_____________________________________________________________
License: Creative Commons Attribution 2.5 South Africa
URL: http://creativecommons.org/licenses/by/2.5/za/

Name and version: NCHLT Raw Setswana Text Corpus v2.0

Attribute work to: South African Department of Arts and Culture & Centre for Text Technology (CTexT, North-West University, South Africa)

Attribute work to URL: http://www.nwu.ac.za/ctext 
______________________________________________________________

<fn>(1124200875759 AM) GEMS_APP(TSWANA).txt</fn>
Buisa ka kelotlhoko kaelo ya go tsenya tirisong mo tsebeng ya 7, gonne e na le tshedimosetso e e botlhokwa e e tla go thusang mo go tlatseng foromo ya kopo ka tshwanelo.
tlatsa foromo ya kopo mo tsebeng e e kwa morago mme o netefatse gore o akareditse ditokomane tse di maleba gammogo le tshaeno ya gago fa go tlhokegang.
Romela foromo le ditokomane tsa tlaleletso go GEMs ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
Ka fekese: 0861 00 4367
Ka go etela ditikwatikwe tsa thuso tsa dikgaolo: Leba kaelo ya go tsenya tirisong mo tsebeng ya 7 go bona dintlha go ya pele.
Fa e le gore kopo ya gago e atlegile, GEMS e tla go posetsa pakana ya kamogelo mo sebakeng sa malatsi a le 7 a go amegela kopo ya gago.
Kopo ya gago e tla diegisiwa fa o sa tlamele GEMS ka ditokomane tsotlhe tse di tlhokegang.
Fa e le gore kopo ya gago e ka se lejwe, GEMS e tla ikgolaganya le wena mo sebakeng sa malatsi a le 15 a go amogela kopo ya gago.
Tsweetswee ikgologanye le tikwatikwe ya megala ya rona mo go 0860 00 4367 kgotsa ka e-mail mo go enquiries@gems.gov.za fa e le gore o tlhoka thuso go ya pele ka ga go tlatsa foromo ya kopo ya gago.
KA WA BUSA KAELO E LE FOROMO YA KOPO YA GAGO E E TLADITSWENG.
TSWEETSWEE TLATSA DIKAROLO TSOTLHE TSE DI MALEBA KA KELOTLHOKO E BILE LE KA BOTLALO.
netefatsa gore o tlamela ka ditokomane tsa tlaleletso tsotlhe. Romela foromo ya kopo e e tladitsweng go GEMs ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
sefane
Leina la ntlha (ka botlalo)
Ditlhakaina setlhogo (Rre, Mme, kgotsa se sengwe fela)
naga ya boagi Bong Kemo ya nyalo n nyetse/nyetswe n sa nyalang/nyalwang n tlhadileng n Motlholagadi/Moswagadi n nnang mmogo le molekane aterese ya poso
Khoutu aterese ya bonno
Khoutu
Mogala (Gae) ( ) (tiro) ( )
Nomoro ya selula nomoro ya Fekese ( )
E-mail Leina le sefane 1 ya tse 6
Tsweetswee leba Karolo ya B ya kaelo ya go tsenya tirisong mo tsebeng ya 7 gore o tle o kgone go netefatsa gore batho ba o eletsang go ba tlhopha jaaka batlhokomelwa ba gago ba a akarediwa jaaka go tshwanetse.
Sefane Leina la ntlha ka botlalo Bong Letlha la Botsalo Nomoro ya Lekwaloitshupo kgotsa Paseporoto Naga e e tlhagisitseng Kamano
Tsweetswee tlhopha MOFUTA O LE MONGWE go tswa mo lenaneng le le fa tlase e bile o tshwaye bokoswana e e maleba ka X.
Go busediwa tšhelete ya ditleleimi yotlhe go dirwa ka kelo ya sekema gammogo le go tsamaelana le melawana ya sekema.
Tsweetswee bontsha letlha le o simolotseng go direla mothapi wa gago wa ga jaana:
tsweetswee bontsha letlha le o batlang go simolola go nna leloko la GEMs:
Badirakopo ba ba thapilweng: Tsweetswee bontsha mogolo wa gago wa kgwedi wa motheo. Fa e le gore o mo legatong la bogareng kgotsa la kwa bogodimong jwa bolaodi, tsweetswee bontsha mogolo wa gago otlhe wa kgwedi. (akaretsa selipi sa mogolo sa sešwengšeng kgotsa lekwalo la go rebolelwa tiro fa e le gore o mothapiwa yo montšhwa.)
Badirakopo ba ba amogelang penšene: tsweetswee bontsha penšene ya gago ya kgwedi ya motheo.
Lotseno la Kgwedi R
A o leloko kgotsa motlhokomelwa wa sekema sa kalafi se se kwadisitsweng?
Fa karabo e le ee, a o leloko-legolo kgotsa motlhokomelwa?
Fa e le gore o leloko/motlhokomelwa, tsweetswee akaretsa setifikeiti sa gago sa botokololo go tswa kwa sekemeng sa kalafi sa pele se se netefatsang letlha la go khutlisa botokololo (dikarata tsa botokololo ga di a lekana). O tshwanetse go netefatsa gore botokololo jwa gago mo sekemeng sa kalafi sa ga jaana, bo phimotswe.
Leina la sekema sa kalafi sa pele nomoro ya leloko tšhelete ya kgwedi le kgwedi e e duelwang ke bathapiwa e gogiwa ka tlhamalalo go tswa mo megolong ya bona fa go leng maleba.
Go maloko a bapenšenara, tsweetswee tlhopha mokgwa wa tuelo o le mongwe go tswa mo lenaneng le le fa tlase:
Ke tla bo ke duela tšhelete ya kgwedi le kgwedi e e duelwang ka tsela e e latelang: n Debit order n tšhelete e e seatleng
Fa e le gore o tlhopha go duela ka debit order o tlhoka go tlatsa Dintlha tsa go banka tsa leloko fa tlase Karolo ya H.
Fa e le gore o tlhopha go duela ka tšhelete e e seatleng, tsweetswee dirisa dintlha tse di latelang tsa go banka fa o tsenya tšhelete e e tshwanetseng:
Dintlha tsa akhaonto ya banka: Di tlhokega mo mabakeng a fa leloko le tshwanetse go busediwa tšhelete ka tlhamalalo, gammogo le fa ke tshwanetse go duela tšhelete mo sekemeng.
nomoro ya akhaonto ya banka
Leina la banka
Jaaka go letlelesega, motlhokomelwa/batlhokomelwa ba me le nna re rebola tetla go ngaka e bile/kgotsa modiri wa kwa bookelong yo nna/batlhokomelwa ba me re leng mo tlhokomelong ya gagwe kgotsa ya ga motlamedi wa tsa pholo kgotsa motho ofe kana ofe yo o tshotseng tshedimosetso efe kana efe mabapi le pholo ya me kgotsa tshedimosetso efe kana efe ya batlhokomelwa ba me go e rebola:
tshedimosetso efe kana efe e GEMs, baemedi ba yona e bile/kgotsa batsereganyi ba ba thapilweng ka konteraka (contracted third parties) ba e tlhokang go duelela tleleimi efe kana efe e e rometsweng ke nna kgotsa motlhokomelwa/batlhokomelwa ba me go GEMs e bile/kgotsa go baemedi ba yona;
Molaodi wa dikgetse (case manager) wa GEMS e bile/kgotsa wa baemedi ba yona yo o nang le tshedimosetso efe kana efe e molaodi wa dikgetse a e tlhokang go kgona go laola dikgetse kgotsa tsa me kgotsa tsa motlhokomelwa/batlhokomelwa ba me;
Bolaodi jwa tlamelo ya pholo jo bo nang le tshedimosetso efe kana efe, e le ka seemo sa go sa tlhagise gore motho ke mang, e e tlhokegang mo mererong ya tsamaiso le dipalopalo, fa fela tshedimosetso e e jalo e tla tsholwa e le sephiri ka dinako tsotlhe.
Go botlhokwa go naya GEMS e bile/kgotsa baemedi ba yona tetla ya gago go buisana le ngaka/dingaka tsa gago, bookelo kgotsa motlamedi wa tsa pholo ofe kana ofe go netefatsa gore o amogela tlhokomelo ya maemo a a kwa godimo.
Ke solofetsa gore:
E Diteng tsa foromo e ke nnete, di nepagetse e bile di feletse. Fa go ka nna le tshedimosetso e e sa tlhagisiwang kgotsa le go sa bue boammaruri ka tsela nngwe, ke tlhaloganya gore botokololo jwa me bo ka khutlisiwa e bile nka lopiwa go busetsa Sekema tšhelete, ya boleng jo bo ka bong bo sa ntshiwa mo boemong jwa me, seemo se se ka fetogang fa morago ga ditsamaiso tsa go ipelaetsa fela ka ntlha ya go sotlaka ditshwanelo kgotsa ditlotla (privileges) tsa sekem.
E Ke dirile tlhopho ya me ya mofuta e bile ke ikgotsofaditse ka ga sethalo sa ditshwanelo se se tlhagelelang mo mofuteng o.
E Ke dumela go ithuta go itse melawana ya Sekema.
E Baamogela-ditshwanelo ba me, ntle le mogatsa-ke/molekane wa me, ba tlhokometswe ke nna ka botlalo kgotsa e seng ka botlalo mo e leng gore ba tlamelwa ke nna e seng ka botlalo go se amogele lotseno la ngwaga le le fetang bogodimo jwa tšhelete ya penšene ya puso kgotsa ga ba a thapiwa nako e e tletseng ka letlha la go saena foromo e.
E Ke na le kitso ya gore GEMS e ka tsenya sebaka-kemo sa kakaretso e bile/kgotsa se se nang le mabaka a a tsepameng, jaaka go tlametswe mo Molaong wa Dikema tsa Kalafi (Wa bo 131 wa 1998).
E Ke tlhaloganya gore dintlha tsa me tsa bosebele gammogo le tshedimosetso ya me ya tsa pholo (e e amogetsweng go tswa go batlameding ba tsa kalafi go na le thebolelelo-tetla e e tlhamaletseng) di tla tsholwa e le sephiri.
E Ke na le kitso ya gore tshedimosetso ya bosebele ya pholo gammogo le ya bosebele ya me le ya batlhokomelwa ba me di ka dirisetswa dipatlisiso, datha ya dipalopalo, mabaka a tsa tlhokomelo le go bega, e bile go fapoga gofe kana gofe mo dintlheng tse go tla tsewa e le go tlola molawana wa bosephiri.
E Ke tlhaloganya gore fa go ka diragala gore GEMS e eletse go dirisa tshedimosetso ya bosephiri ya me kgotsa ya batlhokomelwa ba me ka ntlha ya mabaka a sele go na le a a tlhalositsweng mo maikanong a, GEMs e tshwanetse go lopa thebolelo-tetla e nngwe gape go tswa mo go nna le mo batlhokomelweng ba me.
E Ke tlhaloganya gore tshedimosetso ya me ya bosebele le e e mabapi le tsa pholo ya me, ga e kitla e dirisetswa mabaka a a amanang le kgwebo kgotsa ga e kitla e rekisiwa go bona moputso.
Go tswelela mo tsebeng e e ka kwa morago
E Ke tlhaloganya gore GEMS e reboletse batho bangwe mo teng ga setlamo gammogo le batsereganyi ba ba thapilweng ka konteraka phitlhelelo go tshedimosetso ya maloko ya bosebele le e e mabapi le tsa pholo.
E Ke tlhaloganya gore GEMS gammogo le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka ba tla dirisa tshedimosetso ya tsa kalafi/pholo/phekolo/tsamaiso e e tlametsweng go dira merero e e latelang - go tsweletsa foromo ya kopo ya botokololo, go duelela go busa tšhelete ya ditleleimi, go swetsa ka ga ditshwanelo tse di tshwanetseng go amogelwa ke leloko gammogo le tiragatso ya bolaodi jwa kotsi (risk management practice).
E Ke tlhaloganya gore GEMS e tsene mo ditumalanong tsa bosephiri le batsereganyi botlhe ba ba thapilweng ka konteraka, ba ba nang le phitlhelelo go tshedimosetso ya baamogela-ditshwanelo ka ntlha ya mabaka a phetiso le taolo ya datha, tsamaiso ya sekema gammogo le dithulaganyo tsa tlhokomelo e e laolwang.
E Ke tlhaloganya gore badiri botlhe kwa GEMS gammogo le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka ba tlamilwe ke ditumalano tsa ka fa teng tsa bosephiri.
E Ke tlhaloganya gore GEMS e tla netefatsa gore dikgato tsa tshireletso ya datha e e lekaneng di teng.
E Ke tlhaloganya gore fa go ka nna le go sa ikobele bosephiri, GEMS e tla tsaya maikarabelo e bile go sa ikobele go, go tla laolwa go ya ka ditsamaiso tsa GEMs tsa ka fa teng.
E Ke ipofa gore nna le motlhokomelwa/batlhokomelwa ba me re tla tshegetsa melawana le ditsamaiso tsa
E Fano ke rebolela GEMS tetla gotlhelele go diragatsa kgogo ya tuelo ya kgwedi le kgwedi fela ka gangwe go simolola ka letlha le ke nnang leloko ka lona.
E Nna, jaaka leloko la GEMS, ke tsaya maikarabelo a dituelo tsa kgwedi le kgwedi go GEMS.
E Fano ke rebolela mothapi wa me/GEMS go goga tuelo go tswa mo mogolong/akhaontong ya banka tlhwatlhwa efe kana efe e nka tswang ke e kolota GEMs semolao gammogo le go duela GEMs kgotsa baemedi ba yona tuelo yotlhe e e tshwanetseng.
E Nna kgotsa mongwe wa batlhokomelwa ba me ga re baamogela-ditshwanelo ba sekema se sengwe sa kalafi se se kwadisitsweng.
E Ke tla itsise Sekema ka ga diphetego dife kana dife ka ga pholo kgotsa seemo sa bosebele sa motlhokomelwa wa me, jaaka melawana ya Sekema e tlhalosa, mo teng ga malatsi a le 30 a phetogo eo.
E Ke tla itsise GEMS bonnye diura tse 48 pele ga kamogelo ya kwa bookelong ya maemo a e seng a tshoganyetso. Ke amogela gore go sa dire jalo, go ka lebisa kwa go reng ke duela bontlha-bongwe jwa tuelo.
E Ke amogela gore Sekema/baemedi ba sona ba tla duelela ditleleimi tse e tsayang gore di siame e bile di tsamaelana le melawana ya sekema.
E Ka dinako tsotlhe melawana e tla tswelela go nna mo tirisong e bile ke amogela gore makwalo, makwalo-a dikgang ga a tsene mo legatong la melawana ya sekema.
E Ke dumela gore dipuisano tsotlhe magareng ga me le Sekema kgotsa le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka di ka gatisiwa.
Tshaeno ya Leloko-legolo Letlha
Sekema se solofetsa gore:
E Dintlha tsa bosebele le tshedimosetso ya tsa kalafi tsa leloko (tse di bonweng go tswa mo batlameding ba tsa kalafi morago ga gore leloko le rebole tetla) di tla tsholwa e le sephiri.
E tshedimosetso ya leloko (tshedimosetso ya bosebele le ya pholo) ga e kitla e dirisetswa mabaka a a amanang le kgwebo kgotsa ga e kitla e rekisiwa go bona moputso.
Go tswelela mo tsebeng e e ka kwa morago
E Dikgato tsa tshireletso ya datha di teng.
E Phitlhelelo e rebolelwa batho ba ba ka fa teng ga setlamo gammogo le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka, tshedimosetso ya baamogela-ditshwanelo ya bosebele le pholo.
E Sekema le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka ba tla dirisa tshedimosetso ya tsa kalafi/pholo/
phekolo/tsamaiso e e tlametsweng go dira merero e e latelang: go tsweletsa foromo ya kopo ya botokololo, go duelela go busa tšhelete ya ditleleimi, go swetsa ka ga ditshwanelo tse di tshwanetseng go amogelwa ke leloko gammogo le tiragatso ya bolaodi wa kotsi (risk management practice).
E Badiri botlhe ka fa teng ga sekema gammogo le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka, ba tlamilwe ke ditumalano tsa ka fa teng tsa bosephiri.
E sekema se netefaditse gore go tsenwe mo ditumalanong tsa bosephiri le batsereganyi ba yona botlhe ba ba thapilweng ka konteraka, ba ba nang le phitlhelelo go tshedimosetso ya baamogela-ditshwanelo ka ntlha ya mabaka a phetiso le taolo ya datha, tsamaiso ya sekema gammogo le dithulaganyo tsa tlhokomelo e e laolwang.
E Mo mabakeng a go tlolwa ga molawana wa bosephiri, sekema se tla tsaya maikarabelo a go sa ikobele go, e bile se se tla laolwa go ya ka ditsamaiso tsa sekema tsa ka fa teng.
Tsweetswee leletsa 0860 00 4367 fa o ka se amogele netefaletso ya botokololo jwa gago kwa GEMS mo sebakeng sa malatsi a tiro a le 7.
Leina le sefane 6 ya tse 6
L1458 (TSWANA)
Tsweetswee o se ka wa busa kaelo e le foromo ya kopo ya gago e e tladitsweng.
Tsweetswee netefatsa gore o tlamela ka ditokomane tsa tlaleletso tsa leloko-legolo tse di latelang:
Khopi ya Lekwaloitshupo la leloko-legolo.
selipi sa mogolo sa sešwengšeng/lekwalo la go rebolelwa tiro.
Diforomo tsa M2 le Z583, fa o le mopenšenara e bile/kgotsa o le mothapiwa wa puso.
Lekwalo le le netefatsang go amogela ketleetso go tswa kwa Botsholamatlotlong jwa Bosetšhaba fa go leng maleba.
Setifikeiti sa botokololo go tswa kwa sekemeng sa kalafi sa pele se se nang le letlha la go khutla.
Tshaeno ya gago fa go tlhokegang (Dikarolo tsa H, I le J).
KAROLO YA A: DINTLHA TSA LELOKOO a patelesega go tlatsa tshedimosetso yotlhe mo Karolong ya A, fa go leng maleba.
Nomoro ya gago ya PERSAL e ka bonwa mo seliping sa mogolo wa gago.Bapenšenara: Tsweetswee tlamela ka Nomoro ya gago ya Penšene e e tlhagelelang mo makwalong a gago kgotsa mo Setifikeiting sa Penšene go tswa kwa go Botsholamatlotlo jwa Bosetšhaba.
Mothapi/Setlamo
Tsweetswee bontsha leina le khoutu ya setlamo sa mothapi wa gago wa ga jaana. Khoutu ya setlamo sa gago e ka bonwa mo seliping sa mogolo wa gago, fa e le gore o modiredi-puso.
KAROLO YA B: DINTLHA TSA BATLHOKOMELWA
Tsweetswee tlatsa dintlha tsa batlhokomelwa ba gago mo Karolong ya B ya Foromo ya kopo.
Ga go batlhokomelwa bape ntle le ba ba tlhagisitsweng fa tlase ba ba tla akarediwang mo botokololong.
Ditokomane tse di latelang di tshwanetse go romelwa le kopo fa e le gore leloko-legolo le eletsa go kwadisa baamogela-ditshwanelo jaaka batlhokomelwa:
TLHALOSO YA MOTLHOKOMELWA DITOKOMANE TSE DI TLHOKEGANG
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo, kgotsaEla tlhoko: Fa e le gore o mo nyalong ya setso, leloko le tshwanetse go tlamela ka afitafiti e e netefatsang maikano a gago mo go mogatso.
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo, e bile khopi ya semolao e e tlhalosang gore ke tshwanetse go mo tlamela ka tshegetso ya kalafi go ya ka lekwalo la tlhalo.
TLHALOSO YA MOTLHOKOMELWA DITOKOMANE TSE DI TLHOKEGANG
Molekane
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo, e bile
Afitafiti ya maikano e e netefatsang gore molekane o tlamelwa ka matlole ke leloko.(Afitafiti ya maikano e tshwanetse go kwalwa ke leloko, molekane le paki)
ngwana (wa madi, yo o tserweng semolao, yo o tlang ka lenyalo kgotsa yo o mo tlhokomelong ya me) yo o dirisang sefane sa leloko, a le dingwaga tse di ka fa tlase ga tse 21
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo.Ela tlhoko: Fa e le gore sefane sa ngwana se farologane le sa leloko, go tlhokega afitafiti e e netefatsang gore leloko le tshwanetse go mo tlamela e bile e tlhalosa lebaka la go sa tshwaneng ga difane. (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go kwalwa ke leloko)
ngwana (wa madi, yo o tserweng semolao, yo o tlang ka lenyalo kgotsa yo o mo tlhokomelong ya me), yo o dingwaga tse di kwa godimo ga tse 21
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo, e bile
Fa e le gore ngwana ke moithuti:Bopaki jwa gore o tsena sekolo ka nako e e tletseng kwa setheong se -segolo sa thuto se se amogelesegang e bile Afitafiti ya maikano go tswa mo lelokong go netefatsa gore o tlamelwa ke -nna ka matlole
Fa e le gore ngwana o golofetse mo tlhaloganyong kgotsa mo mmeleng:Bopaki jwa bogole go tswa kwa ngakeng (Pegelo ya tshekatsheko e -tshwanetse go dirwa ke ngaka) e bile Afitafiti ya maikano go tswa mo lelokong go netefatsa gore o tlamelwa ke -nna ka matlole.
Fa e le gore ngwana ga se moithuti e bile ga a golofala:Afitafiti ya maikano go tswa mo lelokong go netefatsa gore o tlamelwa ke -nna ka matlole. Ela tlhoko: Fa e le gore sefane sa ngwana se farologane le sa leloko, go tlhokega afitafiti e e netefatsang gore leloko le tshwanetse go mo tlamela e bile e tlhalosa lebaka la go sa tshwaneng ga difane. (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go kwalwa ke leloko)
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo, e bile
Afitafiti ya maikano go tswa mo lelokong go netefatsa gore o tlamela baamogela-ditshwanelo ka matlole.Ela tlhoko: Ratswale/mmatswale gammogo le borremogolo/bommemogolo ka lenyalo ba ka kwadisiwa fa fela mogatso a kwadisitswe jaaka moamogela-ditshwanelo.
setlogolo
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo, e bile
Afitafiti ya maikano go tswa mo lelokong go netefatsa gore o tlamela setlogolo ka matlole. (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go kwalwa ke leloko gammogo le motsadi wa madi, fa go leng maleba)
nkgonne/kgaitsadiake
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo, e bile
Afitafiti ya maikano go tswa mo lelokong go netefatsa gore o tlamela nkgonne/ kgaitsadi ka matlole. (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go kwalwa ke leloko) Ela tlhoko: Ke fela bonkgonne/bokgaitsadi ba leloko-legolo ba ka kwadisiwang jaaka baamogela-ditshwanelo.
Bana ba bonkgonne/bokgaitsadiake
Ke tladitse karolo ya motlhokomelwa mo foromong ya kopo, e bile
Afitafiti ya maikano go tswa mo lelokong go netefatsa gore o tlamela bana ba bonkgonne/bokgaitsadi ka matlole. (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go kwalwa ke leloko gammogo le nkgonne/kgaitsadi, fa go leng maleba). Ela tlhoko: Ke fela bana ba bonkgonne/bokgaitsadiake ba ka kwadisiwang jaaka baamogela-ditshwanelo.
E Ditlhwatlhwa tsa motlhokomelwa wa mogolo di tla duedisiwa batlhokomelwa botlhe ba ba dingwaga tse di kwa godimo ga tse 21, ntle le
Batlhokomelwa ba ba repetlaneng dithwe (ditlhwatlhwa tsa bana di tla duedisiwa);- Bana ba ba sa ntseng ba tsena sekolo (ditlhwatlhwa tsa bana di tla duedisiwa go fitlha fa ba le dingwaga tse 27);
Diafitafiti tse di tlhalositsweng fa godimo di tshwanetse go tlatswa gammogo le dipotso tsa kalafi tsa batlhokomelwa ba ba repetlaneng dithwe e bile di ka bonwa mo go website ya GEMS mo go www.gems.gov.za kgotsa e ka bonwa ka go leletsa tikwatikwe ya megala mo go 0860 00 4367.
Se o tlhokang go se dira fa o tshwanetse go tlamela GEMS ka ditokomane tse di latelang:
E Fa e le gore o tshwanetse go romela afitafiti, o tlhoka go ya kwa seteišeneng sa sepodisi se se gaufi le wena kgotsa kwa mothong yo o reboletsweng tetla ya go nna mokhomišenara wa maikano go tlhomamisa gore se o se bolelelang GEMs ke nnete e bile se nepagetse.
Pegelo ya kalafi
E Isa diforomo tsa "Pegelo ya tshekatsheko ka ngaka (Bogole)" kwa ngakeng e e maleba mme o e kope gore a e tlatse. Ketelo e e tla duelwa go tswa mo thusong ya go bona dingaka ga maloko a a kwadisitsweng. Maloko a a sa kwadisiwang a tshwanetse go ituelela ketelo e go tswa mo dikgetseng tsa ona.
KAROLO YA C: TLHOPHO YA THUSO
E tsweetswee dira tlhopho ya gago ka tshwanelo, gonne o ka se letlwe go fetola tlhopho ya gago mo tsamaong ya ngwaga ntle le tumelelo ya Boto ya Baemedi-ba-Matlole.
E Dithuso tsa gago tsa kwa ntle ga bookelo gammogo le dithuso tse dingwe di tla fokodiwa go tsamaelana le gore o ikwadisitse leng fa e le gore letlha la ikwadiso ga se 1 Ferikgong. Se se kaya gore ditekanyetso tsa dithuso tsa gago di tla balelwa go tsamaelana le sebaka sa botokololo se se setseng mo ngwageng fa o sale o ikwadisa.
E O tla kgona go fetola tlhopho ya gago kwa bofelong jwa ngwaga mongwe le mongwe go simolola ka letsatsi la ntlha la ngwaga o o latelang.
KAROLO YA D: LETLHA LA GO IKWADISA
O tlhoka go bontsha letlha le o eletsang go ikwadisa mo go GEMS mo Karolong ya D ya Foromo ya kopo.
Tsweetswee ela tlhoko tse di latelang:
E Letlha la go amogelwa ga gago le tshwanetse go nna ka letsatsi la ntlha la kgwedi.E Fa go kgonegang, netefatsa gore letlha la go amogelwa ga gago kwa GEMS go latela ka tlhamalalo go khutlisiwa ga botokololo jwa gago kwa sekemeng sa kalafi sa pele, gonne kgaogo mo botokololong e ka ama ketleetso e o e amogelang kwa mothaping wa gago.
E Fa e le gore ga go a tsenngwa letlha lepe, letlha la gago la kwadiso le tla swetswa go nna letsatsi la ntlha la kgwedi e e latelang gore go se nne le dikoloto dipe.
E Fa e le gore letlha la go ikwadisa le o le tlhophileng le baka dikoloto tsa dituelo, tuelo e tla gogiwa mo mogolong wa gago kgotsa mo akhaontong ya gago ya banka (fa go leng maleba).
E Fa go tla mo bathapiweng ba bantšhwa, letlha la gago la kwadiso le ka se nne kwa pele ga letlha la go thapiwa ga gago.
KAROLO YA E: KGAOLO YA LOTSENO
Badirakopo ba ba amogelang penšene: Tsweetswee tlatsa foromo ya M2 le foromo ya Z583 go netefatsa go bona ketleetso go tswa kwa Lefapheng la Matlotlo. Fa e le gore o na le lekwalo la Botsholamatlotlo jwa Bosetšhaba le le netefatsang ketleetso ya gago, tsweetswee le kgomaretse mo foromong ya kopo, gonne le tla dira gore tsweletso ya kwadiso e nne bobebe le go feta.
Badirakopo ba ba thapilweng: Tsweetswee bontsha mogolo wa gago wa kgwedi wa motheo. Fa e le gore o mo legatong la bogareng kgotsa la kwa bogodimong jwa bolaodi, tsweetswee bontsha mogolo wa gago otlhe wa kgwedi. (akaretsa selipi sa mogolo sa sešwengšeng kgotsa lekwalo la go rebolelwa tiro fa e le gore o mothapiwa yo montšhwa.)
KAROLO YA F: BOTOKOLOLO JWA PELE JWA SEKEMA SA KALAFI
Tsweetswee kgomaretsa setifikeiti sa botokololo se se nang le letlha la bofelo go tswa kwa sekemeng sa kalafi sa pele.
Tsweetswee ela tlhoko tse di latelang:
E Peomolao e swetsa gore wena kgotsa batlhokomelwa ba gago le ka se kwadisiwe mo dikemeng tsa kalafi tse pedi ka nako e le nngwe.
Se o tlhokang go se dira fa e le gore o kile wa nna leleko la sekema sa kalafi se sengwe pele o ikwadisa mo go GEMS:
E Tsweetswee ikgolaganye le sekema sa gago sa kalafi sa pele mme o ba kope go go tlamela ka setifikeiti sa botokololo se se nang le letlha la bofelo jaaka bopaki jwa botokololo.
E Tsweetswee ela tlhoko gore fa e le gore setifikeiti sa gago sa botokololo ga se bontshe letlha la bofelo, ga re kgone go ka se dirisa. Gakologelwa go tlatsa le go romela lekwalo la go khutlisa botokololo jwa gago kwa sekemeng sa kalafi sa pele, fa e le gore ga o ise o dire jalo.
E Fa e le gore ga o kgone go bona setifikeiti sa botokololo, re tla amogela go lekwalo la go khutlisiwa ga botokololo jwa gago kwa sekemeng sa gago sa pele sa kalafi jaaka bopaki jwa go khutlisa, fela e tshwanetse go nna lekwalo le le kwadilweng mo go letterhead ya sekema se.
E Fa e le gore o itemogela bothata mo go khutliseng go gogelwa tšhelete go tswa mo mogolong wa gago ka ntlha ya botokololo kwa sekemeng sa gago sa pele sa kalafi, tsweetswee kopa modiri wa kwa lefapheng la tsa badiri (HR) go emisa seno, go sa nneng jalo GEMS e ka se kgone go tsenya tirisong go gogelwa tšhelete go tswa mo mogolong wa gago.
DIKAROLO TSA I LE J
tsweetswee netefatsa gore o buisa dikarolo tse ka kelotlhoko pele o saena dikarolo tse mo foromong ya kopo ya gago.
Tsweetswee ela tlhoko: Foromo ya kopo ya gago e ka se tswelediwe ntle le tshaeno ya gago.
Fa e le gore o tlhopha go ikwadisetsa Sapphire kgotsa Beryl, o tlhoka go ela tlhoko tse ke ditlhopho tsa ditheo. Se se kaya gore wena le batlhokomelwa ba gago le tla tshwanela ke go dirisa fela batlamedi ba tsa kalafi ba ba mo konterakeng le Ditheo tsa Prime Cure. Ngaka ya lelapa/ngaka ya meno ya gago e ka se kwadisiwe jaaka motlamedi wa Ditheo tsa Prime Cure. Fa go ntse jalo, o tlhoka go leletsa tikwatikwe ya megala ya GEMS mo go 0860 00 4367 go batlisisa ka ga motlamedi wa tirelo yo o mo kgaolong ya gago.
Fa e le gore wena kgotsa mongwe wa batlhokomelwa ba gago le tshela ka HIV/AIDS, go tla bo go le mo kgatlhegelong ya gago go ikwadisa mo lenaneong la botsamaisi jwa HIV/AIDS ya GEMS ka go leletsa Aid for AIDS mo go 0860 100 608. Se ke lenaneo la bosephiri, e bile mothapi kgotsa sekema ga di na phitlhelelo go tshedimosetso ya ga motsaya-karolo.
PHEKOLO YA MALWETSE A A SA FOLENG
Melemo ya malwetse a a sa foleng e reboletswe go alafa maemo a a tsweletseng pele jaaka bolwetse jwa madi a magolo kgotsa jwa khemo (asthma) e bile e nowa ka dinako tsotlhe.
GEMs e tlamela ka dithuso tse di tletseng tsa molemo wa malwetse a a sa foleng go maloko otlhe. Gore o kgone go ka rebolelwa melemo wa malwetse a a sa foleng, o tshwanetse go ikwadisetsa lenaneo la phekolo ya malwetse a a sa foleng, morago fela fa o se na go amogela kitsiso ya gore jaanong o leloko le le kwadisitsweng la GEMS.
Melemo ya malwetse a a sa foleng e akaretsa:
E Molemo wa malwetse a a tshosetsang botshelo, jaaka bolwetse jwa sukiri;
E Molemo o o dirisetswang maemo a a tsweletseng go alafa malwetse a a sa foleng a a koafatsang mmele, a a amang thata go dira le boleng jwa botshelo, e bileE Melemo ya nako e khutshwane e e tlhwatlha-godimo e e tla thibelang kalafi e e e tlhwatlhwa-godimo jaaka go robala kwa bookelong.
KOPO YA MELEMO YA MALWETSE A A SA FOLENG Sapphire le Beryl
Fa e le gore o mo go Sapphire kgotsa Beryl, ngaka ya gago ya dikhemisi tsa Prime Cure, morago ga go netefatsa bolwetse jwa gago, e tla nna le maikarabelo a go kwadisa seemo sa gago mo go GEMS gammogo le go bona thebolelo-tetla ya melemo ya gago ya malwetse a a sa foleng.
Morago ga go kwadisiwa mo lenaneong, melemo ya gago e e reboletsweng tetla e tla duelelwa ka botlalo, fa fela o e amogela kwa khemising ya Prime Cure kgotsa ka khemisi e e supilweng go ka tsamaisa melemo. Ngaka ya gago ya Prime Cure e tla go thusa ka dithulaganyo tse.
tsweetswee ela tlhoko gore ke fela melemo e e mo lenaneong la melemo ya sapphire le Beryl e e tla duelelwang.
Fa e le gore o mo go Ruby, Emerald kgotsa Onyx, o tlhoka go dira kopo go bona molemo wa gago wa malwetse a a sa foleng ka go amogela foromo ya kopo ya molemo wa malwetse a a sa foleng go tswa kwa tikwatikweng ya megala ya GEMS kgotsa ka go e gatisa go tswa mo go website ya rona kwa www.gems.gov.za.
Morago ga gore ngaka ya gago e go tlhatlhobe le go tlatsa foromo ya kopo, o tlhoka go romela foromo e ka fekese gammogo le lekwalo la ngaka la thebolo ya melemo e e ka tsewang gape le gape mo go 0866 51 8009 gore di tswelediwe. Kgotsa o ka nna wa di romela ka e-mail mo go chronicDSP@gems.gov.za. Ka gale netefatsa gore kopo ya gago e tladitswe gotlhe le go saeniwa ke wena le ngaka ya gago.
Setlhopha sa sekalafi se tla leba dintlha tsa gago e bile fa go tlhokega se tla ikgolaganya le ngaka ya gago (e ka tswa e le ka mogala kgotsa ka lekwalo) e le go tlhopha melemo e e leng maleba e bile/kgotsa e e seng tlhwatlhwa-godimo. O tla romelwa molaetsa wa SMS o tlhalosediwa seemo sa kopo ya gago (rasiti le thebolo ya tetla). Kopo ya gago e tla tsaya bokana ka malatsi a tiro a le supa go tsweletswa.
Tsweetswee gakologelwa tse di latelang fa o dira kopo ya molemo wa malwetse a a sa foleng:
E Foromo ya kopo ya molemo o o sa foleng e tshwanetse go tladiwa go leloko lengwe le lengwe la lelapa le le tlhokang molemo wa malwetse a a sa foleng. E Boloka khopi ya foromo e e tladitsweng mo direkotong tsa gago. E Mametlelela diteko tse di tshegetsang/dipatlisiso tse di kgethegileng le makwalo a a tlaleletsang jaaka go kopilwe go tila ditiego mo go tsweletseng kopo ya gago.
Morago ga gore kopo ya gago e amogelwe, o tla amogela lekwalo la thebolelo-tetla le le tlhagisang melemo e e tla duelelwang go tswa mo Thusong ya gago ya Molemo wa malwetse a a sa foleng. Lekwalo gape le tla bontsha gore ke melemo efe e e mo Lenaneng la Melemo (Medicine Price List - MPL) le le amogetsweng, gammogo le melemo e go tlhokegang gore go duelwe dituelo dingwe tsa melemo e e seng mo lenaneng (out-of-formulary co-payments).
Melemo e mengwe, e e sa duelelweng sepe, e teng. tsweetswee buisanela kgonagalo ya go dirisa setlhagisiwa se sengwe le ngaka ya gago ya melemo fa o eletsa go tila tuelo e. Fa e le gore molemo o o reboletsweng tetla o farologane le molemo o o o kopileng, lekwalo la tlhaloso le tla akarediwa mo lekwalong la thebolelo-tetla e bile khopi e tla romelwa go ngaka ya melemo.
Fa e le gore kopo ya gago ga e amogelwe, o tla romelwa lekwalo e bile khopi e tla romelwa go ngaka ya gago ya melemo. Fa e le gore tshedimosetso ya sekalafi go ya pele e a tlhokega, kopo ya gago e tla sekasekwa gape fa fela tshedimosetso e e maleba e se na go amogelwa go tswa kwa ngakeng ya gago. ngaka ya gago e ka nna ya leletsa 0860 100 608 go bona thuso.
Dikopo tse di ntšhwafaditsweng
Fa e le gore melemo ya gago ya malwetse a a sa foleng e a fetoga ka tsela nngwe, o tshwanetse go itsise GEMS.
tsweetswee romela lekwalo la ngaka la thebolo ya melemo e e ka tsewang gangwe le gape ka fekese go bona melemo e mešwa go tswa go motlamedi wa tirelo ya melemo e e sa foleng yo o supilweng mo go 0866 51 8009.
Go romelwa ga melemo
Modiri wa GEMs wa motlamedi wa tirelo ya melemo e e sa foleng yo o supilweng o tla ikgolaganya le wena mo sebakeng sa diura tse 48, go dira dithulaganyo tsa go romelwa ga melemo ya gago.
Fa o se na go fetsa ka foromo ya gago ya kopo e e tladitsweng, o ka nna wa e romela ka nngwe ya ditsela tse di latelang gore e kwadisiwe:
Morago ga go tsweletsa foromo ya kopo ya gago, o tla amogela sMs go netefatsa gore kopo ya gago e gorogile. O tla itsisiwe fa e le gore go na le ditokomane tsa tlaleletso dife kana dife tse di tlhokegang go tlamelwa go kgona go feleletsa kwadiso ya kopo ya gago.
Morago ga go fetsa ka ga kwadiso ya foromo ya kopo ya gago, pakana ya leloko e e akaretsang dikarata tsa botokololo jwa gago gammogo le kaelo ya leloko e e tletseng, di tla romelwa ka poso go aterese ya gago ya poso.
<fn>(310201010623 PM) FINAL SELECTION PACK SETSWANA.txt</fn>
Lefoko go tswa go Motlhankedi-mogolo
Kwa GEMS, re a reetsa fa maloko a bua. Re itlotlomatsa ka boleng jwa rona jwa tlhaeletsano e e tlhapileng e bile re tswelelapele go lwela go netefatsa gore ditlhopho tsa rona tsa dithuso le ditirelo di itebagantse le ditlhokego tsa maloko a rona.
Ke ka boitumelo jo bogolo go go tlhagisetsa dithuso tsa 2010. Mo boroutšhareng e, tshedimosetso e ntsi e tlametswe ka ga tshireletso ya tlamelo ya boitekanelo ya tlhwatlhwa e e kgonegang e bile e le matsetseleko eo wena, leloko la GEMS, o tla e fitlhelelang ka 2010. Re go rotloetsa go tlhopha tlhopho e e tshwanetseng go gaisa, ditlhokego tsa gago le tsa ba lelapa la gago.
Ngwaga wa 2009 e ne e se mongwe wa dingwaga tse di bonolo fela GEMS e tsweletse go dira tse di gaisang thata. E ne e le ka boitumelo jo bogolo fa re ne re keteka phitlhelelo ya matshelo a le 1 000 000 a a sireleditsweng ke GEMS, se se dirang gore wena o nne a le mongwe mo go ba le mileone! Phitlhelelo e, e baya GEMS kwa pele mo intasetering ya dikema tsa kalafi, ka thuso e re e tlamelang, e e buang ka boyona.
Re sekema sa kalafi se se tswetsweng, se segolo mo nageng, se se dira gore o nne karolo ya sekema sa kalafi se se maatla, sa matlole a a tsepameng, se se nang le dikgatlhegelo tsa gago.
Go tswelela pele ga rona go latela tse di gaisang ke bopaki jwa boineelo jwa RONA mo go wena, ditlhokego tsa gago tsa tlamelo ya boitekanelo, gammogo le ditlhopho tsa GAGO. Mo kaeding e, re tlhagisa ditlhopho tsa rona tsa tlhwatlhwa e e kgonegang - go go thusa go tsaya tshwetso e e nang le dintlha ka ga tlhopho ya thuso e e tshwanetseng ditlhokego tsa ba lelapa la gago mo go 2010.
Dithuso tse di kwa botennyeng (core) tsedi leng teng go ka bonwa ke maloko ka 2009 di santse di le teng mo go 2010. Gape re okeditse ditekanyetso tsa dithuso tse di leng teng gammogo le go oketsa ka tse dingwe, jaaka Thuso ya kakaretso e ntšhwa e e mo tlhophong ya Emerald. Re motlotlo gore tota le mo dinakong tse di maswe tse re iphitlhelang re le mo go tsona mo ikonoming, re tswelela go go tlamela ka tlamelo ya boitekanelo ya tlhwatlhwa e e kgonegang e bile e na le boleng.
Dikabo tsa ngwaga wa 2010 di simolola ka R424 e bile re kgonne go tshola tlhatlogo ya kakaretso ya dikabo mo ditlhophong tsotlhe go 10,8%. Dithadiso (tables) tsa dikabo tsa 2010 di akaredibona sentle gore tlhatlogo e tla ama kgetse ya gago jang.
Ka 2010, re tlhagisitse Sentlhaga sa GEMS se sentšhwa, sentlhaga sa batlamedi ba tirelo ya boitekanelo ba ba tla itebaganyang le ditlhokego tsa tlamelo ya boitekanelo jwa maloko a rona a Sapphire le Berylse tla tsena mo ditlhakong tsa sentlhaga sa Prime Cure, seo maloko a a mo ditlhopong tse, a ntseng a se dirisa mo dingwageng tse 3 tse di fetileng. Dikgang tse dintsi ka ga dintlha tse di tla tlhagisiwa kwa bofelong jwa 2009.
Ke rata go go lebogela tshegetso ya gago e e tsweletseng e bile ke go eleletsa pholo e ntle tota mo go 2010. Gakologelwa gore GEMS e sala go nna molekane wa gago mo pholong e ntle.
Wa lona
Dira TLHOPHO ya gago.
ikgolaganye le rona mo go 0860 00 4337
Dithuso di tlhametswe wena wa pholo e ntle, e bile o itumetse!
Dikabo tsa 2010 tsa kgwedi-le-kgwedi
Kwa bofelong jwa ngwaga mongwe le mongwe, re tlamela maloko a rona ka tšhono ya go fetogela kwa tlhophong e nngwe ya dithuso. Go dira tlhopho ya gago, o tlhoka go sekaseka ka kelotlhoko tlhopho nngwe le nngwe gammogo le dikabo tsa kgwedi-le-kgwedi.
Tsweetswee, leba se ka kelotlhoko gonne o letleletswe go fetola tlhopho ya gago gangwe fela mo ngwageng. Fa o ka eletsa go fetola tlhopho ya gago ya 2010, tsweetswee latela dikgato tse tharo tse di bonolo fa tlase. Gakologelwa gore foromo ya gago ya "Make your choice" e tshwanetse go re fitlhelela ka 30 Ngwanatsele 2009 kgotsa pele ga letlha le.
Ikgolaganye le rona
Mogala 0860 00 4367
Kaedi e sobokanya dintlha di le mmalwa tsa GEMS. E diretswe go dira jaaka tshupetso (reference) ya ka bonako fela e bile ga e tsene mo ditlhakong melawana ya Sekema. Fa go ka diragala gore go se nne le tumelano, melawana e e kwadisitsweng e tla nna yona e e maleba.
<fn>(3172010120330 PM) FINAL MB SETSWANA.txt</fn>
GEMS e tlhamilwe go tshotswe wena mo tlhaloganyong. Re sekema sa kalafi se se tswetsweng e bile se le segolo go gaisa se se itebagantseng ka totobalo go tlhokomela ditlhokego tsa tlamelo ya boitekanelo tsa bathapiwa ba Tirelo ya Bosetšhaba.
Re ineetse go tlamela mongwe le mongwe wa maloko a rona gammogo le ba malapa a bona ka phitlhelelo go dithuso tsa tlhwatlhwa e e kgonegang e bile di aname ka motseletsele wa ditlhopho tse 5. Fa e sale leloko la ntlha le ikwadisitse mo go GEMS ka 2006, re itemogetse kgolo e e makatsang tota e bile re dirile tsotlhe go nna sekema sa tirelo ya kalafi se se matsetseleko e bile e le sa tlhwatlhwa e e kgonegang go bathapiwa botlhe ba Tirelo ya Bosetšhaba.
Kwa GEMS, re tlhaloganya mathaithai a intaseteri ya tlamelo ya boitekanelo e e fetofetogang ka dinako tsotlhe, ka jalo, jaaka karolo ya tsela ya rona ya go dira dilo, re amogela tse di agang di batlwa mo go rona, di le dintšhwa e bile e le tse di gwetlhang, e
Ke mang a ka ikwadisang?
O ka nna wa ikwadisa mo go GEMS fa e le gore o thapilwe ke:
Lefapha la Bosetšhaba le le tlhalositsweng mo Šejuleng ya 1 ya Molao wa Tirelo ya Setšhaba;
Lefapha la Porofense le le tlhalositsweng mo Šejuleng ya 2 ya Molao wa T
Tsamaiso ya Porofense e e tlhalosi
Ditheo tsa tsamaiso tse di tl
Setlhopha sefe kana sefe sa mothapi yo o rebeletsweng tetla ke sekema.
fa e le gore o thapilwe ke:
Sesole sa Tshireletso sa Aforika Borwa;
Setheo sa Matlhale sa Bosetšhaba
Tirelo ya Sephiri ya Aforika kgotsa
Lefapha lefe kana maparego a tirelo a sa letleleleng go ikwadisa mo go GEMS.
GEMS e tlamela ka dithuso tsa tlhwatlhwa e e kgonegang go botlhe!
Mongwe le mongwe a ka kgona go duelela go ikwadisa mo go GEMS, gonne tlhwatlhwa e o e duelang go nna leloko la sekema e laolwa ke mogolo o o o amogelang. Se se kaya gore o tla duela tlhwatlhwa e e kwa tlase go bona dithuso tse di lekanang le tsa ba ba mo tlhophong ya gago le fa ba amogela mogolo o o fetang wa gago. Gore o duela tlhwatlhwa e e kana kang go ikaegile mo bogolong jwa lelapa la gago gammogo le gore o tlhopha tlhopho efe mo go tse tlhano.
Jaaka leloko la GEMS, o tla itumelela thuso ya:
nako e telele.
Lenaneo la Taolo ya HIV/Aids le le go nayang tlhokomelo ya bosephiri fa o e tlhoka go gaisa.
Tirelo ya kalafi ya diura tse 24 e e akaretsang karolo e kgolo ya Aforika Borwa.
Ditirelo le mananeo a tlamelo ya boitekanelo a a matswatswa jaaka a Lenaneo la Boimana, Malatsi a Tlhatlhobo ya Pholo e ntle kwa lefelong la gago la tiro, gammogo le bontsintsi mo lesakeng la ditirelo le le tswelelang go gola ka dinako tsotlhe. Re batla go dira gore go nne bonolo mo go wena go nna ka pholo e ntle.
Fa o ikwadisa mo go GEMS, o karolo ya sekema sa kalafi se se maatla mo matloleng ka botokololo jo bo golang ka bonako.
Sekema se se tshwenyegileng tota ka ditlhokego tsa gago e bile se tsepamisitse maikutlo a sona mo go tsona -re a reetsa fa maloko a rona a bua!
Dithuso tsa tlamelo ya boitekanelo tse di gaisang tota ka dikelo tsa tlhwatlhwa e e kgonegang.
Bosephiri jo bo totobadiwang e le ruri - tshedimosetso ya gago ya kalafi ka gale e tsholwa e le ya bosephiri gotlhelele -tota le mothapi wa gago a ka se e itse.
Ditleimi tsa tuelo tsa ka bonako e bile di rulangantswe sentle di dirwa mo malatsing mangwe le mangwe a le 14.
Tlhaeletsano ya ka gale go maloko.
Tirelo ya Badirisi e e ka go thusang ka puo efe kana efe ya semmuso mo Aforika Borwa.
Tirelo ya go thusa badirisi e e botsalano e bile e rulagane sentle kwa Tirelong ya rona ya Badirisi gammogo le diofisi tsa dikgaolo.
Diofisi tsa dikgaolo go ralala naga go dira gore phitlhelelo mo go thusiweng le go boneng ditirelo e nne bonolo.
Phitlhelelo go tlhokomelo ya kalafi e e tseneletseng kwa ditheong tsa baagi le tsa poraefete.
Lenaneo la Taolo ya Malwetse go laola kalafi le ditlhwatlhwa tsa malwetse a nako e telele.
Motlamedi wa tirelo yo o supilweng yo o tla netefatsang gore o amogela melemo ya gago ya kgwedi-le-kgwedi ya malwetse a
Go nna leloko, latela dikgato tse di bonolo tse
Kgato ya 1: Bona foromo ya kopo - o ka e pagolola mo go www.gems.gov.za, kgotsa ka go ikgolaganya le Tirelo ya Badirisi mo go 0860 00 4367, kgotsa bua le lefapha la gago la badiri (HR department);
Kgato ya 2:Tlatsa foromo - netefatsa gore o tlatsa dikarolo tsotlhe ka botlalo gammogo le go tlamela ka ditokomane tsa tlaleletso tse di kopilweng (leba: Ke ditokomane dife tse o tlhokang go di romela le kopo ya gago? fa tlase);
Kgato ya 3: Re romelele foromo e e tladitsweng le ditokomane ka fekese, poso kgotsa e-mail.
Ke ditokomane dife tse o tlhokang go di romela le kopo ya gago?
Fa e le gore o batla go ikwadisa mo go GEMS, o tla tlhoka go tlamela ka dikhopi tse di tempilweng semmuso (certified) tsa ditokomane tse di rileng, jaaka makwaloitshupo, la gago le a maloko a lelapa la gago, gammogo le foromo ya gago ya kopo. Etela website ya rona www.gems.gov.za go bona lenane le le feletseng la ditokomane tsotlhe tse o ka tlhokang go di romela, kgotsa leletsa Tirelo ya Badirisi ya rona mo go 0860 00 4367. Go botlhokwa go ela tlhoko gore fa e le gore ga o romele ditokomane tse re di tlhokang, GEMS e ka se kgone go samagana le kopo ya gago e bile kopo ya gago e tla diegisiwa go fitlha ditokomane tse di tlhokegang di amogetswe.
Dikabo tsa kgwedi-le-kgwedi tsa GEMS tsa 2010
Jaaka ka gale, GEMS e lwela go go tlisetsa dithuso tsa tlamelo ya boitekanelo tse di gaisang ka mo go ka kgonegang ka teng go tsamaelana le ditlhokego tsa gago. Go fitlha ga jaana, re kgonne go tshola tlhatlogo mo dikabong tsa gago tsa kgwedi-le-kgwedi gore di tsamaelane le infoleišene ya tsa kalafi. Go tlamela ka tlhopho e e oketsegileng ke seo maitlamo a rona mo go wena e leng ka ga ona. Go na le boitlhophelo jwa thuso jo bo maleba tota mo ditlhokegong tsa tlamelo ya boitekanelo tsa lelapa la gago gammogo le kgwatlha ya gago!
A ke madi otlhe a kabo ya kgwedi-le-kgwedi mme ga a bontshe karolo ya madi a thuso (subsidy) ya motlhapi. Mo mabakeng a fa mothapiwa a tshwanetse go bona madi a thuso, mothapi o tla duela karolo ya kabo mme mothapi o tla duela karolo e e setseng. Seemogodimo sa madi a thuso se laolwa ke bogolo jwa lelapa e bile se lekanyeditswe go 75% ya dikabo tsa gago tsa kgwedi-le-kgwedi, se se lekanyeditsweng go R2 570.
Karolwana ya Mogolo Leloko Mogodi Ngwana Karolwana ya Mogolo Leloko Mogodi Ngwana
A o tlhoka tshedimosetso go ya pele?
Karolwana ya Mogolo Leloko Mogodi Ngwana
Romela SMS go 083 450 4367 o tlhagisa nomoro ya gago ya Persal, mme re tla go leletsa.
Leletsa Tirelo ya Badirisi mo go 0860 00 4367.
<fn>(421201085642 AM) Revised Application Forms_Setswana.txt</fn>
KAELO YA KA BONAKO YA GO NNA LELOKO LA GEMS
Buisa ka kelotlhoko kaelo ya go tsenya tirisong, gonne e na le tshedimosetso e e botlhokwa e e tla go thusang mo go tlatseng foromo ya kopo ka tshwanelo.
T latsa foromo ya kopo mo tsebeng e e kwa morago mme o netefatse gore o akareditse ditokomanetse di maleba gammogo le tshaeno ya gago fa go tlhokegang.
Romela foromo le ditokomane tsa tlaleletso go GEMS ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
Ka fekese: 0861 00 4367
Ka go etela ditikwatikwe tsa thuso tsa dikgaolo: Leba kaelo ya go tsenya tirisong go bona dintlha go ya pele.
Fa e le gore kopo ya gago e atlegile, GEMS e tla go posetsa pakana ya kamogelo mo sebakeng sa malatsi a le 7 a go amogela kopo ya gago.
Kopo ya gago e tla diegisiwa fa o sa tlamele GEMS ka ditokomane tsotlhe tse di tlhokegang.
Fa e le gore kopo ya gago e ka se lejwe, GEMS e tla ikgolaganya le wena mo sebakeng sa malatsi a le 5 a go amogela kopo ya gago.
Tsweetswee ikgologanye le tikwatikwe ya megala ya rona mo go 0860 00 4367 kgotsa ka e-mail mo go enquiries@gems.gov.za fa e le gore o tlhoka thuso go ya pele ka ga go tlatsa foromo ya kopo ya gago.
KOPO YA BOTOKOLOLO
TSWEETSWEE, LEBA KAELO YA KOPO GORE E GO THUSE MABAPI LE GO TLATSA FOROMO E. O SE KA WA BUSA KAELO E LE FOROMO YA KOPO YA GAGO E E TLADITSWENG.
TSWEETSWEE TLATSA DIKAROLO TSOTLHE TSE DI MALEBA KA KELOTLHOKO E BILE LE KA BOTLALO.
Netefatsa gore o tlamela ka ditokomane tsa tlaleletso tsotlhe. Romela foromo ya kopo e e tladitsweng go GEMS ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
Ka fekese go 0861 00 4367, kgotsa
Ka go etela ditikwatikwe tsa thuso tsa dikgaolo, kgotsa
KAROLO YA A: DINTLHA TSA LELOKO
Mothapi (mo seliping sa mogolo)
Sefane
Leina la ntlha (ka botlalo)
Ditlhakaina Setlhogo (Rre, Mme, kgotsa se sengwe fela)
Aterese ya poso
Aterese ya bonno
Khoutu
Khoutu
Mogala (Gae) ( ) (Tiro) ( )
Nomoro ya selula nomoro ya Fekese ( )
TIRISO YA SEMMUSO FELA
Tsweetswee leba Karolo ya B ya kaelo ya go tsenya tirisong gore o tle o kgone go netefatsa gore batho ba o eletsang go ba tlhopha jaaka batlhokomelwa ba gago ba a akarediwa jaaka go tshwanetse. Re ka se tsweletse foromo ya gago fa dintlha tsa lekwaloitshupo la gago di sa tlamelwa. Ka jalo, o pateletsega go tlatsa karolo e ka botlalo.
Sefane Leina la ntlha ka botlalo Bong Letlha la Botsalo Nomoro ya Lekwaloitshupo kgotsa Paseporoto Naga e e tlhagisitseng Kamano Lotseno la motheo (fa go le maleba)
KAROLO YA C: TLHOPHO YA MOFUTA
Tsweetswee tlhopha MOFUTA O LE MONGWE go tswa mo lenaneng le le fa tlase e bile o tshwaye bokoswana e e maleba ka X.
Go busediwa tšhelete ya ditleleimi yotlhe go dirwa ka kelo ya Sekema gammogo le go tsamaelana le melawana ya Sekema.
KAROLO YA D: LETLHA LA GO NNA LELEKO
Tsweetswee bontsha letlha le o simolotseng go direla mothapi wa gago wa ga jaana: Tsweetswee bontsha letlha le o batlang go simolola go nna leloko la GEMS:
KAROLO YA E: KGAOLO YA LOTSENO
Badirakopo ba ba thapilweng: Tsweetswee bontsha mogolo wa gago wa kgwedi wa motheo. Fa e le gore o mo legatong la bogareng kgotsa la kwa bogodimong jwa bolaodi, tsweetswee bontsha mogolo wa gago otlhe wa kgwedi. (Akaretsa selipi sa mogolo sa sešwengšeng kgotsa lekwalo la go rebolelwa tiro fa e le gore o mothapiwa yo montšhwa.)
Lotseno la Kgwedi R
Fa karabo e le ee, a o leloko-legolo kgotsa motlhokomelwa?
Fa e le gore o leloko/motlhokomelwa wa sekema se sengwe sa kalafi, tsweetswee akaretsa setifikeiti sa gago sa botokololo go tswa kwa sekemeng sa kalafi sa pele se se netefatsang letlha la go khutlisa botokololo (dikarata tsa botokololo ga di a lekana). O tshwanetse go netefatsa gore botokololo jwa gago mo sekemeng sa kalafi sa ga jaana, bo phimotswe pele o ka bona dithuso tsa GEMS.
Leina la sekema sa kalafi sa pele
Nomoro ya leloko
KAROLO YA G: MOKGWA WA TUELO
Tšhelete ya kgwedi le kgwedi e e duelwang ke bathapiwa e gogiwa ka tlhamalalo go tswa mo megolong ya bona fa go leng maleba.
Go maloko a bapenšenara, tsweetswee tlhopha mokgwa wa tuelo o le mongwe go tswa mo lenaneng le le fa tlase:
Ke tla bo ke duela tšhelete ya kgwedi le kgwedi e e duelwang ka tsela e e latelang: n Debit order n Tšhelete e e seatleng
Fa e le gore o tlhopha go duela ka debit order o tlhoka go tlatsa Dintlha tsa go banka tsa leloko fa tlase Karolo ya H.
Fa e le gore o tlhopha go duela ka tšhelete e e seatleng, tsweetswee dirisa dintlha tse di latelang tsa go banka fa o tsenya tšhelete e e tshwanetseng:
KAROLO YA H: DINTLHA TSA GO BANKA TSA LELOKO
Dintlha tsa akhaonto ya banka: Di tlhokega mo mabakeng a fa leloko le tshwanetse go busediwa tšhelete ka tlhamalalo, gammogo le fa ke tshwanetse go duela tšhelete mo Sekemeng. Re ka se tsweletse tšhelete e o tshwanetseng go e busediwa fa re sena dintlha tsa gago tsa banka mo direkotong tsa rona.
Nomoro ya akhaonto ya banka Leina la motshola akhaonto Leina la banka Leina la lekala Nomoro ya lekala Mofuta wa akhaonto nCurrent n Transmission
Tshaeno e e letleletsweng Leina le sefane ka botlalo
KAROLO YA I: THEBOLELO TETLA
Jaaka go letlelesega, motlhokomelwa/batlhokomelwa ba me le nna re rebola tetla go ngaka e bile/kgotsa modiri wa kwa bookelong yo nna/batlhokomelwa ba me re leng mo tlhokomelong ya gagwe kgotsa ya ga motlamedi wa tsa pholo kgotsa motho ofe kana ofe yo o tshotseng tshedimosetso efe kana efe mabapi le pholo ya me kgotsa tshedimosetso efe kana efe ya batlhokomelwa ba me go e rebola:
T shedimosetso efe kana efe e GEMS, baemedi ba yona e bile/kgotsa batsereganyi ba ba thapilweng ka konteraka (contracted third parties) ba e tlhokang go duelela tleleimi efe kana efe e e rometsweng ke nna kgotsa motlhokomelwa/batlhokomelwa ba me go GEMS e bile/kgotsa go baemedi ba yona;
Molaodi wa dikgetse (case manager) wa GEMS e bile/kgotsa wa baemedi ba yona yo o nang le tshedimosetso efe kana efe e molaodi wa dikgetse a e tlhokang go kgona go laola dikgetse kgotsa tsa me kgotsa tsa motlhokomelwa/batlhokomelwa ba me;
Bolaodi jwa tlamelo ya pholo jo bo nang le tshedimosetso efe kana efe, e le ka seemo sa go sa tlhagise gore motho ke mang, e e tlhokegang mo mererong ya tsamaiso le dipalopalo, fa fela tshedimosetso e e jalo e tla tsholwa e le sephiri ka dinako tsotlhe.
Go botlhokwa go naya GEMS e bile/kgotsa baemedi ba yona tetla ya gago go buisana le ngaka/dingaka tsa gago, bookelo kgotsa motlamedi wa tsa pholo ofe kana ofe go netefatsa gore o amogela tlhokomelo ya maemo a a kwa godimo.
KAROLO YA J: MAIKANO
Ke solofetsa gore:
Diteng tsa foromo e ke nnete, di nepagetse e bile di feletse. Fa go ka nna le tshedimosetso e e sa tlhagisiwang kgotsa le go sa bue boammaruri ka tsela nngwe, ke tlhaloganya gore botokololo jwa me bo ka khutlisiwa e bile nka lopiwa go busetsa Sekema tšhelete, ya boleng jo bo ka bong bo sa ntshiwa mo boemong jwa me, seemo se se ka fetogang fa morago ga ditsamaiso tsa go ipelaetsa fela ka ntlha ya go sotlaka ditshwanelo kgotsa ditlotla (privileges) tsa Sekem.
Ke dirile tlhopho ya me ya mofuta e bile ke ikgotsofaditse ka ga sethalo sa ditshwanelo se se tlhagelelang mo mofuteng o.
Ke dumela go ithuta go itse melawana ya Sekema.
Baamogela-ditshwanelo ba me, ntle le mogatsa-ke/molekane wa me, ba tlhokometswe ke nna ka botlalo kgotsa e seng ka botlalo mo e leng gore ba tlamelwa ke nna e seng ka botlalo go se amogele lotseno la ngwaga le le fetang bogodimo jwa tšhelete ya penšene ya puso kgotsa ga ba a thapiwa nako e e tletseng ka letlha la go saena foromo e.
Ke na le kitso ya gore GEMS e ka tsenya sebaka-kemo sa kakaretso e bile/kgotsa se se nang le mabaka a a tsepameng, jaaka go tlametswe mo Molaong wa Dikema tsa Kalafi (Wa bo 131 wa 1998).
Ke tlhaloganya gore dintlha tsa me tsa bosebele gammogo le tshedimosetso ya me ya tsa pholo (e e amogetsweng go tswa go batlameding ba tsa kalafi go na le thebolelelo-tetla e e tlhamaletseng) di tla tsholwa e le sephiri.
Ke na le kitso ya gore tshedimosetso ya bosebele ya pholo gammogo le ya bosebele ya me le ya batlhokomelwa ba me di ka dirisetswa dipatlisiso, datha ya dipalopalo, mabaka a tsa tlhokomelo le go bega, e bile go fapoga gofe kana gofe mo dintlheng tse go tla tsewa e le go tlola molawana wa bosephiri.
Ke tlhaloganya gore fa go ka diragala gore GEMS e eletse go dirisa tshedimosetso ya bosephiri ya me kgotsa ya batlhokomelwa ba me ka ntlha ya mabaka a sele go na le a a tlhalositsweng mo maikanong a, GEMS e tshwanetse go lopa thebolelo-tetla e nngwe gape go tswa mo go nna le mo batlhokomelweng ba me.
Ke tlhaloganya gore tshedimosetso ya me ya bosebele le e e mabapi le tsa pholo ya me, ga e kitla e dirisetswa mabaka a a amanang le kgwebo kgotsa ga e kitla e rekisiwa go bona moputso.
Go tswelela mo tsebeng e e ka kwa morago
KAROLO YA J: MAIKANO - E A TSWELELA
Ke tlhaloganya gore GEMS e reboletse batho bangwe mo teng ga setlamo gammogo le batsereganyi ba ba thapilweng ka konteraka phitlhelelo go tshedimosetso ya maloko ya bosebele le e e mabapi le tsa pholo.
Ke tlhaloganya gore GEMS gammogo le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka ba tla dirisa tshedimosetso ya tsa kalafi/pholo/phekolo/tsamaiso e e tlametsweng go dira merero e e latelang - go tsweletsa foromo ya kopo ya botokololo, go duelela go busa tšhelete ya ditleleimi, go swetsa ka ga ditshwanelo tse di tshwanetseng go amogelwa ke leloko gammogo le tiragatso ya bolaodi jwa kotsi (risk management practice).
Ke tlhaloganya gore GEMS e tsene mo ditumalanong tsa bosephiri le batsereganyi botlhe ba ba thapilweng ka konteraka, ba ba nang le phitlhelelo go tshedimosetso ya baamogela-ditshwanelo ka ntlha ya mabaka a phetiso le taolo ya datha, tsamaiso ya sekema gammogo le dithulaganyo tsa tlhokomelo e e laolwang.
Ke tlhaloganya gore badiri botlhe kwa GEMS gammogo le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka ba tlamilwe ke ditumalano tsa ka fa teng tsa bosephiri.
Ke tlhaloganya gore GEMS e tla netefatsa gore dikgato tsa tshireletso ya datha e e lekaneng di teng.
Ke tlhaloganya gore fa go ka nna le go sa ikobele bosephiri, GEMS e tla tsaya maikarabelo e bile go sa ikobele go, go tla laolwa go ya ka ditsamaiso tsa GEMS tsa ka fa teng.
Ke ipofa gore nna le motlhokomelwa/batlhokomelwa ba me re tla tshegetsa melawana le ditsamaiso tsa
Fano ke rebolela GEMS tetla gotlhelele go diragatsa kgogo ya tuelo ya kgwedi le kgwedi fela ka gangwe go simolola ka letlha le ke nnang leloko ka lona.
Nna, jaaka leloko la GEMS, ke tsaya maikarabelo a dituelo tsa kgwedi le kgwedi go GEMS.
Ke netefatsa gore ke a itse gore GEMS e ka tsenya tirisong ditiro tsa bolaodi jwa sekoloto, jaaka go tlametswe mo melawaneng ya Sekema, kgatlhanong le nna mo mabakeng a fa ke tlodisitse go duela madi a kabo kgotsa dituelo tse dingwe tse di tshwanetseng go dirwa go GEMS.
Nna kgotsa mongwe wa batlhokomelwa ba me ga re baamogela-ditshwanelo ba sekema se sengwe sa kalafi se se kwadisitsweng.
Ke tla itsise Sekema ka ga diphetego dife kana dife ka ga pholo kgotsa seemo sa bosebele sa motlhokomelwa wa me, jaaka melawana ya Sekema e tlhalosa, mo teng ga malatsi a le 30 a phetogo eo.
Ke tla itsise GEMS bonnye diura tse 48 pele ga kamogelo ya kwa bookelong ya maemo a e seng a tshoganyetso. Ke amogela gore go sa dire jalo, go ka lebisa kwa go reng ke duela bontlha-bongwe jwa tuelo.
Ke amogela gore Sekema/baemedi ba sona ba tla duelela ditleleimi tse e tsayang gore di siame e bile di tsamaelana le melawana ya Sekema.
Ka dinako tsotlhe melawana e tla tswelela go nna mo tirisong e bile ke amogela gore makwalo, makwalo adikgang ga a tsene mo legatong la melawana ya sekema.
Ke dumela gore dipuisano tsotlhe magareng ga me le Sekema kgotsa le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka di ka gatisiwa.
Tshaeno ya Leloko-legolo
KAROLO YA K: MAIKANO KA GEMS
Sekema se solofetsa gore:
Dintlha tsa bosebele le tshedimosetso ya tsa kalafi tsa leloko (tse di bonweng go tswa mo batlameding ba tsa kalafi morago ga gore leloko le rebole tetla) di tla tsholwa e le sephiri.
Tshedimosetso ya leloko (tshedimosetso ya bosebele le ya pholo) ga e kitla e dirisetswa mabaka a a amanang le kgwebo kgotsa ga e kitla e rekisiwa go bona moputso.
Go tswelela mo tsebeng e e ka kwa morago
KAROLO YA K: MAIKANO KA GEMS - E A TSWELELA
Dikgato tsa tshireletso ya datha di teng.
Phitlhelelo e rebolelwa batho ba ba ka fa teng ga setlamo gammogo le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka, tshedimosetso ya baamogela-ditshwanelo ya bosebele le pholo.
Sekema le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka ba tla dirisa tshedimosetso ya tsa kalafi/pholo/ phekolo/tsamaiso e e tlametsweng go dira merero e e latelang: go tsweletsa foromo ya kopo ya botokololo, go duelela go busa tšhelete ya ditleleimi, go swetsa ka ga ditshwanelo tse di tshwanetseng go amogelwa ke leloko gammogo le tiragatso ya bolaodi wa kotsi (risk management practice).
Badiri botlhe ka fa teng ga Sekema gammogo le batsereganyi ba yona ba ba thapilweng ka konteraka, ba tlamilwe ke ditumalano tsa ka fa teng tsa bosephiri.
Sekema se netefaditse gore go tsenwe mo ditumalanong tsa bosephiri le batsereganyi ba yona botlhe ba ba thapilweng ka konteraka, ba ba nang le phitlhelelo go tshedimosetso ya baamogela-ditshwanelo ka ntlha ya mabaka a phetiso le taolo ya datha, tsamaiso ya sekema gammogo le dithulaganyo tsa tlhokomelo e e laolwang.
Mo mabakeng a go tlolwa ga molawana wa bosephiri, sekema se tla tsaya maikarabelo a go sa ikobele go, e bile se se tla laolwa go ya ka ditsamaiso tsa sekema tsa ka fa teng.
KAELO YA GO TLATSA LE GO ROMELA FOROMO YA KOPO YA GAGO
Tsweetswee o se ka wa busa kaelo e le foromo ya kopo ya gago e e tladitsweng.
Tsweetswee netefatsa gore o tlamela ka ditokomane tsa tlaleletso tsa leloko-legolo tse di latelang:
Khopi ya Lekwaloitshupo la leloko-legolo.
Foromo ya M2 e e tshwanetseng go romelwa le foromo ya kopo fa o tlhoka go fetola dintlha tsa gago tsa sekema sa kalafi gammogo le go tswelela go amogela ketleetso ya gago e o ntseng o e amogela.
Diforomo tsa Z583 fa e le gore o rola tiro ka ntlha ya bogodi e bile o tlhoka go dira kopo ya go tswelela pele ka botokololo kgotsa fa e le gore o motlhokomelwa yo o tlhokang go tswelela pele ka botokololo morago ga loso lwa Leloko-legolo.
Lekwalo le le netefatsang go amogela ketleetso go tswa kwa Botsholamatlotlong jwa Bosetšhaba fa go leng maleba.
Setifikeiti sa botokololo go tswa kwa sekemeng sa kalafi sa pele se se nang le letlha la go khutla.
Tshaeno ya gago fa go tlhokegang (Dikarolo tsa H, I le J).
KAROLO YA A: DINTLHA TSA LELOKO
O a patelesega go tlatsa tshedimosetso yotlhe mo Karolong ya A, fa go leng maleba.
Nomoro ya gago ya PERSAL e ka bonwa mo seliping sa mogolo wa gago.Bapenšenara: Tsweetswee tlamela ka Nomoro ya gago ya Penšene e e tlhagelelang mo makwalong a gagokgotsa mo Setifikeiting sa Penšene go tswa kwa go Botsholamatlotlo jwa Bosetšhaba.
Mothapi/Setlamo
Tsweetswee bontsha leina le khoutu ya setlamo sa mothapi wa gago wa ga jaana. Khoutu ya setlamo sa gago e ka bonwa mo seliping sa mogolo wa gago, fa e le gore o modiredi-puso.
KAROLO YA B: DINTLHA TSA BATLHOKOMELWA
Tsweetswee tlatsa dintlha tsa batlhokomelwa ba gago mo Karolong ya B ya Foromo ya kopo. Ke pateletsa gore o tlatse dintlha tsa makwaloitshupo a batlhokomelwa ba gago mo karolong e. Re ka se kgone go tsweletsa kopo ya gago fa tshedimosetso e, e sa tlamelwa.
Ga go batlhokomelwa bape ntle le ba ba tlhagisitsweng fa tlase ba ba tla akarediwang mo botokololong. Ditokomane tse di latelang di tshwanetse go romelwa le kopo fa e le gore leloko-legolo le eletsa go kwadisa baamogela-ditshwanelo jaaka batlhokomelwa:
Mogatsa
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo.
Mo mabakeng a lenyalo la setso, afitafiti go tswa go leloko e e netefatsang tlamego go mogatsa
Setifikeiti sa lenyalo se a batlega fa e le gore le nyalane mme sefane se farologane le sa Leloko-legolo
TLHALOSO YA MOTLHOKOMELWA DITOKOMANE TSE DI TLHOKEGANG
Mogatsa-wa-pele
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo, gammogo le
Khopi ya tlamego ya semolao (legal obligation) go tlamela ka tshegetso ya kalafi go ya ka katlholo ya tlhalo kgotsa taelo ya kgotlatshekelo fa e le gore di teng
Molekane
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo, gammogo le
Bana (ba madi, ba ba filweng leruri ka fa molaong, ba ba tlang ka nyalo kgotsa ba ba tlhokomelwang nakwana ka fa molaong), ba sefane se se tshwanang le sa Leloko-legolo, ba dingwaga tse di kwa tlase ga tse 21
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo Ela tlhoko: Fa e le gore sefane sa ngwana se farologane le sa Leloko-legolo, go tlhokega afitafiti e e netefatsang tlamego go ngwana gammogo le go tlhalosa lebaka la go farologana ga difane (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go tlatswa ke Leloko-legolo). Ela tlhoko: Mogatsa o tshwanetse a bo a kwadisitswe go kgona go kwadisa ngwana yo o tlang ka nyalo.
Bana (ba madi, ba ba filweng leruri ka fa molaong, ba ba tlang ka nyalo kgotsa ba ba tlhokomelwang nakwana ka fa molaong), ba dingwaga tse di kwa godimo ga tse 21
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo, gammogo le
Fa e le gore ngwana ke moithuti Bopaki jwa go tsena sekolo mo nakong e e tletseng kwa setheong sa thuto e kgolo se se amogelesegang gammogo le
Afitafiti go tswa go Leloko-legolo e e netefatsang go tlamelwa ka matlole
Fa e le gore ngwana o a tlamelwa gotlhelele ka ntlha ya bogole jwa tlhaloganyo kgotsa mmele Bopaki jwa bogole go tswa kwa ngakeng ya ditshipi (Pegelo ya tlhatlhobo e e tla tladiwang ke Ngaka ya Ditshipi) gammogo le
Afitafiti go tswa go leloko e e netefatsang go tlamelwa ka matlole gammogo le gore ngwana ga a nne kwa setheong sa mmuso
Fa e le gore ngwana ga se moithuti kgotsa ga a na bogole Afitafiti go tswa go Leloko-legolo e e netefatsang go tlamelwa ka matlole Ela tlhoko: Mogatsa o tshwanetse a bo a kwadisitswe go kgona go kwadisa ngwana yo o tlang ka nyalo.
Motlhokomelwa wa sefane se se farologaneng
Fa e le gore sefane sa motlhokomelwa se farologane le sa Leloko-legolo, go tlhokega afitafiti e e netefatsang tlamego ya Leloko-legolo go motlhokomelwa gammogo le go tlhalosa lebaka la go farologana ga difane (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go tlatswa ke Leloko-legolo)
Bana-ka-nyalo
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo
Afitafiti go tswa go Leloko-legolo e e netefatsang go tlamelwa ka matlole ga baamogeladitshwanelo ke leloko Ela tlhoko: Ngwana wa leloko kgotsa leloko kgotsa mogatsa wa leloko o tshwanetse a bo a kwadisitswe go kgona go kwadisa ngwana-ka-nyalo.
Batsadi, batsadi-ka-nyalo, Borremogolo/ bommemogolo kgotsa Borremogolo/ bommemogolo-ka-nyalo
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo, gammogo le
Afitafiti go tswa go Leloko-legolo e e netefatsang go tlamelwa ka matlole ga baamogeladitshwanelo ke leloko Ela tlhoko: Batsadi-ka-nyalo le Borremogolo/bommemogolo-ka-nyalo ba ka kwadisiwa fela fa e le gore mogatsa le ene o kwadisitswe jaaka moamogeladitshwanelo.
Bana-ba-bana, dikokomane, jalojalo
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo, gammogo le
Bopaki ba thuso ya tlamelo ya ngwana e e amogelwang ke leloko kgotsa mogatsa, kgotsa
Afitafiti ya maikano e e netefatsang go tlamelwa ka matlole ga ngwana-wa-ngwana ke Leloko-legolo. (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go tlatswa ke Leloko-legolo gammogo le motsadi wa madi, fa go leng maleba) Ela tlhoko: Fa e le gore motsadi wa ngwana le ene o kwadisitswe jaaka motlhokomelwa, afitafiti e tlhokega fela go tswa mo Leloko-legolong mo mabakeng a ngwana-wa-ngwana kgotsa kokomane fela.
Bonkgonne/bokgaitsadi, bonkgonne/ bokgaitsadi ba ba aroganang motsadi a le mongwe (half sibilings), bonkgonne/bokgaitsadi ba ba tlang ka nyalo le bonkgonne/bokgaitsadi-ka-nyalo
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo, gammogo le
Afitafiti ya maikano e e netefatsang go tlamelwa ka matlole ga bonkgonne/bokgaitsadi ke Leloko-legolo. (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go tlatswa ke Leloko-legolo) Ela tlhoko: Nkgonne/kgaitsadi wa mogatsa wa Leloko-legolo a ka nna a kwadisiwa jaaka motlhokomelwa. Ela tlhoko: Mogatsa o tshwanetse a bo a kwadisitswe go kgona go kwadisa bonkgonne/bokgaitsadi ba gagwe.
Bana ba bonkgonne/bokgaitsadi
Karolo ya motlhokomelwa e e tladitsweng mo foromong ya kopo, gammogo le
Afitafiti ya maikano e e netefatsang go tlamelwa ka matlole ga bana ba bonkgonne/bokgaitsadi ke Leloko-legolo. (Afitafiti ya maikano e tshwanetse go tlatswa ke Leloko-legolo gammogo le bonkgonne/ bokgaitsadi, fa go leng maleba) Ela tlhoko: Bana ba bonkgonne/bokgaitsadi ba Leloko-legolo kgotsa mogatsa wa Leloko-legolo ba ka kwadisiwa jaaka batlhokomelwa. Ela tlhoko: Fa e le gore motsadi wa ngwana le ene o kwadisitswe jaaka motlhokomelwa, afitafiti e tlhokega fela go tswa mo Leloko-legolong mo mabakeng a ngwana wa nkgonne/kgaitsadi fela.
Ela tlhoko
Makwaloitshupo kgotsa ditifikeiti tsa botsalo di a batlega go kwadisa batlhokomelwa botlhe.
Ditlhwatlhwa tsa motlhokomelwa wa mogolo di tla duedisiwa batlhokomelwa botlhe ba ba dingwaga tse di kwagodimo ga tse 21, ntle le-Batlhokomelwa ba ba repetlaneng dithwe (ditlhwatlhwa tsa bana di tla duedisiwa);-Bana ba ba sa ntseng ba tsena sekolo (ditlhwatlhwa tsa bana di tla duedisiwa go fitlha fa ba le dingwaga tse 27);
Tsweetswee, ela tlhoko gore ngwaga le ngwaga, modirelwa kgotsa badirelwa ba bagolo ba ka nna ba sekasekiwa sešwa gore a ba santse ba ka rebolelwa tirelo. Ngwaga le ngwaga, maloko a tshwanetse go tlamela ka bopaki jwa gore ba santse ba tlamela badirelwa botlhe ba ba dingwaga tse di fetang tse 21, ntle le ba ba repetlaneng dithwe.
Diafitafiti tse di tlhalositsweng fa godimo di tshwanetse go tlatswa gammogo le dipotso tsa kalafi tsabatlhokomelwa ba ba repetlaneng dithwe e bile di ka bonwa mo go website ya GEMS mo gowww.gems.gov.za kgotsa e ka bonwa ka go leletsa tikwatikwe ya megala mo go 0860 00 4367.
Se o tlhokang go se dira fa o tshwanetse go tlamela GEMS ka ditokomane tse di latelang: Diafitafiti
Fa e le gore o tshwanetse go romela afitafiti, o tlhoka go ya kwa seteišeneng sa sepodisi se se gaufi le wena kgotsa kwa mothong yo o reboletsweng tetla ya go nna mokhomišenara wa maikano go tlhomamisa gore se o se bolelelang GEMS ke nnete e bile se nepagetse.
Pegelo ya kalafi
Isa diforomo tsa "Pegelo ya tshekatsheko ka ngaka (Bogole)" kwa ngakeng e e maleba mme o e kope gore a e tlatse. Ketelo e e tla duelwa go tswa mo thusong ya go bona dingaka ga maloko a a kwadisitsweng. Maloko a a sa kwadisiwang a tshwanetse go ituelela ketelo e go tswa mo dikgetseng tsa ona.
KAROLO YA C: TLHOPHO YA THUSO
Tsweetswee dira tlhopho ya gago ka tshwanelo, gonne o ka se letlwe go fetola tlhopho ya gago mo tsamaong ya ngwaga ntle le tumelelo ya Boto ya Baemedi-ba-Matlole.
Dithuso tsa gago tsa kwa ntle ga bookelo gammogo le dithuso tse dingwe di tla fokodiwa go tsamaelana le gore o ikwadisitse leng fa e le gore letlha la ikwadiso ga se 1 Ferikgong. Se se kaya gore ditekanyetso tsa dithuso tsa gago di tla balelwa go tsamaelana le sebaka sa botokololo se se setseng mo ngwageng fa o sale o ikwadisa.
O tla kgona go fetola tlhopho ya gago kwa bofelong jwa ngwaga mongwe le mongwe go simolola ka letsatsi la ntlha la ngwaga o o latelang.
KAROLO YA D: LETLHA LA GO IKWADISA
O tlhoka go bontsha letlha le o eletsang go ikwadisa mo go GEMS mo Karolong ya D ya Foromo ya kopo.
Tsweetswee ela tlhoko tse di latelang:
Letlha la go amogelwa ga gago le tshwanetse go nna ka letsatsi la ntlha la kgwedi.
Fa go kgonegang, netefatsa gore letlha la go amogelwa ga gago kwa GEMS go latela ka tlhamalalo go khutlisiwa ga botokololo jwa gago kwa sekemeng sa kalafi sa pele, gonne kgaogo mo botokololong e ka ama ketleetso e o e amogelang kwa mothaping wa gago.
Fa e le gore ga go a tsenngwa letlha lepe, letlha la gago la kwadiso le tla swetswa go nna letsatsi la ntlha lakgwedi e e latelang gore go se nne le dikoloto dipe.
Fa e le gore letlha la go ikwadisa le o le tlhophileng le baka dikoloto tsa dituelo, tuelo e tla gogiwa mo mogolong wa gago kgotsa mo akhaontong ya gago ya banka (fa go leng maleba).
Fa go tla mo bathapiweng ba bantšhwa, letlha la gago la kwadiso le ka se nne kwa pele ga letlha la go thapiwa ga gago.
KAROLO YA E: KGAOLO YA LOTSENO
Badirakopo ba bapenšenara: Tsweetswee tlatsa foromo ya M2 le foromo ya Z583 go netefatsa go bona ketleetso go tswa kwa Lefapheng la Matlotlo. Diforomo tse di ka bonwa mo go website ya GEMS e bong www.gems.gov.za kgotsa ka go leletsa Tikwatikwe ya megala mo go 0860 00 4367. Fa e le gore o na le lekwalo la Botsholamatlotlo jwa Bosetšhaba le le netefatsang ketleetso ya gago, tsweetswee le kgomaretse mo foromong ya kopo, gonne le tla dira gore tsweletso ya kwadiso e nne bobebe le go feta.
Badirakopo ba ba thapilweng: Tsweetswee bontsha mogolo wa gago wa kgwedi wa motheo. Fa e le gore o mo legatong la bogareng kgotsa la kwa bogodimong jwa bolaodi, tsweetswee bontsha mogolo wa gago otlhe wa kgwedi. (Akaretsa selipi sa mogolo sa sešwengšeng kgotsa lekwalo la go rebolelwa tiro fa e le gore o mothapiwa yo montšhwa.)
KAROLO YA F: BOTOKOLOLO JWA PELE JWA SEKEMA SA KALAFI
Tsweetswee kgomaretsa setifikeiti sa botokololo se se nang le letlha la bofelo go tswa kwa sekemeng sa kalafi sa pele.
Tsweetswee ela tlhoko tse di latelang:
Peomolao e swetsa gore wena kgotsa batlhokomelwa ba gago le ka se kwadisiwe mo dikemeng tsa kalafi tse pedi ka nako e le nngwe.
Se o tlhokang go se dira fa e le gore o kile wa nna leleko la sekema sa kalafi se sengwe pele o ikwadisa mo go GEMS:
Tsweetswee ikgolaganye le sekema sa gago sa kalafi sa pele mme o ba kope go go tlamela ka setifikeiti sa botokololo se se nang le letlha la bofelo jaaka bopaki jwa botokololo.
Tsweetswee ela tlhoko gore fa e le gore setifikeiti sa gago sa botokololo ga se bontshe letlha la bofelo, gare kgone go ka se dirisa. Gakologelwa go tlatsa le go romela lekwalo la go khutlisa botokololo jwa gago kwasekemeng sa kalafi sa pele, fa e le gore ga o ise o dire jalo.
Fa e le gore ga o kgone go bona setifikeiti sa botokololo, re tla amogela go lekwalo la go khutlisiwa ga botokololo jwa gago kwa sekemeng sa gago sa pele sa kalafi jaaka bopaki jwa go khutlisa, fela e tshwanetse go nna lekwalo le le kwadilweng mo go letterhead ya sekema se.
Fa e le gore o itemogela bothata mo go khutliseng go gogelwa tšhelete go tswa mo mogolong wa gago ka ntlha ya botokololo kwa sekemeng sa gago sa pele sa kalafi, tsweetswee kopa modiri wa kwa lefapheng la tsa badiri (HR) go emisa seno, go sa nneng jalo GEMS e ka se kgone go tsenya tirisong go gogelwa tšhelete go tswa mo mogolong wa gago.
DIKAROLO TSA G LE H
Ke pateletsa go tlatsa dikarolo tse ka botlalo, gonne go ka se samaganwe le kopo ya gago fa dintlha tsa go banka di sa tlamelwa.
DIKAROLO TSA I LE J
Tsweetswee netefatsa gore o buisa dikarolo tse ka kelotlhoko pele o saena dikarolo tse mo foromong ya kopo ya gago.
Tsweetswee ela tlhoko: Foromo ya kopo ya gago e ka se tswelediwe ntle le tshaeno ya gago.
DITLHOPHO TSA SENTLHAGA SA GEMS
Fa e le gore o tlhopha go ikwadisetsa Sapphire kgotsa Beryl, o tlhoka go ela tlhoko tse ke ditlhopho tsa sentlhaga. Se se kaya gore wena le batlhokomelwa ba gago le tla tshwanela ke go dirisa fela batlamedi ba tsa kalafi ba ba mo sentlhageng sa GEMS. Ngaka ya lelapa/ngaka ya meno/ngaka ya matlho ya gago e ka tswa e sa kwadisiwa jaaka motlamedi wa sentlhaga. Fa go ntse jalo, o tlhoka go leletsa tikwatikwe ya megala ya GEMS mo go 0860 00 4367 go batlisisa ka ga motlamedi wa tirelo yo o mo kgaolong ya gago.
GEMS e itsalantse le dingaka, dingaka tsa meno, gammogo le batlamedi ba tsa pholo ba ba diketekete go tlamela maloko ka rejisetara ya batlamedi e e matswatswa e e tlisang batlamedi ba kalafi gaufi le maloko. Batlamedi ba, ba dumetse go sa duedise maloko a GEMS ditlhwatlhwa tse di kwa godimo ga tsa kelo ya Sekema, se se kayang gore ga o a tshwanela go duela "Friend of GEMS" fa o mo etetse, go tswa mo kgetseng ya gago.
Go batla "Friend of GEMS" mo kgaolong ya gago, romela fela SMS go 33489 mme o kwale dintlha tse, nomoro ya gago ya botokololo, mofuta wa motlamedi wa kalafi, motsanathoko kgotsa karolo ya ona, gammogo le toropo e o e batlang.
Tirelo e, e maleba mo ditlhophong tsotlhe.
Fa e le gore wena kgotsa mongwe wa batlhokomelwa ba gago le tshela ka HIV/AIDS, go tlabo go le mo kgatlhegelong ya gago go ikwadisa mo lenaneong la botsamaisi jwa HIV/AIDS ya GEMS ka go leletsa Aid for AIDS mo go 0860 100 608. Se ke lenaneo la bosephiri, e bile mothapi kgotsa sekema ga di na phitlhelelo go tshedimosetso ya ga motsaya-karolo.
PHEKOLO YA MALWETSE A A SA FOLENG
Melemo ya malwetse a a sa foleng e reboletswe go alafa maemo a a tsweletseng pele jaaka bolwetse jwa madi a magolo kgotsa jwa khemo (asthma) e bile e nowa ka dinako tsotlhe.
GEMS e tlamela ka dithuso tse di tletseng tsa molemo wa malwetse a a sa foleng go maloko otlhe. Gore o kgone go ka rebolelwa melemo wa malwetse a a sa foleng, o tshwanetse go ikwadisetsa lenaneo la phekolo ya malwetse a a sa foleng, morago fela fa o se na go amogela kitsiso ya gore jaanong o leloko le le kwadisitsweng la GEMS.
Melemo ya malwetse a a sa foleng e akaretsa:
Molemo wa malwetse a a tshosetsang botshelo, jaaka bolwetse jwa sukiri;
Molemo o o dirisetswang maemo a a tsweletseng go alafa malwetse a a sa foleng a a koafatsang mmele, a a amang thata go dira le boleng jwa botshelo, e bile
Melemo ya nako e khutshwane e e tlhwatlha-godimo e e tla thibelang kalafi e e e tlhwatlhwa-godimo jaaka go robala kwa bookelong.
KOPO YA MELEMO YA MALWETSE A A SA FOLENG
Fa e le gore o mo tlhophong ya Sapphire kgotsa Beryl, ngaka ya gago ya sentlhaga sa GEMS, morago ga go netefatsa bolwetse jwa gago, e tla nna le maikarabelo a go kwadisa seemo sa gago mo go GEMS gammogo le go bona thebolelo-tetla ya melemo ya gago ya malwetse a nako e telele.
Morago ga go kwadisiwa mo lenaneong, melemo ya gago e e reboletsweng tetla e tla duelelwa ka botlalo, fa fela o e amogela kwa khemising e e supilweng go ka tsamaisa melemo (Medipost). Ngaka ya gago ya sentlhaga sa GEMS e tla go thusa ka dithulaganyo tse.
Tsweetswee ela tlhoko gore ke fela melemo e e mo lenaneong la melemo ya Sapphire le Beryl e e tla duelelwang.
Fa e le gore o mo go Ruby, Emerald kgotsa Onyx, o tlhoka go dira kopo go bona molemo wa gago wa malwetse a a sa foleng ka go amogela foromo ya kopo ya molemo wa malwetse a a sa foleng go tswa kwa tikwatikweng ya megala ya GEMS kgotsa ka go e gatisa go tswa mo go website ya rona kwa www.gems.gov.za.
Morago ga gore ngaka ya gago e go tlhatlhobe le go tlatsa foromo ya kopo, o tlhoka go romela foromo e ka fekese gammogo le lekwalo la ngaka la thebolo ya melemo e e ka tsewang gape le gape mo go 0866 51 8009 gore di tswelediwe. Kgotsa o ka nna wa di romela ka e-mail mo go chronicDSP@gems.gov.za. Ka gale netefatsa gore kopo ya gago e tladitswe gotlhe le go saeniwa ke wena le ngaka ya gago.
Setlhopha sa sekalafi se tla leba dintlha tsa gago e bile fa go tlhokega se tla ikgolaganya le ngaka ya gago (e ka tswa e le ka mogala kgotsa ka lekwalo) e le go tlhopha melemo e e leng maleba e bile/kgotsa e e seng tlhwatlhwagodimo. O tla romelwa molaetsa wa SMS o tlhalosediwa seemo sa kopo ya gago (rasiti le thebolo ya tetla). Kopo ya gago e tla tsaya bokana ka malatsi a tiro a le supa go tsweletswa.
Tsweetswee gakologelwa tse di latelang fa o dira kopo ya molemo wa malwetse a a sa foleng:
Foromo ya kopo ya molemo o o sa foleng e tshwanetse go tladiwa go leloko lengwe le lengwe la lelapa le le tlhokang molemo wa malwetse a a sa foleng.
Boloka khopi ya foromo e e tladitsweng mo direkotong tsa gago.
Mametlelela diteko tse di tshegetsang/dipatlisiso tse di kgethegileng le makwalo a a tlaleletsang jaaka go kopilwe go tila ditiego mo go tsweletseng kopo ya gago.
Morago ga gore kopo ya gago e amogelwe, o tla amogela lekwalo la thebolelo-tetla le le tlhagisang melemo e e tla duelelwang go tswa mo Thusong ya gago ya Molemo wa malwetse a a sa foleng. Lekwalo gape le tla bontsha gore ke melemo efe e e mo Lenaneng la Melemo (Medicine Price List - MPL) le le amogetsweng, gammogo le melemo e go tlhokegang gore go duelwe dituelo dingwe tsa melemo e e seng mo lenaneng (out-of-formulary copayments).
Melemo e mengwe, e e sa duelelweng sepe, e teng. Tsweetswee buisanela kgonagalo ya go dirisa setlhagisiwa se sengwe le ngaka ya gago ya melemo fa o eletsa go tila tuelo e. Fa e le gore molemo o o reboletsweng tetla o farologane le molemo o o o kopileng, lekwalo la tlhaloso le tla akarediwa mo lekwalong la thebolelo-tetla e bile khopi e tla romelwa go ngaka ya melemo.
Fa e le gore kopo ya gago ga e amogelwe, o tla romelwa lekwalo e bile khopi e tla romelwa go ngaka ya gago ya melemo. Fa e le gore tshedimosetso ya sekalafi go ya pele e a tlhokega, kopo ya gago e tla sekasekwa gape fa fela tshedimosetso e e maleba e se na go amogelwa go tswa kwa ngakeng ya gago. Ngaka ya gago e ka nna ya leletsa 0860 100 608 go bona thuso.
Dikopo tse di ntšhwafaditsweng
Fa e le gore melemo ya gago ya malwetse a a sa foleng e a fetoga ka tsela nngwe, o tshwanetse go itsise GEMS. Tsweetswee romela lekwalo la ngaka la thebolo ya melemo e e ka tsewang gangwe le gape ka fekese go bona melemo e mešwa go tswa go motlamedi wa tirelo ya melemo e e sa foleng yo o supilweng mo go 0866 51 8009.
Go romelwa ga melemo
Modiri wa GEMS wa motlamedi wa tirelo ya melemo e e sa foleng yo o supilweng o tla ikgolaganya le wena mo sebakeng sa diura tse 48, go dira dithulaganyo tsa go romelwa ga melemo ya gago.
Fa o se na go tlatsa foromo ya kopo ya gago, o ka nna wa e romela gore e kwadisiwe ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
Ka fekese go 0861 00 4367, kgotsa
Ka go e isa kwa go nngwe ya ditikwatikwe tsa thuso tsa dikgaolo tse di latelang:
KAPA BOTLHABA
KAPA BOKONE
MPUMALANGA
BOKONE BOPHIRIMA
KAPA BOPHIRIMA
Morago ga go tsweletsa foromo ya kopo ya gago, o tla amogela SMS go netefatsa gore kopo ya gago e gorogile. O tla itsisiwe fa e le gore go na le ditokomane tsa tlaleletso dife kana dife tse di tlhokegang go tlamelwa go kgona go feleletsa kwadiso ya kopo ya gago.
Morago ga go fetsa ka ga kwadiso ya foromo ya kopo ya gago, pakana ya leloko e e akaretsang dikarata tsa botokololo jwa gago gammogo le kaelo ya leloko e e tletseng, di tla romelwa ka poso go aterese ya gago ya poso.
<fn>(527201093149 AM) Setswana Maternity Programme.txt</fn>
ka tshegetso, thuto le kgakololo mo wa kgetse o tla nna a ikgolaganya le wena morago ga go magatong otlhe a boimana jwa gago, fa o sa amogelwa kwa bookelong gammogo le fa o se na go belega. sute, le sebaka sa fa morago ga go belega (postnatal). Maikaelelo ke go go tlamela ka kgakololo le tshedimosetso tse di tsweletseng kwa tshimologong fela fa o se na go Lenaneo la Boimana le eteletswe pele ke baoki ba ba nang nna motsadi wa lesea le le sa tswang go belegwa (early le maitemogelo e bile ba kwadisitswe gammogo le go nna le parenthood). borutegi jwa tlaleletso mo go midwifery. Balaodi ba dikgetse
DITHUSO
nna
Bukana ya boimana, pelegi le tshimogolo ya go
Kgakololo ka ga dithuso tse di tla duelelwang ke GEMS motsadi ya GEMS fa o sena go ikwadiswa mo Lenaneong ka nako ya fa o sa sute le ditsela (alternatives) tse dingwe la Boimana. tse o ka nnang le tsona.
Beke ya boimana e tla romelwa kwa go wena mo kotareng
Phitlhelelo go tshedimosetso ka ga tlamelo ya boitekanelo ya boraro ya boimana jwa gago. e e tla dirang gore go kgonege gore o tseye karolo mmogo le mooki-mmelegisi kgotsa ngaka ya gago mo go
Phitlhelelo ya mahala go ditirelo tsotlhe tse di rebolwang ke Lenaneo la Boimana. tseyeng ditshwetso ka ga boitlhophelo jwa boitekanelo le go belega ga gago.
Tshedimosetso e e tla go kgontshang go tlhaloganya dithuso tse di rebolwang ke GEMS ka nako ya boimana
Tetlelelo ya go amogelwa ga gago kwa bookelong/lefelo jwa gago le fa morago ga go belega ngwana wa gago. la pelegelo ya tlhopho ya gago.
Kgakololo le tshegetso ka mogala fa o itemogela mathata
Lenaneo la Tlhokomelo go kaetsa ngaka ya gago ka ga kalafi e e maleba e e tlhokegang ka nako boimana jwa mo dibekeng di le mmalwa tsa ntlha tsa go nna motsadi gago. wa lesea le le sa tswang go belegwa.
IKWADISO
ELA TLHOKO: Go itumelela dithuso, o patelesega go ikwadisa mo lenaneong.
TSHEDIMOSETSO Lekwalo la ditshwanelo
TIRO
Go go gakolola ka ga merero e e jaaka dijo tse o tshwanetseng go di ja, go ikatisa, go sa iketlang go gonnye ka nako ya boimana, go belegela kwa gae, melemo e o e ithekelang (self-medication) le go anyisa ka lebele.
Go go maatlafatsa ka ga go itlhokomela ka nako ya boimana, ga go belega le fa morago ga go belega.
Fa e le gore ngwana wa gago o amogetswe kwa yuniting ya debekenyana morago ga go belegwa (neo-natal) ka ntlha ya lebaka lefe kana lefe, molaodi wa kgetse o tla baya tswelopele ya ngwana wa gago leitlho ka go ikgolaganya le bookelo.
Molaodi wa kgetse gape o tla nna teng go naya wena le ngwana wa gago tshegetso go fitlha ka nako ya tlhatlhobo ya fa morago ga go belegwa (postnatal check-up).
Molaodi wa kgetse o kgona go go romela kwa ditlabekelong tse di maleba tse di akaretsang baoki-babelegisi, dingaka, bomankge, maokelo, diyuniti tsa go belegela gammogo le ditlhopha tsa tshegetso mo teng ga Aforika Borwa.
<fn>(730201033453 PM) GEMS AR09-10_Setswana.txt</fn>
Diteng
Pulo le Kamogelo a Motlatsa Modulasetulo wa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole, Mme Vuyelwa Vumendlini-Schalk, o butse kopano ka ura ya
b Kopano e kaile gore Mme Vumendlini-Schalk o tla e tsamaisa go ya ka Molawana wa GEMS wa 28.1.8 gonne Modulasetulo, PorofesaraRichardLevin,onealekwakopanongyaboutuyatekanyetso-kaboyaTonayaTireloyaSetšhabaleTsamaiso ka maemo a gagwe jaaka Mokaedi-Kakaretso wa Lefapha la Tirelo ya Setšhaba le Tsamaiso.
c Modulasetulo wa kopano o netefaditse gore ditlhokwa tsa khoramo ya maloko a le 30 di tlhagisitswe mo Molawaneng wa GEMS wa 28.1.3 di fitlheletswe.
d Ka kopano e e akaretsang go tsweletsa ka tlhomamo le go tlosa merero ya tlaleletso mo lenanetemeng, Modulasetulo wa kopano o netefaditse gore kitsiso e e neng e bitsa kopano ya Ngwaga-le-Ngwaga ya Boraro ya maloko a Sekema mmogo le lenaneo-tshimololo, pegelo ya Boto ya Bolaodi jwa matlole, pegelo ya kanego ya boruni e e khutshwafaditsweng ya matlotlo ya Ngwaga-le-Ngwaga, e tlhaloseditswe maloko pele ga Motsheganong 2009 go ya ka Molawana wa Sekema.
e Modulasetulo wa kopano o amogetse maloko a a neng a le teng ga mmogo le batho ba ba latelang mo kopanong:
Bolaodi-jwa-matlole jwa Sekema jo bo dirang mo Botong ka nako ya tshekatsheko-sešwa;
f Kopano e sekasekile molaetsa wa bidio go tswa go Modulasetulo wa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole, Porofesara Richard Levin ka ga tse di itlhomileng kwa pele mo Sekemeng ka ngwaga wa 2008.
g Modulasetulo wa kopano o neetse Motlhankedi-mogolo wa Sekema, Ngaka Eugene Watson, tšhono ya go begelela kopano ka ga tiro ya bogato jwa Sekema ka nako ya tshekatsheko-sešwa. Ngaka Watson o tsweletse go tlamela kopano ka diponagalo tsa botlhokwa tsa tiro ya Sekema kgatlhanong le maano a nako e e tlang a a dumeleletsweng ka 2008 le dikaedi tsa kgwebo e kgolo le le tlwaelo e e tlhageletseng ka nako ya tshekatsheko-sešwa .
Tumelano ka ga lenanetema la AGM
a Modulasetulo o thadile lenaneo gore le dumelanelwe le go boelelediwa maloko go ya ka Molawana wa 28.1.5 wa GEMS, leloko lengwe le lengwe le le eletsang go tlisa merero e e ka sekasekiwang le go swediwa kwa kopanong ya Ngwaga-le-Ngwagamolenanetemeng,akadirajalofafeladiphitlhelelotseditshitshintswengtseodikafitlhelelaMotlhankedi-mogolo malatsi a le 10 pele ga kopano ya Ngwaga-le-Ngwaga. Diphitlhelelo tse di tshitshintsweng tseo di tshwanetse go tsamaya le memorantamo-tlhaloso o o tlhalosang sentle gore ke goreng phitlhelelo e e tshitshintsweng e tshwanetse go tsewa tsia le go tlamela letlamorago le le tlisitseng phitlhelelo e. Ke tlhokego gape gore tatelano ya mafoko e e tshitshintsweng e romelwe.
b Modulasetulo wa kopano o netefaditse gore maloko ga a ise a romele diphitlhelelo tse di tshitshintsweng go ya ka tumalano ya Molao wa 28.1.5 mme a tlhamalela kwa kamogelong ya lenanetemeng le le neetsweng maloko kwa tafoleng ya ikwadiso. Kopano e ne ya ela tlhoko gore maloko mangwe a dirisitse diforomo tsa go ememla bangwe go romela dikatlanegiso go Sekema le gore merero mengwe e tla sekasekwa ka nako ya dipotso le dikarabo. Rre Adriaan Van Wyk o tshitshintse gore lenaneo le amogelwe mme tshtshinyo ya tshegediwa ke Rre John Themba.
Kamogelo ya Diphitlhelelo a Modulasetulo wa kopano o ne a tlhomamisa gore diphitlhelelo tse di tshitshintsweng di tlhagisiwa jaana: Modulasetulo wa kopano netefaditse gore diphitlhelelo tse tharo di beilwe pele fa pele ga kopano jaana:
Go amogela (receive) le go amogela (adopt) Metsotso ya Kopano ya bobedi ya Ngwaga-le-Ngwaga e e neng e tshwerwe ka 30 Seetebosigo 2008;
Go thala le go amogela kanego ya tsa matlole ya Ngwaga-le-Ngwaga ya ngwaga o o fedileng ka 31 Sedimonthole 2008; le iii Go thapiwa ga baruni ba ba ikemetseng ba Sekema mo ngwageng wa ditšhelete o o fedileng ka 31 Sedimonthole 2009.
b Kopano e etse tlhoko gore go ya ka Melao ya Sekema, diphitlhelelo tse di fetisitsweng kwa kopanong nngwe le nngwe ya ngwaga-le-ngwaga e tla nna go ya ka gore ke mang yo o tlhophilweng ka bontsi go feta mo malokong a a leng teng le a a emetseng ba bangwe.
c Modulasetulo o ne a sedimosetsa kopano gore Sekema se amogetse diforomo tsa go thapa baemdi tse di letleletsweng di le 207 ka letlha la bofelo la 19 Seetebosigo 2009. Palogotlhe ya 48 ya diforomo tsa boemedi e ne ya tshwanelwa ke go kgaolwa ka di ne di na le botokololo jo bo sa lolamamg kgotsa batho ba eseng maloko a Sekema jaaka baemedi.
d Kopano e etse tlhoko le go feta gore maloko a Sekema a a neng a thapilwe ke maloko a mangwe go tlhopha mo boemong jwa bona, botlhe ke Balaodi jwa Matlole le setlhopa sa Khuduthamaga ya Botsamaisi jwa Sekema. Batho ba ba thapilweng jalo, ba tlhagisitse kwa kopanong ya 23 Seetebosigo 2009 ya Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ka fa ba eletsang go tlhopa go ya ka nngwe le nngwe ya diphitlhelelo tse di thadilweng kwa kopanong.
e Morago ga go thala le go buisanela nngwe le nngwe ya diphitlhelelo tse di latelang, Modulasetulo o ne a itsise maloko gore baemedi ba ba tlhophilweng ba tlhophilwe jang le gore diphitlelelo tse di thadilweng di amogelwe.
f Kamogelo ya Metsotso ya Kopano ya Ngwaga-le-Ngwaga ya Bobedi ya maloko e e neng e tshwerwe ka 30 Seetebosigo 2008
Modulasetulo itsisitse maloko gore Metsotso ya kopano ya Ngwaga-le-Ngwaga ya Bobedi ya maloko e eneng e tshwerwe ka 30 Seetebosigo 2008 kwa Boardwalk Conference Centre, Port Elizabeth e ne e akareditswe mo Pegelong ya Ngwaga-le-ngwaga ya 2008 e e phatlhalaleditsweng le go thalelwa maloko go e amogela.
Maloko a etse tlhoko gore:
a Boto ya Bolaodi-jwa-matlole e tsere tsia metsotso e e sa amogelwang ka 24 Moranang 2009 mme ya tlhagisa gore molebo wa tlhagisao e e tsepameng e ne e tlhagisa ka tsepamo tsamaiso ya Kopano ya Ngwaga-le-Ngwaga ya Bobedi ya maloko a Sekema e e neng e tshwerwe ka 30 Seetebodsigo 2008; le b Go ya ka diforomo tsa boemedi tse di amogetsweng, maloko a le 206 a tlhophile gore Metsotso ya Kopano ya Ngwaga-le-Ngwaga ya Bobedi ya maloko e e neng e tshwerewe ka 30 Seetebosigo 2008 e amogelwe jaaka tlhagiso e e tsepameng ya kopano, fa leloko le le 1 le eleditse go sa tlhophe.
iii Modulasetulo o thadile metsotso go amogelwa.
iv Metsotso ya Kopano ya bobedi ya Ngwaga-le-Ngwaga e ne ya amogelwa morago ga gore Rre Manganyi Abraham a tshitshinye gore kopano e amogele metsotso le gore leano le tshegediwe ke Rre Nxumalo Themba.
g Kamogelo ya Kanego ya tsa Matlole ya Ngwaga-le-Ngwaga ya ngwaga o o fedileng ka 31 Sedimonthole 2008
Modulasetulo wa kopano o thadile Kanego ya tsa Matlole ya Ngwaga-le-Ngwaga ya Sekema ya ngwaga o o fedileng ka 31 Sedimonthole 2008 gore e amogelwe mme a itsise kopano gore maloko a tlametswe ka Boruni jo bo khutshwafaditsweng jwa Kanego ya tsa Matlole pele ga kopano.
Moruni wa kwa ntle wa Sekema, Rre Johann Strauss wa feme ya Sizwe Ntsaluba VSP, o ne a itsisiwe go maloko a a neng a le teng mme a tswelelela go tlamela kopano ka tshedimosetso ka ga tlhomamiso ya gagwe ya kwa ntle e e ikemetseng e e tlametsweng mo Pegelong ya Ngwaga-le-Ngwaga ya Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ya 2008. Moruni wa kwa ntle o tlhomamisitse gore Sekema se amogetse pegelo boruni e e se nang diphoso ka ngwaga wa ditšhelete o o fedileng ka 31 Sedimonthole 2008 le gore Sekema se tsamaisiwa sentle.
iii Modulasetulo wa kopano o gakolotse maloko a a neng a le teng gore go ya ka diforomo tsa boemedi tse di amogetsweng , maloko a le 205 a tlhophile go amogela 2008 Kanego ya tsa Matlole ya Ngwaga-le-Ngwaga ya 2008, fa go se na maloko a a tlhophileng kgatlhanong le le go amogelwa ga Kanego ya tsa Matlole. Maloko a le 2 a eleditse go sa tlhophe.
Bringing health within your reach iv Modulasetulo dumetse gore kopano e amogele Kanego ya tsa Matlole ya Sekema ya ngwaga o o fedileng ka 31Sedimonthole2008.PhitlheleloeneyaamogelwamoragogagoreRreElliotNyathikaziatshitshinyegoreKanego ya tsa Matlole ya Sekema ya ngwaga o o fedileng ka 31 Sedimonthole 2008 e amogelwe mme tshitshinyo e ne ya tshegediwa ke Mme Sibongile Nkosi.
h Go thapiwa ga SizweNtsaluba VSP jaaka Baruni ba kwa ntle ba Sekema
Kopano e etse tlhoko gore SizweNtsaluba VSP e thapilwe go tloga ka 1 Ferikgong 2006 ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ya nakwana ya Sekema morago ga go latela tsamaiso e e ka fa molaong ya ka 2005. Feme e ne ya thapiwa gape ke maloko a Sekema go runa Kanego ya tsa Matlole ya Sekema mo nakong e e fedileng ka 31 Sedimonthole 2007, ga mmogo le Kanego ya tsa Matlole ya nako e e fedileng ka 31 Sedimonthole 2008 morago ga gore feme e tlhagise gore ba na le bokgoni le kitso ya go runa Kanego ya tsa Matlole ya Sekema go ya ka ditlhokego tsa peomolao.
Kopano e utlwile ka ga tsamaiso e e buletsweng ya dithennere e e latetsweng go tlhagisa feme ya boruni go thapiwa jaaka Baruni ba kwa ntle ba Sekema ba ngwaga wa ditšhelete o o fedileng ka 31 Sedimonthole 2009.
Ngaka Van Der Nest tlametse kopano ka molebo-kakaretso wa tsamaiso ya theko e e latelwang le go itsise maloko a a leng teng gore SizweNtsaluba VSP e tlhagisitswe go thapiwa ka mokgwa wa tsamaiso e e bulegileng e e bonalang (transparent).
Jaaka Sekema se se lekanyeditsweng mo nageng, ga mmogo le Sekema pholo sa bobedi se segolo ka kakaretso, Government Employees Medical Scheme (GEMS) e tsene mo 2009 jaaka kgwebo ya dingwaga di le tharo e e tlhabologileng tota.
Sekema se tsweletse go gola ka 2009, selekano fela sa kgweboledikgwetlhotseditlhageletseng,paloeebotlhokwa ya diphitlhelelo di ne tsa fitlhelelwa ka 2009. Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ya GEMS e motlotlo ka tswelopele e e dirilweng ke Sekema le mokgwa o dikgwetlho di di tlhageletseng ka 2009 di rarabolotsweng ka teng le gore dikgatlhego tsa baamogeladitshwanelo ba GEMS ba sireleditsweng ka teng ka dinako tsotlhe.
Mo boemong jwa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole, ke itumelela go tlhagisa molebo-kakaretso wa tiro e e dirilweng ke Boto ka 2009 le go itsise Pegelo ya Boto go maloko a GEMS a nako e e fedileng ka 31 Sedimonthole 2009.
Maitlhomo, ponelopele le dintlhatheo
Boto e sekasekile sešwa maitlhomo a Sekema, ponelopele le metlhala ya dintlhatheo mo maanong a nako e e tlang ya seripana se se tla tshwarwang ka 11 le 12 Sedimonthole 2008. Boto e netefaditse gore metlhala e e kaetsang e itsisitswe le go boelediwa ka 2008 e setse go nna go nna maleba le go ka dirisiwa ka 2009, e bolokela go tsenngwa ka kelotlhoko jaaka ntlhatheo e e tshegeditsweng ke Sekema. Ka nako ya tshekatsheko-sešwa, Boto e lwele ka matlhagatlhaga go dira kaofatsa metlhala ya kaetso e e latelang:
Motlhala wa Maitlhomo
Go tlamela badiredi-puso botlhe ka tetla e e lekanang go dipoelo tsa tlhokomelo-itekanelo ya theko e e kgonegang mme e tsenya sengwe le sengwe.
Motlhala wa Ponelopele
Sekema sa pholo se se tswang kwa pele, se se tshwarelelang e bile se le manontlhotlho sa badiredi-puso botlhe.
Motlhala wa ntlhatheo
Go nna bonolo
Tlhaeletsano e e senogileng
Maitshetlego a Maloko
Kopo e e tlhomameng
Temeko
Botlhami
Tsibogo
Kgotsofalelo ya se se rekilweng
Kelotlhoko
Maano a nako e e tlang
Mokgwa wa Tsamaiso e e lolameng o o mafolofolo wa Sekema o tlhoka tswelopele ya maano a paka-khutshwane, paka-magareng le paka-telele tse di kaetsang le go sedimosa ka ga kgwebo ya Sekema. Ditswelopele tsa GEMS di mo seemong le
Bringing health within your reach bokgoni jwa maatla a tsamaiso le dipopego tsa bolaodi, ga mmogo le go maano a nako e e tlang e e a dirang - mmogo maphata a a bokgoni a netefaditse gore GEMS e senotse rekoto ya tshalomorago ya go tsenya tirisong ka katlego, maano a nako e e tlang a Ngwaga-le-Ngwaga le go diragatsa maikaelelo a a akareditsweng mo teng.
Boto e dirile maano a nako e e tlang ka 2009 e lemoga ntlha ya gore Sekema se tsweletse pele go nna setlamo se se gamogileng se se ka ga bogato jo bo lolameng, tikologo e e matlhagatlhaga mo mekgweng ya tsamaiso ya matlole. Leano le diragaditswe ka molebo wa go tlhagisa botswerere jwa GEMS, go rulagana sentle le Sekema sa Pholo sa badiredi-puso se se manontlhotlho.
Thitokgang ya Maano a nako e e tlang e letleletswe ke Boto ya 2009 e ne e le "Tetla go botswerere le tlamelo ya itekanelo e e botswerere ya tlhwatlhwa e e kgonegang le tsamaiso e e rulaganeng sentle" mme leano le ikaeletse go tlhokomela le go tlhabolola dintlha tsa bogato jwa kgwebo, fa e ntse e naya Sekema tšhono ya go simolola go batlisisa tlamelo kgotsa tuelo ya tlhwatlhwa e e amanang le ditirelo tsa tlhokomelo ya pholo tse di tlhokegang le go bonwa mo malokong. Leano le tsepame thata mo tirong e e tlhokegang mo go aleng boalo jo bo tiileng jo bo bayang GEMS mo maemong a a tla e tsholetsang go simolola go rulaganya moneelo wa yona le tlotla ya tshitshinyo ya ditsholofelo tsa Sekema mmogo le baamogeladitshwanelo ba bangwe le Baamegi ba ba tlhwatlhwa jaaka mothapi. Go fitlha ga jaana, maikaelelo a nako e e tlang a "Kitsiso ya taolo ya tlamelo ya boitekanelo e e tetogang e e tla tokafatsang porofaele ya kotsi ya sekalafi ya Sekema" e ne e akareditswe mo leanong. Maikaelelo a mangwe a nako e telele a akreditsweng e ne e le:
Go bapatsa ka manontlhotlho le go baya GEMS go nna Sekema sa Pholo se se Botswerere go maloko otlhe le ba ba ka kgonang go nna maloko, le go fokotsa thata palo ya badiredi-puso ba ba sa sirelediwang.
Go tlhokomela mokgwa-tiriso wa tsamaiso e e lolameng, e ikaegile ka go tsaya maikarabelo, boikobo, manontlhotlho le botsalano jwa moamegi
To tlhokomela le go tokafatsa ditirelo tsa Sekema le taolo ya bogato, ka thuso ya seemo se se manontlhontlho e bile e rulagane sentle mo dithusong tsa leloko
Go romela tse di setseng, go kgobokanya tse di buseditsweng morago tse di lekaneng le go sireletsa seemo se se lolameng sa bobalatlotlo
Go tlhokomela le go tlhabolola ditirelo tsa setlamo tsa Sekema
Go laola kotsi ka go nna malala-a-laotswe le manontlhotlho, ka molebo o o nang le tlhagiso ka ga tatlhegelo go Sekema
Pegelo ya Boto e amogetse pegelo ya tswelopele ya kotara le ya nakwana go tswa kwa Bolaoding jwa Sekema mo go diragatseng dikaetsi tsa tiro tse fitlhelwang mo maanong a 2009 a nako e e tlang le go kgotsofalela gore maikaelelo a nako e e tlang a fitlheletswe ka 31 Sedimonthole 2009.
Tsamaiso ka 2009
Boto e sekasekile sešwa tiro ya Dikomiti tse di tlhagisitsweng ke Boto ya 2009 ka molebo go dirisa ka botlalo bokgoni le boitsanape jwa Bolaodi-jwa-matlole le Komiti e e ikemetseng ya maloko. Tshekatsheko -sešwa ya Boto e tsere tsia bomaleba jwa ditaelo tsa tiro ya Dikomiti le bonnye jwa diphetogo tse di neng di tlhokega.
Bolaodi-jwa-matlole bo dirile mo Dikomiting ka 2009 jaaka go begilwe mo karolong 7 le 8 ya Pegelo ya Boto. Boto e netefaditse mo Tshekatshekong e e Manontlhotlho ya Ngwaga-le-Ngwaga gore Dikomiti di dira sentle le pegelo go Boto ke ya maemo a a kwa godimo.
Bolaodi-jwa-matlole jwa Maloko a a ikemetseng a Komiti a a dirang mo Boruning jwa Sekema a Ex Gratia le Dikomiti tsa Kgotlhang ba thapiwa ke Boto sebaka sa dingwaga di le tharo tsa kantoro mme nako e maloko a komiti a e dirileng e fedile ka nako ya tshekatsheko-sešwa. Boto e thapile gape maloko otlhe a Komiti go dira mo sebakeng sa dingwaga di le tharo tse di latelang tse di tla felang ka 2012.
Bolaodi-jwa-matlole le Maloko a a ikemetseng a Komiti ba ne ba tsenetse katiso e e tseneletseng ya tsamaiso e e lolameng gape, e e akaretsang ditlhokego tsa "tse di tla tsenngwang tirisong" Pegelo ya King III ka ga taolo e e lolameng, Bolaodi-jwa-matlole a dikema tsa pholo, peomolao e e maleba, ditlhabololo tsa kgwebo go akaretsa National Health Insurance System e e solofetsweng le tsamaiso e e nang le boitsholo-phepa. Diripana tsa katiso di le robongwe di dirilwe ka 2009 . Molao wa katiso ya Boemedi-jwa-matlole ka 2010 o tla tsenngwa tirisong go ya ka molao o o laolwang ke Boto o tla tsenngwa tirisong, ka 1 Ferikgong 2010.
Tshekatsheko ya manontlhotlho a Boto ya Sekema ya Ngwaga-le-ngwaga e dirilwe ka Lwetse le Diphalane 2009. Boto e dirile itshekatsheko e e tsamaisitsweng ke feme ya boruni e e ikemetseng mme tiro ya Boto le Dikomiti e fitlhetswe e siame.
Go ya ka melao e e kwadisitsweng ya GEMS, bokana ka 50% ya nako ya Bolaodi-jwa-matlole jo bo dirang mo botong ya ga jaana, e tla fela ka Phukwi 2010. Boto e ntšhwa e tla simolola tiro ka 21 Phukwi 2010.. Go fitlha ga jaana, maloko magolo a Sekema a tla tlhopha Balaodi jwa matlole ba le bararo, fa Tona ya Ditirelo tsa Setšhaba le Tsamaiso le ene a tla thapa Baloadi jwa matlole ba le bararo go tswalela 50% e e setseng ya Boto. Tlhopho ya Bolaodi-jwa-matlole e dirwa go tsamaelana le melao e e kwadilweng ya GEMS e e kaya tse di tatelang.
Tlhopo ya Maloko a a tlhopilweng ke Bolaodi-jwa-matlole e tshwanetse nna e dirwa ka baloto go ya ka thulaganyo e e beilweng mo melaong e.
Motho yo o ikemetseng kgotsa setlamo se se thapilweng ke Boto ba tshwanetse go ela tBolaodi-jwa-matlole mme e re morago ga tlhopo ba romele pegelo go Boto kwa mothong yo o ikemetseng kgotsa setlamo se se tla itsiseng Boto ka tse di latelang:
Gore a ba kgotsofaletse gore ditlhopo di ne di gololesegile mme di sa gobelele go ya ka tsamaiso e e letleletsweng ke Boto go ya ka melao e;
Maina a Maloko a a tlhopilweng jaaka Balaodi jwa Matlole le maina a batho ba ba tlhopilweng gape mo Botong, mme
Go tshwanetse go gatelelwa gore batho bao ba tlhopilweng jaaka Maloko a Bolaodi-jwa-matlole, ba tota ba na le seriti.
Fa Boto, morago ga go tsaya tsiya pegelo ya motho yo o ikemetseng kgotsa setlamo, ba kgotsofaletse gore ditlhopo tsa bona di tshwerwe go ya ka tsamaiso e e sweditsweng ke Boto le gore ditlhopo di ne di gololesegile mme di sa gobelele, Motlhankedi-mogolo o tshwanetse, ka lekwalo, a itsise maloko ka ga ditlhopo le letlha, nako le lefelo la kopano e e latelang ya Boto mme a ba laletse go tsenelala kopano."
Boto e rotloetsa maloko magolo a Sekema go tsaya karolo mo tsamaisong ya ditlhopo tsa 2010, ba sa lebale gore Boto ya Bolaodi-jwa-matlole e na le maikarabelo a a botlhokwa a go tlhokomela tsamaiso le merero ya matlole tsa Sekema, ba dira jalo go ya ka dikgatlhegelo tsa maloko. Ka jalo, go botlhokwa golwela go tlhopa Bolaodi-jwa-matlole jo bo nang le seriti e bile ba na le bokgoni jo bo maleba le maitemogelo a go ka diragatsa ditiro tsa Boemedi-jwa-matlole.
Dikgwetlho tsa nako e e tlang ka 2009
Diphitlhelelo tsa Sekema di sekasekwa ka botlalo mo Pegelong ya Bogato jwa Motlhankedi-mogolo. Dikgwetlho le tiro e ntšhwa e e neng e sa emelwa fa maano a nako e e tlang a 2009 a ne a dirwa, di tlhagelela mo gare ga 2009. Boto ya Bolaodi-jwa-matlole le Botsamaisi ba sekasekile dikgwetlho tse ka kelotlhoko le go netefatsa nako le nako gore Sekema se setse se tsepame ka go sala morago maitlhomo a sona le ponelopele ntle le go kgapela-thoko metlhala ya dintlhatheo tsa Sekema. Dingwe tsa dikgwetlho tse le tiro e ntšhwa di akaretsa phetisetso ya kgwebo ya MEDCOR go GEMS, go tsenya tirisong ga ditlhatloso tsa moputso wa letlha le le buseditsweng kwa morago wa badiredi-puso di tlisa ditlhoseletso mo dikatsong le dikolotong le tshekatsheko ya gape ya Botokololo jwa GEMS le kgonagalo ya melao ka Khansele ya Dikema tsa pholo.
Ditherisano magareng ga Sekema le baamegi ba ba tlhwatlhwa di fedile ka tshwetso ya Boto go dumelana go fetisetsa kgwebo ya MEDCOR go GERMS go ya ka Molao wa karolo 63 ya Dikema tsa Pholo wa1998.
Ditshwetso tsa Moamegi mo go tse di tlhoseletsang tiragatso di tlisitse tiego ka go farologana mo tshimologong ya tiro e e tlhokegang go fetsa tiragatso go ya ka dinako tse di kailweng ke Khansele ya Dikema tsa Pholo.
Tiragatso e dirilwe ka katlego le go ya ka ditlhokego tsa peomolao tse di akareditseng phasalatso tlhagiso ya tiragatso jaaka e letleletswe ke Khansele ya Dikema tsa Pholo le tetlelelo ya Kgaisano ya Khomišene
Kgwebo ya MEDCOR e fetiseditswe go GEMS go tloga ka 1 Ferikgong 2010 go ya ka Memorantamo wa go Tlhaloganya o o sweditsweng magareng ga dikema tse pedi.
Dikonteraka tsa tiro ya badiri ba le bararo ba MEDCOR di fetiseditswe go GEMS fa badiri ba le babedi ba maemo a a kwa godimo ba MEDCOR ba amogetse tlhwatlhwa e e kgobokaneng ya go tlogela tiro.
MEDCOR e ne ya kwadisiwa jaaka Sekema sa pholo ke Khansele ya Dikema tsa Pholo go tloga ka 21 Ferikgong 2010 mme go retololwa ga tsamaiso ya MEDCOR ga swediwa ka 30 Moranang 2010.
Go ya ka pholisi ya ketleetso ya pholo ka tšhelete e e maleba mo tirelong ya bosetšhaba, e akaretsa le Lefapha la Ditirelo tsa Kgopololo, maloko a MEDCOR a ne a kgona go ikamanya le GEMS ka go rata ga bona. Mo boemong jwa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole, ke rata go amogela maloko a pele a MEDCOR a a ikwadisitsweng mo go GEMS.
Moputso o o saletseng kwa morago wa Tirelo ya Setšhaba
Thadiso ya katso ya Sekema e e kwadisitsweng e ikaegile ka letseno le dikatso tsa kgwedi le kgwedi tsa maloko go ya ka letseno la bona la kgwedi le kgwedi. Tlhatlhoso ya moputso mo tsamaong ya ngwaga e ka dira gore leloko le solofetswe dikatso tse di kwa godingwana ba ntse ba bona thuso e e sa fetogang gonne ba tshwanelwa ke letseno le le kwa godingwana.
Maloko a GEMS a itemogetse moputso o o fetotsweng (ka go bona legato la 16 le folosediwa go 12), tlhatlhoso ya moputso ya maemo a bophelo ya Ngwaga-le-Ngwaga ga mmogo le Occupation Specific Dispensations (OSD's) ka 2009. Diphetogo tse di tsentswe tirisong go latela moputso o o saletseng kwa morago, se se kayang gore maloko otlhe a ne a tshwanetse go duela seelo sa dikatso se se kwa godimo, le bona ba itemogetse sekoloto sa katso.
Le fa Sekema se lebile go baakanya seelo sa letseno mo seelong sa dikatso ba le malala a laotswe go tloga ka 1 Ferikgong 2009 go fokotsa tlhatlhoso ya moputso wa tirelo ya bosetšhaba ka 2009, meputso ya maloko a GEMS e fetogile go bonala go feta ka moo go neng go solofetswe ka teng go latela OSD le phetogo ya meputso. Boto e ne e etse tlhoko go sa kgotsofale ga leloko le moamegi e le ditlamorago tse di tlhageletseng mme ya tsaya tsia mokgwa o o leng teng mo Sekemeng wa go fokotsa bogale jwa ditlamorago tse di neng di sa lebelelwa, koleke e e ikaegileng ka letseno la maloko a GEMS le mokgwa-taolo wa sekoloto sa Sekema.
Tiro e tla dirwa ka 2010 go fetola seelo sa letseno ka tsela e e tla thibelang peresente e e bonalang ya maloko go amiwa ke diphetogo le go netefatsa phatlhalatso e e lekanang ya maemo a moputso le maloko mo seelong sengwe le sengwe sa letseno. Phetolo ya molao e e tla sireletsang go phutha tuelo e e kwa morago e e tlisitsweng ke moputso le yona e tla tokafadiwa.
Melao ya Maloko a a ka dumelelwang mo go GEMS
GEMS e kwadisitse jaaka Sekema sa pholo sa botokololo jo bo lekanyeditsweng le ba ba ka dumelelwang botokololo e laolwa ke melao e e kwadisitsweng ya Sekema. Ka fa tlase ga melao e, badiredi ba Mafapha a bosetšhaba le a diporofense le matlhakore a kabakanya go ya ka karolo 7 ya Molao wa Tirelo ya setšhaba wa 1994, jaaka o fetotswe, le badiredi ba makala a a tlhokometsweng ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole jaaka bathapi ba ba tsayang karolo, ba ka dumelelwa go nna le botokololo.
Khansele ya Dikema tsa Pholo e tlhokile gore Melao e fetolwe go tlosa tsamaiso ya kelotlhoko e e dirwang ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole fa e tsaya tsia makala a Tirelo ya Setšhaba a a leng kwa ntle ga Molao wa Tirelo ya Setšhaba. Phetolo ya molao e rometswe ke Sekema mme tshitshinyo ya Khansele e ne e tlhokometse boalo jo bo kgonagalang jwa GEMS.
Tlhoseletso mo tsamaisong le seemo sa matlotlo sa Sekema ka tshupetso e e totobetseng go iponela palonyana e e setseng e e tlhokiwang ke Melao e a fitlhelelwa. Mo kgatlhegelong ya go sireletsa dikgatlhegelo tsa baamogeladitshwanelo ba GEMS, SekemasetlakgaratlhelapelegokopanaleKhanseleyaDikematsaPholoka2010gonetefatsagoremelaoyagokadumelelwa go nna maloko a Sekema a tsamaelana taelo e Tirelo ya Setšhaba e e neetseng GEMS fa e simologa
Maitemogelo a leloko
Boto e na le maikarabelo a go netefatsa gore dikgatlhegelo tsa maloko a yona di sireleditswe go ya ka karolo 57 (a) ya Molao wa Dikema tsa Pholo, mme ba itumelela tetla e e tletseng, e e rulaganeng sentle ya dipoelo tsa bona tse di maleba, tse di ba tshwanelang jaaka maloko a GEMS.
Mo go tsamaeng ka maikarabelo a Boto le maitlhomo a Sekema go tlamela badiredi-puso botlhe tumelelo e e lekanang le dipoelo tse di kgotlaganeng le tirelo ya pholo e e feletseng, go tserwe dikgato di le mmalwa tsa go tokafatsa tumelelo le maitemogelo a tirelo ya maloko.
Ditlhabololo tse di latelang tse di šwa di ka elwa tlhoko:
Boto e neetse tetla ya go fetola maemo a Sekema sotlhe le sediriswa sa kgolagano sotlhe sa leloko go maleme a le 11 a semmuso. Porojeke e simolotswe ka 2009 mme e tsamaya dingwaga di le tharo go fitlha 2012.
Sekema se itsisitse tiriso onfolopo (envelope) e e nang le kgwebo-phetolo go ya ka tlhaeletsano ya maloko a a tlhokang ditsibogo go tswa go maloko.
Lenaneo la pelegi le ribolotswe go netefatsa gore bomme ba baimana ba amogela tlhokomelo ya maemo a a kwa godimo ka nako ya boimana le go thusa go fokotsa kotsi ya mathata a a kgonegang.
Poelo ya tirelo ya SMS ya look-up e letla maloko go netefatsa gore ke dipoelo tse di le teng go bona le batlhokomelwa a kwadisitsweng a setse a itsisitwe ka ga boitlhopelo jo ba nang le jona jwa dipoelo.
Ditikwatikwe tsotlhe tsa diketelo tsa namana tsa maloko di ntšhwafaditswe mme tse dingwe tsa sutisetswa kwa dikagong tse di ntšhwa le tse di tlhabolotsweng. Tikwatikwe ya bobedi e butswe mo porofenseng nngwe le nngwe go nolofaletsa maloko go nna le ditirelo tsa kopano ya namana.
Dikanego tsa dikatso tsa Kotara le dikanego di ne tsa tlhagisiwa go thusa maloko ka go netefatsa gore dikoleke sala go nna di lolame.
Nako e e okeditsweng ya tiro mo tirelong ya badirisi le ditikwatikwe ya ketelo ya namana di itsisitswe, go akaretsa ditirelo tsa Lamatlhatso.
Didiriswa tsa "online" tse di farologaneng di ne tsa nna teng go maloko fela jaaka sediriswa sa semmuso sa GEMS sa tlhagiso ya webe sa go dira kopo ya diphetogo tsa ngwaga o o felang.
Mafoko a ditebogo
Bolaodi-jwa-matlole
Boto ya Bolaodi-jwa-matlole e dirile gangwe le gape ka botswapelo ka nako ya tshekatsheko-sešwa. Palogotlhe ya dikopano di le 33 tsa Komiti ya Boto di ne tsa tshwarwa mme go se na dikopano tse di neng tsa busetswa morago ka nako tshekatsheko-sešwa ka ntlha ya go sa nneng teng ga khoramo. Dikopano tsa Boto le Komiti di tsamaisitswe ka tsela e e mosola e bile e rulagane sentle go kgontsha Boto go dira le merero e e akaretsang merero yotlhe ya thulaganyo ya didiriswa mo teng ga selekano sa bolaodi jwa yona. Maikemisetso a a tsepameng a Bolaodi-jwa-matlole go baamogeladitshwanelo ba Sekema ba sala go nna ponagalo ya Boto e mme ke rata go leboga Bolaodi-jwa-matlole ka karolo e ba e tsereng mo ngwageng o mongwe wa tswelopele ya Sekema.
Ke rata go tlhagisa tebogo ya me go Mme Vuyelwa Vumendlini-Schalk, Motlatsa Modulasetulo wa Boto, ka karolo e a e tsereng mo tsamaisong e e manontlhotlho ya Boto.
Ngaka DP Van Der Nest, yo e leng Modulasetulo o ikemetseng wa Komiti ya Boruni ya GEMS, o nnile le bokgoni jwa go bo a tsenetse dikopano tsa Boto e le leloko la tlaleletso bokgoni mme ke rata go mo lebogela karolo e a e tsereng mo go netefatseng gore tikologo ya taolo ya Sekema e setse go lekana mme e rulagane sentle.
Maloko a a ikemetseng a komiti
Maloko a a ikemetseng a Komiti a a thapilweng ke Boto go dira mo Komiting ya Boruni jwa Sekema, Komiti ya Ex Gratia le Komiti ya dingangisano di tsere karolo e kgolo mo go tlhagiseng tswelopele e e fitlheletsweng ke Sekema ka 2009 mme mo boemong jwa Boto, Ke eletsa go leboga maloko ka dikatso tse di tlhwatlhwa le maitemogelo a ba a tlhagiditseng a Boto le Tsamaiso ya Sekema.
Motlhankedi-Mogolo
Mo boemong jwa Boto, ke eletsa go tlhagisa ditebogo tse di totobetseng go Ngaka Eugene Watson, Motlhankedi-mogolo wa GEMS. Motlhankedi-mogolo gore o fitlheletse ditsholofelo tsa Boto le tshepo e e beilweng mo go ene mme a tswelela go kgatlha Boto ka boineelo jwa gagwe le lerato le le tseneletseng go GEMS. Motlhankedi-mogolo o tsentse tirisong mme a letlelela Maano a nako e e tlang a 2009 ka katlego le go netefatsa gore kgwebo ya Sekema e tsamaya ka thulaganyo le manontlhotlho.
Boto kgotsofaletse ditlamorago tse di fitlheletsweng ke Botsamaisi-Bogolo jwa Sekema le letlhakore la badiri ka fa tlase ga ketelopele ya Motlhankedi-mogolo.
Boto e tla rolela marapo go Boto e ntšhwa ya Bolaodi-jwa-matlole ka 21 Phukwi 2010 mme e tshepa gore boalo bo setse go aletswe Sekema gore se tswelele go dira ka natla.
Ka 2009 Sekema se lemogile tlhokego ya go atolosa kgaratlho ya botswerere le go feta fela ka taolo ya tsamaiso le netefaletso ya go tlisa merero ya kgwebo mo mmusong wa ditirelo tsa pholo e e ka ga kwelano e e leng mo tikilogong e go leng 90% ya ditšhelete tsotlhe tse di aroganyeditstsweng le ka fa molao wa Sekema o tlhalosang kgwebo ya Sekema sa Pholo. Boto ya Bolaodi-jwa-matlole Maano e amogetse maano a nako e e tlang a 2009 mme a tlhoka gore Sekema agelele mo ditswelopeleng tse di leng teng le go lwela diphitlhelelo mo go tsa tirelo ya pholo ka go tlisa diphetogo, go lokolola ka kelotlhoko, togamaano ya botswerere le bolaodi jwa kotsi ya pholo.
Thitokgang ya 2009, "Tetla go botswerere mo tlhokomelong ya pholo ka fa kgonegang ka teng e bile e rulagane sentle", go tlhokomela le go tlhabolola merero ya bogato jwa kgwebo, e ntse e naya Sekema tšhono ya go simolola patlisiso ya tlamelo kgotsa tuelo e e amanang le tirelo ya tlhokomelo ya pholo e e tlhokegang le go bonwa ke maloko. GEMS e simolotse tiro ka go tlhabolola tsela e e tlamelang maloko ka tetla e e tswang kwa pele mo ditirelong tsa tlhokomelo ya pholo. Tiro e e dirwang ka 2009 e tlamela ka boalo jo bo tiileng jwa tiro ka tsela e.
Maano a Ngwaga-le-Ngwaga a nako e e tlang a tlisa tshimologo ya maikarabelo a Boto ka go kaetsa ditiro tsa Motlhankedi-mogolo le bolaodi, go tlamela taolo e ka yona go ka bonwang gore ke tiro efe e e ka beiwang leitlho le go netefatsa gore kgwebo ya Sekema e tsamaisiwa ka botswerere le manontlhotlho. Go feta moo, maano a nako e e tlang a letla Boto go sekaseka sešwa makala otlhe a kgwebo ya Sekema le go netefatsa gore fa e tsamaisiwa ka manontlhotlho, kgwebo e sala go tswelela.
Jaaka Motlhankedi-mogolo, ke nna motlhankedi wa bobalatlotlo jwa Sekema mme ke maikarabelo a me go netefatsa gore maano a bogato jwa Sekema a lebisitswe go manontlhotlho e bile a dirwa ka thulagano ya maano a nako e e tlang jaaka a letleletswe ke Boto le gore, go ya pele, pegelo e e tlwaelegileng e šejulilwe go lebeletswe dikaetsi tsa tiro mo leanong le le nnileng teng.
Mo tsamaong ya ngwaga, ka nako ya tshekatsheko-sešwa, Boto e tlametse ka dipegelo tsa tswelopele tsa kotara le tsa gangwe le gape tsa tiro e e dirilweng mmogo le dikaetsi tsa tiro mo maanong a nako e e tlang. Pegelo ya bofelo e romeletswe Boto go Bolaodi-jwa-matlole ka 10 Sedimonthole 2009, e netefatsa gore 96% ya dikaedi tsa tiro di fitlheletswe ka manontlhotlho.
Maano a nako e e tlang e dirile jaaka tshobokanyo ya bokaedi go bolaodi mo ngwageng wa ditšhelete wa 2009. Ka jalo ke romela pegelo e go ya ka maano a nako e e tlang. Tshedimosetso ya tlaleletso mo dikaetsing tsa botlhokwa tsa kgwebo, melebo le dipalopalo di tlametswe mo Pegelong ya Boto ya Bolaodi-jwa-matlole e e mo matlhareng a 23 go fitlha 50 mo pegelong e.
Go bapatsa ka manontlhotlho le go dira GEMS go nna Sekema sa pholo se se Botswerere go maloko otlhe a sona le ba e ka nnang maloko le go fokotsa thata palo ya badiredi-puso ba ba sa sirelediwang
Botokololo ka 31 Sedimonthole 2009 bo ne bo eme mo go 409,804, jwa fetogela go kgolo e e kwa godimo ya maloko-magolo a le 100,000 ka 2009. Se se bontsha kgolo ya Ngwaga-le-Ngwaga ya 36% fa go lekanngwa le motheo wa maloko-Fa Bolaodi-jwa-matlole le maloko a Komiti ba tsenetse katiso mo tsamaong ya dingwaga tse di fetileng, Katiso ya pholisi ya Boemedi-jwa-matlole e ne ya tlhabololwa ka 2009 go netefatsa gore go ithuta le go itlwaetsa tiro ga Boto ya Bolaodi-jwa-matlole bo dirwa go ya ka lenaane la semmuso. Diphetogo tse di neng di lebeletswe go ka dirwa mo Botong ya Bolaodi-jwa-matlole mo ngwageng o o felang ka Sedimonthole 2010 di tlhoka kgatelelo e kgolo go bewa mo katisong ya itlwaetso ya Bolaodi-jwa-matlole ba bašwa.
Mokgwa wa tsamaiso e e lolameng wa Sekema o ne wa tlhabololwa go ya pele ka go itsisiwe ga go thapiwa ga Boemedi-jwa-matlole le go thapa badiri. Maikaelelo a tsamaiso e ya go thapa ke go netefatsa gore Bolaodi-jwa-matlole, Maloko a a ikemetseng a komiti le badiri ba itekanetse sentle go ka tsamaisa kantoro. Motlamedi wa bothapi yo o ikemetseng o thapilwe go diragatsa go tlhola go go tlhokegang mme pegelo ya ditlamorago e neetswe Moruni wa nakwana wa ka fa gare wa Sekema go sekaseka sešwa.
Melao e e kwadisitsweng ya GEMS e ne e tshwanetse go sekaseka sešwa ka kgotlagano go netefatsa gore melao e lolame e bile e maleba. Ka tshekatsheko-sešwa e, melao e e tlhalosang batho ba ba ka kwadisiwang jaaka batlhokomelwa ba maloko e bopilwe gape go netefatsa tlhaloso le tiriso e e sa fetogeng. Melao e mešwa e e ikaeletseng tsamaiso e e manontlhotlho e ne ya tlhagisiwa. Mokwadisi wa Dikema tsa pholo tse di kwadisitsweng o kwadisitse melao go tloga ka 30 Seetebosigo 2009.
Kobamelo ya semolao ya tshekatsheko-sešwa e diragaditswe ke moruni wa nakwana wa ka fa gare wa Sekema go leka kobamelo ya melao e e kwadisitsweng ya GEMS le dikarolo tse di tlhagisitsweng tsa molao wa Dikema tsa Pholo. Seelo se se neetsweng ke moruni se ne se siame le diphitlhelelo tse fitlhetsweng mo pegelong di ne tsa tsewa tsia ke botsamaisi ka go di rarabolola ka bonako.
Togamaano ya tsamaiso ya Moamegi wa Sekema e sekasekilwe sešwa ka Kotara 1 ya 2009 mme tshwaragano le bobegi jwa moamegi di dirilwe go ya ka togamaano e e fetotsweng ka nako ya tshekatsheko-sešwa. Kamano e e tshwanang ya Sekema le baamegi bagolo jaaka, Public Service Co-ordinating Bargaining Council, Bomankge ba HR le Bomankge ba Phole le Boitekanelo ba tlhokometswe ka manontlhotlho. Baamegi bagolo ba amogetse dipegelo tsa kotara go tswa kwa Sekemeng mme dišejule tsa dikopano tsa kotara tsa dirwa. Dikgolagano tsa Kotara di akareditsa dikopano ka dikarolo tse neilweng tiro ya botsamaisi jwa mokgwa wa tuelo ya badiredi-puso le baphenšenara, ke gore PERSAL le GEPF.
Tona ya Lefapha la Tirelo ya Setšhaba le Tsamaiso o ne a tswelela go tsewa jaaka wa maemo a magolo wa Sekema le kamano e e tshwanang ya go tlhabologa.
Lenaneo la katiso la Ngwaga-le-Ngwaga la GEMS Human Resource Practitioner Training le ne la tshwarwa go tloga ka 1 Moranang 2009 go fitlha ka 30 Seetebosigo 2009 mme dikatiso seripana di akareditse mafapha bosetšhaba, mafapha a diporofense ga mmogo le bathapi botlhe ba ba ba tsayang karolo mo GEMS. Lekwalo-potlana la kotara la HR Practitioner le itsisitswe mo nakong ya tshekatsheko-sešwa mme e dirisitswe thata go rararbolola mangwe a medi ya mathatha a bolaodi jwa dingongorego tsa bolaodi jwa koleke. Mangwe a mathata a, jaaka go tsenya kgaolo ya tirelo e e kwa morago mo PERSAL, e sala go nna, le tiro e tla dirwa ka 2010 ka tirisano mmogo le HR le moputso wa practitioners mo Tirelong ya Setšhaba.
Dingongorego tsa maloko di ne tsa sekasekwa ka nako le ka manontlhotlho ka nako ya tshekatsheko-sešwa. Maloko a ne a rotloediwa go romela dingongorego tsa bona go Sekema ka go dirisa aterese ya complaints@gems.gov.za. Dingongorego di tlhatlhoseditswe go Bolaodi jwa Sekema le go lebisiwa go aterese ya seeleketoroniki ya dingongorego. Dingongorego tse
Ka 2009 GEMS e tsweletse go netefatsa gore tsamaiso ya bolaodi jwa sefalana sa tshedimosetso sa yona se tlhokometswe le go sirelediwa e bile se na le tlaleletso e e atlegileng. Dipoelo tsotlhe tsa REF di ne di tsepame e bile di rometswe ka nako kwa Khanseleng ya Dikema tsa Pholo.
Pholisi ya Sekema ya Bolaodi jwa tsietso e ne ya tsenngwa tirisong mme ditirelo tsa tlhokomelwa ke Foramo ya Tsietso ya Sekema, ka tshegetso ya patlisiso e e neng e abelwa ke Special Investigating Unit. Pholisi ya Sekema ya Bolaodi jwa tsietso e tsentswe tirisong mme ditirelo tsa tlhokomelwa ke Foramo ya Tsietso ya Sekema, ka tshegetso ya patlisiso e e dirilweng ke Special Investigating Unit (SIU).
Dikatso tsa GEMS tsa 2010 le tlhamo ya dipoelo e ne ya romelwa kwa Khanseleng ya Dikema tsa Pholo ka 25 Lwetse 2009 mme ya tsenngwa tirisong ka katlego go ralala batlamela ditirelo botlhe ba dikonteraka ka 31 Sedimonthole 2009.
Go posa tse di setseng, go kokoanya ditshalelo tse di lekaneng le go tsholetsa seemo se se lolameng sa bobalatlotlo
Sekema se kokoantse dikatso tsa dibilione di le R8,9 mme sa solofediwa dikopo tsa dibilione di le R7,9 sa tlisa tlhokomelo ya pholo e kgolo ya tshadiso ya dimilione di le R774 mo ngwageng. Ditshenyegelo tsa go tlhoka tlhokomelo ya pholo go di laolwa ka bopopota mme tsa emela 7.19% ya lotseno lotlhe la katso la pele ga ditloso. Dipoelo tsa peeletso tsa 5% di lemogilwe go ya ka kopo e e sa fetogeng ya togamaano a peeletso ya Sekema a morago ga ona Sekema se rekotileng tshadiso ya morago ga ditloso ya dimilione di le R263 mo ngwageng wa ditšhelete
Go tsena le go tswa ga tšhelete le tšhelete-tshalelo ya banka ya Sekema di bewa leitlho thata sebaka sa beke le beke go netefatsa gore ditlhokego tsa go jewa di fitlheletswe. Sekema se tlhokometse tšhelete-tshalelo ya banka ya bilione R1 go ralala ngwaga wa ditšheletele go tlhakanya go tsena le go tswa ga tšhelete pele ga ditloso le tlhwatlhwa ya dimilione di le R572.
Sekoloto se laolwa ke Sekema go ya ka melao e e thata ya tsamaiso ya bolaodi. Sekema se kgonne go tshola le go tokafatsa legato la sekoloto go ralala ngwaga, le fa go le jalo, GEMS e ne e lebagane le kgolo ya legato la sekoloto (sekoloto sa dikatso se tlhatlhogile ka 90% mo gare ga Diphalane) e e tlhodilweng ke tlhatlhoso e e saletseng ya moputso le Occupational Specific Dispensations (OSD's) tse di tsentsweng tirisong mo Tirelong ya Setšhaba ka Phukwi 2009. Ditlhatlhoso mo magatong a dikoloto jaaka ditlamorago ka tlhamalalo tsa tsenyo tirisong ya tlhatlhoso ya moputso o o saletseng le OSD di tsamaisitswe ka tshusumetsano e e matlhagatlhaga ya Bomankge ba HR le batsamaisi ba dituelo ba ba farologaneng. Pholisi ya tsamaiso ya dikoloto ya Sekema le yona e sekasekilwe sešwa mo tsamaong ya ngwaga go tlhatlhosa go ya pele dikgato-tiragalo tsa botsamaisi jwa tsamaiso ya dikoloto ya Sekema.
Tshireletso e e lekaneng ya inšorense e bonwe le go ntšhwafadiwa mo tshimologong ya 2009 mme inšorense ya dithoto e e lekaneng e tlametswe go sireletsa dithoto tsa ga jaana ngwaga otlhe.
Tsamaiso ya diakhaonto tsa kgwedi e nngwe le e nngwe ya 2009, e e akaretsang pegelo ya Mokhuduthamaga, di tlhagisitswe (produced) le go tlhagisiwa (presented) go Boto ya Bolaodi-jwa-matlole le Dikomiti tsa yona.
Dipoelo tsotlhe tsa semolao le dipoelo tsa REF di rometswe ka tsepamo le ka nako kwa Khanseleng ya Dikema tsa pholo go ralala ngwaga wa ditšhelete. Go romelwa ga dipoelo tsa semolao go ne go lekanyeditswe go romelwa ga tsamaiso ya diakhaonto ya kgwedi le kgwedi jaaka go tlhokega go ya ka maparego a Khansele ya Dikema tsa Pholo tsa Sekhulara 35 ya 2009.
Botsamaisi jwa matlole jwa dikgato-tiragalo tsa Sekema le bona bo tshegeditse tiro e Mogakolodi-wa-tsa-inšorense a e akareditseng mo maitlhongwaneng a pegelo ya kgwedi le kgwedi a dipalopalo-batho tsa maloko, molokololo wa ditleleimi le ponelopele ya matlotlo mo paka khutshwaneng le paka gare. Go feta foo, palo ya maloko a a ka dumelelwang a ditlhopa tsa badiri e ne ya sekasekwa ka 2009 go swetsa ka ga maatla a ditlhopa tse mo maemong a matlole a Sekema pele ga go letlelela take-on's.
Mokgwa o o dirisiwang go bala ditshenyegelo tsa ditleleimi tse di dirilweng mme di sa amogelwa (IBNR) ka 2009 o ne o ikaegile ka diphetogo mo moding wa tlhaloganyo ya gore tse di dirisitsweng ke Mogakolodi-wa-tsa-inšorense ka tsamaiso ya tirelo ya malatsi a tuelo mo mefuteng e e farologaneng ya ditleleimi, khutshwafatso ya mola wa tlamelo go ya ka maitemogelo a nnete a ditleleimi tse di solofetsweng le go tsaya tsia peresente ya seeleketoroniki kgatlhanong le ditleleimi tse amogetsweng. Sekema se amogela seemo sa Standard Operating Procedure (SOP) go bala tlamelo ya IBNR go tloga ka Tlhakole 2009.
Tlhoseletso ya Letlole la tekatekanyo ya Kotsi mo maemong a matlole a Sekema a lokolotswe ka kotara ka 2009 gore Sekema se kgone go supa mekgwa tlhabololo e e totobetseng e e ka tsenngwang tirisong. Go tsenngwa tirisong ga Letlole la tekatekanyo ya kotsi e e lebeletsweng e tla nna le tlhosel
Go bona pegelo e e siameng mo ngwageng wa bone wa tiro go bontsha tlhoseletso e bolaodi le Boto ba dirileng ka natla go sireletsa dithoto tsa Sekema le dikgatlhegelo tsa maloko.
Go itsise bolaodi jwa tirelo ya pholo e e matlhagatlhaga e e tla sireletsang pholo ka go tlhabolola porofaele ya kotsi ya sekalafi ya Sekema
Maano a nako e e tlang a 2009 a bontshitse tshutiso e e lekaneng go tswa mo mokgweng o o ikaegileng ka inšorense go ya go o leloko le lengwe le lengwe le le nang le tetla e e maleba go tlhokomelo ya ditirelo tsa pholo, ka go tlhola le go tshegetsa go go leng mo tirisong. Tiro ya go ala maitshetlego ga tshutiso go tswa mo mokgweng o ikaegileng ka inšorense e dirilwe ka fa tlase ga leano la maikaelelo a nako e tlang a go tlisa tlhokomelo e e matlhagatlhaga ya bolaodi jwa pholo jo bo tla tokafatsang porofaele ya kotsi ya sekalafi ya Sekema.
Boto e letleletse leano la theko la 2009 le le boneng go bopega ga ditirelo tsa tlhokomelo ya Sekema tse di tsamaisiwang ka tlhomamo fa mo tshimologong, ditirelo tsa tlhokomelo ya pholo tsa Sekema tse di tsamaisiwang ka tlhomamo di ne di abetswe ka boitlhopelo jwa poelo. Dithennere di ntshitswe ka 13 Motsheganong mo ditirelong tse di latelang:
Ditirelo tsa tlhokomelo tse di tsamaisiwang ka tlhomamo, di akaretsa sentlhaga sa motlamedi wa tlhokomelo ya pholo go ya ka boitlhopelo jwa dipoelo tsotlhe tse di kwadisitsweng;
Maikaelelo a nako e etlang a ditirelo tse di tsamaisiwang sentle a tlhokomelo ya dipoelo tsotlhe tsa GEMS tse di kwadisitsweng; Leano la tlhokomelo e e tsamaisiwang sentle la ditirelo tsotlhe tsa maloko otlhe a a kwadisitsweng mo boitlhophelong jwa poelo jwa GEMS;
Ditirelo tsa tsamaiso ya malwetse a HIV go baamogeladitshwanelo go dipoelo tsotlhe tsa GEMS tse di kwadisitsweng.
Batlamedi ba ba rategang ba tlhagisitswe ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ka 31 Phukwi 2009 mme tsamaiso ya konteraka ya konosediwa ka Diphalane 2009.
Jaaka ditlamorago tsa go bopa sešwa ga ditirelo tsa tlhokomelo tse di tsamaisiwang sentle, dithulaganyo tse di duetsweng ke maloko di emisitswe ka 2010 le tsamaiso ya kotsi ya tlhokomelo ya pholo ya boitlhopelo jwa dipoelo ya Sekema, go akaretsa Beryl le Sapphire, e fetisitswe go motlamedi wa tlhokomelo e e tsamaisiwang sentle. Tiro e diriliwe go tlhabolola le go senola Sentlhaga se sešwa sa baamogeleditshwanelo ba Beryl le Sapphire le dituelo tse di tla tsenngwang tirisong ka 2010. Dikonteraka tsa Sentlhaga sa GEMS tsa boitlhophelo jwa botlhe jwa Sekema di akaretsa ikwadiso ya batlamedi botlhe ba ba leng mo go Friends of GEMS Network. Maloko a a neng a amega a amogetse thuto ya maloko e e kgotlaganeng ka 31 Sedimonthole 2009 go ba tlwaetsa ditirelo tse di fetogileng.
Ditekanyetso tsa dipoelo tsa Sekema tsa 2010 le tlhokomelo ya pholo tsa ditheo tsa tlhokomelo e e laolwang tse di neng di neetswe konteraka ke Sekema, di tlhabolotswe ka mokgwa o o matlhagatlhaga wa Mogakolodi-wa-tsa- inšorense le molokololo wa matlotlo.
Diphitlhelelo tsa tiro ya bolaodi jwa tlhokomelo ya pholo tse di gogelang tsa boitlhophelo jwa Beryl le Sapphire di akareditsweng mo tlhokomelong e e tsamaisiwang sentle ya dikonteraka tsa Sekema.
Tiro e e dirilweng ka maikaelelo a go bona thefosanyo ya thulaganyo ya tuelo ya mosenyegelwa di simologile ka go thankgolola le go tsenya tirisong porojeke ya teko magareng ga Sekema le Sentlhaga sa Baitseanape sa KZN. Maikaelelo porojeke ya teko ke go tlhotlhomisa le go meta kgonagalo ya go fokotsa ditshenyegelo mo tlhokomelong e ka tlisiwang ke letsholo-kopanelo le le tserweng ke Sekema le sentlhaga sa batlamedi ba tlhokomelo ya pholo. Ditlhopa tsa Maokelo di ne tsa tsenngwa mo thulaganyong ya thefosanyo ya katso ya ditirelo tsa tuelo ya mosenyegelwa.
Porojeke ya setshwantsho sa tlhabololo ya kotsi nngwe le nngwe ya porofaele ya baamogeladitshwanelo ba GEMS, e e tla dirisediwang go tlhotlhomisa tliso-diphetogo ya ditlhamo tsa dipoelo tse di ikemiseditseng go tlhatlhosa tetla go ditirelo tsa tirelo ya pholo ya baamogeladitshwanelo ba GEMS ka paka gare, e tlhabolotswe le go tsenngwa tirisong.
Molebo o mogolo wa pholo wa GEMS e arogantswe le Lefapha la Tirelo le Tsamaiso go tshegetsa tlhabololo ya pholo kwa tirong le mananeo a boitekanelo.
Go tlhokomela le go tokafatsa ditirelo tse di kopanetsweng tsa Sekema
Sebopego sa bogato jwa Sekema se ikaegile ka kantoro-kgolo e nnye mme e rulagane sentle e e tsamaisang le go lebelela kgwebo ya Sekema le go tshegetsa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole le Dikomiti tsa Boto. Maloko a le supa a badiri a thapilwe go ya kwa bokhutlhong jwa nako e e fetileng ya pegelo, ke gore nako e e fedileng ka 31 Sedimonthole 2008 mme ba simolotse tiro ka Ferikgong le Tlhakole 2009. Badiri ba bašwa ba amogetse katiso e e tseneletseng ya go itlwaetsa tiro go fetola bogato jwa tikologo e e itlhaganedisitsweng ya Sekema. Maloko a mangwe a le mabedi a badiri a ne a thapiwa ka nako ya tshekatsheko-sešwa le palogotlhe ya badiri ba Sekema ba le 27.
Leano la tshalano-morago le amogetse tsibogelo mo nakong ya tshekatsheko-sešwa le pholisi tshalano-morago go ya ka Motlhankedi-mogolo e tlhabolotswe mme e letleletswe ke Boto. Ditlhokego tsotlhe tsa leano la tshalano-morago la dipholisi tsa GEMS di mo teng mme di tsentswe tirisong.
ya kotsi e e lebileng Sekema. Go ikaegilwe ka tiro e, rejisitara ya Sekema ya togamaano ya kotsi e tlhabolotswe mme tiro yotlhe ya boruni jwa ka fa gare e ne ya golaganngwa le tse di kwa morago mme dikotsi tsa tlhagiswa jaaka ditlapele. Leano la netefaletso le le kopantsweng le tlhagisa gore dikotsi tsotlhe tse di tlhagisitsweng, tse di sireleditsweng ke maphata a a tsayang maikarabelo e romeletswe Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ka dinetefaletso tse di tlhokegang.
Go ya pele ka togamaano ya kotsi, bogato jwa dikotsi di tlhagisitswe ka natla mme semeto sa go fokotsa dikotsi se tlhabololetswe go tsenngwa tirisong ka nako ya tshekatsheko-sešwa. Ditshekatsheko tsotlhe tsa dikotsi le ditogamaano tsa phokotso ya dikotsi di letleletswe ke Boto le go dumelelwa ke Komiti Boruni. Motlhankedi-mogolo o tlametswe ke Boto ka tswelopele ya kotara go tsamaelana go tsenngwa tirisong ga semeto sa phokotso ya dikotsi e e letleletsweng ka go obamela pholisi ya tsamaiso ya Sekema, e tlhomamisitswe ka Sedimonthole 2009.
Pholisi ya tsamaiso ya Kotsi ya Sekema e ne ya boelediwa go ya pele go akaretsa maemo a a siameng a Pegelo ya King III ka ga Tsamaiso e e lolameng.
Leano la Theko la GEMS la 2009 le letleletswe ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ka 26 Mopitlwe 2009 mme theko ya ditirelo ka 2009 e tsamaisitswe ka tlhomamo.
Bolaodi jwa Pholisi ya Sekema ya Supply Chain bo kokoantswe mme semeto sa boitsholo-phepa jwa Tsamaiso bo tsentswe tirisong ka 2008, go dirwa ka nako ya tshekatsheko-sešwa.
Dikgwetlho le merero ya go obamela
Boikuelo jwa Boto ya Khansele ya Dikema tsa Pholo di sweditse kgatlhanong le GEMS ka Lwetse 2008 go ya ka maitlhongwana a tleleimi ya ngaka ya bana ya Khoutu ya Motlhapholodi (Modifier) mme Boto e dumetse gore GEMS e tla solofediwa ditleleimi tse go tloga ka Ngwanatsele 2008 ka Khoutu e ne e akareditswe mo thalong ya 2009 National Health Reference Price List (NHRPL). Le fa go le jalo, NHRPL ya bofelo ya 2009 ga e a akaretsa tleleimi tuelo ya mosenyegelwa ya ngaka ya bana kgatlhanong le Khoutu ya Motlhapholodi ya 0019 mme GEMS e solofetsweletse ditleleimi tse 2009 yotlhe. Moremo o o tlisitswe mo tsibogelong ya Boto mme go latela seo, GEMS ya letlelelwa go tswelela go solofediwa Khoutu ya Motlhapholodi 0019 fa di tleleimilwe ke dingaka tsa bana.
Boto ya Bolaodi-jwa-matlole kwa tshimologong, e letleletse gore GEMS e tshwanetse go thusa Lefapha dikamano tsa Boditšhabatšhaba go tlhabolola boitlhopelo jwa dipoelo tsa Boditšhabatšhaba tsa badiri ba ba dirang kwa dinageng tsa kwa ntle. Leano kwa tshimologong, tiro ya Mogakolodi-wa-tsa-inšorense le dikopano le Khansele ya Dikema tsa Pholo di ne di tserwe mme tsamaiso e eme fa sefalana sa tshedimosetso se emetswe go tswa kwa Lefapheng le Dikema tsa pholo tse badiri ba kwadisitsweng mo go tsona. GEMS e sala go ineela go tsaya ditsamaiso tsa go ya pele.Sefalana sa tshedimosetso se amogetswe kwa bokhutlhong mme sa simola go dira moragonyana ka 2009.
Seelo sa tswelopele ya kgwedi le kgwedi ya maloko a a dirisang tirelo ya Friends of GEMS e setse go nna kwa tlase ga 50%. Dikgato tse di farologaneng di le mmalwa di tserwe ke botsamaisi go bona seelo sa tswelopele se tokafala, go akaretsa phasalatso ya bukana e e diretsweng maloko ya 'go dirwa jang'. Ka tlhagiso le phatlhalatso e e tswelelang ya melaetsa e e boelelang go solofetswe gore seelo sa tswelopele se tla tokafala mo tsamaong ya nako.
Dikamano-tshwantshanyo tse di beetsweng Sekema ga di a kgotsofatsa maparego a Molao 29 wa Melao ya Dikema tsa Pholo. Sekema se itemogetse kgolo e e botlhokwa ya maloko ka nako ya tshekatsheko-sešwa mme se sa tlhaphola magato a dirasefe tsa sona le kamano tshwantshanyo ya matlole a a lekaneng. Kamano-tshwantshanyo ya matlole a a lekaneng e amilwe ke lenaane la ditlhwatlhwa la National Health Reference Price List le le leng neng le le kwa godimo go feta ditlhatlhoso tse di neng di diretswe tekanyetso-kabo (ke gore seelo se se dirisitsweng ke Sekema go duela ditlelelimi tsa mosenyegelwa) le kgolo ya kalafi ya Single Exit Price (SEP) ka nako ya tshekatsheko-sešwa e e fokoditseng diresefe ka 0.89%. Go feta, maitemogelo a ditleleimi tse di leng kwa godimo go feta ka moo go neng go lebeletswe ka 2009, di letleletswe go maroborobo a a farologaneng (ke gore flu, swine flu le RSV) le kgolo mo dipalong tsa ditsamaiso tse di sa patelediweng tse di dirwang kwa bookelong. Kamano-tshwantshanyo ya matlole a a lekaneng ya 11.08% ka 31 Sedimonthole 2009 tlhaelo ya legato la mo legatong la 11.93% tse di letleletsweng ke Mokwadisi ka 2007 go latela tetla ya leano la kgwebo le le rometsweng ke Sekema go Khansele ya Dekema tsa Pholo. Sekema se ne ka bonako sa begela Khansele ya Dikema tsa Pholo mo maparegong a
Karolo 29 ya Molao wa Dikema tsa Pholo tsa botlhokwa, matlole a a kokoantsweng a tlhatlhogile ka bokanaka 36% go tswa mo dimilione di le R 723 million go dimilione di le R 986 mme se se ne se sa lekana go gaisana le tlhatlhoso ya 59% ya letseno la dikatso tsa Ngwaga-le-Ngwaga.
Tlhopho ya Onyx ke yona fela tlhopo ya poelo go begela ka ga tlhaelo ya matlotlo ya ngwaga ka nako tshekatsheko-sešwa mme ya palelwa ke go kgotsofatsa tlamelo ya karolo 33 ya Molao wa Dikema tsa Pholo. Ditatlhegelo mo boikgethelong jo di amanngwa le maitemogelo a ditleleimi tse di kwa godimo, go tlhagelela ga malawetse a nako e telele le seelo sa go amogela baamogeladitshwanelo mo tlhophong e, ga mmogo le lebaka la gore go feta 20% ya baamogeladitshwanelo mo tlhophong ke maloko a baphenšenara Boraro go feta palogotlhe e e tlhagelelang mo seelong sa baphenšenara ba Sekema. Boleng le makgetlo a ditleleimi di fetile ponelopele, ya maloko a mašwa le a a leng teng mo go Onyx. Dipoelo le dikatso di ne , le fa go le jalo tsa fetolwa ka 2008 go tsenngwa tirisong ka 2009 go fetola maitemogelo a ditleleimi le go atolosa serala sa botokololo sa boitlhophelo. Mokwadisi o o letleletse leano la kgwebo la boitlhophelo go nna e e lekanetseng mo boitlhophelong mo paka gareng le go begela go go beetsweng nako ya go diragala. Sa botlhokwa, boitlhophelo jwa Onyx bo kwadisitswe jaaka jwa poelo ka 2010 morago ga maitlhongwana a leano la kgwebo la 2010.
Go nnile le ditiragalo tse di nnileng teng ka 2009 tse bathapi ba paletsweng ke go duelela dikatso ka letsatsi la boraro la kgwedi. Go le gantsi se e nnile ditlamorago tsa dikoleleke tse di tshwanetseng go ntshiwa ke lefapha le le rileng, le be le feta ditsamaiso tsa ka fa gare tsa lefapha leo go ya ka dituelo tsa EFT. Sekema ikgolagantse se sa emise le batsamaisi ba bagolo ba makala a a thapang go netefatsa gore dikatso di tla tsewa go ya ka karolo 26 ya Molao wa Dikema tsa Pholo. Jaaka tlwaelo, didiphositi di busi
Ke rata go leboga le go lebogisa maloko otlhe a badiri ka kgolo le tlhabololo tse di tsweletseng. Ditebogo tse di botlhokwa di tshwanetse go ya go maloko a Komiti ya taolo, ke gore Damaria Pholosi (Modulasetulo), Charles Irumba le Nokukhanya Zwane, ba ba tsamaisitseng tiragatso ya MEDCOR ka katlego, mo godimo ga ditiro tsa bona tsa tlwaelo.
Ke rata gape go leboga David Makgalo go tsenya tirisong Lenaneo la Katiso la HR ya GEMS go ralala Tirelo ya Setšhaba yotlhe mo Kotareng ya babedi ya 2009.
Batlamedi ba Ditirelo
Ke rata godirisa tšhono e go leboga badiri botlhe ba batlamedi ba ditirelo ba ba nang le konteraka le Sekema go neela ditirelo. Badiri ba ba dirile mo dikgwetlhong tse di farologaneng ka nako ya tshekatsheko-sešwa mme ba bontshitse boineelo jo bo sa fetogeng go baamogeladitshwanelo ba Sekema.
Tona ya Tirelo ya Setšhaba le Tsamaiso
Ka boikobo ke rata go leboga Tona go letla Sekema go tswelela le go tsenya maatla a gagwe mo tsamaisong ya mediro ya Sekema.
Khansele ya Dikema tsa Pholo
Mokwadisi wa nama-o-tshwere wa Dikema tsa Pholo, Rre Craig Burton-Durham, le setlhopha sa gagwe se se dirisanang le GEMS kgapetsa-kgapetsa go tlamela ka kaetso e e seng kana ka sepe le bokgoni jo a bo neileng Sekema fa go tlhokega, di lebogelwa ka boikobo.
Mokwadisi yo o fetileng wa Dikema tsa Pholo, Rre Patrick Masobe, ga mmogo le Mokwadisi wa nama-o-tshwere wa Dikema tsa Pholo yo o fetileng, Rre Patrick Matshidze, le bona ba lebogilwe thata ka kaetso le tshegetso go GEMS ka nako ya tshekatsheko-sešwa.
Go ba lelapa la ka
Kwa bokhutlhong, lefoko la botlhokwa la ditebogo le tshwanetse go leba go mosadi wa me yo o rategang le bana ba ba ntetlileng go diragatsa tiro ya me jaaka Motlhankedi-mogolo wa se e salang go nna Sekema sa Pholo sa Puso se se botswerere.
Boto ya Bolaodi-jwa-matlole e tlhagisa pegelo ya yona ya Ngwaga-le-Ngwaga ya ngwaga o o fedileng ka 31 Sedimonthole 2009.
Nomoro ikwadiso: 1598
TLHALOSO YA SEKEMA SA PHOLO
Maparego a ikwadiso
GEMS ga se Sekema sa pholo sa poelo e e lekanyeditsweng go ya ka maparego a molao wa Dikema tsa pholo 131 wa 1998 (Molao), jaaka o fetotswe.
Go na le boitlhophelo jwa dipoelo di le tlhano, jaaka di tlamelelwa mo ikwadisong ya melao ya Dikema, di neetswe ka 2009, e leng:
Leano la Polokelo
Maikarabelo a leano la polokelo a emetse dikatso tsa lona tse e leng letlhakore la polokelo la dikonteraka tsa inšorense tse go dumalanweng ka tsona magareng ga maloko le Sekema, ntle le ditleleimi tse di solofetsweng go tswa mo maikarabelaong a Sekema mo boemong jwa maloko a sona. Letlhakore la polokelo le tlhatlhamolotswe ka jaanong Sekema se kgona go meta letlhakore la polokelo kwa thoko mme dipholisi tsa bobalatlotlo ga di tlhoke ke go tsaya tsia pateletshego le ditshwanelo tse di tlisiwang ke letlhakore la polokelo. Letlhakore la inšorense la palogotlhe ya dikatso tsa kgwedi le kgwedi e tsewa tsia go tsamaelana le IFRS 4.
Maikarabelo a leano la polokelo, ke gore letlhakore la polokelo, le tsewa tsia go tsamaelana le IAS 39 le ditshenyegelo tse di metilweng gonne le na le sebopego sa go pateletsa. Dikatso tsa leano la Polokelo di kereditiwa ka mokgwa wa go oketsa le go goga tšhelete ka mokgwa wa tšhelete e e seatleng, ke gore ga go tlamelo e e diretsweng ditleleimi tse di saletseng kwa morago kwa bokhutlhong jwa ngwaga.
Taolo ya tlhokomelo le dithulaganyo tsa go sutisa
Ditumelano tse di ikaegile ka melao ya Sekema le go tsamaelana ditlhokoego tsa Boemedi-jwa-matlole. Nako ya tumelano e e ntšhwafaditsweng e ke ngwaga o le mongwe go tloga ka 1 Ferikgong 2009 mme e tla fela ka 31 Sedimonthole 2009. Sekema se na le tshwanelo ya go ka emisa ditumelano ka kitsiso ya malatsi a le 90. Sekema se sekasekile sešwa tsamaiso ya go fetisa kotsi ga boitlhophelo jwa Sapphire le Beryl ka nako ya tshekatsheko-sešwa mme se se fetotse selebego ka 2010.
Go ya ka tetla kwa-pele ya bookelo le ditirelo tsa thuso ya potlako, ditlhwatlhwa di badiwa go ya ka maloko a a kwadisitsweng mo kgweding (ntle le maloko a a beetsweng thoko nakwana). Tšhelete-tshalelo e e saletseng kwa morago ga e tsale morokotso mme e solofetswe mo malatsing a le 7.
TSAMAISO LE BOLAODI
Tsamaiso le bolaodi jwa Sekema di ne di tlhokometswe ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole, e e nang le batho ba le somepedi ba ba kailweng ba tshwanetse e bile ba le maleba go tsamaisa kantoro. Balaodi jwa Matlole ba le barataro ba ne ba tlhophiwa ke maloko Boemedi-jwa-matlole go latela ditlhopho tse tlhokometswe ke Electoral Institute of South Africa (EISA) ka 2007 mme Tona ya Tirelo ya Setšhaba le Tsamaiso o thapile Balaodi ba Matlole go tsamaelana le Melao e e kwadilweng ya Sekema.
Boto ya Bolaodi-jwa-matlole mo kantorong mo gare ga ngwaga wa tshekatsheko-sešwa
Diaterese tsa Motlhankedi-mogolo tsa kantoro le tsa poso
Diaterese tsa kantoro le tsa poso tse di kwadisitsweng
Motsamaisi wa Sekema sa Pholo mo gare ga ngwaga, aterese ya kantoro le ya poso
Diaterese tsa kantoro le tsa poso tsa 'Bagakolodi-ba-tsa-inšorense'
Setlamo se se bayang leitlho Pholo se thapilwe jaaka bagakolodi-ba-tsa-inšorense tsa Sekema kwa tshimologong ya 2010 mme ba tlametse Sekema ka palo ya bofelo ya IBNR go tloga ka 31 Sedimonthole 2009 Dintlha tsa bona tsa kgolagano di eme jaana:
Diaterese tsa kantoro le tsa poso tsa Moruni
TOGAMAANO YA GO BEELETSA
Sekemasebeeleditsemodidiphositingtseditsepameng(fixeddeposits)tsanakoeesafetengdibekedilethataro lediakhaonto tsa call mo tsamaong ya 2009. Togamaano ya poeletso e sekasekilwe sešwa ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole Ngwaga-le-Ngwaga, ba tsaya tsia gore go obamela molao, dikotsi le morokotso wa didiriswa tsa dipeeletso tse di farologaneng le tshadiso ya matlotlo a a leng teng. Ka 2009 Sekema se tsweletse ka togamaano ya peeletso ya matlole a a fetileng selekano mo kotsing e e kwa tlase ya didiriswa tsa go tsala morokotso wa paka-khutshwane.
Ditiro tsa peeletso ya Sekema di se tlhagisetsa mefuta ya dikotsi tsa matlole, go akaretsa ditlamorago tsa dielo tsa morokotso. Leano ka karetso la tsamaiso ya kotsi le lebile thata go sa makatseng ga mebaraka ya matlole mme e ka rata go fokotsa ditlamorago tse di ka sekeng tsa kgatlhisa mo tirong ya go beeletsa gore Sekema se tsweletse boineelo jwa sona go maloko a sona.
Tsamaiso ya kotsi le ditshwetso tsa peeletso di dirwa ke Mokhuduthamaga wa Sekema, ka fa tlase ga bokaedi le dipholisi tse di letleletsweng ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole. Botsamaisi jwa Mokhuduthamaga bo tlamela dintlhatheo tse di kwaletsweng botsamaisi jwa kotsi jotlhe ga mmogo le dipholisi tse di kwadilweng tse di sireletsang karolo e e rileng tse di tshwanang le kotsi ya seelo sa morokotso, kotsi ya keretiti, tiriso ya didiriswa tsa matlole tse di kopolotsweng le peeletso ya matlole a a fetileng selekano mo sefalaneng se le sengwe.
TSHEKATSHEKO-SEŠWA YA NAKO YA DITIRO TSA BOBALATLOTLO
Dipalopalo tse di botlhokwa tsa kgwebo le tekanyetso ya tiro di tlhagisitswe mo karolong ya Pegelo ya Boto go tlhalosa mokgwa o kgwebo ya Sekema e godileng ka teng, ditirelo di dirilwe le kgwebo e dirile sentle mo nakong ya jaanong.
Dikgaolo tsa Gauteng le KwaZulu-Natal tse di nang le bokgoni jwa kgolo, jaaka di na le dipalopalo (contingency) tsa badiredi-puso. Le fa diporofense di le pedi tse di ka nna le seelo sa tsenelelo se se kwa tlase ka 25.40% le 32.89% ka tatelano, di na le 41% ya palogotlhe ya botokololo jwa GEMS.
Kgolo ya botokololo go mo tsamong ya 2009 e bone Sekema se oketsa 109,000 ya maloko a mašwa mo gare ga ngwaga. Botokololojobogodilengbotlisitswekekgoloyapaloyamelayaditleleimitsediamogetsweng,tsasekwasekwalegosekasekwa le o duelelwa. Gotlhe, Sekema se dueletse go feta dimilione di le 47 tsa mela ya ditleleimi ka 2009 (fa go tshwantshanngwa le dimilione di le 32 tsa mela ya ditleimi ka 2008).
Tlhatlhoso ya ditshenyegelo go tsa poelo go tloga Moranang go fitlha go Lwetse ya ngwaga mongwe le mongwe go solofetswe ka setlha (ke gore dikgwedi tsa mariga). Sekema se tshwanetse sa bo se na le poapoelelo ya tuelelo ya ditleleimi ya dikeke di le 4 mme ditlhatlhogo ka dikgwedi tsa Phukwi le Phatwe di dirwa ke ditleimi tsa dipoapoelelo tse di se nang malatsi a tirelo, ke gore dipoapoelo tsa tleleimi ya dibeke di ke 5. Ditleleimi tsa kamano-tshwantshanyo di itemogetswe ka Sedimonthole 2009 e ne e le 72.06% fa e tshwantshanngwa le 41% ka Sedimonthole 2008. Tiro e e kwa godimo e e tlisitswe ke gore Sedimonthole e na le malatsi a le mantsi a tirelo (malatsi a le 34) fa e tshwantshanngwa le Ngwanatsele (malatsi a le 28). Gape, batlamedi ba ditirelo ba ne ba le bonako ka maitlhongwana a ditleleimi tsa Sedimonthole, fa go feta 60% ya ditleleimi di duetswe ka Sedimonthole e le tsa kgwedi eo.
Jaaka go bontshiwa mo sethalong se se fa tlase, Sekema se tsepamisitse mo go atoloseng sentlhaga sa Designated Service Providers (DSP) go netefatsa tetla e e kgonegeng ya go tlhokomela maloko ka mmapa wa mafelo kgatlhanong le sentlhaga sa DSP.
Ngaka ya matlho 1,082 1,106 1,130 1,130 1,144 1,152 1,160 1,138 1,160 1,220 1,220 1,234
Ngaka ya meno 1,073 1,083 1,103 1,117 1,121 1,125 1,132 1,137 1,132 1,134 1,134 1,137
Dingaka-kakaretso 2,682 2,695 2,746 2,760 2,785 2,786 2,797 2,807 2,806 2,805 2,825 2,832
Dipetlele 250 251 268 270 270 270 270 270 270 270 271 276
Borakhemisi 981 981 965 965 965 965 965 965 965 965 953 953
Tshegetso DSP ka tetla ya sentlhaga sa maloko a boitlhophelo jwa Sapphire le Beryl ga e a lekanyediwa fela kgolo ya dipalo go DSP e tshegetsa tetla go sentlhaga sa DSP ka maloko a boitlhophelo jwa Sapphire le Beryl bo sa lekanyediwa go kgolo ya dipalo mo sentlhageng sa maloko mme gape lefelo la motlamedi wa sentlhaga go amana le magae le madirelo a maloko. Go feta 90% ya maloko a boitlhophelo jwa Sapphire le Beryl ba nna kgotsa go dira mo sekgaleng sa 10km ya batlamela sentlhaga. Sentlhaga sa mmapa wa mafelo kgatlhanong se se tlhagisang fela botokololo e tlhagisitswe fa tlase.
Maitemogelo a Botokololo
Thadiso e e fa tlase e sobokanya kgolo ya botokololo le selekano sa lelapa sa GEMS go tloga Ferikgong 2009 go filtha 31 Sedimonthole 2009.
Botokololo jwa Sekema bo godile ka palogare ya 36% mo ngwageng o, go tloga go 300,536 (baamogeladitshwanelo ba le 824,738) malokomagolokwabokhutlongjwa2008go409,304(baamogeladitshwaneloba le1,147,897)kwabokhutlongjwa2009.Boitlhopelo jotlhe bo bontshitse seelo se sentle sa kgolo ka 2009. Fa e sale ka 2008, Boitlhopelo jwa Emerald bo godile go feta mo maparego a anengasolofetswe(baamogeladitshwanelobale277,121kgotsa46%fagotshwantshwanngwa le2008)mmeboitlhopelojwaBeryl bo ne bo na le palo e nnye ya kgolo e e neng e solofetswe (baamogeladitshwanelo ba le 3,314). Thadiso e e fa tlase e tlhagisa boalo jwa botokololo ka Boitlhopelo fa e sale ka 31 Sedimonthole 2009.
Boitlhophelo jwa Emerald bo sala go nna boitlhophelo jwa poelo jo bo golo (76.6% ya maloko magolo) fa boitlhophelo jwa Beryl bo sala go nna boitlhophelo jwa poelo jo bo nnye. (2.8% ya maloko a magolo). Boitlhophelo jwa Sapphire bo rekotile peresente e e kwa godimo ya leloko ka kgwedi fa le tshwantshanngwa le a mangwe. Boitlhophelo jo bo bontshitse kgolo e kgolo mo dikgweding di le tlhano ka go latelana go fitlha go Sedimonthole, go netefatsa tswelopele ya phitlhelelo ya matsholo a papatso a Sekema mo dikgweding tse di amegang.
Kgolo ya baamogeladitshwanelo ka boitlhophelo jwa poelo ka 2009 bo thadilwe fa tlase. Boitlhophelo jwa Beryl le Onyx bo bontsha seelo sa kgolo sa kgwedi le kgwedi se kwa tlase ga 1%.
BoitlhophelojwaOnyxbotswelelagonnalemalokoaagodilenglebaamogeladitshwanelomopalogareeledingwagadile36.0 fa botlhophelo jwa Ruby bo na le maloko a mašwa thata ka palogare ya baamogeladitshwanelo e le dingwaga di le 26.3 le go feta. Palogare ya dingwaga tsa bamogeladitshwanelo ba GEMS ke dingwaga di le 27.1. Peresente ya baamogeladitshwanelo ba ba nang le dingwaga tse di fetang 65 e oketsegile go tswa go 2.34% ka Sedimonthole 2008 go fitlha go 2.46% ka Sedimonthole 2009.
Kamano-tshwantshanyo ya 2009 ya batlhokomelwa ba bana ba maloko mo go GEMS e tlhatlhogile go le gonnye go tswa go go 1.28, fa kamano-tshwantshanyo ya batlhokomelwa ba bagolo e fokotsegile go tswa go 0.54 go 0.53. Sekema se rekotile tlhatlhoso mo selekanong sa palogare ya lelapa jaaka ditlamorago tse di setseng tsa sethalo se se fa godimo.
Palogare ya selekano sa lelapa sa maloko mo go GEMS ka 2008 e ne e le 2.75. Boitlhophelo jwa Sapphire le Emerald bo na le palogare e kgolo go feta ya selekano sa lelapa (3.41 le 2.81 fela jalo). Thadiso e e fa tlase e tlhagisa kamano-tshwantshanyo ya motlhokomelwa (tlhagiso ya dilekano tsa lelapa).
Boitlhopelo jotlhe jwa GEMS bo tlhagisa palo e e kwa godingwana ya baamogeladitshwanelo ba bomme go na le ba borre. Boitlhopelo jwa Sapphire le Beryl di ne le fa go le jalo, Boitlhopelo jo bo leng teng go ka nna le palo e e kwa godingwana ya maloko magolo a borre go feta a bomme. 56.6% ya baamogeladitshwanelo ba Sekema ka 2009 ke bomme (56.4% ka 2008). Go tlhagelela ga baamogeladitshwanelo ba bomme go solofetswe ka ntlha ya palo e kgolo ya maloko a bomme a a thapilweng mo mafapheng a Pholo le a Thuto.
Mo boitlhopelong jwa Sapphire le Beryl, Beryl e na le palo e e kwa godimo ya batho ba bonang letseno le le kwa tlase (kwa tlase ga R3, 000) fa boitlhopelo jwa Onyx le Emerald bo na le dipalo tse di kwa godimo tsa maloko a magolo a a bontsi jwa palo ya maloko magolo a a bonang letseno le le kwa godimo ga R6,000 ka kgwedi. Ka kakaretso 31.3% ya maloko a GEMS a bona kwa tlase ga R6,000 ka kgwedi (go akaretsa le baphenšenara).
Ngwaga wa 2009 o bontshitse kgolo mo go sireletseng badiri ba ba maleba ba bosetšhaba. Kapa Bophirima, Foreistata le Kapa Bokone di nnile le dipalo tse di kwa godimo tsa tshireletso. Go tswa mo thadisong e e fa tlase, Kapa Bokone e nnile le palo e e kwa godimo ya kgolo ya maloko (53.64%), e latelwe ke Mpumalanga (39.76%) mme go tle Foreistata (38.08%).
Maitemogelo a ditleleimi
Tuelo ya ditlelimi e tlhagisa gore bogolo jwa karolo ya tiro bo dirwa ke GEMS.
Sekema se dirile sentle fela mo tsamaong ya 2009, go koleka dikatso tse di fetang tsa ditleleimi le ditshenyegelo tsa boitlhophelo jotlhe ntle le jwa Onyx. Thadiso e e latelang e sobokanya tiro ya boitlhophelo jwa GEMS ka go farologana mo ngwageng wa 2009.
Ka kakaretso, palogotlhe ya ditleleimi tsa ka fa teng ga bookelo di ne di le kwa tlase ga tse di neng di bajetilwe ka bokana ka 6.23%. Mefuta ya ditleleimi tsa ka fa gare ga bookelo e e itemogetseng peresente e e kwa godimo ya go arogana go mo tswa tekanyetso-kabong ke gore kwa tlase ga ditleleimi tse di solofetsweng e ne e le tsa dipoelo tsa HIV/AIDS, maxillo-facial le dipoelo tsa pelegi. Le fa go le jalo, mo maparegong a tlhagisitseng karogano go tswa mo tekanyetso-kabong ya Maxillo-facial le HIV/ AIDS di ne di se kalo (ke gore kwa tlase ga karogano ya R0.20 leloko le leloko kgwedi le kgwedi go tswa mo tekanyetso-kabong).
Mefuta ya ditleleimi tsa ka fa gare ga bookelo tse di itemogetseng peresente e e kwa godimo ya karogano go tswa mo tekanyetso-kabong ke gore kwa godimo ga ditleimi tse solofetsweng e ne e le phokotso ya matsele, internal and external prostheses, jalelo ya dithwe le kidney dialysis. Mo maparegong a a tlhagisitseng karogano e e kwa godimo ya ditleleimi tsa ka fa gare ga bookelo go tswa mo tekanyetso-kabong e ne ka kakaretso e le ya go robala kwa bookelong, ke gore R57.59 leloko lengwe le lengwe, ka kgwedi kwa tlase ga se se solofetsweng se se leng setlhola segolo sa go ya tlase ga ditleleimi tse di solofetsweng ka 2009.
Ka kakaretso, ditleleimi tsa ka fa ntle ga bookelo di ne di kwa godingwana ga se se solofetsweng ke gore 18.77% go feta se se solofetsweng. Ditsholofelo tsa ditleleimi tsa ka fa ntle ga bookelo ntle le tse di ultrasound scans ka go ima di ne di le kwa godingwana ga tse di bajetilweng. Mefuta ya ditleleimi tse di itemogetseng peresente e kgolo ya karogano go tswa mo tekanyetso-kabong di ne di tswa mo specialised dentistry, HIV/AIDS le pelegi ya kwa gae. Le fa go le jalo, ntle le HIV/AIDS mo tlhagisong ya karogano ya maparego go tswa mo tekanyetso-kabong e e itemogetsweng mo mefuteng e ya ditleleimi di ne di sa tshwenye.
Mo tlhagisong ya maparego, karogano e kgolo e tswa mo tekanyetso-kabong ya ditleleimi tsa bomankge ba ba kwa ntle ga bookelo, ditlhabi le go ithekela melemo fa khaonthareng, HIV/AIDS le bomankge ba tsa meno. Ditleleimi di ne e le tsona di tlisitseng karogano go tswa mo tekanyetso-kabong e e itemogetsweng mo ditleleiming tsa ka fa ntle ga bookelo ka 2009.
Mo tsamaong ya ngwaga Sekema se ikemisitse kgoeletso go tlhatlhosa tiriso ya tlhokomelo e e thibelwang ke maloko mo boitlhophelong jwa Beryl le Sapphire. Thuto e e goeleditsweng e tlisitse go tlhaloganya go go tokafetseng ga dipoelo le tiriso ya boitlhophelo.
Se se akaretsa Boitlhopelo jwa Sapphire jaaka tiriso ya DSP e ne e le kwa godimo ga 97% mo tsamaong ya 2009.
Tsamaiso ya kotsi ya Pholo
Porofaele ya kotsi dipalopalo-batho mo go Emerald le Ruby di setse go nna di itsetsepetse le fa mo go Onyx di ile kwa tlase, se se tlhageletse mo tirisong ya bookelo le ditshenyegelo. Mo legatong la Sekema, tiriso ya bookelo ka kakaretso ga e a tlhatlhoga thata, mme koketso ya ditshenyegelo tsa bookelo di lebega di tsamaelana le diphetogo mo case mix, e e tsamaelanang le dipalo tse di tlhatlhogileng go bonala le bokgopo jwa dikamogelo tse di rileng.
Ka lebaka le, go nnile le kamogelo e e oketsegileng kwa maokelong ya pneumonia, mental health, knee replacement and arthroscopy, mme bontsi jwa mefuta ya ditshenyegelo tse di kwa godimo jaaka kamogelo ya cardiac and orthopaedic e fokotsegile. Fa bobalatlotlo jwa letlhakore le le kwa godimo la ditshenyegelo tsa bookelo bo santse bo le kwa godimo, Kamogelo ya Pelegi le malwetse a sesadi e fokoditse gape seelo mme se se akaretsa mmogo lefapha la pelegi ka karo le tiragatso ya laparoscopic. Le fa porofaele ya malwetse a nako e telele e oketsega, ditshenyegelo tse di kgolo tsa kalafi di tswa mo tetleng e e molemo go kalafi ya ka gale le ya fa khaonthareng. Tsepamo ka 2010 e tla be e le mo botsamaising jwa go feta tiriso ya kalafi ya fa khaonthareng, malwetse a nako e telele, maloko a a leng kotsi le tlhoseletso ditshenyegelong tsa bookelo e seng fela tsa malwetse a mokgwatshelo mme le boitekanelo jwa tlhaloganyo le HIV/AIDS.
Ditshenyegelotsatlhatlhogoyabophelokabophelomokamogelongya16.6%diamanngwa letlhatlhosoyaseelosesetlwaelegileng le phetogo mo boleeleng jwa go nna bo tlhagisiwa mo thadisong e e fa tlase.
Tlhatlhoso ya ditlhwatlhwa tsa SEP le NHRPL e e itsisitsweng mo tsamaong ya ngwaga e ne e le kwa godimo go na le e e dirisitsweng go tswa mo tekanyetso-kabong le go baya ditlhwatlhwa ga 2009 go go fokoditseng kamano-tshwantshanyo ya rasefe ka 0,89%;
Go feta foo , pharologano e e solofetsweng ya boitlhophelo jwa leloko ka, dipalopalo-batho le ikaego;
Ditshenyegelo tsa go sa tlhokomelwe ga pholo di le kwa godimo go feta ka mo go neng go lebeletswe;
Ditshenyegelo tsa ditleleimi e leng 7% kwa godimo ga mo go neng go lebeletswe; le
Go tsofala ga dipalopalo-batho ba leloko go bonala thata.
Sekema le fa go le jalo, se tswelela go gola le dilekanyi tse di lekaneng di mo tirisong go netefatsa gore dirasefe tse di tlhokegang di a fitlhelelwamodingwagengtseditlanglegore25%efitlheletsweka2011.Kgoloeelengmomatlolengaakgobokanenggodimilionedile R986gotswagodimilionedileR723eekaelwangtlhoko.
Diakhaonto tsa Rasefe
Motsamao mo dirasefeng o tlhagisitswe mo kanegong ya tsa Matlole ka ga Diphetogo mo Matloleng le Rasefe. Ga go a nna le metsamao e e sa tlwaelegang e Bolaodi-jwa-matlole bo dumelang gore e tlisiwe mo tsibogelong ya maloko a Sekema.
Ditlhopha tsa bathapi ba ba duelang morago
Mo maparegong a Molao 13.2 wa Melao ya Sekema ya GEMS le Karolo 26 ya Molao wa Dikema tsa Pholo, dikatso tsa maloko di solofetswekgwedilekgwedikwamoragommeditshwanetsegoduelwaesengmoragogaletsatsilaborarolakgwedinngwelenngwe. Ka nako ya tshekatsheko-sešwa, ditlhopha dingwe tsa bathapi ba dueletse dikatso mo boemong jwa maloko a bona morago ga letsatsi la boraro la kgwedi. Botsamaisi jwa Sekema bo ikopantse le ditlhopa tsa bathapi ba ba tshwenyegileng ka go batlisisa mabaka a tuelo ya dikatsoeedirilwengmoragoganakolegotlhagisatlhoseletsoyakgato-tiragaloeemomalokongaSekema.Moruni-Kakaretsokatolamo oitsisitsekagaditlhopatsabathapibabaduelangmoragoganako.
Ditleleimi tse di Saletseng
DITIRELO TSA MOGAKOLODI-WA-TSA-INŠORENSE
Health Monitoring Company e thapilwe jaaka bagakolodi ba ba Sekema ba tsa inšorense kwa tshimologong ya 2010 mme ya tlamela Sekema ka tlamelo ya IBNR fa e sale ka 31 Sedimonthole 2009.
DIPEELETSO MO BATHAPING BA BA TSAYANG KAROLO YA MALOKO MO SEKEMENG SA PHOLO
Sekema ga se a tshola dipeeletso mo Bathaping ba ba tsayang karolo ba Sekema.
KOMITI YA BORUNI
Komiti ya Boruni o laetswe ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ka lekwalo ka ga ditaelo tsa tiro (Audit Committee Charter) jaaka go botokololo, taolo ya tiro. Komiti e na le maloko a le maratato, ba bobedi jwa bona e leng maloko a Boto ya Bolaodi-jwa-matlole. Bontsi jwa maloko, go akaretsa Modulasetulo, ga se Batlhankedi ba Sekema kgotsa a batlamela tirelo. Leloko le le lengwe le le ikemetseng e ne e le Moemedi wa Matlole kwa tshimologong.
Komiti e kopane makgetlo a le marataro mo tsamaong ya 2009 ka matlha a a latelang:
Mopitlwe 2009
Moranang 2009
Ngwanatsele 2009
Motlhankedi-mogolo, Mokhuduthamaga: Matlotlo a Sekema, Motsamaisi wa Matlotlo , Baruni ba kwa ntle ba Sekema le Baruni ba kwa ntle ba tsenela kopano fa ba laleditswe, Dikopano tsa Komiti le go nna le tetla e e sa lekanyediwang ke Modulasetulo wa Komiti ya Boruni.
Maloko a Komiti ke:
Ngaka T Geldenhuys (Boemedi-jwa-matlole)
Mme S Hari (Leloko la Komiti le le ikemetseng )
Rre C Senoamadi (Leloko la Komiti le le ikemetseng )
Mme G Spelman (Leloko la Komiti le le ikemetseng )
Go ya ka ditlamelo tsa Molao, maikarabelo a motheo wa Komiti ya Boruni ke go thusa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole go diragatsa ditiro tse di amanang le dipholisi tsa bobalatlotlo jwa Sekema, mokgwa wa ka fa gare wa taolo, le pegelo ya tsa matlotlo le tsamaiso ya kotsi ka dikgato-tiragalo. Komiti ya Boruni e diragaditse maikarabelo go ya ka maparego a Charter ya Komiti ya Boruni ka 2009. Baruni ba kwa ntle le ba ka fa gare ba begela semmuso kwa Komiting ka ga diphitlhelelo tse di tlhagelelang go tswa mo ditirong tsa boruni.
DIKOMITI TSE DINGWE TSA BOTO YA BOLAODI-JWA-MATLOLE
Dikomiti tse di tlhagisitsweng fa tlase, di laetswe ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ka lekwalo la ditaelo tsa tiro jaaka go botokololo, taolo le ditiro tsa tsona. Dikomiti di kopane bonnye ka kotara le jaaka go kailwe mo thulaganyong ya ngwaga e letleletse ngwaga mongwe le mongwe. Dikopano tsa Komiti di tsenelwa ke Bolaodi-jwa-matlole, tsamaiso ya Sekema le bomankge ba bangwe, ba e seng maloko a dikomiti tseo, mo bokgoning jwa bogakolodi. Dithadiso tse di mo ditsebeng 49 le 50 di bontsha thologelo ya kopano ya Dikomiti tse di farologaneng.
Komiti ya Tsamaiso
Boalo jwa maikarabelo a Komiti ke go thusa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole mo go netefatseng tsamaiso e e rulaganeng sentle ya Sekema ka go tlamela tlhokomelo, tshekatsheko (assessment) le tshekatsheko-sešwa ya makala otlhe a kgwebo le tsamaiso ya Sekema. Go fitlha ga jaana, Komiti e thusa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole mo go netefatseng gore tshusumetsano e e tsamayang ka boreledi e nna teng magareng ga batlamedi ba ditirelo le ba ba farologaneng gore ba kgone go fitlhelela maemo a maikaelelo a Sekema. Komiti gape e thusa Boto mo go netefatseng kgolo mo botokololong jwa Sekema le botswerere jwa merero ya maloko ka go tlhokomela tlhaeletsano le ditiro tsa go bapatsa merero ya maloko.
Komiti e kopane ka matlha a:
Tlhakole 2009
Motsheganong 2009
Phatwe 2009
Ngwanatsele 2009
Maloko a Komiti go fitlha ka 31 Sedimonthole 2009 a akareditse:
Mme T Baloyi (Boemedi-jwa-matlole)
Ngaka T Geldenhuys (Modulasetulo le Boemedi-jwa-matlole)
Mme S Moodley (Boemedi-jwa-matlole)
Boalo jwa maikarabelo jwa Komiti ke go sekaseka (assess), go swetsa le go begela ka ga tetlelelo ya dituelo tsa ex gratia go maloko a Sekema. Komiti e laetswe go letlelela dituelo tsa ex gratia fa fela maemo le tlhokomelo ya kalafi e tshosetsa bophelo; kalafi e tla tlisa seemo se se tokafetseng sa botshelo jwa modirakopo; kalafi e maleba ka sekalafi mme e ikaegile ka kaedi ya kalafi le porotokolo e e nang le bopaki jo bo amogelesegileng boditšabatšhaba, kgotsa modirakopo o bontshitshitse bopaki jwa go sa kgone go duelela kalafi ka mogwa mongwe.
Komiti e kopane ka matlha a:
Tlhakole 2009
Mopitlwe 2009
Moranang 2009
Motsheganong 2009
Phatwe 2009
-16 Lwetse 2009
-15 Diphalane 2009
-17 Ngwanatsele 2009
Sedimonthole 2009
Maloko a Komiti go fitlha ka 31 Sedimonthole 2009 a akareditse:
Rre M Brand (Boemedi-jwa-matlole)
Ngaka A Ferreira (Boemedi-jwa-matlole)
Ngaka P Mokwatlo (Leloko la Komiti le le ikemetseng )
Mme S Moodley (Boemedi-jwa-matlole)
Tsamaiso , Kotsi le Komiti ya Moamegi
Komiti e laetswe ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole go netefatsa Tsamaiso e e lolameng ka go tlamela tlhokomelo, tshekatsheko (assessment) le tshekatsheko-sešwa ya botogamaano jotlhe, Tsamaiso , le dintlha tsa kobamelo tsa kgwebo ya Sekema. Maikarabelo a Komiti a akaretsa go netefatsa kobamelo le Molao wa Dikema tsa Pholo le Melawana ya tsona; e e sireleditsweng le leina-tshupo la peomolao ya letshwao-kemedi; le letlhomeso la dipeomolao tse dingwe fela tse di maleba go kgwebo ya Sekema. Komiti e laetswe gape go netefatsa tsamaiso ya kotsi e e manontlhotlho le tsamaiso ya moamegi.
Komiti e kopane ka matlha a:
Tlhakole 2009
Motsheganong 2009
Ngwanatsele 2009
Maloko a Komiti go fitlha ka 31 Sedimonthole 2009 a akareditse:
Mme K Kgang (Boemedi-jwa-matlole)
Rre A Schoeman (Boemedi-jwa-matlole)
Komiti ya Kganetsano
Boalo jwa maikarabelo a Komiti ke go tsaya tsia le go tetelela pele mo kganetsanong nngwe le nngwe e e fetisediwang ke Motlhankedi-mogolo go Komiti ya Kganetsano ya Boatlhodi mme e gakolole Boto ya Bolaodi-jwa-matlole mo go tsamaiseng dikganetsano ka kakaretso.
Komiti ya Kganetsano e kopane ka:
Tlhakole 2009
Ga go dikganetsano tse di amogetsweng ke Komiti ka 2009.
Maloko a Komiti go fitlha ka 31 Sedimonthole 2009 a akareditse:
Rre F Dingiswayo (Leloko la Komiti le le Ikemetseng)
MERERO YA TSA GO SA OBAMELE
Merero e e latelang ya go sa obamele molao e tlhagisitswe ka nako ya ngwaga wa ditšhelete:
Boitlhophelo jwa Onyx jwa Sekema ga bo a diragatsa ditlhokego tsa go ikgona tsa Karolo 33 ya Molao mme Khansele ya Dikema tsa Pholo e itsisitse mo tsamaong ya ngwaga ka ga tiro ya matlotlo ya Sekema le tsa tlhopho e di totobaditsweng. Mokwadisi o letleletse leano la kgwebo la boitlhophelo go ikgona mo paka-magareng. Mokwadisi gape o kwadisediitse boitlhophelo jo mo ngwageng wa 2010.
Kamano-tshwantshanyo ya go nna le matlole a a lekaneng ga Sekema ga e a fitlhelela maparego a Molawana 29 . Sekema se itemogetse kgolo e e kgotsofatsang ya kgolo ya maloko ka nako ya tshekatsheko-sešwa mme se se tlhapotse kamano-tshwantshanyo ya go nna le matlole a a lekaneng ga Sekema. Go nna le matlole a a lekaneng mo legatong la 11.08% ka 31 Sedimonthole 2009 tlhaelo ya legato ya 11.93% e letleletswe ke Mokwadisi ka 2007 go latela tetla ya leano la kgwebo le le rometsweng ke Sekema go Khansele ya Dikema tsa Pholo. Sekema se ntshitse pegelo ka bonako ka magato a a saletseng (reserve) mo magatong mme ya tlhola pharologano go Khansele ya Dikema tsa Pholo mo maparegong a Karolo 29 ya molao wa Dikema tsa Pholo.
MOPUTSO WA BOEMEDI-JWA-MATLOLE LE DITIRAGALO TSE DI AMANANG LE MOKGATLHO
Moputso wa Boemedi-jwa-matlole o o tlhalosang dituelo tsa go tsenela pitso, tsa go tsaya leeto le marobalo, le katiso di tlhagisiwa go ya ka kitsiso note 14 ya Kanego ya tsa Matlole. Moputso o kaya ditlhwatlhwa tse di duetsweng Bolaodi-jwa-matlole go tsenela dikopano tsa Boto ya Bolaodi-jwa-matlole le Dikomiti tsa Boto. Bolaodi-jwa-matlole bo ka busediwa tšhelete ya ditshenyegelo tse ba di dueletseng ka mokgwa wa tuelo ya boroko le maeto mo tirong e e ba pateletsang jaaka Bolaodi-jwa-matlole jwa Sekema. Sekema se dirile patlisiso e e ikemetseng ya moputso go netefatsa gore moputso o o duelwang o maleka le maikarabelo a a dirilweng ke pateletso ya fiduciary ya Bolaodi-jwa-matlole le boitseanape jwa Bolaodi-jwa-matlole le Maloko a Komiti a a ikemetseng.
Ditiragatso tse di amanang le tsa mokgatlho ke dikatso tsa pele ga ditloso le ditleleimi di duetswe ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole, Motlhankedi-mogolo le setlhopha sa Bakhuduthamaga se se tlhagisitsweng ka botlalo mo kitsisong ya 22 ya Kanego ya tsa Matlole.
GO TSENELA KOPANO YA BOLAODI-JWA-MATLOLE
Šejule e e latelang e tlhagisa go tsenela kopano ga Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ya ngwaga wa tshekatsheko-sešwa:
Dikopano tsa Boto Dikopano tsa komiti ya boruni Dikopano tsa Komiti ya tsamaiso (Operations) Dikopano tsa Komiti ya Ex gratia Dikopano tsa Komiti ya Tsamaiso, kotsi le moamegi
Boemedi-jwa-matlole A B A B A B A B A B
Mme K Kgang 7 7 4 4
Ba ba tsenetseng kopano e se ba Boto ya Boemedi-jwa-matlole ba le teng kwa dikopanong tsa Boto ya Boemedi-jwa-matlole
A -Palogotlhe e e kgonegang ya dikopano tse di ka bong di ne di tshwerwe B -Palo ya dikopano tse di tshwerweng
GO TSENA KOPANO GA KOMITI
Šejule e e latelang e tlhagisa go tsenela kopano ga Maloko a Komiti e e ikemetseng le Motlhankedi Mogolo.
Dikopano tsa Komiti ya Boruni Dikopano tsa Komiti ya tsamaiso (Operations) Dikopano tsa Komiti ya Ex gratia Dikopano tsa Komiti ya Tsamaiso, kotsi le moamegi Dikopano tsa Komiti ya Kganetsano
Maloko a Komiti-Potlana A B A B A B A B A B
A A -Palogotlhe e e kgonegang ya dikopano tse di ka bong di ne di tshwerwe B -Palo ya dikopano tse di tshwerweng
The Bolaodi-jwa-matlole bo tsaya tsiya gore ka go baakanya Kanego ya tsa Matlole ya Ngwaga-le-Ngwaga ba dirisitse dipholisi tse di maleba tota tsa bobalatlotlo, tse di dirisiwang gantsi le go tshegediwa ke dikatlholo ka kelotlhoko di le tse di tlhaloganyesegang le diphopholetso.
Bolaodi-jwa-matlole bo kgotsofaletse tshedimosetso e e leng mo Kanegong ya tsa Matlole ya Ngwaga-le-Ngwaga ka go sa gobelele e tlhagisa ditlamorago tsa tsamaiso ya ngwaga le seemo sa matlole a Sekema kwa bokhutlhong jwa ngwaga. Bolaodi-jwa-matlole gape bo baakantse tshedimosetso e e tsentsweng mo pegelong ya Ngwaga-le-Ngwaga mme ke maikarabelo a bona go tlhagisa tshedimosetso tsepameng ka tlhomamo mo teng ga Kanego ya tsa Matlole.
Bolaodi-jwa-matlole bo rwele maikarabelo a go netefatsa gore direkoto tsa bobalatlotlo di tshotswe. Direkoto tsa bobalatlotlo di tlhagisa tsepamo e e tlhaloganyesegang ya seemo sa matlole a Sekema se se kgontshang Bolaodi-jwa-matlole go netefatsa gore Kanego ya tsa Matlole ya Ngwaga-le-Ngwaga e obamela peomolao e e maleba.
Government Employees Medical Scheme e dirile mo tikologong e e tiileng ya taolo, e e kwadilweng sentle le go sekasekwa sešwa ka tlhomamo. Se se akaretsa tsamaiso ya kotsi le ditsamaiso tsa taolo ya ka fa gare e e tlhamilweng go tlamela, netefaletso e e tlhaloganyesegang, mme e se ya bofelo ya gore dithoto di bolokegile le kotsi e e lebileng kgwebo e ka fa tlase ga taolo.
Matshwenyego a a leng teng a amogetswe ka go baakanya Kanego ya tsa Matlole ya Ngwaga-le-Ngwaga. Bolaodi-jwa-matlole ga bo na lebaka la go dumela gore Sekema ga se matshwenyego a a leng teng mo bogautshwaneng, go lebeletswe ponelopele le go nna teng ga didiriswa tsa tšhelete e e seatleng. Dikanego tsa Matlole tse tsa Ngwaga-le-Ngwaga di tshegetsa go nna teng ga Sekema.
Baruni ba Sekema ba kwa ntle, SizweNtsaluba VSP ba rwele maikarabelo a go runa Kanego ya tsa Matlole mo maparegong a seemo sa boditšhabatšhaba mo Boruning mme pegelo ya bona e tlhagelela mo letlhareng la 56.
Dikanego tsa Matlole di letleletswe ke Boto ya Bolaodi-jwa-matlole ka 29 Moranang 2010 mme tsa saeniwa mo boemong jwa yona:
Modulasetulo Motlatsa-modulasetulo Motlhankedi-mogolo
Moranang 2010
Tsamaiso e e lolameng ya Boto ya Bolaodi-jwa-matlole 7
Government Employees Medical Scheme e na le boineelo mo dintlhatheong le go sa gobelele ga dikgato-tiragalo, go senola, seriti le maikarabelo mo tirisanong le baamegi. Balaodi ba Matlole ba le barataro ba ba neng ba le mo kantorong ka 2007 ba thapilwe ke Tona ya Tirelo ya Setšhaba le Tsamaiso mme Balaodi ba Matlole ba le barataro ba ne ba tlhophiwa gape.
BOTO YA BOLAODI-JWA-MATLOLE
Bolaodi-jwa-matlole bo a kopana ka gale le go baya leitlho tiro ya Batsamaisi. Ba rarabolola motseletsele wa merero e e tshwenyang thata le go netefatsa gore dipuisano tsa didiriswa tsa pholisi, togamaano le tiro di sisibetse, di itsisitswe di rulagane.
Bolaodi-jwa-matlole jotlhe bo na le tetla ya kgakololo le ditirelo tsa Motlhankedi-mogolo, mme fa go tlhokega, di ka tlhoka kgakololo e e ikemetseng ya semankge ka seemo sa Sekema.
DITAOLO TSA KA FA GARE
Motsamaisi wa Sekema o tlhokomela ditsamaiso tsa ka fa gare le mokgwa o o tlhamilweng go tlamela netefaletso e e tlhaloganyesegang jaaka seriti le botshepegi jwa Kanego ya tsa Matlole go sireletsa, go tlhomamisa le go tlhokomela maikarabelo a dithoto tsa sona. Ditaolo tse di jaana di ikaegile ka tlhagiso le ditsamaiso mme di tsentswe tirisong ke modiri yo o katisitsweng tlhaolo ya ditiro go ya ka bomaleba.
Ga go tiragalo kgotsa tiro e e tlileng mo tsibogelong ya Boto ya Bolaodi-jwa-matlole e e tlhagisang kgaoganyo ya didiriswa dingwe mo tirong ya taolo ya ka fa gare le mekgwa ka ngwaga wa tshekatsheko-seswa.
Moranang 2010
<fn>(762010100824 AM) 1495 Final Gems Birthing Options_TSWANA.txt</fn>
Go nna le ngwana e tlile go nna nngwe ya ditiragalo tse di kgotsofatsang tota mo botshelong jwa gago, le fa go lapisa tlhaloganyo (stressful). Mo le-tlhakoreng le lengwe, o emetse ka boitumelo go goroga ga ngwana wa gago morago ga dikgwedi tse robongwe. Le fa go le jalo, gape mo letlhakoreng le lengwe o tlabo o akantse ka ga tsela ya go netefatsa gore kgabaganyo ya ngwana wa gago go tswa mo popelong go goroga mo lefatsheng e diragala ka manokonoko (trauma) a le mannye ka moo go ka kgonagalang ka teng.
Ka go itse ditlhopho tsa gago gammogo le go ikgolaganya le motlamedi wa tirelo ya gago ya boitekanelo, o ka dira tshwetso e e nepagetseng go wena le ngwana wa gago. Boitekanelo jwa gago jwa kakaretso, gammogo le jwa ngwana wa gago yo o iseng a belegwe, di tla nna tsona di swetsang tlho-pho ya gago. Netefatsa gore o tlhaloganya se se tla diragalang gammogo le ditshiamelo (advantages) le seng ditshaimelo (disadvantages) tsa ditlhopho tsa gago.
Go belega ka tlholego ka gale go simolola nako nngwe le nngwe e e sa lebelelwang mo sebakeng sa dibeke tsa 37 go fitlha go 42 tsa boimana.
Tshiamelo:
Wena le ngwana wa gago le bewa leitlho ka dinako tsotlhe ka nako ya go belega, e bile badiri ba tsa boitekanelo ba ba katisitsweng ba teng go go thusa fa o itemogela matsapa (complications).
Seng ditshiamelo:
Go bewa leitlho go gontsi go ka lebisa kwa tsereganyong ya kalafi e e sa tlhokegeng.
O ka batla go bewa kwa ga mothakga ka dilo tse o di tlwaetseng ka nako e, e bile bookelo ga se ka gale lefelo le le itume disang le go ka baya motho kwa ga mothakga.
Go belegela kwa gae
Go belegela kwa gae ke tlhopho e e babalesegileng, fa e le gore boimana jwa gago ga bo na mathata ape, mmoki-mmelegisi wa gago o dirisa ditlamelo tsa sešwengšweng tse di tsamaisiwang (portable) e bile o kgona go fitlhelela legae la gago ka nako.
Tshiamelo:
O itse sentle e bile o gololosegile mo lefelong le o belegelang ngwana wa gago mo go lona.
Seng tshiamelo:
Fa o ka itemogela matsapa, thuso e o tla e amogelang e ikaegile ka boitseanape jwa mooki kgotsa mooki-mmelegisi gammogo le bonolo jwa go fitlhelela bookelo, fa go ka tlhokega.
Go belegela mo metsing kwa gae kgotsa kwa bookelong
Se ke go belega ga tlholego go go diragalang ka fa tlase ga metsi e bile go ka dirisiwa jaaka tsela ya go fokotsa ditlhabi ka nako ya go belega.
Tshiamelo:
O kgona go sutasuta bonolo mo metsing.
Seng tshiamelo:
Go ka nna le kotsi ya tshwaetsego mo go wena le mo ngwaneng wa gago.
Ngwana o belegwa ka go sega mpa le popelo. Go ka boloka botshelo jwa ngwana le mmaagwe, fela ditlamorago (effects) tsa karo e kgolo le go robadiwa ka lomao (anaesthesia) di ka dira gore mme a itemogele matsapa.
Go itlhophela pelegi ya karo go a rulaganngwa ka nako ya boimana ka ntlha ya matsapa a kalafi kgotsa a obstetric, fa go tsewa gore pelegi ga e a bolokesega mo ngwaneng kgotsa mo go mmaagwe.
Pelegi ya karo ya Maemo a tshoganyetso e dirwa fa matsapa a diragala ka nako ya pelegi. Ka dinako dingwe go tlhokega ga pelegi ya karo, ga go a tlhapa go fitlha ka nako eo pelegi e tsweletseng, e bile bomme ba bangwe ba ba eletsang go belega ka tsela ya tlholego, go ka tlhokega gore ba belege ka karo.
Se se ka tlholwa ke mabaka a a latelang:
Go belega ga gago ga go diragale jaaka go tshwanetse. Se se ka diragala fa:
Go gagamala (contractions) go le bokoa thata,
Ngwana o mogolo thata, kgotsa
Go betsa ga pelo ya ngwana, go go tla bewang leitlho ka mokgwa wa motšhini wa seeleketeroniki wa pelo ka dinako tsotlhe ka nako ya pelegi, go ka kaya gore ngwana o na le mathata ka nako ya pelegi.
Fa e le gore ngwana wa gago o mo popelong ka maemo a gore tlhogo ya gagwe e kwa godimo mme maoto a kwa tlase (breech position) kwa bofelong jwa boimana jwa gago, go belega ka karo ke tlhopho e e nang le kotsi e nnye.
Boimana jwa masea a le mantsi ka nako (sekao, mafatlha)
Mo mabakeng a mangwe, go belega ka karo go botlhokwa.
Mme yo o tshwaeditsweng ke HI
Pelegi ya karo ke tsela e e eletsegang fa e le gore mme o tshwaeditswe ke HIV. Se se fokotsa kgonagalo ya go fetisiwa ga kokwanatwatsi ya HIV go tswa go mme go ya go lesea.
Pelegi ya karo ya Maloba
Mo mabakeng a le mantsi, tsela e e eletsegang ya go belega morago ga go belega ka karo, ke go belega gape ka karo.
Ditlamorago tse di ka diragalang morago ga tiragatso
Se ke tshwaetsego ya popelo e e nnang teng mo mala tsing a le mane go ya go a le supa morago ga karo.
E alafiwa ka melemo ya antibiotics.
Go tshologa madi
Go le gantsi go alafiwa ka melemo e e tlholang gore popelo e gonyele le go emisa go tshologa madi.
Kgobalo go dirwe tsa pelvic
Kgobalo mo setlheng kgotsa karolong ya mala go ka direga.
Boimana le pelegi ya karo di oketsa kotsi (risk) ya go nna le go thibana ga madi mo maotong, selo se se itsegeng jaaka deep vein thrombosis (DVT).
Bomme ba ba mo kotsing e kgolo ya go nna le DVT, ba ka fiwa molemo wa anticoagulant (molemo wa go sesafatsa madi) go fokotsa kotsi mo go bona.
O tlhoka go ikwadisa mo Lenaneong la Boimana go fitlhelela dithuso tsa gago jaaka leloko la nngwe ya ditlhopho tsa dithuso tsa GEMS.
% ya kelo ya Sekema;
Go robadiwa kwa bookelong go go sa lekanyediwang, gammogo le
Go akaretsa dithuso tsa boimana kwa sentlhageng sa maokelo a poraefete a a supilweng.
% ya kelo ya Sekema;
Lekanyeditswe go R26 680 go lelapa mo mabakeng a go robadiwa kwa bookelong;
Go tlhopha pelegi ya karo go ikaegile ka bolaodi jwa dikgetse gammogo le maikutlo a ngaka e nngwe (second opinion), e bile
Go belegela kwa gae ka R6 610 go moamogeladitshwanelo.
% ya kelo ya Sekema;
Go robadiwa kwa bookelong go go sa lekanyediwang, gammogo le
<fn>(87200915315 PM) setswana.txt</fn>
Molaetsa go tswa kwa go Montlhakedimogolo
Moragonyana ga dikgwedi tse 18 ke nako ya gore ke a leboga!
Ikgapele dimpho tse dintsi mo Kgaisanong ya Sisonke ya Gems
Lenaneo la baimana la GEMS - Go dira gore kimo e nne bonolo
Tebo ya dithuso ka SMS - Dithuso tsa gago di bonwa ka dintlha tsa menwana
Malatsi a go tlhola maemo a pholo a GEMS - Go lere pholo e e botoka ka tlhamalalo kwa go wena
Komiti ya sekema e netefatsa gore o nna le iketlo mo moweng
Ditsiboso
Re romelele dintlha tsa gago tsa ID
Ntšhwafatso ya konteraka ya tiro: Netefatsa gore go tladitswe tsotlhe tse di botlhokwa!
Dikgwedi tse tharo o saletse kwa morago ka dituelo: lefelo le le kotsi la dithuso
Letsa phala fa o bona bobodu
Kamogelo kwa maokelong a Medi-Clinic
Re mo gare ga ngwaga wa 2009 mme mariga a re tshwere ka thata. Fa malatsi a ntse a khutshwafala le go tsidifala, re solofela go go leretse bothito le boiketlo ka tlhagiso ya bobedi ya Facets ya 2009.
Facetse e nang le tebego e ntšhwa e amogetswe le go tsibogelwa ka bothito le phisegelo mme re tshepa gore tlhagiso e e tla go itumedisa, kgatlhisa le nna le mosola.
Dikgang tsa nnete
Fa motho a akanya gore ditiro tsa GEMS di lebile thata go tshola maloko a rona a a fetang 350 000 a itumetse le go itekanela, go tota go makatsa gore ke go le gonnye go le kana kang go aroganya dikgang tsa nnete - tse gantsi di felang sentle ka boitumelo - tsa maloko a rona. Kgang nngwe ya go nna jalo, ya ga Mzimasi Ngqelu le gore o ne a rudisetswa jang mo botshelong morago ga go nkgankga loso, e gorogile malobanyana mo dikantorong tsa rona. Re amilwe thata ke sepheto se GEMS e nnileng le sona mo botshelong jwa ga Mzimasi. Ga ke tle go senya kgang e ka go go bolelela sengwe le sengwe fa; mme o ka nna wa buisa kgang ya gagwe e e tiisang mooko fa o bula mo tsebeng e e latelang.
Mo tlhagisong e re boa re sirolola kgaisano ya maloko a rona, Sisonke, e e tiisitweng mooko ke maitemogelo a ga Mzimasi. Re go rotloetsa go tsenela kgaisano e ka gonne re batla go utlwa gore GEMS e amile botshelo jwa gago jang.
Ditirelo tse dintšhwa - GEMS e nna botoka le go feta mo 2009
Le fa re setse re le mo gare ga 2009, re setse re itsisitse ditirelo tsa maloko di le mmalwa tse dintšhwa. Mo tlhagisong e o tla buisa go le gontsi ka Lenaneo la rona le le kgethegileng la Kimo, le le itsisitsweng ka la 1 Motsheganong 2009 mme le tlamela baimana ka tshegetso, thuto le kgakololo ka kgato nngwe le nngwe ya kimo ya bona le morago ga pelegi.
Re itsisitse malatsi a go lekola maemo a pholo e e lereng ditirelo tsa go go lekola maemo a pholo kwa lefelong la gago la tiro. Tirelo e nngwe e ntšhwa e e sirololwang mo tlhagisong e ke Tebo ya Dithuso ka SMS e maloko a rotloediwang go e dirisa. O tlhoka fela go tlhomamisa gore o na le dithuso tse kae pele ga o lopa tuelo ka go romela SMS kwa Sekemeng sa gago se se gaisang, mme re tla boela mo go wena ka tshedimosetso yotlhe e e tlhokegang mo sebakeng sa metsotswana!
Nngwe le nngwe ya ditirelo tse dintšhwa e tlhagelela ka botlalo kwa pelenyana mo lekwalokgannyeng le - ka ga jalo netefatsa gore o buisa gotlhe ka yona. Mo paakanyetsong ya molaetsa o, ke lekile fela jaaka ka metlha, go bontsha maloko a rona gore GEMS e tsweletsa go maemo a a gaisang. Palo ya maloko a rona e tswelela go gola mme maloko a rona a tshwanetswe ke ditirelo tse di ba direlang ka botlalo
Ke solofela gore o tla itumelela tlhagiso e ya Facets, go fitlha mo nakong e e tlang - thutafala mme o nne o itekantse.
bo fetogile ka gotlhe morago ga letsatsi le a batlileng go tlhokafala mo kotsing e e setlhogo ya sejanaga. Ngqelu, Motlatsamokaedi: Tlhaeletsano,
Lefapha la Ditirelo tsa Kgwebisano ya Setšhaba, yo e leng leloko la GEMS, ga a ise a gopole letsatsi leo go feta se a se boneng mo malatsing a a sa tswang go feta, fa a ne a amogela lekwalo la bofelo la tshupamolato kwa posong.
Ka ponyo ya leitlho ke ne ka lemoga gore ga nkitla ke tsamaya ke kgona go duela molato otlhe wa dituelo tsa bookelo wa R180 000 go tswa mo kgetsing ya me," Ngqelu o ne a tlhalosa jalo. "Madi a mantsi a
GEMS e a dueletseng dituelo tsa bookelo a netefaditse gore ke amogela kalafo e e siameng thata. E bile e bolokile botshelo jwa me", ga rialo Ngqelu, lentswe la gagwe le roroma le tletse maikutlo a kutlobotlhoko.
Morago ga go amogela lenanetheko la bofelo o ne a utlwa go tlhokega gore a lebogele GEMS thuso ya bona. "Ntlha ya gore ga ke a bona dikgobalo tsa leruri mo kotsing e ke kgakololo ya letsatsi le letsatsi ya gore GEMS e ne ya ntla jang matshediso - tseno tsotlhe le fa ke ne ke ise ke fetse ngwaga ke le leloko la GEMS".
Ka letsatsi la kotsi, la 8 Diphalane 2007, loapi lo ne lo le talafetse ka maru ka gonne go ne go tla matlakadibe. Morago ga tiro o ne a tsena mo teng ga Nissan Micra ya gagwe mme a kgweetsa go tswa kwa Hatfield, Pretoria go leba kwa ntlong ya gagwe kwa Centurion. O ne a fetsa fela go feta sekhutlo sa Mebila ya Hofmeyer le Botha fa sejanaga sengwe se ne se kgabaganya lebone le le hibidu ka lobelo lo lo kwa godimo. O gopola thulano ya fa sejanaga seo se ne se thula sa gagwe mo letlhakoreng la mopalami. Morago ga moo, go ne ga fifala sengwe le sengwe. Nngwe ya dikakanyo tsa bofelo tse di kgabagantseng monagano wa gagwe ke gore o ne a gopotse go kgomaretsa semanego sa GEMS mo sesiraphefong sa gagwe. "Ke ne ke sa itse go le gontsi gore go tla ntswela mosola ka nako e ke tlhokang".
Go tsewa gore mongwe yo o neng a eme gongwe foo o ne a leletsa Netcare 911. Hannes Bosman, modiredi wa tshoganyetso yo o itseng go le gontsi ka tshegetso ya botshelo wa Netcare 911 yo o dirang mo Bookelong jwa Netcare Unitas, o ne a itlhaganelela kwa lefelong la kotsi. Bosman o sa ntse a gopola kotsi e. "Pula e ne ya simolola go na fa re tshwere phage ka mangana go golola Ngqelu mo matlhekgeng a tshipi a a kileng a nna koloi ya gagwe. Ka ntlha ya gore re ne re bone semanego, re ne ra itse gore re ka mo isa kwa bookelong jo bo gaufi jo bo siameng le gore go ne go se kitla go nna le kakabalo jaaka mo mabakeng a balwetsi ba bangwe ba ba seng mo sekemeng sa kalafi."
Bosman le dingaka ba ne ba sa nagana gore Ngqelu a ka phologa. Dingaka di ne di boleletse balelapa la gagwe gore go na le kgonagalo ya gore ga a kitla a tlhola a tsoga gape. Le fa go ne go ka direga, o ne a ka nna le bolwetsi jwa tebalo kgotsa a swa ditokololo. Mme mongwe le mongwe o ne a nyaditse mowa wa go kgaratlha wa ga Ngqelu. Morago ga dibeke tse pedi a le mo maibing mo yuniting ya tlhokomelo e e tseneletseng kwa Bookelong jwa Netcare Unitas, Ngqelu o ne a tsoga - mme boboko jwa gagwe bo ne bo dira sentle fela.
O ne a romelwa kwa lefelong la tsosoloso ya dikgobalo kwa Kensington, Johannesburg, kwa o neng a amogela fisioterapi le tlhatlhobo ya tlhaloganyo. Ka Ferikgong 2009 o ne a itekanetse sentle gore a ka boela kwa tirong; sengwe se dingaka di neng di akanya gore ga se kitla se kgonagala. A re botshelo jwa gagwe bo fetogile go nna botoka. A re, "Ke tlotla botshelo le go feta e bile ke iponetse mosadi." O nyetse Nqobile Mangena (jaanong ke Ngqelu), modirammogo, ka Ngwanaatseele ngogola. Ga jaana o itumelela kadimo ya gagwe e ntšhwa ya botshelo mme o leka go rotloetsa batho ba le bantsi ka mokgwa o kgonang ka teng gore e nne maloko a GEMS. O feleletsaka gore, "Gape ke a leboga GEMS." "Ga lo a dira pharologanyo fela mo botshelong jwa me, mme lo bo bolokile."
boitekanelo tsa gago di tokafetse mo go bonalang morago ga go nna maloko a GEMS?
Fa go ntse jalo, re batla go utlwa ka maitemogelo a a siameng a o nnileng le ona jaaka leloko la GEMS. Fa o aroganya kgang ya gago le rona, jaaka go dirile Mzimasi Ngqeli, o ka nna wa gapa mpho! Ga o tlhoke go nna mokwadi kgotsa mmegakgang yo mogolo; o tlhoka fela kgang e e siameng e o ka e bolelang.
Nka e tsenela jang?
Go bonolo! Re romelele fekese, emeile kgotsa o pose lekwalo mo o re bolelelang kgang ya gago e e siameng. O ka nna wa dira jalo ka puo nngwe le nngwe ya semmuso - re tla a buisa otlhe!
Gakologelwa go akaretsa leina, dintlha tsa kamano le nomore ya go nna leloko.
Nka fenya eng?
Fa se utlwala sentle, netefatsa gore o tsenela kgaisano ya GEMS ya Sisonke. Re letile go utlwa mo go wena! Kgaisano ya GEMS ya Sisonke e simolola ka la 1 Phukwi 2009 mme e tla tswelela go fitlha kwa bokhutlhong jwa Phatwe 2009. Fa o batla tshedimosetso go ya pele ka mabaka otlhe a kgaisano, etela www.gems.gov.za.
Ke ka boitumelo jo bogolo go itsise kgaisano e e farologaneng le tse dingwe. E e diretsweng wena fela! Fa o le leloko la GEMS o na le nonofo ya go e tsenela. Fa o dira jalo, o na le tšhono ya go gapa mpho e e eletsegang. O tla aroganya kgang ya gago le maloko a mangwe a
GEMS, badirammogo le - se se botlhokwa thata - le rona.
Kgaisano e e ka ga eng?
Kgang ya ga Mzimasi Ngqelu e ne ya re tiisa mooko rotlhe mo GEMS gore re bo re akanye go rotloetsa maloko a rona a mangwe a mantsi go aroganya le rona dikgang tse di kgethegileng. A go na le sengwe se se diragetseng mo GEMS e neng ya go falosa mme o tsaya gore batho ba bangwe ba tshwanetse go utlwa ka sona?
A GEMS e go kgatlhile ka tirelo ya bona, tsibogelo e e bonako, lentswe la botsalano moseja ole wa mogala kgotsa letsogo la thuso le le neng le sa solofelwa; mongwe yo o direlang wena kgotsa ba o ba ratang go feta jaaka go solofetswe?
A lebaka la gore o leloko la GEMS le boloka botshelo jwa gago, kgotsa botshelo jwa mongwe wa balelapa la gago? Kgotsa a botshelo le Re motlotlo go bega gore jaanong batho ba ba welang ka fa tlase ga leloko ba ka fitlhelela Lenaneo la Kimo la GEMS le le ntšhwa. Lenaneo le tsentswe tirisong ka la 1 Motsheganong 2009 mme le tlamela baimana ba ba kwadisitsweng ka fa tlase ga leloko ka tshegetso, thuto le kgakololo mo dikgatong tsotlhe tsa kimo ya bona le nako ya fa ba fetsa go belega.
Lenaneo le le dira jang?
Lenaneo le eteletswe pele ke batsamaise ba kgang, ba e leng baoki ba ba nang le maitemogelo ba ba kwadisitsweng e bile ba na le dithuto tsa tlaleletso tsa pelegiso. Ba tla go thusa ka tirego ya ikwadiso mme o ka ikgolaganya le bona ka logato longwe le longwe la kimo ya gago fa o batla kgakololo le tshedimosetso.
Mosola wa go nna leloko la lenaneo:
O tla amogela buka ya GEMS ya kimo le pelegi, e e tlamelang ka tshedimosetso ya bomme ba ba letileng go nna le ngwana.
Bomme ba fiwa pakana ya mpho ya mahala go tswa GEMS! E tla romelwa kwa go bomme ba ba leng mo kgweditharong ya bona ya boraro ya kimo ya bona.
Batho ba ba kwadisitsweng ka fa tlase ga leloko ba amogela lenaneo la tlhokomelo le le fang dintlha tsa ditirelo tsa kimo tse GEMS e di dumeletseng.
O tla fitlhelela tshedimosetso ya pholo e e tla go thusang go akanya ka pholo ya gago le ditlhopho tsa pelegi le ngaka ya gago kgotsa mmelegisi.
Kgakololo ya mogala le tshegetso di teng fa o kopana le mathata ka dibeke tsa ntlha tse di mmalwa tsa botsadi. Ela tlhoko: Lenaneo le ke mahala mo malokong mme go tla dirisiwa dithuso tsa ka gale tsa kimo. Lenaneo le neela maloko dithuso tse dintsi mme ga le emele kgakololo ya kalafi e e tswileng diatla le tlhokomelo e maloko a e amogelang kwa dingakeng.
Ke ikwadisetsa jang lenaneo le?
O tlhoka go ikwadisa fa ngaka e se na go totobatsa gore kimo ya gago. Fa o batla go ikwadisa kgotsa go bona tshedimosetso go ya pele, ikgolaganye le GEMS mo 0860 00 4367 kgotsa o romele emeile mo go enquiries@ gems.gov.za
Ke ga kae o kileng wa tlhoka go netefatsa dithuso tsa sekema sag ago sa kalafi ka lepotlapotla? Re a itse gore gantsi seno ke sa bonako mme re ipoleletse gore re batla tharabololo. Go netefatsa dithuso tsa gago jaanong go ka diriwa ka bonako le bonolo ka SMS. Romela SMS kwa GEMS ka sebopego se se beilweng (leba fa tlase) mme mo metsotswaneng e se kae o tla bona karabo ya SMS e e tlhomamisang dithuso tsa gago tse di teng. Ela tlhoko gore dikhouto tse di bonolo tsa maloko ba ba tlhophileng Sappphire le Beryl di farologane le tsa maloko a Ruby, Emerald kgotsa Onyx. Se ke ntlha e e botlhokwa ya kagosešwa ya GEMS e e go leretseng tlhokomelo ya pholo e o ka e fitlhelelang!
E dira jang?
Romela tshedimosetso e e latelang ka SMS mo 33489 (SMS nngwe le nngwe e ja R1.50): Kgato 1: Kwala Thuso. Kgato 2: Kwala nomore ya go nna leloko la GEMS. Kgato 3: Tlhopha thuso e o batlang go netefatsa go tswa mo mananeong a a fa tlase (Ela tlhoko: ke thuso e le nngwe fela e o ka e netefatsang ka SMS mo setlhopheng se.) Kgato 4: Kwala khouto e khutshwane go tswa mo manaaneng a a fa tlase. Kgato 5: Kwala khouto ya motho yo o kwadisitsweng ka fa tlase ga gago (o ka nna wa fitlhela se kwa morago ga karata ya gago ka fa tlase ga "Leina", sekai 00, 01 jalo le jalo). Fa e le gore ke wena lelokolegolo, kwala "00". Kgato 6: Tobetsa o romele mo selefouneng ya gago. Press send on your cell phone. Kgato 7: Letela karabo go tswa go GEMS mo metsotswanang e mmalwa.
Go amogelwa kwa bookelong
PMB Dithuso tse di kwa tlase tse di beilweng
Fa SMS ya gago e sa atlega, o tla amogela karabo go tswa GEMS e e tlhalosang gore ke goreng. O ka nna wa baakanya phoso mme o romele SMS e ntšhwa go bona tshedimosetso e o e batlang. Fa
GEMS e itsisitse ditirelo tsa tekolo ya maemo a pholo tsa mafapha, le le simologileng ka la 1 Motsheganong 2009. Maloko a tla bona thuso ka sebaka se go lekola maemo a pholo ka mokgwa ka tsela ya seporofešenale go bona matshosetsi a pholo a o nang le ona kgotsa a a nang le bokgoni jwa go nna teng ka pele gore bolwetsi bo thibelwe kgotsa bo fokodiwe.
Badiredipuso ba e seng maloko a GEMS ga jaana le bona ba tla dirisa tirelo e e khethegileng e.
Go diragala eng ka letsatsi la tekolo ya maemo a pholo?
Fa ba laleditswe ke lefapha la gago, diporofešenale tsa tlhokomelo ya pholo ba GEMS ba tlhoma lefelo la tekolo ya maemo a pholo kwa lefapheng la gago. Badiri botlhe ba tla tsenela ditekolo tsa maemo a pholo letsatsi lotlhe.
Diporofešenale tsa tlhokomelo ya pholo ba tla nna teng go buisana le wena ka namana ka hisetori ya gago ya pholo le go dira diteko tsa tekolo ya maemo a pholo le kalafi. Dipholo di tla buisanelwa le wena o le nosi mme o tla fiwa kgakololo ya gore o ka tsaya dikgato dife go ya kwa pele.
Ka letsatsi la tekolo ya maemo a pholo la GEMS, badiri botlhe ga ba kitla ba tlhoka go ikwadisa ka bonosi, ka gonne diporofešenale bat la bob a ba letetse kwa lefelong. Ba tlhoka fela go nna teng! Badiri botlhe ba tla tlamelwa ka ditshidilo mo tlhogong le mo thamong ka letsatsi le jaaka tlaleletso go tswa mo sekemeng sa gago se se kwa pele sa kalafi.
Badiri botlhe ba ba tsayang karolo mo ditekolong tsa maemo a pholo bat la amogela tshedimosetso ka matshosetsi a pholo ya bona le dikgato tse ba tshwanetseng go di tsaya go thibela kgotsa go fokotsa mathata a a amanag le pholo.
Ke diteko dife tsa tekolo ya maemo a pholo tse di tla diriwang?
Badiri ba tla tlhoka go tlatsa pampiri e e bonolo ya dipotso ya hisetori ya kalafi, e e tla tlamelang porofešenale ya tlhokomelo ya pholo ka tshedimosetso e ntsinyana ka faele ya gago pele a go dira diteko. Diteko tse di latelang tsa boithaopi di tla bo di le teng ka letsatsi la tekolo ya maemo a pholo:
Sukiri ya madi le kholeseterole (fa o batla se o tlhoka go tlhabiwa monwana o le mongwe).
Sedikiso sa letheka.
Mo karolong ya bobedi ya tatelano ya rona ya WEB SMARTER re go bolelela go le gontsi ka karolo e ntšhwa ya Boitekanelo jwa me ya wepesaete ya GEMS, e e go tlamelang ka tshedimosetso le kgakololo ya pholo e o e batlang. O ka nna wa fitlhelela diathikele tse di nang le tshedimosetso ka ga boitekanelo kwa laeboraring ya kalafi ya ditshupo, tsamaiso le kalafi. Batla setlhogo sa tlhopho ya gago ka go dirisa thulaganyo ya rona e e bonolo ya go batla tshedimosetso. Lefelo la thuso ya potlako le tlamela ka tshedimosetso ya gore o ka tsaya jang dikgato tsa ka bonako fa go nna le tshoganyetso ya kalafi. O ka nna wa ithuta go lemoga ditshupo tsa bolwetsi jwa pelo le go dirisa thuso ya potlako.
Sala morago ditaelo tse di bonolo go fitlhelela kgakololo ka boitekanelo jwa gago:
Batla wepe ya gago. Ya kwa www.gems.gov.za. Mo tsebegaeng ya wepesaete, fela ka fa tlase ga boloko ya dikitsiso, o tla bona konopo ya "Boitekanelo jwa me" (e e nang le setshwantsho sa ditleloko tse pedi). Tobetsa konopo ya tsena mo "Lefelo la me la Boitekanelo" le le go tlamelang ka phitlhelelo go: - Ditlhogo tsa boitekanelo - Laeborari e e tseneletseng ya kalafi - Lefelo la Thuso ya Potlako
Go tlaleletsa Boto ya Batlhokomedi ba Sekema (BOT) le tsamaiso ya setlhopha, go na le dikomiti tse tlhano tsa Boto tse di lebelelang tiro e e diriwang mo mafelong a a farologaneng. Ba dira ditiro tsa bona go go itumedisa. O ka nna o na le kitso ya gore sekema sa gago se mo matsogong a a siameng.
Dikomiti tseno ke:
Komiti ya ditiro E thusa BOT ka go netefatsa ditiro tse di siameng tsa sekema, jaaka go kokoanya dikabelo, go duela dikopotuelo le go tsamaisa direkoto tsa maloko. Komiti e gape e thusa BOT ka theko le thekiso le tlhaeletsano.
Komiti ya Ex Gratia E tlhatlhoba, akanya le go bega dithebolo tsa dituelo tsa ex gratia, ke gore tuelo ya dikopotuelo tsa maloko mo dithuso tsa ka gale di seng teng. Go dirisiwa mokgwa o o gagametseng fa komiti e kopana ka kgwedi le go leba dikopo tsa dituelo tsa ex gratia.
Komiti ya tsamaiso, E netefatsa gore tsamaiso ya setlamo e dirisiwa mo mererong matshosetsi le badirimmogo a sekema, ka go nna le bonnete jwa gore Sekema ga se gatake molao ope o o amang ditiro tsa yona. E tshwanetse gape go netefatsa gore matshosetsi go kgwebo ya Sekema a lemogiwa mme a tsamaisiwa ka tsela e e nepagetseng le gore dikgatlhegelo tsa badirimmogo di sireleditswe sentle.
Komiti ya kganetso E ikemetse mme e akanya le go okama kganetso nngwe le nngwe e Montlhankedi mogolo a ka nnang a e romela kwa go nona gore e sekasekiwe.
Go botlhokwa gore leloko lengwe le lengwe le tlamele sekema ka dintlha tsa ID tsa batho ba ba kwadisitsweng ka fa tlase ga gagwe. Re tlhoka tshedimosetso e go netefatsa gore re duela ditopotuelo ka nepagalole gore rekoto ya maoko a rona e nna e tladitswe le go nna mo dinakong. Re kopa o romele khopi ya setefikeite kgotsa dibukaitshupo ka go di romela ka poso kwa Premium Management, Private Bag X782, Cape Town 8000; ka go fekesa kwan go 0861 00 4367; kgotsa go romela emeile kwa enquiries@ gems.gov.za.
Fa o thapilwe ka konteraka ya nakwana, ya leruri kgotsa ka tiro e e rolang mo tirelobosetšhaba go botlhokwa go tlatsa dipampiri tse di maleba fa konteraka ya gago e ntšhwafadiwa le gore tsentswe mo thulaganyong ya rona ya rolo ya dituelo.
Fa se se sa direge, tuelo ya gago ya kgwedi e ka nna ya se duelwe mme GEMS ga e kitla e kgona go kokoanya dikabelo tsa gago tsa sekema sa kalafi. Se se ka feleletsa se dira gore dithuso di kgaolwe le kganetso ya ditopotuelo tsa ditshenyegelo tsa gago tsa kalafi.
Fa konteraka ya gago e ntšhwafadiwa, o tshwanetse go bona tshedimosetso go tswa kwa lefapheng la gago la HR gore rolo ya dituelo ya lefapha la gago e tsentswe tshedimosetso e e maleba gore go nna leloko ga gago kwa GEMS go tswelele kwa ntle ga kgaotso.
Nako ya dikgato tsotlhe tse e botlhokwa mme o tshwanetse go bua le modiredi wa GEMS fa o ka itemogela mathata.
GEMS e kokoanya dikabelo tsa sekema sa kalafi ka dikgogo tsa kgwedi le kgwedi mo mading a gago a kgwedi, e e diriwang ke rolo ya dituelo ke mothapi (mo mabakeng a le mantsi, Persal).
Fa dikabelo tsa gago tsa ngwaga le ngwaga di sa duelwa (ke gore di saletse kwa morago), GEMS e ka kokoanya madi a a saletseng kwa morago ka dikgogo mo mading a gagwe a kgwedi seeleteroniki. Le fa go ntse jalo, fa dikabelo tsa gago di sa duelwa mo dikgweding tse tharo, re ka se ke ra goga seeleteroniki gape, ka gonne thulaganyo ya rolo ya tuelo ga e letlelele seno.
Se o tshwanetseng go se dira fa o na le madi a o a kolotang GEMS go feta dikgwedi tse tharo:
Kopa lefapha la gago la HR go baakanya dikgogo tsa ka letsogo mo kgweding ya gago go duela madi a a saletseng kwa morago. O ka nna wa leletsa lefelo la kgolagano la GEMS mogala mo 0860 00 4367 mme o kope lekwalo la 0189, le o ka nnang wa le isa kwa lefapheng la gago la HR. Lekwalo la 0189 le tla tlhalosa se o tshwanetseng go se dira.
GAKOLOGELWA: fa dikabelo tsa gago di sa duelwa tsotlhe di ka feleletsa ka kgaotso ya dithuso tsa gago mme se se ka dira gore go ganwe ditopotuelo.
Motlamedi wa Tsamaiso ya Malwetsi, AID for AIDS, e fana ka tshedimosetsio ya mogala le kgakololo go go tshegetsa le go gakolola maloko otlhe a yona ka mogala le kgakololo go maloko otlhe a GEMS. Fa e le gore wena kgotsa mongwe wa balelapa la gago a tlhoka kgakololo kgotsa thuso nngwe le nngwe, ikgolaganye le AID for AIDS mo 0860 100 646. Bagokolodi ba rona ba ba katisitsweng ba teng go go thusa mme mogala wa gago e tla nna khupamarama.
Fa o belaela tiro ya bobodu, ikgolaganye le mogala wa GEMS, o o laolwang ke KMPG. O se ka wa tshoga go bega dilo tse di sa nnang sentle, ka gonne ke tirelo e e ikemetseng ya bosaitseweng. Megala e bulelwa diura tse 24 ka letsatsi, maltsi a le 7 ka beke. Dira se se siameng!
Sala morago dikgato tse dif a tlase go bega bobodu:
Leletsa 0800 21 2202 (kwa ntle ga tuelo).
O ka nna wa se bue gore ke wena mang. Tlamela dintlha tse di tletseng ko go modiredi wa mogalaka tiragalo. Dintlha tsa go nna jalo ke tse di akaretsang: eng, jang, kae, leng le boleng jwa madi a a dirisitsweng.
O tla fiwa nomore ya kaelo. E beye sentle gonne o ka e tlhoka mo nakong e e letelang.
Tirelo ya Ditsala tsa GEMS, e e go letlang gore o batle motlamedi yo o tlhwatlhwatlase wa tlhokomelo ya pholo mo lefelong le o nnang mo go lona ka SMS, e tokafaditswe! Fa go se na motlamedi mo karolong ya gago, tirelo e tla go batlela mo lefelo le le gaufi. Tsenya kopo mme o re letle re go batlele.
O ka batla jang motlamedi wa tlhokomelo ya pholo ka go dirisa Ditsala ya GEMS?
Romela SMS kwa 33489 mo sebopegong se se latelang: nomore ya gago ya go nna leloko, tlhaloso ya motlamedi wa tlhokomelo ya pholo, toropo.
O tla amogela karabo ka bonako, e e go fang dintlha tsa batlamedi ba tlhokomelo ya pholo mo lefelong la gago. Leletsa lefelo la kamano la GEMS mo 0860 00 4367 kgotsa o tele wepesaete fa o batla tshedimosetso go ya pele. SMS nngwe le nngwe e ja R1.50.
Sekema se dira ditiro tse di farologaneng nako le nako go tokafatsa boleng jwa sona mo bathong ba ba se dirisang. Ga jaana re tsamaisa porojeke ya phaeloto ka kgolagano ya dingaka tsa bomankge mo KwaZulu-Natal. E lebile go lemoga ditharabololo mo ditshenyegelong tse di kwa godimo tse di amanang le go ya kwa bookelong ka tuelo ya dingaka tse di neelang ditireli tse di amogelesegang tsa tleliniki.
Fa o ya go bona nngwe ya baitsenape ba ba tsayang karolo mo porojekeng e ya phaeloto, ba tla go fa tshedimosetso ka tseokarolo ya bona pele ga go go neela tlhokomelo kgotsa batho ba ba kwadisitsweng ka fa tlase ga gago.
Fa o amogelwa kwa bookelong jwa Medi-Clinic, netefatsa gore a sekema se na ke dithuso tse di lekaneng. Medi-Clinic e kaile gore ba ka nna ba kopa maloko a GEMS gore ba duele le bona.
<fn>07060416151005.txt</fn>
Lefapha La Thoto Ya Bosetshaba, Tekanyetso-Kabo Ya Bo 30 Puo Ka Tona Alec Erwin Kwa Kokoano Bosetshaba
Motsheganong 2007
Tshobokano
Thoto e e Mosola ya Bosetshaba, Effective State Owned Enterprises SOE e botlhokwa thata mo tsweletsong pele ya puso nngwe le nngwe e e tlhabologang. Matswakabele le bokgoni jwa ikonomi ya lefatshe ka bophara, dithata tsa mebaraka, le go tlhatlogela godimo ga mekgwa ya dipeeletso tsa lefatshe ka bophara, di na le kgwetlho mo mafatsheng otlhe ka di aba maano a maikaelelo a go tlhabolola ikonomi ya ona. Go ya ka maikaelelo ao, re sweeditse go dirisa maemo a puso e go nna beng ba lefatshe mo mafelong a a botlhokwa a ikonomi go netefatsa maano a maikaelelo a a tswelelang.
SOE e tshwanetse ya bo e le mo maemong a a siameng le a a tsepameng a ditshelete go kgontsha go dirisa metswedi ya mebaraka ya ditshelete ya bosetshaba le ya boditshabatshaba. Tota le fa puso e kgona go dirisa maemo a ditshelete a SOE mo kgatong ya yona ya tshimologo le mo maemong a a totobaditsweng, morago ga foo e tshwanetse go a tlaleletsa go tswa mo bokgoning jwa yona le mo mabarakeng ya ditshelete. Se se tlhoka boruni jo bo tiileng jwa dibuka tsa ditshelete le bokgoni jwa go nna bomphato le merero ya ditshelete ya ditheo tsa poraevete.
Bokgoni jwa go dira tiro ke tlhokego e nngwe e e botlhokwa ya SOE. Bokgoni jwa mofuta o jwa go dira tiro bo tlhoka dithata tsa botsamaisi, merero ya badiri le jwa thekenoloji tse di tsamaelanang le mokgwa o o gaisang wa tiro. Fa di akarediwa mmogo, SOE e ka nna le tshwaelo e kgolo mo ikonoming ka dipeeletso tsa yona, merero ya badiri le dipatlisiso le mananeo a tlhabololo.
Go ya ka fa Puso e eletsang go rotloetsa mosola wa diteemane mono Afrika Borwa, Alexkor ke yona setheo se se nang le bokgoni jwa go dira se. Fela legale, Alexor e na le maemo a boikarabelo a le mabedi a tlaleletso a e tshwanetseng go a diragatsa, a ka bobedi a leng botlhokwa mo mabakeng a a matswakabele a tlhabololo. Boikarabelo jwa ntlha ke jwa merero ya kgwebo e e tla akaretsang Baagi ba Richtersveld mo tlhabololong ya bona ka nosi. Jwa bobedi le jwa sesheng jo ka tota e leng jwa maikaelelo a tirisano mmogo jo bo tla dirang ditshiamelo tsa motheo wa go lepalepanya kgaolo ya diteemane tsa Namaqualand. Legale, go se ikanyege ga morero wa go labalabela le go busediwa lefatshe go beile Alexkor mo maemong a a masisi a merero ya dithelete le go dira tiro. Ga jaana nako e botlhokwa tlhokwa, go sa nneng jalo re ka se nne tshono epe kwa ntle ga go fetola ditiro dingwe le go phimola thoto e e seng botlhokwa go ya ka mabaka a kgwebo.
Infranco e tlhomilwe ka mabaka a go netefatsa gore re tlhabolola mokwatla o o tiileng wa mafaratlhatlha a ditlhaeletsano. Ga go sa tlhole go kgonagala go gaisana ka kitso ya boditshabatshaba mo mererong ya ikonomi kwa ntle ga ditshenyegelo tse di kwa tlase, le mokgwa o o ikanyegang le o o bonwang bonolo ka bophara. Go dikgwebo tse di ka tlhomiwang mo ikonoming ya rona fela ga di tlhomiwe gonne re na le ditshenyegelo tsa mokgwa o o sa kgoneng go di jara. Go gola ga ikonomi ya Afrika Borwa go tswelela go kganelwa ke mabakanyana a ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa mokgwa o o leng teng.
Go somaretswe R400-dimilione ka go phimola thoto e e seng ya botlhokwa. Go phimolwa ga thoto e e setseng e e seng ya botlhokwa ya Denel go tla konosediwa mo tsamaong ya ngwaga wa ditshelete wa 2007/08. Go tshwaraganngwa mo go tsweletseng ga Denel e sala e le lebaka la botlhokwa mme Lefapha la me, Denel le Lefapha la Tshireletso a dirisana mmogo ka botlalo mo morerong o. Go ya ka mabaka a go reka thoto ga Lefapha la Tshireletso, go tsentswe dikonteraka di le mmalwa le madirelo a selegae, gfo akarediwa le konteraka ya Dirori tsa Ntwa le Thoto ya Hoefyster (Hoefyster Infantry Fighting Vehicle) mmogo le tlhabololo ya dimisaele tsa go kolopela kgala tsa A-Darter. Gape go dikakanyo tsa go tlhabololwa sesha ga sedirisiwa sa Oryx. Go bolodiwa ga dikonteraka tse di laolwang ke A400M go tsweletse go tlhoma ditshono tsa madirelo a diphofo ka kakaretso.
Mo mererong ya isagwe, Denel e tla tsamaisa go tlhomiwa ga ditlhopha tsa go dira dilwana tse e tla nnang mototobatsi wa go fetisetsa thekenoloji ya go dira didirisiwa tsa maemo a a kwa godimo le kitso e e tseneletseng mo lekaleng la bodirelo jwa go dira diririsiwa.
Eskom e goeleditse lenaane la yona la dipeeletso tsa R150-dibilione mo dingwageng di le tlhano tse di tlang. E tlare mo kgweding ya Seetebosigo monongwaga, fa diteishene tse di fetotsweng di buseditswe gape go aba tirelo, Eskom e tla nna le bokgoni jwa go aba maatla a motlakase o o fetang 38 000 MW, se se tla dirang gore e kgone go lepalepana le ditlhokego tsa mariga, tse di lekanyediwang kwa godingwana fela ga 36 300 MW, le fa tota e tla salelwa ke sefalana se se kwa tlase. Lefapha la me le tla tswelela go ela-tlhoko lenaneo la tlhabololo mmogo le tshireletsego ya maemo a go aba tirelo e. Ga jaana re tshwere ditherisano tsa go simolola go phasalatsa pegelo ya manaane a didirisiwa tse di lekaneng, le Eskom, DME le NERSA.
Mo tsamaong ya nako e e tlang PBMR e tla be e goroga kwa setsheng sa go bolotsa Togamaano ya Setheo sa go Tlhotlha Leokwane (Pilot Fuel Plant) le go tsweletsa tumelelo ya go tlhoma Setheo sa go ntsha motswedi wa maatla kwa Kapa Bophirima.
Dikgatlhegelo tsa Boditshabatshaba di tsweletse go oketsega mme mono gae SASOL e supile fa e tshwere ditherisano le PBMR ka ga ditiragalo di le mmalwa tsa go gotetsa. Go dirilwe tswelelopele e e itumedisang ka go lepalepanya lenaane la togamaano la Eskom PWR mmogo le Generation 1V ya rona. Se se tla dira gore ditiro tsa botlhokwa tsa thekenoloji di dirwe mo tikologong tse di tla letlang gore Afrika Borwa e gaisane sentle le go nna momphato mo dinakong tsa sesheng tsa maatla a nutliya.
Makala a mantsha a tla tlhabololwa mo teng ga Eskom go dira ka maatla a nutliya, go tsholetsa bokgoni jwa boenjiniri le go lepalepanya bokgoni jwa dipatlisiso le DME, DST le NECSA. Setlhopha sa porojeke e se tla etelelwa pele ke Thulani Gcabashe e e tla dirisanang le Boto ya Eskom le DPE go tsweletsa tiro e e botlhokwa e.
Go tla lebelelwa thata mo go konosetseng ditlhokego tsa go aba matlole le go dirisa ka botlalo go fetola sesha maano a SAA, se se tla letlang SAA gore e ikanye boruni jwa go lekalekanya dibuka. Legale go tla tlhokagala mokgwa wa go tlhabolola sesha mekgwa ya boenjiniri, go ngoka bomphato le go phimola ditiro tse e seng tsa botlhokwa. Ditherisano tse di tseneletseng le mekgatlho ya badiri di tsweletse pele.
Monongwaga lefapha le tla ntsha setheo sa South African Express (SAX) mo dibukeng tsa Transnet mme la se fetolela go nna setheo se se ikemetseng ka nosi. Fa mo letlhakoreng je lengwe SAA le tirelo ya yona ya diphofo tse di tlhwatlhwa tlase ya Mango di tla totobala ka botlalo mo ditseleng tsa diphofo tsa kgwebo, SAX ke yona e e tla abang dikgolagano tsa ditsela tsa kwa moweng tse di se nang kgwebo e ntsi.
Le fa tota setlamo se na le dishere tse di bonalang tsa diphesente di le 30% mo go ntsheng dikuno, ga jaana se tla rwala boikarabelo jwa diphesente di ka nna 2.5% mo tshwaelong ya merero ya seikonomi mo lekaleng le, le go thapa badiri ba le diphesente di le 3.5%. Ka go rialo Kabinete e dumallane gore karolwana e e setseng ya Safcol, Jalo ya Dikgwa ya Komatiland, di phimolwe gotlhelele.
Mo tsamaong ya ngwaga wa ditshelete wa 20006/07 Boto ya Bakaedi e dumelletse le go fetisa leano la dipeeletso la dingwaga di le tlhano tsa R64,5-dibilione. Leano le le simolotsweng le la dingwaga di le tlhano le sekasekilwe sesha go tsamaelana le ngwaga wa ditshelete wa 2007/08 mme ga jaana le tlhomilwe go R78-dibilione. Dipeeletso tse di ikaeletsweng go tsweletsa pele le go atolosa ditiro ka go tlhatlosa bokgoni mo ditiragalong tsa rona tsa maanya a tshipi le malatlha, go tokafatsa mafaratlhatlha a maemelakepe le boemela dirori tse dingwe mme ka go rialo go tokafatse peipi e e tswang kwa Durban go ya Johannesburg.
Ka go dirisana le boto re mo kgatong ya go rulaganya mafaratlhatlha a semphato mo ditirong tsa go tlhoma bodutelo jo bontsha jo ga jaana bo tlhabololwang kwa boemelong jwa Nggura mme re tla itsise dintlha ka botlalo ka ga se mo isagweng e e gaufi.
Koketsego e e tlhatlogang ka bonako ya ditlhokwa tsa thoto ya kgwebisano e tlhodile tlhaelo ya dikuno. Ka lenaane la kgaisano ya go ntsha le go aba dikuno la (CSDP), re ikaeletse go rotloetsa tlhabololo ya lekala la madirelo mo Afrika Borwa.
Re tlhoka go sireletsa mokgwa wa go aba didirisiwa tsa rona tota le mokgwa o o gaisang wa go dira se ka go tlhabolola bokgoni jwa mono gae. Legale, go ntsha dikuno ga mofuta o mono gae go tshwanetse go nna mo maemong a go gaisana ka botlalo mo mebarakeng ya boditshabatshaba go tsamaelana le go ngotla ditshenyegelo le go tsholetsa boleng jwa maemo a dikuno. Maiteko a a tshwaraganetsweng magareng ga JPF, Lefapha la Thuto, Lefapha la Badiri le di-SETA tse di tsamaelanang nao mmogo le SOE ya rona a boloditswe go itsise dikhoso, dikholeji le barutegi ba dipurapure ba ba tla kgonang go konosetsa katiso ya bona ya mo tirong kwa di-SOE tsa rona pele ba ka kwadisiwa diteko tse di tshwanetseng tsa kgwebo.
Ga jaana go sekasekwa peipi e e tla tsamaisang kalaka ya selari go tswa kwa Phalaborwa.
Porojeke ya Afrika e tla supa ditshono tsa botlhokwa mo kontinenteng mo SOE mo Afrika Borwa e tla thusang tiro ya tlhabololo.
<fn>11701VMP2008.txt</fn>
MADUO: 70 NAKO: 2 Diura
PAMPIRI E, E NA LE DITSEBE DI LE NNE
KAROLO YA A
TEKATLHALOGANYO
POTSO 1
Go ne go romelwa batho ba ba tsamayang sekgala se seleele, mme ba robala fa ba phirimelelwang teng.
Bojanala
Motho ga a kgone go o dirisa gongwe le gongwe ka ntlha ya dithapo tsa ona tse di golagantsweng mo leboteng.
Motho o kgona go amogela molaetsa gongwe le gongwe fa a leng teng.
Gonne dibanka ke mafelo a a dirang ka madi a mantsintsi. Go dirisa mogala mo bankeng go ka tlisa dipelaelo tsa maano a ditiro tsa bosenyi. ( dikarabo tsa baithuti tse di maleba di elwe tlhoko)
Ee, O ka romela kgotsa go amogela molaetsa wa inthanete. / O ka gokelelwa mo thelebisening mme wa tlhagisa ditshwantsho / O ka o dirisiwa jaaka thelebišene go bogela manaane a motho a a ratang.
Go robala
Ke ntlha. Ke se se diragalang, e fetoga kgapetsakgapetsa
Petelelo/tshotlako
Go batla go bonala ba le maatla ipusolosetso. gonne ba inyatsa / diritibatsi / bojalwa /
Nnyaa. Gantsi batho ba ba bonweng molato wa petelelo ba newa kotlhao e e bokete ke kgotlatshekelo
(a) (b) Batho ba ba bolayang malapa a bona ba bo ba ipolaya Bommatsale ba ba sotlang betsi ba bona / Batho ba ba sotlang bomme, basetsana le masea.
Bomme / Basetsana / Masea / Betsi
Ee, gonne borre le basimane le bona ba a gobelelwa / sotlwa.
KAROLO YA B POTSO 2 TSHOSOBANYO
Motho mongwe le mongwe a nne le tshwetso le ponelopele ya go dira dilo ka botswerere. Nna le thulaganyo ya letsatsi lengwe le lengwe. Thala lenaneo la maikaelelo a gago. Baakanya didiriswa tsa gago. Netefatsa gore o na le didiriswa tse di tshwanetseng. Dira go le gontsi ka go le gonnye le ka se se tlhokegang. Tota maikarabelo a gago le fa go na le mathata. Lekola kungo ya gago. Ipotse gore a o dira ka natla. Supa botlhami le go akanya mekgwa e e botoka ya go dira dilo. Dirisa botlhale jwa gago go na le go dirisa maatla thata. Nna sekao mo go badirammogo. Somarela didiriswa le nako. Nna karolo e e botlhokwa ya katlego ya naga ya lona.
Kaedi ya go tshwaya.
Diteng (Dintlha di le supa) : 7
Kagego (Dipolelo tse di tletseng) : 1
Puo :2
Palogotlhe : [10]
MADUO A KAROLO YA B: [10] KAROLO C TIRISO YA PUO POTSO 3
Fa kae? Lefelo
Ke nna molwetse
(a) Modise o tsere dibuka di le pedi mo go tse tlhano tseo.
Kedisaletse o apara sentle fa a ya kobamelong.
Ke mmoleletse gore a se goroge thari ka moso.
Mosadimogolo o rata go fodisa dijo pele a jesa ngwana.
(a) Mme o sala mo gae letsatsi le letsatsi
b Modiegi o sala a tshameka fa re ile sekolong 2
Lonyatso
Modirisopego.
Ngwana yo o tlhogokgolo o sira rraagwe. / ngwana wa dikgomo ithute molodi
o gopole motlhang malata a ile. Ngwana yo o sa leleng o swela tharing /
MADUO OTLHE: [20]
POTSO 4
Gore e ngoke/ go tlhagisa molaetsa o o botlhokwa mo go mmuisi mme a tle a tsiboge.
Botlhokwa jwa puso ya bosetšhaba.
Ee, puso ya porofense le puso ya selegae di ka fa tlase ga puso ya bosetšhaba mme setshwantsho se kaya jalo.
Bogolo jwa ditlhaka/go ntshofadiwa ga ditlhaka/bogolo jwa ditshwantsho tsa batho/letshwao la kgakgamalo kgotsa letshwaotsiboso tsa puso ya bosetšhaba di feta tsa puso ya porofense le tsa puso ya selegae.
MADUO A KAROLO C [30] PALOGOTLHE [70]
<fn>11711VMF2005.txt</fn>
LEFAPHA LA THUTO LA GAUTENG
DITLHATLHOBO TSA MAKGAOLAKGANG
KAROLO A
TEKATLHALOGANYO
POTSO 1
Kgotla o rata Mmina lefa maikutlo a gaMmina mo go Kgotla a ise aitshupe sentle..
Ke a a nang le lerato ka fa gare / a lerato / baratani..
"Le ditsala fela di a tle di itise monate mmogo" .
Tsala ya ga Kgotla
Molelo / molelo wa mariga / le magala a motswere / a ntse fa isong .
Magala a a mo isong, a motswere .
1.10.1 tlhoname setlhefetse sosobanye
Ee, go kaiwa molelo wa lerato .
1.13.1 Go ferekana maikutlo / go tlhakatlhakana maikutlo .
Go hutsafala /Go se itumele/ Go se je monate .
Go repa / go iketla .
KAROLO B
POTSO 2
Diile o ne a boela thuto ya baka lwa borataro ka nako e Mosela o ntseng kwa sekolong se segolo. Batsadi ba lekile go mo pateletsa thuto, gonne a le motlapa ba palelwa. Diile o ne a tsalana le basetsana ba ba itaolong, mme ba mo tsenya mowa wa boitaodi. Tsatsi lengwe o nea ngwega le ditsala go ya moletlong, mme a goroga bosigo. Kgosidintsi o ne a mo itaya,a batla a mmolaya. Morago ga malatsi o ne a ikwatlhaya e bile a akanya go inaya naga. Pele a dira jalo o ne a lwala a tshwarwa ke pelo. Mosela le batsadi bane ba tshwenyega bogolo fa bolwetse bo etegela. Pele Mosela a tsamaya, ngaka ya bua fa e se pelo fela e kopane le mafatlha. [10]
KAROLO YA C
TIRISO YA PUO
POTSO 3
Ba nna mmogo jaaka marago / ja ka rre. Fa thaga e ja mabele Batsadi ba kitlantshiwa ke ngwana / Nkwe e tsaya boaka Pelo ga e ile mmotlana 1 x 3 =
Marago a ga Dipuo a kwa tlase?
Dinonyane di ja mabele mo tshimong.
Motsei ke ngwana wa sekolo 3 x 2 =
Letlhalosi la sediriso
Sediri 1 x 3 =
Tshwantshiso
Pheteletso
Tshwantshanyo 1 x 3 =
Tirela
Tirwa
Tirisa 1 x 3 =
Modiriso - lekgathi
Modirisopego 2 x 1 =
E nngwe - Nalete e nngwe fela mo ntlong bagaetsho
E tshweu - Pitse e tshweu e fentse lebelo 2 x 2 =
Mosetsana o ole mabele a sa le monnye
Ngwana wa ga Mosidi o a mo rona 2 x 2 =
Kotame - Mosimane o kotame fa morago ga lebati Ikabela - Dikeledi o ikabela diaparo tsotlhe tsa moswi
Go itira jaaka e kete o robetse Go leba motho ka leitlho la kilo
Fa nako e fitlhile pelo ga e go tlotse ga e tlhophe gore o mang Go botoka gore motho a iponele ka agagwe
POTSO 4
Ngwana wa dikgwedidi le robedi, o ne a utswiwa ke tsala ya ga Boitumelo. Mosetsana yo, o rata go nwa bojalwa l e tsatsi lengwe le lengwe.O ne a tshwarwa mme a isiwa kwa kgolegelong dingwaga di le tlhano. 10 x1= [10]
Sekolo sa ronasesegolo se tsena ka ura ya borobedi / sekolo se segolo sa rona se tsena ka ura ya borobedi / se segolo sa rona sekolo, se tsena ka ura ya borobedi.
1. Mosetsana yo montle, yo moleele o apeile dijo tse di monate thata /
Yo moleele / yo montle
Yo moleele, yo montle mosetsana
Bolwetse jwa lebolelamading bo fetsa setšhaba sa Aferika.
Baratani ba ne ba iketlile kwa motsheo wamotse ka fa molapong / baratani ba ne ba iketlile ka fa molapong kwa motsheo wa motse.
Tota Tebogo ke mosimane wa Segatlhamelamasisi / Tebogo ke mosimane wa segatlhamelamasisi tota.
MADUO A KAROLO YA C: [60]
PALOGOTLHE 100
<fn>11711VMS2006.txt</fn>
LEFAPHA LA THUTO LA GAUTENG
DITLHATLHOBO TSA MAKGAOLAKGANG
KAROLO YA A
TEKATLHALOGANYO POTSO 1
Ka ntlha ya mangole a gagwe amaleele a a neng a mo eteletse pele.
1.2.1 O ne a bona e ketse se ka se tswelele pele kwa ntle ga gagwe
Gonne e le sekolo sa nnete / mmatota. / Thuto e tswa Natala.
Natala / Bokonebophirima
1.6.1 Ga a dumele gore thuto e ka tswa ntlheng e nngwe fa bongaka le bona bo ka tswa ntlheng ele. Di tsamaya mmogo.
Natala
Gonne a na le tumelo ya gore batsadi bakwa Mangaungba romelabana ba bona Natala / Barutegi ba bantsi ba tswa kwa Natala.
Motsoko / Go goga lonaka lwa Motsoko.
Gonne a sa batle go mo tseela tshweetso ka Modise ka e le ngwana wa gagwe, maikaelelo e ne e le go mo kaela fela.
1.10.1 Go gana / go ganana le ntlha nngwe.
Go se fetole maikutlo / go tia.
Gantsi motho o lemoswa ke yo mongwe diphoso/ motho o fatlhosa ke yo mongwe.
Dilo di le pedi di farologanefela di tswafelo go le gongwe.
MADUO A KAROLO YA A: [30]
KAROLO B
TSHOSOBANYO POTSO 2
Segwete mmaagwe Motsu onea laya morwae gore mafoko a a tlileng go a mmolelela e nne sephiri. O ne a mmolelela fa monna yo o mo tsetseng e le motho yo mogolo. O ne a re mmaagwe monna yo, ke rangwane a kgosi. Monna yo o bidiwa Goitsemang. Motsu o ne a re o ntse a gakgamadiwakegore ke eng monna yo a mo rata. O ne abolelela mmaagwefa monna yo a kile ammotsa goreke ngwana wagamang. Fa a sena go mmolelela o netsatsi lengwe a mo tlela kobo le diaparo. O ne a lopa mmaagwe gore le ena a tshole sephiri se. Fa batlhanka ba mmotsa gore ke ngwana wa ga mang, o ne a re ke ngwana wa Mosarwa mongwe wa ga Gabotlwaelwe.
MADUO A KAROLO YA B: [10]
KAROLO C
TIRISO YA PUO
POTSO 3
Kgosi ya fapaana le ene. 1 x 2 =
3.2.1 O setse a le esi kwa
O tla tsamaya le rona go ya madisong gae 2 x 2 =
3.3.1 Sediri
Letiro 3 x 1 =
3.4.1 Pheti
Tirwa
3.5.1 Namanyane ya batho e nweetse mo tamong.
Namanyane ya me e tsetse maabane. 2 x 2 =
3.6.1 Esi - Go falotse nku esi mo leganong la tau.
Tsotlhe - Dijalo tsotlhe di jelwe ke thaga. 2 x 2 =
3.7.1 Mosimane mongwe o bolailwe setlhogo.
3.8.1 Yo mokhutshwane monna o gorogile.
Monna yo mokhutshwane o a disa. 2 x 2 =
3.9.1 Afe? Ke magodu afe a a tswaletsweng?
Mang? Ke mang yo o utswitseng madi a ga Pule? 2 x 2 =
3.10.1 Rre o thiba pitsa e e dutlang.
Borokgwe jwa mosimane bo na le phatlha. 2 x 2 =
3.11.1 Go se bue sentle le motho / go mo kgesa.
Go leba motho ka mokgwa o o sa nnang sentle. / Go gerula 2 x 2 =
POTSO 4
Setlhaketlhake sa Madagaskara se tlhasetswe ke pula ya dikgogola,Jaaka baagisane le rona mo Aforika Borwa gorometswe difofane di le nne tsa sesole goredi ye go thusa batho babamo mathateng. Setswana sa re: matlo go ša mabapi. [10]
4.2.1 Monnamogolo yo moleele o ragile thokolo.
Dintswa di mo lomile botlhoko jang.
Modise o disa dikgomo tsa ga malome
Ngwana yo o sa leleleng o swela tharing.
MADUO A KAROLO YA C: [60]
PALOGOTLHE: 100
<fn>2000-04-tswana.txt</fn>
MOLAO WA TSWELETSO YA TEKANO LE THIBELO YA KGETHOLOLO E E SA SIAMANG WA 4 WA 2000
O DUMETSWE KA 2 TLHAKOLE 2000 LETLHA LA TSHIMOLOLO: 16 SEETEBOSIGO 2003 (Ntle le fa go kailwe ka tsela e sele)
Mokwalo wa Seesemane o saenilwe ke Moporesidente
Jaaka o tlhabolotswe ke
Molao Paakanyo wa Tsweletso Ya Tekano le Thibelo Kgethololo e e sa siamang wa 52 wa 2002 Molao Paakanyo wa Bobedi wa Merero ya Boatlhodi wa 55 wa 2003 Molao Paakanyo wa Merero ya Boatlhodi wa 22 wa 2005
MOLAO Go diragatsa karolo ya 9 e e balwang le ntlha ya 23 ya Mametlelelo ya 6 ya Molaotheo wa Aforika Borwa wa 1996, gore go tle go thibelwe go be go ilediwe kgethololo e e sa siamang le tlhoriso; go tsweletsa tekano le go tlosa kgethololo e e sa siamang; go thibela puo ya kilo; le go baya melawana e e amanag le dilo tse. Ketapele
Nonotsho ya temokerasi mo nageng ya rona e lopa phimolo ya tlhokatekano ya loago le ikonomi, segolo bogolo e e rulagantsweng ka tlholego ya yona, e e bakilweng mo hisetoring ya rona ke puso ya sekolone, mmuso wa tlhaolele le go rena ga banna, tse di tliseditseng batho ba le bantsintsi ba rona matlhoko le pogo;
E re le mororo kgatelopele e kgolo e nnile teng mo kagongsešwa le mo go fetoleng setšhaba sa rona le ditheo, tlhokatekano e e tsamayang ka thulaganyo le kgethololo e e seng tshiamo di tswelela go nna di ikepetse mo dipopegong tsa loago le ditlwaelo le boitshwaro, mme di nyatsa maikaelelo a temokerasi ya molaotheo wa rona.
Theo ya go itebaganya le maemo a ka tsela e e tsweletseng pele e ikaegile mo Molaotheong ono, o gareng ga tse dingwe, o tsholetsang theobotho tsa seriti sa setho, tekano, kgololesego, le bosiamisi ba loago mo setšhabeng se se kopaneng, se se na tlhaolele ya letso le ya bong, se mo go sona botlhe ba ka atlegang;
Aforika Borwa o na le patelesego ya boditšhabatšhaba ka fa tlase ga ditumalano tse di tlamang le molao wa tlwaelo wa boditšhabatšhaba mo karolong ya ditshwanelo tsa setho tse di tsweletsang tekano e bile di itsa kgethololo e e seng tshiamo. Gareng ga patelesego tse go na le tse di totobaditsweng mo Tumalanong ka ga Tloso ya Mefuta Yotlhe ya Kgethololo Kgatlhanong le Basadi le Tomalano ya Tloso ya Mefuta Yotlhe ya Kgethololo ya Lotso;
Karolo ya 9 ya Molaotheo e laola gore go nne le peomolao ya bosetšhaba gore go thibelwe kgotsa go ilediwe kgethololo e e sa siamang le go tsweletsa go kgona go nna le tekano;
Se se raya tsholetso, ka dikgato tsa semolao tse di kgethegileng le tse dingwe, ya batho ba mo hisetoring ba neng ba kgaphetswe kwa thoko, merafe le ditlhopha tsa setšhaba tse di neng di amogilwe lefatshe la bona le metswedi, ba amogilwe seriti sa bona sa setho le ba ba tswelelang go boga dipheletso;
Molao ono o leka go bebofatsa phetogelo ya go nna le setšhaba sa temokerasi, se se kopaneng ka bomefutafuta ba sona, se se bonalang ka ditirisano tsa batho tse di kgathalang e bile di le pelonomi, e bile di kaelwa ke ditheo tsa tekano, tshiamo, tolamo, tswelelopele ya loago, bosiamisi, seriti sa setho le kgololesego,
A KA JALO E DIRWE MOLAO ke Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa jaana:-
LENANE LA DITENG
KGAOLO YA 1 DITLHALOSO, MAIKAELELO, THANOLO, DITHEO TSE DI KAELANG LE TIRAGATSO YA MOLAO
Ditlhaloso
Maikaelelo a Molao
Thanolo ya Molao
Ditheo tse di Kaelang
Tiragatso ya Molao
KGAOLO YA 2
THIBELO, KILETSO LE TLOSO YA KGETHOLOLO E E SA SIAMANG PUO YA KILO LE
TLHORONTSHO 6 Thibelo le kiletso ka kakaretso ya kgethololo e e seng tekano7 Kiletso ya kgethololo e e sa siamang ka ntlha ya mabaka a letso 8 Kiletso ya kgethololo e e sa siamang ka ntlha ya mabaka a bong 9 Kiletso ya kgethololo e e sa siamang ka ntlha ya mabaka a bogole
Kiletso puo ya kilo 11 Kiletso go tlhorisa 12 Kiletso ya kanamiso le phasalatso ya tshedimosetso ya kgethololo e e sa saimang e e kgethololang ka botlhokatshiamo
KGAOLO YA 3
MOKGWELEO WA BOSUPI LE KATLHOLO YA TSHIAMO KGOTSA BOTLHOKATSHIAMO 13 Mokgweleo wa bosupi 14 Katlholo ya tshiamo kgotsa botlhokatshiamo
Puo ya kilo le tlhoriso ga di ka fa tlase ga katlholo ya tshiamo
KGAOLO YA 4
DIKGOTLA TSA TEKANO
Dikgotla tsa tekano le batlhankedi ba ba tshwereng marapo
Karolo ya 16 e emiseditswe ka karolo ya 1 ya Molao wa 52 wa 2002. 17 Ditlelereke tsa dikgotla tsa tekano 18 Basupi 19 Melawana le tsamaiso ya kgotla
Go pega theetso ya dikgetsi ka mabaka kgotsa ka fa tlase ga Molao 21 Dithata le ditiro tsa kgotla ya tekano22 Baatlhodisi 23 Boikuelo le dithadiso
KGAOLO YA 5 TSWELETSO YA TEKANO 24 Maikarabelo ka kakaretso a go tsweletsa tekano
Tiro ya Puso ya go tsweletsa tekano 26 Maikarabelo a batho ba ba direlang mo ditheong tsa setšhaba go tsweletsa tekano 27 Tlamego ya loago ya batho botlhe go tsweletsa tekano 28 Dikgato tse di faphegileng tsa go tsweletsa tekano tebang le letso, bong le bogole 29 Lenane la dikao tsa ditlwaelo tse di sa siamang mo mefameng e e rileng.
KGAOLO YA 6 DITAOLO TSA KAKARETSO TSA TIRAGATSO YA MOLAO Melawana 31 Tiragatso ya Molao [Karolo ya 31 e emiseditswe ka karolo ya 3 ya Molao 52 wa 2002.]
KGAOLO YA 7
THADISO YA MOLAO, SETLHOGO SE SEKHUTSHWANE LE TSHIMOLOLO, 32 Tlhomo ya Komiti ya Thadiso ya Tekano 33 Dithata, ditiro le nako ya go nna mo maemong ya Komiti ya Thadiso ya Tekano 34 Taolo ya kemo ka ga HIV/AIDS, bosetšhaba, kemo ya ikonomiloago, le maikarabelo a lelapa le kemoSetlhogo se sekhutshwane le tshimololo
KGAOLO YA 1 DITLHALOSO, MAIKAELELO, THANOLO, DITHEO TSE DI KAELANG, LE TIRAGATSO YA MOLAO
Ditlhaloso
Mo Molaong o, ntle le fa bokao bo kaya ka tsela e sele, fa go twe- 'dingwaga' go akarediwa maeemo a thapolo le go nna mo diphatseng a batho ba bogang mo go ona ka ntlha ya dingwaga tsa bona, segolo bogolo dingwaga tsa bogodi;
Tlelereke ya kgotla ya tekano' go tewa tlelereke ya kgotla ya tekano e e tlhomilweng kgotsa e e beilweng mo maemong go ya ka mabaka a karolo ya 17, e balwa le karolo ya 31, mme e akaretsa go umakiwa gope ga 'tlelereke';
Khomišene ya Tekano ya Bong' go tewa Khomišene ya Tekano ya Bong e e umakilweng mo karolong ya 187 ya Molotheo;
Mongongoregi' go tewa motho ope yo o bolelang gore go nnile le tlolo epe ya Molao o, e bile a pega kgetsi go ya ka se Molao ono o se buang;
Molaotheo' ke Molaotheo wa Repaboliki ya Aforika Borwa, 1996 (Molao wa 108 wa 1996);
setheo sa molaotheo' go tewa epe ya ditheo tse di lebaneng tse di emang nokeng temokerasi ya molaotheo e e umakiweng mo kgaolong ya 9 ya Molaotheo mme e akaretsa Lekgotla la Dipuo Tsotlhe tsa Aforika Borwa;
Lefapha' go tewa Lefapha la Tshiamiso le Tlhabololo ya Molaotheo;
kgethololo' go tewa tiro epe kgotsa tlogelo, go akarediwa pholisi, molao, taolo, tlwaelo, lebaka kgotsa seemo se ka tlhamalalo kgotsa ka tsela e e sa tlhamalalalang e-
a belesang motho ope mekgweleo, tlamego kgotsa thapolo, kgotsa b timang motho ope ditshiamelo, ditšhono kgotsa mesola, Ka ntlha ya lebaka kgotsa mabaka a ilediwang;
tekano' e akaretsa kakolo e e tletseng e bile e lekana ya ditshwanelo le kgololesego tse di ikaeletsweng mo Molaotheo mme e akaretsa tekano ya molao (de jure) le ya mmatota (de facto) le tekano tebang le phelelo;
kgotla ya tekano' go tewa kgotla e e ikaeletsweng mo karolong ya 16, e balwa le karolo ya 31, gape e akaretsa go umakiwa gope ga 'kgotla';
Maikarebelo a lelapa' go tewa maikarabelo tebang le mogatsa mongongoregi, molekane, baikaegi, ngwana kgotsa ditokololo tse dingwe tsa lelapa la gagwe tse tokololo e nang le maikarabelo a go di tlhokomela le go di tlamela;
seemo sa lelapa' go akaretsa boloko mo lelapeng le ditshwanelo tsa loago, setso le semolao le ditsholofelo tse di amanngwang le seemo seo;
tlhoriso' ke maitsholo ape a a sa batlegeng a a dirwang ka tswelelo kgotsa a le masisi le gone a nyenyafatsa a nyatsa kgotsa a baka tikologo e e seng botsalano kgotsa ya matshosetsi kgotsa e e rulagantsweng sentle go pateletsa boineelo ka ntlha ya maduo a a bosula a boammaruri kgotsa a matshosetsi mme le gona a le tebang le-
pharologanyo ya bong, bong kgotsa tshokamelo ya mofuta wa thobalano, kgotsa boloko ba motho kgotsa kakanyo ya boloko ba setlhopha se se itseweng ka nngwe kgotsa go feta bongwe ba mabaka a a ilediwang kgotsa dintlhakao tse di amanngwang le setlhopha sa go nna jalo;
Seemo sa HIV/AIDS' go akarediwa go nna teng ga boammaruri kgotsa ga kgopolo fela ga HIV mo mmeleng wa motho kgotsa ditshupo tsa AIDS mmogo le dikakanyo tse di bosula tse di theilweng mo seemong se;
bong-gare' go tewa pharolganyo ya bong e motho a tsetsweng ka yona, e e sa tlwaelesegang ka seemo sefe; [Tlhaloso ya 'bong-gare' e tsentswe ke karolo ya 16 (a) ya Molao 22 of 2005.]
seemo sa nyalo' se akaretsa seemo kgotsa maemo a go nna o sa nyala/nyalwa, o nyetse/nyetswe, o tlhadile/tlhadilwe, o le motlholagadi/moswagadi kgotsa o ratana, o dira jalo le motho wa bong jo bo tshwanang kgotsa jo bo sa tshwaneng le wena, se akaretsa boineelo mo tshegetsong e e naalanwang mo botsalanong;
Tona' go tewa Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo; 'bosetšhaba' ke tshimologo ya setso kgotsa ya setšhaba mme e akaratsa ditlwaelo tse di amanngwang le kilo ya baditšhaba le dikakanyetso tse dingwe tse di bosula tsa mofuta wa kgethololo mme ga e akaretse ditshwanelo le maikarabelo a ka gale a amanngwang le boagedi; 'motho' go akarediwa motho yo o nang le taolo ya molao, lekgotla le le se nang taolo ya semolao, setlhopha kgotsa setlhopha sa batho; 'boimana' go akaretsa seemo sepe se se amanang le boimana, maikaelelo a boimana, kgonagalo ya boimana, kgotsa pholodiso ya boimana; 'katlanegisomolao' go tewa katlenegisitsweng ke molawana go ya ka mabaka a Moalo ono; 'Motlhankedi yo o tshwereng marapo' go tewa motlhankedi yo o tshwereng marapo a kgotla ya tekano jaaka go ikaeletswe mo karolong ya 16, fa e balwa le karolo ya 31; 'mabaka a kiletso' ke-
lotso, bong, pharologanyo ya bong, boimana, seemo sa nyalo, tlhago ya morafe kgotsa loago, mmala, mofuta wa thobalano, dingwaga, bogole, sedumedi, letswalo, tumelo, setso, puo le tsalo; kgotsa mabaka ape a sele a ka ona go beilweng kgethololo mo mabakeng ao-
a a bakang kgotsaa tsweledisang thapolo e e rulaganeng;
ii nyatsang seriti sa setho; kgotsa iii a a amang ka tsela e e maswe kakolo e e lekanang ya ditshwanelo tsa motho le kgololesego ya gagwe ka mokgwa o o masisi o o ka tshwantshanngwang le kgethololo ka mabaka a a mo temeng a;
molawana' go tewa molawana go ya ka fa Molao ono o buang ka teng; 'moikarabedi' go tewa motho ope yo go nang le theetso ya kgetsi kgatlhanong leena go ya ka mabaka ak Mola o; 'mofama' go tewa mofama ope o o umakilweng mo karolong ya 29, mme go akarediwa mefama e e totobaditsweng mo Mametlelelong; 'pharologanyo ya bong' e akaretsa bong-gare; [Tlhaloso ya 'bong' e tsentswe ke karolo ya 16 (b) ya Molao 22 wa 2005.]
kemo ya ikonomiloago' e akaretsa seemo sa ikonomi kgotsa seemo se se akantsweng sa motho yo o thapotswng ke khumanego, kemo e e kwa tlase ya thapo, kgotsa kemo e ekwa tlase ya thutego;
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika Borwa ' go tewa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika Borwa e e umakilweng mo karolong ya 184 ya Molaotheo; 'Puso' go akarediwa-
lefapha lepe la Puso kgotsa tsamaiso ya puso ya bosetšhaba, porofense kgotsa ya selegae;
setheo sepe kgotsa lekgotla-
le le dirisang dithata kgotsa le dira tiro go ya kamabaka a Molaotheo kgotsa molaotheo wa porofense; kgotsa ii go dirisa dithata tsa setšhaba kgotsa go dira tiro ya setšhaba go latela peomolao epe kgotsa ka fa tlase ga molao wa setso kgotsa ngwao;
Molao o' go akarediwa molawana ope o o dirilweng go ya ka Molao ono. [Letlha la tshimololo ya Karolo ya 1: 1 Lwetse 2000.]
Maikaelelo a Molao
Maikaelelo a Molao o ke-
go diragatsa peomolao e e lopiwang ke Karolo ya 9 ya Molaotheo;
go nonotsha mokwalo le mowa wa Molaotheo, segolo bogolo go akola ka tsela e e lekanang ga ditshwanelo tsotlhe le dikgololesego ga motho mongwe le mongwe ii tsweletso ya tekano;
iii ditheo tsa go tlhoka tlhaolele ya letso le ya bong tse di leng mo karolong ya 1 ya Molaotheo;
thibelo kgethololo e e seng tshiamo le tshireletso ya seriti sa setho jaaka go tlhalositswe mo karolong ya 9 le y 10 ya Molaotheo;
kiletso ya kemonokeng ya kilo e e theilweng mo letsong, semorafeng, bong kgotsa bodumeding jo bo gwetlhang kgobatso jaaka go ikaeletswe mo karolong ya 16
c ya Molaotheo le mo karolong ya 12 ya Molao o;
go rulaganyetsa dikgato go kgontsha tloso ya kgetholo e e seng tshiamo, puo ya kilo le tlhoriso, sogolo bogolo ka mabaka a letso, bong le bogole;
go rulaganyetsa ditsamaiso tsa go atlhola gore ke mo mabakeng afe a kgethololo e e seng tshiamo;
go rulaganyetsa dikgato tsa go ruta setšhaba le go oketsa kitso ya setšhaba ka ga botlhwokwa jwa tekano le go fenya kgethololo e e seng tshiamo, puo ya kilo le tlhoriso;
go fa ditharabololo tsa batlhokofadiwa ba kgethololo e e seng tshiamo, puo ya kilo le tlhoriso le batho ba tshwanelo ya bone ya tekano e kgoreleditsweng;
go baya dikgato go tsweletsa pele batho ba ba kgaphetsweng kwa thoko ke kgethololo e e sa siamang;
go bebofatsa kobamelo molao ya tlaleletso ya maikarabelo a melao ya boditšhabatšhaba, tebang le gareng gat se dingwe, Tumalano ka ga Tloso ya Mefuta Yotlhe ya Kgethololo ya Lotso le Tumalano ka ga Tloso ya Kgethololo ya Basadi.
Letlha la tshimololo ya karolo ya 2: 1 Lwetse 2000.
Thanolo ya Molao
Motho ope yo o diragatsang Molao ono, o tshwanetse go ranola ditaolo tsa one go re go tle go diragadiwe-
Molaotheo, o ditaolo tsa ona di akaretsang tsweletso ya tekano ka peomolao le dikgato tse dingwe tse bopetsweng go sireletsa kgotsa go tsweledisa pele batho ba ba thapotsweng ke kgethololo e e seng tshiamo ya nako e e fetileng le ya jaanong;
Matseno, maikaelelo le ditheo tse di kaelang tsa Molao o, ka go dira jalo ba diragatsa mowa, mareo le maikaelelo a Molao o.
Motho ope yo o ranolang Molao o o tshwanetse go ela tlhoko-
molao ope o o maleba kgotsa molawana wa maitsholo go ya ka fa molaong;
molao wa boditšhabatšhaba, segolo bogolo ditumalano tsa boditšhabatšhaba tse di umakilweng mo karolong ya 2 le mo molaong wa boditšhabatšhaba o o tlwaelesegile c molao wa dinaga di sele o o ka tshwantshanngwang nao.
Motho ope yo o dirisang kgotsa yo o ranolang Molao ono o tshwanetse go tsaya tsia bokao jwa kganetsano le maikaelelo a Molao o. [Letlha la tshimololo ya Karolo ya 3: 1 Lwetse 2000.]
Melawana e e Kaelang mo tsereganyong kgotsa katlholong ya theetso ya digetse dipe, tse di pegilweng go dirisiwa Molao o, theo tse di latela di tshanetse go tlama:
Bofefo ba go itebaganya le dikgetsi, bo bo bebofatsang botsayakarolo ba makoko mo theetsong ya dikgetsi;
phitlhelelo ya go bona bosiamisi go batho botlhe ba ba mo dikgotleng boatlhodi tse di maleba le dikgotla tse dingwe tse di rarabololang dikgotlhang;
tiriso ya melawana ya tsamaiso go ya ka mabaka a karolo 19 le kemo go kgontsha botsyakarolo;
tiriso ya dikgato tsa paakanyo le pusetso mmogo le dikgato tsa mofuta o o itsang;
tlhabololo ya dikgono tse di faphegileng le bokgoni ba batho ba ba dirisang Molao o, go netefatsa gore o diragadiwa le go tsamaisiwa ka tsela e e nonofileng.
Mo tirisong ya Molao o, dilo tse dilatelang di tshwanetse tsa lemogwa ke go tsewa tsia:
go nna teng ga kgethololo e e rulagantsweng le botlhokatekano, segolo bogolo tebang le letso, bong, le bogole mo dikarolong tsotlhe tsa botshelo ka ntlha ya kgethololo e e seng tshiamo ya nako e e fetileng le ya jaanong, e e tlisitsewng ke puso ya sekolone, tsamaiso ya tlhaolele, le go rena ga banna; le tlhokego ya go tsaya dikgato tsotlhe mo maemong otlhe go tlosa kgethololo le tlhokatekano. [Letlha la tshimololo ya Karolwana ya : 1 Lwetse 2000.]
Tiragatso ya Molao
Molao ono o tlama Puso le batho botlhe.
Fa go ka nna le kganetsano epe e e tebang le kgang e e mo Molaong o le ditaolo tsa molao ope o sele, ntle go Molaotheo kgotsa Molao wa Palamente o o baakanyang Molao ono, ditaolo tsa Molao ono di tshwanetse go rena.
Molao o ga o maleba mo mothong ope yo o amiwang ke Molao wa Tekano ya Thapo wa 1998
Molao wa 55 wa 1998. [Letlha la tshimololo ya karolo ya 5: 1 Lwetse 2000.]
KGAOLO YA 2 THIBELO, KILETSO LE TLOSO YA KGETHOLOLO E E SA SIAMANG, PUO YA KILO LE TLHORONTSHO
Thibelo le kiletso ka kakaretso ya kgethololo e e seng tshiamo
A Puso le fa e le motho ope o sele e se ka ya kgetholola motho ope ka tsela e e seng tshiamo [Letlha la tshimololo ya Karolo ya 6: 1 Lwetse 2000.]
Kiletso kgthololo e e seng tshiamo ka mabaka a letso
Go setswe morago karolo 6, ga go motho ope yo ka kgethololang ka tsela e e seng tshiamo motho yo mongwe ka mabaka a letso, go akarediwa-
Phatlalatso ya kgasakgaso epe kgotsa mogopolo o o buang botoka ba letso lengwe mo go a mangwe kgotsa bosengsepe ba motho ope, go akarediwa go gwetlha batho go, ketekana ka semorafe kgotsa go tsaya karolo mo mofuteng ope wa ketekano ya semorafe;
go tsaya karolo mo tirong epe e go ikaeletsweng ka yona go tsweletsa kgotsa e phelelo ya yona e leng go tsweletsa tlhaolo e e ikaegileng ka letso;
go sa karetseng batho ba letso le le rileng go dirisiwa molawana ope kgotsa tlwaelo e e lebegang e le ya semolao mme tota e ikaeletse go tsweletsa taolo e e mo diatleng tsa setlhopha se se rileng se le sosi;
go fa kgotsa go tswelela go fa ditirelo tsa boleng bo bo kwa tlase go setlhopha sa letso lepe fa di tshwantshanngwa le ditirelo tsa setlhopha sa letso le lengwe;
go itsa phitlhelelo ya ditšhono, go akarediwa phitlhelelo ya ditirelo kgotsa ditšhono tsa go gapa dikonteraka tsa go fa ditirelo gore di sekasekwe, kgotsa go retelelwa ke go tsaya dikgato go akaretsa ka tsela e e utlwalang ditlhokego tsa batho ba go nna jalo.
Kiletso kgethololo e e seng tekano ka ntlha ya mabaka a bong
Ka ntlha ya mabaka a karolo ya 6, a go se nne le motho yo o tla kgethololoang motho ope ka tsela e e seng tshiamo ka ntlha ya mabaka a bong, go akarediwa-
keteko e e totileng bong;
tshegakako ya mapele a sesadi tsamaiso e e thibelang basadi go nna bajaboswa jwa dithoto tsa lelapa;
tlwaelo epe, go akarediwa ya setso ya ngwao kgotsa ya sedumedi e e sirang seriti sa basadi kgotsa e nyenyafatsa/tlhofofatsa tekano fa gare ga basadi le banna, go akarediwa nyenyafatso/tlhofofatso ya serit le go tshela sentle ga ngwana wa mosetsana;
pholisi epe kgotsa maitsholo a a kganelang basadi e se ka tekano go fitlhelela ditshwanelo tsa lefatshe, tšhelete le metswedi e mengwe;
kgethololo ka ntlha ya mabaka a boimana;
thibelo ya basadi go fitlhelela ditirelo tsa loago kgotsa ditshiamelo jaaka boitekanelo, thuto le polokego ya loago;
thontsho ya phitlhelelo ya ditšhono, go akarediwa phitlhelelo ya ditirelo kgotsa ditšhono tse di ka sekasekiwang tsa go gapa dikonteraka tse di fang ditirelo, kgotsa go retelelwa ke go tsaya dikgato tsa go akaretsa ditlhokego tsa batho ba go nna jalo;
botlhokatekano jo bo tsweletseng pele ja go kgona go fitlhelela ditšhono ga basadi ka ntlha ya kgaoganyo ya tiro ka bong.
Kiletso kgethololo e e seng tshiamo ka ntlha ya bogole
Ka ntlha ya mabaka a karolo ya 6, a go se nne le motho ope yo o tla kgethololang seng ka tshiamo motho ope ka mabaka a bogole, go akarediwa go tima kgotsa go tsaya mo mothong ope o o nang le bogole tlamelo epe e e emang nokeng kgotsa e e kgontshang e e tlhokafalang gore ba kgone go dira mo setšhabeng;
go retelelwa go tlosa dikganedi tse di thibelang ka tsela e e seng tshiamo batho ba ba nang le bogole go akola ditšhono tse di lekanang kgotsa go retelelwa go tsaya dikgato tsa go akaretsa ditlhoko tsa batho ba go nna jalo ka tsela e e utlwalang.
Kiletso puo ya kilo
Ka fa tlase ga taolo ya karolo ya 12, ga go motho o pe yo o ka phasalatsang, gasagasang, emang nokeng, kgotsa yo o ka tlhaeletsang mafoko a a theilweng mo go nngwe kgotsa mangwe a mabaka a a ilediwang, kgatlhanong le motho ope, a ka tsela e e utlwalang a ka tsewang gore a supa maikaelelo a a phepa a go-
utlwisa botlhoko;
go gobatsa kgotsa go gwetlha kgobatso;
tsweletsa kgotsa go anamisa kilo.
Kgotla - ntle le tshokamelo kwa ditharabololong tsa mofuta wa bosetšhaba tse di mo Molaong o - e ka nna ya romela kgetsi epe e e amanang le phasalatso, puelelo, kgasakgaso kgotsa tlhaeletsano ya puo ya kilo, go ya ka karolo 21 (n) le fa go lebaneng teng, kwa go Mokaedi wa Botšhotšhisi ba Bosetšhaba yo o nangle taolo ya go reeetsa dikgetsi tsa tlolomolao go ya ka mabaka a molao wa tlwaeo (common law) kgotsa peomolao e e maleba.
Kiletso ya tlhoriso
A go se nne le motho ope yo o tla tlhorontshiwang.
Kiletso ya kanamiso le phasalatso ya tshedimosetso e e kgethololang e se ka tshiamo
Ga go motho ope yo o tla-
a phatlalatsang kgotsa a anamisa tshedimosetso epe;
b phasalatsang kgotsa bayang mo pepeneneng papatso kgotsa kitsiso, e e ka tsewang gore kgotsa e e ka tlhaloganngwang gore e supa maikaelelo a a phepa a go kgetholola motho wa go nna jalo ka tsela e e seng tshiamo: Fa fela e le gore tiro ya mmannete ya tlhamo ya botshweretshi, patlisiso ya botlhalefi le boitseanape, pego e e tshiamo e bile e nepagetse ka ntlha ya kgatlhego ya setšhaba kgotsa phasalatso ya tshedimosetso epe, papatso kgotsa kitsiso go ya ka karolo ya 16 ya Molaotheo, ga e tlogelwa kwa ntle ke karolo e.
KGAOLO YA 3 MOKGWELEO WA BOSUPI LE KATLHOLELO YA TSHIAMO LE BOSENATSHIAMO
Mokgweleo wa bosupi
Fa mongongoregi a tla ka kgetsi e e lebegang e ka netefadiwa semolao prima facie gore ke ya kgethololo-
moikarabedi o tshwanetse go fa bosupi, mo dintlheng tse di fa pele ga kgotla gore kgethololo ga e a nna teng jaaka go builwe; kgotsa moikarabedi o tshwanetse go fa bosupi ba gore maitsholo ga a ikaega ka nngwe kgotsa mangwe a mabaka a ilediwang.
Fa kgethololo e nnile teng ka boammaaruri-
ka mabaka a tema (a) a tlhaloso ya 'mabaka a a ilediwang', jalo go tla tsewa gore ga go a siama, fa e se moikarabedi a supa gore kgethololo e siame;
ka ntlha ya mabaka a a mo temeng ya (a) a tlhaloso ya 'mabaka a a ilediwang' go tla bo go sena tshiamo-
fa lebaka le le nngwe kgotsa a a fetang bongwe a a mo temeng ya (b) a tlhaloso ya 'mabaka a a ilediwang' le ka tlhomamisiwa; le ii fa e se moikarabedi a ka supa gore kgethololo e siame.
Katlholo ya tshiamo kgotsa tlhokatshimao
Ga se kgethololo e e tlhokang tshiamo go tsaya dikgato tse di ikaeletseng go sireletsa kgotsa go tsweletsa batho kgotsa ditlhopha tsa batho ba ba thapotsweng ke kgethololo e e seng tshiamo kgotsa ditokololo tsa ditlhopha tsa go nna jalo.
Mo go atlholeng gore a moikarabedi o supile gore kgethololo e siame, go tshwanetswe ga elwa tlhoko dilo tse di latelang:
Bokao;
mabaka a a umakilweng mo karolwaneng ya ;
gore a kgethololo e farologanya batho ka tsela e e utlwalang e bile e siame go ya ka kemo e e ka itsiweng e e botlhokwa mo tirong e e go buiwang ka yona.
Mabaka a a umakilweng mo karolwaneng ya (b) a akaretsa tse di latelang:
Gore a kgethololo e fokotsa kgotsa e ka nna ya fokotsa seriti sa setho;
phetho kgotsa phetho e e ka nnang teng ya kgethololo mo mongongoreging;
kemo ya mongongoregi mo setšhabeng le gore a o boga ka ntlha ya mekgwa ya tlwaelo ya thapolo kgotsa ke mongwe wa ditlhopha tse di bogang ka ntlha ya mekgwa ya tlwaelo ya thapolo;
mofuta le bogolo jwa kgethololo;
gore a kgethololo ke ya mofuta o o rulaganeng;
gore a kgethololo e na le maikaelelo a a siameng a le boammaruri;
gore a kgethololo e kgona maikaelelo a yona le gore e a kgona ka selekano se se kae;
gore a go na le ditsela tse di sa itseng thata le tse di sa thapoleng thata tse ka tsona go ka kgonwang maikaelelo;
gore a moikarabedi o tsere dikgato tse di utlwlang le gore o di tsere ka selekano se se kae ka fa tlase ga mabaka ao go-
itebaganya le thapolo e e tlhagogang mo mabakeng a a ilediwang kgotsa e e amanang le nngwe kgotsa mangwe a mabaka a a ilediwang; kgotsa ii akaretsa bomefutafuta.
Puo ya kilo le tlhoriso tse di seng tshiamo ga di ne di nna ka fa tlase ga katlholo ya gore tshiamo ke eng
Mo dikgetsing tsa puo ya kilo kgotsa tlhoriso, karolo ya 14 ga e ne e tlama
KGAOLO YA 4 DIKGOTLA TSA TEKANYO
Dikgotla tsa tekano le batlhankedi ba ba tshwereng marapo
Ka ntlha ya maikaelelo a Molao o, mme go setswe morago mabaka a karolo 31-
Kgotlakgolo nngwe le nngwe e tla nna kgotla ya tekano ya kgaolo e e nang le taolo mo go yona;
moatlhodi mongwe le mongwe a ka nna a bewa ka mokwalo ke Moatlhodi Mogolo (Judge President), go setswe morago karolwana ya , go nna motlhankedi yo o tshwereng marapo a kgotla ya tekano mo kgaolong e a leng moatlhodi mo go ona;
Tona o tshwanetse gore morago ga therisano le tlhogo ya kgaolo ya botsamaisi e e tlhalositsweng mo karolong ya 1 ya Molao wa Dikgotla tsa Magiseterata wa 1944 (Molao wa 32 wa 1944), ka kitsiso mo kaseteng a-
tlhome kgotla ya magiseterata e le nngwe kgotsa dikgotla tse di fetang bongwe gore di nne dikgotla tsa taolo mo kgaolong ya tsamaiso e di leng mo go yona;
ii tlhalose gore kgaolo ya taolo ya kgotla ya tekano nngwe le nngwe, e e ka nna ya botšwa ka dikgaolo le dikgaolwana di le mmalwa kgotsa dikgaolo tse dingwe tsa taolo tse di segilweng go setswe morago mabaka a karolo ya 2 ya Molao wa Dikgotla tsa Magiseterata wa 1944;
iii oketse kgotsa a fokotse kgaolo ya taolo ya kgotla ya tekano nngwe le nngwe iv beye lefelo le le lengwe kgotsa mafelo a a fetang bongwe mo kgaolong ya taolo ya kgotla ya tekano nngwe le nngwe gore go tle go reediwe dikgetsi mo go ona;
v busetse morago kgotsa a fetole kitsiso epe ka fa tlase ga tema e: Fa fela e le gore dikgetsi dipe tse di saletseng kwa morago kwa kgotleng ya tekano, tse e leng gore ga di a wediwa ka nako ya phasalatso ya kitsiso mo Kaseteng jaaka go ikaeletswe mo temeng e, di tshwanetse go wediwa ke kgotla eo, jaaka e kete kitsiso eo ga e a phasaladiwa; le.
Tema ya (c) e emiseditswe ka karolo ya 28 ya Molao 55 of 2003.
d tlhogo ya kgaolo ya tsamiso yo o umakilweng mo temeng c o tshwanetse gore, a setse morago karolwana ya 2, a tlhome ka mokwalo magiseterata ope kgotsa bomagiseterata ba tlaleletseo go nna batlhankedi ba ba tshwereng marapo ba kgotla ya tekano.
Ke moatlhodi fela, magiseterata kgotsa magiseterata wa tlaleletso yo a weditsheng khoso ya katiso ya go nna motlhankedi yo o tshwereng marapo a kgotla ya tekano-
a pele ga letlha la tshimololo ya karolo ya 31; kgotsa jaaka go ikaeletswe mo karolong ya 31 , le gona yo leina la gagwe le akareditsweng mo lenaneng le le ikaeletsweng mo karolwaneng ya (a), a ka tlhongwang go nna jalo go setswe morago mabaka a karolwana ya .
Baatlhodi bagolo le ditlhogo tsa dikgaolo tsa tsamaiso ba tshwanetse go-
tsaya dikgato tsotlhe tse di utlwalang go dirisiwa metswedi e e leng teng go tlhoma motlhankedi yo o tshwereng marapo a le mongwe mo kgotleng ya tekan o nngwe le nngwe e e mo kgaolong ya gagwe ya taolo; le gore kwa ntle ga tiego a itsise Mokaedi-Kakaretso wa Lefapha ka ga moatlhodi ope, magaseterata kgotsa magaseterata wa tlaleletso yo o weditseng khoso ya katiso jaaka go ikaeletswe mo karolong ya 31 le kgotsa yo o kileng a tlhongwa go ya ka mabaka a karolwana ya .
Mokaedi-Kakaretso wa Lefapha o tshwanetse go kwala le go tshola lenane la moatlhodi, magiseterata mmogo le magiseterata wa tlaleletso mongwe le mongwe o o weditseng khoso ya katiso jaaka go ikaeletswe mo karolong ya 31 le ; kgotsa tlhomilweng go nna motlhankedi yo o tshwereng marapo a kgotla ya tekano go setswe morago mabaka a karolwana ya .
Motlhankedi yo o tshwereng marapo o tshwanetse go dira ditiro le go diragatsa dithata tse a romilweng go didiragatsa kgotsa tse a di roletsweng ka fa tlase ga Molao ono kgotsa molao ope o sele..
S. 16 e emiseditswe ka Karolo ya 1 ya Molao 52 wa 2002.
Ditlelereke tsa dikgotla tsa tekano
Mokaedi-Kakaretso wa Lefapha a setse morago karolwana ya le go obamela melao e e busang bodirela puso, a ka nna a tlhoma kgotsa a baya mongwe kgotsa bangwe ba batlhankedi ba Lefapha mo kgotleng nngwe le nngwe ya tekano, kgotsa a ka baya motho a le mongwe kgotsa ba ba fetang bongwe ka mokgwa o o beilweng le gone ka mabaka a a beilweng, go nna ditlelereke tsa kgotla ya tekano, ba ba tshwanetseng ka kakaretso go thusa kgotla e ba beilwng mo go yona go diragatsa ditiro tsa yona jaaka go ka bo go beilwe.
Tema ya (a) e emiseditswe ka Karolo ya 2 (a) ya Molao 52 wa 2002.
Fa tlelereke ya kgotla ya tekano e sa kgone go dira jaaka tlelereke ka ntlha ya lebaka lepe kgotsa fa go se na tlelereke epe e e beilweng kgotsa e e tlhometsweng kgotla ya tekano, ka fa tlase ga tema (a), motlhankedi yo o tshwereng marapo a ka nna a tlhoma motlhankedi ope yo o nang le bokgoni, le mororo go na le karolwana ya , fa fela tlelereke eo e sa kgone go dira kgotsa go fitlha tlelereke e bewa kgotsa e tlhomiwa ka fa tlase ga tema ya (a), go ya ka fa seemo se tla nnang ka teng.
Tema ya (b) e emiseditswe ka karolo ya 2 (a) ya Molao 52 wa 2002.
Ke motlhankedi kgotsa motho yo o umakilweng mo karolwaneng ya yo o weditseng khoso ya katisetso go nna tlelereke ya kgotla ya tekano-
a pele ga letlha la tshimololo ya karolo ya 31; kgotsa jaaka go ikaeletswe mo karolong ya 31 , Le gona yo leina la gagwe le akareditsweng mo lenaneng le le umakilweng mo karolwaneng ya , a ka nnang a bewa kgotsa a tlhongwa go nna jalo go setswe morago mabaka a karolwana ya (a).
Karolwana ya e okeditswe ka karolwana ya 2 (b) ya Molao 52 wa 2002.
Mokaedi-Kakaretso wa Lefapha o tshwanetse go kwala lenane la motlhankedi mongwe le mongwe yo o weditseng khoso ya katiso jaaka go ikaeletswe mo karolong 31 ; kgotsa tlhomilweng kgotsa beilweng go nnatlelereke ya kgotla ya tekano go ya ka karolwana ya a. [Karolwana ya 3 e okeditswe ka karolwana ya 2 b ya Molao 52 wa 2002.]
Mokaedi-Kakaretso a setse morago mabaka a a ka a bayang, a ka nna a dirisa mokwalo go rolela dithata dipe tse a di filweng ke karolo eno go motlhankedi yo o thapilweng ke Lefapha, mme ga a ne a latlhegelwa ke dithata dipe tse di roletsweng ka tsela e, le gone a ka nna a baakanya kgotsa a seegela fa thoko tshwetso epe e morolelwa dithata a e dirileng fa a ne a dirisa dithata tsa go nna jalo.
Karolwana ya e okeditswe ka karolwana ya 29 ya Molao 55 wa 2003.
Basupi
Go nna teng ga basupi kwa kgotleng le tuelo ya basupi mo dikgetsing tse di tlhagogang mo tiragatsong ya Molao o di tshwanetse go bewa ke Tona ka mokgwa o o beilweng.
Melawana le ditsamaiso tsa kgotla
Kwa ntle ga fa go tlhalositswe ka go sele mo Molaong o, ditaolo tsa Molao wa Dikgotla tsa Magiseterata wa 1944 Molao 32 wa 1944, le Molao wa Kgotlakgologadi wa 1959 Molao 59 wa 1959
peo le ditiro tsa batlhankedi;
go ntshiwa le tirelo ya go bilediwa kgotleng;
tiragatso ya dikatlholo le ditaolo;
tefiso ya kotlhao ya go sa obamele molao le taolo ya kgotla, ya go thibela tiragatso ya dikatlholo kgotsa ditaolo, le go tsoulola taolo ya kgotla;
kgaolo ya taolo, go setswe morago karolwana ya , le gone fa go se na taolo e pe e e ntshitsweng, mo melawaneng e e ka fa tlase ga karolo ya 30 ya Molao o.
Theetso ya dikgetsi tsotlhe tse di fa pele ga kgotla e tshwanetse go dirwa mo kgotleng e e seng sephiri, kwa ntle fela fa kgotla e ka laola ka go sele ka ntlha ya kgatlhegelo tsamaiso ya bosiamisi.
a go latelwa tema ya b, ga go sepe mo Molaong o se se thibelang kgotla ya magiseterata e e tshwereng jaaka kgotla ya tekano go ntsha taolo e e ikaeletsweng mo karolong ya 21 2, e e fetang kgaolo ya taolo ya madi ya kgotla ya magiseterata, mo tiragalong eo taolo e tshwanetseng go newa ka mokgwa o o beilweng go moatlhodi wa Kgotlakgolo e e nang le taolo gore e tlhomamisiwe.
Tiriso ya tema (a), tebang le tlhomamiso ya taolo, e emisitswe go fitlha boikelo bope jo bo ikaeletsweng mo karolong ya 23 bowediwa.
Go pega theetso ya dikgetsi ka mabaka kgotsa ka fa tlase ga Molao
Thetso ya dikgetsi ka fa tlase ga Moao di ka simololwa ke-
motho ope yo a dirang a lebile dikgatlhego tsa gagwe;
motho ope yo o direlang motho yo mongwe yo a sa kgone go ikemela;
motho ope yo o dirang e le tokololo ya, kgotsa a direla dikgatlhego tsa, segongwana kgotsa setlhopha sa batho;
motho ope yo o direlang dikgatlhego tsa setšhaba;
mokgatlho ope yo o direlang dikgatlhego tsa ditokololo tsa ona;
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika Borwa, kgotsa Khomišene ya Tekano ya Bong.
motho yo o eletsang go pega kgetsi e e tshwanetseng go reediwa o tshwanetse, go ya ka mabaka a molao o le gone ka mokgwa o o beilweng, go itsise tlelereke ya kgotla ya tekano ka maikaelelo a go dira jalo.
a Tlelereke ya kgotla ya tekano e tshwanetse gore mo nakong e e beilweng ya go amogela kitsiso eo, e fetisetse kgang e kwa motlhankeding o o tshwereng marapo wa kgotla ya tekano eo, o a tshwanetseng gore mo nakong e e beilweng, a swetse gore a kgang e tla reediwa mo kgotleng ya tekano kgotsa gore e tla fetisediwa kwa setheong, lekgotleng, kgotleng, lekgotlakatlholong, kgotsa lekgotleng lefe le le maleba (le fano morago le bidiwang go twe kgotla e sele) le mo kakanyong ya motlhankedi yo o tshwereng marapo le ka itebaganyang ka maleba botoka le kgang tebang le dithata tsa le ditiro tsa kgotla e sele eo.
Fa motlhankedi yo o tshwereng marapo a swetsa gore kgang e tla reediwa kwa kgotleng ya tekano, motlhankedi yo o tshwereng marapo o tshwanetse go e rolela kwa tlelerekeng ya kgotla ya tekano yo mo nakong e e beilweng a tshwanetseng go baya letlha la theetso ya kgang eo.
Pele motlhankedi o o tshwereng marapo a ka tsaya tshwetso ya go rolela kgang jaaka go ikaeletswe mo karolwaneng ya , o tshwanetse go ela tlhoko mabaka otlhe a a maleba go akarediwa a a latelang:
Mabaka a sebele a matlhakore segolobgolo a mongongoregi;
phitlhelelo ka namana ya kgotla epe e sele e e ikaeletsweng;
ditlhokego le dikeletso tsa makoko segolobogolo mongongoregi;
tlholego ya ditheetso kgetsi tse di ikaeletsweng, le gore a phelelo ya tsona e ka bebofatsa tlhabololo ya seeitayamonyo sa katlholo ya semolao le tsamasiso ya molao mo karolong e ya molao;
megopolo ya mothati yo o lebaneng kwa kgotleng e sele e e ikaeletsweng.
a Fa motlhankedi yo o tshwereng amarapo a swetsa gore kgetsi e tshwanetse go fetisediwa kwa kgotleng e sele, o tshwanetse go a dire taolo ka mokgwa o o beilweng, a laole tlelereke ya kgotla ya taolo go hudusetsa kgetsi kgwa kgotleng e sele e e umakilweng mo taolong.
Fa go ntshiwa taolo e e akantsweng mo temeng ya (a), motlhankedi yo o tshwereng marapo a ka mametlelela mo taolong eo dikakgelo dipe tse a tsayang gore di botlhokwa gore di elwe tlhoko ke kgotla e sele.
Fa tlelereke ya kgotla ya tekano e amogela taolo e eumakilweng mo karolwaneng ya , e tshwanetse go hudusetsa kgang eo le go itsise makoko a a amegang mo kganngeng eo ka khuduso eo ka mokgwa o o beilweng.
Fa kgotla e sele e sena go amogela kgetsi/kgang e e huduseditsweng kwa go yona, e tshwanetse go itebaganya le kgang eo ka bonakonako e dirisa mabaka a dithata le ditiro tsa yona.
Fa kgotla e sele e e umakilweng mo karolwaneng ya -
e retelelwa ke go itebaganya le kgang ka nako e e utlwalang, mo mabakeng; kgotsa e sa kgone go rarabolola kgang ka tsela e e kgotsofatsang letlhakore lengwe kgotsa matlhakore oo mabedi mme letlhakore kgotsa matlhakore oo mabedi a kopa jalo, kgotla e sele e tshwanetse gore ka mokgwa o o beilweng e busetse kgang e kwa kgotleng ya tekano e kgang e e neng e hudusiwa go tswa kwa go yona, gore go tle go tsereganngwe, mo nakong e e beilweng go tswa mo letlheng le e buseitsweng kwa kgotleng ya tekano ka lona.
Puso le ditheo tsa molaotheo di tshwanetse go re fa go kgonegang teng, di thuse motho ope yo o eletsang go pega kgetsi e tshwanetseng go reeediwa go ya ka le ka fa tlase ga mabaka a Molao o, gare ga tse dingwe, ka go netefatsa gore motho yoo o kaelwa kwa mothating yo o maleba gore go tle go tsewe dikgato tse di tlhokafalang mo tharabololong ya kgang e go itebagantsweng nayo.
Dithata le ditiro tsa kgotla ya tekano
Kgotla ya tekano e e reeditseng tsheko ya kgetsi ka fa tlase ga Molao o, e tshwanetse go tshwara dipatlisiso ka mokgwa o o beilweng le go atlhola gore a kgethololo e e seng tshiamo, puo ya kilo kgotsa tlhoriso di nnile teng jaaka go builwe.
Morago ga go tshwara dipatlisisso, kgotla e ka nna ya ntsha taolo e e maleba ka fa tlase ga mabaka ao, go akarediwa-
taolo ya nakwana;
taolo ya go itsise;
taolo e etlisang tumalano fa gare ga makoko mo theetsong ya dikgetsi, taolo ya kgotla;
taolo ya tuelo ya ditshenyegelo dipe tebang le tatlhegelo epe e e ka supiwang ya madi, go akarediwa tatlhegeo ya nako e e tlang, kgotsa tebang le tshiro ya seriti, botlhoko le pogo, kgotsa pogo ya maikutlo le tlhaloganyo, ka ntlha ya kgethololo e e senang tshiamo, puo ya kilo kgotsa tlhoriso e go buiwang ka ga yona;
morago ga utlwa pono ya makoko kgotsa mo boseyong ba moikarabedi, pono ya mongongoregi mo kganngeng e, taolo ya tuelo ya ditshenyegelo mo sebopegong sa kabelo go lekgotla le le lebaneng kgotsa mokgatlho;
taolo e e thibelang ditlwaelo tsa kgethololo e e senang tshiamo kgotsa e e kaelang gore dikgato tse di totobaditsweng di tsewe go fedisa kgethololo e e senang tshiamo, puo ya kilo kgotsa tlhoriso;
taolo ya go dira ditšhono le ditshwanelo tse di totobaditsweng di nne teng mo mongongoreging, tse mo mbabakeng a di rontshitsweng ka bosena tshiamo;
taolo ya tiragatso ya dikgato tse di faphegileng tsa go itebaganya le kgethololo e e seng tshiamo, puo ya kilo kgotsa tlhoriso e go buiwang ka yona;
taolo e e kaelang moikarabedi go nnale kakaretso e e utlwalang ya setlhopha kgotsa segongwana sa batho;
taolo ya gore go kopiwe maitshwarelo a a senang mabaka;
taolo e e lopang moikarabedi go nna le thadiso kgotsa tshekatsheko ya dipholisi tse di totobaditsweng kgotsa ditlwaelo jjak go tla laolwa ke kgotla;
taolo e e lebaneng ya mofuta wa thibelo go akarediwa katlenegiso kwa mothating yo o lebaneng, go imesa kgotsa go phimola laesense ya motho;
taolo e e lopang moikarabedi go dira dipegelo tsa gangwe le gape tse di yang kwa kgotleng kgotsa kwa setheong sa molaotheo se se lebaneng tebang le tiragatso ya taolo ya kgotla;
taolo e e kaelang tlelereke ya kgotla ya tekano go isa kgang kwa go Mokaedi wa Botšhotšisi ba Setšhaba yo a nang le taolo ya go pega kgetsi ya bosenyi go ya ka molao wa tlwaelo kgotsa peomolao e e maleba;
taolo e e maleba ya ditshenyegelo kgatlhanong le letlhakore kgotsa motho ope tsa theetso ya kgetsi;
taolo ya go obamela taolo epe ya Molao.
Taolo e e ntshitsweng ke kgotla ya tekano ka mabaka kgotsa ka fa tlase ga Molao o e na le pheto e e tshwanang le ya taolo ya kgotla eo, fa e ntsheditswe phapang gare ga baagi, fa go lebaneng.
kgotla e ka nna ya re mo tswelelong kgotsa morago ga patlisiso ya fetisetsa matshwenyego a yona mo theetsong ya kgetsi epe e e fa pele ga yona, segolo bogolo mo kgetsing ya tlolomolao e e tsweletseng pele kgotsa thetelelo go obamela ditaolo tsa Molao o, kgotsa mo kgetsing ya kgethololo e e seng tshiamo e e rulagantsweng, puo ya kilo kgotsa tlhoriso kwa setheong sefe sa molaotheo se se maleba, gore se dire ditlhotlhomiso tse dingwe;
theetso ya dikgetsi dipe tse di fa pele ga yona kwa setheong sa molaotheo se se lebaneng kgotsa lekgotla le le lebaneng, gore le tsereganye, le fetse phapang kgotsa le rerisane.
Kgotla e na le dithata tsa tlaleletso tse di tlhokafalang kgotsa tse di seng botlhokwtlhokwa mo tiragatsong ya ditiro tsa yona le mo tirisong ya dithata tsa yona, go akarediwa dithata tsa go fa taolo ya nakwana kgotsa thibelo.
Baatlhodisi kwa theetsong ya dikgetsi epe go ya ka le gone ka fa tlase ga Molao o, kgotla e ka nna ya kopa nngwe ya ditlhopha, kgotsa ka boyona, fa motlhankedi yo o tshwereng marapo a go tsaya gore go tla bo go siametse dikgatlhego tsa bosiamisi, ya bitsa gore e thusiwe ke motho a le mongwe kgotsa ba babedi ba ba ka itetlang go go dira jaaka baatlhodisi.
Baatlhodisi ba ba beilweng go ya ka mabaka a karolwana ba - go setswe morago karolwana ya - tsewa gore ke ditokololo tsa kgotla ka maikaelelo a Molao o.
Ntlha epe ya molao e e tlhagogang gore go tsewe tshwetso ka yona kwa theetsong, le potso epe e e batlang tshwetso ya gore a ntlha e e batlang tshwetso a ke ntlha ya mmatota kgotsa ke ntlha ya molao, e tshwanetse go tseelwa tshwetso ke motlhankedi yo o tshwereng marapo ka mokgwa o o beilweng.
Mo dintlheng tsa mmatota, se se bonweng kgotsa tshwetso ya bontsi ba ditokololo tsa kgotla tla nna se se bonweng le tshwetso ya kgotla, le gone ka motsi wa fa go le moatlhodisi a le mongwe, se se bonweng ke kgotla kgotsa tshwetso ya kgotla e tla rena.
a fa moatlhodisi a a swa, kgotsa mo kakanyong ya motlhankedi yo o tshwereng marapo, a sa kgone go dira jaaka moatlhodisi, kgotsa a seyo ka lebaka lengwe, kgotsa a laotswe go intsha mo tirong kgotsa a intshitse mo tirong ka nako epe pele ga go wediwa ga theetso ya kgetsi eo, motlhankedi yo o tshwereng marapo a ka nna a re mo kgatlhegong ya bosiamisi le gone morago ga tshekatsheko ya dingangisano tse di tlisitsweng kwa theetsong ya kgetsi ke makoko kgotsa baemedi ba ona, a-
kaela gore ditheetso tsa dikgetsi di tswelele pele fa pele ga tokolo kgotsa ditokolo tse di setseng tsa kgotla;
ii kaela gore ditheetso tsa dikgetsi di simolole sešwa; kgotsa iii busetsa ditheetso tsa dikgetsi kwa morago fa moatlhosi a seyo gore moatlhodisi a nne teng.
Motlhankedi yo o tshwereng marapo o tshwanetse go fa mabaka a kaelo epe e e umakilweng mo temaneng ya i kgotsa ya ii.
a Motlhankedi yo o tshwereng marapo yo o thusiwang ke baatlhodisi kwa patlisisong e lekoko le le amegang mo kgetsing e e reeditsweng le nang le taolo e e ntshitsweng kgatlhanong le ena, o tshwanetse go kwala / rekota mabaka a kakanyo ya gagwe-
fa lekoko leo kwa theetsong ya kgetsi le sa thusiwe ke moemedi wa semolao, le ii fa motlhankedi yo o tshwereng marapo a akanya gore baatlhodisi ba go nna jalo ba dirile phitlhelelo e ka bophepa se seng yona.
Tlelereke ya kgotla ya tekano e tshwanetse gore ka bonako jo bo ka kgonegang e fe mabaka ao le rekoto kwa kgotleng ya boikuelo eo gore go thadisiwe ka mokgwa o o beilweng.
Kgotla ya boikuelo e na le nonofo ya go tlhomamisa diphitlhelelo tsa go nna jalo kgotsa go ntsha taolo e e lebaneng tebang le diphitlhelelo tseo, tse mo kakanyong ya kgotla ya boikuelo din eng di tshwanetse go ntshiwa mo making ao.
Boikuelo le Dithadiso
Motho ope yo o ngongoregisiwang ke taolo ya kgotla ya tekano kamabaka a a ka fa tlase ga Molao o, a ka nna mo nakong le ka mokgwa o o tla bewang, a ikuela kgatlhanong le taolo ya go nna jalo kwa Kgotlakgolong e enang le taolo kgotsa kwa Kgotlakgolong ya Boikuelo, go ya ka fa mabaka a ntseng ka teng.
Fa go ikuelwa, Kgotlakgolo gotsa Kgotlakgolo ya Boikuelo, go ya ka fa mabaka a tla bong a le ka teng, e ka nna ya dira taolo mo kganngeng e jaaka e bona go tshwanetse.
Le mororo go le karolwana , motho ope yo o ngongoregisiwang ke taolo epe e e filweng ke kgotla ya tekano a ka nna, a setse morago melawana ya Kgotla ya Molaotheo, a ikuela ka tlhamalalo kwa Kgotleng ya Molaotheo.
Fa go ka dirafala gore go nne le ditshwetso tse di ganetsanang tse di dirilweng ke batlhankedi ba ba tshwereng marapo mo mererong e e mo temeng (b) ya tlhaloso ya 'mabaka a a ilediwang', Tona a ka nna a fetisetsa kgetsi eo kwa Kgotlakgolong ya Boikuelo kgotsa kwa Kgotleng ya Molaothe ogore e atlholwe.
a Fa motlhankedi yo o tshwereng marapo mo gotleng ya magiseterata a ka dira katlholo tebang le mabaka a kgethololo a a umakilweng mo temeng ya b ya tlhaloso ya 'mabaka a a ilediwang', tshwetso eo e tshwanetse gore e re morago fa go sena go wediwa theetso ya kgetsi e isiwe ka mokgwa o o beilweng kwa Kgotlakgolong e e nang le taolo gore e sekasekiwe.
Kgotlakgolo eo e tshwanetse gore, morago ga tshekatsheko ya kgang, e laole tebang le mabaka a a umakilweng mo karolwaneng ya (a), mme morago ga moo e ntshe taolo epe go ya ka Molao o jaaka e bona go tshwanetse.
Tiragatso ya karolwana ya (a) e santse e emisitswe go fitlhela ikuelo epe e e ikaeletsweng mo karolong e e wediwa.
KGAOLO YA 5 TSWELETSO YA TEKANO
Maikarabelo ka kakaretso a go tsweletsa tekano
Puso e na le tiro le maikarabelo a go tsweletsa le go nna le tekano.
Batho botlhe ba na le maikarabelo a go tsweletsa tekano. [Letlha la tshimololo ya Karolo ya 24: le tla itsisewe.]
Tiro ya Puso ya go tsweletsa tekano
Puso e tshwanetse gore fa go tlhokafalang teng ka thuso ya ditheo tsa molaotheo tse di maleba e tsweletse kitso ya ditshwanelo tsa theo/konokono gore e tle e tsweletse seemo sa go tlhaloganyana, tlotlano le tekano;
tseye dikgato go tlhabolola le go diragatsa dithulaganyo gore e tle e tsweletse tekano; le gore fa go leng botlhokwa kgotsa fa go lebaneng, e-
dire maano a ditiro tse di ka dirwang go itebaganya le kgethololo epe e e seng tshiamo, puo ya kilo kgotsa tlhoriso;
ii tlhoma peomolao ya tlaleletso e e batlang go tsweletsa tekano le go baya letlhomeso la peomolao go tsamaelana le maikaelelo a Molao o;
iii tlhoma melawana ya boitshwaro jaaka go ikaeletswe mo Molaong o, gore go tle go tsweletswe tekano, le go tlhoma dikaedi go akarediwa melawana tebang le bonno bo bo utlwalang;
go fa thuso, kgakololo le katiso mo dikganngeng tsa tekano;
tlhoma ditsamaiso tsa mo teng tse di itebaganyang le kgethololo e e seng tshiamo, puo ya kilo kgotsa tlhoriso;
vi go bolotsa matsholo a tshedimosetso go tumisa Molao o.
Khomosine ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika Borwa le ditheo tse dingwe tse di lemogwang ke molaotheo di ka nna tsa, mo tlaleletso ya maikarabelo ape a mangwe, go ya ka Molaotheo kgotsa molao ope, kopa karolo epe e tlhalosiwang e le Puso kgotsa motho ope yo o neelang tshedimosetso ka dikgato tse di tebang le go nna le tekano go akarediwa, fa go leng maleba, tiro ya peomolao kgotsa ya tsamaiso le go obamela peomolao, melawana ya boitshwaro le dithulaganyo.
Mo godimo ga dithata le ditiro tsa ditheo tsa molaotheo, ditheo tse le tsona di nang le bokgoni ba go-
thusa bangongoregi go pega dikgetsi mo kgotleng ya tekano, segolo bogolo bangongoregi ba ba thapotsweng;
tshwara dipatlisiso tsa dikgetsi le go tla ka dikatlanegiso jaaka go kaetswe ke kgotla tebang le tlolamolao e e bolelediwang gantsintsi ya Molao ono kgotsa dikgetsi tsa kgethololo e e seng tshiamo, puo ya kilo kgotsa tlhoriso e ba e roletsweng ke kgotla ya tekano;
kopa Lefapha, ka mokgwa o o beilweng, go fa dipego tsa gangwe le gape, tebang le palo ya dikgetsi le mofuta le phelelo ya tsona.
Matona otlhe a tshwanetse go diragatsa dikgato ka metswedi e e leng teng a ka yona go totilweng go kgona go nna le tekano mo dikarolong tse a nang le maikarabelo mo go tsona ka go-
tlosa mofuta ope kgethololo e e seng tshiamo kgotsa tswelediso ya botlhokatekano mo moalong, pholising kgotsa ditlwaelong dipe tse Matona ao a nang le maikarabelo a tsona; le go baakanya le go diragatsa maano a tekano ka mokgwa o o beilweng, a diteng tsa ona di tshwanetseng go akaretsa nako e e tla tsewang go diragatsa maano a go nna jalo, a a logilweng ka therisano le Tona ya Ditšhelete.
a Maano a tekano a tshwanetse gore e re dingwaga tse pedi di ise di fete morago ga tshimololo ya Molao ono, di neelwe Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika Borwa gore go tle go dirwe ka tsona ka mokgwa o o beilweng.
b Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika Borwa e tshwanetse go rerisana le
Khomišene ya Tekeno ya Bong fa e dira ka maano a a ikaeletsweng mo temeng ya (a). [Letlha la tshimololo ya Karolo ya 25: le tla itsisewe.]
Maikarabelo a batho ba ba dirang mo setšhabeng go tsweletsa tekano
Ke maikarabelo a motho ope yo a direlang Puso ka tlhamalalo kgotsa e seng ka tlhamalalo kgotsa yo o diragatsang dinonofo tsa puso go tsweletsa tekano ka-
go amogela maano a tekano a a maleba, melawana, ditsela tsa go laola le dikgato tse dingwe tse di maleba gore go tle go tsweledisiwe ka matla tekano mo dikgaolong tse ba direlang mo go tsona;
go tsenya tirisong le go lebelela go tsenngwa tirisong ga maano a tekano, melawana le ditsela tsa taolo tse di dirilweng ke bona; le go dira dipegelo tsa gale tse di ya kwang bathating kgotsa ditheong tsa bolebeledi tse di maleba jaaka go tla bewa mo melawaneng. [Letlha la tshimololo ya Karolo ya 26: le tla itsisewe.]
Tlamego ya loago ya batho botlhe go tsweletsa tekano
Mo go diragatseng karolo ya 26, batho botlhe, makgotla a e seng a puso, makgotla a merafe le ditheo tsa setso, di tshwanetse go tsweletsa tekano mo tirisanong ya tsona le makgotla a mangwe le mo ditirong tsa ona tsa di mo setšhabeng.
Tona o tshwanetse go tlhabolola melawana tebang le Melao e mengwe e e lopang ditlamo, di-closed corporations, ditlhaknelokgwebo, mekgatlho, makgotla a metshameko, ditlamo tsa kgwebo le makoko, fa go leng maleba le go tsamaelana le bogolo ba tsona le metswedi le phokelelo, go baakanya maano a tekano kgotsa go obamela melawa ya boitshwaro e e beilweng kgotsa go begela lekgotla kgotsa setheo ka ga dikgato tsa go tweletsa tekano.
Letlha la tshimololo ya Karolo ya 27: le tla itsisewe.
Dikgato tse di faphegileng tsa go tsweletsa tekano tebang le letso, bong le bogole
Fa go ka fiwa bosupi mo tshekisong ya tlolomolao epe gore kgethololo e e seng tshiam ka mabaka a letso, bong kgotsa bogole e nnile le karolo mo tlolong ya molao, se se tshwanetse go tsewa e le mabaka a a gwetlhang fa go atlholwa.
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika Borwa e tshwanetse, mo pegelong ya yona e e umakilweng mo karolong ya 15 ya Molao wa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho wa 1994 (Molao 54 wa 1994), go akaretsa tshekatsheko ya selekano se kgethololo e e seng tshiamo ka mabaka a letso, bong, le bogole e tsweletseng go nna teng mo Repaboliking, pheto ya yona le dikatlanegiso tsa gore go ka rarabololwa mathata a ka tsela efe e e ka dira go gaisa.
a Puso, ditheo tse di dirang tiro ya bosetšhaba le batho botlhe ba ba nang le tiro le maikarabelo segolo bogolo ya go-
tlosa kgethololo e e ka ntlha ya mabaka a letso, bong le bogole;
ii tsweletsa tekano ya letso, bong le bogole.
Mo go direng ditiro le maikarabelo a a umakilweng mo temeng ya (a), Puso, ditheo tse di dirang ditiro tsa bosetšhaba le fa go leng maleba teng, makgotla a a nang le taolo le a a senang taolo a tshwanetse go-
tlhatlhoba melao, dipholisi le ditlwaelo ka maikelelo a go tlosa dikarolo tsotlhe tsa kgethololo tse di mo go yona;
ii dira melao e e maleba, go tlhabolola dipholisi tse di gatelang pele le go simolola melawana ya go dira, gore go tle go tlosiwe kgethololo ka mabaka a letso, bong le bogole;
iii dirisa maanotiro a a ka kgonegang gore go tle go nne le tsweletso ya tekano ya letso, bong le bogole, le iv go dira gore tloso ya kgetholo e e seng tshiamo le tsweletso ya tekano ya letso, bong le bogole e nne setlapele.
Lenanae la sekao la ditlwaelo tse di seng tshiamo mo mefameng e e rileng
Ntle le go fapoga mo dtaolong tsa Molao o, Mametlelelo ya Molao o e totile go fa sekao sa ditlwaelo tse di seng tshiamo kgotsa tse gongwe di seng tshiamo, tse di anameng mme go tlhokega gore go itebaganngwe natso.
Letlha la tshimololo ya Karolwana ya : 1 Lwetse 2000.
Puso e tshwanetse gore fa go leng maleba teng e netefatse gore dikgato tsa peopmolao le tse dingwe di a tsewa go itebaganya le ditiro tse di umakilweng mo karolwaneng ya . [Letlha la tshimololo ya Karolwana ya : le tla itsisewe.]
Tona o tshwanetse gore, ka dikatlanegiso tsa Komiti ya Thadiso ya Tekano, ka tsela e e tsweletseng, a sekaseke maleba a ditlwaelo tse di mo Mametlelelong, ka maikaelelo a go oketsa, go fetola, go farologanya kgotsa go baakanya lenane la ditlwaelo tse di mo Mametlelelong.
Letlha la tshimololo ya Karolwana ya : 1 Lwetse 2000.
Gape go ikaeletswe ka Mametlelelo eno go fa lenane la sekao la ditlwaelo tse di sa siamang tse di leng kgotsa tse di ka nnang kgethololo e e seng tshiamo gore go tle go-
itebaganngwe le gore go tlosiwe ditlwaelo tse; le gore go thusiwe batho go tlhalosa ka maitemogelo a bona le ditlwaelo. [Letlha la tshimololo ya Karolwana ya : 1 Lwetse 2000.]
Lenane la sekao la ditlwaelo le le mo Mametlelelong ga le a felela le gone le tshwanetse go lejwa le go tlhabololwa ke Komiti ya Thadiso ya Tekano ka tsela e e tsweletseng pele. [Letlha la tshimololo ya Karolwana ya : 1 Lwetse 2000.]
KGAOLO YA 6 DITAOLO KA KAKARETSO LE TIRAGATSO YA MOLAO
Melawana
Tona a ka nna a dira melawana, le gone fa go tlamiwang ke mabaka o tshwanetse go dira melawana tebang le-
ditsamaiso tse di tshwanetseng go salwa morago kwa kgotsa tebang le patlisiso go latela mabaka a kgotsa ka fa tlase ga Molao o, go akaredia mokgwa o ditheetso tsa dikgetsi di tshwanetseng go pegiwa ka teng, phetiso ya merero e e ikaeletsweng mo karolong ya 20 le theetso ya merero ya makgabeadipapetla;
popego ya kopo efe, bothati, setifikeiti, tetla, kitsiso, taolo, tsamaiso, kwadiso kgotsa piletso go tla kgotleng go dirwa, fiwa, newa kgotsa bewa go ya ka mabaka a Molao o, le foromo epe enngwe e e tlhokiwang go diragatsa ditaolo tsa Molao o;
go fiwa ka thuso ya semolao ka ditshenyegelo tsa Puso mo dikgetsing tse di maleba ka therisano le Boto ya Thuso ya Semolao (Legal Aid Board);
ponalo ya batho mo boemong ba makoko kwa theetsong ya dikgetsi kwa kgotleng, e e ka akaretsang batho ba ba tshwanetseng ntle go babueledi kgotsa diagente;
peo, dithata, dithomo le ditiro tsa tlelereke ya kgotla ya tekano;
go nna teng ga basupi mo dikgetsing tse di tlhagogang mo tirisong ya Moalo o le tefo ya tuelo ya basupi;
tlhomamiso ya ditaolo tsa kgotla tse di tswang mo theetsong ya dikgetsi tsa dikgotla tsa bomagiseterata tse di dirang jaaka dikgotla tsa tekano jaaka go ikaeletswe mo karolong 19 30 a;
tsamaiso e e tshwanetseng go salwa morago, le kemo e e tla dirisiwang mo peong le mo kwadisong ya batho go tswa mo setšhabeng ba ba tshwanetseng e bile ba le teng go dira e le baatlhodisi mo kgotleng ya tekano nngwe le nngwe;
mothale o o dirisediwang kabo ya baatlhodisi tebang le theetso ya dikgetsi ka mabaka a a ka fa tlase ga Molao o;
dintlha tse di tshwanetseng go tsewa tsia ke kgotla ya tekano fa e swetsa gore a e bitse baatlhodisi mo tsamaisong ya bosiamisi;
go ikanisa kgotsa go tlhomamisa ga baatlhodisi;
thomo ya batlhankedi ba ba tshwereng marapo le tsamaiso e e tshwanetseng go salwa morago mo dikgetsing tse kgotla ya tekano e thusiwang ke baatlhodisi;
kamogo ya dithata tsa boatlhodidi le tsamaiso e e tshwanetseng go salwa morago motsing go nnang le kamogo eo ya boatlhodisi;
molawana wa maitsholo wa baatlhodisi ba go nna jalo le ditsela tsa go tsenya tirisong molawana wa maitsholo, go akarediwa boikarabelo ba moatlhodisi fa taolo e pe ya molawana wa maitsholo e tlolwa ke ena;
go tlhongwa ga ditsela tsa go itebaganya le ngongorego epe ya kgotsa kgatlhanong le moatlhodisi;
katiso ya baatlhodisi tuelo ya madia tetlo go baatlhodisi;
kgang epe e sele e go tlhokafalang gore e beelwe taolo gore go tle go laolwe tirelo ya baatlhodisi mo dikgotleng tsa tekano;
ditsamaiso tse di tshwanetseng go salwa morago kwa kgotsa tebang le boikuelo kgotsa dithadiso jaaka go ikaeletswe mo karolong ya 23;
dipegelo tse di ikaeletsweng mo dikarolong tsa 25 (c) le 26 (c) le maano a tekano a a ikaeletsweng mo karolong ya 25 (b) le (a) le karolo ya 27 ;
phetolelo ya Molao o mo dipuong tsa semmuso le patlhalatso ya ona jaaka go ikaeletswe mo karolong ya 31 (b);
dithata le ditiro tsa Komiti ya Thadiso ya Tekano jaaka di ikaeletswe mo karolong ya 33.
kgang epe e go letlelesegang gore e ntshediwe taolo ka fa tlase ga Molao o;
Kgang epe e sele e go leng botlhokwa go e laola gore go tle go kgonwe maikaelelo a Molao o.
Molawana ope o o dirwang mo karolong e o o ka felelang o dirile gore Puso e nne le ditshenyegelo tsa madi, o tshwanetse go dirwa ka therisano le Tona ya Ditšhelete.
Molawana o o dirwang ka fa tlase ga karolo e o ka nna wa laola gore motho yo o tlolang taolo ya ona kgotsa yo o retelelwang ke go o obamela a nne molato tlolomolao mme fa a bonwe molato ke kgotla a lefesiwe kgotsa a atlholelwe kgolegelo ya lobaka lo lo sa feteng dikgwedi di le 12.
a Melawana epe e e dirwang ka fa tlase ga karolo e, e tshwanetse go bewa fa pele ga palamente gore go buiwe ka yona pele e ka phasaladiwa mo Kaseteng fa e le gore Palamente e tla bo tshwere phuthego ka nako eo.
Fa Palamente e sa tshwara phuthego jaaka go ikaeletswe mo temeng ya (a), melawana e ka newa Mmusakgotla wa Palamente malatsi a 30 pele ga go ka phasaladiwa melawana eo mo Kaseteng.
Melawana e e dirilweng go setswe morago mabaka a a mo karolong e, segolo bogolo karolwana (a), tebang le tsamaiso ya kwa patlisisong e tshwanetse fa go ka kgonegang teng go netefatsa gore tiragatso ya Molao e bonolo, e tshiamo e bile e a kgonega.
Tiragatso ya Molao
Le mororo go na le karolo ya 19 ga go na theetso epe ya dikgetsi e e tla nnang teng mo kgotleng epe kwa ntle ga fela fa motlhankedi yo o tshwereng marapo a le teng le nngwe kgotsa dingwe tsa ditlelereke.
Ka maikaelelo a go tsenya tirisong Molao o le go o dira gore o fitlhelelwe ka mo go ka kgonegang-
le mo go tsenyeng tirisong karolwana ya , baatlhodi, bomagiseterata kgotsa bomagiseterata ba tlaleletso, ka fa go tla nnang ka teng, le ditlelereke tse di umakilweng mo karolwaneng ya di ka nna tsa-
tlhongwa go nna batlhankedi ba ba tshwereng marapo; le go ii tlhongwa kgotsa go bewa go nna ditlelereke, Ka tatelano eo, mo kgotleng ya tekano e le nngwe kgotsa tse di fetang bongwe;
Tona o tshwanetse go dira gore Molao o o nne teng ka dipuo tsotlhe ka mokgwa o o beilweng dingwaga tse pedi di ise di wele morago ga tshimololo ya Molao o.
Mokaedi-Kakaretso wa Lefapha o tshwanetse go tsaya dikgato tsotlhe tse di utlwalang le gone go dirisiwa metswedi e e leng teng ya Lefapha go netefatsa gore tlelereke e nna teng mo kgotleng nngwe le nngwe ya Rephaboliki.
Moatlhodimogolo, o tshwanetse gore ka therisano le Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi le Khomišene ya Bomagiseterata a tlhabolole diteng tsa dikhoso tsa katiso ka maikaelelo a go aga setlhopha sa batlhankedi ba ba tshwereng marapo ba ba inetseng e bile ba na le maitemogelo, ka maikaelelo a go tshwara marapo mo theetsong ya dikgetsi mo kgotleng jaaka go ikaeletswe mo Molaong o, ka go nna le-
katiso ya bokao ba loago ya batlhankedi ba ba tshwereng marapo; le ditlwaelo tse di tshwanang, kemo le ditsamaiso tse di tshwanetseng go obamelwa ke batlhankedi ba ba tshwereng marapo mo tiragatsong ya ditiro le dithomo tsa bona.
Moatlhodimogolo o tshwanetse gore ka therisano le Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi le Khomišene ya Bomagiseterata le Tona a diragatse dikhoso tsa katiso tse di ikaeletsweng mo karolwaneng ya .
Mokaedi-Kakaretso wa Lefapha o tshwanetse go tlhabolola le go diragatsa khoso ya katiso ya ditlelereke tsa tekano ka maikaelelo a go aga setlhopha sa ditlelereke tse di katisitsweng e bile di kgethegile di ineetse gape di na le maitemogelo, ka maikaelelo a go diragatsa thomo le ditiro tse di ikaeletsweng mo Molaong o, ka go nna le-
katiso ya bokao ba loago ya ditlelereke; le ditlwaelo tse di tshwanang, kemo le ditsamaiso tse di tshwanetseng go obamelwa ke ditlelereke mo tiragatsong ya ditiro le dithomo tsa bona.
Tona o tshwanetse go fa pegelo kwa Palamenteng, jaaka go beilwe, tebang le diteng le tiragatso ya dikhoso tsa katiso tse di umakilweng mo dikarolwaneng tsa le .
S. 31 e emiseditswe ka Karolo ya 3 ya Molao 52 wa 2002.
KGAOLO YA 7 THADISO YA MOLAO, SETLHOGO SE SEKHUTSHWANE LE TSHIMOLOLO
Tlhomo ya Komiti ya Thadiso ya Tekano
Tona o tshwanetse gore ka bonakonako morago ga kitsiso ya go amogela le go tlhongwa ga Molao o ka kitiso mo Kaseteng, a tlhome Komiti ya Thadiso ya Tekano mme a tlhome ditokololo tse di nang le-
Motlhankedi yo mogolwane wa boatlhodi yo o nang le dithutego tse di lebaneng;
Modulasetilo Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika Borwa;
moemedi wa setšhaba;
moitseanape wa ditshwanelo tsa setho, segolo bogolo tshwanelo ya tekano;
tokololo ya Kopano ya Setšhaba;
tokololo ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense.[Letlha la tshimololo ya Karolo ya 32: 1 Lwetse 2000.]
Dithata, ditiro le nako ya go nna mo maemong ya Komiti ya Thadiso ya Tekano
Komiti ya Thadiso ya Tekano e-
tshwanetse go gakolola Tona ka ga tiriso ya Moalo o;
tshwanetse go gakolola Tona ka melao e e nang le pheto mo tekanong;
tshwanetse go lere dipego tsa gangwe le gape go Tona ka ga tiragatso ya Molao, e itebaganya le gore a maikaelelo a Molao le Molaotheo a kgonnwe le ge e tshwanetse go tla ka dikatlnegiso tse di ka ga dipaakanyo dipe tse di tlhokafalang mo Molaong ono, go tokafatsa tiragatso ya ona;
e na ke dithata tse dingwe le ditiro jaaka go beilwe.
Komiti ya Thadiso ya Tekano e ka nna ya tshwara merero le dikopano tsa yona jaaka e bona go tshwanetse.
Ditokololo tsa Komiti ya Thadiso ya Tekano tse di umakilweng mo karolong ya 32 a, d le di tlhongwa ka lobaka la dingwaga tse tlhano mme di ka nna tsa tlhongwa gape fa nako ya tsona ya go nna mo maemong e khutla.
Mabaka a mangwe a peo ya ditokololo tsa Komiti ya thadiso ya Tekano a jaaka a beilwe.
Tiro ya tsamaiso e e golaganeng le tiragatso ya ditiro tsa Komiti ya Thadiso ya Tekano e tshwanetse go dirwa ke batlhankedi ba ba beilweng ke mokaedi-Kakaretso wa Lefapha.
Ditokololo tsa Komiti ya Thadiso ya Tekano di na le tshiamelo ya go amogela tuelo, tefo ya tetlo le ditshiamelo tse dingwe jaaka go ka bewa ke Tona a rerisana le Tona ya Ditšhelete. [Letlha la tshimololo ya Karolo ya 33: 1 Lwetse 2000.]
Taolo ya theo ka ga HIV/AIDS Bosetšhaba, kemo ya ikonomiboago maikarabelo le kemo ya lelapa
Go etswe tlhoko bosupi jo bo ntsintsi jwa botlhokwa, pheto mo setšhabeng le kgolagano le thapolo ka botlalo le kgethololo ka mabaka a kemo ya HIV/AIDS, kemo ya ikonomiboago, bosetšhaba, maikarabelo a lelapa le kemo ya lelapa-
Tona o tshwanetse go fa thekegelo e e faphegileng gore go akarediwe mabaka a a mo temeng (a) ya tlhaloso ya 'mabaka a a ilediwang' ke Tona;
Komiti ya Thadiso ya Tekano e tshwanetse gore e re ngwaga e ise e wele, e tlhotlhomise e be e neye Tona dikatlanegiso tse di tlhokafalang. [Letlha la tshimololo ya Karolwana ya : 1 Lwetse 2000.]
Ga go sepe mo karolong e se se-
amang taolo ya gale ya dikgotla go atlhola diphapang tse di ka rarabololwang ke tiriso ya molao mo mabakeng a;
thibelang mongongoregi go pega kgetsi kwa kgotleng ya molao ka ntlha ya ape a mabaka a;
thibelang kgotla go laola gore lepe la mabaka a ke mabaka a a mo temeng ya (b) a tlhaloso ya 'mabaka a a ilediwang' kgotsa a akareditswe mo nngweng kgotsa mangweng a mabaka a a kwadilweng mo temeng ya (a) a tlhaloso ya 'mabaka a a ilediwang'.
Setlhogo se sekhutshwane le tshimololo
Molao o o bidiwa Molao wa Tsweletso ya Tekano le Thibelo ya Kgethololo e e seng Tshiamo wa 2000 mme o simolola go dira ka letlha le le kwadilweng ke Poresitente ka go dirakitsiso o Kaseteng.
Ditlha tse di farologaneng di ka nna tsa bewa ka tsela e e ntseng jalo tebang le ditaolo tsedi farologaneng tsa Molao o.
Mametlelelo
LENANE LA DIKAO TSA DITLWAELO TSE DI SA SIAMANG MO MEFAMENG E E RILENG.
Karolo ya 29
Tiro le thapo
Go nna le dikganedi tsa maitirelo tse di kganelang phitlhelelo e e lekanang go ditšhono tsa thapo ka go dirisa ditsamaiso dingwe tsa le tlhopho.
Tiriso ya metswedithuso ya setho, tlhabololo, tsweletso le ditlwaelo tsa tsholo ya badiri tse di kgethololang ka bosenatshiamo kgatlhanong le batho ba ba tswang mo ditlhopheng tse di kailweng ka mabaka a a ilediwang.
Go retelelawa ke go tlotla theo ya go lefela tiro e e lekanang ka dituelo tse di lekanang.
go tsweledisa dipharologano tsa lotseno tse di sa lekaneng tse di duleng mo kgethololong ya pele e e seng tshiamo.
Thuto
Go tlhotlholola baithuti ka tsela e e seng tshiamo mo ditheo tsa thuto, go akarediwa baithuti ba ba nang le ditlhokego tse di faphegileng.
go itsa ka tsela e e seng tshiamo baithuti ba ditlhopha tse di rileng go bona dituelelothuto, dibasari kgotsa mofuta ope wa thuso ka ntlha ya mabaka a a ileditsweng.
Go retelelwa ke go akaretsa ka tsela e e utlwalalng bomefutafuta mo thutong.
Ditirelo tsa tlhokomelo ya Boitekanelo le ditshiamelo
Go dira batho gore ba nne mo ditekeletsong tsa bongaka ntle le tetla ya bona e e sedimoseditsweng.
kganelo kgotsa go tima ka tsela e e seng tshiamo motho ope go nna le phitlhelelo ya ditlamelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo kgotsa go retelelwa ke go dira gore ditlamelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo di kgone go fitlhelelwa ke motho ope.
Go gana go fa kalafi ya bongaka ya tshoganyetso go batho ba ditlhopha tse di rileng ka nngwe kgotsa mangwe a mabaka a a ilediwang.
Go gana go fa batsofe ditirelo tse di utlwalalang tsa boitekanelo.
Matlo, Bonno, lefatshe le thoto
Go kobiwa ga batho mo matlong ntle le tlhaloso e e utlwalang go ikaegilwe ka lebaka kgotsa mabaka a a ilediwang.
Kgethololo ya botlhokatshiamo mo kabong ya madi a a adimelwang go reka matlo, madi a a adimiwang kgotsa dithuso tsa ditšhelete ka mabaka a letso, bong kgotsa mabaka a mangwe a a ilediwang.
Go retelelwa ke go rekegela ditlhokego tse di faphegileng tsa batsofe.
Ditirelo tsa inšorense
Go ganela ka bosenatshiamo go fa kgotsa go rebolela polisi ya inšorense go motho ope ka ntlha ya nngwe kgotsa mangwe a mabaka a a ileditsweng.
Kgethololo e e seng tshiamo mo neong ya ditshiamelo, ditlamelo le ditirelo tse di leng tebang le inšorense.
Kgethololo ya botlhokatshiamo ya motho kgotsa batho, go akarediwa go gana ka tsela e e seng tshiamo le e e sa utlwaleng, go fa ditirelo go motho fela ka ntlha ya seemo sa HIV/AIDS.
Diphenšene
Go se akaretse motho ope ka botlhokatshiamo go nna leloko la letlole la tholotiro kgotsa go amogela ditshiamelo dipe go tswa mo letloleng ka ntlha nngwe kgotsa mangwe a mabaka a a ilediwang.
Go kgethololo ka tsela e e seng tshiamo ditokololo kgotsa baamogelatshiamelo ba letlole la tholotiro.
Go laola ka kgethololo ya botlhokatshiamo gore ke mang yo o tshwanetseng go lalediwa go nna motlhakanela kgwebo mo tlhakanelokgwebong e e totobaditsweng.
Go baya mabaka a a seng tshiamo e bile a kgetholola a ka one motho a ka letlelelwang go nna motlhakanelakgwebo.
Diporofešene le makgotla
Go baya mabaka a a itsang ka botlhokatshimo kgotsa a a rontshang batho ba ba tswang mo ditlhopheng tse mo hisetoring di neng di thapotswe (beetswe kwa morago) go tsena mo ditirong/diporofešeneng.
Go thibela kgotsa go rontsha ditokolo ka botlhokatshiamo phitlhelelo ya ditshiamelo kgotsa ditlamelo ka ntlha ya mabaka a a ileditsweng.
Kabo ya dithoto, ditirelo le ditlamelo
Go gana ka tsela e e seng tshiamo kgotsa go retelelwa go fa mongwe kgotsa setlhopha sa batho dithoto le ditirelo ka ntlha ya nngwe kgotsa mangwe a mabaka a a ilediwang.
Go baya mabaka kgotsa ditlwaelo tse di tsweledisang maduo a kgethololo e e seng tshiamo ya nako e e fetileng kgotsa ya go sa akaretseng ba bangwe tebang le phitlhelelo ya metswedi ya ditšhelete.
Go thibela ka tsela e e seng tshiamo phitlhelelo ya go nna le tšhono ya go nna le konteraka e e thelesang dithoto le ditirelo.
Mekgatlho, metshameko le makoko
Go gana ka tsela e e seng tshiamo go sekaseka kopo ya boloko ba lekoko kgotsa mokgatlho ka ntlha ya ape a mabaka a a ilediwang.
Go rontsha tokololo phitlhelelo kgotsa go thibela phitlhelelo ya tokololo go nna le tshiamelo epe e e fiwang ke lekoko kgotsa mokgatlho.
Go palelwa ke go tsweletsa bomefutafetua mo tlhophong ya ditlhopha tsa boemedi.
<fn>2008 PoliticalPardon_TOR_Setswana.txt</fn>
MABAKA A KAELO (TR) A THEBOLO E E FAPHEGILENG YA TSELA YABOITSHWARELO JWA PORESITENTE TEBANG LE BATLOLAMOLAO BA BA
RILENG
E RE LE MORORO go na le batho ba ba bonweng molato wa go dira melato e ba dumelang gore e ne e dirwa go latetswe maikaelelo a sepolotiki;
GAPE E RE pele ga tshimololo ya paka e Molaotheo o moša le morago ga yone, melao ya boitshwarelo le tshireletso e ne ya tlhongwa le go dirisiwa go farologanya molato wa bosenyi (le mo mabakeng a mangwe a loago) le /kgotsa go phimola go bonwa molato (ke dikgotla) ga batho ba ba dirileng melato pele ga 1994 mme e le melato e e bakilweng ka ntlha ya dikgotlhang tsa lobaka lo lo fetileng, [ka maikaelelo a sepolotiki] mo direkotong tsa bona tsa bosenyi, dipeomoalo tsa go nna jalo, e bong, Indemnity Act (Molao wa 35 wa 1990), the Further Indemnity Act (Moalo wa wa of 1992) le Promotion of National Unity and Reconciliation Act, 1995 (Molao wa 34 wa 1995)("the TRC Act"), di khutlile mme di ka se tlhole di dirisediwa go itebaganya le morero o o leng teng ga jaanong
GAPE E RE Poresitente a sekasekile melawana yotlhe ya semolao e e lebaneng, mme a sa bona dikgato tse di leng teng tse di siametseng go itebaganya le kgang e go mekamekanwang nayo ya jaanong
GAPE E RE Karolo 84 (j) ya Molaotheo wa Repaboliki ya Aforika Borwa, 1996 (Molao wa 108 wa 1996) jaaka o tlhabolotswe e laola gore Poresitente o "rwele maikarabelo a go itshwarela kgotsa go golola batlolamolao le go phimola ditefiso dipe, dikotlhao kgotsa dikgapelo".
GAPE E RE fa Poresitente a boletse thebolo e e faphegileng ya go wetsa merero e e tabang le go bonwa molato ga batho ba go twang ba dirile melato ba setse morago maikaelelo a sepolotiki.
KA JALO JAANONG:
Setlhopha sa Kaelo (RG) se se agilweng ka baemedi ba makoko a sepolotiki se a tlhongwa jaanong.
Mo kopanong ya ntlha Setlhopha sa Kaelo (RG), ditokololo di tshwanetse gore di tlhophe go tswa mo gareng ga tsone Modulasetulo yo o tla laolang dikopano tsa Setlhopha sa Kaelo (RG).
MAIKARABELO SETLHOPHA SA KAELO (RG)
Go amogela dikopo tsotlhe boitshwarelo tse di tlhotlhilweng go tswa go Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo (DOJ&CD).
Netefatsa gore kopo nngwe le nngwe e tladitswe ka tsela e e beilweng.
Sekaseka kopo nngwe le nngwe ya boitshwarelo le go dira dikatlanegise tse di yang kwa go Poresitente .
Setlhopha sa Kaelo (RG) se tshwanetse go itirela melawana ya sona le ditsamaiso fa se sekaseka kopo nngwe le nngwe ya boitshwarelo ka maikaelelo a go dira dikatlanegiso tse di yang go Poresitente go lebilwe kopo nngwe le nngwe.
Setlhopha sa Kaelo (RG) se tshwanetse go bolelela Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo (DOJ&CD) ka ga melawana ya sone malatsi a somenne a ise a wele go simologa ka kopano ya RG ya ntlha.
TSHEGETSO YA TSAMAISO GO SETLHOPHA SA KAELO (RG)
DIKOPANO TSA SETLHOPHA SA KAELO (RG)
DITLAMORAGO TSA DITŠHELETE
Ga go tokololo epe e e tla duelelwang ditirelo tsa gagwe mo Setlhopheng sa Kaelo (RG).
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo (DOJ&CD) le tla nna le maikarabelo a go duelela Setlhopha sa Kaelo (RG) ditshenyegelo tsa dipaakanyetso le tsa mosepele.
Dithulaganyo tsotlhe tsa dipaakanyetso tebang le tiro ya Setlhopha sa Kaelo (RG) di tla dirwa ke motlhankedi yo o tlhometsweng tiro eo, yo o mo Lefapheng la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo (DOJ&CD).
LOBAKA LWA GO NNA TENG GA SETLHOPHSA SA KAELO (RG)
Setlhopha sa Kaelo (RG) se tla nna teng ka lobaka lwa go simologa ka letlha la kopano ya sone ya ntlha go fitlha ka letlha le go weditsweng merero ya sone go akarediwa ditlha tsoo pedi, mme letlha la bofelo ga le ka ke la nna morago ga 30 Lwetse 2008.
KE MANG YO O TSHWANELWANG KE GO ITSHWARELWA
Batho ba ba neng ba bonwe molato e bile ba atlhotswe fela ka ntlha ya go bo ba dirile molato o o tlhotlheleditsweng ke sepolotiki pele ga Seetebosigo 16, 1999, le
Batho ba mabaka a bona a dumalanang le dintlha le ditsamaiso tse di beilweng mo foromong ya kopo, ba ka nna ba kopa Poresitente go ba itshwarela ka tsela e e beilweng.
Motho o tla tshwanelega go sekasekelwa boitshwarelo fa -
motho yoo ga jaanaa a diragatsa kotlhao ya kgolegelo kgotsa a duela tefo;
ii a ne a atlholetswe lobaka la kgolegelo kgotsa go duedisediwa molato o o tlhagileng go tswa go kgotsa o o tebang le, tiro kgotsa go sa dirwe ga sengwe se se amanngwang le maikaelelo a sepolotiki mo go dirilweng mo ditiragalong tsa dikgotlhang tsa nako e e fetileng;
molato o o umakilweng mo moleng wa (a) o dirilwe ka kgotsa pele ga letlha la go tlhonwga ga Poresitente ka 16 Seetebosigo 1999; le kopo ya gagwe ya boitshwarelo e patagantswe le affidavit kgotsa tlhomamiso e e filweng kgotsa e e tlhomamisitsweng ke motho yo o rebotsweng ke lekoko la sepolotiki kgotsa lekgotla, setheo, mokgatlho wa kgololesego, e mo go yona go tlhomamisiwang gore tiro e e dirilweng kgotsa selo se se sa dirwang se e neng e le molato o go buiwang ka ga one, e dirilwe ka taolo kgotsa ka tiragatso ya taolo, thomo, kgotsa molao, kgakololo, leano kgotsa porojeke ya kgotsa mo boemong jwa kgotsa ka thebolelo ya, kgotsa ka tsweletso ya, tsholetso kgotsa phitlhelelo ya melao-tsamaiso (dipholisi), maikaelelo kgotsa dikgatlhego tsa lekoko, lekgotla, setheo, mokgatlho wa kgololesego kgotsa setlhopha se mokopi a neng a le tokololo, morongwa kgotsa moetleetsi wa yona.
KE MANG YO O SA TSHWANELENG KE GO ITSHWARELWA
Motho ga a ne a tshwanelwa ke go fiwa boitshwarelo fa -
a atlholetswe molato o o tebang le:
molato ope o o omanang le thobalano;
ii molato ope wa mofuta wa dikgoka le ketekano ya balelapa, iii molato ope o o umakilweng mo karolong ya 13 ya Molao wa Ditagi le Thekiso ya Ditago Drugs and Drug Trafficking Act, 1992 Act 140 of 1992, o o tebang le go dirwa le theleso ya ditagi tse di kwadilweng, tiriso le go nna le ditagi mmogo le go gweba ka ditagi;
a isitse kopo go Komiting ya Boitshwarelo e e tlhomilweng ka fa tlase ga Moalo wa TRC mme kopo ya gagwe ya boitshwarelo e gannwe; le fa a sa tshwanele ditlhokego tsotlhe tse di beilweng pele ga kgotsa ka nako ya lobaka lwa dikgwedi tse tharo tsa "patlha ya tšhono" e ise e wele.
GO TSENNGWA GA KOPO
Ke dikopo fela tse di tladitsweng sentle le gone ka botlalo ka tsela e e beilweng, go akarediwa mo foromong e e rulagantsweng bogolo segolo thebolo e e faphegileng e, mo pakeng ya "phatlha ya tšhono" tse di tla sekasekiwang.
Ke kopo fela e e isitsweng ke motho ka boesi e e tla sekasekiwang. Kopo e tshwanetse go dirwa ke mokopi ka boesi jaaka go beilwe le gore kopo e isiwe kwa Lefaphang la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo (DOJ&CD).
Lekoko la sepolotiki le mokopi a leng tokololo ya lone, le lone le ka nna la isa kopo go Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo (DOJ&CD) mo boemong jwa mokopi.
Fa go ka diragala gore kopo e e tsenngwe ke lekoko la sepolotiki mo boemong jwa mokopi, lekoko leo la sepolotiki le tshwanetse go:
netefatsa gore kopo e tladitswe ka tsela e ebeilweng;
netefatsa gore mabaka a ago buiwang ka ga one a tsamaelana le ditiragalo / ditiro tsa sepolotiki tse lekoko la sepolotiki le neng le tsaya karolo mo go tsona.
DIKATLANEGISO KA SETLHOPHA SA KAELO (RG)
Dikatlanegiso tsotlhe tse di dirilweng tebang le dikopo tsa boitshwarelo di tshwanetse go isiwa kwa go poreisidente.
Dikatlanegiso tsa Setlhopha sa Kaelo (RG) di tla dirwa tenang le kopo nngwe le nngwe ya boitshwarelo.
Katlanegiso e e dirilweng ke Setlhopha sa Kaelo (RG) tebang le kopo nngwe le nngwe e tshwanetse go supa bontsi mmogo le bonnye jwa megopolo ya ditokololo, fa e le teng, tebang le kopo nngwe le nngwe.
Poresitente o na le maatla a go gana dikatlanegiso tse di dirilweng ke Setlhopha sa Kaelo (RG).
MAATLA A GO ITSHWARELA
Poresitente fa a sena go sekaseka dikatlanegiso tse di dirilweng ke Setlhopha sa Kaelo (RG) o na le maatla a go naya boitshwarelo kgotsa go gana go itshwarela.
Ga go na ope yo o nang le tshwanelo ya go itshwarelwa ke Poresitente.
Go naya boitshwarelo go motho ope go tla dira gore go phimolwe ponomolato le rekoto ya bosenyi ya molato o o itshwaretsweng.
Dipotso:
<fn>2008-075_CJgg32225_set.txt</fn>
MOLAO
MATSENO
MO GO LEMOGENG-
MME GO GOPOLA LE gore-
O Molaotheo, mo ponelopeleng ya phokotso ya ditshwanelo tse di botlhokwa mo mabakeng mangwe, o gatelela botlhokwa jwa dikgatlhegelo tsa bana, mme o bo o di beela kwa thoko go di naya tshireletso e e itlhaotseng, go neela bana ba ba tlolang molao tshireletso, gareng ga dingwe, tshwanelo ya-
gore ba se tlhatlhelwe, kwa ntle ga fa go lekilwe ka gotlhe gore go se nne jalo mme go sena se se ka thibelang seno, mme fa ba tlhatlhetswe, e nne lobaka le le khutshwanyane fela, le le matshwanedi;
gore ba tsholwe ka tsela le go bewa mo maemong a a elang tlhoko dingwaga tsa ngwana;
go se kopanngwe le bagolo, le go aroganya basimane mo basetsaneng, fa ba tlhatlhetswe;
kgotsa go ba baya mo tlhokomelong ya losika, batsadi kgotsa tlhokomelo nngwe; e e maleba;
O molao wa gajaana o o kwadilweng mo bukeng ya molao, ga o sireletse dikgatlhegelo tsa bana ba ba robang molao ka tsela e e akaretsang dintlha tsotlhe tse di tseelang tlhogong gore bana ba utlwisiwa botlhoko bonolo le gore ba na le ditlhokego tsa bona tse di itlhaotseng;
x tlhopha mongwe yo o tla tsayang tshweetso ya semolao mo dikgetseng tse di akaretsang bana tse di sa faposiwang mo tshekong kwa kgotlatshekelo ya bana; le x neelano ka methalethale ya dikatlholo tse di maleba tse di siametseng ditlhokego tsa bana.
A JALO PALAMENTE ya Rephaboleki ya Aforika Borwa e rebola molao jaana:-
TLHAGISO YA DITENG
KGAOLO YA 1
DITLHALOSO, MAIKAELELO LE KAEDI YA DITAOLO TSA MOLAO 5
Ditlhaloso
Maikaelelo a Molao
Kaedi ya ditaolo
KGAOLO YA 2
KAROLO 1: TIRISO YA MOLAO
Tiriso ya molao
Tsela ya go sekisa bana ba ba latofadiwang ka ditlolo-melao 15
Bomasisi jwa ditlolo-molao
KAROLO YA 2: KITSO YA BOSINYI YA BANA BA BA KA FA TLASE GA
DINGWAGA DI LE 14
Bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosinyi
Go tlholwa ga bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosinyi 20
Tsela ya go sekisa ngwana yo o dingwaga tse di ka fa tlase ga 10
Tshweetso ya go sebeisa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14
Bosupi jwa kitso ya bosinyi
Maikarabelo a lepodisi fa go le pelaolo ka dingwaga tsa ngwana
Maitiko a tlhotlhomiso a a dirwang ke kgotlatshekelo nngwe le nngwe 30
Maitiko a tlhotlhomiso ya dirwang ke kgotlatshekelo nngwe le nngwe
Phoso mabapi le dingwaga tsa ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao
KGAOLO YA 3
Ditsela tsa go tlisa ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga 35 tsheko
Kitsiso ya lekwalo ya go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Tagafara
Tshwaro 40
MABAKA A A JALO
KAROLO 1: KGOLOLO KGOTSA TLHATLHELO 5
Tsela e e tshwanetseng go latelwa fa go sekasekiwa kgololo kgotsa tlhatlhelo ya ngwana morago ga go tshwarwa
Kgololo ya ngwana ka kitsiso ya lekwalo mo tlhokomelong ya motsadi kgotsa mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao pele a tlhagelela lwa ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko 10
Tiro ya lepodisi fa le gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao
Kgololelo ya ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa go mo golola ka boene kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana 15
Kgololo ya ngwana ka beili
KAROLO YA 2: PEO MO LEFELONG LE LE RILENG
Tsela e e latelwang fa go sekasekiwa go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng
Ditlhopho tsa go bewa ga ngwana, mo lefelong le le rileng, yo a iseng a 20 gololwe, pele ga go tlhagelela lekgetlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Tshireletso ya bana ba ba tlhatlhetsweng kwa setokising sa mapodisi
Go bewa kwa kgolegelong 25
Phoso mabapi le go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng
BOSIAMISI YA NGWANA
Mabaka a a tshwanetsweng go tseelwa tlhogong ke moreetsa-tsheko mabapi le tswelopele ya go tlhatlhela le go baya ngwana mo lefelong le le rileng, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo 35 ya bosiamisi ya ngwana
Maemo a go tlhatlhela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana
KGAOLO YA 5
Maikaelelo a tsheka-tsheko
Go tshola mo sephiring ga tshedimisetso e e bonweng ya kwa tshekatsheko
Lefelo kwa tshekatsheko e tshwanetsweng go dirwa kwa go lona 45
Batho ba ba nnang teng kwa tshekatsheko
Dithata le ditiro tsa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong
KGAOLO YA 6
Mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong e e tshwanetswe go dirwa ke kgotlatshekelo
KGAOLO YA 7
Tlholego le maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko 10
Batho ba ba tshwanetseng go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Go tshola mo sephiring tshedimosetso e go neelanweng ka yona kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Go sa tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko 15
Tsamaiso go tshwarwa ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Go busediwa morago ga tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Ditaelo tse di dirwang kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Go isiwa ga bana ba ba tlhokang tlhokomelo le tshireletso kwa kgotlatshekelo ya bana 20
KGAOLO YA 8
PHAPOSO YA KGETSE MO TSHEKONG
Maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong
Kakanyo a ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong
Mefuta ya diphaposo tsa kgetse mo tshekong 25
Tlhopho ya mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong
Tikanyetso ya maemo a boleng e e dirisiwang mo phaposong ya tsheko
Neelano le tetlelelo ya semmuso ya diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong
Go ela tlhoko gore taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong e a letelwa 30
Go sa latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong
Ditlamorago tsa semolao tsa phaposo ya kgetse mo tshekong
Rejisetara ya bana e go dirilweng taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong
Kopano ya setlhopha sa balelapa
KGAOLO YA 9
Dikgotlatshekelo tsa ngwana le tsheko tse di akaretsang bana
Go romelwa ga bana ba ba tlhokang tlhokomelo le tshireletso kwa kgotlatshekelo ya bana 40
Thuso ya motsadi
Nako e e letleletsweng ya go busetsa tsheko kwa morago
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka faposa kgetse mo tshekong
KGAOLO YA 10
GO NTSHIWA GA KATLHOLO 45
KAROLO 1: KAKARETSO
Ngwana yo o tshwanetsweng go atlholwa go ya ka kgaolo eno
Maikaelelo a katlholo le mabaka a go tshwanetsweng go elwa hloko
Go amiwa ga motswa-setlhabelo ke tlolo-molao
Diriporoto tsa pele ga katlholo
KAROLO YA 2: MEFUTA YA KATLHOLO
Dikatlholo tse go diragadiwa ga ga bosiamisi
Faene kgotsa dikatlholo dingwe mo boemong jwa faene
Dikatlholo tse di akaretsang go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya lefapha la tsa tshiamiso
Katlholo ya go romelwa kwa kgolegelong
Go busetswa morago kgotsa go fegiwa ga go ntshiwa ga katlholo
Go se latele dikatlholo dingwe
KGAOLO YA 11 15
MOEMEDI WA SEMOLAO
Ditlhokego tse baemedi ba semolao ba tshwanetseng go di diragatsa
Kemedi ya semolao kwa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Mo mabakeng mangwe, ngwana o tshwanetswe go neelwa moemedi wa semolao yo o duelelwang ke Puso 20
Mo mabakeng mangwe, ngwana o tshwanetse go newa moemedi wa semolao yo o duelwang ke Puso
KGAOLO YA 12
Go romelwa ga kgetse go ya go tlholwa ka nako ya fa go na le sengwe se se sa siamang se se diragetseng ka nako ya tsheko
Kgololo ka beili fa go santse go letilwe aphili kgotsa gore kgetse e ye go tlholwa 30
KGAOLO YA 13
Go tlosiwa ga direkoto tsa ditaelo tsa go bonwa molato we le tsa diphaposo tsa kgetse mo tshekong
KGAOLO YA 14 35
DITLHAGISO KA KAKARETSO
Melao ya kgotlatshekelo
Go tlhomiwa ga mafelo a bosiamisi jwa bana le dithata tsa ona
Go fetisediwa ga tshedimosetso mabapi le dingwaga kwa Lefapheng la Ditirelo tsa Selegae 40
Maikarabelo a go latlhegelwa ke lefa ka ntlha ya go latela ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong
Bana ba ba dirisiwang ke bagolo go dira bosinyi
Tlhomo ya Komiti ya Motlhakanelwa 45
Dikopano tsa Komiti ya Motlhakanelwa
Maikarabelo, le ditiro tsa Komiti ya Motlhakanelwa
Dithulaganyo tsa diphetogo
Go phimola le go fetola melao
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
SETLHOPHA SA 1 SA DITLOLO-MOLAO
SETLHOPHA SA 2 SA DITLOLO-MOLAO
SETLHOPHA SA 3 SA DITLOLO-MOLAO 5
SETLHOPHA SA 4 SA DITLOLO-MOLAO
SETLHOPHA SA 5 SA DITLOLO-MOLAO
KGAOLO YA 1
DITLHALOSO, MAIKAELELO LE KAEDI YA DITAOLO TSA MOLAO
Ditlhaloso
tlhagelelang mo sekwalweng se se diretsweng lebaka leno, se se tla tsholwang ke magiseterata wa kgaolo nngwe le nngwe;
magiseteratayoodirangdipatlisisotsedidirwangpelegatsheko''gotewa moreetsa-tsheko wa semolao yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko; 5
Thuso ya Semolao o o tlhomilweng ka fa tlase ga molawana wa 2 wa ''Legal Aid
Act'' wa 1969 (Molao wa 22 wa 1969);
wa 1998 Molao wa 32 wa 1998;
ntlu-le.tshwanakgotsasetokisisamapodisi''gotewalefelolengwelelengwe le le dirisediwang jaaka kamogelo kgotsa lefelo la go tlhatlhela motho yo o leng ka fa tlase ga tlhokomelo ya Lefapha la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa kgotsa yo a tlhatlhetsweng ke Lefapha la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa mme go akaretsa naga yotlhe, meago le mafelo a a gautshwane le lefelo lengwe le lengwe 20
le le jalo mme a dirisetswa mabapi le se se jalo;
lepodisi''gotewalelokolaLefaphalaTireloyaSepodisisaAforikaBorwa kgotsa la ditirelo tsa sepodisi tsa mmasepala tse di tlhomilweng go ya ka Molao wa
Lefapha la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, 1995 Molao wa nomoro ya 68 wa
Kgaolong ya 7;
molekgotla wa semolao yo reetsang tsheko kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana;
Act'' wa 1998 (Molao wa 111 wa 1998);
kgolegelong''gotewamothoyootlhophilwengjaakamodirediwatsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka fa tlase ga molawana wa 2 wa
lelapaaaameganglemalokoasets.haba,goremmogobabuisanekaga dikutlwiso-botlhoko, ditlhokego le maikarabelo, ka mokgwa wa go amogela maikarabelo, tefo ya tatlhegelo, go tsaya dikgato tsa go thibela tiragalo e e jalo go diragala gape le go rotloetsa itshwarelano;
letshwaolatueloyatatlhegelo''gotewagonayasidiriswasesenengselesa ngwana, se se neng se dirilwe kgotsa se rekilwe ke ngwana, kgotsa go neelana ka 50
tirelo nngwe le nngwe mo go motho yo a umakilweng, batho, setlhopha sa batho kgotsasets.haba,mokgatloooneelanagkadithusojaakaletshwaolagosupatuelo ka ntlha ya dikutlwiso-botlhoko tse di tlhodilweng ke ngwana;
Maikaelelo a Molao
Maikaelelo a Molao ono ke-
a go sireletsa ditshwanelo tsa ngwana jaaka go tlhalosiwa ke Molaotheo 60
b thotloetso ya mowa wa ubuntu mo tsamaisong ya bosiamisi jwa ngwana ka-
thotloetso ya go lemoga seriti le botlhokwa jwa ngwana;
go thibela bana gore ba se ke ba bewa mo maemongaaka nnang le ditla-morago tse di sa siamang tsa tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi e e tlwaelegileng, ka go dirisa, fa go leng matshwanedi gona, mekgwa, ditsamaiso, ditirelo kgotsa ditlhopho tse di leng matshwanedi mo ditlhokegong tsa bana mme di le go ya ka Molaotheo, go akaretsa tiriso ya 20 phaposo ya kgetse mo tshekong; le gorotloetsatirisano-mmogofagaregamafaphaapuso,lefagaregamafaphaapusoleaesengapusolesets.haba,gonetefatsakopanoeefeletsengmogodiragatsengMolaoono.
Kaedi ya ditaelo 25
Mo tiragatsong ya Molao ono, kaedi ya ditaelo tse di latelang di tshwanetswe go go akanngwa:
Ngwana ga a tshwanelwa go tshwarwa ka tsela e e makgwakgwa go feta ka fa mogolo a neng a ka tshwarwa ka teng fa a ne a le mo maemong a jaalo.
Ngwana mongwe le mongwe go tshwanetswe ga buisanwa le ene ka mokgwa o o tshwanetseng dingwaga le kgolo ya tlhaloganyo ya gagwe mme go tshwanetswe ga buiwa le ene ebile a letlelelwe go bua ka puo ya tlhopho ya gagwe, ka go dirisa toloki, fa go tlhokagala. 40
Ngwana mongwe le mongwe o tshwanetswe go tsholwa ka mokgwa o o akanyang ka ga boleng jwa setso le ditumelo tsa gagwe.
Ditsamaiso tsotlhe go ya ka ga Molao ono, di tshwanetswe go diriwa le go konosediwa kwa ntle ga tiegisoeesa tlhokagaleng.
Batsadi, bagolo ba ba tshwanetseng le batlhokomedi ba ngwana ba semolao, 45 ba tshwanetse go kgona go thusa bana mo tsamaisong, go ya ka mabaka a Molao ono, mme fa go kgonega, le go tsaya karolo mo ditshweetsong tse di ba amang.
KGAOLO YA 2
TIRISO YA MOLAO, KITSO YA BOSINYI YA BANA BA BA NANG LE
DINGWAGA TSE DI KA FA TLASE GA 14 LE MABAKA MANGWE A A
LENG KA GA DINGWAGA
KAROLO YA 1: TIRAGATSO YA MOLAO 5
Tiriso ya Molao
Go ya ka fa karolong ya molawana wa , Molao ono o diragadiwa mo go motho mongwe le mongwe mo Rephaboleking ya Aforika Borwa yo o latofadiwang ka tlolo-molao mme-
a a ne a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10 ka nako ya tlolo-molao; kgotsa 10
b a le dingwaga di le 10 kgotsa go feta, mme a le ka fa tlase ga dingwaga dile 18, faanea-
i newa kitsiso ya sekwalwa go ya ka molawana wa 18 kgotsa 22;
ii newa tagafara go ya ka molawana wa 19; kgotsa iii tshwarwa go ya ka molawana wa 20, 15
malebana le tlolo-molao eo,
a o latofadiwang ka tlolo-molao fa a ne a le ka fa tlase ka dingwaga di le 18; 20
mme b a le dingwaga di le 18 kgotsa go feta, fela a le ka fa tlase ga dingwaga di le 21
a Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi o a diragadiwa mme ka diphetogo tse di ka 25
tlhokegang go ya ka tlhaloso, mo go motho mongwe le mongwe yo a umakiwang mo go molawana ono, kwa ntle fela ga fa Molao ono o letlelela phetolo, tlaleletso kgotsa tumelelo kgotsa ditsamaiso mo lobakeng lwa motho yo o jalo.
b Mo lobakeng lwa temana ya a, Setlhopha sa 5 sa ditlolo-molao tsa Molao ono, e e seng karolo ya Molao ono, ga e na dithata ka fa molaong, mme e tshotse tlhaloso e 30
e feleletseng ya kopano le kamego ya Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi le Molao ono.
Tsela ya go sekisa bana ba ba latofadiwang ka ditlolo-molao
Ngwana mongwe le mongwe yo o latofadiwang ka tlolo-molao mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10, o tshwanetswe go romelwa kwa go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, gore a sekisiwe go ka molawana 35
wa 9.
Ngwana mongwe le mongwe yo o dingwaga di le 10 kgotsa go feta, yo a latofadiwang ka tlolo-molao mme a tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mabapi le tlolo-molao eo, pele ga go tlhagelela lwa ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, o tshwanetse go sekasekiwa ke 40
modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, kwa ntle ga fa tshekatsheko e dirilwe go ya ka molawana wa 41 kgotsa 47 .
Patlisiso e e dirwang pele ga tsheko e tshwarwa mabapi le ngwana mongwe le mongwe yo a tlhalosiwang mo go molawana wa morago ga fa a sena go sekasekiwa, kwa ntle le fa kgetse e- 45
a fapositswe mo tshekong go ya ka Kgaolo ya 6;
b akaretsa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14 mo go ka palelwang ke go supa fa a na le kitso ya bosenyi,jaakagotlhalosiwamogomolawanawa10 (b);kgotsa c kgetse e tsholotswe. 50
a Kgetse kgatlhanong le ngwana yo a umakiwang mo go molawana wa 2, e ka fetisediwa kwa phaposong ya kgetse mo tshekong-
ikemots.huts.hisigoyakaKgaoloya6;kgotsa ii kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko go ya ka Kgaolo ya
b Kgetse nngwe le nngweeesa faposiwang mo tshekong go ya ka temana ya a, e tshwanetse, kwa ntle ga fa kgetse e tsholotswe kgotsa e fetiseditswe kwa kgotlatshekelo ya bana, ya fetisediwa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore a ikarabele mo tatofatsong le go sekiwa ga kgetse go ya ka Kgaolo ya 9.
Bomasisi jwa ditlolo-molao
Gore go tle go lemosege gore ditlolo-molao di masisi go le kana kang go ya ka Molao ono, ditlhopha tsa ditlolo-molao di kwadilwe ka tatelano e e latelang, mme di simolola ka setlhopha sa ditlolo-molao tse e leng tse dinnye:
Ditlolo-molao tse di leng mo Setlhopheng sa 1;
ditlolo-molao tse di leng mo Setlhopheng sa 2; le ditlolo-molao tse di leng mo Setlhopheng sa 3.
Fa ngwana a latofadiwa ka ditatofatso tse di fetang e le nngwe tse go tlhalosiwang ka tsona mo tsamaisong ya bosinyi, tlolo-molao e e leng yona e e masisi e tshwanetse go nna kaedi ya gore go tsewe dikgato tse di ntseng jang ka ngwana go ya ka Molao ono.
Fa ngwana a latofadiwa ka ditatofatso tse di fetang e le nngwe tsa tlolo-molao tse di sa tsamaisaneng mo tsamaisong ya bosenyi, molawana wa ga e dirisiwe.
KAROLO YA 2: GO NNA LE KITSO YA BOSENYI GA BANA BA BA KA FA TLASE GA DINGWAGA DI LE 14
Bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosinyi
Ngwana yo o tlolang molao a santse a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10, ga a na kitso ya bosenyi mme ga a kitla a sekisediwa tlolo-molao eo, mme o tshwanetse go sekisiwa go ya ka molawana wa 9.
Ngwana yo a leng dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14 mme a dira tlolo-molao, o tsewa a sena kitso ya bosenyi go ya ka molawana wa 11.
Molaooosa kwadiwang mo dibukeng tsa molao o o mabapi le go nna le kitso ya bosenyi wa bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 14, o a fetolwa jaaka go tlhalosiwa mo molawaneng ono.
Go tlhalwa ga bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi
Go tlhotlhomisa bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi jaaka bo tlhalosiwa mo go molawana wa 7 bo tshwanetse go okediwa, maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, a tshwanetse gore mo lobakeng lo lo sa feteng dingwaga di le tlhano morago ga go tsenngwa tirisong ga molawana ono, a neele Palamente ripoto, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 96 le .
Tsela ya go sekisa ngwana yo o dingwaga di fa tlase ga 10
Fa go na le lebaka le le dirang gore lepodisi le nne le pelaelo ya gore ngwana yo a naganelwang gore o tlotse molao o ka fa tlase ga dingwaga di le 10, ga a tshwanela go tshwara ngwana, mme o tshwanetse gore ka bonako a ise ngwana kwa-
a Morago ga go sekaseka ngwana go ya ka karolo ya molawana wa 2, modiredi wa tsamaiso e e letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya ka mokgwa o o beilweng, a ka-
i romela ngwana kwa kgotlatshekelo ya bana go ya ka lengwe le lengwe la mabaka a a beilweng mo go molawana wa 50;
ii romela ngwana go ya go bona kgakololo kwa go maitseanape kgotsa kala. ya bothata jwa mmele;
tshwanela ditlhokego tsa ngwana yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 10;
iv rulaganyetsa ngwana ditirelo tsa tshegetso;
v rulaganya kopano, e e tshwanetseng go tsenelwa ke ngwana, motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ebile e ka tsenelwa gape ke motho mongwe le mongwe yo o 10
kgonang go neelana ka tshedimosetso mabapi le kopano e e umakilweng mo karolong ya molawana wa ; kgotsa vi go tsaya tshweetso ya go tsee dikgato.
b Kgato nngwe le nngwe e e tsewang ka fa tlase ga temana ya a ga e kae gore ngwana o na le maikarabelo a tiragalo e e dirileng gore go diriwe tshekatsheko. 15
a go thusa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go batlisisa ka botlalo mabaka otlhe mabapi le ditatofatso kgatlhanong le ngwana; le 20
b go kwala togamaano e e tshwanetseng ngwana le mabaka a a tshwanetseng.
b nna le dintlha tsa ditirelo le thuso tse di tla newang ngwana, jaaka go tlhalositswe;
c tlhalosa maina a batho kgotsa a mekgatlho e e tla neelanang ka ditirelo le thuso, jaaka go tlhalositswe; le d go tlhalosa maikarabelo a ngwana le a motsadi, mogolo yo o tshwanetseng 30
kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go kwala, ka go fa mabaka, ditlamorago tsa tshekatsheko le tshweetso e e dirilweng go ya ka karolo ya molawana wa ka fa go tlhokegang ka teng.
go akaretsa go se latele togamaano e e kwadilweng e e umakiwang mo karolong ya molawana (b),modirediwatsamaisoeesaletlelelengmotlola-molaogoyakwa kgolegelong, o tshwanetse go fetisetsa kgetse kwa kgotlatshekelo ya bana gore go tle go tsewe dikgato kgatlhanong le ene go ya Kgaolo ya 9 ya Molao wa Bana.
Tshweetso ya go sekisa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 mme a le ka fa tlase 40
ga dingwaga di le 14
Mots.huts.hisiyookopilwenggodiratshweetsoyagorengwanayoa umakiwang mo go molawana wa 7 a sekisiwe kgotsa nnyaa, o tshwanetse go akanya ka ga tse di latelang:
a Mophato, bokgoni jwa go akanya, mabaka a selegae le a tikologo, dingwaga 45
le bogolo jwa kakanyo, tsa ngwana;
b mofuta wa tlolo-molao le gore e masisi go le kana kang;
c go amega ga motswa-setlhabelo mongwe le mongwe ka ntlha ya tatofatso ya tlolo-molao;
e riporoto ya tshekatsheko e e dirilweng ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya Kgaolo ya 5;
f ditla-morago tsa go tlhoma kitso ya bosinyi go ya ka molawana wa 11, fa e le gore kgetse e tshwanelwa ke go fetisediwa kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, go ya ka Kgaolo ya 7; 55
g matshwanedi a go faposa mo tshekong; le h lebaka lengwe le lengwe le le matshwanedi.
a e ka kgona go supiwa go ya ka molawana wa 11, a ka- 60
faposa kgetse mo tshekong go ya ka Kgaolo ya 6 fa ngwana a latofadiwa ka tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 1;
ii fetisetsa kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko jaaka go tlhalosiwa go ya ka Kgaolo ya 7; kgotsa b fa e le gore kitso ya bosenyi e ka se supiwe go ya ka molawana wa 11, a ka laela gore ngwana a isiwe kwa go modiredi wa tsamaiso e e letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, gore a sekisiwe go ya molawana wa 9.
Bosupi jwa go nna le kitso ya bosinyi
Puso e tshwanetse go supa kwa ntle ga pelaelo epe gore ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 mme a le ka fa tlase ga di le 14, o na le kitso ya go kgona go farologanya molemo le bosula le gore ka nako e a neng a itlhophela go dira se a se dirileng, o ne a na le kitso e e jalo.
Mo go tseyeng tshweetso mabapi le kitso ya bosenyi ya ngwana yo-
magiseterata yo o dirang dipatlisiso, mo lobakeng la go faposa kgetse mo tshekong; kgotsa fa kgetse e ise e faposiwe mo tshekong, kgotlatshekelo ya ngwana, mo lobakeng lwa go ikarabela mo tatofatsong le tsheko, e tshwanetse go akanya ka ga ripoto ya tshekatsheko e e dirilweng ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, e e umakiwang mo go molawana wa 40, mmogo le bopaki jotlhe jo bo tlisitsweng fa pele ga magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele kgetse e faposiwa mo tshekong kgotsa pele ga go bonwa molato, go ya ka se se ka diragalang pele, mme bopaki e ka nna jo bo akaretsang ripoto ya tshekatsheko e e kailweng mo karolong ya molawana wa .
Fa taelo e dirilwe ke magiseterata yo o dirang diplatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka fa karolong ya molawana wa , motho yo o tlhophilweng go dira tshekatsheko ya ngwana, o tshwanetse go neela magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ripoto e e kwadilweng ya tshekatsheko ya ngwana mo malatsing a le 30 go tloga ka letlha la taelo.
Maikarabelo a lepodisi fa go le pelaelo ka dingwaga tsa ngwana
Fa lepodisi le na le pelaelo ka ga dingwaga tsa motho yo o gopolelwang gore o tlotse molao mme le na le lebaka le le dirang gore le dumele gore-
motho a ka nna ngwana yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 10, lepodisi le tshwanetse go dira go ya ka fa molawaneng wa 9; kgotsa motho a ka nna ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, kgotsa ngwana yo o nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 18, lepodisi le tshwanetse go tshola motho jaaka ngwana ka go akanya mabaka a-
tshwaro go ya ka Kgaolo ya 3; kgotsa kgololo kgotsa tlhatlhelo go ya ka Kgaolo ya 4, segolo-bogolo molawana wa 27 o o mabapi le ditlhopho tsa go bewa mo lefelong le le rileng kgotsa motlhokomelongyamothoyoorilengpelengwanaatlhagelelakwalefelonglegodirwangdipatlisisokwagolone,go.tlhamodirediwatsamaisoeesaletlelelengmotlola-molaogoyakwakgolegelongkgotsangakaetlhagisakakanyoyayonakagadingwagatsamothoyoo,kgotsago.tlhamaitekoagotlhotlhomisadingwagatsamothoyookwalefelongladipatlisisotsedidirwangpelegatshekokgotsakgotlatshekeloyabosiamisiyangwana,mmemoragogafoolepodisiletshwanetsegotsholamothogoyakakanyokgotsatlhotlhomiso.
Fa, ka nako ya tshekatsheko ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 5, dingwaga tsa ngwana, ka nako ya fa a dira tlolo-molao, di sa netefadiwe, modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go lekanyetsa digwaga tsa ngwana mme a tlatse foromo e e jalo.
Fa a lekanyetsa dingwaga, modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-mola go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go ela tlhoko tshedimosetso nngwe le nngwe e e leng teng, go akaretsa tse di latelang:
Maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga a a dirilweng ke magiseterata mo nakong e e fetileng go ya ka Molao ono kgotsa go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi kgotsa go lekanyediwa ga dingwaga go ya ka Molao wa Bana;
setatamente se se dirilweng ke ngwana yoo;
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go neelana ka tekanyetso ya dingwaga mo foromong e e diretsweng seo, mmogo le dikwalwa dingwe le dingwe tse di tsamaisanang le tsona, kwa go magiseterata yo o dirang dipatlisiso pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Fa go ka tlhagelela bokapi jo bo leng kgatlhanong le joo, ka nako nngwe le nngwe pele ga katlholo, tekanyetso ya dingwaga e e dirilweng ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go kwa kgolegelong, go ya ka molawana ono, e ka fetolwa mme ga kwalwa tekanyetso nngwe ya dingwaga.
Maiteko a tlhotlhomiso a a dirwang ke kgotlatshekelo nngwe le nngwe
Fa, ka nako ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa ka nako ya tsheko kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, dingwaga tsa ngwana ka nako e a dirang tlolo-molao ka yona di sa netefadiwe, moreetsa-kgetse o tshwanetse go dira maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa ngwana.
Go dira maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa ngwana, moreetsa-kgetse a ka-
amogela foromo le sekwalwa sengwe le sengwe se modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a neelaneng ka yona go ya ka molawana wa 13 ;
kopa sekwalwa sengwe le sengwe se se tlhokegang, tshedimosetso kgotsa setatamente go tswa mo go motho mongwe le mongwe;
bitsa motho mongwe le mongwe go tla go neelana ka sekwalwa, tshedimosetso kgotsa ditatamente tse di tlhalosiwang mo go temaneng ya (b); kgotsa fa go tlhokega, a romela ngwana kwa go ngaka, mokgwa o o matshwanedi, gore e lekanyetse dingwaga tsa gagwe.
b Fa go ka tlhagelela bopaki jo bo kgatlhanong le seo, moreetsa-kgetse o tshwanetse a fetola rekoto gore e supe dingwaga tse di siameng.
Maiteko a tlhotlhomiso a a dirwang ke kgotlatshekelo nngwe le nngwe
Fa go na le pelaelo ya gore motho yo o tlhagelelang fa pele ga kgotlatshekelo nngwe o ne a le kwa godimo kgotsa ka fa tlase ga dingwaga di le 18 ka nako e a neng a latofatswa ka tlolo-molao ka yona, kgotlatshekelo e tshwanetse ya-
a dira maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa motho yoo go ya ka molawana 5
wa 14; mme b fa go tlhokagala, e fetole rekoto gore e supe dingwaga tse di siameng tsa motho yoo, go ya ka ga molawana wa 16, o o dirang le ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka fa tirisong.
Phoso mabapi le dingwaga tsa ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao 10
Fa ka nako nngwe le nngwe mo tshekong e e leng go ya ka ga Molao ono, moreetsa-kgetse a kgotsofatse go ya ka bopaki jo bo tlisitsweng fa pele ga gagwe gore dingwaga tsa ngwana kgotsa tsa mogolo yo o latofadiwang ka ga tlolo-molao o go ya ka ga molawana ono a bidiwang motho, di siame, dingwaga di tshwanetse go fetolwa mo rekotong ya tsheko go ya ka molawana wa 14 mme tsheko e tshwanetse go 15
khutlisiwa go ya ka ga-
Fa moreetsa-kgetse a akanya gore phoso e e dirilweng mabapi le dingwaga e ka ne 20
e tlhodile ditlamorago tse di sa siamelang motho ka nako ya tsheko eno, moreetsa-kgetse o tshwanetse go fetisetsa rekoto ya tsheko kwa go tlereke ya Kgotlatshekelo Kgolo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse e e jalo, ka mokgwa o o leng go ya ka ga molawana wa 303 wa Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi.
Go ya ka karolo ya molawana wa 1, fa moreetsa-kgetse a akanya gore phoso e 25
e ka ga dingwaga ga e a tlhola ditlamorago tse di sa siamelang motho ka nako ya tsheko, moreetsa-kgetse o tshwanetse go tswelapele ka tsheko go ya ka ga Molao ono, ka fa dingwageng tsa gagwe, jaaka di fetotswe.
KGAOLO YA 3
Ditsela tsa go tlisa ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Ditsela tsa go tlisa ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ke ka-
a kitsiso ka lekwalo, jaaka e umakiwa mo go molawana wa 18;
b tagafara, jaaka e umakiwa mo go molawana wa 19; kgotsa 35
c go tshwarwa, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 20.
Fa mabaka a letla, lepodisi le tshwanetswe go tsaya kgakololo go tswa go Molaodi waBots.huts.hisijwaSets.habakgotsamots.huts.hisigoreangwanaotshwanetsego tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa nnyaya, mme fa go le jalo, ngwana o tshwanetse go tlhagelela ka tsela e e jang. 40
Kitsiso ya lekwalo ya go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Mo lobakeng la ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao e e umakiwang mo
mabapi le bana, le le kopang ngwana go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Molawanawa561cwa''CriminalProcedureAct''ootlhalosangkagago dumela molato le tuelo ya faene, ga o dirisiwe mo lobakeng lwa lekwalo la kitsiso go ya ka Molao ono. 50
a Lekwalo la kitsiso le tshwanetse go tlhalosa letlha, nako le lefelo le go tla tshwarelwang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kwa go lone, mme le tshwanetse go newa ngwana, motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana
wa semolao, a le teng, mme ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanetse go netefatsa gore lekwalo le amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao.
b Mo mabakengaasa tlwaelegang, fa go sa kgonegeng teng gore ngwana a neelwe lekwalo la kitsiso, fa, motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa 5
ngwana wa semolao a se teng, lekwalo la kitsiso le tshwanetse go newa ngwana mme e re ka bonako jo bo ka kgonegang, khophi e newe motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mme ngwana mmogo le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanetse go netefatsa gore lekwalo le amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao. 10
Lepodisi, le tshwanetse gore ka tsela e e tshwanetseng-
a fa le neela ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao lekwalo la kitsiso le tshwanetse go-
i ba itsise ka tatofatso le mofuta wa yona kgatlhanong le ngwana;
ii ba itsise ka ga ditshwanelo tse ngwana a nang le tsona; 15
iii ba tlhalosetsa tsamaiso e e latelang morago fela ga foo, e ba tshwanetseng go e latela go ya ka ga Molao ono;
iv lemosa ngwana gore o tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka letlha, nako le lefelo tse di kwadilwengmolekwalonglakitsisolegonnagonego.tlhaabidiwa;le 20
v lemosa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao gore a bone gore ngwana o tlisiwa kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka letlha, nako le lefelo tse di kwadilwengmolekwalonglakitsisolegoreannetenggo.tlhaabidiwa;
le gore 25
b morago fela, mme e seng morago ga diura di le 24 morago ga go neela ngwana lekwalo la kitsiso, a itsise modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.
Tagafara
Procedure Act'', yo o tshwanetseng go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, e tshwanetse go tlhagisa letlha, nako le lefelo le go tla tshwarelwang kwa go lone dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
aTagafaraetshwanetsego.wangwanammemotsadiwagagwe,mogoloyoo tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, a le teng, mme ngwana le 35
motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, o tshwanetse go netefatsa gore tagafara e amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao.
b Mo mabakeng mangweaasa tlwaelegang, fa go sa kgonegeng gore ngwana a newe tagafara fa pele ga motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a le teng, ngwana o tshwanetse go newa tagafara 40
mme khophi ya tagafara eo, fa mabaka a letla, e tshwanetse ya newa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mme ngwana mmogo le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanete go netefatsa gore tagafara e amogetswe ka go saena kgotsa ka go dira letshwao. 45
Lepodisi, le tshwanetse gore ka tsela e e tshwanetseng-
a fa le naya ngwana, motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, tagafara, le-
i ba itsise ka mofuta wa tlolo-molao e ngwana a latofadiwang ka yona;
ii ba itsise ka ditshwanelo tse ngwana a nang le tsona; 50
iii ba tlhalosetse tsamaiso e e latelang morago fela ga foo, e ba tshwanetseng go e latela go ya ka Molao ono;
iv lemose ngwana gore o tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ka letlha, nako le lefelo le le tlhalosiwangmotagafarenglegonnatenggo.tlhaabidiwa;le 55
v go lemosa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao gore ba tlise ngwana kwa lefelong le go tshwarelwang kwa go lona dipatlisiso tse di dirwng pele ga tsheko ka letlha, nako le lefelo tse di tlhalosiwang mo tagafareng le go nna gone go tlhababidiwa;mme 60
b e re ka bonako, le itsise modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mme e se ke ya nna morago ga diura di le 24.
Tshwaro
Ngwana ga a tshwanelwa go tshwarelwa tlolo-molao e e umakiwang mo go
Setlhopha sa 1 sa ditlolo-molao, kwa ntle ga fa go na le mabaka a a gapeletsang go dira 5
jalo, go akaretsa mabaka a a latelang:
a Fa go na le lebaka le le dirang gore lepodisi le dumele gore ngwana ga a na aterese ya bonno ya leruri;
b fa go na le lebaka le le dirang gore lepodisi le dumele gore ngwana o tla tswelapele ka ditlolo-molao, fa a ka se ke a tshwarwa; 10
c fa go na le lebaka le le dirang gore lepodisi le dumele gore ngwana a ka nna kotsi mo go motho yo mongwe;
d fa tlolo-molao e dirwa ka nako eo;
e fa tlolo-molao e dirilwe mo tlase ga mabaka a a tlhalosiwang mo taelong ya bosets.habaeeumakiwangmogomolawanawa97 (a)(ii). 15
Lokwalo lwa tshwaro le le ntsheditsweng ngwana go ya ka molawana wa 43 wa
CriminalProcedureAct'',lelaelagorengwanaatlisiwegotlagotlhagelelafalefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Lepodisi le le tshwarang ngwana le tshwanetse gore ka tsela e e tshwanetseng le-
a itsise ngwana ka ga mofuta wa tatofatso e a latofatswang ka yona; 20
b itsise ngwana ka ga ditshwanelo tse a nang le tsona;
c tlhalosetse ngwana ka ga ditsamaiso tse di tshwanetsweng go latelwa morago fela ga foo go ya ka Molao ono; le d go itsise motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ka ga go tshwarwa ga ngwana: Fa e le gore lepodisi ga le 25
kgone go ka itsise motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ka ga go tshwarwa ga ngwanaa, lepodisi le tshwanetse go neela moreetsa-kgetse wa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ripoto e e kwadilweng go tlhalosa jalo.
a Lepodisi, fa go kgonega e ka ne e le le le tshwareng ngwana, le tshwanetse gore 30
ka bonako, mme e seng morago ga diura di le 24 morago ga go tshwarwa, le itsise modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, wa tikologo e ngwana a tshwerweng kwa go yona, ka go go tshwarwa ga ngwana, ka tsela e e tshwanetseng.
b Fa lepodisi le sa kgone go itsise modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola- 35
molao go ya kwa kgolegelong, ka ga go tshwarwa ga ngwana, lepodisi le tshwanetse go neela magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ripoto e e kwa-
dilweng, le tlhalosa mabaka a gore ke ka ntlha ya eng le sa dira ka fa go tshwanetseng.
Ngwana mongwe le mongwe yo a tshwerweng mme a nna a tlhatlhetswe, go dirilwe tshekatsheko ya ngwana kgotsa e sa diriwa, o tshwanetse go isiwa ke lepodiosi kwa go 40
magiseterata wa kgotlatshekelo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse e e jalo, gore kgetse ereediwegoyakamolawanawa5 go.tlhaka ,kabonakojobokakgonagalang mme e se ke ya nna morago ga diura di le 48 morago ga go tshwarwa, mo lebakeng leo tiragatsoyamolawanawa50 (d)ya''CriminalProcedureAct''eetlhalosangka-
i diura tsa kgotlatshekelo tse di tlwaelegileng; 45
ii bolwetse jwa fa mmeleng kgotsa seemo sengwe le sengwe sa mmele; le iii go tshwarwa kwa tikologong e e kwa ntle ga tikologo ya kgotlatshekelo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse, di a diragadiwa fa go fetile lobaka lwa diura di le 48.
KGAOLO YA 4 50
KGOLOLO KGOTSA GO TLHATLHELWA LE GO BEWA MO LEFELONG LE
KAROLO YA 1: KGOLOLO KGOTSA GO TLHATLHELWA
Tsela e e tshwanetsweng go latelwa fa go sekasekisu kgolo kgotsa tlhatlhelo ya ngwana morago ga go tshwarwa 55
Fa go elwa tlhoko kgololo kgotsa go tlhatlhelwa ga ngwana yo o neng a tshwerwe, se se tshwanetsweng go dirwa pele ke go golola ngwana jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa le wa .
Pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko-
Moreetsa-kgetse fa ngwana a tlhagelela lekgetlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa morago ga foo, kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana, a ka-
Kgololo ya ngwana ka kitsiso ya lekwalo mo tlhokomelong ya motsadi kgotsa mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao pele a tlhagelela lwa ntlha kwa lefelong la dipatlisiso se di dirwant pele ga tsheko
Lepodisi le tshwanetse la gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao go ya ka molawana wa 18, fa ngwana a tlhatlhetswe kwa mapodising mabapi le tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao, le tshwanetse gore ka bonako jo bo ka kgonagalang le gona pele ga gore ngwana a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, le golole ngwana, kwa ntle ga fa-
motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a sa kgone go ka bonwa kgotsa a se teng mme go tserwe dikgato tse di tlhokegang go batla motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; kgotsa gonalemaemoaakannangkotsiaakasupangfangwanaakannakotsimogomothomongwekgotsamogoene.
Tiro ya lepodisi fa le gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao
Lepodisi le le gololang ngwana yo o tlhatlhetsweng go ya ka molawana wa 22 mme le bo a mmaya ka fa tlase ga tlhokomelo ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, le tshwanetse gore ka nako e le gololang ngwana ka yona, le neele ngwana le motho o le mo gololelang mo tlhokomelong ya gagwe lekwalo la kitsiso go ya ka molawana wa 18.
Kgololelo ya ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa go mo golola ka boene kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana
Fa ngwana yo o tlhatlhetsweng ka ntlha ya tlolo-molao nngwe le nngwe a tlhagelela- 5
a kwa lefelong la diplatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mme tsheko e tshwanetse go busediwa morago, kgotsa kwa bofelong jwa kgetse e e reediwang kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di khutla, e beelwa go reediwa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana; kgotsa b kwa kgotlatshekelo ya ngwana mme kgetse e tshwanelwa ke go busediwa 10
morago, moreetsa-kgetse, o tshwanetse gore go ya ka karolo ya molawana wa b,aakanyekagakgololoyangwanagoyakamolawanaono.
Moreetsa-kgetse a ka golola ngwana yo o umakiwang mo karolong ya molawana wa -
a mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa 15
motlhokomedi wa ngwana wa semolao; kgotsa b fa ngwana a latofadiwa ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1
kgotsa sa 2 sa ditlolo-molao, ngwana a ka gololwa ka boena fa seo e le go ya ka fa dikgatlhegelong tsa bosiamisi gore ngwana a gololwe.
Mo go akanyeng ka gore a go gololwa ga ngwana go ya ka karolo ya molawana 20
wa go tla bo go le ka fa dikgatlhegelong tsa bosiamisi kgotsa nnyaya, moreetsa-kgetse otshwanetse go ela tlhoko dikgakololo tsa ripoto ya tshekatsheko tse di dirilweng ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mmogo le mabaka mangwe otlhe a a jalo, go akarediwa-
a dikgatlhegelo tse di molemo tsa ngwana; 25
b gore a ngwana o kile a bonwa molato mo nakong e e fetileng;
c ntlha ya gore ngwana o na le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme o ka fa tlase ga dingwaga di le 14, mme ka jalo o tsewa a se na kitso ya bosenyi;
ddikgatlhegolepolokesegotsasets.habasengwanaannangmogosona;le e gore tlolo-molao e masisi go le kana kang. 30
Fa moreetsa-tsheko a golola ngwana go ya ka molawana ono, o tshwanetse go mo laela gore a tlhagelele ka letlha le nako tse di rileng le kwa lefelong le le rileng mme a ka baya nngwe kgotsa dingwe tsa ditaelo tsa gore ngwana a-
a ye go ipega nako le nako kwa mothong yo o rileng kgotsa kwa lefelong le le rileng; 35
b tsene kwa sekolong se se rileng;
c nne kwa atereseng e e rileng;
d bewe ka fa tlase ga tlhokomelo ya motho yo o rileng;
e se ke a kgoreletsa dipaki dingwe le dingwe, a senya bokaki bongwe le bongwe kgotsa a ikgolaganya le motho mongwe le mongwe kgotsa setlhopha sa batho 40
ba ba umakiwang; kgotsa f latele taelo nngwe le nngwe e moreetsa-kgetse a boneng e le matshwanedi fa tlase ga mabaka ao.
Fa ngwana a gololelwa mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, moreetsa-kgetse o tshwanetse go laela 45
motsadi, mogolo yo tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, le go lemosa motsadi, mogolo yo o mashwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao gore a netefatse gore ngwana o tlhagelela ka letlha, nako le kwa lefelong, tse di umakilweng, mme fa taelo e dirilwe go ya ka molawana ono, go netefatsa gore ngwana o dira ka fa taelong eo. 50
Fa ngwana a golotswe ka boena, moreetsa-kgetse o tshwanetse go laela ngwana go tlhagelela ka letlha, nako le kwa lefelong tse umakilweng, fa go dirilwe taelo e e jalo go ya ka molawana ono, le go dira ka fa taelong eo.
a Fa ngwana a sa tlhagelele ka letlha, nako le kwa lefelong, tse di umakilweng mo karolong ya molawana wa kgotsa kgotsa a sa dire ka fa taelong e e 55
umakilweng mo molawaneng ono, moreetsa-kgetse, fa a lemositswe ka tsela e e matshwanedi, gore ngwana ga a dira jaaka a laetswe, a ka ntsha lekwalo la gore ngwana a ye go tshwarwa kgotsa a ntsha tagafara go ya ka molawana wa 19, gore ngwana a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana. 60
b Fa ngwana a tlhagelela fa pele ga moreetsa-kgetse ka lekwalo la tshwaro kgotsa ka tagafara e e umakilwang mo temaneng ya (a), moreetsa-kgetse o tshwanetse a botsa ngwana gore ke ka ntlha ya eng a sa tlhagelela kgotsa a sa dira ka fa taelong kgotsa a sa nnago.tlhaabidiwa,mmeadiretshweetsogoreaphosoekafaletlhakorenglangwana gore a se ke a tlhagelela kgotsa nnyaya. 5
i laela gore ngwana a gololwe ka fa tlase ga ditaelo tse di neng didirilwe la ntlha; kgotsa ii laela gore ngwana a gololwe ka fa tlase ga taelo nngwe; mme 10
iii fa go tlhokega, a ka dira taelo e e siameng e e tla thusang ngwana le ba lelapa la gagwe go kgona go latela ditaelo tse di neng di dirilwe kwa tshimologong.
dFago.tlhelwaelegorephosoekafaletlhakorenglangwana,moreetsa-kgetsea ka laela gore ngwana a gololwe ka fa tlase ga ditaelo dingwe kgotsa a dira taelo ya gore ngwana a tlhatlhelwe go ya ka molawana wa 26. 15
e Motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motllhokomedi wa ngwana wa semolao yo a sa direng go ya ka fa molawaneng wa , o molato ka tlolo-molao mme fa a bonwe molato, a ka atlholelwa faene kgotsa go ya kwa kgolegelong lobaka le le sa feteng dikgwedi le tharo.
Kgololo ya ngwana ka beili 20
Kgaolo ya 9 ya ''Criminal Procedure Act'' e diragadiwa mabapi le kgololo ya ngwana ka beili, kwa ntle ga molawana wa 59 le wa 59A, go ya ka fa go tlhalosiwang katengmogomolawanawa21 (b).
Kopoyagogololangwanakabeilieeumakiwangmogomolawanawa213c, e tshwanetswe go elwa tlhoko mo dikgatong di le tharo tse di latelang: 25
a Go re a dikgatlhegelo tsa bosiamisi di letla gore ngwana a gololwe ka beili;
mme b fa go le jalo, go tshwanetswe ga dirwa patlisiso e e kwa thoko ka ga bokgoni jwa ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ya gore a ba ka kgona go duela madi a a akanyediwang 30
go nna a beili kgotsa madi mangwe le mangweaaaka tshwanelang; mme cfaekarefamoragogapatlisisoeeumakiwangmotemanengyab,ga tlhelwaelegorengwanalemotsadi,mogoloyoomatshwanedikgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ba-
i palelwa ke go duela madi gotlhelele, moreetsa-kgetse o tshwanetse go 35
baya ditaelo tse di matshwanedi tse di sa akaretseng madi, tsa go gololwa ga ngwana ka beili; kgotsa ii kgona go duela madi a a rileng, moreetsa-kgetse o tshwanetse go baya ditaelo tsa go golola ngwana ka beili mme e nne madi a a tshwanetseng mo tlase ga mabaka ao. 40
KAROLO YA 2: GO BEWA MO LEFELONG LE LE RILENG
Tsela e e latelwang fa go sekasekiwa go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng
Morago ga go akanya ka ga mefuta ya go golola ngwana go ya ka Karolo ya
, go tsewa tshweetso ya gore ngwana o tshwanetse go tlhatlhelwa kgotsa go nna a tlhatlhetswe, lepodisi kgotsa moreetsa-kgetse o tshwanetse go tsaya tshweetso ya go mo 45
tlhatlhela jaaka e le ya bofelo mo go tsotlhe ka fa go ka kgonegang ka teng fa tlase ga mabaka, jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa le wa , mme a simolola ka e e leng ya bofelo mo go tsotlheeeka dirang gore a se ke a tlhatlhelwa.
Pele ngwana a tlhagelela lekgetlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, mo nakong ya diura di le 48 morago ga go tshwarwa- 50
a lepodisi, go ya ka fa dingwageng tsa ngwana le tlolo-molao e a latofadiwang kayona,letshwanetsegoakanyakalefelolengwanalemos.ababewangkwa golonagoyamolawanawa27(a);kgotsa b fa lefelo le le umakiwang mo temaneng ya a le sa tshwanela, lepodisi le tshwanetse go tlhatlhela ngwana kwa seleng ya mapodisi kgotsa kwa lefelong 55
Fa ngwana a tlhagelela lekgetlho la ntlha kgotsa a tlhagelela gape morago ga foo, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, moreetsa-kgetse o tshwanetse go laela gore ngwana a tlhatlhelwe kwa-
lefelonglatlhokomeloyangwanalemos.agoyakamolawanawa29;kgotsa kgolegelong go ya ka molawana wa 30, mo tlase ga mabaka a a beilweng ke molawana oo.
Ditlhopho tsa go bewa ga ngwana, mo lefelong le le rileng, yo a iseng a gololwe, pele ga go tlhagelela lekgetlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Fa ka nako nngwe le nngwe, pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, mme a ise a gololwe kwa mapodising kwa a tlhatlhetsweng gona mme a setse a latofaditswe, mo lebakeng la ngwana yo o-
i dingwaga di le 10 mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, ka tlolo-molao nngwe le nngwe; kgotsa ii dingwagadile14kgotsagofeta,katlolo-molaoeeumakiwangmoSetlhophengsa1kgotsasa2saditlolo-molao,lepodisiletshwanetsegoakanyakagotlhatlhelangwanakwalefelongleletshwanetsenglatlhokomeloyangwanalemos.a,falefelolelejaloleletengmmegonalesekgala,kgotsafalefelokgotsasekgalaseseteng,kwaselengyamapodisikgotsalefelolatlhatlhelo;kgotsa dingwaga di le 14 kgotsa go feta, ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao, lepodisi le tshwanetse go tlhatlhela ngwana kwa seleng ya mapodisi kgotsa lefelo la tlhatlhelo.
Tshireletso ya bana ba ba tlhatlhetsweng kwa sitokising sa mapodisi
Ngwana yo a tlhatlhetsweng kwa lefelong la mapodisi o tshwanetse go-
tlhatlhelwa fa a sa kopaneng le bagolo gona, mme basimane ba se ke ba tlhakana le basetsana;
tlhatlhelwa ka fa tlase ga maemo a go tshwanetsweng ga gopola gore bana ke batho ba ba utlwusiwang botlhoko bonolo mme maemo ao a fokotse kotsi e e ka diragalelang ngwana oo, go akaretsa kotsi e e ka tlholwang ke bana ba bangwe;
tlhokomelwa ka fa ditlhokegong tse di itlhaotseng tsa bana, go akaretsa neelano ka-
tlhokomelo ya tsa maphelo e e tshwanetseng le ya ka bonako mo lobaleng la bolwetsa bongwe le bongwe; le ii dijo, metsi, le tsa marobalo tse di lekaneng.
Fa go na le bopaki jwa kgobalo ya mo mmeleng kgotsa maikutlo a a tlisang go sa iketlang ga tlhaloganyo;
mofuta wa kgobalo e ngwana a e boneng, kgotsa gore ngwana o amegile go le kana kang mo maikutlong a a tlisang go sa iketlang ga tlhaloganyo ya gagwe;
ii tlhaloso ya mabaka a a bakileng kgobalo kgotsa maitemogelo a a tlisitseng maikutlo a go sa iketlang ga tlhaloganyo; le iii kgakololo gore a go na le kgatoeeka tsewang.
Rejisetara e ka tlhatlhobiwa ke motho mongwe le mongwe yo o ka dumelelwang.
Dingwaga le tsela ya ngwana ya go akanya jaaka mogolo;
gore tlolo-molao eno e masisi go le kana kang;
Nako le nako fa go tlhokega gore moreetsa-kgetse a dire tshweetso go ya ka karolo ya molawana wa , moreetsa-kgetse o tshwanetse go ela tlhoko tshedimosetso e e umakiwang mo go molawana wa 40 .
go nna teng ga bonno jwa ngwana oo; le tshedimosetso nngwe le nngwe e e leng tengeekaga boleng jwa tshireletso, mekgabiso mmogo le dikarolo tse di botlhokwa tsa lefelo.
Go bewa fa kgolegelong
Moreetsa-kgetse a ka laela gore ngwana a nne kwa kgolegelong e e rileng fa-
kopo ya beili e buseditswe morago kgotsa e gannwe kgotsa fa beili e neilwe mme taelo e le nngwe kgotsa di le dintsi di sa latelwa;
ngwana a le dingwaga di le 14 kgotsa go feta;
ngwana a latofadiwa ka gore o dirile tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao;
tlhatlheloetlhokegagoyakafadikgatlhegelongtsatsamaisoyabosiamisikgotsapabalelokgotsatshireletsoyasets.habakgotsangwanamongweyootlhatlhetsweng;le fa go na le kgonagalo ya gore ngwana fa a ka bonwa molato, a ka newa katlholo ya go ya kwa kgolegelong.
Pele go dirwa tshweetso ya go tlhatlhela kgotsa gore ngwana a nne a ntse a tlhatlhetswe kwa kgolegelong, moreetsa-kgetse o tshwanatse go akanya ka ga kgakololo e e mabapi le go baya ngwana kwa lefelong le le rileng, e e leng ka fa teng ga ripoto ya tshekatsheko ya modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, tshedimosetso e e umakiwang mo go molawana wa 40 le bopaki bongwe le bongwe jo bo mabapi le seo, jo bo tlisitsweng fa pele ga gagwe, go akaretsa, fa go leng matshwanedi, bopaki mabapi le-
ditshwanelo tsa ngwana tse di molemo;
maemo a ngwana a tsa maphelo;
ditlolo-molao tse a kileng a bonwa molato ka tsona, diphaposo tsa kgetse mo tshekong mo nakong e e fetileng kgotsa ditatofatso dingwe tse ngwana a iseng a di sekisediwe;
go latela boleng jo bo tshwanetseng jwa tshireletsego;
gore tlolo-molao e e masisi go le kana kang; kgotsa lebaka lengwe le lengwe la a tshwanang le ona.
Moreetsa-kgetse yo o ntshang taelo ya gore ngwana a tlhatlhelwe go ya ka molawana ono, o tshwanetse go laela gore ngwana a tlisiwe kwa go ene kgotsa kwa kgotlatshekelo nngwe mo letsatsing lengwe le lengwe la 14 gore a lekole taelo.
Moreetsa-kgetse yo o dirang taelo ya gore ngwana a bewe kwa kgolegelong go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a a dirileng gore a tsee tshweetso e e jalo mo rekotong ya tsheko.
Phoso mabapi le go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng
KAROLO YA 3:
MOREETSA-TSHEKO MABAPI LE TSWELOPELE YA GO TLHATLHELA
BOSIAMISI YA NGWANA
Mabaka a a tshwanetseng go tseelwa tlhogong ke moreetsa-tsheko mabapi le tswelopele ya go tlhatlhela le go baya ngwana kwa mo lefelong le le rileng, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya 10
bosiamisi ya ngwana
Fa ngwana a tshwanetswe go tlhatlhelwa kgotsa go bewa kwa lefelong la thokomeloyangwanalemos.agoyakaKaroloya1leya2yaKgaoloeno, moreetsa-tsheko kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya ngwana ya bosiamisi, o tshwanetse gore nako le nako fa ngwana a 15
tlhagelela kgotsa nako le nako morago ga fao a-
a tlhotlhomise gore a go sa ntse go tlhokega gore ngwana a tlhatlhelwe kgotsa nnyaya le gore go bewa ga ngwana kwa lefelong le le rileng go matshwanedi kgotsa nnyaya;
b kwala mabaka, mo rekotong ya tsheko, a go tlhatlhelwa ga ngwana kgotsa a 20
gore ke ka ntlha ya eng ngwana a tshwanetse go nna a ntse a tlhatlhetswe;
c akanya ka ga phokotso ya madi a beili, fa go le matshwanedi;
d batlisisa gore ngwana o tshotswe sentle kgotsa nnyaya le gore a o beilwe ka fa tlase ga maemo a mantle, fa go le matshwanedi;
e ka laela gore go dirwe tlhatlhobo kgotsa dipatlisiso mabapi le go tsholwa le 25
maemo a ngwana a leng ka fa tlase ga ona fa a sa kgotsofala gore ngwana o tshotswe sentle le gore o beilwe ka fa tlase ga maemo a mantle, mme a ka dira taelo ya gore go rarabololwe bothata jo bo ntseng jalo;
f ka kwala mabaka a a dirileng gore a tsee tshweetso e e jalo mabapi le se se ntseng jalo, ka fa rekotong ya tsheko. 30
Maemo a tlhatlhelo kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana
Gagonangwanayootshwanetsenggobo.wakaditshipimomaotongfaa tlhagelela fa pele ga lefelo la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, mme dihangaboi tsona di ka dirisiwa fela fa go 35
na le mabakaaaka dirang gore di dirisiwe.
a Ngwana yo o tlhatlhetsweng kwa seleng ya mapodisi kgotsa lefelo la tlhatlhelo fa a santse a letile go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ga a tshwanela go kopana le bagolo mme o tshwanetswe go tsholwa le go bewa mo maemong a a tshwanetseng dingwaga tsa 40
gagwe.
b Basetsana ga ba tshwanela go kopana le basimane mme ba tshwanetse go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya mogolo wa mosadi.
c Fa ngwana a tsamaisiwa ka sejanaga go ya kgotsa go tswa kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kgotsa go tswa kwa kgotlatshekelo ya 45
bosiamisi ya ngwana, ga a tshwanela go pagama le bagolo: Fa go sa kgonagaleng gore taelo eno e latelwe, lepodisi le tshwanetse gore mo nakong ya diura di le 48, e neele moreetsa-kgetse, ripoto e e mabapi se se jalo mme a tlhalosa mabaka gore ke ka ntlha ya eng taelo e sa latelwa.
KGAOLO YA 5 50
Ngwana mongwe le mongwe yo a latofadiwang ka tlolo-molao o tshwanetswe go sekasekiwa ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa 55
kgolegelong, jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa le wa , kwa ntle ga gore tshekatsheko e bo e dirilwe go ya ka molawana wa 41 .
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo a itsisitsweng ke lepodisi gore ngwana o neilwe lekwalo la kitsiso, tagafara kgotsa gore o tshwerwe, o tshwanetse go dira tshekatsheko ya ngwana pele ga gore a tlhagelele kwa 5
lefelong la dipatlisiso tsa di dirwang pele ga tsheko, mo dinakong tse di kwadilweng mo gomolawanawa43 (b).
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo a itsisitsweng ke lepodisi gore ngwana o o ka fa tlase ga dingwaga di le 10 o ne a tshotswe go ya ka molawana wa 9, o tshwanetse go dira dithulaganyo tsa go dira 10
tshekatsheko ya ngwana mo malatsing a le supa morago ga go itsisiwe.
Maikaelelo a tshekatsheko
Maikaelelo a tshekatsheko ke go-
a tlhotlhomisa gore a ngwana a ka bo a tlhoka tlhokomelo le tshireletso gore a tle a romelwe kwa kgotlatshekelo ya bana go ya ka molawana wa 50 kgotsa 15
wa 64;
b lekanyetsa dingwaga tsa ngwana fa go se na bonnete ka ga tsona;
c kgobokanya tshedimosetso mabapi le tlolo-molao e ngwana a kileng a bonwa molato ka yona, phaposo ya kgetse mo tshekong e e dirilweng mo nakong e e fetileng kgotsa tlolo-molao e iseng e sekiwe. 20
d baakanya dikgakololo tse di mabapi le kgololo kgotsa tlhatlhelo le go bewa mo lefelong le le rileng ga ngwana;
e fa go tshwanela, go dira gore go nne le kgonagalo ya go faposa kgetse mo tshekong;
f mo lobakeng lwa ngwana yo o leng ka fa tlase ga dingwaga di le 10 kgotsa 25
ngwanaoaumakiwangmomomolawanawa10 (b),gobatlisisagoreke magato a fe a a tshwanetsweng go tsewa go ya ka molawana wa 9;
g mo lobakeng lwa ngwana yo a nang le dingwaga di 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, go supa kakanyo ya gore a bopaki jwa maitseanape jo bo umakiwang mo go molawana wa 11 , bo ka tlhokega; 30
h tlhotlhomisa gore a ngwana o dirisitswe ke mogolo gore a dire tlolo-molao eo;
le i neelano ka tshedimosetso nngwe le nngwe e e mabapi le ngwana e modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng ngwana go ya kwa kgolegelong, a ka e tsayang gorekeeekafadikgatlhegelongtsedimolemotsangwanakgotsakeeeka 35
Go tshola mo sephiring ga tshedimosetso e e bonweng kwa tshekatshekong
Tshedimosetso nngwe le nngwe e e bonweng kwa tshekatshekong e tsholwa mo sephiring mme-
a e ka dirisiwa fela mo mabakeng a Molao ono, go akaretswa le kwa lefelong le 40
go dirwang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko; mme b ga e amogelesege jaaka bopaki mo nakong ya kopo ya beili, go ikarabela mo tatofatsong, mo tshekong kgotsa ka nako ya katlholo, fa ngwana a tlhagelela kwa kgotlatshekelo.
ka tlolo-molao, mme fa a bonwe molato, a ka atlholelwa faene kgotsa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dikgwedi di le tharo.
Lefelo le tshekatsheko e tshwanetsweng go dirwa kwa go lona
Tshekatsheko ya ngwana e ka dirwa kwa lefelong lengwe le lengwe le le tlhaotsweng ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa 50
kgolegelong,mmeekaakaretsakamorekwaseteis.enengsamapodisi,kgotlatshekeloya magiseterata, dikantoro tsa Lefapha la Katlaatlelo loago kgotsa Lefelo la Bosiamisi la
Ngwana.
Lefelo le le tlhophilweng go ya ka karolo ya molawana wa 1, le tshwanetse go siamela go se kgorelediwe. 55
Batho ba ba ka nnang teng kwa tshekatshekong
Ngwana o tshwanetse go nna teng fa go dirwa tshekatsheko ya gagwe go ya ka
Molao ono.
Motsadi wa ngwana kgotsa mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, o tshwanetse go nna teng mo tshekatshekong ya ngwana, kwa ntle 5
ga fa a-
a boleletswe ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa lgolegelong, gore a se ke a nna teng; kgotsa b sa akarediwa ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go nna teng ka ntlha ya fa a tlhakatlhakantse, a nyaditse 10
kgotsa a kgoreleditse tshekatsheko kgotsa go le ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana kgotsa tsamaiso ya bosiamisi, gore a se ke a nna teng.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka dumelela batho ba ba lateng go nna teng mo tshekatshekong:
a Moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong; 15
b mmatlisisi wa mabaka le tshedimosetso;
c mongwe le mongwe yo go nneng teng ga gagwe go tlhokagalang mo lobakeng lwa tshekatsheko.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong a ka kopa gore lepodisi le nne teng fa tshekatshekong, fa go na le kotsi ya gore ngwana a 20
ka tshaba kgotsa a nna kotsi mo go modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, fa go le matshwanedi, a ka rata go utlwa maikutlo a ngwana mo sephiring, mabapi le go nna teng ga motho mongwe fa tshekatshekong. 25
a Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao, o tshwanetse go leka ka gotlhe go batla kwa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a leng kwa teng gore a tle a kgone go konosetsa tshekatsheko ya ngwana mme a ka kopa lepodisi go mo thusa go batla motho yoo.
b Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a 30
ka konosetsa tshekatsheko ya ngwana fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a se teng, fa sengwe le sengwe se dirilwe go leka gobatlamothoyoommeapaletswekego.tlhela,kgotsafamothoyooaitsisitsweka ga tshekatsheko mme a se ka a tla.
kwa kgolegelong kwa tshekatshekong
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong o tshwanetse go-
a tlhalosetsa ngwana maikaelelo a tshekatsheko;
b itsise ngwana ka ga ditshwanelo tsa gagwe ka tsela e e tlhalosiwang; 40
c tlhalosetsa ngwana ka ga ditsamaiso tsa ka bonako tse di tshwanetsweng go latelwa go ka Molao ono; le d botsa ngwana gore a o ikaelela go amogela maikarabelo a tlolo-molao eo.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka nako nngwe le nngwe ya tshekatsheko ya ngwana, a ka buisana le motho mongwe le 45
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka nako nngwe le nngwe ya tshekatsheko, a ka buisana mo sephiring le motho mongwe le 50
mongwe yo o leng teng.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka ya go buisana le motho mongwe le mongwe yo a seng fa lefelong la tshekatsheko, yo o nang le tshedimosetso e e mabapi le tshekatsheko, mme fa go na le tshedimosetso nngwe e e bonweng, ngwana o tshwanetse go itsisiwe ka ga yona. 55
Fa ngwana a latofadiwa mmogo le ngwana mongwe kgotsa bana bangwe, modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka dira tshekatsheko ya bana ka nako e le nngwe fa e le gore seno se mo dikgatlhegelong tsa bana bao botlhe.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go rotloetsa bana go tsaya karolo ka nako ya tshekatsheko.
Ripoto ya tshekatsheko ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go kwa kgolegelong
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go kwala ripoto ya tshekatsheko ka mokgwa o o tshwanetseng mme e na le dikgakololo mo dintlheng tse di latelang, fa go le matshwanedi:
Kgonagalo ya go fetisetsa kgetse kwa kgotlatshekelo ya bana go ya ka molawana wa 50 kgotsa wa 64;
matshwanedi a phaposo ya kgetse mo tshekong, go akaretsa moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong yo o rileng, kgotsa mofuta kgotsa mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong, jaaka go umakiwa jalo mo go molawana wa 53;
kgonagalo ya go gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa go golola ngwana ka boena, go ya ka molawana wa 24;
fa ngwana a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10, go tlhotlhomisa gore ke magato a fe a a tshwanetsweng go tsewa go ya ka molawana wa 9;
kgonagalo ya kitso ya bosenyi ya ngwana fa ngwana a na le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 10, mmogo le dikgato tse di tshwanetsweng go tsewa go kgona go ka supa kitso ya bosenyi;
gore a go tlhokagala tshekatsheko ya ngwana e e nang le dintlha tsotlhe go kgona go ka akanya mabaka a a umakiwang mo karolong ya molawana wa ; le tekanyetso ya dingwaga tsa ngwana, fa di sa netefadiwa, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 13.
go nna teng ga bonno jwa ngwana yo go buisanwang ka ga ene; le boleng jwa tshireletso, mekgabiso le dikarolo tse di botlhokwa tsa lefelo.
Kgonagalo ya gore ngwana a ka nna kotsi mo go ene;
lebaka la gore ngwana ke makgetlho a le mantsi a dira ditlolo-molao kgotsa a tshaba;
famokgwaongwanakagaleaitshotsengkaonamosets.habengoletlagoregodirwetshekatshekogape;le kgonagalo ya gore ngwana a ka romelwa kwa porogrameng ya batlola-molao ba thobalano, tiriso-botlhaswa ya diritibatsi kgotsa porograma nngwe ya kala. e e tseneletseng.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao gore a ye kwa kgolegelong, o tshwanetse go supa fa ripotong gore a ngwana o na le maikaelelo a go amogela maikarabelo a tlolo-molao e a latofadiwang ka yona.
KGAOLO YA 6
goremabakaaaumakilwengmogomolawanawa52 (a)go.tlhago(d)adiragaditswe;mme mo lebakeng la ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, gore kitso ya bosenyi e ka kgona go ka supetswa go ya ka molawana wa 11.
Phaposo ya kgetse mo tshekong e e umakiwang mo karolong ya molawana wa e tshwanetswe go dirwa-
go ya ka karolo ya molawana wa , morago ga tshekatsheko ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 5; le pele ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, jaaka go tlhalosiwa jalo mo Kgaolo ya 7
Mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong e e tshwanetsweng go dirwa ke kgotlatshekelo
Molawana wa 58 o a diragadiwa ka diphetogo tse di tlhokagalang go ya ka ona, mo go ngwanaoasa lateleng taelo nngwe le nngwe e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa 1.
KGAOLO YA 7
Tlholego le maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko-
ke tsamaiso ya pele ga tsheko ya melaoeesa gagamalang e go botswang dipotso mo go yona; mme e ka tshwarelwa kwa kgotlatshekelo kgotsa kwa lefelong lengwe le lengwe le le siametseng.
Maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ke go-
akanya ka ga ripoto ya tshekatsheko ya modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mme e tlhalosa-
tekanyetso ya dingwaga tsa ngwana, fa dingwaga di sa itsiwe;
tlhotlhomisa gore a kgetse e ka faposiwa mo tshekong pele ga go ikarabelo mo tatofatsong;
supa mofuta o o tshwanetseng wa phaposo ya kgetse mo tshekong, fa go tlhokegang gona;
go netefatsa gore tshedimosetso yotlhe e e leng teng mabapi le ngwana, maemo a gagwe le tlolo-molao, di a akanngwa gore go dirwe tshweetso ya phaposo ya kgetse mo tshekong le go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng;
go netefatsa gore dikakanyo tsa batho botlhe ba ba leng teng di tsewa tsia pele tshweetso e tsewa;
go rotloetsa go tsaya karolo ga ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; le go akanya ka kgololo kgotsa go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng, fa go sa ntse go letilwe-
go konosediwa ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko;
ii go tlhagelela ga ngwana kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana; kgotsa iii go fetisediwa ga kgetse kwa kgotlatshekelo ya bana, fa go leng matshwanedi gona.
a Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di tshwanetswe go dirwa mo lebakeng la ngwana mongwe le mongwe yo o latofadiwang ka tlolo-molao, kwa ntle le fa-
ii ngwana a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10; kgotsa iii kgetse e tsholotswe.
Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, tse di umakiwang mo temaneng ya (a), di tshwanetswe go dirwa-
mo nakong ya diura di le 48 morago ga go tshwarwa ga ngwana, mme e nna a tlhatlhetswe, jaaka go tlhalosiwa jalo mo go molawana wa 20 ; kgotsa ii mo dinakong tse di tlhalosiwang mo lekwalong la kitsiso go ya ka molawana wa 18 kgotsa tagafara go ya ka molawana wa 19.
Batho ba ba tshwanetseng go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Ngwana;
motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; le modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.
Fa go na le kgonagalo ya gore taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong e ka dirwa, moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, yo o supilweng ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong,, o tshwanetse go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso, go ya ka molawana wa 81, a ka laela motho mongwe le mongwe gore a se ke a tsenela tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, fa e le gore go nna teng ga motho yo o jalo ga go ka dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana kgotsa fa a nyatsa mokgwa wa dipotsolotso le maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
a Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di ka tswela pele fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a se teng, fa magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, a kgotsofetse gore go dira jalo go ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana.
Fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso a tswela pele kwa ntle ga motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a tshweetso e e jalo ka fa rekotong ya tsheko.
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka dumelela motho mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego kgotsa yo o ka nnang le seabe mo tshekong, go nna teng.
Magiseterata wa dipatlisiso a ka kwalela kgotsa a laela gore motho mongwe le mongwe yo go nneng teng ga gagwe go ka tlhokagalang mo lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, a nne teng.
Go tshola mo sephiring ga tshedimisetso e go neelanweng ka yona kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Tshedimosetso e e neetsweng ke motho mongwe le mongwe kgatlhanong le ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse dirwang pele ga tsheko, ga e a tshwanelwa go dirisiwa mo kopong nngwe le nngwe ya beili, go ikarabela mo tatofatsong, tsheko kgotsa mo ditsamaisong tsa katlholo.
Go sa tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Ngwana kgotsa motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao yo o laetsweng go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka-
lekwalo la kitsiso go ya ka molawana wa 18;
tagafara go ya ka molawana wa 19;
lekwalo sa kitsiso le a le neilweng ke lepodisi go ya ka molawana wa 22, o buisiwa le molawana wa 23;
Tsamaiso ya go tshwara ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go tsamaisa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka tselaeese nang melao e e gagametseng, ka go botsa dipotso, go buisana le batho ba ba tlileng kwa dipatlisisong ka maikaelelo a go bona dikarabo ka ga sengwe le go bona tshedimosetso, mme o tshwanetse go nna le rekoto ya tsamaiso e e jalo.
Kwa tshimologong ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse gore-
ka tsela e e tshwanetseng-
go tlhalosetsa ngwana maikaelelo le mokgwa wa go botsa dipotso mo dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko;
ii go itsise ngwana ka ga mofuta wa tatofatso kgatlhanong le ena;
iii itsise ngwana ka ga ditshwanelo tsa gagwe; le iv go tlhalosetsa ngwana ka ga ditsamaiso tse di tshwanetsweng go latelwa morago fela ga foo, go ya ka Molao ono;
go akanya ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong, a tlhotlhomise mo ngwanang gore a o dumela maikarabelo a tlolo-molao, mme fa ngwana-
a sa dumele maikarabelo, ga a tshwanelwa go botswa dipotso mabapi le tlolo-molao e a latofadiwang ka yona ebile ga go na tshedimosetso mabapi le phaposo ya kgetse mo tshekong kgotsa go bonwa molato mo nakong e e fetileng kgotsa tatofatso e e iseng e sekiwe kgatlhanong le ngwana, tse di tshwanetsweng go tlhalosiwa mo dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko, mme karolo ya molawana wa (c) mmogo le diphetogo tse di tsamaisanang le ona, o a diragadiwa; kgotsa ii fa a sa dumele maikarabelo, dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di tswela pele go ya ka Kgaolo eno; le go tlhotlhomisa dingwaga tsa ngwana go ya ka molawana wa 14, fa go tlhokagala.
Tshedimosetso e e latelang e tshwanetswe go tlisiwa fa pele ga magiseterata yo o dirang dipatlisiso:
Ripoto ya modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, fa e le teng;
lokwalo lengwe le lengwe le le mabapi le go bonwa molato mo nakong e e fetileng, phaposo ya kgetse mo tshekong le tatofatso e e iseng e sekiwe;
ripoto e e mabapi le go tlhatlhelwa ga ngwana kwa lefelong la mapodisi, e e tswang mo lepodising le le batlisisang kgetse go ya ka molawana wa 22 , fa e tlhokagala; le tshedimosetso nngwe le nngweeeka tlhokagalang mo tshekong.
Mo go akanyeng ka tshedimosetso e e umakiwang mo karolong ya molawana wa , magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka-
kopa go newa makwalo mangweaaka tlhokagalang mo tshekong;
batla tshedimosetso go tswa mo mothong mongwe le mongwe yo o tsenelang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, go e dirisa mo boemong jwa tshedimosetso e a nang le yona kgotsa go utlwisisa sentle tshedimosetso e a nang le yona; le tsaya dikgato tse di tlhokagalang go tlhotlhomisa bonnete jwa setatamente sengwe le sengwe le go siama ga sengwe le sengwe se se builweng.
a Fa go ise go dirwe tshekatsheko ya ngwana, magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka nna a se ke a dirisa tshekatsheko fa go le ka fa dikgatlhegelong tsa ngwana go dira jalo.
Magiseterata yo a sa diriseng tshekatsheko go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a go tsaya tshweetso e e ntseng jalo mo rekotong ya tsheko.
Go netefatsa gore dikakanyo tsa batho botlhe ba ba leng teng di tsewa tsia pele go dirwa tshweetso ka ga ngwana, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go-
rotloetsa ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng le motlhokomedi wa ngwana wa semolao, go tsaya karolo;
go dumelela ngwana, motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa motho mongwe le mongwe yo o leng teng go botsa dipotso le go tlhagisa dintlha, tse go ya ka magiseterata wa dipatlisiso, di leng tshwanetseng mo lebakeng la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
a Fa ngwana a latofadiwa le ngwana yo mongwe kgotsa bana ba bangwe, go ka tshwarwa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ka nako e le nngwe fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso a kgotsofetse gore seo se tla nna ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa bana bao.
b fa go dirwa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko tsa motlhakanelwa go ya ka 5
temana ya (a), go ka dirwa ditshweetso tse di farologaneng mo lebakeng la ngwana mongwe le mongwe.
kgetse, a a nang le ona, mme morago ga go akanya ka mabaka mangwe a a matshwanedi, go na le bopaki jo bo lekaneng kgotsa lebaka le le dirang gore motho a dumele gore dipatlisiso di ka dire gore go bonwe bopaki jo bo tlhokagalang, gore tsheko e kgone go tsewela pele;
c itsise ngwana gore kgetse e fetiseditswe kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e tle e reetse kgetse go ya ka Kgaolo ya 9.
Fa magiseterata wa dipatlisiso a ne a reeditse tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mme a utlwile tshedimosetso nngwe le nngwe e e nang le ditlamorago tse di sa siamang mo go tseeng karoloeese nang letlhakore go ka tsaya tshweetso ka ga 20
kgetse, magiseterata ga a tshwanela go reetsa ditsheko dingwe tse di latelang, tsamaiso kgotsa tsheko e e leng ka ga mabaka a a jalo.
Go busediwa morago ga tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso, go ya ka karolo ya molawana wa le wa
, a ka busetsa tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko morago lobaka lwa 25
diura di le 48-
afangwanaatlhatlhetswemmemots.huts.hisiatlhalosagoreoakanyakaga phaposo ya kgetse mo tshekong mme fela tshekatsheko ga e ise e dirwe mme e a tlhokega;
b fa go le botlhokwa go dira taelo ya go- 30
i dira gore motho yo o leng botlhokwa a nne teng mo go konosediweng ga dipatlisiso, a tlhagelele kwa dipatlisisong;
ii bona tshedimosetso e e botlhokwa gore dipatlisiso di konosediwe;
iii tlhotlhomisa ka ga kakanyo ya motswa-setlhabelo le ka ga go akanya ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong; 35
iv dira dithulaganyo mabapi le mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong;
v bona se se ka dirwang go fapoga tlhatlhelo; kgotsa vi go dira tshekatsheko ya ngwana , fa e le gore e ne e sa dirwa mo nakong e e fetileng; kgotsa c mo lebakeng la go dira dipatlisiso dingwe tsa kgetse. 40
Tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko e ka busediwa morago gape lobaka lo lo sa feteng diura di le 48, mo godimo ga lobaka lo lo umakiwang mo karolong ya molawana wa fa e le gore go busediwa morago ga tsheko go ka nna le karolo e tona ya kgonagalo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, mme e re fa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, di ise di konosediwe, kgetse e tshwanetswe go tswalwa go ya ka 45
Fa tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di busediwa morago go ya kakaroloyamolawanawa (c),goregotlegotswewesetatamentesagodumela molato kgotsa go dumela ntlha e e rileng ya molato kgotsa go tshwara phareiti ya go 50
supa motho yo o latofadiwang ka gore ke ene a dirileng molato kgotsa go supa dilo tse di tserweng ka nako e molato o neng o dirwa ka yona, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go itsise ngwana gore o na le tshwanelo ya gore motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa mmueledi wa semolao, a ka nna teng mo tshekong eo. 55
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka busetsa tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko morago lobaka se se sa feteng malatsi a le 14-
a fa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong,goyamolawanawa40 (g),akanayakgakololoyagorego dirwe gape tshekatsheko ya ngwana e e nang le dintlha tse di feletseng kgotsa 60
fa a ka naya kgakololo e e jalo ka nako e go tshwarwang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka yona, mme magiseterata yo o dirang dipatlisiso a kgotsofetse gore go na la mabaka a a dirang gore go dirwe tshekatsheko e e jalo; kgotsa goreaamogelelekwaloleletswangkwagoMolaodiwaBots.huts.hisijwaSets.habayoonanglethatayagofaposakgetsemotshekong,goyakamolawanawa52 .
Tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko e ka busediwa morago sebaka se se ka bewang ke magiseterata yo o dirang dipatlisiso, fa-
ngwana a tlhoka kala. ya sengaka ya bolwetse, kgobalo kgotsa a na le letshogo le le tona mo tlhaloganyong, le le bakilweng ke maitemogelo a gagwe mo se se rileng; kgotsa ngwanaarometswegoyagodirwatshweetsoyabolwetsejwatlhaloganyokgotsagosadirengsentlegetlhaloganyo,goyakamolawanawa77kgotsawa78wa''CriminalProcedureAct''.
Ditaelo tse di dirwang kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko
(a) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso, go ya ka temana ya (b), a ka dira taelo ya gore kgetse e faposiwe mo tshekong go ya ka molawana wa 52 .
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso, mo lobakeng lwa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta, mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, a ka dira fela taelo ya gore kgetse e faposiwe mo tshekong, go ya ka temana ya (a), fa a kgotsofetse gore ngwana o na le kitso ya bosenyi.
fa ngwana a sena mmueledi wa semolao, magisetera yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse a tlhalosetse ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ka ga tiragatso ya molawana wa 82 , mabapi le go nna le mmueledi;
fa ngwana a tlhatlhetswe, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse gore morago ga go akanya ka ga se se umakiwang mo go Kgaolo ya 4, a tlhalosetse ngwana ka ga tatofatso e a latofadiwang ka yona letlha, nako le lefelo tsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana kwa a tla tlhagelelang teng, mme o tshwanetse go laela motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao go nna teng kwa tshekong ka letlha, nako le lefelo tse di beilweng; mme fa ngwana a sa tlhatlhelwa, magiseterata yo o dirang dipatlisiso-
a ka fetola kgotsa a oketsa taelo e e dirilweng go ya ka molawana wa 24 ; mme ii a laele ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, go nna teng kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana ka letlha, nako le lefelo tse di beilweng.
Go isiwa ga bana ba ba tlhokang tlhokomelo le tshireletso kwa kgotlatshekelo ya bana
Fa magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso, a ka lemoga ka nako ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko gore-
ngwana o tlhoka tlhokomelo le thuso tse di umakiwang mo go molawana wa 150 kgotsa wa wa ''Children's Act'' , le gore go a tlhokagala gore ngwana a sekisiwe go ya ka molawana wa 155 le wa 156 wa Molao oo; kgotsa ngwana ga a nne kwa legaeng la gagwe kgotsa kwa lefelong lengwe le le tshwanetseng; kgotsa ngwanaolatofadiwakatlolo-molaoennyekgotsaditlolo-molaotsemaikaeleloatsonaelenggo.tlheleladitlhokegotsangwanatsadijolebothito,magiseteratayoodirangdipatlisisoakaemisatshekommealaelagorengwanaaisiwekwakgotlatshekeloyabanaeeumakiwangmogomolawanawa42waMolaooo,legorengwanaasekisiwegoyakamolawanawa155lewa156.
KGAOLO YA 8
PHAPOSO YA KGETSE MO TSHEKONG
Maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong
Maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong ke go-
sekisa ngwana, e seng go ya tsela e e tlwaelegileng ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosinyi, mo dikgetseng tse di matshwanedi;
rotloetsa ngwana go nna le maikarabelo mo tshenyong kgotsa kutlo-botlhoko e e tlhodilweng ke ena;
tlhotlheletsa neelano ya motswa-setlhabelo ka sesupo sa sengwe se se tla mo tswelang mosola kgotsa go mo neela sengwe jaaka sesupo sa go mo tlhatswa diatla ka ntlha ya tshenyegelo kgotsa botlhoko jo a bo utlwileng;
thibela go tsholwa ga ngwana ka tsela e e supang gore ke motho yo o sa siamang le go thibela ditlamorago tse di sa siamang ka ntlha ya go sekisiwa ka fa mokgweng wa tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi;
fokotsa kgonagalo ya go boeletsa tlolo-molao;
Kakanyo ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong
Morago ga go akanya ka ga tshedimosetso yotlhe e e maleba e go neelanweng ka yona kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kgotsa ka nako ya tsheko, go akaretsa gore a ngwana o na rekoto ya dikgetse tse di kileng tsa faposiwa mo tshekong, kgetse e ka akangwa go faposiwa mo tshekong fa-
ngwana a dumela maikarabelo a tlolo-molao;
ngwana a sa tlhotlhelediwa ka tselaeesa siamang gore a dumele maikarabelo;
go na le bopaki jo bo popota kgatlhanong le ngwana;
akantse ka ga dikakanyo tsa motswa-setlhabelo kgotsa motho mongwe le mongwe yo o nang le dikgatlhegelo mo maemong a motswa-setlhabelo, gore a kgetse e ka faposiwa mo tshekong kgotsa nnyaya, kwa ntle ga fa go sa kgonagale gotlhelele go dira jalo; mme a buisane le lepodisi le le dirang dipatlisiso tsa kgetse mme le supa gore kgetse e ka faposiwa mo tshekong.
Sesupo sa lekwalo se se umakiwang mo karolong ya molawana wa , se tshwanetse go newa moreetsa kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana mme se tshwanetse go nna karolo ya rekoto ya tsheko.
Fa moreetsa-kgetse a sa fapose kgetse mo tshekong jaaka go kaiwa mo karolong ya molawana wa , o tshwanetse go fetisetsa kgetse kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e reediwe go ya Kgaolo ya 9.
Mefuta ya diphaposo kgetse mo tshekong
Go ya ka molawana ono-
taelo ya kgapeletso ya go tsena sekolo'' go tewa taelo e e ntshitsweng go ya ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a tsene sekolo letsatsi lengwe le lengwe mo lobakeng lwa paka e e beilweng, mme go nne le motho yo o tlhomile seno leitlho;
taelo ya nako ya balelapa'' go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a nne le balelapa la gagwe diura tse di beilweng;
taelo ya maitsholo a mantle'' go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a latele tumalano e e dirilweng fa gare ga gagwe le balelapa la gagwe gore a diragatse maemo a a rileng a maitsholo;
taelo ya ikgolaganyo le dithaka'' go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a ikgolaganye le batho ba e leng dithaka tsa gagwe, ba ba ka nnang le seabe mo maitsholong a mantle a ngwana kgotsa gore ngwana a se ke a ikgolaganya le batho ba ba umakiwang kgotsa dithaka tsa gagwe tse di umakilweng;
taelo ya pego'' go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a ye go ipega kwa mothong yo o tlhalosiwang ka nako kgotsa dinako tse di beilweng go kgontsha motho yoo go ela tlhoko maitsholo a ngwana; mme taelo ya tlhokomelo le kaelo'' go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, go baya ngwana ka fa tlase ga tlhokomelo le kaelo ya motho yo o nang le kitso mme a neelana ka kaelo kgotsa thaka ya gagwe gore e tlhokomele le go kaela ngwana ka maitsholo a gagwe.
Mo go molawana ono, mefuta ya phaposo e ka go ya ka maemo a le mabedi, mme-
maemo a ntlha ke a a dirisiwang mo go ditlolo-molao tse di umakiwang mo go Setlhopha sa 1 sa ditlolo-molao; mme maemo a bobedi ke a a dirisiwang mo go ditlolo-molao tse di umakiwang mo go Setlhopha sa 2 le sa 3 sa ditlolo-molao.
Mofuta wa maemo a ntlha a phaposo mo tshekong a akaretsa-
go kopa maitswarelo go go dirwang ka molomo kgotsa ka lekwalo mme go lebisitswe kwa go motho yo o rileng kgotsa batho ba ba rileng kgotsa mokgatlho o o rileng;
kgalemo ya semolao, e na le ditaelo kgotsa e sena tsona;
go bewa ka fa tlase ga taelo ya tlhokomelo kgotsa kaelo; 5
go bewa ka fa tlase ga taelo ya go ipega;
taelo ya go tsena sekolo ka kgapeletso;
taelo ya go nna le balelapa;
taelo ya go ikgolaganya le dithaka;
taelo ya maitsholo a mantle; 10
taelo ya go thibela ngwana go eta, kgotsa go ya kwa lefelong le le tlhalositsweng;
go gapeletsega go ya kwa lefelong la dithuto kgotsa lefelo le le tlhalosiwang le e leng la thupello ya tiro e e rileng, thuto kgotsa go ya go alafelwa bolwetse 15 kgotsa kgobalo ya mo mmeleng;
tueloyamothomongwe,batho,setlhophasabathokgotsasets.haba,mokgatlhoooneelanangkathusokantlhayatatlhegeloeaeboneng go busediwa ga sengwe se se rileng mo go motswa-setlhabelo yo o rileng kapa batswa-setlhabelo ba ba rileng ka ntlha ya tlolo-molao, fa e leng gore selo seo 20 se ka busediwa kgotsa sa neelwa mong wa sona;
ketleetso ya tiro nngwe kgotsa sengwe se se mosola se se dirwang ke ngwana mme a se direla motswa-setlhabelo yo o rileng kgotsa batswa-setlhabelo ba ba rileng;
Mofuta wa maemo a bobedi a phaposo ya kgetse mo tshekong o akaretsa-
kgapeletso ya go ya kwa lefelong le le rileng la thuto kgotsa lefelo thupello ya 40 tiro e e rileng, thuto kgotsa kala. ya bolwetse jo bo rileng kgotsa kgobalo ya mo mmeleng,eeka akaretsang paka kgotsa dipaka tsa go nna kwa teng nakwana;
go romelwa go ya go newa kala. e e tseneletseng ya bolwetse kgotsa kgobalo ya mo mmeleng kgotsa go kgona go rarabolola mathata a a tlhalositsweng e le 45 ona a a dirang gore ngwana a iphitlhele a tlotse molao, mme go ka akaretsa paka kgotsa dipaka tsa go nna kwa teng nakwana; le gobewakafatlasegatlhokomeloyamodirediwatsamaisoeesaletlelelengmotlola-molaogoyakwakgolegelong,motlasegamabakaaakaakaretsanggothibelangwanagoetelamafeloaalengkakwantlegatikologoya50magiseterataengwanaannangmogoyonakatlwaelo,kwantlegagobonapeletumeleloeekwadilwengyamodirediwatsamaisoeesaletlelelengmotlola-molaogoyakwakgolegelong.
a Fa go tlhophiwa mofuta wa phaposo mo tshekong go tswa mo maemong a ntlha jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa 3 mabapi le ngwana yo o- 55
ka fa tlase ga dingwaga di le 14, taelo ga e a tshwanela go feta lobaka lwa dikgwedi di le 12, fa go na le nako e e beilweng;
Taelo e e fetang paka e e umakilweng mo temaneng ya (a) e ka dirwa, mme fa go 60 le jalo, mabaka a go feta paka e e umakilweng a tshwanetswe go kwalwa mo rekotong ya tsheko.
a Fa go tlhophiwa phaposo ya kgetse mo tshekong go tswa mo maemong a bobedi jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa 4 mabapi le ngwana yo o-
ka fa tlase ga dingwaga di le 14, taelo ga e a tshwanela go feta lobaka lwa dikgwedi di le 24, fa go na le nako e e beilweng;
Taelo e e fetang lobaka le le umakiwang mo go temana ya (a) e ka dirwa, mme fa go le jalo, mabaka a go feta paka e e umakilweng a tshwanetswe go kwala mo rekotong ya tsheko.
Magiseterata yo o umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka laela ngwana go tlhagelela kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, go ya ka molawana wa 61 kgotsa mo botsereganying jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, go ya ka molawana wa 62, ka letsatsi, nako le lefelo tse di beilweng, kgotsa go laelo mofuta mongwe le mongwe wa go diragatsa bosiamisi mo mabakeng a a tshwanetseng mo boemong jwa mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e umakiwang mo karolong ya molawana wa kgotsa wa , kgotsa mmogo le nngwe ya mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e umakilweng mo karolong ya molawana wa le wa .
Tlhopho ya mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong
Mabaka a a latelang a tshwanetswe go akanngwa fa go tlhophiwa mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong:
Tlhopho ya phaposo ya kgetse mo tshekong e tshwanetse go nna mo maemong a a tshwanetseng go ya ka molawana wa 53;
setso, bodumedi le puo tse ngwana a tsaletsweng mo go tsona;
maemo a thuto, bokgoni jwa go kgona go tlhaloganya le mabaka a ka fa gae le a tikologo;
a Mo lobakeng lwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 1 sa ditlolo-molao, mefuta ya diphaposo tsa kgetse mo tshekong jaaka di tlhagelela mo go molawana wa 533, di a dira mme di ka dirisiwa mmogo.
Mo lobakeng lwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 2 sa ditlolo-molao le sa 3, mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e tlhagelelang mo go molawana wa 53 , e a dira mme e ka dirisiwa mmogo, mmogo le nngwe le nngwe kgotsa e le dintsi ya mofuta ya ntlha, fa go tshwanetseng.
Tekanyetso ya maemo a boleng e e dirisiwang mo phaposong ya tsheko
e nne e e matshwanedi mo dingwageng le mo mokgweng wa ngwana wa go akanya jaaka mogolo;
e seke ya kgoreletsa go ya sekolong ga ngwana;
e seke ya bopega ka tselaeesa akaretseng bana ba bangwe ka ntlha ya tlhokego ya didiriswa, matlole kgotsa ka tsela e nngwe; mme e lemoge le go tlhaloganya maikutlo a maemo a motswa-setlhabelo.
Diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong di tshwanetse gore, mo go tlhokagalang teng, di-
a neela tshedimosetso e e mosola ka ga bokgoni jwa go dira tiro sentle;
b akaretse ntlha ya go diragatsa gape bosiamisi, e maikaelelo a yona e leng go busetsa dikgolagano mo maemong a mantle morago ga se se diragetseng, go 5
akaretsa kgolagano le motswa-setlhabelo;
c akaretse ntlha e maikaelelo a yona e leng go netefatsa gore ngwana o tlhaloganya gore maitsholo a gagwe a ama batho ba bangwe jang, go akaretsa batswa-setlhabelo ba tlolo-molao, mme e ka akaretsa tuelo ya tshenyegelo kgotsa tatlhegelo; 10
e bopiwe ka tsela e di tla tshwanelwang ke go dirisiwa mo mabakeng a a farologaneng le mo go ditlolo-molao tse di farologaneng;
f bopiwe ka tsela e e tla dirang gore go dira ga tsona go kgone go lekanyediwa;
g rotloediwe le go dirisiwa ka maikaelelo a go di dirisa ka go lekana le go 15
tlhelelwamonagengyotlhe,gontsegoakangwakaditlhokegotsedi itlhaotseng le maemo a bana mo dinageng-selegae le ditlhopha tse di bokoa mme di utlwisiwa botlhoko bonolo mo mmeleng le mo tlhaloganyong; le h go akaretsa, fa go tlhokega, batsadi, bagolo ba ba tshwanetseng kgotsa batlhokomedi ba bana ba semolao. 20
Neelano le tetlelelo ya semmuso ya diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong
kgetse mo tshekong, le kwa go moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, e e setseng e neilwe tetlelelo ya semmuso go ya ka molawana ono mme e na le seti.kheitisannetesatetlelelo,seseumakilwengmokarolongyamolawanawa (e).
a Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsa katlaatlelo loago, mmogo le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, thuto, ditirelo tsa 30
tshiamiso, polokego le tshireletso mmogo le maphelo, ba tshwanetse go-
i dira togamaano ya melao ya bokgoni jwa go tlhaloganya le go dira mo dikarolong tsotlhe tsa Puso le mo mekgatlhong e e seng ya puso, go tlhoma, go tshola mo maemong a le mangwe le ntshetso-pele ya diporograma tse di dirisiwang mo phaposong ya kgetse mo tshekong; 35
ii go tlhoma le go tshola mo maemong a le mangwe tsamaiso ya tetlelelo ya semmuso, jaaka e beilwe, ya diporograma tse di dirisetswang phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong; le iii go netefatsa go nna teng ga didiriswa go kgona go tsenya mo tirisong diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, jaaka ka fa go tshwanetseng ga 40
nnaka teng.
bTsamaisoyatetleleloyasemmusoeeumakiwangmotemanengyaaii,e tshwanetse go nna le-
i mokgwa o o dirisiwang wa go sekaseka diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong go netefatsa gore di ka go ya ka fa maemong a bonnye jo bo 45
umakiwang mo go molawana wa 55;
ii mokgwa o o dirisiwang wa go sekaseka diteng tsa diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, go netefatsa gore di supa kgato e e nang le bokao ebile e e lekanetseng mo tshenyegelong kgotsa kutlobotlhoko e e tlisitsweng ke ditlolo-molaotsedidirilwengkebana,go.tlhelelamaikaeleloaphaposoya 50
kgetse mo tshekong;
iii didiriswa tsa go ela tlhoko diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, mabapi le bokgoni jwa bonagoneelanakatireloeenanglebolenggo.tlhelelamaikaeleloaphaposo ya kgetse mo tshekong le bokgoni jwa bona go rotloetsa kobamelo ya ditaelo tsa 55
phaposo ya kgetse mo tshekong;
iv dikgato tsa go tlosa, mo melaong ya tsamaiso, diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, fa go leng matshwanedi gona.
c Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a katlaatlelo loago le tshwanetse 60
gore-
i pele Molao ono o tsengwa tirisong, le kwale togamaano ya melao le tsamaiso ya melao e e tla dirisiwang mo tetlelelong ya semmuso jaaka go umakiwa mo temanengya(a)(i)le(ii)kwaPalamenteng;
ii dikgwedi di le tharo morago ga go kwala togamaano ya melao le tsamaiso ya melao e e tla dirisetswang tetlelelo ya semmuso kwa Palamenteng, a phasalatse 5
kitsiso mo kuranteng e go kwalwang Melao mo go yona, a laletsa go dikopo tsa tetleleo ya semmuso ya diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, jaaka go tlhalosiwa ka fa go tshwanetseng ga diragala ka teng mo togamaanong ya melao le tsamaiso ya melao tse di dirisetswang tetla ya semmuso jaaka go umakiwa mo temaneng ya 10
i, mme dikopo di tshwanetse go tlisiwa mo lobakeng la dikgwedi di le nne go tloga ga letlha leno la phasalatso;
iii mo lobakeng la dikgwedi di le nne go tloga ka letlha la go tswalelwa ga dikopo tse di umakiwang mo karolong ya temana ya (ii), go netefatsa gore dikopo tsotlhe tse di amogetsweng di a akanngwa le go tsaya tshweetso ka ga tsona, 15
mme se se lebeletsweng segolo thata e le go fetsa ka dikopo mabapi le diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong tse di neng di le teng ka nako ya tshimilogo ya
Molao ono.
d Morago ga go fela ga dinako tse beilweng, tse di umakiwang mo temaneng ya c, 20
dikopo tsotlhe tsa tetlelelo ya semmuso, tshwanetse go dirwe ka tsona ka mokgwa le mo dinakong tsa khutliso,tse di beilweng mo togamaanong ya melao le melao ya tsamaiso, tse di dirisetswang tetlelelo ya semmuso.
e Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago,letshwanetselantshaseti.kheitisatetleleloyasemmusokafagotshwanetseng 25
ka teng, mo go porograma nngwe le nngwe le mo go moneelana-ka-tirelo mongwe le mongwe wa phaposo ya kgetse mo tshekong yo o letleletsweng semmuso go ya ka molawana ono.
semmuso.
g Tsamaiso ya boleng jwa tiisetso e tshwanetswe go dirwa ka mokgwa o o beilweng mabapi le porograma e e letleletsweng semmuso ya phaposo ya kgetse mo tshekong le moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.
a Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya 35
katlaatlelo loago, le tshwanetse go phasalatsa dintlha tsa porograma nngwe le nngwe le tsa moneelana ka tirelo mongwe le mongwe yo a letleletsweng kgotsa yo o ntshitsweng mo melaong ya tsamaiso, go ya ka molawana ono mo Kuranteng e e kwalang Melao mo lobakeng lwa malatsi a le 30 morago ga go newa tetlelelo ya semmuso kgotsa go ntshiwa mo melaong ya tsamaiso. 40
b Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo loago, o tshwanetse gore morago fela ga phasalatso nngwe le nngwe e e umakiwang mo temaneng ya (e), a neela khopi ya phasalatso-
i batsayakarolo ba ba tshwanetseng, ba ba welang ka fa tlase ga tikologo e a nang le dithata mo go yona; le 45
ii Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, yo o tshwanetseng go phatlalatsa phasalatso mo go batsaya-karolo ba ba tshwanetseng, ba ba tsayang karolo mo tsamaisong ya Molao ono.
Go ela tlhoko gore taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong e a latelwa
Fa go dirwa taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, magiseterata yo o 50
umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go tlhopha modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho mongwe yo o matshwanedi, go ela tlhoko gore ngwana o latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong. 55
Fa ngwana a sa latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo o tlhophilweng go ya ka karolo ya molawana wa , o tshwanetse go itsise, ka tsela e e tshwanetseng, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka lekwalo gore ngwana ga a latela taelo ya phaposo ya kgetse 60
mo tshekong.
Fa magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, a lemoga gore, modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo tlhophilweng go ya ka karolo ya molawana wa ga a dira tiro ya go ela tlhoko gore ngwana o latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, kgotsa ga a ka a istise magiseterata, magiseterata yo o dirang 5
dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore ngwana ga a latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, magiseterata, magisetera yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go batlisisa gore ke ka ntlha ya eng modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo o tlhophilweng, a sa dira ka fa a neng a tshwanetse go dira ka teng, 10
mmefago.tlhelwagorephosokeyamodirediwatsamaisoyaeesaletleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong kgotsa ke ya motho yo o tlhophilweng-
a mo lobakeng lwa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho mongwe yo o thapilweng ke Puso, magiseterata, magiseterata yo dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya 15
bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go itsise botsamaisi ka ga phitlhelelo ya gagwe, gore bo tle bo tseye dikgato tse di tlhokegang; kgotsa b mo lobakeng lwa motho yo o sa thapiwang ke Puso, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go itsise Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo 20
Loago.
Tsamaiso e e tlhalosiwang mo go molawana wa 3 ga e thibele tharabololo nngwe mo molaong mongwe.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo o matshwanedi yo o umakiwang mo karolong ya molawana wa , o 25
tshwanetse gore fa ngwana a latetse ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, sentle, aneelemots.huts.hisiyootshwanetsengripotoeejalo.
Go se latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong
Fa ngwana a sa latele taelo nngwe le nngwe ya phaposo ya kgetse mo tshekong, magiseterata yo o umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o 30
dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, morago ga go itsisiwe ka seno, ka mokgwa o o beilweng, ba ka ntsha lekwalo la tshwaro ya ngwana kgotsa ngwana a ka ntshetswa tagafara go ya ka molawana wa 19, gore a tlhagelele fa pele ga magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana. 35
Fa ngwana a tlhagelela fa pele ga magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana mabapi le lekwalo la tshwaro le le ntshitsweng kgotsa tagafara, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ba tshwanetse go batlisisa mabaka a a dirileng gore ngwana a seke a latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong mme ba 40
dire tshweetso ya gore go sa lateleng taelo ke phoso ya ngwana kgotsa nnyaya.
Fago.tlhelwaelegoregosalatelenggataelogasephosoyangwana, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ba ka-
a tswela pele ka mofuta o o jalo wa phaposo ya kgetse mo tshekong kgotsa go 45
se na mabaka a a fetotsweng;
b oketsa kgotsa go diragatsa mofuta mongwe wa phaposo ya kgetse mo tshekong; kgotsa c dira taelo e e matshwanedi e e tla thusang ngwana le balelapa la gagwe go latela mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong o o neng o dirisiwa mo 50
tshimologong, mme go na le mabaka a a fetotsweng kgotsa a a okeditsweng, kgotsa a se yo.
tshekong kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko go ya ka molawana wa 49 , a ka tsaya tshweetso ya go tswela pele ka kgetse, mme go tla diragadiwa molawana wa 49 le dipohetogo tse di tlhokagalang go ya ka bokao;
b kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, mo lobakeng la fa kgetse e ne e 60
Ditlamorago tsa semolao tsa phaposo ya kgetse mo tshekong
Rejisetara ya bana e go dirilweng taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong
dintlha tsa ngwana mongwe le mongwe;
dintlha tsa tlolo-molao e go dirilweng taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong ka ga yona;
mofuta wa phaposo kgotsa mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong jaaka e tlhalosiwa mo taelong ya phaposo ya kgetse mo tshekong; le dintlha tsa ngwana tse di ka ga go latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.
Maikaelelo a rejisetara ke go tshola rekoto ya dintlha tse di umakilweng mo karolong ya molawana wa mabapi le dikgetse tsa bana tse di fapositsweng mo tshekong ya semolao ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosinyi go ya ka Molao ono-
modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong fa a dira tshekatsheko ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 5;
Rejisetara e tshwanetswe go lebelelwa fela ke batho kgotsa mekgatlo e e tlhokang tshedimosetso e maikaelelo a yona a tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa , jaaka go kailwe.
Kopano ya setlhopha sa balelapa
(a) Kopano ya setlhopha sa balelapa ke tsamaiso e e seng ya semmuso e maikaelelo a yona e leng go kopantsha nngwana yo o latofadiwang ka tlolomolao le motswa-setlhabelo, ba engwe nokeng ke bamalapa a bona le batho bangwe ba ba
tshwanetseng, kopano e e tsenetswe ka batho ba ba umakiwang mo karolong ya molawanawa (b),mmemogoyonagodirwatogamaanoyagorengwanaotla baakanya jang ditlamorago tse di tlhodilweng ke tlolomolao.
b Kopano ya setlhopha sa balelapa e dirwa fa fela motswa-setlhabelo mmogo le ngwana ba dumela gore e nne teng. 5
Fa ngwana a tswetswe ke taelo ya go tlhagelela kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong yo o tlhophilweng ke magiseterata yo o umakilweng mo go molawana 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, tshwanetse gore mo malatsing a le 21 morago ga go dirwa ga taelo, go bitswe kopano ka go- 10
a ka go baya letlha, nako le lefelo le kopano e tla tshwarelwang kwa go lona; le b go tsaya dikgato go netefatsa gore batho botlhe ba ba ka tsenelang kopano, ba itsisiwe go sa le nako ka ga letlha, nako le lefelo la kopano.
a Kopano ya setlhopha sa balelapa e tshwanetswe go tsereganngwa ke motsereganyi wa kopano ya lelapa, mme e ka nna modiredi wa tsamaisoeesa 15
letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong yo a umakilweng mo go molawana wa 56 .
b Kopano ya setlhopha sa balelapa e ka tsenelwa ke batho ba ba latelang:
i Ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; 20
ii motho mongwe le mongwe yo o kopilweng ke ngwana;
iii motswa-setlhabelo wa tlolo-molao e go tweng e dirilwe, motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, fa go tlhokagala, le motho mongwe le mongwe yo o tlhophiwang ke motswa-
setlhabelo go ka mo tshegetsa; 25
iv modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, fa e le gore ga se ene motsereganyi wa kopano ya setlhopha sa balelapa;
vi lepodisi lengwe le lengwe;
kopano ya setlhopha sa balelapa a ka bonang go le matshwanedi gore a nne teng;
le viii mongwe le mongwe yo o letleletsweng ke motsereganyi wa setlhopha sa balelapa go tsenela kopano.
Fa kopano ya setlhopha sa balelapa e ka se ke ya kgona go tshwarwa ke letlha, 35
nako le lefelo kwa e neng e beetswe go nna kwa teng, modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go bitsa kopano nngwe, mo malatsing a le 21 go tloga ka letlha le kopano e neng e tshwanetswe go tshwarwa ka lona, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana ono.
Batsaya-karolo mo kopanaong ya setlhopha sa balelapa ba tshwanetse go sala 40
morago tsamaisoeeba dumalaneng ka yona le gona ba ka dumalana le togamaano mabapi le ngwana, go ya ka karolo ya molawana wa .
Togamaano e e umakiwang mo karolong ya molawana wa 5-
a e ka akaretsa-
i tiriso ya mofuta mongwe le mongwe o o leng mo go molawana wa 533; 45
kgotsa ii kgato nngwe le nngwe e e leng matshwanedi mo go ngwana, balelapa la gagwe, mabaka a a tlwaelegileng, a a tsamaisanang le melawana e e leng mo go Molao ono; mme b e tshwanetse- 50
i ya tlhalosetsa ngwana ka ga maikaelelo le lobaka le a tshwanetseng go tlhelelwakalona;
ii go nna le dintlha tsa ditirelo le thuso e e tshwanetseng ya newa ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; 55
iii e tlhalose ka ga batho kgotsa mekgatlo e e tshwanetseng go neelana ka ditirelo le thuso;
iv e tlhalose maikarabelo a ngwana le a motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao;
v e tlhalose maikaelelo a a leng ka ga ngwana le ka ga motsadi wa ngwana, 60
mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao;
vi e akaretse mabaka mangwe a a leng ka ga thuto, tiro, boitapoloso le tsa maphelo a ngwana jaaka di tlhokagala; mme vii a akaretse mokgwa wa go ela tlhoko togamaano.
a Motsereganyi wa setlhopha sa balelapa oi tshwanetse go kwala dintlha le mabaka a togamaano nngwe le nngwe e go dumalanweng ka yona kwa kopanang ya setlhopha sa balelapa mme a neye ngwana, modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo a umakiwang mo go molawana wa 571, khophi ya rekoto.
Fa kopano e sa diragale kgotsa fa ngwana a sa latele togamaano e go dumalanweng ka yona kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao kgotsa motho, o tshwanetse go itsise magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana ka lekwalo, mme molawana wa 58 o tla diragadiwa.
(a) Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao go tewa tsamaiso e e seng ya semmuso e maikaelelo a yona e leng go kopanya ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao le motswa-setlhabelo, mo go dirwang gona togamaano ya gore ngwana o tla baakanya jang ditlamorago tsa tlolo-molao.
Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao bo ka dirwa fa fela motswa-setlhabelo le ngwana ba dumela gore bo dirwe.
Fa ngwana a laetswe gore a tlhagelele kwa botsereganying jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, molawana wa 61 , , , , , le o a diragadiwa mmogo le diphetogo tse di leng ka fa tlhalosong ya ona.
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo o tlhophilweng ke magiseterata yo o umakilweng mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go bitsa botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao.
Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, bo tshwanetse jwa tseregangwa ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong yo o umakiwang mo go molawana wa 56 , o a tla etelelang pele tsamaiso e e tshwanetseng go latelwa kwa botsereganying.
KGAOLO YA 9
Dikgotlatshekelo tsa ngwana le tsheko tse di akaretsang bana
(a) Ngwana mongwe le mongwe yo kgetse ya gagwe e rometsweng kwa kgotlatshekelo ya ngwana go ya ka molawana wa 49 , o tshwanetse go tlhagelela kwa kgotlatshekelo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse e e jalo go ya ka Kgaolo eno.
Molao ono mo lobakeng la ngwana; le
Pele ga maikarabelo mo tatofatsong kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, moreetsa-kgetse o tshwanetse gore, go ya ka mokgwa o o tshwanetseng a-
itsise ngwana ka ga mofuta wa ditatofatso tse a latofadiwang ka tsona;
itsise ngwana ka ga ditshwanelo tsa gagwe; mme a tlhalosetse ngwana ka ga ditsamaiso tse di tshwanetsweng go latelwa go ya ka Molao ono.
e ka bona tshedimosetso go tswa mo go motho mongwe le mongwe yo a amegang mo tshekong;
e tshwanetse gore mo dikgatong tsotlhe tsa tsheko, segolo-bogolo ka nako ya go ganetsa ngwana ka dipotso, e netefatse gore tsheko e matshwanedi mme ga e mafega le gona e siametse dingwaga le go tlhaloganya ga ngwana.
Ga go motho yo a tshwanetseng go nna teng ka nako nngwe le nngwe ya tsheko kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, kwa ntle fela fa go nna teng ga gagwe go tlhokagala mabapi le tsheko ya kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana kgotsa fa moreetsa-kgetse a mo neile tetla ya gore a nne teng.
Molawana wa 154 wa ''Criminal Procedure Act'' o a diragadiwa mmogo le diphetogo tse di tlhokegang go ya ka tlhaloso mabapi le phasalatso ya tshedimosetso.
Fa moreetsa-kgetse kwa kgotlatsheko ya bosiamisi ya ngwana, ka nako ya tsheko, a lemoga gore ngwana ke ngwana yo o tlhokang tlhokomelo le tshireletso tse di umakilweng mo go molawana wa 50, kgotlatshekelo e tshwanetse go dira go ya ka fa se molawana o se rayang.
Thuso ya batsadi
Go ya ka karolo ya molawana wa le wa , ngwana o tshwanetswe go engwa nokeng ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mo tshekong kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana.
Fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a sa kgone go bonwa morago ga go tsaya matsapa a a leng matshwanedi, mme tiego nngwe gape e ka kgoreletsa dikgatlhegelo tse di molemo tsa ngwana kgotsa tsamaiso ya bosiamisi, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka ntsha taelo ya gore ngwana a se thusiwe ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao.
Motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao yo o laetsweng ke magiseterata go ya ka molawana wa 49 , gore a nne teng kwa tshekong, o tshwanetse go nna teng kwa tshekong, kwa ntle fela ga fa a boleletswe gore a se ke a nna teng go ya ka karolo ya molawana wa .
Fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a sa itsisiwe gore a nne teng jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa , kgotlatshekelo ya ngwana, ka nako nngwe le nngwe ya tsheko, e ka kwalela kgotsa ya laela gore motsadi, mogolo yo o tshwanetsng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, a kwalelwe gore a nne teng mo tshekong.
Motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, yo a laetsweng go nna teng jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa kgotsa yo o kwaletsweng lekwalo go ya ka karolo ya molawana wa , a ka dira kopo kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e letlelelwe gore a se ke nna teng kwa tshekong, mme fa moreetsa-kgetse wa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana a letlelela motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, o tshwanetse go dira jalo ka lekwalo.
Fa ngwana a sa thusiwe ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao mme ngwana a kopa thuso, moreetsa-kgetse a ka tlhopha moela-tlhoko yo o ikemetseng, ka mokgwa o o tshwanetseng, gore a thuse ngwana.
Nako e e letleletsweng ya go busetsa tsheko kwa morago
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go konosetsa ditsheko tsotlhe tsa bana ka bonako jo bo ka kgonagalang mme e netefatse gore tsheko ga e busediwe kwa morago makgetlho a le mantsi go ya ka Molao ono.
Fa ngwana- 5
a a tlhatlhetswe kwa kgolegelong, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele tsheko e simolola, ga e a tshwanela go busetsa tsheko morago lobaka lo lo fetang malatsi a le 14 ka nako e le nngwe;
batlhatlhetswekwalefelonglatlhokomeloyangwanalemos.a,kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele ga tshimilogo ya tsheko, ga e a tshwanelwa go 10
busetsa tsheko morago lobaka lo lo fetang malatsi a le 30 ka nako;
c golotswe, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele ga tshimilogo ya tsheko, ga e a tshwanela go busetsa tsheko morago lobaka lo lo fetang malatsi a le 60 ka nako e le nngwe.
yo kopo ya gagwe ya beili e iseng e konosediwe.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka faposa kgetse mo tshekong
(a) Kgotla-tshekeloKgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, nako nngwe le nngwepelekgetsekafaletlhakorenglamots.huts.hisiekonosediwa,ekadirataeloya phaposo ya kgetse mo tshekong kgatlhanong le ngwana, go ya ka molawana wa 52 . 20
b Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e dirang taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, e tshwanetse go busetsa tsheko eo kwa morago, fa go santse go letilwe go bona gore ngwana o latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong mme e tla laela ngwana gore fa a sa latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, seo se ka dira gore go kwalwe gore o dumela go tsaya maikarabelo fa tsheko e tswela pele jaaka go 25
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, morago ga go amogela ripoto go tswa go modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, e e tlholosang fa ngwana a latetse taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong sentle, mme fa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e kgotsofetse gore ngwana o latetse taelo, e ka 30
dira taelo ya gore tsheko e emisiwe.
KGAOLO YA 10
GO NTSHIWA GA KATLHOLO
KAROLO YA 1: KAKARETSO
Ngwana yo o tshwanetsweng go atlholwa go ya ka kgaolo eno 35
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse gore morago ga go bona ngwana molato, e ntshe katlholo go ya ka Kgaolo eno.
Maikaelelo a katlholo le mabaka a a tshwanetsweng go elwa tlhoko
Mo godimo ga mabaka mangwe le mangwe a katlholo, maikaelelo a katlholo, go ya ka Molao ono, ke go- 40
a rotloetsa ngwana go tlhaloganya ditlamorago le go nna le maikarabelo a tshenyo kgotsa kutlobotlokoeae tlhodileng;
d netefatsa gore tlhokego nngwe le nngwe ya tlhokomelo, kaelo, maitsholo kgotsa ditirelo tsa di leng karolo ya katlholo, di thusa ngwana mo tsamaisong ya kamogelo; mme e go romelwa kwa kgolegelong e le yona tsela ya bofeloeeka dirisiwang mme e le fela lobaka lo lo khutshwane le le matshwanedi. 50
Go rotloetsa maikaelelo a katlholo a a umakiwang mo karolong ya molawana wa le go rotloetsa pusetso ya bosiamisi, dikatlholo di ka dirisiwa ka go kopanngwa.
Gore a tlolo-molao ke e e masisi fa e supang gore ngwana o na le setlwaedi sa mediro e e tlholang tshenyegelo kgotsa kutlobotlhoko;
tshenyegelo kgotsa kutlobotlhoko e e tlhodilweng ke tlolomolao, e ka arogangwa go ya ka fa go se tlhokomeleng ga ngwana mo go tlholeng tshenyegelo kgotsa kutlobotlhoko; le goreangwanaotlhokatireloegoneelanwangkayonakwalefelonglatlhokomeloyangwanalemos.a.
Fa go akangwa ka ga go neelana ka katlholo e e akaretsang go romelwa kwa kgolegelong go ya ka molawana wa 77, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go ela tlhoko mabaka a a latelang:
bogolo jwa go amega ga motswa-setlhabelo ka ntlha ya tlolomolao;
goselatelegamekgwamengweeesengyagonnamolefelonglatlhokomeloyangwanalemos.a;faeleteng;le keletso ya go tshola ngwana a le ka kwa ntle ga kgolegelo.
Go amiwa ga motswa-setlhabelo ke tlolo-molao
Mo lobakeng lwa molawana ono,setatamente sa kamego ya motswa-setlhabelo go raya setatamente se se ikanisitsweng se se dirilweng ke motswa-setlhabelo kgotsa motho yo a letleletsweng ke motswa-setlhabelo go dira setatamente mo boemong jwa gagwe, mme se supa ditlamorago tsa mmele, tlhaloganyo, go tshela mmog le batho kgotsa maemo a tsa madi, tse di dirilweng ke tlolomolao mo go motswa-setlhabelo.
Fa diteng tsa setatamente sa motswa-setlhabelo sa ditlamorago di sa ganediwe, setatamente sa motswa-setlhabelo sa ditlamorago se amogelwa jaaka bopaki fa go neelanwa ka sona.
Diripoto tsa pele ga katlholo
Modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go konosetsa ripoto ka bonako jo bo ka kgonegang mme e seng morago ga dibeke di le thataro morago ga letlha le ripoto e kopilweng ka lona.
Fa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a naya kgakololo ya gore ngwana a atlholelwe go romelwa kwa lefelong la tlhokomelo yangwanalemos.aeeneelanangkaporogramaeeumakiwangmogomolawanawa
letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong, go tswa mo mothong yo o tlhokometseng lefelo leo, mabapi le go nna teng ga bonno jwa ngwana yoo.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka ntsha katlholo nngwe kwa ntle ga e go dirilweng kgakololo ka ga yona mo ripotong ya pele ga katlholo, mme fa seo se diragala, e tshwanetse go kwala mabaka mo rekotong ya tsheko, gore ke ka ntlha ya eng 10
e ntsha katlholo e sele.
KAROLO YA 2:
MEFUTA YA KATLHOLO
mosets.habengmmeeakaretsanngwelenngweyamefutaeeumakiwangmogo molawana wa 53, jaaka mefuta ya katlholo, kgotsa kopanyo ya tsona le katlholo e e akaretsang go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya ba tshiamiso, e e umakiwang mo go molawana wa 75.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo e e ikaegileng mo 20
a kopa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong yoo go ela tlhoko gore a ngwana o latela taeloeae neilweng le go naya kgotlatshekelo ripoto, ka mokgwa o o tshwanetseng, ya gore o dira jang, le go supa gore o latela taelo; le 25
b go lemosa ngwana gore fa a sa latele taelo ya katlholo, seo se ka dira gore a tliswe gape kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore go tle go dirwe dipatlisiso go ya ka molawana wa 79.
Dikatlholo tse di supang go diragadiwa ga bosiamisi
Kgotlatshekelo ya ngwana e e boneng ngwana molato ka tlolomolao, e ka 30
fetisetsa kgetse kwa-
a kopanong ya setlhopha sa balelalapa go ya ka molawana wa 61;
b botsereganying jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao go ya ka molawana wa 62; kgotsa c tsamaisong nngwe le nngwe ya go busetsa bosiamisi, e e leng go ya ka 35
tlhaloso ya go busediwa ga bosiamisi.
Fa e amogela dikgakololo go tswa kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao kgotsa tsamaiso nngwe le nngwe ya go busediwa ga bosiamisi, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e ka ntsha katlholo, ka go netefatsa, go fetola kgotsa go tsenya mo boemong jwa dikgakololo. 40
Fa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e sa dumalane le mabaka a togamaano e e dirilweng kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, botsereganyi jwa motswa-
setlhabelo le motlola-molao, kgotsa tsamaiso nngwe ya go busediwa ga bosiamisi, kgotlatshekelo e ka ntsha katlholo nngwe e e leng go ya Kgaolo eno mme e bo e kwala mabaka mo rekotong ya tsheko gore ke ka ntlha ya eng e ntshitse katlholo eo mo 45
boemong jwa togamaano.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo go ya ka karolo ya molawana wa , e tshwanetse go-
kgolegelong, go tlhokomela gore ngwana o latela taelo ya katlholo e e umakilweng mo karolong ya molawana wa , le go naya kgotlatshekelo ripoto ya kgatelo-pele, ka mokgwa o o tshwanetseng, mme e supa gore taelo e a latelwa; le b laela ngwana gore fa a sa latele taelo ya katlholo, a ka tlisiwa gape fa pele ga 55
kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore go dirwe dipatlisiso go ya ka molawana wa 79.
Faene kgotsa dikatlholo dingwe boemong jwa faene
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato o o tshwanetsweng ke faene, e tshwanetse gore pele e ntsha faene e-
a batlisise ka ga bokgoni jwa ngwana, batsadi ba gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, go kgona go 5
duela faene, e ka nna ka gangwe fela kgotsa ka dipaka tse di farologaneng; le b akanye ka gore a fa ngwana a ka palelwa ke go duela faene, seno se ka dira gore ngwana a romelwe kwa kgolegelong.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka akanya ka go ntsha nngwe ya dikatlholo tse di latelang mo boemong jwa faene: 10
a Letshwao la tuelo ya tshenyegelo mo go motho yo o rileng, batho, setlhopha sabathokgotsasets.habakgotsamokgatlhoooneelanangkadithuso;
c maikarabelo a ngwana a go neelana ka tirelo e e rileng kgotsa sengwe se se ka 15
tswelangmothoyoorilengmosola,batho,setlhophasabathokgotsasets.haba kgotsa mokgatlho o o neelanang ka dithuso: Fa fela e le gore maikarabelo a go neelana ka tirelo e e rileng, e ka nna katlholo e e newang ngwana yo o nang le dingwaga di le 15 kgotsa go feta; kgotsa d mofuta mongwe le mongwe wa katlholo o kgotlatshekelo ya bosiamisi ya 20
ngwana e akanyang gore o matshwanedi mo mabakeng ao.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo go ya ka molawana ono, e tshwanetse go-
a kopa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-moalo go ya kwa kgolegelong, go tlhokomela gore ngwana o latela taelo ya katlholo le go naya 25
kgotlatshekelo ripoto ya kgatelopele, ka mokgwa o o tshwanetseng, le go supa fa ngwana a latela taelo; le b go laela ngwana gore fa a sa latele taelo ya katlholo, go ka dira gore ngwana a tlisiwe gape fa pele ga kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore go tle go dirwe dipatlisiso go ya ka molawana wa 79. 30
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato, e ka ntsha katlholo e e akaretsang go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya baditshiamiso-
a mo lobakeng lwa ngwana yo o nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta, go ya kamolawanawa276 (h)kgotsa(i)wa''CriminalProcedureAct'';kgotsa 35
b mo lobakeng lwa ngwana yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 14, goya kamolawanawa276 (h)wa''CriminalProcedureAct''.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato ka tlolo-molao, e ka mo atlholela ngwana go nna kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le 40
Katlholo e e umakiwang mo karolong ya molawana wa 1, go ya ka karolo ya molawana wa , e ka ntshiwa lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le tlhano kgotsa lobaka lo lo sa feteng letlha le ka lona ngwana yo a tshwarang dingwaga di le 21, go tla 45
ya ka letlha le le leng gau. mo go ona.
a Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato ka tlolomolao-
i e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao; le ii o e reng fa o dirilwe ke mogolo, go ne go ka tshwanela go mo naya katlholo ya 50
go ya kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le lesome, fa go na le mabaka a a utlwagalang ebile a gapeletsa, mo godimo ga katlholo e e leng go ya ka karolo ya molawana wa , e ka atlholela ngwana katlholo ya go ya kgolegelong mme katlholo e e jalo ngwana a ka e dira morago ga go konosetsa lobaka lo lo leng go ya ka karolo ya molawana wa . 55
bYoelengtlhogoyalefelolatlhokomeloyangwanalemos.akwangwanaa atlholetsweng go ya kwa go lona go ya ka karolo ya molawana wa , fa ngwana a konosetsa katlholo eo, o tshwanetse go neelana ka ripoto e e leng go ya ka mokgwa o o
tshwanetseng, kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo kwa teng, mme a na le dikakanyo tsa gagwe mabapi le maikaelelo a a leng matshwanedi a katlholoeeumakiwangmogomolawanawa69,aa.tlheletswengmmogolekgonagalo yagobusetsangwanamosets.habengkwantlegagoreayekwakgolegelonglobakale lengwe gape. 5
c Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, morago ga go akanya ka ga ripoto le mabaka mangwe a a matshwanedi, fa e kgotsofetse gore go ka fa dikgatlhegelong tsa bosiamisi go dira jalo, e ka-
i netefatsa katlholo le lobaka lwa go nna kwa kgolegelong le le ntshitsweng kwa tshimologong, mme e re morago fela ga foo, ngwana a tlosiwe kwa lefelong la 10
ii tsenye katlholo nngwe mo boemong jwa katlholo eo, e kgotlatshekelo e akanyang gore e matshwanedi mo tlase ga mabaka ao; kgotsa iii laela gore ngwana a gololwe, mo tlase ga ditaelo kgotsa kwa ntle ga ditaelo. 15
a Ngwana yo o atlhotsweng go ya ka molawana ono, o tshwanetswe go isiwa 20
kwalefelonglatlhokomeloyangwanalemos.aleleumakiwangmotaelong,kamokgwa o o tshwanetseng, mme e se ke ya nna morago ga kgwedi e le nngwe morago ga go dirwa ga taelo.
b Fa go dirwa taelo e e umakiwang mo karolong ya molawana wa 1, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go- 25
i tlhalosa lefelo le ngwana a tshwanetsweng go amogelwa kwa go lona, mme go ntse go akangwa ka tshedimosetso e e bonweng ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-malao go ya kwa kgolegelong, yo a umakiwang mo go molawana wa 71 ;
ii dira gore taelo e itsisiwe ba ba tshwanetseng, ka mokgwa o o tshwanetseng; 30
iii naya ditaelo tsa kwa ngwana na tshwanetsweng go bewa gona lobaka lo lo rileng peleaamogelwakwalefelonglatlhokomeloyangwanalemos.a,lele tlhalosiwang go ya ka taelo, mme gona e nne kwa lefelong lengwe la tlhokomelo yangwanalemos.a,leleumakiwangmogomolawanawa191 (h)wa
lefelong la tlhatlhelo; le iv go laela modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go tlhokomela motsamao wa ngwana go ya kwa lefelong le le tlhalosiwang go ya ka taelo, go ya ka go latela taelo, mme le go begela kgotlatshekelo ka lekwalo fa ngwana a amogetswe kwa lefelong la tlhokomelo 40
c Fa tshedimosetso e e umakiwang mo go molawana wa 713, e se teng, ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe, moreetsa-kgetse a ka kopa modiri o o nang le maemo a
Molaodi kgotsa a a kwa godimo kwa Lefapheng la Tlhabololo le katlaatlelo loago le le dirang ka mabaka a bana mo lefelong la tlhokomelo ya bana, go neelana ka 45
tshedimosetso e e jalo, mabapi le go nna teng ga bonno jwa ngwana yoo.
d Fa moreetsa-kgetse a atlhotse ngwana go ya ka molawana ono, o tshwanetse go dira gore kgetse e nne kwa kgotlatshekelo lobaka lwa kgwedi e le nngwe, mme o tshwanetse gore fa kgetse e tlhagelela gape, a dire dipatlisiso gore a ngwana o ne a amogetswekwalefelonglatlhokomeloyangwanalemos.a. 50
eFangwanaaiseaamogelwekwalefelonglatlhokomeloyangwanalemos.a, moretsa-kgetse o tshwanetse go dira dipatlisiso mme a tseye kgato e e matshwanedi, e e ka reng morago ga go akanya ka bopaki jo bo kwadilweng, a akaretse go neelana ka katlholo nngwe mo boemong jwa e e neng e ntshitswe, kwa ntle ga fa ngwana a atlhotswe go ya ka karolo ya molawana wa . 55
fFamoreetsa-tshekoa.tlhelaelegoregoseamogelwenggangwanakekantlhaya phoso ya modiredi mongwe wa puso, o tshwanetse go fetisetsa khophi ya diphitlhelelo tsa gagwe kwa go batsamaisi ba lefapha leo gore ba tseye dikgato tse di tlhokegang.
Katlholo ya go ya kwa kgolegelong
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana- 60
ga e a tshwanela go ntsha katlholo ya go ya kwa kgolegelong mo ngwaneng yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 14, ka nako e a newang katlholo ka yona ka ntlha ya tlolomolao; mme fa e atlhola ngwana yo o nang le dingwaga di 14 kgotsa go feta, ka nako e a atlholelwang tlolomolao, e tshwanetse go dira jalo fela fa katlholo ya kwa kgolegelong e le yona fela e e leng matshwanedi mme e nne nako e khutshwanyane fela.
E ka ne molao mongwe o tlhalosa ka tsela e nngwe, fela ngwana yo o neng a le dingwaga di le 16 kgotsa go feta, ka nako e a neng a dira tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 2 sa ditlolo-molao tse di leng mo go ''Criminal Law Amendment Act'' wa 1997 (Molao wa 105 wa 1997), o tshwanetse gore fa a bonwa molato, a atlholwe go ya ka molawana wa 51 wa Molao o o jalo.
Ngwana yo o nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta, ka nako e a newang katlholo ka yona ka ntlha ya tlolo-molao, mme yo a ka se keng a atlholwa go ya ka fa karolong ya molawana wa , a ka newa fela katlholo ya go ya kwa kgolegelong fa a bonwe molato ka tlolo-molao e e umakiwang mo go-
Setlhopha sa 2, fa go na le mabaka a le mantsinyana ebile a a gapeletsang gore go newe katlholo ya go ya kwa kgolegelong; kgotsa
Setlhopha sa 1, fa ngwana a na le rekoto ya ditlolo-molao tse a kileng a bonwa molato ka tsona mme go na le mabaka a le mantsinyana ebile a gapeletsa gore go newe katlholo ya go ya kwa kgolegelong.
Ngwana yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa a ka newa katlholo ya go ya kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le 25.
Go busetswa morago kgotsa go fegiwa ga go ntshiwa ga katlholo
Godiragatsakgotsagolatelamofutamongwelemongweooumakiwangmogomolawawa53 (a)go.tlhago(m),(q)le yaMolaoono;le tlhokego ya gore ngwana kgotsa motho mongwe yo o neilweng dithata ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, gore o tshwanetse go tlhagelela gape kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka letsatsi kgotsa matsatsiaatla bewang ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, gore go tle go lebelelwa ripoto ya tswelopele nako le nako.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e buseditseng morago go ntshiwa ga katlholo go ya ka molawana wa ka lengwe kgotsa mangwe a mabaka, e tshwanetse go kopa modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlola-molao yo o dirang ka kgetse e, gore a tlhokomele go bona gore ngwana o latela ditaelo tse a di neilweng mme a neele kgotlatshekelo ripoto ya tswelopele e e supang gore ngwana o latela ditaelo.
Go se latele dikatlholo dingwe
KGAOLO YA 11
KEMEDI YA SEMOLAO
Ditlhokego tse baemedi ba semolao ba tshwanetseng go di diragatsa
Moemedi wa semolao yo a emelang ngwana o tshwanetse go-
go letlelela ngwana, ka fa go kgonegang ka teng, gore a mmolelele ka boena se se diragetseng mabapi le kgetse;
tlhalosetsa ngwana ditshwanelo tsa gagwe le se a tshwanetseng go se dira mo tsamaisong e e leng go ya ka Molao ono, ka tsela e e tshwanetseng dingwaga le go gola ga tlhaloganyo, tsa ngwana;
rotloetsa phaposo ya kgetse mo tshekong, fa go tlhokagalang teng, mme a se ke a tlhotlheletsa ngwana go dumela maikarabelo;
netefatsa gore tshekatsheko, dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, tsheko kgotsa ditsamaiso dingwe le dingwe tse ngwana a amegang mo go tsona, di konosediwa kwa ntle ga tiego le go seka kgetse ka mokgwa o o netefatsang gore dikgatlhegelo tse di molemo tsa ngwana ke tse di leng botlhokwa thata ka dinako tsotlhe; le supamaitsholoamaemoaakwagodimoaasiamengleaseporofes.enale.
a Fa moreetsa-kgetse, ka nako nngwe le nngwe ya tsheko go ya ka Molao ono, a ka akanya gore moemedi wa semolao o dirile sengwe se se leng kgatlhanong le karolo ya molao wa 1, o tshwanetse gore a kwale ka se se sa mo itumediseng ka tsela ya go dira taelo e e akaretsang kgato yaeeka tsewang e le ya go siamisa taelo ya semmuso e e ka dirang gore sengwe se siamisiwe.
Moreetsa-kgetse yo o dirileng taelo nngwe le nngwe e e umakiwang mo temaneng ya (a), o tshwanetse go bolelela tlereke ya kgotlatshekelo go itsise-
mokgatlho wa babueledi ba semolao o o umakiwang mo go molawana wa 56 wa ''Attorneys Act'' wa 1979 (Molao wa 53 wa 1979);
ii fa moemedi wa semolao a thapilwe ke Mokgatlho o o neelanang ka Thuso ya Semolao, Boto; kgotsa iii fa e le mmueledi-motona wa semolao, mokgatlho o mmoeledi-motona wa semolao yo a leng leloko la ona.
Kemedi ya semolao kwa dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko
Ga go na sepe mo Molaong ono se se thibelang ngwana go nna le moemedi wa semolao kwa dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko.
Mo mabakeng mangwe, ngwana o tshwanetswe go newa moemedi wa semolao yo o duelwang ke Puso
Ngwana ga a tshwanela gore ga a batle moemedi wa semolao mo mabakeng mangwe
Ga go na ngwana yo a tlhagelelang kwa kgotla-tshekelokgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, yo o tshwanetseng gore ene ga a batle moemedi wa semolao.
Fa ngwna yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa 1a sa batle go nna le moemedi wa semolao kgotsa a gana go tlhalosetsa moemedi wa semolao yo a mo neilweng, ka ga kgetse, kgotlatshekelo e tshwanetse go kwala jalo mo rekotong ya tsheko mme moemedi wa semolao o tshwanetse go tlhophelwa ngwana, go ya ka Kaedi ya Thuso ya Semolao e e umakiwang mo go molawana wa 3A wa ''Legal Aid Act'' wa 1969, Molao wa 22 wa 1969, yo o ka thusang ngwana ka mokgwa o o tshwanetseng.
KGAOLO YA 12
ka fa tlase ga dingwaga di le 16; kgotsa dingwaga di le 16 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 18 mme a atlholetswe mofuta mongwe le mongwe wa katlholo ya go ya kwa kgolegelong mme katlholo e sa fegiwa yotlhe, akakwalaaphilikwantlegagodirakopoyagodiraaphiligoyakamolawanawa309BwaMolaooojalofaaphiliedirilwekwakgotlatshekeloennyeebileelegoyakamolawanawa316waMolaooojalomolobakenglwaaphilieedirwangkwaKgotlatshekeloKgolo:Fafelagapeelegoremolawanawa302 (b)waMolaooojalowadiragadiwamabapilengwanayoodirangaphilikgatlhanonglegobonwamolato,katlholokgotsataelojaakagotlhalosiwamogomolawanawa302 (a)waMolaooojalo.
Ngwana yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa 1, o tshwanetse go itsisiwe ke moreetsa-kgetse ka ga ditshwanelo tsa gagwe mabapi le go dira aphili le ka ga kemedi ya semolao le ka ga tsamaiso e e siameng ya go diragatsa ditshwanelo tseno.
Go romelwa ga kgetse go ya go tlholwa ka nako ya fa go na le sengwe se se sa siamang se se diragetseng ka nako ya tsheko
Se se tlhalosiwang ke Kgaolo ya 30 ya ''Criminal Procedure Act'' fa go dirwa ka ga go tlholwa ga tsamaiso ya kgetse ya bosenyi kwa dikgotlatshekelo tse di nnye mabapi le bana ba ba bonweng molato go ya ka Molao ono: Fa e le gore ka nako ya go dirwa ga tlolo-molao, ngwana o ne a le-
ka fa tlase ga dingwaga di le 16; kgotsa dingwaga di le 16 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 18, mme a atlholetswe katlholo ya mofuta mongwe le mongwe wa go ya kwa kgolegelong e e neng e sa fegiwa yotlhe, kgotsakatlholonngwelenngweyakgapeletsoyagonnakwalefelonglatlhokomeloyangwanalemos.a,leleneelanangkaporogramaeetlhalosiwangmogomolawanawa191 (j)wa''Children'sAct'',katlholoetshwanetsegoromelwagoyagotlholwakeMoatlhodiwaKgotlatshekeloKgoloeenangledithatatsagodirajalo,goyakamolawanawa304wa''CriminalProcedureAct'',lefakatlholoekannaekanakang.
karolo ya molawana wa 1 ga e dirisiwe fa aphili e kwadilwe go ya ka molawana wa 84.
Kgololo ka beili fa go santse go letilwe aphili kgotsa gore kgetse e ye go tlholwa
Nako le nako fa go akangwa ka ga go gololwa ga ngwana, fa go santse go letilwe-
KGAOLO YA 13
Go tlosiwa ga direkoto tsa ditaelo tsa go bonwa molato le tsa diphaposo ya kgetse mo tshekong
(a) Fa kgotlatshekelo e bona ngwana molato ka tlolo-molao e e umakiwang mo 5
Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa ditlolomolao, go bonwa molato le katlholo di wela kwa thoko mme ga e nne rekoto ya go bonwa molato ya ngwana yo, mme rekoto ya bosenyi ya ngwana yo, e tshwanetse gore, go ya ka karolo ya molawana wa , le , ka kopo e e kwadilweng ke ngwana, motsadi wa gagwe, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao (yo a bitswang fano gore ke modirakopo), ka 10
tsela e e tshwanetseng, e tshwanetse go tlosiwa morago ga lobaka lwa-
i dingwaga di le tlhano di se na go feta, morago ga letlha la go bonwa molato mo lobakeng lwa tlolomolao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolomolao;
kgotsa ii dingwaga di le 10 di se na go feta, morago ga letlha la go bonwa molato mo 15
lobakeng lwa Setlhopha sa 2 sa ditlolomolao, kwa ntle ga gore e re mo lobakeng loo, ngwana a bo a bonwa molato ka tlolomolao e e tshwanang le yona kgotsa e e masisi go feta yona.
b Fa go na le ngangisano kgotsa pelaelo gore tlolomolao nngwe e ngwana a bonweng molato mo go yona mo nakong eo e tshwana le yona kgotsa e masisi go feta 20
e go nang le rekoto ya yona, go tla dirisiwa kakanyo ya leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi.
Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, fa a sena go amogela lekwalo la kopo ya modirakopo yo o umakilweng mo ya molawana wa , o tshwanetse gontshaseti.kheitisatloso,alaelagoregobonwamolatolekatlholoyangwanadi 25
tloswe, fa ene Molaodi-Kakaretso a kgotsofetse gore ngwana o latela mofuta wa taelo e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa .
Le fa go ya ka karolo ya molawana wa 1, leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, morago ga go amogela lekwalo la kopo ka foromo eetshwanetseng,lekantshaseti.kheitisesetshwanetsengsatloso,golaelagorego 30
bonwa molato le katlholo ya ngwana di tloswe, kgotsa fa a kgotsofetse gore go na le mabakaaasa tlwaelegang, a a letlang tloso, fa, mo lebakeng la ngwana-
a lobaka lwa dingwaga di le tlhano, le le umakiwang mo karolong ya molawana wa (a)(i);kgotsa blobakalwadingwagadile10,leleumakiwangmokarolongya1aii,le 35
ise le fele, fa leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi le kgotsofetse gore ngwana o latela mofuta wa taelo e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa .
Modira-kopoyoantsheditswengseti.kheitisatlosojaakagotlhalosiwamo karolong ya molawana wa kgotsa wa , o tshwanetse gore, ka tsela e e 40
matshwanedi, a neele moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosenyi ya Tirelo ya
Sepodisi sa Aforika Borwa, gore go dirwe ka yona go ya ka karolo ya molawana wa .
a Moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosinyi la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika
Borwa kgotsa yo mogolo kgotsa batho ba ba mo maemong a Molaodi kgotsa go feta, ba ba thapilweng kwa lefelong leo, ba tshwanetse go tlosa rekoto ya bosinyi ya ngwana fa 45
b Moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosenyi la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika
Borwa, o tshwanetse gore, go ya ka kopo ya modira-kopo, ka lekwalo, a netefatse gore rekoto ya bosinyi ya ngwana e tlositswe. 50
c Motho mongwe le mongwe yo-
ikwantlegatetlayaseti.kheitisatlosojaakagotlhalosiwamogo molawana ono; kgotsa ii ka maikemisetso kgotsa ka go se tlhokomele sentle, a tlosa rekoto ya bosinyi ya ngwana mongwe le mongwe, o molato ka tlolo-molao, mme fa 55
a bonwe molato, a ka duedisiwa faene kgotsa a romelwa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le 10 kgotsa tsona faene mmogo le go isiwa kgolegelong.
Molaodi-Kakaretso:Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago, o tshwanetse gore, ka mokgwa o o tshwanetseng, e tlose rekoto ya taelo ya phaposo nngwe le nngwe mo 60
tshekong e e dirilweng mabapi le ngwana go ya ka Molao ono, ka letlha le ngwana a tshwarang dingwaga di le 21, kwa ntle ga fa ngwana a bonwe molato ka tlolomolao nngwe pele ga letlha leo kgotsa fa a sa latela taelo eno ya phaposo ya kgetse mo tshekong.
KGAOLO YA 14
TSE DI TLHALOSIWANG KA KAKARETSO
Melao ya kgotlatshekelo
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, morago ga go akanya ka ga ditshitshinyo tse di dirilweng ke Boto ya Melao ka ga Melao ya Dikgotlatshekelo, e e tlhamilweng ke molawana wa 2 wa Boto ya Melao ka ga Melao ya Dikgotlatshekelo, 1985 (Molao wa 107 of 1985), a ka dira le go tsenya tirisong melao mabapi le lebaka lengwe le lengwe la Molao ono.
Molao mongwe le mongwe o o dirilweng go ya ka karolo ya molawana wa 1, pele o phasaladiwa mo Kuranteng ya Melao, o tshwanetse go letlelelwa ke Palamente.
Go tlhomiwa ga mafelo a bosiamisi la ngwana le dithata tsa ona
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, mmogo le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, polokego le tshireletso le ditirelo tsa tshiamiso, ba ka tlhoma mafelo a a tla bidiwang Mafelo a Bosiamisi a Ngwana.
Leloko lengwe le lengwe la Kabinete le le umakiwang mo karolong ya molawana wa , le na le maikarabelo a go neelana ka didiriswa le ditirelo mo mafapheng a bona ka go farologana jaaka ba dumalane, go kgontsha Lefelo la Bosiamisi la Ngwana go dira sentle.
Lefelo la Bosiamisi la Ngwana le tshwanetse go nna le kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana mme e ka akaretsa-
dikantoro tse di tla dirisiwang ke Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa;
dikantoro tse di tla dirisiwang ke badiredi ba tsamaisoeesa letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong;
didiriswa go ka kgona go baya bana nakwana, fa go santse go letilwe go konosediwa ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko;
dikantoro tse di tla dirisiwang ke moemedi wa semolao wa ngwana;
dikantoro tse di tla dirisiwang ke batho ba ba kgonang go neelana ka ditirelo tsa phaposo le thibelo ya kgetse mo tshekong;
dikantoro tse di tla dirisiwang ke batho ba ba letleletsweng go batla balelapa la ngwana;
dikantoro tse di tla dirisiwang ke batho ba ba kgonang go neelana ka tlhokomelo ya tsa tshiamiso;
kgotlatshekelo ya bana; le sediriswa sengwe le sengwe.
a Lefelo lengwe le lengwe la Bosiamisi la Ngwana le tshwanetse go tlhoma komiti ya tsamaiso, e e nang le badiri ba maemo a a kwa godimo ba Lefapha la Bosiamisi le Ntshetsopele ya Molaotheo, Ntshetsopele ya Katlaatlelo loago le Ditirelo tsa Tshiamiso mmogo le Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa, Boto ya Neelano ya Thuso ya Semolao le mafapha mangwe a a tsamaisanang le ona a puso.
Komiti-tsamaiso e ka laletsa batho kwa dikopanong tsa yona, fa go tlhokega, go tla go thusa ka tsa setegeniki, tshegetso le kgakololo.
Komiti-tsamaiso e e umakilweng mo temaneng ya (a), e tshwanetse go kopana gangwe mo dikgweding di le tharo.
Mabapi le karolo ya molawana wa , leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, ka kitsiso mo Kuranteng ya Molao, e ka-
tlhalosa ditikologo tse Lefelo la Bosiamisi la Ngwana le dirang mo go tsona, mme eka nna le palo e e rileng ya ditilogo, dika-ditikologo kgotsa ditikologo dingwe le dingwe tse di tlhomilweng go ya ka molawana wa 2 wa ''Magistrates' Courts Act'' wa 1944 (Molao wa 32 wa 1944);
oketsa kgotsa ya fokotsa ditikologo tsa Lefelo lengwe le lengwe la Bosiamisi jwa Ngwana; le gogela morago kgotsa go fetola kitsiso ka fa tlase ga karolo ya molawana.
Go fediswa ga tshedimosetso mabapi le dingwaga kwa Lefapheng la Ditirelo tsa Selegae
Lefapha la Ditirelo tsa Selegae, le tshwanetse go begela gape magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ka mokgwa o o beilweng ke leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, mmogo le leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsa kwa lefapheng la ditirelo tsa selegae, gore dingwaga di kwadisitswe.
Maikarabelo a go latlhegelwa ke lefa ka ntlha ya go latela ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong
Bana ba ba dirisiwang ke bagolo go dira bosinyi
nne le tsela e e tshwanang, e e dirisiwang mme e le ya kutlwano, go tswa mo mafapheng otlhe a puso, ditokololo tsa puso le makala, ka go dira ka dikgetse tse di leng ka bosiamisi jwa ngwana;
kaela tiriso le tsamaiso ya Molao ono;
rotloetsatirisano-mmogolepuisanolemafaphaaesengapusolesets.haba,gonetefatsagoregonneletirisano-mmogomogonatlafatsengtsamaisoyabosiamisiyangwana;le tlhabolola tirelo mo bathong jaaka e bonelwa kwa pele mo go Molao ono ka go tlhabolola togamaano ka didiriswa tse di leng teng.
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, letshwanetse gore-
mo dikgweding di le pedi morago ga tshimologo ya Molao ono, le simolole go dirisa le go kwala dintlha tse di botlhokwa tsa togamaano ya melao kwa Palamenteng;
phasalatsa togamaano ya molao mo Kuranteng ya Molao gore batho ba ntshe dikakanyo tsa bona ka ga yona mo dikgweding di le pedi morago ga fa e sena go tshitshingwa kwa Palamenteng;
tlhola togamaano ya molao mo dingwageng di le tharo morago ga phasaladiwa mo Kuranteng ya Molao, le bonnye, gangwe fela morago ga dingwaga di le tlhano morago ga foo; le go tlisa diphetogo mo togamaanong ya molao fa di tlhokega, mme fa go le jalo, diphetogo tseo di tshwanetswe go tshitshingwa kwa Palamenteng mme di phasaladiwe mo Kuranteng ya Molao gore batho ba ntshe dikakanyo tsa bona, jaaka go tlhalosiwa mo go temana ya (b).
Tlhomo ya Komiti ya Motlhakanelwa
Go tlhomiwa fano Komiti e e bediwang Komiti ya Motlhakanelwa ya Bosiamisi ya Ngwana.
Komiti ya Motlhakanelwa e tshwanetse go nna le-
Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, yo e leng modula-setulo wa Komiti;
Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago;
Molaodi-Kakaretso: Thuto; le
Molaodi-Kakaretso: Pholo
Leloko la Komiti ya Motlhakanelwa, le ka tlhopha modiri wa maemo a kwa godimo ka fa Lefapheng la lona go nna moemedi go tsenela kopano ya Komiti mo boemeng jwa gagwe.
a Komiti ya Motlhakanelwa e tshwanetse go tlhopha mongwe wa maloko a yona jaaka motlatsa modulasetulo wa Komiti ya Motlhakanelwa, mme fa modula-setulo a se teng, motlatsa modulasetulo o tsena mo legatong la modulasetulo.
Fa modula-setulo le motlatsa modulasetulo ba se teng, maloko a a leng teng mo kopanong a tshwanetse go tlhopha motho mo go bona yo o tla tsamaisang kopano.
Kopano ya Motlhakanelwa e ka laletsa-
baemedigotswamomekgatlhongeesengyapusolemosets.habengmodikopanongtsayonakamaikaeleloagotlisatirisanommogomagarengapusolesets.habamogotsenyengtirisonggaMolaoono;le batho mo dikopanong tsa yona, fa go tlhokagala, ka thuso ya setegeniki, tshegetso le kgakololo.
Dikopano tsa Komiti ya Motlhakanelwa
Komiti ya Motlhakanelwa e tshwanetse go-
kopana bonnye gabedi mo ngwageng mongwe le mongwe, ka letlha le nako le kwa lefelong le le tlhophilweng ke modulasetulo; le begela leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi, ka lekwalo, mo lobakeng la kgwedi e le nngwe morago ga kopano nngwe le nngwe.
Maikarabelo le ditiro tsa Komiti ya Motlhakanelwa
go tlhomiwa ga mokgwa wa tsamaiso e e tlhakanetsweng ya tshedimosetso, go kgontsha go elwa tlhoko sentle, tshekatsheko ya letlhakore le maemo a fetogelang kwa go lona le go tsaya karolo mo mabakeng a mangwe, go neela tshedimosetso ka ga go tlisiwa ga bana mo tsamaisong ya bosiamisi ya ngwana le go neelana ka dingwe tse di tsamaisanang le bontsi mmogo le boleng jwa dilo tse di tsamaisanang le mabaka kgotsa tshedimosetso, gareng ga tse dingwe, go-
tshwarwa kgotsa mekgwa ya go tlisa motho kwa tshekong ya bosinyi;
iii dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko;
phaposo ya kgetse mo tshekong;
bana ba ba letileng tsheko;
ix diaphili le go tlholwa ga kgetse;
ditlolomolao tsa thobalano tse di dirilweng ke bana;
xi bana ba ba se nang kitso ya bosenyi jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 7 ; le xii lebaka lengwe le lengwe le le tsamaisanang le tse di jalo.
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi, le tshwanetse gore, morago ga go buisana le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo mo go tsa pabalesego le tshireletso, ditirelo tsa tshiamiso, tlhabololo ya katlaatlelo loago, thuto le maphelo-
mo lobakeng la ngwaga morago ga tshimilogo ya Molao ono, a neele Palamente diripoto tse di tswang mo Lefapheng kgotsa mo mokgatlhong mongwe le mongwe, o o umakilweng mo go molawana wa 94 , fa Molao ono o tsengwa tirisong; mme ngwaga mongwe le mongwe morago ga foo, a neele Palamente diripoto tseo.
Gore Palamente e tlhole bonnye jwa dingwaga tsa kitso ya bosinyi, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 8, Komiti ya Motlhakanelwa e tshwanetse gore, mo lobakeng lo lo sa feteng dingwaga di le tlhano morago ga tshimilogo ya Molao ono, e neele leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi, ripoto, e e tlhalosang tse di latelang:
Dipalopalo tsa mefutafuta ya bana ba ba latofadiwang ka tlolomolao le ditlolomolao tse ba di dirileng:
Bana ba ba nang le dingwaga di le 10 ka nako e ba neng ba dira tlolomolao;
ii bana ba ba nang le dingwaga di le 12 ka nako e ba neng ba dira tlolomolao;
iii bana ba ba nang le dingwaga di le 12 ka nako e ba neng ba dira tlolomolao;
iv bana ba ba nang le dingwaga di le 13 ka nako e ba neng ba dira tlolomolao;
dikatlholo tse di atlholetsweng bana mo mefutafuteng e e umakilweng mo taelong ya (a), fa ba ne ba bonwe molato;
palo ya bana ba ba umakiwang mo temaneng ya (a), ba dikgetse tsa bona di reediwang go ya ka molawana wa 11, go ka ne go reeditswe bopaki jwa moitseanape, le ditlamorago tsa kgetse nngwe le nngwe mabapi le patlisiso ya kitso ya bosenyi;
tshekatshekoyadipalopalotsediumkiwangmoditemanengtsa(a)go.tlhago(d);le kgakololo e e ikaegileng mo tshekatshekong ya gore a bonnye jwa dingwaga tsa kitso ya bosenyi, di tshwanetse go sala e ntse e le dingwaga di le 10 jaaka
go tlhalosiwa mo go molawana wa 7 kgotsa gore a bonnye jwa dingwaga tsa kitso ya bosenyi di tshwanetse go tlhatlosiwa.
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, fa le amogela ripoto e e umakilweng mo karolong ya molawana wa , le tshwanetse go neeela Kabinete ripoto gore e e dumelele, mme morago ga foo, e e neele Palamente go 5
akanya ka ga yona.
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, morago ga dipuisano, fa go leng matshwanedi gona, le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, polokego le tshireletso, thuto, 10
ditirelo tsa tshiamiso le maphelo, le ka dira melawana mabapi le lebaka lenngwe le lenngwe le le leng go ya ka fa tlhokegong kgotsa ka fa tetlelelong ya Molao ono, go tlhalosiwa ke molawana kgotsa lebaka lengwe le lengwe le le tlhokegang kgotsa le le bonakogotlhalosa,goregotlego.tlhelelwemaikaeleloaMoloaoono.
Melawana e e umakiwang mo karolong ya molawana wa 1, e tshwanetse go 15
bewa fa pele ga Palamente gore e tle e e letlelele.
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, le tshwanetse gore ka kitsiso mo Kuranteng ya Molao, le-
a tlhotlhomise batho kgotsa mofuta kgotsa maemo a batho ba ba nang le bokgoni go dira tshekatsheko ya kitso ya bosenyi ya ngwana e e umakiwang 20
mo go molawana wa 11 ; mme b mmogo le leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa matlotlo, le tlhotlhomise ditulelo tsa tshegetso le megolo ya batho bao.
tshwanetse go ntsha ditaelo-
i mabapi le mabaka otlhe a a leng botlhokwa kgotsa bonako go ka neelana ka ona gorego.tlhelelwemaikaeleloaMolaoono,goakaretsaphaposoyakgetsemo tshekong, bonnye jwa selekanyo se se dirisiwang fao le mabaka a a tshwanetseng go akangwa fa go tlhophiwa mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong, mme 30
segolobogolo tse di latelang:
aa Dikgetse tsa phaposo mo ditshekong tsa balatofadiwa, ba, go ya ka nako eeumakiwangmogomolawanawa4 (b),banebaledingwagadile kgotsa go feta mme ba le ka fa tlase ga dingwaga di le 21, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 4 ; le 35
bbphaposoyadikgetsemotshekongkagamots.huts.hisi,mabapile ditlolomolao tse di nnye pele go dirwa dipatlisiso tsa pele ga tsheko go ya ka Kgaolo ya 6;
ii mabapi le tsela e dikgetse di tshwanetsweng go dirwa ka tsona fa go lemogilwe phoso ka ga dingwaga morago ga fa kgetse e fapositswe mo tshekong jaaka go 40
umakiwa mo go molawana wa 16; le iiitlhotlhomisoyamabakaaasatlwaelegangmokgetsengeekafaposiwangmo tshekong, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 52 .
b Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, le tshwanetse go neela Palamente ditaelo tse di ntshitsweng go ya ka molawana ono gore 45
e di letlelele, pele di phasaladiwa mo Kuranteng ya Molao.
c Ditaelo tse di ntshitsweng lwa ntlha, di tshwanetse go isiwa kwa Palamenteng pele
Molao ono o similola go dira.
d Taelo nngwe le nngwe e e ntshitsweng go ya ka molawana ono, e ka fetolwa kgotsa ya gogelwa morago. 50
i akaretsa katiso mo ditaelong tse di umakiwang mo karolong ya molawana ono;
ii akaretsa katiso ya bathoeeba thusang go tlhaloganya ka ga bosiamisi jwa ngwana; le 55
iii go dira kgonagalo le go rotloetsa tiriso ya maitsholo a a tshwanang a a solofetsweng,maemoleditsamaiso,gonetefatsagorebats.huts.hisibotlheba kgona go dira ka dikgetse tsa bosiamisi jwa ngwana, ka tsela e e matshwanedi, go dira sentle kwa ntle ga go senya nako le ka kelotlhoko le go tlhaloganya maikutlo a batho ba bangwe. 60
aMokomisenarawaBosets.habawaTireloyaSepodisisaAforikaBorwa, morago ga puisano le Balaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago, Bosiamisi le
go nna teng le thuso ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, fa ngwana a dira setatamente sa go dumela molato fa pele ga magiseterata, a dumela ntlha nngwe ya molato, ka nako e go supiwang dilo tse di rileng kgotsa batho ba ba rileng;
vii mabaka otlheaakagago batla motsadi wa ngwana, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana go tla go nna teng kwa go dirwang gona tshekatsheko, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 386, gore molawana oo, o kgone go dira sentle;
viii mokgwa o mapodisi a tshwanetseng go neelana ka ripoto jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 222; le ix gontshiwagaseti.kheitisesetlosangrekotoyabosenyiyangwana,eeumakiwangmogomolawanawa87 (b).
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a pabalesego le tshireletso le tshwanetse go-
Ditaelo tsa ntlha tse di ntshiwang, di tshwanetswe go neelwa Palamente pele Molao ono o tsengwa tirisong.
Ditaelo dingwe le dingwe tse di ntshiwang go ya ka fa karolong ya molawana ono, di ka fetolwa kgotsa tsa gogelwa morago.
ii akaretsa katiso ya bathoeeba thusang mabapi le bosiamisi jwa ngwana; le iii go dira kgonagalo le go rotloetsa tiriso e e tshwanang ya mokgwa wa maitsholo, maemo le ditsamaiso, go netefatsa gore mapodisi otlhe a kgona go dira ka dikgetse tsa bosiamisi jwa ngwana ka tsela e e matshwanedi, e e dirang sentle kwa ntle ga go senya nako le kelotlhoko, le go naganela maikutlo a batho ba bangwe.
a Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago kgotsa motho mongwe le mongwe yo o neilweng dithata ke ene, o tshwanetse go kwala rejisetara jaaka e tlhalosiwa, ya bana ba go dirilweng tshweetso ebile e kwadilwe ke modiredi wa tsamaisoeesa letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong, go ya ka molawana wa 96.
Rejisetara e e umakilweng mo temaneng ya (a) e tshwanetse go akaretsa tse di latelang:
dintlha tsa ngwana mongwe le mongwe (ii) dintlha tsa tlolomolao mabapi le tshweetso e e dirilweng;
iii tshweetso e e neng e dirilwe mabapi le ngwana; le iv dintlha tsa ngwana tsa go latela tshweetso, fa go tlhokega.
Ga se batho botlhe ba ba tshwanetseng go bona rejisetara, jaaka go tlhalosiwa, mme e tshwanetse ya nna fela batho kgotsa mekgatlho e e batlang tshedimosetso gore ba nne le rekoto, go ela tlhoko le go dira dipatlisiso.
mekgabiso le ditebego tsa lefelo lengwe le lengwe; le maemo a tshireletso a a leng mo lefelong lengwe le lengwe.
Akaretse katiso mo dintlheng tse di tlhokagalang jaaka go tlhalosiwa mo go Molao ono;
ii akaretse katiso e e dirang gore batho ba dire se se kgonagalang mabapi le bosiamisi jwa ngwana; le iii neelano le thotloetso ya tiriso ya maitsholo a a tshwanang ebile a a solofetsweng, maemo le ditsamaiso, go netefatsa gore badiri botlhe mo mafapheng a bona, ba kgona go dira ka dikgetse tsa bosiamisi jwa ngwana ka tsela e e matshwanedi, e e dirang sentle kwa ntle ga go senya nako le ka kelotlhoko le go tlhaloganya maikutlo a batho ba bangwe.
Dithulaganyo tsa diphetogo
Ditsheko tsotlhe tse mo go tsona bana ba latofadiwang ka tlolomolao, tse di neng di tlhatlhetswe pele ga go simolola ga Molao ono, mme di sa konosediwa pele ga go simolola ga Molao ono, di tshwanetse go tswela pele mme di konosediwe ka gotlhe e kete Molao ono ga o ise o letlelelwe.
Melawana ya ntlha e e umakiwang mo go molawana wa 97 , e tshwanetse go kwalwa ka tatelano kwa Palamenteng gore e tle e e letlelelwe pele ga letlha la 1 Sedimonthole 2009, mme e tshwanetse go letlelelwa pele Molao ono o simolola, mme fa go sa nne jalo, e tla tsewa gore e letleletswe ke Palamente.
Go phimola kgotsa go fetola melao
a Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsa tsamaiso ya bosiamisi, le ka fetola ditlhwatlhwa tse di tlhotlhomisitsweng mo go Setlhopha sa 1, 2 le 3 sa Molao ono mo Kuranteng ya Molao.
Tlhwatlhwa nngwe le nngwe e e fetotsweng e tlhalosiwa mo temaneng ya (a), pele ga phasalatso mo Kuranteng ya Molao, e tshwanetswe go newa le go letlelelwa ke Palamente.
Setlhogo se se khutshwane le tshimilogo
Melawana6 (a),10 (a)(i),18 ,20 ,21 (a),21 (b)le(b)le (b),22 ,24 (b),27(a)(ii),30 (a),41 ,52 ,53 (a),54 (a),71 (b),77 (b), ai,92le992a
Bogodu, e ka ne e le ka fa molaongoosa kwalwang kgotsa go ya ka molao o 5
o kwadilweng, go amogela thoto e e utswitsweng o itse gore e utswitswe kgotsa bogodu ka tsela ya maaka, mo madi a a akarediwang a sa fete R2 500.
Go senyetsa motho thoto ya gagwe ka swele, mo madi a a akrediwang a s fete R1 500.
Go tlhasela motho mme a sa ntshiwa kotsi e e masisi. 15
Go dira setatamente sa maaka.
Go nyatsa taelo ya kgotlatshekelo.
Maitsholo kgotsa puo e e utlwisang motho botlhoko kgotsa e e supang go tlhoka tlhompho mo Modimong kgotsa bodumeding.
Go dira sengwe se se sa siamang go nna se se sa siamang thata. 20
Go utlwisa maikutlo a mongwe botlhoko.
Go bua kgotsa go kwala sengwe se se sa siamang ka motho mme se utlwisa motho yo o jalo botlhoko
Go tsena mo lefelong kwa ntle ga tetla
Maitsholo a go akangwang gore a tlhola ketsaetsego mo go tsa thobalano mme 25 a sa amogelesege mo mothong mongwe.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng ka ga go tshola diritibatsi tse di sa 40 dumelelwang ke molao, kwa ntle ga tlolomolao e e umakiwang mo go Item ya 17 ya Setlhopha seno, mo bontsi jo bo akarediwang bo sa feteng R500 ka tlhwatlhwa.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e kwadilweng mo molaong, e bogolo jwa kotlhao jo bo beilweng ke molao, e le go romolwa kwa kgolegelong lobaka lo 45 lo sa feteng dikgwedi di le tharo kgotsa faene ya lobaka loo, e e badilweng go ya ka ''Adjustment of Fines Act'' wa 1991, (Molao wa 101 wa 1991).
Morero wa go dira tlolo-molao, go tlhotlheletsa motho go dira tlolo-molao kgotsa maiteko a go dira tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo Setlhopheng seno. 50
Bogodu, e ka ne e le go ya ka molaooosa kwalwang kgotsa molao o o kwadilweng, go amogela thoto e e utswitsweng ka kitso ya gore e utswitswe, 5 bogodu ka tsela ya go bua maaka, mo madi a a akarediwang a feta R2 500.
Go kgothosa, e seng ka go dirisa sebolai.
Go senyetsa motho thoto ya gagwe ka swele, mo madi a a akarediwang a sa feteng R1 500.
Go tlhasela motho, mo go akaretsang go ntsha dikgobalo tse di kotsi. 15
Tiriso-dikgoka ya fa phatlhalatseng.
Go bolaya e se ka maikemisetso.
Go thuba mo tlung, e ka ne e le go ya ka molaongoosa kwadiwang kgotsa o o kwadilweng, ka maikemisetso a go dira tlolo-molao. 20
Go tshelela motho botlhole.
Go baya ngwana mo maemongaaka dirang gore a dire tlolomolao.
Go gapa motho ka dikgoka.
Tshwenya setopo sa motho yo o tlhokafetseng kgotla go tshwenya lebitla.
Go kgoreletsa tsamaiso ya bosiamisi.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakilweng mo go molawana wa 1 kgotsa 1A wa ''Intimidation Act'' wa 1982 (Molao wa 72 wa 1982). 50
Sengwe le sengwe se se kgatlhanong le molawana wa 2 wa ''Animals Protection Act'' wa 1962 (Molao wa 71 wa 1962). 55
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng ka ga go tshola diritibatsi tse di sa letlelelwang ke molao, tse di bakang tlwaelo mo mmeleng wa motho fa a di dirisa, kwa ntle ga tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo go Item 24 ya Setlhopha, tse di akarediwang mme di feta R500 fela di sa fete R5 000 ka tlhwatlhwa. 60
Tlolo-molao nngwe le nngwe ya molao o o kwadilweng, mo bogolo jwa kotlo jo bo beilweng ke molao e le go romelwa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dikgwedi di le tharo mme ka fa tlase ga dingwaga di le tlhano kgotsa faene mo lobakeng leo, e badilwe go ya ka ''Adjustment of Fines Act'' wa 1991 (Molao wa 101 wa 1991).
Morero mongwe le mongwe wa go dira tlolo-molao, go tlhotlheletsa motho go dira tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo Setlhopheng seno.
Tlolo-molaoeeka nnang kotsi go Naga.
Go dirisa mantsweaaka dirang gore batho ba tsogele puso kgatlhanong. 5
Polao
Go tshosetsa motho gore a go neya sengwe.
Go gapa motho ka dikgoka.
Go kgothosa-
mo go sa dirisiwang sebolai teng; kgotsa 10
mo go akaretsang go tsaya mmotokara
Tlolo-molao nngwe le nngweeekaga-
go dira madi ka tsela e e seng ka fa molaong, jaaka go tlhalosiwa mo go 60 Kgaolo ya 2; kgotsa madiaabonwangkatselaeesengkafamolaong,eetlhalosiwangmogoKgaoloya3,ya''PreventionofOrganisedCrimeAct''wa1998(Molaowa121wa1998).
Tlolo-molao nngwe le nngwe ya molaoookaga-
go gweba kgotsa go tsenya dikolo, dithunya, dithuthupi kgotsa dibolai dingwe ka bonweenwee mo nageng; 10
go tshola dithunya, dithuthupi kgotsa dibolai tse di seng mo molaong.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng go ya ka molao mongwe le mongwe o o leng ka ga go tshola, go se ka fa molaong, diritibatsi tse di bakang tlwaelo mo mmeleng fa di dirisiwa, kwa ntle ga tlolomolao e e umakiwang mo go Item 21. 20
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e kwadilweng mo molaong, fa bogolo jwa kotlo jo bo beilweng go ya ka molao e leng go romela kwa kgolegelong lobaka lo lo fetang dingwaga di le tlhano kgotsa faene mo boiemong jwa lobaka loo, e badilwe go ya ka ''Adjustment of Fines Act'' wa 1991 (Molalo wa 101 wa 1991). 25
Morero mongwe le mongwe wa go dira tlolo-molao, go tlhotlheletsa motho kgotsa batho go nna kgatlhanong le puso kgotsa maiteko a go dira tlolomolao e e umakilweng mo Setlhopheng seno.
SETLHOPHA SA 4 SA DITLOLOMOLAO
Molawana wa 991
Nomoro le ngwaga wa molao Setlhogo se se khutshwane Boleng jwa tloso le phetolo
b Phetolo ya molawana wa 38 mo go molawana o o latelang:
c Go fetolwa ga molawana wa 50 ke go phimolwa ga karolo ya molawana wa 25
le 5.
d Go fetolwa ga molawana wa 55-
i ka go tsenya mo boemeng jwa 30
karolo ya molawana wa wa karolo ya molawana o o latelang:
voorgeskryf.''; le ii ka go tsenya karolo e e latelang ya molawana wa karolo ya : 50
e Go phimolwa ga molawana wa 71.
f Go fetolwa ga molawana wa 72-
i ka go tsenya mo boemong jwa ona karolo ya matseno ya karolo 5
ya molawana wa ya matseno a karolo e e latelang:
ii ka go tlosa temana ya b ya karolo ya molawana wa le temana ya (b) ya karolo ya molawana wa . 30
g Go fetolwa ga molawana wa 73 ka go tsenya molawana o o latelang mo boemong jwa karolo ya molawana wa
h Go tloswa ga molawana wa 74.
i Go fetolwa ga molawana wa 153-
i ka go tsenya karolo ya molawana o o latelang mo boemong jwa karolo ya molawana wa :
j Go tsenya mo boemong jwa molawana wa 211, molawana o o latelang:
k Go tloswa ga molawana wa 254.
l Go fetolwa ga molawana wa 276A ka go tsengwa ga karolo ya molawana wa le wa 2 e e latelang mo boemong jwa yona:
m Go phimolwa ga molawana wa 290.
n Go phimolwa ga molawana wa 291. 25
Go fetolwa ga molawana wa 297-
i ka go tlosa karolo ya molawana wa (1A); le 30
ii ka go tsenya mafoko a a latelang mo boemong jwa mafoko a a latelang karolo ya temana ya (ii)
ya temana ya (a) ya karolo ya molawana wa : 35
p Go fetolwa ga molawana wa 302 ka go tsenya mo boemeng jwa temana (i)
q Go fetolwa ga molawana wa 309 ka go tsenya mo boemeng jwa temana (a)
ya karolo ya molawana wa ya temana e e latelang:
r Go fetolwa ga molawana wa 309B ka go tsenya mo boemeng jwa temana ya a, karolo ya molawana wa 1 ya temana e e latelang: 20
s Go fetolwa ga molawana wa 309D ka 35
go o tsenya mo boemong jwa temana ya a ya karolo ya molawana wa 1 ya temana e e latelang:
t Go fetolwa ga molawana wa 316-
i ka go tsenya mo boemong jwa temana ya (a), temana e e latelang ya karolo ya molawana wa :
ii ka go tlosa temana ya c ya karolo ya molawana wa .
u Go tsengwa molawana o o latelang mo boemong jwa molawana wa 337: 20
Molao wa 116 wa Wet op (a) Go fetolwa ga molawana wa 1 wa
b Go fetolwa ga molawana wa 1 ka go tsengwa tlhaloso ya ''afwending'' ka 15
tlhaloso e e latelang:
c Go fetolwa ga molawana wa 1 ka go tsenya mo boemong jwa tlhaloso ya 25
d Go fetolwa ga molawna wa 1 ka go tsenya mo boemong jwa ona tlhaloso ya familiegroepkonferering'', tlhaloso e e latelang:
Go fetolwa ga molawana wa 4 ka go tsenya mo boemong jwa ona, karolo ya molawana wa wa karolo e e latelang:
g Go tloswa ga molawana 4B.
Molao wa 13 wa
Go fetolwa ga molawana wa 43 wa 1998
Dienste, 1998 sekwalwa ka go tsenya mo karolo ya molawana o o latelang mo boemong jwa karolo ya molawana wa :
Go fetolwa ga-
Go fetolwa ga molawana wa 51 ka go tsenya mo boemong jwa temana ya ya karolo ya molawana wa , wa temana e e latelang:
Molao wa 38 wa Children's Act, a Go fetolwa ga molawana wa 167 ka 2005
go tsenya mo boemong jwa temana ya (b), karolo ya molawana wa wa temana e e latelang:
SETLHOPHA SA 5 SA DITLOLOMOLAO
TLHATLHOBO YA SEMMUSO YA MAEMO A MOLAO WA TSAMAISO YA TSHEKOTSHENYO LE KGOLAGANO YA YONA LE THE MOLAOKAKANYWA WA BOSIAMISI WA BANA 5
Ditlhaloso tsa mafoko
Ditlhaloso
Maatla a go gogela kgetse morago kgotsa go emisa tshekiso
Ditshenyegelo malebana le tsamaiso
Ditshenyegelo tsa lekgetho
Tshomarelo go ya ka dithata tse di rileng tse di rebolwang ke melao e mengwe
Puso e ka tsaya dilwana tse di rileng
Dilwana tse di ka tsewang ka fa tlase ga tetla ya phuruphutso
Mabaka a sengwe se ka tsewang ntle le tetla ya phuruphutso
Go phuruphutswa ga batho ba ba tshwerweng le go tseelwa dilo
Go phuruphutswa ga mafelo
Maatla a sepodisi go tsena mo mafelong go malebana le tshireletso ya Puso kgotsa tlolomolao efe fela
Go tsena mo lefelong ka maikaelelo a go bona bopaki
Go kganela go tsena kgotsa go gana go phuruputswa
Phuruphutso e e fosagetseng ke tlolomolao, le go duelelwa ditshenyegelo
Phuruphutso e tshwanetse go dirwa ka mokgwa o o botho le ka tolamo
Go latlhwa ke mapodisi ga sengwe se se neng se tserwe
Go latlhwa ga sengwe fa go se kgetse ya bosenyi e e tsweleditsweng kgotsa fa se sa tlhokege mo tsamaisong ya tsa bosenyi
Go latlhwa ga sengwe fa kgetse ya bosenyi e tsweleditswe mme go duetswe faene ya go ipona molato
Selwana se se tshwanetseng go fetisediwa kwa kgotlatshekelo mo lebakeng la tsheko
Go latlhwa ga sengwe morago ga tshimololo ya kgetse ya bosenyi
Go latlhegelwa ke selwana go Puso
Go latlhwa ga sengwe se se maleba mo tlolomolaong e e dirilweng ka kwa ntle ga Rephaboliki
Dithata malebana le dikgatiso le tebego ya mmele wa molatofadiwa
Mokgwa le tsamaiso ya go tshwarwa
Go tshwarwa ke motlhankedi wa kagiso ntle le lekwalo
Leina le aterese ya batho ba ba rileng le thata ya go tshwarwa ke motlhankedi wa kagiso ntle le lekwalo
Go tshwarwa ke motho wa poraefete ntle le lekwalo
Lekwalo la tshwaro le ka rebolwa ke magiseterata kgotsa moatlhodi E buisiwe le karolo 20 CJA
Go tshwarwa ka thata thelekerafa
Go se rwale maikarabelo a tshwaro e e fosagetseng
Batho ba poraefete ba thusa mo go tshwareng fa ba biditswe
Go roba mo lefelong ka maikaelelo a go tshwara
Tiriso ya maatla go tshwarwa
Tsamaiso morago ga tshwaro
Go inaya naga le go thusa go inaya naga pele ga go tlhatlhelwa, le dikotlhao tsa teng
Go bolokwa ga dithata tse dingwe tsa tshwaro
Go bolokwa ga dithata tsa molao wa selegae le maikarabelo
Disamonse jaaka mokgwa wa go netefatsa go nna teng ga molatofadiwa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata E buisiwe le karolo 19 CJA
Go palelwa ga molatofadiwa go tlhagelela ka disamonse Karolwana e tokafaditswe ka Setlhopha4 CJA (ntlha (d) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)
Kitsiso e e kwadilweng jaaka mokgwa wa go netefatsa go nna teng ga molatofadiwa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata E buisiwe le karolo 18 le CJA
Go ipona molato le go duela faeno ntle le go tlhagelela kwa kgotlatshekelo E buisiwe le karolo 18 CJA
Tiragatso ya beili E buisiwe le karolo 25 CJA
Beili pele ga go tlhagelela lwa ntlha ga molatofadiwa kwa kgotlatshekeloeekwa tlase E buisiwe le karolo 25 CJA
A Mmueledi-kakaretso a ka letla go ntsha ka beili Ebuisiwelekarolo21 (b)le25 CJA
Kopo ya beili ya molatofadiwa kwa kgotlatshekelo E buisiwe le karolo25 CJA
Kgotlatshekelo e ka tsenya dipeelo tse dingwe tsa beili
Tokafatso ya dipeelo tsa beili
A Kgololo kgotsa tokafatso ya dipeelo tsa beili ya molatofadiwa ka ntlha ya maemo a kgolegelo
Ditsamaiso malebana le beili le dipeelo di tshwanetse go kwadiwa ka botlalo
Boikuelo kwa kgotlatshekelongeekwa godimo tebang le beili
A Boikuelo ka mmueledi-kakaretso kgatlhanong le tshwetso ya kgotlatshekelo ya go golola molatofadiwa ka beili
Go palelwa ga molatofadiwa go ikobela dipeelo tsa beili
Go palelwa ga molatofadiwa go tlhagelela
A Maikarabelo a bosenyi a motho yo o leng mo beiling ka ntlha ya go retelelwa go tlhagelela kgotsa go ikobela dipeelo tsa beili
Go phimolwa ga beili
A Go phimolwa ga beili ka kopo ya molatofadiwa
Go duelwa ga madi a beili ke motho wa boraro
Go busiwa ga madi a beili
Bana ba ka bewa mo kgolegelong e e babalesegileng kgotsa ka fa tlase ga tlhokomelo fa ba golotswe ka beili kgotsa go tsholwa mo kgolegelong
Molatofadiwa a ka gololwa ka tsiboso mo lebakeng la beili Dikarolo le Di tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (f) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) Ditemana 22 le 24 CJA di a dira
A Go phimolwa ga go gololwa ka tsiboso
Molatofadiwa o tshwanelwa ke thuso morago ga go tshwarwa le mo ditsamaisong tsa bosenyi Karolwana e tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (g) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)
Motsadi kgotsa motlhokomedi wa molatofadiwa yo o ka fa tlase ga dingwaga tse somerobedi a ka tsenela ditsamaiso
Tshosobanyo ya tsheko le kgotlatshekelo ya tsheko
Letlhare la ditatofatso le bopaki jwa rekoto ya kgetse ya bosenyi
Bokgoni jwa molatofadiwa jwa go ka tlhaloganya ditsamaiso Gokailwemokarolong48 (b)CJA
Bolwetse jwa tlhaloganyo kgotsa bogole jwa tlhaloganyo le maikarabelo a bosenyi Gokailwemokarolong48 (b)CJA
Setlhopha sa ditlhotlhomiso le pegelo ka fa tlase ga dikarolo 77 le 78
Molatofadiwa a ka sekaseka tatofatso
Momagano ya ditatofatso E buisiwe le karolo 6 le CJA
Ditatofatso di le mmalwa tse di tshwanetseng go fediswa ke kgotlatshekelo e le nngwe
Tatofatso fa go seng bonnete jwa mofuta wa tlolomolao e e dirilweng
Diteng tsa tatofatso
Go gana ditatofatso
Kgotlatshekelo e ka laela gore tatofatso e tokafadiwe
Kgotlatshekelo e ka laela go isiwa ga dintlha
Tlhaelo ya tatofatso e fediswa ke bopaki
Katlholo e e fetileng e se go kaiwe mo tatofatsong
Tatofatso e se tsepame, kgotsa go nna tlogelo e e sa siamang, go se akarediwe, tlamelo, maipato kgotsa tlhaloso
Tatofatso ga e a tshwanela go tlhalosa mokgwa kgotsa tsela ya tiragalo
Ditlogelo kgotsa dilo tse dingwe tse di seng botlalo ga di a tshwanela go koafatsa tatofatso
Alibi le letlha la tiragalo kgotsa tlolomolao
Tatofatso e ka tshitshinya tiragatso ya tlolomolao mo mabakeng a a farologaneng
Melao e e dirang mo ditatofatsong tse di rileng
Go bolelwa ga leina la setlamo, bodirelo kgotsa semphato mo tatofatsong
Go bolelwa ga maina a beng ba thoto mo tatofatsong
Tatofatso ya polao kgotsa polao e se ka maikaelelo fa e kaya ntlha ya polao
Tatofatso e e amanang le setlankana e lekane fa e kaya setlankana seo ka leina
Tatofatso e e kayang bogodu e ka kaya tlhaelo ka kakaretso
Tatofatso e e amanang le bopaki jwa maaka
Tatofatso e e amanang le go wa ga setlamo
Tatofatso e e kayang maikaelelo a tsietso ga e a tshwanela go kaya kgotsa go supa maikaelelo ao malebana le motho yo o rileng kgotsa go tlhagisa mong wa thoto kgotsa go tlhalosa dintlha tsa tsietso
Go kaiwa mo tatofatsong ga ntlha e e ganwang ga go botlhokwa
Molatofadiwa go ikopela mo tatofatsong
A Ditumalano tsa go kopa le dikatlholo
Dikopo
Dintlha tse di tlhagisitsweng ke kopo ya go tshekiso
Molatofadiwa a gana go kopa
Molatofadiwa a tliswa fa pele ga kgotlatshekeloeese nang taolo
Tona a ka ntsha tsheko go e isa kwa taolong ya mmueledi-kakaretso yo mongwe
Go ipona molato
Tshiamiso ya go ipona molato
Go romelwa ga molatofadiwa ke kgotlatshekelo ya magiseterata go atlholwa ke kgotlatshekelo ya sedika morago ga go ipona molato
Go se ipone molato le tsamiso malebana le dintlha
A Go romelwa ga molatofadiwa go seka kwa kgotlatshekelo ya sedika
Go romelwa ga molatofadiwa go atlholwa ke kgotlatshekelo ya sedika morago ga tsheko kwa kgotlatshekelong ya magiseterata
Go romelwa kwa kgotlatshekeloeekwa godingwana mo kgetseng e e kgethegileng
Go se nne teng ga motlhankedi wa boatlhodi morago ga go se ipone molato
Molatofadiwa go ikopela kwa kgotlatshekelo ya magiseterata ka taelo ya mmueledi-kakaretso
Letlhare la ditatofatso le bopaki jwa rekoto
Go ipona molato
Go se ipone molato
A Molatofadiwa go kopa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata mo tatofatsongeetla sekelwang kwa kgotlatshekelo ya sedika
B Letlhare la ditatofatso le bopaki jwa rekoto
C Go ipona molato
D Go se ipone molato
Mmueledi-kakaretso a ka laela gore tlhatlhobo ya paakanyo e dirwe
Ditsamaiso tse di tlang pele ga tlhatlhobo ya paakanyo go nna karolo ya rekoto ya tlhatlhobo ya paakanyo
Mmueledi-kakaretso a ka laela gore tlhatlhobo ya paakanyo e dirwe kwa lefelong le le rileng
Tsela e e tshwanetseng go latelwa ke magiseterata kwa tlhatlhobong ya paakanyo
Go bidiwa gape ga dipaki morago ga fetolwa ga tsheko go nna tlhatlhobo ya paakanyo
Tatofatso go bewa kwa bokhutlong jwa bopaki jwa tshekiso
Molatofadiwa go ikuela mo tatofatsong
Tsamaiso morago ga boikuelo
Molatofadiwa a ka neela bopaki kwa tlhatlhobong ya paakanyo
Molatofadiwa a ka bitsa dipaki kwa tlhatlhobong ya paakanyo
Go gololwa ga molatofadiwa morago ga go konosetsa tlhatlhobo ya paakanyo
Tsamaiso malebana le bopaki kwa tlhatlhobong ya paakanyo
Magiseterata go fetisetsa rekoto ya tlhatlhobo ya paakanyo go mmueledi-kakaretso
Tlhatlhobo ya paakanyo e ka tswelediwa fa pele ga batlhankedi ba ba farologaneng ba boatlhodi
Tsamaiso fa molatofadiwa a tlile go atlholwa
Tsamaiso fa molatofadiwa a tlile go sekisiwa
Tsamaiso fa mmueledi-kakaretso a ganang go sekisa
Molatofadiwa a ka sekaseka tlhatlhobo ya paakanyo mme o tshwanetse go newa khopi ya yona
Mabaka a tshwetso ya kgotlatshekeloeekwa godingwana mo tshekisong ya bosenyi
Loso kgotsa go retelelwa ga mosekaseki
Go fetolwa ga manno mo kgotlatshekelo e e kwa godingwana morago ga tatofatso-semmuso e sena go tlhatlhelwa
Molatofadiwa a bua le kgotlatshekelo le go tlhagisa bopaki
Ditsamaiso tsa bosenyi di dirwe mo kgotlatshekelo e e bulegetseng botlhe
Mabaka a mo go ona ditsamaiso tsa bosenyi di ka direlweng mo kgotlatshekelong e e bulegetseng botlhe
Kganelo ya phasalatso ya tshedimosetso e e rileng e e amanang le ditsamiso tsa bosenyi Kailweng mo dikarolong 45 le 63 CJA
batho ba ba golaganngwang le tlolomolao e e tshwanang ba ka sekiwa mmogo
Batho ba ba dirieng ditlolomolao tse di farologaneng ka nako e le nngwe mo lefelong le le lengwe ba ka sekisiwa mmogo Kailweng mo karolong63 CJA
Kgolagano ya balatofadiwa le pharologano ya ditsheko Kailweng mo karolong 63 CJA
Ditsamaiso tsa bosenyi go tswelela molatofadiwa a le teng
Mabaka a mo go ona ditsamaiso tsa bosenyi di ka tswelelang pele molatofadiwa a se teng
Paki go naya bopaki ka molomo
Paki go tlhatlhobiwa ka fa tlase ga maikano
Tumelo ka fa tlase ga maikano
Bopaki jo seng ka fa tlase ga maikano bo amogelega leng
Maikano, tumelo kgotsa tsiboso e ka dirwa ke kgotsa ka moranodi kgotsa motsereganyi
Go bodiwa le go botsolotswa ga dipaki
Kgotlatshekelo e ka botsolotsa paki kgotsa motho yo o leng teng
Kgotlatshekelo e ka sutisetsa ditsamaiso go letlha le lengwe
Kgotlatshekelo e ka sutisetsa ditsamaiso go lefelo le lengwe
Go retelelwa ga molatofadiwa go tlhagelela morago ga go fetisiwa kgotsa go nna a le teng
A Bopaki ka batsereganyi
Bopaki ka go laelwa
Matlhakore a ka botsolotsa dipaki
Bopaki ka go laelwa ke karolo ya rekoto ya kgotlatshekelo
Molatofadiwa a ka gololwa fa kgetse e tswalelwa tsheko
Katlholo e ka siamisiwa
Kgotlatshekelo e ka fetisa tshwetso ya bofelo
Go tshwarwa ga motho yo o dirang tlolomolao mo kgotlatshekelo le go ntshiwa ga motho yo o kgoreletsang ditsamaiso mo kgotlatshekelo
Tsamaiso ya go dira gore dipaki di tle
Tuelelopele ya ditshenyegelo tsa dipaki
Paki go tswa kgolegelong
Paki go tswelela go itsise sepodisi gore e kwa kae
Paki e e tla se tlhageleleng le paki e e ikgatholosand disamonse
Go tshwarwa ga paki
Kgotlatshekelo e ka romelela paki subpoena
Paki go tsenela ditsamaiso le go nna e le teng
Go retelelwa ga paki go tla le go nna e le teng
Dithata tsa kgotlatshekelo malebana le paki e e sa ikobeleng ditaelo
Tatofatso kgotsa tshegetso ya go ikanyega ga dipaki
Tuelo ya ditshenyegelo tsa dipaki
Paki nngwe le nngwe e na le bokgoni e bile e patelesega ntle le fa e tlogetswe
Kgotlatshekelo e tla swetsa ka bokgoni jwa dipaki
Go se kgone ka ntlha ya maemo a tlhaloganyo
Bopaki jwa tsheko ka monna kgotsa mosadi wa molatofadiwa
Bopaki jwa molatofadiwa le monna kgotsa mosadi boemong jwa molatofadiwa
Ditshwanelo tsa molatofadiwa fa a ya go naya bopaki
Ditshwanelo tse di tlhagelelang ka ntlha ya kemo ya lenyalo
Ga go paki e e patelediwang go araba potso e monna kgotsa mosadi wa paki a ka e ganang
Paki ga e sirelediwe kgatlhanong le go ka araba potso e e tlhagisang maikarabelo a selegae a yona
Thata ya modiri wa tsa molao
Thata ya tshenolo ka ntlha ya pholisi ya botlhe kgotsa kgatlhegelo ya botlhe
Bopaki jo bo ka golaganyang ka paki mo tshekong
Moatlhodi, magiseterata wa kgotlatshekelo ya sedika kgotsa magiseterata a ka tsaya bopaki jwa tlolomolao e e kaiwang
Molao mo dikgetseng di sa tlhaloswang
Go boloka ditlamelo tse di rileng mo melaong e mengwe
Katlholo e ka latelang mo bopaking jwa paki e le nngwe
Katlholo e ka latela boipolelo jwa molatofadiwa
Bopaki jo bo seng maleba ga bo amogelege
B Bopaki jwa dintlha tse di sa ganweng
Bopaki jwa setatamente se se kwadilweng ka tumelelo
Bopaki jo bo rekotilweng kwa tlhatlhobong ya paakanyo jo bo amogelegang kwa tshekong mo mabakeng a a rileng
Bopaki jo bo rekotilweng kwa tshekong e e fetileng bo amogelega kwa tshekong ya morago mo mabakeng a a rileng
Go amogelega ga boipolelo jwa molatofadiwa
Go amogelega ga dintlha tse di ribolotsweng ka boipolelo jo bo amogelegang
Boipolelo ga bo amogelege kgatlhanong le jo bongwe
A Go amogelega ga kamogelo ka molatofadiwa
Kamogelego ya direkoto dingwe tsa kgwebisano kgotsa kgwebo
Kitsiso ya melao le dintlha tse dingwe tse di phasaladitsweng
Bopaki jwa matshwao kgotsa tebego ya mmele wa molatofadiwa
Bopaki jwa go nne le thobalano magareng ga balekane bo a amogelegA
Bopaki jwa semelo
Bopaki jwa mokwalo o o ganwang
Bopaki jwa dinako tsa tlhabo ya letsatsi le go phirima ga letsatsi
Bopaki jwa tshaeno ya motlhankedi wa tirelopuso
Sengwe se ka netefadiwa mo bopaking ka mokgwa wa setshwantsho sa sona
Bopaki jwa ditlankana tsa botlhe
Bopaki jwa ditlankana tsa semmuso
Bopaki jwa ditsamaiso tsa boatlhodi
Bopaki jwa go tsenngwa ga dilo mo direkotong tsa dibuka le ditlankana tsa dibanka
A Bopaki jwa go tsenngwa ga dilo mo direkotong tsa dibuka le ditlankana tsa dibanka kwa dinageng tse di kwa ntle ga Rephaboleki
Bopaki mo tatofatsong ya go nyala o ntse o le mo nyalong e nngwe
Bopaki jwa kamano mo tatofatsong ya thobalano le wa losika
Bopaki mo tatofatsong ya go amogela dithoto tse di utswitsweng
Bopaki jwa katlholo e e fetileng mo tatofatsong ya go amogela dithoto tse di utswitsweng
Bopaki mo tatofatsong ya lenyatso
Bopaki jwa go amogela madi kgotsa thoto le tlhaelo ka kakaretso mo tatofatsong ya bogodu
Bopaki mo tatofatsong ya e e amanang le dikano le ditempe
Bopaki mo tatofatsong e e nang le kemedi e e fosagetseng
Dikakanyo malebana le ditlankana tse di rileng
Dikakanyo malebana le go tlhokega ga batho bangwe mo Rephaboleking
Kakanyo ya gore molatofadiwa o na le thutego e e rileng kgotsa o dirile mo maemong a a rileng
Kakanyo ya go retelelwa ke go duela lekgetho kgotsa go romela tshedimosetso e e malebana le lekgetho
Kakanyo ya go tlhoka thata
Sediriswa se se sa tlanngwang setempe se se amogelwang mo ditsamisong tsa bosenyi
Molao mo dikgetseng tse di tlhageleleng
A Thata ya go dirisa dirai le ditiro tsa go iphitlha le go amogelega ga bopakijo bo bonweng jalo
Go bolokwa ga ditlamelo tse di kgethegileng mo melaong e mengwe
Kgotlatshekelo e ka romela balatofadiwa ba bana kwa kgotlatshekelo ya bana
E phimolwe ke Setlhopha 4 CJA ntlha k ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA
Dikarolo 50 le 64 CJA di a dira
Maiteko
Phitlhelelo morago ga dintlha
Polao le maiteko a polao
Polao e se ka maikaelelo
Kgothoso
Petelelo le maitsholoaasa amogelegeng a thobalano
Go thuba mo ntlong ka maikaelelo a dira tlolomolao
Tlolomolao ya go thuba le go tsena mo lefelong
Bogodu
Go amogela thoto e e utswitsweng ka kitso ya gore e utswitswe
Petso ka maikaelelo a go gobatsa mmele
Petso
Thobalano ya kanala e e seng mo molaong
Ditlolomolao tse di sa tlhageleleng mo Kgaolong e
Dikatlholo tse di fetilweng di ka supiwa
A Dikatlholo tse dingwe di nna dikatlholo tse di fetileng morago ga go feta dingwaga tse 10
Rekoto ya dikgatiso tsa menwana tsa ntlha jaaka bopaki jwa katlholo
Bopaki jwa dintlha tse dingwe tse di amanang le dikatlholo tse di fetileng
Bopaki mo katlholong E buisiwe le dikarolo 70 71 CJA
Katlholo ka motlhankedi wa boatlhodi kgotsa moatlhodi ntle le motlhankedi wa boatlhodi kgotsa moatlhodi yo o atlhotseng molatofadiwa
Mofuta wa dikotlhao Kgaolo 10 CJA e a dira
A Go tsenngwa ga kaelo ya kgopololo, le go fetolwa ga go golegwa go nna kaelo ya kgopololo le ka go refosana Dikarolwana le Di tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (l) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) E buisiwe le karolo 75 CJA
Dikatlholo tse di tsamayang ka nako e le nngwe
Thanolo ya ditlamelo tse dingwe tsa molao tse di amanang le go golegwa le difaene
Go busediwa morago ga katlholo ya go golegwa E buisiwe le karolo 77 CJA
Thata ya kgotlatshekelo malebana le kotlhao
Paka e nnye ya go golegwa ke matsatsi a le mane
Go golegwa ka dipaka
Go kaiwa ga batho ba ba rileng jaaka disenyi ka tlwaelo
A Go kaiwa ga batho ba ba rileng jaaka disenyi tse di kotsi
Go golegwa ka ntlha ya go se duele faene Dikarolo 74 le 79 CJA
Go bonwa ga faene Dikarolo 74 le 79 CJA di a dira
Kgotla e pateletsa tuelo ya faene Karolo 79 CJA e a dira
Mokgwa wa go samagana le bana ba ba atlhotsweng
E phimolwe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (m) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)
Dikarolo 72 le 76 CJA di a dira
Paka ya ditaelo ka fa tlase ga karolo 290 Go phimolwa ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (n) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)
Go romelwa lefelong la kala. Kgaolo 9 CJA e a dira
Go busediwa morago ka mabaka kgotsa ntle le mabaka kgotsa go sekegiwa ga katlholo, le tsiboso kgotsa kotlhao
B Tumalano mo tiragatsong ya dikatlholo tse di sekegilweng
Katlholo e ka siamisiwa
Lekwalo la tiragatso y a katlholo
Kgotlatshekelo e ka rebola tuelo fa tlolomolao e baka go tshenyo kgotsa tatlhegelo ya thoto
Go duelwa ga moreki yo o se nang molato wa thotoeesa bonwang semolao
Dikatlholo di tshwanetse go boelediwa mo tsamaong e e tlwaelegileng
Phetisetso ya rekoto Kailwe mo dikarolong 16 le 85 CJA
A Poeletso ya ditsamaiso pele ga katlholo E buisiwe le Kgaolo12 CJA
Molatofadiwa a ka dira kgetse ya dingangisano E buisiwe le Kgaolo 12 CJA
Tiragatso ya kotlhao ga e beelwe thoko ntle le fa go neetswe beili Kailwemokarolong86(a)CJA
A Bokaedi jwa kgopololo ga bo beelwe thoko ntle le fa go neetswe beili
Boikuelo go tswa kgotlatshekeloeekwa tlase ka motho yo o atlhotsweng
A Boikuelo kgatlhanong le katlholo le kotlhao ya dikgotsi, dikgosana le bathusa-dikgosi
B Kopo ya tetla ya boikuelo
C Tsamaiso ya boikuelo
D Tlhaloso ya ditshwanelo tse di rileng go molatofadiwa yo o sa emelwang
A Boikuelo ka mmueledi-kakaretso kgatlhanong le katlholo ya kgotlatshekelo e e kwa tlase
Poeletso kgotsa boikuelo le go retelelwa ke go ikobela karolwang (b) kgotsa ya karolo 112
Go nna teng ga motho yo o atlhotsweng mo kgotlatshekelo e e kwa tlase morago ga go beela thoko katlholo kgotsa taelo
Kgotlatshekelo ya boikuelo malebana le dikatlholo tsa kgotlatshekeloeekwa godingwana
Dikopo tsa phetiso, ya tetla ya boikuelo le tetla ya go ngoka bopaki jo bongwe
B Boikuelo ka mmueledi-kakaretso kgatlhanong le katlholo ya kgotlatshekelo e e kwa godingwana
Go tsena go go kgethegileng ga go se lolame kgotsa go go seng ga semolao
Boikuelo ka go tsena go go kgethegileng ka fa tlase ga karolo 317
Tshekego ya molao
Pegelo ya moatlhodi wa tsheko e romelwe fa go na le boikuelo
Fa tiragatso ya katlholo e ka sekegiwang
Dithata tsa kgotlatshekelo ya boikuelo
Go bolokwa ga maatla a Moporesitente wa Naga go anamisa kutlwelobotlhoko
Bopaki jo bongwe le boitshwarelo kgotsa go fetolwa ga katlholo ka Moporesitente wa naga
Kgatelelo ya tsamaiso
Tsamaiso ya kgotlatshekelo e ka dirwa kgotsa go diragatswa ke motlhankedi wa sepodisi
Go fetiswa ga tsamaiso ya kgotlatshekelo ka thelekerafa kgotsa kgokagano nngwe e e tshwanang nayo
Tona a ka lopa tshwetso go tswa go Appellate Division ka ntlha ya molao
Tona a ka kaya batho ba ba rileng go nna batlhankedi ba kagiso mo mabakeng a a rileng
Motho yo o dirang setatamente o tshwanetse go newa khopi ya sona
A Kgano ya phasalatso ya maina a batho ba ditlolomolao tse di rileng di dirilweng kgatlhanong nabo
B Tlhatlhobo ya boitekanelo ya bana ba ditlolomolao tse dingwe di dirilweng kgatlhanong nabo
Go tlhagisiwa ga setlankana ke molatofadiwa mo ditsamaisong tsa bosenyi
Go ntshiwa ga mogolegwa go tloga kgolegelong e nngwe go ya go e nngwe go tsenela ditsamaiso tsa bosenyi
Lenane la kgolegelo la bagolegwa ba ba sa atlholwang le dipaki tse di tshwerweng
Go okediwa ga ditlolomolao tse dingwe tse dinnye
Bonwa molato kgotsa go se bonwe molato ga go thibele dikgato tsa semmuso malebana le ditshenyegelo
A Ditiegiso tse di sa tlhokegeng tsa ditsheko
Go phimolwa ga melao
Setlhogo se se khutshwafaditsweng le letlha la tshimololo
Setlhopha 1
Setlhopha 2
Setlhopha 3
Setlhopha 4
Setlhopha 5
Setlhopha 6
Setlhopha 7
<fn>2008_tradcourts_pfrmw_setswana.txt</fn>
Letlhomeso la Pholisi ka ga Tsamaiso ya Bosiamisi jwa Setso ka fa tlase ga Molaotheo
DITENG
KGAOLO 1: MATSENO 5
Botlhokwa jwa setheo sa tsamaiso ya lekgotla la setso mo go tsweletseng kagiso le maemo a a edileng mo mafelong a setso 6
Pono le maitlhomo a letlhomeso le la pholisi 7
Popego ya letlhomeso la pholisi 8
KGAOLO 2: SEABE SA MO MALOBENG SA SETHEO SA BOETELEDIPELE JWA SETSO MO TSAMAISONG YA BOSIAMISI 9
Setheo sa boeteledipele jwa setso mo pakeng ya bokoloniale 10
Setheo sa boeteledipele jwa setso mo pakeng ya tlhaolele 10
KGAOLO 3: DITLHOTLHOMISO TSA PAPISO 13
Tsamaiso ya bosiamisi jwa setso mo dinageng tse di tlhophilweng 14
a Botswana 14
Dintlha tse di amang popego e e solofelwang ya makgotla a setso 17
KGAOLO 4: SEABE SA MOLAOTHEO MO BOETELEDIPELENG JWA SETSO 19
Go amogelwa ga makgotla a setso ka fa tlase ga paka e ntšhwa ya temokerasi 20
Seabe sa Molaotheo mo setheong sa boeteledipele jwa setso 21
KGAOLO 5: DIKGWETLHO TSE DI TLA LEJWANG KE LETLHOMESO LE LA PHOLISI 23
Matseno 24
Go tlamparela meono ya molaotheo 24
Tiragatso ya ditiro tsa bosiamisi ka baeteledipele ba setso 24
Go kgaoganngwa ga botsamaisi jwa bosiamisi jwa setso 25
Dikgwetlho tsa setheo 25
KGAOLO 6: TSE DI BOTLHOKWA MO PHOLISING 29
Meono ya setso e e tlisa momagano ya loago, kagiso le maemo a a edileng 30
Tsamaiso ya bosiamisi jwa setso e e tshwanetseng paka ya molaotheo wa Aforika Borwa 30
Dikgato tse di latelwang mo tsamaisong ya bosiamisi jwa setso 31
Go ela tlhoko melawana ya bosiamisi jwa pusetso mo teng ga tsamaiso ya bosiamisi jwa setso 32
Thebolo ya ditlabelo tse di maleba go diragatsa seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi 32
Ditshitshinyo tsa pholisi 33
Go tlhophiwa ga baeteledipele ba setso go etelela pele dikgotlatshekelo tsa setso 33
Maikarabelo a baeteledipele ba setso mo go diragatseng seabe le ditiro tsa bona mo tsamaisong ya bosiamisi 33
Go tsenela ga baeteledipele ba setso thulaganyo e e beilweng ya katiso 34
Dikgotlatshekelo tsa setso go nna le dithata mo mabakeng a dikgotlang tse di tlhagelelang go tswa mo molao wa setso le ditlolomolao tse dingwe tsa bosenyi
Makgotla a setso a tshwanetse go gatelela dikotlhao tsa mokgwa wa pusetso (bosiamisi) 35
Thebolo ya dikitsiso le ditsamaiso tsa lekgotla le go diragadiwa ga ditshwetso tsa makgotla a setso 35
Go ntshiwa ga kemedi ya semolao mo dikgetseng tse di fa pele ga makgotla a setso 36
Ditshwetso tsa makgotla a setso go nna tsa makgaolakgang ke gore go letlwe boikuelo kgatlhanong le ditaelo tse di rileng fela 36
Tebosešwa ya ditshwetso tsa makgotla a setso 36
Mekgwa e e tshwanetseng go tlhongwa fa go romelwa dikgetse go tswa kwa makgotleng a setso go ya kwa dikgotlatshekelo tsa bommagiseterata le go refosana 36
Seabe sa makgotla a setso mo tsamaisong ya bosiamisi jwa bosenyi 36
Go boloka direkoto tse di rileng 37
Baeteledipele ba setso le makgotla a setso ba tshwanetse go tsweletsa maeono le melawana ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo 37
Botlhokwa jwa molao wa bosetšhaba go netefatsa tshwano 37
Dithulaganyo tsa nakwana 38
KGAOLO 7: BOKHUTLO 39
Tlhabololo ya molao o o ka makgotla a setso 40
Paka ya ditherisano 40
LENANEO LA MERABA 42 MATSENO
Botlhokwa jwa setheo sa kgotlatshekelo ya setso mo go tsweletseng kagiso le maemo a a edileng mo merafeng ya setso
Boeteledipele jwa setso bo na le seabe se se botlhokwa mo merafeng ya setso malebana le tsamaiso ya bosiamisi. Ke karolo ya boswa jwa ngwao ya batho ba Seaforika e bile e letlwa ke Molaotheo.
Moalo wa setso o ntse o le teng fa e sale go tswa kwa ga lowe mme tsamaiso ya molao ya Aforika Borwa e lemoga ntlha e. Batho ba bantsi ba ba nnang kwa mafelong a setso ba ikobela melawana ya melao ya setso le go tlamparela tsamaiso ya kgotlatshekelo ya setso e e dirisang molao wa mothale o. Bokana ka batho ba le dimilione tse 14 ke karolo ya merafe ya setso mo diporofenseng tsotlhe tsa Aforika Borwa ntle le Kapa Bophirima.
Setheo sa boeteledipele jwa setso se na le seabe sa botlhokwa mo go rotloetseng momagano ya loago, kagiso le mowa o o edileng mo setšhabeng. Mo karolong e ya tsamaiso ya bosiamisi, baeteledipele ba setso ba rarabololola dikgotlang ka dikgotlatshekelo tsa setso kgotsa Makgotla. Botlhokwa jwa Makgotla a bo tswa mo ntlheng ya gore a gaufi le merafe e e bile a dirisa puo le mekgwa e setšhaba seo se e tlhaloganyang botoka go na le ditsela tse di dirisiwang ke dikgotlatshekelo tsa segompieno. Moeteledipele wa setso le bagakolodi ba gagwe ba tsena lekgotla, go reetsa bopaki jwa bangongoregi le "balatofadiwa", mme ba rarabolole dikgotlang go ya ka ditsamaiso le meetlo ya setso e e dirisiwang mo setšhabeng se se amegang. Fa e bapisiwa le kgotlatshekelo ya segompieno, makgotla ga a e kaelwe ke melao e e rileng kgotsa e e kwadilweng. A kaelwa ke ngwao le setso sa setšhaba se a dirang mo go sona. Ka tsela e, bosiamisi bo diragadiwa bonolo e bile ka bonako.
Mo pakeng ya temokerasi morago ga 1994, dikarolo tse di latelang tsa maemo a boeteledile le ditheo di ne tsa amogelwa:
Maemo a Boeteledipele jwa Setso
Lenaneo le le latelang le supa kanamo go ya ka diporofense ya maemo a mararo a boeteledipele jwa setso mo nageng:
Matlo a Baeteledipele ba Setso
Ntlo ya Bosetšhaba ya Baeteledipele ba Setso e ne ya tlhongwa go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Ntlo ya Baeteledipele ba Setso (National House of Baeteledipele ba setso Act) wa 1997 mme e dira kwa maemong a bosetšhaba, lenaneo le le latelang le supa maemo a ga jaana a Matlo tsa Porofense le tsa Selegae mo diporofenseng.
Makgotla a Setso
Mo morafeng mongwe le mongwe o o ka fa tlase ga moeteledipele wa setso, lekgotla la setso le tshwanetse go tlhamiwa le go amogelwa.
Pono le maitlhomo a letlhomeso le la pholisi
Pono ya letlhomeso le la pholisi ke go amogela botlhokwa jwa setheo sa boeteledipele jwa setso mo tsamaisong ya bosiamisi, e leng go rotloetsa phitlhelelego ya bosiamisi le go nna le seabe mo tokafatsong ya botshelo go botlhe.
Maitlhomo magolo a setlankana se sa pholisi ke go nyalanya tsamaiso ya bosiamisi jwa setso le Molaotheo.
Molao wa Tsamaiso ya Bantsho (The Black Administration Act ), e leng lesaledi la metheo ya tlhaolele go ya ka mmala, o ne wa phimolwa ka Ngwanatsele 2005. Se se ne sa oketsa tlhokego ya molao o o emelang oo go lekanyetsa seabe sa baeteledipele ba setso mo tsamisong ya bosiamisi. Ditlamelo tse dingwe tsa Molao wa Tsamaiso ya Bantsho di ne tsa tlogelwa go dira go fitlha ka 30 Seetebosigo 2008. Letlhomeso la pholisi le le leng mo setlankaneng se le ikaelela go nna motheo wa molao o o lebeletsweng wa go tlamela ka seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi.
Setlankana se sa pholisi ke motswako wa ditlhotlhomiso tsa dikwalwa, ditlhotlhomiso tsa dipapiso tsa maphata a mangwe, ga mmogo le ditherisano le baeteledipele ba setso, mafapha a puso a a ikarabelang mo mererong ya setso, le bannaleseabe ba bangwe mo lekaleng la molao wa setso. Tona le batlhankedi ba bangwe ba ne ba tsaya loeto lwa thuto go ela tlhoko tsamaiso ya dingwao kwa India le Botswana. Tshedimosetso e nngwe e ne ya bonwa go tswa mo khomferenseng ya boditšhaba ka ga ditheo tsa setso, e e neng e tshwaretswe kwa Durban ka Motsheganong 2007, le go tswa mo Khomferenseng ya Bommagiseterata e e neng e tshwaretswe kwa Midrand ka Lwetse 2007. Kwa dikhomferenseng tse, dibui tsa bosetšhaba le tsa boditšhaba di ne tsa abelana ka maitemogelo a tsona ka ga ditheo tsa setso le seabe se ditheo tse di nang naso mo tsamaisong ya bosiamisi.
Ditlhopho tsa 1994 tsa temokerasi di tlisitse tsamiso e ntšhwa ya temokerasi. Tsamaiso e e nnile motheo wa go tebosešwa ya melao le ditlwaelo tse di neng di le teng pele ga 1994. Setlankana se sa pholisi se kobile seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso ka fa tlase ga paka e ntšhwa ya temokerasi, mo tsamaisong ya bosiamisi. Nopolo e e latelang go tswa mo ketapeleng ya White Paper on Traditional Leadersip and Governance e maleba:
Setheo sa boeteledipele jwa setso se tsaya lefelo le le botlhokwa thata mo botshelong jwa Seaforika mme, go ya ka hisiterori, mo popegong ya sepolotiki ya Aforika Borwa. Se akaretsa go somarelwa ga ngwao, ditso, ditlwaelo le meono ya batho ba Aforika, e bile gape se emetse mefuta ya maloba ya thulagano le puso ya setšhaba. Le fa go le jalo, fa Aforika Borwa a ne a amogela Molaotheo wa Nakwana, Molaotheo wa 1996 moragonyana, batho ba rona ba ne ba goeletsa Rephaboliki ya Aforika Borwa e le naga e e lolameng ya temokerasing e e theilweng mo meonong e e akaretsang, go akaretsa bogolo jwa Molaotheo. Se se ne sa tlisa paka e ntšhwa.
Morago ga ditlhopho tsa 1994, puso e ntšhwa e ne ya samagana le ntlha ya go fetolwa ga naga ya Aforika Borwa. Se se akaretsa go fetolwa ga ditheo tsa puso go ya ka tsamaiso e ntšhwa ya temokerasi le melawana ya Molaotheo jaaka tekatekano le go se kgetholole. Nngwe ya tsona e ne e le setheo sa boeteledipele jwa setso. Fela jaaka ba ba tlileng pele ga rona mo kontinenteng ya Aforika, re ne ra lebagana le kgwetlho e e tshwanang ya go tlhalosa lefelo le seabe sa setheo sa boeteledipele jwa setso mo tsamaisong e ntšhwa ya puso ya rona. Molaotheo o mošwa o tlhomile motheo wa se le go golaganya puso e ntšhwa go tlhoma melao e e tla samaganang le ntlha e ka botlalo."
Maitlhomo a setlankana se sa pholisi, ka jalo ke go amogela botlhokwa jwa boeteledipele jwa setso mo tsamaisong ya bosiamisi le go tlhoma setshwantsho sa setso se se nyalanang le tsamaiso e ntšhwa ya Molaotheo;
tlhoma motheo wa tiragatso ya molao o o lekanyetsang seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi go nyalana le paka e ntšhwa ya temokerasi;
oketsa bokgoni jwa le koketso ya phitlhelelego ya makgotla; le tlhoma maatla a makgotla mo mabakeng a bosenyi le a kakaretso le go tlhoma ditsela tse di laolang makgotla.
Ditlhaelo tsa tsamaiso ya makgotla di tshwanetse go fetolwa go fitlhelela ditlhokego tsa Molaotheo o mošwa.
Popego ya letlhomeso le la pholisi
Mo kgaolong e e latelang (Kgaolo 2), go tlhaloswa seabe sa hisitori sa boeteledipele jwa setso. Kgaolo e e leka go tlhagisa le go tlamela ka lemorago la seabe sa boeteledipele jwa setso mo tsamaisong ya bosiamisi pele ga go tsena tirisong ga Molaotheo. E leba ka boripana paka ya bokoloniale, paka ya tlhaolele go akaretsa paka ya dinagamagae le dinaga tse di ipusang, le paka ya pele fela ga paka ya molaotheo o mošwa.
Kgaolo 3 e leba ditlhotlhomiso tsa papiso ya ditsamaiso tsa bosiamisi jwa setso mo dinageng dingwe tsa Aforika le tsa Bophirima, ga mmogo le dintlha ka kakaretso tse di tlhagisang tsamaiso ya setso ya Aforika Borwa. Kgaolo 4 e leba diphetogo tse di tliswang ke tsamaiso ya Molaotheo o mošwa, fa Kgaolo 5 yona e naya tshosobanyo ya dikgwetlho tse di lebaganeng boeteledipele jwa setso mo pakeng ya Molaotheo o mošwa. Kgaolo ya bofelo (Kgaolo 6) e kobile mekgwa ya pholisi e e nyalanang le tsamaiso ya bosiamisi jwa setso mo Aforika Borwa le go tlamela ka letlhomeso la molao o o ikaelelang go diragatsa letlhomeso le la pholisi.
Kgaolo 7 e na le bokhutlo jo bo neelang tshosobanyo ya tsela ya ditherisano tse di dirilweng go tlhoma letlhomeso le la pholisi.
SEABE SA MO MALOBENG SA SETHEO SA BOETELEDIPELE JWA SETSO MO TSAMAISONG YA BOSIAMISI
Setheo sa boeteledipele jwa setso ka paka ya bokoloniale
Seabe sa ditheo tsa setso mo tsamaisong ya bosiamisi se ka lejwa kwa morago go tloga kwa ga lowe. Bennet³ o tlhalosa gore setho sa boeteledipele jwa setso se simolotswe bogologolo fa merafe ya ditumelo tse di tshwanang le bogosi e ne e newa lefatshe la bonno le phulo. Moeteledipele o ne a nna kwa tlhogong ya puso ya setso mme kwa tlase ga gagwe go nna le maphata a mabedi a thata: moeteledipele wa mophato le moeteledipele wa lelapa. Moeteledipele o ne a na le seabe sa boeteledipele mo mabakeng otlhe a botshelo jwa morafe, go tloga go tlhabololo ya metseselegae go ya go go etelela pele sesole ka nako ya dintwa le go rarabolola dikgotlang mo morafeng. Puso ya setso e ne e farologana le dikgolo tsa segompieno tsa temokerasi. E ne e sa amogelwa molawana wa go farologanngwa ga maatla le tiro ya yona e ne e akaretsa dintlha tse di malebana le bokgoni jwa boatlhodi, botsamaisi le melao.4 Seabe sa setheo se se botlhokwa mo go tlhaloganyeng dikgwetlho tse se lebaganeng natso ka fa tlase ga tsamaiso ya ga jaana ya temokerasi. Go amogelwa ga makgotla a baeteledipele ba setso, go builwe ka kakaretso, gore go botlhokwa ka ntlha ya fa a beetse ba ba ka fa tlase ga tsamaiso ya ona, melao le ditsamaiso tse ba neng ba di tlwaetse.
Go tla ga bokoloniale go tlise phetogo gotlhelele mo tsamaisong ya bosiamisi ka boeteledipele ba setso. Dipuso tsa koloniale le tlhaolele di tsene gare ditheo tsa go diragatsa bosiamisi ka go tlhoma dikgotlatshekelo tse di ikemetseng tsa batho ba Maaforika. Go amogelwa ga "Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi" ka paka ya koloniale go ne go bonwa jaaka karolo e e botlhokwa ya tsamaiso ya koloniale ka fa tlase ga pholisi ya puso e e sa tlhamalalang.5 Pholisi ya puso e e sa tlhamalalang, ntle le go tlhokega mo mabakeng a tsamaiso mo tswelelopeleng ya teko ya sekoloniale, e ne e kaiwa e ikaegile ka ntlha ya gore go na le mokhino wa setso magareng ga bakoloniale le setšhaba sa Maaforika o o neng o tlhoka gore merero ya Maaforika e tsamaisiwe kwa ntle ga ditheo le dipopego tseo tse di beetsweng setšhaba sa Basweu.6
Go ya ka Olivier, kwa bokhutlong jwa paka jwa Koloni ya British mo Aforika (magareng ga 1957 le 1967), go ne go na le sebedi sa semolao. Go ne go na le tsamaiso ya kgotlatshekelo e e neng e golaganya molao o o tswang ntle (bophirima) le molao wa setso.7
Le fa Maaforika a ne a sa ntse a dirisa dikgotlatshekelo tse mo pakeng e, go ne ga tsoga dingongorego ka tiro ya tsona. Dikgotlatshekelo tse, fela jaaka dintlha tse dingwe tsa setšhaba sa setso sa Seaforika, di ne di tletse kgatelelo ka banna. Kgethololo go ya ka bong mo kgotlatshekelo e ne e tlisa ngongorego. Mo ditšhabeng tse dingwe, basadi ba ne ba sa letlwe go ela tlhoko kgotsa go nna le seabe mo ditiragalong tsa "Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi", ntle le bangongoregi, mme ke fa fela ba ne ba thusiwa ke banna.8 "Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi" di ne di sa ntse di tsewa jaaka tsela e e mosola e bile e ratiwa ya go rarabolola dikgotlhang ka bonako, go lebilwe tlhago ya tsona le gore di fitlhelelega bonolo, ga di tlhwatlhwagodimo (ke mahala) e bile ke tsamaiso e e bonolo ya bosiamisi.
Setheo sa boeteledipele jwa setso ka fa tlase ga paka ya tlhaolele
Morago ga go kopana ga dikoloni tse nne ka 1910, "Makgotla a Dikgosi" a ne a dirisiwa go rotloetsa bosemorafe. Ga a ka a itumelela kamogelo ya semmuso pele ga 1927. Pholisi ya Borithane ya taolo e e sa tlhamalalang e ne ya dirisiwa go laola le go dirisa dithata tsa ona botlhaswa.
Ka ntlha ya go diragadiwa ga Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, "Dikgosi" e ne ya nna didiriswa tsa puso, di diragatsa thata le go tlhoma makgotla, e sa tlhole e le go ya ka go direla batho, mme e le ka go direla puso ya nako eo. Ka fa tlase ga tsamaiso ya sekoloniale ya taolo e e sa tlhamalalang le ka fa tlase ga dipuso tse di neng tsa latela tsa tlhaolele, "Makgotla a Dikgosi" a ne a dirisiwa botlhaswa ke puso mo go maswe ka tiriso ya dithata tse di anameng tse ka tsona maemo, seabe le ditiro tsa "Dikgosi" le "Makgotla a Dikgosi" a neng a dirisiwa go tswela puso mosola.
Mo pakeng e, tsamaiso ya setso e telele ya tshekatsheko e ka yona moeteledipele wa setso a neng a busa ka yona go ya ka kgakololo ya balekgotla ba gagwe le go ya ka dikeletso tsa morafe wa gagwe e ne ya senngwa mme boemong jwa yona ga tsenngwa tsamaiso e mo go yona "Dikgosi" di neng tsa bewa ka fa tlase ga tlhokomelo ya Moleutenete-Kakaretso mme morago ka fa tlase ga Moporesitente wa Naga yo o neng a tshotse kantoro ya Kgosi-Kgolo mo dipakeng bokoloniale le tlhaolele. Go kgona go tsweletsa taolo, go ne ga tlholwa tsamaiso e go ya ka yona dikgotlatshekelo tsa Bokomišenara (tse di neng di eteletswe pele ke Basweu) di neng di dira jaaka dikgotlatshekelo tsa boikuelo kgatlhanong le ditshwetso tsa "Dikgosi".
Ditlamorago tsa go tsenngwa ga makgotla a baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi ya bosetšhaba e ne ya nna tsamaiso e e maphatamabedi ya semolao e mo go yona dikgotlatshekelo tsa mokgwa wa Bophirima di neng di diragatsa bosiamisi go ya ka "molao wa lefatshe", fa "Makgotla a Dikgotsi" a e seng a semmuso le Dikgotlatshekelo tsa Bokhomišenara di diragatsa molao go ya ka molao wa setso. Ntlha ya "maphatamabedi" e ne ya baya "Makgotla a Dikgosi" mo maemong a a kwa tlase mo dikgotlatshekelong tsa semmuso mme e bonala e ikgatholosa tekatekano. Le fa go le jalo, maikutlo ka kakaretso a batho ba le bantsi e ne e le gore "Makgotla a Dikgosi" a kwa tlase.
Dikgotlatshekelo tsa Bokhomišenara di ne tsa phimolwa ka 1986 ke Molao wa Phimolo ya Dikgotlatshekelo tse di Kgethegileng tsa Bantsho (Special Courts for Blacks Abolition Act), 1986 (Molao 34 wa 1986), mme "Makgotla a Dikgosi le Baeteledipele" a ne a tlogelwa. Se e nnile ka ntlha ya katlenegiso ya Khomišene ya Hoexter ka 1983.
Go tlhongwa ga dinagamagae le dinaga tse di ipusang go ne ga tlisa diphetogo mo tsamaisong ya makgotla. Dinagamagae le dinaga tse di ipusang di ne tsa newa maatla a go laola merero ya makgotla a tsona. Se se ne sa dira gore dinagamagae le dinaga tse di ipusang tse di farologaneng di dirise ditsela tse di farologaneng tsa tsamaiso ya "Makgotla a Dikgosi", di tlhotlhelediwa ke ditso le ngwao e e laolang mo mafelong a tsona.
Kwa Transkei le Zululand wa maloba, "Makgotla a Dikgosi" a ne a dirisa maatla ona ao e bile a na le tsamaiso e e tshwanang le ya dikgotlatshekelo tsa bommagiseterata. Boikuelo kwa Transkei wa maloba go tswa go baeteledipele ba setso bo ne ba ya kwa bothating jwa didika tse dikgosi le dikgosigadi di neng di emetswe teng.
Kwa Bophuthatswana wa maloba, go ya ka Molao wa Makgotla a Bophuthatswana (Bophuthatswana Traditional Courts Act), 1979 (Molao 29 wa 1979), thata ya go samagana le merero ya bosenyi le e mengwe e ne ya newa ditheo (bothati jwa morafe) e seng baeteledipele ba ba rileng ba setso. Boikuelo go tswa go ditheo tse tsa setso bo ne bo ya kwa kgotlatshekelo e e kgethegileng mo sedikeng sengwe le sengwe sag a mmagiseterata, se se nang le mmagiseterata le maloko a mabedi a tlaleletso (baitseanape go tswa mo morafeng mo sedikeng seo).
Kwa Ciskei wa maloba, "Dikgosi" le baeteledipele di ne di na le thata ya semolao go samagana le merero ya bosenyi le ya selegae e e tlhagelelang go ya ka molao wa setso le ngwao go ya ka tlhophiwa ga bona jaaka baeteledipele ba setso.
Kwa Gazankulu, Lebowa le Qwaqwa tsa maloba, tsamaiso e e neng e tlhagiswa ke Molao wa Tsamaiso ya Bantsho e ne ya dira. Go ya ka Molao o, Tona o ne a naya "Dikgosi" le dikgosana thata mo mererong ya bosenyi le e mengwe.
Kwa Venda wa maloba, dikarolo 24 le 25 tsa Kgoeletso ya Tsamaiso ya Baeteledipele ba Setso ba Venda (Venda Baeteledipele ba setso Administration Proclamation), 1991 (Kgoeletso 29 ya 1991), e ne e ya neela "Dikgosi" le dikgosana thata ya merero ya bosenyi le ya selegae ka Monnasetilo wa Khansele ya Kopanobosetšhaba ya maloba.
Makgotla a ne a tswelela go nna teng le go dira ka fa tlase ga tsamaiso ya maloba e e tlhagelelang mo Molaong wa Tsamaiso ya Bantsho le melao e mengwe ya Diporofense. Molaotheo o letla go tswelela go nna teng le go dira ga makgotla a, go ya ka Molaotheo le go phimolwa kgotsa go tlhabololwa ga molao ke bothati jo bo nang le bokgoni. Molao wa Tsamaiso ya Bantsho o ne wa tlhabololwa mo dintlheng tse di rileng go tlosa dintlha tse di neng di le kgatlhanong le meono ya Molaotheo, jaaka kotlhao ka thupa. Kotlhao ka thupa e ne ya fitlhelwa e le kgatlhanong le tshwanelo ya seriti sa botho jaaka e fitlhelwa mo teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo. Tshwanelo ya go pateletsa go golegwa ke bothati jwa didika kwa Transkei wa maloba e ne ya fitlhelwa e le tsamaiso e e gobelelang.
Tsamaiso ya setso ya bosiamisi mo dinageng tse di tlhophilweng
Tharabololo ya dikgotlang kwa ntle ga kgotlatshekelo ke sengwe se sešwa. Ditšhaba go ralala lefatshe, go akaretsa ditšhaba tsa setso mo Aforika Borwa, ga di bolo go dirisa mekgwa ya setso e e seng ya semolao go rarabolola dikgotlang. Tsamaiso ya setso ya Botswana, Malawi, India, South Australia le Canada di ne tsa sekwasekwa go kgona go tlhoma tsamaiso ya makgotla e e nyalanang le maemo a Aforika Borwa.
Tshekatsheko ya papiso ya tsamaiso ya bosiamisi jwa setso ya Botswana, Malawi le India di tlhagiswa ka boripana jaaka setshwantsho se Aforika Borwa e ka ithutang sengwe mo go sona.
a Botswana
Botswana e na le tsamaiso e e maphatamabedi ya dikgotlatshekelo. Makgotla a setso a dira mmogo le dikgotlatshekelo tsa semmuso. Ona a tlhongwa ke Tona ya Dipusoselegae go ya ka Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Setso (Customary Courts Act), 1974. Dikgotlatshekelo tse di na le maemo a mararo: Mokhomišenara wa Lekgotla la Setso, Lekgotla la Boikuelo le makgotla a setso.
Kwa maemong a a kwa tlase a tharabololo ya dikgotlang tsa setso ke lelapa, le le nang le monna, mosadi wa gagwe le bana. Maphata gantsi a leka go rarabolola dikgotlang segolo merero ya lelapa, kwa maemong a lelapa. Fa se se retelelwa, a ka tliswa fa pele ga setlhopha sa baagi, ba gantsi ba dirwang ke lelapa kgotsa a mantsi a a nnang mo karolwaneng eo ya matlo. Maemo a mangwe ke a losika, lo lo dirwang ke lelapa kgotsa a mantsi a a amanang e bile a nna mmogo mo karolong e le nngwe ya motse. Mo lelapa kgotsa a mantsi a rulaganeng le go nna mmogo mo yuniting e e rulagantsweng sentle ya tsamaiso ya selegae, se se bidiwa wate. Diwate di ka fa tlase ga boeteledipele le thata ya moeteledipele, e maemo a yona go le gantsi e nnang boswa. Mo merafeng e megolo jaaka Bangwaketse le Bamangwato, dikgosana di a kadiwa (go tloga go A go ya go G go ya ka morafe wa ntlha, le go tloga go A go ya go K mo go wa bobedi). Mo merafeng e mengwe, jaaka Bakwena, Batawana le Bamalete, go na le baeteledipele le dikgosana. Mo ntlheng ya Bakwena, dikgosana tse di kadiwa go tloga go A go ya go C. Bongwe le bongwe jwa bothati jwa setso bo na le dithata tsa semolao, jo bo a kgontshang go rarabolola dikgotlang. Dikgotlatshekelo tse di sa elweng tlhoko tsa baeteledipele gantsi di kaiwa jaaka Makgotla a Baeteledipele a Tsereganyo, se se ka tswa se tlhotlheleditswe ke karolo 3 ya Molao wa Makgotla a Setso.12
Makgotla a setso a eteletswe pele ke boporesitente mme a tlhomilwe ke Tona ya Dipusoselegae, a dira segolo mo mafelong a metsesetoropo a naga (Gaborone, Francistown, Lobatse, Selebi-Pikwe, Jwaneng, Ghanzi le Kasane). Makgotla a a dira ka ditlolomolao tse dinnye tse di amanang le lefatshe, merero ya manyalo le dikgotlang tsa thoto. Batswakwa ba ka sekisiwa mo dikgotleng tsa setso. Kemedi ya semolao ga e a letlelelwa mo makgotleng a setso mme ga go melao e e rileng ya bopaki. Baatlhodi ba morafe, ba ba supilweng ke moeteledipele wa morafe kgotsa ba tlhophilwe ke setšhaba, ba swetsa ka dikotlhao, tse go ka ikuelwang kgatlhanong le tsona ka tsamaiso ya makgotla a selegae. Boleng jwa ditshwetso tse di fitlheletsweng mo makgotleng a setso bo farologana thata. Mo mabakeng a mangwe baatlhodi ba morafe ba ka rebola dikotlhao tse di jaaka go kgwathisiwa mo pepeneneng.
Go na gape le dikgotlatshekelo tsa semmuso tse di tlhomilweng ke Tona ya Dipusoseleae go ya ka Molao wa Dikgotla tsa Setso. Molao o o tlhalosa thata ya dikgotlatshekelo tse go ya ka tsamao ya dikgato, le ditekanyetso tsa tsona go ya ka mafelo. Molao o o tlhalosa gape le molaotheo wa kgotlatshekelo eo, tatelano gareng ga maloko a yona le dithata le ditiro tsa mongwe le mongwe yo o ka tlhophiwang go dira jaaka moelatlhoko.13
Malawi, e simolotse tsamaiso e e jaana go sa le gale, ya go leba sešwa tsamaiso ya dikgotlatshekelo ya yona mme ya swetsa go siamisa melao e e dirang mo tsamaisong ya bosiamisi, e na le tsamaiso e e itumedisang ya molao wa setso. Naga e e tlhomile diforamo tsa bosiamisi jwa setso, tse di dirang ka fa tlase ga mafelo a dikgotlatshekelo tse go begwang di ka ne di le 24 000, kwa maemong a metse. Diforamo tse tsa bosiamisi jwa setso, tse di dirang ka fa tlase ga mafelo a dikgotlatshekelo a le 217 a a eteletsweng pele ke bommagiseterata, go begwa di kgona go samagana le magareng ga 80% le 90% tsa dikgotlang tsotlhe.
Dikgotlang tse di tlwaelegileng tse di tliswang fa pele ga mafelo a bosiamisi jwa setso ke dikgotlang tsa malapa, dikgotlang tsa mafatshe le merero ya dithoto.
Diforamo tsa bosiamisi jwa setso di samagana le dikgotlang kwa maemong a metse mme di fetisetsa dikgotlang kwa mafelong a a maleba a dikgotlatshekelo fa di retelelwa ke go a rarabolola.
Le fa e le gore tsamaiso ya bosiamisi kwa India e rulagane sentle, ka maemo a a kwa godimo a seriti, dikgotlatshekelo tse di lebaganwe ke mathata a magolo a mane: palo ya dikgotlatshekelo le baatlhodi mo maemong otlhe e kwa tlase thata, go nnile le koketsego ya kelelo ya dikgetse mo dingwageng tsa sešweng ka ntlha ya ditiragalo tse di farologaneng tse di tsentsweng tirisong ke dipuso tsa bogareng le tsa dinaga, tlhwatlhwa e e amegang mo go tšhotšhiseng kgotsa go sireletseng kgetse mo kgotlatshekelong ya molao e kwa godimo ka ntlha ya dituelo tse di kwa godimo tsa dikgotlatshekelo, dituelo tsa baatlhodi le dituediso tse dingwe, mme ditiego di itemogelwa mo go swediweng ga dikgetse, mme se se tlisa kgobelelano e e kwa godimo mo dikgotlatshekelong tsotlhe.
Batlhotlhi go nna thata mo go bona go tšhotšhisa kgotsa go sireletsa kgetse ka ntlha ya ditlhwatlhwa tse di kwa godimo. Baatlhodi ba Kgotlatshekelo e e kwa Godimo le dikgotlatshekelo kgolo ba gateletse tlhokego ya thuso ya mahala ya semolao go batlhoki. Mekgwa e mengwe, gareng ga e mengwe, e e dirisiwang ke Lok Adalat (dikgotlatshekelo tsa batho), mo bosiamisi bo diragadiwa go sa gatelelwe ditsamaiso tsa semolao.
Tsamaiso ya Lok Adalat e simolotswe kwa Gujarat ka Mopitlwe 1982 mme ga jaana e atoloseditswe mo nageng yotlhe. Go tlhagelela ga tsamaiso e e ne e le karolo ya leano la go imolola morwalo mo dikgotlatshekelong wa dikgetse tse di sa ntse di emisitswe. Dikgotlatshekelo tse di tlhomilwe go samagana le dikgetse tse di sa ntseng di emisitswe le go tlamela bangongoregi ka thuso.
Palamente ya India e ne ya tsenya tirisong Molao wa Bothati jwa Ditirelo tsa Semolao (Legal Services Authorities Act), 1987, mme mangwe a maikaelelo a Molao o e ne e le go rulaganya Lok Adalat go kgona go netefatsa gore tiragatso ya tsamaiso ya semolao e rotloetsa bosiamiso go ya ka ditšhono tse di lekanang. Molao o amogela semolao tharabololo ya dikgotlang ka tsela ya mpampetso le tumalano ka Lok Adalat. Kgopolo e e tswa mo tsamaisong ya Panchayats, e medi ya yona e leng mo hisetoring le ngwao ya India.
Bangongoregi ba bona dipoelo di le dintsi mo go Lok Adalat. Ga go dituelelo tsa kgotla, e bile le fa kgetse e setse e tlhatlhetswe kwa kgotlatshekelo e e tlwaelegileng, madi a a duetsweng a a busiwa a kgetse e rarabolotswe kwa maemong "a go se duele madi a kgotlatshekelo". Ga go tiragatso e e gatelelang ya melao ya tsamaiso le Molao wa Bopaki fa go lejwa dintlha tse kgetse. Maphata a kgotlang e, le fa a ka emelwa ke babueledi, a ka golagana le moatlhodi wa Lok Adalats ka tlhamalalo go na le go ya kwa kgotlatshekelo ya semmuso pele e ka ya kwa Lok Adalat. Tshwetso ya Lok Adalat e bofa maphata a kgotlang mme tsamaiso ya yona e kgona go diragadiwa ka tsamaiso e e maleba ya semolao.
Ga go boikuelo jo bo kgatlhanong le tsamaiso ya Lok Adalat, fa mo dikgotlatshekelo tsa semmuso ka gale go na le tšhono ya go ikuela kwa foramong e e kwa godimo kgatlhanong le tswetso ya kgotlatshekelo ya tshekiso, e ka gale e bakang ditiego mo go rarabololweng ga dikgotlang.
Go tlhongwa ga bogosi go netefadiwa ke Karolo 270 ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Ghana, 1992. Molao wa Bogosi wa 1970 (Molao 370) o laola bogosi kwa Ghana mme o tlhoma makgotla a setso, ga mmogo le Matlo a Dikgosi a bosetšhaba. Matlo a Dikgosi a Bosetšhaba, Matlo a Dikgosi a Didika, le makgotla a setso a na le dikomiti tsa boatlhodi tse di nang le thata ya go swetsa le go rarabolola dikgotlang tse di amang bogosi.
Le fa bogosi bo amogelwa, makgotla a setso a ne a emisiwa morago ga boipuso. Go tlhongwa ga bogosi ga go na ditiro dipe tsa semolao, tsamaiso kgotsa boatlhodi. Le fa go le jalo, dikgosi di sa ntse di na le thata, tlotlo le tlhotlheletso kwa maemong a selegae, le go diragatsa diabe tsa di amanang le tsa semolao. Dikgosi le makgotla a setso a atolositse dithata tsa yona go feta merero e e amanang le bogosi go ya go merero ya malapa le dithoto, go akaretsa tlhalo, tlhokomelo ya bana le dikgotlang tsa lefatshe. Di swetsa ka dikgetse tse di bidiwang efisem ke Akans (merero ya poraefete) kgotsa ya selegae (e seng ya bosenyi). Botlhokwa jwa tsamaiso ya bosiamisi ya setso bo tlhaloswa sente mo teng ga molao wa dikgetse wa Ghana, mme molao wa setso le ona o gatelelwa mo dikgotleng tsa didika le tse dingwe, go ikaegilwe ka mofuta wa kgotlang.
Moatlhodimogolo wa Rephaboliki ya Ghana, Moatlhodi George Kingsley Acquaho ne a gakolola bareetsi ba gagwe gore "dikgosi ke batlhokomedi ba lefatshe, mme ba tlhoka go rarabolola dikgotlang tse dintsi tsa lefatshe. Dikgosi ka jalo di tswelela go nna 'bothati jo bo tlhophiwang' ke baagi ba bantsi, segolo kwa mafelong a magae. Ba rarabolola gape le dikgotlang tse dingwe tsa selegae le tsa molao wa setso mo mafelong a bona. Go se nne ga semmuso ga bothati jo go dira gore di dirisege bonolo mme go nna le seabe ga baagi go dira gore tsamaiso e e ratwe go gaisa gonne batho ba tsaya tsamaiso e e le ya bona, e seng sengwe se ba se pateleditsweng."
Baeteledipele ba setso ba sa ntse ba tshotse maatla a semolao a ba tswelelang go a diragatsa go sa kgathalatsege go fedisiwa ga makgotla a setso mo dingwageng tsa ntlha tsa boipuso. Ngaka Seth Twum o tshitshintse gore ka ntlha ya fa baeteledipele ba setso ba sa ntse ba dirisa thata e kgolo mo balateding ba bona mme go fitlhelela dikgotlatshekelo tse di tlwaelegileng go le thata e bile go le tlhwatlhwagodimo, tsamaiso ya makgotla a setso, jaaka e tlhomilwe ka fa tlase ga Native Jurisdiction Ordinance , e tshwanetse go tlhongwa gape.
Le fa Molaotheo o sa amogele lekgotla lepe la setso, baeteledipele ba setso le dikhansele tsa setso di atoloseditse tiro ya tsona ka kwa ga merero e e amanang le bogosi fela go akaretsa dikgotlang tsa malapa le mafatshe go akaretsa tlhalo, tlhokomelo ya bana le lefatshe. Lefapha la Bosiamisi le Lefapha la Mmueledi-Kakaretso a tlile go kaela tsamaiso ya go tlhongwa gape ga tsamaiso ya makgotla a setso e e tlhomilweng ka fa tlase ga Native Jurisdiction Ordinance . Katiso mo ADR le merero e mengwe ya semolao e gagamaditswe mme letlhomeso le le maleba la semolao le tla tlhomiwa go tshegetsa tsamaiso e e botlhokwa e. Go lemoga tiro e e botlhokwa e, ditheo tse di jaaka Banka ya Lefatshe di tshegetsa tlamelo ya katiso go dikgotsi tsa setso mo molaong wa motheo le mekgwa ya ADR. Se se thusitse go fetola ditheo tse kwa Ghana.
Mo athikeleng e e mo go Information Bulletin e e phasaladitsweng ke Puso ya Australia Borwa, John Tomaino o kwadile gore dikgotla tsa setso kwa Australia Borwa, tse e leng tsona tsa ntlha go tlhomiwa jaaka tsa teko ka 1999, di nnile teng ka ntlha ya go tlhoka tshepo mo tsamaisong ya semolao ya semmuso. Batho ba merafe ya setso ba ne ba akanya gore, jaaka bangongoregi, ba na le seabe se sennye mo tsamaisong ya boatlhodi ka kakaretso, segolo mo ntlheng ya kotlhao. Ba ne ba bona gape le dikgotlatshekelo di tlhaola go ya ka setso, di kgapela thoko e bile di sa amogele sentle sentle setšhaba le ditlhopha tsa malapa. O tlhalosa dilo dingwe di dirilweng go ritibatsa dipoifo tsa batho ba ba latelang setso. Maphata otlhe, go akaretsa bommagiseterata ba ne ba nna mo maemong a a tshwanang e bile ba le gaufi le batho go kgona go dira puisano ka tlhamalalo. Mmagiseterata o nna le leloko le morafe wa setso yo o nang le kitso e e tletseng ka setso mme a ka gakolola dikgotla ka dintlha tse di rileng. Go dirisiwa thata tshedimosetso ya pele ga kotlhao, go akaretsa dipegelo ka ga dipatlisiso tsa beili, go bopa ditshwetso tsa kotlhao. Puso le ditheo tse e seng tsa puso di nna teng le go tlamela tshegetso go badirisi, go bula ditšhono tsa kgopololo. Bommagiseterata ba ba reetsang dikgetse kwa dikgotla di dira pegelo le merafe ya setso, mme se se bopa kitso ka ga dintlha tsa selegae e ditlamorago tsa yona e leng ditshwetso tsa kotlao tsa boleng jo bo botoka.
Fa tiro ya dikgotla tsa setso, e tshwana mo mabakeng a a rileng le se dikgotla tsa morafe tsa Aforika Borwa e ka nnang sona, dintlha tsa tshwano ya tsona mo ka makgotla a setso di ka ga go amogela setso, go nna le seabe ga botlhe ba ba tsenelang ditsamaiso tse le mokgwa wa bosiamisi jwa pusetso.
Fela jaaka Australia Borwa, go nnile le tlhagelelo e kgolo ya tsamaiso ya bosiamisi jwa setso kwa Canada. Tsamaiso ya Canada e ikaegile ka bosiamisi jwa pusetso go gaisa go nyalanya setso le tsamaiso ya dikgotlatshekelo tsa semmuso. Mo kgatisong ya go sa le gale, Reclaiming Aboriginal Justice, Identity and Community , bakwadi ba tlhagisa ngangisano mo tikologong ya semolao ya Canada, ya gore a ka setso, bosiamisi jwa setso bo ne ka gale bo fodisa, bo busetsa mme e se gantsi e le jwa kotlhao. Mokwadi o neela tlhaloso e e tletseng ka ga kopolo ya bosiamisi jwa pusetso jaaka karolo ya bosiamisi jwa setso mme o tshwaela jaana:
Bosiamisi jwa pusetso bo tlamela ka tsela ya go golola bosiamisi go batho ba ba setso. Ba batla go tswa mo ditioring tse di sa tlhalosegeng, tse di ikaegileng ka tlhaloganyo e bile di dira gotlhe tsa bosiamisi mo setsong se se ikaegileng ka Yuropa go ya go go tlhalosa bosiamisi go ya ka temogo ya kitso ya bona, setso le meono. Mofuta o wa bosiamisi o ka ga go ithuta gape 'gore re tshwanetse go nna jang' le 'go ithuta gape le maikarabelo a rona a setso' ...O akanngwa jaaka phodiso gonne tshokamo ya loago le bosenyi di tsewa jaaka bolwetse go boitekanelo jwa semowa, maikutlo le mmele wa batho mo setšhabeng tse di tshwanetseng go alafiwa ka mekgwa ya setso. Karolo ya tiro e ke go boelanya molatofadiwa le letswalo la gagwe ka maele go tswa go bagolo kgotsa maloko a mangwe a setšhaba. E akaretsa go boelanya motho yoo kgotsa le lelapa le le foseditsweng ka fa molatofadiwa a amogela maikarabelo le tshiamiso. Se se matlafatsa batho go thusa mo go bolokeng go rua bosiamisi ga setšhaba le maloko a mangwe a setšhaba."
Go kgona go fitlhelela maikaelelo a bosiamisi jwa pusetso, Canada e tlhomile Porojeke ya Khansele ya Setšhaba e le thulaganyo ya karoganyo, ka maikaelelo a go dirolola dikiletso tse di pateleditsweng mo go bao ba setseng bao ba setseng ba le kwa tlase mo mererong ya loago, go tila seabe se se botlhoko le setshwano sa bosenyi sa kgolegelo, go tlamela batsayaditshwetso ka mefuta e e farologaneng e ba ka tlhophang mo go yona, go tlamela ka bosiamisi jo bo kgotsofatsang batswasetlhabelo le setšhaba, go samagana le dintlha tsa loago, ikonomi le tsa sebele tse di golaganngwang le bosenyi go lebilwe segolo tse di ikaegileng ka kotlhao.
Maitemogelo a Australia Borwa le Canada a maleba mo makgotleng e bile a gatelela dintlha tsa bosiamisi tse di tshwanetseng go tsamaisana le mefuta e ya bosiamisi.
Dintlha tse di nyalanang le setshwantsho se se solofetsweng sa makgotla a setso
Go a bonala go tswa mo tshekatshekong e e fa godimo gore go na le ditshwantsho tsa tharabololo ya dikgotlang mo ditšhabeng tsa setso mo Aforika, Asia, Australia le Canada. Le fa go le jalo, potso e e tlhagelelang ke gore a dimmotlele tse ka bojotlhe di ka siamela makgotla a rona a setso? Dimmotlele tse, le fa di na le ditshwano, di ka seke e bile ga dia tshwanela go atolosediwa go makgotla a rona a setso ka ntlha ya mabaka a a latelang:
Mmotlele wa Botswana o tlhola ditlhatlagano magareng ga tsamaiso ya dikgotlatshekelo tsa semmuso le tsamaiso ya makgotla a setso.
Mmotlele wa India o letla maphata a kgotlhang go emelwa ke babueledi ba bona e bile o ikaegile fela ka mokgwa o mongwe wa tharabololo ya kgotlhang.
Kwa Ghana setheo sa bogodi ga se na ditiro tsa semolao, botsamaisi kgotsa boatlhodi.
Fa godimo, t 81-82.
SEABE SA MOLAOTHEO MO BOETELEDIPELENG JWA SETSO
Go amogelwa ga makgotla ka fa tlase ga paka e ntšhwa ya temokerasi
Molaotheo o amogela setheo, maemo le seabe sa boeteledipele jwa setso go ya ka molao wa setso, fela ka go ikobela Molaotheo. O amogela gore bothati jwa setso jo bo ikobelang molao wa setso bo ka dira, go ikaegilwe ka melao le ditlwaelo tse di maleba.
Ka tsamaiso ya go newa ditifikeiti, pharologano ya gore Molaotheo o paletswe ke go tlhoma makgotla a setso (jaaka go tlhokega go ya ka Molawana XIII wa Molaotheo), e ne ya kgaphelwa thoko. Ka fa tlase ga Molaotheo o o dirang, makgotla a setso a tshwana le 'dikgotlatshekelo tse dingwe tse di tlhomilweng go ya ka molao wa Palamente'. Le fa go le jalo, ka ntlha ya fa babusi ba setso ba dirisa maatla a semolao, segolo a khuduthamaga, go ne ga ngangisanwa gore, jaaka baatlhodi ga ba a ikemela kgotsa go sekamela ka fa letlhakoreng le le rileng, jaaka go tlhokega go ya ka FCs 156 . Ka Bangindawo le ba bangwe v Tlhogo ya Bothati jwa Sedika jwa Nyanda le ba bangwe 1998 SA 262 (Tk), badirakopo ba dirisitse ngangisano e go ganana le Dikgotlatshekelo tsa Sedika tsa Transkei. Kgotlatshekelo-Kgolo e ne ya kgapela thoko go se dumelane go ka ntlha ya fa diteko tse di tlwaelegileng tsa molao wa kemonosi le go se tsee letlhakore di ne di sa dire. E ne ya tlhalosa gore, mo Aforika, le go se pharologano e e bonalang go le kalo magareng ga ditiro tsa khuduthamaga, boatlhodi le tsa semolao tsa puso, ga go Moaforika yo maikarabelo yo o ka bona e le kgobelelo mo letlhakoreng la baeteledipele ba setso ka ntlha ya fa ba diragatsa dithata tsa khuduthamaga.
Mo go Mhlekwa v Tlhogo ya Bothati jwa Sedika jwa Tembuland; Feni v Tlhogo ya Bothati jwa Sedika jwa Tembuland Bophirima 2001 SA 574 (Tk); 2000 BCLR 979 (Tk), kgotla ga e a ka ya dumalana le taolo ya Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Sedika. Kgotlatshekelo e ne ya gatelela gore dingwe tsa ditiro di akaretsa dintlha tse di masisi tsa baagi mme ka jalo di tlisa kakanyo ya kamano e e tseneletseng le khuduthamaga. Mo ditemaneng 616 - 7 le 1017 - 18 kgotlatshekelo e ne ya bona gore baeteledipele ba setso ga ba itumelele tshireletso e e tiiseditsweng batlhankedi ba bangwe ba boatlhodi ke karolo 177 ya Molaotheo wa makgaolakgang. Kgetse ya ga Mhlekwa ga e a fekeetsa kgetse ya ga Bangindawo, e e neng e labile fela taolo mo mererong ya loago fela. Go ya ka Bennet , ditlamorago tse di nepagetse gonne mo dikgetseng tsa loago, potso ya go nyalana le Molaotheo e tshwanetse go lekanyediwa le ntlha ya phitlhelelo ya bosiamisi. Go fedisa dithata tsa boatlhodi tsa babusi ba setso e ka nna go tima merafe ya magaeng dikgotlatshekelo tsa selegae tse ka gale ba tlhatlhelang dikgetse tsa bona mo go tsona. Kgetse ya ga Mhlekwa e ne ya netefatsa gore kakanyo ya Khomišene ya Tlhabololo ya Molao ya Aforika Borwa (South African Law Reform Commission) ka ga makgotla a setso le ditiro tsa boatlhodi tsa baeteledipele ba setso mo pampiring ya yona ya dipuisano malebana le tsamaiso ya bosenyi ya makgotla a setso. Khomišene e nganga ka gore kgopolo ya go se tsee letlhakore le go ikemela di ne di se botlhokwa go le kalo go feta ntlha ya kgololosego mo go tseneleleng ga khuduthamaga. Bothata jo bo masisi thata mo dikgetseng tsa bosenyi, mo bannasetilo ba ka se bonweng ba tsaya letlhakore fa, ka fa letlhakoreng le lengwe e le "mongongoregi", "motšhotšhisi" le "moatlhodi"..
Go ya ka ditlhotlhomiso tsa ga Barbara Oomen kwa tikologong ya Sekhukhune, maloko a baagi mo tikologong eo ba rata gore makgotla a setso a bapisiwe le dikgotlatshekelo tse dingwe kgotsa dikgotlatshekelo tsa bommagiseterata. Diperesente tse 65 tsa batsibogi mo tirong ya "Makgotla a Dikgosi" di rata gore dikgotlang tsa tsona di rarabololwe mo makgotleng a setso. Se se supa gore batho kwa magaeng ba itumelela tsela e dikgetse di dirwang ka teng gonne di dirwa le go konosediwa ka bonako. Sengwe gape se se dirang gore batho ba le bantsi ba batle makgotla a setso ke puo e e dirisiwang, e e itsiweng ke botlhe mo lefelong le le amegang.
Dikgotlang tse dingwe tse di tlwaelegileng tse go dirwang ka tsona mo makgotleng a setso ke bogodi, tirisodikgoka, tshenyo ya dithoto, merero ya mafatshe, tirisodikgoka mo malapeng, boloi, merero ya manyalo, matlhapa, fa dikgotlang tse dintsi tsa loago di akaretsa go senngwa ga dimela ke diphologolo tse di sa tlhokomelweng, go imisa mosadi wa monna yo mongwe, go imisa mosetsanyana kgotsa lekgarebe, le dikgotlang ka ga go duelwa ga magadi.
Tema 42 ya pampiri ya SALR fa godimo
Mo lefelong la Sekhukhune, mongwe wa bommagiseterata o supile gore ke lefelo le le nyemisang mooko go gaisa le o ka dirang mo go lona gonna batho ba rarabolola dikgetse tsa bona kwa gae. O tlhalositse gore o na le paka e le nngwe fela mo beke fa a dirang ka keteko le bogodu go tshwana le badirammogo le ena, o fetisetsa dikgetse tse e tshwanetseng go nna merero ya molao wa setso, dikgotlang tsa mafatshe, dintwa tsa mo malapeng le matlhapa kwa "Lekgotleng la Dikgosi". Ditlhotlhomiso tse di dirilweng mo tikologong ya Sekhukhune di supa tse di latelang:
Seabe sa Molaotheo mo setheong sa boeteledipele jwa setso
Ka go tlhagelela ka tsamaiso e ntšhwa ya molaotheo, go ne ga lemogwa gore go ka se kgonege go tlhabolola molao o o leng teng ka 27 Moranang 1994 mo tsamaong ya nako. Gonne go tla tlhokega tiro e e masisi ka molao o o leng teng, Molaotheo wa Nakwana le Molaotheo wa makgaolakgang (ka go ipaakanyetsa tiro e ya go naya mabaka) o ne o na le ditlamelo tse di latelang tsa nakwana:
a Melao e e leng teng fa go simolola Melaotheo e e tla tswelela go dira mo mafelong a e neng e dira mo go ona pele ga Molaotheo wa
Nakwana le Molaotheo wa makgaolakgang o dirisiwa go fitlha e tokafadiwa kgotsa go phimolwa ke bothati jo bo nang le bokgoni.
b Fa go tlhokega, tsamaiso ya melao e e leng teng e tla neelwa bothati jo bo maleba kwa maemong a a maleba a puso, jaaka go solofelwa ke melaotheo ka bobedi. Lebaka la tsela e le tlhagelela mo ntlheng ya gore bobedi Molaotheo wa Nakwana le Molaotheo wa makgaolakgang e ne e tlamela ka thata ya semolao gore e pegwe mo maemong a a farologaneng a puso. Bokgoni jwa semolao jwa maemo a bosetšhaba le a porofense a puso bo lebilwe sentle. Kgopolo e e ne e sa tlhaloswa sentle mo pakeng ya pele ga paka ya molaotheo ya 1994. Mo godimo ga moo, dinagamagae tsa maloba di ne di na le melao ya tsona, e e neng ya tswelela go dira morago ga 27 Moranang 1994 mme ya tshwanelwa ke go tsamaisiwa kwa maemong a a maleba a puso, e seng fela mo lefelong le e neng e dira pele mo go lona.
c Kgotlatshekelo nngwe le nngwe, go akaretsa makgotla a baeteledipele ba setso, a a neng a le teng fa Molaotheo o mošwa o tsena tirisong, a tla tswelela go dira le godiragatsa maikarabelo a ona go ya ka molao o o maleba mo go ona, go ikaegilwe ka tokafatso kgotsa go phimolwa ga molao oo.
DIKGWETLHO TSE DI TLA LEJWANG KE LETLHOMESO LE LA PHOLISI
Matseno
Le fa e tsweletse go nna teng ka fa tlase ga paka ya temokerasi, tsamaiso ya makgotla a setso a tswelela go itemogela dikgwetlho tsa molaotheo le tsa tiragatso. Ditatofatso tsa tiriso e e botlhaswa ya thata ke baeteledipele bangwe ba setso, go kgetholola go ya ka bong le go tswelela go kgapela basadi thoko mo makgotleng a setso le go tsaya letlhakore kgatlhanong le bangongoregi kgotsa matlhakore a basadi mo ditsamaisong go fifatsa setshwantsho sa makgotla a. Dikgwetlho tse di tlhagelelang mo dikgotlannyeng tsa tsamaiso e le meono mengwe ya molaotheo e tlhatlagana le tsamaiso ya semmuso ya bosiamisi, kgaogano le go se tshwane le tlhokego ya kgatelelo ya ditshwetso tsa makgotla a setso di tlhaloswa mo ditemaneng tse di latelang. Ditlhotlhomiso tse di latelang di supa se:
Go tlamparela meono ya molaotheo
Go simolola ga paka e ntšhwa ya molaotheo, gareng gat se dingwe, go fedisitse molawana wa bogolo/bogodimo jwa palamente. Tiragalo e e botlhokwa e e ne ya goeletsa gape paka e e kayang Aforika Borwa a le kwa godimo e le naga ya temokerasi e e theilweng, gareng gat se dingwe, meono e e latelang:
Seriti sa botho, go fitlhelela tekatekano le tsweletso ya ditshwanelo tsa botho le kgololosego.
Go se kgetholole go ya ka mmala le bong.
Bogolo jwa Molaotheo le tsamaiso ya molao.
Ka ntlha ya se, Molaotheo ke molao o o kwa godimo wa Rephaboliki mme molao ope fela kgotsa maitsholo a a sa nyalaneng nao ga a dumelelwa.
Molaotlhomo wa Ditshwanelo le lentswe la sekhutlo sa temokerasi mo Aforika Borwa. O tlhalosa ditshwanelo tsa batho botlhe ba naga e le go amogela meono ya temokerasi ya seriti sa botho, tekatekano le kgololosego, mme o tlamela ka gore naga e tshwanetse go tlola, sireletsa, rotloetsa le go diragatsa ditshwanelo tse di leng mo teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Kgwetlho e kgolo e e lebaganeng setheo sa boeteledipele jwa setso ke go momaganya ditlwaelo tse dingwe tsa boeteledipele jwa setso tse di tlhagelelang mo ditsong le meetlo le meono ya Molaotheo, jaaka tekatekano le phediso ya kgethololo e e gobelelang go ya ka mmala, bong le bogolo. Sekao, tlamelo e e mo Molaong wa Tsamaiso ya Bantsho, e e tlhokang gore baeteledipele ba setso ba reetse dikgetse tsa loago magareng ga bantsho le dikgetse tsa bosenyi tse molatofadiwa e leng montsho, di kaya kgethololo ka mmala. Seabe le ditiro tsa boeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi di tshwanetse go bonwa ka lemorago le.
Ntlha e nngwe ya botlhokwa mo tsamaisong ya makgotla a setso ke kotlhao ya go bediwa. Makgotla a setso a santse a diragatsa kotlao e ka mokgwa wa dithupa di le mmalwa go ya go go bediwa mo go feteletseng.
Tiragatso ya ditiro tsa boatlhodi ka baeteledipele ba setso
Molaotheo o batla gore batlhankedi botlhe ba boatlhodi ba ba supilweng mo kgotlatshekelo nngwe le nngwe e nne basadi kgotsa banna ba ba nang le dithutego e bile e le batho ba ba bokgoni ba ba maleba. Go thapiwa, tlhatloso, phetiso, go lelekiwa ga, kgotsa dikgato tsa kgalemo kgatlhanong le batlhankedi bao ba boatlhodi di tshwanetse go diragadiwa ntle le go tsaya letlhakore kgotsa go gobelela. Pele batlhankedi ba boatlhodi ba ka dira ditiro tsa bona, ba tshwanetse go dira maikano kgotsa go dumela go ya ka moo Molaotheo o supang ka teng, gore ba sireletsa le go ikobela Molaotheo.
Le fa baeteledipele ba setso ba neetswe ditiro tsa boatlhodi ka fa tlase ga Molao wa Tsamaiso ya bantsho, ga go kae gore ba wela ka fa tlase ga tlhaloso ya motlhankedi wa boatlhodi e e solofelwang ke Molaotheo. Batlhankedi ba boatlhodi ke baatlhodi le bommagiseterata ba ba thapilweng go ya ka Molaotheo le Molao wa Bommagiseterata. Baeteledipele ba setso ga ba a thapelwa maemo ape a boatlhodi, fela ba tlhatlogela kwa setulong sa bogosi. Ka jalo, ditlhokego tse di malebana le dithutego, go siama le batho ba ba maleba, le tlhatloso le go lelekwa ga batlhankedi ba boatlhodi ga di dire mo baeteledipeleng ba setso.
Karolo 2 ya Molaotheo. 34 Karolo 7 ya Molaotheo. 35 Karolo 35 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho o tlhalosa "montsho" jaaka leloko la mmala kgotsa morafe wa Aforika. 36 Molao 90 wa 1993.
Go kgaoganngwa ga botsamaisi jwa bosiamisi jwa setso
Molaotheo wa 1993 o ne o tlamela ka go dirwa ga tsamaiso ya molao mo porofenseng fa molao oo, gareng gat se dingwe, o wela ka fa tlase ga lefelo la tiro le le tlhalositsweng mo Karolong 6 ya Molaotheo wa 1993. "Bothati jwa setso" le "molao wa gal owe le molao wa setso" di ne di le magareng ga mafelo a a tiro. Melao e le mmalwa e e ka ga tsamaiso ya bosiamisi e neetswe diporofense tse di maleba.
Gore go nne le setlhopha se le sengwe sa melao se se tla dirang bosetšhaba (e seng jaaka melao ya RSA ya maloba le melao ya dinagamagae e e neng e dira ka morero o le mongwe o o diragalang mo dikarolong tse di farologaneng tsa naga), morago fela ga 1994 mafapha a mantsi a bosetšhaba a ne a rotloetsa molao wa go tlhalosa melao e a neng a na le maikarabelo a yona (k.g.r. melao ya dinagamagae tsa maloba le melao ya RSA ya maloba). Tlhaloso e ya melao e phimotse melao ya dinagamagae tsa maloba, e e neng e sa ntse e dira mo dikarolong tseo, mme molao wa RSA o o maleba o ne wa diragadiwa go ralala naga. Le fa go le jalo, ga go makatse, gore se ga se a ka sa diragala ka melao e e samaganang le seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi. Se e nnile ka ntlha ya marara le masisi a dintlha tse di rileng, ga mmogo le ntlha ya gore morero otlhe o wa go nyalanya setheo sa boeteledipele ba setso le paka e ntšhwa ya Molaotheo e tla tlhoka go lejwa gape ga dipholisi go go tla tlisang go dirwa ga melao e mešwa.
Go netefatsa gore melao e e farologaneng e e neng e le teng ka 27 Moranang 1994 go dirilwe ka yona kwa maemong a a maleba a puso, jaaka go tlhaloswa mo Molaotheong wa Nakwana, tsamaiso ya melao e le mmalwa e ne ya romelwa kwa godimo (maemo a bosetšhaba a puso) kgotsa kwa tlase (maemo a porofense a puso). Mo tiragalong e, tsamaiso ya melao yotlhe e e etseng tlhoko ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi, e e neng ka nako eo, e sa ntse e tsamaiswa kwa maemong a porofense, a ne a romelwa nakwana kwa maemong a bosetšhaba a puso ka fa tlase ga Tona ya Bosiamisi. Moragonyana ga moo, tsamaiso ya mengwe ya melao e e ne ya busediwa kwa diporofenseng tse di farologaneng. Melawana e le mmalwa e ne ya nna e le ka fa tlase ga botsamaisi jwa Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo.
Bontsi jwa melao e e kailweng fa godimo e e laolang seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi, e ga jaana e tsamaisiwang ke diporofense tse di farologaneng, e simolotse mo pakeng e e tlhodilweng ke dikarolo 12 le 20 tsa Molao wa Tsamaiso ya Bantsho le melao e mengwe e e fetisitsweng ka paka ya dinagamagae. Le fa go le jalo, go na le go tswa mo Molaong wa Tsamaiso ya Bantsho. Mo diporofenseng dingwe, thata ya boatlhodi e neetswe baeteledipele ba setso ba ba kwa godimo, fa mo go tse dingwe e le mo dikgosaneng le, mo go tse dingwe mo dikhanseleng tsa setso.
Sekao, kwa Bokone Bophirima (Bophuthatswana wa maloba), thata ya go samagana le merero ya bosenyi le ya loago bo neetswe ditheo bothati jwa merafe e seng baeteledipele ba setso ba ba rileng. Boikuelo go tswa kwa ditheong tsa setso bo ya kwa kgotlatshekelo e e kgethegileng mo sedikeng sengwe le sengwe sag a mmagiseterata, e e nang le mmagiseterata le maloko a tlaleletso a le mabedi baitseanape go tswa mo setšhabeng sa sedika seo. Kwa Ciskei wa maloba, dikgosi le dikgosana di na le taolo ya go samagana le merero e e tlhagelelang mo molaong wa setso le ngwao ka ntlha ya go thapiwa ga bona jaaka baeteledipele ba setso. Boikuelo go tswa go baeteledipele ba setso bo ya kwa bothating jwa kgaolo, jo mo dikgosi le dikgosigadi di nang le kemedi mo go jona.
Dikgwetlho tsa setheo
Le fa go na le tshegetso e kgolo ya mofuta wa setso wa bosiamisi, go na le batho ba ba sa itumeleleng makgotla a setso, ba re ga a diragatsa ditsholofelo tsa bona, segolo mo pakeng e ntšhwa. Ditatofatso tsa tiriso e e botlhaswa ya maatla a boatlhodi ka bangwe ba baeteledipele ba setso, kgethololo go ya ka bong, go kgapelwa thoko go go tsweletseng ga basadi le kgobelelo kgatlhanong le bangongoregi kgotsa maphata a basadi mo tsamaisong di tswelela go fifatsa setshwantsho sa makgotla a. Mo ntlheng ya fa mosadi a nyalane le mosadi (monna) yo mongwe gore a belegele mogatse bana, o ne a omanngwa gore jaaka mosadi yo o nyetsweng, ga a tshwanela go bua a eme ka dinao.
Le fa setheo sa boeteledipele ba setso le makgotla a setso di bopile karolo ya sengwe sa ditheo tse di neng di dirisiwa ke puso ya tlhaolele go tsweletsa tsamaiso e e kgaoganyang bantsho, a ne a sa bone matlole ka botlalo go tswa mo pusong. A ne a ikaegile ka dituelo tsa morafe le dikotlhao tse di neng di bewa ke makgotla a merafe, jaaka di ne di bidiwa, go kgona go itshedisa. Mo letlhakoreng le lengwe, makgotla a Bokhomišenara a ne a bona matlole go tswa mo pusong mme bokomišenare ba basweu ba ba neng eteletse pele baeteledipele ba setso ba ne ba newa moputso o mongwe e le wa go kgorelediwa mo mabakeng a bona. Ntlha ya gore tsamaiso e e sa ntse e dira le fa go se matlole a a lekaneng a semmuso ke bopaki jwa gore setšhaba se tlamparetse tsamaiso e. Ke morago fela ga go amogelwa ga boeteledipele ba setso ka tsamaiso ya Molaotheo mo puso e neng ya tlamela ka ditlabelo, segolo go tswa mo dipusong tsa diporofense tse di diragatsang seabe sa botsamaisi. Se se botlhokwa ke maikarebelo a a neng a tla le thuso ya matlole. Ntlha e e ne e se teng mo pakeng ya tlhaolele. Go ne go se ditlhokego tsa go tlhoma tsamaiso ya go dira dipegelo ka ga go amogela le go dirisa dituelo tsa merafe, mme dituelo tsa "Dikgosi", dikgosana le mapodisi a morafe di ne di tseelwa godimo go feta dikgatlhegelo tsa setšhaba.
Ga go a ka ga tsenngwa dithulaganyo dipe tsa go siamisetsa boeteledipele ba setso tsamaiso e ntšhwa ya Molaotheo. Meono le ditsamaiso tse di tlileng le tsamaiso ya temokerasi di ne di le dišwa mo tseleng ya setso ya go dira dilo. Go tsholwa ga madi a baagi a e leng dituelo tsa morafe go ne ga tlosiwa mo baeteledipeleng ba setso mme matlole a ne a rebolwa ke ditheo tsa puso. Merero ya puso e ne ya golaganngwa ke Matlo a Baeteledipele ba Setso a sešweng. Setheo se ne se sa tlamelwa ka badiri ba ba nonofileng go tlamela ka tshegetso mo pakeng ya go fetogela kwa tsamaisong ya temokerasi. Bangwe ba batho ba ba ithaopileng mo makgotleng a setso ba ne ba se tsenngwe mo bodiredipusong ka ntlha ya fa ba se na dithutego tse di tlhokegang.
Kotlhao ka go betsa, e leng nngwe ya dikotlhao tse di tlwaelegileng tse di neng di dirisiwa ke makgotla a setso, e ne ya tlogelwa ka ntlha ya fa e le kgatlhanong le tshwanelo ya seriti sa botho mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo, mme tiriso ya mapodisi a morafe jaaka batlhankedi ba kagiso e ne ya tloswa ka ntlha ya fa e tshwana le ditiro tsa sepodisi, se se neetsweng maatla a go tshwara ke puso. Go koafadiwa ga mekgwa ya kgatelelo ntle le go tsenngwa tirisong ga mekgwa e mengwe e e neng e nyalana le Molaotheo, go ne ga fokotsa bokgoni jwa makgotla a setso.
Molaotheo o ne wa tsenya ditheo tse di jaaka Komišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa, Komišene ya Tekatekano ya Bong le Mosireletsi wa Setšhaba tse di nang le maikarabelo a Molaotheo go batlisisi kgatako ya ditshwanelo tsa botho mo Molaotheong. Ditheo tse, di ne di tlamela ka ditirelo tse di amanang le tharabololo ya kgotlang le botsereganyi mo dikgotlhannyeng tse di tlhagelalang go tswa mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo mme tsa gaisana le makgotla a setso mo mabakeng a mangwe.
Go na gape le tlhatlagano mo maikarabelong a makgotla a setso le dikgotlatshekelo tsa bommagiseterata mo mererong e mengwe, sekao, bogodu jo bonnye le go tlhapaola, mme se se tlisa go batla foramo e e maleba. Se se ne sa tswelela go koafatsa seabe sa makgotla a setso jaaka batlhokomedi ba maitsholo a mantle le setso.
Kgetse e e latelang e supa dingwe tsa dikgwetlho le makoa a a tlhagelelang mo tsamaisong ya bosiamisi jwa setso:
i Go ne ga tlhagelela kgotlhang ka Phatwe 1997 kwa motseng o o bidiwang Mononono kwa morafeng wa Bakgatla-ba-Kgalefa o o welang ka fa tlase ga taolo ya ga Kgosi Pilane. Mosadi o ne a latlhegelwa ke monna wa gagwe mme a gana go ikobela meetlo ya go roula e e mmatlang gore a nne a tshele setlhare se se bidiwang mogaga mo tselaneng ya gagwe ka gale fa a tswa ka segotlo sa gagwe. O ne a gana go dira jalo ka ntlha ya tumelo ya gagwe e e sa dumalaneng le moetlo o. O ne a tliswa fa pele ga bothati mme a atlholelwa go nna kwa ga gagwe dikgwedi tse 12. Motlhogadi mo motseng wa Mononono o ne a itse gore fa a tshela gareng ga Bakgatla-ba-Kgalefa, o ne a solofelwa go ikobela setso sa Bakgatla. Le fa go le jalo, Molaotheo wa Aforika Borwa o tlamela ka gore batho ba ka diragatsa ditshwanelo tsa bona. Bothata bo bogolo gonne bo akaretsa mefuta e mebedi ya ditumelo. Motlhologadi o ne a iphitlhela a le mo dipharagobeng ka ntlha ya setso sa ga mogatse le tumelo ya gagwe. Go oketsa bothata jo, morafe wa
Bakgatla o ne wa mo atlholela go nna mo segotlong sa gagwe sebaka sa dikgwedi tse 12 ntle le go tsaya tsia tumelo ya gagwe.
ii Tshekatsheko ya kgetse e ne ya dirwa ke Barbara Oomen mo tikologong ya Sekhukhune. E ne e sekaseka kgotlhang e e sweditsweng kwa Sekhukhune kwa kgorong ya Mamone magareng ga malapa a mabedi, la ga Magakala le la ga Monagedi. Mo kgetseng e, monna go tswa kwa ga Magakala o ne a tshosetsa go bolaya mosadi wa gagwe. Lelapa la ga mosadi le ne la isa lekwalo kwa kgorong ya moeteledipele wa setso o mogolo. Puisano e ne ya tshitshinya gore monna yo o tshwanetse go tlotla mosadi wa gagwe; ga a tshwanela go sotlaka mosadi wa gagwe le gore ba tshwanetse go tshela ka kagiso. Kwa bokhutlong Rre Magakala o ne a amogela diphoso tsa gagwe. Mo go tliseng kotlhao, go ne ga nna le go se dumalane magareng ga balekgotla. Bangwe ba ne ba batla gore a otlhaiwe ka go bediwa, fa ba bangwe ba batla gore a duedisiwe.
iii Kgetse ya boraro, ka Barbara Oomen gape, o ne a tlhatlhoba kgetse ya ga Jerry Lethamaga. Rre Lethamaga e ne e le motshegetsi wa ga Rre Mohlahla, yo o neng a lwa le mmaagwe kgotsi ka ntlha ya setulo sa bogosi mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng.
Jaaka kgosana ya gagwe, o ne a simolola go rebola ditsha kwa Mokwete, kwa go neng go na le kgosana e nngwe e e tlhophilweng ke kgosi. Ka Motsheganong 1999, Rre Lethamaga o ne a gogelwa kwa lekgotleng, a bediwa le go bofelelwa mo setlhareng sa mebitlwa gore ditshoswane tse dikhibidu di tswelele go mo otlhaya. O ne gape a duediswa R3 500 mme batho ba a neng a ba neetse ditsha ba ne ba laelwa go tswa ka motse. Rre Lethamaga o ne a bula kgetse kgatlhanong le Momone.
Go tswa mo dikgetseng tse di fa godimo, go a bonala gore letlhomeso la pholisi le tshwanetse go samagana le dikgwetlho tse di rileng mo makgotleng a setso, jaaka mefuta ya dikgetse tse di bulwang, dikwatlhwao, tiriso ya mekgwa e e farologaneng ya go rarabolola dikgotlang le bosiamisi jwa pusetso, tekatekano ya bong, le kotlhao ka thupa.
TSE DI BOTLHOKWA MO PHOLISING
Meono ya setso e e rotloetsang momagano ya loago, kagiso le maemo a a edileng
Seabe sa setheo sa boeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi ga se fela ka ga tharabololo ya dikgotlhang. Seabe se se menagane gabedi, e leng seabe sa go simolola go tsweletsa momagano ya loago, go nna mmogo, kagiso le maemo a a edileng; le ii seabe sa go tsiboga go rarabolola dikgotlhang tse di tlhagelelang.
Meono ya setso, e e tswang mo molaong wa setso le meetlo ke e e kgethegileng mo ditšhabeng tsa setso. Mo teng ga meono e go na le ditlwaelo tsa setso tse di rotloetsang momagano ya loago, go nna mmogo, kagiso le maemo a a edileng, dinako dingwe e leng se se bidiwang botho, ka go tsenya tlotlo e e tseneletseng ya molao le tolamo, mo letlhakoreng le lengwe, le thata ka go je lengwe. Setheo sa boeteledipele ba setso e ntse ka gale e le motlhokomedi wa meono e mme se tshwanetse go tswelela jalo. Setheo se sa boeteledipele ba setso se tlhomilwe go nna le seabe se se botlhokwa thata mo phetolong le tlhabololong ya meono le ditlwaelo tse.
Go na le dinako tsa dithulano tsa nnete kgotsa tse di belaelwang magareng ga mengwe ya meono le ditlwaelo le meono e e leng mo Molaotheong. Dithulano tse di supa tlhokego ya go tswelela go tlhabolola molao wa setso gore o nyalane le meono ya Molaotheo. Molaotheo o batla gore dikgotlatshekelo tsotlhe, diforamo kgotsa makgotla, fa di ranola molao ofe fela le fa di tlhabolola molao wa tlwaelo kgotsa molao wa setso, di rotloetse mowa le ditlamelo tsa Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Dikarolo tse di latelang ke tse mo go tsona setheo sa boeteledipele ba setso kgotsa baeteledipele ba setso ba ka diragatsang seabe sa tshimololo mo go rotloetseng momagano ya loago, go nna mmogo, kagiso le maemo a a edileng mo mafelong a tiro a bona:
Ditlwaelo ka kakaretso le ditiragalo tsa setso di itsege ka go aga le go tsweletsa bongwe, jaaka dikopano tsa bontsi go rapelela kagiso kgotsa pula kgotsa go dira meletlo ya phepafatso morago ga gore matlhotlhapele a wele setšhaba kgotsa go ikobela matsatsi a a rileng kgotsa mafelo a ngwaoboswa go keteka ditiragalo tsa hisetori (sk. Shaka's Day).
Tsweletso ya meono ya malapa, maikarabelo a botsadi le tsosoloso ya maitsholo, ka momagano le ditheo tse di maleba tsa lekala ka katlaatlelo.
iii Thibelo ya bosenyi, ka tirisano le SAPS le ditheo tse dingwe tsa go diragatsa molao, sekao, Diforamo tsa Sepodisi sa Baagi le Diforamo tsa Tshireletso ya Baagi.
Setheo sa boeteledipele ba setso se ka tswelela go nna le seabe mo go tsenyeng tirisong dipholisi le dithulaganyo tse di nang le seabe mo tsamaisong ya bosiamisi. Sekao, dithulaganyo tse di jaaka Tšhata ya Batswasetlhabelo, setheo sa boeteledipele ba setso se ka kgontshiwa go matlafatsa ditšhaba tsa setso ka matsholotsiboso go dirisa ditshwanelo le dithata tsa bona tse di leng mo teng ga Tšhata.
Tsamaiso ya bosiamisi jwa setso e e tshwanetseng paka ya molaotheo wa Aforika Borwa
Tsamaiso ya bosiamisi e tshwanetse go rotloetsa le go somarela meono ya bosiamisi ya Seaforika, e e ikaegileng ka poelano le bosiamisi ba pusetso. Molaotheo o sireletsa ditshwanelo tsa setso le setheo sa boeteledipele ba setso. Baeteledipele ba setso, ka bobona ke batlhokomedi ba setso le ditlwaelo tse. Go abiwa ga seabe le ditiro tsa setheo sa boeteledipele ba setso go tshwanetse ga dirwa ka tsela e e somarelang meono e setheo sa boeteledipele ba setso e theilweng mo go yona.
Makgotla a setso a farologana le dikgotlatshekelo tsa semmuso ka gore a fitlhelelega ka gale, a dira go busetsa le go bofaganya kamano magareng ga btho ba setso, e bile a bonala thata, ka tsela e e sa gobeleleng ya go tsaya ditshwetso e baagi ba nang le seabe mo go yona. Dikgotlatshekelo tsa semmuso, mo letlhakoreng le lengwe, di latela melao e e thata mme di lebile ipusolosetso.
Mooko wa tsamaiso ya bosiamisi jwa setso o mo go nneng le seabe ga baagi mo go rarabololeng dikgotlhang. Se se farologana le tsamaiso ya bosiamisi ya semmuso mo dikgotlhang di fetisediwang kwa dikgotlatshekelo go sekasekwa ke batlhankedi ba boatlhodi ba ba fetisang dikatlholo tse di seng bonolo go tlhaloganngwa. Mekgwa ya setso ya tharabololo ya dikgotlang e ne e amogelege mo dikgotlatshekelo ka ntlha ya fa di tlhaloganngwa ka kgopolo ya Bophirima ya bosiamisi. Ditšhaba di ne di kopana mo makgotleng go rarabolola dikgotlhang tsa tsona, mme kgosi, jaaka Sachs a tlhalosa, e ne e dira jaaka sebueledi sa balekgotla ba gagwe, ba morago ba batlang go tsholetsa le go tshegetsa go tlhongwa ga meono mo morafeng. Sachs o tswelela jaana:
Mo bokaelong jo, kgosi e e molemo e ne e lemogwa e seng ka letshogo le a ka le tsenyang kgotsa bogolo jo a ka bo supang, mme ka nonofo ya gagwe mo go tlhaloseng bosiamisi jwa setšhaba se se tshwanang, bo bo akaretsang melao le melawana e e amogelwang ke botlhemo dikgotlhannyeng tse di rileng ka tsela e e lolameng".
Molaotheo o na le "thata ya mongwe le mongwe ya go rarabolola bothata bope jo bo ka rarabololwang mo tiragatsong ya molao ka ditheetso tsa botlhe tse di sa gobeleleng mo kgotlatshekelo kgotsa, fa go kgonega, foramo nngwe e e ikemetseng e bile e sa tsee letlhakore". Go ya ka Molaotheo, mofuta mongwe le mongwe wa lekgotsa kgotsa foramo o ka tlhongwa go rarabolola dikgotlhang tse di rileng, fa fela lekgotla kgotsa foramo eo e fitlhelela ditlhokego tse di leng mo Molaotheong tsa go ikemela le go se tsee letlhakore.
Boeteledipele ba setso bo ntse bo tsamaisa bosiamisi mo ditšhabeng tsa setso mo dingwagakgolong tse dintsi. Pele ga paka ya bokoloniale, dikgotlhang tsa loago le bosenyi di ne di rarabololwa ka go dirisa molao wa setso mo bokaelong jwa kopano ya lekgotla, le le eteletsweng pele ke moeteledipele wa setso. Le fa ditshwetso di ne di dirwa ka mokgwa wa ditherisano tsa temokerasi, tsamaiso e e ne e sa fitlhelele temokerasi ya nnete e e tletseng jaaka e tlhaloganngwa go ya ka kgopolo ya sešweng, segolo ka ntlha ya gore basadi mo ditlwaelong tse dingwe tsa setso ba ne ba sa letlwe go le go buisana mo teng ga lekgotla.
Molao wa bosetšhaba o tshwanetse go letla ditheo tsa setso kgotsa diforamo tse di nnang jaaka makgotla a setso a kwa go ona baeteledipele ba setso ba diragatsang seabe le ditiro tse di amanang le tsamaiso ya bosiamisi. Molao o o solofelwang o tshwanetse go tlamela ka ditsela tse di tshwanetseng go latelwa ke makgotla a setso.
Dipholisi tse di tshitshinngwang mo letlhomesong le di batla go dumelana le ditsela tse tsa setso tsa go tsamaisa bosiamisa tse di ikaegileng ka meono ya ditšhaba tsa setso. Tsamaio e ga e tle boemong jwa tsamaiso ya boatlhodi. E golagana le go tshegetsa tsamaiso ya boatlhodi. Ka jalo o tshwanetse go tlhokomela go ranola melawana ya tsamaiso ya setso ya bosiamisi mo bokaelong jwa tsela e e maleba jaaka e dirisiwa kgotsa go tlhaloganngwa ka tsamaiso ya bosiamisi jwa ipusolosetso. Sekao, molatofadiwa, jaaka a tlhalosiwa ke Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi (Criminal Procedure Act), 1977, o na le bokao jo bo farologaneng le jwa molatofadiwa go ya ka bokaelo jwa tsamaiso ya setso ya bosiamisi. Mo bokaelong jo, molatofadiwa mo tsamaisong ya bosiamisi jwa bosenyi o tshwanelwa ke kemedi ya semolao, fa molatofadiwa mo tsamaisong ya setso ya bosiamisi a sa tshwanelwa ke kemedi eo.
Dipholisi tse di ikaeletse go oketsa phitlhelelo ya bosiamisi ke ditlhopha tsa loago tse di sa direlweng ka botlalo kgotsa ntle le kgobelelo ke tsamaiso ya bosiamisi ya semmuso - ka go dira jalo go fokotsa ditlhwatlhwa le nako e e tsewang go rarabolola dikgotlhang tse dinnye. Fa meono ya setšhaba e tlhagelela thata mo melaong le ditsela tsa tharabololo ya dikgotlhang, ditsela tse di tla bona tlotlo e kgolo go tswa mo malokong a setšhaba sa setso.
Dikgato tse di latelwang mo tsamaisong ya bosiamisi jwa setso
Tsamaiso ya bosiamisi jwa setso e simolola kwa maemong a lelapa kgotsa a selegae. Bagolo mo lapeng ba ka leka go rarabolola dikgotlhang. Fa ba sa kgone go dira jalo, ba e isa kwa maemo a selegae (kgosana). Tharabololo ya dikgotlang kwa maemong a lelapa kgotsa a selegae e laolwa ke molao wa setso. Go isa morero kwa lekgotleng la setso ka gale go bonwa e le sengwe sa bofelo, mme go dirwa jalo fela fa maiteko a ntlha a go rarabolola kgotlhang e a reteletswe.
Popego ka kakaretso e ntse jaana:
Ka kakaretso, kgetse e isiwa fela kwa lekgotleng la setso fa ditsela tse dingwe di reteletswe. Mongongoregi o simolola kwa maemong a lelapa mme fa e sa rarabologe kwa maemong ao, e romelwa kwa go kgosana go bona tharabololo. Fa kgetse e e sa rarabololwe ke kgosana, e fetisediwa go moeteledipele o mogolo wa setso yo o bitsang lekgotla. Dingongorego le dikgotlhang di reediwa kwa dikantorong tsa bothati jwa setso, e ka nna kwa kantorong ya kgosi kgotsa kwa phaposing ya bothati. Dingongorego tse di a reediwa mme ka kakaretso di akaretsa dipuisano magareng ga matlhakore a a amegang go akarediwa le moeteledipele wa setso le maloko a mangwe a lekgotla. Ba dumalana ka tsela ya go rarabolola kgotlhang mme ba batle tumalano ya maphata otlhe. Fa go sa fitlhelelwa tumalano, e nna theetso ya semmuso fa pele ga lekgotla la setso.
Kopano ya lekgotla a bulegetse maloko a setšhaba, e bile ba letlwa go tshwaela le go botsa matlhakore otlhe dipotso. Kwa bokhutlong jwa tsheko, moeteledipele wa setso o bolela tshwetso ya lekgotla. Kwa mafelong a baeteledipele ba setso ba bagolo ba leng ka fa tlase ga kgosi kgotsa kgosigadi, go sa ntse go na le tshwanelo ya go ikuela kgatlhanong le tshwetso ya lekgotla kwa go kgosi kgotsa kgosigadi.
Tharabololo ya kgotlhang kwa maemong a kgosana e laolwa ke molao wa setso. Molao o o solofetsweng, ka jalo, o tla laola tharabololo ya dikgotlhang fa fela kgotlhang eo e fetisediwa kwa lekgotleng la setso.
Go ela tlhoko melawana ya bosiamisi jwa pusetso mo teng ga tsamaiso ya bosiamisi jwa setso
Mo tsamaong ya hisetori, baeteledipele ba setso ba ntse ba na le ditsela tsa go rarabolola dikgotlhang, tse di neng di na le katlego mo go rarabololeng mathata mo ditšhabeng tsa kwa magaeng. Maitlhomomagolo a makgotla a setso ke go fitlhelela poelano magareng ga maphata.
Le fa e le boammaaruri gore fa lekgotla la setso le sekaseka kgotlhang, le neela "katlholo" (k.g.r. go bona motho a le molato kgotsa nnyaa), ke boammaruri gape gore maikaelelo a magolo a ditiragalo ke go rarabolola kgotlhang le go siamisa kamano e e itekanetseng magareng ga maphata ka bobedi. Dintlha tsa bosiamisi jwa pusetso tse di tlhagelelang e kete ke itlhamelo mo tsamaisong ya bosiamisi jwa semmuso, di ntse di le teng go tloga bogologolo mo tsamaisong ya bosiamisi jwa setso.
Thebolo ya ditlabelo tse di maleba go diragatsa seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi
Go farologana le dikgotlatshekelo tsa semmuso mo bommagiseterata le baatlhodi ba thapiwang go dira ka ditiro tse di rileng tsa boatlhodi, setheo sa boeteledipele ba setso se na le ditiro tse dingwe tse di farologaneng tsa setso le ngwao, tse se di reboletsweng ke molao. Baeteledipele ba setso ga ba thapelwe maemo ka ntlha ya bokgoni kgotsa nonofo, fela ba tlhatlogela mo setulong sa bogosi ka tsalo. Ga ba tlhophiwe, mme ke "baeteledipele ka tsalo".
Baeteledipele ba setso ba diragatsa seabe le ditiro tsa bona gaufi le setšhaba. Molao wa Letlhomeso la Boeteledipele ba Setso le Puso (Traditional Leadership and Governance Framework Act) o ikuela go puso go tlamela ka ditlabelo tse di tlhokegang gore baeteledipele ba setso ba diragatse ditiro tsa bona. O tlamela ka gore ditheo tsotlhe tsa puso di tshwanetse go netefatsa gore go abiwa ga seabe kgotsa tiro nngwe le nngwe kwa setheong sa boeteledipele ba setso go tla le ditlabelo tse di tlhokegang, mme go tshwanetse ga netefatsa gore tsela e e siameng ya go naya dipegelo e tlhomilwe. Go botlhokwa go tlamela ka tikologo e e tla thusang go rotloetsa tsela e e momaganeng mo tiragatsong ya seabe le ditiro e e tla kgabaganyang makala otlhe a puso. Mo bokaelong jo, Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo le solofelwa go tlamela ka dinonofo le ditlabelo tse di tla tlhokegang mo go diragatseng seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi, jaaka ditlabelo tse di botlhokwa go tlamela ka katiso le tshegetso ya botsamaisi go makgotla a setso.
Ka 1999, South African Law Reform Commission e ne ya dira ditlhotlhomiso go kokoanya melao e e farologaneng le ditlamelo tse di laolang makgotla a setso go kgona go a nyalanya le melawana ya temokerasi le meono e mengwe ya Molaotheo. Ditlhotlhomiso tse di ne tsa tliswa go phasalatswa ga pampiri e setlhogo sa yona e leng Traditional courts and the judicial functions of traditional leaders. Ditherisano tse di tseneletseng kwa maemong a bosetšhaba, porofense le a selegae di ne tsa latela phasalatso ya pampiri e. Se se ne sa tlisa go phasaladiwa ga pegelo ya makgaolakgang le seralwa sa molaotlhomo.
Dikatlenegiso tsa pegelo di ka sosobanngwa jaana:
Lefapha le tshwanetse go dira molao, o o tlhomang makgotla a setso a a nang le dithata tsa loago le bosenyi, jaaka go batlwa ke Molao, mme go tshwanetse ga tlhaloswa ka madi a a tla tlhokegang mo mererong ya loago.
Molao o tshwanetse go tlamela ka kemedi/go nna le seabe ga basadi mo makgotleng a setso.
iii Kemedi ya semolao ga e a tshwanela go letlwa mo ditsamaisong tse di fa pele ga makgotla a setso.
Makgotla a setso a tshwanetse go matlafadiwa go diragatsa dikotlhao ka dituelo le dikotlhao tse di beetsweng thoko.
Basireletsi mo kgetseng e e fa pele ga makgotla a setso ba tshwanetse go nna le tshwanelo ya go ikgogela morago le go isa kgetse kwa kgotlatshekelo e e tlwaelegileng.
Boikuelo kgatlhanong le ditshwetso tsa makgotla a setso bo tshwanetse go nna maikarabelo a lekgotla la setso la boikuelo le le tlhomilweng go reetsa boikuelo jwa makgotla a ntlha.
vii Dikatlholo tsa makgotla baeteledipele ba setso di tshwanetse go bo di ka tsenngwa tirisong ke dikgotlatshekelo tsa bommagiseterata.
viii Mokwaledi wa makgotla a setso o tshwanetse go tlhongwa mo porofenseng nngwe le nngwe go neelana ka tshegetso ya botsamaisi go makgotla a a mo porofenseng.
Le fa pegelo e na le dikatlenegiso tse di batlang go bopa sešwa le go tiisa paka ya makgotla a setso, dingwe tsa dikatlenegiso tsa yona, segolo tse di amanang le go tsenngwa ga dikatlholo tse di sekegilweng tsa kgotlatshekelo, boikuelo le go boloka direkoto tsa tsamaiso ya lekgotla, di ikaegile mo dikgotlatshekelong tsa Bophirima mme di ka fitlhelwa di sa nyalane le meono ya bosiamisi ya Seaforika.
Ditshitshinyo tsa pholisi
Go tlhongwa ga baeteledipele ba setso go ela tlhoko makgotla a setso
Tona o tshwanetse go tlhopha dikgosi, dikgosana le baeteledipele ba setso ba bagolo go ela tlhoko tsamaiso ya makgotla a setso a a tlhomilweng mo mafelong a bona a tiro, a a tlhaloswang go ya ka molao.
Molao wa bosetšhaba o tshwanetse go rebola tlhopho ya maemo a ka go kwala. Go tsenela dithulaganyo tse di beilweng tsa katiso e tshwanetse go nna nngwe ya ditlhokego tsa gore moeteledipele wa setso a tlhophiwa go diragatsa seabe le ditiro tsa gagwe mo tsamaisong ya bosiamisi. Fela jalo, molao o tshwanetse go tlamela ka ga go gogelwa morago ga tlhopho e e ntseng jalo mo mabakeng a go dirisa thata e botlhaswa.
Kgosana kgotsa leloko la lelapa la segosi o tshwanetse go tlhongwa jaaka motsamaisi go diragatsa ditiro tsa moeteledipele wa setso yo mogolo fa moeteledipele a se teng.
Maikarabelo a baeteledipele ba setso mo go diragatseng seabe le ditiro tsa bona mo tsamisong ya bosiamisi
Ga go ditsela tsa go netefatsa gore baeteledipele ba setso ba diragatsa seabe le ditiro tsa bona mo tsamaisong ya bosiamisi ka fa tlase ga molao. Go tlhokega ga ditsela tsa go netefatsa gore baeteledipele ba setso ba diragatsa seabe le ditiro tsa bona mo tsamaisong ya bosiamisi go tsamaisana le ditlhokego tsa Molaotheo le molao, go tlisa dikgwetlho tse dikgolo. Fela jaaka molao wa bosetšhaba o batla gore baatlhodi le bommagiseterata ba dire maikano a kantoro fa pele ga motlhankedi yo mogolo wa boatlhodi, molao wa bosetšhaba o tshwanetse go solofela gore baeteledipele ba setso ba ba tlhophilweng go tsamaisa merero ba dire maikano a kantoro fa pele ga mmagiseteratawa kgotlatshekelo ya mmagiseterata mo lefelong la tiro la lekgotla leo la setso.
Molao wa bosetšhaba o ka tlamela ka go tlhongwa ga melawana ya maitsholo go baeteledipele ba setso ba ba tlhophilweng go diragatsa seabe le ditiro mo tsamaisong ya bosiamisi, mme o tshwanetse go tlhalosa dikgato tse di ka tsewang fa go nna le kgatako ya maitsholo a a siameng ka moeteledipele ofe wa setso. Dikgato tse di tshwanetse go akaretsa dikatlenegiso tsa go tsenela thulagano e e rileng ya katiso kgotsa go tlosiwa nakwana kgotsa leruri ga tlhopho eo fa kgatako e le masisi mo e tshwanelwang ke go tlisa kgogelo-morago.
Go tsenela thulaganyo e e beilweng ya katiso ga baeteledipele ba setso
Baeteledipele ba setso ba tshwanetse go tsenela thulaganyo ya katiso e e ka ga, gareng ga tse dingwe, ditshwanelo tsa botho, pharologano le bokaelo jwa loago go ka tlhophiwa jaaka batsamaisi ba makgotla a setso. Katiso e tshwanetse go atolosediwa go dikgosana le maloko a mangwe a lelapa la segosi a a tlhophilweng jaaka batsamaisi.
Molao o tshwanetse go tlamela ka dithulaganyo tse di jaana tsa katiso (ka tirisano le Justice College) jaaka go ka tlhokega mo tsamaisong ya makgotla a setso. Thulaganyo ya katiso e tshwanetse go akaretsa thuto ya ditshwanelo tsa botho, katiso ya dipharologano le bokaelo jwa loago.
Dikgotlatshekelo tsa setso go nna le dithata mo mabakeng a dikgotlang tse di tlhagelelang go tswa mo molao wa setso le ditlolomolao tse dingwe tsa bosenyi
Mo malobeng, makgotla a setso a ne a tsewa a kgona go samagana fela le dikgotlang tse di bakwang ke ditlwaelo tsa setso. Molao wa seto ke setlhopha sa melao e e sa kwadiwang mme o farologana go ya ka dikarolo magareng ga ditšhaba tsa setso. Molao wa setso ke setlhopha sa ditlwaelo, ditheo le meono e e dirisiwang ke setšhaba sa setso.
Pharologano magareng ga dikgotlhang tse di tlhagelelang mo molaong wa setso le tse di ikaegileng ka molao o o tlwaelegileng gantsi ga e a totobala. Go ya ka Sachs, melelwane magareng ga setso le molao o o tlwaelegileng e nolofetse e bile e a tshelega. O tlhalosa gore le fa mareo a dirisiwa ka go farologana mo Molaotheong, a ka bonwa a dirisiwa ka tsela ya tlhaloso e bile e elela, go na le tsela ya meono le dikarolo. O tswelela jaana:
Bobedi a tlhoka go golaganngwa le meono ya Molaotheo. Mo matsatsing a tlhaolele a ne a kgaoganngwa, ka kgopolo le ka ditheo. Gompieno ga go na lebaka la go se lemoge le go amogela ntlha ya gore lengwe le lengwe le tseneletse le go tlhotllheletsa le lengwe ka tsela e e ka se dirololweng. Gape, bobedi a amilwe ke molao thata le ka tsela e sa dirologeng; fa fela go ne go na le mefuta e e itshekileng ya molao o o tlwaelegileng le molao wa setso, ga e tlhole e le teng gompieno."
Go tsenngwa ga taolo ya merero ya bosenyi le ya loago mo makgotleng a setso go ka tsosa dikgwetlho tsa Molaotheo. Go na le pharologano e nnye magareng ga bosenyi jo bo tlhagelelang go tswa mo molaong le ditlwaelo tsa setso le ditlwaelo tse di tswang mo molaong o o tlwaelegileng. Morago ga ditlhotlhomiso mo ntlheng e, ga go na bosenyi bope jwa molao wa setso jo bo itsegeng bo farologana le jo bo tlhagelelang go tswa mo molaong o o tlwaelegileng. Se se jalo gonne molao wa setso ga o a kwadiwa mme o farologana go tloga go setšhaba go ya go se sengwe. Le fa mo molaong wa loago go na le dikgotlhang tse di rileng tse di ikaegileng fela ka molao wa setso, go botlhokwa go batlisisa gore makgotla a setso a ka neelwa thata go le kae go reetsa dikgotlhang tsa loago le bosenyi jwa molao o o tlwaelegileng. Go atolosiwa ga thata ya merero ya bosenyi le loago go tshwanetse ga nyalana le ditlhokego tsa Molaotheo.
Go botlhokwa gore makgotla a setso a newe thata ya go reetsa dikgetse tsa bosenyi jo bo seng masisi go le kalo le dikgotlhang tse dinnye tsa loago tse di tlhagelelang go tswa mo molaong wa setso le bosenyi jwa molao o o tlwaelegileng.
Thata ya makgotla a setso e tshwanetse go nna malebana le ditlolomolao le dikgotlhang tse di tlhageletseng mo teng ga lefelo la thata ya lekgotla la setso le le amegang.
Tona o tshwanetse gore, ka gale, ka kitsiso mo Kuranteng ya Puso, a bee boleng jwa madi a dikgotlhang kgotsa ditleleimi tse di tla reediwang mo makgotleng a setso. Dikgotlhang tse di masisi jaaka tirisodikgoka mo malapeng le tshotlakako ka thobalano ga di a tshwanela go reediwa ke makgotla a setso.
Ka ntlha ya fa Aforika Borwa a se na tsamaiso ya molao wa setso e le nngwe e e momaganeng, makgotla a setso a tla tswelela go lebagana le maemo a mo go ona a tshwanetse go swetsa gore ke efe ya ditsamaiso tse pedi kgotsa go feta tsa tsamaiso ya molao wa setso e e ka dirisiwang mo dintlheng tsa kgotlhang e e rileng. Mo tiregong, dikgotlhang tse di ntseng jaana di rarabololwa ke tumelano ya maphata a mo kgotlhannyeng. Fa go se na tumalano magareng ga maphata a, molao o o dirang ke molao wa lefelo la setšhaba sa setso se se amegang, kgotsa molao o kgetse o golaganang thata nao.
Makgotla a setso a tshwanetse go gatelela dikotlhao tsa mokgwa wa pusetso (bosiamisi)
Makgotla a setso ga a tshwanela go gatelela mokgwa o o rileng wa go tlhatlhelwa kgotsa katlholo e e sekegilweng.
Mo malobeng, baeteledipele ba setso ba ne ba gatelela dikotlhao tse di masisi jaaka go kobiwa mo setšhabeng. Le fa go le jalo, dikotlhao tse di ne di ka se siame ka fa tlase ga Molaotheo.
Makgotla a setso a ka gatelela dikotlhao tsa tuediso kgotsa go duelwa madi. Mo makgotleng a setso, ka gale tsepamo e mo go tliseng poelano le bosiamisi jwa pusetso go na le kotlhao. Kotlhao ya tuediso e tsewa jaaka go amogela molato mme gantsi tuelo e e swediwa ke motho ka boena. Choudree o bontsha sekao se se latelang go tlhalosa ntlha e:
Fa motho a lemoga gore o phoso, kgotsa go bonala gore maloko a morafe wa gagwe a mmona a le phoso, a ka ithaopa go ntsha nku, podi, kgotsa kgomo go supa molato wa gagwe le go phimola tlolomolao ya gagwe. Go ituedisa go, dinako dingwe go dirisiwa le kwa lekgotleng la kgosana, go supa go amogela molato. Go itsege jaaka madi a go ithapeletsa mme ke sesupo sa go sokologa go lekgotla. Mo lebakeng la fa molatofadiwa a ituedisang tuelo e maloko a lekgotla a dumelang gore ga e a lekana, ba tsaya se e le sesupo sa gore ga a ipone molato; mo letlhakoreng le lengwe fa a ituedisa thata, ba ka fokotsa tuelo e.
Makgotla a setso a tshwanetse go matlafadiwa go tsenya dikotlhao tse dišwa tsa setšhaba, segolo dikotlhao tse di tlisang bosiamisi jwa pusetso, go nyalana le seabe sa tlwaelo sa boeteledipele ba setso. Mo malobeng, baeteledipele ba setso ba ne ba rwesa maikarabelo a go tsweletsa kagiso le mowa o o edileng mo setšhabeng. Molao o o laolang dikgotlatshekelo tsa tekatekano o ka neela sekao se se botlhokwa mo ntlheng e, sekao, gore boitshwarelo jo bo feleletseng bo newe kgotsa taelo ya gore molatofadiwa a duele mongongoregi ditshenyegelo tse di dirilweng, go etswe tlhoko mabaka a a rileng.
Molao wa bosetšhaba o tshwanetse go neela Tona maatla a go baya tlhwatlhwa e e kwa godimo e e ka duedisiwang ke lekgotla la setso. Dituediso tsa pusetso e ka nna ka tsela ya madi kgotsa leruo. Madi a a duelwang jaaka dituediso e tshwanetse go nna karolo ya lotseno lwa naga mme a tshwanetse go dirisiwa ka mokgwa o o beilweng.
Thebolo ya dikitsiso le ditsamaiso tsa lekgotla le go diragadiwa ga ditshwetso tsa makgotla a setso
Morago ga go tsena ga paka e ntšhwa ya temokerasi, tsamaiso ya sepodisi sa setso e e neng e le botlhokwa mo go diragatseng ditshwetso tsa makgotla a setso, e ne ya wa. Nngwe ya ditiro tse sepodisi sa setso e ne e le go rebola dikitsiso, go kaela maphata le maloko a setšhaba go tsenela makgotla le go ela tlhoko go tiragatso ya ditshwetso tsa makgotla. Fa go se na sepodisi sa setso, go botlhokwa go tlamela ka bokgoni jo bo tla dirang tiro e.
Go ntshiwa ga kemedi ya semolao mo dikgetseng tse di fa pele ga makgotla a setso
Ditshwanelo tsa kemedi ya semolao mo dikgotlatshekelo tse di tlwaelegileng ke ka ntlha ya karolo 35 ya Molaotheo mme tshwanelo e ga e ka ke ya phimolwa. Le fa go le jalo, mo tsamaisong ya bosiamisi jwa setso tshwanelo ya kemedi ya semolao ga e dirisiwe gonne tsamaiso ya bosiami jwa setso e farologane le dikgotlatshekelo jaaka di kaiwa ke Molaotheo karolo 353c. Maikaelelo a makgotla a setso ga se go latofatsa, mme ke go busetsa maemo a a edileng le poelano. Sachs o tshwaela jaana mo ntlheng e:
Ga ke tshitshinye gore makgotla a setšhaba kwa mafelong a magae, a a eteletsweng pele ke baeteledipele ba setso e bile a dira go ya ka ditsela tsa molao wa setso, a newe maatla a go romela batho kgolegelong. E bile ga a tshwanela go letlwa go gatelela kotlhao ka go betsa. Fa mongwe a tshosediwa ka go latlhegelwa ke kgololosego, go tshwanetse ga nna le tsela e e maleba ya molao, babueledi, makwalo a ditatofatso, tsela ya boikuelo le ditsela tse dingwe tsa semmuso. Ke se Molaotheo o se batlang. Fela go rarabolola dikgotlhang tsa malapa le baagisani le go samagana le ditshotlako tse dinnye le bogodu jo bonnye di tlhoka dithekeniki le ditsamaiso tse dingwe.
Kemedi ya semolao ga e a tshwanela go amogelwa ka ntlha ya gore makgotla a setso ga ba dire ka dipotso tsa setegeniki tsa semolao tse di tlhokang go ranolwa ke babueledi.
Ditshwetso tsa makgotla a setso go nna tsa makgaolakgang ke gore go letlwe boikuelo kgatlhanong le ditaelo tse di rileng fela
Dikatlholo le ditshwetso tsa makgotla a setso ka gale di ikaegile ka go dumela ga molatofadiwa, mme ditshwetso tse di fitlhelelwang di fetoga go nna ditshwetso tsa setšhaba gonne mongwe le mongwe o nna le seabe mo tharabololong ya mathata. Kgopolo ya boikuelo ga e teng mo tsamaisong ya makgotla a setso. E tsentswe ke ditsamaiso tsa bokoloniale le tlhaolele tse ka tsona mofuta wa puso ya Bophirima e neng e ela tlhoko boeteledipele ba setso. Boikuelo e bile bo diegisa tsamaiso ya semolao.
Mo dikgetseng tse di rileng, boikuelo go kgotlatshekelo ya ga mmagiseterata e e nang le taolo bo tshwanetse go letlwa kgatlhanong le ditaelo tsa tuediso kgotsa pusetso e e kwa godimo.
Tebosešwa ya ditshwetso tsa makgotla a setso
Ditshwetso tsa makgotla a setso di tshwanetse go ka lejwa gape ke kgotlatsekelo ya ga mmagiseterata e e nang le taolo mme mabaka a tebosešwa a tshwanetse go tlamelwa mo molaong. Mabaka a a tshwanetse go akaretsa go tlhokega ga taolo mo lephateng la kgotlatshekelo, tsamaiso e e sokameng, go nna le kgatlhego mo tsamaisong eo le kgobelelo.
Mekgwa e e tshwanetseng go tlhongwa fa go romelwa dikgetse go tswa kwa makgotleng a setso go ya kwa dikgotlatshekelo tsa bommagiseterata le go refosana
Go tshwanetse go kgonega gore melato e romelwe kwa lekgotleng la setso go ya kgotlatshekelo ya semmuso, fa e le gore go ya ka lekgotla la setso molato oo ke o mogolo mo e bileng o tshwanetseng go sekwa ke kgotlatshekelo ya semmuso.
Gape go tshwanetse go kgonega gore melato e romelwe go tswa kgotlatshekelo ya semmuso go ya lekgotleng la setso, fa e le gore go ya ka motšhotšhisi molato oo ke o o tshwanetseng go sekwa kwa lekgotleng la setso.
Seabe sa makgotla a setso mo tsamisong ya bosiamisi jwa bosenyi
Makgotla a Setso a tshwanetse go dirisiwa jaaka mafelo a go romela melato e e tswang kwa dikgotlatshekelo tsa semmuso, mme tsona di tshwanetse go dirisa mokgwa wa tsamaiso ya bosiamisi ka go dirisa mofuta tsamaiso ya bosiamisi ka go dirisa mokgwa o mongwe wa go rarabolola mathata kgotsa dikgetse.
Tse di latelang ke mengwe ya mesola ya pusetso ya bosiamisi e e tlhaloswang ke Schmid:
Go nna le seabe ga motswasetlhabelo le koketsego ya go kgotsofala: Dikgotlatshekelo tse di tlwaelegileng di tsewa jaaka tse di bonwa tse di neelang sesenyi lesedi mme motswasetlhabelo ena a sa tlhokomelwe ka fa bosenyi e le molato kgatlhanong le mmuso. Maiteko a bosiamisi jwa pusetso a tsepamisitswe mo go bobedi motswasetlhabelo le mosenyi ka bobedi.
Go amogela maikarabelo: Therisano fa gare ga mosenyi le motswasetlhabelo e neela mosenyi sebaka sa go dumela diphoso tsa gagwe le go rwala maikarabelo a go siamisa diphoso tseo.
iii Go fokotsega ga go boeletsa go dira melato: Ditlhotlhomiso tse di dirilweng di bontsha gore go boeletsa go dira melato go fokotswa ke bosiamisi jwa pusetso, fa go bapiswa le mekgwa e e tlwaelegileng ya tsamaiso ya bosiamisi.
Mokgwa wa go rarabolola mathata a bosenyi: Seabe se se tsewang mapodisi kwa dikhomferenseng tsa bosiamisi jwa pusetso se thusa sepodisi le makala a mangwe a tsweletso ya bosiamimisi go tlhaloganya se se dirang gore batho ba senye le gore bosenyi joo bo ka batlisisiwa jang.
Maatla a a okeditsweng: Go neela bannaleseabe mo tsamaisong ya molao wa bosenyi sebaka sa go nna le seabe le go tsaya ditshwetso kwa dikhomferenseng tsa bosiamisi jwa pusetso go a matlafatsa. Schmid o tlhalosa jaana:
Motheo wa bosiamisi jwa pusetso ke gore ditshwetso tse di malebana le mekgwa ya go samagana le ditlamorago tsa bosenyi di fitlhelelwe morago ga gore bannaleseabe ba fe dikakanyo tsa bona. Morago ga tirisano e tshwetso ya setlhopha se a tswelela mme se a diragadiwa. Ka tsela eo, ditlhopha tse dikgolo (basenyi, batswasetlhabelo le sepodisi) di kgona go bona gore ke bona beng" ba ditshwetso tsa khomferense".
Setheo sa boeteledipele ba setso, ka makgotla a setso, se na le seabe se segolo mo go momaganyeng le go diragatseng thulaganyo ya bosiamisi jwa pusetso mo tharabololong ya dikgotlang.
Go boloka direkoto tse di rileng
Molao o tshwanetse go tlamela ka tlhago le bogolo jwa direkoto tse di tshwanetseng go tsholwa mo tsamaisong ya makgotla a setso. Direkoto tse di tsholwang di tshwanetse go lekana mo e leng gore di tlhagisa ditshwetso le mabaka a ditshwetso tsa lekgotla la setso (go letla go diragadiwa ga tshwanelo efe, sekao, ditshwanelo tsa go ikuela kgatlhanong le ditaelo tse di rileng tsa lekgotla kgotsa tshwanelo ya go batla gore tsamaiso ya lekgotla sekasekwe).
Baeteledipele ba setso le makgotla a setso ba tshwanetse go tsweletsa maeono le melawana ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo
Ka thuto ya ditshwanelo tsa botho le mananeokatiso a loago, baeteledipele ba setso ba tshwanetse go tlotla ya tekatekano ya bong fa ba tshwaragane le melato ya dikgotlhang tse di amang basadi le maloko a mangwe a setšhaba, le gore ba tlotle ditshwanelo tse di tlhaloswang mo teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Le fa e le gore mo ditšhabeng tse dingwe go na le maiteko a go fedisa kgethololo ya basadi mo makaleng a lekgotla la setso, go sa ntse go na le ditiragalo tsa kgethololo go ya ka bong le go se tlotle basadi mo mo tsamaisong ya bosiamisi mo makgotleng a mangwe a setso.
Molao o o laolang Makgotla a Setso o tshwanetse go tiisetsa tshwanelo ya tekatekano ya bong e e tlhaloswang mo Molaotheong mme molao oo o tsweletse mananeo a a tla netefatsang go nna le seabe ga basadi, bašwa le batho ba ba golofetseng mo makgotleng a setso.
Botlhokwa jwa molao wa bosetšhaba go netefatsa tshwano
Tsamaiso ya bosiamisi ke maikarabelo a bosetšhaba, e leng se se kayang gore ga go na maikarabelo a a tla fetisediwang ke Molaotheo go dipuso tsa diporofense kgotsa tsa selegae malebana le tsamaiso ya bosiamisi. Diporofense di rwele maikarabelo a merero ya molao wa ngwao le wa setso, go ya ka Kgaolo 12 ya Molaotheo, mme ga di na maikarabelo a merero e e nyalanang le tsamaiso ya bosiamisi jaaka go tlhalosimo mo Kgaolong 8 ya Molaotheo.
Go botlhokwa go hlama molao wa bosetšhaba o o tla netefatsang gore go nna le maemo a a tshwanang mo nageng ka bophara.
Dithulaganyo tsa phetisetso
Dithulaganyo tsa phetisetso di botlhokwa gore go diragadiwe diphetogo tsa Makgotla a Setso tse di tlhaloswago mo pholising e mme tsona di tla dirwa go ya ka molao o o solofelwang. Tse di latelang ke dilo tse di tlhokang go fetolwa.
i Tiriso ya melao e e farologaneng mo diporofenseng tse di farologaneng:
Ka lebaka la go fetisetsa melao ya dinagamagae tsa maloba kwa diporofenseng tse di farologaneng ka 1994, melao ya go e e farologaneng e dirisiwa mo diporofenseng tse di farologaneng mo Rephaboliking ya Aforika Borwa. Dingwe tsa diporofense di fetotse melao ya tsona, fa melao e mengwe e e dirisiwang mo dikarolong tse dingwe tsa Mpumalanga le Kapa Botlhaba, e leng KwaNdebele Traditional Hearings of Civil and Criminal Cases Act, 1984, le Regional Authorities Courts Act, 1982, e ne e sa fiwa Mpumalanga le Kapa Botlhaba. Go batlega Molao o le mongwe Palamente o o tla laolang ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi. Se se tla pateletsa gore go fedisiwe melao e e diriswang ke mmuso wa bosetšhaba le melao e mengwe ya diporofense e e laolang ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi mme e le eo e se kileng e fetolwa ke dikokoanopeomolao tsa a diporofense tseo. Go batlega gore go nne le taolo e e siameng ya go fediswa ga melao eo gore go kgone go nna le tsela e e siameng ya go tsenya tirisong Molao o le mongwe wa Palamente o o tla dirisiwang Aforika Borwa yotlhe. Diporofense di tshwanetse go fiwa nako e e lekaneng go ka fetola melao eo ya tsona.
Fa go fetolwa melao e e tsamaisanang le ditiro tsa baeteledipele ba setso, go tla tlhokega gore Makgotla a Setso a newe yako ya go konosetsa melato e a tshwaraganeng nayo go ya ka melao e e neng e le teng fa melato eo e dirwa. Melato ya boikuelo e e saletseng morago kgotsa e e neng e ise e reediwe pele ga fa melao e mešwa e tsenngwa tirisong e tshwanetse go konosediwa go ya melao e e neng e le teng pele ga Molao o mošwa.
iii Go tlhophiwa ga gethwa ga baeteledipele ba setso jaaka batlhankedi ba ba tsamaisang Makgotla a Setso, katiso le maikano a kantoro.
Gore go netefadiwe tswelopele, baeteledipele ba setso ba ba tlhophilweng go reetsa melato ya dikgotlhang tsa setšhaba le ya bosenyi mme go tlhophiwa ga bona go ise go fetolwe ke molao o o rileng go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Bantsho (Black Administration Act, 1927) kgotsa molao o mongwe, ba tshwanetse go dumelelwa go tswelela pele go reetsa melato ya dikgotlhang jaaka batlhankedi ba bosiamisi go fitlha ba newa ditiro stse dišwa go ya ka molao o mošwa. Baeteledipele bao ba setso ba tshwanetse go tsenela katiso e e maleba mme ba dire maikano gore ba kgone go tswelela pele ka ditiro tsa bona. Baeteledipele bao ba setso ba tshwanetse go fiwa nako ye e lekaneng go tsenela katiso le go dira maikano. Nako eo e tshwanetse go nna e e lekanyeditsweng gore ba ba amegang mo katisong eo ba kgone go fitlhelela ditlhokego tsa paka ya segompieno.
BOKHUTLO
Tlhabololo ya molao o o ka ga makgotla a setso
Letlhomeso le la pholisi le batla go tsosolosa le go matlafatsa tsamaiso ya meono ya bosiamisi jwa setso e e leng botlhokwa mo go fitlheleleng maitlhomo a phitlhelelego ya bosiamisi. Setlankana se ke ditlamorago tsa ditlhotlhomiso le ditherisano tse di tseneletseng le bannaleseabe mo tsamaisong ya bosiamisi mo teng le ka kwa ntle ga Rephaboliki. Se tlhoma motheo wa molao o mošwa o o tshitshinngwang o o ikaeletseng go diragatsa ditlamelo tse di mo teng ga Traditional Leadership and Governance Framework Act, o o ikuelang go Lefapha jaaka karolo ya puso go aba diabe le maikarabelo go setheo boeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi. Molaotlhomo wa Makgotla a Setso o tla tsweletswa kwa Palamenteng go diragatsa dintlha tsa pholisi tse di leng mo.
Paka ya ditherisano
Khomferense ya Bommagiseterata ya bosetšhaba e e neng e rulagantswe ke Lefapha ka Lwetse 2007 e e neng e tsenetswe ke batho ba feta 500, go akaretsa baatlhodi-bagolo, bommagiseterata, Ditona, batlhankedi ba boatlhodi go tswa kwa dinageng tse di rileng tsa SADC, e ne ya buisana mo go nngwe ya dikhomišene tsa yona, ka botlhokwa jwa seabe sa boeteledipele ba setso mo go rotloetseng momagano ya loago le go samagana le tharabololo ya dikgotlhang. Khomferense e ne ya leba pholisi le maiteko a semolao a a tserweng mo pakeng e jaaka thuto e e botlhokwa thata e e tla thusang mo go ageng momagano ya loago le pusetso mo dinageng tse di neng di tletse dintwa.
Khomferense e, e e neng e le tshimologo ya puisano e e tseneletseng ka ga seabe sa makgotla a setso, e ne ya latelwa ke ditherisano tse dingwe fa Lefapha le ne le kopana le Ntlo ya Bosetšhaba le Dintlo tsa Diporofense tsa Baeteledipele ba Setso go buisana maiteko a pholisi a a tshwanetseng go nna motheo wa molao o o solofelwang. Dithutano tse le dikemedi tsa baeteledipele ba setso mo diporofenseng tse di farologaneng di ne di tshwerwe jaana:
Ka 7 Ngwanatsele 2007 kwa Mafikeng (kwa kemedi ya baeteledipele ba setso mo Bokone Bophirima, Gauteng le Kapa Bokone e neng e le teng);
ii ka 9 Ngwanatsele 2007 kwa Nelspruit (kwa kemedi ya baeteledipele ba setso mo Mpumalanga e neng e le teng);
iii ka 15 Ngwanatsele 2007 kwa Polokwane kwa kemedi ya baeteledipele ba setso mo Limpopo e neng e le teng;
ka 21 Ngwanatsele 2007 kwa Harrismith (kwa kemedi ya baeteledipele ba setso mo Free State e neng e le teng);
vi ka 23 Ngwanatsele 2007 kwa Durban (kwa kemedi ya baeteledipele ba setso mo KwaZulu-Natal e neng e le teng); le vii ka 12 - 13 Sedimonthole 2007 kwa Gauteng kwa kemedi ya Ntlo ya Bosetšhaba ya Baeteledipele ba Setso le kemedi ya Ntlo ya Baeteledipele ba Setso ya porofense nngwe le nngwe e neng ya kopana le Lefapha go buisana ka pegelo e e rulagantsweng go tswa mo ditshwaelong tse di dirilweng kwa dithutanong tsa diporofense, ga mmogo le go rala Molaotlhomo wa Makgotla a Setso.
Ntlo ya Bosetšhaba ya Baeteledipele ba Setso e ne e na le kemedi kwa go nngwe le nngwe ya dithutano tsa ditherisano ke maloko a Komiti ya Tlhabololo ya Molaotheo ya Ntlo ya Bosetšhaba ya Baeteledipele ba Setso. Dithutano dingwe le dingwe tsa ditherisano di ne di bulwa ke Monnasetilo wa Ntlo ya Porofense ya Baeteledipele ba Setso e e maleba. Ntle le kemedi ya baeteledipele ba setso mo porofenseng nngwe le nngwe, boatlhodi, bothati jwa botšhotšhisi, Ditheo tsa Kgaolo 9, Mokgatlo wa Dipusoselegae wa Aforika Borwa (SALGA) le yona di ne di laleditswe, mme di nnile le seabe mo ditherisanong. Dikarolo tsa mafapha a diporofense a a ikarabelang mo mererong ya setso le tsona di ne tsa tsenala le go nna le seabe mo dithutanong.
Dithutano tsa ditherisano di nnile ka tsela e e latelang:
Kamogelo le pulo ka Monnasetilo wa Ntlo ya Baeteledipele ba Setso ya Porofense
Tlhagiso ka Lefapha ka ga tse di latelang:
Maikaelelo a thutano ya ditherisano.
tsamaiso e e isang kwa go konosetseng letlhomeso la pholisi le semolao la paka ya bosiamisi jwa setso ka go nyalana le Molaotheo, jaaka e tlhagelela mo Kgaolong 1.
dikgwetlho tse di lebaganeng le tsamaiso ya ga jaana ya bosiamisi, jaaka di tlhagelela mo Kgaolong 5.
dikarolo tse di supilweng tsa tsereganyo ya pholisi jaaka di tlhagelela mo Kgaolong 6.
Ditlhopha tsa tiro (dikhomišene), mo dikarolo tse di supilweng tsa tsereganyo ya pholising di neng tsa sekasekwa ka botlalo.
Dipegelo tse di tletseng ka dikhomišene ka bongwe ka bongwe le dipuisano ka kakaretso tse di tswelelang mo setlhopheng sotlhe.
Maitlhomo a dithutano tsa ditherisano e ne e le -
go bona maikutlo le seabe sa bannaleseabe, segolo baeteledipele ba setso, mo go bopeng pholisi ya tsweletso ya molao, go tswa mo pholising, o o amanang le seabe le ditiro tsa baeteledipele ba setso mo tsamaisong ya bosiamisi;
go tshitshinya ditharabololo tsa go samagana le dikgwetlho tse le di lebaganeng tsamaiso ya boeteledipele jwa setso;
go amogela botlhokwa jwa seabe le ditiro tsa setheo sa boeteledipele jwa setso mo tsamaisong ya bosiamisi; le go batla maikutlo mo dikarolong tse di tlhokang tshekatsheko ya pholisi.
Morago ga dithutano dingwe le dingwe, bannaleseabe ba ne ba kopiwa le go rotloediwa go nna ba batlisisa go ya pele mo teng ga ditheo tse di tshegetsang tsamaiso ya boeteledipele jwa setso mo mafelong a bona le go romela ditshitshinyo tse dingwe ka ga dintlha tse, go Lefapha.
Go tswa mo maikutlong a a neetsweng kwa dithutanong le dithomelo tse di amogetsweng morago ga moo, gareng ga tse dingwe, go tlhongwa ga baeteledipele ba setso jaaka batlhankedi ba ba elang tlhoko makgotla a setso go go tla ikaegang ka go tsenela thulaganyo e e maleba ya katiso, go dirwa ga melawana ya maitsholo go baeteledipele ba setso ba ba supilweng go ka diragatsa ditiro tse di amanang le tsamaiso ya bosiamisi, go nna teng ga tsamaiso ya boikuelo mo teng ga tatelano ya setheo sa boeteledipele jwa setso, go ntshiwa ga kemedi ya semolao mo mererong e e fa pele ga makgotla a setso le go tsenngwa tirisong ga dithulaganyo tse di rotloetsang tekatekano ya bong. Le fa go le jalo, go ne go na le maikutlo a a farologaneng magareng ga diporofense, sekao, diporofense tse dingwe di ne di bona gore boikuelo bo tshwanetse go diragadiwa ka dikgotlatshekelo tsa bommagiseterata.
Dikakanyo le dikatlenegiso tsotlhe tse di dirilweng morago ga dithutano tsa patlomaikutlo le setheo sa boeteledipele jwa setso di tserwe mo dikatlenegisong tsa pholisi tse di leng mo letlhomesong le la pholisi.
LENANEO LA MERABA
MELAO Melao ya Aforika Borwa
Melao ya Dinaga Disele
LENANEO LA DIKGETSE
<fn>93103VQE2008.txt</fn>
MADUO: 100 NAKO: 2½ DIURA
PAMPIRI E E NA LE DITSEBE DI LE 5.
Tetlelelo ya kwalololo e ileditswe Phetla
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C. KAROLO YA A: Tlhamo KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano 20
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le nngwe go tswa mo go KAROLO A, KAROLO B le KAROLO C.
Karolo nngwe le nngwe e simololwe mo tsebeng e ntšhwa mme kwa bokhutlong jwa karolo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarabo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo le go baakanya tiro ya bona pele ba kwala.
KAROLO YA A TLHAMO POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 250 - 300 ka NNGWE fela ya ditlhogo kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo se neele setlhogo.
Sekaseka setshwantsho se se fa tlase, mme o tlhagise se se diragalang mo malapeng a rona ka metlha fa re lebeletse thelebišene. Anela ka mabaka a a utlwalang.
Leba ditshwantsho tse di fa tlase mme o ntshe maikutlo a gago mabapi le tsona.
E e mašwi ga e itsale. [50]
KGOTSA
Leba setshwantsho se se fa tlase, mme o tlhalose dikotsi tse di ka tliswang ke go goga motsoko
KGOTSA
Puso e dira sentle ka go tlamela bana ka madi. Dumela kgotsa o ganetse setlhogo se. [50] KGOTSA
Kwala mmuisano magareng ga moruti le modirelaloago mabapi le nyalano ya batho ba bong bo le bongwe. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 KAROLO YA B
DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 120 - 150.
O mogokgo wa sekolo. Kwalela batsadi lekwalo la semmuso o ba bolelele ka ga botlhokwa jwa go duela madi a sekolo. [30]
KGOTSA
O kopile tiro e o e boneng e phasaladitswe mo lokwalodikgang longwe, kwala Lokwaloikitsiso o lo romelele setlamo seo. [30]
KGOTSA
Kwalela Mookamedi wa Lefapha la Thuto memorantamo o mo go ona o ngongoregang ka ga go rutwa ka puo ya gae mo dikolong. [30]
KGOTSA
O leloko la mokgatlho wa bašwa wa kereke ya Lutere. Le le mokgatlho le tshwentswe ke tiriso e e botlhaswa ya nnotagi le diritibatsi ka bašwa ba motse wa lona. Kwala pegelo ka dingongorego tsa lona le se se ka dirwang. [30]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 30 KAROLO YA C DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO POTSO 3 Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 80 - 100.
Ka o le moeteledipele wa lekgotla la baithuti, o kopilwe ke mogokgo go dira mmogo le barutabana-bagolo ba sekolo go tlhama melao e e tla latelwang ke baithuti fa go iwa motantshong wa materiki. Kwala melao eo. [20]
KGOTSA
Bomogoloo, jaaka fa o le gofejane ba go solofeditse moletlo o mogolo fa o ka falola ditlhatlhobo tsa materiki. Thala le go itirela karata ya taletso e o tla laletsang ditsala tsa gago go tla moletlong. [20]
KGOTSA
Rre rraago o batla go rekisa sejanaga. Mo thuse go kwala phasalatso ya papatso ya sejanaga seo go ngoka kgatlhego ya bareki. [20]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C: 20 PALOGOTLHE: 100
Tetlelelo ya kwalololo e ileditswe
<fn>93111VMS2007.txt</fn>
-1/1 Z LEFAPHA LA THUTO LA GAUTENG TLHATLHOBO YA MAKGAOLAKGANG SETSWANA PUO YA BOBEDI SEEMOGODIMO (Pampiri ya Ntlha)
TEKATLHALOGANYO
POTSO 1
Ke Rona.
O ne a nna fa fatshe.
Ba ne ba tlile go kopa setopo.
1.6.1 maina a mefutafuta
go ya kwa le kwa / go tla ga modumo
Go ne go omanwa / go lowa.
Mapodise.
Wa ntlha.
Ke ka gonne a tsaletswe kwa teng.
Wa dinotshe.
Gonne ke tsona tse di dirang modumo fa di kgobokane.
Ke ka gonne morwae Tsaone a laetse jalo / Bahurutshe ba ne ba mo tlhoile ka jalo morwae a sa batle gore ba mmoloke.
Mmabesi-a-Kgama.
MADUO A KAROLO YA A : 35
TSHOSOBANYO
POTSO2
Tlamelo e ne e le ngwana wa bahumi ba Gaborone.
O ne a sa tlhaole a tsalana le mang le mang.
O simolotse go ithutela bobueledi kwa Unibesithing ya Botswana.
O ne a ikaeletse go tsweledisa dithuto tsa gagwe kwa Engelane.
Mo mophatong wa bone go ne go na le baithuti ba bannye le ba bagolo ba mafelo a a farologaneng.
Tlamelo o ne a itsege ka go kgaba.
Basadi ba diteropoba rata mekgabo le ditebego gonne di dira bannaba se ba lebale.
Thuto le mokgabo o ka se di kopanye ka nako e le nngwe.
Go ikanya khumo ya batsadi ga go a siama.
Ka ntlha ya mabaka a, Tlamelo o ne a sa dire sentle mo dithutong tsa gagwe. [10]
MADUO A KAROLO YA B : [10]
KAROLO YA C
THUTAPUO POTSO 3
3.1.1 Tlhalosi ya sediriswa/sediriso.
Sedirwa.
Re tshela noka.
3.3.1 Tsona di wela bana.
Ke ntlo ya tsona.
- Tsotlhe di apere tshiamo.
Lotlhe le falotse.
3.5.1 Kwa gae go kgakala.
Sello o nna kwalefatsheng la Roma.
3.6.1 Kgomo eno e nonne.
Magong ao a metsi.
3.7.1 ka ga mokgwa ka selo
3.8.1 Ba a tsamaya gongwe re tla kopana.
O a opela e bile o a lela.
3.9.1 Nnyaa, ao ga se mathata a botshelo.
3.10.1 lobota
segompieno
boboi
MADUO A KAROLO YA C: [35]
PALOGOTLHE: 80
<fn>93113VQF2005.txt</fn>
LEFAPHA LA THUTO LA GAUTENG DITLHATLHOBO TSA MAKGAOLAKGANG
MADUO: 80
DITAOLO:
Pampiri e arotswe ka dikarolo tse tharo A, B le C
Araba dipotso go tswa mo dikarolong tse di farologaneng
Tlhaloganya potso pele o e araba
Rulaganya mabaka le tiro ya gago sentle.
Dirisa mopeleto le matshwaopuiso ka nepo mme o kgaoganye mafoko sentle.
KAROLO YA A
TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa tsebe di le PEDI ka nngwe ya ditlhogo kgotsa ditshwantsho tse di latelang tsedi tsosangdikakanyo tse di rileng mo go wena. Fa o tlhopha nngwe ya ditshwantsho o e neele setlhogo se se maleba.
Basadi ke digatlhamelamasisi.
Meaparo ya sekgoa e sentse setso sa rona.
Puso ga e re direle sepe.
Phetlholola
Neela setshwantsho se se fa tlase setlhogo se se maleba mme o tswelele ka go kwala tlhamo:
Setswantsho ke seo; se lebe, mme morago o kwale tlhamo. Se neele setlhogo:
MADUO A KAROLO YA A: [40]
Phetlholola
KAROLO YA B
DIKWALWANA
POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo ya gago e nne boleele jwa tsebe:
Kwalela tsala ya gago lekwalo,o e leboge ka moo ego thusitseng ka teng ka moletlo wa kgaitsadio.
KGOTSA
Leba setshwantsho se se latelang mme morago okwalele rateropo pegelo:
KGOTSA
O ne o etetse kwa Kapa malatsi a le supa, kwala bukatsatsi ya ditiragalo tsa malatsi a supa ao.
MADUO A KAROLO YA B: [20]
Phetlholola
KAROLO YA C
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo ya gago e nne boleele jwa tsebe.
KGOTSA
Rakgadiago wa kwa Ditsobotla o iketse badimong. Kwalela rangwaneago telekeramo o mo itsise ka ga tiragalo e.
KGOTSA
A ke o kwale tsa botshelo jwa moswi Atisang yo e leng mogoloo.
MADUO A KAROLO YA C: [20] PALOGOTLHE: 80
BOKHUTLO
<fn>93113VQF2006.txt</fn>
LEFAPHA LA THUTO LA GAUTENG DITLHATLHOBO TSA MAKGAOLAKGANG
NAKO: diura tse 2
MADUO: 80
DITAOLO:
Dirisa Setswana se se tlhapileng.
Tlhaloganya potso pele o e araba
Rulaganya mabaka le tiro ya gago sentle.
Dirisa mopeleto le matshwaopuiso ka nepo mme o kgaoganye mafoko sentle.
KAROLO YA A
TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya tsebe di le pedi ka ga NNGWE ya ditlhogo tse di latelang kgotsa ka ga setshwantsho SE LE SENGWE se se tsosang maikutlo le dikgopolo tse di rileng mo go wena. Fa o tlhopha setshwantshogo kwala tlhamo yagago, se neelesetlhogo.
Meaparo ke yona e tlisitseng tlhakatlhakano.
Go tsena sekolo kwa teropong go gaisa go se tsena mo gae.
Ka tla ka usetswa ke motho.
Mosola wa mme mo botshelong.
Sekaseka setswantsho se se latelang mme morago o kwale tlhamo. Se neele setlhogo:
MADUO A KAROLO YA A: [40]
KAROLO YA B
DIKWALWANA
POTSO 2
Araba potso ele NNGWE go tse tharo tse di latelang. Karabo ya gago e nne boleele jwa tsebe e le nngwe fela.
Lebelela setshwantsho se se latelang mme morago o kwalele tsala ya gago lekwalo o ikaegile ka setshwantsho:
Kwalametsotso ya kopano e eneng e tshwaretswe kwa sekolong sa gaeno e mo go yona kgankgolo ya letsatsi e neng e le barutabana ba ba sa ntseng ba dirisa thupa mo sekolong.
Itire sebuisegolo mo moletlong o go akgolwang mookamedimogolo wa Shoprite Checkers, yo o sutisediwang kwa lefelong le lengwe.
MADUO A KAROLO YA B: [20]
KAROLO YA C
DIKWALWANA
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE go tse tharo tse di latelang, mme karabo ya gago e se fete tsebe e le nngwe.
O lebeletse setshwantsho se se latelang, kwalela ratoropo memorantamo o mo go ona o ngongoregang ka moo ditsela di agilweng ka teng:
Leba setshwantsho se se latelang mme morago okwale pousetara o ikaegile ka sona:
fekese O bone go phasaladitswe tiro ya borutabana jwa thekenoloji mo lokwalodikgang la SOWETAN. Kwala molaetsa wa o mo go ona o lopang / kopang tiro eo.
MADUO A KAROLO YA C: [20]
PALOGOTLHE: 80
BOKHUTLO
<fn>93122VMF2005.txt</fn>
LEFAPHA LA THUTO LA GAUTENG
TLHATLHOBO TSA MAKGAOLAKGANG
SETSWANA PUO YA BOBEDI SEEMOTLASE (Pampiri ya Bobedi)
POTSO 1
Moetapele ke sekgoreletsi o ema batho pele/kgoreletsa batho mo tswelopeleng ga a utlwelele dikakanyo le dikgakololo tsa batho ba bangwe/ o busa a le nosi.Moeteledipele outlwelela bathoba a ba eteletseng pele/ o tsaya dikakanyo le dikgakololo tsa batho. 2x2=
Go thusa motho yo mongwe.
Tshwantshanyo.
Go tenega/go hupa tedu.
- Batho ga re lekane re se meno.
Moenyana o pele lebone lwa waabo
Tlhabologo.
Tshwantshiso.
Dinotshi.
Segompieno/Magareng.
- Le kwadilwe ka ditemana.
Puo ga e bofitlha.
Go tsenya mong ka wena mo mathateng ga go a siama.
- Morumo wa kwa bofelelong moetapele moeteledipele.
Tlhatlhaganyo ya mafoko re batla 2x2=
Poapoeletso ya tumanosi o.
E se re fa re kopana le mathata mo botshelong moetapele a se re thuse.
Neeletsano.
Go ipopa go nna ngata e le nngwe e e tlhabologileng.
POTSO 2
Mmamotia.
Ponalo.
- Sakoma o ne a mo tshepisitse gore o tla mo latela, mme ga a bonale
O ne a sa rate fa Mmamotia a re o a mo tlogela, mme a batla gore ba bue kgang ya bona sentle. O ne a sa batle gore Ponalo a senye lerato la gagwe le Mmamotia ka go tla kwa ga gagwe.
O belaela gore go sengwe se se sa yeng ka tsela ka ntlha ya karabo ya Mmui B/Sakoma.
Dikgang tsa bona di ka senngwa ke fa a ka bua leina.
Sakoma o ne a bolaya Ponalo ka ntlha ya fa a tshabisitse Mmamotia.
O batla gore ba buisane sentle gonne bathofa ba tsena mo nyalongga ba a tshwanela go gogagogana.
Nnyaa, Ga go opewa kwa gaaboyoo nenga rwalela Mmamotia ditlhako go kopa sego sa metsi, ka jalo a ka se mo laole. Gape Mmamotia ga a tlhole a rata Sakoma, mme ebile o mmoleletse ka maikutlo a gagwe. 2x2=
2.12.1 Go kgaogana/go tlogelana.
Go bua fa o bowa kwa o yang teng. 2x2=
Lebogang.
Kwa sekgweng sa Matlwang.
- O ne a ya go lalelabathobaba fologang mo setimeleng.
Go ba tseela madi le dithoto tsa bona
Go ba bolaya fa a sa fitlhele sepe sa botlhokwa mo go bona. 3 x 2 =
Nyaa o ile a palelwa.
Le ne la bolawa.
Kwa kantorong ya maphodisa.
- O ne a utlwela kwa ba nnang gona.
Gore ntlo e ba nnang mo go yone ga e tshubiwe dipone e tshujwa ka masa. 2 x 2 =
O fitlhetse mong wa ntlo a tshabile.
3.10.1 Go ralala / go tlolela.
A sa tlhodie.
Magetla.
Go tshela.
POTSO 4 Ntlhabele dinaane: Z.A. Dipale Moopana le segwagwa
Dinaane tsa batho.
Baanelwabagolo ke batho, diphologolo di tlaleletsa fela.
Dinoolwane.
Tsholofelo ga e jese ditlhong.
- Dithupa di fetoga bana.
Bana ba a mowafala.
Bana batlhaga ba setse ba itse go bua.
Segwagwa se kopa dijo, e bile se tshepisa mosadi ngwana, se itse jang gore bothata ke ngwana?
Ka letsatsi le lengwe
Bogologolo tala 2 x 3 =
- Go itlosa bodutu
Go ruta bana
Go itapolosa
Go tshegisa
Go fetisa setso 2 x 3 =
POTSO 5
Mmualebe: R.M. Malope
Bodiba jo bo jeleng ngwana'a mmaago
E re o bo bona, o bo sikologe.
O ne a sa rate go tshwana le mogoloe Mmatshegofatso yo o neng a ja ditlhare ka meno morago ga go latlhwa ke lekau le a neng a ratane le lona lobaka lo loleele.
Lesilo ke moselateledi.
5.4.1 go tlhoboga go se lwe / dira kagiso ba sa kgaoganngwe ke sepe go ikhutsa go iketla 2 x 5 =
Mathulwe.
Ke tsala ya gagwe ya tlhogo ya kgomo.
O ratane le ngaka Moatlhodi Keitsile ntswa a ntse a ratana le Mathulwe. O dumetswe go tseewa ke ngaka Moatlhodi a ntse a ratana le Mathulwe.
Tse pedi.
Buka ya ditshwantsho.
Ya dithoto le ya semowa.
<fn>93123VQF2005.txt</fn>
LEFAPHA LA THUTO LA GAUTENG DITLHATLHOBO TSA MAKGAOLAKGANG
MADUO: 80
DITAOLO
Pampiri e, e arotswe ka dikarolo tse tharo A, B le C.
Araba dipotso go tswa mo dikarolong tse di farologaneng.
Tlhaloganya potso pele o e araba.
Rulaganya mabaka le tiro ya gago sentle.
Dirisa mopeleto le matshwaopuiso ka nepo mme o kgaoganye mafoko sentle.
KAROLO YA A
TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya tsebe le halofo ka ga NNGWE ya ditlhogo kgotsa ditshwantsho tse di latelang tse di tsosang dikakanyo tse di rileng mogowena. Fao tlhopha sengwe sa ditshwantsho tse di neilweng go kwala tlhamo yagago, o e nee setlhogo se se maleba:
Ke ne ke mo ratile.
Mo nakong ya thekenoloji.
Rre/ mme ke tlhogo ya lelapa.
Ra tla ra tsiediwa ke batho.
Neela setlhogosesemaleba sa setshwantsho se se fa tlase mme o kwale tlhamo ka ga sona:
Phetlholola
Sekaseka setshwantsho se se fa tlase mme o kwale tlhamo ka ga sona:
MADUO A KAROLO YA A: [40]
Phetlholola
KAROLO YA B
DIKWALWANA
POTSO 2
Araba potso e le NNGWE mo karolong ya B. Karabo e nne boleele jwa tsebe e le NNGWE.
Kwala lekwalo le mo go lona o kopang tiro ya letogo / nakwana go tla go dira ka mafelo a beke le malatsi a boikhutso kwa lebenkeleng la Spar mo tikologong ya gaeno; ba itsise tsotlhe ka ga gago.
KGOTSA
O moemedi wabašwa mo tikologong ya gaeno. O kopilwe goema bašwa ka lefokomabapi le gorarabolola mathata ka go fedisa matsheloa bona (ipolaya). Kwala puo e o tla neelanang ka yona.
KGOTSA
Sekaseka setshwantsho se se fa tlase mme morago o kwale pegelo ka ga Khomforense ya Boditšhabatšhaba e o neng o e tsenetse kwa Kapa. Tlhagisadiphitlhelelo le dikatlanegiso tsa gago.
MADUO A KAROLO YA B: [20]
Phetlholola
KAROLO YA C
DIKWALWANA
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE mo karolong ya C. Karabo e nne boleele jwa tsebe e le NNGWE.
MadireloaReef Plastic a tlhokabasimane/ basetsana ba ba falotseng Setlhopha sa somepedi go a direla mme mo ngwageng o o latelang ba romelwe kwa sekolong ka ditshenyegelo tsa ona. A romelele Boikitsiso
C.V. jwa gago.
KGOTSA
Kwalela Modulasetulo wa mokgatlho wa bašwa memorantamo mme o mo gakolole ka ga kopano e e tla tshwarwang fa gautshwane mabapi le petelelo e e kwa godimo ya masea lebanaba basetsana.
KGOTSA
Sekaseka setshwantsho se se fa tlase mme morago o kwalele tsala ya gago taletso.
MADUO A KAROLO YA C [20]
PALOGOTLHE:
BOKHUTLO
<fn>93123VQF2006.txt</fn>
LEFAPHA LA THUTO LA GAUTENG DITLHATLHOBO TSA MAKGAOLAKGANG
NAKO: diura tse 2
MADUO: 80
DITAOLO
Pampiri e, e na le dikarolo tse tharo e bong A, B le C.
Netefatsa gore o tlhopha potso e le nngwe mo karolong nngwe le nngwe
Potso nngwe le nngwe e arabiwe mo tsebeng e ntšhwa
Dirisa puo e e tlhapileng le manatetshapuo
KAROLO YA A
TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo e e ka tlalang tsebe le halofo ka NNGWE fela ya ditlhogo tsedi latelang
Sekaseka setshwantsho se se latelang mme o kwale tlhamo e e ka tsamaelanang le sona. Neela tlhamo ya gago setlhogo.
Phutholola
Petelelo ya bana mo nageng ya rona.
Basetsana ba baimana ba dumelelwe go tla sekolong.
Botlapa bo jesa maswe.
Botlhokotsebe ga bo na tuelo e ntle.
Sekaseka setshwantsho se se latelang mme o kwale tlhamo e e ka tsamaelanang le sona. Neela tlhamo ya gago setlhogo.
MADUO A KAROLO YA A: [40]
Phutholola
KAROLO YA B
DIKWALWANA
POTSO 2
Araba potso e leNNGWE fela go tswa mo karolong e. Karaboya gago e nne tsebe e le nngwe fela.
Kwalela tsala ya gago lekwalo o e itsise gore ditlhatlhabo tsa Seetebosigo di ne di ntse jang.
Go le gantsi baithuti ba neelwa tirogae mme e re fa ba tla sekolong mo letsatsing le le latelang ba bo ba sa dira tiro eo. Sekakaseka ntlha e, mme o kwalele komiti ya sekolo SGB pegelo ka diphitlhelelo tsa gago le se se ka dirwang go tokafatsa maemo.
Ntsalao o ntse a ithutela go nna mmueledi mme o falotse. Jaanong o laleditswe go tla moletlong wa dikapeso, kwalapuisano e o tla e tsayang le malomaago ka gore moletlo o ne o ntse jang.
MADUO A KAROLO YA B: [20]
Phetlholola
KAROLO YA C
DIKWALWANA POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo dipotsong tse di latelang. Karabo ya gago e tlale tsebe fela.
Sekaseka setshwantsho se mme morago o dire phasalatso mabapi le sona.
MADUO A KAROLO YA C: [20] PALOGOTLHE: 80
BOKHUTLO
<fn>Budget Peoples guide tswana 2008.txt</fn>
Kaelo go Setšhaba...
Tekanyetsokabo 2008
Re tla fenya o gola ga ikonomi ya lefatshe go tsamaya ka iketlo gape ga go tsepamo mo dimarak-eng tsa lefatshe. Ga e sale ka 2001 go bonala ikonomi e tlile go nna bokoa tota. Se se tlile go ama ikonomi ya Afrika Borwa. Le fa gontse jalo ikonomi ya rona e na le motheo o o tsepa-meng, madi a setshaba le ona a ntse sentle, go jalwa ga madi go a gola mme ga re lebela pele ikonomi e tlile go gola sentle. Re tlile go fenya.
E setse e le nako e telele ikonomi ya rona e gola jaana. Seno ga re se itse mo dingwageng tse di lekanang le 50. Mo dingwageng tse tlhano tse di fetileng ikonomi e ntse e gola go lekanyediwa go5% ka ngwaga. Go tloga ka 2001 re tlhodile ditiro di le milione o le mongwe.
Ka ntlha ya gore ikonomi e gola ka bonako, le jaaka tiriso ya madi a setshaba e kgatlhisa, tiriso ya madi e godile thata go tloga ka ngwaga wa 2001. Seno se feta kgolo ya ikonomi. Ka jalo madi a mantsi a dirisitswe go reka ditlamelo tsa thuto, maphelo, katlaatlelo-loago, matlo, bopodisi, dipalangwa tsa botlhe, mabala a metshameko, dit-sela le kgolegelo.
Le fa ikonomi e ntse e gola ka seelo se se kwa godimo jaana, re nnile le mathata. Lefatshe la rona le tlhoka batho ba banang le bokgoni, matla a mot-lakase le ona ga a lekane, go pitlagana ga mebila le go tlhaela ga samente. Tsotlhe ke dit-shupo tsa gore ikonomi e gola ka bonako. Mme gore e gole go feta re tshwanetse go jala madi go bona bokgo-ni, mafaratlhatlha, mitshini le didiriswa, mo mebileng le dipalangwa tsa botlhe.
Ka ntlha ya dikgoreletsi tse, le ka ntlha ya tikologo ya lefatshe e e bokoa, ikino-mi ya rona go bonala e tla gola fela kadiperesente tse 4% go ya go 4½% mo dingwageng tse tharo tse di latelang. Kgolo e e bonya ga re e bapanya le ya dingwaga tse tlhano tse di fetileng, mme e santse e le matlhagatlhaga mo lefat-sheng le le jaaka Afrika Borwa. Sa botl-hokwa ke gore re tlile go tswelela pele ka go jala madi re baakanyetsa bokamoso.
Mo dingwageng tse tharo tse di latelang, tekanyet-sokabo ya 2008 e aba madi a mantsi go thusana le maitlhomo a gore madi a phentshene a fitlhelele banna ba ba fa gare ga dingwaga tse 60 le 64, go oketsa ditirelo tsa go fepa bana kwa dikolong, go tlhabolola ditirelo tse dingwe ko dikolong, go tlisa ditirelo tsa metsi le tsa boithusetso, go jala madi mo mafaratlhatlheng a tsa dipalangwa tsa botlhe, go tlhatlhosa tuelo ya barutabana le baoki, go oket-sa lenane basekisi lebomagiseterata, go atolosa dikgolegelo le go rotloetsa batho go dirisa matla a motlakase ka bonontlhotlho, le go rekisa ditswan-tle. Re tshwere phage ka mangana re dira gore mmuso o direle batho botoka le gore re bone boleng mo mading otlhe a a dirisiwang.
Ga re ntse re bona dipholo tse di botoka ka tiriso ya madi a setšhaba le ka go jala madi a mantsi, re ka kgona go godisa ikonomi ya rona ka seelo sa 6%. Re tshwanetse go semelela. Motheo wa ikonomi ya rona o tsepame mme o tsile go bonwa gore o tsepame jang mo dingwageng tse pedi tse di latelang. Ga setšhaba sotlhe sa Afrika Borwa se dira ka natla mme re na le motheo tse di siameng re ka gola ka bonako mme re ka dira phapang mo maphelong a setšhaba sa rona.
Dithulaganyo tsa metshameko ya kgwele ya maoto ya sejana sa lefatshe sa 2010
ithulaganyo tsa Afrika Borwa tsa met-shameko ya kgwele ya dinao di dirwa ka bonako. Re aga mabala a metshameko, dipatlelo a go ikatisa, le mabala a babogedi. Re tlhabolola dipalangwa tsa botlhe. Dilo tsotlhe tse di lebaneng le metshameko e di etswe tlhoko mme di a siamisiwa - motlakase, tsa go gasa metshameko, mo baeti bat la nnang teng, tsa boeti, go bontsha bontle ba diteropo tsa rona. Gape re baakanyetsa sengwe le sengwe se se ka diragalang.
Go simolotswe go agiwa ka 2006. Mabala-magolo a le matlhano o na a tlhabololwa - Johannesburg, Mangaung, Polokwane, Rustenburg le Tshwane. Tiro e e simolotse ka Lwetse 2007.
Go agiwa ga disetediamo tse go tlhola ditiro tse di 170 000 tsa nakwana. Mmuso o ne o abile R8.4 bilione go aga le go tlhabolola disetediamo. Bokhutshwane ba nako bo dirile gore ditshenyegelo di tlhatlhoge ka gore dis-etediamo tse ditshwanetse go siamela metshameko ya Confederations Cup ka Sedimonthole 2008, mme tsa 2010 ka Sedimonthole 2009. Mmuso o bone go le matshwanedi go oketsa madi a ka R1.2 bilione.Se se dirile gore madi otlhe e nne R9.6 bil-ione.
Fa godimo ga fao R9 billion e betswe go thusa ka tsotlhe tse di mabapi le dipalangwa tsa botlhe tse di lebaneng le metshameko e.
Kgodiso ya madi a katlaatleloloago o feta batho ba badimilione di le 12 mo Afrika Borwa ba amogela madi a kat-latleloloago. Madi a a thusa batho ba ba leng mo maemong aa boima jaaka batsofe le bana, bao ba golofetseng le bao bas a kgo-neng go dira. Madi a a leng gone ke phentshene ya batsofe, madi a bana le bao ba itshetlegileng ka madi a.
Mo dingwageng tse di lesome tse di fetileng bana bao ba amogelang madi a katlatleloago ba ntse ba oketsega. Madi a go tlhokomela bana ba dikhutsana le bao ba tswang ko mag-aeng a a dikobo di khutshwane ke ona mokokotla wa matsapa a go tlhokomela botl-he.
Mo ngwageng wa 2008/09 (kete-pedi golo-a robedi/robonngwe) madi otlhe a a tla dirisedi-wang katlatlela-loago a tla okediwa go nna R69 billion (dibilione dile some-a-marataro le borobonngwe), a lekanang le diporesente di le lesome (10 %) tsa tiriso ya madi a puso.
Go tloga ka 1 Moranang maemo a tlile go nna jaana:
Madi ya phentšhene ya batsofe, ya bao ba golofetseng le bao ba tlhokang thuso e tlhatlhogela go R940 go tloga go R870
Ya go tlhokomela bana e tloga go R200 go ya go R210 ka kgwedi go tloga ka 1 Motsheganong 2008 mme e ya go nna R220 ka kgwedi go tloga ka kgwedi ya Diphalane.
Madi a bana bao ba se nang batsadi e tloga go R620 go ya go R650 ka kgwedi
Go dithulaganyo tse dingwe tse dintsi tse di tlhokomelang magae a a kobo dikhutshwane. Bana ba ba amogelang madi a katlaatleloloago ga ba duele madi a sekolo. Bana bao batsadi ba bona ba amogelang madi a mannye le bona ba ka bona tšhono ya go se duele madi a sekolo. Bana botlhe ba ba ka pa tlase ga dingwaga tse thataro ba bona ditirelo tsa pholo kwantle ga tuelo. Batho botlhe ba ba bonang madi a kat-laatleloloago mme ba se na motheo wa itshireletso ya botshelo maphelo ba bona ditirelo tsa pholo kwantle ga tuelo kwa maoke-long a botlhe.
<fn>ConstitutionalCourt.Constitution(2009).2010-10-13.tn.txt</fn>
The
Constitution
of the Republic of South Africa, 1996
ISBN ??????
SETSWANA
MOLAO WA MOLAOTHEO
MOLAOTHEO WA REPHABOLIKI YA AFORIKA BORWA,
1996
(Setlhogo se sekhutshwane, se pele e neng e le 'Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika
Borwa, Molao 108 wa 1996', se emetswe ke. 1(1) ya Molao 5 wa 2005)
[O AMOGETSWE KA 16 SEDIMONTHOLE 1996] [LETLHA LA TSHIMOLOGO: 4
TLHAKOLE 1997]
(Fela fa go kailwe ka mokgwa mongwe - lebelela gape k. 243(5))
(Buka ya Seesimane e saenilwe ke Poresidente)
jaaka e tlhabolotswe ke
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, 1996
Molaotheo Tlhabololo ya Ntlha ya Molao wa 1997
Molaotheo Tlhabololo ya Bobedi ya Molao wa 1998
Molaotheo Tlhabololo ya Boraro ya Molao wa 1998
Molaotheo Tlhabololo ya Bone ya Molao wa 1999
Molaotheo Tlhabololo ya Botlhano ya Molao wa 1999
Molaotheo Tlhabololo ya Borataro ya Molao wa 2001
Molaotheo Tlhabololo ya Bosupa ya Molao wa 2001
Molaotheo Tlhabololo ya Borobedi ya Molao wa 2002
Molaotheo Tlhabololo ya Borobongwe ya Molao wa 2002
Molaotheo Tlhabololo ya Bolesome ya Molao wa 2003
Molaotheo Tlhabololo ya Bolesomenngwe ya Molao wa 2003
Molaotheo Tlhabololo ya Bolesomepedi ya Molao wa 2005
Molaotheo Tlhabololo ya Bolesometharo ya Molao wa 2007
Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008
Molaotheo Tlhabololo ya Bosomotlhano ya Molao 2008
Molaotheo Tlhabololo ya Bosomethataro ya Molao wa 2009
Go ya ka Kgoeletso 26 ya 26 Moranang, 2001, tsamaiso ya Molao o e neetswe Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo
MOLAO
Go tlhagisa Molaotheo o mošwa wa Rephaboliki ya Aforika Borwa le go tlamela ka ga
dintlha tsa tlaleletso.
DITENG
Pulamadibogo 1
KGAOLO 1
Dikaelo tsa Motheo
3
KGAOLO 2
Molaotlhomo wa Ditshwanelo
6
KGAOLO 3
Puso ya Tirisano
27
KGAOLO 4
Palamente
29
KGAOLO 5
Poresidente le Khuduthamaga ya Bosetšhaba
59
KGAOLO 6
Diporofense
68
KGAOLO 7
Puso selegae
95
KGAOLO 8
Dikgotlatshekelo le Tsamaiso ya Bosiamisi
106
KGAOLO 9
Ditheo tsa Puso tse di Tshegetsang Demokerasi ya Molaotheo
118
KGAOLO 10
Tsamaisopuso
127
KGAOLO 11
Ditirelo tsa Pabalesego
133
KGAOLO 12
Baeteledipele ba Setso/Magosi
141
KGAOLO 13
Ditšhelete
142
KGAOLO 14
Dikaelo-Kakaretso
155
Mametlelelo 1 Folaga ya Bosetšhaba 160
Mametlelelo 2 Maikano le Ditumelo tse di Masisi 161
Mametlelelo 3 Ditsamaiso tsa Ditlhopho 165
Mametlelelo 4 Makala a Kgolagano a Tiragatso a
Bokgoni jwa Peomolao a Bosetšhaba le
a Porofense
169
Mametlelelo 5 Makala a Tiragatso a Bokgoni jwa
Peomolao a Porofense fela
172
Mametlelelo 6 Dithulaganyo tsa Kgabaganyo 174
Mametlelelo 6A
Mametlelelo 6A e tsentswe ka k. 6 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bolesome ya Molao wa 2003 mme e phimotswe ke Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008.]
Mametlelelo 6B
[Mametlelelo 6B, e e neng e le Mametlelelo 6A, e tsentswe ka k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo ya Borobedi ya Molao wa 2002, e e neilweng nomoro e ntšhwa ke k.6 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bolesome ya Molao wa 2003 mme ya phimolwa ke k. 5 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomotlhano ya Molao 2008.]Tatlhegelo kgotsa Tshomarelo
Mametlelelo 7
Melao e e Phimotsweng 225
Lenaneo la diteng
Pulamadibogo
Rona, re le batho ba Aforika Borwa,
Re itse ditshiamololo tsa rona tse di fetileng;
Re tlotla ba ba bogetseng tshiamo le kgololosego mo lefatsheng la rona;
Re tlotla ba ba diretseng go aga le go tlhabolola naga ya rona; mme
Re dumela gore Aforika Borwa ke ya botlhe ba ba tshelang mo go yona, re
tshwaragane mo go farologaneng ga rona.
Rona ka jalo, ka baemedi ba re ba itlhophetseng ka kgololosego, re amogela
Molaotheo o jaaka Molao-Mogolo wa Rephaboliki gore re -
Alafe dikgogakgogano tse di fetileng mme re age Setšhaba se se thailweng
mo meetlong ya demokerasi, bosiamisi mo bathong le ditshwanelo tse di
botlhokwa tsa botho;
Tlhome metheo ya demokerasi le bosetšhaba jo bo buletsweng botlhe jo
mo go bona puso e theilweng, mo thatong ya batho e bile moagi mongwe
le mongwe a sireleditsweng ka go lekana ke molao.
Tokafatse matshelo a baagi botlhe le go golola neo ya mongwe le mongwe
le;
Age Aforika Borwa e e kopaneng ya demokerasi e e kgonang go tsaya
maemo a yona a a e siametseng jaaka naga e e ipusang mo tshikeng ya
mafatshe.
A Modimo a sireletse Setšhaba sa rona.
Nkosi Sikelel' iAfrika. Morena boloka setšhaba sa etsho.
God seën Suid-Afrika. God bless South Africa.
Mudzimu fhatutšhedza Afurika. Hosi katekisa Afrika.
2
3
KGAOLO 1
DIKAELO TSA MOTHEO (kl 1-6)
1. Rephaboliki ya Aforika Borwa
Rephaboliki ya Aforika Borwa ke naga e le nngwe e e ipusang ya
demokerasi e e theilweng mo meetlong e e latelang:
(a) seriti sa botho, phitlhelelo ya tekatekano le tsweletso ya
ditshwanelo tsa botho le dikgololosego.
(b) go sa kgethololeng ka bomorafe le ka bong.
(c) bogolo jwa Molaotheo le puso ya molao.
(d) Tshiamelo ya go tlhopha jaaka mo lefatsheng lotlhe, lenaane le le
lengwe la bosetšhaba la batlhophi, ditlhopho tsa nako le nako, le
mokgwa wa puso ya demokerasi ya makoko-mantsi, go netefatsa
maikarabelo, bodiredi bo bo tsibogelang ditlhagiso le tirelo e e
mo phatlalatseng.
2. Bogolo jwa Molaotheo
Molaotheo o, ke molao-mogolo wa Rephaboliki; molao kgotsa maitsholo
a a kgatlhanong le ona ga a na boleng, le ditlamego tse o di abang di
tshwanelwa go diragatswa.
3. Boagi
(1) Go na le boagi bo le nosi jwa Aforika Borwa.
(2) Baagi botlhe ba-
(a) lebanwe ke ditshwanelo ka go lekalekana, ditshiamelo le molemo
wa boagi; mme
(b) ba amiwa ka go lekana ke ditiro le maikarabelo a boagi,
(3) Molao wa naga o tshwanela go rulaganyetsa phitlhelelo, tatlhegelo
le pusetso ya boagi.
KGAOLO 1: DIKAELO TSA MOTHEO
4
4. Pina ya bosetšhaba
Pina ya bosetšhaba ya Rephaboliki e swetswa ke Poresidente ka
kgoeletso.
5. Folaga ya bosetšhaba
Folaga ya bosetšhaba e bontsho, bogauta, botala, bosweu, bohibidu
le botala jwa legodimo jaaka fa e tlhalosiwa e bile e takilwe mo go
Mametlelelo 1.
6. Dipuo
(1) Dipuo tsa semmuso tsa Rephaboliki ke Sepedi, Sesotho,
Setswana, Seswati, Sevenda, Setsonga, Seburu, Seesimane,
Setebele, Sethosa le Sezulu.
(2) Ka go lemoga nyelelo ka hisetori ya tiriso le serodumo sa dipuo
tsa baagi ba lefatshe le, puso e tshwanela go tsaya dikgato tse
di bonalang le tse di supang kgatelopele go tlhatlosa kemo le go
tsweletsa tiriso ya dipuo tse.
(3)
(a) Puso ya bosetšhaba le dipuso tsa diporofense di ka dirisa
dipuo tsa semmuso dingwe le dingwe mo mabakeng a puso,
go tsewa tsia tiriso, kgonagalo, ditshenyegelo, mabaka a
karolo ya naga, le tekatekano ya ditlhokego le dikgatlhegelo
tsa baagi ka bophara kgotsa mo porofenseng e e amegang
puso ya bosetšhaba le puso nngwe le nngwe ya porofense di
tshwanetse go dirisa di le pedi tsa semmuso.
(b) Bommasepala ba tshwanetse go tsaya tsia puo e e diriswang
le go kgatlhegelwa ke baagi ba bona.
(4) Puso ya bosetšhaba le dipuso tsa diporofense, ka dipeomolao
le dikgato dingwe di tshwanetse go laola le go tlhokomela
tiriso ya dipuo tsa semmuso. Ntle le go fapoga dithulaganyo
tsa karolwana(2), dipuo tsotlhe tsa semmuso di tshwanela go
newa tlotlomatso e e lekanang e bile di tshwanelwa go tsewa ka
tekatekano.
KGAOLO 1: DIKAELO TSA MOTHEO
5
(5) Boto ya Dipuo tsa Pan Aforika Borwa e e tlhomilweng ke
peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse -
(a) go tsweletsa le go tlhola maemo a tlhabololo le tiriso ya -
(i) dipuo tsotlhe tsa semmuso;
(ii) dipuo tsa seKhoi, seNama le seSan; le
(iii) puo ya kaetso, le
(b) go tsweletsa le go tlhomamisa tlotlo ya-
(i) dipuo tsotlhe tse di dirisiwang ka gale ke ditlhopha tsa
batho mo Aforika Borwa, go akarediwa Sejeremane,
Segerika, Segujarati, Sehindi, Sepotokisi, Setamil,
Setelugu, Seurdu, le
(ii) Searabia, Sehebera, Sesanskrit le dipuo tse dingwe tse di
dirisediwang maikaelelo a borapedi mo Aforika Borwa.
KGAOLO 1: DIKAELO TSA MOTHEO
6
KGAOLO 2
MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
(kl 7-39)
7. Ditshwanelo
(1) Molaotlhomo wa Ditshwanelo ke motheokonokono wa demokerasi
mo Aforika Borwa. O babaletse ditshwanelo tsa batho botlhe mo
lefatsheng la rona e bile o tlhomamisa meetlo ya demokerasi ya
seriti sa botho, tekatekano le kgololosego.
(2) Puso e tshwanela go tlotla, go sireletsa, go etleetsa le go diragatsa
ditshiamelo tsa Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
(3) Ditshwanelo tse di mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo di laolwa
ke dikiletso tse di mo karolong 36, kgotsa felo gongwe mo
Molaotlhomong.
8. Tiragatso
(1) Molaotlhomo wa Ditshwanelo o dira mo molaong otlhe e bile o
tlama kgotlapeomolao, bodiragatsi le bosiamisi, le ditheo tsotlhe
tsa puso.
(2) Thulaganyetso mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo e tlama
motho fela le mothomolaong, le go fitlha, moo go kgonegang
go tsewa tsia mokgwa wa tshwanelo le tiro nngwe le nngwe e e
pateletswang ke tshwanelo eo.
(3) Mo go diragatseng dithulaganyetso tsa Molaotlhomo mo mothong
fela le mothomolaong go ya ka karolwana(2), kgotlatshekelo -
(a) gore e neye bokgoni go tshwanelo e e mo molaotheong, e
tshwanela go dirisa, kgotsa fa go tlhokegang, go tlhabolola
molao wa selegae go fitlha fa peomolao e sa neyeng nonofo
go tshwanelo eo; e bile
(b) e ka tlhabolola melawana ya molao wa selegae go fokotsa
tshwanelo, fa fela phokotso eo e le go ya ka karolo 36(1).
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
7
(4) Mothomolaong o na le tshiamelo le ditshwanelo mo
Molaotlhomong wa Ditshwanelo go ya ka boleng ba ditlhokego
tsa ditshwanelo le tsa mothomolaong oo.
9. Tekatekano
(1) Botlhe ba a lekana fa pele ga molao, e bile ba na le tshwanelo ya
tshireletso le tekanelo e e lekanang ya molao.
(2) Tekatekano e akaretsa boitumelo jo bo tletseng le jo bo
lekalekanang jwa ditshwanelo tsotlhe le dikgololosego. Go etleetsa
phitlhelelo ya tekatekano, peomolao le dikgato dingwe, tse di
diretsweng go sireletsa kgotsa go tsweletsa batho, kgotsa dikarolo
dingwe tsa batho ba ba neng ba patikilwe ke kgethololo e e neng e
sa lolama, di ka tsewa.
(3) Puso ga e ne e kgetholola ka fa go sa tshwanelang, e ka nna ka
tlhamalalo kgotsa ka go sa tlhamalale kgatlhanong le mongwe
le mongwe, mo lebakeng lengwe kgotsa mangwe go akarediwa
morafe, bong, boimana, kemo ya nyalo, lotso kgotsa tshimologo
ya loago, mmala, tshekamelobong, dingwaga, borepa, bogole,
bodumedi, maikutlo, tumelo, setso, puo, le matsalo.
(4) Ga go motho ope yo o tla kgethololang ka fa go sa tshwanelang,
e ka nna ka tlhamalalo kgotsa ka go sa tlhamalale kgatlhanong
le mongwe le mongwe, mo lebakeng lengwe kgotsa mangwe go
ya ka karolowana(3). Peomolao ya bosetšhaba e tshwanela go
tsenngwa mo tirisong go thibela kgotsa go etsa kgethololo e.
(5) Kgethololo mo go lengwe kgotsa mangwe a mabaka a a
umakilweng mo karolwaneng(3) ga e a lolama, ntle le fa go
tlhomamisitswe gore kgethololo e lolame.
10. Seriti sa botho
Mongwe le mongwe o na le seriti sa botho ka tlhago le tshwanelo ya se
tlotlwe mme se be se sirelediwe.
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
8
11. Botshelo
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya botshelo.
12. Kgololosego le tshireletsego ya motho
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya kgolosego le
tshireletsego ya gagwe, mme go akaretsa tshwanelo ya -
(a) go se tseelwe kgololosego ka kgobelelo kgotsa ntle le lebaka
la tshiamo,
(b) go se tlhatlhelwe ntle le go sekisiwa;
(c) go gololosega mo methaleng yotlhe ya tirisodikgoka go tswa
mo metsweding ya sephiri kgotsa ya botlhe;
(d) go se bogisiwe ka tsela epe; le
(e) go se tsholwe kgotsa go otlhaiwa setlhogo, mo go seng ka fa
bothong kgotsa mo go sotlang.
(2) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya tlotlo ya mmele le
boitekanelo mo moweng wa botho, go akarediwa tshwanelo ya -
(a) go dira ditshwetso tebang le tsa pelegi,
(b) go sireletsega le taolo mo mebeleng ya bone; le
(c) go se tsenngwe mo ditekong tsa bongaka le bonetetshi ntle le
go neela tetla.
13. Bokgoba, bolala le tiro ya pateletso
Ga go ope yo o tshwanetseng go tsenngwa mo bokgobeng kgotsa go
dirisiwa ka bolala le fa e le ka pateletso.
14. Sephiri
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya sephiri go akarediwa tshwanelo
ya -
(a) botho kgotsa ntlo ya bona go se phuruphutswe;
(b) dithoto tsa bona go se letle go phuruphutswa;
(c) go se amogiwe dithoto; kgotsa
(d) sephiri sa tlhaeletsano ya bona go se kgorelediwe.
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
9
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
15. Kgololosego ya bodumedi, tumelo le kakanyo
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya kgololosego ya
maikutlo, bodumedi, mogopolo, tumelo le kakanyo.
(2) Ditirelo tsa bodumedi di ka tshwarelwa mo dikagong tsa puso
kgotsa tse di tlamelwang ke puso fa fela:
(a) ditirelo tseo di latela melawana e e beilweng ke bothati ba
botlhe bo bo maleba ba ditheo tseo;
(b) ditirelo di tsamaisiwa ka tsela ya tekatekanyo; le
(c) go di tsenela go gololesegile e bile ka ithaopo.
(3)
(a) Karolwana e ga e kgoreletse peomolao go amogela -
(i) manyalo a a kannweng go ya ka setso, kgotsa mokgwa wa
bodumedi, sephiri kgotsa molao wa malapa;
(ii) ditsamaiso tsa sephiri le molao wa malapa go ya ka setso
sengwe le sengwe kgotsa batho ba bodumedi bo bo
rileng.
(b) Go tsewa tsia mo mabakeng a temana(a) go tshwanetse go
lepalepana le dithulaganyetso tse dingwe tsa Molaotheo.
16. Kgololosego ya tlhagisomaikutlo
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya kgololosego ya go
tlhagisa maikutlo, go akarediwa -
(a) kgololosego ya dikgatiso le metswedi e mengwe ya
phasalatso;
(b) kgololosego ya go amogela kgotsa go neelana ka
tshedimosetso kgotsa dikakanyo;
(c) kgololosego ya botaki ba botlhami; le
(d) kgololosego ya boithutedi le kgololosego ya dipatlisiso tsa
bonetetshi
(2) Ditshwanelo tsa molawana(1) ga di fetelele go akaretsa -
(a) tlhotlheletso ya ntwa;
10
(b) tlhotlheletso ya khuduego e e kukelang; kgotsa
(c) tlhotlheletso ya letlhoo le le ikaegileng ka bomorafe, lotso,
bong, kgotsa bodumedi, le se e leng tlhotlheletso e e tlisang
kgobalo.
17. Kokoano, ditshupetso, phiketo le phetišene
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo, ka kagiso e bile a sa tlhomela, ya
go kokoana, go dira tshupetso, go phiketa, le go neelana ka diphetišene.
18. Kgololosego ya kamano
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya kgololosego ya kamano.
19. Ditshwanelo tsa sepolotiki
(1) Moagi mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go itlhophela mo
dipolotiking go akarediwa tshwanelo ya -
(a) go itlhamela lekoko la sepolotiki;
(b) go tsaya karolo mo medirong ya, kgotsa go ngokela
ditokololo go, mokgatlho wa sepolotiki; le
(c) go tswa letsholo boemong ba lekoko la dipolotiki kgotsa go
kgaratlhela lebaka lengwe.
(2) Moagi mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya ditlhopho tse di
gololesegileng, tse di lolameng, tsa ka gale tsa kgotlapeomolao
nngwe le nngwe e e tlhomilweng go ya ka Molaotheo.
(3) Moagi mongwe le mongwe wa mogodi o na le tshwanelo ya-
(a) go tlhopha, mo ditlhophong tsa kgotlapeomolao nngwe le
nngwe e e tlhomilweng go ya ka Molaotheo, mme a dira jalo
mo sephiring; le
(b) go nna ntlhopheng mo tirong ya setšhaba, mme fa a
tlhophilwe, a nna mo tirong eo.
20. Boagi
Ga go moagi ope yo o tla ganelwang boagi.
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
11
21. Kgololosego ya tsamao le bodulo
(1) Mongwe le mongwe o na le kgololosego ya go ya kwa a ratang
teng.
(2) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go tswa mo
Rephaboliking.
(3) Moagi mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go tsena, go nna,
le go aga gongwe le gongwe mo Rephaboliking.
(4) Moagi mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya lokwalo lwa
mosepele.
22. Kgololosego ya kgwebo, tiro le boithutelo
Moagi mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go kgetha kgwebo,
tiro kgotsa boithutelo ka kgololosego. Tiragatso ya kgwebo, tiro kgotsa
boithutelotiro, e ka laolwa ka molao.
23. Dikamano tsa bodiri
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya tiragatso ya bodiri bo bo
lolameng.
(2) Modiri mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya-
(a) go tlhama le go nna tokololo ya mokgatlho wa badiri,
(b) go tsaya karolo mo mererong le manaaneng a mokgatlho wa
badiri; le
(c) go ngala tiro.
(3) Mothapi mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya -
(a) le go bopa le go nna tokololo ya mokgatlho wa bathapi; le
(b) go tsaya karolo mo mererong le manaaneng a mekgatlho ya
bathapi;
(4) Mokgatlho mongwe le mongwe wa badiri le mokgatlho mongwe le
mongwe wa bathapi o na le tshwanelo ya -
(a) go tlhomamisa tsamaiso, manaane, le merero ya ona;
(b) go rulaganya; le
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
12
(c) go bopa le go nna tokololo ya mokgatlho wa fetereišene.
(5) Mokgatlho mongwe le mongwe wa badiri, mokgatlho wa bathapi
le mothapi, di na le tshwanelo ya go kgaratlhela ditshiamelo ka
mogoso. Peomolao ya bosetšhaba e tla tsenngwa mo tirisong
go laola kgaratlhelo ya ditshiamelo ka mogoso. Go fitlha moo
peomolao e ka lekanyetsang tshwanelo mo Kgaolong e, tekanyetso
e tshwanetse go dumelelana le Karolo 36(1).
(6) Peomolao ya bosetšhaba e ka amogela dithulaganyo tsa
tshireletsego tsa mokgatlho wa badiri, tse di mo ditumelelanong
tsa mogoso. Go fitlha moo peomolao e ka lekanyetsang tshwanelo
mo Kgaolong e, tekanyetso e tshwanetse go dumelelana le Karolo
36(1).
24. Tikologo
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya -
(a) go nna mo tikologong e e seng kotsi mo matshelong le mo
bothong ba bona; le
(b) go nna le tikologo e e sireletsegileng, go nna mosola mo
dikokomaneng tsa jaanong le tsa isago, go ya ka peomolao le
dikgato dingwe tse di utlwalang tse di-
(i) thibela kgotlelego le kwelotlase ya tlhago;
(ii) Go etleetsa tshomarelo ya tlhago; le
(iii) Go fitlhelela kagoseša le tiriso ya maruo a tlhago; go nna
le tswelelopele e e sireletsang pabalesego ya tlhago le
tiriso ya dikumo tsa tlhago fa re rotloetsa tlhabololo e e
siameng ya ikonomi le e e siameng ya loago.
25. Dithoto
(1) Ga go ope yo o tla tseelwang dithoto tsa gagwe kwa ntle ga
mabaka a a mo tirisong ka kakaretso, e bile ga go molao o o tla
letlang go tseelwa dithoto ka kgobelelo.
(2) Dithoto di ka amogiwa ka molao wa tiriso ya kakaretso wa ka
gale-
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
13
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
(a) go dirisetswa botlhe kgotsa mo kgatlhegong ya botlhe; le
(b) go laola tuelo ya go tlhatswa diatla, tlhotlhwa e nako le
mokgwa wa tuelo go dumalalanweng ke ba ba amegang go
sweditswe kgotsa go rebotswe ke kgotlatshekelo.
(3) Tlhotlhwa, nako le mokgwa wa tuelo, wa go tlhatswa diatla
o tshwanetse go nna o o lolameng wa tekatekanyo, o supa
tekatekanyo e e lekanang fa gare ga kgatlhego ya botlhe le
dikgatlhego tsa ba ba amegang, go tsewa tsia mabaka otlhe a a
maleba, go akarediwa -
(a) tiriso ya ga jaana ya thoto;
(b) lemorago le tsela e dithoto tseo di fitlheletsweng ka yona;
(c) tlhotlhwa ya tsona mo mmarakeng;
(d) boleng ba peeletso ya puso le tshegetso mo phitlhelelong le
tlhabololo ya tlhotlhwa e e mosola ya dithoto; le
(e) mabaka a go amogiwa dithoto.
(4) Mo maitlhomong a karolo e -
(a) kgatlhego ya botlhe e akaretsa itlamo ya setšhaba go
tlhabololo ya lefatshe, le ditlhabololo go tlisa phitlhelelo e e
nang le tekatekanyetso ya metswedi yotlhe ya tlhago ya go
tlamela ditlhokego tsa Aforika Borwa; le
(b) dithoto ga di lekanyelediwe fela mo nageng.
(5) Puso e tshwanetse go tsaya dikgato tse di isegang tsa peomolao le
tse dingwe mo metsweding e e kgonegang ya yona, go tsweletsa
maemo a a kgontshang baagi go fitlhelela lefatshe mo kemong e e
lekalekanang.
(6) Motho kgotsa setlhopha sa magae se go nna ga bona mo
lefatsheng go sa sireletsegang go ya ka fa molaong ka ntlha ya
melao ya kgale ya tlhophololo kgotsa ditlwaelo, se tshwanelwa
go ya ka thulaganyetso ya Molao wa Palamente o ke bonno jo
bo sireletsegileng ka fa molaong, kgotsa go tshiamisetso e e
tshwantshanyegang.
(7) Motho kgotsa setlhopha sa magae se se amogilweng dithoto
morago ga la 19 Seetebosigo 1913 ka ntlha ya melao ya kgale
14
ya tlhotlhololo kgotsa ditlwaelo, se tshwanelwa, go ya ka
thulaganyetso ya Molao wa Palamente go busediwa dithoto tseo,
kgotsa tshiamisetso e e e kalekanang.
(8) Ga go thulaganyetso ya karolo e e ka kgoreletsang puso go tsaya
dikgato tsa peomolao le tse dingwe go fitlhelela tlhabololo ya
lefatshe, metsi kgotsa tlhabololo e e amanang, ka tebo ya go
busetsa tlwaeding ditlamorago tsa tlhotlhololo e e fetileng, ya go
ya ka morafe, fa fela dikgato tse tsa peomelao le tse dingwe di
isega go ya ka dithulaganyetso tsa karolo 36(1).
(9) Palamente e tshwanetse go tlhoma molao ka peomolao e e
umakiwang mo dikarolwaneng tsa(6).
26. Matlo
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go nna le bonno bo bo
tshwanetseng.
(2) Puso e tshwanetse go tsaya dikgato dingwe tse di isegang ka
peomolao, mo metsweding e e kgonegang ya yona, dingwe go ya
ka dithata tse di gona, go tsweletsa phitlhelelo ya tshwanelo e.
(3) Ga go motho ope yo o ka kobiwang mo ntlong ya gagwe, kgotsa
go thubelwa ntlo, ntle le taelo ya kgotlatshekelo e e dirilweng
morago ga mabaka otlhe a sekesekilwe. Ga go peomolao e e
letlang go kobiwa ka kgobelelo.
27. Tlhokomelo ya boitekanelo, dijo, metsi le tshireletsego ya
loago
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya phitlhelelo go -
(a) Ditirelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo go akarediwa
tlhokomelo ya boitekanelo jwa tsa pelegi;
(b) Dijo tse di lekaneng le metsi a a phepa; le
(c) Pabalesego ya loago e e akaretsang, fa ba ba sa kgoneng
go iphedisa le bana ba bona, go ba naya thuso ya loago e e
maleba.
(2) Puso e tshwanetse go tsaya dikgato tse di isegang ka peomolao le
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
15
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
tse dingwe, go ya ka fa ditlamelo tse di letlang go tlisa kgatelopele
go fitlhelela nngwe le nngwe ya ditshwanelo tse.
(3) Ga go ope yo o tla ganelwang kalafi ya tshoganyetso.
28. Bana
(1) Ngwana mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya -
(a) go tewa leina le bosetšhaba go simologa fa a belegwa;
(b) tlhokomelo ya lesika kgotsa ya batsadi, kgotsa nngwe e e
maleba fa a tlositswe kwa lapeng lwa gaabo;
(c) phepo ya motheo, tshireletso, boitekanelo bogolo setona mo
boseeng le ditirelo tsa loago;
(d) go sirelediwa mo go tshwarweng makgwakgwa, go se
tlhokomelwe, go sotliwa, le go nyenyefadiwa ka tshotlo;
(e) go sirelediwa kgatlhanong le go sotliwa ka go dirisiwa ditiro
tse di sa dumelelwang;
(f) go se batliwe le go se letliwe go dirisiwa kgotsa go tlamela
ditirelo -
(i) ka mokgwa o o seng maleba le dingwaga tsa bana, kgotsa
(ii) go se dirisiwe kwa lefelong le le kotsi mo bothong,
mo thutong, mmeleng, tlhaloganyong, moweng le mo
maitseong kgotsa mo kgolong ya gagwe;
(g) go se tlhatlhelwe mo kgolegong ntle le fa kgato ya bofelo,
fa go le jalo, godimo ga ditshwanelo tse ngwana a di
itumelelang, ka fa tlase ga karolwana ya 12 le 35, ngwana a
ka tlhatlhelwa fela ka nako e khutshwane thata, mme a na le
tshwanelo ya -
(i) go se kopanngwe le batshwara ba dingwaga di le 18 ; le
(ii) go tsholwa ka mokgwa, e bile a beilwe mo maemong; a a
tsayang tsia dingwaga tsa ngwana;
(h) go nna le ramolao o a reboletsweng ngwana ke puso, e bile ka
ditshenyegelo tsa puso, mo dikgato tsa selegae tse di amang
ngwana, fa tlolomolao e ka diragala kwa bofelong; le
16
(i) go se dirisiwe ka tlhamalalo mo kgotlhang ya dibetsa, le
go sirelediwa mo dinakong tsa kgotlhang ya dibetsa.
(2) Dikgatlhegelo tsa ngwana ke tsa botlhokwa thata mo mabakeng
otlhe a a amang ngwana.
(3) Mo karolong e, "ngwana" ke motho wa dingwaga tse di fa tlase ga
18.
29. Thuto
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo -
(a) go thuto ya motheo, go akarediwa thuto ya motheo ya bogolo;
le
(b) go thuto ya tsweletso, e puso e tshwanelang go tsaya dikgato
tse di isegang gore e nne e bonwe e be e fitlhelelwe ka
kgatelopele.
(2) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go amogela thuto ka
puo kgotsa dipuo tsa semmuso mo ditheong tsa thuto tsa botlhe,
fa seo se kgonagala. Go netefatsa phitlhelelo ya nnete ya se, le
tiragatso ya tshwanelo e, puso e tshwanetse go sekaseka maphata
otlhe a a kgonegang a thuto, go akaretsa ditheo tse di rutang ka
loleme lo le nosi, e bile go tsewa tsia -
(a) tekatekano;
(b) kgonagalo; le
(c) tlhokego ya go busetsa kemong ditlamorago tse di
tlhodilweng ke melao le tiragatso ya kgethololo ya bomorafe e
e fetileng.
(3) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go tlhoma le go
tsweletsa, ka ditshenyegelo tsa bona, ditheo tsa thuto tse di
ikemetseng tse -
(a) di sa kgethololeng go ya ka lotso;
(b) di kwadisitsweng mo pusong; le
(c) go tshegetsa maemo a a seng kwa tlase ga a a mo ditheong
tsa thuto tsa botlhe fa a tshwantshanngwa.
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
17
(4) Karolwana(3) ga e thibele dithuso tsa puso go ditheo tsa thuto tse
di ikemetseng.
30. Puo le setso
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go dirisa puo le go tsaya karolo
mo setsong go ya ka fa a itlhophetseng, mme ga go ope yo o tshwanelang
go dirisa dithata tseo ka mokgwa o o seng ka fa dikaelong le tetla nngwe
ya Molaotlhomo wa Molaotheo.
31. Ditlhopha tsa setso, bodumedi, le puo
(1) Batho ba ditlhopha tsa setso, bodumedi kgotsa puo ga ba na
ba kganelwa tshwanelo, le ditokololo tse dingwe tsa bona tsa
setlhopha, go -
(a) itumelela setso, go diragatsa bodumedi ba bona, le go dirisa
puo ya bona; le
(b) tlhama, go nna leloko, le go tshegetsa mekgatlho ya setso,
borapedi le puo le ditheo tse dingwe tsa setšhaba.
(2) Ditshwanelo tse di mo Karolwaneng(1) ga di ne di diragadiwa ka
mokgwa o o seng ka fa dikaelong dipe mo Molaotlhomong wa
Ditshwanelo.
32. Phitlhelelo go tshedimosetso
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go fitlhelela -
(a) tshedimosetso nngwe le nngwe e e leng ya puso; le
(b) tshedimosetso nngwe le nngwe e e mo go mongwe, e batlega
go dirisetswa kana go sireletsa ditshwanelo dingwe.
(2) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go tsenngwa mo molaong
go naya maatla mo tshwanelong e, e bile e ka neela dikgato tse di
isegang go fokotsa morwalo wa botsamaisi le ditshenyegelo tsa
madi mo pusong.
33. Tiragatso ya tsamaiso e e nang le tshiamo
(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya tiragatso ya tsamaiso e e
mo molaong, e e isegang e bile e lolame ka dithulaganyo.
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
18
(2) Mongwe le mongwe yo ditshwanelo tsa gagwe di patikilweng
mašwe ka tiragatso ya tsamaiso o na le tshwanelo ya go newa
mabaka a a kwadilweng.
(3) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go tsenngwa mo molaong
go naya ditshwanelo tse maikatlapelo, le go -
(a) rulaganyetsa tshekatsheko ya tiragatso ya tsamaiso ka
kgotlatshekelo kgotsa, fa go tshwanelang, ka lekgotla le le
ikemetseng le le se nang ditlhotlho;
(b) go baya boikarabelo mo pusong go naya maikatlapelo go
ditshwanelo tse di mo dikarolong tsa(1) le(2); le
(c) go etleetsa tsamaiso e e siameng.
34. Phitlhelelo go dikgotlatshekelo
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya gore kgotlhang nngwe le
nngwe e e ka rarabolwang ka molao, e atlhole ka tshiamo mo botlhe ba
ikutlwelang mo kgotlatshekelong kgotsa, fa go tshwanela, lekgotla lengwe
le le ikemetseng kgotsa kokoano nngwe.
35. Batshwarwa, batlhatlhelwa le balatofadiwa
(1) Mongwe le mongwe yo o tshwaretsweng go tlola molao o na le
tshwanelo ya -
(a) go didimala;
(b) go itsisiwe ka bonako -
(i) tshwanelo ya go didimala; le
(ii) ditlamorago tsa go se didimale;
(c) go se patelediwe go ipobola kgotsa go amogela molato e le fa
se se ka dirisiwa jaaka bopaki kgatlhanong le ene;
(d) go tlhagisiwa mo kgotlatshekelong ka bonako bo bo
kgonegang, mme e seng morago ga-
(i) diura tse 48 morago ga go tshwarwa; kgotsa
(ii) kwa bofelong jwa letsatsi la ntlha la kgotlatshekelo,
morago ga go feta ga diura di le 48, fa diura tse 48 di
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
19
fetile e se nako ya tiro ya kgotlatshekelo, kgotsa mo
letsatsing le e e seng la kgotlatshekelo la tlwaelo.
(e) mo go tlhagelelang la ntlha mo kgotlatshekelo, morago ga go
tshwarwa, a atlholwe kgotsa a bolelelwe lebaka la go tswelela
go tshwarwa, kgotsa a gololwe; mme
(f) a gololwe mo kgolegong fa dikgatlhego tsa bosiamisi di letla,
ka taolo ya mabaka a a isegang.
(2) mongwe le mongwe yo o tlhatlhetsweng, go akarediwa
batshwarwa ba ba bonweng molato, ba na le tshwanelo ya -
(a) go itsisiwe ka bonako mabaka a go tlhatlhelwa;
(b) go kgetha, le go rerisana le ramolao, le go itsisiwe tshwanelo
e ka bonako;
(c) go fiwa ramolao ke puso, le ka ditshenyegelo tsa puo fa go ka
nna le go tlhoka tshiamo go go ka diragalang le go itsisiwe ka
tshwanelo e ka bonako;
(d) go gwetlha bomolao ba tlhatlhelo ka boene kwa
kgotlatshekelo, mme fa tlhatlhelo e se ka fa molaong, a
gololwe;
(e) maemo a tlhatlhelo a a malebana le seriti sa botho, go
akarediwa tiragatso le thulaganyetso ya go newa bonno,
phepo, dikwalo tsa go buisa le kalafi, ka ditshenyegelo tsa
puso; le
(f) go letlwa go golagana le go etelwa ke-
(i) mogatse kgotsa molekane;
(ii) ba losika;
(iii) moruti yo a mo itlhophetseng wa mokgopolodi; le
(iv) ngaka e a e itlhophetseng.
(3) Motho mongwe le mongwe yo o latofadiwang o na le tshiamelo ya
go sekisiwa katolamo go akarediwa tshwanelo ya -
(a) go itsisiwe molato ka botlalo go mo kgontsha go araba;
(b) go nna le nako e e lekaneng le didiriswa go ipaakanyetsa
itshireletso;
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
20
(c) go sekisiwa phatlhalatsa mo kgotlatshekelong e e
tlwaelegileng,
(d) go nna le tsheko e e simologang e be e khutla ntle le tiego e e
sa tlhokagaleng;
(e) go nna teng fa a sekisiwa;
(f) go kgetha, le go emelwa ke, mueledi/ramolao le go itsisiwe ka
tshwanelo e ka bonako;
(g) go nna le mmueledi o puso e mo nayang motho yo o
latofadiwang, ka ditshenyegelo tsa puso, fa tshiamololo
e kgolo e ka tlhagelela kwa bofelong, le go itsisiwe ka
tshwaneloe ka bonako;
(h) go tsewa o se molato, le go nna o didimetse, le go se pake mo
tsweletsong ya tsheko;
(i) go sekaseka le go gwetlha bopaki;
(j) go se patelediwe go fa bopaki jo bo ka go tshwarisang;
(k) go sekisiwa ka puo e molatofadiwa a e tlhaloganyang kgotsa, fa
go sa kgonege go fetolelwa ditsweletso tsa tsheko ka puo eo;
(l) go se atlholwe mabapi le molao mongwe kgotsa tlogelo nngwe
e e neng e se tlolomolao go ya ka molao wa bosetšhaba
kgotsa wa boditšhabatšhaba ka nako e e neng e dirwa kgotsa
e tlogetswe ka yona;
(m) go se sekisiwe mabapi le tlolomolao kgotsa tlogelo e motho a
se kileng a bonwa molato mo go yona kgotsa a e otlhaelwa;
(n) go newa bomolemo ba kotlo e e botlhofotlhofo ya dikotlhao
tse di beilweng fa katlholo e e beetsweng molato e ka boa e
fetotswe kgabareng ya nako e molato o dirilweng ka yona le
nako ya katlholo; le
(o) go ikuela mo katlholelong, kgotsa tshekatshekosešwa mo,
kgotlatshekelong e kgolwane.
(4) Gangwe le gape fa karolo e e tlhoka gore tshedimosetso e fiwe
motho, tshedimosetso eo e tshwanelwa go fiwa ka puo e motho
yoo a e tlhaloganyang.
(5) Bopaki bo bo fitlheletsweng ka mokgwa o o tlolang tshwanelo
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
21
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
nngwe e e mo Malaotlhomong wa Ditshwanelo bo tshwanetse
go kgaphelwa thoko fa go amogelesega gore bopaki boo bo ka
dira gore tsheko e tlhoke tolamo kgotsa ka tsela nngwe go ka
kgopakgopetsa tsamaiso ya bosiamisi.
36. Tekanyetso ya ditshwanelo
(1) Ditshwanelo mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo di ka
lekanyediwa fela ka ditaelo tsa molao wa tiragatso ka kakaretso
go fitlha fa tekanyetso e isegang e bile e siame mo loagong le le
buletsweng botlhe la demokerasi e e ikaegileng mo seriting sa
botho, tekatekano le kgololosego, go tsewa tsia dintlha tsotlhe tse
di maleba go akarediwa -
(a) mokgwa wa tshwanelo;
(b) botlhokwa ba maikaelelo a tekanyetso;
(c) mokgwa le bogolo ba tekanyetso;
(d) kgolagano fa gare ga tekanyetso le maikaelelo ya yona; le
(e) mekgwa e e iletsang e mennye go fitlhelela maikaelelo.
(2) Ntle le fa jaaka go rulaganyeditswe mo go karolwaneng ya(1)
kgotsa mo thulaganyetsong nngwe gape ya Molaotheo, ga go
molao o o ka lekanyetsang tshwanelo nngwe e e konoteletsweng
mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo.
37. Maemo a tshoganyetso
(1) Maemo a tshoganyetso a ka goelediwa fela go ya ka molao wa
palamente -
(a) matshelo a setšhaba a tshosediwa ke ntwa, tlhaselo,
khuduego ka kakaretso, tlhakatlhakano, dintelo tsa tlhago
kgotsa tshoganyetso ya botlhe; le
(b) kgoeletso e tlhokega go lere kagiso le tolamo.
(2) Kgoeletso ya maemo a tshoganyetso, le molao mongwe le
mongwe o o tsenngwang mo tirisong kana kgato e e tsewang ka
ntlha ya kgoeletso eo, e ka kgonagala fela -
(a) go simolola ka letlha la kgoeletso; le
22
(b) go sa fete malatsi a 21 go simolola ka letlha la kgoeletso ntle
le fa Kokoano ya Bosetšhaba e ka tsaya tshwetso ya go oketsa
kgoeletso. Kokoano e ka katolosa ka kgoeletso ya maemo a
tshoganyetso ka nako e e sa feteng kgwedi tse tharo nako le
nako. Katoloso ya ntlha ya maemo a tshoganyetso e tshwanela
go nna ka tshwetso e e amogelwang ke bontsi ke ba boutu
e e tshegediwang ditokololo tsa Kokoano. Katoloso nngwe
le nngwe e e latelang e tshwanela go nna ka tshwetso e e
amogetsweng ke boutu e e tshegediwang ke diperesente di
le 60 tsa ditokololo tsa Kokoano. Tshwetso mo mabakeng a
temana e, e ka amogelwa fela go latela dipuisano tsa botlhe
mo Kokoanong.
(3) Kgotlatshekelo nngwe le nngwe e e nang le bokgoni e ka dira
tshwetso ka boleng ba -
(a) kgoeletso ya maemo a tshoganyetso;
(b) katoloso nngwe le nngwe ya kgoeletso ya maemo a
tshoganyetso; kgotsa.
(c) peomolao nngwe le nngwe e e leng molao, kgotsa dikgato tse
di tserweng, ka lebaka la kgoeletso ya maemo a tshoganyetso.
(4) Peomolao nngwe le nngwe e e leng molao o o mo tirisong
ka ntlha ya kgoeletso ya maemo a tshoganyetso e ka nyatsa/
tlontlolola Molaotlhomo wa Ditshwanelo fela go fitlha-
(a) fa lenyatso le patelesega ka ntlha ya ka tshoganyetso fela; le
ka
(b) peomolao -
(i) e lekalekana le maitlamo a Rephaboliki ka fa tlase ga
molao wa boditšhabatšhaba; o o diragadiwang mo
maemong a tshoganyetso;
(ii) e tsamaelana le karolwana(5); le
(iii) e phasaladitswe mo Kaseteng ya Puso ya naga ka bonako
bo bo kgonegang morago ga go tsenngwa mo tirisong.
(5) Ga go Molao wa Palamente o o dumelelang kgoeletso ya maemo
a tshoganyetso, e bile ga go molao o o tlhomilweng kgotsa kgato
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
23
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
nngwe e e tserweng ka ntata ya kgoeletso, e e ka letlang kgotsa ya
dumelela -
(a) go se latofadiwe ga puso, kgotsa motho mongwe le mongwe,
tebang le tiragalo nngwe e e leng tlolomolao;
(b) tlontlololo nngwe le nngwe mo karolong e; kgotsa
(c) tlontlololo nngwe le nngwe mo karolong e e umakilweng
mo kholomong ya 1 ya Lenaane la Ditshwanelo-Tse-Di-Satlontlololegeng,
go fitlha ka fa go kaelwang go lebana le
karolo eo mo kholomong 3 ya lenaane leo.
Lenaane la Ditshwanelo tse di sa Tlontlololegeng
1
Nomoro ya
setlhogo
2
Setlhogo sa karolo
3
Selekano se tshwanelo e ka se
tlontlololegeng
9
Tekatekano
Tekatekano tebang le tlhotlhololo e
e sa lolamang fela mo mabakeng a
bomorafe, mmala, lotso , tshika, bong,
bodumedi kgotsa puo
10
Seriti sa botho
Gotlhelele
11
Botshelo
Gotlhelele
12
Kgololosego le
tshireletsego ya motho
Tebang le dikarolwana(1)(d) le(e)
le 2(c)
13
Bokgoba, tiro ya bolata
le ya pateletso
Tebang le bokgoba le bolata
28
Bana
Tebang le
- karolwana(1)(d) le(e);
- ditshwanelo mo dikatemaneng(i)
le(ii) tsa karolwana(1) (g); le
- karolwana(1)(i) tebang le bana ba
dingwaga di le 15 le tse di kwa tlase
35
Batshwarwa,
batlhatlhelwa le ba ba
latofadiwang
Tebang le:
- dikarolwana(1)(a),(b) le(c) le(2)(d)
- ditshwanelo mo ditemaneng(a) go
fitlha (0) tsa karolwana(3), go sa
akarediwa temana(d);
- karolwana(4), le
- karolwana(5) tebang le go tlogelwa
ga bopaki fa kamogelo ya bopaki
joo e ka dira gore tsheko e se ke
ya lolama
,
24
(6) Fa mongwe a tlhatlhetswe ntle le go sekisiwa ka ntlha ya
tlontlololo ya ditshwanelo e le ditlamorago tsa kgoeletso ya
maemo a tshoganyetso, maemo a a latelang a tshwanetse go elwa
tlhoko: -
(a) mogolo wa losika kgotsa tsala ya motlhatlhelwa o tshwanelwa
go bonwa ka bonako bo bo kgonegang, le go bolelelwa gore
motho yo, o tlhatlhetswe. kitsiso e tshwanetse go phasaladiwa
mo Kaseteng ya Mmuso ya naga mo malatsing a matlhano go
itsisi leina la motlhatlhelwa yo, le lefelo fa a tlhatlhetsweng
gona go umakiwe e bile go kaiwa dikgato tse a tlhatlhetsweng
ka ntlha ya tsona.
(b) motlhatlhelwa o tshwanetse go dumelelwa go ikgethela le go
lekolwa ke ngaka ka nako nngwe le nngwe e e isegang.
(d) motlhatlhelwa o tshwanetse go letlelelwa go kgetha le go
etelwa ke ramolao ka nako nngwe le nngwe e e isegang.
(e) kgotlatshekelo e tshwanela go sekaseka tlhatlhelo ka bonako
bo bo kgonegang, mme go ise go fete malatsi a le 10 go
simolola fa a tlhatlhelwa, gape kgotlatshekelo e tshwanela go
mo golola ntle le fa tlhatlhelo e tlhokega go busetsa kagiso
le tolamo.
(f) Motlhatlhelwa yo a sa gololwang ka mabaka a tshekatsheko
a temana(e) kgotsa yo a sa gololwang ka mabaka a
tshekatsheko mo temaneng eo ka kopa gape go kgotlatshekelo
go bona tshekatsheko ya go tlhatlhelwa nako nngwe le nngwe
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
25
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
morago ga malatsi a le 10 a fetile, a tshekatsheko e e fetileng,
mme mo go lengwe le lengwe la mabaka a, kgotla e tshwanela
go golola motlhatlhelwa, ntle le fa go sa ntse go tlhokega
go tsweletsa go tlhatlhelwa go busetsa kagiso le tolamo mo
maemong.
(g) motlhatlhelwa o tshwanetse go dumelelwa go tlhagelela ka
boene fa pele ga kgotlatshekelo e e sekasekang go tlhatlhelwa
go, le go ka emelwa ke ramolao kwa ditshekong, le go ikuela
kgatlhanong le tlhatlhelo e e tswelediwang;
(h) puso e tshwanela go naya kgotlatshekelo mabaka a a
kwadileng a go bontsha tshiamo ya tlhokego ya go tlhatlhelwa
ga motlhatlhelwa, e bile lekgotla le neele motlhatlhelwa
lokwalo la mabaka ao bonnye malatsi a mabedi pele lekgotla
le sekaseka tlhatlhelo
(7) Fa lekgotla le golola motlhatlhelwa, motho yoo a seka a tlhole a
tlhatlhelwa gape ka mabaka ao gape ntle le fa puso e ka bontsha
kgotlatshekelo lebaka le le tiileng la go tlhatlhela motho yoo.
(8) Dikarolwana(6) le(7) ga di ame batho ba e seng baagi ba
Rephaboliki ya Aforika Borwa ba ba tlhatlhetsweng ka ntlha ya
kgotlhang ya dibetsa ya boditšhabatšhaba. Go le jalo, puso e
tshwanetse go inaakanya le dikelo tse di tlamang Rephaboliki mo
molaong wa botho wa boditšhabatšhaba tebang le go tlhatlhelwa
ga batho ba mothale o.
38. Pateletso ya ditshwanelo
Mongwe le mongwe yo a kwadileng mo karolong e o na le tshwanelo ya
go ikuela mo kgotla-tshekelong e e nonofileng, a tlhagisa gore tshwanelo
mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo e tlotswe kgotsa e a tshosediwa, mme
kgotla e ka neela tlhatlolo/thuso e e maleba, go akarediwa tlhomamiso ya
ditshwamelo. Batho ba ba ka dirang boikuelo go kgotlatshekelo ke -
(a) mongwe le mongwe a dira mo kgatlhegong ya gagwe;
(b) mongwe le mongwe a dira mo boemong ba motho yo a sa
kgoneng go itirela ka boene mo leineng la gagwe;
(c) mongwe le mongwe yo a dirang jaaka tokololo ya, kgotsa mo
26
kgatlhegong ya lekoko kgotsa ba setlhopha sa batho;
(d) mongwe le mongwe a dira mo kgatlhegong ya botlhe;
(e) setheo se dira mo kgatlhegong ya ditokololo tsa sona.
39. Thanolo ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo
(1) Fa go ranolwa Molaotlhomo wa Ditshwanelo kgotlatshekelo,
lekgotlakatlholo kgotsa lekgotla le -
(a) tshwanetse go tsweletsa meetlo e e theilweng mo loagong lwa
demokerasi e e ikaegileng mo seriting sa botho, tekatekano le
kgololosego.
(b) tshwanetse go tsaya tsia molao wa boditšhabatšhaba, le
(c) go sekaseka molao wa seeng.
(2) Fa go rarolwa peomolao nngwe le nngwe, le fa go tlhabololwa
molao wa tlwaelo, le wa setso, kgotsatshekelo nngwe le nngwe,
lekgotla kgotsa le tshwanetse go tsweletsa mowa, moono le
maikaelelo a Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
(3) Molaotheo wa Ditshwanelo ga o ganetse go nna teng ga
ditshwanelo dingwe kgotsa dikgololosego tse di itsegeng kgotsa
tse di neetsweng ka molao wa tlwaelo, molao wa setso kgotsa
peo-molao, go fitlhelela moo di dumelelanang le Molaotlhomo.
KGAOLO 2: MOLAOTLHOMO WA DITSHWANELO
27
KGAOLO 3: PUSO YA TIRISANO
KGAOLO 3
PUSO YA TIRISANO (kl 40-41)
40. Popego ya Rephaboliki
(1) Mo Rephaboliking, puso e tlhamilwe go ya ka makala a
bosetšhaba, porofense, le ya selegae, tse di farologaneng, mme di
thusana le go golagana.
(2) Ditikologo tsotlhe tsa puso di tshwanela go tsaya le go inaakanya
mo metheong e e mo kgaolong e e bile di tshwanela go
tsamaisa merero ya tsona mo gare ga melelwane e Kgaolo e e e
rulaganyetsang.
41. Metheo ya puso ya tirisano le dikamano mo pusong
(1) Makala otlhe a puso le ditheo tsotlhe tsa puso mo lekaleng legwe
le legwe di tshwanela -
(a) go babalela kagiso, kitlano ya bosetšhaba le go se kgaogane
ga Rephaboliki;
(b) go boloka go tshela sentle ga batho ba Rephaboliki;
(c) go rulaganyetsa puso ya bokgoni, le e e mo pontsheng, e e
maikarabelo, ya tomagano mo Rephaboliki yotlhe;
(d) go nna boikanyego go Molaotheong, Rephaboliki, le batho ba
yona;
(e) go tlotla kemo ya Molaotheo, ditheo, dithata le ditiro tsa puso
mo dikarolong tse dingwe;
(f) go se itseele thata kgotsa tiro epe ntle le tseo di roletsweng go
bona go ya ka Molaotheo;
(g) go dirisa maatla le go dira ditiro tsa bona ka mokgwa o o sa
sutlheleleng mo melelwaneng, ditiro kgotsa boleng ba ditheo
tsa puso mo makaleng mangwe; le
(h) go dirisana mmogo ka go tshepana le boikanyego bo bo
siameng ka -
28
(i) go etleetsa dikamano tsa botsalano;
(ii) go thusana le go tshegetsana;
(iii) go sedimosetsana le go rerisana mo mabakeng a ba nang
le dikgatlhego go ona botlhe;
(iv) go lomaganya ditiro le peomolao ya bona; le
(v) go inaakanya le ditsela tsa ditsamaiso tse di
dumallanweng; le
(vi) go tila go tseelana dikgato tsa semolao.
(2) Molao wa Palamente o tshwanetse
(a) go tlhoma kgotsa wa rulaganyetsa ditheo le ditheo go
tsweletsa le go kgontsha dikamano gareng ga puso;
(b) go rulaganyetsa mekgwa le ditsela tsa go kgontsha tharabolo
ya dikganetsano gareng ga puso.
(3) Sethwe sa puso se se amegang mo kganetsanong e e gareng ga
puso se tshwanela go tsaya matsapa a a isegang go rarabolola
kgotlhang ka mekgwa le ditsela tse di rulaganyeditsweng lebaka
leo, e bile se tshwanetse go leka ditharabololo tsotlhe pele se ka
ikuela kwa kgotlatshekelong go rarabolola kgotlhang.
(4) Fa kgotlatshekelo e sa kgotsofala gonne ditlhokego tsa
karolwana(3) di sa fitlhelelwa, e ka busetsa kgotlhang morago go
ditheo tsa puso tse di amegang.
KGAOLO 3: PUSO YA TIRISANO
29
KGAOLO 4: PALAMENTE
KGAOLO 4
PALAMENTE
42. Popego ya Palamente
(1) Palamente e diriwa ke -
(a) Kokoano Bosetšhaba
(b) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense.
(2) Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense
di tsaya karolo mo tiragatsong ya go tlhoma molao ka mokgwa o o
tlhalosiwang mo Molaotheong.
(3) Kokoano Bosetšhaba e tlhophiwa go emela batho le go netefatsa
puso ya batho mo tlase ga Molaotheo. E dira se ka go kgetha
Poresidente, ka go rulaganya setheo sa bosetšhaba sa go
sekaseka mabaka a a amang batho botlhe, ka go tlhoma molao, go
tlhatlhoba le go tlhokomela tiragatso ya ona.
(4) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e emela diporofense
go netefatsa gore dikgatlhego tsa diporofense di tsewa tsia mo
lekaleng la puso ya bosetšhaba. E dira se bogolo ka go tsaya
karolo mo tiragatsong ya peomolao ya bosetšhaba ka go tlhoma
setheo sa bosetšhaba gore batho botlhe ba sekaseke dintlha tse
di ba amang.
(5) Poresidente a ka bitsa Kokoano e e kgethegileng ya Palamente
nako nngwe le nngwe go dira tiro e e kgethegileng;
(6) Bonno ba Palamente ke Motse Kapa, mme Molao wa Palamente,
o o tsentsweng mo taolong go ya ka dikarolwana 76(1) le(5), o ka
tlhomamisa gore bonno ba Palamente bo nne felo gongwe.
43. Bothati ba peomolao ya Rephaboliki
Mo Rephaboliking, bothati ba Peomolao -
(a) mo lekaleng la bosetšhaba la puso bo rwele ke Palamente,
jaaka go tlhagisiwa mo karolong 44;
30
(b) mo lekaleng la porofense la puso bo rwele ke peomolao ya
porofense jaaka go tlhagisiwa mo karolong 104; mme
(c) mo lekaleng la selegae la puso bo rwele ke Dikhansele tsa
Bommasepala, jaaka go tlhagisitswe mo karolong 156.
44. Bothati ba peomolao ya bosetšhaba
(1) Bothati ba peomolao ya bosetšhaba jaaka bo rwele ke Palamente -
(a) bo naya Kokoano Bosetšhaba maatla -
(i) a go tlhabolola Molaotheo;
(ii) go fetisa molao tebang le morero mongwe le mongwe,
go akarediwa morero o o mo lekaleng la tiragatso jaaka
go tlhagisitswe mo go Mametlelelo 4, mme ntle le, ka
taelo ya karolwana(2), morero o o leng mo makaleng a
tiragatso a a tlhagisitsweng mo Mametlelelong 5; le
(iii) go neela nngwe le nngwe ya dithata tsa yona; ntle le thata
go tlhabolola Molaotheo, go peomolao nngwe le nngwe
mo lekaleng longwe la puso; le
(b) go rwesa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense maatla -
(i) a go tsaya karolo mo go tlhabololeng Molaotheo, go ya ka
karolo 74;
(ii) go fetisa go ya ka karolo 76, peomolao tebang le morero
mongwe le mongwe o o mo lekaleng la tiragatso e e
tlhagisitsweng mo Mametlelelong 4, le peomolao nngwe
le nngwe e e tlhomamisitsweng ke Molaotheo, go ya ka
karolo 76, le
(iii) go sekaseka go ya ka karolo 75, peomolao nngwe le
nngwe e e fetisitsweng ke Kokoano Bosetšhaba.
(2) Palamente e ka tsereganya ka go fetisa peomolao go ya ka karolo
76(1) tebang le morero o o welang mo lekaleng la tiragatso e e
kwadilweng mo go Mametlelelong 5, fa go tlhokega -
(a) go tshegetsa tshireletso ya bosetšhaba;
(b) go tshegetsa bongwe fela ba ikonomi;
KGAOLO 4: PALAMENTE
31
KGAOLO 4: PALAMENTE
(c) go tshegetsa maemo a kelo ya bosetšhaba a a botlhokwa;
(d) go tshegetsa maemo a kelo e e tlhokegang mo go neeleng
ditirelo; kgotsa
(e) go thibela dikgato tse di sa isegeng tse porofense e ka di
tsayang kgatlhanong le dikgatlhego tsa porofense e nngwe,
kgotsa kgatlhanong le dikgatlhego tsa naga ka bophara.
(3) Peomolao tebang le morero o go isegang gore o botlhokwa,
kgotsa o maleba le, tiragatso ya thata ka bokgoni tebang le morero
mongwe le mongwe o kwadilweng mo go Mametlelelong 4.
(4) Fa e diragatsa bothati ba yona ba peomolao, Palamente e tlangwa
fela ke Molaotheo, e bile e tshwanela go dira go ya ka, le mo gare
ga maparego a Molaotheo.
45. Melawana le ditaelo tse di tshwaraganetsweng
(1) Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense
e tshwanela go tlhoma komiti ya melawana le ditaelo tse di
tshwaraganeng go dira melawana le ditaelo tebang le merero ya
Kokoano le Khansele go akarediwa melawana le ditaelo -
(a) go tlhotlhomisa dithulaganyo go kgonagatsa tiragatso ya
peomolao, go akarediwa go tlhoma kelo ya nako ya go wediwa
ga kgatho nngwe le nngwe mo tiragatsong;
(b) go tlhoma dikomiti tse di tshwaraganetsweng tse di nang le
baemedi go tswa mo Kokoanong le Khansele go sekaseka le
go bega ka Melaotlhomo e e akanngwang mo karolo 74 le 75
e e rometsweng go komiti ya go nna jalo;
(c) go tlhoma komiti e e tshwaraganetsweng go thadisa
Molaotheo bonnyeng gangwe ka ngwaga; le
(d) go laola merero ya -
(i) komiti e e tshwaraganetsweng ya melawana;
(ii) komiti ya botsereganyi;
(iii) komiti ya tshekatsheko ya Molaotheo; le
(iv) dikomiti tse di tshwaraganetsweng dingwe le dingwe tse
di tlhomilweng mo mabakeng a temana(b).
32
(2) Ditokololo tsa kabinete, ditokololo tsa Kokoano Bosetšhaba le
baemedi mo Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense ba na le
ditshwanelo le ditshoutiso fa pele ga Komiti e e kopanetsweng ya
Kokoano le a Khansele jaaka fela ba na natso fa pele ga Kokoano
kgotsa Khansele.
Kokoano Bosetšhaba (kl 46-59)
46. Sebopego le ditlhopho
(1) Kokoano Bosetšhaba e diriwa ke basadi le banna ba ba seng kwa
tlase ga 350 e bile ba sa fete le 400 ba ba tlhophilweng jaaka
ditokololo ka fa ditaelong tsa thulaganyo ya ditlhopho tse -
(a) di beilweng ka peomolao ya bosetšhaba;
(b) di ikaegileng mo lenaaneng le le lengwe la batlhophi;
(c) di rulaganyeditseng dingwaga tsa go tlhopha tse kana ka 18;
le
(c) dipholo, ka kakaretso, ka boemedi bo bo lekalekanang.
[Kl.(1) e tlhabolotswe ke k. 1 ya Molao 2 wa 2003.]
(2) Molao wa Palamente o tshwanetse wa neela kelo ya go
tlhomamisa palo ya ditokololo tsa Kokoano Bosetšhaba.
[Karolwana. (1) e tlhabolotswe ka karolo 1 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bolesome ya Molao wa 2003 le ka k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosometlhano ya Molao 2008.]
47. Botokololo
(1) Moagi mongwe le mongwe yo o letleletsweng go tlhopha mo
Kokoanong ya Bosetšhaba e ka nna tokololo ya Kokoano kwa ntle
ga -
(a) mongwe le mongwe yo o tlhophilweng ke puso kgotsa a direla
puso, a amogela tuelo ya go tlhophiwa kgotsa go direla ntle
le -
(i) Poresidente, Motlatsa Poresidente, Ditona le Batlatsa
Ditona; le
(ii) Botlhankedi bangwe le bangwe ba ditiro tsa bona di
KGAOLO 4: PALAMENTE
33
KGAOLO 4: PALAMENTE
tshwanang e bile go rebotswe gore di tshwana le tsa
borapalamente ka molao wa naga;
(b) Ditokololo tsa leruri tsa Khansele ya Bosetšhaba ya
Diporofense kgotsa ditokololo tsa kgotla peomolao ya
Porofense kgotsa lekgotla la bommasepala;
(c) Boradisuga ba ba sa kgopologeng;
(d) Mongwe le mongwe yo Kgotlatshekelo kgotsa Rephaboliki e
tsayang a sa itekanela mo tlhaloganyong.
(e) Mongwe le mongwe yo e rileng fa karolwana e ya molao e
sena go tsena mo tirisong a bonwa molato, mme a atlholelwa
dikgwedi tse di fetang 12 kwa kgolegelong ntle le go newa
tšhono ya go duela, e ka nna mo Rephaboliking, kgotsa
kwa ntle ga Rephaboliki; fa maitsholo a a dirang tlolomolao
e ka bo e le tlolomolao mo Rephaboliking; mme, ga go na
ope yo go ka tsewang a atlhotswe go fitlhelela Kopokgolo
kgatlhanong le kotlo kana katlholo e diragadiwa, kgotsa
go fitlhelela nako ya Kopokgolo e feta. Go latlhegelwa ke
ditshwanelo fa tlase ga kgaolo e go khutla morago ga ngwaga
tse tlhano katlholo e weditswe.
(2) Motho yo a se nang go ka tlhophiwa go nna tokololo ya Kokoano
Bosetšhaba ka ditaelo tsa karolwana(1)(a) kgotsa(b) a ka nna
ntlhopheng wa Kokoano, ka taolo ya tekanyetso nngwe le
nngwe kgotsa mabaka mangwe a a tlhomilweng ke peomolao ya
bosetšhaba.
(3) Motho o latlhegelwa ke botokololo ba Kokoano Bosetšhaba fa
motho yo -
(a) a kgaotsa go nna yo a ka tlhophiwang; kgotsa
(b) a tlhokagala mo Kokoanong ntle le tumelelo ka mabaka a
ditaelo le melao ya Kokoano e e kayang fa a ka latlhegelwa
ke botokololo ka ona, kgotsa kgaotsa go nna leloko la lekoko
le le tlhophileng motho yoo jaaka leloko la Kokoano, ntle
fa leloko leo le nnile leloko la lekoko le lengwe go ya ka
Mametlelelo 6A.
[Karolwana. (3) e tlhabolotswe ka karolo 3 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bolesome ya Molao wa 2003 le ka k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosometlhano ya Molao 2008.]34
(4) Diphatlhatiro mo Kokoanong ya Bosetšhaba di tshwanelwa go
tladiwa go ya ka molao wa bosetšhaba.
48. Ikano kgotsa itlamo
Pele ditokololo tsa Kokoano Bosetšhaba di ka simolola go dira ditiro tsa
tsona mo Kokoanong ya Bosetšhaba, di tshwanela go ikana kgotsa go
dumela boikanyego mo Rephaboliking le boikobo mo Molaotheong, ka
tlhomamiso go ya ka Mametlelelo 2.
49. Paka ya Kokoano Bosetšhaba
(1) Kokoano Bosetšhaba e tlhophelwa paka ya dingwaga tse tlhano.
(2) Fa Kokoano Bosetšhaba e phatlaladiwa go ya ka karolwana
50 kgotsa fa nako ya yona e fela, Poresidente, ka kgoeletso,
o tshwanela go bitsa le go baya matlha a ditlhopho, tse di
tshwanetseng go tshwarwa mo malatsing a le 90 morago ga
letsatsi le Kokoano e phatlaladitsweng ka lona, kgotsa nako e paka
e khutlileng ka yona. Kgoeletso e e goeletsang ditlhotlho gape e
kaya matlha a ditlhopho e ka rebolwa pele kgotsa morago ga go
khutla ga paka ya Kokoano Bosetšhaba.
[Kl(2) e emetswe ke k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo ya Botlhano wa Molao wa 1999.]
(3) Fa dipholo tsa ditlhopho tsa Kokoano Bosetšhaba di sa
phasaladiwe ka nako e e boletsweng mo nakong ya karolo
190 kgotsa ditlhopo di kgapetswe thoko ke kgotlatshekelo,
Poresidente,ka phasalatso ya semmuso, o tshwanela go bitsa le
go baya matlha a ditlhopo,tse di tshwanetseng go tshwarwa mo
malatsing a 90 a paka e khutlileng kgotsa a motsing o ditlhopho
di kgapetsweng thoko ka ona.
(4) Kokoano Bosetšhaba e sala e na le nonofo ya go dira go simolola
ka nako e e phatlaladitsweng ka yona, kgotsa e fitlhisitsweng
bokhutlong go fitlha letsatsi le le fa pele ga letsatsi la ntlha la
ditlhopo tsa Kokoano e nngwe.
50. Phatlalatso ya Kokoano Bosetšhaba pele ga bokhutlo ba
paka ya yona
KGAOLO 4: PALAMENTE
35
KGAOLO 4: PALAMENTE
(1) Poresidente o tshwanela go phatlalatsa Kokoano Bosetšhaba fa -
(a) Kokoano e atlanegisitse tshwetso ya go phatlalala, e engwe
nokeng ke boutu e e tshegediwang ke bontsi ba ditokololo tsa
yona; le
(b) fa ngwaga tse tharo di fetile e sa le Kokoano e tlhophilwe.
(2) Poresidente wa nama-o tshwere o tshwanetse a phatlalatsa
Kokoano Bosetšhaba fa -
(a) go le phatlhatiro ya ofisi ya Poresidente; le Kokoano e
retelelwa ke go tlhopha Poresidente o mošwa mo malatsing a
30 morago ga phatlhatiro e ntse teng.
51. Dipitso le dipaka tsa khunologo
(1) Morago ga ditlhopho, pitso ya ntlha ya Kokoano Bosetšhaba
e tshwanelwa go epiwa ka nako le letlha le le laotsweng ke
Poresidente wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo, mme e seng go
feta malatsi a 14 a morago ga dipholo tsa ditlhopho di sena go
phasaladiwa. Kokoano Bosetšhaba e ka tlhomamisa nako le
boleele ba dipitso tse dingwe le dipaka tsa khunologo tsa yona.
[Kl.(1) e emetswe ke k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo ya Botlhano Molao wa 2001.]
(2) Poresidente a ka epa pitso ya Kokoano Bosetšhaba, go tla pitsong
e e kgethegileng ka nako nngwe le nngwe go rera merero e e
kgethegileng.
(3) Dipitso tsa Kokoano Bosetšhaba di letleletswe go nna kwa
mafelong mangwe ntle le bodulo ba Palamente fela mo mabakeng
a kgatlhego ya botlhe, pabalesego kgotsa tshiamelo, le fa go
rulaganyeditswe mo melawaneng le ditaelo tsa Kokoano.
52. Mmusakgotla le Motlatsa Mmusakgotla
(1) Kwa pitsong ya ntlha morago ga go tlhophiwa ga yona, kgotsa fa
go tlhokagala go tlatsa phatlha, Kokoano Bosetšhaba e tshwanela
go kgetha Mmusakgotla le Motlatsa Mmusakgotla mo gare ga
ditokololo tsa yona.
(2) Moatlhodimogolo o tshwanetse go okama go tlhophiwa ga
36
Mmusakgotla, kgotsa a rebole moatlhodi o mongwe go dira jalo.
Mmusakgotla o okama ditlhopho tsa Motlatsa Mmusakgotla.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo ya Borataro Molao wa 2001.]
(3) Thulaganyo e e atolositsweng mo Karolong A ya Mametlelelo
3 e diragadiwa mo ditlhophong tsa Mmusakgotla le Motlatsa
Mmusakgotla.
(4) Kokoano Bosetšhaba e ka rola Mmusakgotla kgotsa Motlatsa
Mmusakgotla tiro ka tshwetso. Bontsi ba ditokololo tsa Kokoano
ba tshwanetse go nna teng fa tshwetso e tsewa.
(5) Mo mabakeng a melawana le ditaelo, Kokoano Bosetšhaba e ka
tlhopha mo gare ga ditokololo tsa yona batlhankedi ba bangwe ba
ba okamang go thusa Mmusakgotla le Motlatsa Mmusakgotla.
53. Ditshwetso
(1) Ntle le fa Molaotheo o laola ka tsela nngwe -
(a) bontsi ba ditokololo tsa Kokoano Bosetšhaba bo tshwanela go
nna teng pele go ka boutelwa Molaotlhomo kgotsa tlhabololo
ya Molaotlhomo.
(b) bonnye nngwe-tharong ya ditokololo ba tshwanetse go nna
teng pele go ka tsewa diboutu mo ntlheng nngwe le nngwe e e
fa pele ga Kokoano; mme
(c) dintlha tsotlhe tse di fa pele ga Kokoano di swetswa ka bontsi
jwa diboutu tse di neetsweng.
(2) Tokololo ya Kokoano Bosetšhaba e e okameng ga e letlwe go
bouta ka tlwaelo; mme-
(a) o tshwanetse a neela boutu ya makgaolakgang fa diboutu di le
maleka ka palo matlhakoreng oomabedi a pharela; bile
(b) o ka neela boutu e e tlwaelegileng fa pharela e tshwanetse go
atlholwa ka tshegetso ya boutu ya bonnye ba pedi-tharong ya
ditokololo tsa Kokoano.
KGAOLO 4: PALAMENTE
37
54. Ditshwanelo tsa ditokololo dingwe tsa Kabinete le Batlatsa
Tona mo Kokoanong ya Bosetšhaba
Poresidente le tokololo nngwe le nngwe ya Kabinete kgotsa Motlatsa Tona
mongwe le mongwe yo e seng tokololo ya Kokoano Bosetšhaba ba ka
tsenela kopano go ya ka melao le ditaelo tsa Kokoano, e bile ba ka bua mo
Kokoanong, mme ga ba na go bouta.
[Kl.(54) e emetswe ke k. 4 ya Molaotheo Tlhabololo ya Borataro Molao wa 2001.]
55. Dithata tsa Kokoano Bosetšhaba
(1) Mo go diragatseng dithata tsa yona tsa peomolao, Kokoano
Bosetšhaba e ka-
(a) sekaseka, ya atlanegisa, ya tlhabolola kgotsa ya kgaphela
thoko peomolao nngwe le nngwe e e fa pele ga Kokoano; le
(b) go simolola kgotsa go baakanya peomolao, ntle le
Melaotlhomo ya ditšhelete.
(2) Kokoano Bosetšhaba e tshwanela go rulaganyetsa mabaka le
ditshiamelo tsa -
(a) go netefatsa gore ditheo tsotlhe tsa khuduthamaga mo
lekaleng la puso la bosetšhaba di lebanwe ke maikarabelo mo
go yona; le
(b) go tshegetsa peo-leitlho mo -
(i) tiragatsong ya bothati ba khuduthamaga ya bosetšhaba,
go akarediwa tiragatso ya peomolao; le
(ii) setheo sengwe le sengwe sa puso.
56. Bopaki kgotsa tshedimosetso fa pele ga Kokoano
Bosetšhaba
Kokoano Bosetšhaba kgotsa dikomiti dingwe le dingwe tsa yona di ka -
(a) mongwe le mongwe go tlhagelela fa pele ga yona go fa bopaki
ka maikano kgotsa tumelo ka go supa dikwalo;
(b) gore motho kgotsa setheo sengwe le sengwe se e neela pego;
(c) pateletsa, ka ditaelo tsa peomolao ya bosetšhaba kgotsa
KGAOLO 4: PALAMENTE
38
melawana le ditaelo, motho kgotsa setheo sengwe le sengwe
go inaakanya le tagafara kgotsa tlhokego ka ditaelo tsa
tema(a) kgotsa(b); le go amogela diphetišene, dikemedi
kgotsa ditlhagiso go tswa go batho ba ba nang le kgatlhego
kgotsa ditheo.
57. Dithulaganyo tsa ka fa teng, ditsweletso le ditsamaiso tsa
Kokoano Bosetšhaba
(1) Kokoano Bosetšhaba e ka -
(a) Tlhomamisa ya ba ya laola dithulaganyo tsa yona tse di ka fa
teng, ditsweletso le ditsamaiso, le -
(b) go dira melawana le ditaelo tebang le merero ya yona, ka
kelotlhoko e e nang le boemedi le tse karolo ya demokerasi,
maikarabelo bosenangbofitlha le kamego ya botlhe.
(2) Melawana le ditaelo tsa Kokoano Bosetšhaba di tshwanela go
rulaganyetsa -
(a) go tlhomiwa, sebopego, maatla, ditiro, ditsamaiso le paka tiro
ya dikomiti tsa yona;
(b) go tsaya karolo le dikomiti tsa yona, ga makoko-potlana a a
nang le boemedi mo Kokoanong, ka mokgwa o o tlhomameng
wa demokerasi;
(c) tshegetso ya madi le tsamaiso go lengwe le lengwe la makoko
a a emetsweng mo Kokoanong go ya ka kelo le boemedi ba
lona, go kgontsha lekoko lengwe le lengwe le moeteledipele
wa lona go dira ditiro tsa lona ka bokgoni mo Kokoanong; le
(d) go amogelwa ga moeteledi wa lekoko le le legolo la kganetso
mo Kokoanong jaaka Moeteledi wa Kganetso.
58. Ditetlelelo
(1) Ditokololo tsa Kabinete, Batlatsa Ditona le ditokololo tsa Kokoano
Bosetšhaba -
(a) di na le kgololosego ya go bua mo Kokoanong le mo
dikomiting tsa yona, go ya ka melawana le ditaelo tsa yona; e
bile
KGAOLO 4: PALAMENTE
39
KGAOLO 4: PALAMENTE
(b) ga ba mo dipharagobeng tsa dikgato tsa molao wa loago,
kgotsa bosinyi, go tshwarwa, go tlhatlhelwa kgotsa ba
duedisiwa molato wa ditshenyegelo ka ntlha ya -
(i) sengwe le sengwe se ba se buileng, ba se supileng kgotsa
ba se tlhagiseditseng Kokoano kgotsa nngwe ya dikomiti
tsa yona; kgotsa
(ii) sengwe le sengwe se se upulotsweng ka lebaka la sengwe se ba
se buileng mo, se supilweng fa pele ga, kgotsa se neetsweng,
Kokoano kgotsa nngwe ya dikomiti tsa yona.
[K.58 e emetswe ke k. 4 ya Molaotheo Tlhabololo ya Borataro Molao wa 2001.]
(2) Ditetlelelo le ditshireletsego dingwe tsa Kokoano Bosetšhaba,
ditokololo tsa kabinete le ditokololo tsa Kokoano di ka bewa ka
peomolao ya Bosetšhaba.
(3) Dituelo, ditshiamelo le dithuso tse di duelwang ditokololo tsa
Kokoano Bosetšhaba, ke tse di duelwang ka tlhamalalo go tswa
Letloleng la Lotseno lwa Bosetšhaba.
59. Phitlhelelo le go tsaya karolo ga botlhe mo Kokoanong
Bosetšhaba
(1) Kokoano Bosetšhaba e tshwanela -
(a) go kgontsha go tsaya karolo ga botlhe mo peomolaong le
ditiragalong tsotlhe tsa Kokoano le dikomiti tsa yona; le
(b) go tsamaisa merero ya yona ka mokgwa o o pontsheng, le go
tsenya dipitso, le ga tsa dikomiti tsa yona mo phatlalatseng;
mme, dikgato tse di isegang di ka tsewa -
(i) go laola phitlhelelo ya botlhe, go akarediwa phitlhelelo ya
bophasalatsi go Kokoano le dikomiti tsa yona; le
(ii) go rulaganyetsa phuruphutso ya motho mang le mang le,
fa go tshwanela, kiletso ya go tsena kgotsa go tlosiwa ga
motho mongwe le mongwe.
(2) Kokoano Bosetšhaba e e ka seka ya thibela botlhe, go akaretsa
le bophasalatsi, mo pitsong ya komiti ya yona, ntle le fa go le
matshwanedi e bile go siame go dira jalo mo boaging jo bo
buletsweng botlhe le ba demokerasi.
40
Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense
(kl 60-72)
60. Sebopego sa Khansele ya Bosetšhaba
(1) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e bopiwa ke kemedi e
le nosi go tswa porofenseng nngwe le nngwe ya baemedi ba le
lesome.
(2) Baemedi ba ba lesome ke -
(a) Baemedi ba bane ba ba kgethegileng e leng -
(i) Tonakgolo ya porofense kgotsa,fa Tonakgolo a sa
seyo, tokololo nngwe le nngwe ya kgotla-peomolao
ya porofense e e rebotsweng ke Tonakgolo e ka nna ka
kakaretso kgotsa tebang le tiro e e kgethegileng fa pele ga
Khansele ya Bosetšhaba; le
(ii) baemedi ba bangwe ba bararo ba ba kgethegileng, le
(b) baemedi ba ba rataro ba leruri ba ba kgethilweng ka ditaelo
tsa karolo 61(2).
(3) Tonakgolo ya porofense, kgotsa fa Tonakgolo a seyo, tokololo ya
baemedi ba porofense a le mo inakemong ya Tonakgolo, e nna
tlhogo ya kemedi.
61. Kabelo ya baemedi
(1) Makoko a a nang le kemedi mo Kokoanopeomolaong ya
porofense a letleletswe baemedi mo kemeding ya porofense go ya
ka thulaganyo e e atolositsweng mo Karolo B ya Mametlelelo 3.
(2)
(a) Mo malatsing a le 30 morago ga phasalatso ya dipholo tsa
ditlhopho, kgotlapeomolao ya porofense, e tshwanetse -
(i) go swetsa ka mokgwa o o laotsweng ke peomolao ya
bosetšhaba gore ke palo e e kae ya baemedi ba lekoko
lengwe le lengwe, ba ba tshwanetseng go nna ditokololo
KGAOLO 4: PALAMENTE
41
tsa leruri le gore ke ba ba kae ba ba tshwanetseng go nna
baemedi ba ba kgethegileng; le
(ii) go tlhoma baemedi ba leruri go ya ka go supiwa ga
makoko.
(b) ......
[Tema (b) e tlogetswe ke Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008.]
[Kl.(2) [Kl.(2) e emetswe ke k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borobongwe wa Molao wa 2002 le ka k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008]
(3) Peomolao ya bosetšhaba e e solofelwang mo karolwaneng(2)(a)
e tshwanetse go tlhomamisa go tsaya karolo ga makoko a
a potlana mo boemeding ba leruri le mo boemeding bo bo
kgethegileng gore go nne ka mokgwa o o lepalepanang le
demokerasi.
(4) Kgotlapeomolao ya porofense ka tumelelano ya Tonakgolo le
baeteledipele ba makoko a a nang le tetla ya baemedi ba ba
kgethegileng mo Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense,
e tshwanetse go supa baemedi ba ba kgethegileng, jaaka go
tlhokega nako le nako, go tswa mo malokong a mangwe a
peomolao e.
62. Baemedi ba leruri
(1) Motho yo a kgethilweng jaaka moemedi wa leruri o tshwanetse a
bo a na le tshiamelo ya go ka nna tokololo ya kgotlapeomolao ya
porofense.
(2) Fa motho yo e leng tokololo ya kgotlapeomolao ya porofense a
KGAOLO 4: PALAMENTE
42
tlhomiwa jaaka moemedi wa leruri, motho yoo o khutla go nna
tokololo ya kgotlapeomolao ya porofense.
(3) Baemedi ba leruri ba tlhomiwa paka e e felang fela-
(a) pele ga pitso ya ntlha ya kgotlapeomolao ya porofense fa
morago ga go tlhophiwa ga yona go go latelang
(b) .......
[Tema (b) e tlogetswe ka k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008.]
[Kl.(3) e emetswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borobongwe wa Molao wa 2002.]
(4) Motho o khutla go nna moemedi wa leruri fa motho yoo -
(a) a khutla go nonofela go ka tlhophiwa go nna tokololo ya
kgotlapeomolao ya porofense; ka ntlha ya lebaka lengwe ntle
le go kgethiwa go nna moemedi wa leruri;
(b) a kgethetswe go ya kwa Kabineteng;
(c) a latlhegetswe ke boikanyego jwa kgotlapeomolao e bile a
bilediwa morago ke lekoko le le tlhagisitseng motho yoo;
(d) a khutla go nna tokololo ya lekoko le le mo kgethileng e bile a
bilediwa morago ke lekoko leo; kgotsa
(c) a seyo mo Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense ntle
le tetla mo mabakeng a melawana le ditaelo tsa Khansele di
laetseng tatlhegelo ya tiro jaaka moemedi wa leruri.
(5) Diphatlhatiro mo baemeding ba leruri di tshwanetse go tladiwa ka
mabaka a peomolao ya bosetšhaba.
(6) Pele ditokololo di simolola go dira ditiro tsa tsona mo Khanseleng
ya Bosetšhaba ya Diporofense, di tshwanetse go ikana, kgotsa go
dumela boikanyego ba bona mo Rephaboliking le boikobo mo
Molaotheong, go ya ka Mametlelelo 2.
63. Dipitso tsa Khansele ya Bosetšhaba
(1) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e ka tlhoma nako le
boleele ba dipitso tsa yona le dipaka tsa khunologo.
(2) Poresidente a ka epa pitso ya Khansele ya Bosetšhaba go tla
pitsong e e kgethegileng ka nako nngwe le nngwe go tsamaisa
merero e e kgethegileng.
KGAOLO 4: PALAMENTE
43
KGAOLO 4: PALAMENTE
(3) Dipitso tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense di letleletswe
go nna kwa mafelong mangwe ntle le bodulo ba Palamente fela
mo mabakeng a kgatlhego ya botlhe, pabalesego kgotsa tshiamelo
le fa go rulaganyeditswe mo melawaneng le ditaelo tsa Khansele.
64. Modulasetulo le Batlatsa Modulasetulo
(1) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e tshwanetse go tlhopha
Modulasetulo le Batlatsamodulasetulo ba babedi go tswa mo
baemeding.
(2) Modulasetulo le mongwe wa Batlatsamodulasetulo ba tlhophiwa
go tswa mo baemeding ba leruri, dingwaga di le tlhano ntle le fa
paka ya bona jaaka baemedi e fela pele ya nako.
(3) Motlatsa Modulasetulo o mongwe o tlhophiwa paka ya ngwaga o
le mongwe, e bile o tshwanetse go latelwa ke moemedi go tswa
porofenseng e nngwe, gore porofense nngwe le nngwe e emelwe
ka go latelana jalo.
(4) Moatlhodimogolo o tshwanetse go okama ditlhopho tsa
Modulasetulo, kgotsa a tlhoma yo mongwe wa baatlhodi
go dira jalo. Modulasetulo o okama go tlhophiwa ga
Batlatsamodulasetulo.
[Kl.(4) e emetswe ke k. 5 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001 e]
(5) Thulaganyo e e atoloswang mo Karolong A ya Mametlelelo 3 e
dira mo go tlhophiweng ga Modulasetulo le Batlatsamodulasetulo.
(6) Khansele ya Bosetšhaba e ka rola Modulasetulo kgotsa
Motlatsamodulasetulo tiro.
(7) Go ya ka melao le ditaelo tsa yona Khansele ya Bosetšhaba ya
Diporofense e ka tlhopha go tswa mo baemeding baokamedi ba
bangwe gape go thusa Modulasetulo le Batlatsabadulasetulo.
65 Ditshwetso
(1) Ntle le fa Molaotheo o rulaganyeditseng ka mokgwa o sele -
(a) porofense nngwe le nngwe e na le boutu e le esi e e neewang
mo boemong ba porofense ke tlhogo ya kemedi ya yona; le
44
KGAOLO 4: PALAMENTE
(b) dipotso tsotlhe tse di fa pele ga Khansele ya Bosetšhaba ya
Diporofense di rarabololwa ke fa bonnye diporofense tse
tlhano di bouta go dumelelana le potso.
(2) Molao wa Palamente, o o tlhomilweng go ya ka tsamaiso e e
beilweng ka karolwana(1) kgotsa karolwana(2) ya karolo 76,
o tshwanetse go rulaganyetsa tsamaiso e e tshwanang mo
mabakeng a diporofense di rolelang thata mo dikemeding tsa
tsona go neela diboutu mo boeng ba tsona.
66. Go tsaya karolo ga ditokololo tsa khuduthamaga ya
bosetšhaba
(1) Ditokololo tsa Kabinete le Batlatsa Tona, ba ka tsena pitso, e bile
ba ka bua mo Khanseleng, mme ga ba letlelwe go bouta.
(2) Khansele ya Bosetšhaba ya diporofense e ka lopa tokololo ya
Kabinete,Motlatsa Tona, kgotsa motlhankedi mo khuduthamageng
ya bosetšhaba kgotsa ya porofense go tsena pitso ya Khansele
kgotsa ya komiti ya Khansele.
67. Go tsaya karolo ga baemedi ba dipuso selegae
Palo e e sa feteng lesome ya baemedi ba nakwana ba ba rebotsweng
ke pusoselegae e e rulaganeng, mo mabakeng a karolo 163, go emela
ditlhopa tse di farologaneng tsa bommasepala, ba ka tsaya karolo fa go
tlhokega mo ditsamaisong tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense,
mme ga ba na go bouta.
68. Dithata tsa Khansele ya Bosetšhaba
Mo go diragatseng dithata tsa yona tsa peomolao, Khansele ya Bosetšhaba
ya Diporofense e ka -
(a) sekaseka, atlanegisa, tlhabolola, tlhagisa ntlha ya tlhabolola,
kgotsa ya kgaphela thoko peomolao nngwe le nngwe e e fa
pele ga Khansele go ya ka kgaolo e; e bile
(b) e ka simolola kgotsa ya baakanya peomolao e e welang
mo karolong ya tiragatso e e kwadilweng mo lenaneong la
Mametlelelo 4 kgotsa peomolao nngwe e e umakiwang mo
45
KGAOLO 4: PALAMENTE
karolong 76(3), fela e ka se simolole kgotsa ya baakanya
Melaotlhomo ya ditšhelete.
69. Bopaki kgotsa tshedimosetso fa pele ga Khansele ya
Bosetšhaba
Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense kgotsa nngwe le nngwe ya
dikomiti tsa yona e ka -
(a) bitsa ka molao motho mongwe le mongwe go tlhagelela fa
pele ga yona go neela bopaki ka go ikana kgotsa go dumela
kgotsa go supa dikwalo;
(b) e ka lopa setheo kgotsa motho mongwe le mongwe go e neela
pego; e ka pateletsa, ka mabaka a peomolao ya bosetšhaba
kgotsa melawana le ditaelo, motho mongwe le mongwe
kgotsa setheo go inaakanya le taelo ya go tlhagelela fa pele ga
yona mo mabakeng a temana(a) kgotsa(b); le
(c) go amogela diphetišene, boemedi kgotsa ditlhagiso go tswa
go batho kgotsa ditheo dingwe le dingwe tse di nang le
kgatlhego.
70. Dithulaganyo tsa ka fa teng, ditsweletso le ditsamaiso tsa
Khansele ya Bosetšhaba
(1) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e ka -
(a) tlhomamisa le go laola dithulaganyo tsa yona tsa ka fa teng,
ditsweletso le ditsamaiso; le
(b) go tlhama melawana le ditaelo tebang le merero ya yona,
ka tlhokomelo ya boemedi le tseokarolo ya demokerasi,
maikarabelo, e e mo pontsheng le kamego ya botlhe.
(2) Melawana le ditaelo tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e
tshwanela go rulaganyetsa -
(a) go tlhomiwa, go bopiwa, maatla, ditiro, ditsamaiso le pakatiro
ya dikomiti tsa yona;
(b) go tsaya karolo ga diporofense mo ditsamaisong tsa yona ka
mokgwa o o tsamaelanang le demokerasi;
46
(c) go tsaya karolo mo ditsamaisong tsa Khansele, le dikomiti tsa
yona, ga makokopotlana a a emetsweng mo Khanseleng, ka
mokgwa o o tsamaelanang le demokerasi, gangwe le gape fa
morero o tshwanetse go swediwa go ya ka karolo 75.
71. Ditetlelelo
(1) Baemedi go Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense, le batho
ba ba umakiwang mo dikarolong 66 le 67 -
(a) ba na le kgololosego ya go bua mo Khanseleng le mo
dikomiting tsa yona, go ya ka ga taolo ya melawana le ditaelo
tsa yona; gape
(b) ga go dikgato fa tlase ga molao wa selegae kgotsa wa tshenyo
tse di katsewang kgatlhanong le bona, ga ba na ba tshwarwa,
ba tlhatlhelwa kgotsa ba duela ditshenyegelo ka ntlha ya -
(i) sengwe le sengwe se ba se buileng mo, ba se supileng
fa pele, kgotsa ba se tlhagisitseng go Khansele, kgotsa
nngwe ya dikomiti tsa yona; kgotsa
(ii) sengwe le sengwe se se upulotseng ka ntlha ya sengwe
le sengwe se ba se buileng mo, ba se supileng fa pele,
kgotsa ba se tlhagisitseng go Khansele, kgotsa nngwe ya
dikomiti tsa yona.
(2) Ditetlelelo le ditshireletsego dingwe tsa Khansele ya Bosetšhaba
ya Diporofense, baemedi go Khansele, le batho ba ba umakilweng
mo dikarolong 66 le 67, di ka bewa ke peomolao ya bosetšhaba.
(3) Dituelo, ditshiamelo-ketla le dithuso tse di duelwang ditokololo
tsa leruri tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense ke tsa tuelo
e e tlhamaletseng go tswa Letloleng la Lotseno la Bosetšhaba.
72. Phitlhelelo le go tsaya karolo ga botlhe mo Khanseleng ya
Bosetšhaba
(1) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e tshwanela go -
(a) kgontsha go tsaya karolo ga botlhe mo peomolaong le mo
ditiragalong tsotlhe tsa Khansele le dikomiti tsa yona, le
KGAOLO 4: PALAMENTE
47
KGAOLO 4: PALAMENTE
(b) go tsamaisa merero ya yona ka mokgwa o o mo pontsheng,
le go tsenya dipitso, le ka ga dikomiti tsa yona, mo
phatlalatseng; mme, dikgato tse di isegang di ka tsewa-
(i) go laola phitlhelelo ya botlhe, go akarediwa phitlhelelo ya
bophasalatsi, go Khansele le dikomiti tsa yona; le
(ii) go rulaganyetsa phuruphutso ya motho mongwe le
mongwe, le, fa go tshwanela, go kganela go tsena kgotsa
go tlosiwa ga motho mongwe le mongwe.
(2) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e ka seka ya thibela
setšhaba, go akaretsa le bophasalatsi, mo pitsong ya komiti ya
yona, ntle le fa go le matshwanedi e bile go siame go dira jalo mo
boaging jo bo buletsweng botlhe le ba demokerasi.
Tiragatso ya Peomolao ya Bosetšhaba
(kl 73-82)
73. Melaotlhomo yotlhe
(1) Molaotlhomo mongwe le mongwe o ka tlhagisiwa mo Kokoanong
ya Bosetšhaba.
(2) Ke fela tokololo ya Kabinete kgotsa Motlatsa Tona, kgotsa
tokololo, kgotsa komiti, ya Kokoano, e e ka tlhagisang
Molaotlhomo mo Kokoanong, mme ke fela tokololo ya Kabinete e
e rweleng maikarabelo a merero ya ditšhelete tsa bosetšhaba e ka
tlhagisang Melaotlhomo e e latelang mo Kokoanong:
(a) Molaotlhomo wa madi, kgotsa
(b) Molaotlhomo o o tlamelang peomolao e e akanngwang mo
karolong 214.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 1(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001]
(3) Molaotlhomo o o umakiwang mo karolong 76(3), ntle le
Molaotlhomo o o kailweng mo karolwaneng(2)(a) kgotsa(b)
ya karolo e, o ka tlhagisiwa mo Khanseleng ya Bosetšhaba ya
Diporofense.
48
[Kl.(3) e emetswe ke k. 1(b) Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
(4) Ke fela tokololo, kgotsa komiti ya Khansele ya Bosetšhaba ya
Diporofense e ka tlhagisang Molaotlhomo mo Khanseleng.
(5) Molaotlhomo o o fetisitsweng ke Kokoano Bosetšhaba o
tshwanelwa go romelwa go Khansele ya Bosetšhaba ya
Diporofense, fa o tshwanela go sekegelwa ke Khansele;
Molaotlhomo o o fetisitsweng ke Khansele o tshwanetse go
romelwa go Kokoano Bosetšhaba.
74. Melaotlhomo e e tlhabololang Molaotheo
(1) Karolo 1 le karolwana e, di ka tlhabololwa ke Molaotlhomo o o
fetisitsweng ke-
(a) Kokoano Bosetšhaba ka tshegetso ya diboutu tsa bonnye ba
diperesente di le 75 tsa maloko a yona; le
(b) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense, ka tshegetso ya
diboutu tsa bonnye ba diporofense di le thataro.
(2) Kgaolo ya 2 e ka tlhabololwa ke Molaotlhomo o o fetisitsweng ke-
(a) Kokoano Bosetšhaba ka tshegetso ya diboutu tsa bonnye ba
pedi-tharong tsa maloko a yona; le
(b) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense, ka tshegetso ya
diboutu tsa bonnye ba diporofense di le thataro.
(3) Kaelo nngwe le nngwe ya Molaotheo e ka tlhabololwa ke
Molaotheo o o fetisitsweng ke-
(a) Kokoano Bosetšhaba, ka tshegetso ya diboutu tsa bonnye ba
pedi-tharong tsa maloko a yona; le
(b) Gape ke Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense, ka tshegetso
ya diboutu tsa bonnye ba diporofense di le thataro, fa
tlhabololo -
(i) e golagane le ntlha e e amang Khansele;
(ii) e fetola melelwane ya porofense, dithata, ditiro kgotsa
ditheo; kgotsa
(iii) e tlhabolola kaelo e e golaganeng ka tlhamalalo le ntlha
ya porofense.
KGAOLO 4: PALAMENTE
49
KGAOLO 4: PALAMENTE
(4) Molaotlhomo o o tlhabololang Molaotheo o ka seka wa akaretsa
dikaelo dingwe ntle le ditlhabololo tsa molaotheo le dintlha tse di
golaganeng le ditlhabololo.
(5) Bonnye malatsi a le 30 pele Molaotheo o o fetolang Molaotheo
o tlhagisiwa go ya ka karolo 73(2), motho kgotsa komiti e e
ikaelelang go tlhagisa Molaotlhomo e tshwanetse-
(a) Go phasalatsa mo kaseteng ya bosetšhaba ya puso, go ya
ka melao le ditaelo tsa Kokoano Bosetšhaba, dintlha tsa
tlhabololo e e ikaeletsweng gore botlhe ba tshwaele mo go
yona;
(b) Go neela, go ya ka melao le ditaelo tsa Kokoano, dintlha tseo
go Kgotlapeomolao ya Porofense go tlhagisa maikutlo a bona;
le
(c) Go neela go ya ka melao le ditaelo tsa Khansele ya
Bosetšhaba ya Diporofense, dintlha tse go kgontsha gore
botlhe ba ganetsane ka tsona, fa tlhabololo e e tsikinngwang e
se tlhabololo e go tlhokegang gore e fetisiwe ke Khansele.
(6) Fa Molaotlhomo o o tlhabololang Molaotheo o tlhagisiwa la ntlha,
motho kgotsa komiti e e tlhagisang Molaotlhomo e tshwanetse
go neela ditshwaelo dingwe le dingwe tse di kwadilweng tse di
amogetsweng go tswa mo bathong botlhe le dikgotlapeomolao tsa
diporofense-
(a) go Mmusakgotla go di tlhagisa mo Kokoanong Bosetšhaba; le
(b) go ya ka ditlhabololo tse di umakiwang mo karolwaneng(1)(2)
kgotsa(3)(b), go Modulasetilo wa Khansele ya Bosetšhaba ya
Diporofense go di sekaseka mo Khanseleng
(7) Molaotlhomo o o tlhabololang Molaotheo o ka seka wa boutelwa
mo Kokoanong Bosetšhaba mo malatsing a le 30 a -
(a) go tlhagisiwa ga ona, fa Kokoano e le mo pitsong fa
Molaotlhomo o tlhagisiwa; kgotsa
(b) go sekasekwa ga ona mo Kokoanong, fa Kokoano e le mo
boikhutsong fa Molaotlhomo o tlhagisiwa.
(8) Fa Molaotlhomo o o umakiwang mo karolwaneng 3(b), kgotsa
karolo nngwe le nngwe ya Molaotlhomo, o ama fela porofense e e
50
KGAOLO 4: PALAMENTE
rileng kgotsa diporofense, Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense
e ka seka ya fetisa Molaotlhomo kgotsa karolo e e amegang, ntle
le fa e amogetswe ke Kgotlapeomolao kgotsa Dikgotlapeomolao
tsa porofense kgotsa diporofense tse di amegang.
(9) Molaotlhomo o o tlhabololang Molaotheo o o amogetsweng ke
Kokoano Bosetšhaba, le foo go leng maleba, ke Khansele ya
Bosetšhaba ya Diporofense, o tshwanetse go neelwa Poresidente
gore a o rebole.
75. Melaotlhomo ya gale e e sa ameng diporofense
(1) Fa Kokoano Bosetšhaba e atlanegisa Molaotlhomo o o welang
kwa ntle ga makala a tiragatso a a kwadilweng mo karolong 74
kgotsa 76 e dirang, Molaotlhomo o tshwanetse o go romelwa go
Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense le gore o sekasekwe go
ya ka thulaganyo e e latelang:
(a) Khansele e tshwanela go -
(i) atlanegisa Molaotlhomo;
(ii) atlanegisa Molaotlhomo ka taolo ya ditlhabololo tse di
tshisintsweng ke yona; kgotsa ya
(iii) kgapela Molaotlhomo thoko.
(b) Fa Khansele e atlanegisa Molaaotlhomo ntle le go tshitshinya
ditlhabololo, Molaothomo o tshwanelwa go neelwa
Poresidente go o rebola.
(c) Fa Khansele e kgapela Molaotlhomo thoko kgotsa e o fetisa ka
ditlhabololo, Kokoano Bosetšhaba e tshwanetse go sekegela
Molaotlhomo gape, go tsewa tsiya tlhabololo nngwe le nngwe
e e tshitshintsweng ke Khansele, gape e ka -
(i) fetisa Molaotlhomo gape, o na le kgotsa ntle le
ditlhabololo; kgotsa
(ii) ya swetsa go se tswelele ka Molaotlhomo.
(d) Molaotlhomo o o atlanegisitsweng ke Kokoano Bosetšhaba
mo mabakeng a tema(c) o tshwanela go tlhagiswa go
Poresidente go rebola.
51
KGAOLO 4: PALAMENTE
(2) Fa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e boutela ntlha e e
atlhaatlhiwang mo mabakeng a karolo e, karolo 65 ga e dire; mme
boemong ba se -
(a) mongwe le mongwe wa baemedi ba porofense o na le boutu e le
esi;
(b) nngwe-tharong ya baemedi ba tshwanetse go nna teng pele go
boutelwa ntlha eo;
(c) ntlha e swetswa ka bontsi ba diboutu tse di neetsweng, mme fa
go le palo e e maleka ya diboutu ka fa matlhakoreng oomabedi
a ntlha, moemedi o a okameng o tshwanela go neela boutu ya
makgaolakgang.
76. Melaotlhomo ya gale e e amang diporofense
(1) Fa Kokoano Bosetšhaba e fetisa Molaotlhomo o o kwadilweng mo
dikarolwaneng(3),(4) kgotsa(5) mo Molaotlhomo o, o tshwanetse
go romelwa kwa Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense gore o
sekasekwe go ya ka dithulaganyo tse di latelang:
(a) Kokoano Bosetšhaba e tshwanelwa ke go -
(i) fetisa Molaotlhomo;
(ii) fetisa Molaotlhomo o o tlhabolotsweng; kgotsa
(iii) go kgapela Molaotlhomo thoko.
(b) Fa Molaotlhomo o o amogetsweng ke Kokoano Bosetšhaba
ntle le tlhabololo, Molaotlhomo o tshwanelwa ke go neelwa
Poresidente go rebola.
(c) Fa Kokoano Bosetšhaba e fetisa Molaotlhomo o o
tlhabolotsweng, Molaotlhomo o o tlhabolotsweng o
tshwanelwa go romelwa go Khanseleng ya Bosetšhaba, mme
fa Khansele e fetisa Molaotlhomo o o tlhabolotsweng, o
tshwanelwa go neelwa Poresidente go o rebola.
(d) Fa Khansele ya Bosetšhaba e kgapela Molaotlhomo thoko,
kgotsa fa Kokoano Bosetšhaba e kgapela thoko Molaotlhomo
o o tlhabolotsweng oo rometsweng kwa go yona go ya ka
mabaka a temana(c), Molaotlhomo o, fa go le maleba, le,
52
Molaotlhomo o o tlhabolotsweng, e tshwanelwa go romelwa
wa Komiting ya Botsereganyi, e e ka dumelelanang ka -
(i) Molaotlhomo jaaka o fetisitswe ke Kokoano;
(ii) Molaotlhomo o o tlhabolotsweng jaaka o fetisitswe ke
Khansele; kgotsa
(iii) Sebopego se sengwe sa Molaotlhomo.
(e) Fa Komiti ya Botsereganyi e sa kgone go dumelelana
mo malatsing a le 30, Ka Molaotlhomo o rometsweng
mo go yone, Molaotlhomo ga o sa tlhole o dira ntle le fa
Kokoano Bosetšhaba e ka fetisa Molaotlhomo gape, mme e
tshegeditswe ke boutu ya bonnye pedi-tharong ya ditokololo
tsa yona.
(f) Fa Komiti ya Botsereganyi e dumelelana ka Molaotlhomo
jaaka o fetisitswe ke Kokoano Bosetšhaba, Molaotlhomo
o tshwanela go romelwa Khansele ya Bosetšhaba, mme fa
Khansele e fetisa Molaotlhomo, Molaotlhomo o tshwanela go
newa Poresidente go o rebola.
(g) Fa Komiti ya Botsereganyi e dumelelana ka Molaotlhomo o
o tlhabolotsweng jaaka o fetisitswe ke Kokoano Bosetšhaba,
Molaotlhomo o tshwanelwa go romelwa kwa Khanseleng ya
Bosetšhaba, mme fa o fetisiwa ke Khansele, o tshwanelwa wa
neelwa Poresidente go o rebola.
(h) Fa Komiti ya Botsereganyi e dumelelana ka sebopego
sengwe sa Molaotlhomo, sebopego seo sa Molaotlhomo se
tshwanela go romelwa go Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya
Bosetšhaba, mme fa se fetisiwa ke Kokoano le Khansele, se
tshwanetse go neelwa Poresidente go se rebola.
(i) Fa Molaotlhomo o rometswe kwa Khanseleng ya Bosetšhaba
go ya ka tema(f) kgotsa(h) mme o sa fetisiwe ke Khansele,
Molaotlhomo ga o sa tlhole o dira, ntle le fa Kokoano
Bosetšhaba e fetisa Molaotlhomo e tshegeditswe ke boutu ya
bonnye ba pedi-tharong ya maloko a yona.
(j) Fa Molaotlhomo o rometswe kwa Kokoanong ya Bosetšhaba
ka mabaka a tema (g) kgotsa(h) o sa fetisiwe ke Kokoano,
Molaotlhomo ga o sa tlhole o dira, mme Molaotlhomo
KGAOLO 4: PALAMENTE
53
KGAOLO 4: PALAMENTE
jaaka o ne o fetisitswe ke Kokoano pele, o ka fetisiwa gape
ke Kokoano, mme o tshegediwa ke boutu ya bonnye peditharong
ya ditokololo tsa yona.
(k) Molaotlhomo o o fetisitsweng ke Kokoano Bosetšhaba mo
mabakeng a tema(e),(i) kgotsa (j) o tshwanelwa go romelwa
go Poresidente go o rebola.
(2) Fa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e fetisa Molaotlhomo
o o welang mo lekaleng la tiragatso e e kwadilweng mo
karolwaneng(3), Molaotlhomo o tshwanelwa go romelwa go
Kokoano Bosetšhaba gore go dirwe ka ona go ya ka thulaganyo e
e latelang:
(a) Kokoano Bosetšhaba e tshwanelwa ke go -
(i) fetisa Molaotlhomo;
(ii) fetisa Molaotlhomo o o fetotsweng; kgotsa
(iii) go kgaphela Molaotlhomo thoko.
(b) Molaotlhomo o o amogetsweng tse Kokoano Bosetšhaba go
ya ka temana (a)(i) o tshwanelwa go neelwa Poresidente go o
rebola.
(c) Fa Kokoano Bosetšhaba e fetisa Molaotlhomo o o
tlhabolotsweng, Molaotlhomo o o tlhabolotsweng o
tshwanetse go romelwa go Khansele ya Bosetšhaba, mme
fa Khansele e fetisa Molaotlhomo o o tlhabolotsweng o
tshwanelwa go romelwa go Poresidente go o rebola.
(d) Fa Kokoano Bosetšhaba e kgaphela Molaotlhomo thoko,
kgotsa fa Khansele ya Bosetšhaba e gana go fetisa
Molaotlhomo o o tlhabolotsweng o o rometsweng go yona go
ya ka tema(c), Molaotlhomo, fa go le maleba, Molaotlhomo o
o tlhabolotsweng, di tshwanelwa go romela kwa Komiting ya
Botsereganyi, e e ka nnang ya dumelelana ka -
(i) molaotlhomo jaaka e fetisitswe ke Khansele;
(ii) molaotlhomo o o tlhabolotsweng jaaka o fetisitswe ke
Kokoano; kgotsa
(iii) sebopego se sengwe sa Molaotlhomo.
54
(e) Fa komiti ya Botsereganyi e sa kgone go dumelelana mo
malatsing a le 30 ka Molaotlhomo o rometsweng mo go one,
Molaotlhomo ga o sa tlhole o dira.
(f) Fa Komiti ya Botsereganyi e dumelelana ka Molaotlhomo
jaaka o fetisitswe ke Khansele ya Bosetšhaba, Molaotlhomo
o tshwanetse go romelwa kwa Kokoano Bosetšhaba, mme fa
Kokoano e fetisa Molaotlhomo, Molaotlhomo o tshwanelwa
wa neelwa Poresidente go o rebola.
(g) Fa Komiti ya Botsereganyi e dumelana ka Molaotlhomo o o
tlhabolotsweng jaaka o fetisitswe ke Kokoano Bosetšhaba,
Molaotlhomo o tshwanelwa wa romelwa go Khansele ya
Bosetšhaba, mme fa o fetisiwa ke Khansele, o tshwanelwa wa
neelwa Poresidente go o rebola.
(h) Fa Komiti ya Botsereganyi e dumelelana ka sebopego se
sengwe sa Molaotlhomo, sebopego seo sa Molaotlhomo
se tshwanela go romelwa kwa Khanseleng ya Bosetšhaba
le Kokoano Bosetšhaba ka bobedi, mme fa se fetisiwa
ke Khansele le Kokoano, se tshwanelwa go romelwa go
Poresidente go se rebola.
(i) Fa Molaotlholmo o rometswe go Kokoano Bosetšhaba
go ya ka tema(f) kgotsa(h) mme o sa fetisiwe ke Kokoano
Bosetšhaba, Molaotlhomo ga o sa tlhole o dira.
(3) Molaotlhomo o ka sekasekwa go ya ka thulaganyo e e
tlhomamisitsweng mo karolwaneng(1) kgotsa(2) fa go
rulaganyetswa peomolao ka ponelopele mo go nngwe le nngwe ya
dikarolo tse di latelang,
(a) karolo 65(2);
(b) karolo 163;
(c) karolo 182;
(d) karolo 195(3)le(4);
(e) karolo 196; le
(f) karolo 197.
(4) Molaotlhomo o tshwanelwa go sekasekwa go ya ka thulaganyo e e
tlhomamisitsweng ke karolwana(1) fa e o rulaganyetsa peomolao-
KGAOLO 4: PALAMENTE
55
(a) e e bonelwang pele mo karolong 44(2), kgotsa 220(3); kgotsa
(b) e e bonelwang pele golo gongwe mo Kgaolong 13, e e amang
dikgatlhego tsa matlotlo tsa lekala la puso ya porofense.
[Tema(b) e emetswe ke k. 1 Molaotheo Tlhabololo wa Bosomenngwe wa Molao wa 2003.]
(5) Molaotlhomo o o akantsweng mo karolo 42(6) o tshwanelwa
go sekasekwa go ya ka thulaganyo e e tlhomilweng mo go
karolwana(1), ntle le fa -
(a) fa Kokoano Bosetšhaba e boutela ka Molaotlhomo, dikaelo tsa
karolo 53 (1) ga di dire; boemong ba se, Molaotlhomo o ka
fetisiwa fela fa bontsi ba ditokololo tsa Kokoano di bouta go
dumelelana le ona; le
(b) fa Molaotlhomo o romelwa go Komiti ya Botsereganyi,
melawana e e latelang e a dira:
(i) Fa Kokoano Bosetšhaba e sekaseka Molaotlhomo jaaka o
akantswe mo go karolwana(1) (g) kgotsa(h), Molaotlhomo
oo, o ka fetisiwa fela fa bontsi ba ditokololo tsa Kokoano
ba bouta go dumelelana le ona.
(ii) Fa Kokoano Bosetšhaba e sekaseka Molaotlhomo
jaaka o akantswe mo go karolwana(1)(e),(i) kgotsa (j),
Molaotlhomo oo o ka fetisiwa fela fa bonnye pedi-tharong
ba ditokololo tsa Kokoano ba bouta go dumelelana le ona.
(6) Karolo e, ga e amane le Melaotlhomo ya ditšhelete.
77 Melaotlhomo ya Tšhelete
(1) Molaotlhomo ke Molaotlhomo wa tšhelete fa o,
(a) lekanyetsa tšhelete,
(b) duedisa makgetho a bosetšhaba, makgethwana, ditefelo
kgotsa dituediso tsa tlaleletso,
(c) fedisa kgotsa o fokotsa, kgotsa o rebola dikgololo mo
makgethong mangwe le mangwe a bosetšhaba, makgethwana,
ditefelo kgotsa dituediso tsa tlaleletso, kgotsa
(d) dumelela dituediso tsa tlhamalalo kgatlhanong le Letlole la
Lotseno la Bosetšhaba, ntle le Molaotlhomo o o akanngwang
mo karolong 214 o o dumelelang dituediso tsa tlhamalalo.
KGAOLO 4: PALAMENTE
56
(2) Molaotlhomo wa tšhelete ga o tshwanelwa go samagana le morero
mongwe ntle le-
(a) morero o monnye malebana le tekanyetso ya tšhelete,
(b) go duedisa makgetho a bosetšhaba, makgethwana, ditefelo
kgotsa dituediso tsa tlaleletso, go fedisa kgotsa go fokotsa,
(c) go rebola dikgololo mo makgethong a bosetšhaba,
makgethwana, ditefelo kgotsa dituediso tsa tlaleletso, kgotsa
(d) Tumelelo ya dituediso tsa tlhamalalo kgatlhanong le Letlole la
Lotseno lwa Bosetšhaba.
(3) Melaotlhomo yotlhe ya tšhelete e tshwanetse go sekasekiwa go ya
ka thulaganyo e e tlhagisiwang ke karolo 75. Molao wa Palamente
o tshwanetse go tlamela thulaganyo go tlhabolola Melaotlhomo ya
tšhelete fa pele ga Palamente.
[K. 77 e emetswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
78 Komiti ya Botsereganyi
(1) Komiti ya Botsereganyi e dirwa ke -
(a) Ditokololo di le robongwe tsa Kokoano Bosetšhaba di
tlhophilwe ke ditokololo tsa Kokoano go ya tsamaiso e e
beilweng ka melawana le ditaelo tsa Kokoano mme e dira
gore boemedi ba makoko bo nne ka mokgwa o makoko a
emetswang ka gone mo Kokoanong; mme
(b) moemedi a le mongwe go tswa mo go nngwe le nngwe ya
dikemedi tsa diporofense mo Khanseleng ya Bosetšhaba ya
Diporofense, a supilwe ke kemedi.
(2) Komiti ya Botsereganyi e dumelelane ka sebopego sa
Molaotlhomo, kgotsa e sweditse ka kgang, fa sebopego seo,
kgotsa letlhakore lengwe la kgang, le engwe nokeng ke -
(a) bonnye ba le batlhano ba dikemedi tsa Kokoano Bosetšhaba;
le
(b) bonnye ba le batlhano ba baemedi ba Khansele ya Bosetšhaba
ya Diporofense.
KGAOLO 4: PALAMENTE
57
79 Thebolo ya Melaotlhomo
(1) Poresidente o tshwanelwa ke go rebola le go saena Molaotlhomo
o o fetisitsweng go ya ka kgaolo e, kgotsa fa Poresidente a na
le dipelaelo ka ga bomolaotheo ba Molaotlhomo, o o busetsa
morago go Kokoano Bosetšhaba go sekwasekwa sešwa.
(2) Melawana e e tshwaraganetsweng e tshwanetse go neela
thulaganyo go, le mokgwa wa, go tsaya karolo mo go sekasekeng
sešwa ga molaotlhomo ke Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya
Bosetšhaba ya Diporofense.
(3) Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e tsaya karolo mo
go sekasekiweng sešwa ga Molaotlhomo o Poresidente a o
buseditseng morago go Kokoano Bosetšhaba fela fa -
(a) go sa kgotsofale ga Poresidente ka bomolaotheo ba
molaotlhomo bo golagana le morero wa botsamaisi jo bo
amang Khansele; kgotsa
(b) karolo 74(1),(2) kgotsa(3)(b) kgotsa 76 e ne e dira mo go
fetisiweng ga Molaotlhomo.
(4) Fa, morago ga kakanyo sešwa, Molaotlhomo o arabela dipelaelo
tsa ga Poresidente ka botlalo, Poresidente o tshwanetse go rebola
a ba a saena Molaotlhomo; go seng jalo, Poresidente o tshwanela
ke go -
(a) rebola a bo a saene Molaotlhomo; kgotsa
(b) a o romele go kgotlatshekelo ya Molaotheo go tsaya tshwetso
ka bomolaotheo ba ona.
(5) Fa Kgotlatshekelo ya Molaotheo e swetsa gore Molaotlhomo o mo
Molaotheong, Poresidente o tshwanela go o rebola le go o saena.
80 Kopo ya ditokololo tsa Kokoano Bosetšhaba go
Kgotlatshekelo ya Molaotheo
(1) Ditokololo tsa Kokoano Bosetšhaba di ka dira kopo go
Kgotlatshekelo ya Molaotheo go senka taelo e e atlholang gore
Molao otlhe kgotsa karolo ya Molao, o o fetisitsweng ke Kokoano
ga o ka fa molaotheong.
KGAOLO 4: PALAMENTE
58
(2) Kopo -
(a) e tshwanetse ya tshegediwa ke bonnye nngwe-tharong ya
ditokololo tsa Kokoano; e bile
(b) e tshwanelwa go dirwa morago mo malatsing a le 30, go
simolola fa Poresidente a rebola e bile a saena Molao;
(3) Kgotlatshekelo ya Molaotheo e ka laela gore molao otlhe, kgotsa
karolo eo e leng setlhogo sa kopo, ka mabaka a karolwana(1), ga
o na boleng go fitlha Kgotla e sweditse ka kopo fa -
(a) dikgatlhego tsa bosiamisi di tlhoka se; le
(b) fa kopo e na le tšhono e e isegang ya go atlega.
(4) Fa kopo e sa atlega, Kgotlatshekelo ya Molaotheo e tshwanetse go
laela bakopi gore ba duele ditshenyegelo ntle le fa kopo e ne e na
le tšhono e e isegang ya go atlega.
81 Phasalatso ya Melao
Molaotlhomo o o rebotsweng e bile o saennwe ke Poresidente e nna Molao
wa Palamente, o tshwanetse wa phasaladiwa ka bonako, e bile o tsena
mo tirisong fa o phasaladiwa, kgotsa ka motlha o o tlhomamisitsweng ka
ditaelo tsa Molao.
82 Polokesego ya Melao ya Palamente
Setlankana se se saenilweng sa Molao wa Palamente ke bopaki bo bo
feleletseng ba dithulaganyetso tsa Molao oo e bile, morago ga phasalatso,
o tshwanelwa go bewa mo botshepeging ba Kgotlatshekelo ya Molaotheo
go nna mo polokegong.
KGAOLO 4: PALAMENTE
59
KGAOLO 5
PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA
YA BOSETŠHABA (kl 83-102)
83 Poresidente
Poresidente -
(a) ke Tlhogo ya Naga e bile ke tlhogo ya khuduthamaga ya
bosetšhaba;
(b) o tshwanetse go tshegofatsa, go sireletsa le go tlotla
Molaotheo jaaka molaomogolo wa Rephaboliki;
(c) o tsweletsa kopano ya setšhaba le tseo tse di tla tsweletsang
Rephaboliki.
84 Dithata le ditiro tsa ga Poresidente
(1) Poresidente o na le dithata tse a di abetsweng ka Molaotheo
le peomolao, go akarediwa tse di tlhokegang go dira ditiro tsa
Tlhogo ya Naga le tlhogo ya Khuduthamaga ya Bosetšhaba.
(2) Poresidente o rwele maikarabelo a -
(a) go rebola le go saena Melaotlhomo;
(b) go busetsa Molaotlhomo morago go Palamente go sekasekwa
bomolaotheo ba Molaotlhomo;
(c) go busetsa Molaotlhomo go Kgotlatshekelo ya Molaotheo go
dira tshwetso ka bomolaotheo ba Molaotlhomo oo;
(d) go bitsa Kokoano Bosetšhaba, Khansele ya Bosetšhaba
ya Diporofense kgotsa Palamente go tla kopanong e e sa
tlwaelegang go sekaseka merero e e kgethegileng;
(e) go tlhoma mongwe le mongwe mo maemong, jaaka
Molaotheo kgotsa peomolao e laola gore Presidente a dire,
ntle le jaaka e le tlhogo ya khuduthamaga ya bosetšhaba;
(f) go tlhoma dikhomišene tsa dipatlisiso;
[Ntlhakakaretso: Ditebogo tsa tlotlo tse di tsentsweng mo Kuranteng ya Puso 24155 ya 6 Sedimonthole, 2002 le mo Kuranteng ya Puso 25213 ya 25 Phukwi, 2003.]
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
60
(g) go goeletsa direferentamo ka fa ditaelong tsa Molao wa
Palamente;
(h) go amogela le go naya tlotlo go baemedi ba dinaga disele/
didipolomate, le boemedi ba bokonsolo;
(i) go kgetha baambasatara; le baemedipuso, didipolomate le
bakonsolo ba ba emelang naga;
(j) go itshwarela kgotsa go emisa polao ya o a atlholetsweng
loso le go fokoletsa dikotlhao dingwe le dingwe tsa madi,
kgotsa go gapelwa dithoto;
(k) go abela diala tsa tlotlo.
85 Bothati ba bokhuduthamaga ba Rephaboliki
(1) Bothati ba bokhuduthamaga ba Rephaboliki bo rwelwe ke
Poresidente.
(2) Poresidente o diragatsa thata ya bokhuduthamaga, mmogo le
ditokololo tse dingwe tsa Kabinete, ka -
(a) go diragatsa peomolao ya bosetšhaba ntle le fa Molaotheo
kgotsa Molao wa Palamente o rulaganyeditse ka mokgwa
mongwe;
(b) go tlhabolola le go diragatsa maikemisetso a bosetšhaba;
(c) go nyalanya ditiro tsa mafapha a puso le ditsamaiso;
(d) go rulaganya le go simolola peomolao;
(e) go dira tiro nngwe le nngwe ya bokhuduthamaga e e
rulaganyeditsweng mo Molaotheong kgotsa mo peomolaong
ya bosetšhaba.
86 Go tlhophiwa ga Poresidente
(1) Mo kopanong ya ntlha, morago ga ditlhopho fa go tshwanetse
go tladiwa phatlha, Kokoano Bosetšhaba e tshwanetse go
kgetha monna kgotsa mosadi mo ditokololong tsa yona go nna
Poresidente.
(2) Moatlhodimogolo o tshwanetse go okama ditlhopho pele go
tlhophiwa Poresidente kgotsa a supe Moatlhodi mongwe go dira
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
61
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
jalo. Tsela e e rebotsweng mo Karolong A ya Mametlelelo 3 e a
diragadiwa mo go tlhopheng Poresidente.
[Kl(2) e emetswe ke k. 6 Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(3) Ditlhopho tsa go tlatsa phatlha mo kantorong ya Poresidente
di tshwanetse go tshwarwa ka nako le letlha le le beilweng ke
Moatlhodimogolo, e seng morago ga malatsi a 30 morago ga
phatlha e ntse teng.
[Kl(3) e emetswe ke k. 6 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
87 Go tsaya tiro ya Boporesidente
Fa motho a tlhophilwe go nna Poresidente o kgaotsa go nna tokololo ya
Kokoano Bosetšhaba gape mo malatsing a matlhano(5), o tshwanetse go
tsaya tiro ya boporesidente ka go ikana le go dumela go nna boikanyego
go Rephaboliki le go ikobela Molaotheo go ya ka Mametlelelo 2.
88 Paka-tiro ya Boporesidente
(1) Paka ya tiro ya Poresidente e simolola fa a tsaya tiro mme e
kgaotsa fa phatlha e tlhagelela kgotsa fa motho yo a tlhophilweng
go mo tlhatlhama a tsaya maemo.
(2) Ga go motho ope yo o tla tshwarang tiro jaaka Poresidente go feta
dipaka tse pedi tsa tiro, mme fa mongwe a tlhophilwe go tlatsa
phatlha ya Poresidente, nako magareng ga ditlhopho le ditlhopho
tse di latelang tsa Poresidente, ga e tsewe e le paka ya tiro.
89 Go tlosiwa ga Poresidente
(1) Kokoano Bosetšhaba, ka tshwetso ya pedi-tharong ba ditokololo
tsa yona, e ka kgona go tlosa Poresidente mo maemong, fela ka
mabaka a-
(a) Tshiamololo e e masisi ya Molaotheo;
(b) Go tlhoka maitseo fa go feteletseng;
(c) Go tlhoka bokgoni jwa go dira ditiro tsa maemo a gagwe.
(2) Mongwe le mongwe yo o tlositsweng mo maemong a
62
boporesidente go ya ka mabaka a karolwana(1)(a) kgotsa(b) a ka
se newe sepe sa meputso ya maemo ao, e bile a ka se dire mo
maemong ape a puso.
90 Poresidente wa Nama-o-sa-tshwere
(1) Fa Poresidente a se teng mo nageng kgotsa a sa kgone go dira
ditiro tsa kantoro ya boPoresidente kgotsa mo nakong e go
nang le phatlha mo kantorong ya Poresidente, motho yo o nang
le maemo a tiro e, ka tatelano e e fa tlase e ka nna a dira jaaka
Poresidente, ke:
(a) Motlatsa Poresidente.
(b) Tona e e supilweng ke Poresidente.
(c) Tona e e supilweng ke ditokololo tse dingwe tsa Kabinete.
(d) Mmusakgotla wa Palamente go fitlhelela kokoano Bosetšhaba
e supa mongwe wa maloko a yona.
(2) Poresidente wa nama-o-sa-tshwere o na le maikarabelo, maatla, le
ditiro tsa Poresidente.
(3) Pele a rwala maikarabelo, ditiro le mediro ya Poresidente,
Poresidente wa nama-o-sa-tshwere o tshwanela go ikana kgotsa
go dumela go nna boikanyego go Rephaboliki le boikobo go
Molaotheo, go ya ka Mametlelelo 2.
(4) Motho yo jaaka Poresidente wa nama o tshwere a ikanne kgotsa
a tlhomamisitse botshepegi go Rephaboliki ga a tshwanela go
boeletsa tsela ya maikano kgotsa ya tlhomamiso mo pakeng e
e latelang jaaka Poresidente wa nama-o-tshwere ka motsi wa
bokhutlo jwa paka fa motho a tlhophiwa gape jaaka Poresidente
a tsaya tiro.
[Kl.(4) e tlaleleditswe ke k. 1 ya Molao ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 1997.]
91 Kabinete
(1) Kabinete e dirwa ke Poresidente, jaaka tlhogo ya Kabinete,
Motlatsa Poresidente le Ditona.
(2) Poresidente o tlhopha Motlatsa Poresidente le Ditona, o ba abela
dithata le ditiro, e bile o ka ba rola tiro.
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
63
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
(3) Poresidente -
(a) o tshwanetse go kgetha Motlatsa Poresidente mo ditokololong
tsa Kokoano ya Bosetšhaba;
(b) a ka kgetha palo nngwe le nngwe ya Ditona go tswa mo
ditokololong tsa Kokoano Bosetšhaba;
(c) a ka kgetha palo e e sa feteng pedi go tswa kwa ntle ga
Kokoano ya Bosetšhaba.
(4) Poresidente o tshwanela go kgetha tokololo ya Kabinete go nna
moeteledipele wa merero ya puso mo Kokoanong ya Bosetšhaba.
(5) Motlatsa Poresidente o tshwanetse go thusa Poresidente mo go
diragatseng ditiro tsa puso.
92 Maikarabelo le ditlamego
(1) Motlatsa Poresidente le Ditona ba na le maikarabelo mo
dithateng le ditirong tsa khuduthamaga tse ba di rwesitsweng ke
Poresidente.
(2) Ditokololo tsa Kabinete di na le maikarabelo ka bojotlhe le ka
bongwe fela go Palamente ka tiragatso ya ditiro tsa bona.
(3) Ditokololo tsa Kabinete di tshwanela -
(a) go dira go ya ka Molaotheo;
(b) go neela Palamente dipego ka botlalo nako le nako tebang le
merero e e mo taolong ya bona.
93 Batlatsatona
(1) Poresidente a ka tlhopha
(a) Batlatsatona go tswa mo ditokololong tsa Kokoano
Bosetšhaba, le go
(b) Tlhopha go se fete Batlatsatona ba le babedi go tswa kwa ntle
ga Kokoano, go thusa ditokololo tsa Kabinete, mme a ka ba
tlosa.
(2) Batlatsatona ba ba tlhophilweng go ya ka karolwana(1)(b) ba
arabela Palamente go diragatsa dithata tsa bona le go dira ditiro
tsa bona.
64
[K. 93 e emetswe ke k. 7 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
94 Go tswelela ga Kabinete morago ga ditlhopho
Fa ditlhopho tsa Kokoano Bosetšhaba di tshwerwe, Kabinete, Motlatsa-
Poresidente, Ditona tsa yona le Batlatsatona ba na le tetla ya go diragatsa
go fitlhelela motho yo a tlhophilweng jaaka Poresidente ke Kokoano e e
latelang a simolola go dira.
95 Maikano kgotsa tumelo
Pele Motlatsa Poresidente, Ditona le Batlatsatona ba dira mo ofising ya
bona, ba tshwanela go ikana kgotsa go dumela go nna boikanyego mo
Rephaboliking le boikobo go Molaotheo go ya ka Mametlelelo 2.
96 Maitsholo a Ditokololo tsa Kabinete le Batlatsatona
(1) Ditokololo tsa Kabinete le Batlatsa Tona ba tshwanela go dira
go ya ka mokgwa wa maitsholo o o beilweng ka molao wa
bosetšhaba.
(2) Ditokololo tsa Kabinete le Batlatsatona ba ka se -
(a) tseye tiro e nngwe e e duelang;
(b) ba ka se itshole ka mokgwa mongwe o o seng maleba le
maemo a tiro ya bona, kgotsa go ipaya mo maemong a a ka
thulanyang maikarabelo a bona a semmuso le dikgatlhego
tsa sephiri; kgotsa ba ka se dirise maemo a bona kgotsa
tshedimosetso e e beilweng mo go bona go ikhumisa kgotsa
go humisa motho mongwe ka mokgwa o sa lolamang.
97 Tshutiso ya ditiro
Poresidente ka kgoeletso a ka sutisetsa go tokololo ya Kabinete -
(a) tsamaiso ya molao mongwe le mongwe o o roletsweng mo
tokololong e nngwe; kgotsa
(b) thata kgotsa tiro nngwe le nngwe e e roletsweng ka molao go
tokololo e nngwe.
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
65
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
98 Kabelo ya nakwana ya ditiro
Poresidente a ka neela tokololo ya Kabinete thata le ditiro tsa tokololo e
nngwe e e seng teng mo tirong kgotsa e e sa kgoneng go diragatsa maatla
ao, kgotsa tiro eo.
99 Kabelo ya ditiro
Tokololo ya Kabinete e ka neela thata kgotsa tiro nngwe le nngwe e e
tshwanelwang go dirwa mo mabakeng a Molao wa Palamente go tokololo
ya Kgotla Khuduthamaga ya porofense kgotsa go Khansele ya Mmasepala.
Kabelo -
(a) e tshwanela go nna ka mabaka a tumelelano fa gare ga
tokololo ya Kabinete e e maleba le Mokhuduthamaga oo,
kgotsa tokololo ya Khansele ya Mmasepala;
(b) e tshwanela go nna maleba le Molao wa Palamente mo
mabakeng ao maatla kgotsa tiro e diragatswang kgotsa e dira;
(c) e tsena mo tiragatsong fa o phasaladiwa ke Poresidente.
100 Bookamedi ba bosetšhaba go botsamaisi ba diporofense
(1) Fa porofense e retelelwa kgotsa e sa dire ditshwanelo tsa yona
tsa bodiragatsi mo mabakeng a peomolao kgotsa Molaotheo,
khuduthamaga ya bosetšhaba e ka tsereganya go tsaya dikgato
tse di maleba go kgontsha go dirwa ga ditshwanelo tseo, go
akarediwa -
(a) go ntsha kaelo go khuduthamaga ya porofense, e e tlhalosang
selekano sa go retelelwa ke go dira ditshwanelo le go
tlhagisa dikgato dingwe le dingwe tse di tlhokegang go dira
ditshwanelo; le
(b) go tsaya boikarabelo tebang le ditshwanelo tse di maleba mo
porofenseng eo go isa fa go tlhokegang go -
(i) go tshegetsa maemo a a botlhokwa a setšhaba kgotsa go
fitlhelela maemo a a tlhomilweng a bosetšhaba a go naya
tirelo;
(ii) go tshegetsa kitlano ya ikonomi;
66
(iii) go tshegetsa tshireletso ya bosetšhaba; kgotsa
(iv) kganela porofense eo go tsaya kgato e sa isegeng e
gobelelang kgatlhego ya porofense e nngwe kgotsa ya
naga ka bophara.
[Kl.(1) e tlhabolotswe ke k. 2(b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosomenngwe wa Molao wa 2003.]
(2) Fa khuduthamaga ya bosetšhaba e tsereganya mo porofenseng
mo mabakeng a karolwana(1)(b)-
(a) e tshwanetse go romela kitsiso ya tsereganyo ka lekwalo mo
Khanseleng ya Bosetšhaba ya diporofense mo malatsing a 14
morago ga fa tsereganyo e fetsa go kopana ;
(b) tsereganyo e tshwanela go khutla fa Khansele e sa amogele
tsereganyo mo malatsing a le 180 morago ga fa tsereganyo
e sena go simolola kgotsa ka bokhutlo jwa paka eo e sa
amogela tsereganyo, gape
(c) Khansele e tshwanetse, fa tsereganyo e tswelela, go sekaseka
tsereganyo nako le nako e be e neele dikatlenegiso tse di
maleba go khuduthamaga ya bosetšhaba.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 2(c) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosomenngwe wa Molao wa 2003.]
[K. 100 e tlhabolotswe ke k. 2(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosomenngwe wa Molao wa 2003.]
(3) Peomolao ya bosetšhaba e ka laola tiragatso e e tlhomilweng mo
karolong e.
101 Ditshwetso tsa khuduthamaga
(1) Tshwetso ya Poresidente e tshwanetse gore e nne e e kwadilweng
fa -
(a) e tsena go ya ka molao; kgotsa
(b) e na le ditlamorago tsa semolao.
(2) Tshwetso e e kwadilweng ya ga Poresidente e tshwanetse go
saeniwa ke tokololo nngwe gape ya Kabinete, fa tshwetso eo e
ama tiro e e abetsweng tokololo eo ya Kabinete.
(3) Dikgoeletso, melawana le didiriswa tse dingwe tsa melawana e e
fa tlase ga peomolao di tshwanetse go fitlhelelwa ke botlhe.
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
67
(4) Peomolao ya bosetšhaba e ka totobatsa mokgwa o ka ona, le
selekano seo, didiriswa tse di umakilweng mo karolwana(3)
di tshwanetseng go -
(a) atlhaatlhiwa mo Palamenteng; le
(b) go amogelwa ke Palamente.
102 Ditshisinyo tsa go tlhoka boikanyego
(1) Fa Kokoano Bosetšhaba ka boutu e e tshegeditsweng ke bontsi
ba ditokololo e fetisa tshitshinyo ya go tlhoka boikanyego go
Kabinete, go sa akarediwe Poresidente, Poresidente o tshwanela
go bopa Kabinete sešwa.
(2) Fa Kokoano Bosetšhaba ka boutu e e tshegeditsweng ke bontsi
ba ditokololo e atlanegisa tshitshinyo ya go tlhoka boikanyego go
Poresidente, Poresidente le ditokololo tsa Kabinete le Batlatsatona
bangwe le bangwe ba tshwanelwa ke go rola tiro.
KGAOLO 5: PORESIDENTE LE KHUDUTHAMAGA YA BOSETŠHABA
68
KGAOLO 6
DIPOROFENSE (kl 103-150)
103 Diporofense
(1) Rephaboliki e na le diporofense tse di latelang:
(a) Kapa Botlhaba
(b) Foreistata
(c) Gauteng
(d) Kwa Zulu-Natal
(e) Mpumalanga
(f) Kapa Bokone
(g) Limpopo
(h) Bokone Bophirima
(i) Kapa Bophirima
[k. 1 e emetswe ke k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosomenngwe wa Molao wa 2003.]
(2) Melelwane ya diporofense ke e e neng e le teng fa Molaotheo o
diragatswa.
Dikokoanopeomolao tsa Diporofense
(kl 104 -124)
104 Bothati ba peomolao ba diporofense
(1) Bothati ba peomolao ba porofense bo rwelwe ke kokoano ya
peomolao ya porofense, e bile bo rebolela go kokoanopeomolao
ya porofense maatla -
(a) go atlanegisa molaotheo wa porofense eo kgotsa ga tlhabolola
molaotheo o o kwadilweng ke yona ka ditaelo tsa dikarolo
142 le 143;
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
69
(b) go fetisa peomolao mo, le go, porofense tebang le -
(i) morero mongwe le mongwe o o mo kgaolong ya tiragatso
e e mo lenaaneng la Mametlelelo 4;
(ii) morero mongwe le mongwe o o mo lekaleng la tiragatso e
e lenaaneng la Mametlelelo 5; le
(iii) morero mongwe le mongwe o o kwa ntle ga makala a
tiragatso, o o roletsweng mo porofenseng ka totobalo ke
peomolao ya bosetšhaba; le
(iv) morero mongwe le mongwe o kaelo ya Molaotheo e o
akanyetsang go baya peomolao ya porofense; le
(c) go rolela nngwe le nngwe ya dithata tsa peomolao go
Khansele ya Mmasepala mo porofenseng eo.
(2) Kgotlapeomolao ya porofense, ka tshwetso e e tshegeditsweng ke
pedi-tharong ya ditokololo e ka, lopa Palamente go fetola leina la
porofense eo.
(3) Peomolao ya porofense e gapelediwa fela ke Molaotheo le, fa e
atlanegisitse Molaotheo wa porofense eo, ka molaotheo oo, mme
e tshwanetse go dira go ya ka le mo tekanyetsong ya, Molaotheo
le molaotheo wa porofense eo.
(4) Peomolao ya porofense tebang le morero oo isegang gore o a
tlhokega, kgotsa o tshokile o le botlhokwa, mo tiragatsong ya
thata tebang le morero o o mo lenaaneng la Mametlelelo 4, ke peo
ka mabaka otlhe go ya ka lenaane la Mametlelelo 4.
(5) Kgotlapeomolao ya porofense e ka atlenegisetsa Kokoano
Bosetšhaba, peomolao tebang le morero mongwe le mongwe o
o kwa ntle ga bothati ba kgotlapeomolao, kgotsa e mo go yona
Molao wa Palamente o okamang molao wa porofense.
105 Sebopego le go tlhophiwa ga dikgotlapeomolao tsa
diporofense
(1) Kgotlapeomolao ya porofense e bopiwa
ke basadi le banna ba ba tlhophilweng jaaka ditokololo ka ditaelo
tsa mokgwa wa ditlhopho o -
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
70
(a) o beilweng ka peomolao ya bosetšhaba;
(b) o ikaegileng ka dikarolwana tsa Porofense ya lenaane le le
lengwe la bosetšhaba la batlhophi; le
(c) le le rulaganyetsang go bouta go bonnye e leng dingwaga di
le 18; le
(d) dipholo, ka kakaretso, ka boemedi ba kelano.
[k.(1) e tlhabolotswe ke k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesome wa Molao wa 2003 le ka k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008.]
(2) Kgotlapeomolao ya porofense e na le ditokololo tse di leng
gare ga 30 le 80. Palo ya ditokololo, e e ka farologaneng mo
diporofenseng, e e tshwanetseng go tlhomamisiwa ka ditaelo tsa
kaetso e e beilweng ka peomolao ya bosetšhaba.
106 Botokololo
(1) Moagi mongwe le mongwe yo o letleletsweng go tlhopha mo
Kokoano Bosetšhabeng e ka nna tokololo ya Kgotlapeomolao ya
porofense kwa ntle ga -
(a) mongwe le mongwe yo o tlhophilweng ke puso kgotsa a direla
puso, a amogela madi, ntle le -
(i) tonakgolo le ditokololo dingwe tsa khuduthamaga ya
porofense; le
(ii) batlhankedi bangwe ba ditiro tsa bona di tsamaelanang le
ditiro tsa tokololo ya kgotlapeomolao ya porofense, mme
go kailwe gore di tshwana le ditiro tse, ke peomolao ya
bosetšhaba.
(b) ditokololo tsa Kokoano Bosetšhaba, baemedi ba leruri ba
khansele ya
bosetšhaba ya diporofense kgotsa ditokololo tsa Lekgotla la
Mmasepala;
(c) boradisuga ba ba sa kgopologeng;
(d) mongwe le mongwe yo Kgotlatshekelo ya Rephaboliki e
tsayang a sa itekanelang mo tlhaloganyong;
(e) mongwe le mongwe yo e rileng fa karolwana e ya molao e
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
71
sena go tsena mo tirisong a bonwa molato, mme a atlholelwa
dikgwedi tse di fetang 12 kwa kgolegelong go ntle le go newa
tšhono ya go duela, e ka nna mo Rephaboliking, kgotsa kwa
ntle ga Rephaboliking; fa maitsholo a a dirang molato e ne
e ka nna molato mo Rephaboliking, mme ga go ope yo go
ka tsewang a atlhotswe go fitlhelela boikuelo kgatlhanong le
kotlo kana katlholo e diragadiwa, kgotsa go fitlhelela nako
ya boikuelo e feta. Go latlhegelwa ke ditshwanelo fa tlase ga
kgaolo e go khutla morago ga ngwaga tse tlhano katlholo e
wetse.
(2) Motho yo a se nang gona go tlhophiwa go nna
tokololo ya Kgotlapeomolao ya porofense ka ditaelo tsa
karolwana(1)(a) kgotsa(b) e ka nna ntlhopheng wa kokoano,
ka taolo ya ditekanyetso dingwe le dingwe kgotsa mabaka a a
tlhomilweng ke peomolao ya bosetšhaba.
(3) Motho o latlhegelwa ke botokololo ba Kokoano ya porofense fa
motho yoo a -
(a) kgaotsa go nna yo o ka tlhopiwang;
(b) sa nne teng mo kokoanong ya porofense ntle le tumelelo
ka mabaka a ditaelo le molao o kokoano o kayang fa a ka
latlhegelwa ke botokololo; kgotsa
(c) kgaotsa go nna tokololo ya lekoko le le tlhophileng motho yoo
jaaka tokololo ya kokoanong ya porofensetlapeomolao.
[Kl.(3) e emetswe ke k. 4 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesome wa Molao wa 2003.]
(4) Diphatlhatiro mo Kokoanong ya Porofense di tshwanetse go
tlatswa go ya ka peomolao ya bosetšhaba.
107 Maikano kgotsa tumelo ya ditokololo
Pele ditokololo tsa Kokoano ya Porofense di ka simolola go dira ditiro
tsa tsona mo Kokoanong peomolao, di tshwanetse go ikana kgotsa go
dumela boikanyego mo Rephaboliking le boikobo mo Molaotheong, ka
tlhomamiso go ya ka Mametlelelo 2.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
72
108 Paka ya kokoano ya porofense
(1) Kokoano ya porofense e tlhophelwa paka ya dingwaga tse tlhano.
(2) Fa Kokoano ya porofense e phatlhaladiwa go ya ka karolwana
109 kgotsa fa nako ya yona e fela, Poresidente, Tonakgolo ka
kgoeletso, o tshwanetse go bitsa le go baya matlha a ditlhopho,
tse di tshwanetseng go tshwarwa mo malatsing a le 90 morago
ga letsatsi le Kokoano e phatlaladitsweng ka lona, kgotsa nako e
e fedileng ka yona. Kgoeletso e e tlhagisang le go rebola matlha a
ditlhopho e ka rebolwa pele kgotsa morago ga go fela ga paka ya
kokoano ya porofense.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bone wa Molao wa 1999.]
(3) Fa dipholo tsa ditlhopho tsa kokoano ya porofense di sa
phasaladiwe ka nako e e kailweng mo nakong ya karolo
190 kgotsa ditlhopo di kgapetswe thoko ke kgotlatshekelo,
Poresidente, ka phasalatso, tse dingwe o tshwanetse a ka bitsa le
go baya matlha ya ditlhopo,tse di tshwanetseng go tshwarwa mo
malatsing a 90 a paka e e fedileng kgotsa a motsing o ditlhopho di
kgapetsweng thoko ka ona.
(4) Peomolao ya porofense e sala e nonofile go dira go simolola
motsing o e phatlhaladitsweng kgotsa nako ya yona e khutlang, go
fitlhelela motsing o o fa pele ga letsatsing la ntlha la ditlhopho tsa
kgotlapeomolao e e latelang.
109 Phatlalatso ya dikgotlapeomolao tsa diporofense pele ga
bokhutlo ba paka ya tsona
(1) Tonakgolo ya porofense o tshwanetse go phatlalatsa
kgotlapeomolao ya porofense fa -
(a) Kokoano e amogetse tshwetso ya go phatlalala, e engwe
nokeng ke bontsi ba ditokololo tsa yona; le
(b) dingwaga tse tharo di fetile e sa le Kokoano e tlhophilwe.
(2) Tonakgolo wa nama-o-tshwere o tshwanetse a phatlalatsa
kgotlapeomolao ya porofense fa-
(a) go le phatlha-tiro ya ofisi ya Tonakgolo; le fa
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
73
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
(b) Kokoano e retelelwa ke go tlhopha Tonakgolo e ntšhwa mo
malatsing a le 30 morago ga phatlhatiro e ntse teng.
110 Dipitso le dipaka tsa khunologo
(1) Morago ga ditlhopho, pitso ya ntlha ya kokoanopeomolao ya
porofense ya Kgotlapeomolao e tshwanetse go epiwa ka nako
le letlha le le laotsweng ke moatlhodi yo o tlhophilweng ke
Moatlhodimogolo,mme e seng go feta malatsi a 14 a fetile morago
ga dipholo tsa ditlhopho di fetsa go phasaladiwa ka tlhomamo.
Kgotlapeomolao ya porofense e ka tlhomamisa nako le boleele jwa
dipitso tse dingwe le dipaka tsa khunologo.
[Kl.(1) e emetswe ke k. 8 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(2) Tonakgolo ya porofense e ka epa pitso ya Kokoano ya
Kgotlapeomolao ya porofense go tla pitsong e e kgethegileng ka
nako nngwe le nngwe go rera merero e e kgethegileng.
(3) Kgotlapeomolao ya porofense e epa dipitso kwa, e ka swetsang
gore e tsenela pitso gona.
111 Babusakgotla le Batlatsa-Babusakgotla
(1) Kwa pitsong ya ntlha morago ga go tlhopiwa ga yona, kgotsa fa
go tlhokagala go tlatsa phatlha, Kgotlapeomolao ya porofense e
tshwanetse go kgetha Mmusakgotla le Motlatsa Mmusakgotla mo
ditokololong tsa yona.
(2) Moatlhodi yo o tlhophilweng ke Moatlhodimogolo o tshwanetse
go okama go tlhophiwa ga Mmusakgotla kgotsa a rebole
moatlhodi o mongwe go dira jalo. Mmusakgotla o okama
ditlhopho tsa Motlatsa Mmusakgotla.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 9 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(3) Thulaganyo e e tlhagelelang mo Karolong A ya Mametlelelo
3 e diragadiwa mo ditlhophong tsa Babusakgotla le Batlatsa
Mmusakgotla.
(4) Kgotlapeomolao ya porofense e ka rola Mmusakgotla kgotsa
74
Motlatsa Mmusakgotla tiro ka tshwetso. Bontsi ba ditokololo tsa
peomolao ba tshwanetse go nna teng fa tshwetso e atlanegisiwa.
(5) Mo mabakeng a melawana le ditaelo, Kokoano Bosetšhaba e ka
tlhopha mo ditokololong tsa yona batlhakedi ba bangwe ba ba
okamang go thusa Mmusakgotla le Motlatsa Mmusakgotla.
112 Ditshwetso
(1) Ntle le fa Molaotheo o kaela ka tsela e nngwe -
(a) bontsi ba ditokololo tsa Kgotlapeomolao ya porofense ba
tshwanetse ba nna teng pele go ka boutelwa Molaotlhomo
kgotsa tlhabololo ya Molaotheo;
(b) bonnyeng nngwe-tharong ba ditokololo bo tshwanetse go nna
teng pele go ka tsewa diboutu mo ntlheng nngwe le nngwe e e
fa pele ga Kokoano;
(c) dintlha tsotlhe tse di fa pele ga Kgotlapeomolao ya porofense
di swetswa ka bontsi jwa diboutu tse di tlhageletseng.
(2) Tokololo ya Kgotlapeomolao ya porofense e e okameng ga e letlwe
go bouta ka tlwaelo, mme -
(a) o tshwanetse a tlhagisa boutu ya makgaolakgang fa diboutu di
ile maleka matlhakoreng oomabedi a pharela, le bile
(b) o ka tlhagisa boutu e e tlwaelegileng fa pharela e tshwanetsee
go atlholwa ka tshegetso ya boutu ya bonnye pedi-tharong ba
ditokololo tsa kgotlapeomolao.
113 Ditshwanelo tsa baemedi ba leruri mo kgotlapeomolao ya
porofense
Baemedi ba porofense ba leruri go Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense
ba ka tlhabolola, ba bua mo kgotlapeomolaong ya porofense le dikomiti
tsa yona mme ga ba na ba bouta. Kgotlapeomolao e ka tlhoka moemedi wa
leruri go tsena pitso ya yona kgotsa ya dikomiti tsa yona.
114 Dithata tsa dikgotlapeomolao tsa diporofense
(1) Mo go diragatseng thato ya yona ya peomolao, Kgotlapeomolao
ya porofense e ka -
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
75
(a) sekaseka, fetisa, tlhabolola kgotsa ya gana Molaotlhomo le
mongwe le mongwe o o fa pele ga kgotlapeomolao; le
(b) go simolola kgotsa go baakanya peomolao, ntle le
Melaotlhomo wa ditšhelete.
(2) Kgotlapeomolao ya porofense e tshwanetse ya tlhomamisa ya ba
ya neela mekgwa le metsamao ya go -
(a) netefatsa gore ditheo tsotlhe tsa bodiragatsi ba puso mo
karolong ya porofense ya puso di lebanwe ke maikarabelo mo
go yona; le
(b) go tshegetsa bodisa jo bo lolameng ba -
(i) tiragatso ya bothati ba bodiragatsi, ba porofense go
akarediwa tiragatso ya peomolao; le
(ii) setheo sengwe le sengwe sa puso ya porofense.
115 Bopaki kgotsa tshedimosetso fa pele ga dikgotla peomolao
tsa diporofense
Kgotlapeomolao ya porofense le nngwe le nngwe ya dikomiti tsa yona
di ka -
(a) biletsa tshekong mongwe le mongwe go tlhagelela fa pele
ga tsona go fa bopaki ka maikano kgotsa tlaleletso kgotsa go
supa dikwalo;
(b) go senka gore motho kgotsa setheo sengwe le sengwe go e
neela pego; le
(c) go gapeletsa, ka ditaelo tsa kgotlapeomolao ya porofense
kgotsa melawana le ditaelo, motho kgotsa setheo sengwe le
sengwe go inaakanya le tagafara kgotsa tlhokego ka ditaelo
tsa tema(a) kgotsa(b); le go amogela diphetišene, dikemedi
kgotsa ditlhagiso go tswa go bangwe le bangwe ba ba nang le
kgatlhego kgotsa ditheo.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
76
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
116 Dithulaganyo tsa ka fa teng, ditsweletso le ditsamaiso tsa
dikgotlapeomolao tsa diporofense
(1) Kgotlapeomolao ya porofense e ka -
(a) Tlhomamisa, ya laola,ya ba ya fetsa ka dithulagano tsa yona
tse di ka mo go yona, ditsweletso le ditsamaiso, le -
(b) go dira melawana le ditaelo tebang le tiro ya yona, ka
kelotlhoko e e maleba ya demokerasi e e nang le boemedi le
botseokarolo, maikarabelo, e e mo pontsheng le kamego ya
botlhe.
(2) Melawana le ditaelo tsa Kgotlapeomolao ya porofense e
tshwanetse go rulaganyetsa -
(a) go tlhomiwa, popego, maatla, ditiro, ditsamaiso le paka-tiro
ya dikomiti tsa yona; le
(b) go tsaya karolo ga makokopotlana a a nang le boemedi
mo kgotlapeomolao mo ditsweletsong ka mokgwa o o
lepalepanang le demokerasi;
(c) tshegetso ya ditšhelete le tsamaiso go lekoko la sepolotiki
lengwe le lengwe le le emetsweng mo kgotlapeomolao, e e
lekanang le boemedi, go kgontsha lekoko le moeteledipele
wa lona go dira mediro mo Kgotlapeomolao; le
(d) go amogela moeteledipele wa lekoko le legolo la kganetso mo
kgotlapeomolaong, jaaka Moeteledipele wa Lekoko Kganetso.
117 Ditetlelelo
(1) Ditokololo tsa Kgotlapeomolao ya porofense le ditokololo tsa
porofense tsa leruri go Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense -
(a) di na le kgololosego ya go bua mo Kgotlapeomolao le mo
dikomiting tsa yona, mo taolong ya melawana le ditaelo tsa
yona; le
(b) ga ba mo pharagobeng ya kotlhao ya molato wa selegae
kgotsa wa tshenyo, go tshwarwa, go tlhatlhelwa kgotsa wa
ditshenyegelo ka ntlha ya -
(i) sengwe le sengwe se ba se buileng, ba se supileng kgotsa
77
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
ba se tlhagisitseng go Kgotlapeomolao kgotsa nngwe ya
dikomiti tsa yona;
(ii) sengwe le sengwe se se upulotsweng ka lebaka la sengwe
se ba se buileng, se supilweng pele, kgotsa se neetswe
Kgotlapeomolao kgotsa nngwe ya dikomiti.
(2) Ditetlelelo le dishireletsego dingwe tsa Kgotlapeomolao,
ditokololo tsa tsona di ka kaelwa ka peomolao ya bosetšhaba.
(3) Dituelo, ditetlo le ditshiamelo tse di duelelwang ditokololo
tse Kgotlapeomolaong ya porofense, ke tse di duelelwang ka
tlhamalalo go tswa Lotleleng lwa Lotseno lwa porofense, jaaka go
ka laola Peomolao ya Palamente.
118 Phitlhelelo le go tsaya karolo ga botlhe mo
dikgotlapeomolaong tsa diporofense
(1) Kgotlapeomolao ya porofense e tshwanetse go -
(a) nolofatsa kamego ya botlhe mo peomolaong le ditiragalo
dingwe tsa Kgotlapeomolao le dikomiti tsa yona; le
(b) tsamaisa tiro ya yona ka mokgwa o o phatlalatsa, le go
tshwara dipitso, le tsa dikomiti tsa yona, mo pepeneneng;
mme dikgato tse di isegang di ka tsewa -
(i) go laola phitlhelelo ya batho, go akarediwa phitlhelelo ya
bogasi go Kgotlapeomolao le dikomiti tsa yona; le
(ii) go rulaganyetsa go phuruphudiwa ga mongwe le mongwe
le, fa go tshwanelang, kganelo ya go tsena kgotsa go
tloswa ga motho mongwe le mongwe.
(2) Kgotlapeomolao ya porofense e ka seka ya thibela botlhe go
akaretsa le bagasi, mo pitso ya komiti ya yona ntle le fa le go
le matshwanedi e bile go siame go dira jalo mo boaging jo bo
buletsweng botlhe le ba demokerasi.
119 Tlhagiso ya Melaotlhomo
Ke fela ditokololo tsa Kgotlakhuduthamaga ya porofense kgotsa komiti
kgotsa tokololo ya kgotlapeomolao e ka tlhagisang Molaotlhomo mo
78
kgotleng ya peomolao; mme ke fela tokololo ya Kgotlakhuduthamaga
e e rweleng maikarabelo a merero ya matlotlo mo porofenseng, kgotsa
tokololo e e supilweng ke Tonakgolo, e ka tlhagisang Molaotlhomo wa
ditšhelete mo kokoanopeomolao.
120 Melaotlhomo ya Ditšhelete
(1) Molaotlhomo ke Molaotlhomo wa tšhelete fa o,
(a) lekanyetsa tšhelete,
(b) duedisa makgetho a bosetšhaba, makgethwana, ditefelo
kgotsa dituediso tsa tlaleletso,
(c) fedisa kgotsa o fokotsa, kgotsa o rebola dikgololo mo
makgethong mangwe le mangwe a bosetšhaba, makgethwana,
ditefelo kgotsa dituediso tsa tlaleletso, kgotsa
(d) dumelela dituediso tsa tlhamalalo kgatlhanong le Letlole la
Lotseno lwa Porofense.
(2) Molaotlhomo wa tšhelete ga o tshwanelwa go samagana le morero
mongwe ntle le-
(a) morero o monnye malebana le tekanyetso ya tšhelete,
(b) go duedisa makgetho a bosetšhaba, makgethwana, ditefelo
kgotsa dituediso tsa tlaleletso, go fedisa kgotsa go fokotsa,
(c) go rebola dikgololo mo makgethong a bosetšhaba,
makgethwana, ditefelo kgotsa dituediso tsa tlaleletso, kgotsa
(d) Tumelelo ya dituediso tsa tlhamalalo kgatlhanong le Letlole la
Lotseno lwa Porofensese.
(3) Molao wa porofense o tshwanetse go tlamela ka tsela e ka yona
kgotlapeomolao ya porofense e ka tlhabololang Molaotlhomo wa
tšhelete.
[K. 120 e emetswe ke k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
121 Thebolo ya Melaotlhomo
(1) Tonakgolo ya porofense o tshwanetse go rebola kgotsa go saena
Molaotlhomo o o fetisitsweng ke lekgotlapeomolao la porofense
go ya ka Kgaolo e, kgotsa fa Tonakgolo o na le dipelaelo ka
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
79
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
bomolaotheo jwa Molaotlhomo, o o busetsa morago kwa
lekgotlapeomolao go sekasekwa.
(2) Fa morago ga go sekwasekwa, gape, Molaotlhomo o arabela
dipelaelo tsa Tonakgolo sentle, Tonakgolo o tshwanelwa ke go
rebola le go saena Molaotlhomo, kgotsa fa a sa ntse a na le
dipelaelo tsa bomolaotheo ba Molaotlhomo, Tonakgolo o ka nna
a-
(a) rebola le go seana Molaotlhomo; kgotsa
(b) a o romela kwa Kgotlatshekelong ya Molaotheo go re go
tsewe tshwetso ka bomolaotheo jwa one.
(3) Fa Kgotlatshekelo ya Molaotheo e swetsa gore Molaotlhomo o ka
fa molaotheong, Tonakgolo o tshwanelwa ke go o rebola a ba a o
saena.
122 Kopo ya ditokololo go Kgotlatshekelo ya Molaotheo
(1) Ditokololo tsa lekgotlapeomolao la porofense di ka nna tsa dira
kopo kwa Kgotlatshekelong ya Molaotheo gore go ntshiwe taelo e
e itsiseng gore ka gotlhe kgotsa karolo ya Molao o o fetisitsweng
ke lekgotlapeomolao ga o ka fa Molaotheong.
(2) Kopo -
(a) e tshwanetse go tshegediwa ke diperesente di le 20 tsa
ditokololo tsa kgotlapeomolao; e
(b) e tshwanetse go dirwa mo malatsing a le 30 a a latelang
Katlanegiso le go saeniwa ga molao ke Tonakgolo.
(3) Kgotlatshekelo ya Molaotheo e ka laela gore le mo kopong go ya
ka karolwana 1 molao kgotsa karolo ya molao ga e na maatla go
fitlha Kgotlatshekelo e dira tshwetso fa kopo -
(a) ya dikgatlhego tsa bosiamisi di tlhoka se; le
(b) e na le ditshupo tse di isegang tsa katlego.
(4) fa kopo e sa atlega, Kgotlatshekelo ya Molaotheo e tshwanetse
go laela bakopi go duela ditshenyegelo ntle le fa kopo e na le
ditshupo tse di isegang tsa go atlega.
80
123 Phasalatso ya Melao ya porofense
Molaotlhomo o o rebotsweng e bile o saennwe ke Tonakgolo ya Porofense
o nna Molao wa Porofense, o tshwanetse go phasaladiwa ka bonako e bile
o simolola go dira fa o phasaladiwa kgotsa ka letlha le le tlhomamisitsweng
go ya ka Molao.
124 Polokego ya Melao ya porofense
Khopi e e saenweng ya Molao wa Porofense ke bosupi ba makgaolakgang
ba ditlhagiso tsa Molao o, e bile morago ga phasalatso, o tshwanetse go
bewa mo botshepeging ba Khotlatshekelo ya Molaotheo go o boloka.
Dikhuduthamaga tsa diporofense
(kl125-141)
125 Bothati ba bokhuduthamaga ba diporofense
(1) Bothati ba bokhuduthamaga ba porofense bo neilwe Tonakgolo ya
Porofense eo.
(2) Tonakgolo o diragatsa thata ya bokhuduthamaga, mmogo le
ditokololo tse dingwe tsa Khansele ya Khuduthamaga, ka -
(a) go diragatsa peomolao mo porofenseng;
(b) go diragatsa dipeomolao tsotlhe tsa bosetšhaba mo makaleng
a tiragatso a a kwadilweng mo Mametlelelo 4 kgotsa 5 ntle
le fa Molaotheo kgotsa Molao wa Palamente o tlamela ka
mokgwa mongwe;
(c) go tsamaisa mo Porofenseng, Peomolao ya bosetšhaba kwa
ntle le makala a ditiro tse di kwadilweng mo Mametlelelo 4 le
5, tsamaiso eo e neilweng go ya ka Molao wa Palamente;
(d) tlhabololo le tiragatso ya maikamisetso a Porofense;
(e) go nyalanya ditiro tsa mafapha le tsamaiso ya Porofense;
(f) go bakanya le go simolola peomolao ya Porofense; le
(g) go dira ditiro dingwe le dingwe tse di di neilweng go ya ka
Molaotheo kgotsa Molao wa Palamente.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
81
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
(3) Porofense e na le bothati, ba khuduthamaga go ya ka karolwana
ya(2)(b) fela go fitlhelela mo selekanyo se Porofense e nang le
bokgoni ba tsamaiso go simolola boikarabelo bo bo nonofileng.
Mmuso wa setšhaba, ka peomolao le dikgato tse dingwe, o
tshwanetse go thusa Porofense go tlhabolola bokgoni ba tsamaiso
ya yona e e tlhokagalang mo tirisong e nonofileng ya dithata le mo
ditirong tsa bona tse di umakilweng mo karolwaneng ya(2).
(4) Kganetsano nngwe le nngwe e amanang le bokgoni ba tsamaiso
ya Porofense mabapi le tiro nngwe le nngwe e tshwanetse
go romelwa kwa Khanseleng ya Setšhaba ya Diporofense go
rarabololwa mo malatsing a le 30 a letlha la thomelo go Khansele.
(5) Go ya ka karolo ya 100, tiragatso ya peomolao ya porofense
mo porofensing ke thata e e kgethegileng ya khuduthamaga ya
Porofense.
(6) Khuduthamaga ya Porofense e tshwanetse go dira go ya ka -
(a) Molaotheo; le
(b) Molaotheo wa Porofense, fa molaotheo o fetisitswe mo
porofenseng.
126 Kabelo ya ditiro
Tokololo ya Khansele ya Khuduthamaga ya Porofense e ka nna ya abela
thata kgotsa tiro nngwe le nngwe e e tshwanetsweng go dirwa go ya
ka Molao wa Palamente, kgotsa Molao wa porofense, go Khansele ya
Mmasepala. Kabelotiro -
(a) e tshwanetse go nna go ya ka tumelelano magareng ga
tokololo ya Khansele ya Khuduthamaga e e maleba le
Khansele ya Mmasepala;
(b) e tshwanetse go tlhomama le Molao go ya ka thata e e maleba
kgotsa tiro e e dirwang; le
(c) go tsena mo tirisong go simolola ka kgoeletso ya Tonakgolo.
127 Dithata le Ditiro tsa Ditonakgolo
(1) Tonakgolo ya Porofense e na le dithata le ditiro tse e di neilweng
mo tirong eo ka Molaotheo le peomolao nngwe le nngwe.
82
(2) Tonakgolo ya Porofense e na le maikarabelo a go -
(a) atlanegisa le go saena Melaotlhomo;
(b) go romela Molaotlhomo gape kwa peomolaong ya porofense
go sekwasekwa bomolaotheo;
(c) go romela ga Molaotlhomo go Kgotlatshekelong ya
Molaotheo gore go dirwe tshwetso ka bomolaotheo ba
Molaotlhomo;
(d) go bitsa Kgotlapeomolao go tla pitsong e e kgethegileng go
rera merero e e kgethegileng;
(e) go tlhama dikhomišene tsa patlisiso; le
(f) go tshwara referantamo mo Porofenseng go ya ka peomolao
ya bosetšhaba.
128 Go tlhophiwa ga Ditonakgolo
(1) Ka kopano ya ntlha morago ga ditlhopho, le fa go tlhokega go
tlatsa phatlhatiro, lekgotla la peomolao la porofense le tshwanetse
go tlhopha mosadi kgotsa monna fa gare ga ditokololo tsa lona go
nna Tonakgolo ya porofense.
(2) Moatlhodi yo o supilweng ke Moatlhodimogolo o okama
ditlhopho tsa Tonakgolo. Tsela e e supilweng mo go Karolo A ya
Mametlelelo 3 e diragadiwa mo go tlhopheng Tonakgolo.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 10 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molaowa 2001.]
(3) Tlhopho go tlatsa phatlhatiro ya tiro ya Tonakgolo e tshwanetse go
tshwarwa ka nako le letlha le le rebotsweng ke Moatlhodimogolo,
fela e seng morago ga malatsi a le 30 morago ga go nna teng ga
phatlha.
[Kl.(3) e emetswe ke k. 10 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
129 Go tsaya tiro ya Botonakgolo
Tonakgolo e e kgethilweng e tsaya tiro ya botonakgolo mo malatsing a
matlhano a se na go kgethiwa, ka go ikana le go dumela boikanyego go
Rephaboliki le boikokobetso go Molaotheo ka go ikana phatlalatsa go ya
ka Mametlelelo 2.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
83
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
130 Paka-Tiro ya Botonakgolo le go tlosiwa ga bona
(1) Paka-tiro ya Botonakgolo e simolola fa Tonakgolo e tsaya tiro
mme e khutla morago ga phatlhatiro e tlhageletse kgotsa fa motho
yo o kgethilweng go nna Tonakgolo e e latelang Tonakgolo a tsaya
tiro.
(2) Ga go motho ope yo o ka nnang mo tirong ya Botonakgolo go feta
dipaka tse pedi, mme fa motho a kgethiwa go tlatsa phatlhatiro mo
maemong a Tonakgolo, paka fa gare ga ditlhopho le ditlhopho tse
di latelang tsa Tonakgolo ga e kitla e tsewa jaaka paka ya tiro.
(3) Kgotlapeomolao ya porofense, ka tshwetso e e tserweng ka
tshegetso ya diboutu tsa bonnye ba pedi-tharong ya maloko a
yona, a ka tlosa Tonakgolo mo tirong fela mo mabakeng a -
(a) tshiamololo e e masisi ya Molaotheo kgotsa molao;
(b) go tlhoka maitseo go go masisi;
(c) go palelwa ke go dira ditiro tsa maemo a gagwe.
(4) Mongwe le mongwe yo o tlositsweng mo tirong ya Botonakgolo
go ya ka karolwana 3(a) kgotsa(b) ga a ne a amogela meputso e
pe ya maemo ao, e bile a ka seka a direla puso.
131 Ditonakgolo tsa Nama-o-sa-tshwere
(1) Fa Tonakgolo a seo kgotsa ka ntata ya go se kgone go dira ditiro
tsa ofisi ya Tonakgolo,kgotsa nakong e go leng phatlhatiro ya bo
Tonakgolo,motlhankedi yo tlhatlhamang Tonakgolo ka maemo o
nama-a-sa-tshwere jaaka Tonakgolo:
(a) Tokololo ya Khansele ya Khuduthamaga yo a supilweng ke
Tonakgolo.
(b) Tokololo ya Khansele ya Khuduthamaga yo a supilweng ke
ditokololo tsa Khansele ya Khuduthamaga.
(c) Mmusakgotla, go fitlhela kgotlapeomolao e nopola mongwe
wa ditokololo tse dingwe gape.
(2) Tona-kgolo wa nama-o-sa-tshwere o na le maikarabelo, dithata le
mediro ya Tonakgolo.
84
(3) Pele a rwala maikarabelo, ditlamego le mediro ya Tonakgolo,
Tonakgolo nama-o-sa-tshwere o tshwanetse go ikana kgotsa a
itlama boikanyego go Rephaboliki le go ikobela Molaotheo go ya
ka Mametlelelo 2.
132 Dikhansele tsa Khuduthamaga
(1) Khansele ya Khuduthamaga ya porofense e bopiwa ke Tonakgolo
jaaka tlhogo ya Khansele, le palo e e seng fa tlase ga tlhano le e e
sa feteng lesome ya ditokololo tse di tlhophilweng ke Tonakgolo
mo ditokololong tsa kgotlapeomolao ya porofense.
(2) Tonakgolo ya porofense o tlhopha ditokololo tsa Khansele ya
khuduthamaga, a ba abele dithata le ditiro, e bile a ka ba rola tiro.
133 Maikarabelo le ditlamego
(1) Ditokololo tsa Khansele ya khuduthamaga ya porofense di rwele
maikarabelo a ditiro tsa khuduthamaga jaaka ba e abetswe ke
Tonakgolo.
(2) Ditokololo tsa Khuduthamaga ya porofense ba rwele maikarabelo
ka bojotlhe le ka bongwe ka bongwe go kgotlapeomolao ka
tiragatso ya ditiro tsa bona.
(3) Ditokololo tsa Khansele ya Khuduthamaga ya porofense di
tshwanetse -
(a) go dira mo tatelanong le Molaotheo; le
(b) go naya Kokoanopeomolao dipego ka botlalo nako le nako
tebang le mabaka a a mo tlase ga taolo ya bona.
134 Go tswelela ga Dikhansele tsa Khuduthamaga morago ga
ditlhopho
Fa ditlhopho tsa kgotlapeomolao di tshwarwa, Khansele ya khuduthamaga
le ditokololo tsa yona di sala di na le nonofo go dira go fitlha motho yo
a tlhophilweng go nna Tonakgolo ke Kokoano ya peomolao a tsena mo
maemong.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
85
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
135 Ikano kgotsa tumelo
Pele ditokololo tsa Khansele ya Khuduthamaga ya porofense di simolola
go dira ditiro tsa bona, ba tshwanetse go ikana kgotsa go dumela
boikanyego ba bona go Rephaboliki le go ikobela Molaotheo, go ya ka
Mametlelelo 2.
136 Maitsholo a ditokololo tsa Dikhansele tsa Dikhuduthamaga
(1) Ditokololo tsa Khansele ya Khuduthamaga ya porofense di
tshwanetse go dira go ya ka Khoute ya melawana ya maitsholo e e
beilweng ke peomolao ya bosetšhaba.
(2) Ditokololo tsa Khansele ya Bosetšhaba ga di a letlega -
(a) go dira tiro nngwe gape e e duelang;
(b) go dira ka tsela e e sa nyalaneng le ofisi ya bona kgotsa go
ipaya mo kemong e e nang le matshosetsi a thulano fa gare ga
maikarabelo a bona a semolao le dikgatlhego tse di poraefete;
kgotsa
(c) ba dirisa maemo kgotsa tshedimoso e ba e neetsweng ka
botshepegi go ikhumisa kgotsa go naya thuso ka mokgwa o o
sa lolamang go motho mongwe gape.
137 Tshutiso ya ditiro
Tonakgolo ka phasalatso o ka sutisetsa go tokololo ya kgotla ya
khuduthamaga -
(a) tsamaiso ya peomolao nngwe e e roletsweng go tokololo e
nngwe; kgotsa
(b) thata kgotsa tiro nngwe le nngwe e e roletsweng ka peomolao
go tokololo e nngwe.
138 Kabelo ya nakwana ya ditiro
Tonakgolo ya porofense e ka abela tokololo ya Khansele ya Khuduthamaga
dithata kgotsa tiro nngwe le nngwe ya tokololo e e seyong mo ofising
kgotsa a retelelwa ke go diragatsa dithata kgotsa tiro eo.
86
139 Kamego ya porofense mo pusoselegaeng
(1) Fa mmasepala a retelelwa kgotsa a sa dire ditshwanelo tsa gagwe
tsa bodiragatsi mo mabakeng a peomolao kgotsa Molaotheo,
khuduthamaga ya porofense e ka tsereganya go tsaya dikgato
tse di maleba go kgontsha go dirwa ga ditshwanelo tseo, go
akarediwa -
(a) go ntsha kaelo go Khansele ya Mmasepala, e e tlhalosang
selekano sa go retelelwa ke go dira ditshwanelo le go
tlhagisa dikgato dingwe le dingwe tse di tlhokegang go dira
ditshwanelo; le
(b) go tsaya boikarabelo tebang le ditshwanelo tse di maleba mo
mmasepaleng oo go isa fa go tlhokegang go -
(i) tshegetsa maemo a a botlhokwa a setšhaba kgotsa go
fitlhelela maemo a a tlhomilweng a bosetšhaba a go naya
tirelo;
(ii) kganela mmasepala oo go tsaya kgato e e sa isegeng e
e gobelelang kgatlhego ya mmasepala o mongwe kgotsa
ya porofense ka bophara; kgotsa
(iii) tshegetsa kitlano ya ikonomi, kgotsa
(c) Go phatlalatsa Khansele ya Mmasepala le go thapa
motsamaisi go fitlha go tlhophiwa Khansele e ntšhwa ya
Mmasepala, fa maemo a a kgethegileng a letlelela kgato eo.
(2) Fa khuduthamaga ya porofense e tsereganya mo mmasepaleng
mo mabakeng a karolwana (1)(b) -
(a) e tshwanetse go romela kitsiso ya tsereganyo ka lekwalo go
(i) tokololo ya Kabinete e e nang le maikarabelo mo
mererong ya pusoselegae le go;
(ii) kgotlapeomolao e e maleba ya porofense le go Khansele
ya Bosetšhaba ya Diporofense, mo malatsing a le 14
morago ga fa tsereganyo e sena go nna teng,
(b) tsereganyo e tshwanetse go khutla fa-
(i) tokololo ya Kabinete e e nang le maikarabelo mo mererong
ya pusoselegae e sa amogele tsereganyo mo malatsing a le
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
87
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
28 morago ga fa tsereganyo e sena go nna teng kgotsa ka
bokhutlo jwa paka eo a sa amogela tsereganyo, kgotsa
(ii) Khansele e sa amogele tsereganyo mo malatsing a le 180
morago ga fa tsereganyo e sena go nna teng kgotsa ka
bokhutlo jwa paka eo e sa amogela tsereganyo, le gore
(c) Khansele e tshwanetse, fa tsereganyo e tswelela pele,
go sekaseka tsereganyo ka tlhomamo e bile e ka dira
dikatlanegiso tse di maleba go khuduthamaga ya porofense.
(3) Fa Khansele ya Mmasepala e phatlaladiwa go ya ka
karolwana(1)(c)-
(a) khuduthamaga ya porofense e tshwanetse go romela kitsiso ya
phatlalatso ka lekwalo ka bonako go-
(i) tokololo ya Kabinete e e nang le maikarabelo mo mererong ya
pusoselegae, le go
(ii) kgotlapeomolao ya porofense e e maleba le go Khansele ya
Bosetšhaba ya Diporofense, e bile
(b) phatlalatso e tsena tirisong malatsi a le 14 go simolola ka letlha la
kamogelo ya kitsiso ke Khansele ntle le fa e kgaphetswe kwa thoko
ke tokololo eo ya Kabinete kgotsa Khansele pele ga bokhutlo jwa
malatsi ao a le 14.
(4) Fa mmasepala o sa kgone go kgotsa o sa diragatse tlamego go
ya ka Molaotheo kgotsa peomolao go amogela tekanyetsokabo
kgotsa dikgato dingwe le dingwe tse di kokoanyang matlole tse di
leng botlhokwa go tsenyatirisong tekanyetsokabo, khuduthamaga
e e maleba ya porofense e tshwanetse go tsereganya ka go tsaya
dikgato tse di maleba go netefatsa fa tekanyetsokabo eo kgotsa
dikgato tseo tse di kokoanyang matlole di amogelwa, go akaretsa
le go phatlalatsa Khansele ya Mmasepala le go-
(a) go thapiwa ga motsamaisi go fitlha go tlhophiwa Khansele e
ntšhwa ya Mmasepala, le go
(b) amogelwa ga tekanyetsokabo ya nakwana kgotsa dikgato tse
di kokoanyang matlole go tlamela ka tiro e e tswelelang pele
ya mmasepala.
88
(5) Fa mmasepala, ka ntlha ya mathata mo mererong ya ona ya
ditšhelete, o le mo go tloleng ga didirisiwa go go masisi kgotsa
go go tswelelang malebana le ditlamego tsa ona go tlamela
ditirelo tse di botlhokwa kgotsa go fitlhelela ditlamego tsa ona
tsa ditšhelete, kgotsa o amogela gore o retelelwa ke go fitlhelela
ditlamego tsa ona kgotsa ditlamego tsa ditšhelete, khuduthamaga
e e maleba ya porofense e tshwanetse go-
(a) tsenyatirisong leano la pusetso le le ikaelelang go bonela
mmasepla bokgoni jwa go fitlhelela ditlamego tsa ona
malebana le go tlamela ka ditirelo tse di botlhokwa kgotsa
ditlamego tsa ona tsa ditšhelete, le
(i) le tshwanetseng go rulaganngwa go ya ka peomolao ya
bosetšhaba, gape
(ii) le le tlamang mmasepala mo go diragatseng thata ya ona
ya semolao le ya tsamaiso, mme fela mo go tlhokagalalng
go rarabolola mathata mo mererong ya ona ya ditšhelete,
le
(b) phatlalatsa Khansele ya Mmasepala, fa mmasepala o sa
kgone kgotsa o sa amogele dikgato tsa semolao, go akaretsa
tekanyetsokabo kgotsa dikgato dingwe le dingwe tse di
kokoanyang matlole, tse di leng botlhokwa go tsenyatirisong
leano la pusetso, le go
(i) thapa motsamaisi go fitlha go tlhophiwa Khansele e
ntšhwa ya Mmasepala, le go
(ii) amogelwa ga tekanyetsokabo ya nakwana kgotsa dikgato
tse di kokoanyang matlole kgotsa dikgato dingwe fela tse
di tsenyangtirisong leano la pusetso go tlamela ka tiro e e
tswelelang pele ya mmasepala, kgotsa
(c) fa Khansele ya Mmasepala e sa phatlaladiwe go ya ka tema(b),
e bona maikarabelo a go tsenyatirisong leano la pusetso go
fitlha go itshupa gore mmasepala ga o kgone kgotsa ga o
tsenyetirisong leano la pusetso.
(6) Fa khuduthamaga ya porofense e tsereganya mo mmasepaleng go
ya ka karolwana(4) kgotsa(5), e tshwanetse go romela kitsiso ya
tsereganyo ka lekwalo go-
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
89
(a) tokololo ya Kabinete e e nang le maikarabelo mo mererong ya
pusoselegae, le go
(b) kgotlapeomolao e e maleba ya porofense le go Khansele ya
Bosetšhaba ya Diporofense, mo malatsing a le supa morago
ga fa tsereganyo e sena go nna teng.
(7) Fa khuduthamaga ya porofense e sa kgone kgotsa e sa diragatse
dithata ka tshwanelo kgotsa e sa dire ditiro tsa yona tse di
kailweng mo karolwaneng(4) kgotsa(5), khuduthamaga ya
bosetšhaba e tshwanetse go tsereganya go ya ka karolwana(4)
kgotsa(5) mo boemong jwa khuduthamaga e e maleba ya
porofense.
(8) Peomolao ya bosetšhaba e ka laola tsenyotirisong ya karolo e, go
akaretsa ditsela tse di tlhagisitsweng ke karolo e.
[K. 139 e emetswe ke k. 4 Molaotheo Tlhabololo wa Bosomenngwe wa Molaowa 2003.]
140 Ditshwetso tsa khuduthamaga
(1) Tshwetso ya Tonakgolo ya porofense e tshwanetse go nna e e
kwadilweng fa -
(a) e tsena go ya ka molao; kgotsa
(b) e na le ditlamorago tsa semolao.
(2) Tshwetso e e kwadilweng ya ga Tonakgolo e tshwanetse go
saeniwa ke tokololo e nngwe ya Khuduthamaga ya Khansele fa
tshwetso eo e amana tiro e e abetsweng tokololo eo.
(3) Dikgoeletso, melawana le didiriswa dingwe tse di mo taolong ya
peomolao ya porofense di tshwanetse go ka fitlhelelwa ke batho
botlhe.
(4) Peomolao ya porofense e tshwanetse go totobatsa mokgwa o
ka ona, le phitlhelelo e ka yona, didiriswa tse di umakiwang mo
karolwana(3) di tshwanetseng go -
(a) atlhaatlhiwa mo peomolaong ya porofense; le
(b) go atlanegisiwa ke peomolao ya porofense.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
90
141 Ditshisinyo tsa go tlhoka boikanyego
(1) Fa Kgotlapeomolao ya porofense ka tlhopho ya bontsi ba
ditokololo tsa lona ba fetisa tlhopho ya go tlhoka boikanyego
mo Khanseleng ya Khuduthamaga ya porofense go sa akarediwe
Tonakgolo, Tonakgolo o tshwanetse go aga Khansele sešwa.
(2) Fa Lekgotlamolao la porofense ka tlhopho ya bontsi jwa
ditokololo tsa lona le fetisa tlhopho ya go tlhoka boikanyego mo
go Tonakgolo ya porofense, Tonakgolo le ditokololo dingwe tsa
Khansele ba tshwanetse go leboga tiro.
Melaotheo ya Porofense (kl 142-145)
142 Kamogelo ya melaotheo ya porofense
Kgotlapeomolao ya porofense e ka fetisa molaotheo wa porofense, kgotsa
fa go kgonega ya fetola molaotheo wa yona, fa fela bonnye ba pedi-tharong
ba ditokololo tsa yona bo bouta go dumelelana le molaotlhomo.
143 Diteng tsa melaotheo ya porofense
(1) Molaotheo wa porofense kgotsa tlhabololo ya molaotheo e
tshwanetse go tsamaelana, le Molaotheo o, mme o ka tshegetsa -
(a) kgotlapeomolao ya porofense kgotsa popego ya
Khuduthamaga le ditsamaiso tse di farologanang le tseo di
tshegetswang mo Molaotheong o; kgotsa
(b) setheo, seabe, bothati le maemo a bogosi ba setso.
(2) Ditshiamelo tse di tsentsweng mo molaotheong wa porofense
kgotsa tlhabololo ya molaotheo go ya ka ditema tse;(a) kgotsa(b)
tsa karolwana(1) -
(a) di tshwanetse go tsamaelana le meetlo mo karolong 1 le
Kgaolo 3, e bile
(b) e ka se neele porofense thata nngwe le nngwe ya dithata
kgotsa tiro e e welang-
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
91
(i) kwa ntle ga tikologo ya bokgoni ba porofense ka ditaelo
tsa Mametlelelo 4 le 5; kgotsa
(ii) kwa ntle ga dithata le mediro e e roletsweng kgo
porofense ke dikarolo dingwe tsa Molaotheo.
144 Kano ya melaotheo ya porofense
(1) Fa peomolao ya porofense e fetisitse kgotsa e tlhabolotse
molaotheo, Mmusakgotla wa Kgotlapeomolao o tshwanetse go
isa diteng tsa molaotheo kwa kgotlatshekelong ya Molaotheo go
kaniwa.
(2) Ga go diteng tsa molaotheo wa Porofense kgotsa tlhabololo ya
molaotheo e e ka nnang molao go fitlhelela kgotlatshekelo ya
molaotheo e kanne -
(a) gore diteng tsa molaotheo di fetisitswe go ya ka karolo 142; le
(b) gore diteng tsotlhe di tsaemaelana le Karolo 143.
145 Tshaeno, phasalatso le polokego ya melaotheo ya porofense
(1) Tonakgolo ya porofense o tshwanetse go dumela le go saena
diteng tsa molaotheo wa porofense kgotsa tlhabololo ya
molaotheo e e kannweng ke kgotla ya Molaotheo.
(2) Molaotheo o o atlanegitsweng e bile o saennwe ke Tonakgolo o
tshwanetse go phasaladiwa mo kaseteng ya puso ya Bosetšhaba
e bile o tsena mo tirisong ka phasalatso kgotsa ka letlha la
moragonyana le le tlhomamisitsweng go ya ka molaotheo o kgotsa
tlhabololo.
(3) Molaotheo wa porofense o o saennweng kgotsa tlhabololo ya
Molaotheo ke bopaki bo bo feletseng ba dithulaganyetso tsa
ona. Le gore, morago ga phasalatso, o tshwanetse go neelwa
Kgotlatshekelo ya Molaotheo go nna mo pabalesegong.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
92
Melao e e kgatlhanong/ sa dumelelaneng
(kl 146-150)
146 Dikgotlhang fa gare ga peomolao ya bosetšhaba le ya
porofense
(1) Karolo e e dira mo kgotlhang fa gare ga peomolao ya bosetšhaba
le peomolao ya porofense e e welang mo tikologog ya tiro e e mo
lenaaneng la Mametlelelo 4.
(2) Peomolao ya bosetšhaba e e diragatswang ka go tshwana mo
nageng ka bophara, e okama peomolao ya porofense fa lengwe la
mabaka a a latelang le fitlheletswe:
(a) Peomolao ya bosetšhaba e dira ka lebaka leo le ka sekeng la
laolwa sentle ke peomolao e e dirilweng ke diporofense tse di
farologaneng.
(b) Peomolao ya bosetšhaba e dira ka lebaka, leo e leng gore fa le
tshwanetse go diragatswa ka tshwanelo, le tlhoka tekatekano
mo nageng yotlhe, mme peomolao ya bosetšhaba e neelana
ka tekatekano e, ka go tlhama -
(i) meono le dikemo;
(ii) metheo; kgotsa
(iii) Maikemisetso a bosetšhaba.
(c) Peomolao ya bosetšhaba e botlhokwa go -
(i) tshegetso ya pabalesego ya bosetšhaba;
(ii) tshegetso ya kopano ya ikonomi;
(iii) tshireletso ya mmaraka wa botlhe go ya ka tshutiso ya
dithoto, ditirelo matlotlo le bodiri;
(iv) thotloetso ya ditirelo tsa ikonomi go ralala melelwane ya
porofense;
(v) thotloetso ya ditšhono tse di lekalekanang kgotsa
tshiamelo e e lekanang mo ditirelong tsa puso; kgotsa
(vi) tshireletso ya tikologo.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
93
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
(3) Peomolao ya bosetšhaba e okama peomolao ya porofense fa e
lebisitswe go thibelela kgato e e senang boikarabelo ya porofense
e -
(a) e gobelelang mo dikgatlhegong tsa ikonomi, bophelo le
tshireletso tsa porofense e nngwe kgotsa naga ka bophara;
kgotsa
(b) e kgoreletsa tiragatso ya maikemisetso a bosetšhaba a
ikonomi.
(4) Fa go na le kgotlhang ya gore a peomolao ya bosetšhaba e
botlhokwa mo lebakeng le le beilweng mo karolwaneng 2(c), mme
kgotlhang e tla mo Kgotlatshekelong gore go tsewe tshwetso,
Kgotlatshekelo e tshwanetse go tlotla go amogelwa kgotsa
go kganelwa ga peomolao e, ke Khansele ya Bosetšhaba ya
diporofense.
(5) Peomolao ya porofense e rena godimo ga peomolao ya
bosetšhaba fa karolwana (2 ) kgotsa(3) e sa dire.
(6) Molao o o dirilweng go ya ka Molao wa Palamente kgotsa molao
wa porofense o dira fela fa molao oo o atlanegisitswe ke Khansele
ya Bosetšhaba ya Diporofense.
(7) Fa Khansele e sa fitlhelele tshwetso mo malatsing a le 30 a
pitso ya yona ya ntlha morago ga fa molao o rometswe go yona,
peomolao e tshwanetse go sekasekelwa mabaka otlhe gore o
atlanegisitswe ke Khansele.
(8) Fa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e sa atlanegise molao
o o umakiwang mo go karolwana (6 ), o tshwanetse, mo malatsing
a a 30 a tshwetso ya yona, e tlhagise mabaka a go reng e sa
atlanegisa molao go bothati bo bo rometseng molao go yona.
147 Dikgotlhang tse dingwe
(1) Fa go na le kgotlhang fa gare peomolao ya bosetšhaba le
tshiamelo ya molaotheo wa porofense go ya ka -
(a) lebaka leo Molaotheo o totatota o batlang kgotsa o akanyang
go tsweledisa peomolao ya bosetšhaba, peomolao ya
94
bosetšhaba e laola tshiamelo e e amegang ya molaotheo wa
porofense; kgotsa
(b) tseregano ya peomolao ya bosetšhaba ka mabaka a karolo
44(2), peomolao ya bosetšhaba e e okama dithulaganyetso tsa
molaotheo wa porofense; kgotsa
c) morero o o leng mo ditikologong ya bodiragatsi tse di
kwadilweng mo lenaaneng la Mametlelelo 4, karolo 146 a fa e
kete thulaganyetso ya molaotheo wa porofense ke peomolao
ya porofense e e umakiwang mo karolong eo.
(2) Peomolao ya bosetšhaba e e umakiwang mo karolo 44(2) e
okama peomolao ya porofense mo mererong e e umakiwang mo
ditikologong tsa bodiragatsi tse di dutilweng mo Mametlelelong 5.
148 Dikgotlhang tse di ka se keng tsa swetswa
Fa kganetsano e e amang kgotlhang e ka seke ya swetswa ke kgotla
peomolao ya bosetšhaba e laola peomolao ya porofense kgotsa molaotheo
wa porofense.
149 Maemo a peomolao e e se nang taolo
Tshwetso ya kgotla ya gore peomolao e na le taolo godimo ga peomolao
e nngwe ga e bontshe gore peomolao eo ga e a siama, mme peomolao eo
ga e dire fa kgotlhang e santse e le teng.
150 Thanolo ya dikgotlhang
Fa go sekwasekwa kgotlhang e e bonalang fa gare ga peomolao ya
bosetšhaba le porofense, kgotsa fa gare ga peomolao ya bosetšhaba le
molaotheo wa porofense, kgotlatshekelo nngwe le nngwe e tshwanetse
go tlhopha thanolo e e isegang ya peomolao kgotsa molaotheo e e tilang
kgotlhang, godimo ga thanolo nngwe le nngwe e sele e le pheletso ya
yona e leng kgotlhang.
KGAOLO 6: DIPOROFENSE
95
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
KGAOLO 7
PUSO SELEGAE (kl 151-164)
151 Maemo a bommasepala
(1) Lekala la puso la selegae le diriwa ke bommasepala, ba ba
tshwanetseng go tlhomiwa naga ka bophara ba Rephaboliki.
(2) Bothati ba bodiragatsi le ba peomolao ba mmasepala bo rolwetse
mo Khanseleng ya Mmasepala wa yona.
(3) Mmasepala o na le tshwanelo ya go laola ka ithaopo ya
yona, merero ya puso selegae ya setlhopa sa magae, ka
taolo ya peomolao wa bosetšhaba le ya porofense, jaaka go
rulaganyeditswe mo Molaotheong.
(4) Puso ya bosetšhaba le ya porofense ga di na di kgoreletsa kgotsa
di kgopakgopetsa bokgoni ba mmasepala kgotsa tshwanelo go
diragatsa maatla a ona kgotsa go dira ditiro ya ona.
152 Maikaelelo a puso ya selegae
(1) Maikaelelo a puso ya selegae ke -
(a) go rulaganya ditlhopa tsa magae go nna le puso e e
demokeratiki le maikarabelo;
(b) go netefatsa neelo ya ditirelo go ditlhopa tsa magae ka
mokgwa o o ka tswelediwang;
(c) go tsweletsa tlhabololo ya leago le ikonomi;
(d) go tsweletsa tikologo e e sireletsegileng e e nang le
boitekanelo;
(e) go rotloetsa go tsaya karolo ga ditlhopa tsa magae le
mekgatlho ya magae mo mererong ya pusoselegae.
(2) Mmasepala o tshwanela go kgaratlhela, go ya ka dithata tsa
tšhelete le bokgoni ba botsamaisi, phitlhelelo ya maikaelelo a a
tlhagisitsweng mo karolwaneng(1).
96
153 Ditiro tsa tlhabololo tsa bommasepala
Mmasepala o tshwanela -
(a) go bopa le go okama botsamaisi, tekanyetso, le go loga
maano, go naya botlapele go ditlhokego tsa theo go ditlhopa
tsa magae, le go tsweletsa tlhabololo ya loago le ikonomi ya
ditlhopa tsa magae; le
(b) go tsaya karolo mo Manaaneng a tlhabololo ya bosetšhaba le
ya diporofense.
154 Bommasepala mo pusong ya tirisano
(1) Puso ya bosetšhaba le ya porofense, ka peomolao le dikgato
dingwe, di tshwanela go tshegetsa le go tiisa nonofo ya puso tsa
bo mmasepala go laola merero le ditiro tsa yona, go dirisa maatla
le go dira mediro ya yona.
(2) Molaotlhomo wa bosetšhaba kgotsa wa porofense o o amang
maemo, ditheo, maatla kgotsa mediro ya mebuso ya selegae o
tshwanela go phasaladiwa gore o atlhaatlhiwe ke batho botlhe pele
o ise o tlhagisiwe mo Kokoanopeomolao ya Bosetšaba kgotsa
peomolao ya porofense, ka mokgwa o o letlang puso selegae
e e rulaganeng, bommasepala, le batho bangwe ba ba nang le
dikgatlhego tšhono go lere ditlhagiso tebang le Molaotlhomo.
155 Go tlhomiwa ga bommasepala
(1) Go na le methale e e latelang ya bommasepala:
(a) Mothale wa A: Mmasepala o o nang le bothati ba
bokhuduthamaga le ba peomolao tse di tletseng mo karolong
ya ona fela.
(b) Mothale wa B: Mmasepala o o aroganang bothati ba
bokhuduthamaga le ba peomolao mo karolong ya ona le
mmasepala wa mothale wa C, o o welang mo karolong ya ona.
(c) Mothale wa C: Mmasepala o o nang le bothati ba
bokhuduthamaga le ba peomolao mo karolong e e akaretsang
bommasepala ba ba fetang bonngwe.
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
97
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
(2) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go tlhomamisa mefuta
e e farologaneng ya bommasepala ba ba ka tlhamiwang mo
mothaleng mongwe le mongwe.
(3) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse -
(a) go tlhama dielo tsa go lekanyetsa fa karolo e tshwanetse go
nna le mothale o le mongwe wa A wa mmasepala kgotsa e
tshwanetse go nna le bommasepala ba methale e mebedi ya B
le C.
(b) go tlhama dielo le dithulaganyetso tsa tekanyetso ya
melelwane ya bommasepala ka bothati bo bo ikemetseng; le
(c) go ya ka karolo 229, go dira dikaelo tsa kgaogano e e
siameng ya ditheta le ditiro fa gare ga bommasepala, fa
karolo e na le bommasepala ba methale e mebedi ya B le
C. Kgaoganyo ya dithata le ditiro fa gare ga mmasepala wa
mothale wa B le mmasepala wa mothale wa B le mmasepala
wa mothale wa C, e ka farologana mo kgaoganyong ya dithata
le ditiro fa gare ga mmasepala o mongwe wa mothale wa B le
o mongwe wa mothale wa C.
(4) Peomolao e e umakiwang mo karolwaneng(3) e tshwanetse go
tsaya tsia tlhokego ya go neela ka ditirelo tsa ga mmasepala ka
tekatekano le ka dinako tshotlhe.
(5) Peomolao ya porofense e tshwanetse go lekanyetsa mefuta e e
farologaneng ya bommasepala e e tshwanetseng go tlhamiwa mo
porofenseng.
(6) Puso nngwe le nngwe ya porofense e tshwanetse go tlhama
bommasepala mo porofenseng ya yona ka tsela e e lepalepanang
le peomolao e e beilweng go ya ka dikarolwana(2) le(3) le ka
peomolao kgotsa dikgato dingwe, e tshwanetse go -
(a) neelana ka go elwa tlhoko le thuso ya pusoselegae mo
porofenseng; le
(b) rotloetsa tswelelopele ya bokgoni jwa pusoselegae go
kgontsha bommasepala go dira ditiro tsa bona le go tsamaisa
merero ya bona.
98
(6A) Fa ditlhokwa tse di akanngwang mo karolwaneng(3)(b) di ka se
kgone go diragadiwa kwa ntle ga go atologa ga molelwane wa
mmasepala go kgabaganya molelwane wa mmasepala-
(a) molelwane oo wa mmasepala o ka sekasekiwa go kgabaganya
molelwane wa mmasepala, fela-
(i) ka tumalano ya diporofense tse di amegang, le
(ii) morago ga fa dikhuduthamaga tsa diporofense tse
di amegang di sena go letlelelwa ke peomolao ya
bosetšhaba go tlhoma mmasepala mo lefelong la
mmasepala o, gape
(b) peomolao ya bosetšhaba e ka-
(i) go ya ka karolwana(5), tlamela ka ga go tlhomiwa mo
lefelong la mmasepala oo ga mmasepala wa mofuta o
go dumalanweng ka ona magareng ga diporofense tse di
amegang,
(ii) tlamela ka letlhomeso malebana le go diragadiwa ga
thata ya khuduthamaga ya porofense kwa lefelong leo la
mmasepala gape mabapi le mmasepala oo, le go
(iii) tlamela ka tshekatshekosešwa ya melelwane ya
mmasepala fa nngwe ya diporofense tse di amegang e
gogela tshegetso ya yona malebana le molelwane wa
mmasepala o o sekasekilweng go ya ka tema(a).
[K l. (6A) e tsentswe ke k. 1 ya Molao 87 wa 1998.]
(7) Puso ya bosetšhaba, go ya ka karolo 44, le dipuso tsa diporofense
di na le bothati ba peomolao le ba bokhuduthamaga go
tlhokomela go bommasepala ba dira ditiro tsa bona ka botlalo
go ya ka dintlha tse di mo lenaaneng la Mametlelelo 4 le 5, ka go
laola tiragatso ya bothati ba bommasepala bo bo umakiwang mo
karolong 156(1).
156 Dithata le ditiro tsa bommasepala
(1) Mmasepala o na le bothati ba bodiragatsi tebang le, e bile o na le
thata ya go tsamaisa -
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
99
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
(a) merero ya puso selegae e e mo lenaaneng la Karolo B ya
Mametlelelo 4 le karolo B ya Mametlelelo 5, ka taolo ya
peomolao ya bosetšhaba le ya porofense; le
(b) morero mongwe le mongwe o o neetsweng kgotsa o o
roletsweng go ona ka peomolao ya bosetšhaba kgotsa ya
porofense.
(2) Mmasepala o ka tlhama wa ba wa diragatsa melawana gore merero
e o nang le tshwanelo go e tsamaisa e tsamaisege ka nonofo; le
(3) Ka taolo ya karolo 151(4), molawana o o kgatlhanong le
peomolao ya bosetšhaba le ya porofense ga o na boleng. Fa go le
kganetsano fa gare ga molawana le peomolao ya bosetšhaba le ya
porofense e sa sa direng ka ntlha ya kganetsano e e umakiwang
mo karolong 149, molawana o tshwanetse go tsewa o na le boleng
go ya nako e peomolao eo e sa direng.
(4) Dipuso tsa bosetšhaba le tsa diporofense di tshwanetse go neela
kgotsa tsa rolela go Mmasepala, ka tumalano e bile ka taolo ya
mabaka mangwe le mangwe, tsamaiso ya morero o okwadilweng
mo karolo A ya Mametlelelo 4 kgotsa karolo A ya Mametlelelo 5 e
ka tlhokego e amanang le puso selegae, fa -
(a) morero oo o ka tsamaisiwa ka nonofo e e gaisang selegae; le
(b) Mmasepala a na le bokgoni ba go o diragatsa.
(5) Mmasepala o na le tshwanelo go diragatsa maatla mangwe le
mangwe tebang le morero o o iseng gore o botlhokwa, kgotsa o ka
nna jalo, go tsamaisa ditiro tsa ona ka mafolofolo.
157 Sebopego le tlhopho ya Dikhansele tsa Bommasepala
(1) Khansele ya Mmasepala e bopiwa ke -
(a) ditokololo tse di tlhomilweng go ya dikarolwana(2) le(3);
kgotsa
(b) fa go rulaganyeditswe ke peomolao ya bosetšhaba -
(i) ditokololo tse di tlhomilweng ke Dikhansele tse dingwe
tsa Mmasepala go emela Dikhansele tse dinngwe tseo;
kgotsa
100
(ii) ditokololo ka bobedi di tlhophilwe go ya ka tema(a) le
ditokololo di thapilweng go ya ka temana(i) ya tema e.
[Kl(1) e emetswe ke k. 1(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borobedi wa Molaowa 2002 le ka k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosometlhano ya Molao wa 2008.]
(2) Go tlhophiwa ga ditokololo go Khansele ya Mmasepala jaaka go
lebeletswe mo karolwana(1)(a) go tshwanela go nna ka tatelanong
le peomolao ya bosetšhaba, e e tshwanelang go baya mokgwa wa
tsamaiso -
(a) wa boemedi ba kabelano bo bo ikaegileng mo karolong
ya batlhophi ba mmasepala yoo ba ba mo lenaaneng le le
lengwe la batlhophi, le le rulaganyeditsweng go kgethiwa ga
ditokololo mo gare ga manaane a maina a bontlhopheng a a
latelanang ka fa kgatlhegong ya lekoko; kgotsa
(b) boemedi ka kelano jaaka go tlhalositswe mo kgaolong(a) go
golagane le mokgwa wa boemedi ka dikarolo go ikaegilwe mo
karolong ya Mmasepala ya lenaneo le le lengwe la bosetšhaba
la batlhophi.
(c) Diphatlhatiro mo Khanseleng ya Mmasepala di tshwanetse go tladiwa go ya ka melao ya bosetšhaba.
[Karolwana 3 e tsentswe ke k. 4 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosometlhano ya Molao wa 2008.]
(3) Thulagano ya ditlhopho go ya ka karolwana(2) e tshwanetse ka
kakaretso, go netefatsa kemedi go ya ka diboutu.
[Kl.(3) e emetswe ke k. 1(b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2002.]
(4)
(a) Fa thulaganyo ya go tlhopha e akaretsa boemedi ka dikarolo,
go kgaoganngwa ga dikarolo go tshwanetse ga diriwa ke
bothati bo bo ikemetseng bo bo tlhophilweng ka mabaka,
e bile bo diragatsa ka tatelo ya dithulaganyo le kelo tse di
beilweng ke, peomolao ya bosetšhaba.
(b) Fa molelwane wa mmasepala o sekasekilwe go ya ka karolo 155
(6A), karolo e e kgaogantsweng mo mmasepaleng oo ga e a
tshwanela go atologa go kgabaganya molelwane o o amegang wa
porofense.
[Kl.(4) e emetswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo wa Boraro wa Molaowa 1998.]
[Tema (b) e phimolwa ke k.3 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosomepedi wa Molao wa 2005.]
(5) Motho a ka bouta mo go Mmasepala fela fa motho yoo a
kwadisitswe mo karolong ya Mmasepala ya boikwadiso jwa
bosetšhaba ya batlhophi.
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
101
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
(6) Peomolao ya bosetšhaba e e umakiwang mo karolwaneng
ya(1)(b) e tshwanetse go tlhama thulaganyo e e letlang makoko
le dikgatlhego tse di itshupang mo Khanseleng ya Mmasepala e
e thapang badiri, gore di emelwe ka tshwanelo mo Khanseleng ya
Mmasepala e go thapiwa go dirwang mo go yona.
158 Botokololo ba Dikhansele tsa Bommasepala
(1) Moagi mongwe le mongwe yo a nonofileng go boutela Khansele
ya Mmasepala o na le tshiamelo ya go tlhophiwa go nna tokololo
ya Khansele eo, ntle le -
(a) mongwe le mongwe yo a tlhomilweng ke, kgotsa a le
tlhophilweng ke, kgotsa a le mo tirong ya, Mmasepala e
bile a amogela tuelo ya go thapiwa kgotsa go dira, yo e bile
a sa gololwang mo kiletsong e ka mabaka a peomolao ya
bosetšhaba;
(b) mongwe le mongwe yo a thapilweng ke, kgotsa a le mo
tirong ya, Puso mo ntlheng e nngwe, e bile a amogela tuelo
ya go tlhopiwa goo kgotsa tiro eo, yo e bile a ileditsweng
mo botokololong ba Khansele mo mabakeng a peomolao ya
bosetšhaba;
(c) mongwe le mongwe yo a ileditsweng go boutela Kokoano
Bosetšhaba kgotsa a ileditswe mo mabakeng a karolo
47(1)(c),(d) kgotsa(e) go nna tokololo ya Kokoano;
(d) tokololo ya Kokoano Bosetšhaba, Khansele ya Bosetšhaba
ya Diporofense kgotsa kgotlapeomolao ya porofense; mme
kiletso e ga e ame tokololo ya Khansele ya Mmasepala o
a emetseng puso-selegae mo Khanseleng ya Bosetšhaba;
kgotsa
(e) tokololo ya Khansele ya Mmasepala mongwe; mme go
amogiwatshiamelo ga go dire go tokololo ya Khansele ya
masepala o a emetseng Khansele eo mo Khanseleng ya
Mmasepala e nngwe ya mothale o o farologaneng.
(2) Motho yo a sa nang tshiamelo go tlhophiwa go nna tokololo ya
Khansele ya Mmasepala mo mabakeng a karolo(1)(a),(b),(c)
kgotsa(d) le(e) e ka nna ntlhopheng wa Khansele ka taolo
102
ya dikiletso kgotsa mabaka a a tlhomilweng ke peomolao ya
bosetšhaba.
159 Dipaka tsa Bommasepala
(1) Paka ya Khansele ya Mmasepala ga e na e feta dingwaga tse
tlhano, jaaka go beilwe ka peomolao ya bosetšhaba.
(2) Fa Khansele ya Mmasepala e phatlaladiwa go ya ka peomolao
ya bosetšhaba, kgotsa fa paka ya yona e khutla, ditlhopho di
tshwanetse go tshwariwa mo malatsing a le 90 go simolola ka
letlha le Khansele eo e phatlaladitsweng ka lona kgotsa le paka ya
yona e khutlileng ka lona.
(3) Khansele ya Mmasepala, ntle le Khansele e e phatlaladitsweng
go latela tsereganyo go ya ka karolo 139, e tswelela go nna le
bokgoni jwa go dira go simolola ka nako e e phatlaladiwang
ka yona, kgotsa ka nako ya fa paka ya yona e khutla, go fitlha
Khansele e ntšhwa e e tlhophilweng e kaiwa e tlhophilwe.
[Kl. 159 e emetswe ke k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998.]
160 Ditsamaiso tsa ka fa teng
(1) Khansele ya ga Mmasepala -
(a) e dira ditshwetso mabapi le tiragatso ya dithata tsotlhe le go
dirwa ga ditiro tsotlhe tsa ga mmasepala;
(b) e tshwanetse go tlhopha modulasetilo wa yona;
(c) e tshwanetse go tlhopha komiti ya khuduthamaga le dikomiti
tse dingwe, go ya ka peomolao ya bosetšhaba;
(d) e ka thapa badiri ba ba tshwanetseng go diragatsa ditiro tsa
ona ka botlalo.
(2) Ditiro tse di latelang di ka seka tsa dirwa ke Khansele ya ga
Mmasepala:
(a) go fetisiwa ga melawana;
(b) go amogelwa ga ditlhotlhwa-kakangwa;
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
103
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
(c) go duedisa direite, makgetho mangwe, makgethwana,
dituelelo;
(d) le go adima madi.
(3)
(a) Bontsi ba maloko a Khansele ya ga Mmasepala ba tshwanetse
go nna teng
pele boutu e ka dirwa mo ntlheng nngwe le nngwe.
(b) Dipotso tsotlhe mabapi le dintlha tse di umakiwang mo
karolwaneng(2) di laolwa ke tshwetso e e tserweng ke
Khansele ya ga Mmasepala ka boutu e e tshegediwang ke
bontsi jwa maloko a yona.
(c) Dipotso tsotlhe tse di fa pele ga Khansele ya ga Mmasepala di
swetswa ka bontsi jwa diboutu tse di neetsweng.
(4) Ga go na molawana o o ka fetisiwang ke Khansele ya ga
Mmasepala ntle le fa -
(a) Maloko otlhe a Khansele a itsisitswe pele ga nako; le
(b) Molawana o o tlhagisiwang o, o setse o phasaladitswe gore
botlhe ba neele ditshwanelo.
(5) Peomolao ya bosetšhaba e ka naya seelo sa go lekanyetsa -
(a) bogolo jwa Khansele ya Mmasepala;
(b) gore a Dikhansele tsa ga Mmasepala di ka tlhopha Komiti ya
Khuduthamaga kgotsa komiti nngwe le nngwe; kgotsa
(c) bogolo jwa komiti ya Khuduthamaga kgotsa komiti nngwe le
nngwe ya Khansele ya Mmasepala.
(6) Khansele ya ga Mmasepala e ka dira melawana e e tlhagisang
melao le ditaelo tsa -
(a) Thulaganyo ya yona ya ka fa teng;
(b) Merero le ditsamaiso tsa yona;
(c) Go tlhamiwa, kago, tsamaiso, dithata le ditiro tsa dikomiti tsa
tsona.
(7) Khansele ya ga Mmasepala e tshwanetse go dira merero ya yona
mo pontsheng, mme e ka iletsa dipitso tsa yona, kgotsa tsa
104
dikomiti tsa yona, fa fela go le matshwanedi go dira jalo go lebilwe
boleng jwa morero o o tshwerweng.
(8) Maloko a Khansele ya ga Mmasepala a letlelelwa go tsaya karolo
mo ditsamaisong tsa yona le tsa dikomiti tsa yona ka mokgwa o
o-
(a) letlang makoko le dikgatlhego tse di itshupang mo
Khanseleng gore di emelwe ka tshwanelo;
(b) lepalepanang le demokerasi; le
(c) ka laolwang ke peomolao ya bosetšhaba.
161 Ditetlelelo
Peomolao mo lekaleng la peomolao ya bosetšhaba e ka rulaganyetsa
ditetleleleo le ditshireletsego tsa Dikhansele tsa Mmasepala le ditokololo
tsa tsona.
162 Phasalatso ya melawana ya bommasepala
(1) Molawana wa Mmasepala o ka tsenngwa mo tirisong fela fa o
phasaladitswe mo kaseteng ya semolao ya porofense e e maleba.
(2) Kasete ya puso ya porofense e tshwanela go phasalatsa molawana
wa Mmasepala fa e lopiwa ke mmasepala oo.
(3) Melawana ya Mmasepala e tshwanetse go ka fitlhelelwa ke botlhe.
163 Puso selegae e e rulaganeng
Molao wa Palamente o o tsentsweng mo tirisong go ya ka thulaganyo e e
tlhomilweng ka karolo 76 o tshwanela -
(a) go rulaganyetsa tshekegelo ya mekgatlho ya bosetšhaba le ya
porofense e e emetseng bommasepala; le
(b) go tlhomamisa dithulaganyo tseo puso ya selegae e ka -
(i) rerisanang le puso ya bosetšhaba kgotsa ya porofense.
(ii) rebola baemedi go nna le seabe mo Khanseleng ya
Bosetšhaba ya Diporofense; le
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
105
KGAOLO 7: PUSO SELEGAE
(iii) go nna le seabe mo thulaganyong e e tlhagelelang mo
peomolaong ya bosetšhaba e e akanngwang mo karolong
221(1)(c).
[K. 163(b) e emetswe ke k. 4 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
164 Merero e mengwe
Merero yotlhe e e amang puso ya selegae e e sa phethagatswang mo
Molaotheong e ka tlhomamisiwa ka peomolao wa bosetšhaba kgotsa ka
peomolao ya porofense mo lekaleng la peomolao ya bosetšhaba.
106
KGAOLO 8
DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO
YA BOSIAMISI (kl 165-180)
165 Bothati ba boatlhodi
(1) Bothati ba boatlhodi ba Rephaboliki bo neetswe dikgotlatshekelo.
(2) Dikgotlatshekelo di ikemetse ka botsona, e bile di laolwa fela ke
Molaotheo le molao, o di tshwanetseng go o diragatsa ka go se
tseye matlhakore le ntle le poifo, ditlhotlho, kgotsa kgobelelo.
(3) Ga go na motho kgotsa sethwe sepe sa puso se se tla
kgoreletsang tsamaiso ya dikgotlatshekelo.
(4) Ditheo tsa puso, go ya ka peomolao le dikgato dingwe, di
tshwanetse go thusa le go sireletsa dikgotlatshekelo go netefatsa
go ikemela, go se tseye matlhakore, seriti, phitlhelelo le bokgoni
ba dikgotlatshekelo.
(5) Taelo kgotsa tshwetso e e filweng ke kgotlatshekelo e tlama batho
botlhe le ditheo tsa puso fa e dirang gone.
166 Ditheo tsa boatlhodi
Dikgotlatshekelo ke -
(a) Kgotlatshekelo ya Molaotheo;
(b) Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo;
(c) Dikgotlatshekelokgolo, go akarediwa dikgotlatshekelokgolo
dingwe le dingwe tsa boikuelo tse di ka tlhomiwang go
ya ka Molao wa Palamente go reetsa boikuelo go tswa
Dikgotlatshekelokgolo;
(d) Dikgotlatshekelo tsa boMagiseterata;
(e) Kgotlatshekelo nngwe le nngwe e e tlhomilweng
kgotsa e tsewa tsia go ya ka Molao wa Palamente, go
akarediwa kgotlatshekelo ya maemo a a tshwanang le
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
107
a Dikgotlatshekelokgolo kgotsa Dikgotlatshekelo tsa
boMagiseterata.
167 Kgotlatshekelo ya Molaotheo
(1) Kgotlatshekelo ya Molaotheo e na le Moatlhodimogolo wa Aforika
Borwa, Motlatsa-Moatlhodimogolo, le baatlhodi ba bangwe ba le
robongwe.
[Kl.(1) e emetswe ke k. 11 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(2) Morero o o fa pele ga Kgotlatshekelo ya Molaotheo o tshwanetse
go swediwa ke bonnye baatlhodi ba le robedi.
(3) Kgotlatshekelo ya Molaotheo -
(a) ke kgotlatshekelo e e kwa godimodimo mo mabakeng otlhe a
molaotheo;
(b) e ka swetsa fela ka mabaka a Molaotheo le merero e e
amanang le ditshwetso mo mererong ya molaotheo; le
(c) e dira tshwetso ya bofelo fa morero e le morero wa
Molaotheo, kgotsa fa morero o ka bo o amana le tshwetso mo
morerong wa molaotheo.
(4) Ke kgotlatshekelo ya Molaotheo fela e ka -
(a) swetsang dikgotlhang magareng ga ditheo tsa puso mo
lekaleng la bosetšhaba kgotsa la porofense tse di amanang le
maemo a Molaotheo, dithata kgotsa ditiro tsa ditheo dingwe le
dingwe tsa puso;
(b) swetsang ka bomolaotheo ba Molaotlhomo mongwe le
mongwe wa palamente kgotsa porofense, mme e ka dira jalo
fela mo mabakeng a a solofetsweng mo karolong 79 kgotsa
121;
(c) swetsang dikopo tse di solofelwang mo karolong 80 kgotsa
122;
(d) swetsang ka ga bomolaotheo ba tlhabololo nngwe le nngwe
go Molaotheo;
(e) tlhomamisang gore Palamente kgotsa Poresidente o paletswe
ke go dira ka fa Molaotheong; kgotsa
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
108
(f) go tlhomamisa Molaotheo wa porofense mo mabakeng a
karolo 144.
(5) Kgotlatshekelo ya Molaotheo e tsaya tshwetso ya makgaolakgang
mabapi le Peomolao ya Palamente, Peomolao ya Porofense kgotsa
maitsholo a Poresidente ka fa molaotheong, e bile e tshwanetse go
netefatsa taelo nngwe le nngwe e e tlhokang boleng e e dirilweng
ke Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo kgotsa Kgotlatshekelokgolo,
pele taelo eo e nna le boleng.
(6) Peomolao ya bosetšhaba kgotsa melawana ya Kgotlatshekelo ya
Molaotheo e tshwanetse go letla motho, fa e le mo kgatlegong ya
bosiamisi le ka tetla ya Kgotlatshekelo ya Molaotheo -
(a) go tlisa morero ka tlhamalalo kwa Kgotlatshekelong ya
Molaotheo;
(b) go dira boikuelo ka tlhamalalo kwa Kgotlatshekelong ya
Molaotheo go tswa kwa Kgotlatshekelong nngwe le nngwe.
(7) Morero wa molaotheo o akaretsa ntlha nngwe le nngwe e e amang
thanolo, tshireletso kgotsa tiragatso ya Molaotheo.
168 Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo
(1) Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo e na le Poresidente, Motlatsa
Poresidente le palo ya baatlhodi ba boikuelo e e tlhomamisiwang
ka Molao wa Palamente.
[Kl.(1) e emetswe ke k. 12 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(2) Morero o o fa pele ga Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo o
tshwanetse go swetswa ke palo ya baatlhodi e e tlhomamisitsweng
ke Molao wa Palamente.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 12 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(3) Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo e ka swetsa boikuelo mo
mererong yotlhe. Ke kgotlatshekelo e e kwa godimo ya boikuelo
kwa ntle le mo mererong ya molaotheo, e bile e ka swetsa fela -
(a) boikuelo;
(b) dintlha tse di amanang le boikuelo; le
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
109
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
(c) morero mongwe le mongwe o o ka romelwang kwa go yona
mo mabakeng a a ranotsweng ke Molao wa Palamente.
169 Dikgotlatshekelokgolo
Kgotlakgolo e ka swetsa -
(a) morero mongwe le mongwe ntle le morero o -
(i) Kgotlatshekelo ya Molaotheo fela e ka o swetsang; kgotsa
(ii) e neetsweng ka Peomolao ya Palamente go
kgotlatshekelo e nngwe ya kemo e e tshwanang le ya
Kgotlatshekelokgolo; le morero mongwe le mongwe o
o sa newang go Kgotlatshekelo e nngwe ka Molao wa
Palamente.
170 Dikgotlatshekelo tsa bo Magiseterata le Dikgotlatshekelo tse
dingwe
Dikgotlatshekelo tsa boMagiseterata le tsotlhe tse dingwe di ka swetsa ka
morero mongwe le mongwe o o sweditsweng ka Molao wa Palamente,
mme kgotlatshekelo ya kemo e e tlase go ya Kgotlatshekelo Kgolo ga e
na e botsa kgotsa e swetsa ka bomolaotheo ba peomolao nngwe le nngwe
kgotsa maitsholo a ga Poresidente.
171 Dithulaganyo tsa Kgotlatshekelo
Dikgotlatshekelo tsotlhe di dira mo mabakeng a peomolao ya bosetšhaba,
mme melawana le dithulaganyo tsa yona di tshwanetse go rulaganyediwe
mo mabakeng a peomolao ya bosetšhaba.
172 Maatla a Dikgotlatshekelo mo mabakeng a molaotheo
(1) Fa e sekaseka morero wa molaotheo o o mo taolong ya yona,
Kgotlatshekelo -
(a) e tshwanetse ya tlhomamisa gore molao mongwe le mongwe
kgotsa maitsholo a a sa tsamaisaneng le Molaotheo ga a na
boleng go ya ka go sa tlhomamang ga ona; e bile
110
(b) e ka dira taelo nngwe le nngwe e e tshiamo le tekatekano, go
akarediwa -
(i) taelo e e ngotlang boleng jwa tlhomamiso ya go tlhoka
boleng e e direlang kwa morago; le
(ii) taelo e e sekegang taelo ya go sa tlhomamang mo nakong
nngwe le nngwe le mo mabakeng mangwe le mangwe, go
letla bothati bo bo nonofileng go siamisa phoso.
(2)
(a) Kgotlakgolo ya Boikuelo, Kgotlatshekelo Kgolo kgotsa Kgotla
ya kemo e e tshwanang e e ka dira taelo tebang le boleng ba
bomolaotheo ba Peomolao ya Palamente, kgotsa Peomolao
ya Porofense, kgotsa maitsholo mangwe le mangwe a
Poresidente, mme taelo e e mabapi le go tlhoka boleng ga e
na maatla a tiragatso ntle le fa o tladitswe ke Kgotlatshekelo ya
Molaotheo.
(b) Kgotlatshekelo e e dirang taelo ya go tlhoka boleng ga
molaotheo e ka neela thibelo ya nakwana kgotsa kimologo
nngwe ya nakwana go lekoko kgotsa e ka emisa ditsamaiso
nakwana, go letetswe tshwetso ya kgotlatshekelo ya
Molaotheo ka ga boleng ba Molao oo kgotsa maitsholo ao.
(c) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanela go rulaganyetsa
thomelo ya taelo ya go tlhoka boleng ba molaotheo go
Kgotlatshekelo ya Molaotheo.
(d) Motho mongwe le mongwe kgotsa setheo sa puso se se nang
le kgatlhego e e lekaneng se ka ikuela, kgotsa sa dira kopo ka
tlhamalalo, go kgotlatshekelo ya Molaotheo go tlhomamisa
kgotsa go fetola taelo ya go tlhoka boleng ba molaotheo ka
kgotlatshekelo mo mabakeng a karolwana e.
173 Maatla a ka gale
Kgotlatshekelo ya Molaotheo, Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo; le
Dikgotlatshekelokgolo di na le maatla a ka gale go sireletsa le go laola
metseletsele ya tiragatso tsa tsona, le go tlhabolola molao wa selegae, go
tsewa tsiya dikgatlhego tsa bosiamisi.
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
111
174 Go thaphiwa ga batlhankedi ba boatlhodi
(1) Mosadi kgotsa monna mongwe le mongwe yo a nang le borutegi
bo bo maleba,e le motho yo a itekanetseng yo o tshwanetseng a
ka tlhophiwa go nna motlhankedi wa boatlhodi. Motho mongwe le
mongwe yo a tla kgethelwang mo Kgotlatshekelong ya Molaotheo
o tshwanetse gape e be e le moagi wa Aforika Borwa.
(2) Tlhokego ya gore bothati ba bosiamisi bo lebisise ka bophara
sebopego sa bomorafe le bong sa Aforika Borwa e tshwanela go
akanngwa fa batlhankedi ba boatlhodi ba tlhomiwa.
(3) Poresidente, jaaka tlhogo ya khuduthamaga ya bosetšhaba,
morago ga go rerisana le Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi, le
baeteledipele ba makoko a a emetsweng mo Kokoano Bosetšhaba
o tlhopha Moatlhodimogolo le Motlatsa Moatlhodimogolo
gape, morago ga go rerisana le Khomišene ya Tirelo ya
Bosiamisi, o tlhopha Poresidente le Motlatsa Poresidente wa
Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo.
[Kl.(3) e emetswe ke k. 13 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(4) Baatlhodi ba bangwe ba Kgotlatshekelo ya Molaotheo ba
tlhophiwa ke Poresidente jaaka tlhogo ya khuduthamaga ya
bosetšhaba, morago ga ditherisano le Moatlhodimogolo le
baeteledipele ba makoko a a nang le kemedi mo Kokoanong ya
Bosetšhaba go ya ka thulaganyo e e latelang:
(a) Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e tshwanetse go rulaganya
lenaane la bontlhopheng la maina a mararo go feta palo ya
ba ba tshwanetseng go tlhophiwa, e be e ise lenaane kwa go
Poresidente.
(b) Poresidente o tshwanela go tlhopha mo lenaaneng a ba a
gakolole Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi, ka mabaka, fa go
le bangwe ba bakgethiwa ba ba sa amogelesegeng, le fa go
tshwanetse go dirwa ditlhopho tse dingwe.
(c) Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e tshwanetse go tlaleletsa
lenaane ka bakgethiwa ba bangwe mme Poresidente o
tshwanetse go dira ditlhopho tse di saletseng mo lenaaneng le
le okeditsweng.
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
112
[Kl.(4) e emetswe ke k. 13 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(5) Ka dinako tsotlhe, bonnye ditokololo tse nne tsa Kgotlatshekelo ya
Molaotheo di tshwanetse ya bo e le batho ba e leng baatlhodi ka
nako ya fa ba kgethwa kwa Kgotlatshekelo ya Molaotheo.
(6) Poresidente o tshwanetse go kgetha baatlhodi ba dikgotlatshekelo
tsotlhe tse dingwe ka kgakololo ya Khomišene ya Tirelo tsa
Bosiamisi.
(7) Batlhankedi ba bangwe ba boatlhodi ba tshwanetse go tlhomiwa
go ya ka Molao wa Palamente o o tshwanetseng go netefatsa
gore go tlhomiwa, go tlhatlhosiwa, go sutisiwa kgotsa go rolwa
tiro kgotsa go tseelwa dikgato tsa kgalemo ga batlhankedi ba ba,
boatlhodi go diragala ntle le ditlhotlho kgotsa kgobelelo.
(8) Pele batlhankedi ba boatlhodi ba simolola go dira ditiro tsa bona,
ba tshwanetse go ikana, kgotsa go dumela, go ya ka Mametlelelo
2 gore ba tla tshegetsa le go sireletsa Molaotheo.
175 Baatlhodi ba Nama-o-sa-tshwere
(1) Poresidente a ka tlhopha mosadi kgotsa monna go nna moatlhodi
wa nama-o-sa-tshwere wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo fa
go le phatlhatiro kgotsa fa moatlhodi a seo. Go tlhophiwa go
tshwanetse go dirwa ka tshegetso ya tokololo ya Kabinete e e
rweleng maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi a dira ka tumelano
le Moatlhodimogolo.
[Kl.(1) e emetswe ke k. 14 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(2) Tokololo ya Kabinete e e rwelang maikarabelo a tsamaiso ya
bosiamisi e tshwanetse go tlhopha baatlhodi ba nama-o-satshwere
go dikgotlatshekelo tse dingwe morago ga puisano le
moatlhodi yo mogolo wa kgotlatshekelo e moatlhodi wa nama-osa-
tshwere a tla dirang mo go yona.
176 Dipaka tsa tiro le dituelo
(1) Moatlhodi wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo o tlhophiwa paka
e e sa ntšhwafadiweng ya dingwaga tse 12, mme o tshwanetse
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
113
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
go rola tiro fa a le bogolo ba dingwaga di le 70, mabapi le se se
diragalang pele, ntle le fa Molao wa Palamente o atolosa paka ya
tiro ya Moatlhodi wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo.
[Kl.(1) e emetswe ke k. 15 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(2) Baatlhodi ba bangwe ba nna mo tirong go fitlha ba gololwa go
dira go ya ka Molao wa Palamente.
(3) Dituelo, ditshiamelo le dikungo tsa baatlhodi ga di fokodiwe.
177 Go tlosiwa mo tirong
(1) Moatlhodi a ka tlosiwa mo tirong fela fa -
(a) Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e fitlhela gore moatlhodi ga
a kgone tiro, o bokoa thata mo tirong, o molato wa maitsholo
a a maswe; le
(b) fa Kokoano Bosetšhaba e tsaya tshwetso ya gore moatlhodi a
tlosiwe, a tshegediwa ke bonnye pedi-tharong ya ditokololo
tsotlhe.
(2) Poresidente o tshwanelwa ke go rola moatlhodi tiro fa tshwetso ya
gore a rolwe tiro e fetisitswe.
(3) Poresidente, ka kgakololo ya Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi, a
ka tlosa moatlhodi o e leng setlhogo sa thulaganyo mo ditaelong
tsa karolwana(1).
178 Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi
(1) Go na le Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi, e bopiwa ke -
(a) Moatlhodimogolo, yo o okamang dipitso tsa Khomišene;
(b) Poresidente wa Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo;
[ Tema(b) e emetswe k. 16(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao ya 2001.]
(c) Moatlhodi wa Poresidente a le mongwe yo o supilweng ke
Baatlhodi ba Poresidente;
(d) Tokololo e le nngwe ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a
tsamaiso ya bosiamisi, kgotsa mongwe yo a refosanyang le
ene, yo o supilweng ke yona tokololo eo ya Kabinete;
114
(e) babueledi ba babedi ba ba mo tirong, ba ba supilweng mo
babueleding go emela borutegi boo ka kakaretso, e bile ba
tlhophilwe ke Poresidente;
(f) babueledipotlana ba babedi ba ba supilweng mo
babueledipotlanang go emela borutegi boo ka kakaretso e bile
ba tlhopilwe ke Poresidente;
(g) Morutamolao a le mongwe yo o supilweng ke barutamolao ba
diyunibesithi tsa Aforika Borwa;
(h) batho ba barataro ba ba supilweng ke Kokoano Bosetšhaba
mo ditokololong tsa yona, bonnye ba bararo ba bona ba
tshwanela go nna ditokololo tsa makoko kganetso a a nang le
kemedi mo Kokoanong;
(i) baemedi ba bane ba leruri ba Khansele ya Bosetšhaba
ya Diporofense ba ba supilweng ke Khansele mmogo, ka
tshegetso ya boutu bonnye ya diporofense tse thataro;
(j) batho ba bane ba ba supilweng ke Poresidente jaaka tlhogo
ya Khuduthamaga ya bosetšhaba morago ga dipuisano le
makoko otlhe a a mo Kokoanong Bosetšhaba; le
(k) fa go sekwasekwa merero e e amanang le Kgotlatshekelokgolo
e e rileng,, Poresidente wa Moatlhodi wa Kgotla eo le
Tonakgolo ya porofense e e amegang, kgotsa mongwe gape
yo o supilweng ke mongwe le mongwe wa bona.
[Tema (k) e emetswe ke k. 2(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998 le k. 16(b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(2) Fa palo ya batho ba ba supilweng mo babueleding ka ditaelo
tsa karolwana(1)(e) kgotsa (f) e lekana le ya diphatlhatiro tse di
tshwanetseng go tladiwa, Poresidente o tshwanela go ba tlhoma.
Fa palo ya batho ba supilweng e feta palo ya diphatlhatiro tse di
tla tladiwang, Poresidente fa a buisanye le borutegi bo bo maleba,
o tshwanela go tlhoma ba ba lekaneng ba ba supilweng go tlatsa
diphatlhatiro, go tsewa tsia tlhokego ya go netefatsa gore ba ba
tlhophilweng ba emela borutegi ka kakaretso.
(3) Ditokololo tsa Khomišene tse di nopotsweng ke Khansele ya
Bosetšhaba ya Diporofense di dira go fitlha ba refosanwa maemo
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
115
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
botlhe, kgotsa go fitlha phatlhatiro nngwe e ka tlhagelela mo
palong ya bona. Ditokololo dingwe tse di neng di tlhophetswe
Khomišene di dira go fitlha ba refosanwa maemo ke bao ba ba
supileng kgotsa ba ba tlhophileng.
(4) Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e na le dithata le ditiro tse e di
neetsweng mo Molaotheong le peomolao ya bosetšhaba.
(5) Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e ka gakolola puso ya
bosetšhaba mo morerong mongwe le mongwe o o amanang
le boatlhodi kgotsa tsamaiso ya bosiamisi; fela, fa e sekaseka
morero mongwe le mongwe ntle le go kgethiwa ga moatlhodi, e
tshwanela go dira jalo ntle le ditokololo tse di kgethilweng go ya
ka karolwana(1)(h) le(i).
(6) Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e ka swetsa thulaganyo ya yona,
fela ditshwetso tsa Khomišene di tshwanelwa go tshegediwa ke
bontsi ba ditokololo tsa yona.
(7) Fa Moatlhodimogolo kgotsa Poresidente ya Kgotlatshekelo Kgolo
ya Boikuelo ka nakwana a sa kgone go dira mo Khomišeneng,
Motlatsa Moatlhodimogolo kgotsa Motlatsa Poresidente ya
Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo, o tsaya maemo a gagwe mo
Khomišeneng.
[Kl.(7) e tlaleleditswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998 le go emelwa ke k.
16(c) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(8) Poresidente le batho ba ba tlhophang, ba ba supang le ba ba
kayang ditokolo tsa Khomišene go ya ka karolwana(1)(c),(e),(f)
le (g), ba ka, ka mokgwa o o tshwanang, tlhopha, supa kgotsa go
kaya mongwe malebana le mongwe le mongwe wa ditokololo tseo,
go dira mo Khomišeneng fa tokololo e e amegang ka nakwana
e sa kgone go dira jalo ka lebaka la go tlhoka bokgoni jwa lona
kgotsa ka go se nne teng mo Rephaboliking ka lebaka lengwe le
lengwe le le utlwagalang.
[Kl.(8) e tlaleleditswe ke k. 2(b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998.]
116
179 Bothati ba Botšhotšhisi
(1) Go bothati bo le nosi ba botšhotšhisi mo Rephaboliking bo bo
bopilweng go ya ka Molao wa Palamente, bo boplilwe ke -
(a) Mokaedi wa Bosetšhaba wa Botšhotšhisi ba Botlhe, o e
leng tlhogo ya bothati ba botšhotšhisi, e bile a kgethilwe ke
Poresidente jaaka tlhogo ya khuduthamaga ya bosetšhaba; le
(b) Bakaedi ba Botšhotšhisi ba Botlhe le batšhotšhisi jaaka go
beilwe ka molao wa Palamente.
(2) Bothati ba botšhotšhisi bo na le maatla go tlhatlhela molato wa
tshenyo, boemong ba puso, le go dira ditiro dingwe le dingwe tse
di tshokileng di ama go tlhatlhela melato ya tshenyo.
(3) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanela go netefatsa gore Bakaedi
ba Botšhotšhisi ba botlhe-
(a) ba na le borutegi bo bo tshwanelang;
(b) ba rwala maikarabelo a botšhotšhisi mo ditaolong tse di
kgethegileng, go ya ka karolwana(5).
(4) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanela go netefatsa gore bothati
bo bo tšhotšhisang bo diragatsa ditiro tsa bona ntle le poifo,
ditlhotlho kgotsa kgobelelo.
(5) Mokaedi wa Bosetšhaba wa Botšhotšhisi ba Botlhe -
(a) o tshwanela go tlhotlhomisa, ka tumalano ya tokololo ya
Kabinete e e rweleng maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, le
fa morago ga dipuisano le Bakaedi ba Botšhotšhisi ba botlhe,
maikemisetso a botšhotšhisi a a tshwanelwang go tsewa tsia
mo tiragatsong ya botšhotšhisi;
(b) o tshwanela go ntsha dikaelo tsa maikemisetso tse di
tshwanelwang go tsewa tsia mo tiragatsong ya botšhotšhisi;
(c) a ka tsereganya mo tiragatsong ya botšhotšhisi fa go sa
inaakanngwe le dikaelo tsa maikemisetso; le
(d) a ka sekaseka tshwetso ya go tšhotšhisa kgotsa go se
tšhotšhise, morago ga go rerisana le Mokaedi wa Botšhotšhisi
ba Botlhe o o maleba, le morago ga go amogela boipiletso
mo nakong e e beilweng ke Mokaedi wa Bosetšhaba wa
Botšhotšhisi ba Botlhe, go tswa mo ba ba latelang:
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
117
KGAOLO 8: DIKGOTLATSHEKELO LE TSAMAISO YA BOSIAMISI
(i) Molatofadiwa.
(ii) Moikuedi.
(iii) Motho mongwe le mongwe yoo Mokaedi wa Bosetšhaba
a mo kayang a le maleba.
(6) Tokokolo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a tsamaiso ya
bosiamisi o tshwanela go diragatsa maikarabelo a bofelo godimo
ga bothati ba botšhotšhisi.
(7) Merero yotlhe e e amang bothati ba botšhotšhisi e tshwanelwa ke
go tlhomamisiwa ka peomolao ya bosetšhaba.
180 Merero mengwe e e amang tsamaiso ya bosiamisi
Peomolao ya Bosetšhaba e ka kgontsha morero mongwe le mongwe o
o amang tsamaiso ya bosiamisi, o o sekwasekwang ke Molaotheo, go
akarediwa -
(a) manaane a katiso ya batlhankedi ba boatlhodi;
(b) dithulaganyo tsa go sekaseka dingongorego mabapi le
batlhankedi ba boatlhodi; le
(c) go tsaya karolo ga batho ntle le batlhankedi ba boatlhodi mo
ditshwetsong tsa kgotlatshekelo.
118
KGAOLO 9
DITHEO TSA PUSO TSE DI
TSHEGETSANG DEMOKERASI YA
MOLAOTHEO (kl 181-194)
181 Go tlhomiwa ga tsona le metheo ya taolo
(1) Ditheo tse di latelang di tiisa demokerasi ya molaotheo mo
Rephaboliking:
(a) Mosireletsi wa Botlhe.
(b) Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa
[Tema(b) e tlhabolotswe ke k. 4 ya Molao 65 wa 1998.]
(c) Khomišene ya Tsweletso le Tshireletso ya Ditshwanelo tsa
Setso, Bodumedi, le Ditlhopha tsa dipuo.
(d) Khomišene ya Tekatekano ya Bong.
(e) Moruni-Kakaretso.
(f) Khomišene ya Ditlhopho.
(2) Ditheo tse di ikemetse ka nosi, e bile di laolwa fela ke Molaotheo
le molao, ga di a tshwanela go tsaya letlhakore e bile di
tshwanetse go dirisa maatla a tsona le go dira ditiro tsa tsona ntle
le poifo, ditlhotlho le kgobelelo.
(3) Ditheo tse dingwe tsa puso, ka dikgato tsa peomolao le tse
dingwe, di tshwanetse go thusa le go sireletsa ditheo tse go
netefatsa go ikemela, go se tseye letlhakore, seriti le go bokgoni
ba ditheo tse.
(4) Ga go motho ope kgotsa setheo sengwe sa puso se se tla
itshunyang mo go direng ga ditheo tse.
(5) Ditheo tse di ikarabelang go Kokoano Bosetšhaba, e bile di
tshwanetse go bega dikgato le ditiro tsa tsona mo Kokoanong,
bonnye gangwe ka ngwaga.
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
119
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
Mosireletsi wa Botlhe (kl 182-183)
182 Ditiro tsa Mosireletsi wa Botlhe
(1) Mosireletsi wa Botlhe o na le dithata tse, jaaka go rulagantse
bothati jwa peomolao wa bosetšhaba -
(a) go tlhotlhomisa maitsholo mangwe le mangwe mo mererong
ya puso, kgotsa mo tsamaisong ya puso mo makaleng
mangwe le mangwe a puso a go belaelwang go sa lolama
kgotsa a kwa bokhutlong a ka nnang le bomenemene bongwe
kgotsa kgobelelo;
(b) go dira pegelo ka maitsholo a; le
(c) go tsaya dikgato tse di maleba tse di siamisang.
(2) Mosireletsi wa Botlhe o na le dithata le ditiro dingwe gape tse a di
abelwang ke peomolao ya bosetšhaba.
(3) Mosireletsi wa Botlhe ga a tshwanela go batlisisa ditshwetso tsa
kgotlatshekelo.
(4) Mosireletsi wa Botlhe o tshwanelwa go ka fitlhelelwa ke batho
botlhe le baagi botlhe.
(5) Pegelo nngwe le nngwe e e tlhagisitsweng ke Mosireletsi wa
Botlhe e tshwanetse go ka fitlhelelwa ke botlhe, ntle le fa maemo
a a kgethegileng, a a tla tlhomamisiwang ka fa ditaelong tsa
peomolao ya bosetšhaba, a tlhoka gore pegelo e tsholwe mo
sephiring.
183 Pakatiro
Mosireletsi wa Botlhe o thapiwa paka ya ngwaga tse supa tse di sa
ntšhwafadiweng.
120
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho
ya Aforika Borwa (k 184)
184 Ditiro tsa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika
Borwa
(1) Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa e
tshwanetse go -
(a) tsweletsa tlotlo ya ditshwanelo tsa botho le mowa wa
ditshwanelo tsa botho;
(b) tsweletsa, tshireletso kgodiso le phitlhelelo ya ditshwanelo tsa
botho; le
(c) go baya leitlho le go tlhotlhomisa tshegetso ya maemo a
ditshwanelo tsa botho mo Rephaboliking.
(2) Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa e na
le dithata, jaaka go tlhomamisitswe le lekgotla la peomolao
ya bosetšhaba, tse di tlhokagalang go dira ditiro tsa yona, go
akaretsa thata-
(a) ya go batlisisa le go dira pegelo ka tshegetso ya ditshwanelo
tsa botho;
(b) ya go tsaya dikgato go lere tshiamiso fa ditshwanelo tsa botho
di tlontlolotsweng teng;
(c) ya go dira dipatlisiso; le
(d) ya go ruta.
(3) Ngwaga mongwe le mongwe, Khomišene ya Ditshwanelo tsa
Botho e tshwanetse go lopa ditheo tsa puso tse di maleba go neela
Khomišene tshedimoso ka dikgato tse di di tsereng go fitlhelela
ditshwanelo tsa matlo, tlhokomelo ya boitekanelo, dijo, metsi,
tshireletsego ya loago, thuto le tikologo.
(4) Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa e na le
dithata le ditiro dingwe gape tse e di abelwang ke peomoloa ya
bosetšhaba.
[K. 184 e tlhabolotswe ke k. 4 ya Molao 65 wa 1998.]
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
121
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
Khomišene ya Tsweletso le Tshireletso
ya Ditshwanelo tsa setso, Bodumedi le
Ditlhopha tsa Dipuo (kl 185-186)
185 Ditiro tsa Khomišene
(1) Maikaelelo a ntlha a Khomišene ya Tsweletso le Tshireletso ya
Ditshwanelo tsa setso, Bodumedi le Ditlhopha tsa Dipuo ke -
(a) go tsweletsa tlotlo ya ditshwanelo tsa setso, bodumedi le
ditlhopha tsa dipuo;
(b) go tsweletsa le go atisa kagiso, botsalana, botho, kgotlelelo
le bongwe fela jwa bosetšhaba fa gare ga ditlhopha tsa
setso, bodumedi le tsa ditlhopha tsa dipuo, ka ikaego
mo tekatekanong, go se tlhotlhololwe, le kamano e e
gololosegileng; le
(c) go rotloetsa go tlhomiwa kgotsa kamogelo, go ya ka
peomolao, ya lekgotla la setso kgotsa lengwe gape kgotsa
makgotla a setlhopha sa magae kgotsa ditlhopha mo Aforika
Borwa.
(2) Khomišene e na le thata, jaaka go beilwe ka peomolao ya
bosetšhaba, a a tlhokegang go fitlhelela maikaelelo a ona a ntlha,
go akarediwa maatla a go ela tlhoko, go tlhotlhomisa, go batlisisa,
go ruta, go ngoka, go gakolola le go bega ka merero e e amang
ditshwanelo tsa ditlhopha tsa setso, bodumedi le ditlhopha tsa
dipuo.
(3) Khomišene e ka bega morero mongwe le mongwe o o welang mo
dithateng le ditirong tsa yona, go Khomišene ya Ditshwanelo tsa
Botho ya Aforika Borwa go tlhotlhomisiwa.
[Kl.(3) e tlhabolotswe ke k. 4 ya Molao 65 wa 1998.]
(4) Khomišene e na dithata le ditiro dingwe gape tse di abelwang ke
peomolao ya bosetšhaba
122
186 Sebopego sa Khomišene
(1) Palo ya ditokololo tsa Khomišene ya Tsweletso le Tshireletso ya
Ditshwanelo tsa Ditlhopha tsa setso, Bodumedi le Dipuo le go
tlhophiwa le ditaelo tsa ditiro tsa yona di tshwanetse go bewa ka
peomolao ya bosetšhaba.
(2) Sebopego sa Khomišene se tshwanela -
(a) go nna le boemedi ka kakaretso ba ditlhopha tsa setso,
bodumedi le dipuo mo Aforika Borwa; le
(b) go supa ka kakaretso sebopego sa bong sa Aforika Borwa.
Khomišene ya Tekatekano ya Bong
(k 187)
187 Ditiro tsa Khomišene ya Tekatekano ya Bong
(1) Khomišene ya Tekatekano ya Bong e tshwanela go tsweletsa tlotlo
ya tekatekano ya bong le tshireletso, kgodiso le phitlhelelo ya
tekatekano ya bong.
(2) Khomišene ya Tekatekano ya Bong e na le maatla, jaaka go beilwe
ka peomolao ya bosetšhaba, e e tlhokegang go dira ditiro tsa
yona, go akarediwa thata ya go ela tlhoko, go tlhotlhomisa, go
batlisisa, go ruta, go ngoka, go gakolola le go bega merero e e
amang tekatekano ya bong.
(3) Khomišene ya tekatekano ya bong e na le dithata le ditiro dingwe
gape tse e di abelwang peomolao ya bosetšhaba.
Moruni-Kakaretso (kl 188-189)
188 Ditiro tsa Moruni-Kakaretso
(1) Moruni-Kakaretso o tshwanetse go runa a ba a bega ka matlotlo,
kanegelo ya matlotlo le tsamaiso ya matlotlo ya -
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
123
(a) mafapha otlhe a bosetšhaba le diporofense le ditsamaiso;
(b) bommasepala botlhe; le
(c) setheo sengwe le sengwe gape kgotsa kemedi nngwe le
nngwe e e rweleng maikarabelo ka matlotlo, se go tlhokegang
ka taolo ya peomolao ya bosetšhaba kgotsa ya porofense gore
se runwe ke Moruni-Kakaretso.
(2) Mo godimo ga ditiro tse di laoletsweng ka karolwana(1), e bile go
laola peomolao nngwe le nngwe, Moruni Kakaretso a ka runa a le
go bega ka ga diakhaonte, dikanegelo tsa matlotlo le tsamaiso ya
matlotlo ya -
(a) setheo sengwe le sengwe se se duelwang go tswa mo
Letloleng la Lotseno lwa Bosetšhaba, lotseno lwa porofense
kgotsa lwa ga mmasepala; kgotsa
(b) setheo sengwe le sengwe, se se neetsweng thata ka molao
mongwe le mongwe go amogela madi a maikaelelo a ona e
leng go thusa setšhaba.
(3) Moruni-Kakaretso o tshwanetse a gorosa dipego tsa boruni go
peomolao nngwe le nngwe e e nang le kgatlhego e e maleba
mo thunong, le go bothati bongwe le bongwe bo bo laotsweng
ke peomolao ya bosetšhaba. Dipego tsotlhe di tshwanetse tsa
phasaladiwa.
(4) Moruni-Kakaretso o na le dithata le ditiro dingwe gape tse a di
abelwang ke peomolao ya bosetšhaba.
189 Pakatiro
Moruni-Kakaretso o tshwanetse go thapiwa paka e e lekanyeditsweng, e
e sa ntšhwafadiweng, e e fa gare ga dingwaga di le tlhano go ya go tse
di lesome.
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
124
Khomišene ya Ditlhopho (kl 190-191)
190 Ditiro tsa Khomišene ya Ditlhopho
(1) Khomišene ya Ditlhopho e tshwanetse ya -
(a) laola ditlhopho tsa bosetšhaba, tsa porofense, le makgotla a
peomolao ya bommasepala, ka fa thulaganong ya peomolao
ya bosetšhaba;
(b) netefatsa gore ditlhopho tseo di gololesegile e bile di lolame;
le
(c) go phasalatsa dipholo tsa ditlhopho mo nakong e e beilweng
ke peomolao ya bosetšhaba, e bile e le khutshwane ka fa go
kgonegang.
(2) Khomišene ya Ditlhopho e na le dithata le ditiro dingwe gape tse
di laoletsweng ke peomolao ya bosetšhaba.
191 Sebopego sa Khomišene ya Ditlhopho
Khomišene ya Ditlhopho bonnye e tshwanetse ya nna le batho ba bararo.
Palo le paka ya bodiredi jwa ditokololo e tshwanetse ya bewa ke peomolao
ya bosetšhaba.
Bolaodi jo bo Ikemetseng jo bo Laolang
Kgaso (k 192)
192 Bolaodi ba Kgaso
Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go tlhoma bolaodi jo bo
ikemetseng go laola kgaso go ya ka dikgatlhego tsa botlhe, le go netefatsa
tolamo le methalethale ya dikakanyo tse e leng kemedi ya setšhaba sa
Aforika Borwa.
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
125
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
Dikaelo-Kakaretso (kl 193-194)
193 Go thapiwa
(1) Mosireletsi wa Botlhe le ditokololo tsa Khomišene tse di
tlhomilweng ka Kgaolo e e tshwanetse go nna basadi le banna ba
e leng -
(a) baagi ba maAforika-Borwa;
(b) ba nonofile e bile a siametse go tsaya maemo a tiro a a
kgethegileng ao; e bile
(c) ba ikamanya le ditlhokego tse di beilweng ke peomolao ya
bosetšhaba.
(2) Tlhokego ya dikhomišene tse di tlhomilweng ka kgaolo e go supa
ka bophara sebopego sa bomorafe le bong ba maAforika Borwa e
tshwanela go tsewa tsia fa badiredi ba Khomišene ba thapiwa.
(3) Moruni-Kakaretso o tshwanetse go nna mosadi kgotsa monna
yo e leng moagi wa Aforika Borwa e bile a nonofile e bile a
siametse go tsaya maemo a bodiredi joo. Boitseanape jwa, kgotsa
maitemogelo, mo boruning, matlotlo a puso, le tsamaisopuso di
tshwanetse go tsewa tsia fa go thapiwa Moruni-Kakaretso.
(4) Poresidente, ka katlanegiso ya Kokoano Bosetšhaba, o tshwanela
go thapa Mosireletsi wa Botlhe, Moruni-Kakaretso le Ditokololo
tsa -
(a) Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa;
[Tema(a) e tlhabolotswe ke k. 4 ya Molao 65 wa 1998.]
(b) Khomišene ya Tekatekano ya Bong; le
(c) Khomišene ya Ditlhopho.
(5) Kokoano Bosetšhaba e tshwanetse go atlanegisa batho -
(a) ba ba kgethilweng ke komiti ya Kokoano, e e emetsweng ka go
lekalekana ke ditokololo tsa makoko otlhe a a emetsweng mo
Koakoanong;
(b) ba ba amogetsweng ke Kokoano ka tshwetso e e tserweng ke
tshegetso ya diboutu -
126
(i) tsa bonnye diperesente di le 60, tsa maloko a Kokoano,
fa katlenegiso e ama go thapiwa ga Mosireletsi wa Botlhe
kgotsa Moruni-Kakaretso; kgotsa
(ii) ya bontsi jwa maloko a Kokoano, fa katlenegiso e ama go
thapiwa ga leloko la Khomišene.
(6) Kamego ya batho mo loagong mo tsamaisong ya katlanegiso e ka
rulaganyediwa jaaka go lebeletswe mo karolong 59(1)(a).
194 Go ntshiwa mo tirong
(1) Mosireletsi wa Botlhe, Moruni Kakaretso kgotsa tokololo ya
Khomišene e e tlhomilweng ka Kgaolo e a ka ntshiwa mo tirong
fela ka -
(a) lebaka la maitsholo a maswe, go tlhaela kgotsa go tlhoka
bokgoni;
(b) tlhotlhomiso e e jalo ka Komiti ya Kokoano Bosetšhaba; le
(b) thebolo ya Kokoano ya tshwetso e e gwetlhang gore
motlhankedi a rolwe tiro, e bile e rebotswe ke bontsi ba
ditokololo tsa Kokoano.
(2) Tshwetso ya Kokoano Bosetšhaba mabapi le go ntshiwa mo tirong
ga -
(a) Mosireletsi wa Botlhe, kgotsa Moruni-Kakaretso e tshwanetse
go tsewa ka tshegetso ya diboutu tsa bonnye ba pedi-tharong
tsa maloko a Kokoano; kgotsa
(b) Fa e le leloko la Khomišene, e tsewe ka tshegetso ya boutu ya
bontsi jwa maloko a Kokoano.
(3) Poresidente -
(a) a ka beela kwa thoko motho yo o mo tirong nakwana nako nngwe
le nngwe morago ga tshimologo ya ditsamaiso tsa ditherisano
tsa komiti ya Kokoano ya Bosetšhaba go ntsha motho yo jalo mo
tirong; le
(b) o tshwanetse go ntsha motho mo tirong fa Kokoano e rebotse
tshwetso e e gwetlhang go ntshiwa ga motho yoo.
KGAOLO 9: DITHEO TSA PUSO TSE DI TSHEGETSANG DEMOKERASI YA MOLAOTHEO
127
KGAOLO 10
TSAMAISOPUSO (kl 195-197)
195 Metheo ya meetlo le meono e e laolang tsamaisopuso
(1) Tsamaisopuso e tshwanetse go laolwa ke dikgatlhego le metheo
ya demokerasi e e akareditsweng mo Molaotheong, go akarediwa
metheo e e latelang:
(a) Maemo a a kwa godimo a maitsholo le boitseanape jwa
badiredi a tshwanetse go tswelediwa le go tshegediwa.
(b) Bokgoni, tiriso e e botoka ya metswedi ya ikonomi e
tshwanetse go tswelediwa.
(c) Tsamaisopuso e tshwanetse e nne e e sekametseng mo
tswelelopeleng.
(d) Ditirelo di tshwanetse go abiwa ntle le ditlhotlho, ka tolamo,
ka go lekalekana, go ntle le tshekamelo letlhakoreng.
(e) Ditlhokego tsa batho di tshwanetse go tsewa tsia, mme
setšhaba se tshwanetse go rotloediwa go nna le seabe mo
dithulaganyetsong tsa isagwe.
(f) Tsamaisopuso e tshwanetse go nna le maikarabelo.
(g) Go nna mo pontsheng go tshwanetse go rotloediwa ka go
neela setšhaba tshedimosetso e e bonako, e e fitlhelesegang,
le ya boammaruri.
(h) Tsamaiso e e siameng ya tsamaiso ya bokgoni, le tlhabololo
ya borutegi di tshwanetse go rotloediwa go nonofisa badiri
mo tirong gore ba ba fitlhelele bokgoni jo bo kwa godimo.
(i) Tsamaisopuso e tshwanela go nna kemedi ya batho ba
Aforika Borwa ka bophara, ka ditlwaelo tsa botsamaisi ba
tiro le badiri bo bo ikaegileng ka bokgoni, phitlhelelo ya
boammaruri, tolamo, le tlhokego ya go siamisa ditshokamo
tsa nako e fetileng go fitlhelela boemedi bo bo sephara.
(2) Metheo e e fa godimo e e tshwanela go diragatswa mo -
(a) botsamaising mo lekaleng lengwe le lengwe la puso;
KGAOLO 10: TSAMAISOPUSO
128
(b) ditheong tsa puso;
(c) ditirokgolong tsa puso.
(3) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go netefatsa tsweletso ya
meetlo le metheo e e umakilweng mo karolwaneng(1).
(4) Go thapiwa ga palo e e rileng ya batho mo thulaganyong ya
tsamaisopuso go go ikaegileng ka dikakanyo tsa maano ga go
thibelwe, mme peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go laola go
thapiwa go, mo tirelong ya botlhankedi ba puso.
(5) Peomelao e e laolang tsamaisopuso e ka farologanya magareng
ga maphata, ditsamaiso, kgotsa ditheo tsa tsamaiso ya puso tse di
fapaneng.
(6) Mokgwa le ditiro tsa maphata a a farologaneng, ditsamaiso
kgotsa ditheo tsa tsamaisopuso ke dintlha tse di maleba tse
di tshwanetseng go tsewa tsia mo peomolaong o o laolang
tsamaisopuso.
196 Khomišene ya Bodiredipuso
(1) Go na le Khomišene ya Bodiredipuso e le nosi mo Rephaboliking.
(2) Khomišene e ikemetse e bile e tshwanetse go sa tseye letlhakore,
mme e tshwanetse go diragatsa dithata tsa yone le go dira ditiro
tsa yone ntle le poifo, go mpampetsa kgotsa kgobelelo mo
dikgatlhegelong tsa go tshola botsamaisi ja botlhe jwa tota le jwa
bokgoni le maemo a a kwa godimo a meetlo ya seporofešenale mo
bodiredipusong. Khomišene e tshwanetse go laolwa ke peomolao
ya bosetšhaba.
(3) Ditheo tse dingwe tsa puso, ka peomolao le dikgato dingwe, di
tshwanetse go thusa le go sireletsa Khomišene go tlhomamisa
boikemedi, go sa tseyeng letlhakore, seriti le bokgoni jwa
Khomišene. Ga go motho ope kgotsa setheo sa puso se se ka
sunyang nko mo go direng ga Khomišene.
(4) Dithata le ditiro tsa Khomišene ke -
(a) go tsweletsa meetlo le metheo e e tlhagisitsweng mo karolo
195, mo bodiredingpuso jotlhe;
KGAOLO 10: TSAMAISOPUSO
129
(b) go tlhotlhomisa, go ela tlhoko le go tlhatlhoba thulaganyo le
tsamaiso, le ditiro tsa badiredi ba bodiredipuso;
(c) go tshisinya dikgato go tlhomamisa tirelo ya tota le ya
bokgoni mo bodiredipusong;
(d) go neela dikaelo tse maikaelelo a tsone e leng go tlhomamisa
gore ditsamaiso tsa badiredi tse di amang go thapiwa, go
sutisiwa, go tlhatlosiwa le go kobiwa di lepalepana le meetlo
le metheo e e tlhagisitsweng mo karolong 195;
(e) go naya pegelo mabapi le ditiro tsa yone, le tiragatso ya ditiro
tsa yone, go akaretsa diphitlhelelo dingwe le dingwe tse e
ka di dirang le dikaelo le dikgakolo tse e ka di nayang, le go
neelana ka dipholo tsa selekano se meetlo le metheo jaaka e
tlhagisitswe mo karolong 195 se diragatswa.
(f) E ka nna ka boyona kgotsa ka go amogela ngongorego -
(i) go tlhotlhomisa le go tlhatlhoba tiragatso ya ditiro tsa
badiredi le botsamaisi jwa botlhe, le go begelela bothati
ba Khuduthamaga e e maleba le peomolao;
(ii) go tlhotlhomisa dingongorego tsa badiri mo
bodiredipusong mabapi le melao ya semmuso kgotsa
ditlogelo, le go atlenegisa dipaakanyo tse di maleba;
(iii) go ela tlhoko le go tlhotlhomisa go latelwa ga ditsamaiso
tse di tshwanetseng mo bodiredipusong; le
(iv) go gakolola ditheo tsa puso tsa bosetšhaba le porofense
mabapi le ditiro tsa badiredi mo bodiredipusong go
akaretsa tseo di leng mabapi le go ngokiwa, go thapiwa,
go sutisiwa, go ntshiwa mo tirong le dintlha tse dingwe
tsa ditiro tsa badiri mo bodiredipusong.
(g) go dira kgotsa go diragatsa dithata tsa tlaleletso kgotsa ditiro
tse di tlhagisiwang ke Molao wa Palamente.
[Tema (g) e tlaleleditswe ke k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998.]
(5) Khomišene e ikarabela go Kokoano Bosetšhaba.
(6) Khomišene e tshwanetse go tlhagisa pegelo bonnye, gangwe ka
ngwaga go ya ka karolwana(4)(e) -
KGAOLO 10: TSAMAISOPUSO
130
(a) go Kokoano Bosetšhaba; le
(b) mabapi le ditiro tsa yone mo porofenseng, go kgotlapeomolao
ya porofense eo.
(7) Khomišene e na le baKomišenara ba ba latelang ba le 14, ba ba
supilweng ke Poresidente:
(a) Bokomišenara ba le batlhano ba ba amogetsweng ke Kokoano
Bosetšhaba go ya ka karolwana 8(a); le
(b) Komišenara a le mongwe mo porofenseng nngwe le nngwe a
supilwe ke Tonakgolo ya porofense go ya ka karolwana 8(b).
(8)
(a) Komišenara yo a supilweng go ya ka karolwana 7(a) o
tshwanetse go -
(i) go atlenegisiwa ke komiti ya Kokoano Bosetšhaba e e
emetsweng ka go lekalekana ke maloko a makoko otlhe a
a emetsweng mo Kokoanong; le
(ii) amogelwa ke Kokoano ka tshwetso e e tserweng ka
tshegetso ya diboutu tsa bontsi jwa maloko a yona.
(b) Komišenara yo a supilweng ke Tonakgolo ya porofense o
tshwanetse go -
(i) go atlenegisiwa ke komiti ya kgotlapeomolao ya
porofense, e e nang le maloko a a lekanang a makoko
otlhe a a emetsweng mo kgotlapeomolaong; le
(ii) amogelwa ke kgotlapeomolao ka tshwetso e e tserweng ke
tshegetso ya diboutu tsa bontsi jwa maloko a yona.
(9) Molao wa Palamente o tshwanetse go laola tsamaiso ya go supiwa
ga boKomišenara.
(10) Komišenara o supiwa sebaka sa dingwaga di le tlhano, se se
ntšhwafaletsweng sebaka se le sengwe fela, mme e tshwanetse go
nna mosadi kgotsa monna yo e leng -
(a) moagi wa Aforika Borwa, gape e le
(b) motho yo o tiileng e bile a itekanetse, a na le kitso le
maitemogelo mo, botsamaising, boeteledipeleng kgotsa
dikaelo tsa bodiredipuso.
KGAOLO 10: TSAMAISOPUSO
131
KGAOLO 10: TSAMAISOPUSO
(11) Komišenara a ka tloswa mo tirong fela mo -
(a) mabakeng a go tlhoka boitsholo, go tlhaela kgotsa go palelwa;
(b) phitlhelelong ya go nna jalo ke Komiti ya Kokoano Bosetšhaba
kgotsa mo lebakeng la Komišenara yo a supilweng ke
Tonakgolo ya porofense, ke Komiti ya Kgotlapeomolao
ya porofense eo; le kamogelong ya Kokoano kgotsa
Kgotlapeomolao ya porofense e e amegang, ya tshwetso e e
nang le tshegetso ya diboutu tsa bontsi tsa maloko a yona, tse
di dirang ipiletso ya gore Komišenara a tlosiwe mo tirong.
(12) Poresidente o tshwanetse go tlosa Komišenara yo o amegang yo o
mo tirong mo -
(a) kamogelong ke Kokoano ya tshwetso e e dirang ipiletso ya
gore Komišenara yo a tlosiwe; kgotsa
(b) kitsiso e e kwadilweng ya ga Tonakgolo gore Kgotlapeomolao
e amogetse tshwetso e e dirang ipiletso ya go tlosiwa ga
Komišenara yoo.
(13) Bokomišenara ba ba umakiwang mo karolwaneng 7(b) ba
ka diragatsa dithata le go dira ditiro tsa Khomišene mo
diporofenseng tsa bona jaaka go laotswe ke peomolao ya
bosetšhaba.
197 Bodiredipuso
(1) Mo botsamaisingpuso go na le bodiredipuso jwa Rephaboliki,
bo bo tshwanetseng go dira, le go agiwa, go ya ka peomelao ya
bosetšhaba, e bile bo tshwanetse go diragatsa ka boikanyego,
maikemisetso a a leng ka fa molaong wa puso ya ga jaana.
(2) Ditaelo le mabaka a go thapiwa ga batho mo bodiredipusong
di tshwanetse go laolwa ke peomolao ya bosetšhaba. Badiredi
ba tshwanelwa ke phenšene e e siameng jaaka go laotswe ka
peomolao ya bosetšhaba.
(3) Ga go a tshwanela go nna le modiredipuso ope yo o ka
mpampediwang kgotsa go gobelelwang ka gonne motho yo o o
tshegetsa lekoko le le rileng la sepolotiki kgotsa maikemisetso a
lekoko leo.
132
(4) Mebuso ya diporofense e rwele maikarabelo a go ngokela, go
thapa, go tlhatlosa, go sutisa le go tloswa mo tirong ga maloko
a bodiredipuso mo botsamaising jwa bone go ya ka meono le
maemo a a tshwanang a a diragadiwang mo bodiredipusong.
KGAOLO 10: TSAMAISOPUSO
133
KGAOLO 11
DITIRELO TSA PABALESEGO
(kl 198-210)
198 Metheo e e laolang
Metheo e e latelang e laola pabalesego ya bosetšhaba mo Rephaboliking:
(a) Pabalesego ya bosetšhaba e tshwanetse go bontsha
maikaelelo a baagi botlhe ba Aforika Borwa, mongwe le
mongwe kgotsa jaaka setšhaba, go tshela ka tekatekano, go
tshela ka kagiso le kutlwano, go se na letshogo le botlhoki, le
go batla botshelo bo bo botoka.
(b) Go setswa go tshela ka kagiso le kutlwano, go thibela moagi
mongwe le mongwe wa Aforika Borwa go nna le seabe mo
kgotlhannyeng ya dibetsa, e ka nna ya bosetšhaba kgotsa
ya boditšhaba kgotsa ya boditšhabatšhaba, ntle le fa go
laetswe jalo go ya ka fa Molaotheong kgotsa peomolaong ya
bosetšhaba.
(c) Pabalesego ya bosetšhaba e tshwanetswe go latelwa go ya ka
fa molaong, go akarediwa molao wa boditšhabatšhaba.
(d) Pabalesego ya bosetšhaba e ka fa tlase ga taolo ya
khuduthamaga ya bosetšhaba.
199 Go tlhomiwa, kagego le maitsholo a ditirelo tsa pabalesego
(1) Ditirelo tsa pabalesego tsa Rephaboliki di na le letsholotshireletso
le le lengwe fela, tirelo ya sepodisi e le nosi le ditirelo tsa botlhodi
tse di ka tlhomiwang go ya ka Molaotheo.
(2) Letsholotshireletso ke lona sesole se le nosi se se ka fa molaong
mo Rephaboliking.
(3) Kwa ntle ga ditirelo tsa pabalesego tse di tlhomilweng go ya ka
Molaotheo, mekgatlho e e tshwarang dibetsa kgotsa ditirelo tse di
ntseng jalo di ka tlhomiwa fela go ya ka peomolao ya bosetšhaba.
KGAOLO 11: DITIRELO TSA PABALESEGO
134
(4) Ditirelo tsa pabalesego di tshwanetse go agiwa le go laolwa ke
peomolao ya bosetšhaba.
(5) Ditirelo tsa pabalesego di tshwanetse go dira, di tshwanetse
go ruta, le go laela ditokololo tsa tsona go dira, go ya ka
Molaotheo le molao, go akarediwa molao o o tlwaelegileng wa
boditšhabatšhaba le ditumelano tsa boditšhabatšhaba tse di
tlamang Rephaboliki.
(6) Ga go na tokololo epe ya tirelo efe kgotsa efe ya pabalesego
e e tshwanetseng go obamela taelo e e bonagalang e se ka fa
molaong.
(7) Ditirelo tsa tshireletsego kgotsa mongwe wa ditokololo tsa bona,
mo go direng ditiro tsa bona, ga ba a tshwanela -
(a) go gobelela kgatlhego ya lekoko la dipolotiki e e mo molaong
mo mabakeng a Molaotheo, kgotsa
(b) go tswelela, ka go mpampetsa kgatlhego nngwe ya lekoko la
sepolotiki.
(8) Go neela maikemisetso a go nna mo pontsheng le maikarabelo,
dikomiti tsa makokomantsi di tshwanela go baya leitlho ditirelo
tsa tshireletsego ka mokgwa o o tlhomamisitsweng ka peomolao
ya bosetšhaba kgotsa melawana le ditaelo tsa Palamente.
Tshireletso (kl 200-204)
200 Matsholotshireletso
(1) Letsholo la tshireletso le tshwanetse go agiwa le go tsamaisiwa go
ya ka mokgwa wa sesole o o maitsholo a a siameng.
(2) Maikaelelomagolo a letsholo la tshireletso ke go sireletsa le go
babalela Rephaboliki, bongwe ba naga le batho ba yona, go ya ka
Molaotheo le metheo ya melao ya boditšhabatšhaba e e laolang
tiriso ya maatla.
KGAOLO 11: DITIRELO TSA PABALESEGO
135
201 Maikarabelo a sepolotiki
(1) Tokololo ya Kabinete e tshwanetse go rwala maikarabelo a
tshireletso.
(2) Ke Poresidente fela, jaaka tlhogo ya Khuduthamaga ya
bosetšhaba, a ka rebolang go dira ga matsholotshireletso -
(a) ka go thusana le ditirelo tsa sepodisi;
(b) e le ka go sireletsa Rephaboliki; kgotsa
(c) e le ka go diragatsa maithaopo a boditšhabatšhaba.
(3) Fa matsholo tshireletso a dirisediwa mabaka a a umakileng mo go
karolwana(2), Poresidente o tshwanetse go itsise Palamente, ka
bonako le ka botlalo bo bo maleba, ka -
(a) mabaka a tiriso ya Matsholotshireletso;
(b) felo gongwe le gongwe kwa matsholo a dirisiwang gone;
(c) palo ya batho ba ba amegang; le
(d) paka eo matsholo a solofelwang go dirisiwa.
(4) Fa Palamente e sa nne pitso mo malatsing a a supa a ntlha
morago ga fa matsholotshireletso a diritsweng, jaaka go bonelwa
pele mo karolwaneng(2), Poresidente o tshwanetse go neela
tshedimoso e e tlhokegang mo karolwaneng eo go komiti e e
maleba ya bookamedi.
202 Taolo ya matsholotshireletso
(1) Poresidente jaaka tlhogo ya khuduthamaga ya bosetšhaba ke
Molaodi-Mogolo wa matsholotshireletso, e bile o tshwanela go
kgetha Bolaodi ba matsholotshireletso.
(2) Bolaodi ba matsholotshireletso bo tshwanela go diragadiwa go
ya ka dikaelo tsa tokololo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a
tshireletso, fa tlase ga bothati ba ga Poresidente.
203 Maemo a tshireletso ya bosetšhaba
(1) Poresidente a ka goeletsa maemo a tshireletso ya bosetšhaba,
mme o tshwanela go itsise Palamente ka bonako le ka botlalo ka
fa go tshwanelang ka -
KGAOLO 11: DITIRELO TSA PABALESEGO
136
(a) mabaka a kgoeletso;
(b) felo gongwe le gongwe kwa matsholo a dirisiwang gone;
(c) palo ya batho ba ba amegang.
(2) Fa Palamente e sa nne pitso fa maemo a tshireletso ya bosetšhaba
a goeleditswe, Poresidente o tshwanetse go bolelela Palamente
go tla pitsong e e kgethegileng mo malatsing a a supa morago ga
kgoeletso.
(3) Kgoeletso ya maemo a tshireletso ya bosetšhaba e khutla ntle le
fa e rebotswe ke Palamente mo malatsing a a supa morago ga
kgoeletso.
204 Bokwaleditshireletso ba baagi
Bokwaledi ba baagi ba tirelo ya tshireletso bo tshwanetse ba tlhomiwa ka
peomolao ya bosetšhaba, go dira ka fa tlase ga bokaedi ba tokololo ya
Kabinete eo e rweleng maikarabelo a tshireletso.
Sepodisi (kl 205-208)
205 Tirelo ya Sepodisi
(1) Tirelo ya sepodisi ya bosetšhaba e tshwanetse ya bopiwa go dira
mo lekaleng la bosetšhaba, diporofense, le fa go tshwanela, mo
lekaleng la selegae.
(2) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse ya tlhoma dithata le ditiro
tsa tirelo ya sepodisi, e bile e tshwanetse go kgontsha tirelo ya
sepodisi go diragatsa maikarabelo a bona ka bokgoni, go tsewa
tsia ditlhokego tsa diporofense.
(3) Maikaelelo a tirelo ya sepodisi ke go thibelela, go lwa le go
batlisisa bosenyi, go tshegetsa tolamo setšhabeng, go sireletsa
le go babalela banni ba Rephaboliki, le dithoto tsa bona, go
tshegetsa le go diragatsa molao.
KGAOLO 11: DITIRELO TSA PABALESEGO
137
KGAOLO 11: DITIRELO TSA PABALESEGO
206 Maikarabelo a sepolotiki
(1) Tokololo ya Kabinete e tshwanetse go nna le maikarabelo
a mabaka a sepodisi e bile o tshwanetse go tlhomamisa
maikemisetso a setšhaba a sepodisi morago ga ditherisano
le mebuso ya diporofense le go tsaya tsia ditlhokego tsa
diporofense.
(2) Moono wa sepodisi sa bosetšhaba o tshwanetse go baakanyetsa
dikaelo tsa meono e e farologaneng go ya ka diporofense tse di
farologaneng morago ga go tsaya tsia ditlhokego le dintlha tsa
botlhokwa tsa sepodisi mo diporofenseng tse.
(3) Porofense nngwe le nngwe e na le tetla -
(a) go baya maitsholo a sepodisi leitlho;
(b) go tlhokomela go dira le bokgoni ba ditirelo tsa sepodisi;
(c) go tsweletsa dikgolagano tse di siameng fa gare ga sepodisi
le baagi;
(d) go tlhatlhoba bokgoni jwa go bonala ga mapodisi; le go
golagana le tokololo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a
sepodisi mabapi le bosenyi le sepodisi mo porofenseng.
(4) Khuduthamaga ya porofense e na le maikarabelo a ditiro tsa
sepodisi -
(a) a se a neilweng ke Kgaolo e;
(b) a se a reboletsweng go ya ka peomolao ya bosetšhaba; le
(c) a se a abetsweng mo moonong wa sepodisi wa bosetšhaba.
(5) Gore e tle e kgone go dira ditiro tse di tlhagisitsweng mo
karolwaneng(3) porofense -
(a) e ka tlhotlhomisa, kgotsa ya tlhoma khomišene ya dipatlisiso
mo ngongoregong nngwe le nngwe ya bokoa mo sepodising
kgotsa go phutlhama ga dikgolagano fa gare ga sepodisi le
setlhopha sengwe le sengwe sa baagi.
(b) e tshwanetse go dira dikatlenegiso go tokololo ya Kabinete e e
rweleng maikarabelo a sepodisi.
138
(6) Morago ga go amogela ngongorego e e tlhagisiwang ke
Khuduthamaga ya porofense, lephata le le ikemetseng la
dingongorego ka ga sepodisi le le tlhamilweng ka peomolao ya
bosetšhaba, le tshwanetse go tlhotlhomisa go tlhoka maitseo
gongwe le gongwe go go kaiwang kgotsa tshiamololo e e
dirilweng ke mongwe wa maloko a ditirelo tsa sepodisi mo
porofenseng.
(7) Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go naya motheo wa
go tlhomiwa, dithata, ditiro le taolo ya tirelo ya sepodisi ya
mmasepala.
(8) Komiti e e bopiwang ke tokololo ya kabinete le ditokololo tsa
dikhuduthamaga tsa dikhansele e rweleng maikarabelo a sepodisi
e tshwanetse go tlhongwa, go netefatsa kgolagano e e tletseng
ya ditirelo tsa sepodisi le kgolagano e e tletseng mo makaleng a
puso.
(9) Peomolao ya porofense e ka kopa Komišenara wa porofense go
tlhagelela fa pele ga yona kgotsa nngwe ya dikomiti tsa yona go
araba dipotso.
207 Taolo ya tirelo ya sepodisi
(1) Poresidente jaaka tlhogo ya khuduthamaga ya bosetšhaba o
tshwanetse go tlhopha mosadi kgotsa monna jaaka Komišenara
wa Bosetšhaba wa tirelo ya sepodisi, go laola le go tsamaisa tirelo
ya sepodisi.
(2) Komišenara wa Bosetšhaba o tshwanetse go diragatsa taolo mo
tirelong ya sepodisi go ya ka ditaelo tsa maikaelelo a bosetšhaba
a bopodisi, le ditaelo tsa tokololo ya Kabinete o o rweleng
maikarabelo a sepodisi.
(3) Komišenara wa Bosetšhaba o tshwanetse go tlhopha mosadi
kgotsa monna jaaka komišenara wa porofense mo porofenseng
nngwe le nngwe, morago ga go rerisana le Khuduthamaga ya
porofense.
(4) BoKomišenara ba diporofense ba rwele maikarabelo a bopodisi -
(a) jaaka go laotswe ke peomolao ya Bosetšhaba; le
KGAOLO 11: DITIRELO TSA PABALESEGO
139
KGAOLO 13: DITŠHELETE
(b) ka fa tlase ga taolo ya maatla a Komišenara wa Bosetšhaba go
diragatsa taolo le go tsamaisa tirelo ya sepodisi mo mabakeng
a karolwana(2).
(5) Komišenara wa porofense o tshwanetse go naya pegelo go
Kgotlapeomolao ya porofense ka ngwaga ka ga bopodisi mo
porofenseng, mme o tshwanetse go romela khopi ya pegelo go
Komišenara wa Bosetšhaba.
(6) Fa komišenara wa porofense a ka latlhegelwa ke boikanyego jwa
Khuduthamaga ya porofense, Khuduthamaga eo e tshwanetse go
tsaya dikgato tse di maleba tsa go tlosa kgotsa go sutisa, kgotsa
dikgato tsa kgalemo kgatlhanong le Komišenara yoo, go ya ka
peomolao ya bosetšhaba.
208 Bokwaledisepodisi jwa baagi
Bokwaledi jwa baagi jwa tirelo ya sepodisi bo tshwanetse go tlhomiwa
ka peomolao ya bosetšhaba go dira ka fa tlase ga taolo ya tokololo ya
Kabinete e e rweleng maikarabelo a sepodisi.
Botlhodi (kl 209-210)
209 Go tlhomiwa le taolo ya ditirelo tsa botlhodi
(1) Tirelo nngwe le nngwe ya botlhodi, ntle le karolo nngwe ya
botlhodi ya matsholotshireletso kgotsa tirelo ya sepodisi, e ka
tlhomiwa fela ke Poresidente jaaka tlhogo ya Khuduthamaga ya
bosetšhaba, le fela go ya ka fa peomolaong ya bosetšhaba.
(2) Poresidente jaaka tlhogo ya khuduthamaga ya bosetšhaba o
tshwanetse go tlhopha mosadi kgotsa monna jaaka tlhogo ya
tirelo nngwe le nngwe ya tirelo ya botlhodi go ya ka karolwana(1)
e bile o tshwanetse go ka tsaya maikarabelo a sepolotiki mo
taolong ya nngwe le nngwe ya ditirelo tseo, kgotsa a supe tokololo
ya Kabinete go rwala maikarabelo ao.
140
210 Dithata, ditiro le taolo
Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go laola didiriswa, dithata le
ditiro tsa ditirelo tsa botlhodi, go akarediwa karolo nngwe le nngwe ya
tsa matlhale ya matsholotshireletso kgotsa tirelo ya sepodisi, e bile e
tshwanela ke go rulaganyetsa -
(a) kgolagano ya ditirelo tshotlhe tsa matlhale, le
(b) botlhokomedi ba baagi ba ditiro tsa ditirelo ka motlhatlhobi
yo o tlhophilweng ke Poresidente jaaka tlhogo ya
khuduthamaga ya bosetšhaba, e bile go rebotswe ka tshwetso
e e atlanegisitsweng ke Kokoano ya Bosetšhaba ka boutu e
e tshegeditsweng ke bonnye pedi-tharong ba ditokololo tsa
yona.
KGAOLO 11: DITIRELO TSA PABALESEGO
141
KGAOLO 12
BAETELEDIPELE BA SETSO/MAGOSI
(kl 211-212)
211 Kamogelo
(1) Setheo, maemo le seabe sa dipuso tsa setso, go ya ka molao wa
setso di amogelesegile, go ya ka fa Molaotheong.
(2) Puso ya setso e e letlang thulaganyo ya molao wa setso e ka
dira mo taolong ya peomolao le meetlo e e dirang, go akarediwa
ditlhabololo tsa, kgotsa go phimolwa ga, peomolao eo kgotsa
meetlo eo.
(3) Dikgotlatshekelo di tshwanetse go dirisa molao wa setso fa molao
oo o tshwanela ka fa taolong ya Molaotheo le molao mongwe le
mongwe o o dirang ka totobalo le molao wa setso.
212 Seabe sa magosi
(1) Peomolao ya bosetšhaba e ka rulaganyetsa seabe sa boeteledipele
ba setso jaaka setheo mo lekaleng la selegae mo mererong e e
amang ditlhopha tsa magae.
(2) Go dira ka merero e e amanang le bogosi, seabe sa magosi, molao
wa setso le meetlo ya ditlhopa tsa magae tse di latelang moetlo wa
molao wa setso -
(a) Molao wa bosetšhaba kgotsa wa porofense o ka neela kgotsa
wa rebola go tlhomiwa ga makgotla a babusi ba setso/magosi.
(b) peomolao ya bosetšhaba e ka tlhoma Khansele ya
baeteledipele ba setso/magosi.
KGAOLO 12: BAETELEDIPELE BA SETSO/MAGOSI
142
KGAOLO 13
DITŠHELETE (kl 213-230A)
Mabaka a Ditšhelete ka Kakaretso
(kl 213-219)
213 Letlole la Lotseno lwa Bosetšhaba
(1) Go na le Letlole la Lotseno lwa Bosetšhaba le tšhelete yotlhe ya
puso ya bosetšhaba e tsenang mo go lona kwa ntle ga tšhelete e e
thibelwang ke Molao wa Palamente go tsenngwa mo letloleng le.
(2) Tšhelete e ka gogwa go tswa mo Letloleng la Lotseno lwa
Bosetšhaba, fela -
(a) go ya ka taelo ya Molao wa Palamente; kgotsa
(b) jaaka tšhatšhe ya tlhamalalo kgatlhanong le Letlole la Lotseno
lwa Bosetšhaba, fa go rulagantswe jalo mo Molaotheong
kgotsa mo Molaong wa Palamente.
(3) Kabo ya porofense e e siameng ya lotseno lo lo kokoantsweng
naga ka bophara ke tšhatšhe ya tlhamalalo kgatlhanong le Letlole
la Lotseno lwa Bosetšhaba.
[Letlha la tsenyotirisong ya k. 213: 1 Ferikgong 1998.]
214 Dikgaogano tse di lekalekanang le dikabo tsa lotseno
(1) Molao wa Palamente o tshwanetse go rulaganyetsa -
(a) kgaoganyo e e lekalekanang ya lotseno lo lo amogelwang
bosetšhaba magareng ga puso ya bosetšhaba ya selegae le ya
diporofense;
(b) tlhomamiso ya kabelo e e lekalekanang ya porofense nngwe le
nngwe ya kabelo ya porofense ya lotseno loo, le
(c) dikabelo dife kgotsa dife go diporofense, pusoselegae kgotsa
KGAOLO 13: DITŠHELETE
143
bommasepala go tswa mo kabelong ya lotseno loo ya puso ya
bosetšhaba, le maemo mangwe le mangwe a dikabelo tseo di
ka diriwang ka ona.
(2) Molao o o kaiwang ka fa tlase ga temana(1) o ka dirisiwa
fela fa morago ga mebuso ya diporofense, pusoselegae e
e rulagantsweng le Khomišene ya Ditšhelete e rerisitswe le
ditshisinyo tsa Khomišene di setse di sekasikilwe, mabapi le
(a) kgatlhego ya bosetšhaba;
(b) kaelo nngwe le nngwe e e tshwanetseng go dirwa malebana
le molato wa bosetšhaba le ditlamego tse dingwe tsa
bosetšhaba;
(c) ditlhokego le dikgatlhego tsa puso ya bosetšhaba tseo di
laolwang ke mabaka a a ikemetseng;
(d) tlhokego go netefatsa gore diporofense le bommasepala ba
kgona go tlamela ka ditirelo tse di botlhokwa le gore ba dira
ditiro tse ba di abetsweng;
(e) bokgoni ba ditšhelete le nonofo ya diporofense le
bommasepala;
(f) ditlhokego tsa tlhabololo le tse dingwe tsa diporofense le
bommasepala;
(g) go sa lekalekaneng ga ikonomi mo diporofenseng le
magareng ga diporofense;
(h) tlamego ya diporofense le bommasepala go ya ka peomolao
ya bosetšhaba;
(i) keletso ya dikabelo tse di siameng le tse di kgonang go
bonelwa pele tsa dikgaogano tsa lotseno, le
(j) tlhokego ya go fetola maemo mo go arabeleng maemo a
tshoganyetso, kgotsa ditlhokego tsa lobakanyana, le mabaka a
mangwe a a ikaegileng ka dikaelo tse di siameng.
[Letlha la tsenyotirisong ya k. 214: 1 Ferikgong 1998.]
KGAOLO 13: DITŠHELETE
144
215 Ditekanyetsokabo tsa bosetšhaba, diporofense le
bommasepala
(1) Ditekanyetsokabo le ditsamaiso tsa ditekanyetsokabo tsa
Bosetšhaba, Diporofense le Bommasepala di tshwanetse tsa
tsweletsa, go nna mo pontsheng, maikarabelo le tsamaiso e e
nonofileng ya ikonomi, melato le lephata la botlhe.
(2) Peomolao ya Bosetšhaba e tshwanetse go kaela -
(a) tlhamo ya ditekanyetsokabo tsa bosetšhaba, porofense le
Mmasepala;
(b) fa ditekanyetsokabo tsa bosetšhaba le porofense di tlhagisiwa;
le
(c) gore ditekanyetsokabo mo karolong nngwe le nngwe ya puso
di tshwanetse go bontsha metswedi ya lotseno le tsela eo
ditshenyegelo tse di tshisintsweng di tla dumelelanang le
peomolao ya bosetšhaba.
(3) Ditekanyetsokabo mo lefapheng lengwe le lengwe la puso di
tshwanetse go nna le -
(a) ditekanyetso tsa lotseno le tshenyegelo go farologanngwa
letlotlo le ditshenyegelo tse di leng teng;
(b) ditlhagiso mo go dueleng melato e e solofetsweng mo nakong
e di santseng di dira; le
(c) tshupo ya maikaelelo mo kadimong le mo ditlhamong dingwe
tsa melato ya batho eo e tla oketsang melato ya batho mo
tsamaong ya ngwaga o o latelang.
[Letlha la tsenyotirisong ya k. 215: 1 Ferikgong 1998.]
216 Taolo ya lefapha la bosetšhaba la matlole
(1) Peomolao ya Bosetšhaba e tshwanetse go tlhoma lefapha la puso
la bosetšhaba leo le ikarabelang mo tsamaisong ya thulaganyo ya
tšhelete ya naga mme la kaya dikgato go netefatsa go se nneng
bofitlha le taolo ya tshenyegelo mo mafapheng a puso, ka go
tlhagisa-
(a) katiso ya palotlotlo e e dumeletsweng ka kakaretso;
(b) dikarologanyo tsa ditshenyegelo tse di lekanang; le
KGAOLO 13: DITŠHELETE
145
(c) melao e e tshwanang ya lefapha la puso leo le ikarabelang mo
tsamaisong ya thulaganyo ya tšhelete.
(2) Lefapha la bosetšhaba le le ikarabelang mo tsamaisong ya tšhelete
le tshwanetse go pateletsa kobamelo le dikgato tse di tlhomilweng
go ya ka karolwana(1), e bile le ka emisa tshutiso ya matlole
go setheo sa puso fa setheo seo sa puso se dira tlolomolao e e
masisi ya didirisiwa kgotsa e e tswelelang ya dikgato tseo.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 5(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
(3) Tshwetso ya go emisa tshutiso ya matlotlo go porofense go ya ka
karolo 214(1)(b) e ka tsewa fela mo maemong a a kailweng mo
karolwanengpotlana(2) mme -
(a) e ka se emise tshutiso ya matlotlo mo lebakeng la malatsi a a
fetang 120; mme
(b) e ka tsenngwa mo tirisong ka bonako, fela e tla khutla ntle
fa Palamente e ka e amogela ka go latela tsamaiso e e
tshwanang le e e tlhomamisitsweng go ya ka karolo 76(1)
mme e beilwe ka melao le ditaelo tse di kopantsweng tsa
Palamente. Thulaganyo e e tshwanetse go konesediwa mo
malatsing a le 30 a tshwetso ya lefapha la bosetšhaba le le
ikarabelang mo tsamaisong ya tšhelete.
[ Kl.(3) e tlhabolotswe ke k. 5(b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
(4) Palamente e ka ntšhwafatsa tshwetso ya go emisa tshutiso ya
matlotlo mo malatsing a a sa feteng 120, go latela tsamaiso e e
tlhomilweng go ya ka karolwana(3).
(5) Pele Palamente e ka amogela kgotsa ya ntšhwafatsa tshwetso ya
go emisa tshutiso ya matlole go porofense -
(a) Moruni Kakaretso o tshwanetse go begelela Palamente; le
(b) porofense e tshwanelwa ke go newa sebaka sa go araba
ditatofatso kgatlhanong le yona le go tlhagisa kgetse/molato
wa yona fa pele ga komiti.
KGAOLO 13: DITŠHELETE
146
217 Tshenkelo
(1) Fa setheo sa puso mo karolong ya puso ya bosetšhaba, ya
porofense kgotsa ya selegae, kgotsa setheo sengwe le sengwe se
se kailweng mo peomolaong ya bosetšhaba se dira konteraka mo
thekong ya dithoto le ditirelo, se tshwanetse go dira jalo go ya
ka thulaganyo e e sa gobeleleng, e lekana, e le mo pontsheng, e
gaisana gape e sena tshenyegelo.
(2) Karolwana(1) ga e thibelele tiriso ya maikemisetso a tshenkelo ka
ditheo tsa puso tseo di tlamelang -
(a) ditlhopha tsa leakanyetsopele mo kabong ya dikonteraka; le
(b) tshireletso kgotsa tsweletsopele ya batho kgotsa ditlhopha tsa
batho tseo di neng di sa newe ditšhono bakeng la kgethololo
e e sa siamang.
(3) Peomolao ya Bosetšhaba e tshwanetse go kaya tsela kgotsa
mokgwa o ka ona, maikemisetso a a kailweng mo karolwaneng(2)
a ka tsenngwang mo tirisong.
[Kl.(3) e emetswe ke k. 6 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
218 Dinetefaletso tsa puso
(1) Puso ya bosetšhaba, ya porofense kgotsa ya Mmasepala e
ka neela tshireletsego ya kadimo ya tšhelete fela fa e le gore
tshireletsego e dumelelana le mabaka mangwe le mangwe a a
tlhomilweng mo peomolao ya bosetšhaba.
(2) Peomolao ya bosetšhaba e e kailweng mo karolwaneng(1)
e ka diragatswa fela morago ga gore ditshitshinyo dife kgotsa dife
tsa khomišene ya tiriso ya ditšhelete di sekasekiwe.
(3) Puso nngwe le nngwe e tshwanetse go phasalatsa kitsiso ya
ditshireletsego tse e di neetseng, ngwaga mongwe le mongwe.
[ Letlha la tsenyotirisong ya k. 218: 1 Ferikgong 1998.]
219 Tuelo ya badiredi puso
(1) Molao wa Palamente o tshwanetse go tlhoma letlhomeso go
tlhomamisa -
KGAOLO 13: DITŠHELETE
147
(a) dituelo, ditetlo, dithuso tsa maloko a Kokoano Bosetšhaba,
baemedi ba leruri ba Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense,
Maloko a Kabinete, Batlatsatona, Baeteledipele ba setso le
maloko a makgotla mangwe le mangwe a Baeteledipele ba
setso; le
(b) tekanyetso godimo ya dituelo, ditetlo kgotsa dithuso tsa
maloko a peomolao ya diporofense, maloko a Lekgotla
la Khuduthamaga le maloko a makgotla a Mmasepala a
ditlhopha tse di farologaneng.
(2) Peomolao ya Bosetšhaba e tshwanetse go tlhoma khomišene e
e ikemetseng go dira dikatlanegiso mabapi le dituelo, ditetlo le
dithuso tse di kailweng mo karolwaneng(1).
(3) Palamente e ka fetisa molao o o kailweng mo karolwaneng(1)
fa fela e se na go ela tlhoko dikatlanegiso dingwe le dingwe tsa
khomišene tseo di tlhomamisitsweng go ya ka karolwana(2).
(4) Khuduthamaga ya basetšhaba le ya porofense, Mmasepala kgotsa
bothati/puso nngwe le nngwe e e maleba e ka tsenya mo tirisong
peomolao ya bosetšhaba, e e kailweng mo karolwaneng(1)
morago ga fa fela e tsere tsiya dikatlanegiso dingwe le dingwe tsa
khomišene e e tlhomamisitsweng go ya ka karolwana(2).
(5) Peomolao ya Bosetšhaba e tshwanetse go tlhoma letlhomeso
leo le tlhomamisang dituelo, ditetlo le dithuso tsa baatlhodi,
basireletsi ba setšhaba, Moruni Kakaretso, le maloko a khomišene
nngwe le nngwe a a tlametsweng mo Molaotheong go akaretswa
192.
Khomišene ya Ditšhelete le Matlole
(kl 220-222)
220 Go tlhomiwa le ditiro
(1) Go na le Khomišene ya Tiriso ya Ditšhelete ya Rephaboliki, e e
dirang dikatlanegiso tse di akantsweng mo kgaolong e, kgotsa mo
KGAOLO 13: DITŠHELETE
148
Peomolao ya bosetšhaba, go Palamente, Peomolao ya diporofense
le go botsamaisi bongwe le bongwe jo bo tlhomamisitsweng ke
peomolao ke Peomolao ya bosetšhaba.
(2) Khomišene e, ikemetse ka bonosi, mme e laolwa fela ke
Molaotheo le molao, mme e tshwanetse go se tseye letlhakore.
(3) Khomišene e tshwanetse go dira, go ya ka Molao wa Palamente,
mme mo tiragatsong ya ditiro tsa yona, e tshwanelwa ke go
tlhokomela mabaka otlhe. Go akarediwa le a tlhagelelang mo
karolong 214(2).
221 Go thapiwa le pakatiro ya ditokololo
(1) Khomišene e na le basadi le banna ba ba latelang, ba thapilwe ke
Poresidente jaaka e le tlhogo ya Khuduthamaga ya Bosetšhaba:
(a) modulasetulo le motlatsamodulasetulo;
(b) Batho ba le bararo ba ba tlhophilweng, morago ga go
ikgolaganya le bakhuduthamaga, go tswa mo lenaaneng le le
rulagantsweng go ya ka mokgwa o o kailweng ke peomolao ya
bosetšhaba;
(c) Batho ba le babedi, ba ba tlhophilweng, morago ga go
ikgolaganya le pusoselegae e e rulaganeng, go tswa mo
lenaaneng le le rulagantsweng go ya ka tsela e e kailweng ke
peomolao ya bosetšhaba, le
(d) batho ba bangwe ba le babedi.
[k.1 e emetswe ke k.2 ya Molaotheo Tlhabololo wa Botlhano wa Molao wa 1999.] le
[Kl.(1) e emetswe ke k. 7(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
(1A) Molao wa Bosetšhaba o o kailweng mo karolwaneng (1) o tshwanetse go tlamela ka go nna le seabe ga -
(a) Ditonakgolo mo go rulaganyeng lenane la la solofetsweng mo karolwaneng (1) (b); le
(b) pusoselegae e e rulaganeng mo go rulaganyeng lenane le le solofetsweng mo karolwaneng (1) (c).
[Kl. (1A) e tsentswe ka k. 7 (b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa wa 2001.]
(2) Ditokololo tsa Khomišene, di tshwanetse go nna le kitso ya
boitseanape e e maleba.
(3) Ditokololo di dira mo nakong e e tlhomamisitsweng, go ya ka
peomolao ya bosetšhaba Poresidente a ka tlosa tokololo mo tirong
ka mabaka a go sa itshole sentle, le go sa kgone tiro mo tsamaong
ya nako e dirang ka yona.
KGAOLO 13: DITŠHELETE
149
222 Dipegelo
Khomišene e tshwanetse go begela Palamente le diporofense gangwe le
gape.
Banka-kgolo (kl 223-225)
223 Go tlhomiwa
Banka ya Resefe ya Aforika Borwa, ke banka ya bogareng ya Rephaboliki,
mme e tsamaiswa go ya ka molao wa Palamente.
224 Maikaelelo magolo
(1) Maikaelelomagolo a Banka ya Resefe ya Aforika Borwa, ke go
sireletsa tlhwotlhwa ya tšhelete gore ikonomi e gole ka tsela e e
tlhomameng ka dinako tsotlhe.
(2) Mo go diragatseng maikaelelomagolo a yona, Banka ya Resefe
ya Aforika Borwa, e tshwanetse go dira ditiro tsa yona e ikemetse
ka bonosi, kwa ntle ga poifo, go direla ope molemo e se ka fa
tshwanong, kgotsa go gobelela, mme go tshwanetse ga nna le
therisano ka metlha magareng ga Banka le tokololo ya Kabinete e
e rweleng maikarabelo a ditšhelete tsa bosetšhaba.
225 Dithata le ditiro
Dithata le Ditiro tsa Banka ya Resefe ya Aforika Borwa ke tseo ka tlwaelo
di dirwang ke dibanka tsa bogareng, mme di tshwanetse go tlhomamisiwa
ke molao wa Palamente, mme di tshwanetse go diragadiwa ka mabaka a a
beilweng go ya ka Molao.
KGAOLO 13: DITŠHELETE
150
Merero ya Ditšhelete ya Diporofense le
Pusoselegae (kl 226-230A)
226 Letlole la Lotseno lwa Porofense
(1) Gona le Letlole la Lotseno lwa Porofense e nngwe le nngwe, leo
mo go lona go tshwanetseng ga tsenngwa tšhelete e e ke molao
wa Palamente, mme e amogetswe ke puso ya Porofense.
(2) Tšhelete e ka gogwa mo Letloleng la Lotseno lwa Porofense fela -
(a) go ya ka kabo ya Molao wa Porofense; kgotsa
(b) ka boikarabelo jwa Letlole la Lotseno la Porofense, fa e
neetswe jalo mo Molaotheong kgotsa molao wa Porofense.
(3) Letlole le le abiwang ka Porofense go puso ya selegae mo
porofenseng eo, go ya ka karolo 214(1) ke tšhatšhe ya tlhamalalo
kgatlhanong le Letlole la Lotseno lwa Porofense eo.
(4) Peomolao ya bosetšhaba e ka tlhomamisa letlhomeso le ka lona-
(a) Molao wa porofense o go ya ka karolwana(2)(b) o
letlelelang go ntshiwa ga tšhelete jaaka tšhatšhe ya tlhamalalo
kgatlhanong le Letlole la Lotseno lwa Porofense; le
(b) Lotseno lo lo abiwang ka porofense go pusoselegae mo
porofenseng eo go ya ka karolwana(3) lo tshwanetse go
duelwang go bommasepala mo porofenseng.
[Kl.(4) e tlaleleditswe ke k. 8 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
[Letlha la tsenyotirisong ya k. 226: 1 Ferikgong 1998.]
227 Metswedi ya bosetšhaba ya tlamelo ka tšhelete go
diporofense le dipusoselegae
(1) Pusoselegae le Porofense nngwe le nngwe -
(a) e na le tshiamelo ya bontlhabongwe jwa letseno la bosetšhaba
leo le e kgontshang go tlamela ditirelo tsa botlhokwa le go
diragatsa ditiro tseo e di abetsweng; le
(b) e ka amogela dikabelo tse dingwe go tswa mo lotsenong la
KGAOLO 13: DITŠHELETE
151
KGAOLO 13: DITŠHELETE
bosetšhaba, ka mabaka a a rileng, kgotsa go se mabaka ape.
(2) Lotseno la koketso, leo diporofense kgotsa Mmasepala a lo
iponetseng, ga le a tshwanelwa go gogiwa mo dišereng tsa bona,
go tswa letloleng la bosetšhaba, kgotsa go tswa mo dikabong tse
ba di abetsweng go tswa mo lotsenong la puso ya bosetšhaba.
Le fa go ntse jalo, puso ya bosetšhaba ga e pateletsege go duela
diporofense kgotsa bommasepala ba ba sa oketseng lotseno go ya
ka ditlhokego tsa bona.
(3) Šere e e lekalekanang ya lotseno e e tswang kwa bosetšhabeng,
e tshwanetse go fetisediwa kwa porofenseng ka bonako bo bo
kgonegang, le kwa ntle ga dphokotso, fa fela go fetiswa ga letlole
go sa emisiwa go ya ka karolo 216.
(4) Porofense e tshwanetse go itlamela ka ditlhokego tse e di
tlhokang, go ya ka kabelo ya Molaotheo wa Porofense, tseo e
leng ditlaleletso go ditlhokego tsa yona tseo di lebeletsweng mo
Molaotheong.
[Letlha la tsenyotirisong ya k. 227: 1 Ferikgong 1998.]
228 Makgetho a diporofense
(1) Lekgotlatheomolao la porofense le ka tlhoma -
(a) makgetho le ditiro kwa ntle ga lekgetho la lotseno, kgotsa
lekgetho la theko le ditirelo tsa melelwane; le
(b) dituelo tse di lekalekanang tsa lekgetho kgotsa tiro e e
tlhomiwang ke peomolao ya Bosetšhaba, kwa ntle ga lekgetho
leo le tswang mo ditlamong, lekgetho la dithoto kgotsa
makgetho a dithoto kgotsa makgetho a melelwane.
[Tema(b) e emetswe ke k. 9 ya Molao 61 wa 2001.]
(2) Thata ya khuduthamaga ya porofense go baya makgetho, dituelo,
ditefelo le dituediso tsa tlaleletso -
(a) ga e a tshwanela go diragadiwa ka tsela e e ka kgoreletsang
melao ya bosetšhaba ya ikonomi, ditirelo tsa ikonomi go
kgabaganya melelwane ya Porofense, kgotsa tsamaiso ya
dithoto, ya bosetšhaba, lotseno kgotsa ditirelo; le;
152
(b) e tshwanetse go laolwa go ya ka molao wa Palamente, o o ka
dirisiwang fela, morago ga ditshisinyo dingwe le dingwe tsa
Khomišene ya Tiriso ya Ditšhelete di sekasekilwe.
[Letlha la tsenyotirisong ya k. 228: 1 Ferikgong 1998.]
229 Dithata tsa matlole tsa mmasepala le ditiro tsa ona
(1) Go ya ka dikarolwana(2),(3) le(4), mmasepala a ka tlhoma -
(a) direiti mo dithotong le makgetho mo dituelong tsa ditirelo tse
di newang ke kgotsa mo boemong jwa ga mmasepala; le
(b) fa e rebotswe ke peomolao ya bosetšhaba, makgetho a
mangwe, makgethwana le makgetho a ditirelo a a lebaneng
le pusoselegae kgotsa mothale wa pusoselegae e mmasepala
o, a welang mo go yona, mme ga go na mmasepala o o ka
tlhomang lekgetho la lotseno, lekgetho la tlaleletso-boleng,
lekgetho-thekiso la kakaretso kgotsa makgetho a kgabaganyo
ya dithoto.
(2) Thata ya ga mmasepala go tlhoma direite mo dithotong, makgetho
mo dituelong tsa ditirelo tse di newang ke kgotsa mo boemong
jwa ga mmasepala, kgotsa makgetho mangwe, makgethwana
kgotsa makgetho a ditirelo -
(a) ga go ne go dirwa ka mokgwa o go gobelelang ka mokgwa o o
se nang tlhaloganyo meono ya ikonomi ya bosetšhaba, ditiro
tsa ikonomi go kgabaganya melelwane ya ga mmasepala,
kgotsa tsamaiso ya dithoto ya bosetšhaba, lotseno kgotsa
ditiro; le
(b) go tla laolwa ke peomolao ya bosetšhaba.
(3) Fa bommasepala ba babedi ba na le dithata tse di tshwanang tsa
madi le ditiro mo karolong e e tshwanang, kgaoganyo e e siameng
ya dithata le ditiro tseo, e tshwanetse go dirwa go ya ka peomolao
ya bosetšhaba. Kgaoganyo e ka dirwa fela fa go etswe tlhoko
dikelo tse di latelang:
(a) Tlhokego ya go lepalepana le metheo e e botoka ya go
kgethisa.
KGAOLO 13: DITŠHELETE
153
KGAOLO 13: DITŠHELETE
(b) Dithata le ditiro tse di dirwang ke mmasepala mongwe le
mongwe.
(c) Bokgoni jwa ditšhelete jwa mmasepala mongwe le mongwe.
(d) Bokgoni jwa go kokoanya makgetho, makgethwana le
makgetho a ditirelo; le
(e) Tekatekano.
(4) Ga go na sepe mo karolong e se se thibelang go kgaogana
go lotseno le le kokoantsweng go ya ka karolo e, fa gare ga
bommasepala ba ba nang le dithata tsa ditšhelete le ditiro mo
karolong e e tshwanang.
(5) Peomolao ya bosetšhaba e e kannweng mo karolong e, e
diragatswa fela morago ga pusoselegae e e rulaganeng le fa
Khomišene ya Ditšhelete le Matlole e bonwe, le fa dikatlenegiso
dingwe tsa Khomišene di tserwe tsia.
[Letlha la tsenyotirisong ya k. 229: 1 Ferikgong 1998.]
230 Dikadimo tsa Porofense
(1) Porofense e ka batla dikadimo tsa tšhelete kgotsa tsa
ditshenyegelo tsa jaanong go ya ka peomolao ya bosetšhaba,
mme dikadimo tsa ditshenyegelo tsa jaanong di ka batliwa fa fela
go le botlhokwa go siamisa ka ngwaga wa matlole -
(2) Peomolao ya bosetšhaba e e kailweng mo karolwaneng(1) e ka
tlhomamisiwa fela morago ga fa dikatlanegiso tsa Khomišene ya
Tsamaiso ya Ditšhelete e sena go sekasekwa.
[K. 230 e emetswe ke k. 10 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bosupa wa Molao wa 2001.]
230A Dikadimo tsa mmasepala
(1) Khansele ya Mmasepala e ka, go ya ka peomolao ya bosetšhaba-
(a) batla dikadimo tsa tšhelete kgotsa tsa ditshenyegelo tsa
jaanong malebana le mmasepala, mme dikadimo tsa
ditshenyegelo tsa jaanong di ka batliwa fa fela go le botlhokwa
go siamisa ka ngwaga wa matlole; le
154
(b) go itlama le Khansele e e tlang mo go diragatseng thata ya
ona ya molao le ya khuduthamaga go bona dikadimo kgotsa
dipeeletso malebana le mmasepala.
(2) Peomolao ya bosetšhaba e e kailweng mo karolwaneng(1) e ka
diragadiwa morago ga dikatlanegiso Khomišene ya Ditšhelete le
Matlole e sena go sekasekwa.
[K. 230A e tsentswe ke k. 17 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
KGAOLO 13: DITŠHELETE
155
KGAOLO 14
DIKAELO-KAKARETSO (kl 231-243)
Molao wa Boditšhabatšhaba
(kl 231-233)
231 Ditumalano tsa boditšhabatšhaba
(1) Ditherisano le go saeniwa ga ditumelano tsotlhe tsa
boditšhabatšhaba ke maikarabelo a khuduthamaga ya bosetšhaba.
(2) Tumalano ya boditšhabatšhaba e tlama Rephaboliki fela fa e
rebotswe ka tshwetso mo go Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya
Bosetšhaba ya Diporofense ka bobedi, ntle le fa e le tumelano e e
umakiwang mo karolwaneng(3).
(3) Tumalano nngwe le nngwe ya boditšhabatšhaba ya mothale wa
botegeniki, botsamaisi kgotsa mokgwa wa bodiragatsi, kgotsa
tumalano e e sa tlhokeng kana netefaletso kgotsa koketso, e
e tsenwang ke khuduthamaga, e golega Rephaboliki ntle le
thebolo ya Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya Bosetšhaba ya
Diporofense, mme e tshwanela go atlhaatlhiwa mo Kokoanong le
Khansele mo nakong e e isegang.
(4) Tumalano nngwe le nngwe ya boditšhabatšhaba e nna molao mo
Rephaboliking fa e atlanegisitswe go nna molao kapeomolao wa
bosetšhaba; mme thulaganyo e e itiragatsang ya tumelano e e
rebotsweng ke Palamente ke molao mo Rephaboliking ntle le fa e
sa dumelane le Molaotheo kgotsa Molao wa Palamente.
(5) Rephaboliki e tlamiwa ditumelano tsa boditšhabatšhaba tse di
neng di tlama Rephaboliki fa Molaotheo o tsena mo tirisong.
KGAOLO 14: DIKAELO-KAKARETSO
156
232 Molao wa setso wa boditšhabatšhaba
Molao wa Setso wa Boditšhabatšhaba o dira karolo ya molao wa
Rephaboliki ntle le fa o sa dumalane le Molaotheo kgotsa Molao wa
Palamente.
233 Tiriso ya molao wa boditšhabatšhaba
Fa go tlhaloswa peomolao, kgotlatshekelo nngwe le nngwe e tshwanetse
ya tloga e dumela gore e tlhopha tlhaloso e e isegang ya peomolao e e
dumalanang le molao wa boditšhabatšhaba mo godimo ga tlhaloso ya
mothale o mongwe o o sa dumelaneng le molao wa boditšhabatšhaba.
Merero Mengwe (kl 234-243)
234 Dikano tsa ditshwanelo
Gore setso sa demokerasi se se tlhomilweng ke Molaotheo o, Palamente
e ka amogela Dikano tsa Ditshwanelo tse di tsamaelanang le dithulaganyo
tsa Molaotheo.
235 Boikemisetso
Tshwanelo ya batho ba Aforika Borwa botlhe mo boikemisetsong,
jaaka go itshenola mo Molaotheong o, ga e thibele, mo melelwaneng
ya tshwanelo e, kamogelo ya moono wa tshwanelo ya boikemisetso ya
setlhopha sengwe le sengwe se se tshwaraganetseng setso le puo, mo
nageng e le nngwe mo Rephaboliking kgotsa ka mokgwa mongwe gape, o
o tlhomamisitsweng ka peomolao ya bosetšhaba.
236 Kabelo matlole go makoko a sepolotiki
Go tsholetsa kemo ya demokerasi ya makoko mantsi, peomolao ya
bosetšhaba e tshwanetse go rulaganyetsa kabelo ya matlole go makoko a
sepolotiki a a tsayang karolo mo makgotlapeomolaong a bosetšhaba le a
diporofense ka mokgwa wa tekatekano le ikaego mo kabelanong.
KGAOLO 14: DIKAELO-KAKARETSO
157
237 Boineelo mo go direng maikano
Ditlamego tsotlhe tsa Molaotheo di tshwanelwa ke go dirwa ka botswerere
le ntle ga tiego.
238 Boemedi le thebolelo-tiro
Setheo sa Khuduthamaga sa puso mo lekaleng lengwe le lengwe la puso
se ka -
(a) rebolela tiro nngwe le nngwe e e tshwanetseng go dirwa
go ya ka fa peomolaong go setheo sengwe le sengwe sa
khuduthamaga sa puso, fa fela thebolelo eo e le ka fa
peomolaong e tiro e, e tshwanetseng go dirwa ka yona.
(b) dira tiro nngwe le nngwe boemong jwa setheo sengwe le
sengwe sa khuduthamaga sa puso e le ka boemedi kgotsa
thebolelo tiro.
239 Ditlhaloso
Mo Molaotheong ntle le fa diteng di kaya sengwe se sele -
"peomolao ya boditšhabatšhaba" e akaretsa -
(a) peomolao ya tlaleletso e e dirilweng go ya ka Molao wa
Palamente; le
(b) peomolao e e neng e dira fa Molaotheo o tsena mo tirisong mme e
le o o tsamaisiwang ke mmuso wa bosetšhaba;
"setheo sa puso" se kaya -
(a) lefapha lengwe le lengwe la puso kgotsa tsamaiso mo lekaleng la
bosetšhaba, porofense kgotsa puso selegae; kgotsa
(b) tirelo nngwe le nngwe kgotsa setheo -
(i) se se diragatsang dithata kgotsa se dira tiro go ya ka
Molaotheo kgotsa molaotheo wa porofense; kgotsa
(ii) se se diragatsang dithata tsa botlhe kgotsa se dira ditiro
tsa botlhe go ya ka peomolao nngwe.
KGAOLO 14: DIKAELO-KAKARETSO
158
"Peomolao ya porofense" e kaya-
(a) peomolao ya tlaleletso e e dirilweng go ya ka Molao wa
porofense; le
(b) peomolao e e neng e dira fa Molaotheo o tsena mo tirisong
mme e le o o tsamaisiwang ke mmuso wa porofense.
240 Go sa dumelelane ga dikwalo tse di farologaneng
Mo tiragalong eo go sa nnang le tlhomamo fa gare ga dithanolo tsa
Molaotheo, diteng tsa lokwalo la Seesimane ke tsona di tla laolang.
241 Dithulaganyo tsa kgabaganyo
Mametlelelo 6 e dira mo kgabaganyong go ya thulaganong ya molaotheo
o mošwa e e tlhongwang ke Molaotheo o, e bile morero mongwe le
mongwe o o ka tshokang o amana le kgabaganyo eo.
242 Phimolo ya melao
Melao e e umakileng mo go Mametlelelo 7 e phimotswe, ka taolo ya 243
le Mametlelelo 6.
243 Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
(1) Molao o o bidiwa Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
1996, e bile o tsena mo tirisong mo letlheng le le bewang ke
Poresidente ka kgoeletso, mme e seng morago ga 1 Phukwe
1997.
(2) Matlha a a farologaneng, pele ga le le kailweng mo
karolwaneng(1), a ka tlhongwa go ya ka dikaelo tse di
farologaneng tsa Molaotheo.
(3) Ntle le fa diteng di kaya jalo, kaelo mo dikaelong tsa Molaotheo
go ya ka nako e Molaotheo o tseneng mo tirisong ka yona, e
tshwanetse go tlhaloganngwa jaaka kaelo go ya ka nako e kaelo e,
e tseneng mo tirisong.
(4) Fa letlha le le farologaneng le ka tlhongwa mo go nngwe ya
dikaelo tsa Molaotheo, go ya ka karolwana(2), kaelo nngwe le
KGAOLO 14: DIKAELO-KAKARETSO
159
nngwe e e tshwanang le yona, ya Molaotheo wa Rephaboliki
ya Aforika Borwa, 1993 (Molao 200 wa 1993) e e kaiwang mo
kgoeletsong, e tla kgaphelwa thoko go tloga ka letlha leo.
(5) Dikarolo 213, 214, 215, 216, 218, 226, 227, 228, 229 le 230 di
tsena mo tirisong ka 1 Ferikgong 1998, mme se ga se thibele go
tsenngwa ga peomolao e e solofetsweng mo go dingwe le dingwe
tsa dikaelo tse, go ya ka Molaotheo o, pele ga letlha leo. Go fitlha
mo letlheng leo, dikaelo dingwe le dingwe tse di tshwanang le
tse di ka tshokaneng di tshwana le Molaotheo wa Rephaboliki ya
Aforika Borwa, wa 1993, di nna mo tirisong.
KGAOLO 14: DIKAELO-KAKARETSO
160
Mametlelelo 1
FOLAGA YA BOSETŠHABA
(1) Folaga ya bosetšhaba e khutlonnematsepa, e boleele jwa nngwe le
seripa go feta bophara.
(2) E bontsho, bogauta, botala ba tlhaga, bosweu, bohibidu ba tšhilisi
le botala ba loapi.
(3) E na le banta e tala ya popego ya Y e e leng bophara ba nngwetlhanong
ya fologa. Methalo e e fa gare ya banta e simolola mo
dikhutlong tse di fa godimo le kwa tlase go bapa le seikokotlelo sa
folaga, di kopanela fa gare ga folaga, e tswelele ka go rapalala go
fitlha bogare-bofelong ba karolo e e phaphalalang.
(4) Lebanta le letala, le tsentswe fa gare ke bosweu, kwa godimo le
kwa tlase, mme go ya kwa seikokotlelong sa folaga, ke losi lwa
gauta. Losi longwe le longwe lo bophara ba nngwe-sometlhanong
jwa folaga.
(5) Khutlotharo e e fa thoko ga seikokotlelo e ntsho.
(6) Lebanta le le rapaletseng le le kwa godimo, le bohibidu ba tšhilisi,
mme lebanta le le rapaletseng le le kwa tlase, botala ba loapi.
Mabanta a, a bophara ba nngwe-tharong ya bophara ba fologa.
Mametlelelo 1
161
Mametlelelo 1A
MAFELO A DIPOROFENSE
[Mametlelelo 1A e tsentswe ke k. 4 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bolesomepedi ya Molao wa 2005 mme e emetswe ke k. 1 Molaotheo Tlhabololo ya Bolesometharo ya Molao wa 2007 le Molaotheo Tlhabololo ya Bosomethataro ya Molao wa 2009.]
Porofense ya Kapa Botlhaba
[Tshupo ya Porofense ya Kapa Botlhaba e emetswe ke Molaotheo Tlhabololo ya Bolesometharo ya Molao wa 2007.]
Mmepe No. 3 wa Mametlelelo 1 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 6 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 7 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 8 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 9 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 10 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 11 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Porofense ya Free State
Mmepe No. 12 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 13 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 14 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 15 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 16 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Porofense ya Gauteng
[Tshupo ya Porofense ya Gauteng e fetotswe ke Molaotheo Tlhabololo ya Bosomethataro ya Molao wa 2009.]
Mmepe No. 4 mo Kitsisong 1490 ya of 2008 ya Mametlelelo 1 go Kitsiso 1998 ya 2005
[Go kaiwa ga Mmepe No. 4 go emetswe ke k. 1(a) ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomethataro ya Molao wa 2009.]
Mmepe No. 17 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 18 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 19 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 20 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 21 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Porofense ya KwaZulu-Natal
[Tshupo ya Porofense ya KwaZulu-Natal e emetswe ke Molaotheo Tlhabololo ya Bolesometharo ya Molao wa 2007.]
Mmepe No. 22 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 23 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 24 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 25 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 26 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 27 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 28 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 29 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 30 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 31 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 32 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Porofense ya Limpopo
Mmepe No. 33 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 34 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 35 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 36 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 37 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Porofense ya Mpumalanga
Mmepe No. 38 wa Mametlelelo 2 to Notice 1998 of 2005
Mmepe No. 39 wa Mametlelelo 2 to Notice 1998 of 2005
Mmepe No. 40 wa Mametlelelo 2 to Notice 1998 of 2005
Porofense ya Kapa Bokone
Mmepe No. 41 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 42 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 43 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 44 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 45 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Porofense ya Bokone Bophirima
[Tshupo ya Porofense ya Bokone Bophirima go fetotswe ke Molaotheo Tlhabololo ya Bosomethataro ya Molao wa 2009.]
Mmepe No. 5 in Notice 1490 of 2008
Go kaiwa ga Mmepe No. 5 go emetswe ke k. 1(b) ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomethataro ya Molao wa 2009.]
Mmepe No. 46 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 47 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 48 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Porofense ya Kapa Bophirima
Mmepe No. 49 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 50 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 51 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 52 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 53 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mmepe No. 54 wa Mametlelelo 2 mo Kitsisong 1998 ya 2005
Mametlelelo 2
MAIKANO LE DITUMELO TSE DI
MASISI
[ Mametlelelo 2 tlhabolotswe k. 2 ya Molao 35 wa 1997 e bile e emetswe
ke k. 18 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
1. Maikano kgotsa ditumelo tse di masisi tsa Poresidente le tsa
Poresidente wa nama-o-sa-tshwere
Poresidente kgotsa Poresidente wa nama-o-sa-tshwere, fa pele ga
Moatlhodimogolo, o tshwanetse go ikana/dumela jaana:
Fa pele ga botlhe ba ba kokoaneng fano, le ka temogo e e
tletseng ya tiro e e masisi e ke amogelang jaaka Poresidente
wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, nna, A.B. ke ikana/dumela ka
tlhoafalo gore ke tla nna boikanyego go Rephaboliki ya Aforika
Borwa, mme ke tla obamela, ela tlhoko, tshegetsa le go babalela
Molaotheo le melao yotlhe ya Rephaboliki, e bile ke tlhomamisa le
go solofetsa ka pelo yotlhe gore ka metlha ke tla-
• rotloetsa se se tla tsweletsang, le go ema kgatlhanong tsotlhe
tse di ka senyang Rephaboliki;
• Sireletsa le go tsweletsa ditshwanelo tsa maAforika Borwa
otlhe;
• go dira ditiro tsa me ka nonofo le dineo tsotlhe tsa me le go
ya ka kitso le bokgoni jotlhe jwa me;
• go direla botlhe tshiamo; le
• Rephaboliking go direla le go ineela mo go tse di tlisang
tokafalo mo setšhabeng sotlhe sa yone
(Fa ele maikano: A Modimo a nthuse jalo.)
2 Maikano kgotsa ditumelo tse di masisi tsa motlatsa-
Poresidente
Motlatsa-Poresidente fa pele ga Moatlhodimogolo, kgotsa moatlhodi yo
mongwe yo o tlhophilweng ke Moatlhodimogolo o tshwanetse go ikana/
dumela jaana:
Mametlelelo 2
162
Fa pele ga botlhe ba ba kokoaneng fano, le ka temogo e e tletseng
ya tiro e e masisi e ke amogelang jaaka Motlatsa-Poresidente
wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, nna A.B. ke ikana/dumela ka
tlhoafalo gore ke tla nna boikanyego go Repaboliki ya Afrika
Borwa, ke tla obamela, ela tlhoko, tshegetsa le go babalela
Molaotheo le melao yotlhe ya Rephaboliki, e bile ke tlhomamisa le
go solofetsa ka pelo yotlhe gore ka metlha ke tla -
• rotloetsa se se tla tsweletsang, le go ema kgatlhanong tsotlhe
tse di ka senyang Rephaboliki;
• nna mokhanselara yo o bonnete le boikanyego;
• go dira ditiro tsa me ka nonofo le dineo tsotlhe tsa me le
go ya ka kitso le bokgoni jotlhe jwa me le bonnete go ya ka
letswalo la me;
• go direla botlhe tshiamo, le
• go direla le go ineela mo go tse di tlisang tokafalo mo
Rephaboliking le mo setšhabeng sotlhe sa yone.
(Fa e le maikano: A Modimo a nthuse jalo.)
3 Maikano kgotsa ditumelo tse di masisi tsa Ditona le
Batlatsatona
Tona nngwe le nngwe le Motlatsatona mongwe le mongwe, fa pele ga
Moatlhodimogolo kgotsa moatlhodi a neetswe dithata ke Poresidente ya
Lekgotla la Molaotheo, o tshwanetse go ikana/dumela jaana:
Nna, A.B. ke ikana/tlatsa ka tlhoafalo gore ke tla nna boikanyego
go Rephaboliki ya Aforika Borwa, ke tla ikobela, tlotla le go
tshegetsa Molaotheo le melao yotlhe e mengwe ya Rephaboliki, e
bile ke ikemisetsa go dira tiro ya me jaaka Tona/Matlatsatona ka
tlotlo le seriti, go nna mokhanselara yo o bonnete le boikanyego,
ga nkitla ke ntsha diphiri ka tlhamalalo kgotsa e seng ka
tlhamalalo, le go dira tiro ya me ka boineelo le bokgoni jwa me.
(Fa e le maikano: A Modimo a nthuse jalo.)
Mametlelelo 2
163
4 Maikano kgotsa ditumelo tse di masisi tsa ditokololo tsa
Kokoano Bosetšhaba, baemedi ba leruri ba diporofense mo
Khanseleng ya Bosetšhaba le ditokololo tsa palamente ya
porofense
(1) Ditokololo tsa Kokoano Bosetšhaba, baemedi ba leruri mo
Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense le Ditokololo tsa
Palamente ya Porofense, fa pele ga Moatlhodimogolo kgotsa
Moatlhodi yo o neilweng dithata ke Moatlhodimogolo, ba
tshwanetse ba ikana kgotsa go tlatsa jaana:
Nna, A.B. ke ikana/dumela ka tlhoafalo gore ke tla nna
boikanyego go Rephaboliki ya Aforika Borwa le go ikobela,
tlotla le go tshegetsa Molaotheo le melao yotlhe e mengwe
ya Rephaboliki, ke solofetsa ka tlhomamiso go dira ditiro tsa
me jaaka tokololo ya Kokoano Bosetšhaba/moemedi wa leruri
mo Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense/tokololo ya
Palamente ya Porofense ya C D ka moo ke tla kgonang.
(Fa e le maikano: A Modimo o nthuse jalo.)
(2) Batho ba ba tlatsang phatlatiro mo Kokoanong Bosetšhaba,
boemedi jwa leruri mo Khanseleng Bosetšhaba ya Diporofense
kgotsa Palamente ya Porofense ba ka ikana kgotsa ba tlatsa go
ya ka karolwana ya(1) fa pele go motshwara marapo wa Kokoano,
Khansele kgotsa Palamente, go ya fela gore seemo ke sefe.
5 Maikano kgotsa ditumelo tse di masisi tsa ditonakgolo le
ditokololo tsa Makgotlakhuduthamaga a Diporofense
Tonakgolo ya porofense, le tokololo nngwe le nngwe ya kgotla ya
Khuduthamaga ya porofense, fa pele ga Moatlhodimogolo kgotsa
moatlhodi o a nopotsweng ke Moatlhodimogolo, o tshwanetse go ikana/
itlama jaaka go latela:
Nna, A.B. ke ikana/itlama ka tlhoafalo, gore ke tla nna
boikanyego go Rephaboliki ya Aforika Borwa le gore ke
tla obamela, ka tlotla le go tshegetsa Molaotheo le molao
otlhe o mongwe wa Rephaboliki; e bile ke imemisetsa go
tshegeetsa maemo a ofisi ya me jaaka Tonakgolo/tokololo ya
Lekgotla la Khuduthamaga ya porofense ya CD ka tlotlo le
Mametlelelo 2
164
seriti; go nna mogakolodi wa boammaruri le boikanyego; go
se upolole ka tlhamalalo kgotsa ka go se tlhamalale morero
mongwe le mongwe, o beilweng mo botshepeging ba me; le
go dira ditlamego tsa ofisi ya me ka tlhoafalo le ka bojotlhe ba
bokgoni ba me.
(Mo lebakeng la ikano: A Modimo a nthuse jalo.)
6 Maikano kgotsa ditumelo tse di masisi tsa Batlhankedi ba
Boatlhodi
(1) Moatlhodi mongwe le mongwe kgotsa moatlhodi wa nama-osa-
tshwere, fa pele ga Moatlhodimogolo kgotsa moatlhodi yo
mongwe yo o nopotsweng ke Moatlhodimogolo, o tshwanetse a
ikana kgotsa a tlhomamisa jaaka go latela:
Nna A.B. ke ikana/tlhomamisa ka tlhoafalo gore,
jaaka Moatlhodi wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo/
Kgotlatshekelokgolo ya E.F./G.H. Kgotlatshekelo, ke tla nna
boikanyego go Rephaboliki ya Aforika Borwa, ke tla tshegetsa
ka ba ka sireletsa Molaotheo; e bile ke tla tsamaisa bosiamisi
go batho botlhe ka go lekana ntle le poifo, ditlhotlho kgotsa
kgobelelo, go ya ka Molaotheo le molao.
(Fa e le mo lebakeng la ikano: A Modimo o nthuse jalo.)
(2) Motho yo o tlhomilweng mo ofising ya Moatlhodimogolo wa
Kgotlakgolo ya makgaolakgang yo o setseng e se moatlhodi
ka nako ya go tlhomiwa go o o tshwanetse a ikana kgotsa a
tlhomamisa fa pele ga Moatlhodimogolo wa Kgotlatshekolo ya
Molaotheo.
(3) Batlhankedi ba bosiamisi, le batlhankedi ba bosiamisi ba namao-
sa-tshwere, ba e seng baatlhodi, ba tshwanetse go ikana/go
tlhomamisa mo mabakeng a peomolao ya bosetšhaba.
Mametlelelo 2
165
Mametlelelo 3
DITSAMAISO TSA DITLHOPHO
[Mametlelelo 3 e tlhabolotswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bone wa Molao wa 1999 le k. 19 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001, k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borobongwe
Molao 21 ya 2002 le k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008.]
KAROLO-A DITSAMAISO TSA DITLHOPHO TSA BADIREDIPUSO
KA FA MOLAOTHEONG
1 Tiriso
Tsamaiso e e tlhalosiwang mo Mametlelelong e, e diragadiwa ka nako
tsotlhe fa -
(a) Kokoano Bosetšhaba e kopana go tlhopha Poresidente, kgotsa
Mmusakgotla kgotsa Motlatsa Mmusakgotla wa Kokoano ;
(b) Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense le kopana go tlhopha
Modulasetilo, Motlatsa-Modulasetilo; kgotsa
(c) Kgotlapeomolao ya porofense e kopana go tlhopha
Tonakgolo ya porofense kgotsa Mmusakgotla kgotsa
Motlatsa-Mmusakgotla wa Kgotlapeomolao.
2 Ditlhagiso
Motho yo o tshwereng marapo mo pitsong e mo go yone mametlelelo
e, e dirang o tshwanetse go kopa gore go tlhagisiwe bontlhopheng mo
pitsong.
3 Ditlhokego tse di tshwanetseng
(1) Tlhagiso e tshwanelwa go dirwa mo foromong e e beilweng go ya
ka melao e e umakilweng mo temaneng 9.
(2) Foromo e mo go yone go tlhagisiwang maina e tshwanelwa go
saenwa -
(a) ke ditokololo di le pedi tsa Kokoano Bosetšhaba, fa
Poresidente kgotsa Mmusakgotla kgotsa Motlatsa-
Mmusakgotla wa Kokoano a tlhophiwa;
Mametlelelo 3
166
(b) mo boemong jwa baemedi ba le babedi ba Porofense, fa
modulasetulo kgotsa Motlatsamodulasetulo wa Lekgotla la
Bosetšhaba la Porofense a tlhophiwa; kgotsa
(c) ke ditokololo di le pedi tsa Kgotlapeomolao ya Porofense e
e maleba, fa Tonakgolo ya Porofense kgotsa Mmusakgotla
kgotsa Motlatsa-Mmusakgotla wa Palamente a tlhophiwa.
(3) Motho yo go tlhagisitsweng leina la gagwe o tshwanela go
bontsha fa a amogela go tlhophiwa ka go saena foromo ya
tlhagiso kgotsa foromo nngwe ya mofuta mongwe e e kwadilweng
go netefatsa.
4 Kitsiso ya maina a bontlhopheng
Mo pitsong e mo go yone Mametlelelo e, e dirang, motshwaramarapo
o tshwanelwa go itsise maina a batho ba ba tlhagisitsweng jaaka
bontlhopheng, mme ga a letle kganetsanyo.
5 Ntlhopheng a le mongwe
Fa go tlhagisiwa ntlhopheng a le mongwe, motshwaramarapo o
tshwanelwa ke go bolela fa ntlhopheng yo, a tlhophilwe.
6 Tsamaiso ya ditlhopho
Fa go tlhagisitswe bontlhopheng ba feta bongwe -
(a) Boutu e tshwanelwa go dirwa kwa kopanong ka bolato ya
sephiri;
(b) tokololo nngwe le nngwe e e teng, kgotsa fa e le kopano ya
Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense, Porofense nngwe le
nngwe e e emetsweng mo pitsong e ka nna ya latlhela boutu e
le nngwe; mme
(c) motshwaramarapo o tshwanelwa ke go bolela ntlhopheng yo o
boneng diboutu di le dintsi gore ke ena yo o tlhophilweng.
7 Tsamaiso ya go ntshetsantle/tlosa
(1) Fa go se na ntlhopheng yo o boneng diboutu di le dintsi,
ntlhopheng yo o boneng diboutu tse di kwa tlase, o tshwanelwa
Mametlelelo 3
167
go tlosiwa mme go tswelelwa go boutelwa bonthopheng ba
ba setseng go ya ka temana ya 6, Tsamaiso e e tshwanelwa
ya boelediwa go fitlhela ntlhopheng a bona palo ya bontsi ba
diboutu.
(2) Fa go dirisiwa karolwana ya(1), ba le babedi kgotsa go feta ba
bontlhopheng o mongwe le mongwe a bone diboutu tse di kwa
tlase, boutu e nngwe e tshwanetse ya dirwa ya bontlhopheng ba,
mme ya boelediwa ka mo go kgonegang go tlhomamisa gore ke
ofe wa bontlhopheng yo o tshwanelwang ke go tlosiwa.
8 Dipitso tse dingwe
(1) Fa go tlhagisitswe bontlhopheng ba le babedi fela, kgotsa fa
go sala bontlhopheng ba le babedi morago ga tsamaiso ya
ntshetsontle e sena go dirisiwa, mme bontlhopheng bao ba
bona diboutu tse di lekanang, kopano e nngwe e tshwanetse ya
tshwarwa mo malatsing a le supa ka nako e e tla bong e beilwe ke
motshwaramarapo.
(2) Fa go bidiwa kopano e nngwe gape go ya ka karolwana ya(1),
tsamaiso e e beilweng mo mametlelelong e, e tshwanelwa ya
salwa morago kwa kopanong/pitsong eo jaaka o kare ke kopano
ya ntlha ya ditlhopho tsa go nna jalo.
9 Melawana
(1) Moatlhodimogolo o tshwanetse go dira melawana e e kaelang-
(a) tsamaiso ya dipitso tse di amiwang ke Mametlelelo e;
(b) ditiro tsa motho mongwe yo o tshwereng marapo mo
kopanong yo mothale o, le motho mongwe yo o thusang
motho yo a tshwerweng marapo;
(c) foromo e ditlhagiso(maina) di diriwang mo go yone; le
(d) mokgwa o go bouta go tshwanelang go dirwa ka teng.
(2) Melawana e, e tshwanetse ya anamisiwa ka tsela e
Moatlhodimogolo a beileng ka teng.
[Karolo 9 e emetswe ke k. 19 ya Molao 34 wa 2001.]
Mametlelelo 3
168
KAROLO B-KAELO YA TAELO YA GO TSAYA KAROLO GA
MAKOKO MO DIKEMEDING TSA KHANSELE YA BOSETŠHABA
YA DIPOROFENSE
1. Palo ya baemedi mo kemeding ya porofense go Khansele ya
Bosetšhaba ya Diporofense eo lekoko le nang le tshwanelo
ya bona, e tshwanetse go tlhomamisiwa ka go ntsifatsa palo
ya manno a lekoko le a tshwereng mo kgotlapeomolaong ya
porofense ka lesome le go arola karabo ka palo ya manno mo
kgotlapeomolaong, go bo go tlhakanngwa le nngwe.
2. Fa palelo mo mabakeng a 1 e naya phetiso e e sa monngweng
ke baemedi ba ba neilweng lekoko mo mabakeng, phetiso e
tshwanetse go gaisana le diphetiso tse di tshwanang le ona a a
kokoanelang ke lekoko kgotsa makoko mangwe le mangwe, mme
baemedi bangwe le bangwe ba ba sa abiwang mo boemeding ba
tshwanelwa ke go abelwa lekoko kgotsa makoko ka tlhomagano ya
lefetiso le le kwa godimodimo.
3. Fa diphetiso tse di akanngwang mo karolong 2 di lekana, baemedi
ba ba sa abiwang mo boemeding ba tshwanetse go abelwa
lekoko kgotsa makoko, le
phetiso e e tshwanang ka tatelano ya palo ya diboutu e e kwa godimo go ya go e e kwa tlase, tse do rekotilweng tsa makoko ao , ka
motsi wa ditlhopho tsa bofelo malebana le lekgotlapeomelao la
porofense e e amegang,
[Karolo 3 e tlaleleditswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bone ya Molao wa 1999 le go emelwa ke k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo ya Borobongwe ya Molao wa 2002 le k. 5(a) ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008.]
4. Fa makoko a feta bongwe a a nang le tshalo e e lekanang a rekotile palo e e lekanang ya diboutu mo ditlhophong tsa bofelo tsa lekgotlapeomelao la porofense e e amegang, lekgotlapeomelao le le amegang le tshwanetse go abela baemedi ba ba sa abiwang mo kemeding ya lekoko ka tshalo eo ka tsela e e inyalanang le temokerasi.
[Ntlha 4 e tlaleleditswe ke k. 5(b) ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008.]
Mametlelelo 3
169
Mametlelelo 4
MAKALA A KGOLAGANO A TIRAGATSO
A BOKGONI JWA PEOMOLAO A
BOSETŠHABA LE A POROFENSE
KAROLO A
• Tsamaiso ya dikgwa tsa tlholego
• Bolemi
• Maemelafofane, ntle le a boditšhabatšhaba le a bosetšhaba
• Taolo ya dipholo golo le malwetse
• Dikhasino, tsa mabelo, go iteka lesego la madi, ntle le
kemonokeng ya dikgogo tsa madi tsa bosetšhaba le tsa
metshameko
• Tshireletso ya badirisi
• Tsa setso
• Tsamaiso ya tsa matlhotlhapelo
• Thuto mo dikgatong tsotlhe ntle le thuto ya diyunibesithi le dikolo
tsa katiso;
• Tikologo
• Ditirelo tsa boitekanelo
• Matlo
• Molao wa tlhago le wa setso mo taolong ya Kgaolo 12 ya
Molaotheo.
• Tsweletso ya intaseteri
• Maikaelelo a puo le taolo ya dipuo tsa semmuso go fitlha fa
dikaelong tsa karolo 6 ya Molaotheo e rolela ka totobalo go
peomolao ya porofense bokgoni ba peomolao
Mametlelelo 4
170
• Ditirelo tsa phasalatso tse di laolwang kgotsa tse di
rulaganyeditsweng ka tlhamalalo ke puso ya porofense ka taelo ya
karolo 192
• Pabalelo ya tlhago, ntle le diphaka tsa bosetšhaba, ditshingwana
tsa tlhago tsa bosetšhaba le metswedi ya lewatle
• Sepodisi go fitlha fa ditaelo tsa kgaolo 11 ya Molaotheo di
rolelang lekgotlapeomolao la porofense bokgoni ba peomolao.
• Taolo ya kgotlelego
• Tlhabololo ya setšhaba
• Dituelo tsa tshutiso ya dithoto
• Madirelomagolo a porofense tebang le makala a tiragatso mo
Mametlelelong e, le Mametlelelo 5.
• Dipalangwa tsa botlhe
• Ditiro tsa botlhe go ya ka ditlhokego tsa mafapha/porofense
fela, mo go diragatseng maikarabelo a bona, go tsamaisa ditiro,
segolo jang tse ba di abetsweng go ya ka Moloatheo kgotsa molao
mongwe.
• Togamaano le tlhabololo ya Kgaolo
• Melao ya dirori le dipalangwa tsa tsela
• Tshomarelo ya mmu
• Bojanala
• Kgwebo
• Boeteledipele ba setso go ya ka dikaelo tsa Kgaolo 12 ya
Molaotheo
• Kgolo/Tlhabololo ya metsesetoropo le magae
• Dilaesense tsa dirori
• Ditirelo tsa loago
Mametlelelo 4
171
KAROLO B
Merero e e latelang ya pusoselegae go ya ka fa go atolositsweng ka gone
mo karolong 155(6)(a) le(7):
• Kgotlelego ya loapi
• Melawana ya go aga
• Ditlamelo tsa tlhokomelo ya bana
• Tlamelo ya motlakase le gase
• Ditirelo tsa botimamolelo
• Bojanala ba selegae
• Maemelodifofane a bommasepala
• Bologamaano ba bommasepala
• Ditirelo tsa boitekanelo tsa bommasepala
• Dipalangwa tsa botlhe tsa bommasepala
• Ditirelo tsa ditiro tsa bommasepala tsa botlhe tebang fela le
ditlhokego tsa ga mmasepala mo go diragatseng maikarabelo a go
tsamaisa ditiro tse ba di rwesitsweng ka totobalo mo Molaotheong
o, kgotsa molao mongwe le mongwe.
• Dipontune, diferi, dijiti, dipier le maemelokepe ntle le taolo
ya tsamaiso ya dikepe le merero ya boditšhabatšhaba le ya
bosetšhaba le merero mengwe e e amegang.
• Tsamaiso ya mekgwa ya go laola merwalela mo mafelong a go
agilweng mo go ona
• Melawana ya kgwebo
• Metsi le ditirelo tsa go tlosiwa ga leswe go totilwe fela
dithulaganyo tsa dikabelo tsa metsi a a leswe a selegae le
dithulaganyo tsa go tsholola metsi a matlwana-boithusetso.
Mametlelelo 4
172
Mametlelelo 5
MAKALA A TIRAGATSO A BOKGONI
JWA PEOMOLAO A POROFENSE FELA
KAROLO A
• Matlhabelo
• Tirelo ya diambulense
• Diakhaefe ntle le diakhaefe tsa bosetšhaba
• Dilaeborari ntle le dilaeborari tsa bosetšhaba
• Dilaesense tsa nnotagi
• Dimmusiamo ntle le dimmusiamo tsa bosetšhaba
• Togomaano ya Porofense
• Merero ya setso ya porofense
• Boitapoloso le mafeloboitapoloso le didiriswa tsa porofense
• Metshameko ya porofense
• Ditsela le pharakano ya porofense
• Ditirelo tsa kalafo ya diruiwa ntle le taolo ya borutegi
KAROLO B
Merero e e latelang ya pusoselegae go fitlha fa e atolotsweng ka karolwana
155(6)(a) le(7):
• Mabopo le mafelo a boitumediso
• Diboto tsa papatso le go bewa mo pepeneneng ga dipapatso mo
mafelong a botlhe
• Diphuphu, dintlo tsa pabalelo ya baswi, mafelo a go fisiwa ga
ditopo
• Phepafatso
Mametlelelo 5
173
• Taolo ya letshwenyo go botlhe
• Taolo ya ditheo tse di gwebang ka nnotagi
• Mafelo a bonno, tlhokomelo le go epelwa ga diphologolo
• Go dirwa ga magora le magora
• Neelo ya dilaesense tsa dintšwa
• Neelo ya dilaesense le taolo ya ditheo tse di rekisetsang botlhe
dijo
• Didirisiwa tsa mafelo-selegae
• Mafelo a metshameko mo mafelong-selegae
• Dimmaraka
• Matlhabelo a ga mmasepala
• Diphaka le mafeloboitapoloso a ga mmasepala
• Ditsela tsa ga mmasepala
• Lerata le le kgotlelang tidimalo
• Matlhatlhelo a diphologolo tse di mo kgolegelong
• Mafelo a botlhe
• Go tlosiwa ga matlakala, dithothobolo, le tshololo ya mantle
• Kgwebo ya mo mmileng
• Dipone tsa mo mmileng
• Pharakano le boemeladirori
Mametlelelo 5
174
Mametlelelo 6
DITHULAGANYO TSA KGABAGANYO
[Mametlelelo 6 e tlhabolotswe ke k. 20 ya Molaotheo Tlhabololo wa Ntlha wa Molao wa 1997,
ke k. 5 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998 le
ke k.20 ya Molaotheo Tlhabololo wa Boratari wa Molao wa 2001.]
1 Dithanolo
Mo Mametlelelong e, ntle le fa go sa nyalane le diteng -
"Nagalegae" e kaya karolo ya Rephaboliki eo, pele ga Molaotheo
wa pele o simolola go dirisiwa, e neng e kaiwa, go ya ka molao
wa maloba wa Aforika Borwa, jaaka e e ikemetseng kgotsa e e
ipusang;
"Molaotheo o mošwa" e kaya Molaotheo wa Rephaboliki ya
Aforika Borwa wa 1996;
"Thulaganyo Taolo ya Maloba" e kaya melao e e neng ya gatisiwa
le go dirisiwa pele ga Molaotheo wa pele;
"Molaotheo wa pele" e kaya Molaotheo wa pele wa Rephaboliki ya
Aforika Borwa wa 1993 (Molao 200 wa 1993).
2 Tswelelo ya molao o o leng teng
(1) Melao yotlhe e e leng tirisong fa Molaotheo o mošwa o tsena mo
tirisong, e tla tswelela go nna mo tirisong, go ikaegilwe ka -
(a) Tlhabololo nngwe kgotsa e phimolwa gotlhelele; le
(b) Go lebana/nyalana le Molaotheo o mošwa.
(2) Molao wa taolo ya pele o o tswelelang go diriswa go ya ka
sekatemana(1) -
(a) ga o na tiriso e e anameng mo dikgaolong le ka mokgwa
mongwe go feta e e neng e le teng pele ga Molaotheo wa pele,
ntle le fa o ne wa tlhongwa sešwa go oketsa/atolosa maatla a
tiriso ya ona; le
(b) o tswelela go diriswa ke bothati bo bo neng bo o dirisa fa
Molaotheo o mošwa o tsena mo tirisong, go ya ka Molaotheo
o mošwa.
Mametlelelo 6
175
3 Thanolo ya peomelao e e leng teng
(1) Ntle le fa go sa tsamaelaneng le diteng kgotsa go se maleba,
kumako, mo molaong mongwe le mongwe o o neng o dirisiwa fa
Molaotheo o mošwa o tsena mo taolong -
(a) Rephaboliki ya Aforika Borwa kgotsa naga legae (ntle le fa e
kaya tikologo ya mongwe) e tshwanetse go tsewa fa e kaya
Rephaboliki ya Aforika Borwa go ya ka Molaotheo o mošwa;
(b) Palamente, Kokoano Bosetšhaba, kgotsa Senoto, di
tshwanetse go tsewa fa di kaya Palamente, Kokoano
Bosetšhaba kgotsa Khuduthamaga Bosetšhaba ya diporofense
go ya ka Molaotheo o mošwa;
(c) Poresidente, Motlatsa Poresidente, Tona, Motlatsa Tona
kgotsa Kabinete, e tshwanetse go tsewa fa e le ya kumako
ya poresidente, Motlatsa Poresidente, Tona, Motlatsa Tona
kgotsa Kabinete go ya ka Molaotheo mošwa, go ikaaegilwe ka
temana 9 ya Mametlelelo e;
(d) Poresidente, ya Senoto, e tshwanetse go tsewa fa e kaya
Monnasetulo wa Khuduthamaga Bosetšhaba ya Diporofense;
(e) kgotlatheramelao ya Porofense, Tonakgolo, Khuduthamaga
ya Khansele kgotsa leloko la Khuduthamaga ya Khansele ya
Porofense, e tshwanetse go tsewa fa e kaya kgotlatheramelao
ya Porofense, Tonakgolo, Khuduthamaga ya Khansele kgotsa
leloko la Khuduthamaga phetisi go ya ka Molaotheo mošwa,
karolwana 12 ya Mametlelelo e; kgotsa
(f) puo semmuso kgotsa dipuo, e tshwanetse go tsewa fa e kaya
e nngwe ya dipuo tsa semmuso go ya ka molaotheo o mošwa.
(2) Ntle le fa go sa tsamaelane le diteng kgotsa go sa tshwane
gotlhelele, kumako, mo melaong e e setseng ya puso ya maloba -
(a) ka ga Palamente, kgotla ya Palamente, kgotsa Kokoano
Khuduthamaga ya theramelao kgotsa karolo ya Rephaboliki
kapa ya nagalegae, e tshwanetse go tsewa fa e kaya -
(i) Palamente go ya ka Molaotheo o mošwa, fa taelo
ya molao o, o neetswe kgotsa o rebotswe go ya ka
Molaotheo wa pele kgotsa Mametlelelo eno, go
Khuduthamaga ya bosetšhaba; kgotsa
Mametlelelo 6
176
(ii) Kgotlatheomelao ya Porofense, fa taolo ya molao o, e
neetswe kgotsa e rebotswe go ya ka Molaotheo wa pele
kgotsa Mametlelelo e, e go Khuduthamaga ya Porofense.
(b) ka ga Poresidente wa Naga, Tonakgolo, Motsamaisi kgotsa
Mokhuduthamaga-mogolo mongwe, Kabinete, Khansele ya
ditona kgotsa Khansele ya Khuduthamaga ya Rephaboliki
kgotsa ya nagalegae, e tshwanetse go tsewa fa e kaya -
(i) Poresidente go ya ka Molaotheo o mošwa, fa taolo ya
molao o e neetswe Khuduthamaga ya bosetšhaba go ya ka
Molaotheo wa pele kgotsa go ya ka Mametlelelo e; kgotsa
(ii) Tonakgolo ya Porofense go ya ka Molaotheo o mošwa, fa
taelo ya molao o e neetswe Khuduthamaga ya Porofense,
go ya ka Molaotheo wa
4 Kokoano Bosetšhaba
(1) Mongwe le mongwe yo e neng e le leloko, kgotsa mongwe wa
batsamaisi ba Kokoano Bosetšhaba fa Molaotheo o mošwa o
tsena mo taolong, o tla nna leloko kgotsa mongwe wa batsamaisi
ba Kokoano Bosetšhaba go ya ka Molaotheo o mošwa, e bile o tla
nna mo tirisong go ya ka Molaotheo mošwa.
(2) Kokoano Bosetšhaba go ya ka fa e tlhalositsweng mo
temaneng(1), e tshwanetse go tsewa jaaka e e tlhophilweng go ya
ka Molaotheo o mošwa go fitlha ka 30 Moranang, 1999.
(3) Kokoano Bosetšhaba e bopilwe ka maloko a le 400 go ya go fitlha
ka pakatiro e e khutlang ka 30 Moranang 1999, go karolo 49(4)
ya Molaotheo o mošwa.
(4) Melawana le ditaolo tsa Kokoano Bosetšhaba tse di dirisiwang
fa Molaotheo o mošwa o tsena mo tirisong, di tla tswelela go
dirisiwa ntle le fa di ka tlhabololwa kgotsa tsa phimolwa.
5 Tiro ya Palamente e e sa welang
(1) Tiro nngwe le nngwe ya Kokoano Bosetšhaba e e sa welang
fa Molaotheo o mošwa o tsena mo tirisong e tshwanetse go
tsweletswa go ya ka Molaotheo o mošwa.
Mametlelelo 6
177
(2) Tiro nngwe le nngwe ya Senate e e sa welang fa Molaotheo
o mošwa o tsena mo tirisong o tshwanetse go fitisetswa go
Khuduthamaga ya Bosetšhaba ya Diporofense go tsweletswapele
ke Khuduthamaga ya Diporofense ya Molaotheo o mošwa.
6 Ditlhopho tsa Kokoano Bosetšhaba
(1) Ga go ditlhopho tsa Kokoano Bosetšhaba tse di tla tshwarwang
pele ga 30 Moranang, 1999 ntle le fa Kokoano Bosetšhaba e ka
phatlalatswa go ya ka karolo 50(2) ya Molaotheo o mošwa fa
morago tshitshinyo ya go tlhoka boikanyego go Poresidente go ya
ka karolo 102(2) ya Molaotheo o mošwa.
(2) Tiriso ya karolwana 50(1) ya Molaotheo o mošwa e sa emisitswe
go fitlha ka 30 Moranang, 1999.
(3) Le fa Molaotheo wa pele o phimotswe, Mametlelelo 2 ya
Molaotheo o, jaaka o tlhabolotswe mo go tlaletso A mo
Mametlelelong e, e ama -
(a) tlhopho ya ntlha ya Kokoano Bosetšhaba go ya ka Molaotheo
o mošwa;
(b) go latlhegelwa ke boloko ba Kokoano ka mabaka ntle le a a
neetsweng mo karolong ya 47(3) ya Molaotheo o mošwa; le
(c) go tlatswa ga diphatlhatiro mo Kokoanong, le go emisetswa,
go boeletsa le go dirisa manaane a maina a makoko a
sepolotiki, go tlatsa diphatlhatiro, go emela ditlhopho tsa
bobedi tsa Kokoano go ya ka Molaotheo o mošwa.
(4) Karolo 47(4) ya Molaotheo o mošwa e emisitswe go dirisiwa go
fitlhela ditlhopho tsa bobedi tsa Kokoano Bosetšhaba go ya ka
Molaotheo o mošwa.
7 Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense
(1) Go ya ka nako e e latelang pelenyana ga kopano ya pele ya
kgotlatheomolao ya Porofense, fela fa morago ga tlhopho ya yona,
go ya ka Molaotheo o mošwa -
(a) tekatekanyo ya boemedi ba makoko a sepolotiki mo go
Khuduthamaga Bosetšhaba ya diporofense e tshwanetse
Mametlelelo 6
178
go tshwana le tekatekanyo ya boemedi ba maloko a le (10)
lesome a basenatoro, a a supilweng, go ya ka karolo 48 ya
Molaotheo wa pele; le
(b) kabo ya baemedi ba leruri le baemedi ba ba kgethegileng ba
makoko a a emetsweng mo kgotlatheomelaong ya diporofense
bo ntse jaana:
POROFENSE BAEMEDI BA LERURI BAEMEDI BA BA
KGETHEGILENG
1. Kapa Botlhaba ANC5
NP 1
ANC 4
2. Foreisetata ANC4
VF1
NP 1
ANC 4
3. Gauteng
ANC3
DP1
VF1
NP 1
ANC3
NP 1
4. KwaZulu-Natal
ANC3
DP1
VF1
NP 1
ANC2
IVP 2
5. Mpumalanga
ANC4
VF1
NP 1
ANC 4
6. Kapa Bokone ANC3
VF1
NP 2
ANC2
NP 2
7. Porofense ya
Bokone
ANC 6 ANC 4
8.Bokone
Bophirima
ANC4
VF1
NP 1
ANC 4
Mametlelelo 6
179
9. Kapa Bophirima ANC2
DP1
NP 3
ANC1
NP 3
(2) Lekoko le le emetsweng mo go Kgotlatheomelaong ya Porofense
le -
(a) tshwanetse go supa baemedi ba leruri go tswa go ba e neng
e le maloko a Senoto fa Molaotheo o Mošwa o tsena mo
taolong, ba bile ba ikemiseditse go nna baemedi ba leruri; le
(b) ka go supa batho ba bangwe go nna baemedi ba leruri fa
go se ope wa basenatoro kgotsa palo e e sa lekaneng e sa
ikemisetsa.
(3) Kgotlatheomelao ya Porofense e tshwanetse go supa baemedi ba
leruri go ya ka tekanyetso ya makoko a emetsweng.
(4) Dikarolwana(2) le(3) di dira fela mo go tlhongweng ga ntlha ga
baemedi ba leruri ba Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense.
(5) Karolo 62(1) ya Molaotheo mošwa ga e amane le go supiwa le go
tlhongwa ga Basenatoro jaaka baemedi ba leruri go ya ka karolo e.
(6) Melawana le ditaolo tsa Senoto tse di dirisiwang fa Molaotheo
o Mošwa o tsena mo taolong, di tshwanetse go dirisiwa mo
mererong ya Khuduthamaga ya Bosetšhaba go ya ka fa di ka
dirisiwang, go fitlha di tlhabololwa kgotsa di phimolwa.
8 Ba ba kileng ba nna Basenatoro
(1) Yo o kileng a nna mosenatoro a bile a se mo boemeding ba
Khuduthamaga ya Bosetšhaba ya Diporofense, o tshwanetse go
nna leloko la kgotlatheomelao ya Porofense e a neng a e emetse
jaaka mosenatoro go ya ka karolo 48 ya Molaotheo wa pele.
(2) Fa mosenatoro a itlhophela go se nne leloko la kgotlatheomelao
ya Porofense, o tla tsewa gore o rotse tiro jaaka mosenatoro
letsatsi pele ga Molaotheo o mošwa o tsena taolong.
(3) Tuelo, ditetlo le ditshiamelo tsa yo a neng a le mosenatoro
mme a tlhomilwe jaaka moemedi wa leruri kgotsa e le leloko la
Mametlelelo 6
180
Kgotlatheomelao ya Porofense, ga di a tshwanela go fokotswa ka
gope fa a tsena tirong e.
9 Khuduthamaga ya Bosetšhaba
(1) Mongwe le mongwe yo o neng a le Poresidente, Motlatsa
Poresidente, Tona kgotsa Motlatsa Tona go ya ka Molaotheo wa
pele, o tsweletsa ka maemo a a jaana fa Molaotheo o mošwa o
tsena mo taolong, go dumelelang le karolwana(2) ya
Molaotheo mošwa.
(2) Go fitlha ka 30 Moranang, 1999, dikarolo 84, 89, 90, 91, 93 le 96
tsa Molaotheo o Mošwa, di tshwanetse go tsewa le go utlwisiswa
jaaka di tlhagelela mo Tlaleletsong B ya Mametlelelo e.
(3) Karolwana(2) ga e thibele Tona e e neng e le mosenatoro fa
Molaotheo o mošwa o tsena taolong go tsweletsa go nna Tona,
jaaka go tlhagisitswe mo karolo 91(1)(a) ya Molaotheo o Mošwa,
go ya ka fa karolo e e beilweng ke Tlaleletso B.
10 Dikgotlatheomelao tsa Diporofense
(1) Mongwe le mongwe yo e neng e le leloko kgotsa mongwe wa
Batsamaisi ba Kgotlatheomelao fa Porofense ya Molaotheo o
mošwa o tsena mo taolong, o tla tswelela go nna leloko kgotsa
mongwe wa batsamaisi ba Kgotlatheomelao ya Porofense go ya ka
Molaotheo o mošwa, mme a tsweletsapele tiro ya gagwe ya boloko
kgotsa botsamaisi go ya ka Molaotheo o mošwa le Molaotheo wa
Porofense o o ka tlhangwang.
(2) Kgotlatheomelao ya Porofense e e tlhamilweng go ya ka
karolwana(1) e tshwanetse go kaiwa jaaka e e tlhophilweng ka
Molaotheo o mošwa go fitlhelela ka 30 Moranang 1999 fa letlha la
yona le khutla.
(3) Go fitlha bokhutlo jwa paka ya yona e e khutlang ka 30 Moranang
1999, le go ya ka karolo 108(4), kgotlatheomelao ya Porofense
e tla botšwa ke palo e e akaretsang maloko a kgotlatheomelao ya
Porofense go ya ka Molaotheo wa pele le palo ya basenatoro ba
ba fetogileng maloko a kgotlatheomelao ya Porofense go ya ka
karolwana 8 ya Mametlelelo e.
Mametlelelo 6
181
Mametlelelo 6
(4) Melawana le ditaolo tsa kgotlatheomelao ya Porofense, tse di neng
di dirisiwa fa Molaotheo o mošwa o tsena mo taolong, di tswelela
go dirisiwa, ntle le fa di ka tlhabololwa kgotsa tsa fetolwa.
11 Ditlhopho tsa Dikgotlatheomelao tsa Diporofense
(1) Le fa Molaotheo wa pele o phimotswe, Mametlelelo 2 ya
Molaotheo oo, jaaka e tlhabolotswe ka Tlaleletso A mo
Mametlelelong e, e a dira -
(a) go ditlhopho tsa ntlha tsa kgotlhatheomelao ya Porofense go
ya ka Molaotheo o mošwa;
(b) go latlhegelwa ke boloko ba kgotlatheomelao ka mabaka
mangwe ntle le a a neetsweng go karolo 106(3) ya Molaotheo
o mošwa; le
(c) go thiba diphatlatiro tsa kgotlatheramelao, go emisetsa, go
boeletsa le go dirisa manaane a maina a makoko go thiba
diphatlhatiro, go fitlhelela ka nako ya ditlhopho tsa bobedi tsa
kgotlatheomelao go ya ka Molaotheo o mošwa.
(2) Karolo 106(4) ya Molaotheo o mošwa e emisitswe nakonyana
tebang le kgotlatheomelao ya Porofense go fitlha nako ya
ditlhopho tsa bobedi go ya ka Molaotheo o mošwa.
12 Dikhuduthamaga tsa Diporofense
(1) Mongwe le mongwe yo e neng e le Tonakgolo kgotsa leloko la
khuduthamaga ya Porofense fa Molaotheo o mošwa o tsena mo
tirisong/taolong, o tla tswelela ka maemo a, go ya ka Molaotheo o
mošwa le fa e le Molaotheo mongwe le mongwe wa Porofense, o
o ka tlhomiwang, go ikaegilwe ka karolwana(2).
(2) Go fitlhelela fa Tonakgolo e e tlhophilweng ka ditlhopho tsa pele
tsa kgotlatheomelao ya Porofense, go ya ka Molaotheo o mošwa,
e simolola tiro, kgotsa Porofense e tsenya Molaotheo wa yona
taolong, go laola gore go tlile eng pele, dikarolo 132 le 136 tsa
Molaotheo o mošwa, di tshwanetse go tsewa jaaka di tlhagelela
mo go Tlaleletso C ya Mametlelelo e.
182
Mametlelelo 6
13 Melaotheo ya Diporofense
Molaotheo wa Porofense o o amogetsweng pele Molaotheo o mošwa
o tsena mo tirisong, o tshwanetse go dumelelana le karolo 143 ya
Molaotheo o mošwa.
14 Thebolelo ya melao go Diporofense
(1) Peomelao e, go ya ka merero e e mo makaleng a tiragatso e e
akareditsweng mo Mametlelelong 4 kgotsa 5 tsa Molaotheo
o mošwa, tse pele ga Molaotheo o mošwa o tsena mo tirong,
e neng e tsamaisiwa ke bothati jo bo mo khuduthamageng ya
Bosetšhaba, e ka rebolwa ke Poresidente ka kgoeletso, go bothati
mo khuduthamaga ya Porofense bo bo supilweng ke Khansele ya
Khuduthamaga ya Porofense.
(2) Go fitlha mo mabakeng a kgontshang thebolo ya molao mo
karolwaneng(1) gore e diragatswe ka botlalo, Poresidente ka
kgoeletso a ka -
(a) tlhabolola kgotsa baakanya molao o gore o tshwanele go
utlwisiswa le go dirisiwa;
(b) fa thebolo e sa tshwanele tiriso ya karolo kgotsa molao, a
ka o phimola, a ba a o tlhama, ka ditlhabololo le dipakaanyo
kgotsa ntle le tsona go tshwana le mo go temana(a), ditiriso
tse di tshwanelang mokgape wa thebolo; kgotsa
(c) laola ntlha nngwe le nngwe e e tlhokegang, e ka ne e
tlhotswe ke thebolelo, go akaretsa go sutisiwa kana go
sutiswa nakwana ga badiri le fa e le go sutiswa ga matlotlo,
disuga, ditshwanelo le ditlamego, go tswa kgotsa go ya go
khuduthamaga ya bosetšhaba kgotsa ya porofense kgotsa
lefapha lengwe le lengwe la puso, botsamaisi, ditirelo tsa
pabalesego kgotsa setheo sengwe.
(3)
(a) Kgatiso ya lekwalothebolo kgoeletso lengwe le lengwe le le
ntshitsweng go ya ka temana(1) kgotsa(2) le tshwanetse go
fetisetswa go Kokoano Bosetšhaba le go Khuduthamaga ya
Bosetšhaba ya Diporofense mo matsatsing a a lesome 10
183
morago ga kgatiso ya lekwalothebolo kgoeletso.
(b) Fa bobedi, Kokoano Bosetšhaba le Khuduthamaga
ya Bosetšhaba ya Diporofense, bo ka swetsa go se
amogele lekwalokgoeletso kgotsa kaelo nngwe ya lona,
lekwalokgoeletso kgotsa kaelo ya lona, e a fela ntle le go ama
kapa go akaretsa -
(i) boleng jwa ditiro tsotlhe tse di simolotsweng go ya ka
lekwalokgoeletso kgotsa kaelo ya lona, pele e fela; kgotsa
(ii) ditshiamelo le ditšhono, kana ditlamego le dikoloto tse di nnileng
teng pele ga go fedisiwa.
(4) Fa molao o rebotswe go latela temana(1), kumako mo molaong
o o ka ga bothati jo bo o diragatsang, e tshwanetse go tsewa fa e
kaya bothati jo bo neetsweng taelo ke thebolo eo.
(5) Thebolo nngwe le nngwe ya molao go ya ka karolo 235(8)
ya Molaotheo wa pele, go akarediwa ditlhobololo, dipaakanyo
kgotsa go phimolwa le go tlhongwa gape ga molao, le fa ele kgato
nngwe le nngwe e e tserweng mabapi le karolo eo, e kaiwa fa e
dirilwe go ya ka karolwana e.
15 Melao e e leng teng, e e leng kwa ntle ga dithata tsa
peomolao ya Palamente
(1) Bothati mo Khuduthamageng ya Bosetšhaba jo bo diragatsang
taelo ya melao mengwe e e leng kwa ntle ga dithata tsa peomolao
ya Palamente fa Molaotheo o mošwa o tsena mo tirisong, bo tla
tswelelapele go diragatsa melao e e jaana go fitlhelela taolo e e
neelwa bothati mo a khuduthamageng ya Porofense, go ya ka
karolwana 14 ya Mametlelelo e.
(2) karolwana(1) e tla fedisiwa dingwaga tse pedi fa morago ga
Molaotheo o mošwa o tsene mo tirisong.
16 Dikgotlatshekelo
(1) Dikgotlatshekelo tsotlhe tse di leng teng, go akaretswa le tsa
setso tsa magosi, fa molaotheo o mošwa o tsena mo taolong, di
Mametlelelo 6
184
tla tswelelapele go dira le go diragatsa boatlhodi go latela molao
o o amanang le tsona, mme mongwe le mongwe yo o dirang
mo dikgotleng tse jaaka motlhankedi wa boatlhodi, le ena o tla
tsweletsa tiro kgotsa go dira, go ya ka melao e e maleba, a laolwa
ke -
(a) tlhabololo nngwe le nngwe kgotsa go phimolwa ga molao oo;
le
(b) go nyalana le Molaotheo o mošwa.
(2)
(a) Kgotlatshekelo ya Molaotheo e e tlhomilweng go ya ka
Molaotheo wa pele e tla nna Kgotlatshekelo ya Molaotheo go
ya ka Molaotheo o mošwa.
(b)...
[Karolwana 16(2)(b) e phimotswe ke k. 20(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(3)
(a) Karolo ya 'Boikuelo' ya Kgotlatshekelo-kgolo ya Aforika
Borwa e tla nna Kgotlatshekelo-kgolo ya Boikuelo go ya ka
Molaotheo mošwa.
(b)...
[ Karolwana16(3)(b) e phimotswe ke k. 20(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
(4)
(a) Karolo ya Porofense kgotsa ya selegae, ya kgatlatshekelo
kgolo ya Aforika Borwa, kgotsa Kgotlatshekelokgolo ya
Nagalegae kgotsa karolo nngwe ya Kgotlatshekelo eo, e tla
nna Kgotlatshekelokgolo go ya ka Molaotheo o mošwa, ntle le
go fetola tokologotaelo ya tsona, go ikaegilwe ka dikakanyetso
tse di ka tsokaneng di tlhagisiwa ke karolwana(6).
(b) Mang kapa mang yo o dirang kgotsa a tsewa a dira jaaka
Poresidente wa Boatlhodi kgotsa motlatsa-Poresidente kgotsa
moatlhodi wa Kgotlatshekelo e e jalo, go ya ka Molaotheo o
mošwa, go ikaegilwe ka dikakanyetso tse di ka tsokaneng di
tlhagisiwa ke karolwana(6)
Mametlelelo 6
185
(5) Ntle le fa go sa nyalane le diteng kgotsa go fapaane le tsona
gotlhelele, kumako ya molao kgotsa tiragatso e kaya -
(a) kgotlatshekelo Molaotheo go ya ka Molaotheo wa pele, e
tshwanetse go bonwa/go tsewa fa e kaya kgotlatshekelo ya
Molaotheo go ya ka Molaotheo o mošwa;
(b) karolo ya Boikuelo ya Kgotlatshekelokgolo ya Aforika
Borwa, e tshwanetse go tsewa fa e kaya Kgotlatshekelo
kgolo ya Boikuelo; gape karolo ya Porofense kgotsa ya
selegae ya Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa, kgotsa
Kgotlatshekelokgolo ya naga legae kgotsa, karolo kakaretso
ya Kgotlatshekelo eo, e tshwanetse go tsewa fa e kaya
Kgotlatshekelokgolo.
(6)
(a) Fela fa morago ga Molaotheo o mošwa o tsena mo tirisong,
dikgotlatshekelo tsotlhe, go akaretswa popego, tlhamo, tiro
ya tsona, maatlataolo a tsona le melao yotlhe e e maleba,
di tshwanetse go akanyediwa/lekanyediwa ka bonako bo
bo kgonegang, go lebilwe thulaganyo ya semolao e e
tshwanelang ditlhokego tsa Molaotheo o mošwa.
(b) Leloko la Kabinete le le lebaneng le tiragatso ya tsa Bosiamisi,
morago ga go rerisana le Komišene ya Ditirelo tsa Boatlhodi,
o tshwanetse go laola dikakanyetso tse di lebeletsweng, go ya
ka temana(a).
(7)
(a) Mongwe le mongwe yo o leng mo tirong , fa Molaotheo wa
Rephaboliki ya Aforika Borwa, Tlhabololo ya Molao 2001, o
tsena mo tirisong, jaaka-
(i) Poresidente ya Kgotlatshekelo ya Molaotheo, o nna
Moatlhodimogolo jaaka go akanngwa mo karolong
167(1) ya Molaotheo o mošwa, Motlatsa Poresidente
ya Kgotlatshekelo ya Molaotheo, o nna Motlatsa
Moatlhodimogolo jaaka go akanngwa mo karolong 167(1)
ya Molaotheo o mošwa,
(iii) Moatlhodimogolo, o nna Poresidente ya
Mametlelelo 6
186
Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo jaaka go akanngwa mo
karolong 168(1) ya Molaotheo o mošwa, gape
(iv) Motlatsa Moatlhodimogolo, o nna Motlatsa Poresidente
wa Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo jaaka go akanngwa
mo karolong 168(1) ya Molaotheo o mošwa.
(b) Melao yotlhe, melawana kgotsa dikaelo tse di mo tirisong tse
di diriwang ke Poresidente ya Kgotlatshekelo ya Molaotheo
kgotsa Moatlhodimogolo ka bonako pele Molaotheo wa
Rephaboliki ya Aforika Tlhabololo ya Molao 2001 e tsena
tirisong, e tswelela go tsena tirisong go fitlha e phimolwa
kgotsa e tlhabololwa.
(c) Fa fela e sa tsamaelane le bokao kgotsa e se maleba thata,
kaetso malebana le molao mongwe le mongwe kgotsa
thulaganyo go Moatlhodimogolo kgotsa go Poresidente ya
Kgotlatshekelo ya Molaotheo, e tshwanetse go ranolwa jaaka
kaetso e mabapi le Moatlhodimogolo jaaka go akanngwa mo
karolong 167(1) ya Molaotheo o mošwa.
[Karolwana 16(7) e tlaleleditswe ke k. 20(b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
17 Dikgetse tse di sa welang
Dithulaganyo tsotlhe tse di neng di emisitswe mo kgotlatshekelo pele ga
Molaotheo o mošwa o tsena mo tirisong, di tshwanetse di atlholwa fela
jaaka e kete Molaotheo o mošwa ga o ise o dirisiwe, ntle le fa ditlhokego
tsa bosiamisi di bona go le maleba.
18 Bothati ba Botšhotšhisi
(1) Karolo 108 ya Molaotheo wa pele e tla tswelela go dirisiwa go
fitlhelela fa Molao wa Palamente, o o solofetsweng go ya ka karolo
179 ya Molaotheo o mošwa, o tsena mo tirisong. Le fa go le jalo,
temana e ga e amane ka gope le go tlhongwa ga Mokaedi wa
Bosetšhaba wa Botšhotšhisi ba Botlhe, go ya ka karolo 179.
(2) Mmueledi kakaretso, yo o mo tirong a fa Molaotheo o mošwa o
tsena mo tirisong, o tla tsweletsa tiro ya gagwe, go ya ka molao o
o amanang le yona, a ikaegile ka temana(1).
Mametlelelo 6
187
19 Maikano le tumelo
Motho yo a tswelelang go dira go ya ka Mametlelelo e, mme a kanne
kgotsa a dirile tumelo ya boammaaruri go ya ka Molaotheo wa pele, ga a
patelesege go boeletsa maikano a kgotsa tumelo ya boammaaruri, go ya
ka Molaotheo o mošwa.
20 Ditheo Dingwe tsa Molaotheo
(1) Mo karolong e, "Ditheo tsa Molaotheo" di kaya;
(a) Mosireletsi wa Botlhe;
(b) Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho;
[Tema(b) e tlhabolotswe ke k. 4 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998.]
(c) Khomišene ya Tekatekano ya Bong;
(d) Moruni-Kakaretso;
(e) Banka ya Resefe ya Aforika Bowa;
(f) Khomišene ya Ditšhelete le Matlotlo;
(g) Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi; kgotsa
(h) Boto ya Dipuo Tsotlhe ya Aforika Borwa.
(2) Ditheo tsa Molaotheo tse di tlhomilweng go ya ka Molaotheo wa
pele di tla tsweletsa tiro go ya ka molao o maleba, mme mongwe
le mongwe yo o nang le tiro jaaka leloko la, khomišene, boto
ya Banka ya Resefe, Boto ya dipuo tsotlhe ya Aforika Borwa,
Mosireletsi wa botlhe kgotsa Moruni-Kakaretso, fa Molaotheo o
mošwa o tsena taolong, o tla tswelela go nna mo tirong eo, go ya
ka molao o o lebaneng maemo a a jalo, go ikaegilwe ka -
(a) go tlhabololwa gongwe le gongwe kgotsa go phimolwa ga
molao; le
(b) go nyalana le Molaotheo o mošwa.
(3) Dikarolo, 199(1), 200(1),(3) le(5) le (11) go fitlha go 201 le
206, tsa molaotheo wa pele, di tswelela go dirisiwa go fitlha fa di
phimolwa ka Molao wa Palamente o o rebolwang go ya ka karolo
75 ya Molaotheo o mošwa.
(4) Maloko a Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi, e e umakiwang mo
Mametlelelo 6
188
go karolo 105(1)(h) ya Molaotheo wa pele, a felelwa ke boloko jwa
khomišene fa maloko a a umakilweng mo karolong 178(1)(i)
ya Molaotheo o mošwa a tlhomiwa.
(5)
(a) Khansele ya Volkstaat e e tlhamilweng go ya ka Molaotheo
wa pele e tswelela go dira go ya ka molao o maleba, mme
mongwe le mongwe yo o dirang jaaka leloko la Khansele fa
Molaotheo o mošwa o tsena mo tirisong, o tla tswelela ka
maemo a go latela molao o maleba go lebeletswe -
(i) tlhabololo efe kapa efe kgotsa go phimolwa ga molao; le
(ii) go nyalana le Molaotheo o mošwa.
(b) Dikarolo 184A le 184B(1)(a),(b) le(d) tsa Molaotheo wa pele
di tswelela go dirisiwa go fitlhelela fa di phimolwa ka Molao
wa Palamente ya Molaotheo o mošwa go ya ka karolo 75 o o
rebotsweng.
21 Peo ya Melao go ya ka Molaotheo o mošwa
(1) Fa go ya ka Molaotheo o mošwa, go tlhokega go bewa ga molao
wa puso ya bosetšhaba kgotsa ya Porofense, molao o o jalo o
tshwanela go bewa ke bothati bo bo lebaneng ka bonako bo bo
kgonegang, morago ga letlha le Molaotheo o mošwa o tsentsweng
mo tirisong.
(2) Karolo 198(b) ya Molaotheo o mošwa, ga e a tshwanela go tsena
mo tirisong go fitlhelela fa molao o, go ya ka yona o tshwanetseng
go bewa o beilwe.
(3) Karolo 199(3)(a) ya Molaotheo o mošwa ga e a tshwanela go
tsena mo tirisong pele ga dikgwedi tse tharo fa morago ga go
amogelwa ga molao o.
(4) Molao wa bosetšhaba o o lebeletsweng go ya ka karolo 217(3)
ya Moloaotheo o mošwa o tshwanetse go bewa mo nakong ya
dingwaga tse tharo morago ga go tsena mo tirisong ga Molaotheo
o mošwa, fela go se nne teng ga molao o mo nakong e e beilweng
ga go itse tsweletso ya maikemisetso a a umakiwang ke karolo
217(2).
Mametlelelo 6
189
(5) Go fitlhelela Molao wa Palamente o o umakiwang mo karolong
65(2) ya Molaotheo o mošwa o tsenngwa mo tirisong,
Kgotlapeomolao nngwe le nngwe ya porofense e tla swetsa
tsamaiso ya yona ya gore ke bothati bofe jo e bo neelang baemedi
ba bona go neelana ka diboutu boemong jwa bona mo Khanseleng
ya Bosetšhaba ya Diporofense.
(6) Go fitlhelela peomolao e e akanngwang mo karolong 229(1)(b)
ya Molaotheo o mošwa e tsenngwa mo tirisong, mmasepala
o tswelela go kgona go tlhoma makgetho, makgethwana le
makgetho a dithoto, a a neng a ntse a rebotswe go a tlhoma fa
Molaotheo o simolola.
22 Tshwaragano Bosetšhaba le Poelano
(1) Mo godimo ga dikaelo tse dingwe tsa Molaotheo o mošwa le
ntle le go phimolwa ga Molaotheo wa pele, dikaelo tsotlhe tse
di amanang le tebalelo, go ya ka Molaotheo wa pele, tse di
akareditsweng ka setlhogo "Tshwaragano Bosetšhaba le Poelano",
di tsewa jaaka karolo ya Molaotheo o mošwa. ka maikaelelo
a Dikaelo tsotlhe tsa Molao wa Tsweletso ya Tshwaragano
Bosetšhaba le Poelano, 1995 (Molao 34 wa 1995), o o
tlhabolotsweng, go akarediwa maikaelelo a botlhokwa jwa ona.
(2) Malebana le karolwana(1), letlha '6 Sedimonthole 1993' mo le
tlhagelelang teng mo dikaelong tsa Molaotheo o o fetileng ka
fa tlase ga setlhogo 'Tshwaragano ya Bosetšhaba le Poelano', le
tshwanetse go buisiwa e le '11 Motsheganong 1994'.
[Karolwana(2) e tlaleleditswe ke k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo wa Ntlha wa Molao wa 1997.]
23 Molaotlhomo wa Ditshwanelo
(1) Melao ya bosetšhaba e e solofetsweng go ya ka dikarolo 9(4),
32(2) le 33(3) tsa Molaotheo o mošwa, e tshwanetse go tlhongwa
mo nakong ya dingwaga tse tharo morago ga letsatsi le Molaotheo
o mošwa o tseneng mo tirisong ka lona.
(2) Go fitlhelela melao e e lebeletsweng go ya ka dikarolo 32(2) le
33(3) tsa Molaotheo o mošwa, e bewa -
Mametlelelo 6
190
(a) karolo 32(1) e tshwanetse go buisega jaana:
"(1) Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go fitlhelela
tshedimosetso e e mo diatleng tsa puso kgotsa ditheo
tsa puso, mo lekaleng lefe kapa lefe la puso, fa fela
tshedimosetso e e jalo e batlwa tebang le go kgontsha
tiriso kapa tshireletso ya nngwe ya ditshiamelo."; le
(b) Dikarolo 33(1)le(2) di tshwanetse go buisega jaana -
"Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya -
(a) kgato ya botsamaisi jo bo ka fa molaong fa nngwe ya
ditshwanelo kana dikgatlego tsa gagwe di amega kgotsa di
tshosediwa;
(b) dikgato tse di rulaganeng tsa tsamaiso e e lolameng fa nngwe
ya ditshiamelo kgotsa ditsholofelo tse di amogelesegang di
amega kana di tshosediwa;
(c) go neelwa mabaka a kwadilwe tebang le tsamaiso e e
amanang le nngwe ya ditshwanelo kana dikgatlhegelo tsa
gagwe, ntle le fa mabaka a tsamaiso e e jalo a itsisitswe
phatlalatsa; le
(d) tsamaiso e e lolameng tebang le mabaka a a jaana a a
neilweng, fa e nngwe ya ditshwanelo e amega kgotsa e
tshosediwa.".
(3) Dikarolo 32(2) le 33(3) tsa Molaotheo o mošwa, di a fela fa melao
e e lebeletsweng mabapi le tsona e sa tsweletswa mo nakong ya
dingwaga tse tharo fa morago ga go tsena tirisong ga Molaotheo o
mošwa.
24 Tsamaiso-puso le Ditirelo tsa Pabalesego
(1) Dikarolo 82(4)(b), 215, 218(1), 219(1), 224 go isa go 228,
236(1),(2),(3),(6), (7)(b), le(8), 237(1) le(2)(a) le 239(4) le(5) tsa
Molaotheo wa pele, di tswelela go dirisiwa fela go tshwana le fa
Molaotheo o o sa phimolwa, go ikaegilwe ka -
(a) ditlhabololo tsa dikarolo tse di tlhagisitsweng mo go
Tlaleletso D;
Mametlelelo 6
191
Mametlelelo 6
(b) tlhabololo nngwe le nngwe e e ka dirwang kgotsa go
phimolwa ga dikarolo tseo ka Molao wa Palamente o o ka
bewang go ya ka karolo 75 ya Molaotheo o mošwa; le
(c) go dumelelana ga tsona le Molaotheo o mošwa.
(2) Khomišene ya Bodiredipuso le dikhomišene tsa ditirelo tsa
Porofense tse di umakiwang mo kgaolong 13 ya Molaotheo
wa pele, di tswelela go dirisiwa go ya ka kgaolo e, le melao e e
amanang le kgaolo e, jaaka e kete kgaolo e ga e a phimolwa, go
fitlhela Khomišene le dikhomišene tsa diporofense di tlosiwa,
ka Molao wa Palamente o o amogelang, go ya ka karolo 75 ya
Molaotheo o mošwa.
(3) Go phimolwa ga Molaotheo wa pele ga go amane le kgoeletso e
e ka dirwang go ya ka karolo 237(3) ya Molaotheo wa pele mme
dikgoeletso tse dingwe tse di jalo di tla tswelela go dirisiwa, go
ikaegilwe ka -
(a) go tlhabololwa gongwe le gongwe kgotsa go phimolwa; le
(b) go dumelelana le Molaotheo o mošwa.
25 Tlaleletso ya dikiletso/dikganelo mo dikgotlatheomolaong
(1) Mongwe le mongwe mo Rephaboliki yo o neng a goga kotlo ya
go feta dikgwedi tse 12 mo kgolegong ntle le tumelelo ya faene,
fa Molaotheo o mošwa o tsena tirisong, ga a dumelelwa go
nna leloko la Kokoano Bosetšhaba kana ya kgotlatheomolao ya
Porofense.
(2) Go ilediwa ga motho go ya ka temana(1) -
(a) go khutla fa kotlo e ka emisiwa ke go ikuela ka ngongorego
kgatlhanong le katlholo, kgotsa ya khutswafatswa go nna e e
sa lekaneng go mo iletsa; le
(b) go khutla fa morago ga dingwaga tse tlhano a ntse a
atlhotswe.
26 Puso selegae
(1) Go sa kgathologwe dikaelo tsa dikarolo 151, 155, 156 le 157 tsa
Molaotheo o mošwa -
192
(a) dikaelo tsa Molao wa Kgabaganyo wa Pusoselegae, 1993
(Molao 209 wa 1993) jaaka fa o ka tlhabololwa nako le nako
ke peomolao ya bosetšhaba go lepalepana le Molaotheo
o mošwa, di nna mo tirisong malebana le Khansele ya
Mmasepala go fitlha Khansele ya Mmasepala e e tsenang
mo boemong jwa Khansele eo e kaiwa e tlhophilwe ka ntlha
ya ditlhopho tsa kakaretso tsa ntlha tsa Dikhansele tsa
Dimmasepala morago ga tsenyotirisong ya Molaotheo o
mošwa; le
[Karolwana 26(1)(a) e emetswe ke k. 5(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998.]
(b) moeteledipele wa setso wa morafe o o laolwang ke thulaganyo
ya molao wa setso, mme a nna mo karolong ya taolo ya
Khansele ya Kgabaganyo ya Pusoselegae, Khansele ya
kgabaganyo ya pusomorafe kgotsa khansele ya kgabaganyo
ya boemedi, tse di umakiwang mo Molaong wa Kgabaganyo
wa Pusoselegae, 1993, mme e bile a supilwe go ya ka karolo
182 ya Molaotheo wa pele, ke mookamedi-wa-kwa-ntle, yo
a tshwanelwang ke go nna leloko la Khansele eo go fitlha
Khansele ya Mmasepala e e tsenang mo boemong jwa
khansele eo e kaiwa e tlhophilwe ka ntlha ya ditlhopho tsa
kakaretso tsa ntlha tsa Dikhansele tsa Bommasepala morago
ga tsenyotirisong ya Molaotheo o mošwa.
[Karolwana(b) e emetswe ke k. 5(a) ya Molao 65 wa 1998.]
(2) Karolo 245(4) ya Molaotheo wa pele e tswelela go dira, go
fitlhelela tiriso ya karolo eo e khutla. Karolo 16(5) le(6) ya Molao
wa Kgabaganyo wa Pusoselegae, 1933, o ka seka wa phimolwa
pele ga di 30 Moranang 2000.
[ karolo(2) e tlhabolotswe ke k. 5(b) ya Molao 65 wa 1998.]
27 Polokego/tshomarelo ya Melao ya Palamente le ya
Diporofense
Dikarolo 82 le 124 tsa Molaotheo o mošwa ga di ame go bolokwa ga melao
ya Palamente le ya Diporofense e e amogetsweng pele ga Molaotheo o
mošwa o tsena mo tirisong.
Mametlelelo 6
193
28 Kwadiso ya dithoto tse di sa suteng tse e leng tsa puso
(1) Fa bothati jo bo nang le bokgoni bo tlhagisa setifikeiti se se reng
thoto e e sa suteng e e leng ya puso e beilwe mo mmusong o o
rileng go ya ka Karolo 239 ya Molaotheo o o fetileng, mokwadisi
wa makwalo a dithoto o tshwanetse go dira dikwadiso kgotsa
ditlanyo, mo rejisetareng e e maleba, setifikeite sa bosupi jwa
dithoto kgotsa lokwalo lengwe go kwadisa thoto e e sa suteng eo
mo leineng la mmuso oo.
(2) Ga go na lekgetho la dithoto, tuelo kgotsa tuediso epe e e
duelwang mabapi le go kwadisa go ya ka sekakarolwana(1).
Mametlelelo 6
194
TLALELETSO A
DITLHABOLOLO GO
MAMETLELELO 2 TSA
MOLAOTHEO WA PELE
1. Kemisetso ya ntlhana 1, ka ntlhana e e latelang:
"1. Makoko a a kwadisitsweng go ya ka peomolao ya bosetšhaba le
go gaisanela ditlhopho tsa Kokoano Bosetšhaba a tla itlhophela
bontlhopheng ba ditlhopho tsa go nna jalo mo manaaneng a
bontlhopheng a a rulagantsweng go ya ka Mametlelelo e, le
peomolao ya bosetšhaba.".
2. Kemisetso ya ntlhana 2, ka ntlhana e e latelang
"(2) Manno mo Kokoanong ya Bosetšhaba, jaaka go tlhomamisitswe
go ya ka karolo 46 ya Molaotheo o mošwa a tla nna jaana:
(a) Nngwe-peding e nngwe ya manno go tswa mo manaaneng
a dikgaolo a a neilweng ke makoko a a amegang, ka palo e e
tlhomameng ya manno a a beetsweng kgaolo nngwe le nngwe
jaaka go rulagantswe ke Khomišene mo ditlhopong tse di
latelang tsa Kokoano, go tsewa tsia dipalopalo tsa bonetetsi
tse di leng teng ka go abelela batlhophi, le dikemedi ka
makoko a a nang le kgatlhego.
(b) Nngwe-peding e nngwe ya manno go tswa mo manaaneng a
bosetšhaba a a neilweng ke makoko a a amegang, kgotsa go
tswa mo manaaneng a dikgaolo moo manaane a bosetšhaba a
sa newang.".
3. Kemisetso ya ntlhana 3, ka ntlhana e e latelang:
"(3) Manaane a bontlhopheng a a tlisitsweng ke lekoko a tla nna
le palogotlhe ya maina a a sa feteng palo ya bontlhopheng e e
lekanang le palo ya manno mo Kokoanong Bosetšhaba mme
lenaane lengwe le lengwe le tla supa maina a go nna jalo mo
TLALELETSO A
195
thulaganyong e e tsepameng ya tekanyetsopele jaaka lekoko le ka
tlhomamisa.".
4 Tlhabololo ya ntlhana 5 ka go emisetsa mafoko a eteletseng
temana(a) ka mafoko a a latelang:
"5. Manno a a umakiwang mo ntlhaneng ya 2(a) a tla abelwa makoko
a a gaisanelang ditlhopho mo kgaolong nngwe le nngwe jaana:".
5 Tlhabololo ya ntlhana 6 -
(a) ka go emisetsa mafoko a a eteletseng temana(a) ka mafoko a a
latelang:
"6. Manno a a umakiwang mo ntlhaneng 2(b) a tla abelwa
makoko a a gaisanelang ditlhopho, jaana;"; le
(b) Ka go emisetsa temana(a) ka temana e e latelang:
"(a) Khouta ya diboutu ka bonno e tla tlhomamisiwa ka go
arola palogotlhe ya diboutu tse di dirilweng bosetšhaba
ka palo ya manno mo Kokoanong bosetšhaba, e tlhakana
le nngwe, le dipholo di tlhakanngwa le nngwe, go
tlhokomologiwa dipalophatlo, e tla nna khouta ya diboutu
ka bonno.".
6 Tlhabololo ya ntlhana 7(3) ka go emisetsa temana(b) ka
temana e e latelang:
"(b) Khouta e e tlhabolotsweng ya diboutu ka bonno e tla
tlhomamisiwa ka go aroganya palogotlhe ya diboutu tseo di
dirilweng bosetšhaba, go ntshiwa palo ya diboutu e e dirilweng
bosetšhaba go tshegetsa lekoko leo le kailweng mo temeng(a)
ka palo ya manno mo Kokoanong e tlhakanngwa le nngwe, go
ntshiwa palo ya manno a kwa bofelong a abetsweng lekoko le le
kailweng go ya ka temana(a).".
7 Kemisetso ya ntlhana 10 ka ntlhana e e latelang:
"10. Palo ya manno mo peomolao ya porofense e tla tlhomamisiwa go
ya ka karolo 105 ya Molaotheo o mošwa.".
TLALELETSO A
196
8 Kemisetso ya ntlhana 11 ka ntlhana e e latelang:
"11. Makoko a a kwadisitswng go ya ka peomolao ya porofense, a tla
tlhopha, bontlhopheng go emela ditlhopho tsa peomolao ya
porofense go tswa mo manaaneng a porofense a a rulagantsweng
go ya ka Mametlelelo e le peomolao ya bosetšhaba.".
9 Kemisetso ya ntlhana 16 ka ntlhana e e latelang:
'16 Tlhomo ya baemedi
(1) Morago ga fa palo ya diboutu e se na go wetswa, palo ya baemedi
ba lekoko lengwe le lengwe e tlhomamisitswe le ditlhopho di
kannwe ke khomišene gore di tsamaisitswe ka phuthologo le
boammaruri kgotsa tlhomamiso e dirilwe ke khomišene go ya
ka karolo 190 ya Molaotheo o mošwa, khomišene e tla re mo
malatsing a mabedi morago ga kano kgotsa tlhomamiso ya
kemiso go tswa lenaaneng lengwe le lengwe la bontlhopheng, e
phasalatse go ya ka peomolao ya bosetšhaba, baemedi ba lekoko
lengwe le lengwe mo Kgotlatheomolaong.
(2) Mo tatelong ya tlhomo go ya ka karolo(1) fa leina la ntlhopheng
le tlhagelela mo manaaneng a a fetang bongwe a Kokoano
Bosetšhaba kgotsa mo manaaneng a Kokoano Bosetšhaba le a
peomolao ya porofense (fa ditlhopho tsa Kokoano le tsa peomolao
ya porofense di tshwarwa ka nako e le nngwe) mme ntlhopheng
wa go nna jalo a tshwanelwa ke go nna moemedi mo lebakeng le
le fetang bongwe, lekoko le le tlisitseng manaane a go nna jalo
le tla re mo malatsing a mabedi morago ga kano ya go nna jalo
kgotsa tlhomamiso le go kaela Khomišene go tswa mo lenaaneng
gore ntlhopheng wa go nna jalo o tla abelwa kemo kgotsa o tla
dira mo peomolao efe, jaaka go ka nna, mme leina la ntlhopheng
o le tla phimolwa mo manaaneng a mangwe.
(3) Khomišene e tla re kwa ntle ga tiego ya phasalatsa lenaane
la maina a baemedi mo kgotlapeomolaong kgotsa mo
dipalamenteng.".
TLALELETSO A
197
TLALELETSO A
10. Tlhabololo ya ntlhana 18 ka go emisetsa temana(b) ka temana
e e latelang:
"(b) Moemedi o supiwa jaaka moemedi wa leruri mo Khanseleng ya
Bosetšhaba ya Diporofense;".
11 Kemisetso ya ntlhana 19 ka ntlhana e e latelang:
"19. Manaane a bontlhopheng a lekoko a a kailweng mo ntlhana 16(1)
a ka tlaleletswa mo motlheng mongwe fela mo nakong nngwe le
nngwe mo dikgweding tsa ntlha tse 12 tse di latelang letlha leo go
tlhomilweng baemedi go ya ka ntlhana 16 le weditswe go tlatsa
diphatlhatiro tsa nakwana; Fa fela tlaleletso ya go nna jalo e dirwa
kwa bokhutlong jwa lenaane.".
12 Kemisetso ya ntlhana 23 ka ntlhana e e latelang:
"23 Diphatlhatiro
(1) Fa go na le phatlhatiro mo peomolaong e Mametlelelo e, e kayang,
lekoko le le tlhophileng leloko le le tlogelang phatlhatiro, le tla
tlatsa phatlhatiro ka go tlhopha motho-
(a) yo leina la gagwe le tlhagelelang mo lenaaneng la
bontlhopheng leo leloko le le tlogelang tiro le neng le
tlhophilwe go tswa mo go lona; le
(b) yo e leng ene a latelang, a nonofile e bile e le motho yo a leng
teng mo lenaaneng.
(2) Tlhagiso ya go tlatsa phatlhatiro e tla isiwa kwa go Mmusakgotla e
kwadilwe.
(3) Fa lekoko le le emetsweng mo peomolaong le tlhatlhamologa
kgotsa le emisa go nna teng mme le maloko a lona a tlogela
manno go ya ka karolo 23A(1)Manno a a amegang a tla abelwa
makoko a a setseng ka tekatekano ya boemedi, jaaka e kete manno
ao ke a a tlogetsweng go ya ka temana 7 kgotsa 14, go laola gore
ke lebaka lefe.".
198
13 Go tsenngwa ga ntlhana e e latelang morago ga ntlhana 23:
"Mabaka a tlaleletso a go latlhegelwa ke botokololo jwa
dikgotlapeomolao"
23A(1) Motho o latlhegelwa ke botokololo ba peomolao eo Mametlelelo
e e dirang mo go yona, fa motho yoo a emisa go nna leloko la
lekoko leo le mo tlhophileng jaaka leloko la peomolao.
(2) Lekoko lengwe le lengwe la Sepolotiki le ka fetola leina la lona mo
nakong nngwe le nngwe le sa thibelelwe ke ntlhana(1).
(3) Molao wa Palamente, mo nakong e e isegang ya go tsenngwa
tirisong ga Molaotheo o mošwa o ka fetisiwa go ya ka karolo
76(1) go tlhabolola ntlhana e le 23 go neela mokgwa o ka ona
go kgonagalang gore leloko la peomolao leo le latlhegelwang ke
botokololo jwa lekoko le le mo tlhophileng, le tswelele go tshola
botokololo jwa peomolao ya go nna jalo.
(4) Molao wa Palamente o o kailweng mo ntlhana(3) o ka neela -
(a) lekoko lengwe le lengwe le le leng teng go kopana le lekoko le
lengwe; kgotsa
(b) lekoko lengwe le lengwe go kgaogana mo makokong a a
fetang bongwe.".
14 Tlogelo/phimolo ya ntlhana 24
15 Tlhabololo ya ntlhana 25 -
(a) ka go emisetsa tlhaloso ya "Khomišene" ka tlhaloso e e
latelang: "Khomišene e raya/kaya Khomišene ya Ditlhopho e e
kailweng mo karolong 190 ya Molaotheo o mošwa;"; le
(b) Go tsenya tlhaloso e e latelang morago ga tlhaloso ya
"lenaane la bosetšhaba "Molaotheo o mošwa' o raya
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa 1996;".
16 Tlogelo ya ntlhana 26.
TLALELETSO A
199
TLALELETSO B
PUSO-TSHWARAGANELO YA
BOTSETŠHABA: LEKALA
LA BOSETŠHABA
1 Karolo 84 ya Molaotheo o mošwa e tshwanelwa ke go nna le
dikarolwana tse dingwe tse di latelang:
"(3) Poresidente o tshwanetse go rerisana le Batlatsaporesidente ba
khuduthamaga:
(a) mo tsweletsong le tiragatsong ya maikemisetso a puso ya
bosetšhaba;
(b) mo mabakeng otlhe a a amang tsamaiso ya Kabinete le
tiragatso ya ditiro tsa Kabinete;
(c) mo neelong ya ditiro go Botlatsaporesidente ba
Khuduthamaga;
(d) pele a ka dira thapo epe ka fa tlase ga Molaotheo kgotsa
molao mongwele mongwe, go akarediwa thapo ya
baambasatara kgotsa baemedi ba bodipolomate;
(e) pele a tlhopha Khomišene ya dipatlisiso;
(f) pele a bitsa referantamo;
(g) pele a itshwarela kgotsa a emisa kotlhao kgatlhanong le
basenyi.".
2 Karolo 89 ya Molaotheo o mošwa e tshwanelwa ke go nna le
dikarolwana tsa tlaleletso tse di latelang:
"(3) Dikarolwana(1) le(2) di akaretsa le Motlatsa-Poresidente wa
Khuduthamaga.".
TLALELETSO B
200
3 Temana(a) ya karolo 90(1) ya Molaotheo o mošwa e
tshwanelwa ke go buisega jaana:
"(a) Motlatsa-Poresidente wa Khuduthamaga yo a beilweng ke
Poresidente;".
4 Karolo 91 ya Molaotheo o mošwa e tshwanelwa ke go
buisega jaana;
91 "Kabinete
(1) Kabinete e bopiwa ke Poresidente, Batlatsa-Poresidente ba
Khuduthamaga le -
(a) Ditona tse di sa feteng 27 mme e le maloko a Kokoano
Bosetšhaba a a tlhophilweng go ya ka karolwana(8) go fitlha
(12);le
(b) Tona e le nngwe, yo e seng leloko la Kokoano Bosetšhaba
mme le thapilwe go ya ka karolwana (13) fa fela Poresidente
ka tirisano le Batlatsa-Poresidente ba Khuduthamaga le
baeteledipele ba makoko a a tsayang karolo, ba bona tlhokego
ya thapo ya Tona ya go nna jalo.
(2) Lekoko lengwe le lengwe le le nang le manno bonnye a le 80 mo
Kokoanong Bosetšhaba le na le tumelelo go supa Motlatsa-
Poresidente wa khuduthamaga mo gare ga ditokololo tsa
Kokoano.
(3) Fa go se lekoko kgotsa lekoko le le lengwe fela le na le manno a le
80 kgotsa go feta, mo Kokoanong, lekoko leo le nnang le manno
a mantsi go gaisa le lekoko le le nang le palo e e kwa godimo ya
manno le lekoko leo le le latelang ka palo ya manno a tshwanelwa
ka bongwe go tlhopha Motlatsa-Poresidente wa Khuduthamaga
mo ditokololong tsa Kokoano.
(4) Fa Motlatsa-Poresidente wa Khuduthamaga a se na go tlhotšhwa,
a ka tlhopha go nna kgotsa go digela go nna leloko la Kokoano.
(5) Motlatsa-Poresidente wa Khuduthamaga, a ka diragatsa dithata le
go dira ditiro tseo di neetsweng kantoro ya Motlatsa-Poresidente
wa Khuduthamaga ke Molaotheo kgotsa Poresidente.
(6) Motlatsa-Poresidente wa khuduthamaga o dira tiro -
TLALELETSO B
201
(a) go fitlha 30 Moranang 1999 ntle le fa a ka refoswa kgotsa a
biletswa morago ke lekoko le le tshwanelwang go dira tlhopho
mo ditaelong tsa karolwana (2)le(3); kgotsa
(b) go fitlha motho yo a tlhophilweng Poresidente morago ga
ditlhopho dingwe le dingwe tsa Kokoano Bosetšhaba tse di
tshwarwang pele ga 30 Moranang 1999, a tsaya tiro.
(7) Phatlhatiro mo kantorong ya Motlatsa-Poresidente wa
Khuduthamaga e ka tlatswa ke lekoko le le tlhopileng Motlatsa-
Poresidente yoo.
(8) Lekoko leo le nang le bonnye jwa manno a a 20 mo Kokoanong
ya Bosetšhaba e bile le tsere tshwetso ya go tsaya karolo mo
pusong ya bosetšhaba ya tshwaraganelo, le tshwanelwa ke go
neelwa lefapha la Kabinete le le lengwe kgotsa go feta go ya moo
Ditona mo karolwaneng(1)(a) di tshwanelwang ke go thapiwa
go lekalekana le palo ya manno a e a tshotseng mo Kokoanong
Bosetšhaba, a tsamaelana le palo ya manno a a tshotsweng ke
makoko a mangwe a a tsayang karolo.
(9) Mafapha a Kabinete a tshwanelwa ke go abelwa makoko a a
tsayang karolo go ya ka sekaelo se se latelang:
(a) Khouta ya manno go ya ka lefapha e tshwanetse go laolwa ka
go aroganya palogotlhe ya manno mo Kokoanong Bosetšhaba
e e tshotsweng ka go kopanelwa ke makoko a a tsayang karolo
ka palo ya mafapha go ya ka moo ditona tseo di kaiwang mo
karolwaneng(1)(a)di tshwanetseng tsa tlhotšhwa.
(b) Dipholo, tse di sa tseyeng tsia tesimale ya boraro le tse di
latelang, fa di le teng, ke khouta ya manno go ya ka lefapha.
(c) Palo ya mafapha a a neelwang lekoko leo le tsayang karolo e
tlhomamiswa ka go arola palogotlhe ya manno a a tshotsweng
ke lekoko leo mo Kokoanong Bosetšhaba ka khoutha e e
kailweng mo temaneng(b).
(d) Dipholo, go ya ka temana(e),di kaya palo ya mafapha a a tla
abelwang lekoko leo.
(e) Fa tiriso ya kaelo e e naya phetiso eo e sa tseweng ke palo
ya mafapha a a abetsweng lekoko, phetiso e gaisana le
TLALELETSO B
202
diphetiso tse dingwe tse di tshwanang tse di kokoantsweng
go lekoko lengwe kgotsa makoko mangwe, mme lefapha
lengwe le lengwe kgotsa mafapha mangwe le mangwe a a
salang a sa abiwa a tshwanetse go abelwa lekoko kgotsa
makoko a a amegang ka tatelano ya dipalo tsa lefitiso le le
kwa godimodimo.
(10) Morago ga therisano le Batlatsaporesidente ba Khuduthamaga
le baeteledipele ba makoko a a tsayang karolo, Poresidente o
tshwanetse go -
(a) tlhomamisa mafapha a a totobetseng go abelwa makoko a a
farologaneng, a tsaya karolo go ya ka palo ya mafapha a a,
aneetsweng go ya ka karolwana (9);
(b) thapa go ya ka lefapha, leloko la peomolao ya Porofense yo
e leng leloko la lekoko leo lefapha leo le le abetsweng ka fa
tlase ga temana(a), jaaka leloko la lekgotla la Khuduthamaga
leo le nang le maikarabelo mo lefapheng leo;
(c) ka fetola tlhomamiso nngwe le nngwe go ya ka temana(a)
tlase ga karolwana(3); fa go tlhokega ka maikaelelo a
Molaotheo, kgotsa mo kgatlhegong ya puso e e lolameng, go
fetola tlhomamiso nngwe le nngwe mo temaneng(a) go ya ka
karolwana (9);
(d) khutlisa thapo nngwe le nngwe ka fa tlase ga temana(b) -
(i) Fa Poresidente a kopiwa go dira jalo ke moeteledipele
wa lekoko leo leloko la Lekgotla la Khuduthamaga le
amegang e leng leloko la lona; kgotsa
(ii) Fa go tlhokega mo mabakeng a Molaotheo kgotsa mo
kgatlhegong ya Puso e e lolameng; kgotsa
(e) go tlatsa, fa go tlhokega, ka taolo ya tema(b), phatlhatiro mo
ofising ya Tona.
(11) Karolwana (10) e tshwanetse go diragatswa ka mowa o o
akarediwang mo kakanyong ya puso ya tshwaraganelo ya
bosetšhaba, mme Poresidente le ba ba amegang ba tshwanetse
ba batla go fitlhelela ditumelelano ka nako tsotlhe mo tirisong ya
karolwana eo: ntle le fa ditumelelano di sa fitlhelelwe mo -
TLALELETSO B
203
(a) tirisong ya thata e e kaiwang mo temaneng(a),(c) kgotsa(d)(ii)
ya karolwana eo, tshwetso ya Poresidente e a dira;
(b) tirisong ya thata e e kaiwang mo temaneng(b),(d)(i) kgotsa(e)
ya karolwana eo, e ama motho o e seng leloko la lekoko la
Poresidente, tshwetso ya moeteledipele wa lekoko leo motho
yoo e leng leloko la lona e a dira; le
(c) tirisong ya thata e e kaiwang mo temaneng(b) kgotsa(e) ya
karolwana eo e amang motho yo e leng leloko la lekoko la
Poresidente, tshwetso ya Poresidente e a dira.
(12) Fa tlhomamiso nngwe ya dikabo tsa mafapha e fetolwa mo
karolwaneng (10)(c) Ditona tse di amegang di tshwanetse go
tlogela mafapha a bona, mme ba na le go ka thapiwa gape mo
mafapheng a mangwe a a abetsweng makoko a a farologaneng a
bona go ya ka tlhomamiso e e fetotsweng.
(13) Poresidente -
(a) ka therisano le Batlatsa-Poresidente ba Khuduthamaga le
baeteledipele ba makoko a a tsayang karolo o tshwanetse -
(i) go tlhoma lefapha le le rileng la Tona e e kailweng mo
karolwaneng(1)(b) fa go ka tlhokega;
(ii) go thapa go ya ka lefapha leo, motho yo e seng leloko
la Kokoano ya Bosetšhaba, jaaka Tona e e nang le
maikarabelo a lefapha leo; le
(iii) go tlatsa, fa go tlhokega, phatlhatiro go ya ka lefapha leo;
kgotsa
(b) morago ga therisano le Batlatsa-Poresidente ba
Khuduthamaga le baeteledipele ba makoko a a tsayang karolo,
o tshwanetse go fedisa thapo nngwe le nngwe go ya ka
temana(a) fa go ka nna botlhokwa mo mabakeng a Molaotheo
kgotsa mo kgatlhegong ya puso e e siameng.
(14) Dikopano tsa kabinete di tshwanetse tsa tshwarwa marapo ke
Poresidente, kgotsa ke Motlatsa-Poresidente wa Khuduthamaga
fa Poresidente a laela jalo. Fa fela Batlatsa-Poresidente ba
Khuduthamaga ba tshwara marapo mo dikopanong tsa Kabinete
ka go refosana ntle le fa go na le ditlhokego tsa potlako tsa puso
le fa mowa wa kopano ya bosetšhaba o tlhoka jalo.
TLALELETSO B
204
(15) Kabinete e tshwanelwa ke go dira ka mokgwa o o tla nayang
tshiamisetso go mowa wa tirisano mmogo o akarediwang mo
pusong ya tshwaraganelo ya bosetšhaba le fela jaaka tlhokego ya
puso e e nang le bokgoni.".
5 Karolo 93 ya Molaotheo o mošwa e tshwanetse go buisega
jaana:
"93 Thapo ya Batlatsa-Poresidente
(1) Poresidente a ka tlhoma diphatlha tsa Batlatsa-Poresidente
morago ga therisano le Batlatsa-Poresidente ba Khuduthamaga le
baeteledipele ba makoko a tsayang karolo mo Kabineteng.
(2) Lekoko le na le tshiamelo ya go abelwa phatlha ya Motlatsa-
Poresidente e le nngwe kgotsa go feta go ya ka tekanyo e mafapha
a Kabinete a abiwang ka yona.
(3) Dikaelo tsa karolo 90 (10) go fitlha (12) di a dira, ka diphetogo tse
di tlhokegang mo Batlatsatoneng, mme mo tiragatsong ya go nna
jalo kumako mo karolong eo go Tona kgotsa lefapha e tshwanelwa
ke go buisiwa jaaka kaelo go Motlatsa-Poresidente kgotsa phatla
ya Botlatsa-Poresidente ka go tshwana.
(4) Fa motho a thapiwa jaaka Motlatsa-Poresidente wa lefapha lengwe
le lengwe leo le leng ka fa tlase ga tlhokomelo ya Tona -
(a) Motlatsa-Poresidente yoo, o tshwanetse go diragatsa le
go dira mo boemong ba Tona e e maleba dithata dingwe le
dingwe le ditiro tse di neetsweng Tona eo go ya ka peomolao
nngwe le nngwe kgotsa ka ditaelo tsa Poresidente tseo di
neetsweng Motlatsatona yoo ke Tona eo; le
(b) go umakiwa gongwe le gongwe mo peomolaong nngwe le
nngwe ga Tona eo, go tshwanelwa go tlhaloganyega jaaka go
akaretsa go umakiwa ga Motlatsa Tona yo o diragatsang ditiro
tse di mo ditaelo temana(a) ke Tona yo Motlatsa- Poresidente
yoo a dirang boemong jwa gagwe.
(5) Fa Motlatsa-Poresidente a se teng kgotsa ka mabaka a a rileng
a sa kgone go diragatsa nngwe ya dithata kgotsa ditiro tsa ofisi
ya gagwe, Poresidente a ka thapa Motlatsa-Poresidente mongwe
TLALELETSO B
205
kgotsa motho mongwe go dira mo maemong a Motlatsa-
Poresidente o o kaiwang, e ka nna go dira ka kakaretso kgotsa go
dira thata kgotsa tiro nngwe e kgethegileng.".
6 Karolo 96 ya Molaotheo o mošwa e tshwanetse go nna le
dikarolwana koketso tse di latelang:
"(3) Ditona di ikarabela ka bongwe go Poresidente le mo Kokoanong
Bosetšhaba mo tsamaisong ya mafapha a bona, mme maloko
otlhe a Kabinete a na le maikarabelo a a kopanetsweng mo
tiragatsong ya ditiro tsa puso ya bosetšhaba le maikemisetso a
yona.
(4) Ditona di tshwanetse go tsamaisa mafapha a bona go ya ka
maikemisetso a a tlhomamisitsweng ke Kabinete.
(5) Fa Tona e palelwa ke go tsamaisa lefapha go ya ka maikemisetso
a a tlhomamisitsweng ke Kabinete, Poresidente a ka batla gore
Tona e e amegang, e naakanye tsamaiso ya lefapha go ya ka
maikemisetso a.
(6) Fa tona e e amegang e palelwa go inaakanya le se se batlwang ke
Poresidente mo tlase ga karolwana(5), Poresidente a ka tlosa Tona
mo ofising -
(a) fa e le Tona, e e umakiwang mo karolong 91(1)(a), morago ga
therisano le Tona gape, fa Tona e se tokololo ya lekoko la ga
Poresidente kgotsa e se moeteledipele wa lekoko le le tsayang
karolo, le gona morago ga therisano le moeteledipele wa
lekoko la Tona eo; kgotsa
(b) fa e le Tona e e umakiwang mo karolong 91(1)(b), morago
ga therisano le Batlatsa Poresidente ba Khuduthamaga le
baeteledipele ba makoko a a tsayang karolo.".
TLALELETSO B
206
TLALELETSO C
PUSO TSHWARAGANELO YA
BOSETŠHABA:
LEKALA LA POROFENSE
1 Karolo 132 ya Molaotheo o mošwa e tshwanetse go buisega
jaana:
"132 Dikhansele tsa Khuduthamaga
(1) Dikhuduthamaga tsa Porofense di bopiwa ke Tonakgolo, le maloko
a a sa feteng 10, a a supilweng ke Tonakgolo go ya ka karolwana
e.
(2) Lekoko leo le nang le maloko a a ka nnang diperesente tse 10
tsa manno mo peomolaong ya Porofense le tsere tshwetso
ya go tsaya karolo mo pusong ya bosetšhaba ya kopanelo, le
tshwanelwa go abelwa lefapha le le lengwe kgotsa go feta mo
Khanseleng ya Khuduthamaga go lekana le palo ya manno a le a
tshotseng mo lekgotlapeomolao go lekanalekana le palo ya manno
a a tshotsweng ke makoko a mangwe a a tsayang karolo.
(3) Mafapha a Lekgotla la Khuduthamaga a tshwanelwa ke go abelwa
makoko a a farologaneng a a tsayang karolo go ya ka kaelo e e
neetsweng mo karolong 91 (9) le mo go diragatseng kaelo eo,
kumako mo karolong eo go -
(a) kabinete, e tshwanetse go tsewa jaaka go umakiwa Kgotla
Khuduthamaga;
(b) tona, e tshwanetse go tsewa jaaka go umakiwa tokololo ya
Kgotla Khuduthamaga; le
(c) Kokoano Bosetšhaba e tshwanela go tsewa jaaka
kgotlapeomolao ya porofense.
(4) Tonakgolo ya Porofense morago ga ditherisano le baeteledipele ba
makoko a a tsayang karolo o tshwanela -
TLALELETSO C
207
TLALELETSO C
(a) go tlhomamisa mafapha a a tsepameng go abelwa makoko a
farologaneng a a tsayang karolo go ya ka palo ya mafapha a a
abetsweng go ya ka karolwana
(3);
(b) go thapa go ya ka lefapha lengwe le lengwe, tokololo ya
Kgotlapeomolao ya porofense, yo e leng tokololo ya lekoko
leo lefapha leo le le abetsweng go ya ka temana(a) jaaka
tokololo ya Lekgotla Khuduthamaga e e rweleng maikarabelo
a lefapha leo;
(c) fa go ka tlhokega mo mabakeng a Molaotheo, kgotsa mo
kgatlhegong ya puso e e siameng a ka fetola dikaelo dingwe le
dingwe tse di mo go temana(a)go ya ka karolwana(3);
(d) a khutlisa thapo nngwe le nngwe e e mo temaneng(b) -
(i) fa Tonakgolo a kopiwa go dira jalo ke moeteledipele wa
lekoko leo tokololo ya Kgotla Khuduthamaga ya go nna
jalo e leng leloko; kgotsa
(ii) fa go tlhokega mo mabakeng a Molaotheo kgotsa mo
dikgatlhegong tsa puso e e siameng; kgotsa
(e) a tlatse, fa go tlhokega, go ya ka temana(b), phatlhatiro mo
kantorong ya tokololo ya kgotla Khuduthamaga.
(5) Karolwana(4) e tshwanetse go diragatswa ka mowa o o tshotsweng
mo kakanyong ya puso ya tshwaraganelo ya bosetšhaba, mme
Tonakgolo le ba ba amegang ba tshwanetse ba batla go fitlhelela
ditumelelano ka nako tsotlhe mo tiragatsong ya karolwana eo: Ntle
fa ditumelelano di sa fitlhelelwe mo: -
(a) tirisong ya thata e e kaiwang mo temaneng(a),(c) kgotsa(d)(ii)
ya karolwana eo, tshwetso ya Tonakgolo ke yona e dirang;
(b) tirisong ya thata e e kaiwang mo temaneng(b),(d)(i) kgotsa(e)
ya karolwana eo, e ama motho o e seng leloko la lekoko la
Tonakgolo, tshwetso ya moeteledipele wa lekoko leo motho
yoo e leng leloko la yona e a dira; le
(c) tirisong ya thata e e kaiwang mo temaneng(b) kgotsa(e) ya
karolwana eo a amang motho yo e leng leloko la lekoko la
Tonakgolo, tshwetso ya Tonakgolo e a dira.
208
(6) Fa kaelo nngwe le nngwe ya kabelo ya mafapha e fetolwa mo
karolwaneng(4)(c), ditokololo tse di amegang di tshwanetse go
tlogela mafapha a bona mme ba na le go ka thaphiwa, fa go le
maleba, gape mo mafapheng a mangwe a a abetsweng makoko a
farologaneng a bona go ya ka mabaka a dikabo ka go farologana.
(7) Dipitso tsa Kgotla Khuduthamaga di tshwanetse go okangwa ke
Tonakgolo ya Porofense.
(8) KgotlaKhuduthamaga e tshwanelwa ke go dira ka mokgwa o o tla
nayang tshiamisetso go mowa wa tirisanommogo o akarediwang
mo pusong ya tshwaraganelo ya bosetšhaba le fela jaaka tlhokego
ya puso e e nang le bokgoni.".
2 Karolo 136 ya Molaotheo o mošwa e tshwanetse go nna le
dikarolwana tsa tlaleletso tse di latelang:
"(3) Ditokololo tsa Makgotla Khuduthamaga di na le maikarabelo
ka bongwe ka bongwe go Tonakgolo le go kgotlapeomolao ka
tsamaiso ya mafapha a bona, mme ditokololo tsotlhe tsa Kgotla
Khuduthamaga ka tsamaelano ba na le maikarabelo ka bojotlhe ka
tiragatso ya ditiro tsa puso ya porofense le maikemisetso a yona.
(4) Ditokololo tsa Makgotla Khuduthamaga di tshwanetse go tsamaisa
mafapha a bona go ya ka maikaelelo a a tlhomamisitsweng ke
Kgotla Khuduthamaga.
(5) Fa tokololo ya Khuduthamaga e palelwa ke go tsamaisa lefapha go
ya ka maikaelelo a Khuduthamaga, Tonakgolo a ka lopa tokololo
e e amegang go lere tsamaiso ya lefapha mo tsamaelanong le
maikaelelo a.
(6) Fa tokololo e e amegang e palelwa ke go inaakanya le ditlhokego
tsa Tonakgolo mo karolwaneng(5), Tonakgolo a ka tlosa tokololo
eo mo tirong morago ga go rerisana le yona, le fa tokololo e
se tokololo ya lekoko la Tonakgolo kgotsa e se moeteledipele
wa lekoko le le tsayang karolo, le morago ga go rerisana le
moeteledipele wa lekoko la tokololo eo.".
TLALELETSO C
209
TLALELETSO D
TSAMAISOPUSO LE DITIRELO TSA
PABALESEGO: DITLHABOLOLO GO
DIKAROLO TSA MOLAOTHEO WA PELE
1 Tlhabololo ya karolo 218 ya Molaotheo wa pele -
(a) ka go emisetsa mo go karolo(1) mantswe a fa pele ga temana(a)
ka mantswe a a latelang:
"(1) ka taolo ya ditaelo tsa Tona ya Polokego le Pabalesego,
Komišenara wa Bosetšhaba o tla rwala maikarabelo a -";
(b) ka go emisetsa temana(b) ya karolwana(1) ka temana e e latelang:
"(b) go thapiwa ga boKomišenara ba Diporofense;".
(c) ka go emisetsa temana(d) ya karolwana(1) ka temana e e latelang:
"(d) tlhotlhomiso le thibelo ya bosenyi bo bo rulagantsweng
kgotsa bosenyi jo bo tlhokang tlhotlhomiso le thibelo ya
bosetšhaba kgotsa bokgoni jo bo kgethegileng;"; le
(d) ka go emisetsa temana (K) ya karolwana(1) ka temana e e latelang:
"(k) go tlhomiwa le go tsweletsa ga karolwana ya sepodisi
ya bosetšhaba ya tolamo mo bathong, e e tshwanetseng
go dira ka thotloetso le ka kopo ya Komišenara wa
Porofense;".
2 Tlhabololo ya karolo 219 ya Molaotheo wa pele ka go
emisetsa mo karolwaneng(1) mantswe a a fa pele ga tema(a)
ka mantswe a a latelang:
"(1) ka taolo ya karolo 218(1), Komišenara wa Porofense o tla rwala
maikarabelo a go -".
TLALELETSO D
210
3 Tlhabololo ya karolo 224 ya Molaotheo wa pele ka go
emisetsa peelo go karolwana(2) ka peelo e e latelang:
"Fa fela karolwana e le yona e tla dira go ditokololo tsa letsholo lengwe le
lengwe le le tlhametseng le le tlhagisitseng lenaneo la batlhankedi ba lona
morago ga tshimologo ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
1993 (Molao 200 wa 1993), mme pele ga kamogelo ya molao o mošwa o
o kwadilweng jaaka go bonetswe pele mo karolong 73 ya Molaotheo oo,
fa lekoko la sepolotiki le mo tlase ga bothati le taolo ya lona le emeng
kgotsa le golaganngwang le lona, e bile le tsweletsang maikaelelo a lona e
bile e tsere karolo mo Khanseleng ya Kokoano Bosetšhaba le Makgotla a
Peomolao a Diporofense mo tlase ga Molaotheo o o umakiwang.".
4 Tlhabololo ya karolo 227 ya Molaotheo wa pele ka go
emisetsa karolwana(2) ka karolwana e e latelang:
"(2) Letsholo la Bosetšhaba la Tshireletso le tla diragatsa dithata tsa
lona le go dira ditiro tsa lona fela mo kgatlhegong ya bosetšhaba
ka ditaelo tsa Kgaolo 11 ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Borwa,
1996.".
5 Tlhabololo ya karolo 236 ya Molaotheo wa pele -
(a) ka go emisetsa karolwana(1) ka karolwana e e latelang:
"(1) Botlhankedi ba puso, lefapha la puso, tsamaiso kgotsa
tirelo ya pabalesego pele fela ga tshimologo ya Molaotheo
wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, 1996 (fa morago ga fa o
kaiwang jaaka Molaotheo o mošwa"), e dirileng ditiro tsa
puso, e tswelelang go dira mo ditaelong tsa peomolao e e
dirang mo go yona go fitlha e fedisiwa kgotsa e tsenngwa
kgotsa e kopanngwa mo setheong sengwe le sengwe se se
maleba kgotsa e lekanyeditswe kgotsa e kopantswe le setheo
sengwe le sengwe.";
(b) ka go emisetsa karolwana(6) ka karolwana e e latelang:
"(6)(a) Poresidente a ka tlhoma Khomišene go sekaseka
bokhutlo kgotsa tlhabololo ya konteraka, go thapiwa
kgotsa go tlhatlosiwa, kgotsa go abelwa lebaka la tiro
TLALELETSO D
211
kgotsa maemo a go dira poelo nngwe, e e tlhageletseng
fa gare ga 27 Moranang 1993 le 30 Phatwe 1994 tebang
le motho mongwe le mongwe o a umakiwang mo
karolwaneng(2) kgotsa setlhopha sa batho ba ba ntseng
jalo.
(b) Khomišene e ka busetsa morago kgotsa ya fetola
konteraka, go thapiwa, go tlhatlosiwa kgotsa kabelo fa
go sa siama kgotsa go sa supe tolamo mo mabakeng a
morero."; le
(c) ka go emisetsa "Molaotheo o", gongwe le gongwe fa
se se tlhagelelang mo karololng 236, ka "Molaotheo o
mošwa".
6 Tlhabololo ya karolo 237 ya Molaotheo wa pele -
(a) ka go emisetsa tema(a) ya karolwana(1) ka temana e e latelang:
"(a) Tekanyetso mo ditheong tse di umakilweng mo karolong
236(1), go sa akarediwe matsholo a ntwa a a umakiwang mo
karolong 224(2), e tla re morago ga tshimologo ya Molaotheo
wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, 1996, di tswelele ka
maikaelelo a go tlhoma -
(i) tsamaiso e e nang le bokgoni mo makaleng a bosetšhaba
a puso go dira ka merero e e mo taolong ya molao wa
makala a bosetšhaba; le
(ii) tsamaiso e e nang le bokgoni mo porofenseng nngwe le
nngwe go dira ka merero e e mo taolong ya molao wa
puso nngwe le nngwe ya porofense."; le
(b) ka go emisetsa temana(i) ya karolwana(2)(a) ka temana e e
latelang:
"(i) ditheo tse di umakiwang mo karolong 236(1), ntle le
matsholo a ntwa, di tla nna di le mo taolong ya puso
ya bosetšhaba, e e tla nnang le maikarabelo a a jalo ka
tirisano le mebuso ya diporofense;".
TLALELETSO D
212
TLALELETSO D
7 Tlhabololo ya karolo 239 ya Molaotheo wa pele ka go
emisetsa karolwana(4) ka karolwana e e latelang:
"(4) Ka taolo ya le go ya ka molao mongwe le mongwe o o maleba,
dithoto, ditshwanelo, ditiro le disuga tsa matsholo otlhe a
a umakiwang mo karolong 224(2) di rwalwa ke Letsholo
la Tshireletso la Bosetšhaba go ya ka ditaelo tsa Tona ya
Tshireletso.".
213
Mametlelelo 6A
[Mametlelelo 6A e tsentswe ke k. 6 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bolesome ya Molao wa 2003 mme ya phimolwa ke k. 6 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosomenne ya Molao wa 2008.]
Mametlelelo 6B
[Mametlelelo 6B, e pele e neng e le Mametlelelo 6A, e e tsentsweng ke
k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo ya Borobedi ya Molao wa 2002 e bile e nomorilweng gape k. 6 Molaotheo Tlhabololo ya Bolesome ya Molao wa 2003 mme e phimotswe ke k. 5 ya Molaotheo Tlhabololo ya Bosometlhano ya Molao 2008.]
Mametlelelo 7
MELAO E E PHIMOTSWENG
NOMORO LE NGWAGA
WA MOLAO
SETLHOGO
Molao 2 wa 1994
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, 1993
Molao 2 wa 1994
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, 1994
Molao 3 wa 1994
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Tlhabololo ya Bobedi ya Molao, 1994
Molao 13 wa 1994
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Tlhabololo ya Boraro ya Molao, 1994
Molao 14 wa 1994
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Tlhabololo ya Bone ya Molao, 1994
Molao 24 wa 1994
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Tlhabololo ya Borataro ya Molao, 1994
Molao. 29 wa 1994
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Tlhabololo ya Botlhano ya Molao, 1994
Molao 20 wa 1995
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Molao o o Tlhabolotsweng, 1995
Molao 44 wa 1995
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Tlhabololo ya Bobedi ya Molao, 1995
Molao 7 wa 1996
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Molao o o Tlhabolotsweng, 1996
Molao 26 wa 1996
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa,
Tlhabololo ya Boraro ya Molao, 1996
Lenaneo
(Ela tlhoko: dinomoro tse di fa thoko ga mareo di ke dinomoro tsa dikarolo)
Pina ya bosetšhaba, 4
Moruni-Kakaretso, 181, 188
Bili ya Ditshwanelo -
Phitlhelelo go dikgotlatshekelo, 34
Phitlhelelo go tshedimosetso, 32
Tiragatso, 8
Batshwarwa, batlhatlhelwa le balatofadiwa, 35
Kokoano, ditshupetso, phiketo le phetišene, 17
Bana, 28
Boagi, 20
Ditlhopha tsa setso, bodumedi, le puo, 31
Thuto, 29
Pateletso ya ditshwanelo, 38
Tikologo, 24
Tekatekano, 9
Seriti sa botho, 10
Kgololosego le tshireletsego ya motho, 12
Kgololosego ya kamano, 18
Kgololosego ya tlhagisomaikutlo, 16
Kgololosego ya tsamao le bodulo, 21
Kgololosego ya bodumedi, tumelo le kakanyo, 15
Kgololosego ya kgwebo, tiro le boithutelo, 22
Tlhokomelo ya boitekanelo, dijo, metsi le tshireletsego ya
loago, 27
Matlo, 26
Thanolo, 39
Dikamano tsa bodiri, 23
Puo le setso, 30
Botshelo, 11
Tekanyetso ya ditshwanelo, 36
Ditshwanelo tsa sepolotiki, 19
Sephiri, 14
Dithoto, 25
Tiragatso ya tsamaiso e e nang le tshiamo, 33
Bokgoba, bolala le tiro ya pateletso, 13
Maemo a tshoganyetso, 37
Kgaso, Bothati jo bo Ikemetseng jwa Taolo, 181, 192
Tekanyetsokabo, 215
Banka ya bogareng, 223 - 225
Puso ya Tirisano, 41
Boagi, 3
Kabinete, 91 - 99, 101, 102
Khomišene ya Tekatekano ya Bong, 181, 187
Khomišene ya Tsweletso le Tshireletso ya Ditshwanelo tsa
Setso, Bodumedi, le Ditlhopha tsa dipuo, 181, 185, 186
Melao e e nang le Kgotlhang, 146 - 150
Dikgotlatshekelo-
Kgotlatshekelo ya Molaotheo, 167
Dikgotlatshekelokgolo, 169
Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata le Dikgotlatshekelo tse
dingwe, 170
Maatla a Dikgotlatshekelo mo mabakeng a molaotheo, 172
Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo, 168
Matsholotshireletso, 200 - 204
Khomišene ya Ditlhopho, 181, 190, 191
Ditsamaiso tsa ditlhopho tsa badiredipuso
ka fa Molaotheong, Mametlelelo 3, Karolo A
Bothati jwa Khuduthamaga-
diporofense, 125
rephaboliki, 85
Dikhansele tsa Khuduthamaga, Diporofense, 132 -141
Ditšhelete, Bosetšhaba, 213, 214, 216, 217
Ditšhelete, Porofense le Pusoselegae, 226 - 230
Khomišene ya Tiriso ya Ditšhelete, 220 - 222
Folaga, 5
Kabelo matlole go makoko a sepolotiki, 236
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa, 181, 184
Bolaodi ba Kgaso jo bo ikemetseng, 192
Ditirelo tsa botlhodi, 209, 210
Molao wa boditšhabatšhaba, 231 - 233
Bothati ba boatlhodi, 165
Batlhankedi ba boatlhodi, 174 - 177
Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi, 178
Ditheo tsa boatlhodi, 166
Dipuo, 6
Popo ya Melao, 73 - 82
Bothati ba peomolao, 43, 44
Pusoselegae, 152, 163
Bommasepala, 151 - 164
Kokoano-bosetšhaba-
Sebopego le ditlhopho, 46
Ditshwetso, 53
Bopaki kgotsa tshedimosetso fa pele ga Kokoano
Bosetšhaba, 56
Dithata, 55
Phitlhelelo le go tsaya karolo ga botlhe, 59
Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense -
Kabelo ya baemedi, 61
Sebopego, 60
Ditshwetso, 65
Bopaki kgotsa tshedimosetso fa pele ga Khansele ya
Bosetšhaba, 69
Go tsaya karolo ga makoko mo dikemeding tsa diporofense, Mametlelelo 3, Karolo B
Go tsaya karolo ga baemedi ba dipuso selegae, 67
Baemedi ba leruri, 62
Dithata, 68
Phitlhelelo le go tsaya karolo ga botlhe, 72
Palamente, 42
Sepodisi, 205 - 208
Ditonakgolo, 127 - 130
Poresitente, 83 - 89
Bothati ba Botšhotšhisi, 179
Diporofense, 103
Melaotheo ya Diporofense, 142 - 121
Makgotlapeomolao a diporofense, 142 - 121
Kopo ya ditokololo go Kgotlatshekelo ya Molaotheo, 122
Ditshwanelo tsa baemedi ba leruri, 113
Phitlhelelo le go tsaya karolo ga botlhe, 118
Tsamaisopuso, 195
Khomišene ya Bodiredipuso, 195
Bodiredipuso, 197
Mosireletsi wa Botlhe, 181, 182
Ditirelo tsa pabalesego, 198, 199
Boikemisetso, 235
Bogolo jwa Molaotheo, 2
Magosi, 211, 212
<fn>DAC-NLS.Briefs.2009-03.tn.txt</fn>
Lokwalokhutshwe la Bakhuduthamaga











Setlhopha sa Baokamedi sa SATI se ne sa tshwara kokoano ya sone ya bošeng jaana ka 14 Tlhakole 2009. Tshobokanyo ke eno fa tlase ya dilo tsa konokono tse go neng ga tlotlwa ka tsone.



Kafa SATI e rulagantsweng ka gone le ditlhopho tsa 2009



Mo kokoanong eno, go ne ga tlotlwa thata ka Molaotheo le kafa Setheo se rulagantsweng ka gone, mo nakong eno le mo isagweng. Fa nako e ntse e tsamaya, maloko a tla itsisiwa ka diphetogo tse go tshitshintsweng gore di dirwe mo Molaotheong, le taletso ya gore go tlhagisiwe maina a mo go one go tla tlhophiwang ba ba ka nnang maloko a Setlhopha sa Baokamedi mme mo bogautshwaneng, go tla ntshiwa kitsiso ka dikomiti tse di tlileng go dira mo dingwageng tse pedi tse di tlang.



Moputso o o Abiwang ke SATI wa Thanolo e e di Gaisitseng Tsotlhe



Go ne ga felelediwa dintlha malebana le ditlhopha le melao ya Moputso o o tlileng go abiwa mme ka Mopitlwe, go tla romelwa ditaletso tsa gore go tlhagisiwe maina a mo go one go tla tlhophiwang batho ba ba ka abelwang moputso ono. Gakologelwang gore ga go tlhole go na le moputso wa kakaretso mme meputso e e abelwang batho ka bongwe e tla bo e le ya ditlhopha tse di latelang: padi, ditlhamane, dibuka tsa bana, tirelo ya boranodi le dibukantswe. Maloko a rotloediwa go anamisa kitsiso ka Moputso ono mmogo le go dira taletso ya gore go tlhagisiwe maina a baamogela-ditirelo ba rona le makoko a mangwe a a kgatlhegelang go ka tlhophelwa moputso ono.



Diawate di tlile go tshwarwa ka Lwetse 2009 (mo e ka nnang ka Letsatsi la Boditšhabatšhaba la Thanolo).



Dibasari



SATI e abetse baithuti ba le batlhano dibasari tse di jeleng bokana ka R25 000 tsa ngwaga wa dithuto wa 2009. Madi ao maloko a a ntshetsang Letlole la go Tsweletsa SATI Pele a dirisediwa go thusa baithuti ba go ka bong go ile ga direga gore ba se ka ba kgona go tsenela dithuto tsa boranodi. Go ne ga dirwa tumalano ya gore go simolola mo ngwageng o o tlang, go tla amogelwa dikopo tsa baithuti ba ngwaga wa ntlha.



Maloko a gakololwa gore dikopo tsa go newa dibasari tsa dikhoso tse di khutshwane le tsone di ka nna tsa akanyediwa.



Dikomiti



Komiti ya bokatisi e tshwaragane le go rulaganyetsa go dira patlisiso ya go bona gore maloko a rona a tlhoka katiso ya mofuta ofe, segolobogolo malebana le dikhoso tse di khutshwane tsa boranodi. Dipholo tsa yone di tla romelelwa maloko mo bogautshwaneng.



Komiti ya Setsha sa Inthanete e begile gore go










lebeletswe gore Setsha sa Inthanete sa SATI se se weditsweng ka puo ya Se-Aforikanse se bo se tsentswe mo tirisong mo magareng a Moranang. Thanolo ya sone e tsweletse pele ka Setswana le ka Sexhosa, mme e bonya tota. Maloko a a dirang ka dipuo tse dingwe tsa semmuso a rotloediwa gore a ithaopele go thusa go tlhomamisa gore Setsha sa Inthanete se kwalwa ka dipuo tseno tsotlhe.



Tetlelelosemmuso



Ka maswabi, tumalano e SATI e neng e e dirile le NAATI (the Australian National Accreditation Authority for Translators and Interpreters), ya go naya baranodi ba ba dirang ka dipuo tse di sa buiweng ke bontsi tsa dinaga di sele tetlelelosemmuso e khutlisitswe ka ntlha ya setlhopha se seša sa botsamaisi sa NAATI mmogo le ditlhwatlhwa tsa ditlhatlhobo tse di itsang setlhopha seno go tswelela ka tumalano eno.



Kgaisano ya 2010 ya Sejana sa Lefatshe sa Kgwele ya Dinao



Maloko a gakololwa gore go tlile go nna le tsebe e e kgethegileng mo Setsheng sa Inthanete sa SATI e e nag le lenaane la dinomore tsa go ikgolaganya le batoloki ba ba tlileng go ithaopela go dira tiro eno ka nako ya Sejana sa Lefatshe. Fa e le gore ga o ise o ntshe dintlha tsa gago tsa go ikgolaganya le wena mme o batla gore leina la gago le nne teng mo tsebeng eno, tsweetswee ikgolaganye le ofisi ya SATI ka bonako joo o ka kgonang ka jone.



Kokoano e e latelang ya Setlhopha sa Baokamedi e tlile go tshwarwa ka Seetebosigo 2009.





Pegelo ya kopano ya bofelo ya Bakhuduthamaga

Bol. 4 Nom. 1







Tlhakole 2009















<fn>DAC-NLS.Bulletin.2009-03.tn.txt</fn>












IX / 1 (2009)



____________________________________________________________________________





Jaanong re setse re simolola kgwedi ya bobedi ya ngwaga. Re solofela gore mo malokong otlhe a rona, ngwaga ono e tla nna wa boitumelo le katlego. Rotlhe re ka kgona go nna seoposengwe mo go lekeng go fitlhelela go le gontsi mo tirong ya rona - re ka rata go utlwa ditshitshinyo dipe tse o nang le tsone ka ditirelo tse Setheo sa rona se tshwanetseng go ka bo se setse se di direla batho ba bangwe.



Dipeeletso tsa 2009



Gakologelwa gore dipeeletso tsa ngwaga ono di tla tshwanelwa ke go bo di setse di duetswe kwa bokhutlong jwa kgwedi ya Mopitlwe. Manaane a go kopa gore di duelwe a ne a romelwa ka kgwedi ya Sedimonthole. Fa e le gore ga o ise o amogele la gago, tsweetswee ikgolaganye le kantoro ya SATI o kope gore e go romelele khopi. Gakolo-gelwa gore ditlamo le dikantoro di ka kgona go ikwadisa jaaka maloko a e leng borradikgwebo. Re rata go leboga maloko a a setseng a duetse. Tsweetswee tlhomamisa gore morago ga go duela, o itsise mokwadisi ka gone.



Patlisiso ka dituediso



Dipholo tsa patlisiso ya bošeng jaana ka dituediso e tsentswe mo setsheng sa inthanete sa SATI. Maloko a gakololwa gore dituediso tseno ga se tse "go dirilweng tshwetso ya gore di duedisiwe batho" kgotsa "tse go tshitshinngwang gore batho ba di duedisiwe". Go ya ka molao, ga re a tshwanela go tshitshinya gore dituediso e nne tsa bokae. Rona re kokoanya fela tshedimosetso ka dituediso tse batho ba ntseng ba di duedisiwa re bo re e anamisa. Ka jalo re kopa gore maloko a se ka a raya batho a re "SATI e tshitshinya gore batho ba duedisiwa ditlhwatlhwa tseo". Maloko a setheo sa rona mmogo le batho ba bangwe ba ka nna ba dirisetsa ditlhwatlhwa tseno go bona gore bone ba ka duedisa batho bokae, mme ba lemoge gore go tla nna go ntse go na le batho ba ba dirang ka puo ba ba duedisang go feta ditlhwatlhwa tseo kgotsa kafa tlase ga tsone.



Go nna maloko



Ke ile ka itsisiwe bošeng jaana gore Rre PF (Flippie) du Toit o tlhaokafetse ka Tlhakole 2007. Rre du Toit e ne e le ene wa bofelo yo o neng a sa ntse a tshela wa batho ba ba ileng ba thaya setheo sa SATI. Re ne ra ikgolaganya le ene fa setheo sa rona se ne se keteka ngwaga wa sone wa bo 50 ka 2006 mme botsogo jwa gagwe bo ne jwa mo itsa go nna le seabe mo moketeng oo.



Go ela kwa bokhutlong jwa ngwaga o o fetileng, mokwadisi wa rona o ne a dira dipatlisiso ka maloko a rona a SATI go bona gore ba bua dipuo dife kwa magaeng a bone. Dipholo tsa teng di a kgatlha. Mo malokong a le 707 a a neng a kwadisitswe ka nako eo, mo e batlang e nna halofo ya bone (31 kgotsa 44%) ba bua Se-Aforikanse.




Setlhopha se segolo go gaisa tse dingwe se se latelang seno - e leng sa ba ba buang Seesemane - sone ga se tshware le fa e le halofo ya bone: Sone ke sa maloko a le 139 kgotsa 19,7%. Maloko a rona a a buang dipuo tsa Se-Aforika a fitlha go 16% (Sendebele: 4; Sexhosa: 38; Sezulu: 28; Sepedi: 6; Sesotho: 11; Setswana: 21; Seswati 1; Sevenda: 2; Setsonga: 2), mme 20,3% e nngwe ya bone e kgaogantswe ka mokgwa o o latelang: Searabia: Maloko a le 6; Setšhaena: maloko a le 2; Sedatšhe: maloko a le 3; Sefora: maloko a le 41; Sejermane: maloko a le 39; Sentadiana: maloko a le 8; Sepotokisi: maloko a le 22; Se-Romania: maloko a le 4; Se-Russia: maloko a le 4; Se-Spain: maloko a le 9, mme Se-Canton, Segerika, Sehebera, Seswahili, Se-Poland le Seshona, nngwe le nngwe ya tsone e na le leloko le le lengwe fela.



Maloko a masha: Azza Abdelmutti, Zahid Afzal, Andrea Bongiorni, Rudolph Botha, Birgit Böttner, Bashir Castineira Gamo, Susana Cavaleiro, Bridget Claasen, Wilson Cotiyana, Tanja Deyzel, Johan Duvenhage, Joan Fairhurst, Véronique Féau, Paulo Ferreira, Yolandie Fick, Hanelle Fourie, Morgan Funde, Abebe Gebremariam, Gert Griessel, Marinette Grimbeek, Marieta Harley, Mboma Ingila, Patrick Kabini, Giasuma Kamuangu, Melanie King, Geraldine Kruger, Karen Krüger, Rina Leitao Freitas, Thabang Letsoso, Regina Malan, Makhosana Malinga, Monika Matika, Mahlubi Mayongo, Julius Mazibuko, Novel Moroe, Choice Mpanza, Werner Muller, Kamelia Nashed, Zahn Nel, Marie Josephine Ngoua, Mathieu Ngounou, Linda Nienaber, Colin Paterson, Win Phillips, Tim Pretorius, Gertrude Rammala, Monique Rosenberg, Tlhoriso Sakachane, Amanda Sekati, Karin Sivertsen, Lele Skhosana, Ilse Smalberger, Philip Smit, Annamie Stander, Klaus Staudt, Marie Steyn, Amanda Swanepoel, Cillié Swart, Yolani van der Westhuizen, Jutta van Rooyen, Alex Vassev, Gina Wang, Jani Zandberg



Ba ba tlogetseng go nna maloko: Paul Beezhold, Ute Ben Yosef, Annatjie Bouwer, Elizabeth du Preez, Susan Roux, Margot Schultz, Mètzi van der Merwe, Estelle Williams, Wordworx



Ba ba tlhokafetseng: Marian Brink

Ba ba sa tswang go newa tetlelelo-semmuso: Mariènne Botha: Thanolo - Seesemane-Se-Aforikanse; Enver de Wet: Thanolo - Seesemane-Se-Aforikanse; Sponono Mahlangu: Go tolokela gongwe le sebui - Seesemane-Se-Ndebele; Thivhulawi Sishonga : Go tolokela gongwe le sebui - Seesemane-Sevenda; Thana Street: Go tseleganya Se-Aforikanse



Ntlha nngwe e e kgatlhang



Common Sense Advisory, Inc., e leng setlamo sa kwa US sa patlisiso le bogakolodi, se ntshitse kitsiso ka ponelopele ya sone ka go dira ka puo, tirelo le tsa botegeniki ka 2009.





SATI - Re tlosa melelwane ya dipuo



Diponelopele di le tlhano tsa intaseteri ya setlamo seno ke: Puo e nna selo se se botlhokwa thata ka gonne e tsosa kgang malebana le tiriso ya dipuo tse di farologaneng; Thanolo e nna motlhofo, mme ga go motlhofo gore mongwe le mongwe a bone madi go tswa mo go yone; Dikoporasi di simolola go dirisa diporokeramo tsa go ranola tse di dirisang dirweboletsa tsa maemo a a kwa godi-mo; Google e tla ka dilo di le dintsi tse di gakgamatsang tsa maretshwa a go ranola; Pholisi ya puo le mokgwa wa boditšhabatšhaba wa go itshireletsa di tlhotlheletsa puso go kgatlhegela puo. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng, leba: www.commonsenseadvisory.com.



Serweboleta sa khomphiutara le Ditsha tsa Inthanete



Manaane a mareo a Tirelo ya Bosetšhaba ya Puo a teng jaanong mo Setsheng sa Inthanete sa Lefapha la Botsweretshi le Setso, www.dac.gov.za. Tobetsa segoke se se mo tsebeng e e simololang ya DAC se se go isang kwa tsebeng ya "National Language Service completed terminology". Manaane a a leng teng moo ke: ICT (dipuo tse di farologaneng), Dipalotharabololo (dipuo tse di farolo-ganeng), Disaense Tsa Tlholego (Nguni, Sesotho, le Se-Aforikanse, Sevenda le Setsonga) le tsa Palamente (dipuo tse di farologaneng).



Lingua et Machina e golotse Similis Version 2.14.0, serweboleta sa go ranola se se tla dirisiwang ke baranodi ba seporofešenale se se theilweng mo dilong tsa botegeniki tsa didirisiwa tsa thanolo tse di kgonang go boloka tshedimosetso mme e le tse di kgonang go rekisiwa di le tsosi kgotsa tse di tswang ka Server (Windows), ka Seesemane, Sefora, Sejeremane le ka Se-Spain. Leba www.lingua-et-machina.com.



SDL, e e tlamelang ka ditharabololo tse di ka dirisiwang mo lefatsheng lotlhe tsa go laola tshedimosetso, e ntshitse kitsiso ka go golola ga yone SDL Trados 2007 Suite. Go kopanya thanolo e e ranolwang ke khomphiuta le e e dirwang ke porokeramo ya go ranola e e bolokang tshedi-mosetso go dirwa ka sedirisiwa se sesha se se bisiwang SDL Passol Essential. Go bona tshedimosetso e e oketse-gileng: Leba www.saolt.org.



Language Line Services, Inc., e e tlamelang ka ditirelo tsa botoloki, e dirile kitsiso ka go gololwa ga Language Line BiMedical.net, e leng porokeramo ya khomphiuta e e dirang diforomo tsa kalafi tse di tlhagang ka dipuo tse pedi le dipampiri tsa dipotso ka dipuo tse di farologaneng gore go kgonege go buisana le balwetse ba ba sa kgoneng go bua Seesemane. E re ka diforomo tseno di gatisitswe ka puo ya molwetse le ya ngaka e e mo alafang, di diretswe gore di kgone go dira gore molwetse a sireletsege. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng, leba: info@languageline.com kgotsa www.languageline.com.



Wordfast LLC , e e tlamelang ka serweboleta sa go ranola se se bolokang tshedimosetso (TM), se golotse Wordfast 6.0 - se se diretsweng ditlamo tsa kgwebo, ditlamo tsa thanolo le baranodi ba ba iperekang. Sedirisiwa se seša seno se akaretsa tse di tswang di le tsosi, tsa go ranola motho a le nosi; tsa go sekaseka ditokomane di le mmalwa mo khomphiuteng ka nako e le nngwe fela, go ranola le go ntsha puo e go neng go ranolwa go tswa mo go yone mo teng ga tokomane e e ranotsweng; thuso e e tokafaditsweng malebana le go rulaganngwa ga faele; le tsamaiso e e


tokafaditsweng ya TM. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: leba www.wasli.org.



Translate.org.za e e sa direng porofete e golotse, poro-keramo ya khomphiuta e e dirisang dikerafo e e dirilweng jaaka karolo ya Translate Project. Dikarolo tsa yone di akaretsa mekgwa e e farologaneng ya go rulaganya thanolo; go dira gore diele di tlhomololwe sentle ka go tshasiwa mmala le go tlhaga sentle ga ditshwaelo le mokwalo o o di dikologileng; le sedirisiwa sa go tlhatlhoba mopeleto wa thanolo e e dirilweng le mokgwa o go ranotsweng go tswa mo go one. Translate.org.za ke bontlhanngwe jwa African Network for Localisation (ANLoc) e e sa tswang go simo-lolwa, e e simolotseng letsholo la go ranolela mo dipuong tsa Se-Aforika di feta 100. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: leba http://o2.it46.se/afrigen/ kgotsa www.translate.org.za.



Dutch HLT Agency (TST-Centrale - Centrale voor Taal-en Spraaktechnologie) ke setlamo sa kwa Netherlands le Flander sa go laola, go tlhokomela le go anamisa ditso-mpelo tsa puo ya dijitale ya Se -Dutch. Bontsi jwa ditso-mpelo tseno di tlamelwa ke puso ka madi. Setlamo sa HLT se tlamela ka tsone gore di dirisediwe thuto, patlisiso le tlhabololo. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng, leba http://www.inl.nl/index.php?option=com_content&task=view&id =448&Itemid=552&lang=en. Kumo ya bošeng jaana e e golotsweng ke TST-Centrale ke Sofeer, e leng sedirisiwa sa go tlhatlhoba mopeleto le bukantswe ya Seheberea/Se-Yiddish le Se-Dutch. Buisa mo go oketsegileng ka tsone mo Setsheng sa bone sa Inthanete.



Go bona dibukantswe tse di farologaneng tse di kgatlhang, leba http://www.lai.com/glossaries.html.



Tokololo ya bo sometlhano ya Compendium of Translation Software (Ferikgong 2009) e setse e le gone jaanong. E dirilwe ke John Hutchins mo boemong jwa Setlamo sa kwa Yuropa sa Diporokeramo Tsa Khomphiuta Tsa go Ranola, tshedimosetso e e kokoantsweng mo teng ga buka eno e bua go le gontsi ka diporokeramo tsa gone jaanong tsa go ranola, didirisiwa tsa khomphiuta tse di thusang motho go ranola le go rekisiwa ga tsone. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: leba http://www.eamt.org.



Tranflex AB, e leng setlamo sa thanolo, se golotse InDesign for Translators - e leng e-book e ntshang diatelo kgato ka kgato tsa go baakanngwa ga difaele tsa thanolo tsa InDesign. E kwadilwe ke mmenejara wa setlamo e leng Chris Phillips, e-book e diretswe baranodi, ditlamo tsa go ranola le bagatisi ba desktop. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: leba http://www.tranflex.com.



Dikgatiso



Go toloka: International Journal of Research and Practice in Interpreting, e e tselegantsweng ke Miriam Shlesinger le Franz Pöchhacker. Lekwalopaka leno le dirisediwa tiro ya patlisiso le go tshwara ditherisano mo dikarolong tsotlhe tsa go toloka le mekgwa e botoloki bo dirwang ka yone. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: leba www.benjamins.com kgotsa subscriptions@benjamins.nl.



Telephone Interpreting: A Comprehensive Guide to the Profession e e kwadilweng ke Nataly Kelly: e re ka e le yone kgatiso ya ntlha e kgolo e e buang ka kgang eno, buka eno e tlamela batoloki ka tshedimosetso e e seng kana ka





SATI - Re tlosa melelwane ya dipuo



sepe, mmogo le batlhatlheledi, bakatisi ba seporofešenale le batho ba ba solegelwang molemo ke ditirelo tsa botoloki koo go tolokiwang ka go dirisa difouno gone. Leba Setsha sa Inthanete sa bagatisi go bona tshedimosetso e e oketse-gileng: www.trafford.com/08-1015.



Routledge Encyclopedia of Translation Studies Second Edition, e e tselegantswng ke Mona Baker le Gabriela Saldanha: Ensaetlopedia eno ke yone e e ntseng e dirisiwa thata mo tirong eno fa e sa le e tlhagisiwa lekgetlho la ntlha ka 1998. Ya bobedi, e e tlhabolotsweng fela thata le go okediwa e na le tshedimosetso e e mo nakong. E kga-ogantswe ka dikarolo tse pedi: Ya kakaretso (e e akaretsang kgopolo ya boranodi, kafa tiro ya go ranola le go toloka e tshwanetseng go dirwa ka gone, mefuta ya dithanolo le go toloka) le Hisitori le Ditso. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng, leba: http://www.routledgelinguistics.com/books/Routledge-Encyclopedia-of-Translation-Studies-isbn9780415369305



Theatre Translation Theory and Performance in Contemporary Japan: Native Voices, Foreign Bodies e e kwadilweng ke Beverley Curran (ISBN 978-1-1905763-11-5). Kgatiso eno e tsweletsa pele metlotlo ya go ranola mo bobogelong ka go dirwa ga patlisiso ka diterama di le thataro tsa Dinaga Tsa Bophirima, tse di ranotsweng le go tshamekiwa mo seraleng kwa Japane fa e sa le ka dingwaga tsa bo 1960. E dira gore dikgopolo tsa Dinaga Tsa Bophirima di akanyediwe boša, tse di amanang le go raraana ga dipuo le ditso mo thanolong le mo bobogelong, fa beng ba tsone ba etela kwa dinageng di sele mme ba bo ba iphitlhela ba le mo gare ga batho ba ditso tse di farologaneng. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: leba http://www.stjerome.co.uk/page.php?id=522&doctype=StJ Books&section=3



Multilingualism and Educational Interpreting: Innovation and Delivery e e kwadilweng ke Porofesa Marlene Verhoef le Porofesa Theo du Plessis. Kgatiso eno e bua ka tiro ya go toloka ka molomo fa go rutwa. Bolumo ya borataro ya dibuka tsa ga Van Schaik, e leng Studies in Language Policy in South Africa di akaretsa bopolotiki jwa dipuo mo Aforika Borwa e bile di kaya gore go toloka fa go rutwa go ka dira gore go kgonege gore mo setheong sa thuto, go rutwe ka dipuo tse di farologaneng. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng, ikgolaganye le Bagatisi ba Van Schaik mo nomoreng ya 012 342 2765 kgotsa o lebe wsenekal@vanschaiknet.com.



Ditiragalo le go kokoanngwa ga dipampiri tsa dipuo tse di tlileng go neelwa



Stellenbosch University Language Centre: Mo setsheng sa inthanete sa www.sun.ac.za/taalsentrum/EVD, go na le lenaane la ngwaga otlhe la dikokoano tsa go tlhabana botlhale tse di tlileng go tshwarwa.



Kamano fa gare ga Mokwalo le Dikerafo : Seminara e e tsayang sephatlo fela sa letsatsi kwa Stellenbosch University Language Centre, ka di 20 Tlhakole 2009, e e tlileng go tshwarwa ke Porofesa Leon de Stadler, e leng mankge mo go tlhameng ditokomane. Seminara e bua ka go dira gore mokwalo le dilo tse di kgonang go bonwa di nne le bokao, kamano fa gare ga mokwalo le dikerafo, tiriso ya dikerafo le seabe sa go bula phatlha fa gare ga mafoko le go rulaganya mokwalo pele o gatisiwa. Tshedimosetso le


diforomo tsa go ikwadisa: www.sun.ac.za/taalsentrum/ EVD. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: Ikgolaganye le Audrey Poole mo atereseng ya taalsentrum@sun.ac.za kgotsa mo nomoreng ya 021 808 2167. Letlha la bofelo la go ikwadisa ke: 13 Tlhakole 2009. Manno ke a a lekanye-ditsweng fela.



Go Kwalela Metswedi ya Dikgang 1: Tshedimosetso-Kakaretso: Kokoano ya go tlhabana botlhale e e tsayang malatsi a le mabedi kwa the Stellenbosch University Language Centre, ka di 5-6 Motsheganong 2009, ya ba ba tla tshwanelang ke go kwala dikgang tse di tla gololwang ke metswedi ya dikgang le ba ba tla tshwanelwang ke go buisana le ba metswedi ya dikgang ka metlha. Tshedimosetso le diforomo tsa go ikwadisa: www.sun.ac.za/taalsentrum/EVD. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: Ikgolaganye le Audrey Poole mo atereseng ya taalsentrum@sun.ac.za kgotsa mo nomoreng ya 021 808 2167. Letlha la bofelo la go ikwadisa ke: 23 Tlhakole 2009. Manno ke a a lekanyeditsweng fela.



GALA Localisation Certification Programme: Local-isation Certification Programme ya bone ya ngwaga le ngwaga le Localisation Project Management Certification di tla tshwarelwa kwa San Francisco, USA (23-27 Mopitlwe 2009) le kwa Cologne, kwa Jeremane (11-15 Motsheganong 2009). Go bona tshedimosetso e e oketse-gileng, leba: http://rce.csuchico.edu/localise/ kgotsa www.gala-global.org.



Khonferense ya boditšhabatšhaba: Théorie, pratique et didactique de la traduction spécialisée, Craiova, Rumania, 28-29 Motsheganong 2009. E tla tshwarwa ka Sefora le ka Se-Rumania. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng, leba: http://dtil.unilat.org/colocviu_craiova_2009/



Third Conference of the International Association for Translation and Intercultural Studies (IATIS), Monash University, Melbourne, Australia, 8-10 Phukwi 2009. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: http://www.foxevents.com.au/Current-Events/2009-Events/IATIS-Conference/Default.asp[4].



Society for Editors and Proofreaders conference,



Editing in the 21st century: University of York, England, 14-15 Phatwe 2009. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: www.sfep.org.uk/pub/confs/conf09/conf2009_advance.asp



Globalization and Localization Association, GALA 2009: The business of language. The business of language.



Cancun, Mexico, 14-16 Phatwe 2009. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng: www.gala-global.org



Korean Association of Translation Studies (KATS) Khonferense ya Boditšhabatšhaba, Translation and Globalisation: Sookmyung Women's University, Seoul, Korea, 30-31 Diphalane 2009. Boikaelelo jwa khonferense ke go sekaseka matswela a dikgatelopele tse di seng kana ka sepe mo go tsa thekenoloji ya tlhaeletsano le diphetogo tse di nnang gone mo thulaganyong ya diikonomi le mo baaging e re ka dilo tseno di tswenya baranodi le dithanolo. Bona tshedimosetso e e oketsegileng ka se se tla diregang fa o ka ikwadisa go sa le gale thata ka 1 Ferikgong go ya go 31 Mopitlwe 2009, mo atereseng ya http://www.kats.or.kr





SATI - Re tlosa melelwane ya dipuo



Thanolo ya Seburu: Ria Crafford, Irene Dippenaar,

Thanolo ya SeXhosa translation: Angelinah Dazela



Fred Pheiffer, Maureen van Helden, Robert Young

Thanolo ya SeZulu: Manzo Khulu, Yvonne Malindi



Thanolo ya Sesotho: Abel Mphanya





Thanolo ya Setswana: Peter Mekgwe







__________________________________________________________________________________________________________________



Dintlha tsa go ikgolaganya le Setheo:



Marion Boers. Mogala: 011 803-2681. Fekese: 0866 199 133. Imeili: publications@translators.org.za Irene Dippenaar. Mogala: 079 492 9359. Fekese: 086 511 4971. Imeili: registrar@translators.org.za







































































































































SATI - Re tlosa melelwane ya dipuo

<fn>DAC-NLS.ManualForThePublicServiceCommission.2009-03.tn.txt</fn>
MANYUALE WA KHOMIŠENE YA TIRELO YA SETŠHABA & OFISI YA KHOMIŠENE YA TIRELO YA SETŠHABA Go ya ka karolo 14 ya ka Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, 2000 (Molao No.2 wa 2000)



PAKA YA DITŠHELETE: 2006/2007



LENANEO LA DITENG





1. MAIKARABELO A KHOMIŠENE YA TIRELO YA SETŠHABA (KTS) 2

2. SEBOPEGO SA KTS 3

3. DINTLHA TSA TLHAELETSANO LE MOTLHANKEDI WA

TSHEDIMOSETSO 5



4. KAEDI YA KHOMIŠENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO YA AFORIKA

BORWA MABAPI LE TIRISO YA MOLAO 6

5. PHITLHELELO YA DIREKHOTO 6

5.1 TLHALOSO YA DINTLHA TSA KTS E TSHOLANG DIREKHOTO LE DITLHOPHA TSA DIREKHOTO TSE DI TSHOTSWENG KA GA NTLHA NNGWE LE NNGWE 6

5.2 TLHAGISO KA BOITHAOPO LE DIREKHOTO TSE DI LENG TENG KA

BOITIRISO 8

5.3 THULAGANYO YA GO DIRA KOPO 9



6. DITIRELO TSE DI LENG TENG TSA SETŠHABA LE GORE DI KA FITLHELELWA JANG 10



6.1 DITIRELO 11



6.2 KA MOO DITIRELO DI KA FITLHELELWANG KA TENG 11



7. THULAGANYO E E LETLANG SETŠHABA GO NNA LE SEABE MO GO TLHAMENG PHOLISI LE GO DIRA TIRO 11





7.1 PHOLISI LE PEOMOLAO 11







8. DIPAAKANYO TSE DI LENG TENG TEBANG LE DITIRO KGOTSA GO

RETELELWA KE GO DIRA 12



8.1 Dithulaganyo tsa go bega kgotsa go baakanya 12



8.2 Dipaakanyo tse dingwe tsa tshegetso 13



8.3 Maikarabelo a go bega 14



9. TLALELETSO YA MANYUALE 14



10. GO NNA TENG GA MANYUALE 14









1. MAIKARABELO KHOMIŠENE YA TIRELO YA SETŠHABA (KTS)



Khomišene ya Tirelo Ya Setšhaba (KTS) ke setheo se se ikemetseng e bile ga se tseye letlhakore, se se theilweng go ya ka Karolo 196 ya Molaotheo wa Aforika Borwa, 1996. KTS e filwe tiro le dithata tsa go batlisisa, go tlhokomela, le go sekaseka mokgatlho le tsamaiso ya Tirelo ya Setšhaba. Taolelo e gape e akaretsa tshekatsheko ya diphitlhelelo, kgotsa go tlhaela ga tsona ga mananeo a puso. Go tlaleletsa dithata tse di umakilweng fa godimo, KTS e na le maikarabelo gape a go rotloetsa dikgato go netefatsa go dira go go maatla e bile go nonofile mo Bodiredipusong le go rotloetsa mesola le melawana ya tsamaiso ya setšhaba jaaka go tlhagelela mo Molaotheong, mo Bodiredipusong jotlhe.



Taolelo ya KTS



KTS e bona taolelo ya yona go tswa mo karolong 195 le 196 ya Molaotheo, 1996. Karolo 195 e tlhagisa mesola le dikaelo tse di laolang tsamaiso ya setšhaba, tse di tshwanetseng go tsweletswa ke KTS. Mesola le dikaelo ke tse:



Maemo a a kwa godimo a maitsholo a porofešenale

Tiriso e e bokgoni, e e bolokang le e mosola ya didiriswa.

Tsamaiso ya setšhaba e e sekametseng kwa tlhabololong.

Ditirelo di tswanetse go rebola ntle le go tsaya letlhakore, ka tshiamo ka tekatekano le kwa ntle ga kgobelelo.



Ditlhokwa tsa batho di tshwanetse go tsibogelwa le go rotloetsa setšhaba go nna le seabe mo go diriweng ga dipholisi,



Tsamaiso ya setšhaba e tshwanetse do rwala maikarabelo



Bosengbofitlha



Tsosoloso ya tsamaiso e e siameng ya badiri le tlhabololo ya bodiri.



Kemedi ya tsamaiso ya setšhaba le tsamaiso ya thapo ya badiri e e ikaegileng ka bokgoni, tshiamo, le tlhokego ya go baakanya go sa lekalekaneng ga nako e e fetileng.



Go latela karolo 196(4) ya Molaotheo, 1996, maikarabelo le dithata tsa KTS ke :



Go tsweletsa mesola le dikaelo, jaaka di tlhagelela mo Karolong 195, go ralala Tirelo ya Setšhaba

Go tlhotlhomisa, go lebelela le go sekaseka mokgatlho, tsamaiso le mekgwa ya badiri ba Tirelo ya Setšhaba, mme segolo thata tlhokomelo ya mesola le dikaelo tse di tlhagisitsweng ke Karolo 195 gammogo le dithulaganyo tsa Tirelo ya Setšhaba.

Go tshisinya dikgato go netefatsa tiro e e nonofileng e bile e siame mo Tirelong ya Setšhaba.



Go neela dikaelo tse di ikaelelang go netefatsa gore dithulaganyo tsa badiri tse di amanang le patlo, ditshutiso, ditlhatloso le diteleko di obamela mesola le dikaelo tse ditlhagelelang mo Karolong 195.



Go bega ka ga ditiro tsa yona le go diragatsa ga ditiro tsa yona, go akaretsa diphitlhelelo tse e ka di dirang le dikaelo le kgakololo e e ka e neelang; le go tlamela ka tshekatsheko malebana le ka moo mesola le dikaelo tse di tlhagelelang mo Karolong 195 di obamelwang ka teng; le



Ka ga boithaopo jwa yona, kgotsa morago ga kamogelo ya ngongorego nngwe le nngwe,



go batlisisa le go sekaseka kopo ya badiri le ditiro tsa tsamaiso ya setšhaba le go begela kwa bothating jwa tsamaiso jo bo maleba le palamente

go batlisisa dingongorego tsa badiri mo Tirelong ya Setšhaba malebana le ditiro tsa semmuso kgotsa ditlogelo le go atlanegisa dipaakanyo tse di maleba

go tlhokomela le go batlisisa kobamelo ya dithulaganyo tse di maleba mo Tirelong ya Setšhaba

go kakolola ditheo tsa puso tsa bosetšhaba le tsa diporofense malebana le ditiro tsa badiri mo Tirelong ya Setšhaba, go akaretsa tseo tse di amanang le patlo, thap, tshutiso, kgololo le dintlha tse dingwe tsa boitshediso jwa badiri mo Tirelong ya Setšhaba



Dikarolo tsa Tiro tse di Botlhokwa



Tiro ya KTS e rulagantswe go ya ka dikarolo tsa tiro di le thataro tse di botlhokwa tse di latelang:



Ditokafatso malebana le tse di amanang le tiro

Dipatlisiso tsa Tsamaiso ya Setšhaba

Maitsholo a seporofešenale le Ditshekatsheko tsa Badiri

Tlhokomelo ya Taolo

Tokafalo ya Boeteledipele le ya Tiro

Thebolo ya Ditirelo le Netefatso ya Boleng



Dikarolo tse di rulagantswe ka manane a le mabedi, e leng: Dipatlisiso & Ditshekatsheko tsa HR, mmogo le Tlhokomelo le Tlhotlhomiso.



Dingwe tsa dipegelotse di botlhokwa tse di tlhagisitsweng ke KTS di akaretsa magareng gat se dingwe, Maemo a Tirelo ya Setšhaba, Dipatlisiso tsa Dikgotsofalo tsa Baagi, go Lekanyetsa Maatla a Mogala wa Bosetšhaba o o Kgatlhanong le Bobodu, Tshekatsheko ya Letlhomeso la Pholisi le le malebana le go Laola HIV le AIDS mo Tirelong ya Setšhaba. Lenane le le siameng la dipegelo le le tlhagisitsweng ke KTS le mo Kitsistong ya 15 ya Karolo ya KTS/ OKTS gape le teng mo websateng e ya KTS, www.psc.gov.za



2. SEBOPEGO SA KTS



Maitshetlego



KTS e theilwe go ya ka Karolo 196 ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, 1996. Molaotheo o batla Khomišene ya Bodiredi Setšhaba e le nngwe ya Rephaboliki ya Aforika Borwa e e nang le maloko a le lesomenne, ba batlhano ba bone ba supilwe ke Moporesidente ka katlanegiso ya Kokoano Bosetšhaba, fa tokololo e le nngwe e e emetseng porofense nngwe le nngwe tse di robongwe e tla supiwa morago ga tshisinyo ya Tonakgolo. KTS e ikarabela kwa Kokoanong Bosetšhaba e e isang dipegelo kwa go yona bonnye gangwe ka ngwaga. Gape e tshwanetse go begela Dikokoano-peomolao tsa diporofense ka ga ditiro tsa yona mo diporofenseng.



Go ya ka Molaotheo jaaka go kailwe fa godimo, KTS e bopilwe ke Bokomišinare ba le 14: ba ba tlhano ba le kwa Tshwane, mme Komišinare a le mongwe a nna mo porofenseng e nngwe le e nngwe. KTS e tshegediwa ke Ofisi ya Komišinara wa Tirelopuso (OKT), e eteletswe pele ke Mokaedikakaretso yo e leng Motlhankedi yo o rweleng Maikarabelo.









Maloko



Jaaka go tlhokega, Moporesidente o ne a supa Maloko a le somenne a KTS. A le matlhano a ona a kwa Kantorongkgolo kwa Pretoria fa a le robongwe a le kwa porofenseng nngwe le nngwe.



Ba ba latelang ke Maloko a KTS:



Ba ba Tlhagisitsweng ke Kokoano Bosetšhaba:



Moporofesara SS Sangweni (Monnasetulo)

Rre JH Ernstzen (Motlatsamonnasetulo)

Ngk. EG Bain

Moh MRV Mashigo*

Mohn N Mxakato-Diseko*



Ba ba Tlhagisitsweng ke Dikokoanopeomolao tsa Diporofense



Rre JDS Mahlangu, (Porofense ya Bokone Bophirima)

Rre DW Mashego, (Mpumalanga)

Rre M Msoki, (Kapa Botlhaba)

Rre KL Matthews, (Kapa Bokone)

Ngk R Mgijima, (Gauteng)*

Mohn PM Tengeni, (KwaZulu-Natal)

Rre P Helepi, (Foreisetata)

Ngk NV Maharaj, (Kapa Bophirima)

Rre KE Mahoai, (Limpopo)



Dithulaganyo tsa Tsamaiso

Sebopego sa tsamaiso ya KTS se tlhamilwe go ya ka togamaano ya yona le dikgaolo tsa tiro ya yona.



Tiro ya Khomišene e tlhamilwe go ya ka dikgaolo tsa tiro di le thataro tse di bontshiwang ka fa tlase ga ntlha ya 1 fa godimo. Dikarolo tse di arogantswe ka Makala a tiro a mabedi, lengwe le lengwe le na le dikarolo tse tharo tsa tiro. Makala a tiro a mabedi a tshegediwa ke Tirelo ya Botlhe le Lekala la Kgokaganyo la Kgaolo, le le dirang ditirelo tsa tsamaiso le ditirelo tsotlhe tsa tshegetso go makala a tiro a mabedi.



Lekala le le tlamela ka tsamaiso ka kakaretso le tsamaiso ya ditšhelete; badiri le tsamaiso ya thebolo; tlhaeletsano le ditirelo tsa thekenoloji ya tshedimosetso le ditirelo tse dingwe tsa tshegetso tse di dirisiwang go tlhama pholisi.



Lekala: Tirelo ya Botlhe le Kgokaganyo ya Kgaolo le tlamela ka tsamaiso ya kakaretso le ya ditšhelete; tsamaiso ya badiri le thebolo; tlhaeletsano le ditirelo tsa thekenoloji ya tshedimosetso go O/KTS.



Lekala: Dipatlisiso le Ditshekatsheko tsa Badiri - Maikaelelo a lekala le ke go kgontsha KTS go tokafatsa dikamano tsa bodiri; go dira ditlhatlhobo tsa diakhaonto tsa tsamaiso ya setšhaba le dipatlisiso le go rotloetsa ditiro tse di leng kgatlhanong le bobodu, le go sekaseka tsenyotirisong ya dipholisi tsa badiri mo Tirelong ya Setšhaba.



Lekala: Tlhokomelo le Tlhotlhomiso - le tlhagisa maemo a a kwa godimo a boeteledipele jwa Tirelo ya Setšhaba, taolo e e siameng le thebolo ya ditirelo e e tokafetseng ka seabe sa baagi.



3. DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO

LE TSA BATLATSI



Mokaedikakaretso wa OKTS, Mohn Odette Ramsingh, ke Motlhankedi wa Tshedimosetso go ya ka Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso. Dintlha tsa kgolagano le tsa ga mohn Ramsingh ke tse di latelang: odetter@opsc.gov.za, Mogala (012) 352-1005. Batho ba ba latelang ba supilwe jaaka Batlatsimotlhankedi wa Tshedimosetso:



Rre Mashwahle Diphofa, Motlatsa Mokaedikakaretso: Tlhokomelo le

Tlhotlhomiso

Imeili: mashwahled@opsc.gov.za. Mogala (012) 352 - 1011.



Rre Admil Simpson, Motlatsa Mokaedikakaretso wa nama o tshwere:

Dipatlisiso le Ditshekatsheko tsa Badiri

- admils@opsc.gov.za, Mogala (012) 352 -1206



Rre Dumisani Maphumulo, Motlatsa Mokaedikakaretso: Ditirelo tsa Botlhe

le

Bogokaganyi jwa Kgaolo - dumisanim@opsc.gov.za, Mogala (012) 352-

1194, le



d. Rre Humphrey Ramafoko, Mokaedi: Tlhaeletsano & Ditirelo tsa

Tshedimosetso - humphreyr@opsc.gov.za, Mogala (012) 352-1196



Aterese



Aterese ya Poso:



Private Bag X121, PRETORIA, 0001

Aterese ya mmila: Commission House



Aterese ya bonno:

C/o Hamilton le Ziervogel Streets, PRETORIA



Websaete: www.psc.gov.za

Mogala: (012) 352-1000

Fekese: (012) 325 - 8382









4. KAEDI YA KHOMIŠENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO YA

AFORIKA BORWA MABAPI LE TIRISO YA MOLAO



Kaedi mabapi le tiriso ya Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, molao 2000, e teng go tswa go Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa. Dipotso di ka lebiswa kwa:



South African Human Rights Commission:

PAIA Unit

The Research and Documentation Department



Postal Address:



Private Bag x2700

Houghton

2041

Mogala: 011-484 8300

Fekese: 011 484 1360

Websaete: www.sahrc.org.za

Imeili: PAIA@sahrc.org.za





5. PHITLHELELO YA DIREKHOTO



5.1 TLHALOSO YA DINTLHA TSA KTS E TSHOLANG DIREKHOTO LE

DITLHOPHA TSA DIREKHOTO TSE DI TSHOTSWENG KA GA NTLHA

NNGWE



Ka mabaka a go bebofatsa kopo go latela Molao, tlhaloso ya dintlha tse KTS e tshotseng direkho le ditlhopha tsa direkhoto tse di tshotsweng ka ga setlhogo sengwe le sengwe ka mokgwa o o latelang:



Dipampiri tse di neetsweng

Direkhoto tsa dithutano le dikhonferense

Mokwalodikgang le dimakasine

Pegelo ya Ngwaga le Ngwaga ya KTS

Diphousetara

Dipegelo tse di phasaladitsweng tsa KTS

Dipholisi tsa badiri

Difaele tsa badiri

Tshedimosetso e e amanang le katiso ya badiri

Ditekanyetsokabo

Dithulaganyo tsa togamaano

Letlhomeso la Ditshenyegelo la Paka e e Magareng

Dipegelo tsa ditšhelete.

Dipholisi tsa tshenkelo

Rejisetara ya dithoto ya lefapha

Ditokomane tsa dithendara tse di amogetsweng mo bathelesing, morago ga go abiwa ga thendara

Dikonteraka le bathelesi

Direkhoto tse Tshweu tsa moatlhodi

Dithuno le dipatlisiso malebana le ditiro tsa tsamaiso ya setšhaba

Dipegelo tsa Melato ya Mogala wa Bosetšhaba o o kgatlhanong le Bobodu

Ditshenolo tsa ditšhelete tsa Batsamaisibagolo

Metsotso ya dikopano tsa Foramo ya Bosetšhaba e e kgatlhanong le Bobodu

Dipegelo tsa dinongorego

Dipegelo tsa Tlhokomelo le Tshekatsheko





5.2 TLHAGISO KA BOITHAPO LE DIREKHOTO TSE DI LENG TENG KA

BOITIRISO



Kitsiso ya Karolo 15 ya Tlhagiso ka Boithaopo ya KTS/OKTS e tlhabololwa nwgaga ka ngwaga e bile e teng mo websaeteng ya KTS, www.psc.gov.za. Tlhabololo e, e malebana le kobamelo ya kaelo ya Karolo 15 (2) ya Molao wa Thotloetso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso. Kitsiso ya Karolo 15 ya KTS/OKTS e neela phitlhelelo magareng ga tse dingwe, ya dipegelo tsotlhe tse di setseng di phasaladitswe le go neelwa Palamente, mmogo le direkhoto tse dingwe tsotlhe mo websaeteng ya KTS, ntle le gore motho a dire kopo ya go nna jalo go ya ka Molao o o kailweng.



Go tshwanetse go elwa tlhoko gore dipegelo dingwe tse di neng di dirilwe ke diporofense tse dingwe le mafapha a a rileng tse di neng di dirilwe ke KTS di teng go tswa kwa go ka bonwa go tswa kwa diporofenseng le kwa mafapheng a a farologaneng, mme e seng go tswa kwa KTS/OKTS. Mo godimo ga moo, Pegelo ya Ngwaga le Ngwaga ya KTS, makwalodikgang/dimakasine, diphousetara le diphamfolete, di ka bonwa bonolo go tswa kwa Ditirelong tsa Tlhaeletsano le Tshedimosetso kwa go rre Ben De Villiers, kwa Bend@opsc.gov.za kgotsa ka tiriso ya mogala o (012) 352-1059.Lenane ka botlalo la ditokomane tse di bonwang bonolo le fitlhelwa mo Kitsisong ya Karolo 15 e e kailweng fa godimo.





5.3 THULAGANYO YA GO DIRA KOPO



Kopo e rebolwa kgotsa e ganwa leng:

Thulaganyo e e latelwang malebana le go rebolwa kgotsa go ganwa ga kopo ya tshedimosetso e teng mo Pholising ya OKTS e e malebana le Molao wa Thotloetso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso. Pholisi e fitlhelwa mo websaeteng ya KTS e leng www.psc.gov.za.





Motho o ka dira kopo jang go bona rekhoto:



Mokopi o tshwanetse go dirisa foromo (Foromo A0 e e neng e phsaladitswe mo Kaseteng ya Mmuso (Government Notice R187 ya 15 Tlhakole 2002).



Mokopi gape o tshwanetse go kaya fa a batla khopi ya rekhoto kgotsa fa mokopi a batla go tla ka sebele go leba bona rekhoto kwa diofising tsa setšhaba (KTS/OKTS). Kgotsa fa rekhoto e se mo pampering, e ka bonwa ka mokgwa e e kopilweng ka ona fa go kgonagala.



Fa motho a kopa go e bona ka mokgwa o o rileng (sekai khopi ya pampiri, khopi ya eleketeroniki, jalo le jalo), mokopi o tshwanetse go e bona ka mokgwa one oo, ntle le fa e le gore go dira jalo go tla sitisa tsamaiso ya setheo sa setšhaba (KTS/OKTS) ka mokgwa mongwe, kgotsa ga senya rekhoto, kgotsa ka tshwenyana tetlokhopi e e seng ya puso. Fa phitlhelelo e sa kgonagale ka mokgwa o e batliwang ka one, fela e ka neelwa ka mokgwa mongwe, fa go le jalo madi a mokopi a tshwanetseng go a duela a tshwanetse go rulaganngwa go ya ka mokgwa o mokopi a kopileng ka one kwa tshimologong.



Fa, godimo ga karabo e e kwadilweng go araba mokopi, mokopi a batla go bolelelwa ka ga tshwetso ka mokgwa mongwe, sekai; ka mogala, se se tshwanetse go tlhagisiwa.



Fa mokopi a dira kopo mo boemong jwa motho mongwe, maemo a kopo e dirwang ka one, a tshwanetse go tlhagisiwa.



Fa mokopi a sa itse go buisa kgotsa go kwala, kgotsa a na le bogole, kopo ya rekhoto e ka dirwa ka molomo. Motlhankedi wa tshedimosetso o tla tlatsa foromo mo boemong jwa mokopi, mme a ba neele khopi ya foromo e e tladitsweng.











5.3.3 Tuelo



Go na le mefuta e mebedi ya dituelo e e batlegang go duelwa go ya ka Molao, e bong; tuelo ya kopo le tuelo ya phitlhelelo (tebang le kitsiso ya tshwetso mabapi le go bona phitlhelelo).



● Mokopi yo o batlang go bona rekhoto e e nang le tshedimosetso ya sebele ka

ga mokopi yoo, ga a batlege go duela madi a kopo. Mokopi mongwe le

mongwe o tshwanetse go duela madi a kopo a bokana ka R35 (a duelwa kwa

ditheong tsa setšhaba).



● Motlhankedi wa tshedimosetso o tshwanetse go bolelela mokopi (ntle le

mokopi wa sebele) ka kitsiso, a batla gore mokopi a duele madi a kopo a a

tlhomamisirsweng (fa a batlega) le deposisti (fa e batlega) pele a ka dirana le

kopo go ya pele.



● Mokopi a ka dira boikuelo jwa ka fa teng, fa go le maleba, kgotsa ka kopo kwa

kgotlatshekelo kgatlhanong le thendara kgotsa tuelo ya madi a kopo.

● Fa motlhankedi wa tshedimosetso a setse a tsere tshwetso ka ga kopo,

mokopi o tshwanetse go itsisiwe ka ga tshwetso ya go nna jalo e mokopi a

batlang go itsiswe ka ga yona.



● Fa kopo e neetswe madi a mangwe a tshwanetse go duelwa tebang le

tlhagisogape le patlo le paakanyetso ya nako nngwe le nngwe e e batlegang

go feta diura tse di kailweng tsa go batla le go baakanya rekhoto go ntshiwa.



● Phitlhelelo ya rekhoto e ka diegisiwa go fitlhelela mokopi a duetse madi otlhe

a a maleba.





6. DITIRELO TSA SETŠHABA LE GORE DI KA BONWA JANG



Ditirelo



Maikarabelo a KTS/OKTS, jaaka a tlhagisitswe mo go 1, ke a e leng gore badirelwa bat eng ke Kokoanopeomolao ya Bosetšhaba, Ditheomolao tsa Diporofense, mafapha a magwe a mmuso le ditheo/mekgatlho tsa/ya setšhaba, mme ga e tlamele setšhaba ka ditirelo dipe. Le gale, tshedimosetso e e rileng ka ga tirelo ya setšhaba, sekai, maemo a tirelo ya setšhaba le dipatlisiso ka ga go kgotsofala ga baagi ka ditirelo tsa mmuso,, e ka bonwa go tswa kwa Ditirelong tsa Tlhaeletsano le Tshedimosetso: Bend@opsc.gov.za. Setšhaba gape se ka dirisa mogala o o latelang wa magala wa Bosetšhaba o o leng Kgatlhanong le Bobodu wa Bodiredipuso (0800 701 701), o o leng mo KTS e bile o laolwa ke yona.









Ka moo ditirelo di ka fitlhelelwang ka teng



Badirelwa ba KTS/OKTS ba ka fitlhela ditirelo ka go lebisa dikopo go:



Mokaedikakaretso Ofisi ya Khomišene ya Ditirelo tsa Setšhaba



Aterese ya Poso:

Kgetsana ya PosoX121

PRETORIA

0001



Aterese ya Mmila:



Commission House

C/o Hamilton and Ziervogel Streets

PRETORIA



Motho kgotsa batho ga go ka ikgolaganngwang le bona: Mmathari Mashao, Mogala: (012) 352-1043 KGOTSA Thato Moeeng, Mogala: (012) 352-1076



Fekese: (012) 325-8379



Aterese ya imeili: Mmatharim@opsc.gov.za KGOTSA Thatom@opsc.gov.za



Websaete: www.psc.gov.za



7. THULAGANYO E E LETLANG GO NNA LE SEABE GA SETŠHABA MO

GO TLHAMENG PHOLISI LE GO DIRA TIRO





7.1 Pholisi le Peomolao:

KTS e tlhokomela le go lekanyetsa manane a tirelo ya setšhaba ka maikaelelo a go neelana ka maele, mme fa go tlhokegang, go dira dipatlisiso go bona mekgwa ya go tokafatsa tlhagiso ya ditiro mo tirelong setšhaba. Le fa KDS e sa amege ka tlhamalalo mo go tlhameng dipholisi, mo tirong ya yona ya go lekanyetsa le go tlhokomela boleng jwa tsamaiso le tlamelo ya ditirelo, e neela setšhaba dithata mo goreng se batla dipholisi di dirwa jang, ka dipuisano le setšhaba le manane a tshekatsheko ya tiro a a kailweng fa tlase-



● dipatlisiso tsa go kgotsofala ga setšhaba, go sekaseka bokgoni jwa tlamelo ya

ditirelo go tswa mo letlhakoreng la baagiba e leng badirisi ba tirelo e e rileng;



● diforamo tsa baagi tse di dirisang mekgwa ya go nna le seabe go ngoka

ditshisinyo go tswa mo bathing gore go ka tokafatswa jang ditlamorago tsa

manane a mmuso;



● ditshekatsheko tsa go dira le kago ya mekgatlho go tlamela ditlhogo tsa

mafapha ka maele le boeteledipele jwa sepolotiki gore dikarolo tse pedi tse di

ka tokafadiwa jang;



● tshekatsheko ya manane le dithulaganyo tse di akaretsang ditshekatsheko

tsa go nna maleba ga manane le dithulaganyo, bokgoni le matsetseleko a

manane le dithulaganyo gammogo le paakanyetso ya lenane/thulaganyo le

moakanyetso.



KTS e dira dipatlisiso tse di farologaneng tse di felelang mo neelong ya dipegelo tse di neelwang Kokoano Bosetšhaba (National Assembly), Dikgotlapeomolao tsa Diporofense le mafapha ka nosi. Dipegelo tse di thusa mo go tlhameng pholesi le dithulaganyo tsa go dira peomolao.



Fa go tlhokagala, KTS e tla ka melawana le dikaelo tse di ka thusang go tokafatsa taolo le/kgotsa tlhagiso ya ditirelo mo bodiredingpuso. Nako nngwe melawana le dikaelo/dipholisi tse di leng teng di a sekasekiwa go nyalelana le diphetogo tsa tiro/sebopego fa teng ga bodiredipuso.





DIPAAKANYO TSE DI TENG TEBANG LE GO DIRA KGOTSA GO

RETELELWA KE GO DIRA



Dithulaganyo tse di latelang di teng gore batho ba bege kgotsa ba baakanye boatla jo go tweng bo teng, ditiro tse di sa lolamang kgotsa maitsholo a a seng a molao kgotsa boikgatholoso ka KDS/OKTS kgotsa modiri mongwe le mongwe wa yona.





8.1 Dithulaganyo tsa go bega kgotsa go baakanya:



8.1.1 Dipaakanyo tebang le ditiro kgotsa go retelelwa ke ke go dira go ya ka

Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso: bothati jwa ka fa teng malebana le Molao o ke Monnasetulo wa Khomišene ya Bodiredipuso (dikarolo 74 - 77). Morago ga go fetsa dipakaanyo tsa ka fa teng, kopo e ka dirwa kwa kgotlatshekelo (dikarolo 78 - 82 Molao wa Thotloetso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso).



Modiredipuso a ka tlhatlhela kgetse kgotsa ngongorego e e tshwanetseng

go batlisisiwa ke khomišene ya Bodiredipuso tebang le tiro ya semmuso

kgotsa ikgatoloso (karolo 35 ya Molao wa Bodiredipuso, 1994). Melao e e

mabapi le ka moo kgetse eo e ka tlhatlhelwang ka teng / dingongorego e

ne ya phasaladiwa mo Kaseteng ya Puso ya 23635 ya di 19 tsa Phukwi ka

200 e bile e fitlhelwa mo websaeteng ya KTS, e leng www.psc.gov.za



Motho a ka dirisa dipaakanyo tsa bodiri tebang le paakanyo ya ditiro tsa

semmuso kgotsa boikgatoloso jwa mokgwa wa bodiri, ebong dingogorego

tsa ditshwanelo (Molao wa Bodiredipuso, 1994, le Molao wa Dikamano

tsa Bodiri, 1995);



Motho a ka tlhatlhela ngongorego le motlhatlhobi wa bodiri mabapi le mokgwa momgwe le mongwe o o kgatlhanong le Molao wa Botlhokwa wa Maemo a Thapo, 1997 (Molao No. 75 wa 1997 - karolo 78(1)(a)), kgotsa Molao wa Thapo ka Tekatekano, 1998 (Molao No. 55 wa 1998 - karolo 34(e)).



Motho a ka tlhatlhela ngongorego le Mosireletsi wa Setšhaba tebang le maitsholo a a belaetsang a a seng mo molaong kgotsa tiro e e sa siamang kgotsa ikgatoloso (Molaotheo le Molao wa Mosireletsi wa Setšhaba, 1994 (Molao No. 23 wa 1994)



Motho a ka tlhatlhela ngongorego le Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa mabapi le tiro ya semmuso kgotsa ikgatoloso e e belae-tsang go nna kgatako kgotsa go nna matshosetsi e ditshwanelo tsa botlhokwa (Molao wa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho, 1994 (Molao No. 54 wa 1994)).



Go sireletsega kgatlhanong le ditlamorago ka ntlha ya tshenolo tebang le maitsholo a a seng ka fa molaong kgotsa maitsholo a a sa amogele-segeng a mothapi kgotsa modirammogo, motho yo o amegang a ka latela dithulaganyo tsa tshenolo tsa Molao wa Tshireletso ya Ditshenolo, 2000 (Molao No. 26 wa 2000).



Tiriso ya dipaakanyo tse dingwe tsa semolao jaaka tlhagiso ya dithulaga-nyo tsa karolo ya tsamaiso semolao go ya ka Molao wa Tsweletso ya Tsamaiso Bosiamisi, 2000 (Molao No. 3 wa 2000).





Dipaakanyo tse dingwe tsa tshegetso:



Motho a ka kopa mabaka a tiro ya tsamaiso go ya ka Molao wa Tsweletso ya Tsamaiso ya Bosiamisi, 2000 (karolo 5).



Motho a ka kopa go bona direkhoto ts lefapha la mmuso kgotsa setheo sengwe sa setšhaba go ya ka Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, 2000 (karolo 11).







Maikarabelo a go bega:



Mothapiwa wa tirelo ya setšhaba, mo tsamaong ya tiro ya gagwe ya

semmuso, o patelesega go ya ka Molawana wa Maitsholo wa badiri ba

tirelo ya setšhaba go begela bothati jo bo maleba ka ga tsietso, bobodu,

go thapa ka losika, tsamaiso e e sokameng le tiro nngwe le nngwe e e ka

nnang bosenyi kgotsa e e ka nnang kgobelelo mo kgatlhaegelong ya

setšhaba. Mothapiwa yo o sa diragatseng se, o molato wa maitsholo a a

sa siamang. (Molawana B.3 le C.4.10 ya kgaolo ya 2 ya Melawana ya

Bodiredipuso, 2001)



Maikarabelo a mothapi le mothapiwa mongwe le mongwe go senola maitsholo a bosenyi le maitsholo mangwe le mangwe a a sa amogelese-geng mo tirong a gatelela Molao wa Ditshenolo tse di Sireleditsweng, 2000 (Ketapele).





9. TLALELETSO YA MANYUALE



KTS/OKTS, fa go tlhokega, e tla tlaleletsa le go phasalatsa manuale wa yona o o kailweng mo karolwaneng (1) wa karolo 14, ka dipaka tse di sa feteng ngwaga.





10. GO NNA TENG GA MANYUALE



Manyuale o, o tla nna teng bonnye ka dipuo tsa semmuso di le tharo ka mokgwa o o latelang:



o tla neelwa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa

o tla bewa mo ofising nngwe le nngwe ya KTS/OKTS;

o tla tsenngwa mo websaeteng ya KTS, www.psc.gov.za



*******************************





































<fn>DAC-NLS.TurnAroundAgreement.2009-03.tn.txt</fn>










TUMELANO YA DITOKAFATSO





E E TSENETSWENG KE LE MAGARENG GA:



LEFAPHA LA MERERO YA TSA SELEGAE

(DHA)



LE



MOKGATLHO WA BADIREDIPUSO

[PSA]

LE

MOKGATLHO WA BOSETŠHABA WA THUTO WA BOITEKANELO LE WA BADIRI BA BA TSHWARAGANENG

[NEHAWU]



JAAKA BAAMEGI BA FORAMO YA DITHERISANO YA DITOKAFATSO







DITENG



PULAMADIBOGO

DITLHALOSO

TSHEKATSHEKO LE MAIKAELELO A TUMELANO

SEKOUPU SA TIRISO

MELAWANA YA MAITSHOLO

DIKAELO TSA TSHUTISO LE MAITLHOMO

DITSHEKATSHEKO TSA BOKGONI

TSHUTISO MALEBANA LE KAROLO YA DIPOSO TSA A

TSHUTISO MALEBANA LE KAROLO YA DIPOSO TSA B

DITHULAGANYO MALEBANA LE BADIRI BA BA TSHWANETSENG GO BEWA MO TIRONG

PHANELE YA PEOTIRONG

DINGONGOREGO MALEBANA LE PEOTIRONG

PATLO

KATISO LE TLHABOLOLO

TAOLO YA TIRO

TLHAELETSANO

LETLHA LA TSHIMOLOLO LE SEBAKA SA TUMELANO E

THARABOLOLO YA DIKGANETSANO






PULAMADIBOGO

Baamegi ba tsena mo taumelanong e ya Ditokafatso ka nako e mo hisitoring ya naga ya rona kgwetlho ya go laola thulaganyo ya tshiamiso mo Mererong ya tsa Selegae e leng mo go rona. Ke nako e baamegi ba lebaganeng le kgwetlho e e tshwanang ya go aga le go siamisa DHA ya ga jaanong go nna Lefapa le lentšhwa la Merero ya tsa Selegae go tokafatsa pitlhelelo, boteng, mafaratlhatlha, maatla, nonofo le boleng jwa thebolo ya ditirelo malebana le ditiro tse di diriwang ke DHA, le ka fa letlhakoreng le lengwe, go okediwa thapo le go tokafatsa go dira, katiso le tlhabololo ya bokgoni, boleng le tswelelo ya ditiro go badiri ba DHA e e leng botlhokwa malebana le tshiamiso ya katlego ya DHA.

Baamegi ba amogela gore ba na le boineelo jo bo tshwanang malebanale le kgatlhego e e bulegileng ya go direla ditlhokwa tsa tlhabololo tsa Naga le setšhaba sa Aforika Borwa. Gape ba amogela gore Molaotheo o netefatsa ditshwanelo tsa batho botlhe mo Rephaboliking le go tlhomamisa melawana ya demokerasi ya seriti sa batho, tekatekano le kgololosego. Molaotheo o baya tiro mo Pusong go tlotla, go tokafatsa le go diragatsa disthwanelo jaaka di tlhagelela mo Molaotlhong wa Ditshwanelo.

Le fa go ntse jalo baamegi ba totobalo ba rekhota boineelo jwa bona mabapi le thebolo e e maatla ya ditirelo tsa setšhaba mo DHA, ka go netefatsa gore ditirelo tse di botlhokwa di rebolelwa baagi le badirisi mabapi le ditiro tse di diriwang ke DHA, le tsamaiso ya setšhaba e e nonofileng le tiriso e kgolo ya didirisiwa. Go potlakisa thebolo ya ditirelo go ya ka melawana ya tsamaiso ya setšhaba e e tlhagelelang mo Molaotheong le mo Pholising ya Batho Pele. Gape, baamegi ba rekhota boineelo jwa bona go tlhola mowa o o lorato wa tirelo ya setšhaba mo DHA o o ineetseng mo tsamaisong ya setšhaba ya maitsholo, kgomarelo ya kaelo ya molao le melawana ya maitsholo le go tokafatsa mekgwa e e maatla go somarela le go thibela bobodu le tsmaiso e e sokameng.

Baamegi ba tumelano ya ditokafatso ba ikana le go ineela go tlotlana ka mafoko le ka ditiro, le go tlotla mowa le lekwalo la tumelano e, le le tla laolang maitlhomo, melawana le dithulaganyo tsa tsamaiso ya tsela ya tshiamiso go aga Merero e Mentšhwa ya tsa Selegae.



DITLHALOSO

"Karolo ya diposo tsa A" ke diposo tsa maemo a bo 9 go fitlha go tsa maemo a bo 12 mo sebopegong se sentšhwa.

"Karolo ya diposo tsa B" ke diposo tsa maemo a bo 8 le a a kwa tlase mo sebopegong se sentšhwa, mme ga di akaretse diposo tse di welang mo karong ya A.

"Bokgoni" bo kaya motswako wa kitso, botlhale, maitsholo le kitso e motho a ka e dirisang mo tirong, e e supang bokgoni jwa motho go fitlhelela ditlhokego tsa poso e e rileng.

"Molaotheo" o kaya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa Molao No. 108 wa 1996, jaaka o tlhabolotswe.

"MK" e kaya Mokaedi-Kakaretso wa DHA kgotsa moemedi wa gagwe.[1]

"DHA" e kaya Lefapha la Merero ya tsa Selegae.

"Mothapi" o kaya DHA.

"Mothapiwa" o kaya mongwe le mongwe ntle le mokonteraka yo o ikemetseng yo o:

direlang puso le go amogela kgotsa yo o tshwanelwang ke go amogela mopuso gape;

ka mokgwa mongwe a thusang go tsweletsa kgotsa yo o dirang tiro ya DHA;

"KKLTD" Khansele ya Kakaretso ya Lephata la Tirelopuso ya Ditherisano.

"HR" e kaya bokaedikgolo jwa Ditirelo tsa Batho jwa DHA.

"LRA" e kaya Molao wa Dikamano tsa Badiri No. 66 wa 1995, jaaka o tlhabolotswe.

"Tshutiso" e kaya tsela ya go baya badiri go tswa posong e nngwe ya mo sebopegong sa bogologolo sa mokgatlho mo sebopegong se sengwe se sentšhwa.

"NEHAWU" e kaya Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Boitekanelo le wa Badiri ba ba Tshwaraganeng, e le Mokgatlho o o kwadisitsweng wa badiri.

"Peotirong" e kaya go baya modiri yo o leng teng mo posong mo sebopegong se sentšhwa.

"PSA" e kaya Mokgatlho wa Badiredipuso, e le Mokgatlho o o kwadisitsweng wa badiri.

"Tumelano ya Ditokafatso" kgotsa "Tumelano" e ka ya tumelano ya botlhe.

"TCF" e kaya Foramo ya Ditherisano ya Ditokafatso.

"Modiri yo o sa bewang mo tirong" kgotsa "modiri yo o tshwanetseng go bewa mo tirong" ke modiri yo o iseng a beiwe mo sebopegong se sentšhwa sa mokgatlho.



3. TSHEKATSHEKO LE MAIKAELELO A TUMELANO

3.1 Puso ya Aforika Borwa e ineetse go maatlafatsa batho ba yona go tswa mo malatsing a bona a ntlha go fitlha ka a bofelo a bona ka ditokomane tse di nepagetseng, le go tshegetsa kgolo le tlhabololo ka go kgontsha batho ba ba nang le botlhale, bajanala le babeeletsi go nna le seabe mo ikonoming ya rona.

3.2 DHA e tlamela ka ditirelo tse di farologaneng mo nageng yotlhe. Sekao, ka thebolo ya kwadiso ya matsalo le makwaloitshupo, lefapha le kgontsha batho go fitlhelela ditirelo tse di botlhokwa tsa setšhaba . Gape le tlamela baeng ka ditokomane tse di botlhokwa ba ba eletsang go dira kgwebo mo nageng e gape le bebofatsa phalalelo ya batho ba bq nang le bokgoni jo bo tlhaelang mo nageng. Tlhaelo ya bokgoni jo e supilwe e le sekgoreletsi se se botlhokwa go tokafatsa tlhagiso le kgolo ya ikonomi. Gotlhe, DHA e na le seabe se se botlhokwa mabapi le go tlamela phitlhelelo go ditirelo tsa setšhaba le go tshegetsa kgolo ya ikonomi mo nageng e. Se, se raya gore le tshwanetse go nna le bokgoni jwa go rebola ditirelo tse ka nonofo le ka maatla, go emanokeng Kgato ya Kgolo e e Potlakisitsweng e bile e Abelanwa ya Aforika Borwa (ASGI-SA) le Kgato e e Kopanetsweng malebana le Phitlhelelo ya Bokgoni jo bo Tlhokegang (JIPSA).

3.3 Go etswe maitlhomo otlhe a tlhoko, puso e beeleditse didirisiwa tse di botlhokwa mo tshiamisong e e feletseng ya DHA go Aga Merero e ntšhwa ya tsa Selegae go netefatsa gore Lefapha le rebolela badirisi ba lona botlhe ditirelo tse di siametseng setšhaba, tse di se nang boodu gape di nonofile tse di tsamaelang le dikaelo tse di botlhokwa le melawana e e tlhagelelang mo karolong 195 (1) ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa.

3.4 Tsela ya Ditokafatso e ya go leka go fitlhelela se ka, magareng ga tse dingwe:

3.4.1 go tokafatsa ditsela tsa tiro tsa lefapha;

3.4.2 go lebaganya dibopego tsa lona sentle le ditiro tsa lona;

3.4.3 go tokafatsa mafaratlhatlha a lefapha;

3.4.4 go oketsa ka tsamao badiri ba lona go tlamela ka ditirelo tse di nonofileng gape di le maatla tsa setšhaba; le

3.4.3 go tokafatsa le go tlhabolola bokgoni jwa badiri botlhe ba lona, go akaretsa e bile segolobogolo badiri ba botsamaisi.

3.5 Maatla le nonofo ya badiri ba DHA a ya go tokafadiwa ka, magareng ga tse dingwe:

3.5.1 katiso, tlhabololo le maatlafatso ya badiri; le

3.5.2 go netefatsa gore batho ba ba nang le bokgoni jo bo siameng kgotsa maatla a go bona botlhale jo bo siameng le bokgoni ba isiwa kwa diposong tse di siameng.

3.5.3 go netefatsa gore batho ba ba nang le bokgoni jo bo siameng kgotsa maatla a go bona botlhale jo bo siameng le bokgoni ba a tlhabololwa fa go tlhaelang mo pakeng e e tshwanetseng go tlhomamisiwa ke DHA ika therisano le modiri le/ kgotsa mokgatlho wa gagwe wa badiri.

3.6 Maikaelelo a Tumelano e ya Ditokafatso ke go fitlhelela magareng ga tse dingwe,

3.6.1 tsela ya tshutiso ya badiri ba ba thapilweng mo maemo a bo 12 le a kwa tlase go tswa mo diposong tsa mo sebopegong sa bogologolo sa mokgatlho go diposo tse di mo sebopegong se sentšhwa sa mokgatlho go fitlhelela maitlhomo a Tsela ya Ditokafatso jaaka a tlhagelela mo tumelanong e.

3.6.2 mekgwa, ditsela le dithulaganyo tse di laolang maatla a tsela ya Ditokafatso mo badiring, go akaretsa manaane a katiso le tlhabololo le tshireletso ya thapo le dinetefatso tsa tshireletso ya lotseno.

3.6.3 go netefatsa gore ga go ope yo o thapilweng ke DHA yo o yang go lebogisiwa tiro ka ntlha ya tsela ya ditokafatso.





4. SEKOUPU SA TIRISO.

4.1 Tumelano e e dira mo badiring ba ba thapilweng mo DHA mo maemong a bo 12 le a a kwa tlase.

4.2 Tumelano e, e tlama:

4.2.1 mothapi;

4.2.2 mekgatlho ya badiri e e saenileng Tumelano e le badiri ba ba welang ka fa tlase ga sekoupu se se kwadisitseng sa KKLTD ba ba thapilweng mo DHA mo maemong a bo 12 le a a kwa tlase.

4.2.3 go ya ka karolo 23 (1)(d) ya LRA, badiri botlhe ba bangwe ba mothapi ba e seng maloko a mokgatlho wa badiri o o kwadisitsweng ba ba amegang mo Tumelanong e e bile ba thapilwe mo DHA maemong a bo 12 le a kwa tlase.[1]



5. MELAWANA YA MAITSHOLO

5.1 Baamegi ba tshwanetse obamela dikaelo tse di latelang tsa maitsholo mo tseleng yotlhe ya ditokafatso le peotirong.

5.2 Mabapi le se, DHA, baamegi ba mekgatlho ya badiri ba tumelano e, maloko a bona le badiri ba DHA ba tshwanetse, go tlaleletsa ditlamego tsa bona tsa semolao tse di tlwaelegileng:

5.2.1 Go obamela melawana, dikaelo le dithulaganyo tse di tlhagelelang mo Tumelanong e.

5.2.2 Go phasalatsa tshedimosetso yotlhe e e ikaegileng ka dintlha e seng ka kabakanyo.

5.2.3 Go kgaratlhela go fitlhelela tumelano mo ditshwetso di tlhokegang.

5.2.4 Go dira mo dikgatlhegelong tsa DHA, tsa badiri ba yona le mo ditlamegong tsa yona tsa thebolo ya ditirelo.

5.2.5 Go dira ka mokgwa wa tlotlo le wa bopelotlhomogi go mongwe le mongwe.

5.2.6 Go ikaegilwe ka Karolo 16 ya LRA, o se ke wa senola tshedimosetso e e leng khupamarama.

5.2.7 Go bontsha go rata ga bona, boineelo le thotloetso ya go aga DHA e ntšhwa.

5.2.8 Go neelana ka kitsiso e e siameng ya go se kgone ga bona go tsenela kopano kgotsa go fitlhelela letlha la bofelo, e bile bay a go tlogela go dira jalo mo go ka kgonagalang go tilega sentle.

5.2.9 Go senola kwa pele dikgotlhang tsotlhe tse di ka kgonagalang tsa dikgatlhego le go ikgogela morago ga bona mo nang kgotsa go ka bonagalang go na le kgotlhang ya kgatlhego.



6. DIKAELO TSA TSHUTISO LE MAITLHOMO

Tsela ya ditokafatso le tshutiso e tshwanetse go kaelwa, magareng gat se dingwe, ke maitlhomo le dikaelo tse di latelang.

6.1 Go netefatsa thebolo ya ditirelo e e sa kgorelediweng e bile e lolame ka motsi wa tokafatso le tshutiso le tshiamiso ya badiri mo dibopegong tse dintšhwa tsa mokgatlho.

6.2 Go bebofatsa tiriso e e siameng ya badiri le go oketsa bokgoni jwa bona jwa tlhabololo.

6.3 Go dira sentle, ka tlhomamo le mo go utlwagalang.

6.4 Go tlamela ka thulaganyo e e siameng gape e se na bofitlha e e fokotsang ditleleimi le dikganetsano le go tlamela badiri ka bonnete ka bonako jo bo ka kgonagalang.

6.5 Go tlhaeletsana le badiri gangwe le gape go fokotsa letshogo le ketsaetsego le go rotloetsa ka kakaretso seabe se se siameng mo thulaganyong.

6.6 Go diragatsa tlhabololo ya bokgoni le maitlhomo a tekatekano ya thapo le maano tsa DHA, le go di lolamisa fa go tlhokegang.

6.7 Go rulaganya le go laola tshutiso ya badiri ba bal eng teng ka tshiamo le mo go utlwagalang ka mo go ka kgonagalang.

6.8 Go tlamela ka tsela mo DHA e yang go nna le thata ya go baya mongwe gongwe le gongwe mo Lefapheng ka therisano le motho yoo kgotsa mokgatlho wa gagwe wa badiri go ikaegilwe ka ditlhokego tsa tiro tsa DHA.

6.9 Modiri ga a ne a bewa mo maemong a a kwa tlase ga a modiri yoo ga jaanong a leng mo go ona.

6.10 Peo e ya go diriwa go ya ka dipholisi tse di leng teng tsa peo le dithulaganyo mo Bodiredingpuso.

6.11 Tshutiso e tla tsenngwa tirisong go ya ka tshedimosetso ya bokgoni ya modiri le kelotlhoko ya molawana go tshwana go go fa gaufi.

6.12 Go naya molawana wa go tokafatsa tirisano bokao mo DHA le kabelano ya kitso ka, magareng ga tse dingwe, go nna botlhale mabapi le go tsenya badiri mo dikarolong tse mo go tsona ba tswang ban a le bokgoni kgotsa tse mo go tsona ba ka boning bokgoni mo pakeng e e utlwagalang.

6.13 Go gapeletsa molawana wa gore badiri ba ba dirang nama-o-tshwere mo diposong le tse ba tlhophilweng go di tshwara ga ba na thata go di tsaya go nna thapo ya leruri mo diposong tseo mo sebopegong se sentšhwa.

6.14 Go netefatsa gore didirisiwa tse di siameng gape di lekane di a tlamelwa mabapi le tiragatso e e nonofileng ya Tumelano e.

6.15 Go netefatsa thebolo ya ditirelo e e tokafaditsweng.



7. DITSHEKATSHEKO TSA BOKGONI

7.1 Badiri botlhe ba ba mo maemong a diposo a bo 12 go fitlha ka bo 9 mo sebopegong se sentšhwa ba tshwanetse go tsenela tshekatsheko ya bokgoni e e tshwanetseng go diriwa ke setheo se se amogelwang gape se siame e bile ba ka kopiwa go tsenela potsotherisano ya bokgoni.

7.2 Ditlamorago tsa tshekatsheko ya bokgoni di ya go dirisiwa jaaka sedirisiwa sa go tlhagisa ditlhokwa tsa katiso le tsa tlhabololo tsa modiri.

7.3 Mbapi le bakopi go diphatlhatiro dinngwe le dinngwe kgotsa tse dintšhwa malebana le Karolo ya diposo tsa A, ke tlhokego gore mokopi a tsenele tshekatsheko ya bokgoni e e tshwanetseng go diriwa ke setheo se se amogelwang gape se siame e bile mokopi o tla kopiwa go tsenela potsotherisano ya bokgoni.







8. TSHUTISO MALEBANA LE KAROLO YA DIPOSO TSA A

8.1 Fa diteng tsa tiro ya poso di fetotswe thata, sekao, 50% kgotsa go feta, poso e ya go tsewa e le eo ya poso e ntšhwa bile melawana e e tlhokegang ya diposo tse dintšhwa e ya go diragadiwa.

8.2 Fa tiro ya tshekatsheko ya tiro e tlhomamisitse maemo a tiro ka tsela e nngwe, dipholisi le dithulaganyo tse di leng teng mo Bodiredingpuso di tla dira.

8.3 Motho wa poso e e fetogileng e bile a sa tshwanelwa ke poso e ntšhwa o ya go bewa mo posong ya maemo a a tshwanang mo Lefapheng.

8.4 Tshutiso ya badiri botlhe go tswa mo sebopegong sa bogologolo go ya kwa sebopegong se sentšhwa e ya go netefadiwa ka lekwalo ke DHA.

8.5 Fa go na le diposo di le mmalwa mo sebopegong se sentšhwa go na le mo sebopegong sa bogologolo, tshekatsheko ya bokgoni mmogo le ditlhokego tse di yang go tlhomamisiwa ke DHA ka therisano le mekgatlho ya badiri di ya go dirisiwa jaaka tlkhokego ya go tlhopha go tlhomamisa peotirong. DHA e tla tsenela dipuisano le mekgatlho ya badiri mo TCF mo ditlhokego tse di kailweng di fetolang maemo a tirelo a badiri.

8.6 DHA e ya go nna le thata go baya modiri gongwe le gongwe mo Lefapheng go ikaegilwe ka ditlhokego tsa tiro tsa lona morago ga go buisana le modiri yoo le/kgotsa mokgatho wa gagwe wa badiri. Fa go gana ga motho yoo go sa utlwagale, DHA e ka dirisa dipaakanyo tse di maleba tse e nang le tsona.



9. TSHUTISO MALEBANA LE KAROLO YA DIPOSO TSA B

Malebana le karolo ya diposo tsa B, dikaelo tsa tlelose ya 6 tse di fa godimo, di ya go dira ka polokesego malebana le ditshekatsheko tsa bokgoni, tse di ka se keng tsa nna maleba.







10. DITHULAGANYO MALEBANA LE BADIRI BA BA TSHWANETSENG GO BEWA MO

TIRONG

10.1 Thuso go badiri ba ba tshwanetseng go bewa mo tirong

10.1.1 Thuso le dipotsotherisano di tshwanetse go diriwa malebana le badiri ba ba tshwanetseng go bewa mo tirong mabapi le:

(a) go netefatsa gore ditshwetso tse di siameng di ka tsewa tse di amanang le ditlhopho tsa peotirong tsa thuso ya bokgoni tse di ka kgonagalang; le

(b) go tlamela ka tshedimosetso le thuso go badiri ba ba tshwanetseng go bewa mo tirong,

10.1.2 DHA e ya go netefatsa gore go na le tlhaeletsano e e tswelelang go badiri ba ba tshwanetseng go bewa mo tirong malebana le ditlhabololo mo thulaganyong ya tshutiso.

10.1.3 Ditsholofelo, matshwenyego kgotsa dintlha tse dingwe tse di amang badiri ba ba tshwanetseng go bewa mo tirong di tshwanetse go laolwa ka tlhaeletsano ya boikanyego, ya gangwe le gape e bile e bulegile.



11. PHANELE YA PEOTIRONG

11.1 Phanele ya Peotirong e ya go tlhomiwa go tlhokomela tsenyotirisong ya thulaganyo ya tshutiso.

11.2 Sebopego sa Phanele

11.2.1 DG o ya go thopha badir ba DHA ba le batlhano, yo a le mongwe wa bona e yang go nna Monnasetulo wa Phanele ya Peotirong. Go tlaleletsa TCF e tla tshisinya motlatsamonnasetulo.

11.3 Baelatlhoko

11.3.1 Baamegi bangwe le bangwe ba mekgatlho ya badiri ba Tumelano e, bat la tlhopha baelatlhoko ba le babedi go nna mo Phaneleng.

11.4 Dithata le ditiro tsa Phanele

Dithata le ditiro tsa Phanele ke tse di latelang:

11.4.1 Go ela tlhoko le go swetsa ka ga merero yotlhe e e amanang le tshutiso ya badiri go tswa mo sebopegong sa bogologolo go ya kwa sebopegong se sentšhwa.

11.4.2 Go lalaetsa mongwe fela go tsenela dikopano tsa phanele kgotsa go thusa Phanele go diragatsa maitlamo a yona, mo ditshenyegelo tsa yona, fa go le maleba, di yang go rwalwa ke DHA.

11.4.3 Go itsise badiri ba ba amegang ditshwetso tsotlhe tsa tshutiso tse di tserweng ke Phanele kgotsa DG kgotsa moemedi yo dumeletsweng sentle.

11.4.4 Go batlisisa, le go begela DG kgotsa moemedi yo o dumeletsweng sentle ka ga morero mongwe fela o o amanang le thulaganyo ya tshutiso.

11.4.5 Go tlhokomela le go netefatsa tiragatso e e siameng e bile e tlhomame ya thulaganyo ya tshutiso jaaka go tlhagisiwa ke Tumelano e.

11.4.6 Go netefatsa gore thulaganyo ya tshutiso e a konosediwa le go tlisiwa kwa bokhutlong.




11.5 Dikopano le Ditiragalo tsa Phanele

11.5.1 Phanele e ya go kopana jaaka go dumelanwe le fa go dumelanwe, le ka dinako tseo tse dingwe tse Monnasetulo a boning di le botlhokwa.

11.5.2 Ditlhokego tsa khoramo ya Phanele ke 50% le mongwe wa maloko a Phanele.

11.6 Kitsiso ya dikopano tsa Phanele

11.6.1 Monnasetulo wa Phanele o ya go rwala maikarabelo a go bitsa dikopano tsa Phanele.

11.6.2 Ntle le fa go dumelanwe ka mokgwa mongwe, dikitsiso tsa kopano nngwe le nngwe, tse di tshwanetseng go akaretsa dintlha tsa lefelo, nako, letlha, lenanetema, le tshedimosetso e nngwe e e maleba ya tshegetso kgotsa ditokomane, di tshwanetse go romelwa leloko lengwe le lengwe la Phanele le batho ba bangwe ba ba kopiwang go tsenela kopano kgotsa ba ba tshwanetseng go tsenela kopano, malatsi a a sa feteng a mabedi a tiro pele ga letlha le le tshisintsweditsweng kopano.

11.7 Metsotso ya dikopano tsa Phanele

11.7.1 Monnasetulo wa Phanele o tshwanetse go netefatsa gore metsotso, dikhophi tsa dipegelo tsotlhe le tshedimosetso e nngwe e e botlhokwa e Phanele e itshepileng yona mo go fitlheleleng ditshwetso tsa yona le ditlhaeletsano tsa ditshwetso tsa yona di somarelwa sentle.

11.7.2 Monnasetulo wa Phanele o tshwanetse go netefatsa gore:



11.7.2.1 ditiragalo le ditshwetso tsa Phanele, go akaretsa maina a botlhe ba ba tsenetseng kopano, di a rekhodiwa; le

11.7.2.2 metsostso ya dikopano tsa Phanele e neelwa maloko otlhe malatsi a a sa feteng a matlhano a tiro morago ga kopano nngwe le nngwe ya Phanele, ntle le fa phanele e dumelana ka mokgwa mongwe.

11.7.3 Monnasetulo a ka thapa mokwaledi wa metsostso.

11.8 Melawana ya maitsholo ya maloko a Phanele le baelatlhoko

11.8.1 Maloko a Phanele a tshwanetse:

11.8.1.1 Go dira ditiro tsa leloko la Phanele ka boikanyego, ka botshepegi le ka tlhwaafalo.

11.8.1.2 Go dira mo kgatlhegelong e e siameng ya DHA le badiri ba yona.

11.8.1.3 Go itshola ba ikaegile ka ditlhokego tsa kaelo e e farologaneng ya molao, ya molao o o tlwaelegileng le ditlhokego tse dingwe tse di laolang maitsholo a a siameng a badiredi ba setšhaba.

11.8.1.4 Go sireletsa tshedimosetso e e leng khupamarama e a nang le yona jaaka leloko la Phanele.

11.9.1.5 Go tsenela kopano nngwe le nngwe ya Phanele, ntle le fa leloko le kopiwa ikgogela morago kgotsa itokolola mo kopanong, kgotsa a sa kgone ka ntlha ya bolwetse, kgobalo kgotsa maemo a a utlwagalang a a sa kgoneng go bonelwapele.

11.8.2 Baelatlhoko ba Phanele:

11.8.2.1 Ba tshwanetse go sireletsa tshedimosetso e e leng khupamarama e ba nang le yona jaaka baelatlhoko kgotsa Phanele le dikopano tsa yona.

11.8.2.2 Ga ba a tshwanela go nna le seabe mo dikopanong le mo dithulaganyong tsa Phanele kgotsa go di kgoreletsa.

11.8.3 Maloko a Phanele le baelatlhoo ba tshwanetse:

11.8.3.1 Go senola kgatlhego nngwe le nngwe ya tlhamalalo kgotsa e e seng ya tlhamalalo ya sebele kgotsa ya poraefete e leloko kgotsa moelatlhoko kgotsa mogatse, modirisani, leloko le le fa gaufi la lelapa, tsala kgotsa modirammogo mo kgwebong e ba ka tswang ba na le yona mo ntlheng nngwe le nngwe e e amanang le modiri yo o sekasekiwang ke Phanele kgotsa modiri yo o dirileng katlanegiso ya tshutiso.

11.8.3.2 Go ikgogela morago mo ditiragalong tsa Phanele mo morerong o o sekasekiwang o mo go ona leloko kgotsa moelatlhoko a nang le kgatllhego kgotsa go ka akanngwang a na le kgatlhego mo go ona, ntle le fa Phanele e swetsa ka gore kgatlhego ya leloko kgotsa ya moelatlhoko ke e nnye kgotsa ga e maleba.

11.8.4 Ga go na leloko la Phanele le le tshwanetseng go dirisa maemo, ditshwanelo kgotsa tshedimosetso e e leng khupamarama e le nang le yona jaaka leloko, go itswela mosola ka poraefete kgotsa e dirisa go tswela mongwe mosola mo go sa tshwanelang.





12. DINGONGOREGO MALEBANA LE PEOTIRONG

12.1 Go tsenya Ngongorego malebana le Peotirong

12.1.1 Modiri kgotsa mokgatlho wa badiri o o amegang mo Tumelanong e, o o dirang mo boemong jwa maloko a ona, yo o utlwisitsweng botlhoko ke tshwetso nngwe le nngwe e e mabapi le peotirong ya modiri, kgotsa ntlha nngwe le nngwe ya thulaganyo ya tshutiso ka kakaretso, a ka lebisa ngongorego kwa Phaneleng go ya ka ditsela tse di tlhagelelang fa tlase.

12.1.2 Ngongorego e tshwanetse go kwadiwa le go nna le dintlha tse di lekaneng go kgontsha Phanele go tshwetso e e siameng.

12.1.3 Ngongorego e tshwanetse go tsenngwa mo sebakeng sa malatsi a le matlhano morago ga ga gore modiri yo o utlwileng botlhoko a amogele kitsiso ya lekwalo go tswa go DHA ka ga tshwetso ya peotirong e e amang modiri yoo.



13. PATLO

13.1 Ga go na diposo tse di yang go phasaladiwa go fitlhela thulaganyo ya go nyalanya le ya peotirong di konosediwa.

13.2 Malebana le dipeotirong tse di botlhokwa, diphasalatso tsa ka fag are le tsa kwa ntle di ka diriwa ka thata ya DHA mo ditlhokego tsa bokgoni tsa poso di sa nyalaneng le bokgoni jwa badiri ba ba tlositsweng.





14. KATISO LE TLHABOLOLO

14.1 Baamegi ba ya go tsena mo kgolaganong ka maikaelelo a go tlhagisa lenaane le le siameng la katiso le tlhabololo go tlhabolola bokgoni, botswerere le kitso tsa badiri ba DHA.

14.2 Lenaane la katiso le tlhabololo le ya go akaretsa, magareng gat se dingwe:

14.2.1 Katiso ya tlhabololo ya tsamaiso go batsamaisi ba ba mo maemong a bo 9 go fitlha ka bo 12, e e yang go rulaganngwa ke DHA.

14.2.2 Katiso e e malebana le tlhokomelo ya badirelwa go badiri botlhe ba ba leng mo maemong a bo 8 le a a kwa tlase katiso ya tlhabololo ya tlhokomelo go batlhokomedi ba bal eng mo maemong a.



15. TAOLO YA TIRO

Baamegi ba ya go tsena mo kgolaganong ka maikaelelo a go tlhagisa pholisi le thulaganyo tse di siameng tsa taolo ya tiro go laola tiro ya badiri ba DHA ba ba thapilweng mo sebopegong se sentšhwa. Pholisi e ya go tsamaelana le letlhomeso la taolo ya tiro la Bodiredipuso.




16. TLHAELETSANO

TCF e tla newa tiro ya go samagana le merero yotlhe e e amanang le tlhaeletsano e e amang tumelano e.



17. LETLHA LA TSHIMOLOLO LE SEBAKA SA TUMELANO E

Tumelano e, e ya go simolola ka letlha la tshaeno e bile e ya go khutla ka letlha le le tshwanetseng go tlhomamisiwa ke baamegi.



18. THARABOLOLO YA DIKGANETSANO

18.1 Fa kganetsano e ama morero wa tshutiso, modiri kgotsa mokgatlho wa badiri o o amegang mo Tumelanong e o tshwanetse sa tlha go lebisa ngongorego kwa go tshwanetseng go ya ka dithulaganyo tse di tlhagelelang mo temaneng ya bo 10.

18.2 Fa ngongorego e sa rarabololwa mo go kgotsofatsang, modiri kgotsa mokgatlho wa badiri o o amegang mo Tumelanong e, o ka lebisa kganetsano e e ka ga thanolo kgotsa tiragatso ya Tumelano e go KKLTD.

Fa kganetsano e amana le peotirong ya modiri, e bile kganetsano eo e sa wele ka fa tlase ga karolo ya tiragatso ya tiro e e sa siamang, baamegi ba dumelana go lebisa dikganetsano tseo kwa katlholong ya poraefete.

Baamegi bay a go tlhomamisa Phanele ya baatlhodi mabapi le se.



E saenilwe le go neelwa letlha mo ___________________________ ka di ____ tsa ________________.



_________________________

Go DHA

E dumeletswe sentle



_________________________

Go PSA

E dumeletswe sentle



_________________________

Go NEHAWU

E dumeletswe sentle

<fn>DOL.AgricultureAndForestryChecklist.2011-01-10.tn.txt</fn>
AGRICHECKLIST/SETSWANA/SHOLE
Setlhatlhobisi sa Batlhatlhobi ba Lefapha la Temothuo le Dikgwa
Leina la Kgwebo:
Leina la Mothapi:
Aterese ya Bonno:
 
Khoutu -------------------------------
Aterese ya Poso:
 
Khoutu -------------------------------
Maemo a Bothapiwa:
Mogala:
Fekse:
Palo ya badiri -------------------- Bomme --------------------- Borre ----------------------
Leina la Motlhatlhobi ----------------------------------------------------------------------------
Thulaganyo ya Dipeelano
Araba ka Ee/Nnyaa/Ga go tlhokege
Karolo 17(1) kgotsa (6) Boitekanelo le Pabalesego
Karolo 19(1) Dikomiti tsa Boitekanelo le Pabalesego
GSR 3(4) Modiri wa tsa Thusoyantlha
GMR 2 Motshwanedi mo go tsa Metšhini
Ditokomane/Ditlankana tsa pateletsego
GAR 4 Khophi ya Molaophetho
GSR 3(4)(1) Ditifikeiti tsa Thusoyantlha
Karolo 20(2) Metsotso ya Komiti ya Boitekanelo le Pabalesego
Karolo 8 Tshekatsheko ya Dikwetsa tsa Bodirelo
RHBA 8(1) Direkoto tsa Bokwaisi jwa Kalafi
GAR 9(1) Rejistara ya ditiragalo, go akaretsa le tsa go tsenwa ke bolthole
HCS 9 Direkoto tsa peo-leitlho ya mowa wa tikologo ya bodirelo
NIHLR 6(1)(a) Tshekatsheko ya kgonagalo ya Leratla/Tlhodiego
EIR 3(2) Setifikeiti sa Tolamo sa Motlakase
DMR 18(5) Ditekeletso tsa Metšhini
DMR 18(11) Katiso ya badirisa-metšhini
Dire tse di borai mo Bodirelong
HCS 3(j) A badiri ba katisegile sentle mabapi le ditsamaiso tsa go bereka ka pabalesego mo tirisong ya ditlhagiswa tse di borai?
HCS 3(k) A badiri ba itse se se tshwanetseng go dirwa fa go ka nna le tshologo ya mere e e borai?
HCS 9A(2) A go na le dikwalelo tsa dinewane tsa pabalesego ya dire mabapi le setlhagiswa sengwe le sengwe?
HCS 11(6)(a) A go na le matlhapelo a badiri ba ba tswakang/laisang/dirisang mere e e bolayang ditshenekegi?
GSR (9) A go na le dišawara kgotsa mathombo ka segaufi a badiri ba ka a dirisang go tlhapa fa ba ka tshelegelwa ke dikhemikale tse di ka nnang borai mo matlhong kgotsa matlalo a bona?
HCS 14(c) A mere e e ka nnang borai mo badiring e tshwaegile sentle?
HCS 15 A dikhemikale di faphega/tshwarega/latlhiwa ka mokgwa wa tshwanelo ka gale?
<fn>DOL.ConstructionHealthAndSafety.2010-11-30.tn.txt</fn>
Boitekanelo jwa kwa Kagong le Polokesego
Laola boitekanelo le polokesego
Fa o laola kgwebo ya gago, a o:
itsise Lefapha la Badiri ka ga tiro ya gago ya kago jaaka Molao wa Boitekanelo le Polokesego kwa Tirong (OHS) o kopa?
nna le nako e e lekaneng ya go baakanya, ya go rulaganya le ya go laola tiro ya gago?
keleka se se diragalang le go tsibogela dilo tse di kotsi?
nna le Thulaganyo ya Tsamaiso e e malebana le Boitekanelo le Polokesego e e akaretsang baemedi ba boitekanelo le polokesego le komiti e e malebana le boitekanelo le polokesego?
na le mongwe yo o ka mmonang fa o tlhoka kgakololo ka ga boitekanelo le polokesego?
Bega dikotsi
Fa mongwe yo o mo thapang, kgotsa yo o dirang kwa lefelong la gago, a nna le kotsi, netefatsa gore o:
itsise Setheo se se fa gaufi sa Badiri ka bonako fa kotsi e le masisi kgotsa e karetsa kgobalo e kgolo, jaaka thobego, kgaogo le go latlhegelwa ke pono
bega kotsi nngwe le nngwe e e amanang le tiro e e tlhagelelang mo malatsing a a fetang a le 14 a tiro
bega fa leloko la setšhaba le bolailwe kgotsa le rometswe kwa bookelong ka ntlha ya kotsi e e amanang le tiro ya kwa lefelong la gago.
Go thapa
Fa o thapa batho kgotsa o laola batho ba ba go direlang tiro, a o netefatsa gore:
ba katisitswe le gore ba siametse go dira tiro ka polokesego gape ntle le go tsenya boitekanetlo jwa bona mo kotsing kgotsa jwa ba bangwe?
ba tlhokomelwa sentle le go neelwa ditaelo tse di siameng?
ba na le dithulusu tse di maleba, ditlamelo, polante le diaparo tsa tshireletso?
o sekaseka dintlha tsa boitekanelo le tsa polokesego le bona le baemedi ba bona?
Go neela tiro
Fa o neela batho ba bangwe tiro, a o
lebelela gangwe le gape merero ya boitekanelo le ya polokesego ya batho ba o rulaganyang go ba dirisa?
ba neela tshedimosetso ka ga boitekanelo le polokesego e ba e tlhokang mabapi le tiro?
sekaseka tiro le bona pele ba simolola?
netefatsa gore o rebotse sengwe le sengwe se lo dumelaneng ka ga sona (sekao: dikhafole tsa polokesego, polante e e maleba, phitlhelelo ya dibebofatsi, jj)?
lebelela tiro ya bona gangwe le gape le go baakanya mathata?
Phitlhelelo ya kwa lefelong
A mongwe le mongwe a ka kgona go ya kwa lefelong la gagwe la tiro ka polokesego-le go dira koo ka polokesego?
A ditsela tsa go fitlhelela lefelo di mo maemong a a siameng le gore di na le matshwao a a bonagalang sentle?
A dilwana tse batho ba ka wang go tswa mo go tsona, di tlametswe ka disireletsi kgotsa ka tshireletso e nngwe e e maleba ya dilwana?
A mesima e sireleditswe ka dilwana tse di tshwailweng sentle gape di tsepame go thibela go wa?
A lefelo le phepa le gore didirisiwa di bolokilwe sentle?
A mabone a lekane?
Dibebofatsi
A mantlwanaboithusetso a teng le gore a phepa le go tshuma sentle?
A go na le dibeisene tsa go tlhapa, metsi a a elelang, sesepa le ditoulu tse di latlhiwang morago ga go dirisiwa?
A go na le sepeisi sa go fetola, sa go omisa le go boloka diaparo?
A metsi a a nwewang a teng?
Dikhafole
A dikhafole di dirilwe, di fetotswe le go tlhatlhamololwa ke batho ba ba maleba?
A go na le dithibedi kgotsa dikitsiso tse di tsibosang go thibela batho go dirisa dikhafole tse di sa felelang, sekao: mo dirala tsa go dira di sa siamang ka botlalo?
A dikhafole di tlhokomelwa sentle?
A motho yo o nang le bokgoni o tlhatlhoba sekhafole gangwe le gape, sekao: gangwe ka beke, gape ka gale morago ga go fetolwa, go senyega le go latela maemo a bosa a pula le a phefo e e maatla?
A dipholo tsa ditlhatlhobo di a rekhodiwa?
Ditshoganyetso
A go na le dithulaganyo tsa tshoganyetso, sekao: go tswa mo lefelong ka motsi wa molelo?
A batho ba ba mo lefelong ba itse dithulaganyo?
A go na le mokgwa wa go dirisa tleloko, e lekelelwa ga kae?
A go na le tsela ya go ikgolaganya le ditirelo tsa tshoganyetso go tswa mo lefelong?
A go na le ditsela tsa go tswa tse di lekaneng e bile tsona di nna di bonagala?
A go na le thuso ya pele e e lekaneng e e rebolwang?
Bothata: Sekhafole se, se ne se sa kgomagana le lobota ka jaalo, jaaka serala se se sa siamang, se ne sa tsenya matshelo a badiri mo kotsing.
Dilwana tse dikotsi
A o lemogile dilwana tsotlhe tse di kotsi le didirisiwa, jaaka asebesetose, lloto, ditlhaolosi, dipente, samemte le lorole?
A badiri ba nnile le tshedimosetso le katiso gore ba tle ba itse dikgonagalo tsa mathata go tswa mo dilwaneng tse dikotsi tse di dirisiwang le go tlhagisiwa mo lefelong, le gore ba tlhoka go dira eng kgotsa go apara eng go tila kgotsa go fokotsa dikgonagalo tseo tsa mathata?
A o lemogile ditlhokomelo le go di tsenya mo tirisong go thibela kgotsa go laola go tlhagelela mo dilwaneng tse dikotsi, ka go:
-dira tiro ka tsela e e farologaneng, go tlosa kgonagalo ya bothata gotlhelele e bile se, se akaretsa boitiriso?
-dirisa sedirisiwa se se seng kotsi thata?
-dirisa dithulusu tse di tsentsweng setlosa lorole?
Modumo
A badiri ba nnile le tshedimosetso le katiso gore ba tle ba itse dikgonagalo tsa mathata go tswa mo modumong wa mo lefelong, le gore ba tlhoka go dira eng go tila dikgolagalo tseo tsa mathata?
A o lemogile le go sekaseka tlhagelelo ya badiri mo modumong?
A modumo o ka fokodiwa ka go dirisa mekgwa e e farologaneng ya go dira kgotsa ka go tlhopha polante e e se nang modumo, sekao: ka go tsenya dithusi le polante e nngwe kgotsa motšhini o o nang le dithibela modumo?
A sesireletsa kutlo se se maleba se tlametswe le go apariwa kwa dikarolong tse di nang le modumo?
A sesireletsa kutlo se se maleba se tlametswe le go apariwa kwa dikarolong tse di nang le modumo?
Motlakase le ditirelo tse dingwe
A ditirelo tsotlhe tse di botlhokwa di tlametswe mo lefelong pele tiro e simolola gape le wena o lemogile ditirelo tse di leng teng mo lefelong (sekao: megala ya motlakase kgotsa dilwana tsa gase) le go tsaya dikgato tse di nonofileng, fa go tlhokega, go thibela kotsi mo go tsona?
A dithulusu le ditlamelo di kelekiwa ke badirisi, di tlhatlhobiwa ka nnete mo lefelong le go tlhotlhomisiwa le go lekelediwa gangwe le gangwe ke motho yo o nang le bokgoni?
Kwa go nang le megala ya kwa godimo, motlakase o timilwe, kgotsa ditlhokomelo tse dingwe di tserwe, jaaka go tlamela ka dipala kgotsa ditshwai?
A go na le setifikeiti sa Kobamelo mo lefelong malebana le ditsenngwa tse dintšhwa
Mabokoso a a laolang motlakase ka gale a tshwanetse go sirelediwa le go lotlelwa sentle.
Sireletsa batho
A tiro e diretswe legora malebana le batho?
A ditiro tsa tsela di sireleditswe le go tshumiwa?
A batho ba sireleditswe malebana le dilwana tse di wang?
Fa tiro e eme mo letsatsing:
-a mesima le diphatlha di sireleditswe sentle kgotsa di diretswe legora?
-a polante yotlhe e siamisitswe go thibela tiriso e e seng mo molaong?
-a dituki kgotsa dilwana tse dikotsi di lotleletswe kwa mafelong a a sireletsegileng a bobolokelo?
Motho yo go ka ikgolaganngwang le ena
Lefapha la Badiri
Kantorokgolo
Bokaedibogolo jwa Boitekanelo le Polokesego ya kwa Tirong
Rhoda Mbeki (012) 309 4388
Phumudzo Maphaha (012) 309 4316
Tibor Szana (012) 309 4389
<fn>DOL.OhsAgriAndForestry.2010-12-07.tn.txt</fn>
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Matseno
Dikotsi, dikgobalo le bolwetse di ka senya matshelo le dikgwebo. Ditharabololo ka gale di bonolo gape di tlhotlhwa-tlase e bile batho ba ba maleba go dira gore dipolasa di bolokesege ke balemirui le badiri ba bona ba kwa dipolaseng. Boitekanelo le polokesego ke tlhokego e e botlhokwa ya kgwebo ya temothuo e e tswelelang. Matsapa a puso ka nosi ga a kitla a dira lephata la temothuo gore le bolokesege le go itekanela, mme go mo go mongwe le mongwe yo o leng mo temothuong le mo go tsa dijo go amega.
Ngwaga mongwe le mongwe batho ba a tlhokafala ka ntlha ya ditiro tsa temothuo le tsa sekgwa.
Batho ba le ba ntsi ba gobala thata le go lwala thata kwa lefelong la bona la tiro. Dikotsi le dikgobalo ga di tlhole fela tshotlego ya batho; gape go na le ditsnyegelo tsa ditšhelete tse di amegang tse magareng ga tse dingwe di akaretsang:
_ Dituelo tsa khunologo ya bolwetse le ditshenyegelo tsa patlo/katiso malebana le go dirisa badiri ba bangwe mo boemong jwa ba bangwe
_ Tatlhegelo ya ntshetsontle
_ Ditshenyegelo tsa tsamaiso - go batlisisa tiragalo, ditshiamiso, jj.
_ Tshenyego ya metšhini, dikago le ditlhagisiwa
_ Ditshenyegelo tsa inšorense, ditshenyegelo tsa semolao le phatlalatso e e sa siamang.
Ditshenyegelo tsotlhe tse di ka tilwa, mme ga okediwa poelo. Ka jalo pampitshana e, e ikaelela go neelana ka tshedimosetso e e yang go thusa bathapi le badiri ba temothuo le sekgwa go lebelela boitekanelo le polokesego le dikgonaglo tsa dikotsi tsa boitekanelo tse di amanang le tiro ya mo lephateng la bona. Pampitshana e, ga e akaretse ditlhokego tsa peomolao mo indasetering. Tshedimosetso eo e ka fitlhelwa mo websaeteng e ya Lefapha la Badiri: www.labour.gov.za.
Go laola boitekanelo, polokesego le tshekatsheko ya kgonagalo ya dikotsi
Go laola boitekanelo le polokesego ya badiri go tshwana le go laola dithulaganyo go netefatsa gore dijalo le diphologolo di tsholwa di itekanetse, di dira sentle le go go kgontsha go nna mo kgwebong. Badiri ba tlhoka go itekanela le go babalesega go dira sentle le go nna ka gale ba le mo tirong.
Mekgatlho yotlhe e tlhoka pholisi go tlhagisa thulaganyo ya yona ya tiro e e malebana le boitekanelo le polokesego, ka maikaelelo a go lebisa kwa maemong a a botoka a kwa lefelong la tiro. E tshwanetse go kwalwa, go rulaganngwa sentle le go ikaega ka boineelo kwa kgatong e kgolwane ya botsamaisi.
Pholisi e tshwanetse:
_ Go totobala malebana le polasa ya gago
_ Go tlhagisa maikaelelo a gago a kakaretso malebana le polokesego le boitekanelo jwa badiri ba gago. Mothapi o tshwanetse go saena pholisi le go e neela letlha go bontsha sentle boineelo jwa gagwe mo go yona
_ Go supa fa maikarabelo ka kakaretso a boitekanelo le polokesego a le mo go wena jaaka mothapi
_ Go tlhalosa dithulaganyo le ditsela tse di leng teng go netefatsa boitekanelo le polokesego ya badiri ba gago
_ Go sekasekiwa gangwe le gape le go sekasekiwasešwa fa mokgatlho wa gago o fetoga kgotsa mathata mantšhwa a nna teng.
Tshekatsheko ya kgonagalo ya dikotsi
Go lemoga mathata le go sekaseka kgonagalo ya dikotsi a di a tlhagisang go botlhokwa. Fa fela o itse gore ke mathata afe a a leng teng mo lefelong la gago, le maemo a kgonagalo ya kotsi a e a tlhagisang, o ka se kgone go itse gore di batla go laolwa kgotsa ka mo o tshwanetseng go dira ka teng.
Tshekatsheko ya kgonagalo ya dikotsi ke go lebelela ka kelotlhoko gore ke eng mo kgwebong ya gago se se ka tlholang bothata mo bathong, gore o tle o kgone go lekanyetsa gore o nnile kelotlhoko mo go lekaneng kgotsa o tshwanetse go dira go feta. Fa fela o sweditse ka ga kgato ya kgonagalo ya kotsi, o ya go tlhoka go tsenya dikgato tse di tlhokagalang tsa thibelo le tsa tshireletso.
Go na le metswedi e mentsi ya kgakololo malebana le tsamaiso e e siameng e e leng teng e e yang go go thusa fa o dira tshekatsheko ya gago ya kgonagalo ya dikotsi, mme o ka dirisa tsela e, e e bonolo ya dikgato di le tlhano go go thusa:
Kgato ya 1: Batla mathata
Lebelela go dikologa lefelo la tiro o lebelele gore batho ba dira jang. Gape keleka direkhoto tsa ditiragalo tse di fetileng, dikotsi kgotsa mathata a boitekanelo. Maikaelelo a se, ke go lemoga mathata a a botlhokwa a a tlholang kotsi e e masisi kgotsa a a ka amang batho ba le bantsi.
Kgato ya bo 2: Swetsa ka gore ke mang yo o ka gobalang le gore jang
Lemoga batho ba ba ka gobalang, le gore ba bakae. Fa o sekaseka
"jang", o se ke wa lebala dilo di tshwana le tiro ya tlhokomelo, fa mathata a mantšhwa a ka tlhagelela.
Kgato ya bo 3: Sekaseka kgonagalo ya dikotsi e e tlhagelelang mo mathateng o be o tseye kgato go a fokotsa kgotsa go a laola
Sekaseka gore dikgonagalo tsa dikotsi tsa mo bothateng bongwe le bongwe jo bo botlhokwa di laolwa sentle jang.
Ditaolo di ka lekana sentle kgotsa di ka nna le sekoupu sa go tokafatsa dilo. Badiri ka gale ba na le dikakanyo tse di nang le mosola, go lebilwe tiro ya bona ya letsatsi le letsatsi e bile o tshwanetse go ba akaretsa fa o dira ditshwetso ka ga ditaolo tsa gago.
Kgato ya bo 4: Rekhota diphitlhelelo tsa gago
Morago ga go swetsa ka gore ke eng se se tshwanetseng go diriwa, o tshwanetse go rulaganya gore o ya go se dira jang le gore leng. Go rekhota diphitlhelelo tsa gago go ya go go thusa go dira se.
Kgato ya bo 5: Lebelelagape tshekatsheko ya gago le go e sekasesešwa fa go tlkokagala
O ya go tlhoka go lebelegape tshekatsheko ya gago fa go nnile le phetogo e e botlhokwa ka mo o dirang ka teng kgotsa fa o na le lebaka la go akanya gore ga e sa tlhole e le maleba.
Mathata a boitekanelo mo temothuong le mo sekgweng
Go dira mo temothuong le mo sekgweng go ka tlhagisa matshosetsi mo boitekanelong jwa badiri ka ntlha ya mabaka a le mantsi, go akaretsa:
_ Kamano le diphologolo
_ Go tlhagelela mo dikhemikhaleng tse dikotsi kgotsa mo dilong tse dingwe
_ Tebego ya yona
_ Go tlhagelelang mo maemong a bosa, mo modumong le mo thoromong.
Tebego ya tiro
Go tshwara merwalo e e bokete kgotsa go dira mo maemong a a sa siamang go ka tlhola mathata a mesifa le a marapo. Tse ke botlhoko le ditlhabi mo ditokololong, mo dijoeneng kgotsa mo mokwatleng go go ka tswang go tlholwa ke dithinyego kgotsa matsapa.
Ke eng se o tshwanetseng go se dira?
_ Tila go tshwara merwalo e e bokete mo go ka kgonagalang, kgotsa go dirisa dilwana tsa metšhini
_ Dirisa dithekeniki tse di siameng tsa go tshwara - baya maoto a gago sentle, tlhamalatsa mokwatla wa gago gape o beye morwalo fa gaufi le mmele wa gago
_ Netefatsa gore lefelo la gago la tiro le rulagantswe gore dilwana le ditlhagisiwa di ka kgona go fitlhelelwa sentle le go gagamala gape leka go fetola ditiro kgotsa o sute gore o tle o dirise mefuta ya mesifa mo mmeleng
_ Go tsamaya ka dimela kgotsa dipolankisi dikgala tse ditelele go tshwanetse go tilwa mo go kgonagalang go sireletsa boitekanelo jwa badiri.
Go dirisa metšhini sentle
Dikotsi di le dintsi tse di masisi tsa mo dipolaseng di ama metšhini. Dingwe di diragala ka gonne motšhini o diriseditswe tiro e e sa e lebanang; tse dingwe ka gonne disireltsi ga di a ka tsa tlamelwa kgotsa di tlogetswe. Go tshwanetse ga nna le thulaganyo ya go lebelela gore ditlamelo, go akaretsa metšhini, e bolokesegile go ka dirisiwa. Fa setlamelo se dirisiwa mo maemong a a seng maleba, se tshwanetse go tlhatlhobiwa gangwe le gape malebana le go onala go go ka tlholang kotsi, le fa maemo a a sa tlwaelegang a diragetse a a ka dirang gore setlamelo se se ke sa bolokesega.
O tshwanetse go dira eng?
_ Netefatsa gore metšhini e o e dirisang e siametse tiro
_ Gore metšhini yotlhe e a tlhokomelwa gore e tle e dirisiwe ka polokesego
_ Gore metšhini e tsenngwa le disireletsi tse di batliwang ke molao
_ Dithulusu tse di dirisediwang go jala dimela di tshwanetse go direlwa tiro eo. Dithulusu tsa temothuo ka gale ga di maleba malebana le go jala dimela
_ Matshwaro a dithulusu tsa go jala a tshwanetse go diriwa go fokotsa phetiso ya molelo fa legare le kgoma letlapa le le fitlhegileng kgotsa modi
_ Tlhogo ya thulusu ya go sega le go kgaola e tshwanetse go diriwa ka tshireletsego mo setshwarong ka sedirisiwa se se maatla, sekao, kgapetla, pipini kgotsa boutu.
Go reka metšhini kgotsa go e hira
Fa o reka metšhini kgotsa o e hira molao wa re motlamedi o tshwanetse go neelana ka disireletsi tse di tlhokegang. Netefatsa gore wena le badiri ba gago:
_ Lo dirisa metšhini go ya ka ditaelo tse e tlileng le yona
_ Tshola disireletsi di le mo maemong gape di le maatla
_ Sekaseka ditlamelo tsotlhe o be o siamise diphoso tsotlhe pele di ka dirisiwa
_ Sekaseka gore ditaolo di tshwailwe sentle go bontsha se di se dirang le gore di laola motšhini, le gore di dirilwe le go bewa gore o se ke wa di dirisa ka phoso
_ Badiri ba katisitswe go dira ka polokesego e bile ba tlametswe ka diaparo tsa tshireletso tse di tlhokegang le go di dirisa.
Tshiamiso le Tolamiso
Dikotsi di le dintsi ka metšhini di diragala ka motsi wa ditiro tsa tshiamiso kgotsa tsa tolamiso. Netefatsa gore:
_ Badiri ba katisiwa sentle go dira tiro
Dithulusu tse di lekaneng le ditaelo di tlamelwa malebana le tshiamiso, paakanyo,
phepafatso le tolamiso ya metšhini
_ Maatla a a bolokilweng, sekao, go tswa mo sedirisiweng se se kitlantsweng, metsweding kgotsa mo metsing a a tsamayang ka mo dipeiping, a nyelela pele o simolola tiro
_ Metšhini e e tsholetsang metsi a a tsamayang ka mo dipeiping kgotsa dikarolo e thibelwa go theoga ka go dirisa dirisiwa tsa metšhini jaaka diemisi kgotsa dijeke fa batho ba dira ka fa tlase ga tsona.
Badirisi botlhe ba tshwanetse go netefatsa gore:
_ Ba itse go emisa motšhini pele ba o setareta
_ Ka gale ba o setareta mo maemong a a maleba
_ Disireletsi tsotlhe di tsentswe le gore di dira sentle
_ Lefelo le le mo motšhining o o tsepamisitsweng le phepa, le siame e bile ga le na sekgoreletsi
_ Motlhokomedi o bolelelwa ka gangwe fa e le gore motšhini ga o dire sentle
_ Ba apara diaparo tse di maleba tsa tshireletso le ditlamelo.
O se ke:
_ Wa dirisa motšhini ntle le fa o letleletswe e bile o katisitswe go dira jalo
_ Wa leka go tlosa dikgoreletsi kgotsa go phepafatsa motšhini ntle le fa setsamaisamolelo se gokolotswe e bile motšhini o eme
Apara diketane tse di lekelelang, diaparo tse di loso, ditlelafo kgotsa direng kgotsa nna le moriri o moleele o o ka tshwarwang mo dikarolong tse di tsamayang
_ Fologa terekere e e tsamayang kgotsa mo motšhining o mongwe o o itsamaisang
_ Wa tshwenya batho ba ba dirisang metšhini.
Dipalangwa le go tshwarwa ga didirisiwa
Sebakwa se sengwe sa kgobalo mo temothuong ke diterekere tse di menogang. Dikgobalo tse di masisi le tse di tseneletseng di tlwaelegile, e bile ditiragalo di ama bakgweetsi, badiri ba bangwe le batsamaya -ka-dinao. Ditiragalo tse dingwe di diragala fa batho ba tlogela serori ntle le go netefatsa gore ga se ne se tsamaya kgotsa se baka kgobalo.
Ka gale lebelela gore:
_ Bakgweetsi ba katisiwa sentle le gore batho ba ba sa letlelelwang ga ba letlelelwe go kgweetsa
_ Dirori le batsamaya -ka-dinao ba a kgaoganngwa fa go kgonagalang
_ Merwalo e siame e bile e sireletsegile
_ Bakgweetsi ba sirelediwa mo dilong tse di wang
_ Bakgweetsi ba itekanetse go kgweetsa
_ Dirori tsa gago kgotsa metšhini mengwe le mengwe e badiri ba e palamang kgotsa ba dirang mo go yona e na le dilwana tsa tshireletso tsa go menoga
_ Dinotlolo di tsholwa sentle fa dirori di sa dirisiwe.
Ditiro tsa go tsholetsa
Rulaganya le go baakanya tsholetso, ka go dirisa setlamelo tse se maleba le batho ba ba nang le bokgoni go fokotsa kgonagalo ya go nna teng ga dikotsi. Netefatsa gore:
_ Setlamelo sotlhe sa tsholetso se tlhatlhobiwa sentle gangwe le gape ke motho yo o nang le bokgoni
_ Meralo ya tiro e e bolokesegileng e a tshwaiwa mo setlamelong sa go tsholetsa. O se ke wa fetisa merwalo eo ya tiro
_ Dibontsi tsa merwalo e mentsi malebana le go tshwara metšhini di dira sentle
_ Fa o kgweetsa, dirwadi tsa fa pele di tsholeditswe fa di se na sepe le gore di isiwa kwa tlase fa di tletse, ntle le fa se se ka tlhola kgonagalo ya kotsi, sk: mo ditseleng tsa botlhe.
Modumo le thoromo
Tlhagelelo mo modumong o o tseneletseng go ka baka go se utlwe ga leruri, ka gale ntle le gore mosotlegi a itse ka ga se go fitlhela go nna thari thata e bile go baka modumo mo tsebeng kgotsa bosusu.
Fokotsa tlhagelelo mo modumong:
_ Tlhopha metšhini e e se nang modumo kgotsa dilwana fa o tlhopha mefuta ya ditlhagisiwa kgotsa metšhini e mentšhwa
_ Tswala metšhini e e nang le modumo kgotsa dilwana ka diphanele tse di sireletsang modumo kgotsa e beye ka mo diphaposing tse di farologaneng
_ Fokotsa sebaka sa tlhagelelo ka thefosano ya tiro
_ Mo ditlhagelelo di fitlhelelang 90 dB kgotsa kwa go dingwana, tshwaya dikarolo tse "jaaka mafelo a tshireletso" ka matshwao go kaya fa tshireletso ya ditsebe e tshwanetse go apariwa e bile netefatsa gore mongwe le mongwe yo o tsenang mo mafelong a, o apara tshireletso ya ditsebe.
Thoromo
Tiriso e e boelediwang kgotsa e e tswelelang ya dithulusu tse di roromang jaaka disaga tsa diketane, disegi tsa boraše kgotsa dikeraendara go ka baka senteromo ya thoromo ya letsogo - setlhopha sa malwetse go akaretsa monwana o mosweu wa thoromo, tshika, mosifa kgotsa kgotlhelo ya ditokololo. Matswao tsiboso a akaretsa bogatsu kgotsa bokidi mo menwaneng, go fetoga ga menwana go nna e mesweu mo marurung kgotsa mo maemong a a bokgola, go go latelwang ke go opaopa le go tsholola.
Go kgweetsa diterekere kgotsa metšhini e mengwe e e itsmaisang go ka dira gore mmele o rorome kgosa go tsiboga go go amanngwang le botlhoko jwa mokwatla jo bo tswelelang kgotsa setlhabi mo nokeng le mo lengoleng. Matshwao a tsiboso a akaretsa setlhabi le go gagamala mo mokwatleng, mo nokeng kgotsa mo lengoleng morago ga go dira ka terekere.
O ka dira eng?
_ Dirisa motšhini o o siametseng tiro
_ Tlhokomela ditlamelo sentle, sk: ditsholetso tse di sa roromeng mo disageng tsa diketane
_ Dirisa sentle maemo a setulo sa terekere le dipaakanyo tsa tsholetso
_ Tsamaya ka lobelo lo lo maleba mo ditseleng tse di se nang sekontiri, go tila mesima,
jj.
Go tila kgotlhelo mo tikologong ya gago ya madi, mo ditshikeng, mo mesifeng le mo marapong mo matsogong le matsogo go tswa mo thoromong ya mo diatleng:
_ Rulaganya ditiro go tila go dirisa dithulusu tse di roromang
_ Tlhopha dithulusu tsa thoromo e e kwa tlase
_ Dirisa thefosano ya tiro fa go kgonagalang e bile o nne o ikhutsa gangwe le gape
_ Thuthufatsa matsogo pele ga tiro o be o a tshole a le bothitho.
Bosa
Go tlhagelela mo maemong a bosa, segolobogolo mo letsatsing kgotsa mo marurung a a tseneletseng go ka nna kotsi.
Se o tshwanetseng go se dira:
_ Mo maemong a bosa a a fisang apara diaparo tse di botsatsa le kuane e e sephara
_ O se ke wa apola; apara sesireletsa letsatsi se se kwa godimo mo letlalong le le tlhageletseng
_ Tlhokomela dirunyi, dikakana kgotsa ditlosa mmala mo letlalong. Bona ngaka ya gago fa dironyi, jj. di nna teng, di tswa madi kgotsa di tlhotlhonya
_ Diaparo tsa go dira di tshwanetse go diriwa ka didirisiwa tse di tsholang mmele wa badiri o omile gape mo temphereitšeng e e siameng. Malebana le tiro ya mo tlelaemeteng e e bolelo gape e omile, diaparo tse di maleba di tshwanetse go dirisiwa go tila tshireletso e e feteletseng ya bolelo e bile go letlelelwe khemo
_ Diaparo tse di lekaneng tsa tshireletso di tshwanetse go tlamelwa fa go nang le kgonagalo ya go nna teng ga kotsi ya phatsimo ya UV kgotsa mathata a bayoloji, jaaka dimela tse di nang le botlhole, diphologolo tse di nang le botlhole le ditshwaetsego.
Diphologolo
Go amana le diphologolo go ka tlhola zoonoses (malwetse a a tswang mo phologolong a fetela motho). Ditshedi tse dinnye jaaka dibaketeria, megare, diparasiti le fungi di ka baka malwetse ka go tshwaetsa mmele fa di hemiwa, di mediwa, kgotsa fa di tsenelela mo letlalong. Matshwao ke a mathata a letlalo le malwetse a a tshwanang le "flu"a a ka bakang bolwetse jo bo tswelelang go fitlhela bo alafiwa.
Se o tshwanetseng go se dira go fokotsa kgonagalo ya kotsi
_ Fokotsa kgonagalo ya kotsi ka go tshola leruo le itekanetse. Enta fa go le maleba
_ Netefatsa gore go nna le bophepa jo bo siameng jwa sebele. Ka gale tlhapa matsogo pele o ja, o nwa kgotsa o tsuba
_ Apara diaparo tse di maleba tsa tshireletso jaaka di-overolo fa o tshwara diphologolo, segolobogolo fa di lwala, le ditlelafo le khiba e e thibelang metsi fa o tshwara sedirisiwa se go nang le kgonagalo ya gore se tshwaetsegile jaaka ditlhagisiwa tsa botsalo
_ Tswala mesego yotlhe le mengapo ka ditswalo tse di thibelang metsi.
Dilwana tse di kotsi
Tlhagelelo mo dikhemikhaleng tse dikotsi kgotsa mo dilwaneng tse dingwe, sk: go dibolaya-ditshenekegi, melemo ya diphologolo (go akaretsa didipi tsa dinku), lorole, mosi kgotsa dilwana jaaka seleri, mantle a makima a seretse sa kerisi kgotsa menontsha; go hema mosi wa polasetiki e e tukang, kgotsa lorole lo lo nnang teng fa o sutisa tlhaka, menontsha, letlhaka, leswabi la bojang; go ama seleri, motshutelo jj; kgotsa go gasiwa ka sebolaya-ditshenekegi kgotsa ka dipi ya dinku, tsotlhe di ka kowafatsa.
Matshwao a tsiboso a akaretsa:
_ Go baba/matlho a a tletseng metsi le nko e e tletseng metsi
_ Nko e e thibaneng e e hupetsang mowa
_ Mometso o o botlhoko
_ Go gotlhola ka segotlholo kgotsa kwa ntle ga sona
_ Mesifa e e botlhoko kgotsa letshoroma morago ga tiro ka bokowa jo bo sa itumediseng
_ Go hema ka bothata
_ Go gagamala ga sehuba ka motsi wa tiro, morago ga tiro kgotsa fa o dira ikatiso e ka tlwaelo o ka e kgotlelelang
_ Go hupelwa.
Matshwao a, a ka nna a nakwana ka nako ya tiro, kgotsa a ka fetelela le go nna sebaka se seleele go fitlhela a batla go nna teng ka gale. A ka bakwa ke tlhagelelo e nnye thata mo selwaneng se se go ganang, kgotsa se se ka go utlwisang botlhoko. Fa o tsuba, le wena o tlhagelela mo dilwaneng tse e bile go na le kgonagalo ya gore o ka nna le mathata a a masisi a sehuba.
Go botlhokwa go itshireletsa le go sireletsa badiri ba gago. Tila go hema dilwana tse di kotsi ka:
_ Go dirisa dilwana tse dingwe ka moo go ka kgonagalang
_ Go dira ka dilwana tse di nang le lorole lo lonnye, sk: dithoro/dikgolokwanyana
_ Go tswala dibakwa tsa lorole kgotsa sefafatsi
_ Go vacuuma dilo tse di fa fatshe go na le go di feela- dirisa filitara ya bokgoni jo bo kwa godimo.
Fokotsa bontsi jo o bo hemang ka:
_ Go dirisa tlhabisaphefo ya selegae ya ekesoso, sk: fa o weleda
_ Go dirisa difilitara tse di nang le bokgoni mo dikhurumelong tsa diterekere/dirori
_ Go tlhokomela difilitara go ya ka ditlhokego tsa motlhami
_ Go tokafatsa tlhabisaphefo mo dikagong
_ Go apara setlamelo se se maatla sa tshireletso sa khemo. Netefatsa gore o dirisa maseke o o maleba kgotsa sesireletsa-sefatlhego malebana le lorole, diphufudi kgotsa di-aerosolo.
Dimaseke le disireletsa-sefatlhego ka gale di tshwanetse go bewa mo lefelong le le phepa le le omileng - o se ke wa di pega mo dihukung kgotsa mo dipekereng mo mafelong a a leswe, a a nang le lorole.
Fa o dirisa melemo ya diphologolo, ka gale:
_ Tlosa ditshedi mo letlalong le mo diaparong ka bonako, o be o tlhape pele o ja, o nwa kgotsa o tsuba. O se ke wa dira mo diphologolong tse di sa tswang go alafiwa fa e le gore o ka kgotlelega
_ Latela dikgato dingwe le dingwe tsa tshoganyetso tse di atlanegisitsweng ke motlhami, sk:
ka meento ya oli
_ Latela ditaelo tsa matshwao, segolobogolo ao a amanang le PPE
_ Bega melato yotlhe e e belaelwang ya kgotlelego gore e tle e batlisisiwe ka tsenelelo.
Go tshwarwa le go jalwa ga dimela tse di tlhatlhobilweng ka dikhemikhale
_ Malebana le go tshwara le go jala ditlhare tse di tlhatlhobilweng ka dikhemikhale tse di kotsi pele ga letlha la bofelo la botlhole, bathapi ba tshwanetse go neela badiri ditlamelo tsa sebele tsa tshireletso le go dirisiwa
_ Dimela tse di tlhatlhobilweng di tshwanetse go tshhwarwa ka kelotlhoko go fokotsa kgotlelego ya sebele. Di tshwanetse go pakiwa le go rwalwa mo lefelong la tiro ka tsela e phitlhelelo ya dimela e leng bonolo, ka go kgontsha gore go tilwe go tshwara dimela go feta mo go tlhokagalang
_ Dikgetse tsa go jala kgotsa ditlamelo kgotsa didirisiwa tse dingwe tsa go rwala dimela tse di tlhatlhobilweng di tshwanetse go phepafadiwa ka go tshololwa le go tlhatswiwa letsatsi lengwe le lengwe.
Polokesego ya lefelo la tiro le tlhokomelo
Dikotsi di le dintsi mo temothuong le kwa sekgweng di tlhagelela ka ntlha ya go thelela, go kgopiwa le go wa. Lebelela gore mafelo a tiro ga a na dikgoreletsi, jaaka megala e e gogobang, dikgetse kgotsa diphalete le gore go na le sepeisi se se lekaneng sa go boloka dithulusu le dilwana. Tshola dikago tsa gago di siame, ka go netefatsa gore madilo ga a tlhakatlhakane, segolobogolo ka mo dikarolong tsa difuru kgotsa ka mo dikagong tsa bogologolo.
Fokotsa kgonagalo ya go wa, ya go kgopiwa le ya go thelela. O tshwanetse go neelana ka tse di latelang:
_ Dithusi mo ditepeseng le mo dirempeng mo go tlhokagalang
_ Kgamolo e e siameng mo ditirong tse di bongola jaaka mafelo a go tlhatswa merogo kgotsa diteri
_ Lesedi le lelekaneng e bile le le maleba
_ Themphereitšara e e lekaneng le tlhabisaphefo e e lekaneng go akaretsa mowa o o itekanetseng ka mo mafelong a tiro a a ka fa gare
_ Matshwao a polokesego mo kgonagalong e e botlhokwa ya kotsi ya boitekanelo le polokesego e leng teng morgago ga go tsaya dikgato dingwe tsa taolo tse di supilweng ke tshekatsheko ya gago ya kgonagalo ya dikotsi.
Thuso ya pele le phaloso ya tshoganyetso
_ Ka go tlwaelegile gore badiri ba dikgwa le ba temothuo ba dira ka ditlhotshwana kwa mafelong a a farologaneng, modiri mongwe le mongwe o tshwanetse go katisediwa thuso ya pele ya motheo. Katiso e, e tshwanetse go akaretsa kalafo ya dintho tse di bulegileng le thathamologelo. Kwa mafelong mo tiro e amang go amiwa ke dikhemikhale kgotsa mosi, dinoga, ditshenekegi kgotsa malomo a digokgo kgotsa dikotsi tse dingwe tse di rileng, katiso ya thuso ya pele e tshwanetse go atolosiwa ka tshwanelo ka therisano le motho yo nang le dikwalo tse di maleba kgotsa mokgatlho
_ Dilwana tse di siameng tsa thuso ya pele kgotsa mabokoso a tshwanetse go nna teng kwa lefelong la tiro e bile a tshwanetse go sirelediwa kgatlhanong le go kgotlhelwa ke bokgola kgotsa malele
_ Tlamelo e tshwanetse go nna teng malebana le phaloso ya bonako ya motho ka motsi wa kgobalo kgotsa bolwetse jo bo batlang thuso ya kalafo
_ Dipalangwa kgotsa mofuta wa tlhaeletsano o tshwanetse go nna teng kwa lefelong la tiro go ikgolaganya le ditirelo tsa phaloso ka motsi wa tshoganyetso.
Difasilithi tsa botlhapelo
Go na le kgonagalo ya kotsi ya bolwetse jwa dilwana tse di kotsi go tswa mo lesweng kgotsa mo ditlhagisiweng dingwe tsa diphologolo tse di nang le ditshedi tse dinnye tse di ka nnang teng tse di kotsi. Fa e le gore o na le badiri ba leruri, ba nakwana, ba paka e khuthwane kgotsa ba go ya go ile, tlamela ka difasilithi tsa boikhutso tse di akaretsang:
_ Mantlwanaboithusetso a aphepa, a a tsentshang phefo sentle
_ Dibeisene tsa go tlhapela tse di nang le metsi a a bolelo le a a maruru, sesepa le ditoulo (kgotsa seomisa matsogo)
_ Difasilithi tse di akgiwang tsa go tlhapela, kgotsa diphimodi tsa matsogo tsa badiri ba ba dirang kgakala le difasilithi tsa go tlhapela
_ Difasilithi tsa go fetola mo diaparo tse di kgethegileng di apariwang
_ Thebolo ya metsi a a phepa a a nwewang (e e tshwailweng go e farologanya le thebolo ya metsi a a sa nweweng).
Go bega malwetse a a amanang le tiro
Malwetse a a riling a a bakiwang ke tiro a tshwanetse go begiwa kwa Lefapheng la Badiri.
O ka nna le molwetse jo bo begegang if e le gore o dira ka:
_ Diphologolo - malwetse a tswang mo phologolong a fetela motho jaaka brucellosis, leptospirosis, bolwetse jwa lyme kgotsa streptococcus suis, kgotsa tshwaetse nngwe fela e e amanang le go dira ka diphologolo
_ Dibolaya-ditshenekegi- go kgotlhelwa ka organophosphorus compounds kgotsa methyl bromide
_ Dilwana tsa tlhago - asema ya kwa tirong go tswa mo loroleng lwa tlhaka kgotsa ditshenekegi le le diriseditsweng malebana le taolo ya bayoloji ya diji; motshotelo wa molemirui wa lekgwafo/thuntshwane; kgotsa kitlano ya meno
_ Dilwana tse dingwe - go gotela ga letlalo ga mo tirong go tswa mo tirong e e amang tlhagelelo ya mo ditlhaologing kgotsa mo dieeding tse di bolayang megare
_ Metšhini - senteromo ya thoromo ya letsogo go tswa mo tirong ya disaga tsa diketane, disegi tsa boraše kgotsa disaga tse di tshekeletsa tsa letsogo.
Fa o batla tshedimosetso go ya pele, tsweetswee ikgolaganye le setheo sa lona se se fa gaufi sa badiri kgotsa kantoro ya porofense:
word count: 3,191
<fn>DOL.OhsFoodbeverage.2010-12-07.tn.txt</fn>
14. H&SFOOD&BEVERAGE/SETSWANA/SHOLE
BOITEKANELO LE PABALESEGO MO INDASTERING YA DIJO LE DINO
Badiri ba indasteri e, ba lebagane dikotsi tsa methalethale tsa bodirelo, tse di akaretsang tse di latelang:
Go wa mo boalong ka ntlha ya maemo a a boreledi go ka baka go phetsega le kakatlega
Go thulana le dikoloi tsa mo bodirelong, jaaka tsa ditsholetsi le tsa dithothi
Go gobadiwa ke go kukana le dithoto, go dira mmereko wa go ipoapoeletsa le go sokasokega mmele. Badiri mo indastering e, ba gobadiwa ke go tlhola ba thotha dilo ka matsogo, go dira tiro ya ipoapoeletso, go sokasokega mmele ka ntlha ya go berekela mo lefelong le le pitlaganeng, le thulagano e e bogole botsamao jwa tiro
Go berekela mo leratleng
Go bereka mo go sailang ditshenekegi le megare e e borai tse di tsalwang ke go hema le go gopa lerole, le maemo a a kwa godimo a bongola. Lerole leno le ka tswa mo metswakong e e dirisediwang go titiela dijo; bongola jona bo ka baka malwetse a letlalo
Go angwa ke dikhemikale tse di borai; seno se atile mo mabakeng a go dubadubana le dikhemikale fa go phepafadiwa kgotsa go upiwa lefelo la dititielo
Go angwa ke mogote le serame. Mo indastering eno themperetšhara e ka fetofetolwa, jaaka go ka dirisiwa mogote, tsidifatso le kgatsetso. Badiri ba berekela mo mogoteng fa go tlhwekisiwa mašwi kgotsa go tsenngwa dijo tsa meteme, mme ba tsene mo serame mo dikarolong tsa kgatsetso ya dijo
Go berekela mo lefelong le le pitlaganeng. Dikao tsa mo indastering eno ke ditanka le metomo ya bobeelo, dikoti, ditanka tsa ditukisi, mathugela a diterebe, le dipidisetso
Dikotsi tsa go wa, tiriso ya dithipa, dithulano, go kuka le tiro ya ipoapoeletso
Tshola ditsela le maalo a bodirelo a le phepa, a omile, a sa tshologelwe ke sepe ka nako ya tiro, mme o tlamele badiri ka ditlhako tse di ingangatlelang, tse di sa relediseng
Tlamela badiri ka ditlelafo tse di sireletsang mo masegong a dithipa
Rulaganya botsamao jwa tiro ka tsela e e tlaa fokotsang dithulano
Kgaoganya matsamaelo a dikoloi le mafelo a go berekela. Netefatsa gape gore go na le maitshwarelelo mo diplatefomong le mo direpoding
Thibela go tshologela ga metsi le dioli bodirelong
Badiri ba tshwanetse go rutiwa mekgwa e e siameng ya go kuka dilo, mme madirelo a tshwanetse go bulega le go rulaganngwa mo a ka kgonisang bathapiwa go dira ba sa pitlagana
Go berekela mo leratleng
Ditiro tse di tshwanang le go tsenya dijo mo metemeng kgotsa dino mo dibotlolong, le tiriso ya ditsamaisi, di bakela badiri leratla le le feteletseng. Go tshwanetse ga dirisiwa maranyane a boenjenere go fokotsa selekanyo sa leratla, mme tiriso ya ditlamelwana le magato a maitshireletso e tshwanetse go gatelelwa thata.
Ditshenekegi le megare e e borai
Mekgwa e e latelang e ka fokotsa bothata jwa go tsenwa ke megare e e borai mo indastering e:
A go tsenngwe ditlhabisaphefo go fokotsa lorole
A badiri ba tlamelwe ka diaparo tse di maleba tsa maitshireletso.
Rotloetsa bophepa mo badiring, mme o netefatse gore meago ya tiro le ya katlaatlelo e kgaogantswe
[Badiri ba indasteri e, ba lebagane dikotsi tsa methalethale tsa bodirelo, tse di akaretsang go thulana le dikoloi tsa mo bodirelong, jaaka tsa ditsholetsi le tsa dithothi]
Dikhemikale tse di borai
Badiri ba tshwanetse go rutiwa mekgwa ya tiro e e babalesegileng mo makaleng otlhe a bodirelo, go akaretsa le magato a Thusoyantlha
Mogote le serame
Mankge wa kalafi/ngaka kgotsa mooki yo ikwadisitseng o tshwanetse go tlhomamisa gore a badiri ba itekanetse mo mmeleng
Mafelo a a tswalegileng
Ke maikarabelo a mothapi go tlhomamisa gore bodirelo bo na le mafelo a a tswalegileng. Fa a le teng, dikgoro tsa ona tsotlhe di tshwanetse go sireletsega kgotsa go disega kgatlhanong le matsenelela, kgotsa di bewe matshwao a a supang gore ke mafelo a a tswalegileng
Fa go na le tiro e e tshwanetseng go direlwa mo lefelong le le tswalegileng, e tshwanetse go tswelwa ke tetla ya tiro
Pele badiri ba ka tsena mo lefelong le le tswalegileng, ba tshwanetse go newa ditlamelwana tsa khemiso, mme ba rutiwe gore di dirisiwa jang
Go wa ga dithoto
Netefatsa gore dilwana tse di beilweng mo boalong jwa fatshe (jaaka mo dikobotlwaneng/dišelofo tsa bobeelo) di itsetletse sentle mme ga di ne di wa botlhofo fa di ka kgongwa. Baya dilwana tse di bokete kwa tlase, mme tse di botlhofo di bewe kwa godimo
Tlhokomela thata gore o dirisa mokgwa o o babalesegileng wa go paka dithoto, go di tshwara le go di sutasutisa, gore di seka tsa wa
Netefatsa gore dilo tse dileele tse di ikemisang (jaaka disilandara tsa gase), le dilo tse di tshegediwang mo leboteng, di itsetletse, ga di we fa di ka kgopiwa, e bile di babalesegile
Dithulusu tsa matsogo
Dithipa di baka bontsi jwa dikotsi, mme ke tshwanelo gore fa di sa dirisiwe, di faphege mo go babalesegileng, kgotsa di somelwe mo dikgatleng tsa tsona
Fa dithipa di dirisiwa ka gale, go tshwanetse ga aparwa diaparo/dirwalo tse di sireletsang modiri mo thipeng jaaka e le go ya ka ditaelo tsa ba botlhokomedi jwa dikwetsa (risk management), (Sekao: tiriso ya khiba ya batlhabi, disireletsi/ditlelafo tsa matsogo a a sa tshwareng thipa)
Dithulusu tsa matsogo di nne di lolame ka metlha, gore modiri a se ka a pateletsega go kgaratlha/sokasokana natso fa a di dirisa
Tshutatshutiso/Phuduso ya dithoto
Dikolotsana tsa dirakana le diterolinyana tse di kgaramediwang di tshwanetse go tsamaisiwa mo ditseleng tse di tshwaegileng sentle, mme di kgaramediwa ke batho ba pono e e itekanetseng
Botlhokomedi jwa dikwetsa bo tshwanetse go tlhotlhomisa dilo dingwe gape tse di ka bakang dikotsi (jaaka go kgokolosiwa ga diswaki, dikgwagetsi tsa ditsholetsi, le dilo tse di ka kgwiwang ke metšhini)
Bodirelo jwa dijo le dino
Indasteri ya dijo le dino e na le makala a a fetang 30 a a farologaneng. Ona a akaretsa matlhabelo, ditshilo tsa sukiri le dithoro, amdirelo a momela le matlhotlhelo a wiski. Seelo sa dikotsi mo indastering eno fa di kopane, ke sengwe sa tse kwa godimodimo go gaisa mo madirelong otlhe. Le gale dielo tsa dikotsi di a farologana go ya ka makala a a farologaneng a indasteri e.
Dibakodikgolo tsa dikotsi tsona di sala go nna tse di latelang:
Go thotha dilo ka matsogo/tshokatshokego ya mmele
Go thelela mo maalong a a tshelegetseng diala/dijo
Go wa kwa mankalankaleng
Dikoloi tsa mo bodirelong (jaaka tsa ditsholetsi)
Go itewa/kgopiwa/thulwa ke dilo tse di kotsi jaaka dithipa le dingwe tse di ka welang motho
Metšhini
Mo dilong tsotlhe tse, dikotsi tse di ka bolayang motho di bakwa bogolobogolo ke dikoloi tsa bodirelo, go wa kwa mankalenkaleng, le metšhini
Dikgobalo tsa mmele (marapo le mesifa)
Dermataetise
Leratla
Asma ya bodirelo
Rinaetise
Manyaapelo le dikatlego tsa mo tirong
Makala a indasteri
Matitielo a nama le tlhapi
Ditshilo tsa dijo tsa diruiwa
Mabesetso a dinkgwe/dikuku
Ditswamašwing
Maungo le merogo
Dimonamone
Majalwa le dinotsididi
[Badiri ba tshwanetse go rutiwa mekgwa ya tiro e e babalesegileng mo makaleng otlhe a bodirelo, go akaretsa le magato a Thusoyantlha]
Dtlhagiswa tsa ditsidifatswa le digatsetswa
Motselekwane wa tlhagiso ya dijo e magato-mararo: temothuo, bodirelo, le papatso/thekiso/tlamelo. Madirelo a dijo a mo difaboriking tse di farologanang ka bogolo, go tswa go tse di thapang badiri ba le mmalwa, go ya go tse di thapang makgolokgolo. Totatota madirelo a bogolo jwa bogareng le a magolwane, ke makala a diindasteri tsa bosetšhaba kgotsa tsa boditšhabatšhaba, a a maphata-mantsi, a a thapileng diketekete tsa badiri. Maikarabelomagolo a Lefapha la Badiri a letse mo magatong a mabedi a ntlha a motselekwane o, e bong temothuo le bodirelo. Magato a thekiso le tlamelo ke boikarabelo jwa mafapha a boitekanelo jwa ditikologo a dipuso-selegae, mme le gale Lefapha la Badiri le dirisana le mafapha ano go tlhomamisa gore merero ya boitekanelo le pabalesego e tsewa ka molebo o o tsamaelanang/tshwanang.
Mmono-mogolo (The big picture)
Merero ya boitekanelo mo bodirelong e boimanyana go e laola go gaisa ya pabalesego. Mabaka le ditlamorago tsa pabalesego e e bokoa mo madirelong ke dilo tse di itlhagisang ka pele, mme di bonolo go di phekola. Makoa a boitekanelo a a amanang le bodirelo a popotanyana go lemosega. Ditshupo tsa bolwetse di ka tsaya lebaka go itlhagisa, mme go nne boima go bona kgolagano fa gare sebako sa bolwetse le ditlamorago tsa sona, mme le gale fela fa mathata a sena go lemosega le go amogelesega, ditharabololo di a kwalwa.
Mathata a mangwe a boitekanelo jaaka dikgobalo tsa mokwatla, o ka fitlhela a sa amane ka gope le tiro/bodirelo. Badiri le bona ba na le go tshaba go dumela gore ba na le mathata a pholo, ka go tshaba go ntshiwa mo tirong kgotsa go nna dikgobo/go rwala sekgwekgwe ka ntlha ya mofuta wa bolwetse jo bo ba tshwereng. Ke ka ntlha ya moo go leng botlhokwa go lemoga le go fokotsa dilo tse di gakatsang mathata ano.
Le fa go na le tshedimosetso e ntsi mabapi le ditharabololo tsa mathata a boitekanelo a mo madirelong, go na le gore kitso ya selegae ya ditharabololo tse di gaisang, e nne e potlana. Dingwe tsa dikgwebo tse dikgolo mo indastering eno di thapa bomankge ba boitekanelo jwa mo madirelong, bogolobogolo ba ba nang le lemorago la tsa kalafi. Fa e le bontsi jwa dikgwebo, bogolobogolo dikgwebopotlana, di nna le mathata fa di batlana le bogakolodi jo bo ikanyegang jwa tsa kalafi. Gantsi fa modiri wa teng a lwala, o romelwa kwa go Ngaka ya Kakaretso; mme kana bontsi jwa Dingaka tsa Kakaretso ga bo na dithupelelo tse di maleba mabapi le merero ya tsa boitekanelo mo madirelong.
Bontsi jwa dikgwebo ga bo tlhoke go tlhoma mafapha a a kgethegileng kgotsa go thapa bagakolodi ba tsa kalafi gore di kgonane le taolo ya boitekanelo mo madirelong ya tsatsi-ka-tsatsi. Bontsi jwa mathata a boitekanelo mo madirelong bo bakwa ke dilo di le mmalwanyana fela tse ditshesane, tse di ka khinegang fela botsamaisi jo bo nonofileng, gammogo le tirisano ya botlhe mo tiragatsong ya magato a a amaleba a go khina mathata ao mo bodirelong. Le gale mo mabakeng mangwe tiriso ya dingaka tsa madirelo le bomankge ba bangwe e ka fokotsa ditshenyegelo.
Karolwana eno e tlhalosa dilo tse gantsi di bakang makoa a pholo mo diindastering tsa dijo le dino, mme e go naya le maele a go a laola.
Dibako-dikgolo
Dibako-dikgolo tsa mathata a boitekanelo mo madirelong, mo indastering ya dijo le dino, ke tse di latelang:
Pherekano ya mesifa le marapo (MSD/Musculoskeletal disorders): gantsi e nna pherekano ya matsogo ya mo tirong (WRULD/work-related upper limb disorders) le dikgobalo tsa mokwatla
Dingalo/dikatlego tsa mo tirong: Di ka bakwa ke tsamaiso e e bokoa mo bodirelong
Asma ya bodirelo: E ka bakwa ke go gabola/gopa lerole la mo bobesetsong jwa dinkgwe le dikuku kgotsa maupe a mo bobesetsong
Dermataetise ya bodirelo: E bakwa ke go tlhapa matsogo, go dubana le dijo, jalojalo
Rinaetise: E ka bakwa ke marole le maupe a bobesetso, mmogole mere ya dikhanakhana
Tshusufalo-ka-leratla: Mo selekanyo sa leratla se fetang 85Db(A)
Bobedi di-MSD le dikgobalo tsa mookwatla ke tsona di atileng go gaisa. Le gale dikwetsa tse dingwe le tsona di batla go tlhokomelwa.
Dibako-dikgolo tsa dikgobalo tsa mesifa le marapo
Mo indastering ya dijo le dino, dikgobalo tsa mesifa le marapo di bakwa thata ke dilo di le tlhano:
Go paka/go pakolola dilo mo ditshoding (jaaka dibokoso, dikereiti le dikgetsi)
Go kgarametsana le diraka tsa dikolotsana (jaaka diraka tsa diovene le diteroli tsa ditlhagiswa)
Go sega le go rapolola nama, go lokolola kgotsa go bua kgotsa go tlamaganya ditlhabiwa (jaaka tsa maoto-mane kgotsa maoto-mabedi/dikoko)
Go paka ditlhagiswa tse di jaaka tšhise, dimonamone, diskiti, jalojalo
Go kuakukana le ditshodi tsa dino (jaaka go thotha metomo, diswaki le dikereiti)
Tseno ke dintlhakgolo tse di tshwanetseng go tlhokomelwa fa go dirwa ditshekatsheko tsa dikwetsa
Re ka itse ka eng gore re na le mathata?
Ditlhagelelo tsa dikgobalo tsa mokwatla le matsogo
Ditlhabi
Phokotsego ya boleng jwa tlhagiso
Tshenyegelo e ntsi ya dire
Kwelotlase ya selekanyo sa ditlhagiso
Go ata ga dingongora tsa badiri le dikemiso tsa tiro
Ditokafatso tsa maitirelo tsa maberekelo le madulo (jaaka go oketsa ditulo ka mesamo)
Fa badiri ba simolola go atisa go rwala dibanditšhe, ditlamara/dithobega, difapo le maseka a mefutafuta
Fa o simolola go nna le mathata a mofuta o, a tlile go go jela madi ka ntlha ya fa badiri ba tlaa lofisiwa ke bolwetse, go latlhegelwa ke badiri, go pateletsega go katisa badiri ba bašwa gangwe-le-gape, go koafala ga tlhagiso ya dikuno, jalojalo. O tlile go tlhatlhelelwa dikgetsi tse dintsi tsa Phimolakeledi/Tshuiso, o bo o nna gape le mathata mabapi le dituelelo tsa diinšorense.
Asma ya bodirelo
Metswedi ya dinewane/data e supa gore maemo a asma a a oketsega mo madirelong a dijo le dino. Bogolo jwa asma bo bakwa ke go gabola mmoko wa dithoro le lerole la maupi (jaaka flouru), mme mabesetso a dinkgwe a mo maemong a bobedi ka ditlhagelelo tse di gaisang tsa asma mo indastering eno.
Dibako tsa asma ya bodirelo
Asma ya bodirelo e tsena badiri ba ba gabolang lerole le le nang le dirumodi tse di tshwenyanang le khemo, jaaka mmoko/lerole la dithoro, flouru, metswako ya dienzaeme, proteine ya mae, proteine ya tlhapi, dikhanakhana le dikgong. Ka jalo badiri ba mo ditshilong, madirelo a momela, mabesetso a dinkgwe, titielo ya tlhapi, jalojalo, ba tshelela mo kotsing ya go tsenwa ke bolwetse jo. Asma ke bolwetse jo bo sotlang, jo bo sa foleng.
Dermataesise ya bodirelo
Metswedi ya dinewane e supa gore bolwetse jono bo atile thata.
Dibako tsa dermataesise ya bodirelo
Dermataesise e tsena badiri ba ba diranang le dinama, tlhapi, dinama tsa dikoko, maungo le merogo, e ame gape le babesi ba dinkgwe, badiri ba dimonamone, baapei, baphepafatsi la badiri ba bangwe botlhe ka kakaretso.
Mo batlhamaganying jwa dijo, dermataesise e ama diatla le matsogo
E dira gore letlalo le hibile, le oboge, le tswe marophi, mo leng gore modiri a ka pateletsega go thinya tiro, mme fa e gaketse a ka tshwanelwa ke go fetola ditiro
Deramataetise ya bodirelo e bakwa ke go dubana le metsi, disepa le diphapafatsi (55% ya ditlhagelelo), gammogo le go dubana le methalethale ya dijo jaaka sukiri, flouru/dege,disitruse, merogo, dikhanakhana le ditlama, tlhapi le dittswa-lewatleng, nama ya maoto-mane le ya maoto-mabedi/dikoko (40% ya ditlhagelelo)
Rinaetise
Rinaetise (dinko tse di mamina/bokgakgala) e baka go baba ga lotha lwa nko ka ntlha ya lerole.
Dibako tsa rinaetise
Dithoro, flouru, dikhanakhana, dinatetshi, le lerole la dikgong, di ka baka rinaetise, sekgeme/konjantivaetise (matlho a a metsi, a a babang), gammogo le dipabelo tse dingwe tse di letshwenyo.
Tshusufalo-ka-leratla
Dibako tsa tshusufalo-ka-leratla
Go berekela mo leratleng le le boitshegang go ka baka kgolafalo ya kutlo, e gantsi go nnang thata go e lemoga ka e tota ka iketlo. Leratla e ka nna le le kwa godimodimo, e ka nna mo dikarolong tse dikgolo (mahalahala a go tlatsa dibotlolo), kgotsa ditlhongwa le metšhini e e leratla (jaaka fa hopara e berekana le dithoro). Fa bosekaseki jwa dikwetsa jwa bodirelo bo ka supa leratla e le bothata-bogolo, bothata joo bo tshwanetse go potlakela teng fa motsweding wa jona.
Tlhamo ya pholisi ya boitekanelo jwa bodirelo
Go na le mereromegolo e le meraro ya botlhokwa mo tlhamong ya botsamaisi jo bo nonofileng jwa boitekanelo mo bodirelong:
Thibelo
Ke maikarabelo a mothapi a semolao le a setho a go leka ka bojotlhe jo bo kgonegang go thibela malwetse a mo tirong.
Gore badiri ba sireletsege kgatlhanong le malwetse a mo tirong, dibako tsa malwetse a mo tirong di tshwanetse go itsiwe. Go le gantsi dibako di ka isthupa bonolo. Fela fa dikwetsa-dikgolo di sena go lemotshega (di-MSD, lerole, leratla), di tshwanetse go tlhatlhobiwa bongwe ka bongwe fela jaaka mo lebakeng la mathata a pabalesego. Go botlhokwa gore tlhotlhomisa gore ke badiri bafe ba ba amiwang ke dikwetsa tse, fela jaaka go le botlhokwa go itse gore ba amegile go le kanakang, le gore ditlamorago e tlaa nna dife. Kitso ya dilo tseno e ka thusa thata gape fa go thaothiwa badiri, kgotsa ka motlha wa tlhaposo (rehabilitation), seno e le go netefatsa gore tikologo ya bodirelo ga e kgotlele sepe sa boitekanelo jo modiri a tlang ka jona.
[Makala mangwe a bodirelo, jaaka a meteme, dibotlolo, mabanta a maisa, a ka bolaisa badiri leratla le le boitshegang]
Kwao ya go thintshiwa ke bolwetse
Bolaodi jwa botlatirong ke ntlha e e tlhookometsweng thata mo bothaping jwa madirelo a magolo.Tshedimosetso e e ka bonwang fa botlatirong bo disitswe ka manontlhotlho e ka thusa go lepa mathata a a ka nnang teng a boitekanelo mo tirong. Fa go nna le go thinya/lofa go gontsi mo karolong nngwe kgotsa lephata lengwe la bodirelo, seo se ka supa fa go na le mathata. Go ata ga dikgobalo tsa mokwatla kgotsa ditshupo tsa WRULD ke dilo tse di ka golaganngwang le mefuta e e rileng ya tiro.
Go sekegela badiri tsebe
Fela jaaka go dirwa mo mabakeng mangwe le mangwe a boitekanelo le pabalesego, magato a go khina a tshwanetse go diragatswa go ya ka tlhatlologano ya botlhokwa jwa ona. Fa go kgonega, legato la ntlhantlha ke go tlosa dirai. Legato la setlamorago e nne la go naya badiri ditlamelwana tsa maitshireletso (personal protective equipment/PPE). Tsela e e tlhokegang le e e mosola mo go laoleng merero ya boitekanelo le pabalesego ya bodirelo ke tlhaeletsano e e siameng fa gare ga badiri le bathapi. Ga se gantsi go le botlhokwa go thapa moitseanape yo o kgethegileng; le gale mo mabakeng mangwe a a maleba go dirisa bomankge le dingaka tsa makoa a tiro go ka fokotsa ditshenyegelo tsa kalafi. Ga se gore bothata bongwe le bongwe bo tlaa tlhoka kgakololo ya kalafi; go fa sekao, mathata a mantsi a di-MSD a ka tswa a itlhokela moitseanape wa madirelo, mme a asma a ka itlhokela moitsi wa haejine ya madirelo
Tlhaposo (rehabilitation)
Le fa go ka tsewa matsapa otlhe go thibela malwetse a a tsenang badiri kwa madirelong, gone go tlaa nna le mongwe yo o tla tsenwang ke bolwetse. Sebako sa ntlha sa bolwetse se ka ne se sa amane ka gope le bodirelo, mme gone ditlamorago tsa bolwetse joo mo bodirelong di tshwanelwa ke go khinwa. Go a kgonega gore motho a nne le dikgobalo tsa mokwatla kgotsa dingalo/dikatlego tse di sa tsalegang mo tirong, mme fela fa a dira tiro nngwe e e tsamaisanang le go rwala dilo tse di bokete, kgotsa a newa tiro e e bokete, seno se ka nna sa mo gakaletsa makoa gore a bo a fetoge sengwe fela se se boitshegang. Fa tlhagelelo ya mofuta oo e ka se ka ya tseelwa matsapa, e ka fetoga bolwetse jwa leruri jo bo ka dirang gore o latlhegelwe ke modiri wa botlhokwa.
A o tlhatlhobile ditlhokego tsa boitekanelo mo bodirelong jwaeno wa bo wa samagana natso?
Tshekatsheko ya dikwetsa e ka go thusa go supolola maemo mangwe a a ka nnang kotsi mo boitekanelong, ya bo ya go thusa go swetsa ka ga magato a a ka tsewang go samagana le ditlhokego tsa boitekanelo mo bodirelong jwaeno. Go tlhokega bokwaisi jwa boitekanelo bogolothata ntlheng ya dirai tse go se nang dielo tsa sedirelo tsa go di kabakanyetsa, e le go tlhotlhomisa gore a magato a go di khina a lekane. Dikao tsa maemo a a ka tlhokang bokwaisi jwa boitekanelo di akaretsa go supolola moo go nang le kotsi ya go tlhagelela ga asma mo bodirelong (sekao: go berekela mo dirumoding tse di etsang lerole la dithoro, la flouru, la bobesetso jwa dinkgwe, proteine ya tlhapi kgotsa mae, le dikhanakhana), di-MSD (go akaretsa le di-WRULD), go brekela mo go tletseng megare (jaaka mo matlhabelong), kwetsa ya dermataetise, gammogo le go direla mo maemo a serame le mogote. O gakologelwe gore dijo di ka nna le dirumodi le fa e ka nna tsa selo se sennye go le kanakang. Boitekanelo mo bodirelong bo batla molebo wa seprofešenale. Seno se ka amanngwa sentle le ditlhokego tsa pabalesego/haejine mo dijong.
Pherekano marapo le mesifa
A botsamaisi jwaeno bo na le kompa ya magato a go thibela, go tlhotlhomisa le go khina dikgobalo tsa mesifa le marapo, jaaka go phetsega go go bakiwang ke go kuka dilo tse di bokete, kgotsa di-WRULD tse di bakwang ke tiro ya go ipoepoeletsa? Magato a thibelo a fokotsa ditshenyegelo. Ga go kgonege go thibela ditlhagelelo tsotlhe tsa d-MSD, ka jalo go botlhokwa go bega go sa le gale ka ga ditshupo tsa tsona, gammogo le mekgwa e e maleba ya go di phekola le ya tlhaposo.
Molebo o o atlegileng wa go laola di-WRULD
Moralo wa bodirelo/tiro
Dirisa mankge wa madirelo mo go radiweng ga dithulusu, metšine, maberekelo, le mekgwa ya tiro. Tlhokomedisisa ntlha ya go okotsa thoromiso, selekanyo sa maatla a a tlhokegang le phetophetogo ya kemo ya mmele
Lobaka lwa kamego
Sekaseka kgonagalo ya thefosanyo ya ditiro, lobelo lwa tiro, maikhutso le kemonokeng. Tlhokomedisisa bogolothata fa kamego e oketsega ka nako e e okeditsweng kgotsa ya fa tiro e gotetse.
[Tlhokomela thata gore o dirisa mokgwa o o babalesegileng wa go paka dithoto, go di tshwara le go di sutasutisa, gore di seka tsa wa].
Tikologo ya bodirelo
Netefatsa gore e bothitho, e bulegile, e na le madulo, mme e tsena lesedi la letsatsi.
Botlhatlhobi jwa dikwetsa
Mo tlhatlhobong ya dikwetsa, supolola ditiro tse di atisang go baka dikgobalo, tse di ka tlhokang sengwe fela kgotsa tse pedi tsa dilo tse di latelang:
Maatla
Poapoeletso
Tshokamo ya mmele
Fa go kgonegang teng, fokotsa matshosetsi a dikgobalo ka go samagana le dibako tse tharo tse.
Tshekatsheko ya modiri pele ga thapo
Seno se ka thusa gore o se ka wa gakatsa makoa le dikgobalo tsa mmele tse motho a tlang ka tsona kgotsa a sa bolong go nna natso
Tlhopedi ya tiro
Netefatsa gore ditiro tse di ka bakang dikgobalo ga di tlhophelwe dikoa tse di itsegeng, le gore ba ba tlang ka dikgaobalo ga ba newe ditiro tse di ka ba gakaletsang dikgobalo tseo.
Katiso ya badiri
Badiri ba tshwanetse go newa dikatiso le ditshedimosetso mabapi le sebobego sa dikotsi tse di ka a welang, le gore di ka bakwa ke eng, ba rutiwe mekgwa e e babalesegileng ya go kuka dilo (bogolothata kemiso ya mmele le go rwala dithoto), gammogo le botlhokwa jwa go bega dikotsi.
Kwao ya badiri
Tlhokomela badiri ba ba mo ditirong tse di ka bakang kgotsa tsa gakatsa dikgobalo go sa le gale mo ditirong tsa bona tse dišwa, sekao, morago ga dibeke tse nne, e le mokgwa wa go tlhotlhomisa gore ga go diganetsi (contra-indications) kgotsa ditshupo dipe tse di supang phoso ya go ba tlhophela ditiro
Tlamedi tebang le boitekanelo mo bodirelong
Go setse go kailwe mefuta ya maikarabelo mangwe fa godimo, mme le gale o sa ntse o ka ipha maikarabelo a go rulaganyetsa badiri tlhaposo le go kwaya ba ba lwalang.
Sekaseka direkoto tsa go thintshiwa ke bolwetse
Akanya ka go tlhatlhoba boitekanelo jwa badiri sešwa, sekao: morago ga gore modiri a thinye dibeke di le nne; o leke gape go mo isa kwa tshidilammele (physiotherapy), jalojalo, fa go tlhokega.
Kwaya nonofo ya mokgwa wa taolo
O tshwanetse go sekaseka molebo wa gago wa tsamaiso ya go laola di-WRULD gangwe-le-gape go netefatsa gore ke o o nonofileng
Botlhokomedi jwa dikwetsa
Supolola mefuta ya ditiro e e kgonang go baka dikgobalo tse di bogale (jaaka go kukakukana le dilo), kgotsa kgobala e e senyeme (jaaka e e sokasokang mmele wa godimo ka ipoapoeletso)
Sekaseka mofuta oo wa ditiro ka botlalo, o tlhotlhomise gore ke eng e le dikwetsa
Fa go kgonega, tsenya tiriso ya metšhini, jaaka diteraka tsa maatla a motlakase, mabanta a maisa, ditsholetsi tsa digopi, thwalo-ka-mokoa kgotsa ditlamelana tsa othomatiki
Fa tiriso ya metšhini e sa kgonagale, diragatsa magato a go thibela dikgobalo, (jaaka go fokotsa boima jwa merwalo ya dikgetsi/dibokoso go nna 25kg kgotsa kwa tlase; go tlhabolola seralo sa tikologo ya maberekelo; go dirisa thefosanyo ya ditiro; katiso; bokwaisi jwa kalafi; le go fudusetsa modiri kwa lekaleng le lengwe
Rerisana ka botlalo le baemedi ba pabalesego ba diyunione tsa badiri, kgotsa le baemedi ba bangwe fela ba badiri, go netefatsa gore lo nna le ditharabololo tse di mosola tsa mathata a bodirelo.
[Go berekela mo maemong a serame le mogote
Indasteri eno e na le go tlhama maemo a a fetofetogang e thempereitšha ka ntlha ya ditiro tsa kgotediso, tsidifatso le kgatsetso]
<fn>DOL.OhsGuide.2010-12-07.tn.txt</fn>
Kaedi ya Polokesego le Boitekanelo mo Kagong
Laola
Fa o laola kgwebo ya gago, a o:
● Itsise Lefapha la Badiri jaaka Molao wa Polokesego le Boitekanelo mo Tirong o kopa jalo?
● Nna le nako e e lekaneng ya go baakanya, ya go rulaganya le ya go laola tiro ya gago?
● Keleka se se diragalang le go tsaya kgato mabapi le ditiro tse dikotsi?
● Na le motho yo o ka lebang kwa go ena fa o batla kgakololo ka ga boitekanelo le polokesego?
● Neela badiri kgololosego ya go bega ditiro tse di sa bolokesegang kgotsa maemo le go samagana le dipegelo tse?
Bega dikotsi
Fa mongwe yo o mo thapang, kgotsa yo o dirang kwa lefelong la gago, a na le kotsi, netefatsa gore o:v
● Itsise Setheo se se fa gaufi le wena sa Badiri ka bonako fa kotsi e le masisi kgotsa e ama kgobalo e kgolo, jaaka go robega, kgaogo kgotsa tatlhegelo ya go bona
● Bega kotsi nngwe le nngwe e e amanang le tiro e e diragalang mo malatsing a a fetang a le 14 mo tirong
● Bega fa leloko la setšhaba le bolailwe kgotsa le rometswe kwa bookelong ka ntlha ya kotsi mo lefelong la gago kgotsa e e amanang le ditiro tsa kwa lefelong la gago la tiro.
Go thapa
Fa o thapa batho kgotsa o laola batho ba ba go direlang, a o netefatsa gore:
● Ba katisitswe le go nna le bokgoni jwa go dira tiro ka polokesego ntle le go tsenya boitekanelo jwa bona mo kotsing?
● Ba tlhokomelwa sentle le go neelwa ditaelo tse di siameng le gore ba itse se se batliwang mo go bona?
● Ba kgona go fitlhelela dibebofatsi le go tlhapa le ntlwanaboithusetso?
● Ba na le didirisiwa tse di maleba, ditlamelo, polante le diaparo tsa tshireletso?
● O sekaseka dintlha tsa boitekanelo le polokesego le bona le kgotsa baemedi ba bona?
Go naya tiro
Fa o neela ba bangwe tiro, a o:
● Sekaseka gangwe le gape ditiro tsa boitekanelo le polokesego tsa batho ba o rulaganyang go ba dirisa?
● Ba neela tshedimosetso ka ga boitekanelo le polokesego e ba e tlhokang malebana le tiro le go netefatsa gore ba na le bokgoni pele ba simolola tiro?
● Sekaseka tiro le bona pele ba simolola?
● Netefatsa gore o neelane ka sengwe le sengwe se lo dumelaneng ka ga sona (sk dikhafole tse di bolokesegileng, polante e e maleba, phitlhelelo ya katlaatlelo, jj)
● Keleka tiro ya bona le go fedisa mathata?
Phitlhelelo ya kwa lefelong la tiro
● A mongwe le mongwe a ka kgona go fitlha kwa lefelong la tiro ka polokesego-le go dira koo ka polokesego?
● A ditsela tsa phitlhelelo di mo maemong a a siameng le go tshwaiwa sentle?
● A dilwana tse batho ba ka wang go tswa mo go tsona di na le direili tsa tlhokomelo tse di lekaneng kgotsa tshireletso e nngwe e e maleba ya selwana?
● A mesima e khupeditswe, e sireleditswe, e na le legora le go tshwaiwa sentle go thibela go wa?
● A lefelo le phepa le gore didirisiwa di bolokilwe sentle?
● A mabone a lekane?
Katlaatlelo
● A mantlwanaboithusetso ka gale a teng le gore a tsholwa a le phepa le go tshuma ka tshwanelo?
● A go na le dibeisene tsa go tlhapa, metsi a a elelang, sesepa le ditoulu tse e reng morago ga go dirisiwa tsa latlhiwa?
● A go na le sepeisi sa go fetola, sa go omisa le sa go boloka diaparo?
● A go na le metsi a a nwewang le dikopi?
● A go na le sebebofatsi mo badiri ba ka kgonang go nna le go rulaganya dino tse di bolelo jj.?
● A mongwe le mongwe yo o tlhokang go dirisa dibebofatsi tsa katlaatlelo a ka kgona go di fitlhelela bonolo le ka polokesego?
Dikhafole
● A dikhafole di dirilwe, di fetotswe le go tlosiwa ke batho ba ba nang le bokgoni?
● A dipala tsotlhe tsa kwa godimo di tlametswe ka dipoleiti tsa motheo (gape fa go tlhokega, dipoleiti sa sola tsa dikota)?
● A dipala tsotlhe tsa kwa godimo, dilejara, ditshegetsi le dithusi di mo maemong?
● A sekhafole se sireletsegile mo kagong kgotsa mo moagong ka mo mafelong a a lekaneng go thibela go wa?
● A go na le direili tsa tlhokomelo tse di lekaneng le diboto tsa maoto, kgotsa tshireletso e nngwe e e maleba, kwa ntlheng nngwe le nngwe go thibela didirisiwa go wa mo dikhafoleng?
● A dipolatefomo tsa go dira di na le diboto ka botlalo, le gore diboto di rulagantswe go tila go suta kgotsa go wa?
● A go na le dikgoreletsi tse di maatla kgotsa dikitsiso tsa temoso go thibela batho go dirisa dikhafole tse di sa felelang, sk mo dipolatefomo tsa go dira di se nang le diboto ka botlalo?
● A sekhafole se na le maatla a a lekaneng go tshola bokete jwa didirisiwa tse di beeilweng mo go sona le gore a dilo tse beilwe sentle?
● A dikhafole di tlhokometswe sentle?
● A go na le motho yo o nang le bokgoni yo o tlhatlhobang sekhafole gangwe le gape, sk gangwe ka beke, gape ka gale morago ga gore se fetolwe, se senyege kgotsa le morago ga bosa jo bo masisi?
● A dipholo tsa ditlhatlhobo di a rekhodiwa?
● A dikhafole tse di kwa godimo tsa setlamo di dirilwe le gore di dirisiwa go ya ka ditaelo tsa barebodi?
● A maotwana a dikhafole tse di kwa godimo a notletswe fa di dirisiwa le gore dipolatefomo ga di na sepe fa di sutisiwa?
Dillere
● A dillere di dirisiwa sentle go dira tiro?
● A di mo maemong a a siameng?
● A dillere di nna mo lefatsheng kgotsa kgatlhanong le lefatshe le le popota e bile e seng mo didirisiweng kgotsa kgatlhanong le didirisiwa tse di bokoa tse di sa sireletsegang?
● A dillere di sireletsegile go di thibela go relelela kwa dithoko le kwa pele?
● A dillere di golela kwa bogodimong jo bo lekaneng go feta lefelo la tsona la go fologela? Fa go se jalo, a go na dilo tsa go itshwareletsa tse dingwe?
● A dillere di mo maemong a a siameng gore badirisi ba se ke ba gagamala go feta?
Tiro ya marulelo
● A go na le tshireletso ya kwa dintlheng go thibela batho go wa kgotsa didirisiwa go wa?
● Ka motsi wa go rulela ga indaseteri, a dinnete di tlametswe go thibela batho go wa kwa godimo ga marulelo kgotsa kwa dilwaneng tse siamistsweng fela e seng ka botlalo?
● Kwa dinnete di dirisiwang, a di pegilwe ka polokesego?
● A o lemogile didirisiwa tse di masisi jaaka dilwana tsa samente le mabone a marulelo?
● A o etse tlhoko go thibela badiri go wela mo didirisiweng tse di masisi fa ba dira mo marulelong?
● A go na le dikarolo tse di tshwailweng gape a badiri ba nna kgakala le karolo e e ka fa tlase ga tiro ya marulelo?
Dikepo
● A go na le tshegetso e e lekaneng ya kepo, kgotsa e dirilwe mokgokolosa, kgotsa e gatilwe kgotsa e dirilwe thata go babalela dienkele?
● A mokgwa o o bolokesegileng o a dirisiwa go tsenya tshegetso, ntle le gore batho ba dire mo mosimeng o o tshegediwang?
● A go na le phitlhelelo e e bolokesegileng kwa kepong, sk llere e telele mo go lekaneng e bile e sireletsegile?
● A go na le dillere kwa dikgaotsang tsa gangwe le gape?
● A go na le dikgoreletsi kgotsa tshireletso e nngwe go thibela batho le dirori go wela?
● A go na le diboloko tse di sireleditsweng sentle tsa thibelo go thibela dirori tse di relelang go wela?
● A dirori di dumelelwa go ya kwa mosimeng mo sekgaleng mo karolong e e bakang go wa?
● A kepo e ka ama tlhomamo ya dilwana tsa boagisani kgotsa ditirelo?
● A didirisiwa, masaledi (matlapana) le polante di bolokilwe kgakala le ntlha ya kepo go fokotsa kgonagalo ya go wa?
● A kepo e tlhatlhobiwa gangwe le gape ke motho yo o nang le bokgoni?
Go tshwara ka diatla
● A go na le didirisiwa tse di bokete jaaka diterase tsa marulelo, dilentele tsa konkoreiti, matlapa kgotsa ditlhagisiwa tse di ka mo dikgetseng tse di ka bakang mathata fa e le gore di tshwanetse go tlosiwa ka seatla?
Fa go le jalo, o ka kgona:
1. Go tlhopha didirisiwa tse di botlhofonyana?
2. Go dirisa dikiribana, ditsholetsi, dithelehendelara, le polante e nngwe kgotsa setlamelo se sengwe gore go tsholetsa ka diatla go tle go fokotsege?
3. Go ota didirisiwa jaaka samente le diakerekeiti ka dikgetse sa 25 kg?
4. Go tila go baya gangwe le gape ga diboloko tsa go aga tse di kalang go feta 20 kg?
● A batho ba laetswe le go katisiwa go tsholetsa dilo tse di bokete ka polokesego?
Pharakano, dirori le polante
● A dirori le batsamayakadinao ba kgaosantswe ke dikgoreletsi?
● Fa go se jalo, a o:
1. Dirisa dikgoreletsi go kgaoganya mafelo a tiro?
2. Tlhagisa temoso ka ga mafelo a a ka tlholang kotsi, le ka mo go ka diriwang ka ga yona?
3. Baya matshwao a temoso?
● A go na le tshiamiso e e lekaneng go dikologa dirori tse di fapogang?
● A go boela morago go ka tilwa sk ka go dirisa mokgwa wa tsela e lenngwe kgotsa, fa go se jalo, a bathusi ba ba katisitsweng sentle ba a dirisiwa?
● A dirori le polante di tlhokomelwa sentle, sk a setering, mabone, poriki ya seatla le ya leoto di dira sentle?
● A bakgweetsi ba bone katiso e e maleba le ditifikeiti tse di tlhokegang go dira ka mefuta e e rileng ya dirori tse di tsholetsang, kgotsa polante e ba dirang ka yona?
● A merwalo e sireletsegile sentle?
● A o netefaditse gore bapalami ba palamisiwa fela mo diroring tse di diretsweng go ba palamisa?
● A o netefaditse gore polante le dirori ga di dirisiwe mo mekgokoloseng e e kotsi?
Thulusu le metšhini
● A dithulusu tse di maleba kgotsa metšhini e e maleba e dirisediwa tiro?
● A dikarolo tsotlhe tse di kotsi di a tlhokomelwa, sk dikere, chain drivers, dišafote tsa dienjene tse di tlhagelelang?
● A dikate di sireletsegile gape di siamisitswe sentle?
● A dithulusu le metšhini di tshotswe di le mo maemong a a siameng le gore didirisiwa tsotlhe tsa polokesego di dira sentle?
● A badirisi botlhe ba katisitswe le gore ba na le bokgoni?
Ditsholetsi
● A ditlamelo di tsentswe ke motho yo o nang le bokgoni?
● A badirisi ba katisitswe le gore ba na le bokgoni?
● A bokgoni jo bo reitilweng bo tshwailwe sentle?
● A setsholetsi se na le pegelo ya sešweng kgotsa tshekatsheko e e tseneletseng le rekhoto ya tlhatlhobo?
● A go na le lefelo la motheo le le maleba go thibela batho gore ba se ke ba otliwa ke karolo nngwe le nngwe e e tsamayang ya setsholetsi?
● Diheke tsa botseno di tsholwa di tswetswe ntle le fa polatefomo e le mo botsenong?
Ditshoganyetso
● A go na le dithulaganyo tsa tshoganyetso, sk malebana le go tswa mo lefelong ka motsi wa molelo?
● A batho mo lefelong ba itse gore dithulaganyo ke dife?
● A go na le mokgwa wa go letsa alamo, le gore e lekiwa gakae?
● A go na le tsela ya go ikgolaganya le ditirelo tsa tshoganyetso go tswa mo lefelong?
● A go na le ditsela tse di lekaneng tsa go falola le gore tsona di nna di siame?
● A go na le tlamelo ya thuso ya ntlha?
Molelo
● A dilwana tsa dituki, diedi le digase di tsholwa mo go lekaneng?
● A di bolokiwa sentle?
● A disilindara tsa gase tsa dituki di busediwa kwa setorong sa tlhabisaphefo kwa bikhutlong jwa šifiti?
● A disilindara tse di tletseng le tse di se nang sepe di bolokiwa di kgaogane le go bontshiwa sentle?
● A metswedi ya go tsuba le e mengwe ya kgotetso e thibetswe kwa mafelong a kwa digase kgotsa diedi tse di tukang di bolokiwang kgotsa di dirisiwang?
● A disilindara tsa gase, dipeipi tse di amegang le ditlamelo di tlhokomelwa sentle le gore di mo maemong a a siameng?
● Fa disilindara tsa gase di sa dirisiwe, a dibelofo di tswetswe sentle?
● A Dilo tse di tukang le tse di tshwarang molelo ka bonako di tlosiwa gangwe le gape le go bolokiwa ka mo dibining tse di maleba kgotsa ka mo dikiping?
● A ditimamolelo tse di maleba di a tlamelwa?
Dilwana tse di kotsi
● A o lemogile dilwana tsotlhe tse di kotsi le didirisiwa, jaaka asebesetose, lloto, ditlhaolosi, dipente, samente le lorole?
● A o kelekile fa mokonteraka yo o nang le laesense a tlhokega go samagana le asebesetose mo lefelong? (Tiro e ntsi ya asebesetose e batla laesense, le fa o ka dira tiro e e lekanyeditsweng ka didirisiwa tse di nang asebesetose ntle le e lenngwe)
● A o lemogile le go tsenya dithusi go thibela kgotsa go laola tlhagelelo mo dilwaneng tse di kotsi, ka:
- go dira tiro ka tsela e e farologaneng, go tlosa kgonagalo ya kotsi gotlhelele?
- go dirisa sedirisiwa se se seng kotsi thata?
- go dirisa dithulusu tse di tsentsweng setlosa lorole?
● A badiri ba ne ba bona tshedimosetso le katiso gore ba tle ba itse dikotsi go tswa kwa dilwaneng tse di kotsi tse di dirisiwang le go tlhagisiwa mo lefelong, le se ba tshwanetseng go se dira go tila dikotsi tseo?
● A o na le dithulaganyo tsa go thibela go tshwara samente se se metsi ( ka se se ka baka kgotelo ya letlalo le diphiso tsa samente)?
● A o rulagantse tlhokomelo ya boitekanelo go batho ba ba dirisang dilwana tse di kotsi tse di rileng (sk lloto)
● A o lemogile dilwana tsotlhe tse di kotsi le didirisiwa, jaaka asebesetose, lloto, ditlhaolosi, dipente, samente le lorole?
● A o kelekile fa mokonteraka yo o nang le laesense a tlhokega go samagana le asebesetose mo lefelong? (Tiro e ntsi ya asebesetose e batla laesense, le fa o ka dira tiro e e lekanyeditsweng ka didirisiwa tse di nang asebesetose ntle le e lenngwe)
● A o lemogile le go tsenya dithusi go thibela kgotsa go laola tlhagelelo mo dilwaneng tse di kotsi, ka:
- go dira tiro ka tsela e e farologaneng, go tlosa kgonagalo ya kotsi gotlhelele?
- go dirisa sedirisiwa se se seng kotsi thata?
- go dirisa dithulusu tse di tsentsweng setlosa lorole?
● A badiri ba ne ba bona tshedimosetso le katiso gore ba tle ba itse dikotsi go tswa kwa dilwaneng tse di kotsi tse di dirisiwang le go tlhagisiwa mo lefelong, le se ba tshwanetseng go se dira go tila dikotsi tseo?
● A o na le dithulaganyo tsa go thibela go tshwara samente se se metsi ( ka se se ka baka kgotelo ya letlalo le diphiso tsa samente)?
● A o rulagantse tlhokomelo ya boitekanelo go batho ba ba dirisang dilwana tse di kotsi tse di rileng (sk lloto)
Modumo
● A badiri ba ne ba bona tshedimosetso le katiso gore ba tle ba itse dikotsi go tswa kwa modumong mo lefelong, le se ba tshwanetseng go se dira go tila dikotsi tseo?
● A o ne wa lemoga le go sekaseka tlhagelelo ya badiri mo modumong?
● A modumo o ka fokodiwa ka go dirisa mekgwa e e farologaneng ya go dira kgotsa ka go tlhopha polante e e se nang modumo, sk ka go tsenya dithubi le polante e nngwe kgotsa motšhini dithibelamodumo?
● A batho ba ba sa amegeng mo tirong ba tsholwa kgakala le motswedi wa modumo?
● A tshireletso e e maleba ya kutlo e a tlamelwa le go apariwa kwa mafelong a a modumo?
● A dikarolo tsa tshireletso ya kutlo di tshwailwe?
● A o rulagantse tlhokomelo ya boitekanelo go batho ba ba tlhagelelang mo modumong o montsi?
Thoromo ya seatla
● A badiri ba ne ba bona tshedimosetso le katiso gore ba tle ba itse dikotsi go tswa kwa thoromong ya seatla (HAV) mo lefelong, le se ba tshwanetseng go se dira go tila dikotsi tseo?
● A o ne wa lemoga le go sekaseka dikotsi go badiri go tswa mo tirisong e telele ya dithulusu tse di roromang jaaka dithubi tsa konkoreiti, dikeraendara tsa enkele kgotsa diboro tsa hamore?
● A tlhagelelo go HAV go fokoditswe ka moo go ka kgonagalang ka go tlhopha mekgwa e e maleba ya tiro le polante?
● A dithulusu tsa thoromo tse di fokoditsweng di a dirisiwa fa go kgonagalang?
● A dithulusu tse di roromang di tlhokometswe sentle?
● A o rulagantse tlhokomelo ya boitekanelo go batho ba ba tlhagelelang mo thoromong ya seatla e ntsi, segolobogolo fa ba tlhagelela mo dipakeng tse dileele?
Motlakase le ditirelo tse dingwe
● A ditirelo tsotlhe tse di botlhokwa di tlametswe mo lefelong pele tiro e simolola gape a le wena o lemogile ditirelo tse di leng teng mo lefelong (sk megala ya motlakase kgotsa dimeini tsa gase) le go tsaya dikgato tse di maatla, fa go tlhokega, to thibela kotsi mo go tsona?
● A o dirisa maatla a motlakase a a kwa tlase mo dithulusung le mo ditlamelong, sk dithulusu tse di dirisiwang ka dibeteri kgotsa dilwana tsa maatla a motlakase a a kwa tlase?
● A megala le dilloto di sireleditswe kgatlhanong le go senyega?
● A dikgokaganyo tsotlhe tse di yang kwa dilwaneng di dirilwe sentle le gore dipolaka tse di maleba di a dirisiwa?
● A dithulusu le ditlamelo di sekasekiwa ke badirisi, di tlhatlhobiwa ka nnete mo lefelong le go sekasekiwa gangwe le gape le go lekiwa ke motho yo o nang le bokgoni?
● A megala e e fitlhegileng ya motlakase le ditirelo tse dingwe di bonwe (sk ka lokeitara le dithulaganyo) le go tshwaiwa, gape o tsere dikgato mabapi le go dira ka polokesego?
● Fa go nang le megala ya kwa godimo, a thebolo ya motlakase e timilwe, kgotsa dikgato tse dingwe di tserwe, jaaka go tlamela ka dipala tsa dino kgotsa ditshwai tsa theipi?
Go sireletsa batho
● A tiro e tsentswe legora go tswa mo bathong?
● A ditiro tsa tsela di sireleditswe le go tshumiwa?
● A batho ba sireleditswe mo dilong tse di wang?
● Fa tiro e khutlile mo letsatsing:
1. A tikologo ya lefelo e sireleditswe mo go lekaneng?
2. A dillere tsotlhe di tlositswe kgotsa dirang tsa tsona di khurumeditswe gore di se ke tsa dirisiwa?
3. A dikepo le mesima di khurumeditswe sentle kgotsa di diretswe legora?
4. A polante yotlhe e dirilwe gore e se ke ya dirisiwa go thibela tiriso e e sa letlelelwang?
5. A ditena le didirisiwa di pakilwe ka polokesego?
6. A dilwana tse di tukang kgotsa tse di kotsi di notleletswe ka mo mafelong a polokelo a a sireletsegileng?
CAPTIONS
Kalafo ya lengole le le gobetseng.
Bothata: Sekhafole se, se ne se sa tshwaragantshwa le lobota ka jalo ka e le polatefomo e e emeletseng e e loso, se ne sa tsenya matshelo a badiri mo kotsing.
Sekhafole ga se a tshwanelwa go dirisiwa jaaka llere.
Go dirisa dikiribana, ditsholetsi, dithelehendelara, le polante e nngwe kgotsa setlamelo se sengwe gore go tsholetsa ka diatla go tle go fokotsege?
Diaparo tsa tshireletso ka gale di tshwanetse go apariwa ka motsi wa go tshwara ka diatla. Ela tlhoko modiri a le mongwe yo o se nang ditlelafo le ba le babedi ba ba se nang dikuane tse di popota.
A ditimamolelo tse di maleba di a tlamelwa?
A tshireletso e e maleba ya kutlo e a tlamelwa le go apariwa kwa mafelong a a modumo?
A dithulusu tse di roromang di tlhokometswe sentle?
Mabokoso a a laolang motlakase a tshwanetse ka gale go khurumediwa le go notlelwa sentle.
<fn>DOL.OhsInAgriandforest.2010-10-04.tn.txt</fn>
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa
temothuong le kwa sekgweng
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Polokesego le boitekanelo jwa kwa
tirong kwa temothuong le kwa
sekgweng
Matseno
Dikotsi, dikgobalo le bolwetse di ka senya matshelo le dikgwebo. Ditharabololo
ka gale di bonolo gape di tlhotlhwa-tlase e bile batho ba ba maleba go dira gore
dipolasa di bolokesege ke balemirui le badiri ba bona ba kwa dipolaseng.
Boitekanelo le polokesego ke tlhokego e e botlhokwa ya kgwebo ya temothuo e
e tswelelang. Matsapa a puso ka nosi ga a kitla a dira lephata la temothuo gore
le bolokesege le go itekanela, mme go mo go mongwe le mongwe yo o leng mo
temothuong le mo go tsa dijo go amega.
Ngwaga mongwe le mongwe batho ba a tlhokafala ka ntlha ya ditiro tsa
temothuo le tsa sekgwa. Batho ba le ba ntsi ba gobala thata le go lwala thata
kwa lefelong la bona la tiro. Dikotsi le dikgobalo ga di tlhole fela tshotlego ya
batho; gape go na le ditsnyegelo tsa ditšhelete tse di amegang tse magareng ga
tse dingwe di akaretsang:
Dituelo tsa khunologo ya bolwetse le ditshenyegelo tsa patlo/katiso malebana
le go dirisa badiri ba bangwe mo boemong jwa ba bangwe
Tatlhegelo ya ntshetsontle
Ditshenyegelo tsa tsamaiso - go batlisisa tiragalo, ditshiamiso, jj
Tshenyego ya metšhini, dikago le ditlhagisiwa
Ditshenyegelo tsa inšorense, ditshenyegelo tsa semolao le phatlalatso e e sa
siamang.
Ditshenyegelo tsotlhe tse di ka tilwa, mme ga okediwa poelo. Ka jalo
pampitshana e, e ikaelela go neelana ka tshedimosetso e e yang go thusa
bathapi le badiri ba temothuo le sekgwa go lebelela boitekanelo le polokesego le
dikgonaglo tsa dikotsi tsa boitekanelo tse di amanang le tiro ya mo lephateng la
bona. Pampitshana e, ga e akaretse ditlhokego tsa peomolao mo indasetering.
Tshedimosetso eo e ka fitlhelwa mo websaeteng e ya Lefapha la Badiri:
www.labour.gov.za.
Go laola boitekanelo, polokesego le tshekatsheko ya kgonagalo ya
dikotsi
Go laola boitekanelo le polokesego ya badiri go tshwana le go laola
dithulaganyo go netefatsa gore dijalo le diphologolo di tsholwa di itekanetse, di
dira sentle le go go kgontsha go nna mo kgwebong. Badiri ba tlhoka go
itekanela le go babalesega go dira sentle le go nna ka gale ba le mo tirong.
Mekgatlho yotlhe e tlhoka pholisi go tlhagisa thulaganyo ya yona ya tiro e e
malebana le boitekanelo le polokesego, ka maikaelelo a go lebisa kwa
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
maemong a a botoka a kwa lefelong la tiro. E tshwanetse go kwalwa, go
rulaganngwa sentle le go ikaega ka boineelo kwa kgatong e kgolwane ya
botsamaisi.
Pholisi e tshwanetse:
Go totobala malebana le polasa ya gago
Go tlhagisa maikaelelo a gago a kakaretso malebana le polokesego le
boitekanelo jwa badiri ba gago. Mothapi o tshwanetse go saena pholisi le go
e neela letlha go bontsha sentle boineelo jwa gagwe mo go yona
Go supa fa maikarabelo ka kakaretso a boitekanelo le polokesego a le mo go
wena jaaka mothapi
Go tlhalosa dithulaganyo le ditsela tse di leng teng go netefatsa boitekanelo
le polokesego ya badiri ba gago
Go sekasekiwa gangwe le gape le go sekasekiwasešwa fa mokgatlho wa
gago o fetoga kgotsa mathata mantšhwa a nna teng.
Tshekatsheko ya kgonagalo ya dikotsi
Go lemoga mathata le go sekaseka kgonagalo ya dikotsi a di a tlhagisang go
botlhokwa. Fa fela o itse gore ke mathata afe a a leng teng mo lefelong la gago,
le maemo a kgonagalo ya kotsi a e a tlhagisang, o ka se kgone go itse gore di
batla go laolwa kgotsa ka mo o tshwanetseng go dira ka teng.
Tshekatsheko ya kgonagalo ya dikotsi ke go lebelela ka kelotlhoko gore ke eng
mo kgwebong ya gago se se ka tlholang bothata mo bathong, gore o tle o
kgone go lekanyetsa gore o nnile kelotlhoko mo go lekaneng kgotsa o
tshwanetse go dira go feta. Fa fela o sweditse ka ga kgato ya kgonagalo ya
kotsi, o ya go tlhoka go tsenya dikgato tse di tlhokagalang tsa thibelo le tsa
tshireletso.
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Go na le metswedi e mentsi ya kgakololo malebana le tsamaiso e e siameng e
e leng teng e e yang go go thusa fa o dira tshekatsheko ya gago ya kgonagalo
ya dikotsi, mme o ka dirisa tsela e, e e bonolo ya dikgato di le tlhano go go
thusa:
Kgato ya 1: Batla mathata
Lebelela go dikologa lefelo la tiro o lebelele gore batho ba dira jang. Gape
keleka direkhoto tsa ditiragalo tse di fetileng, dikotsi kgotsa mathata a
boitekanelo. Maikaelelo a se, ke go lemoga mathata a a botlhokwa a a tlholang
kotsi e e masisi kgotsa a a ka amang batho ba le bantsi.
Kgato ya bo 2: Swetsa ka gore ke mang yo o ka gobalang le gore jang
Lemoga batho ba ba ka gobalang, le gore ba bakae. Fa o sekaseka
"jang", o se ke wa lebala dilo di tshwana le tiro ya tlhokomelo, fa mathata a
mantšhwa a ka tlhagelela.
Kgato ya bo 3: Sekaseka kgonagalo ya dikotsi e e tlhagelelang mo
mathateng o be o tseye kgato go a fokotsa kgotsa go a laola
Sekaseka gore dikgonagalo tsa dikotsi tsa mo bothateng bongwe le bongwe jo
bo botlhokwa di laolwa sentle jang.
Ditaolo di ka lekana sentle kgotsa di ka nna le sekoupu sa go tokafatsa dilo.
Badiri ka gale ba na le dikakanyo tse di nang le mosola, go lebilwe tiro ya bona
ya letsatsi le letsatsi e bile o tshwanetse go ba akaretsa fa o dira ditshwetso ka
ga ditaolo tsa gago.
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Kgato ya bo 4: Rekhota diphitlhelelo tsa gago
Morago ga go swetsa ka gore ke eng se se tshwanetseng go diriwa, o
tshwanetse go rulaganya gore o ya go se dira jang le gore leng. Go rekhota
diphitlhelelo tsa gago go ya go go thusa go dira se.
Kgato ya bo 5: Lebelelagape tshekatsheko ya gago le go e sekasesešwa fa
go tlkokagala
O ya go tlhoka go lebelegape tshekatsheko ya gago fa go nnile le phetogo e e
botlhokwa ka mo o dirang ka teng kgotsa fa o na le lebaka la go akanya gore ga
e sa tlhole e le maleba.
Mathata a boitekanelo mo temothuong le mo sekgweng
Go dira mo temothuong le mo sekgweng go ka tlhagisa matshosetsi mo
boitekanelong jwa badiri ka ntlha ya mabaka a le mantsi, go akaretsa:
Kamano le diphologolo
Go tlhagelela mo dikhemikhaleng tse dikotsi kgotsa mo dilong tse dingwe
Tebego ya yona
Go tlhagelelang mo maemong a bosa, mo modumong le mo thoromong.
Tebego ya tiro
Go tshwara merwalo e e bokete kgotsa go dira mo maemong a a sa siamang go
ka tlhola mathata a mesifa le a marapo. Tse ke botlhoko le ditlhabi mo
ditokololong, mo dijoeneng kgotsa mo mokwatleng go go ka tswang go tlholwa
ke dithinyego kgotsa matsapa.
Ke eng se o tshwanetseng go se dira?
Tila go tshwara merwalo e e bokete mo go ka kgonagalang, kgotsa go dirisa
dilwana tsa metšhini
Dirisa dithekeniki tse di siameng tsa go tshwara - baya maoto a gago sentle,
tlhamalatsa mokwatla wa gago gape o beye morwalo fa gaufi le mmele wa
gago
Netefatsa gore lefelo la gago la tiro le rulagantswe gore dilwana le
ditlhagisiwa di ka kgona go fitlhelelwa sentle le go gagamala gape leka go
fetola ditiro kgotsa o sute gore o tle o dirise mefuta ya mesifa mo mmeleng
Go tsamaya ka dimela kgotsa dipolankisi dikgala tse ditelele go tshwanetse
go tilwa mo go kgonagalang go sireletsa boitekanelo jwa badiri.
Go dirisa metšhini sentle
Dikotsi di le dintsi tse di masisi tsa mo dipolaseng di ama metšhini. Dingwe di
diragala ka gonne motšhini o diriseditswe tiro e e sa e lebanang; tse dingwe ka
gonne disireltsi ga di a ka tsa tlamelwa kgotsa di tlogetswe. Go tshwanetse ga
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
nna le thulaganyo ya go lebelela gore ditlamelo, go akaretsa metšhini, e
bolokesegile go ka dirisiwa. Fa setlamelo se dirisiwa mo maemong a a seng
maleba, se tshwanetse go tlhatlhobiwa gangwe le gape malebana le go onala
go go ka tlholang kotsi, le fa maemo a a sa tlwaelegang a diragetse a a ka
dirang gore setlamelo se se ke sa bolokesega.
O tshwanetse go dira eng?
Netefatsa gore metšhini e o e dirisang e siametse tiro
Gore metšhini yotlhe e a tlhokomelwa gore e tle e dirisiwe ka polokesego
Gore metšhini e tsenngwa le disireletsi tse di batliwang ke molao
Dithulusu tse di dirisediwang go jala dimela di tshwanetse go direlwa tiro eo.
Dithulusu tsa temothuo ka gale ga di maleba malebana le go jala dimela
Matshwaro a dithulusu tsa go jala a tshwanetse go diriwa go fokotsa phetiso
ya molelo fa legare le kgoma letlapa le le fitlhegileng kgotsa modi
Tlhogo ya thulusu ya go sega le go kgaola e tshwanetse go diriwa ka
tshireletsego mo setshwarong ka sedirisiwa se se maatla, sekao, kgapetla,
pipini kgotsa boutu.
Go reka metšhini kgotsa go e hira
Fa o reka metšhini kgotsa o e hira molao wa re motlamedi o tshwanetse go
neelana ka disireletsi tse di tlhokegang. Netefatsa gore wena le badiri ba gago:
Lo dirisa metšhini go ya ka ditaelo tse e tlileng le yona
Tshola disireletsi di le mo maemong gape di le maatla
Sekaseka ditlamelo tsotlhe o be o siamise diphoso tsotlhe pele di ka dirisiwa
Sekaseka gore ditaolo di tshwailwe sentle go bontsha se di se dirang le gore
di laola motšhini, le gore di dirilwe le go bewa gore o se ke wa di dirisa ka
phoso
Badiri ba katisitswe go dira ka polokesego e bile ba tlametswe ka diaparo tsa
tshireletso tse di tlhokegang le go di dirisa.
Tshiamiso le Tolamiso
Dikotsi di le dintsi ka metšhini di diragala ka motsi wa ditiro tsa tshiamiso kgotsa
tsa tolamiso. Netefatsa gore:
Badiri ba katisiwa sentle go dira tiro
Dithulusu tse di lekaneng le ditaelo di tlamelwa malebana le tshiamiso,
paakanyo, phepafatso le tolamiso ya metšhini
Maatla a a bolokilweng, sekao, go tswa mo sedirisiweng se se kitlantsweng,
metsweding kgotsa mo metsing a a tsamayang ka mo dipeiping, a nyelela
pele o simolola tiro
Metšhini e e tsholetsang metsi a a tsamayang ka mo dipeiping kgotsa
dikarolo e thibelwa go theoga ka go dirisa dirisiwa tsa metšhini jaaka diemisi
kgotsa dijeke fa batho ba dira ka fa tlase ga tsona.
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Badirisi botlhe ba tshwanetse go netefatsa gore:
Ba itse go emisa motšhini pele ba o setareta
Ka gale ba o setareta mo maemong a a maleba
Disireletsi tsotlhe di tsentswe le gore di dira sentle
Lefelo le le mo motšhining o o tsepamisitsweng le phepa, le siame e bile ga
le na sekgoreletsi
Motlhokomedi o bolelelwa ka gangwe fa e le gore motšhini ga o dire sentle
Ba apara diaparo tse di maleba tsa tshireletso le ditlamelo.
O se ke:
Wa dirisa motšhini ntle le fa o letleletswe e bile o katisitswe go dira jalo
Wa leka go tlosa dikgoreletsi kgotsa go phepafatsa motšhini ntle le fa
setsamaisamolelo se gokolotswe e bile motšhini o eme
Apara diketane tse di lekelelang, diaparo tse di loso, ditlelafo kgotsa direng
kgotsa nna le moriri o moleele o o ka tshwarwang mo dikarolong tse di
tsamayang
Fologa terekere e e tsamayang kgotsa mo motšhining o mongwe o o
itsamaisang
Wa tshwenya batho ba ba dirisang metšhini.
Dipalangwa le go tshwarwa ga didirisiwa
Sebakwa se sengwe sa kgobalo mo temothuong ke diterekere tse di menogang.
Dikgobalo tse di masisi le tse di tseneletseng di tlwaelegile, e bile ditiragalo di
ama bakgweetsi, badiri ba bangwe le batsamaya -ka-dinao. Ditiragalo tse
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
dingwe di diragala fa batho ba tlogela serori ntle le go netefatsa gore ga se ne
se tsamaya kgotsa se baka kgobalo.
Ka gale lebelela gore:
Bakgweetsi ba katisiwa sentle le gore batho ba ba sa letlelelwang ga ba
letlelelwe go kgweetsa
Dirori le batsamaya -ka-dinao ba a kgaoganngwa fa go kgonagalang
Merwalo e siame e bile e sireletsegile
Bakgweetsi ba sirelediwa mo dilong tse di wang
Bakgweetsi ba itekanetse go kgweetsa
Dirori tsa gago kgotsa metšhini mengwe le mengwe e badiri ba e palamang
kgotsa ba dirang mo go yona e na le dilwana tsa tshireletso tsa go menoga
Dinotlolo di tsholwa sentle fa dirori di sa dirisiwe.
Ditiro tsa go tsholetsa
Rulaganya le go baakanya tsholetso, ka go dirisa setlamelo tse se maleba le
batho ba ba nang le bokgoni go fokotsa kgonagalo ya go nna teng ga dikotsi.
Netefatsa gore:
Setlamelo sotlhe sa tsholetso se tlhatlhobiwa sentle gangwe le gape ke
motho yo o nang le bokgoni
Meralo ya tiro e e bolokesegileng e a tshwaiwa mo setlamelong sa go
tsholetsa. O se ke wa fetisa merwalo eo ya tiro
Dibontsi tsa merwalo e mentsi malebana le go tshwara metšhini di dira sentle
Fa o kgweetsa, dirwadi tsa fa pele di tsholeditswe fa di se na sepe le gore di
isiwa kwa tlase fa di tletse, ntle le fa se se ka tlhola kgonagalo ya kotsi, sk:
mo ditseleng tsa botlhe.
Modumo le thoromo
Tlhagelelo mo modumong o o tseneletseng go ka baka go se utlwe ga leruri, ka
gale ntle le gore mosotlegi a itse ka ga se go fitlhela go nna thari thata e bile go
baka modumo mo tsebeng kgotsa bosusu.
Fokotsa tlhagelelo mo modumong:
Tlhopha metšhini e e se nang modumo kgotsa dilwana fa o tlhopha mefuta ya
ditlhagisiwa kgotsa metšhini e mentšhwa
Tswala metšhini e e nang le modumo kgotsa dilwana ka diphanele tse di
sireletsang modumo kgotsa e beye ka mo diphaposing tse di farologaneng
Fokotsa sebaka sa tlhagelelo ka thefosano ya tiro
Mo ditlhagelelo di fitlhelelang 90 dB kgotsa kwa go dingwana, tshwaya
dikarolo tse "jaaka mafelo a tshireletso" ka matshwao go kaya fa tshireletso
ya ditsebe e tshwanetse go apariwa e bile netefatsa gore mongwe le
mongwe yo o tsenang mo mafelong a, o apara tshireletso ya ditsebe.
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Thoromo
Tiriso e e boelediwang kgotsa e e tswelelang ya dithulusu tse di roromang jaaka
disaga tsa diketane, disegi tsa boraše kgotsa dikeraendara go ka baka
senteromo ya thoromo ya letsogo - setlhopha sa malwetse go akaretsa
monwana o mosweu wa thoromo, tshika, mosifa kgotsa kgotlhelo ya ditokololo.
Matswao tsiboso a akaretsa bogatsu kgotsa bokidi mo menwaneng, go fetoga
ga menwana go nna e mesweu mo marurung kgotsa mo maemong a a bokgola,
go go latelwang ke go opaopa le go tsholola.
Go kgweetsa diterekere kgotsa metšhini e mengwe e e itsmaisang go ka dira
gore mmele o rorome kgosa go tsiboga go go amanngwang le botlhoko jwa
mokwatla jo bo tswelelang kgotsa setlhabi mo nokeng le mo lengoleng.
Matshwao a tsiboso a akaretsa setlhabi le go gagamala mo mokwatleng, mo
nokeng kgotsa mo lengoleng morago ga go dira ka terekere.
O ka dira eng?
Dirisa motšhini o o siametseng tiro
Tlhokomela ditlamelo sentle, sk: ditsholetso tse di sa roromeng mo disageng
tsa diketane
Dirisa sentle maemo a setulo sa terekere le dipaakanyo tsa tsholetso
Tsamaya ka lobelo lo lo maleba mo ditseleng tse di se nang sekontiri, go tila
mesima, jj.
Go tila kgotlhelo mo tikologong ya gago ya madi, mo ditshikeng, mo mesifeng le
mo marapong mo matsogong le matsogo go tswa mo thoromong ya mo
diatleng:
Rulaganya ditiro go tila go dirisa dithulusu tse di roromang
Tlhopha dithulusu tsa thoromo e e kwa tlase
Dirisa thefosano ya tiro fa go kgonagalang e bile o nne o ikhutsa gangwe le
gape
Thuthufatsa matsogo pele ga tiro o be o a tshole a le bothitho.
Bosa
Go tlhagelela mo maemong a bosa, segolobogolo mo letsatsing kgotsa mo
marurung a a tseneletseng go ka nna kotsi.
Se o tshwanetseng go se dira:
Mo maemong a bosa a a fisang apara diaparo tse di botsatsa le kuane e e
sephara
O se ke wa apola; apara sesireletsa letsatsi se se kwa godimo mo letlalong le
le tlhageletseng
Tlhokomela dirunyi, dikakana kgotsa ditlosa mmala mo letlalong. Bona ngaka
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
ya gago fa dironyi, jj. di nna teng, di tswa madi kgotsa di tlhotlhonya
Diaparo tsa go dira di tshwanetse go diriwa ka didirisiwa tse di tsholang
mmele wa badiri o omile gape mo temphereitšeng e e siameng. Malebana le
tiro ya mo tlelaemeteng e e bolelo gape e omile, diaparo tse di maleba di
tshwanetse go dirisiwa go tila tshireletso e e feteletseng ya bolelo e bile go
letlelelwe khemo
Diaparo tse di lekaneng tsa tshireletso di tshwanetse go tlamelwa fa go nang
le kgonagalo ya go nna teng ga kotsi ya phatsimo ya UV kgotsa mathata a
bayoloji, jaaka dimela tse di nang le botlhole, diphologolo tse di nang le
botlhole le ditshwaetsego.
Diphologolo
Go amana le diphologolo go ka tlhola zoonoses (malwetse a a tswang mo
phologolong a fetela motho). Ditshedi tse dinnye jaaka dibaketeria, megare,
diparasiti le fungi di ka baka malwetse ka go tshwaetsa mmele fa di hemiwa, di
mediwa, kgotsa fa di tsenelela mo letlalong. Matshwao ke a mathata a letlalo le
malwetse a a tshwanang le "flu"a a ka bakang bolwetse jo bo tswelelang go
fitlhela bo alafiwa.
Se o tshwanetseng go se dira go fokotsa kgonagalo ya kotsi
Fokotsa kgonagalo ya kotsi ka go tshola leruo le itekanetse. Enta fa go le
maleba
Netefatsa gore go nna le bophepa jo bo siameng jwa sebele. Ka gale tlhapa
matsogo pele o ja, o nwa kgotsa o tsuba
Apara diaparo tse di maleba tsa tshireletso jaaka di-overolo fa o tshwara
diphologolo, segolobogolo fa di lwala, le ditlelafo le khiba e e thibelang metsi
fa o tshwara sedirisiwa se go nang le kgonagalo ya gore se tshwaetsegile
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
jaaka ditlhagisiwa tsa botsalo
Tswala mesego yotlhe le mengapo ka ditswalo tse di thibelang metsi.
Dilwana tse di kotsi
Tlhagelelo mo dikhemikhaleng tse dikotsi kgotsa mo dilwaneng tse dingwe, sk:
go dibolaya-ditshenekegi, melemo ya diphologolo (go akaretsa didipi tsa dinku),
lorole, mosi kgotsa dilwana jaaka seleri, mantle a makima a seretse sa kerisi
kgotsa menontsha; go hema mosi wa polasetiki e e tukang, kgotsa lorole lo lo
nnang teng fa o sutisa tlhaka, menontsha, letlhaka, leswabi la bojang; go ama
seleri, motshutelo jj; kgotsa go gasiwa ka sebolaya-ditshenekegi kgotsa ka dipi
ya dinku, tsotlhe di ka kowafatsa.
Matshwao a tsiboso a akaretsa:
Go baba/matlho a a tletseng metsi le nko e e tletseng metsi
Nko e e thibaneng e e hupetsang mowa
Mometso o o botlhoko
Go gotlhola ka segotlholo kgotsa kwa ntle ga sona
Mesifa e e botlhoko kgotsa letshoroma morago ga tiro ka bokowa jo bo sa
itumediseng
Go hema ka bothata
Go gagamala ga sehuba ka motsi wa tiro, morago ga tiro kgotsa fa o dira
ikatiso e ka tlwaelo o ka e kgotlelelang
Go hupelwa.
Matshwao a, a ka nna a nakwana ka nako ya tiro, kgotsa a ka fetelela le go nna
sebaka se seleele go fitlhela a batla go nna teng ka gale. A ka bakwa ke
tlhagelelo e nnye thata mo selwaneng se se go ganang, kgotsa se se ka go
utlwisang botlhoko. Fa o tsuba, le wena o tlhagelela mo dilwaneng tse e bile go
na le kgonagalo ya gore o ka nna le mathata a a masisi a sehuba.
Go botlhokwa go itshireletsa le go sireletsa badiri ba gago. Tila go
hema dilwana tse di kotsi ka:
Go dirisa dilwana tse dingwe ka moo go ka kgonagalang
Go dira ka dilwana tse di nang le lorole lo lonnye, sk:
dithoro/dikgolokwanyana
Go tswala dibakwa tsa lorole kgotsa sefafatsi
Go vacuuma dilo tse di fa fatshe go na le go di feela- dirisa filitara ya
bokgoni jo bo kwa godimo.
Fokotsa bontsi jo o bo hemang ka:
Go dirisa tlhabisaphefo ya selegae ya ekesoso, sk: fa o weleda
Go dirisa difilitara tse di nang le bokgoni mo dikhurumelong tsa
diterekere/dirori
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Go tlhokomela difilitara go ya ka ditlhokego tsa motlhami
Go tokafatsa tlhabisaphefo mo dikagong
Go apara setlamelo se se maatla sa tshireletso sa khemo. Netefatsa gore o
dirisa maseke o o maleba kgotsa sesireletsa-sefatlhego malebana le lorole,
diphufudi kgotsa di-aerosolo.
Dimaseke le disireletsa-sefatlhego ka gale di tshwanetse go bewa mo lefelong
le le phepa le le omileng - o se ke wa di pega mo dihukung kgotsa mo
dipekereng mo mafelong a a leswe, a a nang le lorole.
Fa o dirisa melemo ya diphologolo, ka gale:
Tlosa ditshedi mo letlalong le mo diaparong ka bonako, o be o tlhape pele o
ja, o nwa kgotsa o tsuba. O se ke wa dira mo diphologolong tse di sa tswang
go alafiwa fa e le gore o ka kgotlelega
Latela dikgato dingwe le dingwe tsa tshoganyetso tse di atlanegisitsweng ke
motlhami, sk: ka meento ya oli
Latela ditaelo tsa matshwao, segolobogolo ao a amanang le PPE
Bega melato yotlhe e e belaelwang ya kgotlelego gore e tle e batlisisiwe ka
tsenelelo.
Go tshwarwa le go jalwa ga dimela tse di tlhatlhobilweng ka
dikhemikhale
Malebana le go tshwara le go jala ditlhare tse di tlhatlhobilweng ka
dikhemikhale tse di kotsi pele ga letlha la bofelo la botlhole, bathapi ba
tshwanetse go neela badiri ditlamelo tsa sebele tsa tshireletso le go dirisiwa
Dimela tse di tlhatlhobilweng di tshwanetse go tshhwarwa ka kelotlhoko go
fokotsa kgotlelego ya sebele. Di tshwanetse go pakiwa le go rwalwa mo
lefelong la tiro ka tsela e phitlhelelo ya dimela e leng bonolo, ka go kgontsha
gore go tilwe go tshwara dimela go feta mo go tlhokagalang
Dikgetse tsa go jala kgotsa ditlamelo kgotsa didirisiwa tse dingwe tsa go
rwala dimela tse di tlhatlhobilweng di tshwanetse go phepafadiwa ka go
tshololwa le go tlhatswiwa letsatsi lengwe le lengwe.
Polokesego ya lefelo la tiro le tlhokomelo
Dikotsi di le dintsi mo temothuong le kwa sekgweng di tlhagelela ka ntlha ya go
thelela, go kgopiwa le go wa. Lebelela gore mafelo a tiro ga a na dikgoreletsi,
jaaka megala e e gogobang, dikgetse kgotsa diphalete le gore go na le sepeisi
se se lekaneng sa go boloka dithulusu le dilwana. Tshola dikago tsa gago di
siame, ka go netefatsa gore madilo ga a tlhakatlhakane, segolobogolo ka mo
dikarolong tsa difuru kgotsa ka mo dikagong tsa bogologolo.
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Fokotsa kgonagalo ya go wa, ya go kgopiwa le ya go thelela.
O tshwanetse go neelana ka tse di latelang:
Dithusi mo ditepeseng le mo dirempeng mo go tlhokagalang
Kgamolo e e siameng mo ditirong tse di bongola jaaka mafelo a go tlhatswa
merogo kgotsa diteri
Lesedi le lelekaneng e bile le le maleba
Themphereitšara e e lekaneng le tlhabisaphefo e e lekaneng go akaretsa
mowa o o itekanetseng ka mo mafelong a tiro a a ka fa gare
Matshwao a polokesego mo kgonagalong e e botlhokwa ya kotsi ya
boitekanelo le polokesego e leng teng morgago ga go tsaya dikgato dingwe
tsa taolo tse di supilweng ke tshekatsheko ya gago ya kgonagalo ya dikotsi.
Thuso ya pele le phaloso ya tshoganyetso
Ka go tlwaelegile gore badiri ba dikgwa le ba temothuo ba dira ka
ditlhotshwana kwa mafelong a a farologaneng, modiri mongwe le mongwe o
tshwanetse go katisediwa thuso ya pele ya motheo. Katiso e, e tshwanetse
go akaretsa kalafo ya dintho tse di bulegileng le thathamologelo. Kwa
mafelong mo tiro e amang go amiwa ke dikhemikhale kgotsa mosi, dinoga,
ditshenekegi kgotsa malomo a digokgo kgotsa dikotsi tse dingwe tse di
rileng, katiso ya thuso ya pele e tshwanetse go atolosiwa ka tshwanelo ka
therisano le motho yo nang le dikwalo tse di maleba kgotsa mokgatlho
Dilwana tse di siameng tsa thuso ya pele kgotsa mabokoso a tshwanetse go
nna teng kwa lefelong la tiro e bile a tshwanetse go sirelediwa kgatlhanong le
go kgotlhelwa ke bokgola kgotsa malele
Tlamelo e tshwanetse go nna teng malebana le phaloso ya bonako ya motho
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
ka motsi wa kgobalo kgotsa bolwetse jo bo batlang thuso ya kalafo
Dipalangwa kgotsa mofuta wa tlhaeletsano o tshwanetse go nna teng kwa
lefelong la tiro go ikgolaganya le ditirelo tsa phaloso ka motsi wa
tshoganyetso.
Difasilithi tsa botlhapelo
Go na le kgonagalo ya kotsi ya bolwetse jwa dilwana tse di kotsi go tswa mo
lesweng kgotsa mo ditlhagisiweng dingwe tsa diphologolo tse di nang le ditshedi
tse dinnye tse di ka nnang teng tse di kotsi. Fa e le gore o na le badiri ba leruri,
ba nakwana, ba paka e khuthwane kgotsa ba go ya go ile, tlamela ka difasilithi
tsa boikhutso tse di akaretsang:
Mantlwanaboithusetso a aphepa, a a tsentshang phefo sentle
Dibeisene tsa go tlhapela tse di nang le metsi a a bolelo le a a maruru,
sesepa le ditoulo (kgotsa seomisa matsogo)
Difasilithi tse di akgiwang tsa go tlhapela, kgotsa diphimodi tsa matsogo tsa
badiri ba ba dirang kgakala le difasilithi tsa go tlhapela
Difasilithi tsa go fetola mo diaparo tse di kgethegileng di apariwang
Thebolo ya metsi a a phepa a a nwewang (e e tshwailweng go e farologanya
le thebolo ya metsi a a sa nweweng).
Go bega malwetse a a amanang le tiro
Malwetse a a riling a a bakiwang ke tiro a tshwanetse go begiwa kwa
Lefapheng la Badiri. O ka nna le molwetse jo bo begegang if e le gore o dira ka:
Diphologolo - malwetse a tswang mo phologolong a fetela motho jaaka
brucellosis, leptospirosis, bolwetse jwa lyme kgotsa streptococcus suis,
kgotsa tshwaetse nngwe fela e e amanang le go dira ka diphologolo
Dibolaya-ditshenekegi- go kgotlhelwa ka organophosphorus compounds
kgotsa methyl bromide
Dilwana tsa tlhago - asema ya kwa tirong go tswa mo loroleng lwa tlhaka
kgotsa ditshenekegi le le diriseditsweng malebana le taolo ya bayoloji ya diji;
motshotelo wa molemirui wa lekgwafo/thuntshwane; kgotsa kitlano ya meno
Dilwana tse dingwe - go gotela ga letlalo ga mo tirong go tswa mo tirong e e
amang tlhagelelo ya mo ditlhaologing kgotsa mo dieeding tse di bolayang
megare
Metšhini - senteromo ya thoromo ya letsogo go tswa mo tirong ya disaga tsa
diketane, disegi tsa boraše kgotsa disaga tse di tshekeletsa tsa letsogo.
Fa o batla tshedimosetso go ya pele, tsweetswee ikgolaganye le setheo sa lona
se se fa gaufi sa badiri kgotsa kantoro ya porofense:
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Contact details
Provincial Offices of the Department of Labour
Eastern Cape
Aliwal North Tel: (051) 633 2633
Butterworth Tel: (047) 491 0656
Cradock Tel: (048) 881 3010
East London Tel: (043) 702 7500
Fort Beaufort Tel: (046) 645 4686
Graaf-Reinet Tel: (049) 892 2142
Grahamstown Tel: (046) 622 2104
King William's
Town Tel: (043) 643 4756
Lusikisiki Tel: (039) 253 1996
Maclear Tel: (045) 932 1424
Mdantsane Tel: (043) 761 3151
Mount Ayliff Tel: (039) 254 0282
Mthatha Tel: (047) 501 5600
Port Elizabeth Tel: (041) 582 4472
Queenstown Tel: (045) 807 5400
Uitenhage Tel: (041) 992 4627
Free State
Bethlehem Tel: (058) 303 5293
Bloemfontein Tel: (051) 505 6201
Botshabelo Tel: (051) 534 3789
Ficksburg Tel: (051) 933 2299
Harrismith Tel: (058) 623 2977
Kroonstad Tel: (056) 215 1812
Petrusburg Tel: (053) 574 0932
Phuthaditjhaba Tel: (058) 713 0373
Sasolburg Tel: (016) 970 3200
Welkom Tel: (057) 391 0200
Zastron Tel: (051) 673 1471
Gauteng North
Atteridgeville Tel: (012) 373 4435
Bronkhorstspruit Tel: (013) 932 0197
Garankuwa Tel: (012) 702 4525
Krugersdorp Tel: (011) 955 4420
Mamelodi Tel: (012) 812 9500
Pretoria Tel: (012) 309 5050
Randfontein Tel: (011) 693 3618
Soshanguve Tel: (012) 799 7400
Temba Tel: (071) 871 6509
Gauteng South
Alberton Tel: (011) 861 6130
Benoni Tel: (011) 747 9601
Boksburg Tel: (011) 898 3340
Brakpan Tel: (011) 744 9000
Carletonville Tel: (018) 788 3281
Germiston Tel: (011) 345 6300
Johannesburg Tel: (011) 223 1000
Kempton Park Tel: (011) 975 9301
Nigel Tel: (011) 814 7095
Randburg Tel: (011) 781 8144
Roodepoort Tel: (011) 766 2000
Sandton Tel: (011) 444 7631
Sebokeng Tel: (016) 592 3825
Soweto Tel: (011) 939 1200
Springs Tel: (011) 365 3700
Vanderbijlpark Tel: (016) 981 0280
Vereeniging Tel: (016) 430 0000
KwaZulu-Natal
Dundee Tel: (034) 212 3147
Durban Tel: (031) 336 1500
Estcourt Tel: (036) 352 2161
Kokstad Tel: (039) 727 2140
Ladysmith Tel: (036) 638 1900
Newcastle Tel: (034) 312 6038
Pietermaritzburg Tel: (033) 341 5300
Pinetown Tel: (031) 701 7740
Eastern Cape
East London Tel: (043) 701 3000
Free State
Bloemfontein Tel: (051) 505 6200
Gauteng North
Pretoria Tel: (012) 309 5000
Gauteng South
Johannesburg Tel: (011) 853 0300
KwaZulu-Natal
Durban Tel: (031) 366 2000
Limpopo
Polokwane Tel: (015) 290 1744
Mpumalanga
Witbank Tel: (013) 655 8700
North West
Mmabatho Tel: (018) 387 8100
Northern Cape
Kimberley Tel: (053) 838 1500
Western Cape
Cape Town Tel: (021) 441 8000
Labour Centres of the Department of Labour
Polokesego le boitekanelo jwa kwa tirong kwa temothuong le kwa sekgweng
Port Shepstone Tel: (039) 682 2406
Prospecton Tel: (031) 913 9700
Richards Bay Tel: (035) 780 8700
Richmond Tel: (033) 212 2768
Stanger Tel: (032) 551 4291
Ulundi Tel: (035) 879 1439
Verulam Tel: (032) 541 5600
Vryheid Tel: (034) 980 8992
Limpopo
Giyani Tel: (015) 812 9041
Jane Furse Tel: (013) 265 7210
Lebowakgomo Tel: (015) 633 9360
Lephalale Tel: (014) 763 2162
Makhado Tel: (015) 516 0207
Modimolle Tel: (014) 717 1046
Mokopani Tel: (015) 491 5973
Phalaborwa Tel: (015) 781 5114
Polokwane Tel: (015) 299 5000
Seshego Tel: (015) 223 7020
Thohoyandou Tel: (015) 960 1300
Tzaneen Tel: (015) 306 2600
Mpumalanga
Baberton Tel: (013) 712 3066
Bethal Tel: (017) 647 5212
Carolina Tel: (017) 843 1077
Eerstehoek Tel: (017) 883 2414
eMalahleni
Witbank Tel: (013) 653 3800
Ermelo Tel: (017) 819 7632
Groblersdal Tel: (013) 262 3150
Kwamhlanga Tel: (013) 947 3173
KaMhlushwa Tel: (013) 785 0010
Lydenburg Tel: (013) 235 2368
Middelburg Tel: (013) 283 3600
Nelspruit Tel: (013) 753 2844
Piet Retief Tel: (017) 826 1883
Sabie Tel: (013) 764 2105
Secunda Tel: (017) 631 2594
Standerton Tel: (017) 712 1351
Volksrust Tel: (017) 735 2994
Northern Cape
Calvinia Tel: (027) 341 1280
De Aar Tel: (053) 631 0952
Kimberley Tel: (053) 838 1500
Kuruman Tel: (053) 712 3952
Postmasburg Tel: (053) 313 0641
Springbok Tel: (027) 718 1058
Upington Tel: (054) 331 1752
North West
Brits Tel: (012) 252 3068
Christiana Tel: (053) 441 2120
Klerksdorp Tel: (018) 464 8700
Lichtenburg Tel: (018) 632 4323
Mafikeng Tel: (018) 381 1010
Mogwase Tel: (014) 555 5693
Potchefstroom Tel: (018) 297 5100
Rustenburg Tel: (014) 592 8214
Taung Tel: (053) 994 1710
Vryburg Tel: (053) 927 5221
Western Cape
Beaufort West Tel: (023) 414 3427
Bellville Tel: (021) 941 7000
Cape Town Tel: (021) 468 5500
George Tel: (044) 801 1201
Knysna Tel: (044) 382 3150
Mitchell's Plain Tel: (021) 391 0591
Mossel Bay Tel: (044) 691 1140
Oudtshoorn Tel: (044) 272 4370
Paarl Tel: (021) 872 2020
Somerset West Tel: (021) 852 2535
Vredenburg Tel: (022) 715 1627
Worcester Tel: (023) 347 0152ttt
Setswana) Layout and design by the Design Studio (Jozann Germishuys)
Directorate of Communication, Department of Labour
Website: www.labour.gov.za<fn>DOL.OhsInAgriculture.2011-01-10.tn.txt</fn>
12. OHS-AGRIC/SETSWANA/SHOLE
BOITEKANELO LE PABALESEGO YA BODIRELO
MO LEPHATENG LA TEMOTHUO
Pamfolete eno e go naya tshedimosetso ka ga dikwetsa tsa boitekanelo tse di amanang le bodiri jwa temothuo, ditshingwana le dikgwa. Re itlamile go thibela dikotsi le malwetse, mme go a re itumedisa go golagana le batho le ditlamo tse di diranang le boitekanelo le pabalesego mo lephateng la temothuo, ditshingwana le dikgwa.
Boitekanelo le Pabalesego mo lephateng la temothuo
Tiro ya temothuo, ditshingwana le dikgwa e ka nna matshosetsi mo boitekanelong jwa gago ka mabaka a le mantsinyana, a a akaretsang:
Kamego ya mmele wa modiri
Kamego ya maemo a loapi, leratla le dithoromiso
Kamano le diphologolo
Kamego ya mmele mo tirong
Go fa sekao, go mekamekana le merwalo e e bokete kgotsa go bereka o sokasokamisega mmelego ka baka pherekano ya mesifa le marapo. Seno se raya manokonoko le ditlhabi tsa maoto le matsogo, malokololo le mokwatla, tse di ka tlisiwang ke go phetsega kgotsa go kakamala mesifa, go tsiboga marapo a mokokotlo, go kakatlega ditlhafu, atraitise ya dinoka, mangole le ditokololo tse dingwe.
Tila merwalo e e bokete fa go kgonega, kgotsa o dirise metšhini ya go kuka
Dirisa ditegeniki tse di siameng tsa go kuka: tsepamisa maoto sentle, o tlhamalatse mokwatla, o kukele morwalo gaufi le mmele
Netefatsa gore bodirelo bo rulagane mo e leng gore dilo di fitlhelega bonolo ntle le go gabalalelwa, mme o leke go fetofetola ditiro le dikarolo gore o kgone go dirisa dikarolo tsa mmele ka go farologana
Tiriso e e babalesegileng ya metšhini ya dipolase
Tlhomamisa gore metšhini e o e dirisang:
Ke e e lebaneng tiro
E a phekolwa gore e dirisege ka pabalesego
E tsenngwa disireletsi tse di tlhokegang semolao, mme o netefatse gore:
Di kwenne sentle, mme fa di itsenyeditswe, e nne tse di ka se tlosegeng bonolo
Di dirilwe ka dire tse di tshwanetseng; plastiki le fa e galalela, e senyega ka pele
Ga se tse di ka tlhatlhamolwang bonolo
Fa disireletsi e le dilotlelani, mme kgotsa o ka rata go fitlhelela karolwana nngwe e e kotsi gantsinyana mo letsatsing, tlhotlhomisa gore:
A motšhini ga o ne o tsamaya sesireletsi se ise se simololwe
A go bula sesireletsi go ka emisa motšhini kgotsa karolwana eo
Switšhe kgotsa valofo ya totlelani e nonofetse tiro, le gore mokgwa o e berekang ka ona o ka ketefalela motho go o tlhatlhamolola.
Disireletsi tsa motlakase tsa dišafote
Mabapi le disireletsi tsa motlakase tsa dišafote, tlhotlhomisa gore a sisireletsi:
Se dirilwe go ya ka dielo tse di dumeletsweng
Ke sa bogolo le boleele jo bo lebaneng šafote, se butswe kgotsa se otlolotswe
Ga se sa modikologa, mme se na le setshwari (jaaka tšhaene ya tshireletso)
Se dirisega le go lolamisiwa ka tshwanelo, se phepafadiwa le go logetswa gangwe-le-gape
Fa se sa tlhomelwa, se tshegeditswe sentle; o se ka wa se emisa fela mo sekgwagetsong kgotsa wa se latlhela fa fatshe kgotsa wa se lepeletsa mo setshwaring
Se sireletsegile mo se ka se keng sa senngwa teng (ke diruiwa, jalojalo) fa motšhine o beilwe
Theko kgotsa khiro ya metšhine
Go ya ka molao, fa o reka kgotsa o hira metšhine, morekisi/mohirisi wa metšhine eo o tshwanetse a go tlamela ka disireletsi. Wena le badiri baeno, netefatsang gore:
Lo dirisa metšhine go ya ka dikaelo tsa batlamedi
Lo tlhomela disireletsi ka tshwanelo, lo tlhatlhoba pabalesego ya ditlamelwana tsotlhe, lo be lo phekola makoa a tsona otlhe pele di dirisiwa
Dikgweedisi di tshwailwe sentle go supa gore di dira eng, ke tsa metšhine efe, le gore di rulagantswe mo di ka sekang tsa kgotlhiwa ka phoso mme tsa baka kotsi
Fa metšhine e emisitswe, e nna e bonesitswe sentle
Metšhine ya motlakase e tlhaotswe mme ya lotlelwa fa disireletsi di tlositswe
Lo katisitswe sentle go bereka ka pabalesego, lo na le diaparo tsa maitshireletso tse di batlegang, e bile lo a di dirisa
Diphekolo/ditolamiso le dikabololo
Mathata a mantsi a a bakwang ke metšhine a tlhagelela ka nako ya ditolamiso le dikabololo. Gakologelwa 'dikemisi tsa pabalesego' mme o netefatse gore:
Badiri ba katiseditswe tiro sentle
Go nna le dithulusu le dikaelo tse di batlegang tsa go lolamisa, go baakanya, go phepafatsa le go kabolola metšhine
Maatla a moduto (maatla a a dutilweng), jaaka a a tswang mo direng tsa mekatelo kgotsa diporeng kgotsa dihaedroliki, a a fokodiwa pele tiro e simololwa
Metšhine le dikarolwana tse di tsholediwang ka haedroliki ga di ikuse, ka go dirisa dikemisi le dijeke fa batho ba berekela ka fa tlase ga tsona
Badirisa-metšhine botlhe ba tshwanetse ba netefatsa gore:
Ba itse gore motšhine o emisiwa jang pele o kgotlhiwa
Ba kgotlha motšhine o le maemong a a tshwanetseng
Disireletsi di tsentswe sentle mme di dira ka tshwanelo
Lefelo le le dikologileng metšhine le faphegile, le phepa, mme ga le na dikgoreletsi
Mookamedi o lemosiwa ka bonakonako fa go na le phoso ka mongwe wa metšhine
Ba dirisa diaparo le ditlamelwana tsa maitshireletso
O SE KA WA BO:
Wa dirisa motšhini o sa fiwa tetla kgotsa katiso ya go o dirisa
Wa leka go kabolola kgotsa go phepafatsa motšhine setsamaisi sa ona se sa kgwagololwa kgotsa ona motšhine o sa emisiwa
Wa tla o kgabile ka ditšhaene, maseka, dipalamonwana, ditlelafo kgotsa meriri le diaparo tse di malepelepe, tse di ka tlogang tsa tshwarega mo dikarolwaneng tsa metšhine
Wa tshwenyana le badirisa-metšhine fa ba theogetse
Go photsa metšhine ya dikoloi e ntse e tsamaya
Tiriso ya motlakase ka pabalesego
Motlakase o kotsi, o ka bolaya motho. Ngwaga-le-ngwaga motlakase o bolaya batho ba ka nna 3-4 mo lephateng la temothuo. Seno gantsi se dirwa ke fa batho ba kgomana le dithapo tsa motlakase tsa dikaletso. Dikotsi tse dingwe di bakwa ke go dirisa ditlamelwana tsa matsogo kgotsa dikheibole tsa kotlololo tse di sa lolamisegang. Ditlamelwana tsa motlakase fa di sa tsenngwa ka tshwanelo, le tsona di kotsi.
Dikaletso tsa motlakase (OHPL)
Maatla a motlakase a kgona go tlolela metšhine kgotsa ditlamelwana fa di o atametse thata; Di-OHPL di kgona go go tlhagisetsa kotsi le fa o sa di kgoma. Fa go na le di-OHPL tse di ralalang polase kgotsa setsha sa gaeno, o ka rerisana le motlamedi waeno wa motlakase gore di faposiwe, di epelwe kgotsa di tlhatlosiwenyana gape. Fa seo se sa kgonege, dira gore o nne le mmepe wa ditsela tsa tsona (o ka o kopa mo go motlamedi), mme o tlhomamise gore badiri ba bafeti, jaaka bakonteraka, ba na le dikhophi tsa ona.
O SE KA WA BO:
Wa berekela ka fa tlase ga OHPL go se na maranyane a pabalesego, kgotsa wa dumelela karolwana ya motšhini (dikgatshi, matipane, dinosetsi, jalojalo) go atamela OHPL bogaufi jwa 15m. Dirisa dimametlana tsa tsiboso mo metšhineng ya digwataladi (high-reach machines)
Wa tsenya legora la bothale (terata) mo ditseleng tsa OHPL, kgotsa wa gogela terata mo e ka tlolang mme ya kgomana le OHPL. Go ala terata le lefatshe le le etang kodukodumela le gona go kotsi
Wa tlhoma ditotoma tsa dithoto le dikago fa tlase ga OHPL
Wa tshegetsa metšhine ka dipale kgotsa ditorio tsa OHPL
Go kgoma OHPL go ka nna ga kgaosetsa tsamao ya motlakase nakwana, fela o ka wa tsoselediwa ke sebusetsi sa othomathiki. O se ka wa leka go tshwasolola dilo mo ditleneng tsa motlakase pele mong wa dithapo tsa OHPL a go netefaletsa gore di timilwe motlakase. Fa o pateletsega go berekela gaufi le OHPL, kopa motlamedi wa motlakase gore a o kgaosetse nakwana.
Dikheibole tsa dikepelwa
Fa o tlamega go berekela gaufi le dikheibole tsa dikepelwa, kopa ba setlamo saeno sa tlamelo ya motlakase go go rebolela tshedimosetso mabapi le ditsela tsa tsona. Kopa mankge yo o maleba go tlhotlhomisa fa go se na dikheibole pele o epa mesima mo ditseleng kgotsa dikago tse o di berekang.
Maranyane a motlakase a gaeno
Netefatsa gore:
Gaufi le fa go tlhomilweng metšhine teng go nna le diswitšhe tse di bonalang sentle tsa go tima motlakase mo mabakeng a tshoganyetso
Dikheibole tse di yang mo metšhineng di sireleditswe (ka dikhurumetsi, diapesi tsa raba e kima kgotsa neoprine, kgotsa ka go tsenngwa ngatana mo sekopantshong), mme di efilwe (earthed) ka tshwanelo
Dibalbo tsa mabone di sireletsegile (sekao, di tsenngwe ka disomedi tsa diarogantshi)
Go nna le diphatlha tse di lekaneng tsa disokete. Go tlhatlaganya disokete ka go dirisa diadaptara go na le kwetsa ya go baka molelo. Mo mafelong a a maleba (jaaka ofisi ya polase) o ka nna wa dirisa sokete ya dipolaka-dintsi
Foleke ya dipolaka tsa matsenyo-mararo e tlamelelwa sentle gore megala (bogolobogolo mogala wa seefi) e se ka ya tšhomoga mo ditheminaleng
Difiuse, dikgopa-moela, jalojalo, ke tsa selekanyo se se maleba le moela o di o sireleditseng
O nna le diplaka le disokete tse di maleba le ditlamelwana tse di gogang motlakase o o bokete (jaaka metšhine ya diweletara)
Ditshomelo tsa disokete tsa kwa nageng, jaaka mo maemong a a bokgola, a a ka jang ditlamelwana, a go dirisa setimi kgotsa metsi, e nne tse di maleba (kopa kgakololo: o se ka wa dirisa disokete tsa mo ntlong), mme di sirelediwe ka Sekgwatlhi sa Masaledi a Motlakase kgotsa RCD (Residual Current Device).
Dikhurumetsi tsa ditlamelwana tsa motlakase di nna di tswetswe e bile di lotletswe fa go kgonega, mme selotlolo sa tsaona se tshotswe ke motho yo o maikarabelo
Bo-mmadiswitšhe ba nna ka segaufi mo go bonalang, mme mongwe le mongwe a itse gore ba dirisiwa jang mo mabakeng a tshoganyetso
Megala e tsenngwa ka sekopantsho gore e se ka ya jewa ke magotlo
Ditsenngwa di nna di ntse di tlhatlhobiwa gangwe-le-gape di bo di baakanngwa ke mankge wa ramotlakase
Dikheibole fa di senyegile di baakanngwe kgotsa di ntshiwe go tsenngwe tse dingwe ka bonako
Ditlamelwana tsa ditsholegi
Dithulusu tsa motlakase tse di dirisiwang kwa nageng kgotsa kwa go nang le dimetale tse di efilweng ka bontsi, di tshwanetse go dirisiwa ka volteiji e potlana go tswa mo transfomareng/phetosaneng ya sekganela-kotsi (sekao, go efisa kgari ya divolte tse 110), kgotsa di golaganngwe ka RCD e e tlaa kgaosetsang motlakase ka bonako fa go na le phoso ya go efa. Sekaseka kgonego ya go bereka ntle le motlakase: go fa sekao, o ka dirisa dithulusu tsa niumatiki (maatla a mowa) tsa bodirelo (mme o tlhotlhomise seelo sa leratla).
Wena le badiri baeno, netefatsang gore:
Lo dirisa dipolaka le ditlhomelo tse di nonofetseng maemo a a bongola le lerole a a atileng mo lephateng la temothuo
Dithulusu tsa ditsholegi di nna di tlhatlhobiwa gangwe-le-gape, lo sa lebale le dithulusu tse di hirilweng kgotsa tse di adimilweng
Lo phutha dithulusu tse di senyegileng kgotsa tsa maemo a a belaetsang, lo di tswalela mo go babalesegileng, gore ope a se ka a bo a di dirisa pele di baakanngwa ke maitseanape yo o maleba
Lo tlhoma mongwe go rwala maikarabelo a go nna a kgotlha konopo ya "teko" ya RCD gangwe-le-gape go netefatsa gore e a bereka
Lo tima dithulusu le sokete pele o tsenya dipolaka
Lo polakolola kgotsa lo tlhaola didirisiwa pele lo di phepafatsa kgotsa lo di baakanya
Lo nna le ditshomelo tse di lekaneng tsa disokete gore lo fokotse tiriso ya diotlolosi. Fa lo pateletsega go dirisa seotlolosi, netefatsang gore se lolame mme se sireletsegile mo se ka se kang sa senngwa
Mo ditlamelwaneng tsa go weleta, dirisa fela diotlolosi tse di khupeditsweng le ditshwari tse di sa senyegang gope
Motlakasego (Electric shock)
Go botlhokwa thata go itse se se tshwanelwang ke go dirwa fa mongwe a ka tlakasega. Sa ntlha, gakologelwa go tima motswedi wa motlakase, mme fa seo se sa kgonege, o se ka wa kgoma motho yo o tlakasegileng ka sepe sa metale; mo kgome fela ka sengwe se e seng sefetisi sa motlakase. Go rudisa motho go batla katiso, ka moo netefatsa gore badiri baeno ba newa katisonyana ya Thusoyantlha. Manega khophi ya 'Plakate ya tshedimosetso mabapi le motlakasego' googongwe, e e tlhalosang gore go dirwe eng.
Leratla
Go berekela mo leratleng go ka baka tshusufalo ya leruri. Tlhotlhomiso kgonagalo ya:
Go berekela kgakala le tikologo e e leratla
Go fokotsa leratla, sekao, ka go le khupetsa
Go dirisa disireletsi tsa ditsebe
Thoromiso
Ke bothata jo bo ka amang maoto le matsogo (bogolo mo tirisong ya disaga-tšhaene le digwai), kgotsa mmele otlhe (jaaka mo bakgweetsing ba diterekere le diteraka). Go thibela ngalo/kgolafalo ya mokwatla, dinoka le mangole e e bakwang ke thoromiso ya mmele otlhe kgotsa WBV (Whole Body Vibration):
Dirisa ditlamelwana tse di maleba, jaaka terekere ya segompieno ya setulo se se lolamisegileng
Kgweetsa ka lebelo le le lekanetseng go ya ka maemo a tsela, o efoga dikhuti
Go efoga tshenyego ya ditshika, methapo, mesifa le marapo a matsogo ka ntlha ya thoromiso ya matsogo (HAV):
Rulaganya ditiro gore lo efoge tiriso ya dithulusu tse di roromisang
Tlhopha dithulusu tsa thoromiso e potlana, jaaka saga-tšhaene e e nang le ditimola -thoromiso
Dirisa mokgwa wa thefosano ya tiro, mme lo ntse lo ipha maikhutsonyana gangwe-le-gape
Thhuthufatsa matsogo pele o theogela, mme o a tshole bothitho ka metlha
Maemo a bosa
Go berekela momaemong a a bogale a bosa, jaaka letsatsi le serame se se feteletseng, go kotsi mo mmeleng. Gakologelwa gore:
Fa go leletsatsi o apare botlhošwana mme o rwale hutshe e e moriti o sephara; o se ka nna legwete. Itshase setlolo se se loileng disiratsatsi mo letlalong le le sa aparang
Fa o ka bona o tswa ditshubaba le dikakana, kgotsa o tlhafega sebala, o itlhokomele. Fa o ka bona dikakana le ditshubaba di gola, di baba kgotsa di tswa madi, akofa o bonane le ngaka
O apare diaparo tsa pula gore o se ka wa koloba; go koloba go gakatsa mathata a serame
Diphologolo
Go kopakopana le diphologolo go ka baka zuunosise/sefologolo (a diphologolo di a tshelang batho), jaaka orofo (a letlalo), dibokwana le leptospirosise ya dikgomo le magotlo. Matshwao a teng a akaretsa malwetsi a letlalo le diphikelo tse di iphetolang malwetse a leruri fa di sa phekolwe ka pele.
Ka gale tlhapa matsogo fa o sena go dirana le diphologolo le kgotsa o tswa mo go tletseng magotlo teng
Fapa mangapo le masego ka matsela a disirametsi
Apara maitshireletsong a a etsang ditlelafo ka gale
Mere e e borai
Go amana le dikhemikale le mere e mengwe e e borai jaaka diupi, melemo ya diphologolo (jaaka tipi ya dinku), marole, sesi, marere a dikgelelo, dinontshammu; go hema sesi sa plastiki kgotsa mmoko le menkgo ya dinontshammu, letlhaka kgotsa leswabo; diretse, maloko le mmutele; go tshelegelwa ke diupi le ditipi; gotlhe moo go ka baka malwetse.
Bathapi le baipereki/baithapi ba tshwanelwa ke go tlhotlhomisa gore a bona le badiredi ba bona ba nonofetse:
Go ka dirana le mere e e riling
Go ka dirisa dikgweedisi tse di etsang metšhine ya dipolašeboto, dihopara le digopalerole
Mo mabakeng mangwe bathapi le baipereki ba tshwanetlwa ke go tlamela badiri ditlamelwana tsa maitshireletso mme ba netefatse gore ba a di dirisa
Pego ya malwetse a a tsalegang mo madirelong
Malwetse mangwe a a bakegang mo tirong a tshwanelwa ke go begelwa Lefapha la Badiri. Malwetse a go nna jalo a ka go tsena fa o dirana le:
Diphologolo: Malwetse a sefologolo jaaka bruselosise, strepokokase, le a mangwe a a tshelwang batho ke diphologolo
Diupi: Go tsenwa ke botlhole mere ya fosforase le bromaete
Mere ya tlholego: Asma ya bodirelo e ka bakwa ke mmoko le ditshenekegi tse di dirisediwa go upa; bolwetse jwa makgwafo jwa balemirui jo bo tsalwang ke go hema menkgo ya letlhaka, leswabo kgotsa mmutele; tetanuse
Mere e mengwe: Malwetse a letlalo a a bakwang ke go dirana le metswako ya dipolaamegare
Metšhine: Thoromiso ya matsogo (HAV) e e bakwang ke tiriso ya ditlamelwana tse di etsang disaga-tšhaene
Tshedimosetso ya tlaleletso
Fa o batla tshedimosetso ya tlaleletso o ka ikgolaganya le diofisi tse di latelang tsa Lefapha la Badiri:
<fn>DOL.OhsInSchools.2011-01-10.tn.txt</fn>
Bodiredi jwa Boitekanelo le Polokego mo dikolong, ikholetšheng le diyunibesithing
Matseno
Lefelotiro le na le thotloetso e e botlhokwa mo boitekanelong le polokesego ya batho. Tsamaiso e e bokoa ya boitekanelo le polokesego mo lefelotirong e ka isa kwa malwetseng a a amanang le tiro, dikgobalo le dintsho.
Dikolo, dikholetšhe le diyunibesithi di tlhoka mafelotiro a a itekanetseng le badiri ba ba kgonang fa e le gore ba tla neelana ka ditirelo tsa boleng bo bo kwa godimo.
Go tsamaisa ka bokgoni bodiredi jwa boitekanelo le polokesego ke dintlha tsa botlhokwa go fitlhelela se.
Go neelana ka metswedi go thibelela batho go lwatswa ke tiro, kana go se nne teng mo lefelotirong ka mabaka a boitekanelo, le go gatelela tsosoloso le go busetsa batho go dira go ka tswela bathapi le badiri mmogo mosola.
Go gorosa ditshiamelo tse re tshwanetse go tlhola mafelotiro foo boitekanelo le polokesego di godisiwang le go sirelediwa.
Ke molao ofe o o dirang?
Molao, 1993 wa Bodiredi jwa Boitekanelo le Polokesego.
Ke ka ntlha ya eng go na le molao wa boitekanelo le polokesego?
Ka ntlha ya fa boitekanelo le polokesego di le botlhokwa kwa tirong, go na le melawana e e re tlhokang rotlhe go se ipeye le ba bangwe mo kotsing. Molao o teng gape foo go sireletsa setšhaba mo dikotsing tsa lefelotiro.
A molao wa boitekanelo le polokesego o a dira mo go nna?
Ee, o dira kwa dikolong, dikholetšheng le diyunibesething tsotlhe.
Ke mang yo o susumetsang molao wa boitekanelo le polokesego?
Batlhatlhobi go tswa go Lefapha la Badiri.
Batlhatlhobi ba susumetsa jang molao?
Ba etela mafelotiro go tlhola gore a batho ba itshegetsa ka melawana. Ba batlisisa dikotsi le dingongorego mme segolo ba thusa bathapi le badiri go tlhaloganya se ba tlhokang go se dira.
A dikolo, dikholetšhe le diyunibesithi di tshwanetse go nna le baemedi ba boitekanelo le polokesego le dikomiti?
Mo go thapilweng badiri ba ba fetang 20, go tshwanetse go nne le kemedi ya boitekanelo le polokesego le bogolo e le nngwe ya badiri bangwe le bangwe ba le 100.
Mo go tlhomilweng kemedi e e fetang nngwe, go tshwanetse go nne le komiti ya boitekanelo le polokesego.
A ditiragalo di tshwanetse go begiwa?
Ditiragalo dingwe tse di diragalang mo dikolong, dikholetšheng le diyunibesithing, kana ditiro tsa thuto kwa ntle ga sekolo, di tshwanetse go begiwa go Motsamaisi Phetisi wa Porofensi mo porofensing ya gago. Bona lenane la dinomoro tsa kgolagano.
O ka bona dintlha ka botlalo mo ditiragalong tse di begegang mo dikarolong 24 le 25 tsa Molao wa Bodiredi jwa Boitekanelo le Polokesego. Ditiragalo tse di amanang le tirisodikgoka ga di begege go Motsamaisi Phetisi wa Porofensi.
Ke mofuta ofe wa dikotsi o o ka nnang teng mo mafelong a dikolo, dikholetšhe le
diyunibesithi?
Mofuta wa dikotsi o ka tsenyeletsa tse di latelang:
Boalo bo bo relelang kana ditsela tsa go tsamaya
Dikotsi tse di teripang (digang)
Matlhabaphefo a a thubegileng
Ditshwara mabone tse di wang le seling
Lefelo botshamekelo le le sa bolokesegang
Diteko tsa khemikhale tse di sa laolegeng
Dilaola motlakase tse di bulegileng di sa sirelediwa
Direpodi tse di robegileng kana di senyegile
Metšhine e e tsamayang jaaka wa sesega bojang.
Dikhabinete tse di bulegileng
Go imetswa ga disokete tsa motlakase
Go rwalwa ga dilo tse di bokete
Go se nne teng ga lebone la tshoganyetso
Dikgoro tse di lelemelang tse di sa bolokesegang
Ditulo tse di robegileng
Tlhagisetso kwa dikumong tse di amanang le asebesetose.
Ke tshwanetse go dira eng ka dikotsi tse?
Fale o lemogile dikotsi tse di kgonegang, o tshwanetse go fedisa kana go fokotsa dikotsi. Fa go sa kgonege go di fedisa, o tshwanetse go tlhomamisa dikgato tsa tlhokomediso go sireletsa batho kgatlhanong le dikotsi tse.
Thuso go tswa motlhatlhobing
Batlhatlhobi ba ka tlhaelediwa kwa diofising tse di latelang tsa Lefapha la Badiri.
<fn>DOL.OhsInSmallBusinesses.2011-01-10.tn.txt</fn>
Boitekanelo le Polokesego mo dikgwebopotlaneng
Bodiredi jwa boitekanelo le polokesego ke eng?
Ke go thibela dikgobalo mo tirong kana go tlhomamisa gore badiri gaba tsenwe ke malwetse le go tlamela bodirelo jo bo kgotsofatsang.
Boitekanelo le polokesego tsa batho di sireleditswe jang?
Go na le melawana e re e tlhokang rotlhe gore re se ipeye kana go baya ba bangwe mo kotsing. Molao o teng gape go sireletsa setšhaba mo dikotsing tsa lefelotiro.
A melao ya boitekanelo le polokesego e dira kwa dikgwebong tse di potlana?
Ee, melao ya boitekanelo le polokesego e dira kwa dikgwebong tsotlhe go sa nyatswe bonnye. E dira le kwa bathong ba ba ithapileng gape.
Ke molao ofe o o dirang?
Molao wa Bodiredi jwa Boitekanelo le Polokesego, No. 85 wa 1993.
Ke mang yo o ikarabelelang tsweletso le kgapeletso ya melao ya boitekanelo le polokesego?
Lefapha la Bodiri le ikarabelela tsweletso ya melao ya boitekanelo le polokesego mo Aforika Borwa. Batlhatlhobi ba tlhomilwe ke Lefapha la Bodiri go gapeletsa gore melao ya boitekanelo le polokesego e tsewa tsia.
Batlhatlhobi ba dira eng?
Ba etela mafelo bodirelo le go tlhola gore batho ba itshegeditse ka melawana. Ba batlisisa ditiragalo le dingongorego. Ba go thusa gape gore o tlhaloganye se o tlhokang go se dira. Ba gapeletsa tshegetso ya melawana fa go na le ikgatholoso e e masisi.
Go tshwanetse go diriwe eng fa kgobalo e tlhagile kwa tirong?
Mothapi kana motho yo o ithapileng o tshwanetse go bega ditiragalo go Lefapha la Bodiri. Ditiragalo di tshwanetse go begiwa ka bonako, segolo fa di le masisi, kana mo malatsing a le supa.
A o bone gore boitekanelo le polokesego di nne ka fa tlase ga taolo mo lefelo bodirelong la gago?
Go baya dilo mo mannong go laola dikotsi kwa lefelotirong, Tshekatsheko ya Kotsi e tshwanetse go dirwa go bona tshedimosetso ka dikotsi tse di golaganngwang le lefelotiro. Dikgato tse di utlwalang di ka bewa mo mannong go laola dikotsi.
Tshekatsheko ya kotsi ke eng?
Ke tlhatlhobo e e tlhoko ya se se mo lefelotirong la gago se se ka tlholang kotsi e e kgonegang mo bathong.
Ke dikotsi dife le dikgobalo tse di ka bonwang kwa lefelongtiro?
Go na le palo ya dikotsi tse di ka fitlhelwang kwa tirong mme tse di latelang ke dikao di le mmalwa tsa dikotsi tse di kgonegang :
• Go relela kana go kgopega kwa tirong. Seno ke
sebakwa se se tlwaelegileng sa dikgobalo se se diragalang mo mefuteng yotlhe ya mafelo bodirelo
• Dikhemikhale
• Go wa go tswa bogodimong sekao: dillere
• Letsapa, metsipogo le ditlhabi, segolo ka ntlha ya go tshwara ka diatla ka go tshegetsa merwalo e e boima ka matsogo kana kgatelelo ya mmele
• Modumo
• Tshikinyego, segolo fao batho ba dirang ka didirisiwa tse di tshwarwang ka matsogo
• Motlakase kwa tirong
• Melelo
Mothapi kana motho yo o ithapileng o na le maikarabelo go tlhomamisa gore ga go motho yo o gobetseng kana a amilwe ke ditiro tse di diragalang kwa lefelotirong.
Badiri kwa lefelongtiro ba tshwanetse gape go tlhomamisa gore ga go motho yo o gobalang ka ntlha ya botlhaswa jwa bona kana tlhokego e e bonolo ya tirisanommogo le mothapi.
Lefapha la Bodiri le ka
tlhaelediwa kwa diofising tse
di latelang:
<fn>DOL.Silicosis.2010-11-30.tn.txt</fn>
13. SILICOSIS/SETSWANA/SHOLE
SE BADIRI BA TSHWANELWANG KE GO SE ITSE
KA GA SILIKHOSISE
O itse go le kanakang mabapi le Silikhosise?
Silikhosise ke bolwetse jwa makgwafo jo bo kotsi, jo bo golafatsang, jo bo sa phekolegeng, jo bo ka bakang le loso. Bo bakwa ke fa motho a ka gopa/gabola dikristale tse di hemegang tsa silikha. Silikha ke popikgolo ya manya a motlhaba, majwe le diminerale.
Goreng go gopa/gabola lorole lwa silikha go le kotsi go le kanakana?
Go angwa ke lorole lo lo nang le ditšhagarana tse ditshesatshesanyane tsa silikha go ka baka gore go nne le lothanyana lo lo ipopang mo makgwafong, mme lo itse makgwafo go gopa oksijene ya mowa o re o hemang. Batho ba silikhosise ya bona e setseng e gaketse thata, ba ka tsenwa ke fibrosise e e bogalegale mme ba bolawa ke go hupelwa kgotsa go ema pelo. Batho ba ba berekelang mo loroleng lwa silikha, kgotsa ba ba setseng ba tsenwe ke silikhosise, ba mo kotsing ya go tsenwa ke TB (thubakolosise) ya makgwafo. Silikhosise e e kopaneng le TB, kgotsa yona silikha-thubakolosise, ke yona mmaki yo mogolo wa dintsho mo bathong ba ba amilweng ke silikha lobaka lo loleele.
Go tsenwa ke lorole lwa silikha go diragalela kae?
Lorole lwa silikha lo tlholega fa go silwa majwe, motlhaba le konkoreite go nna tšhagarana e tshesane. Go phaphantshiwa ga motlhaba ke nngwe ya dilo tse di dikwetsa bogolo, gonne go dira gore silikha e tlale mo moweng. Go feela kgotsa tlheka motlhaba o o omileng kgotsa konkoreite, go phepafatsa boago ka mowa wa mokatelo go ka kuisa lorole lo lo boitshegang
[Silikha e thothwa ka makokoko mme e tshelwe mo ditankeng gore e tle e dirisiwe mo tlhagisong ya dikuno]
Modiri o tlaa itse jang gore o mo kwetseng ya go tsenwa ke silikhosise?
Badiri botlhe ba ba berekelang mo tikologong e e lorole, mo go tletseng lorole lwa silikha teng, ba ka tsenwa ke silikhosise bonolo. Silikhosise e tsena motho le go mo gakalela ka bonako fa fela a ntse a amiwa ke lorole lwa silikha (Silikhosise e e bogale), kgotsa e mo tsena ka lobelo (Silikhosise e e tlhaga), kgotsa emo tsene e mo iketletse (Silikhosise e e senyeme). Gape e ka nna ya tlhakatlhakanela pele fa e kopana le fibrosise e e boitshegang kgotsa TB.
Ke mefuta efe ya madirelo e e atisang go tlala lorole lwa silikha?
Mefuta e e latelang ya madirelo ga se yona fela e ntseng jalo, mme go le gantsi ke yona e leng kwetsakgolo ntlheng ya silikha:
Indasteri nngwe le nngwe e e phaphantshang motlhaba kgotsa e rutholola dire tse dingwe tse di nang le silikha fa go kgobolwa pente kgotsa ruse mo meagong le ditanka tsa metale, kgotsa serame mo digalase
Mo meepong le mo dikwaring, mo go epiwang granite kgotsa majwe a motlhaba
Mo Indastering yaBotlhamaganyi e e diranang le go phaphantsha motlhaba, go fata ditonele, go gwaya majwe, go touta dihamore, le go dirisa metšhini go gaila maalo a a tletseng silikha
Mabopelo a metale, phaphantsho ya motlhaba, maruthololo a dire, mabetlelo le magailelo a metale
Mo majwe le granite di segwang, di sagiwang, di kebetlwang, di gailwang kgotsa di gotlhiwang teng
Madirelo a dibenyane
Madirelo a galase
Lephata la Temothuo le le fisang matlakala a dijalo
Maagelo a dikepe
Ralawei (Ditereneng)
Madirelo a disepa le ditlhatswi
[Lerole la bodirelo jo le bonala sentle le mo senepeng, e bile le setlhefatsa le ditshwantsho]
Ke ditshupo dife tse di lemosang kgonagalo ya go silikhosise?
Silikhosise e kgona go tshwara motho dingwaga e sa lemosege; e ka nna 15 dingwaga kgotsa go feta, fa e le senyeme mme e sa tlhakatlhakana. Modiri yo o amiwang ke silikha mme a na le TB a ka tswa a tshwerwe ke silikhosise gape. Silikhosise fa e ntse e tota kgotsa e tlhakatlhakana (jaaka fa e kopane le TB), e ka lemogiwa ka ditshupo tse di latelang:
Kgotlholo e e bogale
Go felelwafelelwa ke mowa
Letsapa
Go tlhoka keletso ya dijo
Letshoroma
Ditlhabi tsa mafatlha
O ka itse jang gore o na le silikhosise?
Fa o ikitse o berekela mo go tletseng lerole la silikha, kgotsa o itse o tsenwe ke lerole leo, eya tleliniking kgotsa kokelong, kgotsa o bonane le ngaka e e nang le maitemogelo ka malwetse a madirelo. Tlhatlhobo ya kalafi e o e newang e tshwanetse go akaretsa histori ya gago ya kwa bodirelong, le diekserei tsa mafatlha, le teko ya makgawafo, go tlhotlhomisa fa o ka ne o tsenwe ke silikhosise.
[Silikhosise e ka thibelwa ka go tsaya magato a go fokotsa selekanyo sa lerole la silikha]
[Lengwe la mafelo a a kotsikotsi ntlheng ya go atelwa ke lerole la silikha, ke Indasteri ya Botlhamaganyi e e diranang le go phaphantsha motlhaba, go fata ditonele, go gwaya majwe, go touta dihamore, le go dirisa metšhini go gaila maalo a a tletseng silikha]
O ka dirang go thibela silikhosise?
Magato a a latelang a ka dirisiwa go thibela silikhosise mo bodirelong:
Thibelo ya kgalantlheng
Magato a a latelang a ka thibela silikhosise mo bodirelong:
Netefatsa gore maranyane a boenjenere le botlhabisaphefo jwa go tlosa lerole mo bodirelong ke jwa maemo a a lolameng
Tsaya magato a go fokotsa selekanyo sa lerole mo bodirelong
Fokotsa kotsinya go tsenwa ke lerole ka go kgatsha boalo ka metsi fa go kgonegang teng, le ka go netefatsa gore maalo otlhe a a phepafadiwa go tlosiwa lerole
Mo dikarolong tsa bodirelo tse di lerole, badiri ba tshwanetse go rwala dihemisi tse di maleba ka dinako tsotlhe
Tsenela mananeo a dikatiso tse di mabapi le thibelo ya silikhosise
Thibelo ya bobeding/kgalapeding
Dira gore mothapi waeno a rulaganye ditlhatlhobo tsa kalafi.
O ka ya kae fa o ka tsenwa ke silikhosise, kgotsa TB ya silikha, kgotsa kankere ya makgwafo ya silikha, e le malwetse a a go tseneng o le mo bodirelong?
Ikopanye le Kantoro ya Profense ya Lefapha la Badiri e e gaufi nao, o kope kgakololo mabapi le ikopela phimolakeledi/ditshuiso tsa Sekgwama sa Ditshuiso
O ka dira jang go bona tshedimosetso e nngwe gape ka ga Silikhosise
Ikopanye le kantoro e e gaufi nao ya Lefapha la Badiri, kgotsa o etele websaete ya Lefapha mo go www.labour.gov.za
[Apara dihemisi ka dinako tsotlhe mo bodirelong]
<fn>DOL.WhatEveryWorkerShouldKnow.2011-01-10.tn.txt</fn>
Se modiri mongwe le mongwe le mothapi a tshwanetseng a se itse ka boitekanelo le pabalasego mo lefelong la tiro
Kaedi e, e kwadilwe go ya ka dikgatlhegelo tsa boitekanelo le pabalasego ya badiri mo Aforika Borwa. E ikemiseditse go tlhalosetsa bannileseabe botlhe mo makaleng a Aforika Borwa a ditiro tsa boitekanelo le tsa pabalasego Molao ka mareo a a bonolo.
Seabe sa batlhatlhobi ba boitekanelo le pabalasego ya mo ditirong ba Lefapha la Badiri se a tlhalosiwa. Ditiro le ditshwanelo tsa badiri tse molao o ba di rebolelang di a tlhalosiwa. Diabe le maikarabelo a bathapi, batlhami, baakanyetsi, baromelateng, batlamedi le barekisi a go netefatsa boitekanelo le pabalasego ya badiri a tlhagisiwa. Mo bofelong ditiro tsa baemedi le dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di a tlhaloswa.
Motlhankedi-motsamaisimogolo mongwe le mongwe go ya ka fa go kgonegang ka teng o tla netefatsa go re ditiro tsa badiri ba gagwe di diriwa ka tshwanelo jaaka di supiwa mo Molaong o
Molao wa Boitekanelo le Pabalasego ya mo Tirong wa 1993, o batla go re mothapi a tlhagise le go tshegetsa go ya ka fa go kgonegang ka teng tikologo e e bolokesegilng ya tiro e e senang kotsi mo boitekanelong jwa badiri. Se se tlhalosa go re bathapi ba tshwanetse ba netefatsa go re lefelo la tiro le gololesegile mo dilong tse di kotsi jaaka bensini, tleloraete, ditshedinnye, dilo, ditlamelo, didirisiwa, ditsamaiso tse di ka bakang kgobalo, tshenyo kgotsa bolwetse. Fa seno se sa kgonege, mothapi o tshwanetse a itsise badiri ka dikotsi tse, ka moo di ka thibelwang ka gona le ka moo o ka dirang ka pabalasego ka gona le go rebola dikgato tse dingwe tsa tshireletso go re lefelo la tiro e nne le le babalesegileng.
Le fa go le jalo, ga go solofelwe go re e nne mothapi fela yo a rwalang maikarabelo a boitekanelo le pabalasego. Molao o ikaegile mo motheong wa go re dikotsi mo lefelong la tiro di tshwanetse tsa rarabololwa ka kgokagano le tirisano magareng ga badiri le mothapi. Badiri le mothapi ba tshwanetse ba arogana maikarabelo a boitekanelo le pabalasego mo lefelong la tiro. Makala ka bobedi a tshwanetse a supa dikotsi le go tsweletsa dikgato tsa taolo go dira go re lefelo la tiro le babalesege. Ka mokgwa o, mothapi le badiri ba amega mo tsamaisong eo mo go yona baemedi ba boitekanelo le ba pabalasego ba ka tlhatlhobang lefelo la tiro gangwe le gape mme ba begele komiti ya boitekanelo le pabalasego eo mo letlhakoreng la yona, e ka neelang mothapi dikatlanegiso.
Go netefatsa go re tsamaiso e a dira, modiri mongwe le mongwe o tshwanetse a itse ditshwanelo tsa gagwe le ditiro jaaka di tlhagisiwa mo Molaong.
Molao le Melawana
Molao o o itsegeng ka Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong wa 1993 (Molao wa bo 85 wa 1993) o bopilwe ke dikarolo di le 50 tse di amogetsweng ke Palamente. Maikaelelo a Molao o ke go tlamela batho ka boitekanelo le pabalasego mo tirong kgotsa tebang le tiriso ya polante le matšhini. Go ya pele o dira tlamelo ya go sireletsa batho ba ba seng mo tirong mo dikotsing tse di tswang kgotsa tsa ditiro tsa batho ba ba mo tirong.
Melawana e e farologaneng ya ditlhogo tse di rileng e phasaladiwa ke Lefapha la Badiri nako le nako go ya ka Molao.
Molao le Melawana e ka rekiwa go tswa kwa Bagatising ba Mmuso ka sebopego sa Kuranta ya Mmuso/Kasete kgotsa ka sebopego se se tshwaragantsweng go tswa mo baphasalatsing ba ba farologaneng.
Lefapha la badiri
Bokaedimogolo jwa Boitekanelo le Pabalasego ya mo Tirong
Molao wa Boitekanelo le Pabalasego ya mo Tirong o tsamaisiwa ke Mokaedimogolo wa Boitekanelo le Pabalasego ya mo tirong wa Lefapha la Badiri
Go re go netefadiwe boitekanelo le pabalasego ya badiri go tlhomilwe batlhankedi ba porofense mo diporofenseng tsotlhe. Go fitlha fa, batlhatlhobi ba boitekanelo le pabalasego go tswa mo diofising tse tsa diporofense ba dira ditlhatlhobo le dipatlisiso mo mafelong a ditiro.
Motlhatlhobi wa Lefapha la Badiri mo nakong ya tlhatlhobo o ne a fitlhela silintara ya gase e eme fela go na le go re e ka bo e gokeletswe mo lebotaneng kgotsa mo pilareng.
Ditlhatlhobo
Ka tlwaelo ditlhatlhobo di a rulaganngwa go ya ka dipalopalo tsa kotsi, go nna teng ga dilo tse di kotsi jaaka tiriso ya bensini mo matlhatswetsong kgotsa tiriso ya dimatšhini tse di kotsi mo lefelong la tiro. Ditlhatlhobo tse di sa rulaganngwang mo letlhakoreng le lengwe di diriwa ka tlwaelo go tswa mo dikopong kgotsa mo dingongoregong tsa badiri, bathapi kgotsa ditokololo tsa setshaba. Dingongorego tse kgotsa dikopo di tsholwa mo sephiring.
Dithata tsa batlhatlhobi
Fa motlhatlhobi a fitlhela maemo a a kotsi kgotsa a a maswe mo lefelong la tiro, a ka nne a tlhomela mothapi ditlhokego ka ditsela tse di latelang:
• Kitsiso ya thibelo
Mo lebakeng la matshosetsi a kotsi, motlhatlhobi a ka thibela kgato e e rileng, tiro kgotsa tiriso ya matšhini kgotsa sediriswa ka tiriso ya kitsiso ya thibelo.
Ga go motho yo a tshwanetseng a kgathologa diteng tsa kitsiso ya go nna jalo mme tiragatso ya yona e tshwanetse ya diragala ka bonako.
• Kitsiso ya tlolo
Fa tshiamelo ya molawana e tlotswe, motlhatlhobi a ka nne a naya badiri kgotsa mothapi kitsiso ya tlolo. Tlolo ya Molao e ka baka tshekiso ya ka bonako, mme mo lebakeng la tlolo ya molawana, mothapi a ka newa tshono ya go siamisa tlolo mo nakong e e tlhomilweng e e totobaditsweng mo kitsisong mme ka tlwaelo ke malatsi a le 60.
• Kitsiso ya tokafatso
Fa dikgato tsa boitekanelo le pabalesego tse mothapi a di dirileng di sa kgotsofatse tshireletso ya boitekanelo le pabalasego ya badiri, motlhatlhobi a ka batla go re mothapi a tlhome dikgato tse di tshwanetseng thata. Kitsiso ya tokafatso e e tlhalosang dikgato tsa paakanyo jaanong e newa mothapi.
Batlhatlhobi ba lefapha ba tlhatlhobile kgosomano ya Letsibogo la Coega kwa go suleng batho ba le 2 mme ga gobala ba le 23.
Dithata tse dingwe
Go kgontsha motlhatlhobi go dira tiro ya gagwe, a ka nne a tsena mo lefelong lengwe le lengwe la tiro kgotsa moago o mo go ona go dirisiwang dimatšhini kgotsa dilo tse di kotsi mme a botsolotsa kgotsa a naya batho taelo go tlhagelela fa pele ga gagwe. Motlhatlhobi a ka kopa go re a fiwe lekwalo lengwe le lengwe, a batlisise le go dira dikgatiso tsa lekwalo leo le go batla tshedimosetso ka sengwe le sengwe se se kwadilweng mo lekwalong la go nna jalo.
Motlhatlhobi a ka tlhatlhoba gape maemo mangwe le mangwe kgotsa selo le go tsaya dikao tsa sona, le go gapa selo sengwe le sengwe se e ka nnang bosupi.
Ela tlhoko: Dithata tse di umakilweng fa godimo tsa batlhatlhobi ga di a felela. Motho mongwe le mongwe yo a sa dumalelaneng le nngwe le nngwe ya ditshwetso tse di tserweng ke motlhatlhobi a ka nne a dira boikuelo ba tshwetso eo ka go kwalela Chief Inspector,
Occupational Health and Safety, Department of Labour, Private Bag X117, Pretoria, 0001 .
Ditiro tsa kakaretso tsa bathapi tebang le badiri
Mothapi o tshwanetse a dira eng go netefatsa go re tikologo ya tiro e babalesegile le go tlhoka dikotsi tsa boitekanelo jwa badiri ba gagwe?
Mothapi o tshwanetse a rebola le go tlamela didirisiwa tsotlhe tse di botlhokwa mo go direng tiro, mme ditsamaiso tsotlhe di tshwanetse tsa diriwa mo maemo a tiro a ka se ameng boitekanelo le pabalasego ya badiri. Pele didirisiwa tsa tshireletso ya sebele di ka dirisiwa, mothapi o tshwanetse go leka pele go tlosa kgotsa go fokotsa kotsi nngwe le nngwe ya boitekanelo le pabalasego ya badiri ba gagwe. Ke fela fa e le go re seno ga se kgonege fa go tshwanetseng ga dirisiwa didirisiwa tsa tshireletso.
Mothapi o tshwanetse a tsaya dikgato go sireletsa boitekanelo le pabalasego ya badiri ba gagwe kgatlhanong le dikotsi tse di bakegang go tswa mo tlhagisong, tlhamaganyong, tirisong, tshwarong, polokong kgotsa tsamaisong ya dilo kgotsa dimateriale, ka mantswe a mangwe, sengwe le sengwe se badiri ba ka golaganang le sona mo tirong.
Go netefatsa go re ditiro tse di a diragatswa, mothapi o tshwanetse a:
• supa kgonagalo ya dikotsi tse di ka tswang di le teng fa tiro e diriwa, sengwe se tlhagisiwa, tlhamaganngwa, se dirisiwa, se bolokiwa kgotsa se tsamaisiwa le sedirisiwa sengwe le sengwe se se dirisiwang
• tlhoma dikgato tsa tlhokomelo tse di tlhokegang go sireletsa badiri ba gagwe kgatlhanong le dikotsi tse di sa supiwang le go rebola mekgwa ya go diragatsa dikgato tse tsa tlhokomelo
• rebola tshedimosetso e e tlhokegang, ditaelo, katiso le tlhokomelo le go ela tlhoko bokgoni jo badiri ba nang le bona. Ka mantswe a mangwe, se ba ka se dirang le se ba sa tshwanelang go se dira
• go se letle ope go tswelelapele ka tiro nngwe le nngwe ntle le fa e le go re dikgato tse di tlhokegang tsa tlhokomelo di dirilwe
• tsaya dikgato go netefatsa go re motho mongwe le mongwe yo o ka fa tlase ga taolo ya gagwe o latela ditlhokego tsa Molao
• diragatsa dikgato tse di tlhokegang tsa taolo mo kgatlhegelong ya boitekanelo le pabalasego.
• bona go re tiro e e diriwang le didirisiwa tse di dirisiwang di ka fa tlase ga tlhokomelo ya kakaretso ya modiri yo a katiseditsweng go tlhaloganya dikotsi tse di golaganngwang le tiro
• modiri wa go nna jalo o tshwanetse a netefatsa go re dikgato tsa tlhokomelo di a diragatswa le go tlamelwa.
Badiri botlhe ba na le tshwanelo ya go itsisiwe
Diaparo tsa tshireletso di aparwa fela ke batho ba le babedi mme motho wa boraro o dira mo go yona tikologo eo kwa ntle ga maseke wa go sireletsa nko ya gagwe.
Mothapi o tshwanetse a bona go re modiri mongwe le mongwe o sedimoseditswe le go tlhaloganya sentle dikotsi tsa boitekanelo le pabalasego tsa tiro nngwe le nngwe e e diriwang, sengwe le sengwe se se tlhagisiwang, tlhamiwang, dirisiwang, bolokiwang, tshwariwang kgotsa se se tsamaisiwang, le sedirisiwa sengwe le sengwe, kgotsa matshini o o dirisiwang. Mothapi o tshwanetse a tlhagisa tshedimosetso ya dikgato tsa tlhokomelo kgatlhanong le dikotsi tse.
Mothapi o tshwanetse a itsise baemedi ba boitekanelo le pabalasego fa motlhatlhobi a mo itsise ka tlhatlhobo le dipatlisiso tse di tla diriwang mo lefelong. Mothapi o tshwanetse a itsise gape baemedi ba boitekanelo le ba pabalasego ka kopo nngwe le nngwe e e dirilweng ya kgololosego kgotsa kgololosego nngwe le nngwe e a e filweng go ya ka Molao. Kgololosego e raya go gololwa mo ditshiamelong dingwe tsa Molao, melawana, dikitsiso kgotsa ditaelo tse di dirilweng go ya ka Molao.
Mothapi o tshwanetse a itsise ka bonako jo bo kgonagalang baemedi ba boitekanelo le pabalasego ka tlhagelelo ya tiragalo mo lefelong la tiro. Tiragalo ke seo se diragalang mo lefelong la tiro seo motho a swang mo go sona, a gobalang kgotsa a lwalang. Gape ke go tshologa ga khemikale e e kotsi, sekao, fa formaldehyde e dutla mo tankeng ( kumo ya khemikale e e dirisiwang mo madirelong ) ka ntlha ya belefe e e phoso, kgotsa fa matšhini o tswa mo taolong mme o sa bolaye kgotsa go gobatsa mongwe.
Sireletsa mmele wa gago ka go apara mo dinakong tsotlhe diaparo tse di tshwanetseng tsa tshireletso ya tlhogo, diatla, mmele le maoto, jalo le jalo.
Ditiro tsa kakaretso tsa batlhami, baakanyetsi, baromelateng, barekisi kgotsa batlamedi tebang le tiriso ya dilo le dimateriale mo tirong
Dilo
Batlhami, baakanyetsi, baromelateng, barekisi le batlamedi ba tshwanetse ba netefatsa go re:
• Dilo tsa bona di babalesegile mme ga di na kotsi mo boitekanelong le go diragatsa ditlhokego tsotlhe tse di tlhomilweng.
• Fa sepopego kgotsa selo se tlhongwa mo lefelong lengwe le lengwe, e tshwanetse ya nna ka mokgwa o o ka se bakeng maemo a a sa babalesegang kgotsa kotsi ya boitekanelo.
Dimateriale
Silintara ya gase e e thuntshetsng ka ntlha ya molelo.
Batlhami, baakanyetsi, baromelateng, barekisi le batlamedi ba dimateriale dingwe le dingwe ba tshwanetse ba netefatsa go re:
• dimateriale tsa go nna jalo di babalesegile mme ga di na kotsi mo boitekanelong fa di dirisiwa ka tshwanelo
• tshedimosetso e teng mo -
- tirisong ya materiale mo tirong
- boitekanelong le kotsi ya pabalesego e e golaganngwang le materiale
- maemong a a tlhokegang go netefatsa go re materiale o tla babalesega kwa ntle ga go nna le kotsi mo boitekanelong fa o dirisiwa ka tshwanelo
- ditsamaisong fa go ka diragala kotsi.
Fa motho yo a rekiseditsweng selo kgotsa materiale kgotsa a tlametswe ka ona a supa ka go kwala go re o tla tsaya dikgato tse di totobaditsweng go netefatsa go re selo kgotsa materiale se tla diragatsa ditlhokego tse di beilweng mme se tla babalesega kwa ntle ga go nna kotsi mo boitekanelong, ditiro tsa moromelateng, moakanyetsi, morekisi, motlamedi kgotsa motlhami se tla wela mo mothong yo a ikemiseditseng go tsaya dikgato tsa go nna jalo.
Ditiro tsa kakaretso tsa modiri
Sekao sa go dirisa sekhafoleding mo maemong a a sa amolesegeng gotlhelele le ka tsela e e kotsi.
Ke tiro ya modiri go:
• tlhokomela boitekanelo le pabalasego ya gagwe mmogo le ya batho ba bangwe ba ba ka amiwang ke dikgato tsa gagwe kgotsa botlhaswa ba go tsaya kgato. Se se akaretsa go tshameka mo tirong. Bontsi jwa batho ba gobetse tota le go swa ka ntlha ya go tshameka mantlwane mo tirong mme seo se tsewa e le tlolo molao e kgolo
• dirisana le mothapi fa Molao o tlhagisa tiro kgotsa ditlhokego mo modiring
• naya motlhatlhobi wa Lefapha la Badiri tshedimosetso fa e le go re a ka e batla
• tsweletsa taelo nngwe le nngwe e e mo molaong e mothapi kgotsa motho yo a filweng dithata a e nayang tebang le boitekanelo le pabalasego
• diragatsa melawana le ditsamaiso tse mothapi a di mo nayang
• apara diaparo tse di tlhaotsweng tsa pabalasego kgotsa go dirisa sedirisiwa sa pabalasego se se tlhaotsweng fa se tlhokegang teng
• bega maemo a a sa babalesegang le a a sa itekanelang ka bonako kwa mothaping kgotsa kwa moemeding wa boitekanelo le pabalasego
• Fa a amegile mo tiragalong e e ka amang boitekanelo jwa gagwe kgotsa ya baka kgobalo o tshwanetse a bega tiragalo eo kwa mothaping, motho yo a filweng dithata kgotsa moemedi wa boitekanelo le pabalasego ka bonakonako, mme seo se tshwanetse sa bo se dirilwe pele ga bokhutlo ba nako ya go dira.
Ditshwanelo tsa modiri
Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo tirong o atolositse ditshwanelo tsa badiri go akaretsa tse di latelang:
Tshwanelo ya tshedimosetso
Modiri o tshwanetse a fitlhelela -
• Molao wa Boitekanelo le Pabalasego ya mo Tirong le Melawana
• melawana ya boitekanelo le pabalesego le ditsamaiso tsa lefelo la tiro
• maemo a boitekanelo le pabalasego a mothapi a tshwanetseng a a tshola mo lefelong la tiro.
Modiri a ka kopa mothapi go mo itsise ka -
• dikotsi tsa boitekanelo le pabalasego mo lefelong la tiro
• dikgato tsa tlhokomelo tse di tshwanetseng tsa tsewa
• ditsamaiso tse di tshwanetseng go latelwa fa modiri a golagana le dilo tse di kotsi mo boitekanelong.
Modiri a ka kopa go re ngaka ya gagwe ya kalafi ya poraefete e batlisise direkoto tsa gagwe tsa kalafo le kamego.
Fa modiri e le moemedi wa boitekanelo le pabalasego, a ka batlisisa le go tshwaela ka go kwala ka tshekatsheko ya kamego le pegelo ya kelotlhoko.
Tshwanelo ya go nna le seabe mo tlhatlhobong
Fa modiri e le moemedi wa boitekanelo le pabalasego a ka nne a pata motlhatlhobi wa boitekanelo le pabalasego go tswa Lefapheng la Badiri mo nakong ya tlhatlhobo ya lefelo la tiro le go araba dipotso dingwe le dingwe tse motlhatlhobi a ka di botsang.
Tshwanelo ya go tshwaela mo molaong le go tlhagisa dintlha
Modiri a ka tshwaela kgotsa a tlhagisa dintlha mo molaong mongwe le mongwe kgotsa maemo a pabalasego a a phasaladitsweng go ya ka Molao wa Boitekanelo le Pabalasego ya mo Tirong.
Tshwanelo ya go se gatelelwe
Mothapi a ka se kobe modiri mo tirelong ya gagwe, go fokotsa moputso wa modiri kgotsa go fokotsa maemo a tiro a modiri ka ntlha ya-
• modiri o file mongwe yo a filweng maikarabelo a tiragatso ya Molao wa Boitekanelo le Pabalesego tshedimosetso e e batliwang go tswa mo go ene go ya ka Molao
• modiri o diragaditse kitsiso e e mo molaong (sekao, thibelo, kitsiso ya tlolo, jalo le jalo)
• modiri o dirile sengwe se go ya ka Molao se neng se tshwanetse sa diriwa
• modiri ga a dira sengwe se se ileditsweng go ya ka Molao
• modiri o file bopaki mo Kgotleng ya Badiri kgotsa Kgotla ya Molao mo mererong e e amanang le boitekanelo le pabalasego.
Tshwanelo ya go ikuela
Go baka kgonagalo ya maemo a a kotsi mo ntlheng ya dipolaka tse pedi mme e seng tse tlhano jaaka mo setshwantshong.
Modiri a ka dira boikuelo kgatlhanong le tshwetso ya motlhatlhobi. Boikuelo bo tshwanetse ba lebisiwa ka go kwala go Chief Inspector, Occupational Health and Safety, Department of Labour, Private Bag X117, Pretoria, 0001.
Maikarabelo a go se kgoreletse kgotsa go dirisa selo botlhaswa.
Ga go ope yo a tshwanetseng a kgoreletsa kgotsa go dirisa selo botlhaswa se se rebotsweng mo kgatlhagelong ya boitekanelo le pabalasego. Jaaka sekao, motho ga a tshwanela go tlosa sesireletsi sa pabalasego mo matšhining le go dirisa matšhini kgotsa go letla mongwe go o dirisa ntle le sesireletsi sa go nna jalo.
Baemedi ba boitekanelo le pabalesego
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ke bo mang?
Ke badiri ba leruri ba ba supilweng kgotsa ba ba kgethilweng le go newa dithata ke mothapi ka go kwala morago ga go re mothapi le badiri ba buisane le go fitlhelela tumalelano ya go re ke bo mang ba ba tla nnang baemedi ba boitekanelo le pabalasego. Ba tshwanetse ba itse mabaka le maemo mo karolong eo ya lefelo la tiro le ba le tlhophetsweng.
Go tshwanetse ga fitlhelelwa le tumalelano mo pakeng ya ofisi le ditiro tsa moemedi wa boitekanelo le pabalasego mme seo se tshwanetse sa siamisiwa gareng ga mothapi le badiri.
Go tlhatlhaganngwa ga materiale go tshwanetse ga diriwa ka mokgwa o o ka se bakeng kotsi ya modiri mongwe le mongwe.
Ke baemedi ba le ba kae ba boitekanelo le pabalesego ba ba tshwanetseng go tlhophiwa?
Moemedi a le mongwe wa boitekanelo le pabalasego o tshwanetse a tlhomelwa lefelo lengwe le lengwe la tiro le le bopilweng ke badiri ba le 20 kgotsa go feta. Ka ntlha ya moo fa go thapilwe badiri fela ba le 19 ga go tlhokege go re go tlhomiwe moemedi.
Mo lebakeng la mabenkele le diofisi go tshwanetse ga tlhomiwa moemedi a le mongwe mo badiring ba le 100 kgotsa karolo ya bona.
Sekao, moemedi a le mongwe o tshwanetse a tlhomiwa mo tiragalong ya badiri ba le 21 go fitlha ba le 100. Baemedi ba le babedi ba tshwanetse ba tlhomiwa fa go thapilweng badiri ba le 101 go fitlha go ba le 200.
Mo lebakeng la mafelo a mangwe a tiro, moemedi a le mongwe o tshwanetse a tlhomiwa mo badiring bangwe le bangwe ba le 50 kgotsa karolo ya bona. Sekao, moemedi a le mongwe o tshwanetse a tlhomiwa mo lebakeng la badiri ba le 21 go ya go ba le 50. Baemedi ba le babedi ba tshwanetse ba tlhomiwa fa go thapilweng badiri ba le 51 go ya go ba le 100.
Go ya ka mabaka, motlhatlhobi a ka batla go tlhomiwa ga baemedi ba le ba ntsi, tota le mo lebakeng la fa palo ya badiri e le kwa tlase ga 20. Sekao, sebopego sa polante se ka nna sa maemo ao mo go ona moemedi a le mongwe fela a ka se lekaneng badiri ba le 50. Motlhatlhobi a ka nne a tlhoka go tlhomiwa ga baemedi ba ba ntsi. Le fa go le jalo, fa mothapi le badiri ba dumela go ka nne ga tlhomiwa palo ya baemedi e e fetang e e laetsweng.
Baemedi ba boitekanelo le ba pabalasego ba tshwanetse ba tlhomiwa leng?
A o ntse o itse go re pabalasego ya ditsela tsa kheibole ke nngwe ya ditiro tsa mo tirong tsa motlhatlhobi wa boitekanelo le pabalasego?
Mo dikgweding di le nne morago ga go simolola ga kgwebo ya mothapi, mothapi yo a nang le badiri ba ba fetang 20, yo kgwebo ya gagwe e ntseng e dira kwa tlase ga dikgwedi di le nne ga go tlhokege go re a tlhome baemedi. Mo tiragalong, fa re naya sekao, eo mo go yona go thapiwang badiri ba setlha mo dipolaseng mme seo se baka go re palo ya badiri e fete 20 mo pakeng e e kwa tlase ga dikgwedi di le nne, go tlhomiwa ga baemedi le gona ga go tlhokege.
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ba tshwanetse ba dira leng ditiro tsa bona?
Ditiro tsotlhe tse di amanang le boemedi, tiro le katiso ya baemedi e tshwanetse ya diriwa mo diureng tsa tlwaelo tsa tiro.
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ba ka dira eng?
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ba tshwanetse ba dira tse di latelang:
• Thuno ya boitekanelo le pabalasego
Baemedi ba ka tlhatlhoba go dira ga dikgato tsa boitekanelo le pabalasego ka go dirisa dithuno tsa boitekanelo le pabalasego
• Go supa dikotsi tse di ka nnang teng
Baemedi ba ka supa dikotsi tse di ka nnang teng mo lefelong la tiro le go di bega kwa komiting ya boitekanelo le pabalasego kgotsa kwa mothaping.
• Go batlisisa ditiragalo
Baemedi mmogo le mothapi ba ka batlisisa ditiragalo kgotsa dingongorego go tswa mo badiring tse di amang boitekanelo le merero ya pabalasego le go di bega ka go kwala.
Maemo a a kotsi. Sekhafoleding ga se a golegelelwa mo kagong mme diaparo tsa tshireletso ga di a aparwa.
• Go tlhagisa dintlha
Baemedi ba ka tlhagisa dintlha tebang le pabalasego mo lefelong la tiro kwa mothaping kgotsa kwa komiting ya boitekanelo le pabalasego mme fa dintlha tseo di sa amogelwe di ka tlhagisiwa kwa motlhatlhobing.
• Ditlhatlhobo
Mo go se se amang ditlhatlhobo, baemedi ba ka:
- tlhatlhoba lefelo la tiro morago ga go itsise mothapi ka tlhatlhobo
- nna le seabe mo dipuisanong le batlhatlhobi mo lefelong la tiro le go pata batlhatlhobi mo ditlhatlhobong
- tlhatlhoba dikwalo
- ka tumelo ya mothapi wa gagwe a ka patiwa ke mogakolodi wa setegeniki mo nakong ya tlhatlhobo.
• Go tsenela dikopano tsa komiti
Baemedi ba tshwanetse ba tsenela dikopano tsa komiti ya boitekanelo le pabalasego.
Dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego
Maikemisetso a dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego ke afe?
Ditokololo di kopana go re di simolole, di tsweletse, di tshegetse le go sekaseka dikgato tsa go netefatsa boitekanelo le pabalasego ya badiri.
Dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di tshwanetse tsa tlhomiwa leng?
Bonnye go tshwanetse ga tlhomiwa komiti e le nngwe fa go tlhomilwe baemedi ba le babedi kgotsa go feta.
Komiti ya boitekanelo le pabalasego e bopilwe ke ditokololo di le kae?
Mothapi o tlhomamisa palo ya ditokololo tsa komiti go ikaegilwe ka tse di latelang:
• fa go tlhomilwe komiti e le nngwe fela mo lefelong la tiro, baemedi botlhe e tshwanetse ya nna ditokololo tsa komiti eo
• fa go tlhomilwe dikomiti di le pedi kgotsa go feta mo lefelong la tiro, moemedi mongwe le mongwe e tshwanetse ya nna tokololo ya bonnye jwa e le nngwe ya dikomiti tseo.
Ka ntlha ya moo moemedi mongwe le mongwe e tshwanetse ya nna tokololo ya komiti. Mothapi a ka nne a ikgethela batho ba bangwe go mo emela mo komiting mme bakgethiwa ba go nna jalo ga ba tshwanela go feta palo ya baemedi ba ba tlhomilweng mo komiting eo.
Fa e le go re motlhatlhobi o akanya go re palo ya dikomiti mo lefelong la tiro ga ya lekana, a ka nne a tlhomamisa go tlhongwa ga dikomiti tsa tlaleletso.
Baemedi ba boitekanelo le pabalasego ba kopana go le kana kang?
Ba kopana fa go tlhokega, mo bonnyeng jwa gangwe mo dikgweding dingwe le dingwe di le tharo. Komiti e swetsa ka nako le lefelo. Le fa go le jalo, fa 10% ya badiri kgotsa go feta e tsenya kopo ya kopano kwa motlhatlhobing, motlhatlhobi a ka laela go re kopano ya go nna jalo e tshwarwe mo nakong le mo lefelong le le tlhomamisitsweng ke ena.
Ke mang a tlhomamisang tsamaiso mo kopanong?
Ditokololo tsa komiti di tlhopha modulasetilo le go tlhomamisa paka ya gagwe ya ofisi, tsamaiso ya kopano, jalo le jalo.
A dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di ka golagana le baitseanape go bona kgakololo?
Ee, dikomiti di ka tsenyeletsa batho jaaka ditokololo tsa bogakolodi ka ntlha ya kitso le bokgoni mo mererong ya boitekanelo le pabalasego.Le fa go le jalo, tokololo ya bogakolodi ga e na tshiamelo ya go bouta.
Dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di dira eng?
Dikomiti di dira fela ka merero ya boitekanelo le pabalasego mo lefelong la tiro kgotsa dikarolo tsa lona ka ntlha ya fa dikomiti tsa go nna jalo di tlhometswe morero oo. Ka kakaretso, dikomiti tsa boitekanelo le pabalasego di na le ditiro tse di latelang:
Lebati la tshoganyetso la go phologa ga le a tshwanela go tlhakatlhakana le go notlelwa jaaka le.
• Go dira dikatlanegiso
Komiti e tshwanetse ya dira dikatlanegiso kwa mothaping ka boitekanelo le pabalasego ya badiri. Fa e le go re dikatlanegiso tse ga di bake tharabololo ya lebaka, komiti e ka dira dikatlanegiso kwa motlhatlhobing.
• Puisano ka tiragalo
Komiti e tshwanetse ya buisana ka tiragalo nngwe le nngwe e e bakang kgobalo, bolwetse kgotsa loso la modiri mongwe le mongwe mme e ka e bega ka go kwalela motlhatlhobi.
• Tsholo ya direkoto
Komiti e tshwanetse ya tshola rekoto ya katlanegiso nngwe le nngwe e e dirilweng mo mothaping le pegelo nngwe le nngwe e e dirilweng mo motlhatlhobing.
Ditiro tse dingwe
Ditokololo tsa komiti di tshwanetse tsa dira tiro e nngwe le e nngwe e molawana o e tlhokang mo go tsona.
Diphokotso
Mothapi ga a tshwanela go dira diphokotso dipe go tswa mo moputsong wa modiri tebang le sengwe le sengwe se a tlhokang go se dira go ya ka Molao mabapi le boitekanelo le pabalasego.
Pegelo go Motlhatlhobimogolo tebang le malwetse a mo tirong
Fa ngaka ya kalafi e tlhatlhoba kgotsa go alafela mongwe bolwetse bo e belaelang bo bakilwe ke kwa modiri yoo a thapilweng gona, ngaka ya kalafi e tshwanetse ya bega kgetse eo kwa mothaping wa modiri le kwa Motlhatlhobimogolong.
Lefelo le batho ba le 11 ba bolailweng ke molemo mo go lona ka ntlha ya go tlhoka tsela ya go phologa go nne lefelo la tiro le ne le notletswe go tswa kwa ntle.
Tirisano le motlhatlhobi
Tiragatso ya dikaelo, dipiletsatshekong, dikopo kgotsa ditaelo
Bathapi le badiri ba tshwanetse ba diragatsa dikaelo, dipiletsatshekong, dikopo kgotsa ditaelo tsa batlhatlhobi. Go tlaleletsa, ga go ope yo a tshwanetseng a thibela mongwe fela go dira seo.
Go araba dipotso
Dipotso tsa motlhatlhobi di tshwanetse tsa arabiwa, mme ga go ope yo a patelesegang go araba potso e a bonang go re e ka nne ya mo rwesa molato. Go ithwesa molato go kaya go re o tshikhinya go re o rwala maikarabelo a tlolo molao.
Patlisiso
Fa motlhatlhobi a batla jalo, o tshwanetse a fiwa tsotlhe tse di tlhokegang le go newa thuso e a ka e tlhokang go dira patlisiso. Motlhatlhobi a ka nne a kopa gape go re dipatlisiso di tsenelwe ke batho ba ba ka thusang motlhatlhobi ka patlisiso. Ga go ope yo a tshwanetseng go tlhapatsa motlhatlhobi kgotsa go kgoreletsa patlisiso ka maikaelelo.
Ditshekiso
Fa modiri a dira sengwe se go yang ka Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong se tsewang e le tlolo ya molao, mothapi o rwala maikarabelo a tlolo molao eo mme a ka nne a bonwa molato le go atlholwa, mme go ka se nne jalo fa mothapi a ka supa gore:
• ga a dumelela seo
• o tsere dikgato tsotlhe tse di maleba go thibela seo
• modiri ga a dira go ya ka maemo a bokgoni jwa gagwe, ka mantswe a mangwe, modiri o dirile sengwe se a itseng go re o ne a sa tshwanela go se dira.
Tse di fa godimo di ama le monewa dithata wa mothapi, sekao, sapokonteraka, kwa ntle ga go re makoko a dumalane go le pele ka go kwala go re monewa dithata o tla diragatsa jang ditshiamelo tsa Molao.
Thuso go tswa mo motlhatlhobing
Go ka golaganwa le Batlhatlhobi mo diofising tse di latelang tsa Lefapha la Badiri:
Diofisi tsa Porofense tsa Lefapha la Badiri
Word count: 4,056
<fn>DST_PAIA_MANUAL_TSWANA_2009.txt</fn>
Kagego ya Setheo
Ditiro tsa Motheo:
Aterese ya Poso: Aterese ya Lefelobonno:
Mogalo 843 6300
Motlhankedi Batlhankedi ba Tshedimosetso
Leina Mogalo Fekese Emeile
Tlhaloso ya Kaedi yo Karolo 10
Kaedi e, e e phasaladitsweng mo dipuong tsotlhe tsa semmuso ke Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho tsa Aforika Borwa mme e tlhabolotswe bogolo gangwe ka ngwaga, e ikaeletse go thusa maloko a setšhaba mo go diragatseng tshwanelo ya bona ya molaotheo ya phitlhelelo kwa tshedimosetsong.
Kaedi e na le dintlha tsa: . Tshedimosetso yothle ya dikantoro tsa setšhaba le mekgatlho ya poraefete . Diaterese le dintlha tsa kgolagano tsa tseo . mefuta ya thuso e e leng teng go tswa dikantorong tsa tshedimosetso le Khomišene ya
Ditshwanelo tsa Botho tsa Aforika Borwa
Go nna teng le Phitlhelelo kwa Kaeding: Kaedi e teng go sekasekwa go tswa: . dilaeboraring tsotlhe tsa setšhaba . Webosaete ye Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho tsa Aforika Borwa . Dikantoro tse di latelang tsa mmasepela
Kantoro Aterese
Ka fa o dirang Kopo ka teng
Mogala: 843 6300
Fekese: 349 1037
Lenane la ditlhopha tsa direkoto tse di leng teng kwa bathong ntle le go kopa phitlhelelo go ya ka Molao wa Kgodiso/Tsholetso ya Phitlhelelo kwa Tshedimosetsong le tshwaragantswe jaaka tlhabololo B ya teng.
Tlhaloso ya Ditirelo tse di leng Teng kwa Setšhabeng le Ka fao o ka Fitlhelelang Ditirelo tse di Jalo
R Dikwalo
Mekgwa ya Botsayakarolo jwa Setšhaba
Mofuta wa tshoganyetso Mogala
Nomoro Kgoro ya Lefelo Motho nae o go golaganwang Mogala
Mekgwa e mengwe ya botsayankarolo e tsenyeletsa:
ditagamaano Lefelo Motho o go golaganwang nae Mogala
Ka ngongorego e e rileng batho ba ba lateleng ba tshwanetse go bonwa:
Tshedimosetso e e beilweng
Gofitlha fam tona ga baya ditlhokego dipe tsa tshedimosetso e e tlaleletsang.
<fn>DynamicAction.txt</fn>
Puo ka Mokhuduthamaga wa Lefapha la Pholo le Tlhabololo ya Loago, Mme Onewang R Kasienyane ka nako ya moletlo wa segopotso sa letsatsi la boditshabatshaba la HIV le AIDS
Dingaka tsa setso
Mokgatlo wa Batho ba Rona Bao ba Tshelang ka Mogare wa HIV le AIDS
Badiri ba rona ba Pholo le Katlatlelo Loago ba Selegae
Baagi ba Porofensi ya Bokone Bophirima
Baeng ba tlotlego
Bagaetsho Dumelang!
Ke filwe tshono e go ala phate, ke baakanyetsa Motlotlegi Premier Mme Maureen Modiselle yo e tla reng moragonyana a bo a nela ka puo ya letsatsi le go ama setshaba se se leng fa ka lefoko. Letsatsi la gompieno ke le le golo mo go rona rotlhe. Le le golo thata mo go rona ka gonne ke ketikiwa lefatshe lotlhe jaaka segopotso sa twantsho ya go anama ga mogare wa HIV le AIDS. Ka jalo, Letsatsi la la Boditshaba Tshaba la AIDS eleng di 1 December 2009, le tshwaya segopotso sa bo 22 fa e sa le World AIDS Day e tshwara lantlha ka 1988. Se se go bontsha go re re tswa kgakala mo ntweng ya rona re le Porofensi ya Bokone Bophirima, Naga ya Africa Borwa, Kontinente ya Afrika le Lefatshe ka bophara.
Fa re lebelela ko re tswang teng, re ka dumalana ka bongwe jwa pelo fela go re ke go le gontsi moo lefatshe, Afrika le naga ya rona ya Aforika Borwa e setseng e go dirile go phasalatsa molaetsa le go tsibosa bagaetsho ka bolwetsi jwa HIV le AIDS. Re a dumalana gape go re ke go le gontsi mo re santseng re tshwanelwa ka go go dira go thibela kanamo ya HIV le AIDS.
Maitlhomo magolo ya letsatsi le la gompieno ke godisa seemo sa go tsiboga le tshedimosetso ka HIV le AIDS lefatshe ka bophara. Ke go leka ka thata gape go rotloetsa batho botlhe go nna le seabe le go tsaya maikarabelo a matshelo a rona ka go diragatsa thobalano e e babalesegileng.
Moono wa Letsatsi la Boditshabatshaba la Segopotso sa HIV le AIDS wa monongwaga o totile thata ntlha e ya go tsaya maikarabelo. Re bua gore, "Ke na le Maikarabelo, Re na le Maikarabelo, South Africa e tsaya Maikarabelo". Molaetsa o o tlisiwang ke moono o wa gompieno ke go bontsha go re, le fa re setse re itse rotlhe ka kokwanatlhoko ya HIV le ditlamorago tsa thobalano e e sa sireletsegang, batho ba le bantsi ba santse ba tlhoka go tsaya maikarabelo go fedisa botlhaswa mo thobalanong. Ke solofela go re rotlhe re tla simolola go tsaya molaetsa o tsiya.
Maloba fela pele ga letsatsi la Moletlo wa Partnership Against AIDS, Health Minister, Dr Aaron Motswaledi o ne a ntsha Pegelo ya Bosetshaba ya Ngwaga le Ngwaga ya Dikgetse tsa HIV le AIDS. Pegelo e, e ne e bontsha sentle fela go re re santse re itemogela kanamo ya mogare le dikgetse tse dintshwa tsa HIV le AIDS. Mme le gale, re ka re dipalopalo tse di shwa tse di ntshitsweng ke Minister di bontsha fa maemo a sa etelesege ka lebelo le le ko godimo.
Ke kamo gompieno re gatelelang thata go re, a re nne le maikarabelo!
Moradisi, ke tsaya sebaka se gape go gopotsa setshaba se se leng fa go re re kopana jaana gompieno re le mo nakong ya malatsi a le a 16 Days of Activism for No Violence Against Women and Children. Ntlha e ya go re Bomme ba le bantsi ba itemogela tshwaetsego ya Mogare wa HIV e ka tshwantshangwa fela le tshotlakako ya Basadi le Bana. Bomme ke bona gantsi ba tsayang maikarabelo a tlhokomelo ya malapa le bana mme fa ba setse ba fela ka ntlha AIDS, bana ba le bantsi ba fetoga dikhutsana. Jaanong, a re rotletseng that thibelo ya kanamo ya mogare go fokotsa tshwaetsego ya Bomme.
Moono wa gompieno o gatelela thata yone ntlha e ya go fetola maitsholo a sa siamang segolobogolo mo thobalanong. Go mo go rona Bagaetsho, "A re nneng le Maikarabelo!"
Ke a leboga!
<fn>FINAL QP - Setswana HL P3 - November 2007.txt</fn>
Pampiri e, e na le ditsebe di le 7.
DITAELO
Pampiri e, e kgaogantswe/arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le
KAROLO YA A: Tlhamo
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano/ tshupetso/tshedimosetso /pono/ gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo karolong nngwe le nngwe.
Karolo nngwe le nngwe e simololwe mo tsebeng e ntšhwa mme kwa bokhutlong jwa karabo moithuti a thalele.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenane la thulaganyo, go tsereganya le go buisa gape tiro ya bona pele ba kwala.
KAROLO YA A TLHAMO POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 400-450 ka ga NNGWE fela ya ditlhogo tse di latelang kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo, se neele setlhogo se se maleba.
Setshwantsho se bontsha fa bašwa ba le bantsi ba ineeletse nnotagi le diritibatsi. Re ka kganela jang go etegela ga bothata jo.
Mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng. Anela.
Fa nka bo ke le Tona ya Lefapha la Thuto nka bo ke ...
Puso e simolotse lenaneo la go neelana ka madi a tlamelo ya bana. Kwala tlhamo ya ngangisano, mme o tlhagise ditlamorago (tse di molemo le tse di bosula) tsa lenaneo le.
Moithuti mongwe o ne a belaela gore o tshwaeditswe ke bolwetse jwa Lebolelamading. Kwala tlhamo ya mmuisano magareng ga ngaka le moithuti yo.
Tlhalosa tiragalo e e boitshegang e o se kitlang o e lebala.
MADUO A KAROLO YA A: 50 KAROLO YA B DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong ya B, karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 180 - 200.
Sekaseka setshwantsho se se latelang, mme morago o kwale lekwalokopo la tiro e e supiwang ke setshwantsho se.
Go phatlhatiro nngwe e o e boneng e phasaladitswe mo lokwalodikgang lwa bokhutlo jwa beke. Itlhamele lokwaloikitsiso lo o tla lo dirisang go dira kopo ya tiro e.
Setlamo sengwe se se itsegeng mo Aforika Borwa ka bophara se lemogile fa o na le bokgoni jwa go bua le batho. Jaanong o kopilwe go bua le setshaba sa gaeno mabapi le ditiragalo tse di diragalang mo setshwantshong se se fa tlase se. Neelana ka Pegelo.
Go na le dipelaelo tsa tiriso e e botlhaswa ya madi ka batlhankedi ba puso. Jaaka mokwaledi wa mokgatlho wa baagi, kwala Puo e o ka neelanang ka yona mo kopanong ya baagi.
MADUO A KAROLO YA B: 30 KAROLO YA C DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO POTSO YA 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong ya C, karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 120 - 150.
Thala papetlana ya papatso e mo go yona o gogelang bareki gore ba reke matlo mo lefelong la gaeno.
O mokaedimogolo wa maeto a a kgakala mme o dira mo karolong ya bana ba dikolo. Naya tshedimosetso e o ka neelanang ka yona ya loeto go tswa mo toropong ya lona go ya kwa tikwatikweng ya mabenkele a a gaufi.
Laletsa tsala ya gago go tla moletlong wa lenyalo la ga mogoloo. MADUO A KAROLO YA C: 20 PALOGOTLHE YA A, B, C: 100
<fn>Forestry Vision in Setswane.txt</fn>
Dikgwa di laolelwa batho mme re tlhoka go tlhama tikologo e e dirang tlhabololo ya ikonomi le loago ka dikgwa tse di tswelelang go nna teng, segolobogolo mo maemong a selegae"
Ponelopele e kaya eng?
Dikgwa di laolelwa batho
Ponelopele e baya batho, matshelo, maatla le ditšhono tsa tlhabololo ya bona jaaka motheo wa tlamelo ya ditirelo tse di tla thusang go fokotsa botlhoki.
Re tshwanetse go tlhama
Re tlhagisa DWAF jaaka setheo se se etelelang pele mo go tlhameng tikologo e e nang le tlhabololo ya ikonomi le loago ka dikgwa tse di tswelelang go nna teng. Se se akaretsa bao ba dirang ka tlhamalalo mo maemong a tsa dikgwa (kwa Kantoro Kgolo le maemo a Ditlhopha) le badiri ba bangwe ka kakaretso ba setheo sa DWAF ba diabe le maikarabelo a bona di amang tiriso ya tikologo.
Tiriso ya tikologo mo tlhabololong ya ikonomi le loago
E lebelela ka moo pholisi le peomolao tse di maleba di rotloetsang ditlhagiswa tse di siameng tsa batlhoki, ka moo ditsamaiso tse di amanang le se tsa birokerasi di ka fitlhelelwang le gore di dirilwe jang, le gore sebopego le tsamaiso ya mebaraka mo ditlhokegong tsa baungwisi ba e leng gone ba simololang kgotsa ba ba ntshang dikumo tse dinnye.
Ya tlhabololo ya ikonomi le loago
E akaretsa ditsela tse mmalwa tseo botsamisi jwa dikgwa (le ditsamaiso tse dingwe tse di tsamaelanang) bo ka amang maphata a a farologaneng a tlhabololo ya ikonomi le loago jaaka karolo ya tsamaiso ya go lwantsha botlhoki. Se se akaretsa lotseno le maemo a mangwe a loago a botlhoki le kgonagalo ya dingwa ya go tokafatsa matshelo.
Ka Dikgwa tse di tswelelang go nna teng
Gore tlhabololo ya loago, ikonomi le tikologo ya dikgwa tse di tswelelang go nna teng e nne mokgwa oo re o dirisang go fedisa botlhoki.
Segolobogolo mo maemong a selegae
E lebile go kopanya mokgwa wa "dikgwa tsa batho" mo thulaganyong, tsa ditšhelete le ditsamaiso tsa go tsenyatirisong ga ditheo tsa tirelo tsa go diragatsa mo maemong a selegae.
<fn>GCIS.10ReasonsToTestForHivAids.2010-10-19.tn.txt</fn>
FRONT
Ke na le maikarabelo.
Re na le maikarabelo.
Aforika Borwa e tsaya maikarabelo.
BACK
Mabaka a le 10 a gore goreng JAANONG e le nako ya go dira diteko...
HIV e ka alafiwa le go thibelwa. Tsaya maikarabelo mme o dire diteko gompieno.
Go dira diteko tsa HIV le kalafi ke mahala kwa ditleliniking TSOTLHE tsa mmuso.
Fa o na le mogare wa HIV, o ka tshela botshelo jo bo itekanetseng.
Fa o se na mogare wa HIV, o ka itshireletsa kgatlhanong le tshwaetso.
O ka itshireletsa le ba bangwe kgatlhanong le tshwaetso ya HIV - ka gale dirisa mesomelwana mme o fokotse palo ya barobalani.
Go dira diteko mmogo le molekane wa gago go tlhola botshepegi le tlotlo.
Nna sekai mo go balelapa le ditsala tsa gago. Dira diteko gompieno mme o rotloetse ba bangwe go dira jalo.
Ga go na ngwana yo o tshwanetseng go belegwa a na le HIV. Go na le molemo o o ka thibelang se, FELA o tshwanetse go itse kemo ya gago ya HIV go sa le gale mo boimaneng jwa gago.
Fa o na le TB, o ka tswa gape o na le HIV. Netefatsa gore o dira diteko tsa HIV. Fa o na le HIV, netefatsa gore o dira diteko tsa TB.
Aforika Borwa e tsaya maikarabelo a boitekanelo jwa gago. O ya go tsaya leng maikarabelo mme o dire diteko?
Fa o sa tshwaetsega itshireletse mme o ikilele - mme o nne fela jalo.
Go fitlhela tikwatikwe ya diteko e e gaufi le wena, romela SMS ya lefoko HIV le khoutu ya poso go 31771
Leletsa Mogala wa Thuso wa AIDS mo go 0800 012 322
Go buisa ka ga mekgwa yotlhe e o ka dirisang selefounu ya gago go bona tshedimosetso ya HIV le thuso:
( tobetsa *120*923# (disente di le 20 go metsotswana e le 20)
<fn>GCIS.ConfedCupLeaflet.2010-10-19.tn.txt</fn>
Sejana sa Lefatshe sa FIFA 2010 le Sejana sa Motlhakanelwa sa Aforika Borwa sa 2009
DINTLHA
Re naga ya bobedi mo lefatsheng go ka tshola dijana tsa lefatshe tsa kherikhete, rakibi le kgwele ya dinao.
MABALA A METSHAMEKO
Mabala a metshameko ke a a itumedisang thata mo lefatsheng mme otlhe a tla tshola go feta 570 000 ya batho.
• Lebala la Metshameko la Moses Mabhida kwa Thekwini le na le marulelo a tshipi a 105 m kwa godimo ga bogare jwa lebala, mme ka go dirisa koloi ya go tsamaya ka mogala, babogedi ba tla iphina ka pogelo e ntle ya Lewatle la Intia.
• Soccer City kwa Johannesburg e tshwana le sego, moselo wa se-Aforika wa go nwela. Karolo ya bontle e ralalaga 43 000 m2 mme e tla dirwa go tsweng go didiriswa tsa tlholego tse di somarelang motlakase. Ke lebala la metshameko le legolo thata mo Aforika, le tshola bontsi jwa 95 000.
• Lebala la Metshameko la Mbombela kwa Nelspruit le agilwe mo kgaolong e e itsegeng ka bontle jwa tlhago le diphologolo, gaufi le Serapa sa Bosetšhaba sa Kruger. Ponagalo ya sone ya tshaeno ke marulelo a le 18 a a emelang dithutlwa.
Mabala a metshameko a a tlhabololwa, a mangwe jaaka mafelo a ikatiso. Tseno di akaretsa:
• Lebala la Metshameko la Orlando, leo le setseng le feditswe pele ga nako e e beilweng le Lebala la Metshameko la Dobsonville kwa Soweto
• Mabala a metshameko a Rand, Cecil Payne, Rabie Ridge le Ruimsig kwa Johannesburg
• Mabala a metshameko a HM Pitje, Super le Giant kwa Tshwane/Pretoria
• Lebala la Metshameko la Sesa Ramabodu Stadium kwa Rocklands, Cape Town
• Mabala a metshameko a Princess Magogo, King Zwelithini le Sugar Ray Xulu kwa Durban
• Lebala la Metshameko la Olympia Park kwa Rustenburg.
O ne o itse?
• R25 million e tla beeletswa mo tlhabololong ya ditlhopha go kgabaganya mefuta ya metshameko, bogolosegolo mo baaging ba ba humanegileng, go ribolola le go nonotsha ditalente tsa rona tsa metshameko, le go tokafatsa bogaisane jwa rona jwa metshameko.
• R212 million e beeletswa mo metshamekong ya kwa dikolong le ya setšhaba mo pakeng e e lebisang kwa go 2010.
• Lenaneo la Dikolo le tla tlisetsa Sejana sa Lefatshe sa FIFA maitsholo a motshameko o o amogelesegang, mekgwa ya botshelo e e itekanetseng le ditsodintsi go bana ba dikolo ba le dimilione di le 12 ka metshameko, botsweretshi le setso.
DIPALANGWA
Dibilione dingwe di le R11,7 di beeleditswe mo lenaneong la mafaratlhatlha a dipalangwa go netefatsa go eta go go edileng ga balatedi, ditlhopha le bobegakgang. Diporojeke tsa Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010 ke karolo tshwaragano ya peeletso kakaretso mo dipalangweng, tseo di fetolang thulaganyo ya rona ya dipalangwa gore e tswele banamedi le ikonomi mosola wa paka telele.
Tokafatso ya ditsela tsa rona, seporo le ditsela tsa dibese e tla tlamela ka thulaganyo e e golaganeng ya dipalangwa. Se se akaretsa go tlhama dilo tse dintšhwa jaaka Thulaganyo e e Potlakileng ya Tsamao ya Diterena le Dibese, tseo di akaretsang mela e e kgethegileng ya dipalangwa tsa botlhe le ditsela tsa thefosano tsa bapalami go kgona go fetola mefuta ya dipalangwa. Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010 se tla simolola tiriso ya thekethe ya eleketeroniki e e golagantsweng, eo e tla thusang bapalami go dirisa thekethe e le nngwe go fitlhelela dibese, diterena le dithekisi.
Dithekenoloji tsa tshedimosetso le tlhaeletsano
Sathalaete ya mafaratlhatlha a lefelo la difounu le tlhaeletsano ya megala ya Sejana sa Lefatshe e tla thusa bokgoni jwa phetiso ya 40 gigabytes ka motsotswana mme e tla dirisiwa morago ga 2010 go tlamela ka ditirelo tsa lekhubu le le atolositsweng.
Tikwatikwe ya Boditšhabatšhaba ya Kgaso kwa Johannesburg e tla nna tikwatikwe-kitso ya bobegakgang, e amogela phetiso ya kgaso go tswa kwa mabaleng a metshameko le go e phatllalatsa go ralala lefatshe.
Tikwatikwe-kitso ya bobegakgang e akaretsa "lefelo" la dikotlolo tsa sathalaete tse di akaretsang sekgala sa 5 000 m². Koketsego ya babogedi ba thelebišene e tla fitlhelela go dibilione di le 26,9.
O ne o itse?
Moono wa rona wa Sejana sa Lefatshe sa 2010 ke KE NAKO. Keteka Botho jwa Aforika. "Ke Nako" ke lefoko la Sesotho, Sesotho sa Leboa le Setswana go kaya "ke nako". Ke boikuelo jwa go keteka Aforika jaaka tshimologo ya botho le go nna le seabe ga yone mo morerong mongwe le mongwe wa tsweletso ya botho.
BOJANALA LE MAROBALO
La ntlha mo hisetoring, FIFA e dirisa marobalo ao e seng a hotele, jaaka diphaka tsa bosetšhaba, maroko-le-difitlholo, diloje le dintlo tsa baeng.
Re setse re na le diphaposi tse di tlhabolotsweng di le 80 000 - tse dintsi thata go kgonana le palo ya 55 000 e e tlhokang ke FIFA.
BOITEKANELO LE DITIRELO TSA KALAFI
Naga e tla nna le tlhokomelo ya kalafi kwa mafelong a semmuso, ditirelo tsa tshoganyetso tsa kalafi tsa diura di le 24 le ditirelo tsa boditšhabatšhaba le tsa selegae tsa bolebeledi jwa go runya ga malwetse. Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010 se tla potlakisa tokafatso ditirelo tsa tshoganyetso tsa kalafi tsa Aforika Borwa:
• ditikwatikwe tse pedi tse di nang le didiriswa tsa boleng jwa dimilione di le R37 di tlhonngwa mo porofenseng e nngwe le e nngwe go gokaganya dirori tsa tshoganyetso ka gangwe gaufi le tikwatikwe ya tshoganyetso e e leng teng e e leng gaufi
• dimilione di le R8 di a beeletswa go tokafatsa ditikwatikwe tsa tshoganyetso
• ditirelo tsa helikopotara ya kalafi di tla atolosetswa kwa diporofenseng tsotlhe
• go tla refosiwa diamolantshe di le 450.
PABALESEGO LE TSHIRELETSEGO
Ga go sepe seo se tla tlogelwang fela mo go sireletseng ditiragalo le naga ya rona.
Peeletso e e tla tswelela go thusa sepodisi mo maitshimololelong a bone a go lwantsha bosenyi morago ga fa Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010 se fela:
• dimilione di le R665 di tla dirisetswa mo go senkeng didiriswa tsa maemo a a kwa godimo, go akaretsa didiriswa tsa go laola boidiidi, difofane tse di itirisang/iphofisang, dihelikopotara, dikanono di le lesome tsa metsi, di BMW di le 100 go paterola ditsela kgolo le Diaparo tsa go itshireletsa
• ditikwatikwe di le nne tsa thekenoloji ya maemo a a kwa godimo di tla amogela kgaso ya ka gangwe go tswa mo difofaneng le dikhereng dingwe.
• masole a a boikanyo a batlhankedi ba le 41 000 a tla thapelwa fela Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010.
O ne o itse?
Ka Pitsokgolo ya Lefatshe ya Tlhabololo e e sa Kgaotseng, Aforika Borwa e simolotse mokgwa wa tshireletso o o amogetsweng jaaka malebela a mantšhwa a boditšhabatšhaba - mme o setse o amogetswe ke Ditšhaba Kopano jaaka sekai sa yone mo ditiragalong tse kgolo.
GO FITLHELELA AFORIKA BORWA
• Dibilione di le R1,5 di beeletswa mo go tokafatseng magorogelo, mme dipaakanyo tsa Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010 di tokafatsa dithulaganyo tsa bofudugedi go nolofatsa go tsena le go tswa ga batho mo nageng.
• Re tla nna le di visa tse di ikaeletseng fela tiragalo tseo di tla kgontshang bao ba tshotseng dithekete go tsena mo nageng bonolo.
• Se se akaretsa go itlhaganedisa thulaganyo ya bofudugedi kwa bogorogelong ka ditsela "potlakiso" le tsweletso ya maemo a a kwa godimo ya bapalami fao baeti ba lekolwang pele ba palama sefofane go ya kwa ba yang gone.
Go bona tshedimosetso ka botlalo:
www.sa2010.gov.za
DINTLHA TSA KA BONAKO
Dipaakanyo tsa Puso tsa Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010 le Sejana sa Motlhakanelwa sa Aforika Borwa 2009
2010 LE IKONOMI YA RONA E E GOLANG
Bokana ka ditiro di le 415 000 di tla tlhodiwa ka go tshola dithonamente.
Go setse go tlhodilwe ditiro tse dintšhwa di le 80 000 mo madirelong a tsholô le 40 000 mo madirelong a boagi.
Bokana ka dibilione di le R55,7 di tla tlaleletsa dikuno tsotlhe tsa rona tsa selegae ka 2010.
Bokana ka dibilione di le R2 tsa madi a a dirisiwang mo mabaleng a mantšhwa a metshameko di tla tswela mosola malapa a lotseno le le kwa tlase.
Bokana ka dibilione di le R8,5 billion di tla dirisiwa ke baeti ba boditšhabatšhaba mo Aforika Borwa ka 2010. Magareng ga 2007 le 2015, Aforika Borwa e tla amogela baeti ba tlaleletso ba boditšhabatšha ba le dimilione di le pedi ka ntlha ya go tshola dithonamente.
Sejana sa Motlhakanelwa sa FIFA
Aforika Borwa 2009
14 - 28 Seetebosigo 2009
Se itsege jaaka moletlo wa ditshimega, seeledisa Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010 se tshamekiwa magareng ga bafenyi bangwe le bangwe ba dithonamente tsa kgaolo tsa Sejana sa Motlhakanelwa sa FIFA, bafenyi ba Sejana sa Lefatshe sa FIFA se se fetileng le moamogedi yo o latelang wa Sejana sa Lefatshe sa FIFA. Ka go kopano e e itumedisang ya ditlhopha tsa maemo a lefatshe - go akaretsa ditlhopa di le tharo tsa ditlhopa di le nne tse di itlhomileng kwa godimo -le maatla a setšhaba se se nang le maikutlo a a kwa godimo a kgwele ya dinao, Sejana sa Motlhakanelwa sa FIFA ke maitemogelo a a sa tshwanelang gore a go fete.
EGYPT - Ditshimega tsa Sejana sa Ditšhaba tsa Aforika tsa 2008 CAF
Egypt ke nngwe ya ditlhopha tse di itshupileng mo kgweleng ya dinao ya Aforika Borwa. Ke setlhopha se se atlegileng thata mo hisetoring ya Sejana sa Dinaga tsa Aforika ka dithaetlele di le thataro. Mokatisi: Hassan Shehat. Seelo sa FIFA: 22. Go tlhagelela mo Sejaneng sa Motlhakanelwa sa FIFA: gangwe. Batshameki ba ba itsegeng: Hossam Hassan, Ahmed Hassan, Amr Zaky, Mohamed Zidan.
IRAQ - Ditshimega tsa 2007 tsa Sejana sa Ešia AFC
Mokgwa wa bone wa go tlhasela le maano a a itsetsepetseng di ba dira gore ba tshwanelwe ke go ipitsa ditshimega tsa Ešia. Mokatisi: Jorvan Vieira. Seelo sa FIFA: 77. Go tlhagelela mo Sejaneng sa Motlhakanelwa sa FIFA: gangwe. Batshameki ba ba itsegeng: Younis Mahmoud, Noor Sabri, Bassim Abbas, Nashat Akram.
SPAIN_- Ditshimega tsa 2008 tsa UEFA EURO
Ga jaana Spain ke setlhopha sa maemo a ntlha mo seelong sa semmuso sa lefatshe sa FIFA. Mokatisi: Vicente Del Bosque. Seelo sa FIFA: gangwe. Go tlhagelela mo Sejaneng sa Motlhakanelwa sa FIFA: gangwe. Batshameki ba ba itsegeng: Fernando Torres, Xabi Alonso, Iker Casillas, Sergio Ramos.
UNITED STATES OF AMERICA (USA) - Ditshimega tsa Sejana sa Gauta sa 2007 sa CONCACAF
E setse e tshwanetse ke metshameko e le metlhano e e fetileng mme morago ga go sireletsa thaetlele ya bone ya Sejana sa gauta sa CONCACAF ka go fenya Mexico 2-1, USA e tsewa e le khodumodumo e e robetseng mo lefatsheng la kgwele ya dinao. Mokatisi: Bob Bradley. Seelo sa FIFA: 21. Go tlhagelela mo Sejaneng sa Motlhakanelwa sa FIFA: gararo. Batshameki ba ba itsegeng: Damarcus Beasley, Landon Donovan, Clint Dempsey, Tim Howard.
BRAZIL - Ditshimega tsa 2007 tsa Copa America
Ga go na setlhopha sa bosetšhaba se se itumeletseng tswelelopele go gaisa Brazil. Ka e setse e tshitse bangwe ba maina a a tumileng jaaka Pelé le Ronaldinho, ke setlhopha se le sengwe se setseng se tshamekile mo Sejaneng sengwe le sengwe sa Lefatshe sa FIFA. Mokatisi: Dunga. Seelo sa FIFA: nne. Go tlhagelela mo Sejaneng sa Motlhakanelwa sa FIFA: ga tlhano. Batshameki ba ba itsegeng: Ronaldinho, Adriano, Gilberto, Robinho.
NEW ZEALAND - Ditshimega tsa 2008 tsa Sejana sa Ditšhaba sa OFC
"Basweu botlhe" jaaka ba itsege, bat sere karolo mo Sejaneng sengwe le sengwe sa Ditšhaba sa OFC go tloga ka 1973, ba fenya palogotlhe ya makgetlho a le mane.Mokatisi: Ricki Herbert. Seelo sa FiFA: 54. Go tlhagelela mo Sejaneng sa Motlhakanelwa sa FIFA: gabedi. Batshameki ba ba itsegeng: Simon Elliot, Ryan Nelson, Chris Killen, Shane Smeltz.
AFORIKA BORWA - Naga e e amogelang baeng
Ka Sejana sa Ditšhaba tsa Aforika sa CAF le dithaetlele tse pedi tsa Sejana sa COSAFA, "Bafana Bafana" ba eme sejaro go iponagatsa jaaka baamogedi Mokatisi: Joel Santana. Seelo sa FIFA: 85. Go tlhagelela mo Sejaneng sa Motlhakanelwa sa FIFA: gangwe. Batshameki ba ba itsegeng: Benni Mcarthy, Aaron Mokoena, Steven Pienaar, Teko Modise.
ITALY - Ditshimega tsa 2006 tsa Sejana sa Lefatshe FIFA
Ba setse ba fentse Dijana tsa Lefatshe tsa FIFA, Italy ke nngwe ya ditshimega tsa kgwele ya dinao mo lefatsheng. Mokatisi: Marcello Lippi. Seelo sa FIFA: pedi. Go tlhagelela mo Sejaneneng sa Motlhakanelwa sa FIFA: la ntlha. Batshameki ba ba itsegeng: Fabio Cannavaro, Andrea Pirlo, Luca Toni, Gianluigi Buffon.
Thulaganyo ya METSHAMEKO
Itumelele kgwele ya dinao ya maemo a lefatshe go tloga ka R70 - Iponele madulo a gago mo hisetoring mme o nne karolo ya Ditshimega tsa Ditshimega.
Dira kopo mo inthaneteng go www.FIFA.com kgotsa kwa lekaleng lengwe le lengwe la First National Bank go ralala naga.
Kgwele ya semmuso ya motshameko wa Sejana sa Motlhakanelwa sa FIFA sa Aforika Borwa
Go tswa mo lefokong la Sesotho go kaya "Kopanya" leina la kgwele "Kopanya" le emela lefatshe la kgwele ya dinao le kopana la ntlha mo Aforika ka seetebosigo 2009. Tlhamo ya kgwele e rotloetsa ke tiro ya botsweretshi/bobetli jwa dipopego tsa morafi wa Mabetebele.
"KOPANYA"
Kgwele ya semmuso ya motshameko
Setlhopha A Setlhopha B
Aforika Borwa A1 USA B1
Iraq A2 Italy B2
New Zealand A3 Brazil B3
Spain A4 Egypt B4
THULAGANYO YA METSHAMEKO
METSHAMEKO YA DITLHOPHA DIKA MAKGAOLAKGANG
LEFELO LA-3 LE-4 LE MAKGAOLAKGANG
Sontaga 14 Seetebosigo
Mosupologo, 15 Seetebosigo
Labobedi, 16 Seetebosigo
Laboraro, 17 Seetebosigo
Labone, 18 Seetebosigo
Labotlhano, 19 Seetebosigo
Lamatlhatso, 20 Seetebosigo
Sontaga, 21 Seetebosigo
Mosupologo, 22 Seetebosigo
Labobedi, 23 Seetebosigo
Laboraro, 24 Seetebosigo
Labone, 25 Seetebosigo
Labotlhano, 26 Seetebosigo
Lamatlhano, 27 Seetebosigo
Sontaga, 28 Seetebosigo
JOHANNESBURG
LEBALA LA METSHAMEKO LA ELLIS PARK
RUSTERNBURG
LEBALA LA METSHAMEKO LA ROYAL BAFOKENG
TSHWANE / PRETORIA
LEBALA LA METSHAMEKO LA LOFTUS VERSVELD
MANGAUNG / BLOEMFONTEIN
LEBALA LA METSHAMEKO LA FREE STATE
[REST DAY] LETSATSI LA GO IKHUTSA
<fn>GCIS.HangerText.2010-10-19.tn.txt</fn>
Side A
SE LEBELELE KWA THOKO
TSAYA KGATO KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO
SE LEBELELE KWA THOKO
MALATSI A LE 16 A KGARATLHELO • 25 NGWANATSELE - 10 SEDIMONTHOLE
KGAKOLOLO LE TSHEGETSO YA BASADI
Mogala wa Bosetšhaba wa Tlalelo (Lifeline) 0861 322 322
Mogalathuso wa Kemiso ya Tshotlakako e e Ikaegileng ka Bong 0800 150 150
Batho ba ba leng Kgatlhanong le Tshotlakako ya Basadi 011 642 4345
Mokgatlho wa Balelapa le Manyalo wa Aforika Borwa 012 460 0733
Mogala wa Tlalelo ya Baipolai 0800 567 567
KGAKOLOLO LE TSHEGETSO YA BANA
Mogala wa Bana 0800 055 555
TSHIRELETSO YA SETŠHABA
Dikerante tsa tlamelo ya bana 0800 601 011
TIRELO YA SEPODISI SA AFORIKA BORWA 10111
TLHOKOMELO YA BOITEKANELO
Mogalathuso wa AIDS 0800 012 322
LETSHOLOLO LA BANNA BA BA TSHEGETSANG GO NNA KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO
Porojeke ya Banna jaaka Balekane 011 403 4625
Side B
TSAYA KGATO KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO
MALATSI A LE 16 A KGARATLHELO
TSAYA KGATO KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO
SE LEBELELE KWA THOKO, TSAYA KGATO KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO
MALATSI A LE 16 A KGARATLHELO E E LENG KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO YA BASADI LE BANA
25 NGWANATSELE - 10 SEDIMONTHOLE
Tsenela tshwaragano magareng ga puso le setšhaba go bua ka tshegetso ya batswasetlhabelo ba tshotlakako.
• Apara ribone e tshweu go bontsha maitlamo a gago.
• Tsaya karolo mo ditiragalong tse di farologaneng tsa malatsi a le 16 a kgaratlhelo tse di diragalang go tswa ka di 25 Ngwanatsele - 10 Sedimonthole: Lebelela dintlha mo lefelong la gago kgotsa fitlhela tshedimosetso ka botlalo mo go: www.womensnet.org.za
• Ithaope ka nako ya gago mo go tshegetseng mekgatlho e e seng ya puso le ditlhopha tsa baagi tse di tshegetsang basadi le bana.
• Dira kabelo go Mokgatlho wa Ditshwanelo tsa Botho ya mekgatlho e e tiro ya yone e leng go fedisa tshotlakako kgatlhanong le basadi le bana. Go bona tshedimosetso ka botlalo, e ya go: www.fhr.org.za kgotsa leletsa 011 339 5560
• Bua kgatlhanong le tshotlakako ya basadi le bana. Rotloetsa basadi ba ba didimetseng go gwetlha tshotlakako. Bega tshotlakako ya bana kwa mapodising.
• Tsenela Foramo ya Sepodisi sa baagi kgotsa Diforamo tsa Pabalesego ya Baagi o thuse go lwantsha bosenyi mo lefelong la gago. Go bona tshedimosetso ka botlalo ya ka fao o ka tsenelang, ikgolaganye le seteišene sa gago sa selegae.
Fa o sotlakilwe ka mokgwa mongwe kgotsa fa o itse mongwe yo o sotliwang, se lebelele kwa thoko - bona thuso.
(right side)
Go bona tshedimosetso ka botlalo ka ga ditirelo tsa puso, leletsa 1020 ya mahala go tswa mogaleng wa fa gae.
(left side)
Go bona tshedimosetso ka botlalo ka ga ditirelo tsa puo, leletsa 1020, ya mahala go tswa mogaleng wa fa gae.
<fn>GCIS.HealthMinisterLetter.2010-10-19.tn.txt</fn>
Ditona tsotlhe
Ditokololo tsotlhe tsa Palamente
Ditokololo tsotlhe tsa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense
Ditonakgolo tsotlhe
Ditokololo tsotlhe tsa makgotla a khuduthamaga
Ditokololo tsotlhe tsa dipeomolao tsa diporofense
Modirammogo yo o tlotlegang
LEROBOROBO LA MOKGOTLHWANE WA A (H1N1) 2009
Jaaka Tona ya Boitekanelo, ke go kwalela jaana mabapi le bolwetse jo bo fa godimo ka mabaka a le mabedi:
go go naya tshedimosetso e e tla go thusang go lwantsha bolwetse jo
go kopa thuso ya gago le gore o nne le seabe le gore ofisi ya gago e e kwa godimo e tlhaeletsane ka nonofo melaetsa e megolo ya Mokgotlhwane wa A (H1N1) 2009 mo setšhabeng sa eno.
Leina la semmuso la saense la bolwetse jo ke leroborobo la mokgotlhwane wa A (H1N1). Bo simolotse kwa Mexico le Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka Moranang ngwaga o. Bo ne bo itsege pele e le mokgotlhwane wa dikolobe, gonne go ne go akanngwa gore bo simolotse mo dikolobeng. Ga jaana go dumelwa gore ke motswako wa dielemente tsa batho le maeba. Ka jalo bolwetse ga bo ikamaganye ka gope le go ja nama ya kolobe kgotsa dikumo tsa kolobe. Jaanong e kaiwa fela e le leroborobo la mokgotlhwane kgotsa go ka itlhophelwa leina la lone la semmuso, A (H1N1).
Go tloga ka Moranang monongwaga, mogare o ne wa anama ka bonako mo dinageng di le 166 lefatshe ka bophara. Mo Aforika, bo aname fela mo dinageng di le 16 go fitlha jaana. Ka nako e ke neng ke kwala lekwalo le ka yona, mogare o o ne o amile batho ba le 177 457 (tlhomamiso ya laboratori) lefatshe ka bophara ka maso a le 1 457 a a tlhomamisitsweng.
Mo Aforika Borwa re na le dikgetsi di le 2 844 tse di tlhomamisitsweng le maso a le marataro ga jaana.
Morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Potlako e e neng e tshwerwe ka 11 Seetebosigo 2009, Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) o ne wa fetsa ka gore maemo a leroborobo a lefatshe ka bophara a fitlheletswe mme Mokaedi-Kakaretso, Dr Margaret Chan, o ne a goeletsa leroborobo (kgato ya 6). Seno se kaya gore bolwetse jo bo ntse bo anametse kwa dinageng mo dikgaolong tsa WHO mme bo anama ka bonako. Fela, ke rata go gatelela gore go itsise leroborobo ga go kae gore bolwetse jo bo kotsi thata. Go kaya fela gore bo anama gotlhe.
Ka di 6 tsa Phukwi, WHO e ne ya tlhalosa go anama ga leroborobo le mo dinageng tse di amegileng le dinaga tse dintšhwa le sa fenyege kgotsa go se thibege. Ka lesego, fa go ka nna jalo, ba tlhokometse gore batho ba le bantsi ba ba nnang le tshwaetso ya mogare o ba tla nna bokoa. Fela jaaka badiredi ba boitekanelo, ba fa gae le ba lefatshe ka bophara, re ntse re tshwenyegile ka maso a a tlhagileng go fitlha ga jaana (lefatshe ka bophara ke 0,8% mme mo Aforika Borwa ke 0,2% ya batho ba ba amegileng). Mogare o ama thata batho ba ba tlogang ka dingwaga di le 10 go fitlha 29 - bontsi jwa batho ba ba kwa dikolong kgotsa ditheo tsa thuto e e kgolwane.
WHO e gakolotse gore dinaga di tshwanetse go lebisa mogopolo mo go bebofatseng bogale jwa bolwetse jo mo setšhabeng. Ka go dira seno, go tlhokega tlhaeletsano e e nonofileng.
Mokgwa wa go anama
Bolwetse jo bo anama ka lerothodi la tshwaetso (ke gore fa motho yo o nang le tshwaetso a gotlhola kgotsa a ethimola mme o bo o hema mowa o a ethimotseng kgotsa a gotlholetseng mo go ona, le fa a ka gotlholela mo phatlhalatseng mme o bo o hema mowa o o dikadikileng fao o ka tshwaetsega).
Matshwao a bolwetse jo
Matshwao a a ka kgaoganngwa ka dintlhakgolo tsa ditlhopa di le tharo
botsatsa
bogareng
feteletseng.
Matshwao a a botsatsa a akaretsa:
go nna le mamina kgotsa go thibana dinko
go gotlhola
go tshabelwa ke phefo
go opelwa ke mesifa le go opelwa
maikutlo a go se itekanele ka kakaretso
Palo e e kwa godimo ya batho e na le matshwao a a botsatsa mme ga ba na go tlhoka tlhokomelo ya kalafo e e kgethegileng. Ka jalo, matshwao a go nna jalo a tshwanetse go alafiwa jaaka matshwao a a tlwaelegileng a mokgotlhwane kwa ntle fela ga batho ba ba nang le maemo a a latelang ba ba tshwanetseng go bona kalafo ka bonako le fa ba na le matshwao a a botsatsa:
batho ba ba nang le bolwetse jo bogolo jwa pelo kgotsa jwa makgwafo
basadi ba ba imileng
batho ba ba phelang ka HIV le AIDS
batho ba ba nang le boletswe jwa tshukiri.
Matshwao a a bogareng a akaretsa matshwao a a botsatsa le:
go felelwa ke mowa
setlhabi mo mafatlheng
go tlhatsa phetelela
letshoroma le matshwao a go felelwa ke metsi mo mmeleng.
Matshwao a a feteletseng a akaretsa matshwao a a botsatsa le a a bogareng:
go retelelwa ke go hema (kgatelelo ya khemo)
dipounama tse di mmala wa legodimo, leleme kgotsa dikarolo dingwe tsa mmele
go dikelelwa go go feteletseng le idibala.
Mongwe le mongwe yo o nang le matshwao a a bogareng le a a feteletseng o tshwanetse go batla le go amogela thuso ya bonako ya kalafi.
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng tsa rona e le palogotlhe ya diperesente tsa tshwaetso mo nageng ya rona ke tse di latelang:
Gauteng 50%
Kapa Bophirima 31%
KwaZulu-Natal 7%
Kapa Botlhaba 4%
Limpopo 2,4%
Mpumalanga 1,9%
Bokone Bophirima 1,8%
Foreisetata 0,7%
Kapa Bokone 0,1%
Maso a marataro:
Kapa Bophirima: tharo
Kapa Botlhaba nngwe
Foreisetata: nngwe
KwaZulu-Natal nngwe.
Go dira diteko tsa twatsi
Diteko tsa semmuso di diriwa ke Setheo sa Bosetšhaba sa Malwetse a a Tshelanwang, se se kwa Gauteng fela ga jaana se atoloseditswe kwa Kapa Bophirima. Go dira diteko go tla dirwa ka katlanegiso ya ngaka. Balwetse ba ba batlang tlhokomelo mo setheong sa setšhaba sa boitekanelo ga ba tshwanela go kopa diteko tsa laboratori. Re lemogile gore go ntse jalo kwa maphateng a boitekanelo a poraefete fela se ga se atlanegisiwe ke WHO. Dingaka di tshwanetse go alafa dikgetsi tse di belaelwang go ya ka dintlha tsa diporotokolo tse di tlametsweng ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
Kalafo
Kalafi e tlhopilweng ke Tamiflu. E tshwanetse go kaelwa ke ngaka mme e atlanegisetswa fela bao ba nang le:
matshwao a a botsatsa mo ditlhopeng tse di kgethegileng tsa masula a a tlhagisitsweng mo godimo
matshwao a a bogareng
matshwao a a feteletseng.
Kalafi ya mogoso ka Tamiflu e tla lere gore mogoso o lwantshe seretibatsi se mme o se dire gore se dire le mo bathong ba se ka bolokang matshelo a bona.
Go tswalwa ga ditheo
Maitemogelo a lefatshe lotlhe a supile gore go tswalwa ga ditheo tsa thuto le mafelo a mangwe a a jaaka marekelo ga go a thusa sepe go emisa go anama ga bolwetse jo. Fela bo tlhodile kgoreletso e kgolo mo baaging.
Re le gakolola gore morutwana mongwe le mongwe, morutabana kgotsa modiri yo o nang le matshwao a a botsatsa a nne kwa gae. Fa go na le barutwana ba le ba ntsi le/kgotsa barutabana ba ba ntseng kwa gae, setheo se se amegileng se tshwanetse go ikgolaganya le Lefapha la Thuto, mme lona mmogo le bothati jwa boitekanelo bo tla gakolola gore go tlhokwa gore go tsewe dikgato dife.
Boitekanelo jo bo bonolo
Go ya ka mokgwa o bolwetse jo bo anamang ka gone jaaka go tlhalositswe pele, go atlenegisiwa boitekanelo jo bo latelang:
tlhapa diatla ka sesepe ka gale
gotlholela kgotsa ethimolela mo pampiring e e botsatsa kgotsa mo khaing ya letsogo
o se gotlholele mo diatleng tsa gago, o ka mpe wa gotlholela mo sejabaneng.
fa o pateletsega go gotlholela mo diatleng, o se tshware sepe sa dilo tse di jaaka setshwaro sa setswalo, matlhabaphefo, bogodimo jwa tafole kgotsa dijana go fitlha o tlhapa diatla ka sesepa.
Fa o itemogela matshwao a a botsatsa, itunne gae, mme o se kopane le batho.
Ke rata go go netefaletsa gore borasaense ba dira sengwe le sengwe lefatshe lotlhe, ba dira le WHO go leka go dira molemo, fa dilo di ka tsamaya sentle, molemo wa go nna jalo o tla nna teng mo dikgweding tse di mmalwa tse di tlang. Fela go ka nna le tlhokego e e kwa godimo ya molemo ka go se na bokgoni jo bo lekaneng jwa go o dira - bokgoni joo ga bo teng mo Aforika.
.
Ke rata go go lebogela go tsaya nako go buisa lekwalo le, mme ke rata go go leboga di sa tloga ka ga botsayakarolo jwa matlhagatlhaga jwa go tlhaeletsana le go bebofatsa bogale jwa bolwetse.
Ka ditumediso
DR A MOTSOALEDI, MP
TONA YA BOITEKANELO
LETLHA:
<fn>GCIS.Inaugurationleaflet.2010-10-19.tn.txt</fn>
Tlhomosemmuso ya Moporesitente - 2009
A re ketekeng tlhomosemmuso ya Moporesitente yo montšhwa wa naga ya rona!
Dimilione tsa ma-Aforika Borwa di tsere karolo mo ditlhopo kakaretsong ka di 22 Moranang 2009. Ka go tlhopa, batho ba mo Aforika Borwa ba tsere karolo mo tsamaisong ya temokerasi ya go tlhopa Moporesitente yo montšhwa wa naga. Ka jaanong re itse dipoelo tsa ditlhopho, ke nako ya gore Moporesitente yo montšhwa wa Aforika Borwa a tlhongwe semmuso.
Tlhomosemmuso ke eng?
Tlhomosemmuso ke moletlo o o bontshang tshimologo ya puso e ntšhwa. Ka letsatsi le, Moporesitente yo montšhwa o ikanesiwa ke Moatlhodimogolo wa Aforika Borwa.
Ditlhogo tsa Mafatshe le Mmuso le baemedi ba mebuso go tswa kwa dinageng tse dingwe ba tsenela tiragalo e e botlhokwa e. Go nna gape le mmino, ditiragatso tsa setso le tse dingwe kwa moletlong go keteka letsatsi le.
Tlhomosemmuso e diragala leng?
Monongwaga tlhomosemmuso e diragala ka Lamatlhatso, 9 Motsheganong go tswa ka 11h00 mo mosong kwa Union Buildings kwa Pretoria.
Goreng letsatsi le le botlhokwa?
Mo letsatsing le re keteka diphitlhelelo tsa temokerasi le ditshwanelo le ditšhono tse jaanong re di itumelelang mo Aforika Borwa ya temokerasi, e e sa tlhaoleng go ya ka lotso le bong. Ke letsatsi le re ka kopanang jaaka setšhaba go tswelela go aga Aforika Borwa eo rotlhe re ka ipelang ka yone.
O ka nna jang karolo ya tlhomosemmuso?
Diteišene tse mmalwa tsa thelebišene le tsa radio di tla gasa tlhomosemmuso ka tlhamalalo ka di 9 Motsheganong - reetsa!
Go na gape le ditiragalo tse rulaganyeditsweng baagi go ralala naga - nna karolo ya tsone!
Go bona dintlha ka ga tiragalo mo lefelong la gago, leletsa 1020 (mogala wa mahala go tswa mo mogaleng wa fa gae).
Re Tshwaragane Mmogo go Tokafatsa matshelo!
<fn>GCIS.KeyMessagesPublicParticipationWeek.2010-10-19.tn.txt</fn>
BEKE YA BOTSAYAKAROLO JWA SETŠHABA 9 - 15 NGWANATSELE
[melaetsa e megolobotlhoka]
Beke ya Botsayakarolo jwa Setšhaba ke thulaganyo ya go kgontsha mmuisano le dikamano magareng ga puso le batho. E tlamela puso ka tšhono ya go tlhaeletsa Lenaane la yone la Tiro le kgatelopele e e nnileng teng. E tsweletsa botsayakarolo le bosemphatho magareng ga setšhaba le puso.
Beke ya Botsayakarolo jwa Setšhaba e neela puso tšhono ya go amana le baagi, go arabela ka ga go tsenya tirisong ga lenaane la tiro.
Kamano e e tlhamaletseng magareng ga makala a mararo a puso (puso ya bosetšhaba, porofense le ya selegae) le setšhaba e tlhomamisa gore puso e ikgolaganya le batho ba yone.
Mo bekeng e baagi le puso ba tla golagana ka diforamo tse di tlhomilweng tse di jaaka dikomiti tsa dikgaolotlhopho le dikopano tsa makala go tlhagisa dikgwetlho le go abelana ka ditharabololo.
Kgatelelo e tla nna mo go tsosoloseng go itshepa ga baagi jaaka batho ba ba ka tlang ka ditshweetso mmogo le puso e e ba tshegetsang ka go tsaya karolo ka matlhagatlhaga.
Nomoro ya ga Moporesidente e e Kkgethegileng e tlhagisitswe jaaka mokgwa wa tlaleletso go kgontsha tlhaeletsano magareng ga puso le batho gammogo le go potlakisa thebolelo ya ditirelo.
Re rarabolola dikgwetlho tse di setseng di supilwe mo dikamanong le dithutopatlisisong tse dingwe tse di farologaneng.
Re nnile le kgatelopele e kgolo mo dingwageng di le 15 tsa kgololesego tse di fetileng, go sa ntse go na le dikgwetlho tse dintsi.
Peresente ya malapa a a nang le phitlhelelo ya metsi e oketsegile go tswa go 61.7 ka 1994 go fitlhelela go 91.8% ka Mopitlwe 2009, go tlhokega go dira go le gontsi go atolosa tirelo kwa baaging ba ba setseng.
Re gaufi le go fitlhelela maikaelelo a rona a go fedisa mokgwa wa dikgamelo tsa boithusetso mo bonnong jo bo rulagantsweng sentle, letlha le le ikaeletsweng la phitlhelelo ya botlhe ke 2014.
Re sa ntse re tshwenya ke maemo a a kwa godimo a botlhokatiro, bohuma, tlhaelo ya tlhokomelo ya boitekanelo le tlhabololo e e kwa tlase, bogolosegolo kwa metsemagageng le kwa baipeing.
A re diriseng diforamo tseno go amana le baemedi ba batho mme re tileng go senya dithoto le didiriswa tse di ikaeletseng go ba thusa.
Re tshwenyegile ka tiegiso ya ditirelo tse di solofeditsweng baagi; re a itse gore fa re dirisana mmogo mo dikgolaganong tsa ditogamaano re ka dira go le gontsi ka bonako.
"Fa re dirisana mmogo, re ka fitlhelela go le gontsintsi"
<fn>GCIS.LetterToBusinessLeaders.2010-10-19.tn.txt</fn>
Boporesidente botlhe ba kgwebo e e rulaganeng
Bannasetilo botlhe ba diboto tsa bakaedi
Batlhankedibagolo botlhe ba dikgwebo tse dikgolo
Mme/ Rre yo o tlotlegang
LEROBOROBO LA MOKGOTLHWANE WA A (H1N1) 2009
Jaaka Tona ya Boitekanelo, ke go kwalela jaana mabapi le bolwetse jo bo fa godimo ka mabaka a le mabedi:
go go naya tshedimosetso e e tla go thusang go lwantsha bolwetse
go kopa thuso ya gago le gore o nne le seabe le gore ofisi ya gago e e kwa godimo e tlhaeletsane ka nonofo melaetsa e megolo ya Mokgotlhwane wa A (H1N1) 2009 mo kgwebong ya gago le mo setšhabeng se o se direlang.
Leina la semmuso la saense la bolwetse jo ke leroborobo la mokgotlhwane wa A (H1N1). Bo simolotse kwa Mexico le Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka Moranang ngwaga o. Bo ne bo itsege pele e le mokgotlhwane wa dikolobe, ka gonne go ne go akanngwa gore bo simolotse mo dikolobeng. Ga jaana go dumelwa gore ke motswako wa dielemente tsa batho le dinonyane. Ka jalo bolwetse ga bo ikamaganye ka gope le go ja nama ya kolobe kgotsa dikumo tsa kolobe. Jaanong bo kaiwa fela e le leroborobo la mokgotlhwane kgotsa go ka itlhophelwa leina la lone la semmuso, A (H1N1) 2009.
Go tloga ka Moranang monongwaga, mogare o ne wa anama ka bonako mo dinageng di le 166 lefatshe ka bophara. Mo Aforika, bo aname fela mo dinageng di le 16 go fitlha ga jaana. Ka nako e ke neng ke kwala lekwalo le ka yona, mogare o ne o amile batho ba le 177 457 (tlhomamiso ya laboratori) lefatshe ka bophara ka maso a le 1 457 a a tlhomamisitsweng.
Mo Aforika Borwa re na le dikgetsi di le 2 844 tse di tlhomamisitsweng le maso a le marataro ga jaana.
Morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Tshoganyetso e e neng e tshwerwe ka 11 Seetebosigo 2009, Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) o ne wa fetsa ka gore maemo a leroborobo a lefatshe ka bophara a fitlheletswe mme Mokaedi-Kakaretso, Ngk Margaret Chan, o ne a goeletsa leroborobo (kgato ya 6). Seno se kaya gore bolwetse bo anametse kwa dinageng mo dikgaolong tsotlhe tsa WHO e bile bo ne bo anama ka bonako. Fela, ke rata go gatelela gore go itsise leroborobo ga go kae gore bolwetse jo bo kotsi thata. Go kaya fela gore bo anama gotlhe.
Ka di 6 tsa Phukwi, WHO e ne ya tlhalosa go anama ga leroborobo mo dinageng tse di amegileng le kwa dinageng tse dintšhwa go sa tilwe gape go sa thibelege. Ka lesego, le fa go ka nna jalo, ba etse tlhoko gore batho ba le bantsi ba ba nnang le tshwaetso ya mogare ba tla nna mathwao a a botsatsa. Fela jaaka batlhankedi ba boitekanelo, ba fa gae le ba lefatshe ka bophara, re ntse re tshwenyegile ka maso a a tlhagileng go fitlha ga jaana (lefatshe ka bophara ke 0,8% mme mo Aforika Borwa ke 0,2% ya batho ba ba amegileng). Mogare o ama thata batho ba dingwaga di le 10 go fitlha go di le 29 - bontsi jwa batho ba ba kwa dikolong kgotsa kwa ditheo tsa thuto e e kgolwane.
WHO e gakolotse gore dinaga di tshwanetse go lebisa mogopolo mo go tlhofofatseng kutlwalo ya bolwetse mo baaging. Ka go dira seno, go tlhokega tlhaeletsano e e nonofileng.
Mokgwa wa go anama
Bolwetse bo anama ka lerothodi la tshwaetso (ke gore fa motho yo o nang le tshwaetso a gotlhola kgotsa a ethimola mme o bo o hema mowa o a ethimoletseng mo go ona kgotsa a gotlholetseng mo go ona, le fa a ka gotlholela fa fatshe mme o bo o hema mowa o o fao o ka tshwaetsega).
Matshwao a bolwetse
Matshwao a a ka kgaoganngwa ka dikarolokgolo di le tharo
botsatsa
bogareng
feteletseng.
Matshwao a a botsatsa a akaretsa:
go nna le mamina a a tshologang kgotsa go thibana dinko
go gotlhola
letshoroma
go opa ga mesifa le setlhabi
maikutlo a go se itekanele ka kakaretso
Palo e e kwa godimo ya batho e na le matshwao a a botsatsa mme ga ba na go tlhoka tlhokomelo ya kalafo e e kgethegileng. Ka jalo, matshwao a go nna jalo a tshwanetse go alafiwa jaaka matshwao a a tlwaelegileng a mokgotlhwane kwa ntle fela ga batho ba ba nang le maemo a a latelang ba ba tshwanetseng go bona kalafo ka bonako le fa ba na le matshwao a a botsatsa:
batho ba ba nang le bolwetse jo bo tswelelang jwa pelo kgotsa jwa makgwafo
basadi ba ba imileng
batho ba ba tshelang ka HIV le AIDS
batho ba ba nang le bolwetse jwa sukiri.
Matshwao a a bogareng a akaretsa matshwao a a botsatsa le:
go felelwa ke mowa
setlhabi mo mafatlheng
go tlhatsa phetelela
letshololo le matshwao a go latlhegelwa ke metsi mo mmeleng.
Matshwao a a feteletseng a akaretsa matshwao a a botsatsa le a a bogareng:
go retelelwa ke go hema (kgatelelo ya khemo)
dipounama tse di mmala wa legodimo, loleme kgotsa dikarolo dingwe tsa mmele
go otsela go go feteletseng le go idibala.
Mongwe le mongwe yo o nang le matshwao a a bogareng le a a feteletseng o tshwanetse go batla le go amogela thuso ya bonako ya kalafo.
Go anama ga bolwetse mo diporofenseng
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng tsa rona e le palogotlhe ya diperesente tsa ditshwaetso mo nageng ya rona ke go go latelang:
Gauteng 50%
Kapa Bophirima 31%
KwaZulu-Natal 7%
Kapa Botlhaba 4%
Limpopo 2,4%
Mpumalanga 1,9%
Bokone Bophirima 1,8%
Foreisetata 0,7%
Kapa Bokone 0,1%
Maso a marataro:
Kapa Bophirima: tharo
Kapa Botlhaba nngwe
Foreisetata: nngwe
KwaZulu-Natal nngwe.
Go dira diteko tsa twatsi
Diteko tsa semmuso di diriwa ke Setheo sa Bosetšhaba sa Malwetse a a Tshelanwang, se se kwa Gauteng fela ga jaana se atoloseditswe kwa Kapa Bophirima. Go dira diteko go tla dirwa ka katlanegiso ya ngaka. Balwetse ba ba batlang tlhokomelo mo setheong sa setšhaba sa boitekanelo ga ba tshwanela go kopa diteko tsa laboratori. Re lemogile gore go ntse jalo kwa maphateng a boitekanelo a poraefete fela se ga se atlanegisiwe ke WHO. Dingaka di tshwanetse go alafa dikgetsi tse di belaelwang go ya ka dintlha tsa diporotokolo tse di tlametsweng ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
Kalafo
Kalafo e e tlhophilweng ke Tamiflu. E tshwanetse go kaelwa ke ngaka mme e atlanegisetswa fela bao ba nang le:
matshwao a a botsatsa mo ditlhopeng tse di kgethegileng tse di mo kotsing jaaka go tlhagisitswe fa godimo
matshwao a a bogareng
matshwao a a feteletseng.
Kalafo ya mogoso ka Tamiflu e tla lere gore go nne le kemokgatlhanong ya mogoso go molemo mme go dire gore o se nne mosola le mo bathong ba o ka bolokang matshelo a bona.
Go tswalwa ga ditheo
Maitemogelo a lefatshe lotlhe a supile gore go tswalwa ga dikolo le ditheo tsa thuto e kgolwane, marekelo a magolo le mafelotiro ga go a thusa sepe go fedisa go anama ga bolwetse. Mme go tlhodile dikgoreletso tse dikgolo tsa loago.
Re gakolola gore morutwana mongwe le mongwe, morutabana kgotsa modiri yo o nang le matshwao a a botsatsa a nne kwa gae. Fa go na le barutwana ba le bantsi le/kgotsa barutabana ba ba ntseng kwa gae, setheo se se amegileng se tshwanetse go ikgolaganya le Lefapha la Thuto, mme lona mmogo le bothati jwa boitekanelo le tla gakolola gore go tlhokwa gore go tsewe dikgato dife.
Boitekanelo jo bo bonolo
Go ya ka mokgwa o bolwetse jo bo anamang ka gone jaaka go tlhalositswe pele, go atlenegisiwa boitekanelo jo bo latelang:
tlhapa diatla ka sesepa kgapetsakgapetsa
gotlholela kgotsa ethimolela mo pampiring e e botsatsa kgotsa mo khaing ya letsogo la gago
o se ke wa gotlholela mo diatleng tsa gago, o ka mpe wa gotlholela mo sejabaneng.
fa o pateletsega go gotlholela mo diatleng, o se tshware sepe sa dilo tse di jaaka ditshwaro sa setswalo, matlhabaphefo, bogodimo jwa ditafole kgotsa didirisiwa go fitlha o tlhapa diatla ka sesepa.
Fa o itemogela matshwao a a botsatsa, itunne gae, mme o se kopane le batho.
Ke rata go go netefaletsa gore borasaense ba dira sengwe le sengwe lefatshe lotlhe, ba dira le WHO go leka go tlhagisa moento. Fa dilo di ka tsamaya sentle, moento wa go nna jalo o tla nna teng mo dikgweding tse di mmalwa tse di tlang. Fela, go ka nna le topo e e kwa godimo ya moento le fa go se na bokgoni jo bo lekaneng jwa go o dira - bokgoni joo ga bo teng mo Aforika.
.
Ke rata go go leboga go tsaya nako go buisa lekwalo le, e bile gape ke rata go go leboga ka tsholofelo ya gago ya kamego ya matlhagatlhaga mabapi le go tlhaeletsana le go tlhofofatsa maatla a bolwetse.
Ka boikokobetso
NGK A MOTSOALEDI, MP
TONA YA BOITEKANELO
LETLHA:
<fn>GCIS.LetterToNgos.2010-10-19.tn.txt</fn>
Ditlhogo tsotlhe le bakaedi botlhe ba mekgatlho e e seng ya puso (NGOs)
Badirediloago botlhe
Badiri botlhe ba tlhabololo ya setšhaba
Badiri botlhe ba boitekanelo jwa setšhaba
Mme/ Rre yo o tlotlegang
LEROBOROBO LA MOKGOTLHWANE WA A (H1N1) 2009
Jaaka Tona ya Boitekanelo, ke go kwalela jaana mabapi le bolwetse jo bo fa godimo ka mabaka a le mabedi:
go go naya tshedimosetso e e tla go thusang go lwantsha bolwetse
go kopa thuso ya gago le gore o nne le seabe le gore ofisi ya gago e e kwa godimo e tlhaeletsane ka nonofo melaetsa e megolo ya Mokgotlhwane wa A (H1N1) 2009 mo setšhabeng se o se direlang.
Leina la semmuso la saense la bolwetse jo ke leroborobo la mokgotlhwane wa A (H1N1). Bo simolotse kwa Mexico le Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka Moranang ngwaga o. Bo ne bo itsege pele e le mokgotlhwane wa dikolobe, ka gonne go ne go akanngwa gore bo simolotse mo dikolobeng. Ga jaana go dumelwa gore ke motswako wa dielemente tsa batho le dinonyane. Ka jalo bolwetse ga bo ikamaganye ka gope le go ja nama ya kolobe kgotsa dikumo tsa kolobe. Jaanong bo kaiwa fela e le leroborobo la mokgotlhwane kgotsa go ka itlhophelwa leina la lone la semmuso, A (H1N1) 2009.
Go tloga ka Moranang monongwaga, mogare o ne wa anama ka bonako mo dinageng di le 166 lefatshe ka bophara. Mo Aforika, bo aname fela mo dinageng di le 16 go fitlha ga jaana. Ka nako e ke neng ke kwala lekwalo le ka yona, mogare o ne o amile batho ba le 177 457 (tlhomamiso ya laboratori) lefatshe ka bophara ka maso a le 1 457 a a tlhomamisitsweng.
Mo Aforika Borwa re na le dikgetsi di le 2 844 tse di tlhomamisitsweng le maso a le marataro ga jaana.
Morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Tshoganyetso e e neng e tshwerwe ka 11 Seetebosigo 2009, Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) o ne wa fetsa ka gore maemo a leroborobo a lefatshe ka bophara a fitlheletswe mme Mokaedi-Kakaretso, Ngk Margaret Chan, o ne a goeletsa leroborobo (kgato ya 6). Seno se kaya gore bolwetse bo anametse kwa dinageng mo dikgaolong tsotlhe tsa WHO e bile bo ne bo anama ka bonako. Fela, ke rata go gatelela gore go itsise leroborobo ga go kae gore bolwetse jo bo kotsi thata. Go kaya fela gore bo anama gotlhe.
Ka di 6 tsa Phukwi, WHO e ne ya tlhalosa go anama ga leroborobo mo dinageng tse di amegileng le kwa dinageng tse dintšhwa go sa tilwe gape go sa thibelege. Ka lesego, le fa go ka nna jalo, ba etse tlhoko gore batho ba le bantsi ba ba nnang le tshwaetso ya mogare ba tla nna mathwao a a botsatsa. Fela jaaka batlhankedi ba boitekanelo, ba fa gae le ba lefatshe ka bophara, re ntse re tshwenyegile ka maso a a tlhagileng go fitlha ga jaana (lefatshe ka bophara ke 0,8% mme mo Aforika Borwa ke 0,2% ya batho ba ba amegileng). Mogare o ama thata batho ba dingwaga di le 10 go fitlha go di le 29 - bontsi jwa batho ba ba kwa dikolong kgotsa kwa ditheo tsa thuto e e kgolwane.
WHO e gakolotse gore dinaga di tshwanetse go lebisa mogopolo mo go tlhofofatseng kutlwalo ya bolwetse mo baaging. Ka go dira seno, go tlhokega tlhaeletsano e e nonofileng.
Mokgwa wa go anama
Bolwetse bo anama ka lerothodi la tshwaetso (ke gore fa motho yo o nang le tshwaetso a gotlhola kgotsa a ethimola mme o bo o hema mowa o a ethimoletseng mo go ona kgotsa a gotlholetseng mo go ona, le fa a ka gotlholela fa fatshe mme o bo o hema mowa o o fao o ka tshwaetsega).
Matshwao a bolwetse
Matshwao a a ka kgaoganngwa ka dikarolokgolo di le tharo
botsatsa
bogareng
feteletseng.
Matshwao a a botsatsa a akaretsa:
go nna le mamina a a tshologang kgotsa go thibana dinko
go gotlhola
letshoroma
go opa ga mesifa le setlhabi
maikutlo a go se itekanele ka kakaretso
Palo e e kwa godimo ya batho e na le matshwao a a botsatsa mme ga ba na go tlhoka tlhokomelo ya kalafo e e kgethegileng. Ka jalo, matshwao a go nna jalo a tshwanetse go alafiwa jaaka matshwao a a tlwaelegileng a mokgotlhwane kwa ntle fela ga batho ba ba nang le maemo a a latelang ba ba tshwanetseng go bona kalafo ka bonako le fa ba na le matshwao a a botsatsa:
batho ba ba nang le bolwetse jo bo tswelelang jwa pelo kgotsa jwa makgwafo
basadi ba ba imileng
batho ba ba tshelang ka HIV le AIDS
batho ba ba nang le bolwetse jwa sukiri.
Matshwao a a bogareng a akaretsa matshwao a a botsatsa le:
go felelwa ke mowa
setlhabi mo mafatlheng
go tlhatsa phetelela
letshololo le matshwao a go latlhegelwa ke metsi mo mmeleng.
Matshwao a a feteletseng a akaretsa matshwao a a botsatsa le a a bogareng:
go retelelwa ke go hema (kgatelelo ya khemo)
dipounama tse di mmala wa legodimo, loleme kgotsa dikarolo dingwe tsa mmele
go otsela go go feteletseng le go idibala.
Mongwe le mongwe yo o nang le matshwao a a bogareng le a a feteletseng o tshwanetse go batla le go amogela thuso ya bonako ya kalafo.
Go anama ga bolwetse mo diporofenseng
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng tsa rona e le palogotlhe ya diperesente tsa ditshwaetso mo nageng ya rona ke go go latelang:
Gauteng 50%
Kapa Bophirima 31%
KwaZulu-Natal 7%
Kapa Botlhaba 4%
Limpopo 2,4%
Mpumalanga 1,9%
Bokone Bophirima 1,8%
Foreisetata 0,7%
Kapa Bokone 0,1%
Maso a marataro:
Kapa Bophirima: tharo
Kapa Botlhaba nngwe
Foreisetata: nngwe
KwaZulu-Natal nngwe.
Go dira diteko tsa twatsi
Diteko tsa semmuso di diriwa ke Setheo sa Bosetšhaba sa Malwetse a a Tshelanwang, se se kwa Gauteng fela ga jaana se atoloseditswe kwa Kapa Bophirima. Go dira diteko go tla dirwa ka katlanegiso ya ngaka. Balwetse ba ba batlang tlhokomelo mo setheong sa setšhaba sa boitekanelo ga ba tshwanela go kopa diteko tsa laboratori. Re lemogile gore go ntse jalo kwa maphateng a boitekanelo a poraefete fela se ga se atlanegisiwe ke WHO. Dingaka di tshwanetse go alafa dikgetsi tse di belaelwang go ya ka dintlha tsa diporotokolo tse di tlametsweng ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
Kalafo
Kalafo e e tlhophilweng ke Tamiflu. E tshwanetse go kaelwa ke ngaka mme e atlanegisetswa fela bao ba nang le:
matshwao a a botsatsa mo ditlhopeng tse di kgethegileng tse di mo kotsing jaaka go tlhagisitswe fa godimo
matshwao a a bogareng
matshwao a a feteletseng.
Kalafo ya mogoso ka Tamiflu e tla lere gore go nne le kemokgatlhanong ya mogoso go molemo mme go dire gore o se nne mosola le mo bathong ba o ka bolokang matshelo a bona.
Go tswalwa ga ditheo
Maitemogelo a lefatshe lotlhe a supile gore go tswalwa ga dikolo le ditheo tsa thuto e kgolwane, marekelo a magolo le mafelotiro ga go a thusa sepe go fedisa go anama ga bolwetse. Mme go tlhodile dikgoreletso tse dikgolo tsa loago.
Re gakolola gore morutwana mongwe le mongwe, morutabana kgotsa modiri yo o nang le matshwao a a botsatsa a nne kwa gae. Fa go na le barutwana ba le bantsi le/kgotsa barutabana ba ba ntseng kwa gae, setheo se se amegileng se tshwanetse go ikgolaganya le Lefapha la Thuto, mme lona mmogo le bothati jwa boitekanelo le tla gakolola gore go tlhokwa gore go tsewe dikgato dife.
Boitekanelo jo bo bonolo
Go ya ka mokgwa o bolwetse jo bo anamang ka gone jaaka go tlhalositswe pele, go atlenegisiwa boitekanelo jo bo latelang:
tlhapa diatla ka sesepa kgapetsakgapetsa
gotlholela kgotsa ethimolela mo pampiring e e botsatsa kgotsa mo khaing ya letsogo la gago
o se ke wa gotlholela mo diatleng tsa gago, o ka mpe wa gotlholela mo sejabaneng.
fa o pateletsega go gotlholela mo diatleng, o se tshware sepe sa dilo tse di jaaka ditshwaro sa setswalo, matlhabaphefo, bogodimo jwa ditafole kgotsa didirisiwa go fitlha o tlhapa diatla ka sesepa.
Fa o itemogela matshwao a a botsatsa, itunne gae, mme o se kopane le batho.
Ke rata go go netefaletsa gore borasaense ba dira sengwe le sengwe lefatshe lotlhe, ba dira le WHO go leka go tlhagisa moento. Fa dilo di ka tsamaya sentle, moento wa go nna jalo o tla nna teng mo dikgweding tse di mmalwa tse di tlang. Fela, go ka nna le topo e e kwa godimo ya moento le fa go se na bokgoni jo bo lekaneng jwa go o dira - bokgoni joo ga bo teng mo Aforika.
.
Ke rata go go leboga go tsaya nako go buisa lekwalo le, e bile gape ke rata go go leboga ka tsholofelo ya gago ya kamego ya matlhagatlhaga mabapi le go tlhaeletsana le go tlhofofatsa maatla a bolwetse.
Ka boikokobetso
NGK A MOTSOALEDI, MP
TONA YA BOITEKANELO
LETLHA:
<fn>GCIS.LetterToOrganisedLabour.2010-10-19.tn.txt</fn>
Boporesidente botlhe ba mokgatlho o o rulaganeng wa badiri le bakwaledikakaretso botlhe
Baemedi botlhe ba badiri
Mme/ Rre/ Mokaulengwe yo o tlotlegang
LEROBOROBO LA MOKGOTLHWANE WA A (H1N1) 2009
Jaaka Tona ya Boitekanelo, ke go kwalela jaana mabapi le bolwetse jo bo fa godimo ka mabaka a le mabedi:
go go naya tshedimosetso e e tla go thusang go lwantsha bolwetse
go kopa thuso ya gago le gore o nne le seabe le gore ofisi ya gago e e kwa godimo e tlhaeletsane ka nonofo melaetsa e megolo ya Mokgotlhwane wa A (H1N1) 2009 mo mokgatlhong wa gago le mo badiring.
Leina la semmuso la saense la bolwetse jo ke leroborobo la mokgotlhwane wa A (H1N1). Bo simolotse kwa Mexico le Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka Moranang ngwaga o. Bo ne bo itsege pele e le mokgotlhwane wa dikolobe, ka gonne go ne go akanngwa gore bo simolotse mo dikolobeng. Ga jaana go dumelwa gore ke motswako wa dielemente tsa batho le dinonyane. Ka jalo bolwetse ga bo ikamaganye ka gope le go ja nama ya kolobe kgotsa dikumo tsa kolobe. Jaanong bo kaiwa fela e le leroborobo la mokgotlhwane kgotsa go ka itlhophelwa leina la lone la semmuso, A (H1N1) 2009.
Go tloga ka Moranang monongwaga, mogare o ne wa anama ka bonako mo dinageng di le 166 lefatshe ka bophara. Mo Aforika, bo aname fela mo dinageng di le 16 go fitlha ga jaana. Ka nako e ke neng ke kwala lekwalo le ka yona, mogare o ne o amile batho ba le 177 457 (tlhomamiso ya laboratori) lefatshe ka bophara ka maso a le 1 457 a a tlhomamisitsweng.
Mo Aforika Borwa re na le dikgetsi di le 2 844 tse di tlhomamisitsweng le maso a le marataro ga jaana.
Morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Tshoganyetso e e neng e tshwerwe ka 11 Seetebosigo 2009, Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) o ne wa fetsa ka gore maemo a leroborobo a lefatshe ka bophara a fitlheletswe mme Mokaedi-Kakaretso, Ngk Margaret Chan, o ne a goeletsa leroborobo (kgato ya 6). Seno se kaya gore bolwetse bo anametse kwa dinageng mo dikgaolong tsotlhe tsa WHO e bile bo ne bo anama ka bonako. Fela, ke rata go gatelela gore go itsise leroborobo ga go kae gore bolwetse jo bo kotsi thata. Go kaya fela gore bo anama gotlhe.
Ka di 6 tsa Phukwi, WHO e ne ya tlhalosa go anama ga leroborobo mo dinageng tse di amegileng le kwa dinageng tse dintšhwa go sa tilwe gape go sa thibelege. Ka lesego, le fa go ka nna jalo, ba etse tlhoko gore batho ba le bantsi ba ba nnang le tshwaetso ya mogare ba tla nna mathwao a a botsatsa. Fela jaaka batlhankedi ba boitekanelo, ba fa gae le ba lefatshe ka bophara, re ntse re tshwenyegile ka maso a a tlhagileng go fitlha ga jaana (lefatshe ka bophara ke 0,8% mme mo Aforika Borwa ke 0,2% ya batho ba ba amegileng). Mogare o ama thata batho ba dingwaga di le 10 go fitlha go di le 29 - bontsi jwa batho ba ba kwa dikolong kgotsa kwa ditheo tsa thuto e e kgolwane.
WHO e gakolotse gore dinaga di tshwanetse go lebisa mogopolo mo go tlhofofatseng kutlwalo ya bolwetse mo baaging. Ka go dira seno, go tlhokega tlhaeletsano e e nonofileng.
Mokgwa wa go anama
Bolwetse bo anama ka lerothodi la tshwaetso (ke gore fa motho yo o nang le tshwaetso a gotlhola kgotsa a ethimola mme o bo o hema mowa o a ethimoletseng mo go ona kgotsa a gotlholetseng mo go ona, le fa a ka gotlholela fa fatshe mme o bo o hema mowa o o fao o ka tshwaetsega).
Matshwao a bolwetse
Matshwao a a ka kgaoganngwa ka dikarolokgolo di le tharo
botsatsa
bogareng
feteletseng.
Matshwao a a botsatsa a akaretsa:
go nna le mamina a a tshologang kgotsa go thibana dinko
go gotlhola
letshoroma
go opa ga mesifa le setlhabi
maikutlo a go se itekanele ka kakaretso
Palo e e kwa godimo ya batho e na le matshwao a a botsatsa mme ga ba na go tlhoka tlhokomelo ya kalafo e e kgethegileng. Ka jalo, matshwao a go nna jalo a tshwanetse go alafiwa jaaka matshwao a a tlwaelegileng a mokgotlhwane kwa ntle fela ga batho ba ba nang le maemo a a latelang ba ba tshwanetseng go bona kalafo ka bonako le fa ba na le matshwao a a botsatsa:
batho ba ba nang le bolwetse jo bo tswelelang jwa pelo kgotsa jwa makgwafo
basadi ba ba imileng
batho ba ba tshelang ka HIV le AIDS
batho ba ba nang le bolwetse jwa sukiri.
Matshwao a a bogareng a akaretsa matshwao a a botsatsa le:
go felelwa ke mowa
setlhabi mo mafatlheng
go tlhatsa phetelela
letshololo le matshwao a go latlhegelwa ke metsi mo mmeleng.
Matshwao a a feteletseng a akaretsa matshwao a a botsatsa le a a bogareng:
go retelelwa ke go hema (kgatelelo ya khemo)
dipounama tse di mmala wa legodimo, loleme kgotsa dikarolo dingwe tsa mmele
go otsela go go feteletseng le go idibala.
Mongwe le mongwe yo o nang le matshwao a a bogareng le a a feteletseng o tshwanetse go batla le go amogela thuso ya bonako ya kalafo.
Go anama ga bolwetse mo diporofenseng
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng tsa rona e le palogotlhe ya diperesente tsa ditshwaetso mo nageng ya rona ke go go latelang:
Gauteng 50%
Kapa Bophirima 31%
KwaZulu-Natal 7%
Kapa Botlhaba 4%
Limpopo 2,4%
Mpumalanga 1,9%
Bokone Bophirima 1,8%
Foreisetata 0,7%
Kapa Bokone 0,1%
Maso a marataro:
Kapa Bophirima: tharo
Kapa Botlhaba nngwe
Foreisetata: nngwe
KwaZulu-Natal nngwe.
Go dira diteko tsa twatsi
Diteko tsa semmuso di diriwa ke Setheo sa Bosetšhaba sa Malwetse a a Tshelanwang, se se kwa Gauteng fela ga jaana se atoloseditswe kwa Kapa Bophirima. Go dira diteko go tla dirwa ka katlanegiso ya ngaka. Balwetse ba ba batlang tlhokomelo mo setheong sa setšhaba sa boitekanelo ga ba tshwanela go kopa diteko tsa laboratori. Re lemogile gore go ntse jalo kwa maphateng a boitekanelo a poraefete fela se ga se atlanegisiwe ke WHO. Dingaka di tshwanetse go alafa dikgetsi tse di belaelwang go ya ka dintlha tsa diporotokolo tse di tlametsweng ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
Kalafo
Kalafo e e tlhophilweng ke Tamiflu. E tshwanetse go kaelwa ke ngaka mme e atlanegisetswa fela bao ba nang le:
matshwao a a botsatsa mo ditlhopeng tse di kgethegileng tse di mo kotsing jaaka go tlhagisitswe fa godimo
matshwao a a bogareng
matshwao a a feteletseng.
Kalafo ya mogoso ka Tamiflu e tla lere gore go nne le kemokgatlhanong ya mogoso go molemo mme go dire gore o se nne mosola le mo bathong ba o ka bolokang matshelo a bona.
Go tswalwa ga ditheo
Maitemogelo a lefatshe lotlhe a supile gore go tswalwa ga dikolo le ditheo tsa thuto e kgolwane, marekelo a magolo le mafelotiro ga go a thusa sepe go fedisa go anama ga bolwetse. Mme go tlhodile dikgoreletso tse dikgolo tsa loago.
Re gakolola gore morutwana mongwe le mongwe, morutabana kgotsa modiri yo o nang le matshwao a a botsatsa a nne kwa gae. Fa go na le barutwana ba le bantsi le/kgotsa barutabana ba ba ntseng kwa gae, setheo se se amegileng se tshwanetse go ikgolaganya le Lefapha la Thuto, mme lona mmogo le bothati jwa boitekanelo le tla gakolola gore go tlhokwa gore go tsewe dikgato dife.
Boitekanelo jo bo bonolo
Go ya ka mokgwa o bolwetse jo bo anamang ka gone jaaka go tlhalositswe pele, go atlenegisiwa boitekanelo jo bo latelang:
tlhapa diatla ka sesepa kgapetsakgapetsa
gotlholela kgotsa ethimolela mo pampiring e e botsatsa kgotsa mo khaing ya letsogo la gago
o se ke wa gotlholela mo diatleng tsa gago, o ka mpe wa gotlholela mo sejabaneng.
fa o pateletsega go gotlholela mo diatleng, o se tshware sepe sa dilo tse di jaaka ditshwaro sa setswalo, matlhabaphefo, bogodimo jwa ditafole kgotsa didirisiwa go fitlha o tlhapa diatla ka sesepa.
Fa o itemogela matshwao a a botsatsa, itunne gae, mme o se kopane le batho.
Ke rata go go netefaletsa gore borasaense ba dira sengwe le sengwe lefatshe lotlhe, ba dira le WHO go leka go tlhagisa moento. Fa dilo di ka tsamaya sentle, moento wa go nna jalo o tla nna teng mo dikgweding tse di mmalwa tse di tlang. Fela, go ka nna le topo e e kwa godimo ya moento le fa go se na bokgoni jo bo lekaneng jwa go o dira - bokgoni joo ga bo teng mo Aforika.
.
Ke rata go go leboga go tsaya nako go buisa lekwalo le, e bile gape ke rata go go leboga ka tsholofelo ya gago ya kamego ya matlhagatlhaga mabapi le go tlhaeletsana le go tlhofofatsa maatla a bolwetse.
Ka boikokobetso
NGK A MOTSOALEDI, MP
TONA YA BOITEKANELO
LETLHA:
<fn>GCIS.LetterToReligiousLeaders.2010-10-19.tn.txt</fn>
Ditlhogo tsotlhe tsa bodumedi le ditlhogo tsa ditlhopha tsa dikereke
Baatšhebišhopo botlhe le bobišhopo botlhe
Boimamo btlhe le borabbi botlhe
Baperisita botlhe, baruti botlhe le baeteledipele botlhe ba bodumedi
Moatšhebišhopo/ Mobišhopo/ Rabbi/ Reberente/ Moruti/ Mogolo yo o tlotlegang
LEROBOROBO LA MOKGOTLHWANE WA A (H1N1) 2009
Jaaka Tona ya Boitekanelo, ke go kwalela jaana mabapi le bolwetse jo bo fa godimo ka mabaka a le mabedi:
go go naya tshedimosetso e e tla go thusang go lwantsha bolwetse
go kopa thuso ya gago le gore o nne le seabe le gore ofisi ya gago e e kwa godimo e tlhaeletsane ka nonofo melaetsa e megolo ya Mokgotlhwane wa A (H1N1) 2009 mo phuthegong ya gago le mo setšhabeng.
Leina la semmuso la saense la bolwetse jo ke leroborobo la mokgotlhwane wa A (H1N1). Bo simolotse kwa Mexico le Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka Moranang ngwaga o. Bo ne bo itsege pele e le mokgotlhwane wa dikolobe, ka gonne go ne go akanngwa gore bo simolotse mo dikolobeng. Ga jaana go dumelwa gore ke motswako wa dielemente tsa batho le dinonyane. Ka jalo bolwetse ga bo ikamaganye ka gope le go ja nama ya kolobe kgotsa dikumo tsa kolobe. Jaanong bo kaiwa fela e le leroborobo la mokgotlhwane kgotsa go ka itlhophelwa leina la lone la semmuso, A (H1N1) 2009.
Go tloga ka Moranang monongwaga, mogare o ne wa anama ka bonako mo dinageng di le 166 lefatshe ka bophara. Mo Aforika, bo aname fela mo dinageng di le 16 go fitlha ga jaana. Ka nako e ke neng ke kwala lekwalo le ka yona, mogare o ne o amile batho ba le 177 457 (tlhomamiso ya laboratori) lefatshe ka bophara ka maso a le 1 457 a a tlhomamisitsweng.
Mo Aforika Borwa re na le dikgetsi di le 2 844 tse di tlhomamisitsweng le maso a le marataro ga jaana.
Morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Tshoganyetso e e neng e tshwerwe ka 11 Seetebosigo 2009, Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) o ne wa fetsa ka gore maemo a leroborobo a lefatshe ka bophara a fitlheletswe mme Mokaedi-Kakaretso, Ngk Margaret Chan, o ne a goeletsa leroborobo (kgato ya 6). Seno se kaya gore bolwetse bo anametse kwa dinageng mo dikgaolong tsotlhe tsa WHO e bile bo ne bo anama ka bonako. Fela, ke rata go gatelela gore go itsise leroborobo ga go kae gore bolwetse jo bo kotsi thata. Go kaya fela gore bo anama gotlhe.
Ka di 6 tsa Phukwi, WHO e ne ya tlhalosa go anama ga leroborobo mo dinageng tse di amegileng le kwa dinageng tse dintšhwa go sa tilwe gape go sa thibelege. Ka lesego, le fa go ka nna jalo, ba etse tlhoko gore batho ba le bantsi ba ba nnang le tshwaetso ya mogare ba tla nna mathwao a a botsatsa. Fela jaaka batlhankedi ba boitekanelo, ba fa gae le ba lefatshe ka bophara, re ntse re tshwenyegile ka maso a a tlhagileng go fitlha ga jaana (lefatshe ka bophara ke 0,8% mme mo Aforika Borwa ke 0,2% ya batho ba ba amegileng). Mogare o ama thata batho ba dingwaga di le 10 go fitlha go di le 29 - bontsi jwa batho ba ba kwa dikolong kgotsa kwa ditheo tsa thuto e e kgolwane.
WHO e gakolotse gore dinaga di tshwanetse go lebisa mogopolo mo go tlhofofatseng kutlwalo ya bolwetse mo baaging. Ka go dira seno, go tlhokega tlhaeletsano e e nonofileng.
Mokgwa wa go anama
Bolwetse bo anama ka lerothodi la tshwaetso (ke gore fa motho yo o nang le tshwaetso a gotlhola kgotsa a ethimola mme o bo o hema mowa o a ethimoletseng mo go ona kgotsa a gotlholetseng mo go ona, le fa a ka gotlholela fa fatshe mme o bo o hema mowa o o fao o ka tshwaetsega).
Matshwao a bolwetse
Matshwao a a ka kgaoganngwa ka dikarolokgolo di le tharo
botsatsa
bogareng
feteletseng.
Matshwao a a botsatsa a akaretsa:
go nna le mamina a a tshologang kgotsa go thibana dinko
go gotlhola
letshoroma
go opa ga mesifa le setlhabi
maikutlo a go se itekanele ka kakaretso
Palo e e kwa godimo ya batho e na le matshwao a a botsatsa mme ga ba na go tlhoka tlhokomelo ya kalafo e e kgethegileng. Ka jalo, matshwao a go nna jalo a tshwanetse go alafiwa jaaka matshwao a a tlwaelegileng a mokgotlhwane kwa ntle fela ga batho ba ba nang le maemo a a latelang ba ba tshwanetseng go bona kalafo ka bonako le fa ba na le matshwao a a botsatsa:
batho ba ba nang le bolwetse jo bo tswelelang jwa pelo kgotsa jwa makgwafo
basadi ba ba imileng
batho ba ba tshelang ka HIV le AIDS
batho ba ba nang le bolwetse jwa sukiri.
Matshwao a a bogareng a akaretsa matshwao a a botsatsa le:
go felelwa ke mowa
setlhabi mo mafatlheng
go tlhatsa phetelela
letshololo le matshwao a go latlhegelwa ke metsi mo mmeleng.
Matshwao a a feteletseng a akaretsa matshwao a a botsatsa le a a bogareng:
go retelelwa ke go hema (kgatelelo ya khemo)
dipounama tse di mmala wa legodimo, loleme kgotsa dikarolo dingwe tsa mmele
go otsela go go feteletseng le go idibala.
Mongwe le mongwe yo o nang le matshwao a a bogareng le a a feteletseng o tshwanetse go batla le go amogela thuso ya bonako ya kalafo.
Go anama ga bolwetse mo diporofenseng
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng tsa rona e le palogotlhe ya diperesente tsa ditshwaetso mo nageng ya rona ke go go latelang:
Gauteng 50%
Kapa Bophirima 31%
KwaZulu-Natal 7%
Kapa Botlhaba 4%
Limpopo 2,4%
Mpumalanga 1,9%
Bokone Bophirima 1,8%
Foreisetata 0,7%
Kapa Bokone 0,1%
Maso a marataro:
Kapa Bophirima: tharo
Kapa Botlhaba nngwe
Foreisetata: nngwe
KwaZulu-Natal nngwe.
Go dira diteko tsa twatsi
Diteko tsa semmuso di diriwa ke Setheo sa Bosetšhaba sa Malwetse a a Tshelanwang, se se kwa Gauteng fela ga jaana se atoloseditswe kwa Kapa Bophirima. Go dira diteko go tla dirwa ka katlanegiso ya ngaka. Balwetse ba ba batlang tlhokomelo mo setheong sa setšhaba sa boitekanelo ga ba tshwanela go kopa diteko tsa laboratori. Re lemogile gore go ntse jalo kwa maphateng a boitekanelo a poraefete fela se ga se atlanegisiwe ke WHO. Dingaka di tshwanetse go alafa dikgetsi tse di belaelwang go ya ka dintlha tsa diporotokolo tse di tlametsweng ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
Kalafo
Kalafo e e tlhophilweng ke Tamiflu. E tshwanetse go kaelwa ke ngaka mme e atlanegisetswa fela bao ba nang le:
matshwao a a botsatsa mo ditlhopeng tse di kgethegileng tse di mo kotsing jaaka go tlhagisitswe fa godimo
matshwao a a bogareng
matshwao a a feteletseng.
Kalafo ya mogoso ka Tamiflu e tla lere gore go nne le kemokgatlhanong ya mogoso go molemo mme go dire gore o se nne mosola le mo bathong ba o ka bolokang matshelo a bona.
Go tswalwa ga ditheo
Maitemogelo a lefatshe lotlhe a supile gore go tswalwa ga dikolo le ditheo tsa thuto e kgolwane, marekelo a magolo le mafelotiro ga go a thusa sepe go fedisa go anama ga bolwetse. Mme go tlhodile dikgoreletso tse dikgolo tsa loago.
Re gakolola gore morutwana mongwe le mongwe, morutabana kgotsa modiri yo o nang le matshwao a a botsatsa a nne kwa gae. Fa go na le barutwana ba le bantsi le/kgotsa barutabana ba ba ntseng kwa gae, setheo se se amegileng se tshwanetse go ikgolaganya le Lefapha la Thuto, mme lona mmogo le bothati jwa boitekanelo le tla gakolola gore go tlhokwa gore go tsewe dikgato dife.
Boitekanelo jo bo bonolo
Go ya ka mokgwa o bolwetse jo bo anamang ka gone jaaka go tlhalositswe pele, go atlenegisiwa boitekanelo jo bo latelang:
tlhapa diatla ka sesepa kgapetsakgapetsa
gotlholela kgotsa ethimolela mo pampiring e e botsatsa kgotsa mo khaing ya letsogo la gago
o se ke wa gotlholela mo diatleng tsa gago, o ka mpe wa gotlholela mo sejabaneng.
fa o pateletsega go gotlholela mo diatleng, o se tshware sepe sa dilo tse di jaaka ditshwaro sa setswalo, matlhabaphefo, bogodimo jwa ditafole kgotsa didirisiwa go fitlha o tlhapa diatla ka sesepa.
Fa o itemogela matshwao a a botsatsa, itunne gae, mme o se kopane le batho.
Ke rata go go netefaletsa gore borasaense ba dira sengwe le sengwe lefatshe lotlhe, ba dira le WHO go leka go tlhagisa moento. Fa dilo di ka tsamaya sentle, moento wa go nna jalo o tla nna teng mo dikgweding tse di mmalwa tse di tlang. Fela, go ka nna le topo e e kwa godimo ya moento le fa go se na bokgoni jo bo lekaneng jwa go o dira - bokgoni joo ga bo teng mo Aforika.
.
Ke rata go go leboga go tsaya nako go buisa lekwalo le, e bile gape ke rata go go leboga ka tsholofelo ya gago ya kamego ya matlhagatlhaga mabapi le go tlhaeletsana le go tlhofofatsa maatla a bolwetse.
Ka boikokobetso
NGK A MOTSOALEDI, MP
TONA YA BOITEKANELO
LETLHA:
<fn>GCIS.LetterToSportsOrganisation.2010-10-19.tn.txt</fn>
Boporesidente botlhe ba mekgatlho ya metshameko le makgotla
Batlhankedibagolo botlhe ba mekgatlho ya metshameko le dipopego
Mme/ Rre yo o tlotlegang
LEROBOROBO LA MOKGOTLHWANE WA A (H1N1) 2009
Jaaka Tona ya Boitekanelo, ke go kwalela jaana mabapi le bolwetse jo bo fa godimo ka mabaka a le mabedi:
go go naya tshedimosetso e e tla go thusang go lwantsha bolwetse
go kopa thuso ya gago le gore o nne le seabe le gore ofisi ya gago e e kwa godimo e tlhaeletsane ka nonofo melaetsa e megolo ya Mokgotlhwane wa A (H1N1) 2009 mo mokgatlhong wa gago wa metshameko.
Leina la semmuso la saense la bolwetse jo ke leroborobo la mokgotlhwane wa A (H1N1). Bo simolotse kwa Mexico le Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka Moranang ngwaga o. Bo ne bo itsege pele e le mokgotlhwane wa dikolobe, ka gonne go ne go akanngwa gore bo simolotse mo dikolobeng. Ga jaana go dumelwa gore ke motswako wa dielemente tsa batho le dinonyane. Ka jalo bolwetse ga bo ikamaganye ka gope le go ja nama ya kolobe kgotsa dikumo tsa kolobe. Jaanong bo kaiwa fela e le leroborobo la mokgotlhwane kgotsa go ka itlhophelwa leina la lone la semmuso, A (H1N1) 2009.
Go tloga ka Moranang monongwaga, mogare o ne wa anama ka bonako mo dinageng di le 166 lefatshe ka bophara. Mo Aforika, bo aname fela mo dinageng di le 16 go fitlha ga jaana. Ka nako e ke neng ke kwala lekwalo le ka yona, mogare o ne o amile batho ba le 177 457 (tlhomamiso ya laboratori) lefatshe ka bophara ka maso a le 1 457 a a tlhomamisitsweng.
Mo Aforika Borwa re na le dikgetsi di le 2 844 tse di tlhomamisitsweng le maso a le marataro ga jaana.
Morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Tshoganyetso e e neng e tshwerwe ka 11 Seetebosigo 2009, Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) o ne wa fetsa ka gore maemo a leroborobo a lefatshe ka bophara a fitlheletswe mme Mokaedi-Kakaretso, Ngk Margaret Chan, o ne a goeletsa leroborobo (kgato ya 6). Seno se kaya gore bolwetse bo anametse kwa dinageng mo dikgaolong tsotlhe tsa WHO e bile bo ne bo anama ka bonako. Fela, ke rata go gatelela gore go itsise leroborobo ga go kae gore bolwetse jo bo kotsi thata. Go kaya fela gore bo anama gotlhe.
Ka di 6 tsa Phukwi, WHO e ne ya tlhalosa go anama ga leroborobo mo dinageng tse di amegileng le kwa dinageng tse dintšhwa go sa tilwe gape go sa thibelege. Ka lesego, le fa go ka nna jalo, ba etse tlhoko gore batho ba le bantsi ba ba nnang le tshwaetso ya mogare ba tla nna mathwao a a botsatsa. Fela jaaka batlhankedi ba boitekanelo, ba fa gae le ba lefatshe ka bophara, re ntse re tshwenyegile ka maso a a tlhagileng go fitlha ga jaana (lefatshe ka bophara ke 0,8% mme mo Aforika Borwa ke 0,2% ya batho ba ba amegileng). Mogare o ama thata batho ba dingwaga di le 10 go fitlha go di le 29 - bontsi jwa batho ba ba kwa dikolong kgotsa kwa ditheo tsa thuto e e kgolwane.
WHO e gakolotse gore dinaga di tshwanetse go lebisa mogopolo mo go tlhofofatseng kutlwalo ya bolwetse mo baaging. Ka go dira seno, go tlhokega tlhaeletsano e e nonofileng.
Mokgwa wa go anama
Bolwetse bo anama ka lerothodi la tshwaetso (ke gore fa motho yo o nang le tshwaetso a gotlhola kgotsa a ethimola mme o bo o hema mowa o a ethimoletseng mo go ona kgotsa a gotlholetseng mo go ona, le fa a ka gotlholela fa fatshe mme o bo o hema mowa o o fao o ka tshwaetsega).
Matshwao a bolwetse
Matshwao a a ka kgaoganngwa ka dikarolokgolo di le tharo
botsatsa
bogareng
feteletseng.
Matshwao a a botsatsa a akaretsa:
go nna le mamina a a tshologang kgotsa go thibana dinko
go gotlhola
letshoroma
go opa ga mesifa le setlhabi
maikutlo a go se itekanele ka kakaretso
Palo e e kwa godimo ya batho e na le matshwao a a botsatsa mme ga ba na go tlhoka tlhokomelo ya kalafo e e kgethegileng. Ka jalo, matshwao a go nna jalo a tshwanetse go alafiwa jaaka matshwao a a tlwaelegileng a mokgotlhwane kwa ntle fela ga batho ba ba nang le maemo a a latelang ba ba tshwanetseng go bona kalafo ka bonako le fa ba na le matshwao a a botsatsa:
batho ba ba nang le bolwetse jo bo tswelelang jwa pelo kgotsa jwa makgwafo
basadi ba ba imileng
batho ba ba tshelang ka HIV le AIDS
batho ba ba nang le bolwetse jwa sukiri.
Matshwao a a bogareng a akaretsa matshwao a a botsatsa le:
go felelwa ke mowa
setlhabi mo mafatlheng
go tlhatsa phetelela
letshololo le matshwao a go latlhegelwa ke metsi mo mmeleng.
Matshwao a a feteletseng a akaretsa matshwao a a botsatsa le a a bogareng:
go retelelwa ke go hema (kgatelelo ya khemo)
dipounama tse di mmala wa legodimo, loleme kgotsa dikarolo dingwe tsa mmele
go otsela go go feteletseng le go idibala.
Mongwe le mongwe yo o nang le matshwao a a bogareng le a a feteletseng o tshwanetse go batla le go amogela thuso ya bonako ya kalafo.
Go anama ga bolwetse mo diporofenseng
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng tsa rona e le palogotlhe ya diperesente tsa ditshwaetso mo nageng ya rona ke go go latelang:
Gauteng 50%
Kapa Bophirima 31%
KwaZulu-Natal 7%
Kapa Botlhaba 4%
Limpopo 2,4%
Mpumalanga 1,9%
Bokone Bophirima 1,8%
Foreisetata 0,7%
Kapa Bokone 0,1%
Maso a marataro:
Kapa Bophirima: tharo
Kapa Botlhaba nngwe
Foreisetata: nngwe
KwaZulu-Natal nngwe.
Go dira diteko tsa twatsi
Diteko tsa semmuso di diriwa ke Setheo sa Bosetšhaba sa Malwetse a a Tshelanwang, se se kwa Gauteng fela ga jaana se atoloseditswe kwa Kapa Bophirima. Go dira diteko go tla dirwa ka katlanegiso ya ngaka. Balwetse ba ba batlang tlhokomelo mo setheong sa setšhaba sa boitekanelo ga ba tshwanela go kopa diteko tsa laboratori. Re lemogile gore go ntse jalo kwa maphateng a boitekanelo a poraefete fela se ga se atlanegisiwe ke WHO. Dingaka di tshwanetse go alafa dikgetsi tse di belaelwang go ya ka dintlha tsa diporotokolo tse di tlametsweng ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
Kalafo
Kalafo e e tlhophilweng ke Tamiflu. E tshwanetse go kaelwa ke ngaka mme e atlanegisetswa fela bao ba nang le:
matshwao a a botsatsa mo ditlhopeng tse di kgethegileng tse di mo kotsing jaaka go tlhagisitswe fa godimo
matshwao a a bogareng
matshwao a a feteletseng.
Kalafo ya mogoso ka Tamiflu e tla lere gore go nne le kemokgatlhanong ya mogoso go molemo mme go dire gore o se nne mosola le mo bathong ba o ka bolokang matshelo a bona.
Go tswalwa ga ditheo
Maitemogelo a lefatshe lotlhe a supile gore go tswalwa ga dikolo le ditheo tsa thuto e kgolwane, marekelo a magolo le mafelotiro ga go a thusa sepe go fedisa go anama ga bolwetse. Mme go tlhodile dikgoreletso tse dikgolo tsa loago.
Re gakolola gore morutwana mongwe le mongwe, morutabana kgotsa modiri yo o nang le matshwao a a botsatsa a nne kwa gae. Fa go na le barutwana ba le bantsi le/kgotsa barutabana ba ba ntseng kwa gae, setheo se se amegileng se tshwanetse go ikgolaganya le Lefapha la Thuto, mme lona mmogo le bothati jwa boitekanelo le tla gakolola gore go tlhokwa gore go tsewe dikgato dife.
Boitekanelo jo bo bonolo
Go ya ka mokgwa o bolwetse jo bo anamang ka gone jaaka go tlhalositswe pele, go atlenegisiwa boitekanelo jo bo latelang:
tlhapa diatla ka sesepa kgapetsakgapetsa
gotlholela kgotsa ethimolela mo pampiring e e botsatsa kgotsa mo khaing ya letsogo la gago
o se ke wa gotlholela mo diatleng tsa gago, o ka mpe wa gotlholela mo sejabaneng.
fa o pateletsega go gotlholela mo diatleng, o se tshware sepe sa dilo tse di jaaka ditshwaro sa setswalo, matlhabaphefo, bogodimo jwa ditafole kgotsa didirisiwa go fitlha o tlhapa diatla ka sesepa.
Fa o itemogela matshwao a a botsatsa, itunne gae, mme o se kopane le batho.
Ke rata go go netefaletsa gore borasaense ba dira sengwe le sengwe lefatshe lotlhe, ba dira le WHO go leka go tlhagisa moento. Fa dilo di ka tsamaya sentle, moento wa go nna jalo o tla nna teng mo dikgweding tse di mmalwa tse di tlang. Fela, go ka nna le topo e e kwa godimo ya moento le fa go se na bokgoni jo bo lekaneng jwa go o dira - bokgoni joo ga bo teng mo Aforika.
.
Ke rata go go leboga go tsaya nako go buisa lekwalo le, e bile gape ke rata go go leboga ka tsholofelo ya gago ya kamego ya matlhagatlhaga mabapi le go tlhaeletsana le go tlhofofatsa maatla a bolwetse.
Ka boikokobetso
NGK A MOTSOALEDI, MP
TONA YA BOITEKANELO
LETLHA:
<fn>GCIS.LetterToTheMinisters.2010-10-19.tn.txt</fn>
Ditona tsotlhe
Ditokololo tsotlhe tsa Palamente
Ditokololo tsotlhe tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense
Ditonakgolo tsotlhe
Ditokololo tsotlhe tsa dikhuduthamaga
Ditokololo tsotlhe tsa dipeomolao tsa diporofense
Modirammogo yo o tlotlegang
LEROBOROBO LA MOKGOTLHWANE WA A (H1N1) 2009
Jaaka Tona ya Boitekanelo, ke go kwalela jaana mabapi le bolwetse jo bo fa godimo ka mabaka a le mabedi:
go go naya tshedimosetso e e tla go thusang go lwantsha bolwetse
go kopa thuso ya gago le gore o nne le seabe le gore ofisi ya gago e e kwa godimo e tlhaeletsane ka nonofo melaetsa e megolo ya Mokgotlhwane wa A (H1N1) 2009 mo setšhabeng sa eno.
Leina la semmuso la saense la bolwetse jo ke leroborobo la mokgotlhwane wa A (H1N1). Bo simolotse kwa Mexico le Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka Moranang ngwaga o. Bo ne bo itsege pele e le mokgotlhwane wa dikolobe, ka gonne go ne go akanngwa gore bo simolotse mo dikolobeng. Ga jaana go dumelwa gore ke motswako wa dielemente tsa batho le dinonyane. Ka jalo bolwetse ga bo ikamaganye ka gope le go ja nama ya kolobe kgotsa dikumo tsa kolobe. Jaanong bo kaiwa fela e le leroborobo la mokgotlhwane kgotsa go ka itlhophelwa leina la lone la semmuso, A (H1N1) 2009.
Go tloga ka Moranang monongwaga, mogare o ne wa anama ka bonako mo dinageng di le 166 lefatshe ka bophara. Mo Aforika, bo aname fela mo dinageng di le 16 go fitlha ga jaana. Ka nako e ke neng ke kwala lekwalo le ka yona, mogare o ne o amile batho ba le 177 457 (tlhomamiso ya laboratori) lefatshe ka bophara ka maso a le 1 457 a a tlhomamisitsweng.
Mo Aforika Borwa re na le dikgetsi di le 2 844 tse di tlhomamisitsweng le maso a le marataro ga jaana.
Morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Tshoganyetso e e neng e tshwerwe ka 11 Seetebosigo 2009, Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) o ne wa fetsa ka gore maemo a leroborobo a lefatshe ka bophara a fitlheletswe mme Mokaedi-Kakaretso, Ngk Margaret Chan, o ne a goeletsa leroborobo (kgato ya 6). Seno se kaya gore bolwetse bo anametse kwa dinageng mo dikgaolong tsotlhe tsa WHO e bile bo ne bo anama ka bonako. Fela, ke rata go gatelela gore go itsise leroborobo ga go kae gore bolwetse jo bo kotsi thata. Go kaya fela gore bo anama gotlhe.
Ka di 6 tsa Phukwi, WHO e ne ya tlhalosa go anama ga leroborobo mo dinageng tse di amegileng le kwa dinageng tse dintšhwa go sa tilwe gape go sa thibelege. Ka lesego, le fa go ka nna jalo, ba etse tlhoko gore batho ba le bantsi ba ba nnang le tshwaetso ya mogare ba tla nna mathwao a a botsatsa. Fela jaaka batlhankedi ba boitekanelo, ba fa gae le ba lefatshe ka bophara, re ntse re tshwenyegile ka maso a a tlhagileng go fitlha ga jaana (lefatshe ka bophara ke 0,8% mme mo Aforika Borwa ke 0,2% ya batho ba ba amegileng). Mogare o ama thata batho ba dingwaga di le 10 go fitlha go di le 29 - bontsi jwa batho ba ba kwa dikolong kgotsa kwa ditheo tsa thuto e e kgolwane.
WHO e gakolotse gore dinaga di tshwanetse go lebisa mogopolo mo go tlhofofatseng kutlwalo ya bolwetse mo baaging. Ka go dira seno, go tlhokega tlhaeletsano e e nonofileng.
Mokgwa wa go anama
Bolwetse bo anama ka lerothodi la tshwaetso (ke gore fa motho yo o nang le tshwaetso a gotlhola kgotsa a ethimola mme o bo o hema mowa o a ethimoletseng mo go ona kgotsa a gotlholetseng mo go ona, le fa a ka gotlholela fa fatshe mme o bo o hema mowa o o fao o ka tshwaetsega).
Matshwao a bolwetse
Matshwao a a ka kgaoganngwa ka dikarolokgolo di le tharo
botsatsa
bogareng
feteletseng.
Matshwao a a botsatsa a akaretsa:
go nna le mamina a a tshologang kgotsa go thibana dinko
go gotlhola
letshoroma
go opa ga mesifa le setlhabi
maikutlo a go se itekanele ka kakaretso
Palo e e kwa godimo ya batho e na le matshwao a a botsatsa mme ga ba na go tlhoka tlhokomelo ya kalafo e e kgethegileng. Ka jalo, matshwao a go nna jalo a tshwanetse go alafiwa jaaka matshwao a a tlwaelegileng a mokgotlhwane kwa ntle fela ga batho ba ba nang le maemo a a latelang ba ba tshwanetseng go bona kalafo ka bonako le fa ba na le matshwao a a botsatsa:
batho ba ba nang le bolwetse jo bo tswelelang jwa pelo kgotsa jwa makgwafo
basadi ba ba imileng
batho ba ba tshelang ka HIV le AIDS
batho ba ba nang le bolwetse jwa sukiri.
Matshwao a a bogareng a akaretsa matshwao a a botsatsa le:
go felelwa ke mowa
setlhabi mo mafatlheng
go tlhatsa phetelela
letshololo le matshwao a go latlhegelwa ke metsi mo mmeleng.
Matshwao a a feteletseng a akaretsa matshwao a a botsatsa le a a bogareng:
go retelelwa ke go hema (kgatelelo ya khemo)
dipounama tse di mmala wa legodimo, loleme kgotsa dikarolo dingwe tsa mmele
go otsela go go feteletseng le go idibala.
Mongwe le mongwe yo o nang le matshwao a a bogareng le a a feteletseng o tshwanetse go batla le go amogela thuso ya bonako ya kalafo.
Go anama ga bolwetse mo diporofenseng
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng tsa rona e le palogotlhe ya diperesente tsa ditshwaetso mo nageng ya rona ke go go latelang:
Gauteng 50%
Kapa Bophirima 31%
KwaZulu-Natal 7%
Kapa Botlhaba 4%
Limpopo 2,4%
Mpumalanga 1,9%
Bokone Bophirima 1,8%
Foreisetata 0,7%
Kapa Bokone 0,1%
Maso a marataro:
Kapa Bophirima: tharo
Kapa Botlhaba nngwe
Foreisetata: nngwe
KwaZulu-Natal nngwe.
Go dira diteko tsa twatsi
Diteko tsa semmuso di diriwa ke Setheo sa Bosetšhaba sa Malwetse a a Tshelanwang, se se kwa Gauteng fela ga jaana se atoloseditswe kwa Kapa Bophirima. Go dira diteko go tla dirwa ka katlanegiso ya ngaka. Balwetse ba ba batlang tlhokomelo mo setheong sa setšhaba sa boitekanelo ga ba tshwanela go kopa diteko tsa laboratori. Re lemogile gore go ntse jalo kwa maphateng a boitekanelo a poraefete fela se ga se atlanegisiwe ke WHO. Dingaka di tshwanetse go alafa dikgetsi tse di belaelwang go ya ka dintlha tsa diporotokolo tse di tlametsweng ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
Kalafo
Kalafo e e tlhophilweng ke Tamiflu. E tshwanetse go kaelwa ke ngaka mme e atlanegisetswa fela bao ba nang le:
matshwao a a botsatsa mo ditlhopeng tse di kgethegileng tse di mo kotsing jaaka go tlhagisitswe fa godimo
matshwao a a bogareng
matshwao a a feteletseng.
Kalafo ya mogoso ka Tamiflu e tla lere gore go nne le kemokgatlhanong ya mogoso go molemo mme go dire gore o se nne mosola le mo bathong ba o ka bolokang matshelo a bona.
Go tswalwa ga ditheo
Maitemogelo a lefatshe lotlhe a supile gore go tswalwa ga dikolo le ditheo tsa thuto e kgolwane, marekelo a magolo le mafelotiro ga go a thusa sepe go fedisa go anama ga bolwetse. Mme go tlhodile dikgoreletso tse dikgolo tsa loago.
Re gakolola gore morutwana mongwe le mongwe, morutabana kgotsa modiri yo o nang le matshwao a a botsatsa a nne kwa gae. Fa go na le barutwana ba le bantsi le/kgotsa barutabana ba ba ntseng kwa gae, setheo se se amegileng se tshwanetse go ikgolaganya le Lefapha la Thuto, mme lona mmogo le bothati jwa boitekanelo le tla gakolola gore go tlhokwa gore go tsewe dikgato dife.
Boitekanelo jo bo bonolo
Go ya ka mokgwa o bolwetse jo bo anamang ka gone jaaka go tlhalositswe pele, go atlenegisiwa boitekanelo jo bo latelang:
tlhapa diatla ka sesepa kgapetsakgapetsa
gotlholela kgotsa ethimolela mo pampiring e e botsatsa kgotsa mo khaing ya letsogo la gago
o se ke wa gotlholela mo diatleng tsa gago, o ka mpe wa gotlholela mo sejabaneng.
fa o pateletsega go gotlholela mo diatleng, o se tshware sepe sa dilo tse di jaaka ditshwaro sa setswalo, matlhabaphefo, bogodimo jwa ditafole kgotsa didirisiwa go fitlha o tlhapa diatla ka sesepa.
Fa o itemogela matshwao a a botsatsa, itunne gae, mme o se kopane le batho.
Ke rata go go netefaletsa gore borasaense ba dira sengwe le sengwe lefatshe lotlhe, ba dira le WHO go leka go tlhagisa moento. Fa dilo di ka tsamaya sentle, moento wa go nna jalo o tla nna teng mo dikgweding tse di mmalwa tse di tlang. Fela, go ka nna le topo e e kwa godimo ya moento le fa go se na bokgoni jo bo lekaneng jwa go o dira - bokgoni joo ga bo teng mo Aforika.
.
Ke rata go go leboga go tsaya nako go buisa lekwalo le, e bile gape ke rata go go leboga ka tsholofelo ya gago ya kamego ya matlhagatlhaga mabapi le go tlhaeletsana le go tlhofofatsa maatla a bolwetse.
Ka boikokobetso
NGK A MOTSOALEDI, MP
TONA YA BOITEKANELO
LETLHA:
<fn>GCIS.LetterToTraditionalLeaders.2010-10-19.tn.txt</fn>
Dingaka tsotlhe tsa setso
Modirammogo yo o tlotlegang
LEROBOROBO LA MOKGOTLHWANE WA A (H1N1) 2009
Jaaka Tona ya Boitekanelo, ke go kwalela jaana mabapi le bolwetse jo bo fa godimo ka mabaka a le mabedi:
go go naya tshedimosetso e e tla go thusang go lwantsha bolwetse
go kopa thuso ya gago le gore o nne le seabe le gore ofisi ya gago e e kwa godimo e tlhaeletsane ka nonofo melaetsa e megolo ya Mokgotlhwane wa A (H1N1) 2009 mo setšhabeng sa gago.
Leina la semmuso la saense la bolwetse jo ke leroborobo la mokgotlhwane wa A (H1N1). Bo simolotse kwa Mexico le Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka Moranang ngwaga o. Bo ne bo itsege pele e le mokgotlhwane wa dikolobe, ka gonne go ne go akanngwa gore bo simolotse mo dikolobeng. Ga jaana go dumelwa gore ke motswako wa dielemente tsa batho le dinonyane. Ka jalo bolwetse ga bo ikamaganye ka gope le go ja nama ya kolobe kgotsa dikumo tsa kolobe. Jaanong bo kaiwa fela e le leroborobo la mokgotlhwane kgotsa go ka itlhophelwa leina la lone la semmuso, A (H1N1) 2009.
Go tloga ka Moranang monongwaga, mogare o ne wa anama ka bonako mo dinageng di le 166 lefatshe ka bophara. Mo Aforika, bo aname fela mo dinageng di le 16 go fitlha ga jaana. Ka nako e ke neng ke kwala lekwalo le ka yona, mogare o ne o amile batho ba le 177 457 (tlhomamiso ya laboratori) lefatshe ka bophara ka maso a le 1 457 a a tlhomamisitsweng.
Mo Aforika Borwa re na le dikgetsi di le 2 844 tse di tlhomamisitsweng le maso a le marataro ga jaana.
Morago ga kopano ya bone ya Komiti ya Tshoganyetso e e neng e tshwerwe ka 11 Seetebosigo 2009, Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) o ne wa fetsa ka gore maemo a leroborobo a lefatshe ka bophara a fitlheletswe mme Mokaedi-Kakaretso, Ngk Margaret Chan, o ne a goeletsa leroborobo (kgato ya 6). Seno se kaya gore bolwetse bo anametse kwa dinageng mo dikgaolong tsotlhe tsa WHO e bile bo ne bo anama ka bonako. Fela, ke rata go gatelela gore go itsise leroborobo ga go kae gore bolwetse jo bo kotsi thata. Go kaya fela gore bo anama gotlhe.
Ka di 6 tsa Phukwi, WHO e ne ya tlhalosa go anama ga leroborobo mo dinageng tse di amegileng le kwa dinageng tse dintšhwa go sa tilwe gape go sa thibelege. Ka lesego, le fa go ka nna jalo, ba etse tlhoko gore batho ba le bantsi ba ba nnang le tshwaetso ya mogare ba tla nna mathwao a a botsatsa. Fela jaaka batlhankedi ba boitekanelo, ba fa gae le ba lefatshe ka bophara, re ntse re tshwenyegile ka maso a a tlhagileng go fitlha ga jaana (lefatshe ka bophara ke 0,8% mme mo Aforika Borwa ke 0,2% ya batho ba ba amegileng). Mogare o ama thata batho ba dingwaga di le 10 go fitlha go di le 29 - bontsi jwa batho ba ba kwa dikolong kgotsa kwa ditheo tsa thuto e e kgolwane.
WHO e gakolotse gore dinaga di tshwanetse go lebisa mogopolo mo go tlhofofatseng kutlwalo ya bolwetse mo baaging. Ka go dira seno, go tlhokega tlhaeletsano e e nonofileng.
Mokgwa wa go anama
Bolwetse bo anama ka lerothodi la tshwaetso (ke gore fa motho yo o nang le tshwaetso a gotlhola kgotsa a ethimola mme o bo o hema mowa o a ethimoletseng mo go ona kgotsa a gotlholetseng mo go ona, le fa a ka gotlholela fa fatshe mme o bo o hema mowa o o fao o ka tshwaetsega).
Matshwao a bolwetse
Matshwao a a ka kgaoganngwa ka dikarolokgolo di le tharo
botsatsa
bogareng
feteletseng.
Matshwao a a botsatsa a akaretsa:
go nna le mamina a a tshologang kgotsa go thibana dinko
go gotlhola
letshoroma
go opa ga mesifa le setlhabi
maikutlo a go se itekanele ka kakaretso
Palo e e kwa godimo ya batho e na le matshwao a a botsatsa mme ga ba na go tlhoka tlhokomelo ya kalafo e e kgethegileng. Ka jalo, matshwao a go nna jalo a tshwanetse go alafiwa jaaka matshwao a a tlwaelegileng a mokgotlhwane kwa ntle fela ga batho ba ba nang le maemo a a latelang ba ba tshwanetseng go bona kalafo ka bonako le fa ba na le matshwao a a botsatsa:
batho ba ba nang le bolwetse jo bo tswelelang jwa pelo kgotsa jwa makgwafo
basadi ba ba imileng
batho ba ba tshelang ka HIV le AIDS
batho ba ba nang le bolwetse jwa sukiri.
Matshwao a a bogareng a akaretsa matshwao a a botsatsa le:
go felelwa ke mowa
setlhabi mo mafatlheng
go tlhatsa phetelela
letshololo le matshwao a go latlhegelwa ke metsi mo mmeleng.
Matshwao a a feteletseng a akaretsa matshwao a a botsatsa le a a bogareng:
go retelelwa ke go hema (kgatelelo ya khemo)
dipounama tse di mmala wa legodimo, loleme kgotsa dikarolo dingwe tsa mmele
go otsela go go feteletseng le go idibala.
Mongwe le mongwe yo o nang le matshwao a a bogareng le a a feteletseng o tshwanetse go batla le go amogela thuso ya bonako ya kalafo.
Go anama ga bolwetse mo diporofenseng
Go anama ga bolwetse jo mo diporofenseng tsa rona e le palogotlhe ya diperesente tsa ditshwaetso mo nageng ya rona ke go go latelang:
Gauteng 50%
Kapa Bophirima 31%
KwaZulu-Natal 7%
Kapa Botlhaba 4%
Limpopo 2,4%
Mpumalanga 1,9%
Bokone Bophirima 1,8%
Foreisetata 0,7%
Kapa Bokone 0,1%
Maso a marataro:
Kapa Bophirima: tharo
Kapa Botlhaba nngwe
Foreisetata: nngwe
KwaZulu-Natal nngwe.
Go dira diteko tsa twatsi
Diteko tsa semmuso di diriwa ke Setheo sa Bosetšhaba sa Malwetse a a Tshelanwang, se se kwa Gauteng fela ga jaana se atoloseditswe kwa Kapa Bophirima. Go dira diteko go tla dirwa ka katlanegiso ya ngaka. Balwetse ba ba batlang tlhokomelo mo setheong sa setšhaba sa boitekanelo ga ba tshwanela go kopa diteko tsa laboratori. Re lemogile gore go ntse jalo kwa maphateng a boitekanelo a poraefete fela se ga se atlanegisiwe ke WHO. Dingaka di tshwanetse go alafa dikgetsi tse di belaelwang go ya ka dintlha tsa diporotokolo tse di tlametsweng ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
Kalafo
Kalafo e e tlhophilweng ke Tamiflu. E tshwanetse go kaelwa ke ngaka mme e atlanegisetswa fela bao ba nang le:
matshwao a a botsatsa mo ditlhopeng tse di kgethegileng tse di mo kotsing jaaka go tlhagisitswe fa godimo
matshwao a a bogareng
matshwao a a feteletseng.
Kalafo ya mogoso ka Tamiflu e tla lere gore go nne le kemokgatlhanong ya mogoso go molemo mme go dire gore o se nne mosola le mo bathong ba o ka bolokang matshelo a bona.
Go tswalwa ga ditheo
Maitemogelo a lefatshe lotlhe a supile gore go tswalwa ga dikolo le ditheo tsa thuto e kgolwane, marekelo a magolo le mafelotiro ga go a thusa sepe go fedisa go anama ga bolwetse. Mme go tlhodile dikgoreletso tse dikgolo tsa loago.
Re gakolola gore morutwana mongwe le mongwe, morutabana kgotsa modiri yo o nang le matshwao a a botsatsa a nne kwa gae. Fa go na le barutwana ba le bantsi le/kgotsa barutabana ba ba ntseng kwa gae, setheo se se amegileng se tshwanetse go ikgolaganya le Lefapha la Thuto, mme lona mmogo le bothati jwa boitekanelo le tla gakolola gore go tlhokwa gore go tsewe dikgato dife.
Boitekanelo jo bo bonolo
Go ya ka mokgwa o bolwetse jo bo anamang ka gone jaaka go tlhalositswe pele, go atlenegisiwa boitekanelo jo bo latelang:
tlhapa diatla ka sesepa kgapetsakgapetsa
gotlholela kgotsa ethimolela mo pampiring e e botsatsa kgotsa mo khaing ya letsogo la gago
o se ke wa gotlholela mo diatleng tsa gago, o ka mpe wa gotlholela mo sejabaneng.
fa o pateletsega go gotlholela mo diatleng, o se tshware sepe sa dilo tse di jaaka ditshwaro sa setswalo, matlhabaphefo, bogodimo jwa ditafole kgotsa didirisiwa go fitlha o tlhapa diatla ka sesepa.
Fa o itemogela matshwao a a botsatsa, itunne gae, mme o se kopane le batho.
Ke rata go go netefaletsa gore borasaense ba dira sengwe le sengwe lefatshe lotlhe, ba dira le WHO go leka go tlhagisa moento. Fa dilo di ka tsamaya sentle, moento wa go nna jalo o tla nna teng mo dikgweding tse di mmalwa tse di tlang. Fela, go ka nna le topo e e kwa godimo ya moento le fa go se na bokgoni jo bo lekaneng jwa go o dira - bokgoni joo ga bo teng mo Aforika.
.
Ke rata go go leboga go tsaya nako go buisa lekwalo le, e bile gape ke rata go go leboga ka tsholofelo ya gago ya kamego ya matlhagatlhaga mabapi le go tlhaeletsana le go tlhofofatsa maatla a bolwetse.
Ka boikokobetso
NGK A MOTSOALEDI, MP
TONA YA BOITEKANELO
LETLHA:
<fn>GCIS.TowardsAFifteenYearReview.2010-10-19.tn.txt</fn>
GO ISENG KWA TSHEKATSHEKONG YA DINGWAGA DI LE SOMETLHANO
Kgatelopele go tsweng ka temokerasi - Re lebile pele
Fa kgololosego e goroga ka 1994, batho ba mo Aforika Borwa ba tlhophile puso ya bone ya ntlha ya temokerasi go samagana le ditlamorago tsa tlhaolele - bogolosegolo go se lekalekane, bohuma le tlhaolele. E ne e tshwanetse le go busetsa naga kwa merafeng ya boditšhatšhaba eo e neng e kgapetse thoko Aforika Borwa ya tlhaolele.
Go ya ka Molaotheo o montšhwa wa temokerasi le Lenaneo la Kagosešwa le Tlhabololo (RDP), puso e tlisitse dipholesi go:
• fitlhelela ditlhokego
• aga ikonomi
• dira mmuso le setšhaba gore e nne tsa temokerasi
• tlhabolola badiri
• aga setšhaba.
Morago ga dingwaga di le lesome tsa kgololosego
Ka 2004, morago ga dingwa di le 10 tse temokerasi, go nnile le kgatelopele e ntsi, fela go tlhokega go dira go le gontsi. Le fa re samagane le ditlamorago tsa tlhaolele, diphetogo mo nageng ya rona di tlisitse dikgwetlho tse dintšhwa.
Kwa tshimologong ya Pakasome ya Bobedi ya Kgololosego, ba le bantsi ba ne ba sa ntse ba sa akarediwe mo ikonoming ya naga le go fitlhela karolo e e lekalekanang ya maungo a kgolo. Le fa go gontsi go tokafetse fao puso e nang le taolo - jaaka ditirelo tsa loago - dilo di tsamaile ka bonya fao puso e neng e ikaegile ka dikgato tsa ba bangwe, jaaka go tlhola ditiro. Puso ka boyone e tlhoka go nonofa le go neelana ka ditirelo tse di botoka.
Ditlhopho tsa 2004 di laoletse puso go tsenya tirisong mananeo go tsweletsapele - le go potlakisa - ditlhabololo tse di siameng le go rarabolola dikgwetlho. Go goeletswa tirisanommogo ya setšhaba sotlhe, puso e beile maikaelelo a go fokotsa bohuma le botlhokatiro ka halofo ka 2014. Go fitlhelela se, e ipeetse dintlha tseno tse di kwa setlhoeng:
• go godisa ikonomi, jaaka tsereganyo kgolo
• mekgwa e mentšhwa go thusa bahumanegi gore ba kgone go tsaya karolo mo ikonoming gore ba tswe mo
lehumeng
• go tokafatsa tiragatso ya puso, letsholo kgatlhanong le bosenyi le kamano ya Aforika Borwa le dinaga tse
dingwe.
Jaanong, morago ga dingwaga di le 15?
Motheo o adilwe ka Pakasome ya Ntlha ya Kgololosego mme diitshimollelo tse dintšhwa go tloga ka 2004 di beile Aforika Borwa mo tseleng ya kgolo e e potlakileng. Ka fa go je lengwe, dikgwetlho di nnile teng. Tse dintšhwa di tlhageletse ka diphetogo mo nageng ya rona le mo lefatsheng le re leng karolo ya lone.
Fa re ya kwa pele, re tlhoka go ithuta dithuto tsa bogologolo.
Mo dingwageng tse di gaufi le 15 tsa kgololosego, kutlwalo ya dipholesi tsa puso e nnile efe mo go thuseng Aforika Borwa gore e nne setšhaba se se ikaegileng ka tekatekano, go se tlhaole ka lotso le bong? Puso e atlegile jang mo go direng seo e rulagantseng go se dira, mme se se ka tokafala jwang?
Tseno ke dipotso tse puso e di botsang fa e dira Tshekatsheko ya Dingwaga di le Sometlhano.
Patlisiso e dirilwe ke batho ba kwa ntle ka ga puso. Dipoelo di phasaladitswe jaaka tokomane ya puisano.
Maikaelel ke go rotloetsa mongwe le ongwe go bua ka merero eno fa naga ya rona e tswelela go aga setšhaba se se ntšhwa.
Phamfolete e e ka dirisiwa jang
Mo boagisaneng le baagi bangwe le bangwe, mo lephateng lengwe le lengwe la setšhaba kgotsa mokgatlho, dipotso di ka botsisiwa:
• Dilo di tokafetse ka tsela efe? Ke dilo dife tse di sa tokafalang?
• Ke pharologano efe eo baagi le batho ka nosi ba e dirileng? Re ka dira mmogo ka tsela efe go tsweletsa
dilo pele?
Tokomane e ke tshosobanyo ya Tshekatsheko ya Dingwaga di le Sometlhano tsa puso. Pegelo ka botlalo e mo webosaeteng ya Aforika Borwa (www.gov.za).
RE SEKASEKA KUTLWALO YA TIRO YA PUSO
Tiro ya maphata a puso
1. Bobusi
Go tloga ka 2004, tsepamo e nnile mo go tiiseng temokerasi le go tokafatsa tiragatso ya puso.
Kagosešwa ya setemokerasi
• Temokerasi ya molaotheo - ditheo tse di tiileng tsa kemelo le bosiamisi jo bo ikemtseng di setse di
tlhomilwe.
• Go tiisa temokerasi - go tlhamilwe mekgwatiriso e mentšhwa ditherisano le baagi mo dithulaganyong tsa
tlhabololo e e golaganeng
- izimbizo, mo kamanong ka tlhamalalo ya puso le batho botlhe
- dikomiti tsa dikgaolotlopho, jaanong mo 96% ya dikgaolotlhopho
- Ditheo tsa Tirelo tsaThusong - ditheo di le 125 ka 2008
- badiredi ba tlhabololo ya baagi - go katisitswe ba feta 3 000.
• Go dira gore boeteledipele ja setso e nne jwa temokerasi - melao e mentšhwa le ditheo di neela
boeteledipele jwa setso seabe mo thulaganyong ya rona ya temokerasi.
Go tsweletsa bobusi jo bo siameng
• Go puso e e seng bofitlha ebile e sedifetse: - Molao wa Tsweletso ya Tlhatloso ya Tshedimosetso, 2000 o
neela baagi phitlhelelo ya tshedimosetso e bontsi jwa yone bo tshotsweng ke puso.
- Batho Pele "Batho Pele" e le molawana kaelo mo Bodireding Pusong.
• Go lwantsha bonweenwee - puso e tiisitse seatla ka iketlo go samagana le bonweenwee ka Diyuniti tsa Dipatlisiso tse di Kgethegileng le Molao wa Makgotla a a Kgethegileng, 1996, Leano le le leng kgatlhanong le Bonweenwee la Bodiredipuso (2002) le Molao wa Phediso ya Ditiro tsa Bonweenwee, 2004:
- dipitsokgolo tse tharo tse di kgatlhanong le bonweenwee di atolositse ntwa kgatlhanong le bonweenwee
go setšhaba sotlhe.
Bokgoni jwa bodiredi puso le puso selegae
• Go aga Tirelo Puso - dingwaga tsa ntlha tse di 10 re dirile kgatelopele e e nametshang mo go kopanyeng tirelo puso e e kgaoganeng go nna tirelo puso e e golaganeng. Tirelo Puso jaanong e emela thata setšhaba sotlhe.
- Molao wa Taolo ya Matlole a Setšhaba, 1999 le Molao wa Taolo ya Matlole a Bommasepala, 2003 e tokafatsa taolo ya matlole.
• Kago ya bokgoni - tsepamo e e kgethegileng go tloga ka 2004:
- Thulaganyo, tebelelo le tlhatlhobo di a tiisiwa. Go na le dithulaganyo tsa botsamaisi jo bo botoka le bodiredi puso bo le bongwe.
- Thuso e kgolo mo katisong e simolotse fa akatemi ya katiso ya badiredi puso e tlhomiwa ka Phatwe 2008.
- Go tswa ka 2004, Project Consolidate e tlhodile bokgoni mo bommasepaleng ba le 136 bao ba nang le mathata a a kgethegileng. Ka 2006, mokgwatiro o tseetswe mo Lenanetemeng la Dingwaga di le Tlhano tsa Puso Selegae.
Merero megolo mengwe e e batlang tsibogelo e e kgethegileng
• Koketsego ya boipelaetso e bontsha tlhokego ya go tiisa mekgwatiriso gore go nne le kamano ya ka gale magareng ga dikemedi le baagi.
• Tirelo ya batho e tlhoka tokafatso mo dikarolong tse dintsi.
• Makoa a go tsenya tirisong ditlamorago tsa matsholo a a kgatlhanong le bonweenwee.
• Puso, bogolosegolo bommasepala, ba na le dikgwetlho mo go thapeng le go tsholeng batho ba e ba batlang.
2. Loago
Mananeo a loago a dirile go le gontsi go tokafatsa matshelo a batho fela go tlhokega ditharabololo tsa paka telele.
Tlhatloso ya lotseno la batho ba ba humanegileng
• Dikerante tsa loago - se e nnile ntlha e kgolo mo go fokotseng palo ya batho ba lotseno la kwa tlase. Go ne go na le baamogeladitshiamelo ba le 2,5 ka 1999 - jaanong go na le go feta dimilione di le 12.
Phokotsego ya bohuma jwa lotseno
Diperesente tsa batho mo:
1995
2005
Bonnye go R322 ka kgwedi
53%
48%
Bonnye go R174 ka kgwedi
31%
23%
Katoloso ya phitlhelelo ya ditirelo
• Ditirelo - kgatelopele e dirilwe go netefatsa gore mongwe le mongwe o fitlhelela metsi a a phepa,
kgeleloleswe le motlakase.
malapa a a humanegileng a amogela ditirelo tsa mahala: dilitara di le 6 000 tsa metsi le 50 kwh ya motlakase ka kgwedi
Merero megolo mengwe e e batlang tsibogelo e e kgethegileng
• Boleng jwa ditirelo tsa loago bo tlhoka go tokafadiwa.
• Kwa ntle ga tekanyetsokabo e kgolo ya thuto, thulaganyo ka kakaretso e na le dikumo tse di bokoa.
• Puso e ikaeletse go fetisetsa diheketara di le dimilione di le 24,9 tsa lefatshe la temo go bantsho ka 2014 - go fitlha ga jaana dimilione di le 4,8 tsa diheketara di setse di fetisitswe.
• Kwa ntle ga bohuma jo bo welang tlase le kgolo e e potlakileng ya ikonomi, go se lekalekane ga lotseno ga go a fokotsega mme mo maphateng mangwe go oketsegile.
• Koketsego ya ka bonako ya palo ya matlo e lerile tlhokego e kgolo ya ditirelo le thuso ya loago.
Katoloso ya phitlhelelo ya ditirelo
• Thuto - mekgwa ya go tsweletsa thuto e lebilwe thata.
- Go le gontsi go dirisetswa sekolo sa botlhe, Tlhabololo ya Bana ba ba Nnye/
- Thuto le Katiso ya Bagolo le Thuto Katiso e e Tswelelang (FET).
Palo ya baithuti mo Thutong e Kgolwane e godile go tsweng go 300 000 ka 1986 go ya go 750 000 ka 2005. Ikwadiso kwa dikholetšheng tsa FET e godile ka 34% go tswa ka 1998 go fitlha ka 2002.
• Boitekanelo - mananeo a go aga ditleliniki, maokelo le ditheo tsa tlhokomelo ya boitekanelo a kaya gore 95% ya ma-Aforika Borwa jaanong ba nna bogautshwane jwa dikilometara di le tlhano go tsweng mo ditirelong tsa boitekanelo.
- Dikgetse tsa malaria di wetse tlase go tsweng go 50 000 kwa bokhutlong jwa bo 1990 go fitlha ka bokana ka 5 000 ka 2007. Seelo sa katlego ya kalafi ya TB se go 70%.
- Ka bo 1990, tshwaetso ya HIV e oketsegile ka bonako fela jaanong e wela tlase. Mo basading ba ba leng ka fa tlase ga dingwaga di le 20 ba ba tsenelang ditleliniki tsa pelegi, HIV e fokotsegile go tswa go 16% ka 2004 go fitlha go 13,5% ka 2006. Mo bogareng jwa 2008, go feta batho ba le 480 000 ba simolotse go dirisa kalafi ya antiretroviral.
Go atolasa go nna le dithoto
• Matlo - ka 2008, 3 132 769 ya matlo a a tlhwatlhwatlase e rebotswe, mme diyuniti di le 2 358 667 di konoseditswe. Se se neetse baagi ba le dimilione di le 9,9 matlo.
Lefatshe - lenaneo la pusetso ya mafatshe le fetiseditse dithoto tse di bokana ka dibilione di le R12,5 billion go baamogeladiatshimelo ba le 1,4 le dikerante tsa tshegetso tse di bokana ka dibilione di le R15,2.
Malapa a a nang le phitlhelelo ya:
1996
2007
Motlakase wa go tshuba
58%
80%
Metsi (bokana ka 200 m go tswa kwa ntlong)
62%
88%
Metsi a badudi
61%
70%
Kgeleloleswe
50%
71%
Ba dingwaga di le tlhano kwa sekolong
23%
81%
Ba dingwaga di le thataro kwa sekolong
49%
91%
3. Ikonomi
Morago ga go siamisa ikonomi, tsepamo e fetogetse go kgolo e e potlakileng e e abelanwang.
Kgolo le go tlhola khumo
•Accelerated and Shared Growth Initiative for South Africa (AsgiSA) - go fokotsa bohuma ka halofo ka 2014, kgolo ya ikonomi e tshwanetse go nna palo gare ya 4,5 ka ngwaga go tswa ka 2004 go fitlha ka 2009 le 6% ka 2014. AsgiSA e tsepametse mo go rarabololeng dilo tse di emisang ikonomi gore e golele ka pele.
• Kgolo - ikonomi e godile ngwaga mongwe le mongwe go tloga ka 1994, e golela go tswa ka 2006. E godimo ga maikaeleo a 4,5 a 2004-2009.
• Tiro - botlhokatiro bo oketsegile morago ga 1994, ka 31% ka 2003. Morago ga foo, ya wela fatshe, mme e ne e le 23% ka 2007.
Tshiamiso ya ikonomi e kgolo
• Sekoloto le infoleišene - puso e fokoditse sekoloto sa yone go tsweng gaufi le halofo ya dikumo tsa naga ka ngwaga ka 1994 go ya tlase ga 20%.
- infoleišene e ne e le 19% ka 1991. Go tloga ka 1994, e nnile ka fa tlase ga 10% go fitlhelela ka 2008.
• Dipeeletso le dipoloko - dipeeletso di oketsegile mo dingwageng tse di mmalwa tse di fetileng. Puso e beeletsa dibilione di le R482 mo mafaratlhatlheng magareng ga 2008 le 2011. Peeletso ya setlamo sa poraefete e kwa godimo go feta ka fao e neng ele.
Ntšhwafatso ya ikonomi e kgolo - go aga sešwa ikonomi
• Pholesi ya madirelo - Letlhomeso la Bosetšhaba la Pholesi ya Bosetšhaba le Thulaganyo ya Tiro ya Ikonomi ya 2007 e tla potlakisa bokgoni jwa Ikonomi go tlamela ka dithoto le ditirelo.
• Kgaisano - go tloga ka 2002, Khomišene ya Ikonomi e tshotse kgato e e thata go netefatsa gore kgaisano e e tlhamaletseng le peotlhwatlhwa ya madirelo a magolo e sa ntse e gatelela madirelo a rona.
• Matlafatso - Molao wa Matlafatso ya Ikonomi e e Atolositsweng ya Bantsho o amogetswe ka 2003 mme Melawana ya Tiragatso e e Siameng ka 2007.
- Kemedi ya bantsho e fitlheletse 22% mo botsamaising bogolo ka 2006, mme 27% mo botsamaising bogolwane.
• Tlhabololo ya bokgoni - bothati jwa maphata a thuto le katiso le Letlole la Bosetšhaba la thuto le katiso le Letlole la Bosetšhaba la Bokgoni le tshisintse ditsereganyo tsa tlhabololo ya bokgoni go thusa bašwa ba ba sa direng le ba ba nang le bokgoni jo bo kwa tlase.
- Joint Initiative for Priority Skills Acquisition (Jipsa) e lerile dialogane tse dintsi tsa boenjenere le ikwadiso ya babetli/baitseanape go thapa dialogane di le 15 000 mo ditlamong.
• Ikonomi ya Maemo a Bobedi - Lenaneo le le Atolositsweng la Ditirelo tsa Setšhaba (EPWP) le tlhodile ditšhono tsa ditiro di le milione o le mongwe - ngwaga kwa pele ga maikaelelo a lone a 2009.
- Puso e atolositse le go tshegetsa dikgwebo-potlana.
- Leano le le Golaganeng la Tshireletso ya Dijo le mananeo mangwe a porofense go thusa temothuo ya kwa gae a bontshitse tokafalo e e bonya.
- Mananeo a a farologaneng a golagane le beng ka fa tsweletsong ya metseletsele ya temotheo mo dikgweng, tshukiri le maokwane.
Merero megolo mengwe e e batlang tsibogelo e e kgethegileng
• Dingwaga di le tlhano di beile fa mpaananeng makoa mo ikonoming ya rona ao a e thibelang gore e gole ka fao re batlang. AsgiSA e lemogile mathata a fela go tlhokega gore re dire go le gontsi.
• Botlhokatiro e sa ntse e le kgwetlho mme batho ba le mmalwa ba mo tirong kgotsa ba batla tiro fa go bapisiwa le dinaga dingwe tse di golang.
• Lephata la rona la kgwebo-potlana le lennye fa go bapisiwa le dinaga dingwe tse di golang.
• Re tlhoka go fitlhelela mananeo a ikonomi ya maemo a bobedi ka kutlwalo e ntsi go na le dingwe tsa sekale tlase.
4. Bosiamisi, thibelo ya bosenyi le tshireletsego
Morago ga go aga sešwa ditheo tsa bosiamisi le bosenyi, tsepamo e nnile mo go di direng gore di nonofe go isa bosenyi tlase.
Kagosešwa
• Go aga sešwa le go tiisa mafapha - Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa (SAPS), dikgotlatshekelo le Dikgolegelo go fetogile go nna didiriswa tsa tlhaolele go neelana ka pabalesego le tshireletsego go botlhe.
- Go tlhabolola thekenoloji le go oketsa badiri go thusa go ba dira gore ba nonofe. Ka 2010, SAPS e tla nna le maloko a le 193 240.
- Tlhabololo ya thulaganyo ya bosiamisi le bosenyi ke puso le kgwebo go lerile ka 2008 dikgato tse dingwe go tiisa thulaganyo.
• Kagosešwa ya bosiamisi - mo bogareng jwa 2007, baatlhodi ba le 52% le bomagiseterata e ne e le bantsho mme 30% e le basadi.
- Dikatlholo tsa Kgotlatshekelo ya Molaotheo di gokagantswe le Molaotheo wa temokerasi. Dikgotlatshekelo tse dintšhwa di tlhamilwe go tokafatsa phitlhelelo ya bosiamisi, jaaka dikgotlatshekelo tsa tekatekano; dikgotlatshekelo tsa ditleleimi tse di nnye; le dikgotlatshekelo tsa tikologo.
Go fokotsa bosenyi le go kgontsha pabalesego
• Mekgwa ka kakaretso - bosenyi jo bontsi bo a siama kgotsa boa fokotsega fa go bapisiwa le 1994. Fela go nnile le tshuto go ya kwa bosenying jwa dikhuduego.
- Go samagana le kgwebeleano kwa dikgolegelong, matsapa a a jaaka go aga dikgolegelo tse dintšhwa; porojeke ya ba ba emetseng go sekisiwa; le parolo go setse go dirilwe - fela bothata bo godile.
- Semphatho le puso jaaka diforamo tsa sepodise sa baagi le Kgwebo Kgatlhanong le Bosenyi se godile - fela go sa ntse go tlhokega go le gontsi.
• Bosenyi jwa dikhuduego kgatlhanong le basadi le bana - go fedisa bosenyi jo bo jaana e nnile selo sa pele. Dikgotlatshekelo di le 63 tse di kgethegileng le Ditheo tsa tlhokomelo tsa Thuthuzela tse di tshegetsang batswasetlhabelo di tlhomilwe.
- Dikatlholopotlana le diphetogo tsa ga jaana go Molao wa Ditlolomolao tsa Thobalano le Molao wa Bana o tiisa seatla sa puso mo go lwantsheng tshotlako.
- Letsholo la malatsi a le 16 a Kgatlhanong le Dikhuduego mo Basading le Bana le thusitse go tsibosa baagi kgatlhanong le tshotlako.
• Bosenyi jo bo rulagantsweng - diyuniti tse di kgethegileng di tlhamilwe go lwantsha bosenyi jo bo rulagntsweng:
- ka 2007,Yuniti ya Bosenyi jo bo Rulagantsweng e fedisitse digongwana di le 738 mme Bokaedi: Ditiro tse di Kgethegileng (DSO) bo tshisintse go feta dikatlholo di le 1000 ka seelo sa dikatlholo di le 85%
- Ka 2008, molao o tlhagisitswe go kopanya Diyuniti tsa Bosenyi tsa DSO le SAPS go nna Lekala le le nosi ka fa gare ga SAPS.
• Dithunya tse di seng mo molaong - SAPS e sentse go feta 500 000 ya dithunya tse di seng ka fa molaong go tloga ka 2000. Molao o o gagametseng wa dilaesense tsa dithunya o tokafaditse taolo ya dithunya.
Tshireletsego
• Dikhuduego tsa sepolotiki - dikhuduego tsa sepolotiki di fokoditswe mo dingwageng tsa ntlha tsa temokerasi. Khomišene ya Nnete le Poelano e thusitse thata go samagana le kgatako ya ditshwanelo tsa botho ka fa tlase ga tlhaolele.
• Taolo ya melalwane - komiti tsa mafapha a a farologaneng le thekenoloji e e botoka di tokafaditse taolo ya melalwane ya naga.
Merero megolo mengwe e e batlang tsibogelo e e kgethegileng
• sepodisi, dikgotlatshekelo le dikgologelo di tlhoka didiriswa tse dingwe, tiriso e e botoka ya tsone le kgato e e golaganeng thata.
• Dikhuduego le bosenyi jo bo rulagantsweng ke dikgwetlho tse di kgethegileng.
• Tlhaelo ya pholesi ya khudugo e nyatsa kgokaganyo e e nonofileng.
• Go tlhokega letsholo le le golo la gore setšhaba se tseye karolo mo go lwantsheng bosenyi.
• Kamogelesego ya dingwe tsa ditheo tsa tshaimiso ya bosenyi di ka fa kgatelelong ya mekgwa ya dipuo phatlhalatsa le matsholo kgatlhanong le batlhankedi ba bagolwane.
5. Kamano ya boditšhabatšhaba, kagiso le tshireletsego
Aforika Borwa e nnile karolo ya dinaga tsa boditšhabatšhaba, e direla dikgatlhegelo tsa naga, tsa Aforika le tsa lefatshe le le tlhabologang.
Tshiamiso ya dikamano le lefatshe
• Dikamano tsa sedipolomate - ka 1994, Aforika Borwa e nnile fela le baemedi ba le 65 kwa moseja - ka 2008 go ne go na le Borongwa bo le 121. Borongwa mo Aforika bo godile go tswa ka 17 go fitlha ka 45.
• Ditiragalo tsa boditšhabatšhaba - Aforika Borwa e tshotse ditiragalo tse dintsi tse kgolo go tloga ka 1994, jaaka Sejana sa Lefatshe sa Rugby (1995), Non-Aligned Movement Summit (1998), World Summit on Sustainable Development (2002) and World Association of Newspapers Conference (2007), ebile e gapile tetla ya go tshola Sejana sa FIFA sa Lefase sa 2010.
Kgokaganyo ya Lenanetema la Aforika
• Ditheo tsa kontinente - Aforika Borwa e nnile seabe mo kgabaganyong go tsweng go Organisation of African Unity go ya go African Union, e tshotse Pan African Parliament le go thusa go dira gore African Union (AU) le Khansele ya Kagiso le Tshireletsego e dire.
•New Partnership for Africa's Development - Nepad e nnile letlhomeso la puisano ya lefatshe lotlhe le Aforika.
• African Peer Review Mechanism (APRM) - Aforika Borwa ke nngwe ya dinaga di le supa tse di dirileng tshekatsheko ya bankane. E akgoletswe go nna le ditiragatso di le 18 tse di tokafetseng mme e amogetse Thulaganyo ya Tiro e e utlwagalang go rarabolola makoa a a supilweng mo tsehekatshekong.
• Kagiso - Aforika Borwa e nnile le seabe mo tharabololong ya dikgotlhang le go tlisa kagiso kwa Democratic Republic of Congo, Burundi, Sudan, Ethiopia-Eritrea, Côte D'Ivoire, Liberia, the Comoros le Zimbabwe.
• Dipeeletso le kgwebisano le dinaga tsa Aforika - Aforika jaanong ke lefelo la bone le le golo la thomelontle.
• Go tiisa Dinaga tse di Tlhabologang tsa Borwa jwa Aforika (SADC) - puso e dira le dinaga tsa SADC gore go nne le kgolagano e kgolo. Go tlhomiwa ga SADC Free Trade Area ka Phatwe 2008 go tla lere kopano ya makgetho le mebaraka e e tshwanang. Tirisanommogo mo Tshireletsong e oketsegile ka Lekala la Kagiso le Tshireletsego, Thulaganyo ya go sale Gale ya Tsiboso ya Kgaolo, Setheo sa Katiso sa go Tshola Kagiso sa Kgaolo le Mokgatlho wa SADC.
Go tsaya karolo mo maemong a boditšhabatšhaba
• Go tlhola dikamano tsa tlhabololo le lefatshe le le botoka - Aforika Borwa e dirile go tiisa tirisanommogo magareng ga dinaga tse di tlhabologang, go dira botsalano le dinaga tse di jaaka Brasil, India le China.
- Dikamano le dinaga tse di tlhabologileng di a tokafatswa go tsweletsa Aforika Borwa le Aforika go tsweletsa go ya kwa thulaganyong e e siameng.
- Aforika Borwa e nnile leloko le e seng la leruri la Khansele ya Tshireletsego ya Ditšhaba Kopano (UN) mo dingwageng di le pedi. E diretse go amogela UN Charter, dikamano tsa bontsi le dikamano tse di thata magareng ga UN le AU.
• Go bapatsa Aforika Borwa le Aforika - go nnile letsholo go tloga ka bo 1990 go tsweletsa Aforika Borwa. Bojanala bo goletse ka bonako, bo tlhola go feta ditiro tse di sa tlhamalalang di le 400 000.
Kgolo ya bojanala
1998
2001
2004
2007
Kgorogo ya baditšhaba
5,73m
5,79m
6,68m
9,10m
- Sejana sa Lefatshe sa 2010 ke tšhono e kgolo ya go bapatsa naga, go dira le Aforika yotlhe go tokafatsa seriti sa kontinente.
Merero megolo mengwe e e batlang tsibogelo e e kgethegileng
• Go tsenya tirisong go go potlakileng ga Nepad le maemo a a botoka a kgaolo e nna kgwetlho e kgolo.
• Go na le tlhokego ya tepatepanyo e e botoka ya bodipolomate jwa sepolotiki le ikonomi le pholesi e e tiileng ya boditšhabatšhaba ka fa gare ga Aforika Borwa.
Ditlhopha tse di ikaeletsweng
Tsepamo e e kgethegileng mo maphateng ao bontsi a amilweng ke ditlamorago tsa tlhaolele a thusitse go tokafatsa matshelo a bone.
Tsepamelo mo basading, bana, bašwa le batho ba ba nang le bogole
• Dipholesi le mananeo - melao, dipholesi le mananeo di tlhodilwe - Go na le dithulaganyo tsa kgokaganyo mo Kantorong ya Boporesitente le dikantoro tsa ditona go tsweletsa mananeo a. Mekgatlho e e tsweletsang dikgatlhegelo tsa ditlhopha tse di Ikaeletsweng di akretsa Khomišene ya tekatekano ya Bong, Khansele ya Bogakolodi ya Ditshwanelo tsa bana, Dikhomišene tsa bosetšhaba le tsa diporofense le Letlole la Bašwa le Umsobomvu.
Kutlwalo ya mananeo le dipholesi
• Tiro le botsaya-tshweetso - ka 2004, Kabinete e nnile le basadi ba le 40%. Kemedi ya basadi mo pusong ya porofense le ya selegae e oketsegile. Go feta 30% ya batsamaisi bagolo mo pusong ke basadi, fela lephata la poraefete le saletse morago tebang le se.
• Ditirelo - go ikaelela ditirelo go bahumanegi go kaya gore basadi ba le bantsi le bana ba ungwa mosola. Phitlhelelo ya metsi, motlakase le mafaratlhatlha a tlhaeletsano a dira pharologano e kgolo go basadi le bašwa.
• Dikerante - go tsweng mo bathong ba le dimilione di le 12 bao ba amogelang dikerante, ba le dimilione di le robedi ba amogela Dikerante tsa Tlamelo ya bana. 53% ya matlo a a tlhwatlhwatlase e ile kwa malapeng a a eteletsweng pele ke basadi.
• Boitekanelo - phitlhelelo e kgolo mo ditirelong tsa boitekanelo le tlhokomelo ya mahala ya boitekanelo jo bo potlana e tswetse ditlhopha tse di ikaeletsweng mosola.
- Phepelo tlase e e feteletseng mo baneng ba ba leng ka fa tlase ga dingwaga di le tlhano e fokotsegile go tsweng go dikgetse di le 88 971 ka 2001 go fitlha go di le 28 165 ka 2007. Palo ya bana ba ba bolawang ke tlala e wetse tlase go tswa go 31% ka 2002 go fitlha go 16% ka 2006.
• Thuto - thuto e e patelediwang go bana ba dingwaga tsa bogolo jo bo leng magareng ga supa le 15 e dirile gore go nne le bana ba le bantsi kwa dikolong - bokana ka ikwadiso ya 100%.
- Ditheo tsa FET di tlhankgolotswe ka 1998, di thusa bašwa go tlhabolola bokgoni. Ka 2007, dibilione di le R1,3 di ile kwa National Student Financial Scheme.
• Ikonomi - basadi, bašwa le batho ba ba nang le bogole e nnile baamogeladitshiamelo bagolo ba thutelatirong ya dialogane, thutelatirong ya barutwana, mananeo a tirelo a bašwa, EPWP, diphisegelo tsa bogwebi le dikgwebo-potlana.
Ditsereganyo jaaka AsgiSA le Jipsa e tsepametse mo tlhabololong ya basadi le bana.
Merero megolo mengwe e e batlang tsibogelo e e kgethegileng
• Dikhuduego tsa bosenyi mo basading le bana di tswelela go nna kgwetlho e kgolo.
• Go thapiwa ga batho ba ba nang le bogole mo ditheong tsa botlhe le tsa poraefete e fokotsegile ka fa go tshwanetseng.
• Botlhokatiro bo kwa godimo thata mo basading le bašweng.
RE LEBELELA KWA PELE
Dingwaga di le sometlhano mo temokerasing ya rona, go dirilwe go le gontsi go fedisa ditlamorago tsa tlhaolele le go aga setšhaba se se ntšhwa se se siameng. Halofo mo Ngwagasomeng wa Bobedi wa Tokologo, Aforika Borwa e potlaketse ka bonako mo kelong ya kgolo le tlhabololo.
Fela ga go a lekana.
Ke molebo ofe o mogolo o o tla kgontshang puso le naga go tswelela le go tsweletsa kelo e e sentseng e potlakile ya kgolo le tlhabololo, go na le gore e tswelele mo tseleng ya ga jaana?
A dikgwetlho di ka fitlhelelwa ka matsapa a a oketsegileng a bosetšhaba go ikaegilwe ka tirisanommogo e e anameng ya puso le batho le go tsepamela mo dintlhapeleng di le mmalwa?
Sengwe le sengwe se se dirilweng, go ya kwa pele go tla tlhoka go ikaega mo megopolong mengwe, jaaka: go potlakisa kgolo le go aga ikonomi sešwa, go lwantsha bohuma, go tlhola momagano ya loago, tirisanommogo ya boditšhabatšhaba le go aga naga e e nonofileng e e golang.
Go potlakisa kgolo le go aga ikonomi sešwa
Kgolo e e potlakileng e abelanwa e botlhokwa go fokotsa botlhokatiro le bohuma. Mo go je lengwe, bokgoni jwa ntsho dikumo bo tlhoka go tokafatswa gore re kgone go golela ka bonako, re thape badiri ba bantsi, netefatse kgaisano, re oketse dithomelontle le go netefatsa maemong a a tokafetseng a dikgwebo-potlana. Go tlhokega gape go tlhola mananeo a ikonomi ya maemo a bobedi a a nang le kutlwalo e kgolo. Go tla nna le tlhokego ya go lemoga tshuto mo ditshenyegelong tsa motlakase le go sireletsa tikologo.
Go lwantsha bohuma
Mekgwa ya go fenya bohuma ke pinagare ya leano le le utlwagalang le le leng kgatlhanong le bosenyi leo puso e le tlholang. Go tlhokega go tlosa maparego otlhe ao a dirang gore naga e nne le maphata a a bokoa a dikgwebo-potlana mme batho ba le bantsi ba ba kgonang ba tla se rotloediwe go batlana le tiro.
Go lwantsha bohuma go tlhoka matsapa a le mantsi mo go oketseng dikgonagalo tsa batho gore ba tsene mo mebarakeng ya ditiro le go itirela dikgwebo-potlana. Thuto e na le kgono e kgolo ya go kgaola tshekeletsa ya bohuma.
Go aga momagano ya loago le go amogelesega ga mmuso
Go netefatsa setšhaba se se edileng go tlhoka phokotso ya go tlhoka tekatekano ka phitlhelelo ya ditšhono tsa ikonomi go botlhe ga mmogo le go tsweletsa pele ditshenyegelo tsa puso tse di ikaegileng ka bahumanegi.
Sa ntlha mo momaganong ya loago ke ditheo tsa botlhe tse di amogelesegang. Se se tlhoka tirelo e e botlhokwa ya puso, mekgwatiriso e e tokafetseng ya botsaya karolo jwa botlhe le go fokotsa bosenyi le bogwenegwene. Mo go je lengwe, setšhaba se na le maikarabelo a go tlotla le go sireletsa kamogelesego le bothati jwa ditheo tsa puso.
Go aga setšhaba se se momaganeng gape go tlhoka tsweletso ya kitlano le tlhokomelano magareng ga ma-Aforika Borwa otlhe go na le dielo/mekgwa ya botshikanosi. Go tlhokega gore puso le setšhaba di dirisane mmogo go tlhola thulaganyo ya dielo/mekgwa e mentšhwa.
Go tsweletsa dielo/mekgwa ya tirisanommogo ya boditšhabatšhaba
Tiro e ntsi e dirilwe go tiisa semphatho go ralala lefatshe bogolosegolo mo Aforika le mo Borwa. Go tlhokega gore re tswelele, re ntse re baya kwa pele Aforika le dinaga tsa Borwa re ntse re tsweleditse botsalano le dinaga tsa madirelo. Go tiisa togamaano ya semphatho go tla thusa go tsweletsa dikgatlhegelo tsa rona tsa bosetšhaba, le tiriso ya didiriswa tsa rona go tlhabolola Aforika.
Go aga naga e e tlhabologang
Go dira dilo tse di tlhagisitsweng fa godimo, puso e tla tlhoka diponagalo tse di akaretsang tse di latelang:
• e tla tlhoka go ikaega le go tsamaisiwa ke batho
• e tla tlhoka go kgona go etelela pele maphata otlhe mo lenanetemeng le le tshwanang la bosetšhaba
• e tla tshwanela ke go nna le bokgoni jwa go tsenya tirisong ka nonofo mananeo le go netefatsa gore e na le dipopotheo le dithulaganyo tsa dikgato tse di golaganeng
• e tshwanetse go kgona go fetolela maikemisetso magolo a a leng ka fa Molaotheong le taolelo ya batlhophi go nna mananeo le diporojeke tse di kgonang go diragala
• e tlhoka gape go tiisa mekgwatiriso gore go nne le kamano ya ka gale magareng ga baagi le dikemedi tsa setšhaba.
Ke dilo dife tse di botlhokwa thata tse o akanyang gore puso e ka di dira ka go dirisana le wena?
Tlhagisa mogopolo wa gago, tsweetswee romela foromo e kwa go:
Aterese: Vuk'uzenzele, Private Bag X745, Pretoria, 0001
Go bona tshedimosetso ka botlalo ka ga mananeo le ditirelo tsa puso, ikgolaganye le: www.gcis.gov.za kgotsa Setheo sa Teletso sa Batho Pele 1020
E tlhagisitswe ke Government Communications (GCIS)
<fn>GCIS.Zfold16days.2010-10-19.tn.txt</fn>
Z-Fold (Leaflet)
[Note: as per previous design, six panels available for content]
Panel 1 (cover)
SE LEBELELE KWA THOKO
TSAYA KGATO KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO
MALATSI A LE 16 A KGARATLHELO E E LENG KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO KGATLHANONG LE BASADI LE BANA
25 Ngwanatsele - 10 Sedimonthole
Panels 2 - 4
LETSHOLO LA MALATSI A LE 16 A KGARATLHELO KE ENG?
Malatsi a le 16 a Kgaratlhelo: E e leng Kgatlhanong le Tshotlakako ya Basadi ke letsholo la boditšhabatšhaba le le diragalang ngwaga le ngwaga go simolola ka di 25 Ngwanatsele (Letsatsi la Boditšhabatšhaba le le Kgatlhanong le Tshotlakako ya Basadi) go fitlha ka di 10 Sedimonthole (Letsatsi la Boditšhabatšhaba la Ditshwanelo tsa Botho).
Ka nako e, Puso ya Aforika Borwa e tsweletsa Letsholo la Malatsi a le 16 a Kgaratlhelo leo le ikaelelang go oketsa tsiboso ka ga kutlwalo e e bosula ya tshotlakako ya basadi le bana. E ikaelela gape go dirisa letsholo le go ngoka maphata otlhe a setšhaba go tsaya kgato kgatlhanong le tshotlakako.
Puso e itlamile go aga setšhaba se se rekegelang le go nna le kagiso, seo se sireletsang basadi le bana kgatlhanong le mefuta yotlhe ya tshotlakako. Fa Letsholo la Malatsi a le 16 a Kgaratlhelo le diragala go tswa ka di 25 Ngwanatsele - 10 Sedimonthole ngwaga mongwe le mongwe, maitlhomo a lone a tsosoloswa ke Lenaneo la ngwaga otlhe la Malatsi a le 365 le Leano la Bosetšhaba.
Ngwaga mongwe le mongwe, puso, ka tshwaraganelo le mekgatlho ya baagi le lephata la kgwebo, e tswelela go dira mmogo go atolosa kutlwalo ya letsholo. Ka go tshegetsa letsholo le, diketekete tsa ma-Aforika Borwa di thusitse gape go oketsa tsiboso ka ga tshotlakako le go tlhola tshegetso ya batswasetlhabelo le bafalodi ba tshotlakako.
O KA DIRA ENG?
Tshegetsa letsholo ka go apara ribone e tshweu ka paka ya malatsi a le 16: Ribone e tshweu ke sesupo sa kagiso mme e supa maitlamo a moapari gore a ka se dire kgotsa a etegetsa tshotlakako kgatlhanong le basadi le bana.
Tsenela letsholo la Diapuisano ka Khompiutara: Dipuisano ka khompiutara di simolotswe go tsweletsa dipuisano mo inthaneteng magareng ga batho go buisana ka merero e e amanang le tshotlakako ya basadi le bana. Go bona tshedimosetso ka botlalo e ya go: www.genderlinks.org.za kgotsa etela Setheo sa Tirelo ya Thusong ya selegae.
Tsaya karolo mo ditiragalong le ditiro tse di farologaneng tsa Malatsi a le 16 a Kgaratlhelo: Go na le ditiragalo tsa khalentara tse di diragalang go ralala naga go tswa ka di 25 Ngwanatsele go fitlha ka di 10 Sedimonthole. Go bona ditiragalo tsotlhe, e ya go: www.womensnet.org.za/calendar.shtml.
Ithaope mo go tshegetseng mekgatlho e e seng ya puso le ditlhopha tsa baagi tse di tshegetsang basadi le bana: Mekgatlho e mentsi e e thusang batswasetlhabelo le bafalodi ba tshotlakako e tlhoka thuso go tswa kwa bathong. O ka ithaopa ka nako ya gago le go nna le seabe mo tirong ya go thusa ba bangwe. Batla mokgatlho mo lefelong la gago o o ka tsayang karolo mo go one. O ka nne wa fitlhelela kaedi ya mekgatlho e e thusang go: www.csvr.org.za.
Dikabelo: O ka aba madi go mekgatlho go fedisa tshotlakako kgatlhanong le basadi le bana ka go nna le seabe mo Mokgatlhong wa Ditshwanelo tsa Botho. Ga go na madi a mantsi kgotsa a mannye a abeilweng go ka abelwa - go tswa mo go wena! Go bona tshedimosetso ka botlalo, e ya go: www.fhr.org.za kgotsa leletsa 012 440 1691.
Bua kgatlhanong le tshotlakako ya basadi le bana: Rotloetsa basadi ba ba didimetseng go gwetlha tshotlakako. Bega tshotlakako ya bana kwa mapodising.
Tsenela Foramo ya Sepodisi sa baagi (CPFs) kgotsa Diforamo tsa Pabalesego ya Baagi (CSFs): Baagi le diteišene tsa selegae tsa sepodise ke semphatho se se matlhagatlhaga mo go netefatseng pabalesego le tshireletsego ya selegae. Ka go tsenela CPF kgotsa CSF ya selegae, o ka thusa go lwantsha bosenyi mo lefelong la gago. Go bona tshedimosetso ka botlalo ya ka fao o ka tsenelang, ikgolaganye le seteišene sa gago sa selegae.
Panels 5 & 6
Fa o sotlakilwe ka mokgwa mongwe kgotsa fa o itse mongwe yo o sotliwang, thusa - bona thuso.
TIRELO YA SEPODISI SA AFORIKA BORWA 10111
Mogala wa Tlalelo ya Baipolai 0800 567 567
KGAKOLOLO LE TSHEGETSO YA BASADI
Mogala wa Bosetšhaba wa Tlalelo (Lifeline) 0861 322 322
Mogalathuso wa Kemiso ya Tshotlakako e e Ikaegileng ka Bong 0800 150 150
Batho ba ba leng Kgatlhanong le Tshotlakako ya Basadi 011 642 4345
Mokgatlho wa Balelapa le Manyalo wa Aforika Borwa 012 460 0733
Kgolagano ya Bosetšhaba Kgatlhanonong le Tshotlakako ya Basadi 012 321 4959
KGAKOLOLO LE TSHEGETSO YA BANA
Mogala wa Bana 0800 055 555
TSHIRELETSO YA SETŠHABA
Dikerante tsa tlamelo ya bana 0800 601 011
TLHOKOMELO YA BOITEKANELO
Ditleliniki tsa Marie Stopes 0800 11 77 85
Setlhopha sa Kgatelelo ya Monagano le Ketsaetsego 011 783 1474
Mogalathuso wa AIDS 0800 012 322
THUSO go AIDS 0860 100 646
THUSO YA SEMOLAO
Lekgotlha la Thuso ya Semolao 011 845 4311
Babueledi ba Ditshwanelo tsa Botho 011 339 1960
LETSHOLOLO LA BANNA BA BA TSHEGETSANG GO NNA KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO
Porojeke ya Banna jaaka Semphatho 011 833 0504
TSHEDIMOSETSO
Porojeke ya Thuto ya Kgarakgatsho ya Bong 011 403 0541
Setheo sa Thutopatlisiso ya Dikhuduego le Poelano 011 403 5650
<fn>GOV-ZA.10111.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tikwatikwe ya 10 111
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
E ke tikwatikwe ya diura di le 24 ya go bega bosenyi ka dingongorego go tswa go baagi. Go ka dirisiwa mogala wa telkom kgotsa selula. Megala yotlhe e e yang kwa tikwatikweng e e a gatisiwa.
Ela tlhoko: Leletsa mogala o fela ka maemo a tshoganyetso. Se o dirise botlhaswa ka ntlha ya fa se:
se thibela batho ba ba mo maemong a a kotsi mme ba tlhoka thuso ya sepodisi e le tshenyo ya nako ya sepodisi ka ntlha ya fa batlhankedi ba ka tshwanelwa ke go kgweetsa kgotsa go fofela kwa lefelong le le kailweng tshenye ya didiriswa tsa sepodisi ka ntlha ya fa batlhankedi ba ka bewa kwa mafelong a a senang maemo a tshoganyetso.
Mabapi le dingongorego tse di seng matshosetsi le dipotso ka kakaretso, leletsa seteišene se se gaufi sa sepodisi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Leletsa mogala wa 10 111 gongwe le gongwe mo Aforika Borwa.
Modiredi wa tikwatikwe ya megala o araba mogala a bo a tsaya dintlha tsotlhe tse di maleba
Tshedimosetso e a gatisiwa mme o newa nomoro ya boitshupo go ka e dirisa mo kgolaganong ya gago le bona mo nakong e e tlang.
Ngongorego e neelwa Tikwatikwe ya Ditirelo tsa Setšhaba tsa SAPS, serori sa karolo eo kgotsa Serori sa Flying Squad e e gaufi.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Megala yotlhe e arabiwa ka bonako jo bo kgonegang.
Godimo
Tlhotlhwa
Fa o letsa ka mogala wa telkom: Tirelo ke ya mahala
Fa o letsa ka selula: Megala e duelewa ka dielo tse di tlwaelegileng tsa sele
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na diforomo tse di tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.2008PolPardon_AppForm[AllegedPolitically]Setswana.2010-03-25.tn.txt</fn>
THEBOLO E E FAPHEGILENG YA BOITSHWARELO JWA PORESITENTE TEBANG LEMOLATO/MELATO E GO TWENG E DIRILWE GO FITLHELELA MAIKAELELO A SEPOLOTIKI
DIPOTSO TSOTLHE DI TSHWANETSE GO LEBISIWA GO: RRE N. GAWULA DEPARTMENT OF JUSTICE AND CONSTITUTIONAL DEVELOPMENT MOGALA: 012-357 8573 / 8626 FEKESEX: 0866 193 443 SELE: 082 466 8968

1.1 DINTLHA TSA SEBELE Sefane: _____________________________________________________ Maina ka botlalo (jaaka a kwadilwe mo lekwalokaong (ID) la gago):
Nomore ya ID: _____________________________________________________
1.2 DINTLHA TSA KGOLAGANA:
1.2.1 Aterese ya poso: ___________________________________________ ___________________________________________ ___________________________________________Aterese ya bonno: ___________________________________________
___________________________________________ ___________________________________________
1.2.2 Dintlha tsa kgolegelo, fa go lebane: Nomore ya kgolegelo: _____________________________________________ Letlha la ntlhantlha le ka lona o tshwanelang go fiwa parole: ____________________ Letlha la tlwaelo la kgololo: ______________________________________________ Dikhoso tsa Tsosoloso-maitsholo tse di tseneletsweng ka nako ya kgolego:
____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________



2.



DINTLHA TSA MOLATO/MELATO E E KOPELWANG BOITSHWARELO

MOLATO (LEINA LA MOLATO, SEKAO, POLAO) (Kwala molato mongwe le mongwe ka sengwe each offence separately) LETLHA LA MOLATO LEFELO LE MOLATO O DIRILWENG KWA GO LONE LETLHA LA PONOMOLATO KGOTLA NOMORE YA KGETSI KATLHOLO


















This page must be initialed by applicant in presence of a Justice of the Peace or a Commissioner of Oath
(If space provided is insufficient, please attach further information on a separate sheet of paper)

........ Initial
3. DINTLHA KA MOLATO/MELATO LE MABAKA A GO DIRA KOPO

3.1 Fa dintlha tse di latelang:
3.1.1 Molato kgotsa melato e dirilwe jang (dintlha tsa gore go dirafetse eng ka nako ya fa molato/melato e dirwa)):
3.1.2 Ke eng go dirilwe molao kgotsa melato e:



3.2 A go na le motho yo o gobetseng kgotsa yo o bolailweng kgotsa a go na le mongwe yo o neng a senyegelwa ke dithoto ka ntlha ya molato le bogolo ba kgobalo epe le kgotsa tshenyo, gape fana ka dintlha tsa kgolagano tsa batswasetlhabelo, fa di le teng:
3.3 (a) A o ne wa sologelwa ka sebele ka tsela epe ka ntlha ya go dira molao/melato?



(b)
Fa go le jalo, tlhalosa mofuta le bogolo jwa mesola / melemo eo.

(c)
Ke maikaelelo afe a sepolotiki, fa a le teng, a o neng o batla go a fitlhelela ka go dira molato/melato e?

(d)
A mokgatlho, setheo, lekgotla kgotsa lekoko la kgololesego la gago le amogetse mesola mengwe ka ntlha ya go dirwa ga melato e?





3.4 (a) A molato kgotsa melato e dirilwe go setswe morago taolo ya, kgotsa ka thebolelo ya, kgotsa ka
tetla kgotsa tebang le pholisi (molaotsamaiso) ya lekgotla, lekoko kgotsa lekgotla la sepolotiki,
setheo, mokgatlho kgotsa lekoko la kgololesego, le gone fa go le jalo, fana ka leina la lekoko la
sepolotiki, lekgotla, setheo, mokgatlho wa kgololesego:










(b) Fa go le jalo, o ka bolela dintlha tsa taolo eo kgotsa thebolo kgotsa pholisi le letlha la yona le
leina/maina, diaterese, dinomore tsa megala kgotsa dintlha tse dingwe tsa kgolagano tsa motho
kgotsa batho ba ba fileng thebolo kgotsa taolo ya go nna jalo:





















3.5 (a) A o ne o le motlhankedi / motshwaramaemo/tokololo/morotloetsi wa lekoko lepe la sepolotiki/setheo/lekgotla/lekgotla la kgololesego ka nako e go neng go dirwa molato kgotsa melato e? fa go le jalo, o ne o dira o le mo maemong afe?
(b)
Nomore ya botokololo, fa e le teng: ________________________________________

(c)
Letlha le o nnileng tokololo ya lekgotla/setheo/mokgatlho kgotsa lekoko la kgololesego:


3.6
Bolela mabaka gore go tla siamela setšhaba jang gore Poresitente a go itshwarele.

4.1
A o kopile boitshwarelo mo TRC?






4.2
Fa go le jalo , fa dintlha tsa nomore ya referense ya TRC:

5.1
Fa e le gore ga jaana o diragatsa katlholo, boela gore a o kile wa kopa parole mo lobakeng lo lo fetileng:



5.2 Fa kopo ya gago ya go bewa mo paroleng e gannwe, fa mabaka a gore ke eng kopo ya gago e gannwe:



5.3 Fa o gololwa ka parole, ke melawana efe e e laolang go fiwa parole? (Tsweetswee mametlelela khopi ya mabaka a gago a parole)

Ditokomane tse di latelang di tshwanetse go mametlelediwa mo foromong ya kopo:
(a)
Kgatiso ya mmatota ya menwana ya gago.

(b)
Khopi e e rurifaditsweng ya tsebe ya ntlha ya lekwalokaong (ID) la gago.

(c)
Mametlelelo A e e tladitsweng ke lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la kgololesego, fa e le gore le etleetsa kopo ya gago.

(d)
Mokwalo ope o o leng teng tebang le kagoseswa ya botho (rehabilitation).






*(Karolo e e tshwanetse go tladiwa le gore ditlhakaina di kwalwe mo tsebeng nngwe le nngwe fa pele ga, le gone ke Justice of the Peace kgotsa Mokomisinara wa Ikano)
Nna ____________________________________________________________________________ Maina ka botlalo le sefane) ke bolela gore tshedimosetso e e fa godimo e boammaaruri e bile e nepagetse.
Go sainilwe jaana kwa ______________________________________ ka letsatsi la _______ la kgwedi ya
_______________ ka ngwaga wa ______
Tshaeno (Mmoledi)
1.
A o tlhaloganya diteng tsa polelo e?

Karabo: ________________________________________

2.
A o na le kganetso epe kgatlhanong le go dira maikano a a filweng?

Karabo: ________________________________________

3.
A o tsaya maikano a a beilweng a tlama segakolodi sa gago?


Karabo: ________________________________________
A. Ke rurifatsa gore ke boditswe dipotso tse di umakiliweng fa godimo le gore dikarabo tsa tsona jaaka di kwadilwe fa godimo di kwadilwe ke le teng.
___________________________________________________________ Tshaeno a Mmoledi
B. Ke rurifatsa gore mmoledi o dumetse gore o itse e bile o tlhaloganya diteng tsa polelo eno, e a ikanneng ka yona fa pele ga me, e bile tshaneo ya Mmoledi e ne ya bewa mo go yone fa pele ga me.
___________________________________________________________ Justice of the Peace Mokomisenara wa Ikano
Maina a ntlha ka botlalo le Sefane ____________________________________________________________ (Ditlhakakgolo)



Maemo ________________________________________________________ Maemo mo Repaboliki ya Afoprika Borwa Aterese ya kwa Tirong _____________________________________________________________________ (Go tshwanetse ga fiwa aterese ya mmila) Letlha ________________________ Lefelo _______________________ KGOTSA
1. A o tlhomamisa ka bomasisi diteng tsa polelo e? Karabo _______________________________________
A. Ke rurifatsa gore ke boditswe dipotso tse di umakiliweng fa godimo le gore dikarabo tsa tsona jaaka di kwadilwe fa godimo di kwadilwe ke le teng.
___________________________________________________________ Tshaeno ya Mmoledi
B. Ke rurifatsa gore mmoledi o dumetse gore o itse e bile o tlhaloganya diteng tsa polelo eno, e e tlhomamisitsweng fa pele ga me, e bile tshaneo ya Mmoledi e ne ya bewa mo go yone fa pele ga me.
___________________________________________________________ Justice of the Peace Mokomisenara wa Ikano
Maina a ntlha ka botlalo le Sefane ____________________________________________________________ (Ditlhakakgolo) Maemo ________________________________________________________ Maemo mo Repaboliki ya Afoprika Borwa
Aterese ya kwa Tirong _____________________________________________________________________
(Go tshwanetse ga fiwa aterese ya mmila)
Letlha ________________________ Lefelo _______________________




<fn>GOV-ZA.419advancefeefraudandlotteryscam.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tuelelopele ya botsietsi jwa 419 le botsietsi jwa lothari
Tlhaloso
Selo se se bidiwang Lekwalo la Botsietsi la Nigeria ke tuelopele e e boteng ya tsietso. Tsietso e gape e itsegeng ka leina la "419 scam" mme e dirisiwa ke motsietsi, gantsi ke tokololo ya sindikheite ya bosenyi.
Botsietsi jo bo simolola ke motsietsi ka go ikgolaganya le setlamo beilweng leitlho, e ka nna ka fekese, poso kgotsa ka emeile. Go le gantsi, tlhagiso ya kgwebo e diraw ke sindikheite e e itirang jaaka e kete ke batlhankedi ba puso ba ba kwa godimo. Batsietsi ba itlhagisa ka gore ba na le madi a a fetang tekanyo, gantsi ba a bitsa ka didolara tsa Amerika. Tlhagiso e bontsha go fetisediwa ga madi a a fetang tekanyo go ya kwa akhaotong mo nageng e e kwa ntle kwa Botsietsi jo bo simolotseng teng. Motho yo go kwalelanwang le ena, o solofetswa go amogela diporosente di le magareng ga 20 go ya go 35 tsa madi a a tla romelwang jaaka morokotso ka ntlha ya fa go dirisitswe akhaoto ya gagwe ya banka
Madi a ka bonwa mo go motswasetlhabelo ka ditsela tse di farologaneng:
Motswasetlhabelo a ka kopiwa go tsenya madi mo akhaotong ya banka e e rileng go thusa go duelela ditshenyegelo go wetsa kgwebisano.
Fa tuelo ya ntlha e setse e duetswe, "mathata "a ka nna a tsoga a a ka dirang gore go duelwe madi a mangwe gape.
Kopano e ka nna ya rulaganngwa mo dinageng tse dingwe, mme fa e le gore motswasetlhabelo o mo nageng e e tlhophilweng, phaseporoto ya gagwe e ka nna ya tsewa, mme ena a tshwarwa go fitlhela madi a a batliwang a duelwa.
Dintlha tsa botlhokwa tsa banka di ka nna tsa dirisiwa go fetisetsa madi go tswa mo akhaotong ya banka ya motswasetlhabelo, mme a tsenngwa ka mo akhaotong ya disenyi tse di mo taolong
Botsietsi jwa lothari bo simololwa ke motsietsi yo o ikgolaganyang le batho bangwe ka bophara, gantsi ka tiriso ya emeile. Motsietsi o itlhagisa jaaka motlhankedi wa Setlamo sa Lothari mme o gakolola batho bongwe ka bongwe gore ba amogetse madi a go tlhophiwa mo lotharing, le fa motho a sa reka thekete. Dinomoro tse di atlegileng di tla bidiwa ka kwalelano le fa go ntse jalo, Setlamo sa Lothari se motsietsi a reng o mo go sona, o ka fitlhela se le teng ka tota, mme dinomoro tse a di bitsang e ka nna tsona tse di atlegileng , se, ke Botsietsi. Ditsela tse, ke tse di dirisiwang le Botsietsi jwa 419 go ntsha madi mo go motswasetlhabelo yo o tlhophilweng A
Tshedimosetso e nngwe gape e tshwaragane le:
http://www.saps.gov.za/crime ... prevention/commercial ... crime/419 ... scams/419 ... index.htmmalebana le botsietsi jo bo leng teng, e ya go webosaete ya Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa mo go nang le dintlha tse di amanang le ditiragalo tse tsa dithulaganyo, ditshupo tsa botsietsi, se se ka diragalang, ditsela tse di farologaneng tse ka tsona madi a ka bonwang go tswa go motswasetlhabelo, ga mmogo le ditsela tse di ka tsewang kwa tshimologong go thibela botsietsi, le tsona di a bontshiwa ka botlalo.
Fa o batla go bona tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Sepodisi sa Ditirelo sa Aforika Borwa.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Baagi ba mo Aforika Borwa:
Fa o amogetse lekwalo la botsietsi, romela ditokomane tsotlhe, tshedimosetso le makwalo otlhe kwa go tireloboemong jwa semmuso jwa boditšhabatšhaba jo bo golaganyang ditirelo tsa sepodisi tsa setšhaba se e leng tokololo
Bontsha gore "Go na le tshenyegelo ya madi" kgotsa "Ga go na tshenyegelo ya madi" mo ditokomaneng.
Neelana ka bonno, diaterese le megala ya gago kgotsa tsa batho ba ba amegang.
Mo ditirelong tsotlhe tse di amanang le botsietsi, Tireloboemong jwa semmuso jwa boditšhabatšhaba jo bo golaganyang ditirelo tsa sepodisi tsa setšhaba se e leng tokololo se tla ikgokaganya le Yuniti ya Tshenyo ya Kgwebo ya Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa .
Fekesa khopi ya kwalelano ya "419" e o e amogetseng kwa go Mosuporintente wa Yuniti ya Tshenyo ya Kgwebo ya Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa kgotsa kwa Boikanising /Embasing/Lefelo le go nnang moemedi wa Botlhe wa Boditšhaba yo gaufi mo Aforika Borwa go dira phetisetso pele kwa go Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa
Neelana ka dintlha tsa botlhokwa tsa mo o bankang madi a gago teng .
Bontsha gore "Go na le ditshenyegelo" kgotsa "Ga go na ditshenyegelo".
Fa e le gore go na le kgolaganyo ya Aforika Borwa mo tiragalong ya "419" ,neelana ka dintlha tsotlhe tse di nepagetseng.
Neelana ka bonno, diaterese le megala kgotsa tsa batho ba ba amegang.
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa se tlhotlhomisa nako e dipegelo di tshwanetseng go ntshiwa ka yona. Dipegelo gantsi di ntshiwa mo bekeng tse pedi tse go ya ka maemo a molato
Dipegelo tsa tswelopele di ka se ke tsa romelwa mo bathong fa e le gore ga go na ditshenyegelo dipe. Le fa go ntse jalo, go botlhokwa gore Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa di newa dikhopi tsa makwalo a Botsietsi a "419" gore a tsenngwe mo dathabeising ya tsona
Bodiredi jwa Boditšhaba jwa Aforika Borwa jo bo leng kwa moseja, bo tshwanetse go romela ditokomane tsa ditiragalo mo e leng gore go na le ditshenyegelo tsa SAPS mo diureng di le 48 morago ga go amogela ditokomane tseo.
Tlhotlhwa
Tirelo e, ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Ga go na diforomo, fela go botlhokwa go bontsha mo ditokomaneng fa e le gore go na le madi a a dirisitsweng.
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.42837_PeoplesGuidetotheBudgetSetswana.2010-03-25.tn.txt</fn>


Go tlile go thatafala


Ikonomi ya lefatshe e mo seemong se se masisi go feta mo dingwageng tse di fetileng. Go ya ka pego ya International Labour Organisation batho ba le dimilione di le 18 ba lebagane le go latlhegelwa ke ditiro tsa bona mo ngwageng o. Palo e go bonala e ka tlhatlhogela kwa godimo. Lefatshe lotlhe le amilwe ke seemo se sa ikonomi e e koafetseng. Fa go lejwa mafatshe a
mantsi go kaya United States, Brithani le France go tota go boifisa. Afrika
Borwa yona ga e a amega thata mme e bile re ikaelela go netefatsa gore maemo a nna fela jalo. Maikaelelo a rona ke gore re dire botoka gore re kgone go tlamela ditlhokego tsa batho ba rona. Re ikaelela go dirisa nako e e tlang go lebagana le mathata a a re tobileng.
Jaaka lefatshe lotlhe, ikonomi ya rona e gola ka bonya. Le rona re lebagane
le go latlhegelwa ke ditiro mme batho ba le bantsi ba tlile go fitlhela go le
boima go tlamela magae a bona. Ga ikonomi e koafetse mmuso o kgobokanya lekgetho le le kwa tlase. Se se kaya gore mmuso o tshwanetse go adima madi
go fitlhelela ditlhokego tsotlhe tsa ona.
Mmuso o tlile go tswelela ka go godisa ditirelo go thusana le batho ba ba humanegileng mme ditiro tsa setshaba di tla atisa ditšhono tsa go dira. Go feta dibilione di le 780 tsa diranta di tlile go dirisiwa mo diporojekeng tsa ditiro mo dingwageng tse tlhano tse di latelang. Tse di akaretsa diteishene tsa motlakase, ditsela le mmila wa terene, go tlhabolola mafaratlhatlha a metsi le go aga matlo. Re tlile go dira le mekgatlho ya kgwebo le mekgatlho ya badiri go netefatsa gore ga go latlhege ditiro tse dintsi.
Dinaga tse dintsi ga di kgone go tsibogela maemo a jaaka rona. Afrika
Borwa e kgona go tsaa dikgato tsa go sireletsa ikonomi ya rona le bao ba humanegileng ka gonne mo dingwageng tse di fetileng re tshwere madi a rona ka manontlhotlho. Re bolokile madi ga ikonomi ya rona e ne e dira sentle. Ke ka goo re kgonang go oketsa madi a go lere ditirelo mo setshabeng.
Dintlha-kgolo ke tse:
•
R45 bilione e tla abelwa diporofensi go tlhabolola thuto, bophelo le ditsela le go tlhabolola magae

•
R10.9 bilione a beetswe matlo, metsi le ditirelo tsa masepala

•
R5.4 bilione e okeleditswe go tlhabolola tsa bosiamisi

•
R6.4 bilione e tla abelwa go lebagana le teranseporoto ya botlhe, le mafaratlhatlha a mebila le seporo


Le ga mmuso o tlile go semelela go leka go lebagana le ditirelo tsa maAfrika
Borwa, go tlile go nna boima. Badiredi ba mmuso ba tshwanetse go lemoga
gore ditlamelo tsa puso ke tsa batho ba Afrika Borwa botlhe. Batho botlhe
ba na le maikarebelo a go netefatsa gore madi ga a senngwe ke badiredi ba mmuso. Re tshwanetse go dira mmogo go tlhabolola maemo a ikonomi ya rona.




Puso e dira ka natla go thusa batho ba ba sa direng ka ditiro. Lenaneo la ditiro tse di atolositsweng le simolotse ka 2004/05. Mo dingwageng tse tlhano lenaneo le le tlhotse ditiro di le 70 000 go bao ba se nang boitseanape ba tiro. Ditiro tse di tlhotswe ka go oketsa palo ya badiri ba ba dirang mo diporejekeng tsa mmuso mo go tliseng ditirelo tsa setšhaba. Le ga ditiro tse e le tsa nakwana batho ba bone boitseanape ba go dira. Go tloga ka 2009 mmuso


o tla atolosa ditiro. Go beetswe thoko madi a a kana ka R4.1 bilione go tlhola ditiro tse dintsi mo dingwageng tse tlhano tse di tlang. Ditiro tse di tlile go nna jaana:
•
Go thusetsa bao ba lwalang kwa magaeng a bona

•
Go aga , go tlhokomela le go sireletsa tsa tlhago

•
Mananeo a masha a a tsamaisiwang ke dikopano tsa bao ba sa direleng morokotso, ba tsa sedumedi le badiredi-setšhaba


Mmuso o ikaeletse go oketsa palo ya ditiro tsa seleruri di le
400 000 ka ngwaga go fitlha ka
2014 go thusana le maitlhomo a go lwa le bohuma le botlhoka-tiro.
Mmuso o tlile go abela madi a
katlatleloloago go maAfrika
Borwa a le dimilione di le lesome le boraro. Lenaneo le tlile go thusa ba o ba humanegileng, bana ba bannye, bao ba sa itekanelang le batsofe.
Mmuso o tlile go bonelela bao ba sa tswang go latlhegelwa ke ditiro tsa bona, e bile o letla bao ba se nang madi go tsena sekolo, ditirelo tsa maphelo le tsona di ka bonwa mahala go tsenyeletsa metsi le motlakase go bao ba aperweng ke lehuma. Batho ba ba gateletsweng ba ka bona thuso ya nakwana dikgwedi di le
thataro. Go fitlhela dingwaga tse
di sometlhano bana bao batsadi ba bona ba amogelang ka fa tlase ga R2 300 ka kgwedi ba ka bona madi a katlaatleloloago. Banna ba ba kwa godimo ga dingwaga tse di 63 le basadi ba dingwaga tsa bona di leng kwa godimo ga 60 ba ka bona madi a phenshene ga ba amogela madi a a kwa tlase ga a a rileng. Go tloga ka Moranang 2009 dingwaga tsa banna tsa go amogela phenshene ya batsofe e tla nna 61 mme ka Moranang 2010 e tla theogela go

60.
Madi a katlatleloloago a tla okediwa jaana:
•
Ya batsofe, bao ba sa itekanelang le bao ba tlhokomelang bana e tla nna R1 010 ka kgwedi

•
Ya bana e tla okediwa go ya go R240 ka kgwedi

•
Ya bao ba tlhokomelang dikhutsana e tla okediwa ka R30 go ya go R680 ka kgwedi


Ka 2009/10 madi a a tla ya go dibilione di le R80 e leng diperesente tse 12 tsa tiriso ya
madi a mmuso. Se se dira Afrika
Borwa setshaba se se kwa godimo mo go ba ba tsenyang madi go thusa bao ba sa kgoneng.
Tsamaiso ya tlhaolele e pateleditse badiri go nna kgakala le diteropo tseo ba dirang kwa go tsona. Go tlhofofaletsa bao ba amegang mmuso o jala madi a mantsi mo teranseporotong ya botlhe.
Go tlile go agiwa diporo, go be go rekwa le diterene. Dibese tse dintšha di tlile go tsenngwa mo mebileng, mme teranseporoto ya dibese le diterene e tlile go abelwa madi. Ditekisi tsa kgale di tlile go ntshiwa mo mebileng. 25 bilione ya diranta e tlile go abelwa ba Rail Commuter Corporation go reka diterene le go oketsa mebila ya diterene kwa mafelong a masha. Mmuso e bile o oketsa tekanyetsokabo go tlisa batlhankedi ba batla tlhokomelang gore dikotsi le go diega ga diterene go fokotsetse. Porojeke ya Gautrain e e bitsang R25 bilione is setse e ya kwa bofelong mme terene e tla bo e tsamaya go tloga kwa boema-fofaneng ba OR Tambo go ya kwa Sandton go sa le gale ka 2010. Mmuso o abela diteropo tse dikgolo R12 bilione mo dingwageng tse tharo tse di tlang go thusa go aga mafaratlhatlha a dibese tsa bonako. Johannesburg is setse e le kwa pele mme e bile e ikaeletse go dirisa R1.2 bilione go tsweletsa Rea Vaya pele. Cape Town yona e setse e ntshitse thendara ya R600 milione go simolola tiro e lebaganeng le lenaneo le la dibese tsa bonako.
Go netefatsa gore teranseporoto ya botlhe e bolokegesile, R350 dimilione e beetswe thoko go duela boraditekisi gore ba reke dikoloi tse dintsha. Go lebeletswe gore ditekisi di le 17 000 di ntshiwe mo mebileng mo dingwageng di le tharo tse di latelang.
Madi a go tlamela teranseporoto ya kwa magaeng e teng mo tekanyetsokabong.



<fn>GOV-ZA.Aboutus.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ka ga webosaete
Tebo le maikaelelo ka ga webosaete
Bogolo jwa tshedimosetso mo webosaeteng
Dipuo
Dipopego tse dingwe tsa webosaete
Poeledi ya go oketsa tshedimosetso e ntšhwa
Go nna mong wa tshedimosetso
Popego ya ditokomane
A o tlhoka thuso fa o rakana le mathata mo webosaeteng?
Tebo le maikaelelo ka webosaete
Tebo ya Ditirelo tsa Aforika Borwa tsa webosaete ke go neela motswedi o le mongwe wa tshedimosetso ka ga ditirelo tse di neelwang ke puso ya Aforika Borwa. Maikaelelo ke go fedisa go se lekalekane magareng ga ba ba matlafaditsweng le ba ba tseetsweng maatla, ekonomi ya pele le ya bobedi. Webosaete ke tsereganyo e e botlhokwa e e dirisiwang ka maikaelelo a go netefatsa gore baagi ba tla kgona go ikgolaganya le puso
Batho ba go ikaeletsweng gore e tla nna badirisi ba webosaete ke baagi ba Aforika Borwa ba ba leng mo dikarolong tsotlha tsa naga ya rona, mekgatlho le dikgwebo tsa ga jaanong kgotsa tse go ikaelelawang go tlhomiwa, le baagi le mekgatlho e e tswang kwa dinageng disele mme e batla ditirelo go tswa mo pusong ya Aforika Borwa.
Karolo e e botlhokwa ya badirisi e bopiwa ke bagolaganyi jaaka Marakanelo a Setšhaba a Tebodintsi , Badiri ba Tlhabololo ya Setšhaba le Marakanelo a Boleletsomogala a Batho Pele Gateway , ba ba tla thusang ka go bontsha bao ba sa kgoneng go dirisa inthanete ka tlhamalalo, gore webosaete e dirisiwa jaang..
Bogolo jwa tshedimosetso mo webosaeteng
Tshedimosetso ka ga ditirelo tsa puso
Webosaete e na le tshedimosetso ka ga ditirelo tsa puso tse di neelwang kwa maemong a setšhaba a puso.
Tshedimosetso ya ditirelo e kgaogantswe go ya ka mefuta e meraro ya ditirelo:
Ditirelo tsa batho: ditirelo tsa baagi ba Aforika Borwa tse di rulaganngwang go ya ka ditiragalo tsa botshelo.
Ditirelo tsa mekgatlho: ditirelo tse di maleba le mekgatlho le dikgwebo
Ditirelo tsa ditšhaba tse di tswang ka kwa ntle: ditirelo tse di diretsweng fela ditšhaba tse di tswang ka kwa dinageng tsa ka kwa ntle tse di batlang ditirelo tse di maleba tsa puso ya Aforika Borwa.
Karolo nngwe le nngwe e tswelela pele ka go rulaganngwa ka tsela e e leng gore e tla tsamaelana le ditiragalo tsa botshelo . Ditiragalo tsa botshelo di kgaoganngwa go ya pele ka dikgato tsa botshelo.
Tshedimosetso ka ga tirelo nngwe le nngwe e rulagantswe go ya ka dikarolo di le supa tsa botlhokwa, e leng, tlhaloso, dikgato tse di tshwanetseng go latelwa, melao e e dirisitsweng, boemo jwa tirelo, tlhotlhwa, diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa le bodirelo, diaterese le megala.
Tshedimosetso e e tsamaelanang
Karolo e ya webosaete, e e tlhagisiwang ka mo letlhakoreng la bara ya go šapa , e na le dikgolagano le diwebosaete tse di tsamaelanang le tiragalo ya botshelo jo bo rileng.
Dipuo
Karolo e ya webosaete, e tlamela ka dipuo di le supa e leng, Sejatlhapi, SeAforikanse, isiXhosa, isiZulu, Sepedi, Sesotho, le Setswana. Go anamisa phitlhelelo ya tshedimosetso mo webosaeteng, go solofelwa fa tshedimosetso e, e tla re kwa bofelong, ya nna teng ka dipuo tsotlhe tse di lesomenngwe tsa semmuso. Phetolelo ya tshedimosetso mo dipuong tsa semmuso tse di setseng, e solofelwa fa e tlabo e feditswe ka Mopitlwe 2007.
Tshedimosetso ya tirelo e kwadilwe lwa ntlha ka Sejatlhapi, mme morago e fetolelwe ka mo dipuong tse dingwe. Tshedimosetso ka ditirelo ka mo dipuong tse dingwe e romelwa morago ga go fetolelwa.
Dipopego tse dingwe tsa webosaete
Dirisa tsebe e e reng Ikgolaganye le rona go tshwaela kgotsa go botsa ka Ditirelo tsa Webosaete tsa Puso.
Kgolagano ya www.gov.za e go neela phitlhelelo ya tsebe ya Aforika Borwa ya go goroga ka "Oneline" e e go neelang phitlhelelo mo webosaeteng e. le Webosaete ya Tshedimosetso ya puso .
Mmapa wa saete o go neela popego ya webosaete ka tlhagiso ya pono. E neelwa go ya ka bogolo/botlhokwa, mme e kgaoganya tshedimosetso e e mo saeteng go ya ka setlhogo se se rileng. Ka jalo, e go kgontsha go ithuta le go itlwaetsa popego ya diteng tsa webosaete.
Tsebegae e neela lenaneo la ditirelo tse fitlhelelwang ka bontsi . Go tsena mo karolong e, go kgontsha go fitlhelela ditirelo tse tlhano tse ditona tse di etelwang ke badirisi. Lenaneo leo le tlwaetswa go ya ka dipalo tsa ditsebe tse di etetsweng.
Lebokoso la go batla le teng mo ditsebeng tsotlhe tsa webosaete. Fa o tsenya lereo le o batlang ka lona, webosaete yotlhe e tla tlhotlhomisiwa go batla mafoko ao. O ka nna gape wa dira patlo ya kgolagano e e gatetseng kwa pele ka go tlhopha . Patlo e e gatetseng kwa pele Patlo e, tiro ya yona ke go tlhotlhomisa mo diwebosaeteng tse dingwe tsa puso
Kgolagano le diwebosaete tsa kwa ntle di supiwa ka mafoko a 'outside link' a a tla tlhagelelang ka mo lebokosong fa khesara ya gago e tsamaisiwa fa godimo ga kgolagano . Webosaete e tla bulega mo widowse e ntšhwa e e tsamatsamayang .
Poeledi ya go oketsa tshedimosetso e ntšhwa
Webosaete e okediwa tshedimosetso e ntšhwa go ya go ile. Molao wa rona ke go neela tshedimosetso jaaka e tsena le fa e le teng. Le fa go ntse jalo, batlhabolodi ba webosaete ya Ditirelo tsa Puso ga ba kgone go netefatsa bontšhwa jwa tshedimosetso e e gatisitsweng mo webosaeteng e nngwe e re golaganeng le yona. Bona Tebo le Maemo mo temaneng ya 4.3..
Go nna mong wa tshedimosetso
Mafapha a puso ke one beng ba tshedimosetso e e leng mo webosaeteng. Tiro e, e neetswe batsamaisi ba go ikgolaganngwang le bone ba mafapha, ba ba nang le boikarabelo jwa tshedimosetso e e phasaladiwang mo webosaeteng.
Ditlhaeletsano tsa Puso ke tsona e nang le maikarabelo a tsamaiso ka kakaretso le go nyalanya diteng tsa webosaete.
Popego ya ditokomane
Popego e kgolo ya tshedimosetso mo webosaeteng ke HTML. Le fa go ntse jalo, mefuta ya ditokomane tsa PDF di a neelwa go somarela thulaganyokalo ya yona ya tlhago.are
Fa o batla go bula ditokomane tsa PDF, o tshwanetse go nna le Adobe Acrobat Reader 4 kgotsa e kgolwane mme e tsenngwe mo khomputareng ya gago. E tla bula ditokomane ka tlhamalalo ka mo boraoseng ya gago.
Ka dinako dingwe, go tsaya nako e telele go bula ditokomane tsa PDF. Mo ntlheng e, re go eletsa gore o e sitlhomolole ka mo khomputareng ya gago mme o e bule go tswa moo.
O dirisa legotlo/mmaoso wa gago, tobetsa ka mo letsogong la moja fa godimo ga tokomane e o batlang go e sitlhomolola.
Mo go window, 'Save as' . tlhopha lefelo mo teraefeng e e thata fa o batlang go bolokela tokomane ya gago teng mme o tobetse konopo e e reng 'Save' . Faele e tla sitlhomolelwa kwa lEfelong le le rileng le o le kaileng.
Bula Puiso ya Akherobete morago o buLe ditokomane tse o di sitlhomolotseng.
O dirisa legotlo/mmaoso wa gago, gatelela sutisa o be o tobetsa legotlo/mmaoso ka mo letsogong la molema mo kgolaganong ya tokomane e o ratang go e boloka.
Mo go windose 'Save As' , tlhopha lefelo mo teraebeng ya gago e e thata fa o batlang go boloka tokomane teng mme o tobetse mo konopong ya 'Save' . Faele eo e tla sitlhomolelwa kwa lefelong le o le kaileng.
Bula Tiriso ya Puiso ya Akerobete mme o bule ditokomane tse o di sitlhomolotseng .
A o tlhoka thuso fa o rakana le mathata mo webosaeteng?
Tsweetswee, ikgolaganye le rona mo go fa o rakana le mathata mabapi le webosaete.
<fn>GOV-ZA.Activitiesrelatingtogeneticallymodifiedorganisms.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya thebolo ya ditiro tsotlhe tse di amanang le ditshedinnye tsa bolosika tse di fetotsweng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lefapha la Temothuo le tsamaisa Molao wa Ditshedinnye tsa bolosika tse di fetotsweng wa 1997. Ona o akaretsa kabo ya diphemiti, go newa tumelelo le disefikeiti tsa:
thekontle ya ditshedinnye tsa bolosika tse di fetotsweng go tla mo Aforika Borwa thekisontle ya di-GMOs go tswa mo Aforika Borwa tiriso ya di-GMOs tse di mo setshelong di le ka mo laboratoring, phaposi ya dimela kgotsa tshingwana tlhagiso e e baakanyeditsweng ya di-GMO go di tlwaetsa tikologo ya Aforika Borwa mo diteko di diragatswang mo teng tsweletso kgotsa go oketsa ditiro tse di neng di dumeletswe mo nakong e e fetileng go gololwa ga diphatlho tse di dumeletsweng go dirisiwa jaaka dijo,kotlo kgotsa tse di baakanyetswang di-GMO
go ntsha dijalo ka kakaretso le go di jala gore di tle di rekisiwe le go dirisetswa di-GMO
go kwadisa didiriswa tse di leng botlhokwa mo tirong ya di-GMO
maemo a di-GMO jaaka merwalo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Netefatsa mofuta wa tumelelo e o e tlhokang mme o tlatse foromo e e maleba.
Elelwa ditlhokego tse di latelang mo ditirisong dingwe:
ditiragatso tsa kakaretso tsa kgololo di tshwanetse go latelwa ke go konosediwa ga ditiro mo tikologong ya mo Aforika Borwa mo sebakeng sa dingwaga di le tharo tsa go jala ditiragatso tse di tswelelang le tiro di tla amogelwa fela fa e le gore tiro ya mothale o e ne e dumeletswe kwa tshimologong.
Romela foromo ya kopo le palo e e kailweng ya dikhopi tse di tlhokegang go Mokwadise wa di-GMO.
Romela khopi e nngwe gape ya kopo, e mo go yona go se nang tshedimosetso ya sephiri ya kgwebo, go Mokwadise wa di-GMO.
Duela madi a a beilweng .
Romela pegelo/raporoto ya ditiro tse di konoseditsweng mo nakong e e fetileng .
Romela bosupi jwa dikitsiso tsa phatlhalatsa .
Bakopi ba tshwanetse go dirisa dikaelo tse di latelang:
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Mokwadise, netefatsa gore kopo e matshwanedi go ya ka ditlhokego tsa Ditshedinnye tsa bolosika tse di fetotsweng , 1997.
Komiti-Keletso e sekaseka data/dintlha tsa bosaense tse di rometsweng ga mmogo le lekwalokopo mme e dire dikatlenegiso malebana le pabalesego ya tiro e e kopiwang mo go Khansele ya Khuduthamaga.
Mokwadise o amogela dikakanyo tsa batho mo nakong e a e filweng.
Khansele ya Khuduthamaga e dira tshwetso malebana le kopo, ba lebile kopo ka boyona, dikatlenegiso tsa Komiti-Keletso,dikakanyo tse di rometsweng ke batho,ditlamorago tse e ka nnang le tsona mo dtheong tse di jaaka temothuo, boitekanelo, tikologo,ditiro, kgwebo, saense le thekenoloji ga mmogo le tlhabololo ya thekenoloji.
Fa tshwetso ya Khansele ya Khuduthamaga e le e ntle,Mokwadise o dumelelwa go aba phemiti.
Diphemiti tsotlhe di tsamaya mmogo le mabaka a di a beetsweng.
Batlhatlhobi go tswa kwa Lefapheng Temothuo ba tlhokomela gore mabaka a a beilweng mo phemiting a a diragadiwa.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Administrationandliquidation.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go tsamaisa, go tlhatlhamololo , go kwalolola setlamo, khamphane kgotsa kgwebo e e kopetsweng
Tlhaloso
Fa setlamo, khamphane, kgwebo e e kopetsweng se sa kgone go duela melato kgotsa go tsweletsa kgwebo ya sona Mokaedi-Kakaretso wa Dikgwebo le Intaseteri a ka tsamaisa kgwebo kgotsa a e tlhatlhamolola .
Setlamo kgotsa Setlamo sa nakwana, leloko lengwe le lengwe la setlamo kgotsa motho mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego a ka dira kopo kwa kgotlatshekelo gore setlamo kgotsa setlamo sa nakwana tse tsamaisiwe ke Mokaedi-Kakaretso kgotsa se phatlhaladiwe. Kgotlatshekelo e e reetsang kopo e, e tshwanetse ya bo e le karolo ya Kgotlatshekelo-kgolo kgotsa Kgotlatshekelo ya Magiseterata e e nang le dithata tsa go tsamaisa toka mo lefelong le setlamo se fitlhelwang mo go lona kgotsa e direlang kwa go lona. Kgotlatshekelo e ka kgona go atlhola jalo fa e bona go le mo molemong wa botlhe fa mabaka a lebelelwa.
Fa kgotlatshekelo e ka laela gore Mokaedi-Kakaretso gore a tsamaise setlamo kgotsa setlamo sa porofense, ene o tla bo a na le thata go tsamaisa merero ya setlamo kgotsa setlamo sa porofense, go ya ka melawana ya Molao wa Dikhampane
Fa setlamo kgotsa setlamo sa nakwana se ka dira kopo ka lekwalo le le lebisiwang go Mokaedi-Kakaretso, ena a ka kwalolola setlamo kgotsa setlamo sa nakwana fa e le gore o kgotsofetse gore:
tshotswe tharabololo e e letlang gore setlamo se kwalololwe kwa kopanong e e neng e tsenetswe ke maloko a mantsi a setlamo kgotsa setlamo sa nakwana;
tharobololo e utlwanetswe ke maloko ka bontsi a a neng a tlile kopanong kgotsa a a neng a na le kemedi kwa kopanong; le merero yotlhe e go builweng ke yona e e maleba pele setlamo se kwalololwa, go akaretsa diasete le melato ya setlamo kgotsa setlamo sa nakwana tse di tla baakangwang.
Fa Kgotlatshekelo e laela go tlhatlhamolola setlamo kgotsa setlamo sa nakwana, e tla swetsa gore diasete tsa setlamo kgotsa setlamo sa nakwana di tla abiwang ka go lekana ka teng.Kgotlatshekelo e tla lebesisa dikatlenegiso dingwe le dingwe tse di dirilweng ke Mokaedi-Kakaretso tse di malebana le go abiwa ga diasete.
Fa Mokaedi-Kakaretso kgotsa setlamo kgotsa setlamo sa nakwana, leloko lengwe le lengwe la setlamo kgotsa mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego a ka dira kopo ya go nna mong wa setlamo kgotsa setlamo sa nakwana se se tsamaisiwang ke Mokaedi-Kakaretso kgotsa se se tlhatlhamololwang, Tona e ka baya thulaganyo e e tshwanetseng go latelwa, e ka yona setlamo kgotsa setlamo sa nakwana se tla tsamaisiwa ke Mokaedi-kakaretso kgosa se tla tlhatlhamololwa. Tona e ka nne ya naya Mokaedi-kakaretso, Motlhankedi wa Ikwadiso, setlamo, maloko le batho ba ba nang le kgatlhego mo mabakeng a dithata le ditiro.
Mo mabakeng a fa e le khamphane kgotsa kgwebo e e kopetsweng , motho mongwe le mongwe, mokaedi kgotsa moruni wa khamphane, BaTirelo ya Matlotlo a Aforika Borwa kgotsa Mokwadise wa Dikhamphane a ka dira kopo ya go reka khamphane kgotsa CC e e kwalololwang.
Dikgato tse di latelwang
Go kwalolola khamphane, setlamo kgotsa CC
Khamphane, setlamo kgotsa CC e e kwadisitsweng e tshwanetse go kwala lekwalo la tlwaelo go dira kopo ya go ikwalolola.
Neela mabaka gore ke goreng khamphane kgotsa CC e dira kopo ya go ikwalolola.
Mo go kgonagalang, tlhagisa leina la khamphane kgotsa nomoro ya CC ya lekgetho .
Bakaedi le maloko a khamphane kgotsa CC ba tshwanetse go saena lekwalo fa ba kgona go itlhophela fa go ikwalolola bakaedi kgotsa .
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Go kwalolola khamphane go ka tsaya dikgwedi di le thataro.
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tladiwang
Ga go na diforomo tse di tladiwang.
Lefelo la bodirelo, megala le diaterese
<fn>GOV-ZA.AdmissiontoapublicorindependentschoolgradeRto12.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya go ikwadisa mo go Kereite R mo sekolong sa botlhe
Tlhaloso
Kereite R ke ngwaga wa ntlha wa letlhakore la motheo wa thutadipoelo mo dikolong tsa botlhe tsa poraemari. E diretswe bana ba dingwaga di le nne le seripa go ya go tlhano le seripa. Batsadi le batlhokomedi ba tshwanetse go kwadisa bana ba bona kwa sekolong pele ga letlha le le beilweng, le le leng magareng ga Phatwe le Diphalane, la ngwaga pele bana ba simolola sekolo.
Fa o batla tshedimosetso e engwe gape e ya
Lefapha la Thuto.
Dikgato tse tshwanetseng go latelwa
Kopa pele ga letlha le le beilweng ke dikolo le le leng magareng ga Phatwe le Diphalane.
Kwadisa mo sekolong se se gaufi le wena
Gorosa/tlisa setefikeiti sa matsalo le karata ya go entiwa/tlhabelwa malwetse.
Fa o se moagi wa mo Aforika Borwa, le gona o tshwanetse go tlisa:
Tumelelo ya go ithuta;
Foromo ya boagi ya lebakanyana kgotsa ya leruri go tswa go Lefapha la Merero ya Selegae; le
Netefatso ya gore o kopile tumelelo ya go nna mo Aforika Borwa.
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Kopo ya gago e ka nna ya tsaya letsatsi le le lengwe go ya go dibeke di le thataro go diragadiwa.
Tlhotlhwa
Dituelo tsa sekolo di a farologana go tloga go sekolo sengwe go ya kwa go se sengwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Diforomo tsa kopo di teng mo dikolong.
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Admissiontooldagehome.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go amogelwa mo legaeng la batsofe
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e ke ya batsofe ba ba tlhoka tlhokomelo ya diura tse 24 mo legaeng la batsofe.
Ke mang yo o ka dirang kopo?
Batsofe ba ba tlhokang tlhokomelo ya leruri mo legaeng la batsofe.
Batho ba ba amogelang thebolelo ya botsofe.
Basadi ba ba dingwaga tse 60 le go feta, le banna ba ba dingwaga tse 65 le go feta.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo kwa legaeng la batsofe le le gaufi nao.
Tlhagisa lokwaloitshupu lwa gago lwa Aforika Borwa.
O tla tlhoka go sekasekwa go bona gore a o tshwanetswe ke go amogelwa le go thuswa ka matlole.
Fa kopo ya gago e atlegile, o tla tshwanela go saena tumelano le legae la batsofe fa o amogelwa.
Fa kopo ya gago e sa atlega, o ka ikuela mo matsatsing a le 90 go Tona ya Tlhabololo ya Loagokgotsa Leloko la Khuduthamaga.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya matsatsi a le 35 go diragatsa kopo ya gago. Paka e ikaegile ka palo ya batho ba ba mo lenaneong la tetelo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tlhwatlhwa e bewa ke legae la batsofe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Foromo ya tshekatsheko ka mabaka a kamogelo kgotsa Foromo DQ 98 e ka bonwa kwa magaeng a batsofe.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Mogala o o sa Duelelweng wa Tlhabololo ya Loago: 0800 60 10 11
<fn>GOV-ZA.AmalgamatedBargainCouncil.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa khansele e e kopaneng ya ditumalano
Tlhaloso
Lekgotla la ditumalano le dira ka ditumalano tsa setlhopha, go rarabolola kgotlhang tsa kwa tirong, go tlhomamisa dikemo tse di farologaneng le go tshwaela ka melao le melawana ya ditiro.
Mekgatlo ya badiri le makgotla a badirelwa ba ka kopa go bopa dikhansele tsa ditumalano
Dikhansele tse di kopaneng tsa ditumalano di ka dira kopo go Mokwadisi wa Kgolagano ya Ditiro mo Lefapheng la Ditiro go kwadisa khansele e e kopaneng ya ditumalanao . Khansele ya ditumalano efe kapa efe e ka sweetsa go kopana le khansele e le nngwe kgotsa go feta.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Badiri
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Dira kopo go Mokwadisi wa Dikgolagano tsa Ditiro go kwadisa khansele e e kopaneng ya ditumalano .
Romela tse di latelang go Mokwadisi wa Dikgolagano tsa Ditiro:
Dikhopi di le pedi tsa kopo ya go kwadisa Khansele ya titumalano
Khopi ya tshweetso ya dikopano, e e fetisitsweng ke mongwe wa dikhansele tsa ditumalano
Setefikeiti se se tswang go nngwe le nngwe ya dikhansele mo tshweetsong e ikamanyang le melaotsamaiso ya dikhansele.
Gokelela setefikeiti sa boemedi .
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Go ka tsaya malatsi a le 60 go tsweletsa kopo.
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Lefelo la bodirelo diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Amendcorporateinformation.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go tlhabolola tshedimosetso ya kgwebo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Fa kgwebo e batla go fetola tshedimosetso ya ikwadiso ya yona, ka molao go a tlhokega gore go tladiwe foromo ya kopo. Ke tshedimosetso e nnye fela e go ka dumelwang gore e fetolwe kwa ntle ga go tlatsa foromo le go e romela lefapha.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fetola tshedimosetso ya setheo mo inthaneteng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go tlatsa formo ya kopo mo laeneng ya ikwadiso ga go kaye gore o setse o kgotsofatsa ditlhokego tsa go tsena mo thulaganyong e e go letlang go tsenya diphetogo mo tshedimosetsong ya kgwebo ya gago. Go tla go tsaya letsatsi kgotsa a le mabedi gore o bone tetla morago ga thebolo e sena go abiwa, morago ga fa ke gona o tla kgonang go dira diphetogo tsa tshedimosetso ya kgwebo ya gago.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Fetola tshedimosetso ya setheo mo inthaneteng.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Anonymousreporting.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go bega ka go tlhokaina tiro ya bosenyi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e, e bonwa mo diureng di le 24 tsa letsatsi, mme e ka bonwa ke mongwe le mongwe yo o batlang go bega ka tiriso ya mogala tshenyo kgotsa tiro ya bosenyi ka go neela tshedimosetso e e ka thusang mapodisi mo thibelong kgotsa mo patlisisong ya go nna jalo. Motho yo o leditseng mogala a ka nna a itlhophela go nna motlhokaina.
Akanya ka 08600 10111 e e leng mogala wa Tshedimosetso ya Tshenyo.
Mogala wa Tshenyo wa Ditshoganyetso ke10111.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Leletsa 08600 10111 kgotsa Kemiso Tshenyo 24/7.
Motsereganyi wa tshedimosetso ya Kemiso Tshenyo o tla araba mogala wa gago, mme a kwale tshedimosetso e e leng teng. O ka nna wa tlhopha go nna motlhokaina.
Motsereganyi o tla go naya nomore ya khoutu ya sephiri ya tshupetso mo nakong e e tlang.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
O tla thusiwa ka bonako.
Godimo
Tlhotlhwa
Megala e tla duelelwa go ya ka direiti tsa megala tsa selegae le maemo a direiti tsa difounu tsa diselula go tswa gp difounung tsa diselula.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na diforomo tse di tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.AppPermImportFishRecreational.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tetla ya go reka ditlhapi go tswa kwa dinageng tse dingwe jaaka boitapoloso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go thaya ditlhapi ka mokgwa wa boitapoloso ke go nna le seabe mo tiragalong e e jaaka go tlisa ditlhapi tsa metsi mo nageng ka maikaelelo a boitapoloso. Go tlisa ditlhapi tsa metsi mono nageng ka maikaelelo a boitapoloso, o tshwanetse go dira kopo ya tetla ya go tlisa mono e e e e rebolwang ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa yo o neetsweng thata eo. Ga go ope yo o tshwanetseng go tlisa ditlhapi mono ntle le tetla. Dira kopo ya tetla e ntšhwa ya go tlisa mono fa e e leng teng e feletswe ke nako. Go retelelwa go dira jalo go tlisa go beelwa thoko nakwana kgotsa go phimolwa.
NB: Tetla ya go tlisa mono ka maikaelelo a boitapoloso ga e akaretsa tlhapi ya metsi a a phepa e e tsamisiwang ke Lefapha la Temothuo . Dikopo tsa ditetla tsa ditlhapi tsa metsi a a phepa kgotsa a lwa go bothito di tshwanetse go dirwa kwa Lefapheng la Temothuo.
Dikganelo tse di latelang tsa go tlisiwa mono di a dira:
Ditetla tsa go tlisa mono tse di rebolelwang go tliswa ga ditlhapi mono ka maikaelelo a boitapoloso go ka dirisiwa ke mong kgotsa go jewa e tla dira sebaka sa paka ya loeto go ya le go tswa kwa lefelong le e tshwanetseng go yak wa go lona.
Ga go ditlhapi tse di tshelang tse di tshwanetse go tliswa mono.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa diforomo tse di maleba mme o di romele kwa Lefapheng la Merero ya Tikologo le Bojanala , mmogo le tshedimosetso e e latelang:
matlha a go tloga le go boela mo Aforika Borwa leina la naga e e etelwang tlhagisa molelwane wa Aforika Borwa o o tla dirisiwang go boela mo Aforika Borwa bosupi jwa aterese ya bonno, dinomoro tsa mogala le fekese mo Aforika Borwa tlhalosa gore tlhapi e tla tliswa mono jang khopi e e kannweng ya lekwaloitshupo la modirakopo mongwe le mongwe bopaki jwa tuelo ga go difekese, dikhopi le diimeili tse di tla amogelwang diforomo di tshwanetse go tliswa ka seatla kgotsa go romelwa ka poso.
Ela tlhoko:
Dira kopo bonnye dibeke tse pedi pele o tsamaya go letla nako ya go diragatsa.
Ga go tetla e e tlhokegang ya beiti. Fela, netefatsa gore o tshotse tetla ya beiti ya boitapoloso kgotsa setlankana sa madi a a seatleng a beiti e e rekilweng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tiragalo ya kopo e ka tsaya matsatsi a le 7 kgotsa go feta go lebilwe tiragatso e e maleba ya kopo.
Godimo
Tlhotlhwa
Madi a kopo a bokana ka R120 .
Nomoro ya Akhaonto. 62123256382
Nomoro ya Referense. Ikgolaganye le Tikwatikwe Tirelo ya Badirisi mo go 0861 123 626
Ditlhwatlhwa di sekasekwa kgotsa go tlhongwa ngwaga le ngwaga ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa bothati jo bo tlhophilweng, ka tirisano le Tona ya Matlotlo.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.AppPermitExportFishCommercial.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tetla ya go romela tlhapi ntle jaaka kgwebo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kgwebo ka ditlhapi ke go diragatsa tiragalo e e amanang le ditlhapi jaaka go romela tlhapi ya mo metsing ntle ka mabaka a kananyo. Go romela tlhapi kwa dinageng disele kgotsa kwa ntle ga melelwane ya Rephaboliki ya Aforika Borwa, o tshwanetse go dira kopo ya tetla ya go romela ntle e e rebolwang ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa yo o neetsweng thata eo. Ga go ope yo o tshwanetseng go romela tlhapi ntle fa a se na tetla. Fa tetla ya thomelontle e e leng e felelwa ke nako morago ga dikgwedi tse tharo, o tshwanetse go dira kopo ya e ntšhwa. Go palelwa ke go ikobela dipeelano tsa tetla go tlisa go beelwa thoko nakwana kgotsa go phimolwa.
NB: Tetla e ya thomelontle ga e akaretse tlhapi ya metsi a a phepa e e tsamaisiwang ke Lefapha la Temothuo . Dikopo tsa ditetla tsa thomelontle ya ditlhapi tsa metsi a a phepa tse di tshelang mo metsing a a bothito kgotsa a a tsididi di tshwanetse go dirwa kwa Lefapheng la Temothuo.
Tetla ya Thomelontle e e rebolelwang mefuta ya abalone e tshwanetse go tsamaya le setifikeiti sa CITES thomelo nngwe le nngwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dira kopo ya tetla ya thomelontle.
Bona foromo ya kopo ya thomelontle le foromo ya kopo ya CITES go tswa kwa Kantorong ya Bolaodi jwa Mawatle le Mabopo kgotsa kantoro ya lekala ya Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa o ka e ntsha mo go http://www.mcm-deat.gov.za.
Buisa foromo ya kopo ka kelotlhoko mme o netefatse gore o fitlhelela ditlhoko le dipeelano tsa kopo:
Tlamela ka tshedimosetso e e latelang:
aterese ya bonno ya bareki ba kwa nageng e o romelang kwa go yona maina a a tlwaelegileng le a saenthifiki a mefuta e e romelwang ntle palo ya mefuta e e romelwang ntle
Fa modirakopo wa tetla ya thomelontle e se motshodi wa tshwanelo ya go thaya ditlhapi, tlamela ka ditlankana tse di latelang:
bosupi jwa thebolo le diaterese tsa bonno tsa barebodi ba ditlhapi tsa lewatle tse di tla romelwang ntle maina a a tlwaelegileng le a saenthifiki a mefuta e e romelwang ntle palo ya mefuta e e romelwang ntle.
Romela dikhopi tse di kannweng tsa ditlankana tse di latelang:
lekwaloitshupo la gago le ditlankana tsa kwadiso ya setlamo, setlamo se se kopanetsweng kgotsa terasete ditetla tse di dirang tsa thomelontle go tswa go Lefapha la Kgwebisano le Madirelo kgotsa dikitsiso tsa tetla setifikeiti sa Tshekatsheko ya Lekgetho jaaka se dumeletswe le go rebolwa ke Tirelo ya Matlole ya Aforika Borwa .
Itsise lekala le le gaufi nao la Biro ya Maemo ya Aforika Borwa ka ga themelontle ya gago fa e le gore tlhapi e o ratang go e romela ntle ga e foreše e bile e sa siamela go jewa ke batho. Fa tlhapi e le foreše mme e siametse go jewa ke batho itsise Lekala la Boitekanelo .
Madi a kopo a a tlhokegang ke R225 .
Tlatsa, saena mme o posetse foromo ya kopo ya thomelontle le ditlankana tse di tlhokegang go Kantoro ya Bolaodi jwa Mawatle le Mabopo..
Dikopo tse e seng dikhopi di tshwanetse go posiwa, e seng jalo tetla ga e ne e rebolwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tiragalo ya kopo e ka tsaya matsatsi a le 7 kgotsa go feta go lebilwe tiragatso e e maleba ya kopo.
Godimo
Tlhotlhwa
Madi a kopo a bokana ka R225 a a tlhokega. Ditlhwatlhwa di sekasekwa kgotsa go tlhongwa ngwaga le ngwaga ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa bothati jo bo tlhophilweng, ka tirisano le Tona ya Matlotlo.
Dintlha tsa Banka tsa Tuelo ya Madi a Dikopo tsa Tetla ya Thomentle:
Nomoro ya Akhaonto. 62123256382
Nomoro ya Referense. Ikgolaganye le Tikwatikwe Tirelo ya Badirisi mo go 0861 123 626
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Appcitnat.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya tshabafatso


Tlhaloso

Motho mongwe le mongwe yo o nang le phemiti ya leruri ya Aforika borwa a ka kgona go dira kopo ya boagi jwa Aforika borwa ka go tshabafadiwa morago ga dingwaga di le tlhano e ntse e le moagi wa leruri.

Motho mongwe le mongwe yo o nyetseng moagi wa Aforika borwa a ka kgona go tshabafadiwa dingwaga di le pedi morago ga go abelwa phemiti ya leruri ya go nna mo Aforika borwa e a e fiwang ka nako e a nyalwang ka yona.

Ngwana yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 21 yo o nang le phemiti ya leruri ya boagi a ka kgona go tshabafadiwa fa a se na go fiwa phemiti.

Fa o batla tshedimosetso, e nngwe gape, e ya go Lefapha la Merero ya Selegae.

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa diforomo BI-63 and BI-757 kwa ofising nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae. O ka dira kopo ya gago kwa embasing ya Aforika borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o dira kopo kwa dinageng tsa baditshaba.
O tshwanetse go tlisa phemiti ya boagi ya leruri kgotsa phemiti ya thebolo.
Tlatsa foromo ya SAP e e nang le sete e e feleletseng ya dikgatiso ya menwana gore o kgone go fiwa setefikeiti sa kgololo sa maphodisa.
Isa foromo e e tladitsweng ya BI-9 ka sete e e feleletseng ya dikgatiso tsa menwana le ditshwantsho di le pedi tsa boitshupo fa dingwaga tsa gago di le godimo ga di le 15. Se se dirwa gore o kgone go fiwa lekwaloitshupo morago ga go tshabafadiwa.
Motsadi yo o rweleng maikarabelo a ngwana a ka dira kopo mo boemong jwa ngwana yo o sa leng monnye nako nngwe, fa fela ngwana a nna mo Aforika borwa sa leruri le ka molao.
Bakopi ba dikopo tsa bona di rebotsweng, ba tla kopiwa go saena Kgoeletso ya Boikanyego mme ba ka abelwa setefikeiti sa tshabafatso se se nang le nomoro ya R.
Tokomane ya boitshupo e tla abiwa mme ya neelwa mokopi.
Bakopi ba dikopo tsa bona di sa atlegang ba tla itsisiwe.

Molao o dirisiwang

South African Citizenship Act, 1995

Boemo jwa tirelo

Dikopo di ka tsaya dikgwedi di le 2 go ya go di le 4.

Tlhotlhwa

Tirelo ga e duelelwe



Diforomo tse di tladiwang

, BI-63
Residence questionaire, BI-757
Police clearance certificate, SAP

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Appealingagainsttherefusalofregistration.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya boikuelo kgatlhanong le kgano ya go ikwadisa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Fa komiti ya Borutegi jwa Bonetetshi jwa Tlhago ya Aforika Borwa bo gana go ikwadisa kgotsa go fedisa ikwadiso ya gago, o ka nna wa dira boikuelo kwa go Lekgotla kgatlhanong le tshwetso e mo nakong ya malatsi a le 30, morago ga go duela tefo e e beilweng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le SACNASP mo malatsing a le 30 go simolola ka letsatsi le o amogetseng kgano mme o tla eletswa gore o ka dira eng.
Go seng jalo, isa lekwalo la boikuelo go Lekgotla mo malatsing a le 30.
Lekwalo le tshwanetse go paganngwa le tefo e e beilweng e e tla laolwang ke Lekgotla.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Mo malatsing a le 60 go simolola ka letsatsi le boikuelo jwa gago bo amogetsweng ka lona, Lekgotlha le tla tsaya ditshwetso maleba le boikuelo mme la go neela mabaka a tshwetso ya bona.
Fa boikuelo bo le kgatlhanong le go gana ga komiti go ntšhwafatsa ikwadiso ya motho, ikwadiso ya gago e ka nna ya se ke ya phimolwa go fitlhela boikuelo bo tseelwa tshwetso.
Godimo
Tlhotlhwa
Dintlha tsa banka:
Khoutu ya lekala: 164445
Nomoro ya akhaonte: 1644292289
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplicationforRegistrationofGroup1Fertilizer.2010-03-25.tn.txt</fn>
Dira kopo ya go ikwadisetsa menontsha ya Setlhopha sa 1
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Menontsha yotlhe e e rekwang kwa mafatsheng a kwa ntle mme e tliswa mo Aforika Borwa, le e e dirwang le go rekisiwa mo Aforika Borwa e tshwanetse go kwadisiwa go ya ka Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947. Mokopi o tshwanetse ya bo e le moagi wa semmuso wa Aforika Borwa; sekao Moremi Molapisi Moagi T/A Diepsloot Stud.
Dikhamphane tse di tswang moše wa mawatle ga di a letlelelwa go dira kopo ya go ikwadisa mo Aforika Borwa.
Dikhamphane tsa fa gae, baagi ba naga ya Aforika Borwa kgotsa Setheo sa semolao mo Aforika borwa ke tsona fela di letleletsweng go dira kopo ya go ikwadisetsa menontsha.
Menontsha ya Setlhopha sa 1 ke e e nang le metswako ya naeterojene, foseforase ga mmogo le photasiamo, mme e bile e itsege gape jaaka menontsha e e tswang mo ditsheding.
Batho kgotsa dikhamphane ba ka dumelelwa go ikwadisa fa fela go latetswe dintlha tse di latelang:
motswako wa monontsha o o dirwang ga o a tshwanela go farologana le monontsha o o kwadisitsweng dintlha le mafoko a a kwadilweng mo lebotlolong kgotsa mo thekgwaneng e e tshotseng monontsha ga di a tshwanela go fetolwa kwa ntle ga go fiwa tetla ya go dira jalo ke Mokwadise melao e e beilweng ka nako ya ikwadiso e tshwanetse go obamelwa.
ikwadiso ga e a tshwanela go sutisediwa go khamphane kgotsa motho mongwe.
dilekanyo tsa mabotlolo kgotsa dikgetse tse menontsha e tsengwang mo go tsona ga di a tshwanela go fetolwa kwa ntle ga go bona tetla mo go Mokwadise.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Kopo ya go kwadisa dijo tsa diphologolo le menontsha e tshwanetse go nna le lekwalo le le tswang go motho yo o ikwadisitseng kgotsa moemedi wa gagwe. Lekwalo le tshwanetse go nna le:
leina la kumo nomoro ya kwadiso fa e le gore kumo e ne e setse e kwadisitswe lebaka la go kwadisa kumo fa e le gore ke kopo e ntšhwa, kopo e e tlhabolotsweng kgotsa kopo ya go dirisa leina la khamphane e nngwe le fa e ka nna letshwao la yona fa mokopi a filwe tetla, go tla tlhokega lekwalo la tumelelo go tswa go motho yo o ikwadisitseng madi a kopo a a lekaneng ditšheke tse di sa romelweng mmogo le dikopo di tshwanetse go direlwa lekwalo le le tlhalosang tsebe ya go kwalela dikakanyo.
O tshwanetse go romela diforomo tsa kopo tse dintšhwa ga mmogo le diforomo tse di tlhabolotsweng tsa ikwadiso go akaretsa le tse di fetotsweng kwa kantorong ya ikwadiso ka ditsela tse di latelang. Romela diforomo di le pedi tse di tshwanang o di tlatsa ka botlalo kwa ntle ga go bua ka dikopo tse o kileng wa di dira le dinomoro tsa ditsebe kgotsa dikumo dingwe Foromo e nngwe e ka nne ya nna khopi.
Go tshwanetse go nna le motho yo o tlhophilweng go ya ka molao yo Mokwadise a tla ikgolaganyang le ena malebana le merero ya khamphane, mme motho yo ke ena yo o tla saenang diforomo tsa kopo.
Leina le nomoro ya ikwadiso ya kumo di tshwanetse go dirisiwa jaaka di tlhagelela mo setefikeiting sa ikwadiso. Fa go ka nna le phetogo ya leina, le fa e le e nnye jang, kumo ya mothale o, e tla tsewa e le kumo e e fetotsweng.
Romela diforomo tsa kopo kwa kantorong ya botsamaise. O tla bo o senya nako fa o ka romela dikopo tsa gago le baeletsi ba setegeniki.
Matshwao a a kwadilweng:
romela dikhopi di le pedi tse di tshwanang dikhopi di tshwanetse go nna ka puo ya Seesimane kgotsa ya Seaforikanse. Ga go tlhokege gore matshwao a kwalwe ka dipuo tse ka bobedi dikhopi di tshwanetse go bonagala sentle; ka mokwalo o o tlhapileng o se ke wa naya matshwao a kgalemo ga mmogo le matshwao a tlhokomelo ya dinomoro dintlha tsotlhe mo letshwaong di tshwanetse go nyalana sentle le dintlha tse di mo foromong ya kopo.
Romela kopo ya gago ga mmogo le tuelo go Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ikwadiso ya monontsha e ka tsaya lebaka la dikgwedi di le tharo go ya go di le nne.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforabusinesspermit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya Tumelelo ya Kgwebo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tumelelo ya kgwebo ke tumelelo e e neelwang moditšhaba yo o ikaelang go beeletsa kgwebo mo Aforika Borwa. Dira kopo kwa kantorong ya Embasi ya Aforika Borwa kwa Boromiweng kgotsa kantorong ya botseta ya Merero ya Selegae e e gaufi le fao kgwebo e tlhomiwang.
Kopo ya tumelelo ya kgwebo e tshwanetse go pataganngwa le setefikeiti se se rebotsweng ke ramatlotlo yo o a ikwadisitseng le Setheo sa Boramatlotlo sa Aforika Borwa .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
O tshwanetse go:
madi a a ka fa tlase ga bokana ka R2,5 milione ya seatleng kgotsa bonnye jwa R2 milione le bokana ka R500 000 ya kgobokanyo ya dithoto. Bokana jwa madi a a kailweng fa godimo e tshwanetse ya bo e tswa go moseja wa mawatle mme e tshwanetse go nna teng e le karolo ya dipeeletso tsa boleng ba kgwebo lenane la kgwebo le le bontshang ka tlhamalalo kgonagalo ya kgwebo, mo nakong e khutshwane le le telele bopaki ba go bontsha gore baagi ba le tlhano kgotsa baagi ba leruri ba tla bona tiro go bona gore e kwadisiwa le Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho setefikeiti sa sepodisi sa kgololo go tswa dinageng tsotlhe tse wena le molekane wa gago wa lenyalo go supa gore le ntse go boleele jwa dingwaga di le 18 mo dinageng tseo le bana ba lona ba bogolo ba dingwaga di le 18 kgotsa go feta ba ba tlang le lona mo nageng setefikeiti se se bontshang gore le tlhabetswe letshoroma le le setlha fa o etela kgotsa o ikaelela go etela lefelo le le nang le letshoroma le le setlha peeletso ya go kgontsha go go romela morago kwa nageng ya gaeno e e lekanang le thekete ya sefofane ya go boela morago kwa nageng e o tswang go yona kgotsa e o nnang ga leruri mo go yona. Peeletso e tla busetswa go wena morago ga gore tumelelo e ntshiwe. Peeletso e ka duelwa ka madi a a netefaditsweng kgotsa kerediti karata mo mafelong ao didiriswa tsa mothale oo di bonwang dipego tsa pholo le tsa tlhatlhobo ya marapo go modirakopo. Bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 12 le bomme ba ba imana ba tla kopiwa go nna le dipego tsa tlhatlhobo ya marapo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go paka e e tsepameng ya tirelo e.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. Ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforachildpassport.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phaseporoto ya ngwana
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Phaseporoto ya ngwana ke tokomane e ngwana a e tlhokang go etela naga e nngwe le go kgona go boela mo Repaboliking ya Aforika Borwa. Phasepoto ya ngwana e neelwa bana ba mengwaga a a ka fa tlase ga 16. E na le kamogelesego fa o etela dinaga tsotlhe kwa ntle ga fa e thaladikwe ka tsela e nngwe. E na le kamogelesego ya dingwaga di le 5 go tloga ka letlha le e ntshitshweng ka lona.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya B1-73 kwa Dikantorong tsa Lefapha la Merero ya Selegae. Tsenya kopo kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa Boromiweng, fa o nna kwa mose.
Kgatiso ya menwana ga e dirwe.
Neelana ka lekwalo la ngwana la matsalo.
Neela ditshwantsho tsa bana tsa phaseporoto tse pedi tsa sešweng.
Tetla ya batsadi ka bobedi kgotsa batlhokomedi e a tlhokege pele ngwana a ka neelwa phaseporoto.
Tlhagisa setifikeiti sa loso fa e le gore mongwe wa batsadi o tlhokafetse.
Fa tetla e neelwa ke motlhokomedi, maemo a motlhokomedi a tshwanetse go totobadiwa.
Mo maemong a a kgethegileng mme go sa kgonagale gore motsadi yoo a neele tetla mo foromong ya kopo, tetla e e filweng ka lekwalo e tshwanetswe go bonwa go motsadi.
Mo ntlheng e motsadi a ganang ka tetla,kgotlatshekelo e e nang le bokgoni, e tshwanetse go tsaya tshwetso malebana le molato o. Khopi ya taelo e e maleba ya kgotlatshekelo e tshwanetse go pata foromo ya kopo ya phaseporoto.
Fa batsadi ba tlhalane, tetla ya batsadi ka bobedi e a tlhokagala kwa ntle ga fa taelo ya kgotlatshekelo e kaya ka tsela e nngwe .
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e tsaya dibeke di le 6 go ya go di le 8.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforacrewpermit.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya tumelelo ya lebotho la lewatle
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Kopo ya lebotho e neelwa go moditšhaba yo o leng tokololo ya lebotho la sekepe. Tumelelo ya lebotho e e ka neelwang mo pakeng e e sa feteng dikgwedi tse tharo ka nngwe. Dikopo di ka diriwa kwa botsenong jwa boemelakepe mo Aforika Borwa.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Romela phaseporoto e e tshwanetseng.
Tlhagisa lekwalo la kopo go tswa go mong wa sekepe, go tsenyeletsa go tsaya maikarabelo a motho yo o a tla ikamanyang le Molao wa Khudugo wa 2002.
Romela bopaki bo bo tletseng ba bokgoni jwa ditšhelete ba mong wa sekepe, go kgona go itepatepanya le ditlhokego tsa letsatsi le letsatsi le ditshenyegelo tsa kalafi.
Duela peeletso e e tlhokwang ke Lefapha la Merero ya Selegae go kgontsha go ikamanya le melawana le maemo a tumelelo ya lebotho la lewatle. Peeletso eo e tla busediwa morago ga go tla kgotsa morago ga gore tumelelo e ntshiwe. Tuelo ya peeletso e tla amiwa ke tšheke ya banka e e netefaditsweng kgotsa karata ya kerediti mo mafelong ao e fitlhelwang e dirisiwa.
Romela bopaki bo bo supang gore o duetse melato ya kwatlhao e e bonweng ke morebolelwa.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002

Godimo

Boemo jwa tirelo

Dikopo di tsaya malatsi a a sa feteng masome a mararo.

Godimo

Tlhotlhwa

R425

Godimo

Diforomo tse tladiwang



, BI-1738

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforageneralquotaworkpermit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo go dira phemiti ya tiro ya kakaretso ya karolelo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Karolelo ya kakaretso ya phemiti ya tiro e ntshiwa go moditšhaba fa motho yo o wela mo karolong e sweditseng ke Lefapha la Merero ya Selegae mo ngwageng ka kitsiso mo Kaseteng ya Mmuso morago ga buisana le Tona ya kgwebo le Madirelo le Ditiro. Palo ya diphemiti tsa karolwana eo e ka se fete karolelo e e tlhomamisistsweng ka kitsiso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Romela setefikeiti se se netefaditsweng ke ramatlotlo a tlhalosa:
O ka se thapiwe ka mabaka le maemo a ka fa tlase ga ao a filweng baagi kgotsa badudi
Tlhaloso ya tiro e o e dirang
Gore tiro e wela mo karolwaneng e kailweng ke Tona
Seemo se se le neng le se se tlatladiwang ke wena
Le gore o na le thuto tse di mo molaong tse di tlhokegang go dira tiro e e kaiwang ke tlhaloso ya tiro.
Romela ditlamego tsa mothapi tsa go duela diphesente di le pedi tsa tuelo ya katiso..
Yo o e tla nna mothapi o tshwanetse go tlatsa karolwana 13 , le ya foromokopo BI-1738.
Tlhagisa bosupi ba boikwadiso le mokgatlo wa porofeshenale kgotsa boto, fa go tlhokega.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tirelo e e tla tsaya malatsi a le 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforamarriagecertificate.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya setifikeiti sa lenyalo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Setefikeiti sa lenyalo ke tshupo ya bopaki ba gore o nyetse. Lenyalo le tshwanetse go go diragadiwa batho ba ba nyalang ba le teng, dipaki tse pedi tse di tshotseng makwalo a bona a boitshupo le motlhankedi wa puso.
Netefatsa boemo jwa gago jwa lenyalo mo websaeteng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Batho ba ba nyalanang ba tshwanetse go nna le ditokomane tsa boitshupo le foromo B1-31 e e tladitsweng..
Tlatsa foromokopo B1-130 mo dikantorong dife kapa dife tsa Lefapha la Merero ya Selegae. Dira kopo kwa botseteng ba Aforika Borwa kgotsa Boromiweng fa o nna moseja wa mawatle.
Lenyalo le ka dirwa la semmuso ke motlhankedi wa tsa manyalo yo o tlhophilweng go tswa go setlhopheng sa tumelo e e rileng kgotsa mokgatlo kgotsa moemedi wa Lefapha la Merero ya Selegae.
Lenyalo le tshwanetse go tshwarelwa kwa kerekeng, moago o o dirisetswang merero ya tumelo fela, mo kantorong ya puso kgotsa kaw ntlong ya motho. Fa mongwe yo o nyalang a lwala thata kgotsa a utlwisitswe/utlwile botlhoko , lenyalo leo le ka tshwarelwa kwa bookelong.
Baditšhaba ba ba nyalanang mo Aforika Borwa ba tshwanetse go nna le diphaseporoto tse di tshwanetseng le foromo B1-31 e e tladitsweng.
Batho ba ba bedi ba ba nyalanang, dipaki di le pedi le motlhankedi wa tsa manyalo ba tshwanetse go saena Buka ya Kwadiso ya Manyalo ka bonako morago ga gore le lenyalo le tshegofatswe.
Lenyalo la babotlana:
Babotlana ke batho ba ba leng ka fa tlase ga dingwaga di le 21 ba ba eseng ba nyalane. Go ya ka molao, batho ba ikileng ba nyalana mme lenyalo la bona la phatlaladiwa ke loso kgotsa tlhalano, ga ba tlhole ba kaiwa e le babotlana.
Babotlana ba tshwanetse go:
Romela bosupi bo bo kwadilweng ke batsadi boo babedi le/kgotsa batsadi ba semolao le foromokopo e e tladitsweng ya B1-32. O ka dira kopo ya bosupi go Komišenara ya Katlaatleloloago ya Bana fa batsadi ba gago ba ka se kgone go fitlhelwa kgotsa ba sa itse go dira bosupi ba lenyalo.
O ka dira kopo ya bosupi kwa Kgotlatshekelokgolo mo tikologong eo o tshelang le batsadi ba gago fa Komišenara a gana go dira bosupi.
Batho ba ba tlhalaneng mme ba batla go nyalana gape ba tshwanetse go nna le taolo ya tlhalano. Romela maikano fa go le lebaka le le utlwalang la gore goreng ba sa ntshe taolo ya tlhalano kgotsa fa ba ne ba tlhalana mo nageng ya boditšhaba mme ba ka se kgone go e bona . Maikano a tshwanetse go tlhagisa gore mokopi o tlhalane semolao, leina la kgotlatshekelo le letlha la tlhalano.
Batlhologadi ba ba batlang go nyalana gape ba tshwanetse go tlhagisa setefikeiti sa mofu o a neng a nyalane nae. Romela setefikeiti sa maikano fa setifikeiti sa loso sa mofu se se teng. Maikano a tshwanetse go netefatsa leina la mofu le letlha la loso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Setefikeiti sa lenyalo se se khutswafaditsweng: Se ntshiwe ka bonako
Setefikeiti sa lenyalo se se sa khutsafadiwang. Dikopo di tsaya dibeke di le 6-8
Godimo
Tlhotlhwa
Setefikeiti sa lenyalo se se khutsafaditsweng: R11
Setefikeiti sa lenyalo se se sa khutswafadiwang: R53
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforamaxipassport.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya paseporoto ya maxi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Paseporoto ya maxi ke tokomane e e nang le ditsebe di le 64 e e dirisiwang ke basepedi . Paseporoto ya maxi e tshwana le paseporoto ya bojanala mme di farologana fela ka gore maxi e na le ditsebe tse di fetang paseporoto ya bojanala gabedi gore e kgone go tsengwa ditsebe di le dintsi tsa visa.
Paseporoto ya maxi e fiwa baagi ba Aforika Borwa ba ba leng dingwaga di le 16 kgotsa go feta e diretswe go etela dinaga tsotlhe mo lefatsheng kwa ntle fela fa e le gore go dumelanwe ka tsela esele e nna dingwaga di le 10 go tloga ka letsatsi le e ntshitsweng ka lona.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
O tshwanetse go tlisa lekwaloitshupo kgotsa setefikeiti sa matsalo fa o dira kopo.
Tlatsa foromo ya kopo BI-73 mme o e ise ka sebelel kwa Lefapheng la Merero ya Selegae. O ka isa foromo kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o le kwa nageng disele.
O tshwanetse go gatisa menwana e e tla tsengwang mo direkotong mo rejisetareng ya baagi.
Isa ditshwantsho tsa paseporoto di le pedi.
Fa e le gore ga o ise o nne le lekwaloitshupo, mme e bile o eme ke nako ka fa phefong, o ka nne wa dira kopo ya paseporoto le lekwaloitshupo ka nako e le nngwe.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya dibeke di le 6.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforamedicaltreatmentworkpermit.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya go fiwa tumelelo ya kalafi ya melemo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tumelelo ya kalafi ya melemo e abelwa batswantle ba ba batlang go fiwa kalafi ya melemo mo Aforika Borwa. Tumelelo ya kalafi ya melemo ya mothale o e ka dirisiwa dikgwedi di le thataro mo sebakeng se o e filweng. Dira kopo ya tumelelo ya kananyo kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa e e gaufi le wena.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa foromo ya kopo B1-1738.
Romela phaseporoto ya gago e e sa ntseng e na le malatsi a a fetang 30 pele tiriso ya yona e khutla o sa le mo leetong.
Romela bosupi jwa tšhelete e e tla tlhokomelang botlhe ba ba tsamayang le motshodi wa tumelelo ya kalafi ka diseteitemente tsa banka, sesupo sa tuelo ya gago, fa se le teng kgotsa ditšheke tsa mosepele
Romela lekwalo le le tswang kwa ngakeng ya gago kgotsa setheo sa kalafi le le tlhalosang mabaka kgotsa tlhokego ya kalafi, nako e e tla tsewang ke kalafi le dintlha tsa thulaganyo ya kalafi mo Aforika borwa.
Neela dintlha tsa motho kgotsa setheo se se tlileng go duela ditshenyegelo tsa kalafi le madi a bookelo ya motshodi wa tumelelo
Romela bosupi jwa tšhelete kgotsa moduedi fa e le gore sekema sa thuso ya kalafi kgotsa mothapi ga ba kitla ba duelela ditshenyegelo tsa kalafi.
Romela nngwe ya ditokomane tse di latelang ga mmogo le lekwalokopo la gago la tumelelo:

setefikeiti se se feletseng sa kalafi
setefikeiti se se feletseng sa matsalo
setefikeiti se se feletseng sa lenyalo
afidafiti B1-1712A fa o na le molekane mme le sa nyalana, le bosupi jwa gore le nna mmogo
konteraka ya tlamano, fa le nna mmogo
bosupi jwa lenyalo la setso, fa bo le teng
tshupetso ya katlholo ya tlhalano, fa go tlhokagala
bosupi jwa taelo ya kgotlatshekelo e e go nayang tetla ya tlhokomelo ya bana fa go tlhokega
setefikeiti sa loso sa molekane yo o suleng fa go tlhokega
lekwalo la tumelelo go tswa mo batsading kgotsa go tswa mo batlhokomeding, mo go tlhokegang, ka bosupi jwa tetla ya tebelelo ya bana
bosupi jwa tlhokomelo ya bana jwa semolao fa go tlhokega
taelo ya kgaogano ya semolao, fa go tlhokega
setefikeiti sa kgololo sa sepodise fa mokopi a le dingwaga di le 21 kgotsa go feta, go akaretsa dinaga tsotlhe tse o ntseng mo go tsona ngwaga o le mongwe kampo go feta
setefikeiti sa moento, fa go tlhokega.


Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act,2000 jaaka o tokafaditswe.

Godimo

Boemo jwa tirelo

Dikopo di ka tsaya bontsi jwa malatsi a ka nna 30.

Godimo

Tlhotlhwa

R425

Godimo

Diforomo tse tladiwang



, BI-1738

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforanemergencypassport.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phaseporoto ya tshoganyetso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Phaseporoto ya tshoganyetso ke tokomane e e batlegang ka tshoganyetso fa o batla go etela dinaga tse di mabapi tse go sa tlhokegeng visa ya go tsena kwa go tsona. Phaseporoto ya tshoganyetso e ka dirisiwa go boela mo Aforika Borwa ka tshoganyetso. E tsaya dikgwedi di le robong mo tirisong go tloga ka letsatsi le e abilweng ka lona, le fa e dirisetswa leeto le le lengwe fela go ya kwa nageng e o e etelang le go boela mo Aforika Borwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo BI-73 kwa ofising nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae mo Aforika Borwa.
Ntsha:
lekwalo le le tlhalosang lebaka le le dirang gore o dire kopo ya tshoganyetso ya phaseporoto lekwaloitshupo kgotsa setefikeiti sa matsalo afidafiti fa phaseporoto ya gago e timetse kgotsa e utswitswe ditshwantsho di le nne tsa phaseporoto.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya malatsi a le 5 go ya go a le 10 a tiro.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforanexceptionalskillsworkpermit.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya tumelelo ya go dira ya bokgoni jo bo feteletseng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tumelelo ya go dira ya bokgoni jo bo feteletseng e neelwa motswantle yo o nang le bokgoni jo bo feteletseng kgotsa borutegi. E ka nna gape ya neelwa mongwe wa lelapa la motho yo, wa mmatota. Dikopo di ka diriwa kwa Embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa boromiweng.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa foromo ya BI-1738.
Phaseporoto e tshwanetse ya bo e sa ntse e dira mo malatsing a a seng ka fa tlase ga 30 morago ga nako ya go eta e e ikaeletsweng e fetile.
Tsenya Boipolelo jo bo tletseng le kwalotshupo e e tswang mo bathaping ba pele.
Bopaki jwa ditšhelete ka tsela ya dikanego tsa banka, ditlankana tsa lotseno, maikano ka monggae/bengae e leng mothapi wa gago mo Aforika Borwa, dibasari, dithuso tsa pholo, kgotsa o nne le madi a a tshwariwang ka letsogo, go akaretsa dikarata tsa keretiti kgotsa ditšheke tsa go eta, go kgona go akaretsa madi a go tshela ka nako ya go nna mo Aforika Borwa.
Setifikeiti sa moento, fa se tlhokega.
Tlhagisa lekwalo le le tswang kwa sethong sa dinaga sa naga ya kwa ntle kgotsa mo Aforika Borwa, kgotsa kwa setheong sa akatemi se se itsegeng sa Aforika Borwa, setlhopha sa setso kgotsa sa kgwebo, se se tla netefatsang bokgoni jwa gago jo bo feteletseng kgotsa borutegi.
Tlhagisa bopaki jo bongwe go tlaleletsa bokgoni jwa gago jo bo feteletseng kgotsa borutegi, jaaka dikgatiso le makwalotshupo .
Kopa motho yo e tlileng go nna mothapi wa gago go tlatsa karolo ya 13 , , and ya foromo ya BI-1738.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002

Godimo

Boemo jwa tirelo

Tirelo e, e na le bogolo jwa nako e e ka nnang malatsi a 30.

Godimo

Tlhotlhwa

R1 520

Godimo

Diforomo tse tladiwang



BI-1738

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforanintracompanytransferworkpermit.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya tumelelo ya tiro ya phetisetso ya ka fa gare ya setlamo

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Setheo sa ka fa gare sa tumelelo ya phetiso e ntshitswe go moditšhaba yo e fetedisitsweng ke setlamo go dira mo setlamong se ba nyalanang le sona mo Aforika Borwa. Tekanyetso e e sa feteng paka ya dingwaga di le pedi ya setlamo sa ka fa gare sa phetiso. Dikopo di ka romelwa go Embasi/botseta ba Aforika Borwa kgotsa Boromiwa fa o dira kopo kwa moseja wa mawatle.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa foromokopo BI-1738.
Ntsha lekwaloforomo la setlamo sa boditšhaba go tiisa gore o tla fetesiwa go lekala la mo Aforika Borwa kgotsa go tse di kgolaganeng go setlamo sa Aforika Borwa.
Ntsha lekwaloforomo la setlamo sa boditšhaba go tiisa gore o tla fetesiwa go lekala la mo Aforika Borwa go tswa go setlamo se se theileng setlamo sa moseja wa mawatle gape le go totobatsa tiro le gore o tla thapiwa go dira eng.
Kopa yo e tla nnang mothapiwa wa gago go tlatsa karolwana ya bo 13, le ya B1-1738.
Romela bopaki jo bo tswang go ramatlotlo yo o emetseng mothapiwa go tlhalosa tlhokego ya go go thapa le go tlhalosa tiro.
Romela bopaki jo bo tswang go ramatlotlo yo a reng a ka se thape ka fa tlase ga melawana le maemo a a kwa tlase a go dira le kopo ya baagi ba ba emetseng mothapiwa go tlhalosa tlhokego ya go thapa le go tlhalosa tiro le makwalothuto.
Bosupi jo bo pakang ikwadiso ya mokgatlo wa seporofešenale kgotsa boto .

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002

Godimo

Boemo jwa tirelo

Tirelo e tsaya malatsi a a se feteng 30.

Godimo

Tlhotlhwa

R425

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for temporary residence permit, BI-1738

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforanofficialpassport.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phaseporoto ya semmuso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Phaseporoto ya semmuso e abelwa batlhankedi ba ba nang le dikgolagano le ditheo tsa puso fa ba ikaelela go etela mafatshe a kwa ntle ka maikaelelo a go dira kgwebo. Phaseporoto ya semmuso e nna dingwaga di le tlhano.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Netefatsa gore o na le lekwaloitshupo/pasa kgotsa setefikeiti sa matsalo fa o dira kopo.
Tlatsa foromo ya kopo BI-73 mme o e ise ka sebelel kwa Lefapheng la Merero ya Selegae. O ka isa foromo kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o le kwa nageng disele.
O tshwanetse go gatisa menwana e e tla tsenngwang mo direkotong mo Rejisetareng ya baagi.
Isa ditshwantsho tsa phaseporoto di le pedi.
Fa e le gore ga o ise o nne le lekwaloitshupo/pasa, mme e bile o eme ke nako ka fa phefong, o ka nne wa dira kopo ya phaseporoto le lekwaloitshupo/pasa ka nako e le nngwe.
Romela lekwalo le le tswang mo mothaping wa gago le le tlhalosang gore ke goreng o tlhoka phaseporoto ya semmuso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya dibeke di le 1 go ya go di le 6.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforapermanentresidencepermitspouses.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya tumelelo ya bonno jwa nakwana- balekane ba lenyalo

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tirelo e ke ya baditšhaba ba ba nang le dikamano tsa leruri le moagi wa Aforika Borwa kgotsa moagi wa leruri wa Aforika Borwa.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa diforomokopo tsa B1-947 le B1-29.
Dikamano tsa leruri tsa balekane ba ba tshwanang ka bong le ba ba sa tshwaneng ka bong di a amogelwa, fela go na le gore balekane ba ba neelwe setefikeiti sa lenyalo, balekane ba mothale oo ba kopiwa go neelana ka mabaka a a kgodisang a boipiletso ba go nna botlhe mo legaeng le le lengwe mme gape gore go na le kgolagano le tshegetsano ya madi ka go romela maikano.
Gore Lefapaha la Merero ya Selegae e neye balekane ba bona ba boditšhaba tumelelo ya bonno ba leruri ba moagi wa Aforika Borwa kgotsa ya moagi wa leruri, go tshwanetse go kgotsofatse gore go nnile le tumalano mo balekaneng ba ba mo kamanong.
Tumelelo ya boagi ba leruri e neelwa ka maemo a gore e tla fela fa, mo pakeng ya dingwaga di le pedi go tloga motsing wa letlha la go neetsweng tumelelo, kamano ga e sa le teng, kwa ntle fela ga loso.
Ke fela molekane wa lenyalo wa moditšhaba yo o ka dirang kopo ya maemo a, fa a nyalwa/nyala ke moagi kotsa moagi wa leruri.
O tshwanetse o bo o nyetswe/nyetse ke moagi wa Aforika Borwa kgotsa o le moagi wa leruri go ya ka molawana wa selegae kgotsa boagi mo pakeng ya dingwaga di le tlhano.
Dikopo di ka dirwa mo kantorong ya Merero ya Selegae efe kapa efe kgotsa mo Embasing/botseteng ba Aforika Borwa kgotsa kwa Boromiweng fa o dira kopo go moseja ya mawatle

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002 , as amended jaaka o tokafaditswe)

Godimo

Boemo jwa tirelo

Ga go paka e e tsepameng e e tlhalosang nako ya tirelo.

Godimo

Tlhotlhwa

Tirelo e ga e duelelwe.

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for permanent residence permit , BI-947

Power of attorney in respect of an application/extension of immigration permit or temporary residence, BI-29


Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforapermitapplicantsover21.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phemit ya bonno ba leruri ya badiradikopo ba ba fetang dingwaga di le 21 mme e le bana ba baagi ba Aforika Borwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Karolwana e ke ya moditšhaba yo e leng ngwana wa moagi wa Aforika Borwa kgotsa moagi wa leruri mme a le kwa godimo ga dingwaga di le 21, a ka dira kopo ya tumelelo ya boagi ba leruri.
Tirelo e ke ya bana ba batsadi ba tsereng boagi ka mokgwa wa kamogelo ya boagi. Bana ba baagi ba Aforika Borwa ba ka amogelwa go tsaya boagi ba Aforika Borwa ka botsalo le ka maitsholomantle mme ga ba tshwanela go dira kopo ya go nna le boagi ba leruri.
Dikopo di ka romelwa go kantoro efe kapa efe ya Merero ya Selegae kgotsa botseta ba Aforika Borwa kgotsa mmishineng fa o dira kopo kwa moseja wa mawatle.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Batsadi ba kopiwa go romela boitshupo ba boagi kgotsa boemo ba bona ba boagi ba leruri mo Aforika Borwa ka mokgwa wa lokwaloboitshupo/pasa kgotsa tumelelo ya bonno ba leruri.
Go supa bopaki ba botsadi, romela setefikeiti sa botsalo sa ngwana.
Batsadi ba tshwanetse go romela boiteko ba tshegetso ya ditšhelete .
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tirelo e e tla tsaya malatsi a le 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforapermitchildofcitizen.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya phemiti ya bonno ba leruri ya badiradikopo ba ba leng ka fa tlase ga dingwaga di le 21 mme e le bana ba baagi ba Aforika Borwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Karolwana e ke ya moditšhaba yo o leng dingwaga di le 21 mme e le ngwana wa moagi wa Aforika Borwa kgotsa moagi wa leruri. Tumelelo ya moagi wa leruri e ntshiwa tlase ga maemo a gore tiriso ya yona e tla fela morago ga dingwaga di le pedi go tswa letlheng la matsalo a gago a dingwaga di le 21, kwa ntle fela le fa kopo e tlhomamisa maemo a bonno fa e dirwa.

Dikopo di ka romelwa go kantoro efe kapa efe ya Merero ya Selegae kgotsa Embasi/botseta ba Aforika Borwa kgotsa mmishineng fa o dira kopo kwa moseja wa mawatle.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa diforomokopo B1-947 le B1-29.
Batsadi ba kopiwa go romela boitshupo ba boagi kgotsa boemo ba bona ba boagi ba leruri mo Aforika Borwa ka mokgwa wa lokwaloboitshupo/pasa kgotsa tumelelo ya bonno ba leruri.
Go supa botlhatsi ba botsadi, romela setefikeiti sa botsalo sa ngwana.
Batsadi ba tshwanetse go romela boiteko ba tshegetso ya madi. .

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002

Godimo

Boemo jwa tirelo

Tirelo e e tla tsaya malatsi a le 30

Godimo

Tlhotlhwa

R1500

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for permanent residence permit, BI-947
Power of attorney in respect of an application for a temporary or permanent residence permit, BI-29

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforapermitfamilyreunionscheme.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya bonno ba leruri - thulaganyo ya go kopantsha balelapa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e ke ya batho ba e ka nnang baagi ba leruri ba ba eletsang go dira kopo ya phamiti ya go nna baagi ba leruri go lebeletswe gore motho ke tokololo ya lelapa la moagi wa Aforika Borwa kgotsa moagi wa leruri mo dikgatong tsa ntlha tsa kamano ka madi. Batho ba, ba na le le maikaelelo a go nna baagi ba leruri, ditokololo tsa lelapa mo dikgatong tsa ntlha tsa kamano ka madi e e tlhalosiwang e le ya bana ba ba belegweng le batsadi kgotsa batho ba ba abetsweng bana semolao kgotsa batho ba ba amanang ka lenyalo.
Dikopo di ka dirwa mo dikantorong tsa Merero ya Selegae kgotsa Embasing/botseteng ba Aforika Borwa fa o dirwa kwa moseja wa mawatle.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Moagi wa Aforika Borwa kgotsa moagi wa leruri o tshwanetse go romela maiteko a maikarebelo a tsa matlotlo, tsa pholo le tebo ya modirakopo. Le fa go le jalo, fa wa losika e le motsadi wa mmotlana, ga go boiteko bo bo tlhokegang.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go paka e e beilweng ya tirelo.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforapermitretiredpersons.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya tumelelo ya bonno ba leruri - batho ba ba rotseng tiro

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tirelo e ke ya motho yo o kaiwang a rotse tiro mo Aforika Borwa. Ga go tekanyetso e e beilweng ya dingwaga. Dikopo di ka romelwa go kantoro efe kapa efe ya Merero ya Selegae kgotsa Embasi/botseta ba Aforika Borwa kgotsa mo Boromiweng fa o dira kopo kwa moseja wa mawatle.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

tlatsa diforomokopo BI-947 le BI-29E
O tshwanetse go bontsha bosupi go Lefapha la Merero le Selegae gore o na le ditshiamelo tsa phenšene, madi a kokoanyetswa a botsofe kgotsa akhaonto ya botsofe le gore o tla neelana ka bonnye jo bo kana ka R20 000 be leng madi a a beilweng ka ngwaga. Ka thefosano,o tshwanetse go supetsa Lefapha la Merero ya Selegae gore o na le kopanyo ya dithoto mo o boneng moputso wa kgwedi wa bokana ka R20 000.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002 , as amended jaaka o tokafaditswe)

Godimo

Boemo jwa tirelo

Ga go paka e e tsepameng ya tirelo e.

Godimo

Tlhotlhwa

R1 520

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for permanent residence permit, BI-947
Power of attorney in respect of an application for a temporary or permanent residence permit, BI-29E


Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforapermitworker.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya tumelelo ya bonno ba leruri - modiri

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tirelo e ke ya motho yo o kaiwang e le moditšhaba a ikaelela go dira kopo ya seemo sa leruri sa bonno ka fa tlase ga boemo jwa gore o kile a amogela tiro ya leruri mo Aforika Borwa. Kopo e tshwanetse go nna tekanong ya ngwaga e e tlhalositsweng nako le nako. Dikopo di ka dirwa kwa dikantorong tsa Merero ya Selegae mo porofenseng e o nnang mo go yona. O tshwanetse go bo o na le maemo a mokopatshireletso ya dingwaga di le tlhano gore o dire kopo.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa diforomokopo BI-947 le BI-29E.

Mothapi wa gago wa jaanong o tshwanetse go romela bosupi ba tse di latelang go Lefapha la Merero ya Selegae:


gore phatlhatiro e o e neetsweng e teng

gore phatlhatiro le tlhaloso ya tiro e e amiwang, e phasaladistwe ka mokgwa o o tlhaloswang

gore ga go moagi wa Aforika Borwa yo e mo tshwanelang kgotsa yo o ka tlatsang phatlhatiro eo.


Lefapha la Ditiro le tshwanetse go netefatsa gore melawana le maemo a kabelo ya tiro e ka fa tlase ga e e leng teng mo mmarakeng o o matshwanedi wa dikarolo tsa baagi le badudi. Go direng jalo, Lefapha la Ditiro , le tlhoka go utlwisisa ditumalano tsa ditherisano tsa kwa tirong tse di leng teng le boemo jo bongwe jo bo leng teng.


Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002 , as amended

Godimo

Boemo jwa tirelo

Ga go na sepe.


Godimo

Tlhotlhwa

R1 520

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for permanent residence permit, BI-947
Power of attorney in respect of an application for a temporary or permanent residence permit, BI-29E

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforaretiredpersonpermit.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya tumelelo ya motho yo o rotseng tiro
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tumelelo ya motho yo o rotseng tiro, e neelwa batswantle ba ba ratang go rola tiro ba le mo Aforika Borwa.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Neela bopaki jwa lotseno la bonnye jo bo kana ka R25 000 ka kgwedi lo lo tswang mo letloleng la phenšene kgotsa anyuithi ya go rola tiro e e ka se keng ya emisiwa kgotsa fa madiotlhe e ka nna a a seng ka fa tlase ga dimilione di le R15.
Fa o batla go dira, o tshwanetse go neela bopaki ba gore ga go na moagi wa Aforika Borwa yo o ka tsayang tiro e o e kopileng.
Tlhagisa konteraka ya bothapi e e tswang kwa mokgatlhong o o tlabeng o o direla e na le dintlha tsotlhe tse di tlhokegang tsa ka ga mokgatlho o.
Neela setifikeiti sa moento wa letshoromo le le setlha fa o eta kgotsa fa o ikaelela go eta mo lifelong le le nang le bolwetsi jwa letshoromo le le setlha. Setifikeiti se ka se ke sa tlhokega fa o kile wa eta kgotsa fa o ikaelela go eta go fapoga lefelo leo kgotsa fa kopo e dirilwe mo Aforika Borwa.
Duela madi a peeletso. Madia a jalo a peeletso, ga a busediwe morago go mmeeletsi morago ga go tsamaya kgotsa morago ga go neelwa tumelelo. O ka duela madi a peeletso ka tšheke e e kannweng kgotsa karata ya kerediti kwa mafelong a a nang le ditirelo tse di jalo.
Tlhagisa setifikeiti se se go phimolang melato yotlhe sa mapodisi, mmogo le depegelo tsa pholo le tsa radioloji. Basadi ba baimana le bana ba ba ka fa tlase ga dinyaga di le 12, ga ba tlhoke go neela pegelo ya radioloji.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002

Godimo

Boemo jwa tirelo

Tirelo e, e tsaya bogolo jwa nako e e ka nnag malatsi a le 30.

Godimo

Tlhotlhwa

R425

Godimo

Diforomo tse tladiwang



BI-1738

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforastudentexchangepermit.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya tumelelo ya lenane la kananyo ya baithuti
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tumelelo ya lenane la kananyo ya baithuti ke tumelelo e e abelwang baithuti ba batswantle ba ba tshwanetseng go tsaya karolo mo porojekeng kgotsa lenane le le rileng mo setheong sa thuto se segolwane mo Aforika borwa.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Dira kopo kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa.
Romela lekwalo le le tswang kwa Lefapheng la Thuto kgotsa le le tswang setheong se segolwane sa thuto mo Aforika Borwa go:

le le tlhomamisang gore setheo se rwele maikarabelo a go rulaganya kgotsa go tsamaisa lenanethuto
le le tlhalosang ditiro lenanethuto le nako e e tlo tsewang
le le tlhomamisang gore setheo sa thuto se tla rwala maikarabelo a moithuti fa a sa ntse a ithuta mo Repaboliking le gore moithuti o amogetswe go tsenela dithuto mo setheong sa thuto e bile o kwadisitswe.

Romela lekwalo le le tswang kwa setlamong sa naga ya kwantle go:

go tlhomamisa dintlha tsa moithuti, go akaretsa ikwadiso ya moithuti le setheo sa thuto kwa nageng ya kwantle
tlhomamisa letlha le lenanethuto le tlileng go simolola ka lona mo Aforika Borwa.


Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002

Godimo

Boemo jwa tirelo

Dikopo di ka tsaya malatsi a le 30.

Godimo

Tlhotlhwa

R425

Godimo

Diforomo tse tladiwang



, B1-1738

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforasubsidyofachildrenshome.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya ketleetso ya legae la bana
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Legae la bana ke lefelo le le kwadisitsweng la tlhokomelo ya bana. Magae a bana a ka nna a dira topotuelo ya kgwedi ya ketleetso kgwedi nngwe le nngwe go tswa mo mmusong go duela ditlhotlhwa tsotlhe tsa dilo tse di diriwang mo legaeng la bana. Ketleetso e e abiwang e a farologana, mme e itshetlegile ka ditlhotlhwa tsa dilo tse di diriwang mo legaeng la bana le palo ya bana ba ba nnang mo legaeng leo.
Ke mang yo o tshwanetseng go kopa ketleetso?
Magae a bana a a kwadisitsweng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo kwa kantorong ya Ditirelo tsa Loago e e gaufi le wena.
Foromo e e tladitsweng e tshwanetse go saenwa ke Modulasetulo wa Komiti ya Tsamaiso le Mokaedi wa Kgaolo wa Legae le le rileng la Bana.
Tlisa foromo ga mmogo le setifikeite sa boikwadiso sa NPO le ditlankana tsa banka kwa Lefapheng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ketleetso e neelwa setheo malebana le lelapa lengwe le lengwe le le amogelang ditshiamelo e bile le amogelang manno ka thuso ya setheo seo.
Ketleetso e duelwa setheo e seng moamogeladitshiamelo.
Tirego ya kopo e tla tsaya dikgwedi tse di fetang tharo gore kopo e sekasekiwe.
Fa kopo ya gago e amogetswe, e tla tlhatlhobiwa gore e newe boikanyego.
Fa Lefapha le kgotsofetse ka kopo ya gago, o tla neelwa dikatso.
Tshwetso e e tsewang e ikaegile ka go bonwa ga metswedi le botlhokwa jwa tirelo.
Mmuso o naya diketleetso mo dikgweding di le tharo go ya ka thadiso gape ya ditirelo tsa magae a bana.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya kwa Lefapha la Tlhabololo ya Loago.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforasylum.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya phemiti ya mokopi wa botshabelo






Tlhaloso



Kopo ya botshabelo e dirwa ke mokopi gore a tle a amogelwe jaaka motshabi mo nageng.



Mokopi wa botshabelo ke motho yo o tshabileng kwa nageng ya gaabo a tshaba go bogisiwa mme mokopi o a bo a kopa go amogelwa jaaka motshabi- mo lebakeng le mo Aforika borwa. Mokopi o tla tsewa e le mokopa botshabelo fa kopo ya gagwe e ntse e sekwasekwa.



Mokopi wa botshabelo o tla newa phemiti e e sa ntšhwafadiweng kwa lefelo-bogorogelong la Aforika borwa Phemiti e tsaya malatsi a le 14 mme e naya mong wa phemiti sebaka sa go ipega ka Ofising ya Kamogelo ya Batshabi gore a kgone go dira kopo ya botshabelo.



Motshabi ke motho yo o setseng a abetswe maemo a botshabi le tshireletso go ya ka Molao wa Batshabi Refugee Act, 1998



Fa o batla tshedimosetso, e nngwe gape, e ya go Lefapha la Merero ya Selegae.





Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa



Mmatla botshabelo o tshwanetse go tlisa kopo ka sebele kwa lefelo le le tshwailweng RRO, kwa dilo tse di latelang di tla dirwang:
Mokopi o tla sekasekwa
Mokopi o tla gatisiwa menwana
Go tla batlwa moranodi

Puisano ya ntlha e tla tsamaisiwa ke RRO mme mmatla botshabelo o tla tlatsa foromo BI-1590.
Phemiti ya mmatla botshabelo e tla gatisiwa, ya saeniwa, ya tempiwa mme ya neelwa mmatla botshabelo.
Phemiti e e tsayang malatsi a le 30, e tla letla mmatla botshabelo go nna mo Aforika borwa nakwana. Phemiti e ka katoloswa ka malatsi a le 30 gape mme morago e ka katoloswa ka dikgwedi di le tharo.
Pele phemiti ya gagwe e khutla, mmatla botshabelo o tshwanetse go ipega kwa RRO go dira puisano ya bobedi, e e tla tsamaisiwang ke Motlhankedi wa Tlhomamiso ya Maemo a Batshabi Refugee Status Determination Officer .
Tlhomamiso ya Maemo a Batshabi e tla tswela pele go tlhatlhoba kopo mme e tla tsaya tshwetso malebana le kopo ya botshabelo.
Fa mokopi a ka newa botshabelo, Motshabi o tshwanetse go dira kopo ya karata ya boitshupo ya batshabi kwa RRO nngwe le nngwe mo malatsing a le 15.
Morago a gore a fiwe karata, motshabi a ka nne a dira kopo ya Lekwalo la Mosepele la Ditumalaono tsa Dinaga tse di Kopaneng United Nations Convention Travel Document kwa RRO nngwe le nngwe.
Maemo a botshabi a tsaya dingwaga di le pedi, fela motshabi a ka kwala lekwalo le le kopang gore maemo a gagwe a sekasekwe kgotsa nako ya gagwe e okediwe dikgwedi di le tharo pele lekwalo la botshabi le ya bokhutlong.



Melao e e tshwanetseng go latelwa



Molao wa Botshabi Refugee Act, 1998
1951 UN Convention e e mabapi le Maemo a Batshabirelating
1969 OAU Convention e e tsamaisang Mefama e e rileng ya Mathata a Batshabi mo Aforika
1967 Protocol e e mabapi le maemo a batshabi
1993 Tumalano ya Motheo magareng ga Aforika borwa le UNHCR
Molao wa Khudugelo The Immigration Act, 2002 jaaka e tlhabolotswe



Boemo jwa Tirelo



Dikopo di ka tsaya dikgwedi di le thataro.



Tlhotlhwa



Tirelo e ga e duelelwe.



Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa



Kopo ya Botshabelo, BI-1590


Bodirelo, diaterese le megala

<fn>GOV-ZA.Applicationforasylumseekerspermit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phemiti ya mokopi wa botshabelo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kopo ya botshabelo e dirwa ke mokopi gore a tle a amogelwe jaaka motshabi mo nageng.
Mokopi wa botshabelo ke motho yo o tshabileng kwa nageng ya gaabo a tshaba go bogisiwa mme mokopi o a bo a kopa go amogelwa jaaka motshabi- mo lebakeng le mo Aforika borwa. Mokopi o tla tsewa e le mokopa botshabelo fa kopo ya gagwe e ntse e sekwasekwa.
Mokopi wa botshabelo o tla newa phemiti e e sa ntšhwafadiweng kwa lefelo-bogorogelong la Aforika borwa Phemiti e tsaya malatsi a le 14 mme e naya mong wa phemiti sebaka sa go ipega ka Ofising ya Kamogelo ya Batshabi gore a kgone go dira kopo ya botshabelo.
Motshabi ke motho yo o setseng a abetswe maemo a botshabi le tshireletso go ya ka Molao wa Batshabi
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Mmatla botshabelo o tshwanetse go tlisa kopo ka sebele kwa lefelo le le tshwailweng RRO, kwa dilo tse di latelang di tla dirwang:
mokopi o tla sekasekwa mokopi o tla gatisiwa menwana go tla batlwa moranodi .
Puisano ya ntlha e tla tsamaisiwa ke RRO mme mmatla botshabelo o tla tlatsa foromo BI-1590.
Phemiti ya mmatla botshabelo e tla gatisiwa, ya saeniwa, ya tempiwa mme ya neelwa mmatla botshabelo.
Phemiti e e tsayang malatsi a le 30, e tla letla mmatla botshabelo go nna mo Aforika borwa nakwana. Phemiti e ka katoloswa ka malatsi a le 30 gape mme morago e ka katoloswa ka dikgwedi di le tharo.
Pele phemiti ya gagwe e khutla, mmatla botshabelo o tshwanetse go ipega kwa RRO go dira puisano ya bobedi, e e tla tsamaisiwang ke Motlhankedi wa Tlhomamiso ya Maemo a Batshabi .
Tlhomamiso ya Maemo a Batshabi e tla tswela pele go tlhatlhoba kopo mme e tla tsaya tshwetso malebana le kopo ya botshabelo.
Fa mokopi a ka newa botshabelo, Motshabi o tshwanetse go dira kopo ya karata ya boitshupo ya batshabi kwa RRO nngwe le nngwe mo malatsing a le 15.
Morago a gore a fiwe karata, motshabi a ka nne a dira kopo ya Lekwalo la Mosepele la Ditumalaono tsa Dinaga tse di Kopaneng kwa RRO nngwe le nngwe.
Maemo a botshabi a tsaya dingwaga di le pedi, fela motshabi a ka kwala lekwalo le le kopang gore maemo a gagwe a sekasekwe kgotsa nako ya gagwe e okediwe dikgwedi di le tharo pele lekwalo la botshabi le ya bokhutlong.
Godimo
Molao o dirisiwang
Protocol e e mabapi le maemo a batshabi
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya dikgwedi di le thataro.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Application for asylum, BI-1590 Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforatemporarypassport.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phaseporoto ya nakwana
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Phaseporoto ya nakwana e abelwa Maaforika Borwa ba ba tshwanetseng go tsaya loeto la tshoganyetso mme go sa kgonagale gore ba ka emela phaseporoto ya tlwaelo go ntshiwa. Phaseporoto ya nakwana e letleletswe dikgwedi di le 12. Fa o dira kopo ya phaseporoto ya nakwana, o tshwanetse go dira le kopo ya phaseporoto ya leruri.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo BI-73 kwa ofising nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae mo Aforika Borwa.
isa:
lekwalo le le tlhalosang lebaka le le dirang gore o dire kopo ya tshoganyetso ya phaseporoto lekwaloitshupo kgotsa setefikeiti sa matsalo ditshwantsho di le nne tsa phaseporoto afidafiti fa phaseporoto ya gago e timetse kgotsa e utswitswe.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya malatsi a le 5 go ya go a le 10 a tiro.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforatouristpassport.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phaseporoto ya bojanala
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Phaseporoto ya bojanala ke tokomane e o e tlhokang fa o ya go etela kwa nageng e nngwe gore o tle o kgone go tsena gape mo Aforika Borwa. Phaseporoto ya bojanala e fiwa baagi ba Aforika Borwa ba ba leng dingwaga di le 16 le go feta. E dirisiwa go etela dinaga tsotlhe mo lefatsheng kwantle ga fa go kailwe ka tsela e nngwe. Phaseporoto e tsaya nako ya dingwaga di le lesome go tloga ka letsatsi le e abilweng ka lona.
O tshwanetse wa bo o na le lekwaloitshupo le le khoutilweng ka dinoko di le 13 barakhoutu kgotsa setefikeiti sa mattsalo fa o batla go dira kopo. Kopo ya phaseporoto le lekwaloitshupo e ka dirwa ka nako e le nngwe fa o sa kgone go leta.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo BI-73 mme o e ise kwa ofising e e leng gaufi le wena ya Lefapha la Merero ya Selegae. Fa o le kwa nageng esele isa foromo kwa embasing kgotsa ntlo ya borongwa..
O tla kopiwa go dira dikgatiso tsa menwana mme tsona di tla rekotiwa mo rejisetareng ya baagi ba naga.
O tshwanetse go tlisa ditshwantsho di le pedi tsa paseporoto.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Phaseporo e ka abiwa mo nakong ya dibeke di le 6.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforavisa.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya Visa

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Visa ke tiisetso e e gokeletsweng mo phaseporotong ya semolao ya moditšhaba, e neela moditšhaba yoo, tumelelo ya go tsena mo Aforika Borwa.

Visa e tshwaneste go:

bonwa pele mokopi a tloga kwa nageng ya gaabo a tla mo Aforika Borwa
bonwa kwa moseja mme e ka se kopiwe kwa botseno jwa boemakepe jwa Aforika Borwa
kopiwa kwa embasing ya selegae ya Aforika Borwa kgotsa kwa boromiweng mo dinageng tse Aforika Borwa e emetsweng
kopiwa kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa boromiweng jo bo fa gaufi fa Aforika Borwa e sa emelwa kwa nageng ya gago. Seno se tlhokega le mo batshwaring ba diphaseporoto tsa boi dipolomate le batlhankedi ba ba tlhokang diphemiti tsa bodipolomata.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

tlatsa Foromokopo ya Visa ya BI-84
phaseporoto ya gago e tshwanetse go nna mo molaong morago ga malatsi a le 30 fa e sena go felelwa ke tetla ya nako ya go eta
phaseporoto ya gago e tshwanetse go nna le tsebe e le nngwe e e sa dirisiwang fa e esiwa go tiisetswa ka setempe
tefo e e beilweng e tshwanetse go duelwa, fa go tlhokagala
setifikeiti sa go entiwa se tshwanetse go neelwa, fa go tlhokagala
neela pegelo kgotsa ditokomane tse di netefatsang maikaelelo le nako ya go eta
ntsha bosupi jwa madi a a lekaneng a go itshedisa
ntsha bosupi jwa thekethe e e mo molaong ya go boela morago
peeletso e ka nna ya kopiwa.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002 , as amended

Godimo

Boemo jwa tirelo

Tirelo e e tsaya malatsi a le 10.

Godimo

Tlhotlhwa

R 425

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for a visa, BI-84

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforchangeofgender.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fetola bong
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Baagi ba Aforika borwa kgotsa baagi ba ba nang le makwalo a bonno a leruri ba ba fetolang bong ba bona pele Molao wa Ikwadiso ya Matsalo le Dintsho, 1992, o tsengwa mo tirisong, ba ka dira kopo ya go fetola bong jwa bona.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo BI-526 kwa ofising nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae. O ka dira kopo kwa embasing ya Aforika borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o dira kopo ya gago o le kwa nageng ya kwantle.
O tshwanetse wa bo o tshotse setefikeiti sa matsalo.
Mo lebakeng la fa motho a fetotse dirwe tsa gagwe tsa bonna kgotsa tsa bosadi ka karo kgotsa ka kalafi nngwe e a e filweng, o tshwanetse go tlisa direpoto tse di tlhalosang maemo a dipholo kgotsa thulaganyo nngwe le nngwe e e latetsweng kgotsa e e baakantsweng ke dingaka ba ba tsamaisitseng tiro ya phetogo ya boemo jwa gago kgotsa ba ba neng ba go alafa.
Mo kgetseng nngwe le nngwe, o tshwanetse go tlisa repoto se se buang ka maemo a gago a bong gajaanong e e tshwanetseng go tsamaisiwa le lekwalokopo. Repoto e e tshwanetse go kwalwa ke ngaka ya gago o a tlhatlhobileng mokopi gore a kgone go netefatsa bong jwa gagwe.
O tshwanetse go tlisa repoto ya ngaka ya ponelomowa yo o neng a kgothatsa mokopi, go naya dintlha tsotlhe tsa tsamaiso, segolo-bogolo hisitori ya teng le ga mmogo le maikutlo a motho yo o fetotseng bong jwa gagwe.
Fa mokopi a le dingwaga di le 16 kgotsa go feta, o tshwanetse go dira kopo ya lekwalo le lentšhwa la boitshupo.
Menwana e tshwanetse go gatisiwa sešwa gore go tle go netefatswe sentle le go siamisa databeisi ya HANIS ka dintlha tse dintšhwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tirelo e e ka tsaya dibeke di le robedi.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforcitizenbydescent.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya boagi jwa Aforika borwa ka tshika
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go nna moagi wa Aforika borwa ka tshika go tewa mongwe le mongwe yo o sa belegelwang mo Aforika borwa mme yo mongwe wa batsadi ba gagwe e le moagi wa Aforika borwa. Ngwana o tshwanetse go kwadisiwa fa a tsalwa go ya ka
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Batsadi ba e leng Maaforika borwa ba tshwanetse go tlatsa foromo BI-529.
Fa e le gore o motsadi ka tsholo , o tshwanetse go isa lekwalo la taelo ya go tshola ngwana.
Isa khopi ya setefikeiti sa matsalo sa boditšhaba.
Isa dikhopi tsa ditefikeiti tsa lenyalo tsa mokopi le tsa batsaci .
Fa ngwana e le letlaleanya, batsadi ka bobedi ba tshwanetse go saena foromo ya ikwadiso BI-24.
Isa bosupi jwa boagi jwa boditšhaba jwa motsadi wa mo Aforika borwa.
Isa bosupi jwa matsalo jwa motsadi wa mo Aforika borwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya dibeke di le 6 go ya go di le 8 .
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplicationfordeterminationofSAcitizenship.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go tlhomamisa boagi ba Aforika Borwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e e lekola gore modirakopo ke moagi wa Aforika Borwa ka nnete pele lokwalo lw boitshupo/pasa e ntshiwa. Se se diragalela batho ba e neng e le baagi ba Aforika Borwa pele ba tlogela naga mme ba ikaelela go busetswa boagi ba bona. Dikopo di ka romelwa go kantoro efe kapa efe ya Embasi/botseta ba Aforika Borwa kgotsa Boromiwa fa o dira kopo kwa moseja wa mawatle.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromokopo BI-1664 efoga go latlhegelwa ke baagi ba Aforika Borwa.
Ditlankana tsa sephiri tsa modirakopo di tla sekasekwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya dibeke tse pedi 8 go ya go d le 12.
Godimo
Tlhotlhwa
Lekwalo le le lebistsweng go mang: R58
Lekwalo la kopo ya go tshola boagi ba Aforika Borwa: R128
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationfordualnationality.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya go fiwa botšhabapedi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Moaforika borwa yo o batlang go fiwa bonni jwa naga e nngwe o tshwanetse go dira kopo kwa Lefapheng la Merero ya Selegae gore a se latlhegelwe ke bonni jwa gagwe jwa Aforika borwa pele a amogelwa jaaka moagi wa naga e nngwe. Botšhabapedi kgotsa go nna monni wa dinaga tse pedi go raya gore motho o tsewa e le monni wa dinaga tse pedi.

Botšhabapedi bo abelwa batho ba ba kwa godimo ga dingwaga di le 21.

Dira kopo kwa embasing ya Aforika borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o dira kopo kwa ntle ga Aforika borwa.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa diforomo BI-1664 le BI-529 kwa ofising ya Merero ya Selegae nngwe le nngwe.
Tlhagisa lekwalo la tota la boitshupo

Godimo

Molao o dirisiwang



South African Citizenship Act, 1995

Godimo

Boemo jwa tirelo

E ka tsaya dibeke di le thataro go ya go di le robedi.

Godimo

Tlhotlhwa

R115

Godimo

Diforomo tse tladiwang



, BI-1664
, BI-529

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforexemptionfromlossofcitizenship.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya thebolo ya go latlhegelwa ke boagi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Thebolo e, e kgontsha baagi ba Aforika Borwa go nna baagi ba naga e nngwe kwa ntle ga go latlhegelwa ke boagi ba bona ba Aforika Borwa. Dikopo di ka dirwa kwa dikantorong dife kapa dife tsa Merero ya Selegae. Dira kopo kwa Emabasing/botseteng kgotsa Boromiweng fa o le kwa moseja wa mawatle.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Badiradikopo ba ba ikaelelang go bona boagi ba naga e nngwe kwa ntle ga go latlhegelwa ke boagi ba bona ba Aforika Borwa ba tshwanetse go latela tsamaiso e:
Tlhagisa khopi e e netefaditsweng ya setefikeiti sa lokwalo la boitshupo/pasa ya gago ya Aforika Borwa kgotsa phaseporoto.
Tlhagisa khopi e e netefaditsweng ya setefikeiti sa lokwalo la matsalo la Aforika Borwa le pego e o e ikanetsweng e tlhalosa gore ga go boagi bope bo o bo tsereng. Dikhopi tsotlhe tsa ditokomane le pego e e ikanetsweng e tshwanetse go netefadiwa ke Moikanisi kgotsa Notary Public.
Baagi ba Aforika Borwa ba ba latlhegetsweng ke boagi ba Aforika Borwa morago ga go iponela boagi ba naga e nngwe fa ba ne ba se babotlana mme ba sa dira kopo ya go nna ba tshotse boagi, pele ba nna baagi ba dinaga tse dingwe, ba ka dira kopo ya thebolo.
Badiradikopo ba tshwanetse go latela tsamaiso e:
khopi ya setefikeiti se se netefaditsweng sa boagi ba boditšhaba.
Romela khopi ya setefikeiti se se netefaditsweng sa lokwalo la boitshupo/pasa ya Aforika Borwa kgotsa phaseporoto kgotsa setefikeiti sa lokwalo la matsalo la Aforika Borwa.
Dikhopi tsotlhe tsa ditokomane le pego e e ikanetsweng e tshwanetse go netefadiwa ke Moikanisi kgotsa Notary Public.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tirelo e tsaya malatsi a le matlhano a tiro.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforexemtionfromincometax.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go gololwa go duela lekgetho la lotseno
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tsholo e e itlhophileng e tla fiwa mekgatlho e e sa boneng lotseno lo lo tlhomilweng go thusa setšhaba ka kakaretso. Le fa go le jalo, tsholo e e itlhophileng e tla nna teng go mekgatlho e e ikamanyang le tshiamelo ya Molao wa Mekgatlho e e sa Boneng Lotseno wa 1997 le molao o o tsamaisanang le ona.
Mekgatlho e e eletsang go dira kopo ya go gololwa mo go dueleng lekgetho e tshwanela gobo e wela mo maphateng a a latelang:
Setlamo se se tsenyeletswang mo go Karolo ya Molao wa Ditlamo wa Karolo 21 wa 1973. Karolo 21 e na le memorantamo le athikele tsa mekgatlho jaaka e theilwe ka tokomane mme e ikwadisitse le Moikwadisi wa Ditlamo.
Therasete e e nang le tokomane e e nang le go theiwa ka dikano tsa therasete e e ikwadisitsweng le Molaodi wa Kgotlatshekelokgolo.
Mokgatlho wa batho. Mokgatlho o o ithaopang o o busang ke molaotheo.
Fa tokomane ya go thewa e sa ikamanya le ditshiamelo tsa Karolo 30 ya Molao wa Mekgatlho e e sa Boneng Lotseno wa 1997, kopo e tshwanetse e pataganngwe ke maikemisetso a a kwadilweng a a saennweng ke mokopi. Fa o sa gololwa mo go dueleng lekgetho go tla tswelela go diragala go fitlha mo nakong eo mokopi a ka itsisiweng ke Madirelo a Makgetho a Aforika Borwa ka tshwetso e e tserweng go ya ka molao o montšhwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Mekgatlho e e sa gololwang semmuso mo go dueleng lekgetho la lotseno jaanong e ka romela diforomokopo tse di tladitsweng le ditokomane tse di tshwanetseng, mmogo le maikaelelo a a kwadilweng, fa motho yo a mo emetseng go dumela gore o tla ikamanya le tshiamelo ya Karolo 30 ya ya Molao wa Mekgatlho e e sa Boneng Lotseno wa 1997.
Ditokomane tse di latelang di tshwanetse go pataganngwa le kopo e e tshegetsang:
setlamo: Pataganya dikhopi tsa Memorantamo le Diathekele Lekgotla la therasete : Pataganya khopi ya therasete ya kano le nngwe ya tse di latelang tsa dikano tse di fetotsweng.
lekgotla la batho: Pataganya khopi ya molaotheo wa sešweng.
Mekgatlho e e tlhomilweng le maikemisetso a magolo a go neelana ka ditshegetso tsa go ithuta, dibasari le dikabelo tsa thuto, dipatlisiso le go ruta, di tshwanela go tlaleletsa ditokomane tse di tshegetsang tse di fa godimo le tsona di tladiwe ka El 3 Maikemisetso a Kwadilweng.
Dikolo tsa semmuso le tsa poraefete, ditheo tsa thuto tse di kgolwane, ditheo tsa katiso le thuto ya batho ba bagolo, le ditheo tsa thuto le katiso, gape le ditheo tsa thuto ya katiso le thuto ya bagolo e tshwanetse go pataganya khopi ya setefikeiti sa boikwadiso se se ntshitsweng ke Bothati jwa Thuto.
Foromo e e tladitsweng le ditokomane tse di matshwanedi di tshwanetse go busediwa morago go:
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo tsotlhe tse di sa amogelwang ke Yuniti ya go golola mo tuelong ya legetho, e ikaegile ka tshedimosetso e e matshwanedi le ditokomane tse di tshegetsang, e tla ntsha ka khomputara - ditshwetso le kitsiso mo dibekeng di le nne go tloga ka letlha la thomelo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Maikaelelo a a Kwadilweng
Maikaelelo a a Kwadilweng - Ditshegetso tsa go ithuta le dibasari
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforextension.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya katoloso ya go romela manane a lekgetho la lotseno

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Moduelalekgetho a ka dira kopo ya katoloso ya letlha le a tshwanelang ke go romela manane a lekgetho.

Kopo ya katoloso ya Lenane la Lekgetho la Lotseno e ka se letlelelwe fa nngwe ya mabaka a a latelang a se teng mo rekotong ya moduelalekgetho:

Fa aterese ya moduelalekgetho e sa itsiwe ke SARS.
Rekoto ya moduelalekgetho ga e se teng/bonale.
Setlamo /Koporasi e e kopetsweng /Therasete e e sa diring .
Moduelalekgetho a fudigile.
Rekoto ya moduelalekgetho e tshwailwe e le boswa sekao: loso, o tšhonne, e tswaletswe .
Lenane le setse le amogetswe mabapi le ngwaga o o rileng wa lekgetho fa kopo e tla romelwa.
Kopo ya bofelo ya go ntshiwa ga tagafara- ka ngwaga o rileng.
Lenane la Lekgetho la Lotseno le saletse kwa morago kwa ntle ga thulaganyo e e matshwanedi le ya lenane le fetilweng ke tiriso.
Lekgetho la lotseno le saletse kwa morago kwa ntle ga go rulaganya tiegiso.
Lenane la paka/ngwaga ga la ntshiwa.
Moduelalekgetho o rwesiwa maikarabelo a ngwaga wa jaanong wa lekgetho.
Nako ya katoloso e feta paka ya bofelo e e dumelesegang ya ngwaga wa lekgetho.
Rekoto ya moduelalekgetho e mo boemong ba go fetisiwa go tswa mo lefelong le lengwe go ya go le lengwe.
Manane/Bokana ba VAT e e saletseng morago kwa ntle ga dithulaganyo- letlha la thomelo la manane le le fetile/ga go dithulaganyo tse di tlhaloswang tsa selekanyo se se saletsweng kwa morago.
Go bapisa kanego / lenane/ selakanyo se se saletsweng kwa morago kwa ntle ga thulaganyo e e maleba le letlha la thomelo la kanego/letha la lenane le fetilwe ke tiriso/ fa tiego e e rulagantsweng e saletse kwa morago ya selekanyo.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Kopa katoloso ya thomelo ya poelo ya Lekgetho ka webosaete ya SARS kgotsa ka imeili.

Godimo

Molao o dirisiwang

Income Tax Act, 1962

Godimo

Boemo jwa tirelo

Fa kopo e dirilwe, o tla itsisiwe ka emeile, go diriswa aterese e o neelaneng ka yona. Fa o sa neelane ka aterese ya emeile, o ka ikgolaganya le Kantoro ya lekala le le gaufi la SARS morago ga letsatsi la tiro.

Godimo

Tlhotlhwa

Tirelo ga e duelelwe

Godimo

Diforomo tse tladiwang

Ikwadise mo inthaneteng.

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforfamilyreunionscheme.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya tumelelo ya bonno ba leruri - thulaganyo ya go kopantsha balelapa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tirelo e ke ya batho ba e ka nnang baagi ba leruri ba ba eletsang go dira kopo ya phamiti ya go nna baagi ba leruri go lebeletswe gore motho ke tokololo ya lelapa la moagi wa Aforika Borwa kgotsa moagi wa leruri mo dikgatong tsa ntlha tsa kamano ka madi. Batho ba, ba na le le maikaelelo a go nna baagi ba leruri, ditokololo tsa lelapa mo dikgatong tsa ntlha tsa kamano ka madi e e tlhalosiwang e le ya bana ba ba belegweng le batsadi kgotsa batho ba ba abetsweng bana semolao kgotsa batho ba ba amanang ka lenyalo.

Dikopo di ka dirwa mo dikantorong tsa Merero ya Selegae kgotsa Embasing/botseteng ba Aforika Borwa fa o dirwa kwa moseja wa mawatle.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa diforomokopo BI-947 le BI-29.

Moagi wa Aforika Borwa kgotsa moagi wa leruri o tshwanetse go romela maiteko a maikarebelo a tsa matlotlo, tsa pholo le tebo ya modirakopo. Le fa go le jalo, fa wa losika e le motsadi wa mmotlana, ga go boiteko bo bo tlhokegang.


Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002 , as amended


Godimo

Boemo jwa tirelo

Ga go paka e e beilweng ya tirelo.

Godimo

Tlhotlhwa

R1 520

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for permanent residence permit , BI-947

Power of attorney in respect of an application/extension of immigration permit or temporary residence, BI-29


Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationformaintenanceorder.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya tlamelo



Tlhaloso

Tlamelo ke patelesego ya go tlhokomela motho yo mongwe sekao, jaaka ngwana yo monnye, ka go mo neela ntlo, dijo, diaparo, thuto le tlhokomelo ya kalafo, kgotsa ka fa o ka kgonang ka teng go tlhokomela motho yo ka dilo tse di botlhokwa tse di tlhokegang. Tiro e ya molao ya go tlamela e bidiwa 'tiro ya go tlamela' kgotsa 'tiro ya go tshegetsa'



Ke mang yo o tshwanetseng go tlamelo mongwe?



Tiro ya go tlamela e ikaegile ka botsalano jwa madi, motsadi-ka-tlhokomelo , kgotsa ka ntlha ya gore batho ba ba bedi ba nyalane.



Ngwana o tshwanetse go tshegetswa le go tlamelwa ke

batsadi ba gagwe, ba nyetse kgotsa ba dula mmogo, ba kgaogane kgotsa ba tlhalane, go akarediwa batsadi ba e leng ba-tlhokomelo ya ngwana le/kgotsa
nkoko le rremogolo, le fa e le gore batsadi ba ne ba sa nyalana. Le fa go ntse jalo, se, se tla farologana go ya ka kgetse ka kgetse.



Tiro ya go tshegetsa leloko la lelapa ga e lekanyetswe go tlamela ngwana fela. Leloko la lelapa, go sa lebelelwa dinyaga tsa gagwe, a ka nna a kopa leloko lengwe le lengwe la lelapa go mo tshegetsa kgotsa go mo tlamela, fa e le gore maemo a mabedi a a latelang a a kgotsofadiwa:

Leloko la lelapa le le kopang tshegetso ga le kgone go itlamela..
Leloko la lelapa le le kopiwang go tlamela mongwe, le kgona go neela tlamelo e e kopiwang.
Go ka kopiwa tuelo ya ditshenyegelo dife?

O ka kopa tshegetso e e dumelesegang e e tlhokegang ya go tlhokomela ngwana kgotsa motho yo o tshwanetseng go bona tlamelo e e nang le botshelo le kgodiso e e siameng. Se se akaretsa go tlhokomela ka dilo tse di botlhokwa jaaka dijo, diaparo le ntlo, mmogo le go duelela thuto e e siameng. Kgotlatshekelo e ka nna ya laela rre gore a duele tlamelo ya ditshenyegelo tsa go simolola ka letlha le ngwana a tshotsweng ka lona go fitlha ka letlha le taelo ya go tlamela e neetsweng ka lona. Kgotlatshekelo e ka nna gape ya neela taelo ya go duelela ditshenyegelo tsa kalafo, kgotsa e ka laela gore ngwana a kwadisiwe mo sekemeng sa kalafo sa mongwe wa batsadi jaaka moikaegi-ka-ena. Go kgontsha gore kgotlatshekelo e neele taelo ya tlamelo e e dumelesegang, batsadi/makoko a mabedi a, a tshwanetse go neela kgotlatshekelo bopaki jwa ditshenyegelo tsa bona.



Pono ya gago ya maitsholo a motsadi yo mongwe, ga e na tlhotlheletso epe mo ditshiamelong tsa ngwana wa gago gore a bone tlamelo. O tshwanetse gore o duele tlamelo, le fa e le gore motsadi yo mongwe

o nyala/nyalwa gape,
o na le mokapelo yo mongwe;
ga a go letlelele go bona ngwana; kgotsa
le fa batsadi ka bobedi ba nna le bana ba bangwe gape mo isagweng.

Tiro ya gago ya go duelela tlamelo le ya go kgona go bona bana, ke dilo di le pedi tse di farologaneng mme e nngwe ga e tsalane ka gope le e nngwe. Go feta foo, bana ba bobedi joo, ga ba tlhotlheletse tiro ya go tshegetsa. Le fa go ntse jalo, palo ya madi a tlamelo e ka nna ya tokafadiwa ke kgotlatshekelo fa e le gore batsadi ka bobedi, ba ka tsenya kopo e e ntseng jalo.



Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Bosiami le Tlhabololo ya Molaotlhomo.




Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Dira kopo ya tlamelo kwa kgotlatshekelong ya mmagiseterata wa kgaolo e o dulang kwa go yona.
Fa o belaela, kgotlatshekelo ya selegae e tla go bolelela gore o ye go dira kopo ya tlamelo kwa kgotlatshekelong efe.
E ya kwa kgotlatshekelong e e maleba mme o tlatse o be o ise Foromo ya A: Kopo ya taelo ya go duelwa tlamelo ..
Mo godimo ga foromo e e tladitsweng, tsenya bopaki jwa letseno la gago la kgwedi le ditshenyegelo, jaaka diresiti tsa dijo tse di rekilweng, dituelo tsa motlakase le/kgotsa dituelo tsa rente.
Kgotlatshekelo e tla baya letlha le ka lona wena le moikarabedi le tla yang kgotlatshekelo ka lona.
Motlhankedi wa tlamelo le mmatlisisi ba tla batlisisa kopotuelo ya gago mme ba leba mabaka a gago.
Kgotlatshekelo e tla ntsha tagafara e e yang kwa go moikarabedi go tla go tlhagelela kwa kgotlatshekelo ka letlha le le rileng go tla go buisana ka molato o.
Moikarabedi ka jalo, o na le tlhopho ya go duela tlamelo jaaka go kopiwa/a latofadiwa kgotsa a ka ganana le molato o kwa kgotlatshekelo.
Fa moikarabedi a dumela go duela tlamelo jaaka go kopiwa, mmagiseterata o tla sekaseka sešwa ditokomane tse di maleba. O tla dira taelo, mme a ka nna a dira jalo kwa ntle ga go kopa ditlhopha tse pedi tse go tlhagelela kwa kgotlatshekelo.
Fa motho yo o tshwanetseng go duela tlamelo a sa rekegele taelo ya go duela tlamelo, motho yoo o tla tshwanela ke go tlhagelela kwa kgotlatshekelo, mo bopaki jo bo tswang mo ditlhopheng tse pedi tse, le dipaki tsa bona, bo tla reediwang teng.
Fa kgotlatshekelo e ka fitlhela e le gore motho yo ka tota o tshwanetse go duela tlamelo, e tla ntsha taelo ya tuelo ya madi a a tshwanetseng go duelwa. Kgotlatshekelo gape e tla bona gore tuelo ya tlamelo e, e tla duelwa leng le gona jang.
Kgotlatshekelo e ka nna ya laela gore madi a tlamelo a duelwe ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
Kwa dikantorong tsa mmagiseterata wa selegae kgotsa mo kantorong nngwe le nngwe ya puso e e tlhaoletsweng tiro.
Ka mo akhaontong ya banka e e tlhaoletsweng ke motho yo o amegang.
E neelwe motho yo o tshwanetseng go amogela madi ao ka tlhamalalo.
Ka tsela ya taelo e e laelang mothapi wa motho yo o tshwanetseng go duela tlamelo ka go goga madi a tuelo ya tlamelo ka tlhamalalo go tswa mo lotsenong lwa mothapiwa, go ya ka Molao wa Tlamelo wa 1998 o montšhwa.

Molao o o dirisiwang

Maintenance Act, 1998 and related Regulations

Boemo jwa tirelo

O tla tshwarwa ka go lekana, ka botho le ka tlotlo.
Dingongorego di tla tlhokomelwa ka bonako jo bo kgonagalang le ka nononfo.
Ga go na nako e e beilweng ya tirelo e. Tsamaiso yotlhe go simolola ka nako e o tsenyang kopo go ya nako e o amogelang tuelo ya ntlha ya tlamelo, go ka tsaya dibeke di le mmalwanyana, go ikaegile ka tirisanommogo ya batho ba ba babedi ba ba amegang.
Dipaki tse di neng di le teng mo ditsamaisong/dipuisanong, go akarediwa le motho yo o kopang tlamelo, ba tshwanelwa ke go amogela ketleetsonyana ya madi le a go palama. Le fa go ntse jalo, kgotlatshekelo e tla ikakanyetsa pele gore e bona go tshwanela gore motho yo go kopiwang tlamelo mo go ena, a ka fiwa ketleetso eo..
Motho yo o kopang tuelo ya tlamelo, ke ena a tshwanetseng go dira kopa ya tuelo ya dipaki kwa go motlhankedi wa tlamelo.

Tlhotlhawa

Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Form A: Application for Maintenance Order
Form B: Substitution or Discharge of existing Maintenance Order
Form C1: Subpoena in terms of Section of the Maintenance Act, 1998 (Act No. 99 of 1998
Form C2: Subpoena in terms of Section of the Maintenance Act, 1998
Form D: Notification to admit Statements by Witnesses
Form E: Maintenance Order in terms of section 16 of the Maintenance Act, 1998
Form F: Notice to make Maintenance Payments on behalf of person against whom Maintenance Order was made
Form G: Consent and Maintenance Order in terms of section 17 read with Section 16 of the Maintenance Act, 1998
Form H: Order by Default and Notice in terms of Section 18 read with Section 16 of the Maintenance Act, 1998
Form I: Application for Variation/Setting Aside of an Order by Default in terms of Section 19 of the Maintenance Act, 1998
Form J: Notice in terms of Section 19 of the Maintenance Act, 1998
Form K: Application for Enforcement of Maintenance or other Order in terms of Section 26 of the Maintenance Act, 1998
Form L: Warrant of execution against Property in terms of Section 27 of the Maintenance Act, 1998
Form M: Application for Setting Aside of a warrant of Execution in terms of section 27 of the Maintenance Act, 1998
Form N: Application for Suspension, Amendment or Rescission of an Order for the attachment of Emoluments in terms of Section 28 of the Maintenance Act, 1998
Form O: Notices to and by Employer in terms of Section 29 of the Maintenance Act, 1998
Form P: Application for Suspension, Amendment or Rescission of an Order for the attachment of Debts in terms of Section 30 of the Maintenance Act, 1998
Form Q: Complaint of Failure to Comply with a Maintenance Order for purposes of Section 31 of the Maintenance Act, 1998



Mafelo a bodirelo, diaterese le megala




<fn>GOV-ZA.Applicationfornaturalisation2.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Motho mongwe le mongwe yo o nang le phemiti ya leruri ya Aforika borwa a ka kgona go dira kopo ya boagi jwa Aforika borwa ka go tshabafadiwa morago ga dingwaga di le tlhano e ntse e le moagi wa leruri.
Motho mongwe le mongwe yo o nyetseng moagi wa Aforika borwa a ka kgona go tshabafadiwa dingwaga di le pedi morago ga go abelwa phemiti ya leruri ya go nna mo Aforika borwa e a e fiwang ka nako e a nyalwang ka yona.
Ngwana yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 21 yo o nang le phemiti ya leruri ya boagi a ka kgona go tshabafadiwa fa a se na go fiwa phemiti.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa diforomo BI-63 and BI-757 kwa ofising nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae. O ka dira kopo ya gago kwa embasing ya Aforika borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o dira kopo kwa dinageng tsa baditshaba.
O tshwanetse go tlisa phemiti ya boagi ya leruri kgotsa phemiti ya thebolo.
Tlatsa foromo ya SAP e e nang le sete e e feleletseng ya dikgatiso ya menwana gore o kgone go fiwa setefikeiti sa kgololo sa maphodisa.
Isa foromo e e tladitsweng ya BI-9 ka sete e e feleletseng ya dikgatiso tsa menwana le ditshwantsho di le pedi tsa boitshupo fa dingwaga tsa gago di le godimo ga di le 15. Se se dirwa gore o kgone go fiwa lekwaloitshupo morago ga go tshabafadiwa.
Motsadi yo o rweleng maikarabelo a ngwana a ka dira kopo mo boemong jwa ngwana yo o sa leng monnye nako nngwe, fa fela ngwana a nna mo Aforika borwa sa leruri le ka molao.
Bakopi ba dikopo tsa bona di rebotsweng, ba tla kopiwa go saena Kgoeletso ya Boikanyego mme ba ka abelwa setefikeiti sa tshabafatso se se nang le nomoro ya R.
Tokomane ya boitshupo e tla abiwa mme ya neelwa mokopi.
Bakopi ba dikopo tsa bona di sa atlegang ba tla itsisiwe.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya dikgwedi di le 2 go ya go di le 4.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. Ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforpermanentresidenceextraordinaryskill.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya tumelelo ya bonno ba leruri - ya bokgoni jo bo feteletseng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tirelo e ke ya motho yo o nang le bokgoni kgotsa makwalothuto a a feteletseng. Dikopo di ka romelwa go kantoro efe kapa efe ya Merero ya Selegae kgotsa Embasi/botseta ba Aforika Borwa kgotsa Boromiwa fa o dira kopo kwa moseja wa mawatle. Tsholofetso ya go neelwa tiro mo nageng ga e tlhokege.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa dikopoforomo BI-947 le BI-29. Go bontsha gore o na le bokgoni kgotsa makwalothuto a a feteletseng go Lefapha, o kopiwa go romela lekwalo go tswa go puso ya boditšhaba kgotsa puso ya Aforika Borwa kgotsa setheo sa thuto, mokgatlho wa setso kgotsa wa kgwebo o o itsegeng wa Aforika Borwa, se tiisa bokgoni kgotsa makwalothuto a a feteletseng.
Romela boipolelo le bosupi bofe kapa bofe ka bokgoni kgotsa makwalothuto a a feteletseng.
Go go kgontsha go matlafatsa kopo, o ka romela makwalotshupo go tswa go bathapi ba pele.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002 , as amended

Godimo

Boemo jwa tirelo

Ga go paka e e tsepameng e e tlhalosang nako ya tirelo.

Godimo

Tlhotlhwa

R1 520

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for permanent residence permit

Power of attorney in respect of an application/extension of immigration permit or temporary residence


Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforpermanentresidencepermitrefugees.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya tumelelo ya bonno ba leruri - bakopatshireletso

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tirelo e ke ya motho yo o kaiwang e le mokopatshireletso mo Aforika Borwa. Dikopo di ka dirwa kwa kantorong tsa Merero ya Selegae mo porofenseng e o nnang mo go yona. O tshwanetse go bo o na le maemo a mokopatshireletso a dingwaga di le tlhano gore o dire kopo.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Bona setefikeiti go tswa go Komiti e e emetseng Merero ya bokopatshireletso se se tlhalosang gore go na le kgonagalo ya go nna mokopatshireletso go ya go ile.
romela pego ya maikano a a amanang le maina otlhe a o a dirisitseng
tlatsa diforomokopo BI-947 le BI-29E.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002 , as amended

Godimo

Boemo jwa tirelo

Ga go paka e e tsepameng ya tirelo e.

Godimo

Tlhotlhwa

R1 520

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for permanent residence permit, BI-947 Kopo ya tumelelo ya bonno ya nakwana B1-1947

Power of attorney in respect of an application for a temporary or permanent residence permit, BI-29E


Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforpermitownbusiness.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya tumelelo ya leruri ya kgwebo - e leng ya mong

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tumelelo ya kgwebo ke tumelelo e e neelwang moditšhaba yo o ikaelang go beeletsa kgwebo mo Aforika Borwa kgotsa yo o setseng a na le tumelelo ya go dira kgwebo mo nageng kgotsa yo o ikaeletseng go beeletsa mo kgwebong e setseng e le teng mo nageng.

Dikopo di ka romelwa go kantoro efe kapa efe ya Merero ya Selegae kgotsa Embasi/botseta ba Aforika Borwa kgotsa Boromiwang fa o dira kopo kwa moseja wa mawatle.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa diforomokopo B1-947 le B1-29.
Ramatlotlo yo o go emetseng o tshwanetse go romela setefikeiti se se tlhalosang kabelo ya tšhelete ya boleng jwa kgwebo e beeleditsweng . Kabelo e e tlhaloswang ya madi a a lekanang le dimilione di le R2,5 mme e ka oketswa kgotsa fokodiwa fa e le mo kgatlhegong ya bosetšhaba kgotsa fa e kopilwe ke Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Fa fela seemo sa bonno se bonwe, o tla tshanelwa ke go ntšhafatsa setefikeiti se se netefaditsweng ke ramatlotlo dingwaga tse pedi morago ga letlha la thebolo ya tumelelo ya bonno ya leruri le gape mo dingwgeng tse tharo morago ga foo. Go retelelwa ke go ikamanya le maemo a, go tla tlhola gore tumelelo ya bonno ya leruri e felelwe ke tiriso.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002 , as amended

Godimo

Boemo jwa tirelo

Ga go na sepe.

Godimo

Tlhotlhwa

R1 520

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for permanent residence permit , BI-947
Power of attorney in respect of an application/extension of immigration permit or temporary residence, BI-29

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforrecognitionofavarietylisting.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fiwa tetla ya go reka dijalo tsa methalethale
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Pele o bua ka dire tsa methalethale tsa mefuta ya dijalo tse di goeleditsweng go ya ka molao wa Plant Improvement Act, 1976 tse di ka rekisiwang mo Aforika borwa, makala a mefuta e a tshwanetse go akarediwa mo lenaneng la methalethale .
Lefapha la Temothuo le tlhokomela lenane la mefuta e e botlhokwa ya dijalo tsa temothuo, merogo le maugo. Kgoeletso ya dijalo go ikaegilwe ka Molao le go akarediwa mo lenaneng la mefuta ya dijalo e dirwa fa go ka kopiwa. Ntlha ya botlhokwa ke botlhokwa ba mofuta wa sejalo mo ekonoming ya Aforika borwa.
Motho mongwe le mongwe kgotsa setheo sengwe le sengwe se ka dira kopo ya go fiwa tetla ya go reka dijalo tsa methalethale. Go nna le mefuta e e farologaneng ya dijalo go naya motho sebaka sa go tsena mo lenaneng fa e kgotsofatsa ditlhokego tsa DUS le fa methalethale ya dijalo e na le makala a a amogelesegang.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Romela dilo tse di latelang kwa go Mokwadise go Tokafatsa Dijalo :
foromo ya kopo e e tladitsweng lenanepotso la setegeniki lekwalokopo le le beilweng le dituelo tsa tlhatlhobo sata ya sere se se gasagasiwang lekwalo la thebolo go tswa kwa go mong, fa o sa ijalela sona, se se tlhophilweng kgotsa se se godisitsweng mo go tsa methalethale.
O tshwanetse go supa mo lenanepotsong la setegeniki gore o batla sejalo se tshwantshangwe le sejalo sefe se se itsiweng mo Aforika borwa, sejalo se sentshwa se tshwantshanngwe gore go tle go bonwe dipharologano.
Go na le matlha a a beilweng a mo go ona ditokomane le sere se se gasagaswang di tshwanetseng go isiwa kwa go Mokwadise. Matlha a, e leng a sere se se gasagaswang se se tshwanetseng go isiwa kwa go Mokwadise, le kwa se tshwanetseng go isiwa gona, di ka bonwa go tswa go Mokwadise fa di ka kopiwa.
Fa go batlega tshireletso go ya ka ditshwanelo tsa molemi wa dimela, bakopi ba eletswa go tlisa makwalokopo segongwe go boloka madi le nako.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tiro e ka tsaya setlha sotlhe sa temo.
Godimo
Tlhotlhwa
Madi a kopo malebana le tetla ya dijalo tsa methalethale: R790
Tuelo ya tlhatlhobo ya tetla ya dijalo tsa methalethale:
khatekori B : R1 100
khatekori C : R1 900
Kopo ya go fetola kgotsa go tlaleletsa makala a dijalo tsa methalethale a a setseng a akareditswe mo lenaneng la dijalo tsa methalethale: R1 500
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforregistrationasamanufacturerunderagoa.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya ikwadiso jaaka bodirelo ka fa tlase ga AGOA
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e, e neelana ka tshedimosetso ka fa go ikwadisetswang jaaka bodirelo ka fa tlase ga AGOA e e leng ya Molao wa Kgolo ya Aforika le Ditšhono wa Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika le Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho . Molao o neelana ka thotloetso e e bonalang go dinaga tsa Aforika go tswelela mo maitekong a go bula diekonomi tsa tsona le go aga mebaraka e e gololosegileng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Kopololela foromo ya kopo kgotsa e tsaye mo kantorong e e gaufi le wena ya SARS.
Foromokopo e tshwanetse go tlatsiwa ke mokopi e seng jalo kopo e ka se amogelwe.
Tsweetswee, sekaseka kaelo ya kopo go thusa go tswelela ka tsamaiso go neela laesense.
Mofuta wa kaelo ya Modirelwa:
sekaseka lebokoso la netefatso ya Modiri wa AGOA ka fa tlase ga boikwadiso
Ka mo karolong ya dintlha ka ga Modiri wa AGOA , kaya ka tlhomamo:
leina le kgwebo e le dirisang go gweba bodirelo jwa kgwebo leina la mmila le nomoro ya kgwebo torotswana e kgwebo e leng mo go yona teropo kgotsa teropokgolo fa kgwebo e fitlhelwang; le khoutu ya mmila wa terotswana fa kgwebo e e fitlhelwang.
Karolo ya Thata ya go dira kopo e tshwanetse go tlatsiwa ke mo mong wa kgwebo, mokaedi, bagwebisani, tokololo, therasete kgotsa motho yo o okameng kgwebo fa o dira kopo ya boikwadiso ba makgetho a melelwane e e rileng ya bodirelo go AGOA.
Leina la mokopi kgotsa leina la boikwadiso lotlhe le tshwanetse go tlhagelela mo karolong e, e seng leina la kgwebo mo go tlhagelelang naletsana (), ralatsa/tlosa sengwe le sengwe se se ttlhokegeng, fa go kgonega.
Karolong ya Boitlamo, e tlhomamisa dintlha tse di latelang:
tlhakaina le Sefane sa motho yo o dirang kopo ya go nna le laesense boemo ba motho yo o dirang kopo sekao Mokaedi, Molaodi, Mong motho yo o dirang kopo o tshwanetse go saena letlha le e saenweng ka lona lefelo fa kopo e saenweng mo go lona.
Tlatsa foromokopo mme o e romele kwa kantorong e efa gaufi le wena ya Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho le Melelwane.
Gokelela dikhopi tse di latelang tse di gatisitsweng mme di kannwe, mo diforomong tsa kopo:
setefekeiti sa boikwadiso sa kgwebo jaaka se rebotswe ke mokwadisi wa Ditlamo le Mong wa Tshekokgolo fa e le ya therasete tshwetso kgotsa kamego kgotsa thata nngwe fa go le matshwanedi tetla ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo fa go le matshwanedi laeno fa o kopa ka fa tlase ga ntlhana ya phokoletso 607.04.10, 607.04.10, 607.04.10 le 607.04.10
bukana ya boitshupo/pasa fa o le moagi wa Aforika Borwa.
mong e se moagi wa mono kgwebo e e kopanetsweng le therasete - ditokololo tsotlhe, bagwebisani kgotsa ditherasete
Setlamo - bakaedi botlhe, go tsenyeletsa molaodi mokaedi le mokaedi wa matlotlo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go nako e e tsepameng e e beilweng.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplicationforregistrationofGroup2fertilizer.2010-03-25.tn.txt</fn>
Dira kopo ya go ikwadisetsa menontsha ya Setlhopha sa 2
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Menontsha yotlhe e e rekwang kwa mafatsheng a kwa ntle mme e tliswa mo Aforika Borwa, le e e dirwang le go rekisiwa mo Aforika Borwa e tshwanetse go kwadisiwa go ya ka Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947. Mokopi o tshwanetse ya bo e le moagi wa semmuso wa Aforika Borwa; sekao Moremi Molapisi Moagi T/A Diepsloot Stud.
Dikhamphane tse di tswang moše wa mawatle ga di a letlelelwa go dira kopo ya go ikwadisa mo Aforika Borwa.
Dikhamphane tsa fa gae, baagi ba naga ya Aforika Borwa kgotsa Setheo sa semolao mo Aforika borwa ke tsona fela di letleletsweng go dira kopo ya go ikwadisetsa menontsha.
Batho kgotsa dikhamphane ba ka dumelelwa go ikwadisa fa fela go latetswe dintlha tse di latelang:
motswako wa monontsha o o dirwang ga o a tshwanela go farologana le monontsha o o kwadisitsweng dintlha le mafoko a a kwadilweng mo lebotlolong kgotsa mo thekgwaneng e e tshotseng monontsha ga di a tshwanela go fetolwa kwa ntle ga go fiwa tetla ya go dira jalo ke Mokwadise melao e e beilweng ka nako ya ikwadiso e tshwanetse go obamelwa ikwadiso ga e a tshwanela go sutisediwa go khamphane kgotsa motho mongwe.
Dilekanyo tsa mabotlolo kgotsa dikgetse tse menontsha e tsengwang mo go tsona ga di a tshwanela go fetolwa kwa ntle ga go bona tetla mo go Mokwadise.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Kopo ya go kwadisa dijo tsa diphologolo le menontsha e tshwanetse go nna le lekwalo le le tswang go motho yo o ikwadisitseng kgotsa moemedi wa gagwe. Lekwalo le tshwanetse go nna le:
leina la kumo nomoro ya kwadiso fa e le gore kumo e ne e setse e kwadisitswe lebaka la go kwadisa kumo fa e le gore ke kopo e ntšhwa, kopo e e tlhabolotsweng kgotsa kopo ya go dirisa leina la khamphane e nngwe le fa e ka nna letshwao la yona fa mokopi a filwe tetla, go tla tlhokega lekwalo la tumelelo go tswa go motho yo o ikwadisitseng madi a kopo a a lekaneng ditšheke tse di sa romelweng mmogo le dikopo di tshwanetse go direlwa lekwalo le le tlhalosang tsebe ya go kwalela dikakanyo.
O tshwanetse go romela diforomo tsa kopo tse dintšhwa ga mmogo le diforomo tse di tlhabolotsweng tsa ikwadiso go akaretsa le tse di fetotsweng kwa kantorong ya ikwadiso di le pedi tse di tshwanang. Tlatsa diforomo ka botlalo kwa ntle ga go bua ka dikopo tse o kileng wa di dira le dinomoro tsa ditsebe kgotsa dikumo dingwe Foromo e nngwe e ka nne ya nna khopi.
Go tshwanetse go nna le motho yo o tlhophilweng go ya ka molao yo Mokwadise a tla ikgolaganyang le ena malebana le merero ya khamphane, mme motho yo ke ena yo o tla saenang diforomo tsa kopo.
Leina le nomoro ya ikwadiso ya kumo di tshwanetse go dirisiwa jaaka di tlhagelela mo setefikeiting sa ikwadiso. Fa go ka nna le phetogo ya leina, le fa e le e nnye jang, kumo ya mothale o, e tla tsewa e le kumo e e fetotsweng.
Romela diforomo tsa kopo kwa kantorong ya botsamaise. O tla bo o senya nako fa o ka romela dikopo tsa gago le baeletsi ba setegeniki.
Matshwao a a kwadilweng:
romela dikhopi di le pedi tse di tshwanang dkhopi di tshwanetse go nna ka puo ya Seesimane kgotsa ya Seaforikanse. Ga go tlhokege gore matshwao a kwalwe ka dipuo tse ka bobedi dkhopi di tshwanetse go bonagala sentle; ka mokwalo o o tlhapileng ose ke wa naya matshwao a kgalemo ga mmogo le matshwao a tlhokomelo ya dinomoro dntlha tsotlhe mo letshwaong di tshwanetse go nyalana sentle le dintlha tse di mo foromong ya kopo.
Romela kopo ya gago ga mmogo le tuelo go Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ikwadiso ya monontsha e ka tsaya lebaka la dikgwedi di le tharo go ya go di le nne.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforregistrationofanexporter.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya Boikwadiso jaaka Moromelateng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e e neelana ka tshedimosetso ka fa go ikwadisiwang jaaka moromelateng le Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho.
Foromokopo e tshwanetse go tladiwa ke mokopi e seng motho wa boraro.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tsweetswee, leba kaelo ya kopo go go thusa mo tswamaisong ya go go neela laesense.
Karolo A ya Mefuta ya Modirelwa leba ka mo Lebokosong la tshekatsheko la Moromelateng, ka fa tlase ga boikwadiso.
Mo karolong ya ditlankana tsa Moromelateng, go totobatswe:
leina la kgwebo ya gago leina la mmila wa lebenkele la phokoletso le nomoro leina la lebato le nomoro ya kago fao kgwebo e e diragadiwang teng lefelo la bodirelo le kgwebo e fitlhelwang mo go lona teropo e kgwebo e fitlhelwang mo go yona
Khoutu ya mmila wa bodirelo mo kgwebo e fitlhelwang mo go ona
Ke mang o tsayang maikarabelo a go bopa le go romela ditokomane go Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho a o tla bopa kana wa romela ditokomane kgotsa moemedi o tla thapiwa go dira se bua gore o tla romela dithoto go Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika ka fa tlase ga tumalano ya AGOA.
Karolo ya Thata ya go dira kopo e tshwanetse go tladiwa ke motho yo o dirang kopo ya boikwadiso jaaka moromelateng kgotsa moromelateng wa AGOA.
Leina la mokopi kgotsa leina la boikwadiso, sekwadisiwa mme e seng leina la kgwebo, le tshwaetse go tlhagelela mo lephateng le.
Mo naletsaneng () e etlhagelelang, tlosa sengwe le sengwe fa go tlhokegang.
Mo karolong ya kano totobatsa tse di latelang:
ditlhakaina le sefane sa motho yo o dirang kopo ya go nna le laesense maemo motho yo o dirang kopo sekao. Mokaedi, Molaodi le Mong motho yo o dirang kopo o tshwanetse go saena foromokopo letlha le kopo e tshwanetseng go saenwa ka lona lefelo le kopo e tshwanetseng go saenwa teng.
Tlatsa foromo mme o e romele mo kantorong e e gaufi ya Madirelo a Aforika Borwa ya Makgetho le Ditirelo tsa Melelwane.
Pataganya kopo le ditokomane tse di netefaditsweng tse di latelang kgotsa dikhopi tsa tsona:
setefikeiti sa boikwadiso sa kgwebo jaaka se rebotswe ke Mokwadisi wa Ditlamo kgotsa Molaodi wa Kgotlatshekelo fa e le Therasete tshweetso/Kamego kgotsa thata nngwe e ka nnang teng lefapaha la Dikgwebo le Madirelo le a letlelela fa go tlhokega fomula e e dirisiwang fa o dira kopo ka fa tlase ga dintlhana tsa phokoletso 607.04.10, 607.04.10, 607.04.10 le 607.04.10
ditlankana tsa boitshupo fa o le moagi wa Aforika Borwa kgotsa ditlankana tsa phaseporoto fa o se moagi mo go:
motho ka mong bangkanna ba Kgwebo e e Kopetsweng le Therasete - Ditokololo tsotlhe/Bangkaena/Diateresete setlamo - Bakaedi botlhe, go tsenyeletsa le Molaodi Mokaedi le Mokaedi wa Matlotlo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go nako e e beilweng ya tirelo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforregistrationofanimporter.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisa jaaka moromelateng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e neelana ka tshedimosetso ka fa go ikwadisetswang go nna moromelateng le Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Foromo ya kopo e e tshwanetseng go tladiwa ke mokopi mme e seng motho wa boraro, fa go se jalo kopo ga e na e amogelwa.
O kopiwa go dirisa kaelo ya kopo go go thusa go dira laesense .
Mo karolong ya mofuta wa modirelwa:
sekaseka lebokoso la netefatso la moromelateng ka fa tlase ga karolo ya ikwadiso.
Mo karolong ya ikwadiso dintlha tsa moromelateng di kaiwe ka tlhomamo jaana:
leina la kgwebo leina le nomoro ya mmila wa kgwebo leina le nomoro ya lebato le moago mo kgwebo e e fitlhelwang mo lona lefelo le fa go gwebelwang teng teropo fa go gwebelwang teng khoutu ya mmila wa lefelo le kgwebo e e fitlhelwang mo go lona ke mang yo nang rwalang maikarabelo a go tlhamiwa le go romela ditlankana tse di yang kwa go Madirelo a Aforika Borwa ; le kgotsa o tla tlhama le go romela ditlankana kgotsa moemedi o tla thapiwa go dira se.
Karolo ya Dithata tsa go dira kopo e tshwanetse go tlatsiwa ke motho yo o dirang kopo ya boikwadiso jaaka moromelateng.
Leina la mokopi kgotsa boikwadiso jwa thoto, e seng leina la kgwebo, le tshwanetse go tlhalosiwa fa.
fa go tlhagelelang naletsana (), ralatsa/tlosa dintlha tse di sa tlhokegeng ka fa go kgonagalang.
Mo karolong ya boitlamo, dilo tse di latelang di tlhomame ka tatelano tlhakaina le sefane sa motho yo o dirang kopo ya tetla seemo sa motho yo o kopang, sekao mokaedi, molaodi, mong motho yo o dirang kopo o tshwanetse ke saena foromo ya kopo lefelo le foromo e saenelwang mo go lona lefelo le kopo e saenetsweng mo go lona.
Tlatsa foromo ya kopo mme o e romele go Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho le Ditirelo tsa Melelwane.
Gokelela dikhopi tse di latelang, tse di gatisitsweng mme di kannwe:
kwadiso ya disetefikeiti tsa kgwebo tse di ntshitsweng ke mokwadisi wa ditlamo kgotsa mookamedi wa Kgotlatshekelokgolo mo go fitlhelwang e le therasete tshwetso kgotsa tetla kgotsa thata nngwe jaaka go tlhokega lefapha la Dikgwebo le Madirelo le amogela fa go tlhokega sekaelo fa o dira kopo ka fa tlase ga ntlhana ya phokoletso 607.04.10, 60704.10, 607.04.10 le 607.04.10
ditokomane tsa boitshupo/pasa fa o le moagi wa Aforika Borwa
Ditokomane tsa Phaseporoto fa o se moagi wa Aforika Borwa:
Mongwe
Mogwebisani mo mokgatlhong wa kgwebo kgotsa therasete - ditokololo tsotlhe, Bagwebisani kgotsa therasete
Setlamo - baokamedi botlhe, go tseneletsa le molaodi mookamedi le mookamedi wa matlotlo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
SARS tsentse mo tirisong boemo jwa tirelo jo bo tla simololang mo dinyageng di le pedi . Fa o ikwadisa kgotsa o duela, SARS e ikaelela go tsamaisa ikwadiso ya gago ka nepagalo mo malatsing a 21 a go dira.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforregistrationofarebate.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya boikwadiso jwa phokoletso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e e neelana ka tshedimosetso ya go ikwadisetsa phokoletso le Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho. Phokoletso e, ke phokotso ya lekgetho la diromelateng le le duelwang fa dithoto di romelwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Modirakopo e seng motho wa boraro o tshwanetse go tlatsa foromo e seng jalo kopo e ka se amogelwe kgotsa ya sekasekwa
Mo karolong ya mofuta wa modirelwa lebelela Mo lebokosong la phokoletso mo karolong ya boikwadiso.
Mo karolong ya kgwebo e e rileng Mofuta wa II wa Modirelwa, o tshwanetse go tlhomama:
leina la kgwebo ya gago leina la mmila wa lebenkele la phokoletso le nomoro leina la lebato le nomoro ya kago fao kgwebo ee diragadiwang teng lefelo la bodirelo le kgwebo e fitlhelwang mo go yona teropo e kgwebo e fitlhelwang mo go yona khoutu ya mmila wa bonno fa kgwebo e fitlhelwang mo go ona.
hata ya karolo ya go dira kopo e tshwanetse go tladiwa ke mokopi fa go dirwa kopo ya boikwadiso jaaka modirisi wa phokoletso.
Leina la mokopi kgotsa la boikwadiso jwa bojotlhe e seng go tlhagisa leina la kgwebo mo lephateng le.
mo go tlhagelelang naletsana () tlosa sengwe le sengwe fa go tlhokegang.
Mo karolong e e rileng ya lebenkele la phokoletso, o tshwanetse go tlhomama:
tlhaloso ya dithoto tse di tla bolokwang ka fa lebenkeleng la phokoletso.
ditlhogo/Dilwana tsa kelotefo ya dithoto tse di romelwang di tla bolokwa ka fa lebenkeleng la phokoletso.
dintlha tsa phokoletso tse di ka fa tlase ga mametlelelo ya dinomoro 3, 4, 5 le 6.
tlhaloso ya dikuno tsa dithoto tse di romelwang/dimeteriale.
Mo karolong ya kano go tshwanetse go totobatswa:
ditlhakaina le sefane sa motho yo o dirang kopo ya go nna le laesense maemo motho yo o dirang kopo, sekao: Mokaedi, Molaodi le Mong motho yo o dirang kopo o tshwanetse go saena foromokopo letlha le kopo e tshwanetseng go saenwa ka lona lefelo le kopo e tshwanetseng go saenwa kwa teng.
Modirakopo o tshwanetse go romela foromo e e tladitsweng kwa kantorong e e gaufi ya Madirelo a Aforika Borwa ya Makgaetho le Ditirelo tsa Melelwane.
Pataganya kopo le dikhopi tse di gatisitsweng tse di latelang:
setefikeiti sa boikwadiso sa kgwebo jaaka se rebotswe ke Mokwadisi wa Ditlamo kgotsa Molaodi wa Kgotlatshekelo fa e le Therasete tshweetso/Kamego kgotsa thata nngwe e e ka nnang teng lefapha la Dikgwebo le Madirelo le a letlelela fa go tlhokega fomula fa o dira kopo ka fa tlase ga dintlhana tsa phokoletso 607.04.10, 607.04.10, 607.04.10 le 607.04.10
ditlankana tsa boitshupo fa o le moagi wa Aforika Borwa kgotsa ditlankana tsa phaseporoto fa o se moagi mo go:
motho ka mong bangkanna ba Kgwebo e e Kopetsweng le Teresete - Ditokololo tsotlhe/Bangkaena/Diteresete setlamo - Bakaedi botlhe, go tsenyeletsa le Molaodi Mokaedi le Mokaedi wa Matlotlo .
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tšhatara/Leano la Tirelo la SARS le neelana ka boemo ba ditirelo jo bo diragatswang ka 2007.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplicationforrenunciationofSAcitizenship.2010-03-25.tn.txt</fn>


Kopo ya maitatolo a boagi ba Aforika Borwa

Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

MaAforika Borwa a a ikaelelang go dira kopo ya boagi ba naga e nngwe e e sa dumeleleng go nna le boagi ba dinaga tse pedi, ba tshwanetse go dira kopo ya go tlogela boagi ba Aforika Borwa. Se se raya gore o tla fedisa boagi ba Aforika Borwa ka nako ya fa kopo e rebolwa. Babotlana le bona, boagi ba bona ba Aforika Borwa bo tla fela, fa fela yo mongwe wa batsadi a nna moagi wa Aforika Borwa.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa diforomokopo BI-246, BI-529 le BI-9 go nngwe le nngwe ya dikantoro tsa Merero ya Selegae. Dira kopo go botseta ba Aforika Borwa kgotsa mmisheneng fa o le moseja wa mawatle.
Romela makwalobotshupo kwa kantorong ya Merero ya Selegae, Embasing/botseta kgotsa Boromiweng.
Go ntsha ditshwantsho tsa selekanyo sa lokwalobotshupo.

Godimo

Molao o dirisiwang



South African Citizenship Act, 1995

Godimo

Boemo jwa tirelo

Tirelo e tsaya dibeke di le 8 go ya go di le 12.

Godimo

Tlhotlhwa

Tirelo e ga e duelelwe.

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Determination of South African citizenship status, BI-529

Renunciation of South African citizenship, BI- 246

Application for an identity document, BI-9


Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationforreplacementoflostorstolenpassport.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fiwa phaseporoto e nngwe go emela e e latlhegileng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Motho yo o nang le phaseporoto mme a e timeditse kgotsa e utswitswe a ka dira kopo ya go fiwa e nngwe e ntšhwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ditlhokego tsa go fiwa gape phaseporoto e e timetseng kgotsa e e utswitsweng :
netefatsa gore o na le lekwalotshupo/pasa kgotsa setefikeiti sa matsalo fa o dira kopo tlatsa foromo ya kopo BI-73 mme o e ise ka sebele kwa Lefapheng la Merero ya Selegae. O ka isa foromo kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o le kwa nageng disele o tshwanetse go gatisa menwana e e tla tsengwang mo direkotong mo Rejisetareng ya baagi isa ditshwantsho tsa phaseporoto di le pedi.
Ditlhokego tsa go fiwa gape phaseporoto e e timetseng kgotsa e e utswitsweng ya bana:
tlatsa foromo ya kopo BI-73 mme o e ise ka sebele kwa Lefapheng la Merero ya Selegae. O ka isa foromo kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o le kwa nageng disele batsadi kgotsa batlhokomedi ba ngwana ba semolao ba tshwanetse go tlisa khopi ya ngwana ya setefikeiti sa matsalo ga mmogo le makwaloitshupo a bona isa ditshwantsho tsa phaseporoto di le pedi ga go tlhokege go gatisa menwana fa bana ba le ka fa tlase ga dingwaga di le 16.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya dibeke di le 6.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplicationforresumptionofSAcitizenship.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tsosoloso ya boagi jwa Aforika borwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Motho mongwe le mongwe yo e kileng ya bo e le moagi wa Aforika borwa ka matsalo kgotsa ka tshika, mme setse a tlogetse boagi jwa Aforika borwa kgotsa a fetoga mme go nna moditšhaba, a ka dira kopo ya go tsosolosa boagi jwa gagwe jwa Aforika borwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo BI-175 ga mmogo le BI-529 kwa ofising nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae.
Tlatsa foromo B1-9 mme o ise ditshwantsho tse pedi tsa paseporoto tsa sešeng.
Isa lekwalo le le tlhomamisang gore mokopi jaanong o agile mo Aforika borwa.
Isa khopi ya tokomane ya lekwaloitshupo.
Isa khopi ya setefikeiti tsa lenyalo .
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya dibeke di le 6 go ya go di le 8 .
Godimo
Tlhotlhwa
Tsosoloso ya boagi jwa naga: R128
Lekwaloitshupo: R16
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationforstateagriculturalland.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya mmu wa puso o o ka dirisetswang Temothuo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Motho a ka hira setsha sa temothuo mo pusong go se dirisetsa temothuo ka maikaelelo a go se reka kgotsa go se se reke go ya fela ka boemo jwa setsha . Ditumalano tsa go hira ka maikaelelo a go reka di ntšhwafadiwa morago ga dingwaga di le tharo.
Lefapha la Temothuo la Bosetšhaba le gokaganya taolo ya mmu ka tshwanelo le go aba mmu wa puso o o dirisetswang temothuo o o fitlheletsweng go tswa go Boto ya Thuso-ka-ditšhelete ya Temothuo .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa mmu wa puso o o dirisetswang temothuo o le teng go ka hiriwa, Lefapha la Temothuo le tla dira papatso mo dikitsisong/dinothising le mo mafelong a botlhokwa a a sailang batho, jaaka dikantoro tsa magiseterata le seteišene sa maphodisa ga mmogo le mo dikuranteng.
Dira kopo mo mothong yo leina la gagwe le kwadilweng mo kitsisong.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Mookamedi mogolwane: Bonno jwa Balemirui kwa Lefapheng la Temothuo la Bosetšhaba ke ena a baakanyang khiro ya dithoto tsa FALA fa e setse e rebotswe ke Letona La Lefapha la Temothuo le Merero ya Mmu.
Godimo
Tlhotlhwa
Madi a go hira a laolwa ke fomulara e e dirisiwang go lekanyetsa boleng jwa mmu.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplicationforthereissueofanID.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fiwa lekwaloitshupo gape
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lekwaloitshupo ke setlankana se se supang boikitsiso jwa motho. E neelwa baagi ba Aforika borwa kgotsa baagi ba leruri ba ba leng dingwaga di le 16 kgotsa go feta.
Lekwaloitshupo le ka fiwa gape batho ba ba letalang:
Batho ba ba latlhegetsweng, ba timeletswe, ba utsweditswe kgotsa senyegetswe ke lekwaloitshupo la bona.
Batho ba ba dirang kopo ya go fetola dintlha tsa bona.
Batho ba maemo a boagi jwa bona a fetogileng.
Basadi ba ba nyetsweng kgotsa ba ba batlang go dirisa sefane sa bona sa pele.
Batho ba ba nnang kwa dinageng disele nakwana mme e le gore ba ne ba na le lekwaloitshupo.
Batshabi ba ba nang le phemiti ya leruri ya boagi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo BI-9 kwa ofising nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae. O ka dira kopo kwa embasing kgotsa kwa ntlong ya borongwa fa o le kwa dinageng tsa matšhaba.
Isa setefikeiti sa matsalo kgotsa bukana ya boikitsiso e e abilweng pele ga Phukwi 1986.
Isa ditshwantsho tsa boitshupo di le pedi.
Gatisa menwana ya gago gore e tle e rekotiwe mo Rejisetareng ya Baagi.
Isa setefikeiti sa lenyalo fa e le gore o nyetse.
Mosadi yo o dirang kopo ya lekwaloitshupo mme a batla go dirisa sengwe sa difane tsa gagwe tsa pele o tshwanetse go tlisa bosupi jo bo mo letlang go ka dirisa sefane seo.
Motshabi yo o dirang kopo ya lekwaloitshupo o tshwanetse go mametlelela phemiti ya leruri ya boagi, phemiti e e mo nayang tetla ya go nna moagi kgotsa setefikeiti sa thebolo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya dibeke di ka nna 8.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtochangesurnamesofminors.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya go fetola difane tsa babotlana
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Motsadi a ka dira kopo ya go fetola difane tsa mmotlana fa:

ngwana a tsetswe kwa ntle ga lenyalo mme, mme a nyetswe ke motho mongwe fela yo o seng rre wa ngwana wa madi

lenyalo la rre wa ngwana le thubegile ka mokgwa wa tlhalano kgotsa loso, mme, mme a nyalwa gape
jaaka motlhologadi kgotsa motlhalwa , mme o batla go boela kwa leineng la la botsalo kgotsa sefane sa gagwe sa lenyalo le le fetileng
ngwana yo o tsetsweng ka kwa ntle ga lenyalo o kwadisitswe ka fa tlase ga sefane sa ga rre wa gagwe wa madi.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa dikopoforomo BI-193 go nngwe le nngwe ya dikantoro tsa Merero ya Selegae. Dira kopo kwa Embasi ba botseta ba Aforika Borwa kgotsa kwa Boromiweng fa o le moseja wa mawatle.
Tlhagisa tumalano ya lekwalo le le tswang go monna yo ngwana a batlang go dirisa sefane sa gagwe .
Tumalano e a tlhokega go tswa go batsading ba babedi, gape le mabaka a lekaneng a a kwadilweng a phetogo .
Tumalano e e kwadileng ke rre wa madi kwa ntle fela fa e lebeletswe ke kgotla tshekelo e e nonofileng.

Godimo

Molao o dirisiwang



Identification Act, 1997

Godimo

Boemo jwa tirelo

Dikopo di tsaya dikgwedi tse 4 go ya go 6.

Godimo

Tlhotlhwa

R58

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Change of surname of a minor, BI-193

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applicationtogetmarriedundercustomarylaw.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya nyala ka fa tlase ga molao wa lenyalo la setso
Tlhaloso
Lenyalo la setso le go tsenwang mo go lona ka fa tlase ga molao wa setso. Fa monna a nyalana le mosadi ka fa tlase ga molao wa selegae mme a ba a swetsa go nyalana gape le mosadi wa fetang a le mongwe gape, basadi ba bangwe ba tla amogelwa ka fa tlase ga molao wa setso.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Merero ya Selegae.
Dikgato tse di latelwang
Lenyalo le tshwanetse go buisanwa , le ketekwe mme le go tsenwe mo lona go ya ka molao wa setso.
Badiradikopo ba ba dulang kwa magaeng ba tshwanetse go tlhagisa lekwalo le tswang kwa kgosing
Badiradikopo ba ba dulang kwa metsesetorong ba tshwanetse go tlhagisa pego ya maikano.
Gore lenyalo le diragale, makoko a mabedi a a nyalanang le dipaki go tswa mo losikeng longwe le longwe, ba tshwanetse go nna teng.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Setefikeiti se se khutswafaditsweng se ntshiwa ka bonako
Setefikeiti se se sa khutswafatswang se tsaya dibeke di le 6 kgotsa 8
Tlhotlhwa
Setefikeiti se se khutswafaditsweng sa lenyalo: R10
Setefikeiti se se sa khutsafatswang sa lenyalo: R45
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtogivenoticeofdeath.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go dira kitsiso ya loso
Tlhaloso
Setefikeiti sa loso ke tokomane ya semmuso e e abelwang balosika la moswi fa ba mo kwadisa jaaka moswi. Fa motswantle a tlhokofalela mo Aforika borwa, rekoto ya gagwe e a faeliwa mme setefikeiti sa loso se abelwa balosika lwa gagwe. Dikopo di ka dirwa kwa ofising nngwe le nngwe ya Lefapha la Merero ya Selegae kgotsa kwa embasing ya Aforika borwa kgotsa ntlo ya borongwa fa o dira kopo o le kwa nageng esele.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Merero ya Selegae.
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo BI-132.
Kwala lekwalo le le nang le dintlha tsotlhe ka ga moswi mme o le romele kwa ofising ya Merero ya Selegae mo tikologong ya gago.
Ga go na phitlho e e tla dirwang kwa ntle ga taelo ya phitlho. Taelo ya phitlho ke setefikeiti se se nayang motho tumelelo ya phitlho le go tsaya setopo kwa lefelong le moswi a swetseng kwa go lona go ya kwa lefelong le phitlho e yang go tshwarelwa kwa go lona. Taelo ya phitlho e ka ntshiwa ke:
Modiri yo o kanisitsweng wa Merero ya Selegae,
Maloko a Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa , kgotsa
Batsamaisa diphitlho ba ba filweng dithata tsa go aba ditaelo tsa phitlho
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Setefikeiti se se khutswafaditsweng : Se ntshiwa morago ga kwadiso ya loso.
Setefikeiti se se feletseng : Se ka tsaya dibeke di le 8 go ya go di le 12 .
Tlhotlhwa
Setefikeiti se se feletseng: R45
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtohavedetailsofyouraddresschanged.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fetola dintlha tsa gago tsa aterese mo Rejisetareng ya Baagi ya Setšhaba
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Baagi ba Aforika Borwa kgotsa baagi ba ba tshwereng tetla ya boagi jwa leruri mme ba rata go fetola diaterese tsa bona tsa bonno le tsa poso mo Rejisetareng ya Baagi ya Setšhaba, ba ka dira kopo kwa Kantorong ya Merero ya Selegae. Dikopo di ka dirwa gape kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa boromiweng fa o dira kopo o le kwa moseja.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Kwala lekwalo, mme o le fekese kgotsa o le emeilele kwa kantorong ya Merero ya Selegae.
Go seng jalo, tlatsa foromo ya BI-4 mme o gokelele khopi ya pasa ya gago.
Tlhagisa pasa ya Aforika Borwa e e mo moalong ya barakhoutu kgotsa setifikeiti sa matsalo fa o dira kopo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya dibeke di le 2.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng, ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtoincreasecustomsduty.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go oketsa madi a motshelo
Tlhaloso
Madi a motshelo ke madi a o a duelang fa o dira thekontle ya dithoto kwa ntle ga Aforika borwa. Motshelo o tshwanetse go duelwa go thusa di-intaseteri tse di kopaneng tsa Aforika borwa gore di kgone go phadisana le dithoto tse di tswang kwa dinageng tsa kwa ntle. Madi a motshelo a thusa go mo tokafatsong ya ekonomi e e tsweletseng ka go tokafatsa kgaisano ya dikgwebo tsa boditshabatshaba ke go dirisa ditlamelo tsotlhe ka botlalo.
Kakanyo e e rategang ke ya go tshola madi a motshelo a le kwa tlase, le go oketsa makgetho a a tlaelegileng mo dikumong tse di rileng mo mabakeng a a kgethegileng. Koketso ya motshelo e tsewa e siame fa fela e ka thusa mo tsweletsong ya intaseteri go ya ka maitlhomo a ekonomi a bosetshaba .
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Tlatsa foromo ya kopo.
Isa diforomo tsa kopo kwa Yuniting ya Ditshekatsheko tsa Madi a Motshelo.
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Kopo e tsaya dikgwedi di le nne go ya go di le lesomepedi go konosediwa.
Tlhotlhwa
Ditshenyegelo di tla laolwa ke tsela e tirelo ya dikumo kgotsa dithoto e diragadiwang ka teng.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplicationtorectifyerroneousdetailsinyourID.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go baakanya diphoso mo paseng ya gago
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Baagi ba Aforika Borwa, ba dipasa tsa bona di nang le dintlha tse di fosagetseng, ba tshwanetse go dira kopo ya go baakanya diphoso tse, kwa kantorong ya Merero ya Selegae. Kopo e ka dirwa gape kwa Embasing Ya Aforika Borwa kgotsa Boromiweng fa o le kwa mose.
Diphoso tse di tlwaelegileng tse di bonwang mo dipaseng mme mokopi a rata go di siamisa di akaretsa tse di latelang:
maina le difane tse di fosagetseng ditshwantsho tse di fosagetseng aterese e e fosagetseng letlha la matsalo le le fosagetseng bong jo bo fosagetseng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo ya B1-9 le B1-309 kwa dikantorong tsa Merero ya Selegae.
Ntsha bopapi jwa tshedimosetso e e nepagetseng , sekao, setifikeiti sa matsalo, setifikeiti sa kolobetso, lekwalo la sekolo kgotsa lekwalo la botsetse.
Neelana ka ditshwantsho tsa pasa tse pedi fa o isa kopo ya gago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tirelo e, e ka tsaya dibeke di le 4 go ya go 6.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtoregisteracustomarymarriage.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa lenyalo la setso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lenyalo la setso le ka kwadisiwa go ya ka Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Setso wa 1998 .Go go re sepe gore o nyetswe ka ngwaga ofe. Mo mabakeng a fa molekane yo mongwe atlhokafetse, molekane yo o sa ntseng a tshela, o sa ntse a ka kwadisa lenyalo leo. Kwadiso e ka diriwa kwa kantorong nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae. Go tshwanetse ga nna le dipaki tse pedi tse di nang le bokgoni.
Netefatsa maemo a gago a lenyalo mo online.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Banna le seabe mo lenyalong mmogo le dipaki, ba tshwanetse go tlhagiso ditokomane tse di mo molaong tsa boitshupo/dipasa.
Neela netefatso ya dipuisano tsa lenyalo
Motlhankedi yo o kwadisang, o tla tlatsa diforomokopo tsa BI-1699 fa a kgotsofetse gore lenyalo la setso le teng.
Mo mabakeng a fa molekane wa monna a rata go nyla gape ka setso, o tshwanetse a ya kwa Kgotlakgolo gore a neelwe lekwalo la go laola tsamaiso ya gagwe ya dithoto tsa lenyalo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Setifikeiti sa nakwana se se neelwang ka yona nako eo.
Setifikeiti se e seng sa nakwana. Se tsaya dibeke di le 6 go ya go di le 8.
Godimo
Tlhotlhwa
Setifikeiti sa nakwana ke: R11
Setifikeiti se e seng sa nakwana ke: R55
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtoregisteranoldagehome.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa legae la batsofe
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e ke ya batho kgotsa mekgatlo e e eletsang go kwadisa legae la batsofe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo kwa kantorong e e gaufi nao ya Tlhabololo ya Loago.
Tlatsa foromo go na le motlhankedi yo o tswang kwa lefapheng.
Morago ga go romela kopo ya gago o tla newa setlankana go se tshola jaaka bosupi jwa kopo ya gago.
Fa kopo ya gago e sa e sa dumelwa, o tla itsisiwe ka go kwala gore ke ka ntlha ya eng e sa atlega.
Fa o sa dumelane le tshwetso, ikuele go Tona ya Tlhabololo ya Loago kgotsa Leloko la Khuduthamaga ka go kwala, o tlhalosa gore ke ka ntlha ya eng go ganana nayo.
Ikuele mo matsatsing a le 90 a go amogela kitsiso ka ga ditlamorago tsa kopo ya gago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya dibeke tse nne go diragatsa kopo ya gago.
Modirediloago o tla laletsa bannaleseabe ba bangwe jaaka batlhankedi ba boitekanelo le motlhankedi wa pusoselegae go tlhatlhoba lefelo leo.
Bannaleseabe ba tla rulaganya pegelo ba ikaegile ka diphitlhelelo.
Dipegelo di romelwa go kantoro ya selegae ya Tlhabololo ya Loago go atlegisiwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Tlhwatlhwa ya kwadiso e ikaegile ka go nna teng ga ditlabelo mme e farologane go ya ka diporofense.
Tlhatlhobo ya legae gore le kwadisiwe ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo tsa kopo di ka bonwa kwa kantorong e e gaufi nao ya Tlhabololo ya Loago.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtoregisterforemployeetax.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisetsa lekgetho la bathapiwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Bathapi ba tshwanetse go goga madi a go Duela Jaaka O Amogela kgotsa lekgetho la badiri go tswa mo badiring ba ba tshwanelang ka kgwedi, beke kgotsa beke tse pedi.
Tloso e laolwa ke go dirisa ditafole tse di rebotsweng ke SARS. Lekgetho la bathapiwa le tshwanetse go kgaoganngwa magareng ga SITE le PAYE.
SITE ke mofuta wa lekgetho la bathapiwa o o diragalang fela mo moputsong otlhe go fitlha go R60 0000. SITE e tlhomamisiwa kwa bofelong jwa paka ya ngwaga wa lekgetho, mme e ka emela fela karolwana ya lekgetho la mothapiwa le le tlosiwang mo ngwageng.
Sekoloto sa lekgetho sa mothapiwa morago ga go bona karolwana ya SITE gape le lekgetho la mothapiwa la moputso le le sa akerediwang mo moputsong otlhe, e emela PAYE.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo ya go ikwadisa e fitlhelwang mo dikantorong tsa SARS tsa makala a selegae.
Ditlamo le ditheo tse di kopanetsweng tse ga jaana di iseng di ikwadisetse lekgetho la badiri le SARS di tshwanetse dira jalo nako e sa ntse e le teng go kgona go duela lekgetho la badiri go tswa mo badiring ba ba tshwanetseng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go nako e e beilweng.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtoregisterpremisesasanagriculturalcentr.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa dikago jaaka setheo sa temothuo se go tsewang dijini mo diphologolong kwa go sone
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Dikago tse mo go tsonego tsewang dijini mo diphologolong, di bo di tlhatlhobiwa, di fetolwa, di pakiwa, di manegiwang maina, di bolokiwang le go rekisiwa di ka nna tsa kwadisiwa jaaka setheo fa e le gore:
didirisiwa tse di tlhokegang di teng kwa dikagong tseo ditiro tsa botegeniki mo dikagong tse di ntseng jalo, e leng tsa go tlhokomela diphologolo tse di bolokilweng mo go tsone, le go tseya dijini mo go tsone, di bo di tlhatlhobiwa, di fetolwa, di pakiwa, di manegiwang maina le go bolokwa, di laolwa ke motho yo o dirang dilo tumalanong le melao e e beilweng dikago tsa teng le tsone ditshwanetse go dumalana le melao e mengwe e e ka nnang ya tlhomiwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dikopo tse di sa tladiwang ka botlalo di tla busediwa kwa go beng ba tsone mme ga re kitla re sikara maikarabelo ape a mathata a a amanang le tsone.
Dira gore foromo e patiwe ke ditokomane tse di latelang:
dikhopi tse pedi tsa polane ya setsha sa dikago tseno le dipolane tse di feletseng tsa mabala tuelo e e kopilweng ya go dira kopo ka tšheke e e duelwang: Mokaedi-Kakaretso: Temothuo.
Tuelo ya kopo eno gape e ka nna ya duelwa mo akhaontong e e latelang ya banka:
Romela dikopo tsa gago go:
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tirelo eno ga e a beelwa nako epe e e rileng, e re ka go ka direga gore ka dinako tse dingwe go simololwe ka go amogelwa pele ga dipolane pele dikago di agiwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applicationtoreportanoccupationaldiseasetothecompe.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go begela Letlole la Pusetso ka ga bolwetse jwa mo tirong
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go ya ka Molao wa Tuelelo ya Dikgobalo le Malwetse a mo Tirong, 1993, bathapi ba tshwanetse go begela Letlole la Pusetso ka ga malwetse otlhe a a bakiwang ke tiro.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bathapi ba tshwanetse go tlatsa Foromo ya Pegelo ya Mothapi ka ga Bolwetse jwa mo Tirong mo matsatsing a le 14 morago ga gore bolwetse jo bo lemogwe.
Ba tshwanetse go romela pegelo go:
Bathapi ba tshwanetse go romela le tse di latelang:
pegelo ya ntlha ya ngaka ka ga bolwetse jwa mo tirong tleleimi ya moputso ka ntlha ya bolwetse mo tirong tlhagiso / hisetori ya tiro dipegelo tsa ngaka tsa sešweng , go fitlha bolwetse jwa modiri bo tsepama pegelo ya bofelo ya ngaka ka ga bolwetse jwa mo tirong , fa modiri a setse a tsepame pegelo ya kutlo fa fa modiri a sa tlhole a utlwa ka ntlha ya modumo mo tirong
ENT e e tsamayang le Diagnostic Audiogram fa go kgonega diteko tsa tiro ya makgwafo fa bolwetse bo le mo makgwafong dipegelo ka ga letlalo fa letlalo le amegile dipegelo tsa diteko tsa madi, dipegelo tsa mathe dipegelo tsa ekeserei, jj.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya matsatsi a le 60.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplyforImportCertificateforLiquor.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya setefikeiti sa thekontle ya bojalwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go tlhokega setefikeiti sa thekontle go dira thekontle ya dikumo tsa bojalwa go di tlisa mo Aforika borwa. Go tlo batlwa setefikeiti sa thekontle kgotsa khopi ya sona pele diphasela tsa bojalwa di gololwa kwa lefelo-bogorogelong.
Morenkantle o dira kopo ya setefikeiti sa thekontle gangwe fela mo nakong ya fa kumo e ntse e tsweletse go dirwa. Morago ga fa, o tla dirisa nomoro ya sona setefikeiti se sa thekontle go reka fa fela, motswako wa bojalwa, diteng tsa bona, saese ya lebotlolo le letshwao la kumo e le ise le fetolwe.
Setefikeiti sa thekontle ga se tlhokagale mo dikumong tsa bojalwa tse bogale ba alekhaholo bo leng kwa godimo ga peresente e le nngwe bo bo rekelwang go nwewa mme e bile bo tsentswe mo morwalong wa motho yo o gorogang mo Aforika borwa, fa dikumo tsa mothale o:
bontshi ka gotlhe jwa nno bo sa fete dilitara di le 12
mme maikaelelo e le gore motho yo o bo rekileng o ya go nwa bojalwa jo kgotsa bo ya go nowa ke balelapa la gagwe kgotsa ditsala tsa gagwe tse di sa tlo bo duelelang.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo.
Lekwalokopo lengwe le lengwe le tshwanetse go tla le sampole e e nang le bonnye 750ml ya kumo e go buiwang ka yona.
Fa e le thekontle e e setseng e phuthetswe kgotsa e tsentswe mo mabotlolong, romela sampole mo botlolong e e nang le letshwao le e tlileng go rekisiwa ka lona.
Isa sampole ya bojalwa jwa thekontle jo bo rekiwang ka bontsi bo le mo lebotlolong le le tlwaelegileng la 750 ml.
Isa sampole kwa ofising ya Lekala la Dikumo tsa Bojalwa kwa Stellenbosch.
Isa setefikeiti se se amogelesegang sa tshekatsheko se se abilweng ke motlhankedi wa laboratori go tswa kwa nageng e kumo e tswang kwa go yona. Fa se se seyo, Lekala la Dikumo tsa Bojalwa le tla dira ditshekatsheko tsa dikhemikale mo sampoleng.
Fa e le serekwantle se se phuthetsweng kgotsa se se mo botlolong, go tla sekasekiwa letshwao le le mo botlolong go netefatsa gore le kgotsofatsa ditlhokego tsa Liquor Products Act, 1989..
Fa bojalwa ba thekontle bo le bontsi go tla sekasekwa diteng tsa bona. Letshwao le tla sekasekwa fa o kopa tetla ya go rekisa setefikeiti.
Lekala le tshwanetse go amogela tuelo pele setefikeiti sa thekontle se abiwa.
Setefikeiti sa thekontle se tla abiwa fa diteng le letshwao, fa bojalwa ba thekontle bo setse bo le lebotlolong, le diteng, le fa bojalwa jwa thekontle bo le bontsi, le fa kumo e kgotsofatsa ditlhokego tsa Liquor Products Act, 1989 . Go tloga fa morwalo wa bojalwa o ka nne wa romelwa ntle.
Naya Lekala la Tshekatsheko ya Boleng Division Quality Audit kitsiso ya diura di ka nna 48 nako nngwe le nngwe pele morwalo wa bojalwa, o o setseng o abetswe setefikeiti sa thekontle ya bona, go goroga mo Aforika borwa.
Fa dikumo tsa bojalwa di goroga mo Aforika borwa, morekantle o tshwanetse go bona lekwalo go tswa go Lekala la Tshekatsheko ya boleng go tsaya bojalwa kwa lefelo-bogorogelong go bo isa kwa a ratang teng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go na nako e e beetsweng tirelo e.
Godimo
Tlhotlhwa
Tshekatsheko ya sampole ya thekontle: R310
Tuelo ya tshekatsheko go ya ka motshelo wa tshekatsheko ya bojalwa
Fa morekantle a ka naya ba Lekala la Dikumo tsa Bojalwa setefikeiti se se amogelesegang sa tshekatsheko se se ntshitsweng ke laboratori ya semmuso ya mo nageng e kumo e tswang mo go yona, morekantle a ka newa thebolo ya go se dueleDi R290.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplyforRegistrationofFarmFeedsandPetFood.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya ikwadiso ya dijo tsa diphologolo kgotsa dijo tsa diruiwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Menontsha yotlhe e e rekwang kwa mafatsheng a kwa ntle mme e tliswa mo Aforika Borwa, le e e dirwang le go rekisiwa mo Aforika borwa e tshwanetse go kwadisiwa go ya ka Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947. Mokopi o tshwanetse ya bo e le moagi wa semmuso wa Aforika Borwa, sekao Moremi Molapisi Moagi T/A Diepsloot Stud.
Dikhamphane tse di tswang moše wa mawatle ga di a letlelelwa go dira kopo ya go ikwadisa mo Aforika Borwa.
Dikhamphane tsa fa gae, baagi ba naga ya Aforika Borwa kgotsa Setheo sa semolao mo Aforika borwa ke tsona fela di letleletsweng go dira kopo ya go ikwadisetsa menontsha.
Menontsha ga e akaretse matlhaka, moroko, bojang jo bo swabileng, letseto kgotsa lethoro lengwe le lengwe e e mo matlhakeng kgotsa monontsha o molemirui a itirelang ona.
Kopa dikaelo ka ga ditlhokego tsa kakaretso ka menontsha go tswa go: Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Kopo ya go kwadisa dijo tsa diphologolo le menontsha e tshwanetse go nna le:
Lekwalo le le tswang go motho yo o ikwadisitseng kgotsa moemedi wa gagwe. Lekwalo le tshwanetse go nna le:
leina la kumo nomoro ya kwadiso fa e le gore kumo e ne e setse e kwadisitswe lebaka la go kwadisa kumo fa e le gore ke kopo e ntšhwa, kopo e e tlhabolotsweng kgotsa kopo ya go dirisa leina la khamphane e nngwe le fa e ka nna letshwao la yona fa mokopi a filwe tetla, go tla tlhokega lekwalo la tumelelo go tswa go motho yo o ikwadisitseng madi a kopo a a lekaneng ditšheke tse di sa romelweng mmogo le dikopo di tshwanetse go direlwa lekwalo le le tlhalosang. Ditšheke le di-postal order di tshwanetse go kwalelwa go Director General: Agriculture.
O tshwanetse go romela diforomo tsa kopo tse dintšhwa ga mmogo le diforomo tse di tlhabolotsweng tsa ikwadiso go akaretsa le tse di fetotsweng kwa kantorong ya ikwadiso ka ditsela tse di latelang.
Tlatsa diforomo ka botlalo kwa ntle ga go bua ka dikopo tse o kileng wa di dira le dinomoro tsa ditsebe kgotsa dikumo dingwe Foromo e nngwe e ka nne ya nna khopi.
Go tshwanetse go nna le motho yo o tlhophilweng go ya ka molao yo Mokwadise a tla ikgolaganyang le ena malebana le merero ya khamphane, mme motho yo ke ena yo o tla saenang diforomo tsa kopo.
Leina le nomoro ya ikwadiso ya kumo di tshwanetse go dirisiwa jaaka di tlhagelela mo setefikeiting sa ikwadiso. Fa go ka nna le phetogo ya leina, le fa e le e nnye jang, kumo ya mothale o, e tla tsewa e le kumo e e fetotsweng.
Romela diforomo tsa kopo kwa kantorong ya botsamaise. O tla bo o senya nako fa o ka romela dikopo tsa gago le baeletsi ba setegeniki.
Matshwao a a kwadilweng:
romela dikhopi di le pedi tse di tshwanang dikhopi di tshwanetse go nna ka puo ya Seesimane kgotsa ya Seaforikanse. Ga go tlhokege gore matshwao a kwalwe ka dipuo tse ka bobedi dikhopi di tshwanetse go bonagala sentle, ka mokwalo o o tlhapileng o se ke wa naya matshwao a kgalemo ga mmogo le matshwao a tlhokomelo ya dinomoro dintlha tsotlhe mo letshwaong di tshwanetse go nyalana sentle le dintlha tse di mo foromong ya kopo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ikwadiso ya monontsha e ka tsaya lebaka la dikgwedi di le tharo go ya go di le nne.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applyforastudypermit.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya tetla ya go ithuta
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Tetla ya go ithuta ke tokomane e e neelang batswantle ditshiamelo tsa go ithuta le setheo sa thuto se se golwane mo Aforika Borwa. Dira kopo ka boene kwa Embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa Boromiweng.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Tlatsa foromo ya BI-159.
Ntsha:

lekwalo la semmuso kgotsa bopaki jwa ikwadiso go tsawa mo setheong se se kwadisitsweng sa thuto mo Aforika Borwa
dintlha tse di amang dithulaganyo tsa manno
bopaki jo bo supang fa o na le madi a a lekaneng a dithuto, go itlhokomela le ditshenyegelo tse dingwe
neelana ka setifikeiti sa mapodisi se se phimolang melato yotlhe go tswa kwa dinageng tsotlhe tse mokopi a ntseng kwa go tsona sa nako e e fetang ngwaga. Setifikeiti se tshwanetse go neelwa mo nakong e e sa feteng dikgwedi di le lesomepedi fa o sa se tshola mo nakong eo
ntsha khopi ya tekete ya go fofa e e boelang morago kgotsa netefatso ya pusetso gae ka tsela ya peeletso e e lekanang le tlhotlhwa ya tekete ya go fofa ya go ya kwa nageng ya botsalo/tlhago kgotsa ya bodulo, fa go tlhokega
neelana ka setifikeiti sa ngaka se se supang gore mokopi o itekanetse


Bakopi ga ba a tshwanela go tsena mo Aforika Borwa pele kopo e rebolwa

Bakopi ba kopo ya bona e rebotsweng, ba neelwa visa ya go tsena makgetlho a mantsi.

Bana ba ba tlhokang tlhokomelo ba tshwanetse go neelana ka dintlha tsa MoAforika Borwa yo o tla dirang jaaka motlhokomedi wa bona. Dintlha ka ga motho yo, di tshwanetse di neelwe le lekwalo le le tiisang ntlha e, bopaki jo bo tswang kwa go batsadi ba ngwana ka bobedi jo bo netefatsang maikaelelo a ngwana a go nna, kgotsa go tswa kwa go motsadi a le mongwe yo e leng ena a le nosi yo o tlhokometseng ngwana yoo.

Godimo

Molao o dirisiwang



Immigration Act, 2002

Godimo

Boemo jwa tirelo

Dibeke di le robedi.

Godimo

Tlhotlhwa

R425

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for a study permit, BI-159

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applyforatreatypermit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phemiti ya kagisano
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Phemiti ya kagisano ke lekwalo le le nayang batswantle tetla ya go tsena mo Aforika borwa go tsaya karolo mo mananeng a Aforika borwa le naga ya bona e dumelaneng ka ona.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo ya BI - 1738 kwa embasing ya Aforika borwa ntlo ya borongwa e e leng gaufi le fa o nnang teng.
O tshwanetse go romela ditlankana tse di latelang:
Lekwalo le le tswang kwa setlamong se se maleba sa puso se se amegang mo tumalanong le le tlhomamisang mofuta wa tumalano. Lekwalo le tla tlhomamisa tumalano e lenane le tla tsamaisiwang ka yona, botsayakarolo ba mokopi mo lenaneng le go buiwang ka lona ga mmogo le mefuta ya ditirwana tse mokopi a solofelwang go di dira go ya ka tumalano.
Setefikeiti sa kgololo go tswa kwa maphodiseng a a tswang kwa dinageng tsotlhe kwa mokopi le molekane wa gagwe ba kileng ba nna kwa go tsona go tloga ba le dingwaga di le 18 ga mmogo le bana le botlhokomelwa ba mokopi ba ba leng dingwaga di ka nna 18 kgotsa go feta ba ba tla tlang le mokopi mo Aforika Borwa.
Dipegelo/Diraporoto tsa boitekanelo le tsa radioloji. Bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 12 ga mmogo le basadi ba ba imileng ga ba tlhoke go ntsha raporoto ya radioloji.
Lekwalo le le tswang kwa mothaping, a rwala maikarabelo a ditshenyegelo tsa madi a go busetsa mokopi kwa nageng ya gaabo ga mmogo le batlhokomelwa ba gagwe fa go tlhokega. Fa e le gore mokopi o dira mo lefapheng la puso mme e bile ga a kgone go tlisa lekwalo le go buiwang ka lona, naga e e mo romelang e ka nne ya romela lekwalo la mothale o mo boemong jwa gagwe.
Makwalo a a tshotseng dintlha tsa kemo ya nyalo, afidafiti ya molekane kgotsa ya motlhokomelwa e tshwanetse go tsamaya le kopo fa e le gore mokopi o tlile go tla le molekane wa gagwe kgotsa batlhokomelwa ba gagwe.
O tshwanetse wa bo o na le setefikeiti sa go tlhabelwa letshoroma le lesetlha fa o ya kwa nageng kgotsa o ikaelela go ya kwa lefelong le le nang le letshoroma le lesetlha.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go na nako e e tlhomamisitsweng.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applyforpermanentresidencepermitrefugees.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya bonno ba leruri - bakopatshireletso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e ke ya motho yo o kaiwang e le mokopatshireletso mo Aforika Borwa. Dikopo di ka dirwa kwa kantorong tsa Merero ya Selegae mo porofenseng e o nnang mo go yona. O tshwanetse go bo o na le maemo a mokopatshireletso a dingwaga di le tlhano gore o dire kopo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bona setefikeiti go tswa go Komiti e e emetseng Merero ya bokopatshireletso se se tlhalosang gore go na le kgonagalo ya go nna mokopatshireletso go ya go ile.
Romela pego ya maikano a a amanang le maina otlhe a o a dirisitseng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go paka e e tsepameng ya tirelo e.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applyforplantbreedersrights.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya ditshwanelo tsa temo ya dijalo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Ditshwanelo tsa temo ya dijalo di abelwa mefuta fela ya dijalo e e kgoeleditsweng go ya ka Plant Breeders' Rights Act, 1976 . Go buiwa ka mefuta e e ka nnang 290 ya dijalo mo lenaneng la dijalo le ka lona ditshwanelo tsa temo ya dijalo di ka abiwang.
Mokwadise wa Ditshwanelo tsa Temo ya Dijalo a ka nna a tsaya mefuta jaaka kabelo e ntshwa ya ditshwanelo tsa temo ya dijalo fa:
Sere se se gasagasang sa mefuta ya dijalo se ise se rekisiwe mo Aforika borwa mo sebakeng se se fetang ngwaga.
Mo lebakeng la pharologano ya mefuta ya ditlhare kgotsa morara, sere se se gasagasang se ise se nne teng kwa nageng nngwe, mo kgwebong kgotsa mo bathong mo nakong ya dingwaga di le thataro, kgotsa maelana le sejalo sengwe le sengwe, nako ya dingwaga tse di fetang nne.
Sere se se gasagasang se tshwanetse go nyalana le ditlhokego tsa DUS :
e tshwanetse go bonagala sentle go tswa mo mefuteng e mengwe ya losika le le lengwe e nne e e tshwanang, ke gore dijalo tsotlhe tse di jetsweng e nne tse di tshwanang di bo di nne le diponagalo tse di tshwanang e tlhomame, ke gore dimela tsa mofuta mongwe o o rileng di tshwanetse go lebega jaaka dijalo tsa motheo e tshanetse go nna le lekala le le amogelesegang.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Leba Lenane 1 ya Plant Breeders' Rights Act go netefatsa gore mofuta wa semela se se tlhokang tshireletso go dirile kgoeletso ka sona.
Fa mofuta wa sejalo o se mo lenaneng, tsenya kopo ya kgoeletso mme o kwale lekwalo le mo go lona o nayang mabaka o le lebise go: Mokwadise wa Ditshwanelo tsa Temo ya Dijalo.
Fa mofuta wa sejalo o le mo Lenaneng, dintlha tse latelang di tshwanetse go romelwa:
foromo ya kopo e e tladitsweng ka botlalo lenanepotso la Setegeniki lekwalo kopo le le beilweng ga mmogo le tuelo ya tlhatlhobo sata kgotsa sere se se gasagasang lekwalo la thebolo go tswa kwa go mong, fa e se wena o jetseng dijalo, tlhophileng kgotsa dirileng mefuta ya dijalo.
O tshwanetse go supa ka tsela e e tlhaloganyesegang mo lenanepotsong la setegeniki gore sejalo se ka tshwantshangwa le dife mo go netefatsa dipharologano.
O ka nne wa dira kopo ya tshireletso ya nakwana ya mefuta ya dijalo. Se se raya gore mofuta wa mothale o, o sireleditswe go fitlha nako ya tshekatsheko e feta. O tshwanetse go kwala lekwalo le le tlhalosang gore ga o a ikaelela go rekisa, mofuta mongwe le mongwe wa kgasakgaso o go buiwang ka ona go fitlha diteko di weditswe mme ditshwanelo tsa temo ya dijalo di abilwe. Tshireletso ya nakwana e ka atlanegisiwa mo dimeleng tse diteko tsa tsona di tsayang nako e e fetang ngwaga.
Go na le matlha a a beilweng a ka ona ditokomane le dire tse di gasagasang di ka isiwang go Mokwadise. Matlha a, bontsi jwa dire tse di gasagasang tse di tshwanetseng go romelwa ga mmogo le ko di tshwanetseng go pagololwa gona, di ka fiwa mokopi fa a di kopa.
Fa go na le lenane la mefuta e e farologaneng ya dijalo e e dirilweng go ya ka ditshwanelo tsa temo ya dijalo, o ka tsenya kopo e segongwe go boloka madi le nako.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tiro ya go sekaseka ditshwanelo tsa temo ya dijalo e ka tsaya setlha sotlhe sa selemo.
Godimo
Tlhotlhwa
Madi a kopo malebana le tetla ya dijalo tsa methalethale:R1 300 nngwe le nngwe
Tuelo ya tlhatlhobo ya tetla ya dijalo tsa methalethale ya Khathekori A : R2 200 nngwe le nngwe
Tuelo ya tlhatlhobo ya tetla ya dijalo tsa methalethale ya Khatekori B : R3 000 nngwe le nngwe
Tuelo ya tlhatlhobo ya tetla ya dijalo tsa methalethale ya Khatekori B : R2 600 nngwe le nngwe
Madi a go fiwa tlhokomelopele go ya ka karolo 8 ya Plant Breeders' Rights Act, 1976 mo kopong ya kabelo ya tshwanelo ya temo ya dijalo: R700 nngwe le nngwe
Kganetso ya kabo ya tshwanelo ya temo ya dijalo: R4 500 nngwe le nngwe
Tuelo ya ngwaga le ngwaga ya tshwanelo ya temo ya dijalo: R250 nngwe le nngwe
Kopo ya go abiwa ga laensense ya pateletso malebana le tshwanelo ya temo ya dijalo: R3 600 nngwe le nngwe
Kitsiso ya tshutiso ya tshwanelo ya temo ya dijalo: R650 nngwe le nngwe
Kopo ya go siamisa kgotsa go oketsa lekala le le rebotsweng la mefuta ya dijalo: R1 500 nngwe le nngwe
Kganetso kgatlhanong le thebolo e go ikaelelwang go e dira ya go siamisa kgotsa oketsa lekala le le reboletsweng mefuta ya dijalo: R650 nngwe le nngwe
Kganetso kgatlhanong le maikaelelo a go fedisa tshwanelo ya temo ya dijalo: R650 nngwe le nngwe
Kitsiso ya boineelo jwa boitlhophelo jwa tshwanelo ya temo ya dijalo: Ga e duelelwe
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applyfortaxdirectivedirectors.2010-03-25.tn.txt</fn>

Kopo ya go kgakololo tuelo ya Lekgetho: moputso wa mokaedi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala

Tlhaloso

Molao wa makgetho wa 1962, o neelana ka maemo a a tlhagelelang fa go dirwa kopo ya go duela lekgetho.

E nngwe ya tsona ke fa moputso wa mokaedi o o solofetsweng mo ngwageng oo, o le ka ka fa tlase ga moputso o o amogetsweng mo ngwageng o o fetileng , e bile o tlhola tuelo e fetang ya PAYE, mme seno, se ka tlhola mathata.

Fa khamphani e e ise e akanyetse moputso wa ngwaga o o latelang wa ditshekatsheko, e tshwanetse go kopa kantoro ya lekala la selegae la Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho. go itsise tlhotlhwa ya moputso e mokaedi go umakwang gore a ka bo a e amogeste.

Godimo

Dikgato tse di latelwang

Fa o dira kopo ya go duela lekgetho, netefatsa gore merero ya gago ya lekgetho e mo maemong a a siameng- SARS e ka se ntshe thebolo ya go duelwa lekgetho.

Bongwe ba dintlha tse di latelang di tshwanetse go neelwa mo foromong:

Moputso wa bofelo o o amogetsweng .
Ngwaga wa tshekatsheko mo moputsong o o neng wa amogelwa.
Palo ya dikgwedi tse go tladitsweng moputso wa bofelo tse di amogetsweng.
Moputso o o phopholetswang kgotsa o o amogetsweng mo ngwageng oo. .
Kopo e tshwanetse go nna le mabaka a kgakololo. Tshegetsa se ka ditlankana, dikanego tsa nakwana tsa madi le metsotso ya kopano e e neng e tshwerwe ke bakaedi, e e bontshang gore moputso o o duelwang bakaedi o tla nna kwa tlase ga moputso wa ngwaga o o fetileng.

Godimo

Molao o dirisiwang

Income Tax Act, 1962

Godimo

Boemo jwa tirelo

Ga go nako e e totobetseng.

Godimo

Tlhotlhwa

Ditirelo ga di duelelwe.

Godimo

Diforomo tse tladiwang



Application for a tax directive - directors remuneration, IRP3 Kopo ya kgakololo ya tuelo ya lekgetho: Moputso wa Bakaedi)

Godimo

Lefelo la bodirelo, diaterese le megala


<fn>GOV-ZA.Applyfortaxdirectivefixedamount.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tshupetso ya lekgetho - tuelo e e tlhomamisitsweng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kopo e ya tshupetso e tliswa kwa Ditirelong tsa Lekgetho tsa Aforika Borwa go kopa gore tuelo e e tlhomameng ya lekgetho e ntshiwe mo lotsenong lwa moduelalekgetho ngwaga le ngwaga.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Netefatsa gore merero ya gago ya lekgetho e mo maemong a a tshwanetseng pele o ka kopa tshupetso ya lekgetho. SARS ka se ke ya go naya tshupetso ya lekgetho fa e le gore go na le mananeo a lekgetho a a saletseng kwa morago kgotsa fa go na le dituelo tsa lekgetho tse di saletseng kwa morago.
Naya SARS tse di latelang go e thusa mo go reboleng kopo ya gago ya tshupetso ya lekgetho.
lokwalokao lwa gago le nomoro ya lekgetho ya tshupetso nomoro ya tshupetso ya bathapiwa ba gago kgotsa nomoro ya tshupetso ya batsamaise, Tulelokamogelo lenaneo le le tlhalosang ka botlalo lotseno kgotsa ditshenyegelo tsa gago. Lekala la kantoro la SARS le ka nna la kopa thebolo ya dingwe tsa ditshenyegelo pele le ka rebola kopo ya tshupetso tsela e e dirisiwang kgotsa palelo ya melato.
Fa e ka rebolwa ke SARS netefatso e tla newa mo matsatsing a se makae, fela tshupetso ya semmuso yona e ka nna go lekana dibeke di le nne.
Tsela e e bonolo ya go kopa tshupeso ya lekgetho ke ka tsela ya go kopa ka emeile . Kopo ya gago ka tsela e ya tirelo, go le gantsi e rebolwa mo diureng di le 48 fa e le gore kantoro ga e batle thebolo ya ditshenyegelo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya dibeke di le nne.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Tlatsa le go romela kopo ya gago ka inthanete. Kgotsa, ntsha le go tlatsa foromo ya , IRP 3 .
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applyfortaxdirectivefixedpercentage.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya taelo ya lekgetho - phesente e e tsepameng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Taelo e romelwa fa kopo e diriwa gore seelo se se tsepameng se ntshiwe go tswa go moputso wa moduelalekgetho. Mothapi o tshwanela ke go romela kopo e, boemomg ba mothapiwa.
Ditaelo ga di fetisediwe le fa mothapiwa a fetotse maemo a tiro. Ka jalo kopo e ntšhwa e tshwanetse go dirwa. Fa o na le bathapi ba feta bongwe, kopo e nngwe ya taelo e tshwanetse go dirwa go ya ka mothapi mongwe le mongwe.
Dikhopi tsa makwalo tsa tiro, dikonteraka tsa tirelo le ditlankana tse dingwe tse di maleba di a tlhokega go netefatsa ditumalano le boemo jwa tiro.
Phesente e e tsepameng ya taelo e tla rebolelwa ka botlakgolo jwa dikgwedi di le 12 mme di tshwanetse go ntšhafatswa morago.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Netefatsa gore merero ya gago ya lekgetho e siame fa o dira taelo ya lekgetho. SARS ga e kitla e rebola taelo ya lekgetho fa o na le manane a lekgetho kgotsa dituelo tsa lekgetho tse di saletseng kwa morago.
Foromokopo ya taelo ya lekgetho, e neelana ka tse di latelang:
tokomane boitshupo/pasa le nomoro ya taelo ya lekgetho nomoro ya taelo ya PAYE ya mothapi.
Gokelela ditokomane tse di latelang mo kopong ya gago:
khopi ya konteraka ya tirelo lekwalo la go ema nokeng fa nomoro ya tokomane ya boitshupo/pasa kgotsa nomoro ya taelo ya PAYE e se teng.
Romela kopo ya gago ya phesente ya taelo e e tsepameng ka letsogo kwa lekaleng la kantoro ya SARS, jaaka mothapiwa o tshwanela ke go gokelela sesupo sa letseno le ditshenyegelo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Fa e rebotswe ke SARS, netefatso e tla romelwa mo malatsing a a mmalwanyana. Le fa go le jalo, taelo ya semmuso ya lekgetho e ka tsaya dibeke di le nne.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applyfortaxdirectivegratitude.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya taelo ya lekgetho- dineo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kopo e, e romelwa kwa go Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho fa taelo ya go ntsha lekgetho e e malebana le madi a a duetsweng ke mothapiwa ka mokoma e batlega.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Netefatsa gore merero ya gago ya lekgetho e siame pele o dira kopo ya taelo ya lekgetho. SARS e ka se rebole ka tlwaelo taelo ya lekgetho fa o na le dituelo tsa manane a lekgetho kgotsa dituelo tse di saletseng kwa morago.
Neela tse di latelang go SARS go rebola kopo ya taelo ya lekgetho.
tokomane ya boitshupo/pasa le nomoro ya tshupetso nomoro ya tshupetso ya PAYE ya mothapi.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Fa Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho a a mogetse , netefatso e tla neelwa mo malatsing a a mmalwanyana, fela taelo ya lekgetho ya semmuso e ka tsaya dibeke di le nne.
Mokgwa o o bonolo wa go dira kopo ya taelo ya lekgetho ke go dira ka eFiling. Kopo ya taelo ya lekgetho ka tirelo e, e ka gale e dirwa mo diureng di le 48.
Godimo
Tlhotlhwa
Ga go duelwe sepe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Applytoimportgoodsintothecountry.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go romela dithoto ka mo nageng
Tlhaloso
Go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Kgwebo wa Boditšhabatshaba, Molao wa 71 wa 20002 Tona a ka nna, fa a bona go mo tshwanelo kgotsa a bona go tlhokagala mo kgatlhegelong ya setšhaba, a tsenya kitsiso mo Kaseteng, a laela gore ga go na dithoto, kwa ntle ga tsa maemo a a rileng kgota tsa mofuta o o rileng,tse:
Di tla romelwateng ka mo RSA fa fela di le ka fa tlase ga taolo ya kgotsa go ya ka maemo a a kailweng ka mo phemiting e e filweng ke ena kgotsa ka motho yo o laetsweng ke ena.
Dikopo tsa diphemiti tsa thomeloteng ya thomelo ya dithoto, tse di leng ka fa tlase ga tekanyetso ya taelo ya taolo ya thomeloteng, e tshwanetse go kopiwa ka go dirisa foromokopo e e laoletsweng.
Maikaelelo a go neela ke go netefatsa gore dithoto tse di dirisitsweng tse di romelwangteng, ga di senye intaseteri ya Melao ya Melelwane ya Yunione ya Aforika Borwa . Neelo e gape, e godisa taolo ya boitekanelo jwa tikologo le mabaka a pabalesego le tshireletsego le kobamelo e e tlhotlhwa. Gape e godisa taolo ya maikaelelo a go obamela mabaka a tikologo.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Kgwebo le Intaseteri
Dikgato tse di latelwang
Diforomokopo di tshwanetse go tladiwa mme tsa isiwa..
Isa diforomo go Bokaedi: Taolo ya Thomeloteng le Thomelontle, ITAC.
Moalo o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya malatsi a le mararo go tsweletsa kopo ya gago.
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo, bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ApplytoundertakeCommercialFishing.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tshwanelo ya go thaya ditlhapi le tetla ya go thaya ditlhapi go di rekisa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go gweba ka ditlhapi ke go dirisa tshwanelo ya go thaya ditlhapi. Sa ntlha tshwanelo e e tshwanetse go kopiwa le go rebolwa, go dirisa, go kotula ditlhapi kgotsa go nna le seabe mo tiragalong e e amanang le go thaya ditlhapi go di rekisa. E akaretsa gape le go nna le seabe mo ditiragalong tse di amanang le go thaya ditlhapi e se ka mabaka a go di ja. Go diragatsa tshwanelo ya gago ya go thaya ditlhapi, dira kopo ya tetla ya go thaya ditlhapi go gweba ka tsona e e rebolwang ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa yo o neetsweng thata eo. Ditshwanelo ka botlalo kgotsa tse di lekanyeditsweng tsa di rebolwa mo makaleng a a tlhophilweng a go thaya ditlhapi ke DEA&T go ikaegilwe ke Palogotlhe e e Letlwang ya go Thaya kgotsa Maiteko e e sekasekwang ngwaga le ngwaga ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala. Ga go ope yo o ka thayang ditlhapi ka maikaelelo a go rekisa ntle le tetla.
Sa ntlha, dira kopo ya tshwanelo ya go thaya ditlhapi go gweba ka tsona pele o ka dira kopo ya tetla ya go thaya ditlhapi go gweba ka tsona. Tetla e ntšhwafadiwa ngwaga le ngwaga mme go retelelwa ke go inyalanya le dipeelano go ka tlisa gore a beelwe thoko nakwana, go phimolwa kgotsa tshwanelo e ka phimolwa.
Mo godimo ga tetla ya go thaya ditlhapi go gweba ka tsona, o tla tlhoka le tetla ya sepalangwa go tsamaisa ditlhapi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
O ka dira kopo ya tshwanelo ya go thaya ditlhapi fela fa go na le taletso eo e e ka phasaladiwang mo Kuranteng ya Puso.
Bona foromo ya kopo go tswa go Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa lefelo la go tsaya/rebola le le beilweng ke DEA&T.
Buisa ka kelotlhoko mme o tlhaloganye le go netefatsa gore go fitlhelela ditlhoko le dipeelano tsa kopo.
Tlatsa, saena mme o romele foromo ka ditlankana tse di kannweng tse di maleba le tlhwatlhwa e e sa busiweng e e beilweng kwa lefelong le le beilweng ke lefapha kgotsa kwa kantorong e e gaufi nao ya DEA&T.
Tsamaiso ya tshekatsheko e tla simolola morago ga letlha la tswalo ya dikopo mme dipholo di tla begwa ka kgolagano ke DEA&T.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Mofuta wa tshwanelo ya go thaya ditlhapi:
Tsamaiso ya kopo e ka tsaya kgwedi e le 1 go ya go tse 3 kgotsa go feta go lebilwe palo ya dikopo le/kgotsa go ya ka setlha sa lekala la go thaya ditlhapi.
Kopo ya tetla ya go thaya ditlhapi:
Kopo e ka tsaya kgwedi e le 1 go ya go tse 3 go konosediwa kgotsa go feta go ikaegilwe ka bontsi jwa dikopo le/kgotsa setlha sa lekala la go thaya ditlhapi.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Apppermitoimportfishcommercialbasis.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tetla ya go reka ditlhapi go tswa kwa dinageng tse dingwe go gweba ka tsona
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go tlisa ditlhapi mo nageng go gweba ka tsona go kaya go nna le seabe mo ditiragalong tse di jaaka go tlisa ditlhapi tsa metsi mo nageng go gweba ka tsona. Gotlisa ditlhapi tsa metsi mono, o tshwanetse go dira kopo ya tetla ya go tlisa mono e e rebolwang ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa yo o neetsweng thata eo. Ga go ope yo o tshwanetseng go tlisa ditlhapi mono ntle le tetla. Dira kopo ya tetla e ntšhwa ya go tlisa mono fa e e leng teng e feletswe ke nako. Go retelelwa go dira jalo go tlisa go beelwa thoko nakwana kgotsa go phimolwa.
NB: Tetla ya go tlisa mono ga e akaretsa tlhapi ya metsi a a phepa e e tsamisiwang ke Lefapha la Temothuo. Dikopo tsa ditetla tsa ditlhapi tsa metsi a a phepa kgotsa a lwa go bothito di tshwanetse go dirwa kwa Lefapheng la Temothuo.
Dikganelo tse di latelang tsa go tlisiwa mono di a dira:
Tetla ya go tlisa mono e e rebolelwang abalone nngwe le nngwe, rock lobster lemefuta e e tlhagelelang mo Molao wa Ditshedi tsa Lewatle , 1998 Mametlelelo 4, 5 & 12 e tla dira ka leeto lengwe le lengwe
Ke kankarapa fela e e suleng dikgapetla ya bokete jwa 600 g kgotsa go feta nngwe le nngwe mme e sa fete ditone di le 25 e e ka tliswang mono .
Ga go kankarapa e e tshelang e e tshwanetse go tliswa mono.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bona foromo ya go romela kopo ya gago go Kantorong ya Bolaodi jwa Mawatle le Mabopo kgotsa kantoro ya lekala ya Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa o ka e ntsha mo go http://www.mcm-deat.gov.za
Buisa foromo ya kopo ka kelotlhoko mme o netefatse gore o fitlhelela ditlhoko le dipeelano tsa kopo:
Tlamela ka tshedimosetso e e latelang:
aterese ya bonno ya baromelantle ba naga e di tswang kwa go yona maina a a tlwaelegileng le a saenthifiki a mefuta eo palo ya mefuta e e tlisiwang mono.
Romela kopo ya gago le ditlankana tse di latelang:
khopi e e kannweng ya ekwaloitshupo la gago le ditlankana tsa kwadiso ya setlamo, setlamo se se kopanetsweng kgotsa terasete dikhopi tse di kannweng tsa ditetla tse di dirang tsa go tlisa mono go tswa go Lefapha la Kgwebisano le Madirelo kgotsa dikitsiso tsa tetla dikhopi tse di kannweng tsa Setifikeiti sa Tshekatsheko ya Lekgetho jaaka se dumeletswe le go rebolwa ke Tirelo ya Matlole ya Aforika Borwa .
Itsise lekala le le gaufi nao la Biro ya Maemo ya Aforika Borwa ka ga themelontle ya gago fa e le gore tlhapi e o ratang go e romela ntle ga e foreše e bile e sa siamela go jewa ke batho.
Tlatsa, saena mme o posetse foromo ya kopo ya thomelontle le ditlankana tse di tlhokegang go Kantoro ya Bolaodi jwa Mawatle le Mabopo..
Dikopo tse e seng dikhopi di tshwanetse go posiwa, e seng jalo tetla ga e ne e rebolwa.
Madi a kopo a bokana ka R225 a a tlhokega.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tiragalo ya kopo e ka tsaya matsatsi a le 7 kgotsa go feta go lebilwe tiragatso e e maleba ya kopo.
Godimo
Tlhotlhwa
Madi a kopo a bokana ka R225 a a tlhokega. Ditlhwatlhwa di sekasekwa kgotsa go tlhongwa ngwaga le ngwaga ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa bothati jo bo tlhophilweng, ka tirisano le Tona ya Matlotlo.
Dintlha tsa Banka tsa Tuelo ya Madi a Dikopo tsa Tetla ya go Tlisa mono:
Nomoro ya Akhaonto. 62123256382
Nomoro ya Referense. Ikgolaganye le Tikwatikwe Tirelo ya Badirisi mo go 0861 123 626
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Approveanimalforcollectionofsemen.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya thebolo ya poo, kolobe ya naga, pitse e tona gore di ntshiwe moroto wa senna
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Phologolo e ka rebolwa go neelana ka bosika jwa yona fa ngaka ya diphologolo e netefaditse gore phologolo ya mothale o e a amogelesega malebana le:
maemo a pholo ka kakaretso go tlhoka malwetse boleng jwa kwa godimo jwa moroto wa senna diponagalo dingwe tse di ka neelwang.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bula saete mme o tlatse diforomo tsa kopo o gatisa ka ditlhakakgolo. Diforomo di ka kopiwa go Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo.
Kopo e tshwanetse go dirwa ka leina la lefelo mo phologolo e tlileng go bewa mo go lona.
Kopo e tshwanetse go romelwa kwa sosaeteng sa barui se se maleba.
Ditokomane tse di latelang di tshwanetse go romelwa ga mmogo le lekwalokopo:
lokwalo lo lo anameng lo lo supang tshika ya ntlha le ya bobedi e e kanesitsweng ke Mokgatlho wa Studbook kgotsa Bothati jwa Ikwadiso setefikeiti sa DNA/ sa mofuta wa madi rekoto ya ditiro tsa phologolo madi a tuelo a a beilweng.
Nomoro ya Akhaonte: 011219556
Khoutu ya lekala: 000845/010845
Dikopo di tshwanetse go kanisiwa ke ngaka ya diphologolo ya poraefete mme di kanwe ke motlhankedi wa malwetse a leruo.
Romela dikopo go:
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Fa mokwadisi a gana go aba kopo, mokopi o tla itsisiwe ka lekwalo malebana le tshwetso ga mmogo le mabaka a e ganwang ka ona.
Fa e le gore mokwadisi o aba kopo e e atlegileng ya thebolo ya phologolo e e rileng jaaka go ntshiwa moroto wa senna mo go yona, go tla abiwa setefikeiti sa thebolo.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Appsetuplearnemp.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go tlhama katisothuto jaaka mothapi
Tlhaloso
Lenaanekatiso ke mokgwa mongwe wa go katisa o o bayang kgatelelo mo maitemogelong a a fitlhelwang mo tiragatsong.
Lenaanekatiso le tselenyetsa thutaphaposi ya kwa katiso ya kwa borakanelong kgotsa kwa kholetšheng le katiso ya kwa tirong.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditiro.
Bathapi ba tshwanetse go tsaya tshweetso ka manaanekatiso a ba neelang le a ba ka a tlhophang a tswa go Lephata la Bothati ba Thuto le Katiso .
Bathapi ba ka dira kopo ya go ka neelwa thuso go tswa go SETA morago fela fa ba ka saena tumalano ya lenaanekatiso. Fela go botlhokwa gore bathapi ba ikgolaganye le SETA ya bona pele ba saena tumalano ya lenaanekatiso go netefatsa gore SETA e na le tšhelete e lekaneng go tlamela. Ikgolaganye go utlwa gore kopo e dirwa jang.
Bona mongwe go kaela barutwana ka mathata a ba ka rakanang le ona mo mokgatlhong wa gago.
Bona mongwe go thusa morutwana ka karolo ya dithuto le mo go tlhopheng moneelakatiso. Moneelakatiso o tshwanetse go bo neetswe makwalotshupo a a neelana ka katiso ke SETA.
Bathapi ba tlhopha barutwana go tswa go badiri ba bona kgotsa ba ka tlhopha ba ba sa direng go tsenela lenaanekatiso. Fa ba batla batho ba ba sa direng go tsenela lenaanekatiso, ba ka ikgolaganya le lekala le gaufi la borakanelo go bona lenaane la batho ba ba nanang le kgatlhego. Bathapi ga ba tshwanela go neelana ka tiro go barutwana ba ba sa direng morago ga lenaanekatiso.
Bathapi, baneelakatiso le barutwana ba tshwanetse go saena tumalano ya lenaanekatiso.
Bathapi ba tshwanetse go saena konteraka le barutwana ba ba sa direng e e nyalanang le Melawana ya Bothati jwa Manaanekatiso. Ga go botlhokwa go saena dikonteraka le badiri ba ba setseng ba direla bathapi.
Go botlhokwa gore bathapi ba kwadise tumalano ya manaanekatiso a bona le SETA. Fa ba sa dire jalo, ba ka se kgone go dira dikopo tsa go kgaolelwa lekgetho go Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho . Ikgolaganye le SARS go bona dintlha ka botlalo gore o ka dira kopo ya phokoletso ya lekgetho jang.
Fa o setse o latetse dikgato tse di fa godimo, bathapi ba diragatsa lenaanekatiso.
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
E ka tsaya malatsi a le 30 go baakanya go tlhoma thutokatiso
Tlhotlhwa
Ga duelwe sepe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Dira kopo kwa Lefapheng la Ditiro
Mafelo a bodirelo, diaterese le megala
Mafelo a Tshedimosetso ka tsa Tiro
<fn>GOV-ZA.ArchivalRetrievalSystem.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go bona tshedimosetso go tswa go Tsamaiso ya go Busa Tshedimosetso ka go Itirisa go tswa go Diakhaefe tsa Setšhaba
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
National Automated Archival Information Retrieval System , ke tsamaiso ya go busa tshedimosetso ya diakhaefe e e logaganeng e e nang le bokgoni jwa go lemoga dire tsa akhaefe go ya ka serutwa sengwe le sengwe go sa kgathalesege gore ke sa botlhe kgotsa ga se sa botlhe, gape go sa kgathalesege gore se bonwa mo lefelong lefe kgotsa ke sa mofuta ofe.
NAAIRS e thusa badirisi ba diakhaefe go lemoga le go fitlhela dire tsa akhaefe tse di leng maleba le ditlhokego tsa bona.
NAAIRS e na le tshedimosetso fela ka ga dire tsa akhaefe, e seng ditlhangwa tsa mmatota tsa tokomane eo.
Bontsi jwa diakhaefe ke direkhoto tsa botlhe tse di leng ka fa tlase ga tlhokomelo ya mo go Bewang Diakhaefe tsa Setšhaba le mo go bewang diakhaefe tsa porofense. NAAIRS e akaretsa gape le direjisitara tsa direkhoto tsa setšhaba tse di leng ka fa tlase ga tlhokomelo ya fa go bewang diakhaefe tsa poraefete tse di ka fetang 40. Le fa phitlhelelo ya mmatota ya ditokomane e sa duelelwe, batho ba duedisetswa go gatisa dire tse di tlileng go dirisiwa, e ka tswe di le mo filiming kgotsa mo pampiring. Dikgatiso le tsona di a rekisiwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Kopa tshedimosetso kgotsa dikhopi ka go:
etela fa go bewang diakhaefe kwalela fa go bewang diakhaefe fekesa kgotsa romela emeilatsa batla mo online.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya malatsi a le supa a go dira go fitlhelela dire tsa akhaefe.
Godimo
Tlhotlhwa
Go ka tsaya malatsi a le supa a go dira go fitlhelela dire tsa akhaefe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Arrangetopayoutstandingtaxesduetosars.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go rulaganya go duela madi a a salatseng kwa morago a lekgetho a yang go SARS
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Ka tlwaelo, makgetho a duelwa ka letlha le le totobaditsweng mo kitsisong ya tshekatsheko kgotsa kitsiso efe kapa efe ya tuelo e e rebotsweng ke Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho . Fa bogolo ba madi bo sa duelwa ka letlha, o tla newa maikarabelo a go duela morokotso le dikwatlhao.
Fa go ka diragala gore o retelelwe ke go duela bogolo jwa madi a o tshwanetseng go a duela ka letlha le le totobaditsweng, o ka kopa go dira dithulaganyo tsa tuelo ya bogolo jwa madi a a diegisitsweng.
Tiegiso ya dithulaganyo tse di amang bogolo jwa madi a a setseng mo akhaotong e ka tsaya boleele jwa dikgwedi di le tharo, go ikaegilwe ka mabaka a neetsweng mo kopong.
SARS e tla sekaseka kopo ya gago mme e tseye tshweetso ka ga tuelo e e diegisitsweng. Tsweetswee, o tsiboswa gore SARS e na le ditshiamelo tsa go se amogele kopo ya gago.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Romela kopo ya thulaganyo ya tuelo e e diegisitsweng go SARS ka tsela e e:
dikopo tsa tuelo e e diegisitsweng ka thulaganyo di ka romelwa ka letsogo go lekala le legaufi la dikantoro ya SARS
dikopo tsa mo mogaleng di ka dirwa kwa marakanelong a go batla thuso dikopo ka fekese di ka romelwa kwa borakanelong jwa Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho kgotsa go lekala le le gaufi la kantoro ya SARS.
Saena tumelano ya tuelo ya tiegiso pele ga thulaganyo e ka lemogiwa mo rekotong ya gago ya lekgeto.
Fa go ka diragala gore o retelelwe ke go ikanyega maleba le tuelo ya tshalelo morago ya lekgetho jaaka e tlhalositswe mo tumalanong e e saenweng le SARS, thulaganyo ya tumalano e tla fedisiwa mme go tla simololwa go sadiwa morago ka tshwanelo tsamaiso ya go tsaya bogolo jwa madi a o tshwanetseng go a duela.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go nako e e tsepameng e e beilweng ya tirelo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go diforomo tse di tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.CJReview-TOR.2010-03-25.tn.txt</fn>
MAMETLELELO YA A
DINTLHA TSA TSHUPETSO MALEBANA LE TSHEKATSHEKO YA MOKGWA WA BOSIAMISI WA BOSENYI WA AFORIKA BORWA
1. MATSENO
Tshwetso e ne ya tsewa ka motsi wa Makgotla a Kabinete, ka Phukwi ka 2003 le 2004, go sekaseka Mokgwa wa Bosiamisi jwa Bosenyi wa Aforika Borwa. Tokomane e, e na le maitlhomo a a tshisintsweng, dintlha tsa tshupetso le merero e mengwe e e maleba e e amanang le tshekatsheko eo, e e dirilweng go tsamaelana le ditshwaelo tse di neng tsa diriwa ka motsi wa Lekgotla la Kabinete ka Phukwi ka 2004 le ditshwaelo tsa Moporesidente Thabo Mbeki, kwa kopanong ya JCPS ya Phatwe a le 12 ka 2004.

2. MATLHOMO A TSHEKATSHEKO
Maitlhomo a Tshekatsheko ya Mokgwa wa Bosiamisi jwa Bosenyi ke-
•
Go supa dikarolo tsa tokafatso mo mokgweng wa bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa tiro, mmogo le tshiamiso ya boemedi le merero ya ntšhwafatso, mo mokgweng wa bosiamisi jwa bosenyi, e e tlhokang tlhokomelo;

•
Dikatlanegiso tse di farologaneng tse di ka tlhokomelwang le go tsenngwa tirisong ke Puso go tlhagisa mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi o o nonofileng thata, o o maatla thata gape o le maleba thata;

•
Go tlhagisa motlolo o o maleba kgotsa letlhomeso le le maleba go lekanyetsa le go sala morago tiro ya mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa motlolo wa kokoanyo ya dintlha wa botlalo go semola thata ka mokgwa wa saense mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi ka botlalo; le

•
Go tlamela badiri ba dipholisi ka tshedimosetso e e tlhokegang go sekaseka tiro ya mokgwa wa ga jaanong wa bosiamisi jwa bosenyi wa Aforika Borwa ka motheo wa saense.



3. SEKOUPU LE DINTLHA TSA TSHUPETSO TSA TSHEKATSHEKO
Tshekatsheko e tshwanetse ka mokgwa o o siameng thata, o o tshwaraganeng gape e le wa botlalo, e bile e le o o bonagalang, go ela tlhoko kutlwalo, maatla, nonofo, bomaleba le tshomarelo ya mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi, go lebilwe ditekanyetsokabo tsa ga jaanong, ditsela, ditiro le melao e e laolang mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa kutlwalo ya ditsela tse di latelwang, sebopego sa thulaganyo le ditiro tsa taolo ya mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi le kgokaganyo le tirisano magareng ga baamegi le mo go bona ba mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi, gape e tshwanetse go akaretsa dintlha tse di latelang tse di totobetseng -
•
Tshekatsheko ya melao e e leng teng, ditiro le ditsela tse di dirisiwang mo dikgatong tsotlhe tsa mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi;

•
Tshekatsheko ya tekanyetsokabo e e leng teng, badiri le didirisiwa tse dingwe tse di dirisiwang mo dithulaganyong tsa bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa ditiro le maikarabelo a baamegi ba ba farologaneng le kamano magareng ga baamegi ba ba farologaneng;

•
Tshekatsheko ya ditiro tsa ga jaanong kgotsa dithulaganyo tse di amanang le kgokaganyo le tirisano go kgabaganya lephata lotlhe la bosiamisi jwa bosenyi, segolobogolo magareng ga Mafapha, go akaretsa tiriso ya thekenoloji ya tshedimosetso le mefuta e e amanang le kokoanyo ya dintlha;

•
Tshekatsheko ya ditiro tsa ga jaanong le ditsela tse di amanang le taolo ya kgetse, go karetsa tiro ya thekenoloji ya tshedimosetso le mefuta e e amanang le kokoanyo ya dintlha;

•
Tshekatsheko ya tiragatso ya ditiro le melao ya bosupi le tsela ya bosenyi, le seabe sa yona le kutlwalo ya yona mabapi le khtliso ya dikgetse tsa bosenyi;

•
Tshekatsheko ya ditiro tsa ga jaanong tse di malebana le beili le kotlhao le melao; le

•
Tshekatsheko ya go tlala ga dikgolegelo le dibakwa tsa tsona, go akaretsa kutlwalo ya ditiro tse di malebana le beili le kotlhao le melao, le bagolegwa ba ba letileng tsheko, ka ga dikgolegelo tse di tletseng,


ka maikaelelo a go -
•
Supa dithetelo le mathata mabapi le tiragatso ya ditiro tse di leng teng le ditsela mo mokgweng wa bosiamisi jwa bosenyi;

•
Supa dithetelo le mathata a a amanang le tekanyetsokabo, badiri le didirisiwa tse dingwe mo mokgweng wa bosiamisi jwa bosenyi;

•
Supa dithetelo le mathata a a amanang le kgokaganyo le tirisano mo mokgweng wa bosiamisi jwa bosenyi, segolobogolo magareng ga Mafapha, go akaretsa dintlha tse di mabapi le kokoanyo ya dintlha le dithulaganyo tsa tshedimosetso mo mokgweng wa bosiamisi jwa bosenyi;

•
Supa dithetelo le mathata a a amanang le taolo ya kgetse mo thulaganyong ya mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa merero e e malebana le kokoanyo ya dintlha le dithulaganyo tsa tshedimosetso mo mokgweng wa bosiamisi jwa bosenyi;

•
Supa dithetelo le mathata mo tiragatsong ya molao wa bosupi le tsela ya bosenyi mo thulaganyong ya mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi;

•
Supa dithetelo le mathata a a amanang le ditiro tsa beili le kotllhao mo thulaganyong ya mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi; le

•
Supa dithetelo le mathata a a amanang le bagolegwa ba ba letileng tsheko le dikgolegelo tse di tletseng mo mokgweng wa bosiamisi jwa bosenyi,

le go dira dikatlanegiso -

•
Ka ga ditshiamiso kgotsa diphetogo tse di tshwanetseng go diriwa malebana le ditiro le ditsela mabapi le phediso ya dikgetse tsa bosenyi e e nonofileng gape e somarela;

•
Ditshiamiso kgotsa diphetogo tse di tshwanetseng go diriwa malebana le tekanyetsokabo, badiri le didirisiwa tse dingwe go tokafatsa nonofo le maatla a thulaganyo ya mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi;

•
Ditshiamiso kgotsa diphetogo tse di amanang le kgokaganyo le tirisano magareng ga baamegi ba ba farologaneng go tokafatsa nonofo le maatla a mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa tlhomo ya motlolo wa kokoanyo ya dintlha wa botlalo go tllhagisa ka mokgwa wa saense mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi ka botlalo le motlolo o o maleba thata, o o tshwaraganeng, wa botlalo wa dithulaganyo tsa tshedimosetso;

•
Ka ga ditshiamiso kgotsa diphetogo tse di tshwanetseng go diriwa tse di amanang le tsamaiso ya kgetse go tokafatsa nonofo le maatla a mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi; le

•
Ka ga ditshiamiso kgotsa diphetogo tse di tshwanetseng go diriwa tse di amanang le ditiro le melao ya bosupi le tsela ya bosenyi, ditiro tsa beili le tsa kotlhao le melao, tse di emetseng bagolegwa ba ba mo tshekong le go tlala ga dikgolegelo go tokafatsa nonofo le maatla a mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi.



4. DITLHAGISIWA TSA TSHEKATSHEKO
Mo tsamaong ya tshekatsheko, ditlhagisiwa tse di latelang di tshwanetse go rebolwa:
•
Setlhopha sa Tshekatsheko se tshwanetse go gokaganya ditiro tsa Setlhopha sa Patlisiso, se akaretsa baemedi go tswa mo baameging ba ba botlhokwa le ba ba latelang ba ba botlhokwa, bona ba, ba ba botlhokwa, ba tshwanetse go akaretsa babatlisisi ba ba nang le seriti;

•
Pegelo e e kwadilweng ya tshekatsheko e e akaretsang:

o Mokgwa le ditiro;

o Diphitlhelelo le dikhutliso; le

o Dikatlanegiso;



•
Tlhagiso e e sosobanyang pegelo;

•
Wekešopo e kwa go yona dipholo tsa tshekatsheko di ka tlhagisediwang Kabinete;

•
Motlolo wa go keleka le go sekaseka maatla, nonofo, bomaleba le tshomarelo ya thulaganyo ya bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa karata ya sekoro le tsela ya tshekatsheko ya kotara le ya ngwaga ya mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi, le motlolo wa kokoanyo ya dintlha wa botlalo le motlolo wa dithulaganyo tsa tshedimosetso; e bile

•
Fa go tlhokega, khonferense e tshwanetse go tshwarwa go kopanya le go bona baamegi ba ba botlhokwa mo thulaganyong ya bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa baemedi go tswa kwa mafapheng a puso, akademia le setšhaba.



5. MOKGWA WA TSHEKATSHEKO
5.1 Dikgato
Tshekatsheko e tshwanetse go diriwa ka dikgato tse di latelang:
•
Thulaganyo le kopo ya matlole;

•
Tlhagiso ya motlolo;

•
Tshekatsheko; le

•
Pegelo.



5.2 Sebopego
Tshekatsheko e tshwanetse go dirisa dibopego tse di latelang:
•
Setlhopha sa Tshekatsheko ya Bosiamisi jwa Bosenyi (Setlhopha sa Tshekatsheko); le

•
Setlhopha sa Patlisiso sa Togamaano le Taolo sa Bosiamisi jwa Bosenyi (Setlhopha sa Patlisiso).


5.2.1 Setlhopha sa Tshekatsheko ya Bosiamisi jwa Bosenyi
Setlhopha sa Tshekatsheko se ya go bopa modi wa kaelo e e tswelelang ya sepolotiki ya Tshekatsheko.
Maitlhomo:
•
Go bona matlole a tshekatsheko;

•
Go keleka, go tlhokomela le go kaela thulaganyo ya patlisiso ya Setlhopha sa Patlisiso;

•
Go bega ka ga tswelelopele ya tshekatsheko; le

•
Go netefatsa phasalatso ya dipholo tsa bofelo go baamegi botlhe.


Tlhamego:
Moemedi a le mongwe wa nngwe le nngwe ya mafapha a a latelang le ditheo:
•
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo;

•
Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa;

•
Lefapha la Tirelo ya Kgopololo;

•
Lefapha la Tirelo ya Loago;

•
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo;

•
Bothati jwa Botšhotšhisi jwa Bosetšhaba; le

•
Lefapha la matlotlo.


Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo e tshwanetse go nna Monnasetulo wa Setlhopha sa Tshekatsheko.

5.2.2 Setlhopha sa Patlisiso sa Togamaano le Taolo sa Bosiamisi jwa Bosenyi
Setlhopha sa Tshekatsheko se ya go bopa modi wa tiro ya patlisiso e e tshwanetseng go diriwa.
Maitlhomo:
Mo tekanyetsong ya maitlhomo a a fa godimo le dintlha tsa tshupetso tsa Tshekatsheko ya Thulaganyo ya Bosiamisi jwa Bosenyi:
•
Go sekaseka matlhomeso a semolao, ditiro, ditsela, tekanyetsokabo le didirisiwa mo thulaganyong ya bosiamisi jwa bosenyi;

•
Go sekaseka ditiro, ditsela le taolo ya kgokaganyo le tirisano go kgabaganya thulaganyo ya bosiamisi jwa bosenyi;

•
Go dira patlisiso e e tlhokegang e e botlhokwa le e e latelang e e botlhokwa;

•
Go bega ka ga tshektsheko fa go kopiwa go dira jalo; le

•
Go dira dikatlanegiso malebana le nonofo, maatla, bomaleba le


tshomarelo ya thulaganyo ya bosiamisi jwa bosenyi,
go ntsha ditlhagisiwa tsotlhe tse di kailweng fa godimo.

Tlhamego:
Setlhopha se tshwanetse go akaretsa:
Moemedi go tswa go nngwe le nngwe ya mafapha a a latelang le ditheo:
•
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo;

•
Bothati jwa Botšhotšhisi jwa Bosetšhaba;

•
Moatlhodi kgotsa magiseterata yo o tshisintsweng ke Moatlhodimogolo morago ga therisano le Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo;

•
Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa;

•
Lefapha la Tirelo ya Kgopololo;

•
Dipalopalo tsa Aforika Borwa;


• Boto ya Thuso ya Semolao; le setlhoha sa babatlisisi ba ba nang le seriti, go akaretsa le ba ba tswang kwa Khomišeneng ya Tlhabololo ya Molao ya Aforika Borwa.
Mokaedikakaretso wa Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo o tshwanetse go nna Monnasetulo wa Setlhopha sa Patlisiso.
Bokwaledi bo tshwanetse go tlhamiwa go tlamela tshegetso go Ditlhopha tsa Patlisiso le tsa Tshekatsheko. Bokwaledi bo tshwanetse go tsenngwa kwa Kantorong ya Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo.
6. DITLHOKEGO TSA DIDIRISIWA TSA TSHEKATSHEKO





6.1 Dibaka
Pegelo ya bofelo e tshwanetse go romelwa Moporesidente, ngwaga o le mongwe go simolola ka letlha la tshimololo, ka dipegelo tsa nakwana, fa e kopiwa.

6.2 Tekanyetsokabo
Go solofelwa gore tekanyetsokabo ya bokana ka R10 m e ya go tlhokega, e e yang go tlamelwa ke Lefapha la Matlotlo.

<fn>GOV-ZA.Cancelvat.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fedisa kwadiso ya lekgethothekiso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kwadiso ya tuelo ya lekgethothekiso le Tirelo ya Lekgetho ya Aforika Borwa e ka fedisiwa ka fa tlase ga mabaka a a latelang:
fa boleng jwa diromelwa bo wela ka fa tlase ga tekanyo ya R300 000 ka ngwaga fa o tlogela go tswelela mo dikgwebong tsotlhe e bile o ka se tswelele go nngwe ya tse dingwe tsa dikgwebo mo dikgweding tsa morago ga letlha le le beilweng fa o dirileng kopo ya boikwadiso o solofetse go simolola kgwebo, fela o ise o simolole kgwebo eo.
Le fa o sa tlhole o ikwadisitse go duela lekgethothekiso o tla tshwanela ke go nna le maikarebelo ka fa tlase ga molao wa lekgethothekiso wa 1991, fa o sa ntse o ikwadisitse.
O tshwanetse go itsise Tirelo ya Tuelo ya Aforika Borwa ya Lekgetho mo nakong ya malatsi a le 21 go ya go tsweleletsa dikgwebo tsotlhe.
Tirelo ya Aforika Borwa ya Lekgetho e ka se fedise boikwadiso jwa bagwebi ba mo mebileng fa go na le mabaka a a utlwalang go dumelela gore o tla simolwa kgwebo efe mo dikgweding tse 12 go tloga mo letlheng la phediso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tsaya dintlha mo e-meileng mme o tlatse foromo ya kopo kgotsa o ye mo dikantorong tsa Tirelo ya Aforika Borwa ya Lekgetho fao go ikwadiswang go dira kopo.
E romele go dikantoro tsa Tirelo ya Aforika Borwa ya Lekgetho.
Tirelo ya Aforika Borwa e tla neela kitsiso ya motho yo o maleba le phediso ya boikwadiso kgotsa ya go kganelwa go fedisa boikwadiso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go nako e e tsepameng.
Godimo
Tlhotlhwa
Ga go duelwe sepe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Ccmapicketingruls.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo go CCMA go iponela molao wa go phiketa mo nakong ya boipelaetso kgotsa tswalelwa kwa ntle
Tlhaloso
Molao wa Dikamano wa Ditiro wa 1995, o amogela thata ya go phiketa. Mokgatlho o o ikwadisitseng wa badiri o ka dumelela ditokololo le batshegetsi ba tsona go phiketa ka maikaelelo a go bontsha tshupetso ya khutso.
Phikete e ka tshwarwa gongwe le gongwe fa setšhaba se kgonang go fitlha kwa teng, kwa ntle le kwa ntle ga tikologo ya lefelo la mothapi kgotsa ka tetla ya mothapi, ka fa gare ga tikologo ya mothapi.
Mokgatlho o o ikwadisetseng kgotsa mothapi a ka kopa Khomišene ya Poelano, Botsereganyi le go leka go iponela kutlwano magareng ga maphata a a leng mo kgotlhanong ka melao e e tshwanetseng go diragadiwa kwa phiketong e e amanang le boipelaetso kgotsa go tswalelelwa kwa ntle ke mothapi. Fa go se tumalano e e fitlhetsweng, CCMA e tshwanetse go tlhomamisa gore melawana ya go phiketa, a lebeletse maemo a a rileng a kwa tirong kgotsa a mangwe a tikologo ya kwa tirong a go phiketa le molao wa boitsholo o o dumesegileng.
Melawana ya go letla bathapi go phiketa mo lefelong la mothapi la tiro fa CCMA ikutlwa gore mothapi ga a lebelela mabaka ka go naba go kganela go phiketwa mo tirong.
Ga o batla tsehedimosetso enngwe gape e ya go Lefapha la Ditiro
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Mokgatlho wa badiri o o ikwadisetsng o ka tlatsa foromo LRA 4.1. go kopa CCMA go iponela tetla ya go phiketa go ya ka melawana e laolang go phiketa ka nako ya boipelaetso kgotsa go tswalelewa kwa ntle.
Khopi ya foromo e tshwanetse go neewa ke lephata le bopaki jwa gore o neelane ka foromo tse di tshwanetseng go tsenyeletswa ka go e pataganya le ditokomane tse di latelang:
Khopi ya setlankana se go ikwadisitsweng kwa posong
Khopi ya rasiti e e saenweng fa khopi ya foromo e e supang gore e neetswe ka letsogo.
Khopi ya puo e kwadilweng go tswa go motho yo o e neetsweng.
Khopi ya fakese e tlhatsilang setlankana kgotsa botlhatsi bongwe le bongwe bo bo kgotsofatsang ba neelo.
Romela foromo e e tladitsweng le bopaki jwa gore e neetswe Mokwadisi: Kantoro ya Porofense ya Khomishene ya .
Fa go amega maphata a a fetang nngwe mo kgotlhang, kgotsa fa kgotlhang e le kgatlhanong le maphata a a fetang nngwe, kwala maina a tlaleletso le dintlha mo karolong ya pampitshana mme o a pataganye le dintlha ka botlalo mo foromong.
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Se setla ikaega mo goreng go tsaya nako e kae go rerabolola kgotlang ya dingongorego.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.CertificateOfAccreditation.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go neelwa ditifikeiti tsa makwalotshupo a boemedi ba poraefete go neelana ka ditirelo tsa go fedisa kgotlang
Tlhaloso
Boemedi jwa poraefete ke boemedi jo bo ikwadiseditseng go neelana ka ditirelo tsa go fedisa kgotlang.
Khansele nngwe le nngwe kgotsa ya poraefete e ka dira kopo go mokgatlho o o neelanang ka makwalotshupo:
Go fedisa dikgotlang ka tsela ya ditherisano; le
Go tsereganya mo dikgotlang e e sa kgoneng go fela morago ga ditherisano.
Mokgatlho o o busang o ka batla tshedimosetso e e anameng go tshegetsa kopo mme ka ntlha ya seo ya batla gore mokpi a nne teng mo go nngwe kgotsa go feta ya dikopano tsa lekgotla le le busang.
Go bona tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditiro.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Dira kopo go lekgotla le le busang la Khomišene ya Poelano, Botsereganyi le Ditherisano .
Pataganya khopi ya khoutu ya moemedi ya maitsholo le go tlhalosa gore goring o batla foromo ya kopo ya makwalotshupo.
Romela kopo ya foromo ya lekgotla le le busang la CCMA.
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Ga go nako e e beilweng.
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Certificateofacceptabilityforhandlingandtransporti.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya setifikeite sa go rwala kgotsa go tshwara dijo
Tlhaloso
Motho mongwe le mongwe yo o eletsang go nna le mafelo a dijo kgotsa go rwala dijo o tshwanetse go nna le setifikeite sa tumelelo. Setifikeite se, se ntshiwa morago ga fa batlhatlhobi ba botsamaisi ba tsa selegae bo se na go tlhatlhoba mafelo kgotsa dijanaga.
Fa o batla go bona tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Boitekanelo.
Dikgato tse di latelwang
Kopa tumelelo kgotsa setifikeite sa tshwaro ya dijo kwa botsamaising jwa tsa selegae
Neela ka mafelo a a tshwanetseng go tla go dirisediwa go tshwara dijo, kgotsa sejanaga se se yang go dirisediwa go rwala dijo.
Tshwara sejanaga sa go rwala dijo ga mmogo le mafelo a go tshwara dijo phepa ka dinako tsotlhe, go netefatsa gore dijo tse di rwadiwang kgotsa tse di tshwariwang ga di kgotlelwe ke dintsi, leswe, disaitshekang kgotsa sengwe le sengwe se se kotsi mo dijong.
Sejanaga kgotsa mafelo a dijo di tshwarwang fa go ona a tla tlhatlhobiwa ke batlhatlhobi ba botsamaisi ba tsa selegae go netefatsa gore di kgona go rwala le go tshwara dijo.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Boemo jwa tirelo bo ikaegile ka batlhatlhobi ba tsa selegae
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe, fela botsamaisi jwa sa selegae bo ka nna jwa go duedisa madi a mannye.
Diforomo tse di tladiwang
Diforomo di ka bonwa kwa ntle le tuelo go tswa mo go Lefapha la Boitekanelo la Bosetšhaba.
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Certificateofacceptabilityformilkhandlingnadtransp.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya setifikeite sa tumelelo ya tshwaro ya mašwi le thwalo
Tlhaloso
Mafelo a go gamelwang mašwi mo go ona, ke mafelo a a dirisediwang kumo ya boitekanelo le tshwaro ya mašwi. Kopo ya setifikeite sa go dumelelwa go tshwara mašwi se tshwanetse go tlisiwa ka go kwadiwa. Kopo e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso e e leng fa tlase:
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Boitekanelo
Dikgato tse di latelwang
Tlisa kopo e e kwadilweng kwa botsamaising jwa selegae mo lefelong le go gamelwang teng kgotsa mo mafelo a go gamela a yang go tlhomiwa teng.
Tlisa tshedimosetso e e latelang:
Leina la gago, aterese le mogala
Tlhaloso ya kano ya mafelo a go gamelwang mo go ona
Palo ya badirammogo ba ba thapilweng; kgotsa ba ba tla thapiwang
Palogodimo ya diphologolo tse di tla gamiwang
Moakanyetso o o suapang letlhakore la leboa, ga mmogo le meago e e leng gaufi le e e mo melelwaneng le gore e dirisetswa eng
Sethalo se se kwadilweng mo sekaleng sa 1:100 sa dibebofatsi tsa mafelo a go gamelwang teng, se se nang le letlhakore la moakanyetso wa fa fatshe, le letlhakore le le bogelwang le karolo e e tsepameng mme e tsholetsegile.
Ipaakanyetse go neelana ka tshedimosetso e nngwe gape e e ka batlang ke botsamaisi jwa selegae.
Motlhatlhobi wa botsamaisi jwa selegae ke ena yo o tla dirang tlhatlhobo yotlhe ya mafelo a a dirisiwang. Motlhatlhobi o tla romela pegelo ya gagwe ga mmogo le dikatlanegiso kwa botsamaising jwa selegae.
Setifikeite sa tumelelo se tla ntshiwa fa e le gore pegelo ya motlhatlhobi e supa go kgotsofala.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Go a farologana go tloga mo kgaolong e nngwe go ya kwa go e nngwe.
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Diforomo tse di tladiwang
Foromo ya kopo ya tumelelo ya setifikeite sa go nna le lefelo la go gamela. Foromo e e ka fitlhlwa kwa Lefapheng la Boitekanelo kgotsa kwa dikantorong tsa Mmasepala.
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Certificatetoremoveimportedliquor.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya setifikeiti sa go hudusa bojalwa jwa thomeloteng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Moromediteng o tlhoka setifikeiti sa go hudusa gore a kgone go tsaya bojalwa jo bo leng ka fa mabotlolong kwa boemakepe jo bo tseneng ka bona, gore a tle a kgone go bo rekisa ka mo Aforika Borwa. Moromedintle o tlhoka setifikeiti se nako nngwe le nngwe fa a na le thoto ya bojalwa e e ntseng jalo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Pakolola thoto eo ya bojalwa kwa boemakepe jo bo tseneng ka bona fa o ntse o tlhokometswe ke motlhatlhobi wa go tswa kwa go Lefapha la Temo.
Neela motlhatlhobi setifikeiti sa go hudusa.
Tlatsa foromokopo e e kwa thoko e e maleba le mofuta mongwe le mongwe wa bojalwa e setshwari sa teng se tlhalosang modiro, setshwao , leina le bo rekisiwang ka lona kgotsa bogolo jwa lebotlolo gore a farologana jaang le mefuta e mengwe ya bojalwa ka mo thotong eo, e e gorogang.
Kopo e tshwanetse go patiwa ke :
Sampole e e kana ka dimililitara di le 750 e motlhatlhobi a tla e ntshang mo thotong eo ya bojalwa.
Ditifikeiti tsa botso jwa tlhago, dinyaga, modiro le modiri tse di ntshitsweng ke mokgatlho wa semmuso wa naga ya botso ya tlhago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go na nako e e beilweng ya tirelo e.
Godimo
Tlhotlhwa
R64 le R3,20 go ya ka bonnye jo bo kana ka heketolitara kgotsa karolo ya yona.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Changegeographicalnames.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Maina a tsa thutafatshe ke maina a dipopego tse di leng mo lefatsheng a a leng a tlhago kgotsa a reeletswe ke batho kgotsa a tlwaeditswe . Dipopego tse, di ka tswe di na le batho ba ba dulang mo go tsona kgotsa go se na batho ba ba nnang mo go tsona.
Maina a tsa thutafatshe a a welang mo taolong ya puso ya selegae a akaretsa mebila, dikago tsa mmasepala le dikwere, diphaka tsa selegae le mabitla, le meago e e leng ya poraebete.
Maina a tsa thutafatshe a a welang ka fa tlase ga puso ya setšhaba a ama ditoropo, torotswanathoko, mo go agileng batho, diposokantoro, boemaditimela, boemadifofane, boemakepe le ditselakgolo, , mmogo le dipopego tsa naga tsa tlhago jaaka dithaba, metswedi, dinoka, kgogometso, dintlha, ditlhakatlhake, dinagapula, le diphaka tsa setšhaba.
Ke mang yo o ka dirang kopo ya thebolo ya leina: Mafapha otlhe a puso, dipuso tsa porofense, bathati ba selegae, Posokantoro ya Aforika Borwa , baagi ba ditsha, kgotsa setlhopha sengwe le sengwe kgotsa motho mongwe le mongwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bona diforomokopo go tswa go Khansele ya Maina a tsa Thutafatshe ya Aforika Borwa kgotsa go tswa go khansele ya porofense ya maina a sa thutafatshe.
Tlisa diforomo di na le tshedimosetso e e latelang:
puo e leina le reilweng go tswa mo go yona tlhago le bokao jwa leina fa o itse popego ya leina le le tshisinngwang , sekao posokantoro kgotsa boemasetimela kgaolo ya Mmagiseterata mo tulo e leng mo go yona e bokgakala jo bo kanakang, mme e kwa ntlheng efe go tswa mo toropong e e fa gaufi kgotsa mmagiseterata tsenya le mmapa wa bogolo jwa A4.
Kwala leina la motho yo o tshisintseng leina le lentšhwa.
Isa foromokopo go Bathati ba Pusomorafe kgotsa Bathati ba Selegae gore ba saene kgotsa ba gatise setempe sa semmuso.
Isa foromo e e tladitsweng go Khansele ya Maina a tsa Thutafatshe ya Aforika Borwa, Lefapha la Botaki le Setso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go na le nako ya go leta ya dikgwedi di le nne.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e, ga e duelelwe
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Commercialbroadcastinglicence.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya Laesense ya Tirelo ya Kgwebo le Kgaso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Laesense ya Kgwebo ya Phaposikgaso e neelwa go tirelo ya kgaso e diragatsang go bona letseno kgotsa e le karolo ya go bona letseno. Lekgotla la Kgaso la Aforika Borwa ke lona fela le neelwang laesense ya go kgaso ya bosetšhaba mo Aforika Borwa.
Motho mongwe le mongwe yo o ikaelelang go neelana ka tirelo ya kgaso o tshwanetse go nna le Laesense ya Kgwebo ya Modumo ya Kgaso.
Motho mongwe le mongwe yo o ikaelelang go neelana ka tirelo ya kgaso o tshwanetse go ikamanya le mametlelo jaaka e tlhalosiwa ke Taletso ya go dira kopo go bona Laesense ya Kgwebo ya Kgaso e e phatlalatsang ka semolao mo kaseteng ya mmuso. Dimametlelelo ka tlwaelo di bopilwe ke karolo tse thataro, e leng:
Maemo le melawana ka kakaretso : tsamaiso e tla latelwang
Boemo ba Kgwebo: Boemo ba Semolao ba modirakopo
Go baya ka mananeo: Diteng tsa selegae sa tekatekano; Puo; Mananeo a kgasiwang
Ditlhokego le Dibatlwa tsa tirelo e e tshisinyiwang
Matlotlo
Ditlhokego tsa botegeniki.
Foromokopo le mafelo a ago tikologo a a sisintsweng a bopa karolo ya Kasete ya MMuso e rebotsweng la ntlha fa taletso e e rileng ya kopo e dirwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromokopo ka mokwalo wa tlhakakgolo.
Romela ditlankana tsa nnete le dikhopi di le 16 tsa foromokopo le tuelokopo e e sa busiweng go Lekgotla la Ditlhaeletsano le le ikemetseng la Aforika Borwa .
Dikopo tse di sa felelang di tla busediwa kwa go modirakopo mme ga go maikarabelo a ape tla a go gakanega a tla amogelwang.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go tla tsaya dikgwedi di le thataro goya go di lesome le bobedi.
Godimo
Tlhotlhwa
Tuelo e e sa busiweng ya R30 000.
Tuelo ya laesense ya R2 500 e tla neelwa.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Foromokopo e tla nna karolo ya Mmametlelelo ya Kasete ya Mmuso.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Communitysoundbroadcasting.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya laesense ya tirelo ya modumo wa kgaso ya setšhaba: paka ya dingwaga di le nne
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Laesense ya Kgaso ya Setšhaba e direlwa ditlhokego tsa kgaso ya setšhaba go fitlha go selekanyo se se feteng dingwaga di le nne. E a ntšhafatswa, ka fa tlase ga maemo a go dira kopo ya go ntšhafatsa laesense e seng morago ga dikgwedi tse thataro mme gape e seng ka fa tlase ga dikgwedi tse tharo pele letlha le le beilweng la go nna teng ga laesense le fela. E ntšhafatswa fela fa laesense e e kgotsofatsang maemo a a beilweng ke bothati jwa laesense. Laesense e abelwa ditšhaba tse di tlhomilweng go ya ka Karolwana 21 ya ditlamo, Therasete, boithaopo jwa mekgatlo kgotsa setlamo se sengwe le sengwe se se mo molaong mme se sa tshele ka go dira ka tšhelete. Maikaelelo a Laesense e ya Kgaso ya Setšhaba ya dingwaga tse nne ke go fitlhelela tse di latelang:
go tsweletsa ditshwanelo tsa go tlhaeletsana le kgololosego ya tlhagiso ya maikutlo go amogela go farologana mo intasetirng ya kgaso go laletsa setšhaba go nna le seabe ka go nna matlhagatlhaga jaaka batsweletsi, balaodi le bareetsi mo ikatisong ya kgaso go nna lentswe la setšhaba go neelana ka mananeo a a tlhagisang kgatlhego e e ikgethileng le ditlhokego tsa setšhaba, tse di akaretsang setso, puo, tumelo le ditlhokego tse di supang popego ya setšhaba.
Laesense e ya Kgaso ya Setšhaba ya dingwaga di le nne e ka fiwa mo ditlhopheng tse di latelang:
Tirelo ya kgaso ya modumo
Tirelo ya kgaso ya thelebišene.
Laesense e amogelesega mo dikgweding tse nne.
Lefapha la Ditlhaeletsano le tshegetsa dilaesense tsa dingwaga di le nne le didiriswa tsa kgaso le tsweletso, fa fela ditlhokego tsa Lefapha di ka kgotsofadiwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Diforomo tse di sa felelang di tla busiwa go mokopi mme ga go maikarabelo a tshiamololo a a tla amogelwang.
ICASA e tla rebola taletso ya kopo ya tirelo kgaso ya modumo wa setšhaba mme e neelane ka makhubu go mafelo a a leng teng a a farologaneng. Jaaka modirakopo ya laesense, o tshwanela ke go dira tse di latelang:
Tlhoma setlhopha sa tiro go tsaya maikarabelo a kopo ya tsamaiso mme se nne jaaka modirakopo boemong jwa setšhaba.
Netefatsa gore setlhopha sa tiro, se dira tse di latelang:
go tsaya mesaeno go tswa mo setšhabeng kwala leano la kgwebo bebofatsa ditlhopho tsa temokerasi tsa ditokololo tsa Boto sekaseka lefelobonno la phaposikgaso le setsha sa phetisi.
Tlatsa foromokopo ka go dirisa mokwalo wa ditlhakakgolo.
Romela foromokopo ya nnete le dikhopi tse di netefaditsweng di le 16, le tuelokopo go ICASA.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
E ka tsaya dikgwedi di le 3 go ya go di le 4.
Godimo
Tlhotlhwa
R250 ya go rebola dilaesense morago ga gore e abiwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Foromokopo e tla nna karolo ya dimametlelelo tsa kasete ya mmuso.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Companysharecapital.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa setlamo se se nang le kapitale e e abelanwang
Tlhaloso
Ka goone go kwadisa setlamo sa kapitale e e abelanwang go le thata, go tshisinngwa gore bakopi ba dirise ditirelo tsa mmueledi.
Memorantamo le Diathikele tsa setlamo di tshwanetse go kokoanngwa mme tsa nna maleba go tshwanela setlamo gape di tshwanetse go kannwa ke raditlamano wa botlhe, yo e leng ramolao wa seporofešene. Setlamo sa botlhe se ka nna sa itseela Tafole ya A mo foromokopong ka botlalo kgotsa ba ka nna ba dira gore e tshwanele fela setlamo sa bona fa fela e obamela Molao wa Ditlamo wa 1973 . Setlamo sa poraebete se ka nna sa itseela Tafole ya B mo foromokopong ka botlalo kgotsa ba ka nna ba dira gore e tshwanelo setlamo sa bona fela, fa fela e obamela Molao wa Ditlamo wa 1973 .
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa diforomo tse di latelang:
Dira Kopo ya go beeletsa leina ka go tsenya CM5 -Kopo ya go beeletsa leina . Foromo e e bonwa kwa go Lefapha la Kgwebo le Intaseteri
Mokaedi mongwe le mongwe wa setlamo o tshwanetse go tlatsa foromo ya CM47 . Foromo e e bonwa kwa go Lefapha la Kgwebo le Intaseteri
Tlatsa foromo ya CM31, foromo e e neelang motho tumelelo ya go dira jaaka moruni. Foromo e e bonwa kwa go Lefapha la Kgwebo le Intaseteri
Tlatsa foromo ya CM44 - Athikele ya botsalano jwa setlamo se se nang le kapitale e abelanwang mme se itseela thulaganyo ya 1, kgotsa foromo ya CM44A - Athikele ya botsalano jwa setlamo se se nang le kapitale e abelanwang mme se sa itseela thulaganyo ya 1. Bakedi botlhe ba tshwanetse go tlatsa foromo ya CM44C - Baseni ba Diathikele .
Neela mmueledi maatla a mmueledi semmuso, mo o tlhalosang gore o mo neela taolo ya go dira logatong la gago.
Setlamo se se kwadisanga ka kapitale, se tshwanetse gape sa neela ditokomane tse di latelang:
CM1:Setifikeiti sa kopanyo sa.
E ke tokomane e e saenwang e be e tempiwe ke Mokwadisi wa Ditlamo fa ditokomane tsotlhe tse di tlhokegang di sena go sekasekiwa le go konosetswa.
Molao e latelwang
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya go fitlha malatsi a le matlhano go kwadisa setlamo sa kapitale e e abelanwang.
Tlhotlhwa
Tefo ya R350 le R5 go ya ka kapitale e le nngwe ya 1000 e e mo molaong fa go na le boleng jwa šere ka nngwe, kgotsa R5 kapitale e le nngwe ya 1000 fa go se na boleng jwa šere.
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo, bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Confirmvehicledetails.2010-03-25.tn.txt</fn>
Netefatsa phetolo ya dintlha tsa serori
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e diretswe beng ba dirori ba dintlha tsa dirori tsa bona di fetogileng. Diphetogo tse di ka akaretsa enjene kgotsa nomorotshupo ya serori . O tshwanetse go itsise Lefapha la Dipalangwa fa diphetogo tse di ntseng jalo di diragetse.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Etela kantoro e e gaufi nao ya tsa pharakano.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
setifikeiti sa tumelelo go tswa go Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa kgotsa afitafiti setifikeiti sa kwadiso ya serori seo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e e diragadiwa ka lona letsatsi leo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ke ya mahala.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go diforomo tse di tladiwa. Kantoro ya pharakano e tla boloka diphetogo tse dišwa tsa serori mo Mafaratlhatlheng a Bosetšhaba a Tshedimosetso ya tsa Pharakano .
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Consenttoadoption.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tumelelano le go emisa tumelelano ya botsadi-ka-tsholo ke motsadi kgotsa motlhokomedi wa ngwana
Tlhaloso
Tumelelano ke tetla e e kwadilweng e e newang batsadi ba ba batlang go kopa botsadi-ka-tsholo jwa ngwana. Tumelelano e ka newa ke batsadi ba ngwana, motlhokomedi kgotsa ke ngwana ka boena. Ngwana a ka dira tumelelano ya botsadi-ka-tsholo fa e le gore o na le dingwaga di le lesome kgotsa go feta. Le fa go ntse jalo, ditshiamelo tsa molao mongwe le mongwe, motsadi yo o fileng tumelelano ya botsadi-ka-tsholo jwa ngwana wa gagwe, o na le ditshwanelo tsa go busetsa tumelelano eo morago mo malatsing a le 60 morago ga go neelana ka tumelelano. Kgotlatshekelo ya bana e ka se ka ya dira taelo nngwe le nngwe ya botsadi-ka-tsholo pele malatsi a le 60 a fela.
Mabaka a a dirang gore tumelelano ya botsadi-ka-tsholo e se ka ya batlega
Fa motsadi wa ngwana a tlhokafetse le gona go sena motlhokomedi yo o tlhophilweng wa ngwana.
Fa motsadi
A sena bokgoni go ka naya tumelelano ka ntlha ya go lwala mo monaganong, I
Fa a latlhile ngwana mme go sa itsagale gore o kwa kae;
Fa e le gore o gobatsa ngwana mo mmeleng, mo maikutlong kgotsa o a mo tlhakisa ka go robala le ena, o dumelela gore a tlhaselwe, o a mo sotla le go mo kubugela.;
O tlhodile kgotsa o thusitse mo go direng gore a ngokege mo go rataneng o go betelela kgotsa go mo ja ntsoma ka thobalano kgotsa go tlhola kgotsa go thusa gore ngwana a dire ditiro tse di sa amogelesegeng;
a gana ka tumelelano ya gagwe ka mabaka a a sa utlwagaleng;
wa ngwana yo o belegweng mo lenyalong kgotsa kwa ntle ga lenyalo a retelelwa ke go itlhaloganya jaaka rre wa ngwana kgotsa kwantle ga mabaka a palelwa ke go diragatsa boikarabelo jwa gagwe mabapi le ngwana;
e le rraagwe ngwana yo o belegweng ka kwa ntle ga lenyalo mme ngwana yo a imilwe ka thobalano ya masika a atamelaneng thata .
e le rraagwe ngwana yo o belegweng mo lenyalong kgotsa ka kwa ntle ga lenyalo a bonwe molato ka petelelo kgotsa tlhaselo ya mmaagwe ngwana; kgotsa morago ga dipatlisiso tsa kgotlatshekelo ya bana fa e se na go utlwa dipeomolato ka mmaagwe ngwana, ka gore rraagwe ngwana a kabo a beteletse kgotsa a tlhasetse mmaagwe ngwana. Mme diphitlhelelo tse, di se ke tsa dira gore motho yo a tshwarelwe molato wa petelelo le wa tlhaselo.
wa ngwana yo o belegweng mo lenyalong kgotsa ka kwa ntle ga lenyalo a reteletse ke go tsibogela kitsiso e a e filweng jaaka e bontshiwa fa tlase mo malatsing a le 14.
Kitsiso ya tumelelano ya botsadi-ka-tsholo
Fa e le gore ke motsadi a le mongwe fela yo o fileng tumelelano mme motsadi yo mongwe ena ga a bonwe gore a ka tla a naya tumelelano kgotsa ga go kgonagale gore a ka naya tumelelano, mothati/motlhankedi o tla tsaya sekatshupo se sa tumelelano mme a fe motsadi yo mongwe kitsiso mo malatsing a le 14. Kitsiso e tla itsise motsadi yo mongwe yoo gore tumelelano e setse e neilwe, mme a mo neye tšhono ya gore le ena a neye tumelelano kgotsa a busetse morago tumelelano ya gagwe; kgotsa a neelane ka mabaka gore ke ka ntlha ya eng tumelelano ya gagwe e tshwanetse go bewa mme e se ka ya ntshiwa kgotsa a dire kopo ya botsadi-ka-tsholo ya ngwana fa e le gore ke ena rraagwe ngwana wa mannete mme ngwana o belegwe mo lenyalong kgotsa ka kwa ntle ga lenyalo.
Fa e le gore mmaagwe ngwana yo o belegweng mo lenyalong kgotsa ka kwa ntle ga lenyalo o dirile tlhabololo ya tumelelano mabapi boikwadiso jwa maina, diaterese le megala mo setifikeiting sa matsalo sa ngwana, rraagwe ngwana o tla tshwanela ke go itsisiwe. Le ena o tla tshwanela ke go dira ditlhabololo/diphetogo tse di tlhokagalang mo malatsing a le 14 morago ga kitsiso.
Fa e le gore mmaagwe ngwana ga a tlhabolola dintlha tse di botlhokwa tsa boikwadiso jwa ngwana jwa matsalo mo tumelelanong, motho yo o batlang go ikitsise jaaka rraagwe ngwana o tshwanetse go dira kopo kwa kgotlatshekelong e e tshwanetseng mabapi le tlhomamiso ya taelo e e netefatsang gore ke ena rraagwe ngwana, mme ditlhokego tsa mmaagwe ngwana tsa tumelelano ga di tlhokagale.
Kitsiso go tswa go rraagwe ngwana wa tlhago yo a belegweng mo lenyalong kgotsa ka kwa ntle ga lenyalo e tla batlega fa rraagwe ngwana a dumetse ka go kwala gore ke ena rraagwe ngwana ; mme o kgonne go tsenya maina, diaterese le megala ya gagwe mo boikwadisong jwa botsalo jwa ngwana yoo mme a netefatse gore dintlha tseo di siame ka dinako tsotlhe; kgotsa mmaagwe ngwana ka nako e a neng a naya tumelelano, o dumetse ka go kwala, gore rraagwe ngwana o dumetse gore ke ena rraagwe ; le gore o bontshitse gore ke ena mang le fa a nnang teng go a itsiwe; kgotsa modirediloago o rometse pegelo e e netefatsang gore rraagwe ngwana ke mang le gore o kwa kae go mothati/motlhankedi yo o tla tsayang bosupi jwa tumelelano ya mmaagwe ngwana, kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bana kwa kopo ya botsadi-ka-tsholo e dirilweng teng. Pegelo e, e tshwanetse go romelwa mo malatsing a le 60 morago ga gore mmaagwe ngwana a neye tumelelano , kgotsa mo nakong nngwe le nngwe pele ga fa taelo ya botsadi-ka-tsholo e newa ke kgotlatshekelo ya bana.
Motsadi yo o neileng tumelelano ya gagwe mme a batla go senya tumelelano ya batsadi ba bangwe, o tshwanetse go itsise mothati/motlhankedi fa a netefatsa tumelelano ya gagwe.
Fa o batla go bona tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotlhomo
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Go naya tumelelo
Fa e le gore o motsadi wa ngwana kgotsa motlhokomedi wa ngwana, o tshwanetse go tlatsa Foromo ya 12, Tumelelano ka motsadi kgotsa motlhokomedi wa ngwana go netefatsa botsadi-ka-tsholo ba ngwana , mme fa e le gore o ngwana, tlatsa Foromo ya 13, Tumelelano ya ngwana ya botsadi-ka-tsholo.
Tumelelano e tshwanetse go neiwa ka go kwadiwa . Fa e le gore tumelelano e neiwa mo Aforika Borwa, motho kgotsa batho ba ba nayang tumelelano eo ba tshwanetse go saena fa pele ga mothati/motlhankedi wa katlaatlelo ya bana, yo o tla netefatsang tumelelano eo.
Tumelelano e e newang kwa ntle ga Aforika Borwa, e tshwanetse go saenwa fa pele ga motlhankedi yo o tla netefatsang mo ditirelong tsa bodipolomate mo Aforika Borwa kgotsa borongwa jwa kwa moseja jo bo dirisanang le naga e nngwe, kgotsa moatlhodi, mmagiseterata, bosiamisi jwa kagiso kgotsa motlhankedi wa botlhe wa naga e e amegang.
Le fa e le gore tumelelano e tshwanetse go nna le maina a batsadi ba ba batlang go dira kopo ya botsadi-ka-tsholo, kgotlatshekelo ya bana e ka dumela tumelelano e e diriwang ke batsadi ba ngwana kgotsa motlhokomedi wa ngwana e e se nang maina kgotsa diaterese le megala ya batsadi ba ba batlang go kopa botsadi-ka-tsholo fa e le gore go kgotsofetswe gore dikgatlhego tsa ngwana di tsewa tsia.
Go busetsa morago tumelelano
Tumelelano e tshwanetse go busediwa kwa morago ka lekwalo: Fa e le gore o motsadi kgotsa motlhokomedi wa ngwana, tlatsa foromo ya 12A, Pusetso morago ya tumelelano ka ga botsadi-ka-tsholo ka motsadi kgotsa motlhokomedi wa ngwana, fa pele ga mothati/motlhankedi mongwe le mongwe ka nako nngwe le nngwe mo malatsing a le 60 morago ga go fa tumelelano eo.
Fa e le gore o ngwana, tlatsa foromo ya 13A fa pele ga mothati/motlhankedi mongwe le mongwe pele ga taelo ya botsadi-ka-tsholo e diriwa ke kgotlatshekelo ya bana
Fa e le gore tumelelano e buseditswe morago mo kgaolong e go sa diriwang tumelelano mo go yona kgotsa mo kopo ya botsadi-ka-tsholo e sa yo tshwarelwang teng, mothati o tshwanetse go dira se ka bonako:
Go itsise kgotlatshekelo e e tshwanetseng ga mmogo le modirediloago yo o nepagetseng yo o nang le makwalotshupo, fa e le gore go a itsege gore ke mo kgotlatshekelo efe mo kopo ya botsadi-ka-tsholo e tshwanetseng go rerelwa teng; kgotsa go
Itsise mothati/motlhankedi yo o netefatsang tumelelano fa e le gore go a itsege gore ke kgotlatshekelo efe fa kopo ya botsadi-ka-tsholo e yang go rerelwa teng.
Mothati/motlhankedi o tshwanetse go bona kgotlatshekelo ka bonako fa kopo ya botsadi-ka-tsholo e yang go rerelwa teng mme a itsise kgotlatshekelo le modirediloago yo o nepagetseng, yo o nayang makwalotshupo ka ga pusetso morago .
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Nako ya go sekaseka kopo ya botsadi-ka-tsholo e ikaegile ka gore molato o thatafetse go le kana kang.
Pele ga fa mothati/motlhankedi a ka netefatsa tumelelano, o tshwanetse go lemosa motho yo o nayang tumelelano ka ga ditlamorago tsa semolao tsa botsadi-ka-tsholo;
gore, mo lebakeng la tumelelano ka motsadi, motsadi yo o amegang a ka nna a busetsa morago Foromo ya 12A fa pele ga mothati/motlhankedi mongwe le mongwe ka nako nngwe le nngwe mo malatsing a le 60 morago ga go nnaya tumelelano eo.
Gore mo lebakeng la tumelelano ya ngwana, ngwana yo o amegang a ka nna a busetsa morago tumelelano ka go kwala mo Foromong ya 13A fa pele ga mothati/motlhankedi mongwe le mongwe ka nako nngwe le nngwe pele taelo ya botsadi-ka-tsholo e diriwa kwa kgotlatshekelo ya bana; le
Gore motho yo o amegang a seka a nna teng fa kopo ya botsadi-ka-tsholo e sekasekiwa kwa ntle ga fa fela kgotlatshekelo, go ya ka mokgwa wa yone, e ka naya motho yoo tumelelo ya go nna teng, ka gonne go akanngwa gore go nna teng ga gagwe go ka tlhola kgatlhego mo ngwaneng,
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Mafelo a bodirelo, diaterese le megala
Lenaneo la dikgotlatshekelo tsa mmagiseterata
<fn>GOV-ZA.Consularandagencyservicesinsouthafricaandabroad.2010-03-25.tn.txt</fn>
Loso lwa baagi ba Aforika Borwa ba ba kwa dinageng tse dingwe
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Botsamaisi jo bo kwa Godimo jwa Ditirelo tsa Boditšhaba kwa Lefapheng la Merero ya Boditšhaba ga mmogo le Dikarolo tsa Boditšhaba tsa Kemedi ya Aforika Borwa kwa ntle ga naga di tlamela ditirelo go baagi ba Aforika Borwa ba ba dirang, nnang le go etela kwa dinageng tsa kwa ntle.
Ke ditirelo dife tse baagi ba Aforika Borwa ba ka di solofelang go tswa mo batlhankeding ba tsa Boditšhaba?
Ditirelo tsa tshedimosetso:
Thuso mo go rulaganyeng phalodiso ya baagi ba Aforika Borwa ba ba leng kwa dinageng disele ka nako ya dikhuduego tsa sepolotiki, matlhotlhapelo a a tlhago kgotsa a a bakilweng ke motho.
Tlhaeletsano le ba lelapa le/kgotsa ditsala mo Aforika Borwa boemong jwa baagi ba Aforika Borwa ba ba kwa dinageng disele ka nako ya maemo a tshoganyetso.
Tlamelo ka thuso e e seng ya matlole go busediwa gae le tlamelo ya tsa melemo kgotsa seporofešenale.
Kgokagano le bothati jwa selegae go batla le go fitlhelela baagi ba Aforika Borwa kwa dinageng disele, ntle le baagi ba ba batliwang ke ba ba tlhatlhetseng dikgetse mo tsamaisong ya bosiamisi.
Thuso go malapa ka go tsereganya mo phetisetsong ya matlole maloko a malapa a a mo tlalelong.
Tlamelo ka ditirelo tsa tshegetso le kgakololo mo dikgetseng tsa go dirwa batshwarakananyo kgotsa go gapiwa ka dikgoka.
Mofuta wa tiragalo le pabalesego ya batlhankedi di ka tlhotlheletsa bokgoni jwa rona jwa go tsiboga.
Go tshwarwa:
Golagana le malapa a batho ba ba tshwerweng kwa dinageng disele fa ba kopiwa ke motho yo o tshwerweng.
Tsamaisa phetisetso ya madi go batshwarwa ba ba kwa ntle ga naga, ka go ikobela melao le melawana ya naga e e tshwereng motho yoo ga mmogo le melao ya Banka ya Risefe ya Aforika Borwa tebang le phetisetso ya matlole kwa dinageng disele.
Tsamaisa thomelo ya makwalo le melemo go baagi ba Aforika Borwa ba ba tshwerweng kwa dinageng disele. Se se diragala fela go ya ka ditlamelo le ditlhwatlhwa tse di beilweng tsa Lefapha la Merero ya Boditšhaba le go nyalana le melao le melawana ya naga e e tshwereng motho. Ditlhwatlhwa di ka fetolwa gangwe le gape.
Ditirelo tsa semolao le bokwaledi:
Tsamaisa go rebolwa ga ditlankana tsa semolao go molatofadiwa yo o kwa dinageng disele ka go latela ditsela tsa bosiamisi.
Tsamaisa kopo ya go neelwa ga motshwarwa, makwalo a go kopa tshedimosetso, go romela disamone o le kgakala le bopaki ka ga khomišene go dirisiwa ditsela tsa bosiamisi.
Kgomaretsa diapositile le ditifikeiti tsa netefatso mo ditlankaneng tsa botlhe tsa semmuso.
Tlamela ka thuso e e seng ya matlole go batswasetlhabelo ba bosenyi.
Tlamela ka kgakololo, maele le tshegetso go motsadi kgotsa motlhokomedi wa motshwarwa, ka kamano le Kantoro ya Mmueledi wa Malapa mo dikgetseng tsa go thopiwa ga bana ba Aforika Borwa ba isiwa kwa dinageng disele. Fa go na le bopaki jwa gore boitekanelo le pabalesego ya ngwana di mo kotsing, kgetse e e tsewa e le ya tshoganyetso.
Tlamela ka lenaneo la babueledi.
Ditirelo tse dingwe:
Thusa ka go busetsa dipaseporoto tse di timetseng, utswitsweng, senyegileng kgotsa tse di feletsweng ke nako kwa dinageng disele .
Tlamela ka kadimo ya tshoganyetso .
Itsise ba losoka ka loso, bolwetse jo bo kotsi kgotsa kgobalo ya baagi ba Aforika Borwa. Thuso e e seng ya matlole le kgakololo ka ga setopo sa Maaforika Borwa a a tlhokafaletseng kwa dinageng disele le yona e tla rebolwa.
Kopa bothati jwa selegae go batlisisa dintsho le bosenyo jo bo belaetsang kgatlhanong le baagi ba Aforika Borwa.
Tlamela ka kgakololo le maele ka ga go ikgodisetsa bana ka thuso ya Lefapha la Tlhabololo ya Loago.
Tlamela ka thuso le kgakololo go kemedi ya dinaga disele ka ga baai ba dinaga tsa bona mo Aforika Borwa.
Dira ka dikopo tsa tshedimosetso kgotsa go leka go romela mmotsi kwa lefelong le le maleba.
Ke ditirelo dife tse batlhankedi ba ditirelo tsa Boditšhaba ba sa direng ka yona?
go thusa go golola go tswa kgolegelong tsenelela mo tsamaisong ya dikgotlatshekelo kwa dinageng disele neela kgakololo ya semolao tsenelela mo kgotsa go simolola tsamaiso ya kgotlatshekelo kopa bothati jwa selegae go tshola Maaforika Borwa ka mokgwa o o kwa godimo batlisisa bosenyi kgotsa dintsho go bona rekoto ya bosenyi boemong jwa gago tuelelo ya go fisiwa ga baswi, diphitlho go busediwa ga masaledi a moswi mo Aforika Borwa tsaya ngwana yo o thopilweng tsenya tirisong tumelano ya Aforika Borwa ka ga botlhokomedi kgotsa go patelatsa naga go tsaya tshwetse ka kgetse ya botlhokomedi tuelelo ya disuga tsa hotele, semolao, melemo le tse dingwe tuelelo ya ditshenyegelo tsa maeto go dira tiro e e dirwang ke batlhankedi ba tsa maeto, ditirelo tsa phofo, dibanka, jwalojwalo go bona marobalo, tiro kgotsa ditetla tsa tiro boemong jwa gago go boloka dithoto tsa gago kgotsa go batla dilo tse di timetseng amogela diimeili tsa gago rebola diphenšene le dipoelo tsa tshireletso ya loago thusa baagi ba dinaga tse pedi mo nageng ka naga e nngwe ya bona.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le Kemedi ya Aforika Borwa e e gaufi kgotsa Botsamaisi jo bo kwa Godimo jwa Ditirelo tsa Boditšhaba kwa Lefapheng la Merero ya Boditšhaba. Go ya ka tirelo e e tlhokegang, tsela e e amogelegang ya boikitsiso e ka kopiwa. Fa o etsaetsega, botsa pele ka mogala.
Ditirelo tsa Boditšhaba di dira diura tse 24 ka letsatsi, matsatsi a le supa ka beke. Mafelo a beke le morago ga diura tsa tiro, thuso e rebolwa ka tirisano le Phaposi ya Ditiro ya Lefapha kwa Pretoria.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
<fn>GOV-ZA.Convertaclosecorporation.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fetolela Kgwebo e e kopetsweng go nna khamphane
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kgwebo e e kopetsweng e ka godisiwa le go katoloswa, batshola disere ba tlhokagala go tlotlomatsa CC le go tsenya madi a mantsi.
Kgotsa CC e ka bo e gaisana le dikhamphane tse dikgolo mme e batla go fetoga go nna khamphane gore ditiro tsa yona atologe sentle le kgwebo e nne e e itsheditseng e bile e na le bokgoni.
Godimo
Dikgato tse di latelwang fa e le gore leina la CC le tlile go fetolwa, foromo ya CM5 e tshwanetse go tladiwa
Fa go na le diphetogo tse di tlo dirwang, jaaka leloko le le tlileng go leboga tiro, letlha la ngwaga wa ditshelete le fetolwa kgotsa ramatlotlo o montshwa a tlhophiwa, o tshwanetse go is diforomo CK2 ga mmogo le CK2A pele CC e fetolwa le morago ga gore e fetolwe. Diforomo tsa Kgwebo e e kopetsweng di ka tladiwa mo laeneng .
Motlhankedi wa matlotlo le moruni wa kgwebo e e kopetsweng ga e a tshwanela go nna motho a le mongwe.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Fa go se na ditokomane dingwe tse di rometsweng kwa thoko go tswa mo ditokomaneng tsa khamphane, go tla tsaya malatsi a le mabedi go ya go a le matlhano go fetola Kgwebo e e kopetsweng go nna khamphane. Fa e le gore diforomo tsa CK di tsentshitswe kwa thoko, go tla tsaya dibeke tse di mmalwa go konosetsa kopo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tuelo ya memorantamo le athikele ke R350
Tuelo ya go peeletso ya leina ke R50
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Convertacompany.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fetola khamphane go nna kgwebo e e kopetsweng
Tlhaloso
Tsamaiso le taolo ya ditlhokego tsa kgwebo e e kopetsweng ga di matswakabele jaaka tsa khamphane. Ka moo, bakhuduthamaga ba khamphane ba ka swetsa go fetola khamphane e e kwadisitsweng go nna CC.
Fa e le gore fa khamphane e fetolwa go nna CC le leina la yona le tlile go fetolwa, Khopi ya foromo ya CK7 e tshwanetse go isiwa ga mmogo le lekwalokopo la go fetola khamphane.
Dikgato tse di latelwang
Sitlholola foromo ya kopo, CK7 go dira peeletso ya leina la CC fa e le gore leina le tlile go fetoga.
Romela lekwalo le le supang ramatlotlo o montshwa
Romela lekwalo go tswa go moruni wa khamphane go ya ka molawana wa Karolo 27 wa Molao wa Kgwebo e e kopetsweng Close Corporation Act, 1984. Lekwalo le tshwanetse go supa gore moruni o montshwa ke mang.
Romela dikhopi tsa makwaloitshupo a maloko otlhe a CC.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya malatsi a le mane go ya go a le matlhano go konosediwa.
Tlhotlhwa
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.CrimeStop0860010111.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi 08600 10 111
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi ke motseletsele wa ditirelo tsa badirisi tse maikarabelo a tsona e leng go kokoanya tshedimosetso go tswa mo baaging mabapi le disenyi gammogo le ditiro tsa bona. Baagi ba thusiwa ke badiri ba kwa tirelong ya badirisi ba ba katisitsweng sentle mo dipotsolotsong tsa bobatlisisi. Se se go letla go itsise ba Tirelo ya Mapodisi a Aforika Borwa ka ga ditiro tsa bosenyi, o le mo lefelong le le babalesegileng e bile le sa tshosetse. O ka nna wa nna tlhokaina fa o batla. Badiri ba ba salang morago boitshupo jwa batho ba ba neng ba leditse mogala, ga ba a letlelelwa kwa Tirelong ya go Khutlisa Bosenyi go netefatsa gore ga ba kitla ba itsise boitshupo jwa bompimpi. Tshedimosetso e e tlametsweng e romelwa kwa matsekeng .
Ditikwatikwe tsa Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi tse di tlhophilweng gape di golaganya bompimpi ka tlhamalalo le babatlisisi ka mokgwa wa tlhaeletsano ya khonferense. Se se kgontsha motlhankedi wa patlisiso go botsolotsa mpimpi ka tlhamalalo.
Ela tlhoko: se se dirwa fa fela o dumela.
Gape o ka bega ka ga ditiro tsa bosenyi ka mokgwa wa seeleketeroniki mo go website ya South African Police Service e le yona e go netefaletsang gore o tla nna tlhokaina, ntle le fa o ka se eletse jalo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Leletsa nomoro ya Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi 08600 10 111.
Modiri wa kwa Tirelong ya Badirisi o tla go kaetsa ka go go botsa dipotso tse di rileng, mme fa tshedimosetso e o e tlametseng e ka dirisiwa, o tla newa nomoro ya khoutu e e tshwanang e le esi.
Fa tshedimosetso e ise e nne e e ka nnang mosola, modiri o tla go naya mabaka e bile o tla go naya keletso ya gore o ka amogelang jang tshedimosetso go feta.
Tshedimosetso e e ka dirisiwang e golaganngwa le nomoro ya khoutu e o e neilweng.
O tla kopiwa go leletsa Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi mo go 08600 10 111 ka nako e o tla e bolelelwang go batlisisa gore a tshedimosetso e ne e le mosola, le gore o tla rebolelwa moputso.
Mo isagweng, modiri o tla bua le wena fela ka ga kgetse ya nomoro ya khoutu e o e neileng e nepagetse e bile boitshupo jwa gago bo tsamaelana le "porofaele" e e mo direkotong.
Modiri ka gangwe o tla khutlisa motlotlo fa a sa kgotsofalela gore ke wena o leditseng la ntlha go bega bosenyi. Se ke mokgwa wa tshireletso e bile o ka se buisanelwe.
Fa o bega bosenyi ka mokgwa wa seeleketeroniki, tlatsa foromo ya pegelo e e fitlhelwang mo go website ya SAPS. Nomoro ya tshupetso e tla tlhagisiwa fa fela o rometse foromo.
Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi e tla fetisetsa tshedimosetso go lefapha la patlisisio le le maleba go e sala morago, e bile ba tla kopa gore pegelo ya ntlha go gololwa mo sebakeng se se sa feteng diura tse 24 gammogo le tshwetso ya patlisiso ka bonako jo bo kgonegang.
Fa o fitlhelela ditlhokego e bile o ne o kopile moputso, motlhankedi wa patlisiso o tla swetsa gore moputso wa gago ke bokae le fetisa tleleimi go ya ka NI 2/2001.
Fa moputso o siame go ka rebolwa, Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi e tla ikgolaganya le wena go rulaganyetsa gore o duelwe.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Jaaka go tshwanetse go ikobelwa ditlhokego tsa boditšhabatšhaba tsa go Khutlisa Bosenyi, ga go a letlelelwa tiriso ya boitshupo jwa dinomoro kgotsa badiri ba ba batlisisang ga ba a letlelelwa mo meagong ya Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi gonne se se ka baka gore go se tlhole go nna le botsalano jwa go ikanyega magareng ga SAPS le mpimpi fa go tla mo go nneng tlhokaina.
Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi e tla fetisetsa tshedimosetso go lefapha la patlisisio le le maleba go e sala morago, e bile ba tla kopa gore pegelo ya ntlha go gololwa mo sebakeng se se sa feteng diura tse 24 gammogo le tshwetso ya patlisiso ka bonako jo bo kgonegang.
Fa o fitlhelela ditlhokego e bile o ne o kopile moputso, motlhankedi wa patlisiso o tla swetsa gore moputso wa gago ke bokae le fetisa tleleimi go ya ka National Information 2/2001.
Fa moputso o siame go ka rebolwa, Tirelo ya go Khutlisa Bosenyi e tla ikgolaganya le wena go rulaganyetsa gore o duelwe.
Godimo
Tlhotlhwa
Go letsa go tswa kwa mogaleng wa selula : go letsa go duelelwa tlhwatlhwa ya kelo ya megala ya selula
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go solofelwe gore o tlatse diforomo dipe gonne bosenyi bo begwa ka mogalo. Le fa go le jalo, fa e le gore o bega bosenyi ka go dirisa website ya SAPS, tlatsa foromo ya pegelo ya seeleketeroniki.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Customarylawmarriages.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go nyalwa ka fa tlase ga molao wa setso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Molao wa Setso o simolotse go nna mo molaong ka la 15 Ngwanatsele 2000. Fa e le gore o ne o setse o le mo lenyalong la setso le le tlhomameng pele ga letlha le, lenyalo la gago le amogesegile ka fa tlase ga molao o, o montšhwa. Fa monna a setse a na le basadi ba ba fetang bongwe, manyalo ao otlhe a amogelesegile ka fa tlase ga molao o, o montšhwa. Molao o gape o amogela manyalo a setso a a diragetseng morago ga letlha le mme o tlhalosa melao e batho ba ba nyalanang ka setso ba tshwanetseng go e latela gore lenyalo la bona le tle le amogelesege.
Lenyalo la setso le amogelesegile fa batho ba ba nyalanang ka fa tlase ga molao wa setso ba kokoantse ditlhokego tse di latelang:
Bobedi jo, bo tshwanetse jwa bo bo feta dinyaga di le lesomerobedi.
Bobedi jo, bo tshwanetse go dumela go nyadisiwa ka fa tlase ga molao wa setso.
Go tshwanetse ga nna le ditherisano, ga ketekwa moletlo mme ga tsenwa mo lenyalong go ya ka molao wa setso.
Bogadi ga bo kaiwe jaaka tlhokego ya kamogelesego ya lenyalo la setso.
Ela tlhoko gore manyalo a, ka gale a ne a ntse amogelesegile ka fa tlase ga molao wa setos.
Ke tshwanetse go kwadisa lenyalo la me leng?
Fa o nyetswe ka fa tlase ga molao wa setso pele ga letlha la 15 Ngwanatsele 2000, lenyalo la gago le tshwanetse la bo le kwadisitswe le Lefapha la Merero ya Selegae. Fa o ne o nyetswe morago ga gore molao o tlhomiwe, o tshwanetse go kwadisa lenyalo mo dikgweding di le tharo morago ga lenayalo.
Manyalo a Setso le Tlhakanelo ya Dithoto
Manyalo otlhe a setso a a diragetseng morago ga gore Molao o tsenngwe tirisong, ke wa tlhakanelodithoto. Seno se raya gore monna le mosadi ba nna le dišere tse di lekaneng tsa letlotlo, madi le dithoto gape se se raya gore ba šera/amogana le dikoloto tsotlhe. Fa bobedi jo, bo rata gore lenyalo la bona e se ke ya nna la tlhakanelodithoto, ba tla tshwanela ke go tsena mo tumelelanong ya go se tlhakaneledithoto pele ba nyalana. Fa ba rata go fetola tumelelano e morago ga go nyalana, ba tla tshwanela ke go dira kopo kwa Kgotlatshekelong e Kgolo. Ka fa tlase ga Molao wa Manyalo a Setso, mosadi o na le ditshiamelo le maemo a a lekaneng le a monna wa gagwe fa go tsewa ditshwetso mabapi le se se tshwanetseng go diragala ka thoto ya bona. Ga jaanong, mosadi wa setso o na le dithata tsa go tsena mo konterakeng kwa ntle ga thuso ya monna wa gagwe.
Go tla diragala eng fa monna wa me a rata go nyala mosadi yo mongwe?
Monna o tshwanetse a tsena mo tumalanong/konterakeng e e tla totobatsang se se tshwanetseng go diragalela thoto gape monna o tshwanetse go dira kopo kwa kgotlatshekelong gore tumalano e amogelesege. Kgotlatshekelo e tshwanetse go netefatsa gore dikgatlhegelo tsa basadi botlhe mabapi le thoto, di sireletsegile.
Go tla diragala eng fa re rata go tsena mo lenyalong la selegae morago ga go nyalana ka fa tlase ga molao wa setso?
Fa monna wa gago a sena basadi ba bangwe, le ka nna la nyalana ka fa tlase ga molao wa selegae le molao wa setso. Le fa go ntse jalo, se se raya gore ga go ope wa lona yo o tla nyalanang le motho yo mongwe fa le sa ntse le nyalane ka fa tlase ga molao wa selegae.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotlhomo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Monna kgotsa mosadi a ka kwadisa lenyalo la bona kwa Lefapheng la Merero ya Selegae le le fa gaufi le bona. Go eletswa gore balekani ba ye ba le babedi fa ba ya go kwadisa lenyalo la bona gore kwadiso e diragale ka bonako. Le fa go ntse jalo, fa molekane yo mongwe a gana go ya, o ka nna wa kwadisa o le monosi mme wa tlisa bopaki jo bo tlhokegang.
dinomoro tsa Pasa, maina le matlha a matsalo a monna le mosadi ka bobedi jwa bona maina a batsadi ba monna le mosadi le leina la moeteledipele kgotsa baeteledipele ba setso dintlha tsa tumalano ya lobola/magadi, le dipaki tse pedi tse di neng di le teng ka nako ya lenyalo
Afitafiti kgotsa lekwalo le le tswang kwa go moeteledipele wa setso.
Foromo e tshwanetse go netefatswa le go saenwa fa pele ga:
motlhankedi yo o kwadisang, kgotsa motho yo o tlhophilweng, yo o tlhophetsweng tiro e ke Mokaedikakaretso gore a diragatse tiro e go ya ka melao e.
Motlhankedi yo o kwadisang kgotsa motho yo o tlhophilweng o tla fetisetsa kopo kwa kantorong e e fa gaufi ya kgaolo kgotsa ya sedika ya Lefapha gore e tsenngwe mo rejisetareng ya go bala batho.
Beya setifikeiti se mo lifelong le le bolokesegileng ka ntlha ya fa se le botlhokwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Setifikeiti se se khutshwafaditsweng se ntshiwa ka bonako.
Setifikeiti se se sa khutshwafatswang se tsaya dibeke di le thataro go ya go di le robedi.
Motlhankedi yo o kwadisang o tla go itsise fa a gana go kwadisa lenyalo le le ikaeletsweng la setso, mme aa neela mabaka a gore goring a gana go le kwadisa.
Godimo
Tlhotlhwa
Dituelo tse di latelang di duelwa kwa go Lefapha la Merero ya Selegae.
Setifikeiti sa lenyalo la setso se se dirilweng sebedi/dupolikate: R11
Patlo le go dirwa gape ga rejisetara ya setifikeiti sa lenyalo la setso kgotsa ditokomane dingwe le dingwe tse di tshegetsang mme di tsamaelana le go kwadisa: R53
Go neelwa sentshwa go tswa mo lenyalong la setso: R53
Molekane o duela motho yo o tlhophilweng: R11 mabapi le kopo ya go kwadisa lenyalo la setso e e dirilweng le motho yo o tlhophilweng.
Tsweetswee, leba motho yo o tshwanetseng go ikgolaganya le ena kwa Mererong ya Selegae gore a go neele kaedi ya ditshenyegelo tse o tlileng go di duela.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo tse di bonwa kwa go Lefapha la Merero ya Selegae
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. Ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.DeathofsouthAfricancitizensabroad.2010-03-25.tn.txt</fn>
Loso lwa baagi ba Aforika Borwa ba ba kwa dinageng tse dingwe
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lefapha la Merero ya Boditšhaba, ka tirisano le baemedi ba lona kwa dinageng tse dingwe, le tlamela ka thuso le kgakololo go ba losika la moagi wa Aforika Borwa yo o tlhokafalelang kwa nageng e sele.
Ba losika lwa moswi wa Aforika Borwa ba na le dikgetho dife?
Moemedi wa Aforika Borwa o tla thusa ba losika go amogela ditlhwatlhwa go ba kgontsha go dira tshwetso e e maleba.
Fa o dirisa rammošara, go botlhokwa go ela tlhoko gore ditirelo tseo di a duelelwa.
Ditlwaelo di farologana go ya ka dinaga, mme se se tla tlhotlheletsa tsamaiso e. Moemedi wa Aforika Borwa kgotsa Lefapha la Merero ya Boditšhaba le neelana ka maelo.
Tlhopho ya 1: Go busediwa ga setopo mo Aforika Borwa
Fa setopo se busediwa, go na le maemo a a masisi a tsamaiso ya sona a a beilweng ke Lefapha la Boitekanelo.
Tlhwatlhwa ya go siamisiwa ga setopo le sepalangwa di dira gore tlhopho e e nne tlhwatlhwagodimo thata.
Pele ba tsaya tshwetso, ba losika ba tshwanetse go newa ditlhwatlhwa go tswa go borammošara ba naga eo, ntle le fa moswi a na le inšorense. Moemedi wa Aforika Borwa a ka thusa.
Tlhopho 2: Go fisiwa le busediwa ga melora mo Aforika Borwa
Ba losika ba ka itlhophela gore setopo se fisiwe mme go romelwe melora.
Rammošara wa naga eo a ka tlamela ka tirelo e. Moemedi wa Aforika Borwa a ka nna teng mo tiragalong ya go fisiwa fa ba losika ba rata gore go nne le paki mo tsamaisong mme ba sa kgone go nna teng ka bobona.
Melora e tsholwa go ya ka meetlo ya naga eo ya selegae.
Tlhopho ya 3: Phitlho ya selegae
Ba losika ba tlhopha gore phitlho e tshwarelwe mo nageng eo.
Rammošara wa kwa nageng eo a ka tlamela ka tirelo e. Moemedi wa Aforika Borwa a ka tsenela phitlho e fa ba losika ba rata gore go nne le paki mo tsamaisong mme ba sa kgone go nna teng ka bobona.
Rammošara o tlamela ba losika ka lefelo le lebitla le leng mo go lona.
Tlhopho 4: Phitlho ka puso
Fa ba losika ba sa fitlhelelwe kgotsa ba ka se kgone ditlhopho tse di fa godimo, go ka kopiwa phitlho ka puso.
Bothati jwa selegae bo boloka ditopo ntle le tuelo. Moemedi wa Aforika Borwa a ka tsenela phitlho e fa ba losika ba rata gore go nne le paki mo tsamaisong mme ba sa kgone go nna teng ka bobona.
Bothati jwa selegae bo tlamela ba losika ka lefelo le lebitla le leng mo go lona.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le inšorense ya moswi fa e le gore o ne a sireleditswe ke inšorense ya loeto. E seng jalo, tlhopha nngwe ya diphitlho tse di tlhalositsweng fa godimo.
Fa o setse o sweditse ka tlhopho e e maleba, saena afitafiti mme o e romele go Botsamaisi jo bo : Ditirelo tsa Boditšhaba kwa Lefapheng la Merero ya Boditšhaba.
Go tlhokega ditlankana tse di latelang:
Ditlankana tsa go tlisa le go romela masaledi a setopo le go isiwa ga setopo go ya Aforika Borwa:
Setifikeiti sa loso
Setifikeiti sa tlhaloso
Lekwalo go tswa go wa losika le le kopang go tlisiwa kgotsa go romelwa
Phetolelo e e kannweng fa e le gore ditlankana tse ga di ka Seesimane.
Lekwalo go tswa Ntlokemeding kgotsa go rammošara le le akaretsang tshedimosetso e e latelang:
Leina la moswi
Letlha la loso
Naga ya loso
Lefelo la phitlho
Dintlha tsa tlhaeletsano ka botlalo go akaretsa dikhoutu tsa mafelo.
Ga go tetla e e tlhokegang go romela molora wa setopo se se fisitsweng.
Ditlankana tse di tlhokegang go epolola le go romela masaledi a setopo:
Setifikeiti sa loso
Setifikeiti sa tlhaloso
Lekwalo go tswa go wa losika le le kopang go romelwa
Phetolelo e e kannweng fa e le gore ditlankana tse ga di ka Seesimane
Lekwalo go tswa Ntlokemeding kgotsa go rammošara le le akaretsang tshedimosetso e e latelang:
Leina la moswi
Letlha la loso
Naga ya loso
Lefelo la phitlho
Dintlha tsa tlhaeletsano ka botlalo go akaretsa dikhoutu tsa mafelo.
Ditlankana tse di tlhokegang go epolola le go tlisa masaledi a setopo:
Lekwalo go tswa Ntlokemeding kgotsa go rammošara le le akaretsang tshedimosetso e e latelang:
Leina la moswi
Letlha la loso
Lefelo la phitlho
Lefelo la go fitlhiwa gape
Dintlha tsa tlhaeletsano ka botlalo go akaretsa dikhoutu tsa mafelo
Setifikeiti sa loso
Lekwalo go tswa go wa losika le le kopang go epololwa
Fa mabitla a le mo lefelong la poraefete, lekwalo la tetla go tswa go mong wa lefatshe leo go letla go bolokwa gape kgotsa go epololwa ga setopo le a tlhokega. Kgotsa tetla e ka newa go tswa kwa bothating jo bo maleba, sk. Motlhokomedi wa mabitla, Mmasepala wa Sedika wa Porofense ya Boitekanelo.
Mabitla a a sa itsiweng:
Kopo go tswa kwa setheong kgotsa rammošara e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso e e latelang:
Lefelo la lebitla
Dikhopi tsa dipapatso tsa makwalodikgang tse di supang mabitla ao
Lefelo la phitlho
Fa mabitla a le mo lefelong la poraefete, lekwalo la tetla go tswa go mong wa lefatshe leo go letla go bolokwa gape kgotsa go epololwa ga setopo le a tlhokega.
Dintlha tsa tlhaeletsano ka botlalo go akaretsa dikhoutu tsa mafelo
Ditlanakana tse di tlhokegang go epolola le go fisa masaledi a setopo
Setifikeiti sa loso
Lekwalo go tswa go wa losika le le kopang go epololwa le go fisiwa
Lekwalo la tetla go tswa go mong wa lefatshe leo fa lebitla le le mo lefatsheng la gagwe. Tetla e tshwanetse go rebolwa gape ke bothati jo bo maleba, sekai, Motlhokomedi wa mabitla, Mmasepala wa Sedika wa Porofense ya Boitekanelo.
Phetolelo e e kannweng fa e le gore ditlankana tse ga di ka Seesimane
Lekwalo go tswa Ntlokemeding kgotsa go rammošara le le akaretsang tshedimosetso e e latelang:
Leina la moswi
Letlha la loso
Lefelo la go fitlhiwa gape
Dintlha tsa tlhaeletsano ka botlalo go akaretsa dikhoutu tsa mafelo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Molao R2438 wa 30 Diphalane 1987, ditemana 9 le 10.
Godimo
Boemo jwa tirelo
Lefapha la Merero ya Boditšhaba le tla tsibogela dipotso tsotlhe mo diureng tse 24.
Godimo
Tlhotlhwa
Thuso go tswa go lefapha kgotsa baemedi ba lona kwa dinageng tse dingwe ke mahala, fela ditirelo tse di rebolwa ke borammošara di a duelelwa.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na diforomo tse di tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Lelapa la moagi wa Aforika Borwa yo o tlhokafetseng kwa dinageng tse dingwe le tshwanetse go ikgolaganya le moemedi wa Aforika Borwa yo o gaufi. Kgotsa go ka ikgolaganngwa le Botsamaisi jo bo : Ditirelo tsa Boditšhaba tsa Boditšhaba boemong jwa gago.
Kemedi e egaufi ya Aforika Borwa.
<fn>GOV-ZA.Deathregister.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go dira kitsiso ya loso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Setefikeiti sa loso ke tokomane ya semmuso e e abelwang balosika la moswi fa ba mo kwadisa jaaka moswi. Fa motswantle a tlhokofalela mo Aforika borwa, rekoto ya gagwe e a faeliwa mme setefikeiti sa loso se abelwa balosika lwa gagwe. Dikopo di ka dirwa kwa ofising nngwe le nngwe ya Lefapha la Merero ya Selegae kgotsa kwa embasing ya Aforika borwa kgotsa ntlo ya borongwa fa o dira kopo o le kwa nageng esele.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo BI-132.
Kwala lekwalo le le nang le dintlha tsotlhe ka ga moswi mme o le romele kwa ofising ya Merero ya Selegae mo tikologong ya gago.
Ga go na phitlho e e tla dirwang kwa ntle ga taelo ya phitlho. Taelo ya phitlho ke setefikeiti se se nayang motho tumelelo ya phitlho le go tsaya setopo kwa lefelong le moswi a swetseng kwa go lona go ya kwa lefelong le phitlho e yang go tshwarelwa kwa go lona. Taelo ya phitlho e ka ntshiwa ke:
modiri yo o kanisitsweng wa Merero ya Selegae maloko a Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa batsamaisa diphitlho ba ba filweng dithata tsa go aba ditaelo tsa phitlho.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Setefikeiti se se khutswafaditsweng : Se ntshiwa morago ga kwadiso ya loso.
Setefikeiti se se feletseng : Se ka tsaya dibeke di le 8 go ya go di le 12.
Godimo
Tlhotlhwa
Setefikeiti se se feletseng: R50
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Deregistermotorvehicle.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go phimolwa ga kwadiso ya serori
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Motsholatetla kgotsa mong wa serori a ka phimola kwadiso ya serori fa se sa tlhole se dirisiwa mo tseleng ya botlhe kgotsa se kailwe se se sa tlholeng se siametse tsela ya botlhe.
Serori se se ntseng se sena laesense dingwaga di le nne, kwadiso ya sona e tla phimolwa. Motlhankedi wa pharakano o tla rebola setifikeiti sa go philolwa ga kwadiso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo kwa kantorong ya pharakano.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
khopi e e kannweng ya Lekwaloitshupo la gago khopi e e kannweng ya bosupi jwa mong wa serori setifikeiti sa kwadiso ya serori.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya matsatsi a mabedi go diragatsa kopo ya gago.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo tse di ka bonwa kwa kantorong nngwe le nngwe ya pharakano kgotsa bothati jwa kwadiso ya dirori.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Deregisterorliquidateaclosecorporation.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwalolola Kgwebo e e kopetsweng
Tlhaloso
Fa kgwebo e e kopetsweng e sa tlhole e tsweletsa kgwebo e e atlegileng, e ka nne ya kopa Mokwadise wa Dikhamphane gore a e kwalolole mo databeiseng. Ka tsela e, maloko a Kgwebo ba tshwanetse go itsise Mokwadise wa Dikhamphane ka maikaelelo a bona.
CC e ka palelwa ke go tsweletsa kgwebo ya yona mme e eletse go ka ikwalolola, kgotsa e ka tlhatlhamololwa. Boemo bo bo ka nna matswakabele le marara, mme Mokwadise wa Dikhamphane o tshwanetse go newa tshedimosetso e e kgethegileng.
Go tlhatlhamololwa ga CC go raya gore ga e sa kgona go duela melato ya yona;
e palela ke go tsweletsa kgwebo ; kgotsa maloko a batla go aba diasete tsa CC magareng ga bona.
CC e ka nna ya tlhatlhamololwa ka lebaka la dithulaganyo tsa kgotlatshekelo kgotsa tlhatlhamololo e ka nna boitlhophelo Fa maloko a CC ba dira kopo ya gore CC e tlhatlhamololwe, tshireletso e a tlhokega go tswa go Mokwadise wa Dikhamphane..
Kanego e e kwadilweng e e tlhagisiwang ke mongwe le mongwe e ka romelwa go Mokwadise wa Dikhamphane.
Dikgato tse di latelwang
Sitlholola foromo ya kopo, CK6.
Fa e le gore CC e tlhatlhamololwa ka boitlhophelo, dikhopi di le pedi tsa diforomo tsa CK6 di tshwanetse go romelwa.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tirelo e ka tsaya letsatsi kgotsa a le mabedi go konosediwa
Tlhotlhwa
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.DirectoryOfServices.2010-03-25.tn.txt</fn>
KANTORO YA TONAKGOLO: KAELO YA DITIRELO

Tonakgolo: pg 4
Bokaedi-Bogolo

Bokaedi-Bogolo: Kantoro ya Poraefete- pg 5 Bokaedi-Bogolo: Tsamaiso ya Ditshiamelo le Ditshiamelo - pg 10 Bokaedi-Bogolo: Ditirelo tsa semolao - pg 10 Bokaedi-Bogolo: Tlhaeletsano - pg 12 Bokaedi-Bogolo: Tshegetso ya setheo - pg Bokaedi-Bogolo: Tsamaiso le Manaane a a Botlhokwa - pg Bokaedi-Bogolo: Tsamaiso ya Pholisi - pg 21
Balaodi le Balaodi ba ba golwane
Molaodi-mogolo wa Badiri - Mr. K. Govender (018) 387 3000 Go golaganya le go tsamaisa ditirelo tsa tshegetso tsa Tonakgolo.
Ditirelo tsa kgakololo - Mr. P.W. Modise (018) 387 3154 Go diragatsa kgakololo ya sepolotiki go Tonakgolo
Kantoro ya Mokaedi - Kakaretso- Lolea (018)387 3695 Go tlamela ka tshegetso ya tsamaiso go Mokaedi-Kakaretso.
Tshegetso ya EXCO - Ms. H. Pretorius (018) 387 3036 Go tlamela ka tshegetso ya tsamaiso go Mokaedi-Kakaretso
Ditirelo tsa Pabalesego - Mr Baloyi (018) 387 3018 Go tlamela ka maemo le ditirelo tsa pabalesego.
Motlhankedi - Mogolo wa Ditshelete Mr P. Gumede (018) 387 3025 Go tlhomamisa tsamaiso le tiriso ya Ditshelete,theko le thebolo, metswedi ya ditshelete mo kantorong ya Tonakgolo.
Tsamaiso ya Ditshelete - Mr. N.J. Oosthuizen (018) 387 3025 Go tlamela ditirelo tsa tsamaiso ya Ditshelete.
Ditirelo tsa Semolao Mokaedi-mogolo - Mmueledi B. Senne(018) 387 3059 Go diragatsa ditirelo tsa semolao kakaretso.
Peomolao - Mr. H. Masilo (018) 387 5058 (018) 387 5058 Go tlhomamisa peomolao e e tlhomameng
Tshegetso ya tsa Tshekiso Mmueledi - Mr.G.O.B. Ratshikana (018) 387 3057 Go tlamela ka tshegetso ya tsa tshekiso go Mafapha a porofensi
Kgakolo ya Semolao - Mmueledi K. Marabe(018) 387 3062 Go tlamela ka kgakololo yasemolao
Mokaedi-Mogolo wa Tlhaeletsano - Mr. C. Monama (018) 387 3753 Go itsise setshaba ka dipholisi, manaane, ditiragalo le diphitlhelelo tsa puso Diphasalatso- Tshepiso Letselela (018) 387 3020 Go tlhomamisa gore tshedimosetso ya puso e nne teng go ya ka diphasalatso.
Dikamano tsa kgaso - Mr. R. Mamabolo(018) 387 3108 Dikamano magareng gapuso le kgaso
Mogokaganyi wa Baagi - Mr. S. Matshe (018) 387 3014 go okaganya magareng ga puso le baamegi
Go kwala Dipuo - Lolea(018) 387 3123 Mokwadi wa puo ya Tonakgolo
Lenaane la Thuso ya Modiri - Ms.C.T. Khumalo (018) 387 4434 Go tsamaisa lenaane la Thuso ya Modiri(EAP) mo Porofensing.
Kgolagano ya Bodiri Mr. B. Malwane (018) 387 3707 Go tlamela ka Metswedi ya Botho.
Tsamaiso ya Motswedi ya Botho - Mr K. Digoamaje(018) 387 3087 Go tsamaisa Motswedi wa Botho.
Tlhabololo ya Setheo - Mr P. Botha (018) 387 4286 Go gakolola ditirego tsa tiro mo Porofensing.
Tlhabololo ya Motswedi wa Botho - Ms. T. E. Letsedi (018) 4035 Go tlamela kaditirelo tsa tlhabololo tsa Motswedi wa Bothogo puso ya Porofensi.
Tsamaiso le Golaganyo ya Pholisi Motlatsa-Mokaedi Kakaretso - Mr. M. S. Bokaba (018) 387 3099 Go netefatsa ditirego tse di tlhomameng mabapi le tsamaiso e e tlhamaletseng le kgolaganyo ya tlhokomelo, pholisi,patlisiso le ditirelo tsa tshedimosetsogo sekaseka tiro ya puso.
Tsamaiso le Manaane Mokaedi-Mogolo - Mr O. Mosiane (018) 387 4213 Go golaganya mabaka a a amanang le tsamaiso.
Dikamano tsa Bosetshaba le tsa Mebuso - Mr. S. Mbu (018) 387 4283 Go laola le go tlamela Tonakgolo le Manaane a Porofensi a Bosetshaba le go diragatsa porotokolo le kgakololo ya dikamano tsa Setshaba go Tonakgolo.
Tlhabololo ya Selegae le ya Setoropo - Moruti L.Lebaka- Ketshabile (018) 387 3743 Go tlamaganya ditirelo tsa selegae le setoropo
Boeteledipele ba Setso - Mr. A. Ruthoane (018) 387 2922 Go tlamela ka tsamaiso, sethekeniki le tshegetso ya pholisi go boeteledipele ba Setsole Bathati ba Setso.
Tsamaiso ya Pholisi Mokaedi-Mogolo - Mr. D. Schoeman (018) 387 4215 Go tlamela le go tlhokomela tlhamo ya pholisi le togamaano, tiragatso ya porojeke le go diragatsa ditirelo tsa tshedimosetso le g sekaseka diphitlhelelo tsa Tlhabololo.
Togamaano le pholisi ya Porofensi - Ms. M. Z. Tumane (018) 387 4002 Go bebofatsa le go tlamela ka pholisi ya porofensi le tlhamo le tshekatshekoseswa ya tagamaano
Tsamaiso ya Tshedimosetso - Mr. U. Kraak (018) 387 4010 Go diregatsa gore ditshiamelo tsa Molaotheo di nne mo pontsheng ya tshedimosetso nngwe nngwe e e tshwereng ke puso le go neela ka dimmapa tsa porofensi le tshedimosetso ya manaanepalo.
Go Sekaseka le Tlhokomela - Ms. R. Moonolal (018) 387 4189 Go tlhokomela ka tlhomamo ka tsela e ditshwaelo le ditirego le dipholo di tsamaisiwang ka teng mo porofensing le gore diphitlhelelo le dipholo di tlhomame le go tswelela mo ditlhokegong tsa paka ya jaanong le e e tlang.
Patlisiso le Baagi - Ms. M. Mokalobe (018) 387 3066 Go tlhama, go gokaganya go diragatsa le go tsamaisa thulaganyo ya patlisiso, thulaganyo le maphata mo porofensing
Tsamaiso ya Porojeke - Mr M. Malaka (018) 387 4001 Go tlhama le diragatsa lenaane le le tlhomameng la thulaganyo ya tsamaiso ya porojeke le go tlhama maatlafatso a porojeke mo porofensing.



Tonakgolo: Ms. B.E.E. MOLEWA
TAOLELO
Kantoro e tsaya taolelo ya yona ya pele go tswa go molaotheo, molao wa ditirelo tsa setshaba, melawana le dikaelo tsa yona tsa pholisi. Ditshiamelo tse di botlhokwa ke tse di latelang :-
•
Tonakgolo o na le khuduthamaga, pholisi, peomolao, tirisano ya mebuso le ditiro tsa moletlo le boikarabelo, jaaka di tlhalositswe mo kgaolong ya borataro ya Molaotheo wa Repaboliki ya Aforika Borwa.

•
Tonakgolo o na le boikarabelo mabapi le tiragatso ya kgaolo ya boraro ya Molaotheo.

•
Tonakgolo o diragatsa bothati ba khuduthamaga ya porofensi, gammogo le batokololo ba bangwe khansele ya khuduthamaga(EXCO)

•
Tonakgolo, le ditokololo tsotlhe tsa khuduthamaga ba boikarabelo go peomolao ya porofensi go diragatsa dithata le tiragatso ya ditiro tse ba di abetsweng.


Bokaedi-Bogolo: Kantoro ya Poraefete
Mogolwane wa Badiri : Mr. K. Govender


Go golaganya le go tsamaisa ditirelo tsa tshegetso go Tonakgolo.
Ditiro
•
Go golaganya ditiragalo le lenaneo la Tonakgolo

•
Go aba tshegetso ya bokwaledi le tsamaiso go Tonakgolo

•
Go diragatsa ditirelo tsa porotololo/motlhagolatsela, tsa palamente le tsa moletlo go Tonakgolo.

•
O bebofatsa tirisano le tlhaeletsano e e tlhomameng magareng ga Tonakgolo, baagi le baamegi.

•
O tlamela ka tshegetso ya sethekeniki go Tonakgolo.


Ditirelo tsa Kgakololo Mogakolodi wa Tonakgolo Mr. P. W. Modise

Mogala : (018) 387 3154 Maikemisetso
Go diragatsa kgakololo ya sepolotiki go Tonakgolo
Ditiro
•
Go tlhotlhomisa maemo le dikakanyo

•
O tlamela ka kgakololo e e mabapi le sethekeniki, porofeshene le ka maemo le kaelo a sepolotiki.





Mokedi-kakaretso : Ngaka M.M. Bakane-Tuoane
Maikemisetso
O tlhomamisa tsamaiso le kgakololo e e tlhomameng ya porofensi, le go tshegetsa khansele ya khuduthamaga mabapi le dintlha tsa tsamaiso. Ke motlhankedi yo o boikarabelo mo kantorong ya Tonakgolo.
Ditiro
•
O laola le go tsamaisa kantoro ya Tonakgolo

•
O tlamela le go gakolola Tonakgolo le Khansele ye Khuduthamaga

•
O golaganya manaane le ditlhagiso tsa pholisi

•
O kaela tirego ya phetogo

•
O tlhaola dintlha tsa togamaano go tokafatsa neelo ya ditirelo e e tlhomameng.

•
O golaganya peomolao

•
O tsamaisa dikamano tsa tirisano ya mebuso

•
O tlhomamisa tirisano ya mafapha

•
O tlamaganya ditiro tsa mafapha

•
O laola le go tshegetsa tsamaiso ya mafapha a a ka fa teng

•
O tlamela ka ditirelo tsa bokwaledi le tsa tsamaiso go Khansele ya Khuduthamaga.

•
O golaganya le go rarabolola bothata ba dipotso tsa buruni

•
O tlhomamisa ditirelo le maemo a pabalesego a a bolokesegileng

•
O golaganya ditirelo tsa setlamo, tsa semolao le tsa tlhaeletsano.

•
O netefatsa ditirego tse di tlhomameng tsa tsamaiso e e siameng.

•
O netefatsa metswedi ya matlotlo, thebolo le theko, tiriso ya ditshelete, le tsamaiso e e tlhomameng mo kantorong ya Tonakgolo.


Bokaedi : Kantoro ya Mokaedi-Kakaretso Mokaedi : Lolea
Mogala : (018) 387 3695 Maikemisetso
O tlamela ka tshegetso ya tsamaiso go mokaedi-kakaretso
Ditiro
•
O gokaganya mefama yotlhe ya puso ka dintlha tse di mabapi le porofensi.

•
O tlamela ka ditiro tsa bokwaledi le tsa tshegetso go Mokaedi-kakaretso.

•
O thusa Mokaedi-kakaretso mo go golaganyeng ditiragalo tsa maphata a tsamaiso ya porofensi le go tlhokomela badiri ba tlamelo ya Mokaedi-kakaretso.

•
O laola tekanyetsokabo ya kantoro ya Mokaedi-kakaretso.


Bokaedi : Tsamaiso ya ditshelete Mokaedi : Mr. N.J. Oosthuizen

Mogala : (018) 387 3025 Fekese : (018) 387 3293 Maikemisetso
Go tlamela ka ditirelo tsa tsamaiso ya ditshelete.
Ditiro
1.
Go tshola dipego tsa ditshelete

2.
O aba le go tsamaisa tshedimosetso ya tsa ditshelete.

3.
Go tsamaisa dintlha tsa thebolo le theko le go diragatsa ditirelo tsa tshegetso ya tsamaiso

4.
O diragatsa ditirelo tsa tsamaiso


Bokaedi : Tshegetso ya Khansele ya Khuduthamaga Mokaedi : MS. H. Pretorius

Bokaedi ba tlamelo ya Khansele ya Khuduthamaga mo kantorong ya Tonakgolo, bo tshegetsa ditiro le go bega ka tlhamalalo go Mokaedi-kakaretso.
Maikaelelo a Bokaedi jo, ke go tlamela ka tsamaiso le tshegetso ya bokwaledi go Khansele ya Khuduthamaga (EXCO), dikomiti- potlana tsa yona, komiti ya tshegetso ya sethekeniki ya khansele ya khuduthamaga (EXTCH) le dikomiti tsa ditlhopha tsa EXTECH.
Ditiro
Maikarabelo-magolo
Maikarabelo-magolo a bokaedi ke a a lateleng:
•
go sekaseka ditlhgiso tsotlhe tse di amogetsweng go tswa mo mefameng, le go isa kwa maphateng a a maleba.

•
Go rulaganya le aba lenanetema la pitso

•
Go tsenela dipitso tsotlhe tsa EXCO, dikomiti tsa EXTECH, le dikomiti tsa ditlhopha tsa EXTECH.

•
Go kwala le go phatlhalatsa metsotso

•
Go golaganya thulaganyo ya EXCO,EXTECH le dikomiti tsa ditlhopha tse di maleba.

•
Go kwala ditlhagiso tse di tswang go dikomiti-potlana tsa EXCO go neela Khansele ya Khuduthamaga.

•
Go rulaganya le go phatlhalatsa manaane a tlhomamiso a ditiro tsotlhe tse di neetsweng go tswa mo pitsong gore di diragadiwe ke mafapha a a maleba.

•
Go netefatsa fa maphata le ditsamaiso tsa tsholo e e tlhomameng ya dipego di
diragaditswe.


•
Go itsise dikaelo le ditshwetso tsotlhe go maphata a a maleba


Bokaedi : Ditirelo tsa Pabalesego Mokaedi : Mr. Bheki Baloyi

Go tlhomamisa ditirelo le maemo a pabalesego
Ditiro
•
O bebofatsa, golaganya le go tlhokomela maemo a pabalesego mo tsamaisong ya porofensi.

•
Go tlhokomela thulaganyo ya pego ya maemo a pabalesego

•
Go tlhama ditogamaano tsa pabalesego

•
Go tsenya tirisong ditogamaano tsa pabalesego.

•
Go tlamela ka kgakololo e e mabapi le dintlha tsa pabalesego.

•
Go golaganya ditirelo tsa pabalesego tse di mabapi le ditiragalo le ditiro tsa porofensi.


Bokaedi-Bogolo: Tsamaiso ya Ditshiamelo le Ditshelete Mokaedimogolo wa tsa Ditshelete: Mr. P. Gumede

Go tlhomamisa metswedi ya ditshelete le tiriso, theko le thebolo, e e tlhomameng mo kantorong ya Tonakgolo.
Ditiro
•
Go tlhoma le go tlhokomela dithulaganyo tse di maleba (tshekatsheko ya didirisiwa tsa thulaganyo le dikao kgotsa dilekanyetsi tsa mokgwa wa tshomarelo) tsa pholisi go netefatsa tsamaiso ya metswedi e e tlhomameng.

•
Go ema-nokeng tlhogo ya lefapha (HOD) le batsamaisi- bagolo bangwe mo go diragatseng ditiro tsa bona go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Ditshelete wa Setshaba wa 1999 le melawana ya tsa matlotlo.

•
O tlhama ditshwetso tse di tlhomameng go tokafatsa tshomarelo e e siameng mo neelong ya ditirelo le go tsamaisa mafapha.

•
Go bebofatsa tiragatso ya ditlwaelo le maemo a bosetshaba mo go tlhokagalang.

•
Go gakolola tlhogo ya lefapha ka dintlha tse di tsamaisanang le ditlamorago tsa ditshelete le togamaano.

•
Go gokaganya le batsayakarolo ba ba maleba mo mererong ya tsaditshelete kakaretso.

•
Go tlhomamisa tsamaiso ya tsa ditshelete e e tlhomameng ka go dirisana go tlhobolola manaane a katiso kgotsa ka go neela katiso ka tlhamalalo mo dintlheng tsa ditshelete go badiredi ba lefapha.

•
Go laola tsamaiso ya ditiro tsa ditshiamelo le tsa ditshelete tsa lefapha.


Bokaedi- Bogolo: Ditirelo tsa semolao Mokaedikakaretso : Mmueledi B. Senne

Mogala : (018) 387 3059 Ditiro
•
Go tlhomamisa peomolao e e nonofileng go mafapha otlhe

•
Go tlamela ka tshegetso ya tsa tshekiso go mafapha otlhe

•
Go neela ka kgakololo ya semolao go mafapha otlhe.


Bokaedi : Peomolao Mokaedi : Mr. H. Masilo

Mogala: (018) 3875058 Maikemisetso
Go tlhomamisa peomlao e e nonofileng.
Ditiro
•
Go tseleganya le go kana peomolao

•
Go tlhoma peomolao

•
Go tsamaisa tirego ya tshekatshekoseswa ya peomolao.

•
Go itse ditlamorago tsa peomolao.


Bokaedi : Tshegetso ya tsa tshekiso Mokaedi : G.O.B. Ratshikana

Mogala : (018) 387 3057 Maikemisetso
•
gokaganya le mmueledi wa puso ka ga dintlha tsa tshekiso

•
thusa ka go tshwantshanya le go sekaseka dikwalo tsotlhe tse di mabapi le tsa tshekiso.

•
emela mafapha ka tsa katlholo.

•
Ke modulasetulo wa dipatlisiso tsa kgalemo.


Bokaedi : Kgakololo ya semoalo
Mokaedi : Mmueledi K. Marabe


Go tlamela ka kgakololo ya semolao
Ditiro
•
Go aba kgakololo ya semolao kakaretso

•
Go tlhoma ditlamano

•
Go sekaseka dikwalo tse di naleng ditlamorago tsa semolao

•
Go tsamaisa patlisiso ya semolao.


Bokaedi : Tlhaeletsano Mokaedi : Mr. C. Monama

Mogala : (018) 387 3753 Maikemisetso
Go netefatsa tlhaeletsano e e nonofileng magareng ga puso ya porofensi le baagi ba bokone bophirima.
Ditiro
•
Go tlhama le go tsamaisa togamaano le pholisi ya tlhaeletsano ya porofensi

•
Go tlamela ka ponelopele, pholisi, manaane, diphitlhelelo le dikgwetlho tsa puso ya porofensi.

•
Go netefatsa tlhaeletsano e e tlhomameng ya ditshwetso tsa EXCO.


Bokaedi : Diphasalatso Mokaedi : Tshepiso Letselela
Mogala : (018) 387 3020 Maikemisetso
Go tlhomamisa gore tshedimosetso ya puso e nne teng, go ya ka diphasalatso tsa kgaso ya se-eleketeroniki le ditheo tsa didirisiwa.
Ditiro
•
Go golola diphasalatso mo boemong jwa puso, go bareetsi ba ba ka fa gare le ba ba kwa ntle ga porofensi.

•
Go netefatsa phatlhalatso ya tshedimosetso e e tlhomameng go ya ka kgaso ya se-eleketeroniki.

•
Go tlhoma le go tsamaisa ditheo tsa didirisiwa.

•
Go dira dire tsa bidio le ditokhiumentari.


Bokaedi : Dikamano tsa Kgaso Mokaedi : Mr .R. Mamabolo

Mogala : (018) 387 3103 Maikemisetso
O tlhomamisa kamano e e tlhomameng magareng ga puso le kgaso
Ditiro
•
Go tlhama le go tsamaisa lenaane le togamaano ya puso ya porofensi le kantoro ya Tonakgolo.

•
Go tlhomamisa phasalatso ka botlalo ya manaane le ditiragalo tsa Tonakgolo le puso ya porofensi.

•
Go rulaganya le go golola pego ya kgaso mo boemong jwa puso ya porofensi le kantoro ya Tonakgolo.

•
Go netefatsa tlhokomelo le tshekatsheko e e nonofileng ya ditiragalo tsa kgaso ya puso ya porofensi.


Bokaedi: Mogokaganyi wa Baagi Mokaedi : Mr. Matshe

Go tlhomamisa gokaganyo e e tlhomameng magareng ga puso ya porofensi le baamegi botlhe.
Ditiro
•
Go tsamaisa dikamano tsa puso ya porofensi le baagi, NGO's, CBO's le mefama mengwe.

•
Go tsamaisa matsholo tsweletso a tlhaeletsano mo porofensing.

•
Go laola phatlhalatso ya diphasalatso tsa puso.

•
Go tlamaganya manaane a MPCC mo Porofensing

•
Go golaganya ditiragalo tsa Puso

•
Go golaganya le go tlhokomela tirego ya tharabololo ya bothata magareng ga baagi le tse di amanang le puso mo go neeleng ditirelo


Bokaedi : Go kwala puo Mokaedi : lolea
Mogala : (018) 387 3123 Maikemisetso
Go batlisisa le go kwala dipuo tsa Tonakgolo.
Ditiro
•
Go kwala dipuo tse di boleng tse di batlisisistsweng sentle tsa ga Tonakgolo.

•
Go tlhomamisa gore dipuo di abelanwe le bokaedi, bogolosegolo dikamano tsa kgaso ka mabaka a phasalatso e e tlhomameng.



Lekala : Tshegetso ya setlamo
Motlatsamokaedi-kakaretso : Ms. B.M. Matlanyane Sexwale

Mogala : (018) 387 3728 Maikemisetso
Go golaganya ditirelo tsa setlamo, semolao le tsa tlheletsano.
Ditiro
•
O aba ditirelo tsa tshegetso ya tsamaiso go Mafapha a Pororofensi.

•
Go itsise setshaba ka dipholisi, manaane, ditiragalo le diphitlhelelo tsa Puso.


Bokaedi-bogolo : Ditirelo tsa Setlamo Mokaedi-mogolo : Ms. K. Mogorosi

Mogala : (018) 387 3105 Maikemisetso
Go aba ditirelo tsa tshegetso ya setlamo go Mafapha a Porofensi.
Ditiro
•
Go tlamela ka ditirelo tsa EAP go badiri botlhe ba porofensi.

•
Go diragatsa ditirelo tsa kgolagano ya bodiri tsa Porofensi.

•
O dira ka dintlha tse di amanang leTlhabololo ya Metswedi ya Botho mo Porofensing.

•
O tsamaisa Metswedi ya Botho mo Porofensing.

•
O gakolola ka ditirego tsa tiro mo Porofensing.

•
Go golaganya dipholisi le go diragatsa ditirelo go ditlhopha tsa kgatlhegelo tse di kgethegileng.


Bokaedi : Kgolagano ya Bodiri Mokaedi : Basie Malwane

Go tlamela ditirelo tsa tsamaiso ya kgolagano ya bodiri.
Ditiro
•
O tsamaisa le go tlhokomela dikgolagano tsa bodiri mo porofensing.

•
O laola kgolagano le tsamaiso ya kgotlhang mo Porofensing.

•
O tsamaisa ditirisano tsa maatlafatso.

•
O gokaganya le botlhe mo porofensing le baamegi ba ba kwa ntle.


Bokaedi : Tsamaiso ya Motswedi wa Botho Mokaedi : Mr. K. Digoamaje

Mogala : (018) 387 3087 Fekese : (018) 387 3168 Maikemisetso
Go diragatsa kgolagano le ditiro tse di tlogetsweng ka phoso mo tsamaisong ya pholisi ya motswedi wa botho gammogo le go tlamela tshegetso ya Modirisi le go katisa Badirisi ba PERESALE mo Porofensing ya Bokone Bophirima.
Ditiro
•
Go tlhama dipholisi tsa motswedi wa botho tse di mabapi le tsamaisoo

•
mo Porofensing ya Bokone Bophirima.

•
Go tlhokomela le go sekaseka tiragatso ya dipholisi tsa Motswedi wa Botho.

•
Go tlamela ka ditirelo tsa tshegetso le tsa kgakololo ya kgolagano tsa ditirisano tsa tsamaiso ya motswedi wa botho go Mafapha a Porofensi a Bokone Bophirima.

•
Go tlamela ka tshegetso go Badirisi ba thulaganyo ya PERESALE mo Porofensing ya Bokone Bophirima.

•
Go bebofatsa katiso go Badirisi botlhe ba thulaganyo ya PERESALE mo Porofensing ya Bokone Bophirima.


Bokaedi : Tlhabololo ya Setheo Mokaedi : Mr. P. Botha

Go gakolola ka ditirego tsa tiro mo porofensing.
Ditiro
•
O aba ditirelo tsa tlhabololo ya setheo go Mafapha otlhe a Porofensi.

•
O tlamela ka ditirisano tsa Maphata.

•
O tlamela ka ditirisano tsa sethekeniki.

•
O tlamela ka ditirisano tsa boitshwaro.


Bokaedi : Tlhabololo ya Motswedi wa Botho Mokaedi : Ms. T. E. Letseli

Mogala : (018) 387 4035 Maikemisetso
Go tlamela ka ditirelo tse di kopanetsweng tsa tlhabololo ya Motswedi wa Botho go Mafapha a Porofensi.
Ditiro
•
Go tlhama ditogamaano le dipholisi tse di kopanetsweng tsa tlhabololo ya Motswedi wa Botho.

•
Go golaganya maiteko a tlhabololo ya Motswedi wa Botho a Porofensi.

•
Go tlhokomela Motswedi wa Botho kwa ntle ga Porofensi.

•
Go tlhama Motswedi wa Botho ka fa teng ga Puso.

•
Go tsamaisa ditetlo le dibasari.


Lekala tsamaiso le kgolagano ya Pholisi
Motlatsa Mokaedi-Kakaretso : Mr M. S. Bokaba

Mogala : (018) 387 3099
Maikemisetso

Go netefatsa ditirego tse di tlhomameng tsa tsamaiso e e siameng.
Ditiro
•
O golaganya dintlha tse di mabapi le tsamaiso.

•
Go golaganya le go tlhokomela pholisi, patlisiso le ditirelo tsa tshedimosetso le go sekaseka ditiro tsa puso.


Bokaedi-Bogolo : Tsamaiso le Manaane a a kgethegileng Mokaedi-Mogolo : Oageng Mosiane

Mogala : (018) 387 4213 Maikemisetso
Go golaganya dintlha tse di amanang le tsamaiso
Ditiro
•
Go tlamela ka ditirelo tsa tsweletso ya selegae le setoropo.

•
Go tlamaganya diporojeke tse di kgethegileng.

•
Go neelana ka ditirelo tsa mebuso.

•
Go golaganya le go diragatsa ditirelo go ditlhopha tsa kgatlhegelo.

•
Go tlamela ka tsamaiso, sethekeniki le kemonokeng ya pholisi go ntlo ya boeteledipele ba Setso le Bathati ba Setso.


Bokaedi : Porotokolo le Dikamano tsa Mebuso le Bosetshaba Mokaedi : Mr. Sandi Mbu

Go laola le go golaganya Tonakgolo le Manaane a Bosetshaba le a tirisano ya Mebuso a Porofensi le go dira jaaka Mokwaledi wa Foramo ya tirisano Mebuso le Foramo ya Boramotse le Tonakgolo.
Ditiro
•
Go tsamaisa manaane otlhe a a amanang le bosetshaba le a tirisano ya Mebuso.

•
O aba tshegetso ya Bokwaledi le ya tsamaiso go NWIFG.

•
Itshimololela ya manaane le matsholo a a ikaelelang go tsweletsa tsamaiso ya tirisano.

•
Go tlhokomela ditlhabololo tsa kgakololo le tsa pholisi ya bosetshaba ya Aforika Borwa mo ditlamoragong tsa tsona mo porofensing.

•
Go dira dikamano tsa porofensi le diporofensi tse di mabapi, ditlamo le mekgatlho ya bosetshaba.

•
Go itshimololela le go tlhokomela diporojeke le tumalano e e kopanetsweng ya bosetshaba ya diporofensi.

•
Go dira jaaka mogokaganyi-mogolo wa diporofensi le ntlo-kemedi ya semmuso le ditlamo tsa kabelo-madi tse di letleletsweng mo Aforika Borwa.

•
Go tlhaola ditshono tsa katiso ya porofensi kwa moseja.

•
Mogokaganyi magareng ga porofensi le ditlamo tsa bosetshaba.

•
O gokaganya thuso ya sethekeniki ya bosetshaba mo porofensing


Bokaedi : Tlhabololo ya selegae le seteropo Mokaedi : Moruti L.Lebaka- Ketshabile

Go tlamaganya ditirelo tsa tlhabololo ya selegae le setoropo.
Ditiro
•
Go tlamaganya ISRDP

•
Go gokaganya lenaane la ntshwafatso la selegae

•
Go gokaganya lenaane la neelo ditirelo la tlhabololo ya selegae.

•
Go gokaganya lenaane la neelo ditirelo la seteropo.


Bokaedi : Boeteledipele ba Setso Mokaedi : Mr. A. Ruthoane

Mogala : (018) 387 2922 Maikemisetso
•
Go tlamela ka tsamaiso, tshegetso ya pholisi go boeteledipele ba setso le bathati ba setso.

•
Go laola merero ya boeteledipele ba setso.

•
Go laola maatlafatso mo tsamaisong ya merero ya boeteledipele ba setso.

•
Go laola ditirelo tsa tshegetso ya tsamaiso go boeteledipele ba setso.


Bokaedi- Bogolo : Tsamaiso ya Pholisi Mokaedi : Mr. D.W. Schoeman

Go tlhabolola, bebofatsa, gokaganya le tlhokomela dithulaganyo tse di tsweletseng e bile dikopanetswe tsa tlhamo ya pholisi, togamaano, patlisiso, tsamaiso ya porojeke le ya tshedimosetso mo porofensing.
Ditiro
•
Go tlhabolola le go bebofatsa tlhamo ya pholisi le tsamaiso ya yona mo mafapheng a porofensi, mefama le ditlhopha tsa mafama.

•
Tshegetso ka botlalo le kgolaganyo ya bosetshaba, porofensi le togamaano ya selegae le itshimololelo ya tlhamo ya manaane go tsweletsa kgolo le tlhabololo e e tsweletseng e bile e kopanetswe

•
Tlhamo le tiragatso ya lenaane le le tlhomameng le thulaganyo ya tsamaiso ya porojeke le maatlafatso mo porofensing le kgolaganyo ka botlalo, tshegetso ya ditlamo tsa togamaano le tiragatso.

•
Go tsamaisa diporojeke le manaane a mefama-ntsi a bogolosegolo abetsweng go Mokaedi-Mogolo.

•
Go tshwantshanya tshekatsheko le phatlhalatso ya kitso le tlhabololo ya porofensi.

•
Go tsweletsa bokgoni ba kantoro mo tsamaisong, neelo ya ditirelo le boeteledipele.

•
Go tlhama le go tsamaisa thulaganya ya patlisiso, le ya maphata mo porofensing.


Bokaedi : Tsamaiso ya Porojeke Mokaedi : Mr. M. Malaka

Go tlhama le go diragatsa lenaane le le tlhomameng le thulaganyo ya tsamaiso ya porojeke, go maatlafatsa mo porofensing le go diragatsa kgolaganyo ka botlalo le go tshegatsa togamaano le ditlamo tsa tiragatso, go tsamaisa manaane a mefama-ntsi le diporojeke tse di abetsweng go tlhokomelwa ke bokaedi.
Ditiro
•
Go tlhama le go diragatsa tsheko ya porojeke mo porofensing.

•
Go ngoka kgatlhegelo le go tshegetsa tsamaiso ya porojeke kwa maemong a a kwa godimo a bokhuduthamaga le go itshomololela manaane tlwaetso ka tlhomamo.

•
Go bebofatsa tshekatshekoseswa ya maphata le tlhabololo ya setheo mo porofensing le go tlhagisa ditlamorago ka tlhomamo

•
Go emanokeng tlhamo le tiragatso ya ditirego le dithulaganyo tebang le tsamaiso ya porojeke ka tlhomamo.

•
Go tlhokomela le go tlamaganya togamaano ya porojeke, dituelo le tiragatso mo
porofensing le go tlhagisa ditlamorago tse di tlhokang tlhokomelo.


•
Go tshegetsa ditheo ka thulaganyo ya porojeke, ditherisano tlhokomelo le tshekatsheko mo go tlhokegang.

•
Go laola tiragatso ya rejisitara ya diporojeke le ya thulaganyo ya tshekatsheko ya porofensi le go sekaseka bokgoni ba dithulaganyo, ditirego le maphata.

•
Go tlhama le go diragatsa pholisi le togamaano mo thefosanong ya lenaane le tuelo ya porojeke ke ditheo tsa porofensi le go sekaseka diphitlhelelo ka tlhomamo.

•
Go diragatsa tsamaiso, boteledipele le tshegetso ya tsamaiso mo boemong ba mokaedi kakaratso le setlhopha sa tsamaiso ya porojeke se se emetseng ditlamo tsa diporofensi tse di farologanong.

•
Tiragatso ya memorantame wa dikgatlhegelo o o dumalanweng le

•
badirisani ba togamaano.

•
Go tlhaola le go tlhagisa ditekeletso tse di tla amang tiragatso ya tsamaiso ya porojeke ka go tlhama ditogamaano tse di maleba tse di tla fokotsang ditekeletso tsa go nna jalo.

•
Tlhama le go tlhokomela tiragatso ya lenaane katiso le le malebatebang le tsamaiso ya porojeke mo porofensing.

•
Tsamaiso ya porojeke e e kgethegileng ya maphata -ntsi le ya ditiro-ntsi ya diporojeke tsa porofensi tse di abetsweng go Bokaedi.


Bokaedi : Togamaano le pholisi ya porofensi Mokaedi : Ms. M. Z. Tumane

Go tlhabolola le go bebofatsa tsweletso ya tlhamo ya pholisi le tsamaiso ya yona mo mafapheng a porofensi, mefama le ditlhopha le go tshegetsa ka botlalo go golaganya bosetshaba, porofensi le itshimololelo ya thulaganyo le togamaano ya selegae tse di tsweletsang kgolo lre tlhabololo e e tsweletsweng e bile tlhakanetswe mo porofensing.
Ditiro
•
Go tlhama le go diragatsa thulaganyo ya togamaano le ya pholisi ya porofensi e e mabapi le tlhabololo le kgolo e e tswelelang e bile e tlhakanetswe mo porofensing.

•
Go tlhomamisa gore tlhamo ya pholisi, peomolao le togamaano kwa maemong a bosetshaba, porofensi le a selegae a tsamaisiwa le go lolamisiwa le dithulaganyo tsa bosetshaba le go nna maleba le maitemogalo a mo gae.

•
Go sekasekagape tiriso ya pholisi le tshegetso ya itshimololelo ya tlhamo ya yona mo porofensing.

•
Tshwantshanya tshekatsheko ya dibaka tse di farologaneng, mefama, puso le ditlhopha tsa togamaano le go letlanya go nna togamaano e e tiisitsweng ya porofensi mabapi le tlhabololo e e tsweletseng e bile e tlhkanetswe.

•
Tlamela ka diponagalo tsa porofensi le go tshegetsa ka itshimololelo ya togamaano kwa maemong a selegae, porofensi le bosetshaba le go netefatsa gore a maleba le tlhabololo ya porofensi.

•
Go tlhaola diphatlha tse di tlogetsweng tsa togamaano le a pholisi mo porofensing le go itshimololela dikgato tse di maleba mo go tlhokagalang.


Bokaedi : Baagi le patlisiso
Mokaedi : Mr. M. Mokalobe


Go tlhama, go golaganya, le go tsamaisa thulaganyo ya patlisiso, maphata mo porofensing.
•
Go tlhama, go golaganya le go diragatsa thulaganyo ya patlisiso le maphata go natlafatsa matlaafatso mo porofensing.

•
Go bebofatsa patlisiso le tlhabololo ya ditlwaelo le setso mo porofensing le tsamaiso ya porofensi.

•
Go kopanya patlisiso le ditlhokego tsa togamaano le tlhabololo le go tlhomamisa-pele kwa maemong a selegae, porofensi bosetshaba.

•
Go bebofatsa ditshitshinyo tsa patlisiso le go rulaganya dipego tsa patlisiso.

•
Go thusa ditheo tsa porofensi ka tlhaolo, thulaganyo,therisano le tiragatso ya patlisiso.

•
Go dira ditirelo tsa bokwaledi ba seporofesene go komiti ya kgolaganyo ya patlisiso ya Bokone Bophirima.

•
Go golaganya ditlhokego tsa patlisiso le dithitshinyo magareng ga mafapha a puso le ditheo tsa patlisiso mo porofensing.

•
Go tlhama le go tlhokomela patlisiso ya thulaganyo ya sefalana sa tshedimosetso.

•
Go duelela ditlamo go tshegetsa diitshimololelo tsa patlisiso porofensi ; le

•
Go tlhokomela le go sekaseka patlisiso ya diporojeke le diphitlhelelo.


Bokaedi : Tsamaiso ya tshedimosetso Mokaedi : Mr. U. Kraak

Mogala : (018) 387 4189 Maikemisetso
Go diragatsa ditshiamelo tsa Molaotheo gore di nne mo pontsheng ya tshedimsetso nngwe le nngwe e e tshwereng ke puso le tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshwerweng ke motho mongwe le mongwe, mme e tlhokokagala go diragatsa tshireletso ya ditshwanelo dingwe le dingwe.
Ditiro
•
Go tlhama le go tlhokomela thulaganyo ya METADATA jaaka e tlhalositswe ke Molaotlhomo wa tshedimosetso ya dibaka.

•
Go kgobokanya, go tshwantshanya- tshekatsheko, kgolaganyo, tlhamo le polokelo ya thulganyo ya sefalana sa dibaka tse di sa tlhomamisiwang le tse di tlhomamisitsweng sa porofensi jaaka neetswe ke bosetshaba, kgotsa mafapha a porofensi.

•
Go tlhama le tsamaisa ditirelo tsa inthanete le setsha sa yona

•
Go tsamaisa, golaganya le go tlhokomela ditirelo tsa kwalelano seileketeroniki.

•
Go tlamaganya le bebofatsa ditsenyotshedimosetso go tswa go dithulaganyo tsa
tshedimosetso ka bophara.


•
Go tlhama tirelo ya tsamaiso ya kitso e e kopantsweng.

•
Go tlhama le go tsamaisa tirelo ya tshedimosetso ya mafelo.

•
Go tlhama dimmapa tsa porofensi le neela manaanepalo a porofensi.


Bokaedi : GoTlhokomela le Sekaseka Mokaedi : Ms. R. Moonilal
Mogala : (018) 387 4189 Maikaelelo
Go tlhama le go diragatsa thulaganyo e e nonofileng go tlhokomela le go sekaseka ditshwaelo, ditirego, dipholo le diphitlhelelo tsa kgolo le tlhabololo mo porofensing le tiro ya setshaba le ya mefama ya poraefete nako le nako.
Ditiro
•
Go tlhama le go diragatsa dithulaganyo tse di tlhokomelang le go sekaseka tlhabololo, ditshwaelo, dipholo le diphitlheleloka tlhomamo.

•
Go tlhomamisa gore metswedi e e teng e dirisitswe ka tlhomamo le gore tiro e tsamaisana le pholisi, togamaano le ditlhagiso tsa tekanyetsokabo

•
Go tlhokomela le go bega nako le nako ka dithulaganyo tsa tsamaiso ya porofensi le tse di diragadiwang.

•
Go tlhokomela le go bega nako le nako ka tshedimosetso e e tlhagisitsweng ke ditlamo le mapahata a porofensi le tshekatsheko ya ditiro le diphitlhelelo.

•
Go batlisisa fa baamegi le ditlhopha tsa kgatlhegelo kwa ntle ga tsamaiso ya porofensi di diragatsa kwa bosetshaba, porofensi ditogamaano le diitshimololelo tsa selegae.

•
Go sekaseka fa togamaaano le neelo ya ditirelo e fitlhelela phegelelo le ditlhokwa tsa batho.

•
Go sekaseka fa tlhamalalo le kopanelo e e lekaneng e tlhomilwe magareng ga togamaano, thulaganyonaane le tekanyetsokabo.

•
Go golaganya ka botlalo go tiisa le tlhagisa ditsela tsa phitlhelelo le tsa tiro mo porofensing.

•
Go tlhama le go tlhagisa diponagalokgolo tsa tiro tsa porofensi.

•
Go tlhama, go diragatsa le go tsamaisa ditiro tse di tlhokometsweng tse di kgethagilengtse di kaetsweng kwa Bokaeding.

•
Go diragatsa ditirelo tsa tlhokomelo le tsa tshegetso go ditlhopha tsa dikomiti le diporojeke tse di kaetsweng go thulaganyo ya ditlhopha.




<fn>GOV-ZA.Drivinginstructor.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisiwa jaaka mokaedi wa kgweetso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Melawana ya Bosetšhaba ya Pharakano ya Tsela e tlhalosa gore mongwe le mongwe yo o ratang go nna mokaedi wa kgweetso o tshwanetse go kwadisiwa le Lefapha la Dipalangwa. Go nna mokaedi o tshwanetse go tsenela katiso le go falola tlhatlhobo. Motho yo o ratang go nna mokaedi wa kgweetso o tla dira fela ka setlhopha sa dirori tse a reboletsweng laesense ya go di kgweetsa. Setifikeiti sa mokaedi se dira ngwaga o le mongwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dira kopo ya setifikeiti sa mokaedi gongwe le gongwe kwa lefelong teko ya dilaesense tsa bakgweetsi.
Tlatsa foromo ya RI, Kopo ya kwadiso jaaka mokaedi wa kgweetso.
Tlisa setifikeiti sa gago sa boitekanelo.
Duela madi a a beilweng.
O tla romelwa kwa setišeneng sa sepodisi go bona pegelo ya go se bonwe molato.
Lefelo la diteko le tla romela kopo ya gago go MEC gore e dumelwe kgotsa e ganwe. Fa e dumetswe, lefelo la diteko le tla rebola tetla.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tetla e ka siama mo dibekeng tse thataro go ya go tse robedi.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Electronicinterface.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e, e letlelela motho ka nosi, setheo kgotsa mokgatlho go tlhoma kgolagano ka tsela ya eleketheroniki le ba Madirelo a Makgetho a Aforika Borwa ka tsela ya thelesetso e e tlhophilweng. Tsamaiso e Ntšhwa ya Lekgetho la Lotseno, e dirilwe ka tsela e e leng gore e tla fedisa go dirisiwa ga pampiri fa go kgonagalang teng, le go dirisa tsela ya go dira ka metšhene mo go neng go dirisiwa batho ka matsogo a bona mme ka nako e le nngwe go netefatswa gore baduelalekgetho botlhe ba tshwarwa ka go lekana. Go setswe go tlhomilwe ditsela tse di farologaneng tsa go ikgolaganya ka eleketheroniki.
Kaedi e e bidiwang e setse e le teng mo Onlaeneng ya SARS mme maikaelelo a yona ke go araba dingongorego tse dintsi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Rekhota dintlha tse di latelang tse o di neetsweng ke SARS morago ga go ikwadisa:
nomoro ya phetiso ya sephiri go go kgontsha go fitlhelela neteweke ya SARS.
khoutu ya tsamaiso e e go tlhaolang e e neetsweng setheo sa gago ke SARS.
khoutu ya modirisi e e go tlhaolang le nomoro ya phetiso ya sephiri e e go isang kwa sefareng ya difaele tsa SARS e go isiwang faele ya dinewa teng.
Tlisa difaele tsa dinewa tse di dirisiwang mo ditekong go go kgontsha go ntsha kgotsa go fitlhelela dikarabo tsa difaele tsa diteko go tswa go SARS.
Tiisetsa le Motsamaisi wa tsela ya go ikgolaganya ka tsela ya eleketeroniki wa SARS, fa o amogetse difaele tsa dinewa tsa diteko mme o tsenye tirisong tsela ya go ikgolaganya ka tsela ya eleketeronikika go amanya difaele tsa mmatota/tse di tshelang tsa dinewa .
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
SARS tsentse mo tirisong boemo jwa tirelo jo bo tla simololang mo dinyageng di le pedi . Fa o ikwadisa kgotsa o duela, SARS e ikaelela go tsamaisa ikwadiso ya gago ka nepagalo mo malatsing a le lesome a go dira.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Employmentinthepublicservice.2010-03-25.tn.txt</fn>
Dira kopo ya tiro mo Tirelong ya Setšhaba
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Diphatlatiro mo mafapheng a besetšhaba le a diporofense di tlatswa ka go thapa badiri ba ba dirang mo pusong kgotsa ka go laletsa dikopotiro go tswa mo go ba ba sa thapiwang mo Tirelong ya Setšhaba. Diphatlatiro tse di mo maemong a a kwa godimo, ke gore, tirelo ya bolaodi jo bo kwa godimo, di tshwanetse go phasaladiwa bosetšhaba fa go tshwanetse go thapiwa batho go tswa ka fa teng kgotsa kwa ntle ga Tirelo ya Setšhaba.
Go ya ka melawana, diphatlatiro di phasaladiwa mo Sekhulareng ya Diphatlatiro ya Tirelo ya Setšhaba e e kokoanngwang le go tlhagisiwa beke le beke ke Lefapha la Tirelo ya Setšhaba le Tsamaiso . Fa taletso ya go thapa e ka fetisediwa kwa bathong ba ba sa thapiwang ke Tirelo ya Setšhaba, lefapha la bosetšhaba kgotsa la porofense le tla phasalatsa diphatlatiro tse di jalo mo bobekgannyeng jo bo gatisitsweng .
Sekhulara ya Diphatlatiro ya Tirelo ya Setšhaba , e itsise badiri ba setšhaba ka ga diphatlatiro tse di ka fa teng ga Tirelo ya Setšhaba. Batho ba e seng badiri ba Tirelo ya Setšhaba, fela ba na le kgatlhego mo ditirong tse di phasaladitsweng, ba tshwanetse pele go batlisisa kwa lefapheng le le phasaladitseng gore a ba ka dira kopo. Dintlha tsa kgolagano tsa mafapha a a phasaladitseng a neetswe mo Sekhulareng.
Mafapha a mangwe jaaka Sesole sa Tshireletso, a ka go kopa go dira diteko tsa kalafi pele kopo ya gago e ka tswewa tsia.
Go bona tshedisetso go ya pele ka ga Lefapha la Tirelo ya Setšhaba le Tsamaiso .
Dikgato tse di latelwang
Pagolola le go tlatsa Foromo ya Z83, Application for Employment go tswa mo go website ya DPSA. Gape o ka bona foromo e go tswa kwa lefapheng lefe kana lefe la bosetšhaba kgotsa la porofense.
Mametlelela curriculum vitae ya gago le dikhopi tse di tempilweng semmuso tsa borutegi jwa gago.
Romela foromo go lefapha le phatlatiro e leng kwa go lona.
Go tswa mo goreng lefapha le le maleba le latela kgato efe, o ka nna amogela lekwalo le le pakang gore kopo ya gago e gorogile.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Kgato ya go thapa le go tlhopha e farologana go ya ka mafapha, e bile e ka konosediwa mo nakong e khutshwane go gaisa
Tlhotlhwa
Foromo ya go dira kopo ke mahala
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.EssentialServices.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go kopa komiti ya ditirelo tsa botlhokwa go dira dipatlisiso go tlhomamisa fa tirelo yotlhe kgotsa karolo ya tirelo e le e e botlhokwa.
Tlhaloso
Tirelo e e botlhokwa e kaya tirelo eo, fa e ka emisiwa e ka tsenyang matshelo a batho mo kotsing kgotsa ya sitisa/kgoreletsa pholo ya batho.
Mo nakong ya boipelaetso,setlhopha sengwe le sengwe se se nang le dingongorego malebana le dintlha tse di latelang, se ka lebisa dingongorego ka go kwalela komiti ya ditirelo tse di botlhokwa:
a tirelo ke ya botlhokwa kgotsa ga se ya botlhokwa:
a mothapiwa kgotsa mothapi o tshwaragane le tirelo e e kaiwang e le e e botlhokwa.
Setlhopha se se lebisang ngongorego kwa go komiti ya ditirelo tsa botlhokwa e tshwanetse go netefatsa gore khopi e go buiwang ka yona e neetswe ditlhopha tsotlhe tse di ngongoregang. Komiti ya ditirelo tsa botlhokwa e tshwanetse go tlhomamisa ngongorego ka bonako jo bo kgonegang.
Ditirelo tsa Palamente, Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa le Tirelo ya tsa Pholo ke ditirelo tse di botlhokwa.
Fa o batla go bona tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditiro.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Tlatsa foromokopo ya LRA4.2, e e buang ka dingongorego go tlhomamisa gore ke tirelo e e botlhokwa.
Gokelela khopi ya setefikeite sa jaanong se se supang lekwalotetla mo foromokopong.
Neela setlhopha se sengwe se se ngongorego khopi ya foromokopo jaaka bosupi jwa gore khopi ya foromokopo e ne ya neelwa nngwe ya ditlhpha ka go e pataganya le:
Khopi ya setlankana se se kwadisitsweng go tswa kwa Posokantorong; kgotsa
Khopi ya setlankana se se saenweng fa khopi e ne e tlisiwa ka seatla; kgotsa
Khopi ya pegelo/setatamente se se saenilweng go tswa go motho yo o tlisitseng foromo ka seatla; kgotsa
Khopi ya setlankana sa fekese sa se netefatsang; kgotsa bosupi bongwe jwa tirelo e e neetsweng.
Romela foromo e e tladitsweng go Komiti ya Ditirelo tse di Botlhokwa, ka Khomišene ya Poelano, Katlholo le Botsereganyi
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Go tla ikaega mo ditlhopheng tse di akanyang fa ditirelo di le botlhokwa
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.EssentialServicesCommittee.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo e e diriwang kwa go komiti ya ditirelo tse di tlhokegang go netefatsa gore kgwebo ya mothapi yotlhe kgotsa karolo ya yona, ke tirelo ya tlamelo
Tlhaloso
Mothapi a ka nna a dira kopo ka go kwalela komiti ya ditirelo tse di tlhokegang go tla go netefatsa gore kgwebo yotlhe kgotsa karolo ya tirelo ya mothapi ke tirelo ya go tlamela.
Tirelo e kaiwa jaaka tirelo ya tlamelo fa kemiso ya tirelo eo, e na le nonofo ya go tlisa tshenyo e e bonwang ka matlho mo karolong nngwe le nngwe e go dirwang mo go yona, feketiri kgotsa metšhene.
Batho bangwe ba ba nang le kgatlhego, ba ka nna ba fetola ka go romela tsibogelo/phetolo ya bona mo malatsing a le 21, morago ga go amogela kopo, kwa go Ditirelo tse di Tlhokegang.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditiro.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa kopo go Ditirelo tse di Tlhokegang tsa Khomišene ya Poelano le Botsereganyi
Tlatsa foromo ya LRA 4.3 mme o e romele kwa go Komiti ya Ditirelo tse di Tlhokegang kwa CCMA
Khopi ya foromo e, e tshwanetse go neelwa lekoko le lengwe mme go netefatswe gore khopi ya foromo e e neetsweng lekoko le lengwe e neelwe ka go e gokelela:.
Khopi ya setlankana se se tswang kwa Posokantorong se tshwanetse go gokelelwa.
Khopi ya resiti e e saennweng fa e isitswe ka seatla e tshwanetse go gokelelwa.
Setatamente se se saenilweng se se netefatsang gore tirelo e, e dirilwe ke motho yo o tlisitseng foromo, se tshwanetse go tla le kopo.
Khopi ya setlankana se se netefatsang fa fekese e rometswe kgotsa bopaki bongwe le bongwe jo bo kgotsofatsang, bo ka gokelelwa.
Molao o o dirisiwang
Karolo ya 75
Boemo jwa Tirelo
Ga go na nako e e tsepameng e e beilweng, go tla laolwa ke lekoko le le dirang kopo ya ditirelo tse di tlhokegang.
Tlhotlhwa
Tirelo e, ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Exchangeofforeignlicence.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go fetolwa ga laesense e e seng ya mono
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Dilaesense tsa go kgweetsa tse di rebotsweng kwa dinageng tse dingwe mme di dumelelwa mo Aforika Borwa di tla fetolelwa go mofuta wa dilaesense tsa dikarata fa beng ba tsona ba dira kopo ya laesense ya Aforika Borwa go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Pharakano ya Tsela , 1996.
Kopo ya go fetola tetla ya boditšhaba ya go kgweetsa e tshwanetse go tsamaya le laesense e e rebotsweng ke bothati jwa naga e sele.
Laesense ya naga e sele kgotsa tetla ya boditšhaba ya go kgweetsa e ka fetolelwa fela go laesense ya Aforika Borwa fela fa modirakopo e le moagi wa Aforika Borwa kgotsa a bone bonno jwa leruri .
Laesense ya naga e sele e tshwanetse go bo e sa ntse e dira ka letsatsi la go fetolwa mme e tshwanetse go bo e kwadilwe ka nngwe ya dipuo tsa semmuso tsa Aforika Borwa. Fa go se jalo, kopo e tshwanetse go go bo e na le phetolelo e e rebotsweng ke bothati jp bo nang le bokgoni.
Laesense ya naga e sele e tla se dire fa mong wa yona a simolola go nna monni wa leruri kgotsa a bona tetla ya boagi jwa leruri jwa Aforika Borwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya DL1, Kopo ya go fetolwa ga laesense ya go kgweetsa kwa lefelong lengwe le lengwe la diteko tsa laesense ya go kgweetsa
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
boitshupo jo bo amogelegang jaaka bo tlhokwa ke molao wa Aforika Borwa , ID ya nakwana, phaseporoto e e dirang ya Aforika Borwa, kgotsa phaseporoto ya kwa nageng e nngwe e na le tetla ya bonno jwa leruri lekwalo go tswa go setheo se se bokgoni le le netefatsang gore laesense ya gago ke ya boammaaruri. Lekwalo leo le tshwanetse go tlhalosa maemo a laesense eo laesense ya kwa nageng e nngwe ditshwantsho tse nne tsa bogolo jwa ID tsa bontsho le bosweu.
Duela tlhwatlhwa e e beilweng.
Teko ya matlho e tla dirwa kwa lefelong leo pele phetolo e konosediwa.
Ela tlhoko: O ka se tsenele tlhatlhobo ya laesense ya go kgweetsa. Laesense yanakwana e e dirang dikgwedi tse thataro e rebolwa ka yona nako eo e bile ke mahala.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Paka ya go fetolwa ga laesense go farologana go ya ka mafelo a diteko ka ntlha ya ditiragalo tsa fa teng tsa boruni.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Exchangeprogrammepermit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya kananyo ya manane a setso,ekonomi le loago
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Phemiti ya kananyo e ka abelwa motswantle yo o tsayang karolo mo mananeng a setso, ekonomi le loago e e rulaganngwang kgotsa a tsamaisiwa ke bothati jwa puso ya kwantle kgotsa ya selegae, kgotsa ke setheo sa thuto e kgolwane ka tirisano le bothati jwa puso ya kwantle. Dira kopo ya tumelelo ya kananyo kwa embasing ya Aforika Borwa kgotsa kwa ntlong ya borongwa e e gaufi le wena.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo BI-1738.
Isa phaseporoto ya tota ga mmogo le kopo ya gago.
Ntsha lekwalo go tswa mo setheong, mokgatlho kgotsa lelapa le o ikaelelang go dira lenane mo go lona mo Aforika Borwa, o tlhomamisa maemo le go nna teng ga lenane la kananyo. Lekwalo le tshwanetse go naya bosupi jwa gore o nonofile go ka ikwadisa kgotsa go tsaya karolo mo lenaneng la kananyo le gore re tlhagise gore setheo, setlamo kgotsa balelapa ba tla rwala maikarabelo fa o sentse o nna mo Aforika Borwa.
Batla lekwalo go tswa kwa setheong se se maleba sa puso kgotsa go tswa kwa mokgatlhong wa thuso ya ditšhelete mo nageng ya gaeno, le tlhomamisa maemo kgotsa go nna teng ga lenane la kananyo le Aforika Borwa, le ntlha ya gore o setse o amogetswe go ikwadisetsa lenane.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya bontsi jwa malatsi a le 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Exportcertificateforliquor.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya setefikeiti sa thekisontle ya bojalwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Bagwebi ba ba ratang thekisontle ya bojalwa ba ka ya mo websaeteng: www.dawineonline.co.za, mo ba tla fitlhelang manane a a ikaegileng mo inthaneteng a ka mo thekisontle e tsamaisiwang ka teng. Barekisantle ba tshwanetse go ikwadisa pele ba ka dirisa lenane le.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Go ikwadisa jaaka morekisantle, romela emeile kwa go rhonelb@nda.agric.za. Ba tla go romela tshedimosetso yotlhe ka emeile e e tlhokwang ke morekisantle yo o batlang go ikwadisa. O tla fiwa leina le le tla go kgontshang go bula lenane-thulaganyo ga mmogo le lefoko la sephiri le o ka le dirisang.
Dira dikopo tsotlhe mo laeneng .
Kumo nngwe le nngwe ya bojalwa e tshwanetse go direlwa kopo ya yona e e farologanang le tse dingwe mo dithotong, motswakong, matshwaong le mo dinomorong.
Morwalo wa bojalwa o tshwanetse go kgaoganngwa le merwalo e mengwe ya bojalwa. Sampole ya selekanyo sa dilitara di le 2, 25 e tshwanetse go ntshiwa mo morwalong wa bojalwa fa go utlwelelwa tatso ya bona. Disampole di tshwanetse go fitlha kwa dikantorong tsa Dikumo tsa bojalwa pele ga 16:00 ka Labobedi go tla go utlwa tatso ya bona ka Labone, le pele ga 16:00 ka Labone go tla go utlwa tatso ya bona ka Labobedi.
O tshwanetse go itsise Lekala la Tshekatsheko ya Boleng ya Lefapha la Temothuo mo mogaleng 021 809 1704 pele o pega dithoto mo senamelweng.
Fa o pega morwala mo senamelweng se setona, sampole ya taolo e e tshwanetseng go ntshiwa mo morwalong mongwe le mongwe ke .Fa go se na motlhatlhobi mo lefelong le go pegawng mo go lona, wena morekisantle o tla tshwanela ke go kga disampole tsa taolo mme o di ise kwa Lekaleng la Dikumo tsa Bojalwa kwa Stellenbosch.
O tshwanetse go itsise Lekala ka ga go pega mo nakong ya diura di le 48.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Jaaka badirisi ba ba rebotsweng, barekisantle kgotsa baemedi ba bona jaaka batsamaise ba dithoto , ba ka nne ba gatisa ditefikeiti tsa thekisontle ka bobona go tswa mo webosaeteng kgotsa ba ya go di tsaya kwa Lekaleng la Dikumo tsa Bojalwa kwa Stellenbosch.
Lekala la Dikumo tsa Bojalwa VI 1 ga mmogo le ditefikeiti tsa tshekatsheko.
Godimo
Tlhotlhwa
Ntšhwafatso ya sebaka sa tshiamiso: R115 ga mmogo le madi a tshekatsheko
Madi a thebolo: R37
Tshekatsheko ya merwalo ya thekisontle morago ga diura tsa tiro: R520 ka ura kgotsa bongwe ba yona.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Dira kopo mo inthaneteng.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Exportembryos.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya thekisontle ya diphologolo, dipelwana ga mmogo le moroto wa senna
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go tlhokega phemiti go tswa kwa go Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo pele o ka dira thekisontle ya diphologolo kgotsa dire tsa bolosika jaaka pelwana , popelo kgotsa moroto wa senna go tswa mo Aforika borwa. Mokgatlho o o maleba wa barui kgotsa bothati jwa go kwadisa ba tshwanetse go atlanegisa thekisontle ya mothale o.
Dikopo di tshwanetse go romelwa go Mokwadise malatsi a ka nna 30 pele thekisontle e dirwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Pagolola foromo mo websaeteng mme o e tlatse gotlhe. Foromo e ka nne ya kopiwa gape go tswa go Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo .
Diforomo tse di sa tladiwang ka botlalo di tla busediwa morago kwa go beng ba tsona.
Mametlelela setefikeiti sa ngaka ya diphologolo yo e leng motlhankedi yo o tla netefatsang gore setefikeiti sa boitekanelo se se batlang ke naga e e dirang thekontle ke se se maleba.
O tshwanetse go romela madi a a lekaneng fa o romela kopo nngwe le nngwe. Ditsheke tsotlhe le dipousetaleota di tshwanetse go romelwa go: Director-General: Agriculture. Dintlha tsa banka:
Nomore ya akhaonte: 011219556
Diforomo di tshwanetse go romelwa go mokgatlho barui o o maleba kgotsa bothati jwa ikwadiso go dira dikatlenegiso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka rebolwa mo malatsing a le 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Exportpermits.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya thekisontle
Tlhaloso
Tumelelo ya thekisontle e a tlhokega go netefatsa gore motho kgotsa setlamo se se ikaelelang go dira thekisontle ya dithoto ba latela melawana e e beilweng ya dikutlwano tsa boditshabatshaba tse di beilweng. Ditumelelo tsa thekisontle di thusa gape ka togamaano ya taolo ya go ntshiwa ga dithoto le go lemoga dithoto tsa bogodu le tse di rekisiwang ka bokhukhuntshwane.
Pholisi ya dithekontle le dithekisontle tsa dithoto e e dirisiwang e farologana go tswa mo lekokong go ya go le lengwe. Ntlha e nngwe ke gore, dithoto tse dintshwa ka bontsi, di golotswe mo dikgatong tsa taolo ya dithekontle. Ka jalo, fa o tlhoka tshedimosetso malebana le pholisi ya dithekontle le dithekisontle tsa dithoto tse di rileng, tswee-tswee, ikgolaganye le ofisi ya Taolo ya Dithekontle le Dithekisontle e e leng kwa Lefapheng la Dikgwebo le Intaseteri.
Ga se dithoto tsotlhe tse di tshwanetseng go tlhatlhobiwa ke ba taolo ya dithekontle le dithekisontle. Le fa go ntse jalo, dithoto tsotlhe tse di dirisitsweng, tsa masalela ga mmogo le dikgeregere di tshwanetse go tlhatlhobiwa ke ba taolo ya thekontle. Go na le lenane la dithoto tse di tshwanetseng go feta ka fa tlase ga taolo ya dithekontle le dithekisontle . Fa o ka naya ba Lefapha dintlha tsa gago tsa bodirelo, diaterese le mogala wa gago, lenane le ka romelwa kwa go wena, la fekesiwa kgotsa la romelwa ka emeile.
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le ba Taolo ya Dithekontle le Dithekisontle mo Lefapheng la Dikgwebo le Intaseteri.
Tlatsa diforomo tsa kopo tse o tla di bonang go tswa kwa Lefapheng la Dikgwebo le Intaseteri.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya malatsi a le mararo go konosetsa kopo ya gago ya tumelelo ya dithekisontle.
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo, bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Exportplantsandplantproducts.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya kabo ya setefikeiti sa tsholo ya dijalo ka maikaelelo a thekisontle ya dijalo le dikumo tsa dijalo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Barekisantle ba dijalo le dikumo tsa dijalo ba tshwanetse go fiwa phemiti ya tsholo ya dijalo le dikumo tsa dijalo go tswa kwa go Basireletsi ba Dijalo ba Bosetšhaba ya naga e ba romelang dijalo kwa go yona ga mmogo le setefikeiti sa tsholo ya dijalo go tswa go NPPO mo Aforika borwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Batla tshedimosetso go tswa go Moreki wa ntle kgotsa moemedi go tswa kwa nageng e e rekang gore a go tlhalosetse maemo a thekontle ya dijalo kwa nageng ya gaabo. NPPO ya mo Aforika borwa e ka go naya tshedimosetso malebana le se.
Moemedi kgotsa Moreki wa ntle go tswa nageng e e rekang o tshwanetse go dira kopo ya go fiwa phemiti ya thekontle go tswa go NPPO ya naga ya gaabo. Melawana ya thekontle e kwadilwe mo phemiting ya thekontle.
Ka tirisano le NPPO ya mo Aforika borwa, ba ka kgona go netefatsa gore wena morekisantle o kgotsofatsa ditlhokego tsotlhe tsa go thekontle.
Fa ditlhokego tsotlhe tsa thekontle di diragaditswe, Moreki wa ntle a ka dira kopo ya setefikeiti sa tsholo ya dijalo go tswa go NPPO ya mo Aforika borwa.
Morekisantle o tshwanetse go tlhagisa dithoto tse a batlang go di rekisa go NPPO ya Aforika borwa gore ba tle ba kgone go di sekaseka le go di ntshetsa setefikeiti.
NPPO ya Aforika borwa e tla aba setefikeiti sa tsholo ya dijalo fa dithoto di kgotsofatsa ditlhokego tsa thekontle tsa naga e e rekang.
Dithoto di tshwanetse go romelwantle mo nakong ya malatsi a le 14 morago ga go tlhatlhobiwa.
Setefikeiti sa tota se tshwanetse go tsamaya le dithoto.
Fa dijalo kgotsa dikumo tsa dijalo tse di romelwang ntle di goroga kwa lefelo bogorogelo kwa nageng e e rekang, batlhatlhobi ba dijalo ba NPPO ba naga e e rekang ba tla di amogela go di sekaseka le go di tlhatlhoba..
Moemedi kgotsa Moreki wa ntle o tshwanetse go baakanya ditokomane tsotlhe le batlhankedi ba lekgetho ba naga e e rekang kwa lefelo bogorogelong.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Nako e e tsewang go konosetsa kabo ya setefikeiti sa tsholo ya dijalo e laolwa ke thulaganyo ya thekisontle ya kumo e e riileng le naga e e rekang.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Fingerprintsclearance.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e, e ka bonwa ke batho ba ba batlang tlhomamiso ya boemo jwa bona jwa melato ya bosenyi mo mabakeng a phalalo kgotsa mo mabakeng a go ya go dira kwa moseja wa mawatle mo nakong e telele.
Setifikeite se ka ntshiwa go bontsha gore melato mengwe ya bosenyi e kwadisitswe /begilwe kgatlhanong le mokopi
Le fa e le gore kgatisomenwana e tla diriwa mo seteišeneng sa mapodisi sa mo gae, go lokololwa goo le go ntshiwa ga setifikeite go diriwa ke Lefelo la Tshedimosetso la Direkoto tsa Bosenyi/melato kwa Pretoria fela.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Neela ka kgatisomenwana yotlhe, e o ka e dirang mo seteišeneng sa mapodisi se se gaufi le wena, gore e isiwe kwa Lefelo la Tshedimosetso ya Direkoto tsa Bosenyi/melato . Netefatsa gore maina a gago ka botlalo, sefane, letsatsi la matsalo, lefelo la matsalo le nomoro ya gago ya lekwalotshupo/pasa tsotlhe tse , di kwadisitswe mo foromong ya kgatisomenwana.
Tsaya lekwalotshupo/pasa ya gago fa o ya kwa seteišeneng sa mapodisi jaaka netefatso ya tshupo/tlhaolo ka gore e tlile go batliwa.
Tsweetswee, etla tlhoko gore diteišene tse dingwe tsa mapodisi di ka amogela dikopo tsa go nna jalo mo nakong ya diura tsa tiro fela .
Baagi ba mo Aforika Borwa ba ba nnang kwa ntle ga naga ba ka nna ba kopa mo seteišeneng sengwe le sengwe sa mapodisi mo nageng eo kgotsa kwa embasing. Kgatisomenwana e ka diriwa mo foromong ya semmuso mo nageng yona eo e e rileng. Foromo e ya kgatisomenwana e tshwanetse go saenwa ke motho yo o dirang kgatisomenwana Sete yotlhe ya kgatisomenwana e e feleletseng ga mmogo le khopi ya lekwalotshupo/pasa kgotsa phaseporoto e tshwanetse go tsamaya mmogo le kopo.
Seteišene sa mapodisi se tla romela kopo kwa Lefelong la Tshedimosetso ya Direkoto jwa Bosenyi/melato . Mo mabakeng a potlako, mokopi a ka emeilela kopo kwa go:
Kopo e ka nna ya romelwa/isiwa kwa go:
Tuelo ya tirelo e ka diriwa kwa tšheke ya banka e e netefaditsweng kgotsa ka otara ya madi go ya ka Moikanisi wa Bosetšhaba mo Tirelong ya Sepodisi mo Aforika Borwa.
Setifikeite sa kgololo sa sepodisi se ka ntshiwagape kwa ntle ga tuelo epe fa e le gore se kopiwa mo dikgweding di le thataro morago ga go amogela sa tshimologo. Ka gonne disetifikeite di bewa mo direkotong nako ya dikgwedi di le robong fela, kopo e ntšhwa e tshwanetse go tlisiwa morago ga fa dikgwedi di le robong di se na go feta.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Setifikeite se ka ntshiwa mo malatsing a le 28 a nako ya tiro. Setifikeite se se batliwang se tla romelwa kwa go mokopi ka poso e e tlwaelegileng, kwa ntle ga fa e le mokopi yo o dirileng dithulaganyo go tla go tsaya ditokomane tseo ka boena kgotsa ka tirelo ya Khoria e e tsamaisang dilo ka bonako . go tswa kwa Lefelong la Tshedimosetso ya Direkoto tsa Bosenyi/melato .
Godimo
Tlhotlhwa
Go ntshiwa gape ga setifikeite mo dikgweding di le thataro ga go duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo tse di nepagetseng tsa kgatisomenwana di tladiwa ke moemedi wa sepodisi.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Firearmlicence.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go bona lekwalotetla/laesense ya tlhobolo entšhwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Pele o ka nna le tlhobolo, o tshwanetse go bona lekwalotetla la ditlhobolo go tswa go Tirelo ya Sepodisi mo Aforika Borwa. O tlhoka go nna le lekwalotetla/laesense la tlhobolong nngwe le nngwe e o nang le yona.
Beng ba ditlhobolo ba nako e e tlang ba tshwanetse lwa ntlha, go falola teko ya katiso e e tlhomilweng kwa setheong sa katiso se se neelang makwalotshupo, mme ba kgone go bona setifikeite sa bokgoni. Lenaneo la ditheo tsa katiso tse di neelanang ka makwalotshupo di ka bonwa mo webosaeteng ya SAPS kgotsa o ka nna wa leletsa Lefelo la SAPS la Bosetšhaba la Ditlhobolo mo o ka bonang tshedimosetso teng, mogala ke 012 353 6111 kgotsa fekese: 012 353 6036 .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
O tshwanetse wa fetsa teko e e tlhomilweng ka katlego go netefatsa gore o na le kitso ya Molao o o Laolang Ditlhobolo wa 2000, mo mothelesing wa katiso o o neelanang ka makwalotshupo.
Mo kamogelong ya setifikeite go tswa mothelesing wa katiso o o neelang ka makwalotshupo kgotsa SASSETA , dira kopo mo Tirelong ya Sepodisi mo Aforika Borwa, gore e go neye setifikeite sa bokgoni. Tlatsa foromo ya SAPS 517 .
Morago fa o se na go amogela Setifikeite sa Bokgoni, tlatsa karolo e e botlhokwa mo foromong ya SAPS 271 Tlisa foromo eo kwa go Motlhankedi yo o Tlhophilweng wa Ditlhobolo kwa seteišeneng sa mapodisi se se gaufi le fa o nnang teng.
Tsaya ditokomane tse di latelang fa o ya kwa go DFO:
tokomane ya boitshupo/lekwalokao/pasa ya gago ya semmuso ya tshimologo.
setifikeiti sa Katioso se o se boneng go tswa go SASSETA
setifikeiti sa Bokgoni sa tshimologo lekwalo la peelano jaaka modirigatsi, fa e le gore tlhobolo eo ke boswa ditshwantsho tsa mmala di le pedi tse di bonalang, tsa go lekana le tsa phaseporoto, tse di sa nnang sebaka sa go feta dikgwedi di le tharo.
Tshegetsa kopo ya gago ka botlalo, mme o bo o tlisa ditokomane go tshegetsa kopo ya gago.
DFO e tla dira kgatiso ya menwana e e feleletseng mo foromong ya SAPS 91.
DFO e tla go ntshetsa setlankana sa thomelo ya madi , mme a go laetse kwa Kantorong ya Matlole kwa seteišeneng sa mapodisi go ya go duela teng tuelo e e tlhomilweng. Tueleo e tshwanetse go diriwa ka kgonotlamelo ya go ntsha madi mo letsogong kgotsa ka tšheke ya banka e e netefaditsweng . O tla neelwa resiti ya ditshenyegelo jaaka netefatso ya gore o duetse. Morago o tshwanetseng go e isa kwa go DFO go mo thusa go tswela pele go diragatsa kopo ya gago.
O tla amogela resiti e e saenilweng e e supang kamogelo jaaka netefatso ya gore o tlisitse kopo ya lekwalotetla/laesense gore o nne le tlhobolo/sethunya.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
DFO e tla romela foromo ya kopo, ga mmogo le ditokomane tse di tshegetsang, go ya kwa Borakanelong jwa Kwadiso a Ditlhobolo gore di sekasekiwe. Morago ga tshekatsheko ya kopo e e atlegileng, DFO e tla go kopa gore o tlhome polokelo ya tlhobolo/sethunya mo malatsing a le 14, polokelo eo ya tlhobolo/sethunya e tshwanetse go fitlhelela boemo jo bo beilweng ke Biro ya Boemo ya Aforika Borwa DFO e tla dira tlhatlhobo ka boyona mo lefelong le o nnang mo go lona go netefatsa fa ka tota o fitlheletse ditlhokego tsa go nna le polokelo ya tlhobolo/sethunya. Fa o sena go amogela resiti ya Pegelo ya Tlhatlhobo ya Polokelo e e atlegileng, lphemiti/laesense ya gago e tla romelwa kwa go wena.
Godimo
Tlhotlhwa
Setifikeiti sa Bokgoni: R70
Phemiti/laesense ya tlhobolo/sethunya: R140
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Fireprotectionassociations.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kwadiso ya Mekgatlho ya Tshireletso ya Molele
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Mekgatlho yotlhe ya Tshireletso ya Molelo e tshwanetse go ikwadisa le Lefapha la Merero ya Metsi le Dikgwa .
Badirakopo botlhe ba ba eletsang go ikwadisa ba ka kopiwa go kgotsofatsa maemo a a rileng e ka nna pele kgotsa morago ga go ikwadisa. Seno se akaretsa gape maemo a a kailweng mo tlhabololong ya molaotlhomong wa Mekgatlho.
Go ka kwadisiwa Mokgatlho wa Tshireletso ya Molelo o le mongwe fela mo tulong e e rileng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bona Foromo ya 1: Kopo ya go ikwadisetsa mokgatlho wa tshireletso ya molelo go tswa go Lefapha la Merero ya Metsi le Dikgwa
Tlatsa foromo mme o e ise kwa kantorong e e fa gaufi ya DWAF.
Kopo ya gago e tla sekasekwa mme fa e ka rebolwa, lefapha le tla go itsise gore o tlatse Foromo ya bobedi: Kopo ya kwadiso ya mokgatlho wa tshireletso ya molelo.
Tlatsa mme o ise Foromo ya bobedi kwa kantorong e e fa gaufi le wena ya Lefapha la Merero ya Metsi le Dikgwa.
Kopo ya gago e tla sekasekiwa gape, mme fa e rebotswe, lefapha le tla go neela setifikeiti sa go ikwadisa.
Kopo ya gago ya go ikwadisa e tshwanetse go nna le dilo tse di latelang:
dintlha ka motlhatlhobiwa wa mokgatlho wa tshireletso ya molelo dintlha tsa motho yo o tshisinyang kwadiso ya motlhatlhobiwa wa mokgatlho wa tshireletso ya molelo tlhomamiso ya gore ga go mong yo o tlogetsweng ka mabomo mo dikopanong le dipuisanong mabapi le go tlhomiwa ga mokgatlho wa tshirelesto ya molelo dintlha ka ga bolaodi jwa motlhatlhobiwa jwa kgaolo ya mokgatlho wa tshireletso ya molelo tlhomamiso ya gore ga go na mokgatlho o mongwe wa tshireletso ya molelo o go ikaelelwang go tlhomiwa kgotsa o o leng teng gaufi le kgaolo ya motlhatlhobiwa wa mokgatlho wa tshireletso ya molelo tlhomamiso ka motho yo o tshisintseng tlhomo ya mokgatlho wa tshireletso ya molelo katlanegiso ka moemedi yo o maleba wa puso ya selegae katlanegiso ka moemedi wa kgaolo wa lefapha la merero ya metsi le dikgwa tlhomamiso ka motsamaisimogolo wa kgaolo wa Lefapha la Merero ya Metsi le Dikgwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga e a tshwanela go tsaya malatsi a le 30 a go dira go sekaseka kopo ya gago le go kwadisa mokgatlho fa tshedimosetso yotlhe e batlegang e neetswe.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ForfishVessel.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya laesense ya sediriswa sa seeng sa go thaya ditlhapi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Sediriswa sa seeng sa go thaya ditlhapi ke sa motho yo e seng moagi wa Aforika Borwa, k.g.r. motswantle mme se kwadisitswe ka fa tlase ga Naga ya Folaga e nngwe e e seng Rephaboliki ya Aforika Borwa. Ke fela ka fa tlase ga maemo a a kgethegileng mo sediriswa se se ka hiriwang kgotsa sa dirisiwa ka fa tlase ga konteraka ke Motshola-Tshwanelo wa Aforika Borwa go nna le seabe mo ditiragalong tsa go thaya ditlhapi mo teng ga Lefelo le le Kgethegileng la Ikonomi kgotsa mo metsing a boditšhaba ka fa tlase ga folaga ya RSA.
Ga go sediriswa sa seeng se se tla newang laesense ya go thaya ditlhapi ya Aforika ntle fela le ka fa tlase ga kopanelo le Motshola-Tswanelo wa Aforika Borwa. Pele o ka nna le seabe mo ditiragalong tsa go thaya ditlhapi, o ka ikgolaganya le Lefapha la Merero Tikologo le Bojanala go sekaseka gore a go hiriwa ga sediriswa sa seeng go ka letlwa mo lekaleng le le rileng la go thaya ditlhapi le gore ke ditlankana dife tse di tlhokegang gore kopo e e ntseng jalo e atlege.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa go bonala go na le tshegetso ya tiriso ya sediriswa sa seeng modirakopo o tshwanetse go bona foromo ya kopo ya laesense ya sedirisa sa seeng kwa kantorong e e gaufi ya Lefapha la Merero Tikologo le Bojanala.
leina la sediriswa sa go thaya ditlhapi leina le dintlha ka botlalo tsa mong wa sediriswa maatla a enjene ya sediriswa se boleele ga mmogo le mothamo wa sediriswa nomoro kwadiso ya sediriswa leina la Naga ya Folaga e sediriswa se kwadisitsweng ka fa tlase ga yona setifikeiti sa pabalesego se se diragang go tswa go Naga ya Folaga.
Sediriswa se tla sekasekelwa tshiamelo ya lewatle ke Bothati jwa Pabalesego ya Mawatle jwa Aforika Borwa ka ditshenyegelo tsa mong.
Didiriswa tsotlhe tsa seeng di tshwanetse go nna le INMARSAT C VMS tse di dirang tse di ikarabelang go Botsamaisi jwa Mawatle le Mabopo . Karolo ya Ditiro ya Botsamaisi jwa Mawatle le Mabopo e tshwanetse go netefatsa se.
Mo kopong ya gago, supa lekala la go thaya ditlhapi le sediriswa se se tla bewang mo go lona le paka ya go bewa ga sona.
Lekwalo la semmuso go tswa kwa Bothating jwa go Thaya Ditlhapi ga Naga ya Folaga le tla tlhokega, le tlhalosa gore:
sediriswa se dumeletswe go thaya ditlhapi mo metsing a Aforika Borwa sediriswa ga se ise se nne le seabe mo tiragalong ya go thaya ditlhapi e e seng mo molaong, e sa Lekanyediwa e bile e sa Begwa bothati jwa go Thaya Ditlhapi jwa Aforika Borwa bo ka se tseye maikarabelo a go tlhokomela sediriswa bothati jwa go Thaya Ditlhapi jwa Aforika Borwa bo tla tsaya maikarabelo a go bega go tshwara go Mekgatlo ya Botsamaisi jwa go Thaya Ditlhapi jwa Didika fa go tlhokega go ya ka RFMOs dipalopalo tsotlhe tsa ditlhapi tse di tshwerweng, e ka tswa e le mo teng ga EEZ ya Aforika Borwa kgotsa mo Mawatleng a a kwa Godimo, e tla nna ga Aforika Borwa mo pakeng yotlhe ya tumalano ya khiro sediriswa sa seeng se tla thaya ditlhapi ka fa tlase ga melawana le dipeelo tsa tetla ya Aforika Borwa.
Fa sediriswa se e se sediriswa se se tlhophilweng go ya ka tiragalo ya go rebola ditshwanelo, modirakopo o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ya phetisetso ya sediriswa. Gore sediriswa se dumelelwe go thaya ditlhapi, modirakopo o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ya tetla ya go tshwara go ya ka lekala se sediriswa se yang go thaya ditlhapi mo go lona.
Sa bofelo, fa modirakopo a bonela pele gore sediriswa se tla thaya ditlhapi le mo Mawatleng a a kwa Godimo ka paka ya khiro, gone o tshwanetse go tlatsa le foromo ya kopo ya Mawatle a a kwa Godimo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo ya go dirisa sediriswa sa seeng e ka tsaya matsatsi a le 14 go lebilwe tiragatso e e maleba ya kopo.
Godimo
Tlhotlhwa
R21 200- ya laesense ya sediriswa sa seeng
R1 695 - ya laesense ya mawatle a a kwa godimo
R790 - ya tetla ya go tshwara
Ga jaana dikopo tsa phetisetso ya didiriswa ke mahala
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Framework_setswana.2010-03-25.tn.txt</fn>

Lefapha la Botsweretshi le Setso
LETLHOMESO LA
BOSETŠHABA

LA PHOLISI YA PUO

Paakanyotlhomo ya Makgaolakgang
13 Ngwanatseele 2002

DITENG
KETAPELE KA TONA YA BOTSWERETSHI, SETSO, SAENSE LE THEKENOLOJI
LENANE LA DIAKERONIMI KAROLO YA 1 MAITSHETLEGO LE BOKAO
1.1 Matseno
1.2 Bokao jwa Histori
1.3 Bokao jwa Peomolao
KAROLO YA 2 DINTLHAKGOLO TSA PHOLISI
2.1 Maikaelelo
2.2 Ditheo
2.3 Mokgwa
2.4 Sekoupu



KAROLO YA 3 KAGO YA BOKGONI JWA BATHO KAROLO YA 4 MAANO A TIRAGATSO LENANE LA MAREO

KETAPELE KA TONA YA BOTSWERETSHI, SETSO, SAENSE LE
THEKENOLOJI, NGK B S NGUBANE

Puo ya motho ke "karolo ya motho" ka mekgwa e mentsi; mpho ya tlholego ya motho yo mongwe le yo mongwe, e re tlhagisang ditsholofelo le megopolo ya rona, go tlhagisa dikakanyo le mesola ya rona, go sekaseka maitemogelo le ditso tsa rona, le go aga setšhaba sa rona le melao e e se laolang. Ke ka puo re dirang jaaka batho mo lefatsheng le le fetogetseng ruri. Tshwanelo ya go dirisa dipuo tsa semmuso tse re di ratang ka jalo e amogetswe mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo, mme le Molaotheo wa rona o amogela gore dipuo tsa batho ba rona ke didiriswa tse di tshwanetseng go somarelwa.
Ke motlotlo thata ka gore, morago ga thulaganyo ya ditherisano tse di tseneletseng, kwa bofelong re kgona go itsise letlhomeso la pholisi ya puo la Aforika Borwa. Se ke konotelo ya thulaganyo e e simolotseng ka 1995, fa ke ne ke supa Setlhopha sa Thulaganyo sa Puo (LANGTAG) go nkeletsa ka ga letlhomeso la pholisi le leano le le kitlaneng la puo. Kgato e e ne e le botlhokwa ka ntata ya go tlhoka go itshokelana ga dipharologano tsa dipuo, mme go nna teng ga "tiriso ya dipuo tse dintsi ke bothata jo bo tlhwatlhwagodimo" jo bo bonagalang mo maphateng a mangwe a setšhaba, le koketsego ya ngongorego go tswa go beng ba puo ka ga mokgwa wa tiriso ya puo e le nngwe mo Aforika Borwa.
Letlhomeso la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo le ikaegile ka poelo ya thulaganyo ya ditherisano tsa rona, ka LANGTAG le ka maiteko a Lefapha la me ka tirisano le Phanele Keletso ka ga Pholisi ya Puo. Letlhomeso la pholisi le botlhokwa mo tsamaisong ya dipuo tsa rona tse di farologaneng le phitlhelelo ya mmuso ka maikaelelo a ona go tsweletsa demokerasi, bosiamisi, tekatekano le kopano ya setšhaba. Ke ka mowa o e leng gore tsweletso ya dipuo tsotlhe tse di 11 tsa semmuso tsa naga ya rona jaaka go tlhagisitswe ke Molaotheo go nna botlhokwa mo pholising.
Letlhomeso la Pholisi gape le amogela ntlha ya gore mosola wa dipuo tsa rona o tlhomamisiwa segolo thata ke tiriso ya tsona mo ekonoming, mo loagong le mo polotiking. Fa puo e latlhegelwa ke mosola mo mefameng e, maemo a puo a fela. Letlhomeso la Pholisi gape le lemoga gore re lebagane ke kgwetlho ya bogotlhe jwa lefatshe le gore dipuo tsa rona tsa tlhago di tshwanetse go nna karolo ya tikologo e e golang ya thekenoloji. Ka moo le ikaelela go netefatsa maemo le tiriso ya dipuo tsa tlhago tsa Aforika Borwa.
Ke solofela gore maAforika Borwa otlhe a tla amogela Letlhomeso le la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo jaaka la bone. Ke dumela gore rotlhe re tshwanetse ke go netefatsa gore pholisi e nna nnete mo matshelong a rona,le go netefatsa mokgwa wa maAforika Borwa o o tshwanang o le esi mme e re dire motlotlo.
........................ Ngk B S Ngubane
Letlhomeso la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo - 2002

LENANE LA DIAKERONIMI
DAC Lefapha la Botsweretshi le Setso DoE Lefapha la Thuto HLT Dithekenoloji tsa Puo ya Setho LANGTAG Setlhopha sa Tiro ya Thulaganyo ya Puo LiEP Puo mo Pholising ya Thuto MTEF Letlhomeso la Ditshenyegelo tsa Nakwana NLS Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba PanSALB Lekgotla la Dipuo Tsotlhe tsa Aforika Borwa SADC Setšhaba sa Tlhabololo ya Aforika Borwa SAQA Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa SASL Puo ya Diatla ya Aforika Borwa TISSA Tirelo ya Aforika Borwa Thanolelo ka Mogala

KAROLO YA 1: MAITSHETLEGO LE BOKAO
1.1 Matseno
1.1.1 Bokana ka 25 jwa dipuo di buiwa mo Aforika Borwa, tse di 11 tsa tsona di neeilwe maemo a semmuso go ya Karolo 6 ya Molaotheo wa 1996 (Molao No. 108 wa 1996), ka mabaka a gore tiriso ya tsona e akaretsa bokana ka 98% tsa setšhaba sotlhe.
1.1.2 Dipuo tse di 11 ke Setebele, Sethosa, Sezulu le Seswati ( tse di itsegeng jaaka setlhopha sa dipuo tsa Senguni); Sesotho, Sepedi le Setswana (tse di itsegeng jaaka setlhopha sa dipuo tsa Sotho); Sevenda, Setsonga, Seesimane le Seburu.
1.1.3 Aforika Borwa ke naga ya dipuo tse dintsi. Ntlha e e gakgamatsang ka ga tiriso ya dipuo tse dintsi mo Aforika Borwa ke lebaka la gore dipuo tse di mmalwa tsa tlholego di buiwa go kgabaganya melelwane ya diporofense, e e kopanetsweng ke ditšhaba tse di tswang mo diporofenseng tse di farologaneng.
1.1.4 Gone jaanong go na le temogo e e tiileng ya botlhokwa jwa go matlafatsa maiteko a go tlhabolola dipuo tsa tlholego tse pele di neng di ikgatholositswe le go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi fa e le gore maAforika Borwa a tshwanetswe go gololwa go tswa mo go ikaegeng ka tiriso ya dipuo tse e seng tsa tlholego jaaka dipuo tse di tlhagelelang ka magetla tsa semmuso.
1.1.5 Go fitlha gompieno tsamaiso ya dipharologano tsa dipuo mo Aforika Borwa ya morago ga tlhaolele e dirilwe bothata ke go tlhokega ga pholisi e e tlhaloga-nyegang sentle, jo bo lebisang kwa tirisong ya Seesimane le Seburu jaaka dipuo tse di tlhagelelang ka magetla mo mefameng ya loago, ekonomi le sepolotiki mo setšhabeng sa rona
1.1.6 Morago ga dingwaga di le 8 tsa demokerasi, Aforika Borwa jaanong e fitlhile mo setlhoeng sa bothata mo historing ya yona.MaAforika Borwa a tshwanetse go tsibogela dipharologano tsa dipuo le setso sa bona le dikgwetlho tsa tiriso ya dipuo tse dintsi, ke ka moo go tlhagisitsweng Letlhomeso le la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo.
1.1.7 Letlhomeso la Pholisi ga le tlhotlheletse fela molebo o mošwa mo tirisong ya dipuo tse dintsi mo Aforika Borwa, fela le rotloetsa tiriso ya dipuo tsa tlholego jaaka dipuo tsa semmuso le go gatelela le go tsweletsa kitlano ya setšhaba. Le akanyetsa kamogelo e e sephara ya dipharologano tsa dipuo, tshiamo ya loago, theo ya phitlhelelo ya ditirelo le manane a setšhaba ka tekatekano, le tlotlo ya ditshwanelo tsa puo.
1.18 Tokomane e, e tlhagisa letlhomeso le le kgontshang tebang le thulaganyo e e kitlaneng ya tiriso ya dipuo tse dintsi go ya ka Molaotheo.

1.19 Bokao jwa Histori
1.19.1 Fa e sale go tswa ka kgorogo ya Maholannere mo Aforika Borwa ka 1652, ka dipaka tsa tatelano tsa puso ya Boritani, Kopano ya Aforika Borwa, le go theiwa ga puso ya kgethololo le Rephaboliki ya Aforika Borwa go fitlha go goroga demokerasi ka 1994 le dikaelo tsa Molaotheo ka ga tiriso ya dipuo tse dintsi tsa semmuso, pholisi ya mmuso ya puo le babusi ba ba maatla ba reteletswe ke go amogela dipharologano tsa puo.
1.19.2 Maemo a, a tlhodile go se lekalekane ga dipuo mme phekeetso ya Seesimane le Seburu e tlhodile dikamano tse di sa lekalekaneng magareng ga dipuo tse le dipuo tsa maAforika.
1.19.3 Ka jalo, dipholisi tsa puo tsa bokoloniale le kgatelelo, ga mmogo le dipholisi tsa sepolotiki, loago le ekonomi, di tlhodile tlhatlhamano ya dipuo, go se lekalekane go go bontshiseng ditlhopha tsa go se lekalekane ga bomorafe le ditlhopha tse di sa lekalekaneng mo setšhabeng sa Aforika Borwa.
1.19.4 Ditiro tsotlhe tse di tlhodile ditlamorago tsa maemo a dipuo tsa tlholego le mefuta e e farologaneng ya dipuo tsa maAforika le ditlhopha tse dingwe tse di kgaphetsweng thoko tse di akaretsang Disusu le Difofu - go etleetsa megopolo e e fosagetseng ka ga dipuo tsa seAforika , megopolo e e sa tshwarwang fela ke babui ba Seesimane le Seburu, fela le ke babui ba bantsi ba dipuo tsa seAforika.
1.19.5 Maemo a, a etegediwa ke ntlha ya gore ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete di na le mokgwa wa go tsaya ditshwetso tsa nakwana tse di kgatlhanong le dikaelo tsa molaotheo le ditlhokego tse di amanang le dipuo ka ntlha ya go bonela fa gaufi le mekgwa ya tsamaiso e e kgatlhanong le tiriso ya dipuo tse dintsi.

1.20 Bokao jwa Peomolao
1.20.1 Karolo 6 ya Molaotheo e tlamela letlhomeso lelegolo la semolao la tiriso ya dipuo tse dintsi, tlhabololo ya dipuo tsa semmuso le tsweletso ya tlotlo le itshokelano ya dipharologano tsa dipuo tsa Aforika Borwa. E tlhomamisa ditshwanelo tsa puo tsa baagi, tse di tshwanetseng go tloliwa ka dipholisi tsa puo tsa bosetšhaba.
1.20.2 Molaotheo o gatelela gore dipuo tsotlhe tsa semmuso di tshwanetse " go newa tlotlomatso e e lekanang" e bile di tshwanetse go tsewa ka tekatekano, ka go dira jalo go tsholediwa maemo le tiriso ya dipuo tsa tlholego, le puso e dirisa peomolao le dikgato tse dingwe go laola le go tlhokomela tiriso ya dipuo tsa tlholego tse di kgapetsweng kwa thoko.
1.20.3 Molaotheo o laela gore go nne le diphetogo mo mabakeng a puo go ralala naga, o neela kamegelo ya loago le ya sepolotiki go ditlhopha tsa dipuo tse go fitlheng jaanong di ntseng di ikgatholositswe ka ntlha ya "ditlhokego tse di tlhagisitsweng tsa setšhaba le ditlhopha tse di nang le kgatlhego".
1.20.4 Karolo 6(2) ya Molaotheo e batla mekgwa e e ka tsentshwang tirisong go tlhabolola dipuo tse tsa tlholego.
1.20.5 Karolo 6(3) le (4) e na le ditshiamelo tse di amanang le puo tebang le puso ya bosetšhaba le dipuso tsa diporofense, fa mafapha a puso a tshwanetseng go dirisa bonnye dipuo di le pedi tsa semmuso.
1.20.6 Go tsweletsa dipharologano tsa puo go ya pele, karolo 6(5) e letla go tlhamiwa ga Lekgotla la Dipuo Tsotlhe tsa Aforika Borwa (PanSALB) go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi le go tlhokomela tlhabololo le tiriso e seng fela ya dipuo tsa semmuso, mme le dipuo tsa seKhoi,seNama le seSan, gammogo le Puo ya Diatla ya Aforika Borwa kgotsa Dipuo tsa Diatla tsa Aforika Borwa. Gape PanSALB e tla rotloetsa tlotlo ya Dipuo tsa Ngwao-Boswa tse di buiwang ke dikarolo dingwe tsa setšhaba le dipuo tse di dirisediwang mabaka a bodumedi.
1.20.7 Ditshiamelo tse dingwe tse di malebana le mabaka a puo di dirwa felo gongwe mo Molaotheong. Karolo 9(3) e sireletsa kgatlhanong le kgethololo e e sa siamang ka ntlha ya mabaka a puo, fa karolo 30 le 31 (1) e bua ka ga ditshwanelo tsa batho go ya ka setso, bodumedi le go nna le seabe mo puong le boithabiso. Karolo 35(3) le (4) e bua ka ga ditshwanelo tsa puo tsa batho ba ba tshwerweng, ba ba tlhatlhetsweng le ba ba latofaditsweng ka kgatelelo e e rileng ka ga tshwanelo ya tsheko e e lolameng le ditsamaiso di dirwa kgotsa di ranolelwa mo puong e motho yoo a e itlhophelang.
1.20.8 Lefapha la Thuto (DoE) le tlhagisitse " Pholisi ya Puo mo Thutong (PPT) e e gatelelang tiriso ya dipuo tse dintsi jaaka katoloso ya dipharologano tsa setso le karolo e e tletseng ya go aga Aforika Borwa e e se nang bomorafe. Theo e e botlhokwa ke go tshola puo ya kwa gae ya moithuti mabapi le thuto le go ithuta, gape le go rotloetsa baithuti go ithuta dipuo tse dingwe. LiEP e dirana le dintlha tse di jaaka (di)puo tsa thuto le go ithuta mo dikolong tsa setšhaba, kharikhulamo ya sekolo,le ditiro tse di amanang le mafapha a thuto a diporofense le makgotlatsamaiso a dikolo.
1.20.9 Molaotheo le peomolao tse di amanang di rotloetsa tsweletso ya tiriso ya dipuo tse dintsi mo Aforika Borwa. Letlhomeso le la pholisi ka jalo le tshwanetse go akaretsa tetlanyo ya pholisi ya dipuo mo maemong a mararo a mmuso le go tlhalosa mabaka a a tlhomameng ka ga pholisi maemo le tiriso ya dipuo tsa tlholego tsa semmuso mo diporofenseng tsotlhe tse di robongwe mo Aforika Borwa.

KAROLO YA 2: DINTLHAKGOLO TSA PHOLISI
2.1 Maikaelelo
Pholisi ya puo e akanyetsa ditshiamelo tsa molaotheo ka ga tiriso ya dipuo tse dintsi, mme e dumalana le maikemisetso a mmuso tebang le kgolo ya ekonomi, loago, polotiki le thuto. Maikaelelo a yona ke go -
2.1.1 tsweletsa tekatekano ya tiriso ya dipuo tse di 11 tsa semmuso;
2.1.2 bebofatsa phitlhelelo e e lekanang ya ditirelo tsa mmuso, kitso le tshedimosetso;
2.1.3 netefatsa paakanyo tebang le dipuo tsa tlholego tsa semmuso tse pele di neng di kgaphetswe kwa thoko.
2.1.4 simolola le go tsweletsa tiriso e e matlhagatlhaga ya dipuo tse dintsi le batho ba dipuo tsotlhe;
2.1.5 rotloetsa go ithuta ga dipuo tse dingwe tsa semmuso tsa tlholego go tsweletsa tshwaragano ya setšhaba, le dipharologano tsa puo le setso; le
2.1.6 tsweletso ya tsamaiso e e siameng ya puo go direla setšhaba ka bokgoni go kgotsofatsa ditsholofelo le ditlhokego tsa badirelwa.


2.2 Ditheo
Pholisi ya puo e ikaegile ka ditheo tse di latelang:
2.2.1 Boineelo mo tsweletsong ya tekatekano ya puo le ditshwanelo tsa puo jaaka di tlhokwa ke thulaganyo ya demokerasi;
2.2.2 Kamogelo ya gore dipuo ke didiriswa tsa go oketsa kitso, botswerere le go nna le seabe ka botlalo mo mefameng ya sepolotiki, ekonomi le loago;
2.2.3 Go dira ka tshwaragano go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi go ya ka molaotheo;
2.2.4 Go kganela tiriso ya puo nngwe ka maikaelelo a go ja ntsoma, go fekeetsa le go kgetholola; le
2.2.5 Tlhatlosa maemo a batho mo go itepatepanyeng le dikgatlhegelo, ditlhokego le diphegelelo tsa ditlhopha tsa dipuo tse di farologaneng ka dipuisano le dikganetsano tse di tsweletseng.

2.3 Mokgwa
Mokgwa o amogela tse di latelang:
2.3.1 Tsweletso ya tiriso ya dipuo tse dintsi mo Aforika Borwa e batla maiteko a a sa nyatseng kitso e e leng teng mo setšhabeng mo dipuo tsa tlhago tsa semmuso di tlhagelelang thata. Se se tla bebofadiwa ke tiriso le go akaretsa setšhaba jaaka badirammogo mo thulaganyong ya tlhabololo ya puo.
2.3.2 Go tlilwe go solofelwa go dirisa baitsianape ba puo go thusa thulaganyo ya tlhabololo ya manane a tiriso ya dipuo tse dintsi ka ditlhotlhomiso le phasalatso ya diphitlhelelo.
2.3.3 Go bebofatsa tirisano le go amogetsana maikarabelo magareng ga maloko a SADC go tlile go itlhaganedisa tlhabololo ya puo.
2.3.4 Go tlile go tlhokagala go sekaseka dipholisi, ka dipaka tse di siameng, go tlhokomela kgatelopele go ya kwa go nneng setšhaba sa Aforika Borwa se se dirisang dipuo tse dintsi ka botlalo.
2.3.5 Mokgwa o o itshetlegileng ka setšhaba mo tsweletsong ya tiriso ya dipuo tse dintsi ke ona o o siameng thata, go lebeletswe setšhaba sa Aforika Borwa sa merafe e mentsi. Go tshwanetse ga nna le mokgwa o o phatlaletseng o go tsewang karolo tebang le paakanyong ya puo le tiragatso ya pholisi e e kokoanyang botswerere jwa setegeniki tebang le phetisetso ya kitso le bokgoni.

2.4 Sekoupu sa pholisi
Sekoupu kgotsa ditshiamelo tsa pholisi ke tse di latelang:
2.4.1 Mekgatlho yotlhe ya mmuso (bosetšhaba, porofense le pusoselegae), gammogo le ditheo tse di nang le dithata mo setšhabeng kgotsa tse di dirang ditiro tsa setšhaba go ya ka peomolao, di tshwerwe ke Letlhomeso le la Pholisi ya Puo.
2.4.2 Mo tsweletsong ya dipuo tse dintsi diporofense di tla itlhamela dipholisi tsa tsone go latela dikaelo tsa Letlhomeso le la Pholisi, go akanyediwa maemo a tsona a kgaolo, le ditlhokego le dikeletso tsa setšhaba jaaka di tlhalositswe ke Molaotheo.
2.4.3 Dipusoselegae di tla tlhomamisa tiriso ya puo le dikeletso tsa setšhaba ka thuso ya letlhomeso la pholisi ya puo la porofense. Mo tlhomamisong ya puo le dikeletso tsa setšhaba, dipusoselegae, ka ditherisano le setšhaba ka bophara, di tshwanetse go tlhabolola, go phasalatsa le go diragatsa pholisi ya tiriso ya dipuo tse dintsi.
2.4.4 Dipuo tsa semmuso di tlile go dirisiwa mo ditirong tsotlhe tsa kokoanopeomolao, go akaretsa phasalatso ya diHansard, jaaka ntlha ya tshwanelo, ka go tlhokega, ntle le fa e le gore mo mabakeng a dikgotlapeomolao tsa diporofense, maemo a kgaolo a tla tlhomamisa (di)puo tse di tshwanetseng go dirisiwa.
2.4.5 Mmuso o tla rotloetsa, mme fa go tlhokagalang wa tshegetsa dikgwebo tsa poraefete go tlhabolola le go diragatsa dipholisi tsa tsona tsa puo ka tumalano le letlhomeso la bosetšhaba la pholisi ya puo.
2.4.6 Go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi pholisi e e tlhomamisa tiriso ya dipuo tse di farologaneng mo mekgatlhong e e farologaneng ya mmuso ka mokgwa o o latelang:
2.4.6.1 Dipuo tsa tiro/dipuo tsa rekoto: Ka tumalano, mokgatlho mongwe le mongwe wa mmuso o tshwanetse go dumalana ka (di)puo tsa tiro (tebang le mabaka a tlhaeletsano ka fa gare le magareng ga mafapha), Ntle le fa e le gore fa go kgonagalang ga go na motho ope yo o tla kganelwang go dirisa puo e a e ratang. Mo mabakeng a go tsamaisa dikopano kgotsa go dira ditiro tse di rileng go tshwanetse ga tsewa matsapa go dirisa dibebofatsi tsa puo jaaka phetolelo le/kgotsa thanolelo ka (tatelano, segongwe, gammogo le thanolelo ka go seba) fa go ka kgonagalang.
2.4.6.2 Tlhaeletsano le setšhaba: Mabapi le kwalelano ya semmuso, go tshwanetse ga dirisiwa puo e moagi a itlhophelang yona. Tlhaeletsano yotlhe ya puisano ka molomo e tshwanetse go dirwa ka puo ya semmuso ya bareetsi. Fa go tlhokega, go tshwanetse ga tsewa matsapa go dirisa dibebofatsi tsa puo jaaka thanolelo ka (tatelano, segongwe, mogala le thanolelo ka go seba) fa go ka kgonagalang.
2.4.6.3 Diphasalatso tsa mmuso: Lenane la phasalatso ya tiragatso ya dipuo tse dintsi le tshwanetse go latelwa ke mafapha a mmuso wa bosetšhaba mo mabakeng ao e leng gore ga a tlhoke phasalatso ka dipuo tsotlhe tse di 11 tsa semmuso.
2.4.6.4 Fa tiragatso e e bokgoni le e e tlhomameng ya mmuso mo maemong afe kapa afe e tlhokang tlhaeletsano ya tshedimosetso e e feleletseng, e tshwanetse go phasaladiwa ka dipuo tsotlhe tse di 11 tsa semmuso, mme, kwa diporofenseng, ka dipuo tsotlhe tsa semmuso tse di laoletsweng kwa porofenseng.
2.4.6.5 Mo mabakeng a e leng gore dikwalo tsa mmuso ga di ka ke tsa bonwa ka dipuo tsotlhe tse di 11 tsa semmuso, mafapha a mmuso wa bosetšhaba a tshwanetse go phasalatsa dikwalo ka nako e le nngwe bonnye ka dipuo di le thataro. Tlhopho ya dipuo e tla dirwa ka tsela e e latelang:
.
Bonnye puo e le nngwe go tswa mo setlhopheng sa Nguni (Setebele, Sethosa, Sezulu le Seswati)

.
Bonnye puo e le nngwe go tswa mo setlhopheng sa Sotho (Sepedi, Sesotho, Setswana);

.
Sevenda

.
Setsonga

.
Seesimane; kgotsa

.
Seburu


2.4.6.6 Mokgwa wa thefosano o tshwanetse go dirisiwa fa go tlhophiwa dipuo tsa go phasalatsa dikwalo tsa mmuso ka dipuo tsa Nguni le tsa Sotho.
2.4.6.7 Tlhaeletsano ya boditšhabatšhaba: Tlhaeletsano ya mmuso kwa maemong a boditšhabatšhaba ka tlwaelo e tla nna Seesimane kgotsa ka puo e e ratwang ke naga e e amegang.
KAROLO YA 3: KAGO YA BOKGONI JWA BATHO
3.1 Go tsenngwa tirisong ga pholisi ya puo go tlile go oketsa tlhokego ya tiro ya go fetolela le tseleganyo gammogo le ditirelo tsa boranoledi, segolo thata mo dipuong tsa tlholego. Karolo e e botlhokwa ya boitseanape jwa phetolelo mo dipuong tse e tla tshwanelwa ke go atolosiwa mo mafapheng a mmuso le mo setheong sa poraefete, sekao: badiri ba nakwana ba puo jaaka bafetoledi, batseleganyi le baranoledi ba tla tshwanelwa ke go tlhabololwa. Koketsego ya tlhokego ya ditirelo tsa badiri ba porofešenale ba puo e tla batla katiso ya boitseanape go ya pele.
3.2 Go tlhomiwa ga diyuniti tsa puo mo lefapheng lengwe le lengwe la mmuso wa bosetšhaba le kwa porofenseng nngwe le nngwe go tla nna le tlhotlheletso mo sekoupung sa ditiro tsa Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba (TDB). TDB e tlile go batlega go golaganya tsamaiso ya tiragatso ya pholisi ya puo ka go bebofatsa katiso ya badiri ba yuniti ya dipuo mo ditirong tsa thulaganyo ya puo le tshegetso ya manane a ditiro tsa diyuniti tse. Gape TDB e tla rwala maikarabelo a go gokaganya tlhabololo ya manane a katiso ya bafetoledi, batseleganyi le baranoledi, le go tlhoma dikaelo tsa tiro ya boleng.
3.3 Dikarolo tsa thulaganyo le tlhopho ya mafoko, gammogo le mareo le tsona di tla amega. Koketsego ya tiro ya go fetolela e tla batla itlhaganediso ya tlhabololo ya mareo mo dipuong tsa semmuso le ya Sefalana sa Mareo sa bosetšhaba se se fitlhelelwang ke badiri ka puo ba mmuso le ba nakwana.
3.4 Go nna teng ga didiriswa tsa Thekenoloji ya Puo ya Batho (TPB) (sekai: phetolelo e e dirwang ke motšhini, megopolo ya phetolelo, dibaakanya mopeleto) tebang le dipuo tsa tlholego go tla nna le seabe se segolo mo tshegetsong ya go bebofatsa ditiro tsa puo.
3.5 Bogolo jwa diyuniti tsa puo bo tlile go tlhomamisiwa, mme dikatiso tsa boitseanape mo mofameng o, di tlile go nna botlhokwa morago ga palo ya dipuo tsa semmuso tse di tshwanetseng go dirisiwa e sena go sekasekiwa. Diyuniti tse di nang le badiri ba le bane kgotsa go feta ba porofešenale, di tlile go tlhoka gore di nne le ditlelereke.
3.6 Kago ya bokgoni mo dikarolong tse di amegang tsa go bebofatsa puo go tla diragala ka dipuisano le batlamedi ba ditirelo jaaka ditheo tsa thuto e kgolwane tse di rutang manane le dirutwa tse di rebotsweng ke SAQA tsa tiro ka puo, bofetoledi le botseleganyi, thanolelo, thulaganyo ya puo, tlhopho le thulaganyo ya mareo le thuto ka ga dithanodi.


KAROLO YA 4: MAANO A TIRAGATSO
4.1 Go tsenngwa tirisong ga pholisi kgato ka kgato mo pakeng e khutshwane, e e mo magareng le paka e telele ke leano le le rategang mo maemong otlhe.
4.2 Tebang le diphasalatso tsa mmuso, tiragatso e tla tsenngwa tirisong ke mekgatlho ya mmuso ka mokgwa o o ka fetolwang le o o kgonagalang mo sebakeng sa dingwaga di le tharo bonnye. Molemo wa go tsenya tirisong ka mokgwa wa kgato ka kgato ke gore mafapha a tlile go kgona go tlhabolola koketso ya bokgoni le go laola thulaganyo ya tiragatso ka botswerere.
4.3 Mekgatlho ya Mmuso e tla nna le nako ya go rulaganya ditekanyetsokabo ya yona ka go oketsa dikabelo tsa yona ka iketlo mo pakeng ya MTEF le go rulaganya ditiro go ya ka didiriswa tse di batlegalang tebang le tiragatso e e atlegileng ya pholisi.
4.4 Go tla tlhabololwa tlhokomelo ya mekgwa ya go netafatsa boleng jwa ditirelo tsa phetolelo le tseleganyo.
4.5 Ka tirisano le PanSALB, Lefapha la Botsweretshi le Setso le tla tlhokomela kgatelopele le go begela bothati jo bo maleba ka dipaka tse di maleba.
4.6 Ditshekatsheko tsa pholisi di tla dirwa ka tlhomamo mme go tla dirwa dikatlanegiso tebang le diphetogo fa go tlhokagalang gore tekanyetsokabo e lekanyetswe ka tshwanelo.
4.7 Mafaratlhatlha a a tlhokagalang go diragatsa pholisi a tla tsenngwa tirisong. Se se tlile go akaretsa go tlhomiwa ga diyuniti tsa puo mo mafapheng otlhe a bosetšhaba le kwa diporofenseng go laola -
.
tlhaeletsano ka puisano ya molomo mo teng le fa gare ga mafapha mo maemong otlhe a mmuso;

.
tlhaeletsano e e kwadilweng mo teng le fa gare ga mafapha mo maemong otlhe a mmuso;

.
tlhaletsano le setšhaba ka puisano ya molomo;

.
tlhaeletsano e e kwadilweng le setšhaba; le

.
tlhaeletsano ya boditšhabatšhaba fa go maleba.


4.8 Mekgwa e mengwe ya tiragatso e e tla dirisiwang ke Molawana wa Maitsholo wa Badiredipuso, go tlhomiwa ga Khansele ya Aforika Borwa ya Badiri ka Puo, Tirelo ya Thanolelo ka Mogala ya Aforika Borwa (TTMAB), leano la tlhabololo ya dipuo tse pele di neng di kgaphetswe kwa thoko le DPS.
4.8.1 Maikarabelo a mangwe a mmuso tebang le go tsenngwa tirisong ga pholisi ya puo ya bosetšhaba ke a a latelang:
.
Tshegetso ya tlhabololo ya badiri ba ba tlhokegang go tsenya tirisong dipuo tse dintsi.

.
Taolo ya go bebofatsa porofešene ya puo, k.g.r. phetolelo, thanolelo le mareo, ka tlhabololo le peomolao e e maleba.

.
Tshegetso ya maiteko a a kgethegileng a paakanyo le/kgotsa manane a dipuo tsa tlholego tse di neng di kgaphetswe kwa thoko, k.g.r. dipuo tsa seAforika le dipuo tsa seKhoi, seSan le seNama, ga mmogo le Dipuo tsa Diatla tsa Aforika Borwa; le

.
Tshegetso ya go ithuta le go ruta dipuo tsotlhe tsa semmuso tsa Aforika Borwa kwa mephatong yotlhe ya sekolo.



LENANEFOKO

Kitso/Tiriso ya Dipuo tse pedi Mokgwa wa go dirisa dipuo tse pedi (le fa tota di sa itsiwe sentle ka bobedi)
Tlhabololo ya puo Tsweletso ya puo ka mokwalo, tlhomamiso le katoloso ya ditiro gore puo e kgone go ka dirisiwa mo dithulaganyong tsa bobegakgang, thuto, semolao le tsamaiso, j.j., le go tlamela sekoupu sa phasalatso ya dikwalo mo puong eo.
Tseleganyo Tiro ya go siamisa puo le /kgotsa setaele mo ditemaneng tse di kwadilweng.
Tekano Boleng jwa tshiamo, go se tseye letlhakore; go tsewa ka tekatekano; se se tshwanetseng le se se siameng.
Tiragatso ya dipuo tse dintsi Go kaya go tlhopho ya (di)puo e e rileng mo maemong a a rileng, e ikaegile ka maemo a puo e dirisiwang mo go one, k.g.r. tiro, bareetsi le molaetsa o e o dirisetswang.
Dipuo tsa ngwao-boswa Dipuo tse di sa tlholegang mo nageng e, mme di tlisitswe ke bafaladi
Dipuo tse pele di neng di ikgatholositswe Ka bokao jwa mo Aforika borwa, tse ke dipuo tse di neng di neetswe maemo a a kwa tlase ke ditlhopha tse di maatla tsa pele, mme tse ka jalo di neng di sa dirisiwe kgotsa go tlhabololwa go ka dirisiwa mo tirong ya bobegakgang, thuto ( morago ga sekolo sa poraemari) kgotsa mo setšhabeng kgotsa mo maemong a a botlhokwa a ekonomi. Tshegetso ya tlhabololo ya dipuo tse e ne e le e nnye. Di akaretsa dipuo tsa tlhago, dipuo tse di tswang kwa ntle le SASL.
Dithekenoloji tsa Puo ya Setho Tiriso ya kitso ya puo go tlhabolola dithulaganyo tsa khomphiutara tse di ka lemogang, tsa tlhaloganya, tsa tlhalosa le go tlhagisa puo setho ka mekgwa yotlhe; k.g.r. tlhabololo ya didiriswa tse di dirang gore go kgonagale go gore batho ba golagane ka dikhomphiutara.
Puo ya tlhago Puo e e tlholegileng mo nageng e.
Boranoledi Mokgwa wa go fetolela se se builweng ka puo ya ntlha mo puong ya bobedi.
Temogo ya puo Go itse mokgwa o puo e dirisiwang ka one mo setšhabeng, gore a na badirisi ba puo ba neilwe ditshwanelo tsa bone tsa puo, le gore puo e dirisiwa jang go maatlafatsa kgotsa go amoga babui maatla.
Tekatekano ya puo Tebang le molaotheo, dipuo tsotlhe di tshwanetse go bona tlotlo e e lekalekanang , segolo thata ka mabaka a semmuso jaaka peomolao, bosiamisi, tsamaiso le taelo ya setšhaba.
Tekano ya puo Tshiamo ya tlamelo ya puo le/kgotsa tsholo ya dipuo tse pedi kgotsa go feta. Dintlha tse di jaaka palo ya babui le maemo a puo di ka tlhotlheletsa pholisi go tlhomamisa mabaka a tiriso ya puo e e rileng. Tiriso e e ka tswa e sa lekane. " Puso e ka se kgone go dirisa dipuo tsotlhe tsa baagi botlhe ba yona, mme e ka itekanyetsa fela mo go diriseng (di)puo tsa/ya yona ya/tsa semmuso, ka mokgwa mongwe." (Turi, 1993:14 - 15)

Thulaganyo ya puo Thulaganyo ya puo e lebile ditharabololo tsa mathata a puo ka maikemisetso, mekgwa le dipoelo tse dingwe. E akaretsa dithulaganyo tsa go laola le go tokafatsa dipuo ka tlhabololo ya puo.
Pholisi ya puo Tshwetso/molawana wa semmuso ka ga maemo a dipuo tse di farologaneng tse di buiwang mo merafeng ya dipuo tse di tlhakatlhakaneng/dipuo tse dintsi, sekai ke puo efe e tla nnang puo ya bosetšhaba kgotsa ya semmuso, ke dipuo tse dife tse di tla dirisiwang jaaka dipuo tsa kgaolo le gore maemo a tsone e tla nna afe.
Ditshwanelo tsa puo Melao e e tlhomamisang maemo a mo go one baagi ba ka itlhophelang puo.
Diyuniti tsa puo Dikemedi tsa mmuso mo mafapheng le mo diporofenseng go dirana le dintlha tsa puo ya lefapha leo/kgotsa porofense eo go tswa mo Pholising ya Bosetšhaba ya Puo le go ikgolaganya le mafapha a mangwe ka ga dintlha tsa puo.
Lekisekhokerafi Tiro kgotsa porofešene ya go tlhama dithanodi.
Dithulaganyo tsa phetolelo ka metšhini Dithulaganyo tsa khomphiutara tse di fetolelang ditemana tsa eleketeroniki go tswa puong e nngwe go ya go e nngwe.
Puo e e ikgatholositsweng Puo nngwe le nngwe ya semmuso e e kgaphetsweng kwa thoko mo tirisong ya semmuso kgotsa e e leng gore tiriso ya yona e a kganelwa mo mabakeng a a dirisang melawana (sekai: thuto, tlhokomelo ya boitekanelo). ''Go kgaphelwa kwa thoko'' gantsi go kaya maemo a a kwa tlase a puo, gongwe le babui ba yone. Sekai: Setsonga, Sevenda, Setebele le Seswati di tsewa jaaka dipuo tse di kgaphetsweng kwa thoko mo Aforika Borwa.
Sediriswa sa go ruta (puo ya go ithuta) Puo e e dirisiwang mo phaposiborutelong jaaka e kailwe ke kharikhulamo le pholisi ya puo. ''Puo ya go ruta'' e kaya go suta go se kae go akaretsa mogopolo o o reng go feta puo e le nngwe di ka dirisiwa, mme baithuti ba ka fitlhelela e nngwe go na le ya semmuso.
Tiriso ya dipuo tse dintsi Tiriso ya dipuo tse tharo kgotsa go feta ke motho a le mongwe kgotsa setlhopha sa dibui jaaka baagi ba kgaolo kgotsa setšhaba se se rileng.
Puo ya semmuso Puo e e dirisiwang mo mmusong, dikgotlatshekelo, thuto, kgwebo le bobegakgang.
Phetolelo Mokgwa wa go fetolela se se kwadilweng ka puo ya ntlha kwa puong ya bobedi ka go kwala.
Mareo Mareo a setegeniki a a tlhomamiseditsweng thuto e e rileng.

(22337 - A-MB -2002-11-13)
Letlhomeso la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo Td33 Tsw068




<fn>GOV-ZA.Furthereducationandtraining.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya boikwadiso ya setheo sa poraebete sa go tswetsa pele thuto le katiso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Bathelesi botlhe ba dithulaganyo tsa FET ba ba nayang borutegi jo bo tletseng mo maemong a 2 - 4 a Letlhomeso la Borutegi la Bosetšhaba ba tshwanetse go ikwadisa jaaka ditheo tsa poraebete tsa Thuto le Katiso e e Tsweletseng . Bakopi le bona ba tshwanetse go ikwadisa go ya ka Molao wa Ditlamo wa 1973.
Ditheo tse di nayang dirutwa tsa nakwana, , dithulaganyo tse e seng tsa NQF kgotsa dikarolo sa borutegi, tsona ga di amege mo boikwadisong go ya ka Molao wa FET wa 1998.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Thuto.
Dikgato tse di latelwang
Gorosa/tlisa diforomo tse kwa go Lefapha la Thuto la Bosetšhaba .
O akaretse le tuelo e e sa busetsweng ya kopo ya go lekana R500 le kopo. Tuelo e, e ka duelwa tšheke e e netefaditsweng kgotsa ka posootara .
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Boikwadiso bo ka tsaya dikgwedi di le11 go fetswa.
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.GiveNoticeofabirth.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ikwadiso ya matsalo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Molao o o Tlhabolotsweng wa Kwadiso ya Matsalo le Dintsho , o tlhagisa gore ngwana yo o tsalwang a tshela o tshwanetse go begiwa mo malatseng a le 30 morago ga pelego.
Kitsiso ya matsalo e tshwanetse go dirwa ke yo mongwe wa batsadi, kgotsa motlhokomedi wa gagwe wa semolao, mme fa yo mongwe wa batsadi kgotsa motlhokomedi a sa kgone go dira pego, motho yo o kopilweng ke yo mongwe wa batsadi kgotsa motlhokomedi wa semolao a ka dira kitsiso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Romela Foromo ya Kitsiso ya Botsalo go ofisi nngwe le nngwe ya Merero ya Selegae.
Motho yo o kopiwang go dira kitsiso o tshwanetse a bo a tshotse lekwalo le le mo letlang go dira jalo, le le tlhalosang mabaka a gore ke goreng batsadi ba sa kgone go itirela pego ka bobona.
Fa ngwana a ka belegelwa kwa ntle ga Aforika Borwa mme yo mongwe wa batsadi ba gagwe e le moagi wa Aforika borwa ka nako ya fa ngwana a tsholwa, pego e ka nne ya dirwa kwa embasing ya Aforika Borwa, kwa ntlong ya boemedi kgotsa kwa dikantorong tsa Merero ya Selegae mo Aforika Borwa.
Mabapi le Kitsiso e e dirwang morago ga malatsi a le 30 ngwana a setse a belegwe, batsadi kgotsa batlhokomedi ba semolao ba tshwanetse go naya mabaka gore ke goreng ngwana a sa kwadisiwa jaaka Molao o beilwe.
Fa e le gore batsadi ba ngwana ga ba ise ba nyalane mme ba eletsa go kwadisa ngwana ka sefane sa ga rraagwe, rraagwe ngwana o tshwanetse go amogela se ka go tlatsa dintlha mo sebakeng se se tshwailweng mo foromong ya Kitsiso ya botsalo. Rraagwe ngwana o tshwanetse go nna teng fa matsalo a ngwana a kwadisiwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya malatsi a le 8 go ya go ale 12.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.GrantApplication.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya kabo go ya ka Kabogape ya Lefatshe go tsweletsa lenane la Tlhabololo ya Temo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kabogape ya lefatshe go tsweletsa lenane la temo e tlhamilwe go thusa baagi bao ba neng ba itlhokomologilwe go tswa merafeng ya Bantsho, Bammala le MaIntia go neelwa lefatshe kgotsa didiriswa tsa temo segolo setonna ka maikemisetso a go lema.
Go atlega, o tshwanetse wa:
nna mongwe wa setlhopha sa merafe e otshwanetse o be le dingwaga di le 18 kgotsa go feta ikaelela go dirisa lefatshe mo mabakeng a temo fela maikaelelo a go lema goya goile se tshole maemo ape mo ditheong tsa puso nna mo boemong jwa go nna le kabelo ikaelela go tsaya karolo mo mananeng a katiso morago ga go bona lefatshe lwa bo lo le setlhopha se se ipopileng fa lo dira nna le akhaonto ya banka.
Basadi le bašwa ba tlhotlholetswa go dira dikopo. Botlhe ba e leng boradipolotiki mme e le bantlhankedi ba puso kgotsa badiredipuso ba ka se amogelwe.
Balemirui ba ba atlegileng ba ikaelela go katolosa tsamaiso tsa bona, ba ka dira dikopo tsa kabo tse dingwe, fela dikopo tsa mothale o di lebisitse motho a le mongwe, ga di a tshwanela go feta R100 000. Go feta fao thoto ya go simolola kgotsa katoloso ya porojeke ya kgwebo e tshwanetse go tswa kwa bankeng.
Kabo ya LRAD ga e tlhoke go duelwa jaaka mokitlana. Go didiriswa mokgwa o o rileng go bona gore motho o tla newa bokae. Go kgona go amogedisiwa kabo e ya R20 000, o tla tshwanelwa ke go ntsha bokana ka R5 000. Madi a o a ntshang, a go pateletse gore o be le madi ka yona nako eo, - a tla nna a ditlamelo tsa temo, leruo le dithoto dingwe tsa temo. Le fa go neelwa diatla mo porojekeng e, e tla kaiwa jaaka neelo fela.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Supa lefatshe le o batlang go le reka. Fa o na le lefatshe le o ka le dirisang la setšhaba.
Ikopanye le Lefapha la Merero ya Lefatshe kgotsa motlhankedi wa tsa temo yo o neetsweng boikarabelo go dira kopo ya kabo.
Romela tse di latelang le kopo:
leano la go supa tiriso ya lefatshe karolwana e e ka rekiwang ka tuelo e e dumalanweng, fa e adimiwa neela ka maina a balosika kgotsa maloko a setlhopha, fa tshisinyo e le setlhopha netefatsa setlhogo sa lefatshe sentle e nne lefatshe le le sa bakweng, le kwadisitswe ka moreki le tuelo e e rerwang e sa nne godimo go eo e tlhatlhositsweng ya tuelo bopaki bo supa gore matlole a a setseng a teng pego e e tlhatlhobilweng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tsamaiso e tla tsaya bonnye jwa dikgwedi di le nne fela fa diporojeke tse di kopakopaneng di ka tsaya lobaka.
Godimo
Tlhotlhwa
Bokana ka R20 000 e tla dira gore go kopiwe kabo e nngwe kgotsa ka batho a kana ka R5 000. o ka nna wa bona madi a a sa feteng R100 000, a tla kopiwa go tswa mo dikabong tsa madi a a kana ka R400 000. Magareng ga bonnye le bogolo jwa dipalo tse, go na le tekanyo ya dikabo tse di ikaegileng mo kabong ya batsayakarolo.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
O tla fiwa foromo go tlatsa kwa dikantorong tsa porofense ya Lefapha la Merero ya Lefatshe kgotsa mo kantorong e e atolositsweng ya temo.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Identitydocumentforthefirsttime.2010-03-25.tn.txt</fn>
Lekgetlho lwa ntlha la kopo ya tokomane ya boitshupo/pasa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lekwalo lwa boitshupo/Pasa ke tokomane e e supang gore o mang. Dipasa di fiwa baagi ba Aforika Borwa kgotsa baagi ba ba nang le phemiti ya leruri ya boagi ya ba ba nang le dinyaga di le 16 kgotsa go feta. E ka nna ya neelwa gape mongwe le mongwe yo o direlang puso kgotsa mokgatlho wa tsa molao ka kwa ntle ga Aforika Borwa kgotsa yo o tlhophilweng go direla puso ya naga e nngwe. Tšhono eno e neelwa le molekane le bana ba gagwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dira kopo kwa dikantorong tse di gaufi tsa Merero ya Selegae kgotsa tsa boromiwa fa o dira kopo o le kwa moše.
Tlatsa foromo ya kopo ya BI-9.
Neelana ka setifikeiti sa matsalo kgotsa pasa ya bogologolo e e ntshitsweng pele ga 1 Phukwi 1986.
Fa e le gore matsalo a gago a ne a sa kwadisiwa, mme ga go na setifikeiti sa matsalo, tlatsa foromo ya BI-24/15 mme.
Gokelele gongwe tokomane e le nngwe fela e e tshegetsang ntlha e, jaaka setifikeiti sa kolobetso, lekwalo la sekolo kgotsa setifikeiti sa botsetse.
Neelana ka ditshwantsho tsa pasa tse pedi.
Menwana e tla gatisiwa go e rekota ka fa Rejisetareng ya Baagi.
Bakopi ba banyalani ba tshwanetse go ntsha khopi ya setifikeiti sa lenyalo.
Mosadi yo o dirang kopo ya pasa mme a eletsa go boela kwa go sengwe tsa difane tse a neng a itsewe ka tsona, o tshwanetse go tlhagisa bopaki jwa gore ka tota o na le tetla ya go dirisa sefane seo.
Mohudugi yo o dirang kopo ya pasa o tshwanetse a gokelela phemiti ya boagi ya leruri, tšhabafatso kgotsa setifikeiti sa thebolo, setifikeiti sa lenyalo le foromo ya BI-529.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka nna ya tsaya dibeke di le robedi.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. Ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Importanimalsandanimalproducts.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go reka diphologolo le dikumo tsa diphologolo kwa ntle ga Aforika Borwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
O tlhoka phemiti ya thekontle ya leruo fa o batla go reka diphologolo kgotsa dikumo tsa diphologolo go di tlisa mo Repaboliking ya Aforika Borwa.
Go na le dithulaganyo tse di tlhomilweng malebana le thekiso ya diphologolo le dikumo tsa diphologolo. Jaaka melao ya pholo e fetoga nako le nako, tswee-tswee ikgolaganye le Bokaedi jwa Boitekanelo jwa diphologolo gore o itse ditlhokego tsa sešeng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo. Ikgolaganye le Bokaedi jwa Boitekanelo jwa Diphologolo fa o sa itse gore o tshwanetse go tlatsa foromo efe.
Tsenya madi a tuelo ya phemiti mo akhaonteng ya banka ya Lefapha:
Nomoro ya Lekala: 010845
Tlhokomela: Moreka dikumo tsa kwa ntle ke ene a rweleng maikarabelo a go dituelo tsa banka ya fa gae le dituelo tsa banka ya kwa ntle Lefapha ga le kitsa le ntsha phemiti fa madi ka botlalo e leng ZAR100 a ise a duelwe.
Tuelo e ka nna ya dirwa kwa diofising tsa Lefapha la Temothuo le le tlhagisitsweng ka fa tlase ga Dintlha tsa Kgolagano.
Mo mabakeng a fa o direla mongwe kopo, netefatsa gore madi a tuelo a bitsa ka leina la gagwe kgotsa la khamphane ya gagwe.
Ga go na kopo e e tla tsweletswang kwa ntle ga bosupi jwa gore o duetse. Bosupi jwa tuelo bo ka feksetswa mo nomorong e: 012 329 8292 for attention: Ina Labuschagne.
Diforomo di romelwe go:
O tshwanetse go supa mo foromong ya gago ya kopo gore o tla itseela phemiti mo diofising kgotsa o batla e romelwe kwa go wena.
Mo mabakeng a e leng gore diphologolo di tshwanetse go faphelwa kwa thoko, moreki wa dikumo tsa kwa ntle o tshwanetse go ikgolaganya le Motlhankedi wa Khwaranthaene kwa boemelakepe:
Seteišene sa khwaranthaene kwa Durban mo nakong ya gajaanong ga se dire, fela tshedimosetso e ka fitlhelwa kwa diofising mo mogaleng: 031 368 6011 or Fekese +031 337 7469
Motlhankedi wa Khwaranthaene o tla dira dipaakanyo tsa manno kwa seteišeneng sa Khwaranthaene a bo a tlatse karolo e e rileng ya foromo ya kopo. Mme morago e tla busediwa ka fekse kwa ofising ya diphemiti, mme phemiti e e maleba e tla abiwa.
Kgoeletso ya Tlhomamiso di tshwanetse go tlaidiwa di mametlelelwe mo foromong ya kopo. Foromo e ya Kgoeletso ya Tlhomamiso e ka fitlhelwa gape kwa Ofising ya diphemiti.
Fa o sena go newa resiti ya foromo ya kopo, Phemiti ya Kalafi ya leruo le le rekwang kwa ntle ga naga ga mmogo le Setefikeiti sa Boitekanelo sa Kalafi ya leruro di tla abiwa mme tsa romelwa ka tlhamalalo kwa go wean.
Diforomo tse di tshwanetse di tladiwe ka, Seesemane, ke ngaka ya leruo e e filweng dithata ke Botsamaise jwa Kalafi ya leruo go tswa kwa nageng e e romelang dikumo kwa ntle, mo malatsing a le lesome di se na go romelwa.
Fa go na le tshedimosetso e e tlhokegang malebana le ditlhokego tse di rileng mo phologolong kgotsa mo kumonge e rileng ya phologolo, dikhopi tsa dikao tsa Diphemiti tsa go reka kwa ntle ga naga le Setifikeiti sa boitekanelo sa Kalafi ya leruo di ka fitlhelwa kwa ofising ya Diphemiti.
Dilo tse di latelang di tshwanetse go ntshiwa kwa Motlhankeding wa Taolo wa Leruo le le tswang kwa ntle ga Aforika Borwa kwa boemafofane kgotsa boemakepe:
Phemiti ya Tota ya Go reka leruo kwa ntle
Fa o reka matlalo a a metse le a a omileng ga mmogo le diterofi, foromo ya kopo e tshwanetse go netefadiwa ke ngaka ya leruo ya mmuso mo lefelong le le reboletsweng tiro ya mothale o. Foromo ya kopo e tshwanetse go saeniwa gape ke ngaka ya leruo ya puso yo o maleba, mme fa a fetsa o tla e tempa a bo a e busetsa ka fekse kwa ofising ya diphemiti. Fa foromo e e sena go amogelwa, ke gona mo ofisi ya diphemiti e ka kgonang go aba phemiti ya go reka dithoto kwa ntle ga naga.
Fa go rekiwa diphologolo tse di phelang kwa ntle ga naga jaaka dikgomo, dinku, dipodi, dipere o tshwanetse go bona phemiti ya tokafatso ya diphologolo pele phemiti ya go reka leruo kwa ntle e abiwa.
Diphemiti tse pedi tse tsa mmatota di tshwanetse go neelwa kwa go motlhankedi wa semmuso kalafi ya leruo kwa boemakepe kgotsa boemafofane ga mmogo le Setefikeiti sa a Tota sa Botekanelo se abiwa ke naga e e ntshang dithekisontle.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
E tsaya malatsi a le mararo go ya go a le mane go wetsa thulaganyo phemiti fa ngaka ya leruo ya puso e setse e e rebotse.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Application to import animals or animal products into the RSA Foromo e e dirisiwa mo mefuteng mengwe ya matlalo tse di tshwanetseng go isiwa kwa difaboriking tsa go suga matlalo, diterofi tse di tshwanetseng go ya kwa difaboriking tsa go bopa diterofi, le diruiwa tse di tshelang tse di tswang mo dinageng tse di mabapi ka mabaka a a rileng jaaka tse di tshwanetseng go tlhabiwa
Application to import animals or animal products into the RSA . Foromo e e dirisetswa mofuta mongwe le mongwe o o sa akarediwang mo diforomong tse dingwe kgotsa e lebisitswe mo diruiweng tse di tshelang tse di nteetsweng kwa ntle mo khwaranthineng ya poso ya ditswantle. Se se laolwa ke maemo a pholo ya diphologolo kwa dinageng tse dingwe. Kopo ya go reka diphologolo le dikumo tsa diphologolo kwa ntle ga Aforika Borwa tse di tshwanetseng go faphiwa Foromo e e dirisiwa mo mefuteng e le mentsi ya diphologolo tse di tshelang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Importanimalsforspecificpurposes.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phemiti ya nakwana ya diphologolo mo mabakeng a a rileng jaaka dipontsho, mafulo a a dirisetswang kgwebo, felo la bojelo le mo go tlhabelwang leruo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Diphologolo di ka rekwantle go dirisiwa phemiti ya nakwana go dira:
dipontsho, dipapatso le dikgaisano mafulo a a dirisetswang kgwebo kgwebo ka ditlhapi mo menontshetsong kgotsa go tlhaba go tlhakanya ditshadi le dipholo .
Diforomo tsa kopo tse di sa tladiwang ka botlalo di tla busediwa go mong wa tsona mme e bile lefapha ga le kitla le rwala maikarabelo a mathata a a ka tlholwang ke se.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Sitlholola foromo ya kopo mo webosaeteng mme o e tlatse ka ditlhakakgolo mme o gatisa.
Nomoro ya akhaonte: 011219556
Mo go tirelo nngwe le nngwe e e dirwang go tlhakanya ditshadi le dipholo nakwana, o tshwanetse go fiwa thebolo go tswa go setlamo sa barui se se maleba.
Diforomo di tshwanetse go romelwa go:
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e tla rebolwa mo malatsing a le 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Dipontsho, tirelo ya leruo, go kopanya ditshadi le dipholo nakwana: R230
Mafelo a a dirisetswang kgwebo: R86
Kgwebo ka ditlhapi mo menontshetsong kgotsa go tlhaba: R65
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Importanimalvaccines.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phemiti ya thekontle ya meento go tla mo Aforika borwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
O ka kgona go dira thekontle ya meento e e dirisiwang go tlhaba diphologolo ya ba ya phatlaladiwa kgotsa ya rekisiwa mo Aforika Borwa fa fela meento ya mothale o e kwadisitswe go ya ka ditlhokego tsa Molao wa Menontsha le Dijo tsa Diphologolo, Melemo ya Temothuo le Melemo ya Leruo wa 1947 .
Fa o dira thekontle ya meento e e kwadisitsweng, go e dirisa mo diphologolong, o tshwanetse go bona phemiti ya thekontle go tswa go Bokaedi jwa Boitekanelo jwa Diphologolo Phemiti ya thekontle e dirisiwa sebakanyana se se lekaneng e bile e dirisetswa morwalo o le ese fela.
Fa o batla go dira thekontle ya moento o o sa kwadisiwang gore go tle go dirwe thutopatlisiso ka ona mo Aforika Borwa, o tshwanetse go nna le diphemiti di le pedi. Phemiti e nngwe ke e e tswang kwa go Mokwadise wa Molao wa 36 wa 1947 mme e nngwe ke e e tswang kwa go Bokaedi . Kopo ya phemiti e e tswang kwa go Mokwadise wa Molao wa 36 wa 1947 e tshwanetse go tlisiwa ga mmogo le lekwalo la motlhagolatsela la thutopatlisiso le le nang le dintlha tsotlhe. Bokaedi bo tla aba phemiti ya thekontle fa fela ba amogela khopi ya phemiti e e abilweng ke Mokwadise wa Molao wa 36 wa 1947 . Moento wa thekontle o o dirisetswang thutopatlisiso ga o kitla o rekisiwa.
Fa go le maemo a tshoganyetso mme bolwetse bo tlhasetse e bile go se na moento o o kwadisitsweng mo nageng, go ka tlhokagala go dirisa moento o o sa kwadisiwang. Ka jalo, wena jaaka morekantle wa isago, o tshwanetse go dira kopo kwa Khanseleng ya Taolo ya Melemo gore o bone lekwalothebolo la Karolo 21 le le go letlang go dirisa moento o o sa kwadisiwang go ya ka Molao wa Taolo wa Melemo le Metswako e e nyalanang le yona .
O tla tlhoka gape phemiti ya thekontle go tswa kwa go Bokaedi gore moento o tsene mo nageng. Phemiti ya thekontle ya mothale o e ntshiwa fa fela o filwe tetla ke ba Khansele ya Taolo ya Melemo mme e bile o ba naya bosupi. Mo lebakeng la mothale o, moento o o sa kwadisiwang o ka rekisiwa mo sebakeng se le sennye fela go fitlha setlhare se kwadisiwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa moento o sa kwadisiwa mme o dirisiwa jaaka thutopatlisiso, romela lekwalo le le tlhalosang mo pampiring e e nang le setlhogokwalo sa khamphane o le romele go Mokwadise wa Molao wa 36 wa 1947 o mo kope phemiti ya thekontle. Lekwalo la gago le tshwanetse go akaretsa dintlha tse di latelang:
bontsi leina la kumo motswako wa moento, go akaretsa dilwana tse di kopantsweng naga e di tswang kwa go yona modirakumo nomoro ya Betšhe ya serekwantle tsebe ya dintlha tsa setegeniki kgotsa letshwao se se nang le nomoro ya ikwadiso ya setheo sa semolao ya naga e kumo e kwadisitsweng kwa go yona.
lefelo le kumo e fitlhelang mo go lona gore kumo e tlhokagala neng lebaka la gore se se dirwa jaaka thutopatlisiso ya go kwadisiwa ga melemo ya leruo.
maemo a ikwadiso ya kumo kwa dinageng dingwe motlhagolatsela wa thutopatlisiso o o nang le dintlha tsotlhe , go akaretsa le matlha a go solofelwang go ka simololwa ka ona tlhokomelo e e kgethegileng ya tlholelo ya dijo go tswa mo diphologolong tse di ntshang dijo le maikarabelo malebana le tiriso ya melemo.
Fa o amogela phemiti ya thekontle go tswa go Mokwadise , kgotsa o fiwa thebolo go ya ka ditlhokego tsa Karolo 21 ya Molao 101 wa 1965, tlisa khopi ya teng ga mmogo le kopo ya phemiti ya thekontle ya diruiwa go Bokaedi .
Fa e le gore moento o setse o kwadisitswe go ka dirisiwa mo Aforika Borwa go ya ka ditlhokego tsa Molao 36 wa 1947, o tlhoka fela phemiti ya thekontle e le nngwe go tswa go Bokaedi . Romela khopi ya ikwadiso go ya ka ditlhokego tsa Molao wa 36 wa 1947 ga mmogo le lekwalokopo la gago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tswee-tswee, dira kopo ya phemiti ya thekontle ya leruo bonnye dibeke di le thataro pele dithoto di rekwa. Fa ngaka ya leruo ya mmuso e rebotse kopo ya gago, go tla tsaya fela dibeke di le pedi go ya go di le tharo tsa tiro pele ofisi ya diphemiti e wetsa tiro ya o aba phemiti.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Importchemicals.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya thekontle ya dikhemikale
Tlhaloso
Fa o batla go dira thekontle ya dikhemikale mo Aforika borwa, o tlhoka tetla e e kgethegileng go tswa go Bodiredi jwa Dikgwebo le Intaseteri kgotsa boemedi jwa bona. Tona o tla swetsa fa go le mo molemong wa baagi go dira thekontle ya dikhemikale.
Taolo ya thekontle e e dirwang malebana le tirelo e ke go kgona go laola boitekanelo le tshireletsego, le gore badirise ba tlhokomele pabalesego ga mmogo le boleng jwa dikhemikale. Ntlha nngwe ke go netefatsa gore dikhemikale di dumelana le maemo a ditlhokego tsa tikologo.
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa diforomo tsa kopo tse o tla di fiwang kwa Lefapheng la Dikgwebo le Intaseteri.
Isa khopi e e kanisitsweng ya lekwaloboitshupo la gago ga mmogo le lekwalo fa o dira kopo mo boemong jwa khamphane.
Isa diforomo tsa kopo go Bokaedi: Taolo ya Dithekontle le dithekisontle.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya malatsi a le mararo go konosetsa kopo ya gago.
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo, bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Importofanimalsandgeneticmaterial.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya thekontle ya diphologolo go neelana ka bosika jwa yona
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go tlhokega tumelelo ya thekontle go tswa go Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo pele go ka dirwa thekontle ya diphologolo kgotsa neelano ya bolosika jwa phologolo jaaka pelwana popelo, moroto wa senna go tliswa mo Aforika borwa.
Fa e le gore mokopi ga a saene kopo ka boena, o tshwanetse a bo a tshotse lekwalo le le mo nayang thata ya go saena jaaka moemedi yo o saenang lekwalokopo mo boemong jwa mokopi, lekwalo la mothale o le tshwanetse go romelwa gammogo le lekwalokopo.
Fa e le gore mokopi o dirile tumalano le morekisi wa motswantle wa phologolo kgotsa bosika jwa yona go dira thekontle e e leng gore mo go yona dikatso , dituelo kgotsa dithebolelo tse di ka duelwang mo godimo ga tlhotlhwa e o rekileng ka yona, lekwalokopo le tshwanetse go romelwa ga mmogo le lekwalo la tlhomamiso go tswa go Mokaedi Kakaretso wa Lefapha la Dikgwebo le Madirelo gore Lefapha la gagwe le rebotse tumalano ya mothale o.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bula saete mme o tlatse diforomo tsa kopo o gatisa ka ditlhakakgolo. Diforomo di ka kopiwa go Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo.
Diforomo tse di sa tladiwang ka botlalo di tla busediwa kwa go mokopi.
Mametlelela ditokomane tse di latelang mo lekwalokopong la gago:
lekwalo le le anameng le le supang tshika ya ntlha le ya bobedi rekoto ya ditiro tsa phologolo setefikeiti sa mofuta wa madi.
Dintlha tsa Banka ke:
Nomoro ya Akhaonte: 011219556
Khoutu ya lekala: 000845/010845
Romela dikopo go:
Makwalokopo a tshwanetse go romelwa go disosaete tsa barui tse di maleba kgotsa bothati jwa ikwadiso go dira dikatlenegiso.
Tumelelo ya Thekontle ya Diruiwa. Ga go na diforomo dingwe tsa kopo tse di tlhokegang tsa Tumelelo ya Thekontle ya Diruiwa. Tumelelo ya Thekontle ya Diruiwa e na le ditlhokego tsa boitekanelo tse di rileng tse di tshwanetseng go kanisiwa ngaka ya diruiwa ya puso ya naga e e rekisang diruiwa pele merwalo e isiwa kwa ntle. Ditlhokego di ka bonwa go tswa go Senior Manager: Animal Health .
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya malatsi a le 30 go konosediwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Importormovedairyproducts.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya thekontle ya dikumo tsa deri go di tlisa mo Aforika Borwa le go di tsamaisa mo gare ga naga
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
O tlhoka phemiti ya thekontle ya leruo go rekantle dikumo tsa deri go di tlisa mo Aforika borwa le go di tsamaisa mo gare ga naga.
Diphemiti tsa thekontle di dirisiwa nakwana fela e bile di dirisetswe morwalo o le mongwe fela.
Dira kopo ya phemiti dibeke di le thataro pele o dira thekontle fela e seng dibeke di le robedi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo.
Fa e le dithoto tsa phetiso ka fa gare ga Repaboliki ya Aforika borwa, o tshwanetse go tlisa khopi ya phemiti ya thekontle ya leruo go tswa kwa nageng e dithoto di yang kwa go yona ga mmogo le kopo ya phemiti ya phetiso ya leruo ka fa gare ga Aforika borwa.
Tsenya madi a phemiti mo akhaonteng ya banka ya Lefapha la Temothuo:
Lekala: 010845
Ele - tlhoko: Morekantle ke ena a tla duelang melato ya banka ga mmogo le melato ya banka ya naga ya kwantle Lefapha ga le kitla le aba phemiti fa madi a a feletseng a phemiti e leng lekgolo la diranta a ise a duelwe.
O ka nne wa tshwaraganya tšheke le lekwalokopo mme wa e romela ka poso go Director-General: Agriculture
O ka nne wa dira dituelo kwa ofising ya Lefapha la Temothuo, e e tlhagelelang ka fa tlase ga setlhogo Lefelo, diaterese le megala ka tlase.
Fa e le gore o direla motho yo mongwe kopo, netefatsa gore o dira dituelo mo leineng la gagwe kgotsa ka leina la khamphane.
Ga go na kopo e e tla lebelelwang kwa ntle ga bosupi jwa tuelo. Bosupi jwa tuelo bo ka feksediwa mo nomorong e:012 329 8292, for attention: Ina Labuschagne.
Romela diforomo tse di tladitsweng kwa go:
Kgotsa Fekesetsa go: 012 329 8292
Supa mo foromong ya kopo gore o batla go itseela phemiti mo diofising kgotsa o batla e romelwe mo go wena ka poso. Tlhomamisa ka go leletsa ofisi ya diphemiti mogala gore phemiti e setse e gorogile pele o ka ya kwa ofising go e tsaya.
Fa re setse re amogetse foromo ya kopo e e tladitsweng, Phemiti ya Thekontle ya Leruo ga mmogo le sekai sa Setefikeiti sa Boitekanelo sa Leruo di tla abiwa mme tsa romelwa kwa go wena ka tlhamalalo.
Setefikeiti se sa Boitekanelo ba Leruo se tshwanetse go tladiwa, ka Seesemane, ke ngaka ya leruo e e filweng dithata tsa go dira jalo ke Botsamaise jwa Leruo jwa naga e e dirang thekisontle, e bo e gatisiwe mo pampiring e e nang le ditlhogokwalo tsa semmuso malatsi a a ka fa tlase ga lesome pele dikumo di tsamaisiwa.
Fa o tlhoka tshedimosetso ya ditlhokego tota tsa kumo e e rileng, o ka nne wa fiwa dikhopi tsa sekai tsa Phemiti ya thekontle ya leruo le Setefikeiti sa pholo ya diruiwa go tswa kwa ofising ya diphemiti.
Dilo tse di latelang di tshwanetse go tlisiwa mo motlhankeding wa lefelo bogorogelo wa Aforika Borwa kwa lefelo bogorogelong:
phemiti ya thekontle ya leruo ya tota setefikeiti sa Boitekanelo sa Leruo sa tota se se abilweng ke ngaka ya diphologolo kwa nageng e dithoto di tswang kwa go yona.
Dikumo tsa deri di tshwanetse go tlhatlhobiwa kwa go mangwe a mafelo a a latelang:
Ditlhokego tsa thekontle di ka fitlhelwa go tswa kwa Ofising ya Diphemiti kgotsa go tswa mo websaeteng ya Lefapha la Temothuo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
E tsaya malatsi a le mabedi go ya go a le mararo a tiro go dira phemiti fa ngaka ya diphologolo e e rebotse.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Importusedvehicle.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya thekontle ya sejanaga se se dirisitsweng
Tlhaloso
Fa o batla go dira thekontle ya sejanaga se se dirisitsweng go se tlisa mo Aforika borwa o tshwanetse go fiwa tetla e e kgethegileng go tswa go Bodiredi jwa Dikgwebo le Intaseteri kgotsa boemedi jwa bona. Bodiredi bo tla swetsa fa e le gore go ka tswela batho mosola go reka dijanaga tse di dirisitsweng go di tlisa mo Aforika borwa.
Diphemiti tsa thekontle di botlhokwa go netefatsa gore dithoto tsa thekontle tse di dirisitsweng ga di senye intaseteri ya Metshelo e e Kopanetsweng ya Aforika borwa South African Customs Union . Tirelo e thusa gore go nne le taolo ya tshireletsego le gore barekisi ba tsholetse maemo a boleng jwa dithoto.
Dikgato tse di latelwang
Sitlholola foromo ya kopo, IE 462.
Naya ba Lefapha khopi e e kanisitsweng ya lekwaloitshupo la gago.
Naya ba Lefapha khopi e e kanisitsweng ya setefikeiti sa ikwadiso ya sejanaga sa gago.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya malatsi a le mararo go konosetsa tiro e.
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo, bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Individualhousing.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya motho a le mongwe go bona ketleetso ya ntlo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Ketleetso ya ntlo ya motho a le mongwe ke kabelo go tswa mo mmusong e e diretsweng batho ba ba batlang go nna le ditsha tse e leng tsa bona tse di nang le ditirelo. E letlelela baamogeladitshiamelo go tsena mo dikonterakeng tsa go aga dintlo, kgotsa go reka ntlo e e setseng e le teng mme e tokafaditswe go ka nniwa mo go yona e se karolo ya porojeke ya ketleetso ya ntlo e e rebotsweng.
Ketleetso e, e thusa baamogeladitshiamelo ba ba nonofileng ba ba eletsang go oketsa diketleetso tsa bona ka botseno mo keretiting, ga mmogo le baamogeladitshiamelo ba ba se nang dinonofo tsa keretiti.
Batho ba ba fitlhelelang ditlhokego tse di latelang ke bona ba ba tshwanetseng go dira dikopo:
moagi wa mo Aforika Borwa kgotsa motho yo o nang le tumelelo ya boagi ya leruri motho yo o nyetseng/nyetsweng kgotsa yo o nang le molekane wa go tloga bogologolo batho ba ba sa nyalang/nyalwang, mme ba le dingwaga tse di fetang 21 ka bogolo mme ba na le batsholwa/baikaegi lotseno lwa batho botlhe ba ba nnang mo ntlong lo tshwanetse go nna R3 500 kgotsa ka fa tlase ga yona ga o a tshwanela wa bo o setse o kile wa nna le ntlo mo nakong e e fetileng bakopi ba ba nang le thetelelobokgoni/bogole ba ba kopang pharologano e e kgethegileng .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo e e ka bonwang kwa Lefapheng la Dintlo la Porofense , dibankeng le kwa go bommasepala.
Tsaya foromo o e ise kwa go rebolelwang teng go tlatsa Karolo ya G.
Tsaya foromo o e ise kwa motho yo o adimisanang ka madi kgotsa kwa setheong sa matlole go tlatsa Karolo H mo dikopong tsa diakhaonto tse di tshwaraganeng .
Tsaya foromo o e ise kwa go Moagi go tlatsa Karolo ya I fa e le gore ke dintlo tse dintšhwa tse di agilweng.
Dira maikano kwa Moikanising wa Maikano .
Tshwaraganya ditokomane tsotlhe tsa tlhomamiso:
lekwalotshupo/pasa setifikeite sa lenyalo setifikeite sa matsalo setlankana sa lotseno , le kano ya thekiso .
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Informationfromthedeedsregistry.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tshedimosetso go tswa go boikwadiso jwa dikano.
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Boikwadiso jwa dikano bo buletswe mongwe le mongwe mo setšhabeng go bona tshedimosetso mabapi le tse latelang:
mong wa thoto e e kwadisitsweng maemo a a amang thoto eo dithibelo le dikonteraka tse di amang thoto tuelotefo ya thoto melawana e amang sekeme sa thaetlele ya karolo khopi ya konteraka e e sa supeng tlhakanelo ya dithoto mo nyalong, dikano tsa ditirelo, bonto ya ntlo jalojalo khopi ya melawana ya sekeme sa thaetlele ya karolo kgotsa Sekema sa Thaetlele ya Karolo. Ela tlhoko: se ga se khopi e netefatsaditsweng, ke fela khopi ya ka maikaelelo a tshedimosetso maemo a go tlhoma Motsesetoropo tshedimosetso e e mabapi le thoto kgotsa maikano.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Pele tshedimosetso e ka bonwa kwa bokwadisetsong, o tshwanetse oa bo o tshwere dilo tse di latelang:
maina ka botlalo le/kgotsa nomoro ya pasa ya mong wa setsha , kgotsa gongwe letlha la gagwe la matsalo nomoro ya setsha le lekeišene kgotsa leina la polase le nomoro e seng aterese ya seterata.
Go bona khopi ya dikano kgotsa ditokomane go tswa kwa bokwadisetsong jwa dikano, o tshwanetse:
go ya kwa kantorong nngwe le nngwe ya dikano go ya kwa tesekeng e e neelang tshedimosetso mo motlhankedi a tla go thusang go tlatsa foromo e e tlhaotsweng mme a go tlhalosetse tsamaiso go kopa motlanyi wa dinewa gore a go batlele tshedimosetso ka ga setsha mme duele tefo e e batlegang kwa kantorong ya moduedisi mme o busetse resiti kwa go motlhankedi kwa desekeng ya tshedimosetso. Nomoro ya resiti e tla kwalwa mo khoping ya gago ya thaetlele.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhomiso e tsaya metsotso e ka nna 30-60. Mo dikantorong tse di kgolwane, khopi ya kano e romelwa ka poso kgotsa e tsewa morago ga nako e e beilweng.
Godimo
Tlhotlhwa
Khopi ya konteraka e e supang go se tlhakanele dithoto kgotsa maikemisetso a tshedimosetso: R36
Tlhotlhomiso ya dikano: R6
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Motlhankedi kwa kantorong ya dikano e tla go naya foromo go e tlatsa.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Internationalsocialservices.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya Tirelo ya Loago ya boditšhabatšhaba
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo ya Loago ya boditšhabatšhaba ke mokgatlho wa boditšhabatšhaba o e seng wa semmuso o o sa tseyeng letlhakore mo dipolitiking, lotsong, bodumeding le mo setšhabeng e e nang le mokwaledi wa botlhe kwa Geneva, Switzerland. Tirelo e na le dikgolagano gotlhe ka badiredi loago ba ba katisitsweng mme ba na le kitso ka dinaga tsa bona.
ISS e thusa mongwe le mongwe le malapa a a nang le mathata a ona le a loago a a batlang tirisano ya dinaga se di agisaneng E ka bonwa ke mongwe le mongwe yo o leng mo Aforika Borwa le kwa moseja.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dikopo tsa batho ba ba nnang mo Aforika Borwa:
Kopa mo kantorong ya modiredi loago yo o leng gaufi le fa o nnang teng
Dira thulaganyo ya tshosobanyo ya kgetse go ya ka mokgwa wa thulaganyo o o tlhophilweng ke ISS. Tshosobanyo e ya kgetse e tla bontsha mabaka le kopo ya ditirelo e e batliwang go tswa kwa dinageng tsa boditšhaba.
Tsamaisa tshosobanyo ya kgetse kwa moemeding wa porofensi wa ISS kwa kantorongkgolo ya Lefapha la Pabalesego le Loago ya porofinsi.
Moemedi wa porofinsi ena o tla romela kopo ya gago kwa Ditirelong tsa Loago tsa Boditšhabatšhaba tsa Aforika Borwa tse di leng teng mo setšhabeng mo Lefapheng la Pabalesego le Loago.
Dikopo go tswa mo bathong ba e seng baagi ba Aforika Borwa:
Kopa mo go Biro e e nang le kgolagano le ISS kgotsa mo go mokwaledi mo nageng ya boditšhaba.
Biro e tla romela kopo ya gago kwa go ISS SA.
Godimo
Molao o dirisiwang
Ditirelo tsa loago tsa boditšhabatšhaba di neelwa go ya ka Konteraka ya Kgolagano magareng ga Lefapha la Pabalesego le Loago le ISS: Bokwaledi ba botlhe .
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikaelo tsona di dirwa mo rasiting. Mo rasiting ya kaelo e e tswang kwa lefapheng la porobensi ISS SA e tla go kaela kopo ya gago mo ditirelong tsa Biro e e nang le Kgolagano le ISS kgotsa mo go mokwaledi mo nageng ya boditšhaba. Tsibogelo ya bona ya ditirelo mo go ISS e tla ikaega ka mabaka a selegae. Morago ga go amogela rasiti ya kaelo go tswa mo nageng ya boditšhaba, ISS yona e tla kaela kopo e kwa go mokwaledi wa selegae wa porobensi yo o tla rulaganyang kopano le modiredi loago go batlisisa ka kopo mme o neele pegelo kwa go lefapha la porofinsinsi .
Fa kopo e amogetswe, pegelo e tla romelwa kwa go ISS SA, yo o tla sekasekang le go romela pegelo kwa go batho ba ba nang le kgatlhego mo tsamaisong ya setšhaba ga mmogo le ditshwaelo, dipotso le/kgotsa dipelaelo.
Boemo jo bo nonofileng jwa ditirelo bo kgotsofadiwa ke badiredi loago ba selegae le ba porofinsi ga mmogo le modiredi loago yo o nang le boikarabelo jwa kopo e mo dikantorong tsa ISS SA. Bathapiwa ba Mmuso bona ba tshwanetse go latela dithulaganyo tsa motlhagolatsela/phorothokholo tse di tlhophilweng ke ISS. Bokwaledi jwa botlhe.
Godimo
Tlhotlhwa
Mo Aforika Borwa, ditirelo di neelwa kwa ntle ga go duelelwa. Mo dinageng dingwe, tuelo e ka gogiwa/ntshiwa go duela ditirelo tse dingwe tse di rileng. Dituelo tse, di farologana go ya ka naga nngwe le nngwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.IssuanceofISTAcertificates.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ntshiwa ga ditifikeiti tsa boditšhabatšhaba tsa Mokgatlho wa Teko ya Disata
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Jaaka leloko le le tshwailweng semmuso la laboratori ya Mokgatlho wa Teko ya Disata wa Boditšhabatšhaba , Seteišene sa Semmuso sa Teko ya Disata ya Lefapha la Temothuo e na le dithata tsa go aba Ditifikeiti tsa Boditšhabatšhaba tsa Tshekatsheko ya Disata Ditifikeiti tse di abiwa ka ntlha ya dikumo tse di romelwang ntle.
Mefuta e le meraro ya ditifikeiti e ka abiwa, e leng ditifikeiti tsa Seed Lot le Ditifikeiti tsa Sekao sa Peo/ Seed sample .
Setifikeiti sa Mmala wa Namune se ntshiwa fa sampole e ntshiwa semmuso go tswa mo setlhotshwaneng sa dijalo /Seed lot mme diteko di dirwa ke bolaodi jwa laboratori e e tshwanang le e e tshwailweng semmuso e sampole e ntshitsweng mo go yona
Setifikeiti se se Botala jwa Tlhago se ntshiwa fa sampole e ntshitswe semmuso go tswa mo setlhotshwana sa dijalo/Seed lot ka fa tlase ga taolo ya laboratori e e tshwailweng semmuso fela diteko di dirwa kwa laboratori e nngwe e e tshwailweng semmuso kwa nageng e e farologaneng.
Setifikeiti sa Botala jwa Legodimo se ntshiwa fa disampole di se ka fa tlase ga maikarabelo a laboratori e e tshwailweng semmuso gape laboratori e e tshwailweng semmuso, e na le maikarabelo a go dira diteko tsa dikao/disampole.
Setifikeiti sa Mmala wa Namune le sa Botala ba Tlhago, di maleba fela le ditlhotshwana tsa dijalo/seed lot e di neng di tserwe mo go yona, fa Setifikeiti sa Botala jwa Legodimo se le maleba le sekao/sampole e e rometsweng go dirwa diteko fela.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Sitlholola mme o tlatse foromokopo ya Setifikeiti sa Mmala wa Namune sa Boditšhabatšhaba. Ka gonne laboratori e e tshwailweng semmuso ya kwa nageng e nngwe e le yona e e tla ntshang Setifikeiti sa Botala ba Tlhago, tsweetswee, ikgolaganye le OSTS .
Kopa dinomoro tsa semmuso tse di neelwang ditlhotshwana tsa dijalo .
Fekesetsa kopo ya gago go OSTS .
Dinomoro tsa ditlhotshwana tsa dijalo di tla neelwa mme kopo ya fekesetswa kwa go wena gape. E tla fekesetswa gape kwa go batlhankedi ba baruni ba ba filweng dithata, ka e le bona ba ba tlileng go dira disampole kwa dikantorong tsa kgaolo.
Baakanyetsa ditlhotshwana tsa dijalo/seed lot go dirisiwa jaaka dikao/disampole. Se, se akaretsa le go tshwaya setlhotswana se sa dijalo ka dinomoro tse di tllhaoletsweng. Setshwari sengwe le sengwe se tshwanetse go tshwaiwa sentle kgotsa se fiwe setshwao se se kayang nomoro e e tlhaoletsweng ditlhotshwana tsa dijalo .
Fa ditlhotshwana tsa dijalo di siametse go dirisiwa jaaka dikao/disampole, bitsa moruni go tla go ntsha dikao/disampole tse a tlileng go di dirisa.
Dikao tse di isiwa kwa go OSTS mme di tlhatlhobiwe go bona boleng jwa tsona morago setifikeiti se se maleba se tla ntshiwa.
Duela madi a diteko tsa dipeo a a tlhomamisitsweng. Fa dikao di amogelwa, go ntshiwa lenanetheko. Dintlha tsa banka ke tse di latelang:
Dituelo di ka diriwa ka eleketeroniki kgotsa kwa pele kwa khaontareng fela go botlhokwa gore o bitse nomoro ya lenanetheko ka tlhogo gore banka e tle e kgone go nyalanya madi a a tsentsweng le lenanetheko le le ntshitsweng.
Dira kopo ya Setifikeiti sa Botala jwa Legodimo o dirisa tlhogokwalo la mokgatlho wa gago, ka gonne go tshwaya ditlhotshwana tsa dijalo/seed lot, le dikao/disampole tse di tshwerweng semmuso di se maleba.
Godimo
Molao o dirisiwang
Ga go na molao diriswang.
Godimo
Boemo jwa tirelo
Seteišene sa Semmuso sa Diteko tsa Dipeo se kaya diteko tsa dikao/disampole tsa dipeo di le botlhokwa thata fa di ama mabaka a thomelontle. Mefuta e e farologaneng ya dijalo di na le maemo a a farologaneng mme nako ya teko e ka farologana go simolola ka malatsinyana go ya go dibeke di le mmalwanyana.
OSTS e kgaratlhela go medisa dikao/disampole tsa dipeo ka maemo a diteko a a tshwanang go tswa mo thomelong e le nngwe. Gape modirelwa a ka nna a kopa diteko tse di farologaneng. Ka jalo, ga go kgonege go neela boemo jwa tirelo. Botsa kwa go direlwang teng diteko tse .
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Joinleanership.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go tsenela thutokatiso fa o sa dire
Tlhaloso
Thutokatiso ke lenanego la go ithuta le le lebisang go bona tshupetsokgono ya tiro. Dithutokatiso tse di tsenyeletsa thuto e e diragalang mo phaposing kwa setheong sa thuto kgotsa kholetšhe le katisotirong mo lefelong la tiro. Go tsaya karolo mo thutokatisong, mothapi o tshwanetse go bo a batla mme e bile a ka neelana ka thutokatiso.
Ke mang a ka dirang kopo?
Mongwe le mongwe yo o fetsang sekolo, kholetšhe kgotsa yunibesithi le bao ba sa direng. Batho ba sa direng ba tshwanetse go bo ba ikwadisitse jaaka bakopi batiro le Lefapha la Ditiro.
Ga go phetogo epe ka motho go ya kwa thutokatisong. Mongwe le mongwe yo o tlhophilweng go tsenela lenaneo la thutokatiso o tshwanetse go amogela tetlo ya madi ya thutokatiso go tswa go mothapi.
Boleele jwa paka ya thutokatiso bo tla farologana go ya ka mofuta wa kgwebo fela e ka se nne khutshwane go na le ngwaga.
Go bona tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditiro
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Gopola ka mofuta wa katiso o o ka e neelwang e tiro e e batlang.Ka mantswe a mangwe, fa o batla go dira kwa ntle, o se dire kopo ya tiro ya kantoro.
Bopa boipolelo/CV e e neelanang ka dintlha tse di tletseng ka wena jaaka ka tse di latelang:
Leina la gago le letlha la botsalo.
Thuto e o e boneng; sekolo se o se tseneng le makwalotshupo a thuto
Maitemogelo tirong; maina a bathapi ba ba fetileng le gore o ne o dirang eng.
Bokgoni jo bong jaaka go kgona go dirisa khomputara; lekwalo la go kgoetsa jalojalo.
Batsereganyi ba modirakopo leina le dintlha tsa kgolagano tsa batho ba ba go itseng mo tirong kgotsa mo dithutong tsa gago.
Ikwadise jaaka modirakopo ya tiro le borakanelo jo bo gaufi jwa ditiro. Se se tla thusa bathapi go fitlhela fa ba batla go simolola ka thutokatiso.
Ikgolaganye le SETA go bona bathapi ba ba neelanang ka dithutokatiso. E a batla tshedimosetso go Lefapha la Ditiro.
Kopa ditsala le balosika go go lebelela ditšhono mme ba lebe dithekiso mo makwalodikgannyeng.
Tswelela ka go ikgolaganya le mafelo a tshedimosetso ya ditiro tsa gago mme o kgone go ntšhafatsa dintlha fa di fetogile.
Molao o o dirisiwang
Molao wa Maemo a kwa Ditirong
Boemo ba tirelo
Boleele jwa thutokatiso bo tla farologana fela bo ka se tshwane le go nna ka fa tlase ga ngwaga.
Tlhotlhwa
Ga go duelwe sepe
Mafelo a bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Landinvasions.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go tsibogela go tsaya lefatshe ka dikgoka
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lefatshe la mmuso le lefatshe le e leng la poraefete, le ka tsewa ka dikgoka.
Puso e na le maikarabelo a molaotheo go netefatsa mo go tlhokegang ka didiriswa tse di leng teng - gore baagi botlhe ba ka itumelela go nna le ditshwanelo tsa botho tsa go nna le lefatshe le kgotsa matlo a bonno. Fa go nnang le maemo a a ikgethileng jaaka go ata ga go tsaya lefatshe ka dikgoka go go diragalang, puso e na le maikarabelo a a tshwanang le a go thusa beng ba lefatshe la poraefete go sireletsa lefatshe la bona.
Fa ditshwanelo tsa botho tsa batsei ba lefatshe ka dikgoka di se mo kotsing ba tla fudusiwa. Bothati jwa puso jo bo nang le maikarabelo a mabapi le lefatshe la puso kgotsa beng ba lefatshe la poraefete, bo tshawnetse kwa ntle ga go diega, ba ye kwa kgotlatshekelo go koba batho bao go ya ka Molao wa Tshireletso ya tseo ya Lefatshe ka Dikgoka le Molao wa go Tsaya Lefatshe ka fa e seng ka fa molaong wa 1998 .. Molao o ga jaana o tsamaiswa ke lefapha la dintlo.
Batho ba ba se nang phitlhelelo ya lefatshe la temo ba ikopantshe le Lefapha la Merero ya Lefatshe go thusiwa go bona lefatshe le le siametseng temo. Batho ba ba batlang dintho, ba ka ikopanya le mmasepala wa selegae kgotsa fa go kgonega, Lefapha la Dintlo go bona thuso.
Lefapha la Merero ya Lefatshe le tla:
ikopanya le kgotlatshekelo, go bona taolo ya go fudiswa baipei ba ba seng ka fa Molaong wa tsa Lefatshe la mmuso ka fa tlase e se ka fa molaong di se belaetse.
thusa batsei ba lefatshe la puso ba se ka fa molaong, kgotsa la poraefete mme ba batla lefatshe le le siameng la temo.
go thusa bangwe ba bothati jwa puso go bona lefatshe le le siameng le lengwe la baipei ba ba tlhokang dintlo tsa bonno le.
fa go tlhokegang le fa maemo a a kgethegileng a leng teng, go thusa beng ba lefatshe la bona la temo le tserweng e se ka fa molaong go fudisetsa badudi ba ba tlhokang lefatshe le temo gore ba bone lefatshe le lengwe le le siameng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa lefatshe le tserweng e se ka fa molaong e bile go se na maemo a a kgethegileng, mong wa lefatshe o tshwanetse go bolelela kgotlatshekelo kwa ntle ga tiego go bona taolo ya khuduso go ya ka Molao wa Tshireletso ya Khudugo e e ka fa molaong wa 1998..
Fa lefatshe la poraefete le tserweng e se ka fa molaong le fa maemo a a kgethegileng a leng teng, mong wa lefatshe a ka ikopanya le kantoro efe kapa efe ya Lefapha la Merero ya Lefatshe la Temo.
Fa lefatshe la poraefete le ikabilweng e se ka fa molaong mo maemo a a kgethegileng a leng teng, mong wa lefatshe a ka ikopanya le puso ya mmasepala ya selegae kgotsa, fa go tlhokega Lefapha la Dintlo la Porofense kgotsa la bosetšhaba ka thuso fa e le ditlhokego tsa dintlo tsa bonno.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kwa tshimologong, go tla tsaya bokaedi ba tshegetso ya ditirelo tsa setšhaba malatsi a a ka nnang somenne go phuruphutsha lefatshe le le tshwailweng. Le fa go le jalo, go ya ka kamogelo ya baamegi le ditona, tsamaiso e ka tsaya magareng ga dikgwedi tse pedi le tse tharo go konosediwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Tlhotlhwa e e amanang le go bona lefatshe le leng siameng e ikaegile mo goreng kgetse e ntse jang. Dintlha di tshwana le bogolo ba setšhaba se se batlelwang lefatshe le tlhotlhwa ya lefatshe segolo setonna, di tsewa tsia.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na diforomo tse di tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Legalisingofficialdocuments.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go dira gore ditlankana le Ditifikeiti tsa End User e nne tsa semolao
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go dira gore ditlankana e nne tsa semolao kgotsa go di netefatsa ke tsamaiso ya go netefatsa ditshaeno mme se se kaya gore ditlankana tsa semmuso di a kgomarediwa, tswalelwa le go saeniwa ka Setifikeiti sa Apostille , kgotsa ka Setifikeiti sa Netefatso fa dinaga di sa ikamanye le The Hague Convention.
Karolo go dira Semolao:
e dira semmuso dintlakana tsa botlhe tse di dirilweng mo teng ga Rephaboliki ya Aforika Borwa go ka dirisiwa kwa ntle ga Rephaboliki ya Aforika Borwa ka go dirisa Setifikeii sa Apostille kgotsa Setifikeiti sa Netefatso tlamela badirisi ka maele a go bona ditshaeno kgotsa ditlankana tse di nepagetseng tlamela badirisi ka tshedimosetso ka mogala, poso kgotsa imeili.
Baemedi ba Aforika Borwa kwa dinageng tse dingwe ba ka dira ditlankana go nna tsa semmuso fa fela di ne di dirilwe tsa semmuso ke Bothati jwa Boditšhaba jo bo maleba kwa Lefapheng la Merero ya Boditšhaba. Baemedi ba Aforika Borwa ba ka se rebole Ditifikeiti tsa Apostille - ke fela Ditifikeiti tsa Netefatso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Sa ntlha, itse gore ke setlankana sefe se o ratang go se dira sa molao.
Karolo ya go dira Semolao e ka rebola Setifikeiti sa netefatso kgotsa Apostille se se maleba e ikaegile ka melao e e latelang:
Setlankana ga se fete ngwaga o le mongwe.
O tshwanetse wa itsise Karolo ya go dira Semolao ka ga naga e setlankana seo se tlileng go dirisiwa kwa go yona, go e letla go swetsa gore go tlhokega Setifikeiti sa Apostille kgotsa sa Netefatso.
Pele Karolo ya go dira Semolao e ka rebola Setifikeiti sa Netefatso kgotsa sa Apostille, setlankana se tshwanetse go dirwa sa semolao ke:
Magiseterata, Magiseterata wa Tlaleletso kgotsa Mothusa-Magiseterata
Mokwadisi kgotsa Mothusa-Mokwadisi wa Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa.
Romela ditlankana tse go Karolo ya go dira Semolao ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
Ka namana - Ditlankana tse di isiwang ka namana di ka tsewa fela ka bopaki jwa kamogelo. O newa sesupo sa kamogelo morago ga go isa ditlankana tsa gago.
Ka khoria - Khoria e tla newa setlankana sa go tsaya, se se tlhokegang go tsaya ditlankana. O tshwanetse go duela khoria go busa ditlankana tsa tsa gago.
Ka poso e e kwadisitsweng kgotsa poso e e bonako - Tsenya le enfelopo e e nang le aterese ya gago, e e dueletsweng kwa pele ya bogolo jwa A4 go letla Karolo ya go dira Semolao go busa ditlankana. Lekwalo le le tlhalosang palo ya ditlankana tse di tshwanetseng go dirwa tsa semolao, naga e di yang kwa go yona e a tlhokega, le dintlha tsa gago tsa kgokagano ka botlalo di tshwanetse go tsamaya le ditlankana tse.
Ka Moemedi wa Aforika Borwa kwa dinageng disele .
Ditlankana tse di latelang ga di amogelwe:
Ditlankana tse di khutshwafaditsweng kgotsa dikgatiso tsa khompiuta
Dikhopi tse di kannweng sa ditifikeiti tsa lenyalo, botsalo, loso kgotsa tsa go sekasekwa ke sepodisi
Dikhopi tse di kanngweng tsa Setifikeiti sa Kemo ya Lenyalo kgotsa Bopaki jwa Boagi
Dikhopi tse di kannweng tsa ditlankana tsa mosepele kgotsa makwaloitshupo
Ditlankana tse di kannweng ke Mokhomišenara wa Dikano go nna dikhopi tsa nnete. Mokwaledi wa Botlhe o tshwanetse go kana.
Ditlankana tse di latelang ga go tlhokege gore di ka dirwa tsa semolao pele ke Kgotlatshekelo jaaka go kailwe fa godimo, fa fela di ne di saenilwe ke bothati jo bo di rebolang:
Ditifikeiti tse di sa khutshwafadiwang kgotsa tse di tletseng tsa botsalo, lenyalo le/kgotsa loso le makwalo a a tiisetsang boemo jwa bonno jwa motho, di saenilwe le go tempiwa ke mothapiwa yo o tshwanetseng wa Merero ya Selegae.
Dipampiri tsa tlhokomelo tse di saenilweng le go tempiwa ke Mokwadisi wa Ditlhokomelo kwa Lefapheng la Bosiamisi.
Ditifikeiti tsa thuto di saenilwe le go tempiwa le mothapiwa yo o maleba wa Lefapha la Thuto.
Ditifikeiti tsa go Sekasekwa ke Sepodisi di saenilwe le go tempiwa ke Tikwatikwe ya Direkoto tsa Bosenyi ya Aforika Borwa .
Lekwalo la go Go tlhoka Kgoreletso le saenilwe go tempiwa ke mothapiwa yo o maleba wa Merero ya Selegae.
Kwadiso ya setheo e saenilwe le go tempiwa ke Mokwadisi wa Ditheo tse di Kopanetsweng.
Ditifikeiti tsa Boitekanelo di saenilwe le go tempiwa ke batlhankedi ba ba maleba kwa Khanseleng ya Porofešene ya Boitekanelo.
Ditlankana tse di ka ga go dipalangwa tsa leruo go akaretsa diruiwa, di tshwanetse go tempiwa le go saeniwa ke Moitseanape wa Puso yo o maleba.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Diura tsa botlhe ke Mosupologo - Labotlhano, 08:30 - 12:30
Karolo ya go dira Semolao e tla rebola kitsiso ya matsatsi a le supa a go tswalwa fa e se letsatsi la boikhutso jwa botlhe.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo tse ga di duelewe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na diforomo tse di tladiwang, fela ka gale supa naga e o ratang go dirisa setlankana se mo go yona.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Letterofauthority.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya lekwalo la tetla malebana le serori
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
O tshwanetse go bona lekwalo la tetla fa o ikaelela go reka serori se sešwa kgotsa se se dirisitsweng go tswa dinageng tse dingwe, serori sa dithoto kgotsa selei le aga kgotsa go fetola serori.
O tshwanetse go nna le lekwalo la tetla go sa kgathaletsege gore a serori seo se agilwe mo Aforika Borwa kgotsa kwa nageng e nngwe. Mefuta ya dirori tse di tlhokang lekwalo la tetla:
dijanaga, dibese le dikuta dirori tsa dithoto dilei dirori tse di kgethegileng jaaka dikereini tse di tsamayang, diterekere le megoma.
Dirori tsotlhe, di ka ne di dirilwe mo Aforika Borwa kgotsa di tswa kwa ntle, di tshwanetse go ikobela ditlhokego tsotlhe jaaka di tlhomilwe mo teng ga , 1996. Ba ba rekang kwa ntle ga naga ba tshwanetse go romela bosupi jwa go ikanaanya kwa Birong ya Maemo ya Aforika Borwa .
Ela tlhoko: Ke motho fela yo serori se tla kwadisiwang ka leina la gagwe a ka tlatsang diforomo tsa kopo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bona diforomo tse di maleba go tswa go SABS.
Tlatsa diforomo tseo mme o gokelele ditlankana tse di latelang:
khopi ya Lekwaloitshupo lekwalo la kemedi mo ntlheng ya setlamo kgotsa mokgatlo afitafiti ya serori se se agilweng go tswa go Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa. E tshwanetse go akaretsa dinomoro tsa laesense le tšhesisi, dintlha ka botlalo tsa tiro e e dirilweng le motswedi wa dikarolo tse dikgolo segolo tse di botlhokwa mo pabalesegong setifikeiti sa tumelelo go tswa Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa setifikeiti sa go siamela tsela setifikeiti sa leborogo la bokete ditshwantsho tse pedi tsa serori seo.
Duela tlhwatlhwa e e beilweng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Lekwalo la tetla le tla bo le siame mo matsatsing a le mane go ya go a marataro.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.LocFishVessel.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya laesense ya selegae ya mokoro wa go thaya ditlhapi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Mokoro wa go thaya ditlhapi wa selegae ke o o abetsweng setefikeiti ke Baitseanape ba Pabalesego ya Mawatle ba Aforika Borwa ga mmogo le Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala Mokoro wa go thaya ditlhapi o tshwanetse go:
nna wa Moaforika Borwa o bo o laolwe ke Moaforika Borwa a le mongwe kgotsa go feta kgotsa nna wa setheo sa kgwebo, baagi, setšhaba kgotsa mokgatlho wa batho ba ba ipopileng ka fa tlase ga melao ya Repaboliki ya Aforika borwa mme e bile bontsi jwa dišere le ditshwanelo tsa go vouta di laolwa ke Maaforika borwa.
Mokoro wa go thaya ditlhapi wa selegae ka gale o diretswe go thaya ditlhapi le go dira ditiro dingwe tse di tsamaelanang le se. Mokoro o akaretsa lootwana la kere, ditlamelo, borekisetso, morwalo, le lookwane le le pegilweng mo mokorong. Mokoro wa go thaya ditlhapi wa selegae e ka nna mokoro mongwe le mongwe o o thusang mokoro o le mongwe kgotsa e mentsi mo lewatleng go dira tiro nngwe le nngwe e e tsamaisanang le go thaya ditlhapi. Yona e ka akaretsa ditiro tse di latelang, le tse dingwe gape:
ipaakanyo thelesa polokelo tsidifatsa go pagamisa , kgotsa go rulaganya go dira ditiro dingwe tsa go thaya ditlhapi mo Lefelong le le kgethegileng la Ekonomi kgotsa mo metsing a boditšhabatšhaba ka fa tlase ga folaga ya Aforika Borwa.
Ga go na motho yo o tshwanetseng go dirisa mokoro wa go thaya ditlhapi kgotsa mokoro ofe kapa ofe a dirisa tshwanelo nngwe le nngwe fa e fela fa a abetswe laesense,le phemiti e e nyalanang le yona fa mong mokoro a na le tshwanelo ya go thaya ditlhapi.Fa mong wa mokoro a se na tshwanelo ya go thaya ditlhapi, o tshwanetse a bo a na le konteraka ya go dirisa mokoro go thaya ditlhapi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Mokoro wa go thaya ditlhapi o tla sekasekiwa ke Baitseanape ba Pabalesego ya Mawatle ba Aforika Borwa mme SAMSA e ka aba Setefikeiti sa Pabalesego.
Iponele foromo ya kopo go tswa mo ofising e e gaufi ya Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala .
O tshwanetse wa bo o na le tshwanelo ya go thaya ditlhapi . Fa o se na tshwanelo ya go thaya ditlhapi yo o nang le mokoro, o tshwanetse go tlisa konteraka, e o e dirileng le mong wa mokoro go dirisa mokoro wa gagwe, fa o tlisa kopo ya laesense ya mokoro.
Isa foromo kwa ofising e e gaufi ya Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala le na le tshedimosetso e e latelang:
leina la mokoro wa go thaya ditlhapi leina le dintlha ka botlalo tsa mong wa mokoro mofuta wa enjine e e tsamaisang mokoro boleele ga mmogo le bogolo jwa mokoro nomoro kwadiso ya mokoro leina la folaga ya puso e mokoro o kwadisitsweng ka fa tlase ga ona
Supa lefelo le mokoro o tlileng go dirisiwa mo go lona ga mmogo le sebaka se se tlileng go tsewa.
Tlatsa foromo ka go e gatisa o ditlhakakgolo fela mme o kwale lekwalo le le tshegetsang kopo ya gago fa go tlhokagala.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya malatsi a le 3 a tiro kgotsa go feta. fa kopo e dirilwe ka tshwanelo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tlhotlhwa e tla laolwa ke boleele jwa mokoro.
<fn>GOV-ZA.Lodgeacomplaintonfailure.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go dira boikuelo kgatlhanong le go retelelwa ga Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa go thusa kgotsa go sireletsa batswasetlhabelo ba tirisodikgoka ya fa gae.
Tlhaloso
O ka nna wa dira boikuelo jwa ngongorego mo go Bokaeding jwa Dingongorego jo bo Ikemetseng ka bojona fa o bona gore mongwe wa ditokololo tsa Tirelo ya Sepodisi mo Aforika Borwa o retelelwa ke go obamela ditshiamelo tsa Molao wa Tirisodikgoka wa tsa Selegae, 1998 . Batho bangwe le bangwe ba ba nang le kgatlhego, batswasetlhabelo ba tirisodikgoka kgotsa mekgatlho e e seng ya semmuso ke bona ba ka dirang boikuelo jwa ngongorego. Dingwe tsa dingongorego di ka akaretsa go retelelwa :
go tshwaro motho yo o leng maikarabelo a tiragalo e;
go thusa mongongoregi go kwadisa kgetse, go bona boitshireletso jo bo tshwanetseng, go bona tlhokomelo ya kalafo, go felegetsa mongongoregi go ya go tsaya thoto ya gagwe le go thibela modirisibotlhaswa go dirisa sebetsa sa gagwe se se kotsi;
go gakolola mongongoregi ka gore go ka diriwa eng, go tshwana le go retelelwa ke go gakolola mongongoregi gore a ka nna a bula kgetse wa tshenyo kgotsa go kopa thulaganyo ya tshireletso, kgotsa tsotlhe; le go thusa moikarabedi ka go dira gore mobiletswatshekong a itlhagise kwa kgotlatshekolong.
Tirisodikgoka ya kwa Gae e diragadiwa fa e le gore motho yo o nnang le ena ka mo gae o dira tse di latelang;
a ka go sotla ka go go itaya kgotsa robala le wena, sekao; a ka go itaya kgotsa a go betelela.
a ka go sotla ka dipuo, ka go go tshwenya maikutlo kgotsa tlhaloganyo , sekao, ka go bua a go tlhapatsa, go go tshwara maswe kgotsa go nna le lefufa mo go feteletseng.
go tlhorisa motho, sekao, ka go letsa megala e e tenang bogosegolo, go romela makwalo kgotsa dilo kwa go ena kgotsa go tlhokomela metsamao ya gagwe.
go tsena fa a nnang teng kwa ntle ga tumelelo ya gagwe.
go dirisadikgoka mo ikonoming kgotsa mo ditšheleteng tsa motho yo mongwe, sekao, a mogatso kgotsa molekane a pateletsa go dira ditshwetso tsotlhe mabapi le ditšhelete kgotsa a gana go reka dijo, go duelela bana dituelo tsa sekolo , jalo jalo.
go go tshosetsa, sekao go go tshosetsa ka go go bolaya fa e le gore o batla go ya kwa mapodising.
go senya thoto ya gago, sekao, go fisa diaparo tsa gago, go roba diphatlho kgotsa go ntsha dithaere tsa sejanaga sa gago mowa.
go se tseye tsia thulaganyo ya tshireletso e e amogelesegang, e e leng teng.
go dirisa tsela nngwe le nngwe ya mokgwa wa tirisibotlhaswa o o tshosetsang tshireletso ya gago, boitekanelo kgotsa go iketla ga gago.
Fa o batla go bona tshedimosetso e nngwe gape, o kwa Bokaeding jwa Dingongorego jo bo Ikemetseng ka bojona.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Dira boikuelo ka bowena, ka mogala, ka lekwalo kgotsa ka emeile mo kantorong nngwe le nngwe ya ICD.
Jaaka o le mongongoregi, tlatsa foromo ya boikwadiso ya Molao ya Tirisodikgoka ya kwa Gae .
Neela ka tshedimosetso e e latelang go ICD:
Setatamente se se buang gore go diragetse eng
Leina le diaterese le megala tsa motswasetlhabelo le/kgotsa mongongoregi
Leina le maemo a motlhankedi wa sepodisi yo o mmelaelang/ba o ba belaelang
Leina la seteišene sa mapodisi
Nomoro ya kgetse o e filweng kwa seteišeneng sa mapodisi fa e le teng
Letlha, nako le mokgwa o motho yo o sa obamelang Molao wa Tirisodikgoka wa tsa Selegae, 1998 ka ona
Leina le aterese le megala tsa paki, fa e le teng
Melao e eo dirisiwang
Molao wa Tirisodikgoka wa tsa Selegae, 1998 Molao 116 wa 1998, Karolo ya 18
Ditaelo tsa Bosetšhaba mabapi le Tirisodikgoka ya kwa Gae: 7/1999
Boemo jwa Tirelo
Nako ya go emela tshwaro ya ditherisano ke metsotso e le 30
Rasiti ya kamogelo e e kwadilweng ya mongongoregi ... mo malatsing a le 30
Pegelo ya tswelopele ... mo malatsing a le 30
Pegelo ya bofelo ... mo malatsing a le 90
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Foromo ya boikwadiso ya Molao wa Tirisodikgoka ya tsa Selegae
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Lodgeacomplaintonmisconduct.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go dira boikuelo jwa ngongorego ya go tlhoka maitseo kgotsa ditlolomolao tse di dirilweng ke ditokololo tsa Tirelo ya Sepodisi mo Aforika Borwa kgotsa ditokololo tsa Tirelo ya Sepodisi sa Mmasepala
Tlhaloso
Maikaelelo a tirelo e, ke go thusa ditokololo tsa setšhaba go dira boikuelo ka ngongorego mo Bokaeding jwa Dingongorego jo bo Ikemetseng ka bojona . Fa o dira boikuelo le kantoro ya ICD ya boditšhaba, molato o tla romelwa go kantoro ya porobense e e tshwanetseng gore e batlisiswe.
Mefuta ya dingongorego tse di ka ikuelelwang mo go ICD:
Ngongorego ya Karolo ya II: Ngongorego ya motho yo o sa obameleng SAPS go ya ka Molao wa tsa Selegae wa Tirisodikgoka wa1998 , ka mafoko a mangwe tokololo ya SAPS kgotsa MPS e e retelelwang ke go obamela ditshiamelo tsa Molao wa tsa Selegae wa go se nne mo molaong ga Tirisodikgoka.
Ngongorego ya Karolo ya III: Ngongorego ya magatwe a gore motlhankedi wa sepodisi o tlole molao ka go tlhola kgobalo e e masisi mo mmeleng wa motho gore a bo a isiwe bookelong go alafiwa. Go tlhoka maitseo kgotsa tlolomolao ya go nna jaana, e tshwanetse ya bo e diragetse fa motho a sa ntse a le mo pabalesegong ya sepodisi. Tse di latelang ke lenane la dingongorego tsa Karolo ya III:
Tirisobotlhaswa ya dithata e e nang le kutlwalo e kgolo mo setšhabeng go ya ka dikgobalo tse di tlhodilweng, palo ya batho ba ba amegileng, bogolo jwa madi jo bo dirisitsweng, kgotsa nako e tiragalo e diragetseng ka yona.
Tshubo
Kubogelo ka maikaelelo a go tlhola kgobalo e e masisi mo mmeleng wa motho, kgotsa maiteko a go bolaya
Phamolo
Go fenya mekgwa yotlhe ya molao
Kutso ka leina ka go amogela ditokomane tse di utswitsweng ka leina le e seng lona mme o ntse o itse gore di ka bo di utswitswe ka tlhotlhwa ya go lekana madi a le R50 000 kgotsa go feta foo
Tsietso
Tlhaselo e e bontshang go tlhoka maitseo.
Botsenwa
Tirisomašetla mo gare ga batho
Matshosetsi
Go utswa ka dikgoka
Tshenyo ya ka bomo ya dithoto
Go nna le seabe mo sintekeiting sa tshenyo
Go nna le thoto e e utswitsweng
Go betelela
Go amogela thoto e e utswitsweng
Go utswa
Tshenyego
Thobalano ya banna,
Bogodu
Go bogisa
Go batla le go pateletsa motho gore a go duele
Go tlhotlheletsa tiragalo e e rileng, tumalano go se bue sepe ka tiragalo e e rileng kgotsa maiteko a go dira nngwe ya ditshenyo tse di builweng ga godimo.
Ngongorego ya Karolo ya IV: Ngongorego ya magatwe a a reng tokololo ya sepodisi e dirile tshenyo nngwe kwa ntle le tse di filweng fa kgotsa go tlhoka maitsholo go go sa kang ga tlhola loso kgotsa kgobalo e e masisi ya mmele mo mothong yo mongwe.
Ngongorego ya Karolo ya V: Ngongorego e e kwa ntle ga taolelo kgotsa pholisi ya ICD.
Dingongorego tse go ka se kgonweng go dira boikuelelo ka tsona mo go ICD:
Ditiragalo tsa dingongorego tse di diragetseng pele ga tlhomo ya ICD, ke gore,. ditiragalo tse di diragetseng pele ga Moranang 1997. Gape le ditiragalo tse di diragetseng ngwaga pele ga fa di ka begiwa mo go ICD, kwa ntle le fa e le gore go na le tse dingwe tse di sa amegeng fa, ka mabaka a a rileng.
Dingongorego kgatlhanong le badiredi ba Tirelo ya Ditshiamiso batlhankedi ba kgotlatshekelo le ditokololo tsa Mophato wa Phemelo wa Bosetšhaba wa Aforika Borwa.
Fa o batla go bona tshedimosetso e nngwe gape, o ka ya go Bokaedi jwa Dingongorego jo bo Ikemetseng ka bojona
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Dira boikueleo jwa ngongorego ka bowena, ka mogala, ka lokwalo kgotsa ka emeile mo kantorong ya ICD. Dingongorego tsotlhe di tshwanetse go ikuelelwa ka nako ya tiro, magareng ga 8h00 le16h30.
Tlatsa Foromo ya Pegelo ya Ngongorego mme o e fekesetse mo kantorong ya ICD e e gaufi le wena.
ICD e ka nna ya go kopa gore o e neele tshedimosetso e nngwe gape pele ngongorego e ka batlisisiwa.
Fa o itlisa ka bowena, o tla ikopanya le modiredi wa molato kgotsa molekodi
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Tiragatso ya dingongorego:
Kamogelo ya ketelo ya modirelwa e ka nna ya tsaya metsotso e le tlhano..
Nako ya go emela tshwaro ya ditherisano le modiredi wa molato kgotsa molekodi yona e ka tsaya nako ya go lekana metsotso e le 30.
Rasiti ya kamogelo e e kwadilweng ngongorego yona e ka tsaya malatsi a le 30.
Pegelo ya tswelopele e ka nna ya tsaya malatsi a le 30.
Pegelo ya bofelo e ka nna ya tsaya malatsi a le 90.
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Foromo ya Pegelo ya Ngongorego: FOROMO ya ICD 1
FOROMO
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Lodgenotificationofdeaths.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go dira boikuelo jwa ngongorego kgotsa go itsise Bokaedi jwa Dingongorego jo bo Ikemetseng ka bojona mabapi le dintsho mo pabalelong ya sepodisi ka ntlha ya ditiro tsa mapodisi
Tlhaloso
O ka nna wa dira boikuelo jwa ngongorego kgotsa wa itsise Bokaedi jwa Dingongorego jo bo Ikemetseng ka bojona ka dintsho mo pabalesegong ya sepodisi ka ntlha ya ditiro tsa mapodisi, go bogisa kgotsa ka ntlha ya tlhophololo ya morafe. Se, gantsi se bidiwa gore ke ngongorego ya Karolo ya I.
Fa o batla go bona tshedimosetso e nngwe gape, e ya kwa Bokaeding jwa Dingongorego jo bo Ikemetseng ka bojona.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Bega dintsho tse di tlholegang mo pabalesegong ya sepodisi ka mogala kgotsa ka go kwalela kantoro ya ICD e e gaufi le fa o nnang teng.
Ka ntlha e nngwe, o ka nna wa tlatsa foromo ya Pegelo ya Dingongorego mme wa e fekesetsa kwa kantorong ya ICD e e gaufi le fa o nnang teng.
Neela ICD ka tshedimosetso e e latelang:
Leina le diaterese le megala ya motswasetlhabelo le/kgotsa mongongoregi.
Leina le maemo a motlhankedi wa sepodisi yo o leng mmelaelwa.
Leina la seteishene sa mapodisi kgotsa masepala mo motlhankedi wa sepodisi yo o leng mmelaelwa a leng teng.
Nomoroe o e filweng ke sepodisi, fa e le gore e teng.
Letlha, nako le mokgwa o mapodisi a reteletsweng ka teng go thusa motswasetlhabelo.
Diaterese le megala tsa paki, fa e le gore di teng.
Molao o o dirisiwang
Karolo 53
Boemo jwa Tirelo
ICD e tla batlisisa ka ga kgetsi ka go ya kwa lefelong le mo go lona go nang le tshenyo, mme ba tseye setatamente mo paking.
Dipatlisiso di ka tsaya malatsi a le 30 kgotsa go feta foo, go tla mo go reng kgetsi e masisi go le kana kang..
ICD e tla romela pegelo le dikatlanegiso kwa Mokaeding wa Boatlhodii jwa Bosetšhaba le khopi kwa Tirelong ya Dipegelo ya Sepodisi mo Aforika Borwa go ya kwa go modirelwa.
ICD e tla iponagatsa go Lefapha la Ditiro tsa Dipegelo la SAPS go ya kwa go modirelwa.
ICD e tla romela Pegelo ya Ponomolato/Kgololo ya Tumelelo/kgololo ya Pegelo kwa go modirelwa.
Tlhomo ya matseno a dipegelo tsa bofelo e tla tsaya malatsi a le 28..
Dipegelo tsotlhe tse di tshwerweng mo databeising tsona di ka tsaya diura di le 48.
Tlhomo ya dikatlanegiso tsa dipegelo tsa bofelo e ka tsaya malatsi a le 14 go ay ka kamogelo ya dipegelo tsa sethekeniki.
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Lowersoundbroadcastingservice.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya laesense ya tirelo ya kgaso ya maatla a modumo o o kwa tlase
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Molao wa kgaso wa 1999 o tlhalosa Maatla a Modumo o o kwa tlase wa Tirelo ya Kgaso tirelo ya kgaso ya maatla ya setšhaba kgotsa poraefete e e tlholang ke matla a letsatsi e e sa feteng wate ka nngwe. Maikaelelo a laesense ya Tirelo ya Kgaso ya Maatla a kwa tlase ke go fitlhelela tse di latelang:
go godisa kakanyo ya "phitlhelelo" go tswa mo tshiamelong ya amogela tshedimosetso go akeretsa pitlhelelo e kgolo mo ka mokgwa wa go tlhagisa kgaso.
tshiamelo a kgololosego ya bobekgang le bokwalokgang, kgololosego go amogela le tlisa tshedimosetso le dikakanyo, kgololosego ya popo ya botaki le kgololosego ya thuto ya patlhisiso ya tsa matlhale.
Laesense ya Maatla a Kgaso a Modumo o o kwa Tlase e ka neelwa ka maemo a latelang:
Ditirelo tsa Kgwebo tsa maatla a kwa tlase a modumo wa kgaso - ditirelo tse di diragalang go tswa le mo kgasong go mafeloborakanelokgwebo, mabaleng a metshameko, mafelodipontshong, mafelo a ditshwantsho kgotsa nngwe ya tirelo tse di tshwanang le e, go ya Thata fa e ka bona go le matshwenedi.
Ditirelo tsa Kgwebo tsa maatla a setšhaba a kwa tlase a modumo wa kgaso - ditirelo tse di diragalang go tswa le mo kgasong ya mafelo a bagodi a bonno, kgolagano ya mafelo a thapedi, kgolagano magareng a borapedi le mafelo a bonno a bagodi go ya ka thata fa e ka bona go le matshwenedi.
Dilaesense tsa setšhaba le ya kgwebo tsa tirelo ya maatla a kwa tlase a modumo wa kgaso di tla nna ka dingwaga di le tharo go ka amogelesega go tirosong le laesense ya tiragalo e e kgethileng ya maatla a modumo o o kwa lase wa kgaso o tla amogelwa nako ng ya malatsi a masomeamararo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bontsha makubu a a maleba go tiriso tlase ya maatla.
Sekaseka bonno ba phaposikgaso le setsha tsa phepelo.
Tlhoma setlhopha sa tiro go tsya maikarabelo go tsamaisa kopo boemong ba barulaganyi ba ba tiragalo.
Netefatsa gore setlhapha sa tiro e dira tse di latelang:
bona tshaeno go tswa setšhaba kwala leano la kgwebo bebofatsa ditlhopho tsa temokerasi tsa ditokololo tsa Boto.
Kopa khopi ya kgaso ya tirelo le botshwaotaolo ba phatlalatso ya foromokopo.
Tlatsa foromokopo ka mokwalo wa tlhakakgolo.
Romela ditlankana tsa nnete le dikhopi di le 16 tsa foromokopo le tuelokopo go Lekgotla la Ditlhaeletsano le le ikemetseng la Aforika Borwa .
Dikopo tse di sa felelang di tla busediwa kwa go modirakopo mme ga go maikarabelo a ape tla a go gakanega a tla amogelwang.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Netefatsa laesense e tla tsaya dikgwedi di le 2 go ya 3.
Godimo
Tlhotlhwa
Laesense ya kgwebo: R5 000
Tuelo e e sa busiweng ya go ntshiwa ga laesense go fitlha go R500
Laesense ya Tiragalo e e kgethileng ya Kgwebo: R2 000
Tuelo e e sa busiweng ya fa go ntshiwa ga laesense ke R200
Laesense ya Ditiragalo tse di Kgethegileng tsa Setšhaba R 500
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Foromokopo e tla nna karolo ya mametlelelo kasete ya mmuso.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Manufacturerimporterbuilder.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisiwa jaaka modiri, morekisi kgotsa moagi wa dirori
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Mongwe le mongwe yo o dirang, agang, fetolang kgotsa go reka dirori go tswa kwa ntle e le kgwebo, kgotsa a di rekisa o tshwanetse go kwadisiwa le Lefapha la Dipalangwa.
Morago ga go amogela kopo, lefapha la porofense le tla romela batlhatlhobi ba lona go sekaseka kopo malebana le go nyalana ga yona le melao e e maleba.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le Lefapha la Dipalangwa la porofense ya gago.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
khopi e e kannweng ya lokwaloitshupo lwa gago khopi e e kannweng ya setifikeiti sa kgweboa certified copy of the business certificate lekwalo le tetla fa o emetse setlamo nomoro ya Khoutu ya Custom go tswa go Tirelo ya Lekgetho ya Aforika Borwa setifikeiti sa tumelelo go tswa go Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e e diragadiwa ka lona letsatsi leo mme setifikeiti sa kwadiso se rebolwa letsatsi le le latelang.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.MaternityBenefitsUIF.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya dipoelo tsa boimana go go tswa go Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Maitlhomo a dipoelo tsa boimana ke go tlhatswa diatla monnaleseabe yo o maleba ka paka ya boimana le go nna kwa gae.
Kopo e tshwanetse go dirwa kwa tshimologong ya llifi ya boimana kgotsa mo dikgweding tse thataro tsa go belegwa ga ngwana.
Maemo a go nna le seabe:
Monnaleseabe o tshwanetse go bo a a amogela kwa tlase ga moputso o o tlwaelegileng fa a le mo llifing ya boimana.
Go ikaegilwe ka matsatsi a a kokoantsweng, dipoelo di ka duelo go fitlha go matsatsi a le 121.
Mo ntlheng ya go senyegelwa ke boimana kgotsa bana ba belegwe ba tlhokafetse, tuelo e dirwa mo sebakeng sa go fitlha go dibeke tse thataro.
Setifikeiti sa boitekanelo se se netefatsang boimana le/kgotsa botsalo se tshwanetse go tlisiwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Etela tikwatikwe ya badiri go bona diforomo tse di maleba.
Tlatsa le go busetsa diforomo tse le setifikeiti sa boitekanelo go tikwatikwe ya badiri.
Tlaya o tshotse lekwaloitshupo la gago le letala la bakhoutu ya ditlhakapalo tse 13.
Gakologelwa go tlamela ka dintlha tse di maleba tsa banka jaaka o di netefaditse le banka ya gago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Morago ga go amogela ditlankana tsotlhe tse di maleba UIF e solofetsa go konosetsa ditleleimi mo dibekeng tse thataro.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ke ya mahala.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.MininPermit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya moepo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tumelelo ya moepo ke tokomane e e fiwang ke Lefapaha la Diminerale le Maatla e e go dumelelang go dira ditiro tsa moepo. Ga go motho ope yo o letlelelwang go epa kwa ntle ga go bona tumelelo pele.
Tumelelo ya moepo ga e fetesediwe kwa mothong yo mongwe. Maikealelo a yona ke go laola potielo le meepo gape go tlhokometswe pholo le pabalesego, taolo ya tikologo le go ntsha dimenerale ka maikarabelo.
Tumelelo ya moepo e letleletswe go dirisdiwa fela mo nakong e e kailweng mo tumelelong, fela ga e a tshwanelo go feta dinyaga di le pedi. Le fa go ntse jalo, e ka nna ya ntšhwafadiwa dipaka di le tharo tse di sa feteng dinyaga di le tharo paka nngwe le nngwe.
Tumelelo ya moepo e ka ntshiwa gape fa e le gore:
menerale o go buiwang ka ona o ka epiwa dinyaga di le pedi ka go tswelela.
karolo e go epiwang mo go yona e se ke ya feta dimetara di le 1.5m²ka bogolo.
Ga go motho yo mongwe gape yo o nang le ditshiamelo tsa potielo, ditshiamelo tsa moepo, tumelelo ya moepo kgotsa tumelelo ya tshwaro ya menerale o o tshwanang gape mo nageng e e tshwanang.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dira kopo kwa kantorong ya Mookamedi wa Kgaolo wa Lefapha la Dimenerale le Maatla mo kgaolong e lefelo le leng mo go yona.
Tlatsa Foromo F: Kopo ya moepo, mme e bonwa kwa kantorong ya Motsamaisi wa Kgaologo. O ka nna gape wa e sitlhomolola go tswa fa tlase.
Foromo e tshwanetse go romelwa ga mmogo le tuelo e e beilweng e o se kitlang o e busediwa kwa go Mookamedi wa Kgaolo ya lefelo le, le leng mo go yona.
Dira kopo kwa kantorong ya Mookamedi wa Kgaolo wa Lefapha la Dimenerale le Maaatla o kgaolo e lefelo le leng mo go yona.
Mookamedi wa Kgaolo o tla rebola kopo fa ditlhokego tsotlhe di neetswe.
Fa Mookamedi wa Kgaolo a ka amogela kopo ya gago, o tla go kopa go romela lenane la tsamaiso ya tikologo le go rerisana le mong wa lefelo, monni wa semolao, kgotsa motho mongwe le mongwe yo o amegang.
Romela tumalano ya dipuisano go Mookamedi wa Kgaolo mo malatsing a le 30.
Fa ditlhokego tsotlhe tse di setse di diragaditswe, Mookamedi wa Kgaolo o tla romela lekwalokopo la gago kwa go Tona go le sekaseka.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Mookamedi wa Kgaolo o tla go itsise mo malatsing a le 14 fa e le gore kopo ya gago e amogetse, se e le sesupo sa gore o neetse ditlhokego tsotlhe.
Fa Mookamedi wa Kgaolo a sa amogele kopo ya gago, o tla busa kopo ya gago mo malatsing a le 14.
Godimo
Tlhotlhwa
Tlhotlhwa e laolwa ke lefapha mme madi a teng ga a busediwe.
Tlhotlhwa e tla farologana go ya ka minerale o o tla epiwang.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.MiningRight.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tshwanelo ya moepo
Tlhaloso
Tshwanelo ya moepo ke tetla e o e bonwang go tswa mo pusong mme e dirwa ke Lefapha la Dimenerale le Maikatlapelo e e go nayang maatla a go epa dimerale mo lefelong le le rileng.
Tshwanelo ya moepo ga e a tshwanela go nna sebaka se se fetang dingwaga di le 30
Tshwanelo ya moepo e ka newa fa:
Mokopi a na le madi le bokgoni go diragatsa ditiro tsa moepo ka botlalo
Lenane la go duelela didiriswa di tsamaelana le tiro e moepo o ikaelelang go e dira le sebaka se se tla tsewang.
Ga go a tshwanela go nna le kgotlhelo ya tlholego kgotsa tshenyo ya tikologo e le ka ntata ya tiro ya mo moepong
Mokopi o setse a dirile dipaakanyo tsa ditšhelete malebana le lenane la loago le ditiro.
Tiragatso e ya tiro e tsamaelana le tšhatara ya
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Dimenerale le Maikatlapelo.
Dikgato tse di latelwang
Dira kopo kwa ofising ya Mookamedi wa Kgaolo wa Lefapha la Dimenerale le Maikatlapelo mo kgaolong e lefatshe le leng mo go yona.
Tlatsa foromo D: Kopo ya ditshwanelo tsa moepo e o ka e fitlhelang kwa kantorong ya Mookamedi wa Kgaolo. Foromo e ka pagololwa le mo saeteng mo tsebeng e.
O ka isa foromo ka bowena kgotsa ka poso e e kwadisitsweng go Mookamedi wa Kgaolo o lefatshe le leng mo kgaolong ya gagwe.
Foromo e tshwanetse go tlisiwa le tuelo e o se kitlang o e busediwa jaaka e tlhomamisitswe ke Mookamedi wa Kgaolo.
Fa Mookamedi wa Kgaolo a amogela kopo o tla go itsise mo malatsing a le 14 go tloga ka letsatsi le a amogetseng kopo ka lona, a bo a go itsise gore:
O ise lenane la tsamaiso ya tikologo go rebolwa.
Itsise le go rerisana le batho botlhe ba ba amegang mo malatsing a le 180 go tloga ka letsatsi le kitsiso e dirilweng ka lona.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Mookamedi wa Kgaolo o tla go itsise fa kopo ya gago e amogetswe, se se raya gore o fitlheletse ditlhokego tsotlhe mo malatsing a le 14 a amogetse kopo ya gago mme o tla go kopa go rerisana le mong wa lefatshe, motho yo o nnang mo go lona le batho botlhe ba ba amegang.
Fa kopo ya gago e sa amogelwa, Mookamedi wa Kgaolo o tla go busetsa kopo ya gago mo malatsing a le 14.
Fa Tona a gana go aba tshwanelo ya moepo, o tshwanetse go go itsise ka lekwalo, mo malatsing a le 30, a tlhalose mabaka a a dirang gore a gane.
Tlhotlhwa
Tlhotlhwa e tla tlhomamisiwa ke ba Lefapha mme e bile ga e kitla e boela kwa bakoping.
Tlhotlhwa e tla farologana go ya ka dimenerale tse di rafiwang.
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Missingpersons.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go bega motho yo o timetseng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e e kgontsha maloko a setšhaba go bega motho yo o timetseng. O ka bega motho yo o timetseng fa fela o belaela gore sengwe se se phoso se ka tswa se mo diragaletse.
Ga go nako e e beilweng go ka bega motho yo o timetseng. Fa motlhankedi wa sepodisi a go bolelela se se farologaneng, kopa go bua le yo mogolo mo go ena ka maemo, mme o tswelele go dira jalo go fitlha o bona thuso e e maleba. Go bona tshedimosetso ka bana ba ba timetseng, etela South African Centre for Missing Children.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa o belaela gore mongwe o timetse, leka go ikgolaganya le ena pele.
Fa o sa kgone go mo fitlhelela, eya kwa seteišeneng sengwe le sengwe sa maposidi kgotsa tikwatikwe ya ditirelo tsa batho ka bonako.
Neela tshedimosetso e e maleba ka motho yoo, segolo, setshwantsho sa nakwana eo.
Tlatsa foromo ya SAPS 55 mme o saene foromo ya maikano e e sireletsa Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa kgatlhanong le dipegelo tse e seng tsa boammaaruri.
Fa motho yo o timetseng a bonwe, eya kwa seteišeneng sa mapodisi kwa a begilweng teng go itsise mapodisi kgotsa motlhankedi yo o batlisisang kgetse eo.
Tlatsa foromo ya SAPS 92 go phimola kwadiso e o e dirileng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
O ka bega motho yo o timetseng kwa seteišeneng sengwe le sengwe sa mapodisi, e seng fela mo lefelong le go belaelwang motho yoo a timetse mo go lona.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ke ya mahala.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Mpumalanga 013-249 1138
Kapa-Botlhaba
Mpumalanga
Bokone-Bophirima
Kapa-Bokone
Kapa-Bodikela
<fn>GOV-ZA.Motortradenumber.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tetla le nomoro ya kgwebisano ka dirori
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e e diretswe badiri, baagi, baromelateng, borakonteraka ba dirori le barekisi ba dirori. Nomoro ya kgwebisano ya dirori e letla badiri, baagi, baromelateng, borakonteraka ba dirori le barekisi ba dirori go kgweetsa serori se se sa kwadisiwang mo tseleng ya botlhe.
Nomoro ya kgwebisano ya dirori e tlhokega go:
badiri go tsamaisa, rekisa, fetola kgotsa go baakanya serori borakontereka ba dipalangwa tsa dirori go isa serori kwa lefelong le lengwe barekisi ba dirori go isa serori kwa lefelong lengwe, kgotsa baromelateng go isa serori kwa lefelong le lengwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya MTN 1 kwa kantorong ya gaeno ya pharakano.
Tlhalosa gore ke ka ntlha ya eng o tlhoka nomoro ya kgwebisano le palo e e tlhokegang ya dinomoro tsa kgwebisano.
Romela ditlankana tse di latelang:
khopi ya lekwaloitshupo la gago kgotsa lekwalo la kemedi fa o emetse setheo sa gago setifikeiti sa kwadiso ya kgwebo.
Duela madi a kopo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e diragadiwa ka lona letsatsi leo.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Mzansiaccount.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go bula akhaonto ya banka ya Mzansi
Tlhaloso
Akhaonto ya Mzansi ke tirelo e e tsamaisiwang ke Diposokantoro tsa Aforika Borwa go direla batho. Ke mokgwa o o siameng wa go amogela le go ntsha dituelo tsa badirisi. O tla netefaletswa gore madi a gago a bolokegile ka ntlha ya gore ga go na dituelo tsa kgwedi le kgwedi, gape o tla bona morokotso mo akhaontong ya gago. Ga go madi a dituelo tse di beetsweng seelo. Ga o tlhoke setlankana sa tshupotuelo go bula akhaonto ya Mzansi. Motho mongwe le mongwe a ka bula akhaonto. Ga go melawana e o e sekasekang pele o bula akhaonto, jaaka letseno le le tlhokegang. O ka batla go dirisa ditirelo tsa Poso Kantoro di ka feta 1300 mo makaleng le mo metšheneng e e 8000 ya go ntsha madi. Ga o duele sepe nako le nako fa o ntsha madi mo dikhaontareng tsa Poso Kantoro.
Ela tlhoko: Bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga tse di dumeletsweng go bula akhaonto ba tlhoka go tla le batsadi/batlhokomedi ba bona ba semolao fa ba bula akhaonto.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya kwa posong
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Go bula akhaonto, o tlhoka go dira tse di latelang :
E ya kwa Posong e e gaufi le wena mo Aforika Borwa mme o botse mmalamadi go go neela foromokopo.
Bontsha lokwaloboitshupo/pasa ya gago.
Neelana ka bosupi ba aterese ya bonno. Jaaka karolo ya Molao wa Tshedimosetso ya Sephiri ya Matlole. Mokopi o tshwanetse go tlhagisa bosupi jwa aterese ya bonno. Se se ka dirwa ka mokgwa wa dituelo mmasepala Fa o le mohiri, go tla tlhokega gore o neele khopi ya lekwalo la tuelano ya khiro. Fa o nna le batsadi , boikano jo bo tlhalosang se, bo tla tlhokega
Bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga tse di rileng, ba ba se nang boikarebelo mme ba eletsa go bula diakhaonto, ba tshwanetse go tla le batsadi kgotsa batlhokomedi ba semolao.
Ntsha madi a ntlha e leng R10
Ela tlhoko: O ka dirisa akhaonto mo makaleng a le 1300 a Diposo Kantoro le metšhene ya Saswitch e o kgonang go ntsha madi a a fetang 8000.
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tirelo e ka tsaya metsotso e ka nna 10 go ya go e le 20, go tswa gore kgwebo e dira thata go le kana kang
Tlhotlhwa
Go tla tlhokega gore o ntshe bonnye jo bo kana ka R10
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Diforomokopo di teng mo Diposo Kantorong tsotlhe go ralala naga.
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Notificationofamendments.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kitsiso ya tlhabololo ya kemo ya theo ya kgwebo e e kopetsweng
Tlhaloso
Maikaelelo a tirelo e ke go itsise Mokwadise wa Dikhamphane ka ga diphetogo tse di mo kgwebong ya gago e e kwadisitsweng. Diphetogo tse di farologana go tswa go maloko a mantšhwa a a tsenngwang mo kgwebong kgotsa a a ikgogelang morago, go fitlha ka go amogelwa ga ramatlotlo, diaterese tsa poso jalo-jalo.
Fa go na le diphetogo tse di dirilweng malebana le kgwebo e e kopetsweng e e kwadisitsweng-kgotsa tsalano ya maloko kgotsa diphetogo malebana le ramatlotlo kgotsa aterese ya poso ya CC -go botlhokwa go kwadisa diphetogo tse kwa ofising ya Ikwadiso ya Dikgwebo tse di Kopetsweng
Diphetogo di tshwanetse go rekotiwa mo Kemong ya Tlhabololo ya Motheo . Dintlha tsa botlhokwa malebana le go tladiwa ga diforomo tsa CK2 di kwadilwe mo tsebeng ya morago ya tsebe 2 mme e bile di tshwanetse go ithutiwa pele diforomo di tladiwa.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Sitlholola foromo ya kopo CK2 mme o tlatse dikarolo tse di leng maleba go wena.
Tlatsa karolo A fa e le gore go nnile le phetogo ya leina la CC kgotsa sebopego tsa kgwebo.
Tlatsa foromo CK2A malebana le diphetogo tsa ramatlotlo kgotsa aterese ya kgwebo. Tlatsa karolo B ya foromo fa go na le diphetogo tsa dintlha tsa maloko.
Tlatsa diforomo CK2 le CK2A ka enke e ntsho, o dirisa ditlhaka tse dikgolo.
Romela foromo ya motheo ya CK2 kgotsa CK2A kwa ofising ya Ikwadiso ya Kgwebo e e Kopetsweng.
O tshwanetse go romela khopi e e kanisitsweng ya setefikeiti sa ikwadiso ya CC.
Romela makwaloitshupo a maloko a a amegang a CC.
Duela madi a a tlhokegang.
Diforomo tse di phimotsweng le go kwalwa gape ga di kitla di amogelwa. Fa diphetogo di setse di konoseditswe, setefikeiti se se tlhomamisang kwadiso ya ditlhabololo se tla romelwa kwa Kgwebong e e kopetsweng ka poso.
Melao e e dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Tirelo e ka tsaya malatsi a le robedi go konosediwa.
Tlhotlhwa
Karolo A ya CK2 e tla nna R30.
Diforomo tse di tladiwang
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.NotifyNedlac.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Karolo ya bo 77 ya Molao wa Dikamano tsa Ditiro wa 1995, o neela badiri dithata tsa go tsaya karolo mo boipelaetsong go rotloetsa kgotsa go sireletsa dikgatlhegelo tsa selegae le moruo mme e di sireletse kgatlhong le go belesediwa mo tirong le tse dingwe tsa dikgato tsa kgalemo. Se se naya Khansele ya Bošetshaba ya Tsweletsopele ya Moruo le Ditiro - jaaka mokgatlho o dirang melawana mme o bopilwe ke baemedi go tswa pusong, kgwebong, badiring le setšhabeng - tiro ke ya go kopanya maphata mmogo ka maikaelelo a go rarabolola mathata a go dira boipelaetso.
Nedlac e tshwanetse go itsisiwe ka ga boipelaetso mo foromo e e rileng . Mo foromong e mabaka le mofuta wa maikaelelo a go batla go dira boipelaetso a tshwanetse go tlhagisiwa ka tlhomamo. Se ga se tsenyeletse letlha leo boipelaetso bo ikaelelwang go diragadiwa ka lona, ka se se ka nyatsa mokgwa wa go bona tumalano.
Fa maiteko a go bona tharabololo a retelelwa, mokgatlho kgotsa mekgatlho e e kopaneng ya badiri e tshwanetse go neelana ka kitsiso ya bobedi go Nedlac mo ba itseseng ka maikaelelo a bona go tswelela ka go dira boipelaetso. Kitsiso ya bobedi e tshwanetse go neelwa Nedlac mo tekanong ya bonnye jwa malatsi a le 14 pele ga boipelaetso bo simolola.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Itsise Nedlac ka maikaelelo a mokgatlho wa badiri a go tsweletsa boipelaetso.
Mokwaledi wa mokgatlho wa badiri kgotsa mekgatlho e e kopaneng ya badiri e tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo.
Romela foromo e e tladitsweng go:
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Nedlac e tshwanetse go amogela foromo bonnye malatsi a le 14 pele ga dira boipelaetso.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Notifychangeofaddress.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kitsiso ya go phetogo ya dintlha tsa yo serori se leng mo diatleng tsa gagwe kgotsa mong
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Se ke go itsise Lefapha la Dipalangwa ka ga phetogo ya aterese ya yo serori se leng mo diatleng tsa gagwe kgotsa mong. Botlhe ba dirori di leng mo diatleng tsa bona kgotsa beng ba tshwanetse go netefatsa gore diaterese tsa bona tse di tlhagelelang mo kwadisong ya dirori di nepagetse.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Etela kantoro e e gaufi nao ya tsa pharakano.
Tlatsa le go isa foromo ya kitsiso.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
khopi ya Lekwaloitshupo la gago bopaki jwa aterese ya bonno e ntšhwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e e diragadiwa ka lona letsatsi leo.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo tse tsa kopo di ka bonwa kwa kantorong ya pharakano.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Notifyownershipchange.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kitsiso ya go fetolwa ga mong kgotsa thekiso ya serori
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Se ke go neela bothati jo bo kwadisang tsa pharakano kitsiso ya gore mong wa serori o fetotswe. Kitsiso e tshwanetse go romelwa go bothati jo bo kwadisang mo matsatsing a le 21 go tloga ka letsatsi le diphetogo tseo di diragatseng ka lona.
Yo serori se leng mo diatleng tsa gagwe kgotsa mong o tshwanetse go saena setifikeiti sa ga jaana sa kwadiso mme a se neele mong yo mošwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Mong wa ga jaana wa serori seo o tshwanetse go ikgolaganya le kantoro e e gaufi ya tsa pharakano
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
setifikeiti sa kwadiso ya serori sekgomaretswa se se dirang sa laesense lekwaloitshupo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e e diragadiwa ka lona letsatsi leo.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Kitsiso ya phetolo ya mong kgotsa thekiso ya serori e ka bonwa kwa kantorong ya tsa pharakano.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Occupationaccident.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go begela Letlole la Pusetso ka ga kotsi mo tirong
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Molao wa Tuelelo ya Dikgobalo le Malwetse a mo Tirong, 1993, o batla gore bathapi ba bege dikotsi tsotlhe tse di tlhagelelang mo tirong kwa Letloleng la Pusetso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bathapi ba tshwanetse go tlatsa Karolo A ya foromo ya W.Cl.2.
Bathapi ba tshwanetse go gagola Karolo B ya foromo ya W.Cl.2 mme ba e neele ngaka kgotsa bookelo go e tlatsa ka bonako jo bo kgonegang morago ga kotsi.
Bathapi ba tshwanetse go romela Karolo A ya foromo e e tladitsweng go Letlole la Pusetso ka bonako jo bo kgonegang morago ga kotsi.
Bathapi ga ba tlhoke go emela Karolo 2 ya foromo e e tladiwang ke ngaka pele ba ka romela tleleimi. Morago fela ga fa bathapi ba sena go amogela karolo ya foromo ya ngaka, le yona ba ka e romela.
Ditleleimi di ka romelwa go:
Bathapi ba tshwanetse go duela moputso go modiri mo dikgweding tse tharo tsa ntlha morago ga kotsi. Letlole la Pusetso le tla busetsa mothapi tuelo eo.
Bathapi ba tshwanetse go romela pegelo ya ntlha ya ngaka fa ba sena go e bona go tswa kwa ngakeng.
Fa modiri a sa kgone go boela tirong sebaka se seleele, bathapi ba tshwanetse go bona pegelo e nngwe ya ngaka mme ba e romele kwa Letloleng la Pusetso kgwedi nngwe le nngwe.
Fa modiri a simolola go dira gape, bathapi ba tshwanetse go romela pegelo ya tshimololo gape le pegelo ya bogelo ya ngaka kwa Letloleng la Pusetso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Se se tla ikaega ka gore a tshedimosetso yotlhe e tladitswe sentle.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.OperFishProcEst.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phemiti ya go tlhoma lefelo la tsamaiso ya paakanyo ya ditlhapi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lefelo la tsamaiso ya paakanyo ya ditlhapi ke koloi, mokoro, ntlo kgotsa lefelo mo sere kgotsa ketla e ntshiwang mo tlhaping. Sere se ka baakanngwa ka mokgwa ofe kapa ofe jaaka go sega, go se kgaola, go se kgaoganya ka diripana, go se phepafatsa, go se rulaganya ka mefuta e e tshwanang, go lolamisa kgotsa go boloka tlhapi. Lefelo le, le akaretsa le lefelo le tlhapi e tsenngwang mo thining, e phuthelwang, e omisiwang, e buiwang, e nokiwang letswai, go tsenngwa mo setsidifatsing, go gatsetsiwa kgotsa go e baakanyetsa go rekisiwa mo Repaboliki ya Aforika Borwa kgotsa kwa dinageng tsa kwa ntle.
Fa o batla go tsaya karolo mo tsamaisong ya paakanyong ya tlhapi, sa ntlha o tshwanetse go dira kopo ya FPE/ tshwanelo ya go baakanya tlhapi mme o abelwe tshwanelo e. Go diragatsa tshwanelo ya go baakanya tlhapi kgotsa go tsamaisa lefelo la go baakanya tlhapi, FPE, o tshwanetse go dira kopo ya phemiti e e ntšhwafadiwang ngwaga mongwe le mongwe e e tla abiwang ke Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala . Mong wa phemiti o tshwanetse go latela melawana e e kwadilweng mo phemiting. Fa mokopi a ka palelwa ke go latela melawana e, phemiti e ka beelwa kwa thoko nakwana kgotsa ya khanselwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
O ka dira kopo ya tshwanelo ya go thaya ditlhapi fa o laleditswe go dira jalo go tswa mo legatisong la Kuranta ya Puso.
Fa o dira kopo, bona foromo go tswa kwa dikantorong tsa Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala , kgotsa go tswa mo mafelong a Lefapha le go isiwang diforomo mo go ona jaaka ba tla itsise batho.
Buisa ka kelotlhoko mme o netefatse gore o tlhaloganya tsotlhe sentle le gore o kgotsofatsa ditlhokego tse di beilweng.
Tlatsa foromo, o e saene o bo o e ise ga mmogo le ditokomane tse di kanetsweng tse di tlhokegang o bo o tsenye le madi a tuelo a o ka se a busediweng.
Dithulaganyo tsa go sekaseka dikopo di tla simolola morago ga letlha la bofelo la go tsenya dikopo mme dipholo di tla itsisiwe ka lekwalo go tswa go DEA&T. Fa e le gore o abelwa tshwanelo ya FPE, o tshwanetse go dira kopo ya go tlhoma lefelo la tsamaiso ya paakanya ditlhapi mme o tshwanetse wa bo o kgotsofatsa ditlhokego tsotlhe pele o ka fiwa phemiti.
Thebolo ya go tlhoma lefelo la tsamaiso ya/go baakanya ditlhapi e ka sekasekiwa ka fa tlase ga maemo a a kgethegileng, mme se se ka dirwa go ya ka kakanyo ya Tona ya Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala .
Fa thebolo ya FPE e abiwa, o tshwanetse go dira kopo ya go tlhoma lefelo la tsamaiso/go baakanya ditlhapi.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo ya tshwanelo ya go tlhoma lefelo la FPE e ka tsaya dikgwedi di le 1 go ya go 3 kgotsa go feta, go ya fela ka bontsi jwa dikopo. Kopo ya phemiti ya go tlhoma lefelo la tsamaiso/go baakanya ditlhapi FPE e ka tsaya letsatsi le le 1 kgotsa go feta, go ya fela le gore o dirile kopo ya gago ka tshwanelo.
Godimo
Tlhotlhwa
Dituelo di sekasekiwa ke Tona kgotsa baaemedi ba gagwe, ka tirisano le Tona ya Matlotlo.
R6 000 - Go dira kopo ya FPE/tshwanelo ya go thaya ditlhapi: go tlhoma lefelo la tsamaiso ya go baakanya ditlhapi.
R1 330 e tlhakana le tuelo ya kopo R125 - Kopo ya phemiti ya go thaya ditlhapi: go tlhoma lefelo la tsamaiso ya go baakanya ditlhapi.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Operatereservedpostalservice.2010-03-25.tn.txt</fn>
Dira kopo ya laesense ya go tsamaisa tirelo ya poso e e lekanyeditswenge
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Ditirelo tsa poso tse di lekanyeditswe di akaretsa makwalo otlhe, makwalokarata, dilo tse di gatisitsweng, diphasele tse dinnye le dilwana tse dingwe tsa poso. Laesense e neela mong tshwanelo ya go tsamaisa tirelo ya poso e e lekanyeditsweng mme e mo neela maikarabelo a a tlhagelelang mo karolong 16 ya Molao wa Ditirelo tsa Poso, 1998.
Ela tlhoko: Go newa dilaesense ga mafelo a a lekanyeditsweng go tla diragala fela fa Tona a sena go phasalatsa taletso ya go dira kopo. Ga jaana, Kantoro ya Poso ya Aforika Borwa ke sona setheo fela se se nang le laesense. Ga go ope yo o tshwanetseng go tsamaisa tirelo ya poso e e lekanyeditsweng ntle le fa a na le laesense ya go dira jalo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo ka go tlanya o dirisa ditlhakakgolo.
Romela foromo ya kopo e na le madi a kopo kwa ICASA.
Dikopo tse di sa tlalang di tla busediwa modirakopo mme ga go kitla go tsewa maikarabelo ape a kgoreletso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Laesense e ka bonwa morago ga matsatsi a le 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Madi a kwadiso a a sa busiweng e leng R500
Tlhwatlhwa ya laesense ke R25 000
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Kopo ya go kwadisiwa go tsamaisa ditirelo tsa poso tse di lekanyeditsweng. Tsweetswee ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Oreturnforfirstpaymentofprovisionaltax.2010-03-25.tn.txt</fn>
Pusetso ya go duela lekgetho la nakwana - tuelo ya ntlha
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Fa mongwe a amogela letseno le le duediswang lekgetho le le sa laolweng SITE kgotsa PAYE o tshwanetse go duela lekgetho la nakwana mo letsenong le. Dituelo tsa lekgetho la nakwana di dirwa ka nako ya sebaka sa dikgwedi di le thataro.
Lekgetho la nakwana le ikaeletse go thusa baduelalekgetho gore ba kgone go duela melato tsa bona mo nakong e e tswelelang go na le go duela madi a mantsi gangwe mo tshekatshekong ya ngwaga. Lekgetho le le duetsweng la nakwana le tla tlosiwa go lebeletswe letseno la bofelo la lekgetho gore motho ka nosi a tshwanele ke go duela ngwaga o o maleba wa tshekatsheko.
Motho yo o tshwanetseng ke go duela molato wa tuelo ya lekgetho la nakwana, o tshwanetse gore mo malatsing a le 30 a go kolota, a dire kopo ya go ikwadisa ka lekwalo kwa kantorong ya lekala la selegae mo Madirelong a Aforika Borwa a Lekgetho . Go retelelwa ke go dira jalo go tla tlhola morokotso le dikwatlhao tse di tla duedisiwang mo dituelong tse di thari le lekgetho la tlaleletso tsa go neelwa go go thari ga dipoelo.
Letlha la tuelo ya lekgetho la nakwana mo pakeng ya ntlha, e mo magareng ga dikgwedi di le thataro kwa tshimologong ya ngwaga wa tshekatsheko. Tshekatsheko ya ntlha ya nakwana e tshwanetse go emela seripa sa sekoloto sa lekgetho mo ngwageng o o tletseng wa lekgetho.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bala lekgetho la nakwana ka tsela e mo pakeng ya ntlha:
seripa sa lekgethogotlhe la ngwaga o o tletseng bonnye jwa lekgetho le le gogiwang la mothapiwa mo pakeng e bonnye jwa molato wa lekgetho la kwa ntle mo pakeng e .
Dira dituelo mo foromong e e kaillweng ya IRP6 ya lenane la keletso ya tuelo, ka kgotsa pele ga letlha la go duela tuelo. SARS e tla romela baduelalekgetho la nakwana diforomo tse di maleba.
Go na le mekgwa e e latelang ya go dira dituelo kwa SARS:
dituelo tsa lekgetho la lobakanyana di ka dirwa kwa kantorong ya lekala lengwe le lengwe la SARS, Mosupologo go fitlha Labotlhano, magareng ga 08h00 le 15h30, ntle le ka matsatsi a boikhutso a botlhe fa dituelo di dirwa ka poso, ka banka kgotsa ATM, go tshwanetse ga elwa tlhoko nako e e lekaneng ya go posa kgotsa go diragatsa tuelo fa dituelo di dirwa ka mokgwa wa phetisetso ya ileketeroniki, go tshwanetse ga elwa tlhoko dinako tsa banka tsa tswalelo le sebaka sa go nna teng ga madi se se ka tsayang magareng ga matsatsi a mabedi go ya go a matlhano.
Dintlha tsa banka:
Badirisi ba ba duelang kwa lekaleng la ABSA, FNB, kgotsa Nedbank ba ka se tlhole ba tlhoka go neelana ka nomoro ya akhaonto le khoutu ya banka fa ba duela. Go fela jalo le ka badirisi ba banka ya inthanete ya ABSA, FNB, Nedbank, le Standard Bank.
Go tla tlhokega:
ID / nomoro ya akhaonto ya mmoelwa e e golaganngwang le mofuta o o rileng wa lekgetho go dira dituelo.
Dintlha tse di tlhagelela mo setlankaneng sa tuelo mo poelong ya IRP 6.
Dituelo tse di sa nyalaneleng le nomoro ya referense le ID ya mmoelwa tse di kailweng fa godimo ga di kitla di amogelwa.
Fa letsatsi la bofelo la tuelo le wela mo letsatsing la boikhutso la botlhe kgotsa mafelo a beke, tuelo e tshwanetse go dirwa mo letsatsing la bofelo pele ga letsatsi la boikhutso la botlhe kgotsa mafelo a beke. Go bona dintlha tse dingwe etela webosaete ya SARS, www.sars.gov.za
Ela tlhoko:
Dipoelo tsa IRP6 di tshwanetse go romelwa mo pakeng ya ntlha le fa go ya ka go bala ga gago, go se na lekgetho la nakwana le le duelwang.
Fa tuelo ya lekgetho la nakwana e ikaegile ka phopholetso ya letseno la lekgetho le le leng ka fa tlase ga palo ya selekanyo se se beilweng, kopo le mabaka a akarediwe. Dipoelo tsa IRP6 ya paka ya ntlha jaanong e akaretsa sebaka fa o tshwanetseng go neela mabaka a kopo. Fa SARS e sa kgotsofala, tekanyetso e e boeledistweng gape e ka nna ya kopiwa.
Go tila dikwatlhao le merokotso, dira gore dipoelo tsa IRP6 ke tsebe e le nnngwe. Dipoelo tsa gago ka Lenane la gago le ka jalo romelwa ka nosi go tswa tuelong.
Karolo ya setlankana sa tuelo sa dipoelo tsa IRP 6, di mo tsebeng e e farologaneng Jaanong. Ka jalo dipoelo tsa gago di ka tsenngwa kwa thoko go tuelo ya gago.
Leba Dikaelo tsa IRP 12 fa o batla thuso fa o tlatsa dipoleo tsa gago tsa IRP6.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
SARS e tlhagisitse maemo a tirelo a a tla tsenngwang tirisong mo dingwageng tse pedi . Fa o romela dipoelo tsa gago SARS e ikaelela go:
tlhotlha le go sekaseka 80% tsa diforomo tse di tladitsweng sentle e bile di saenilwe tsa dipoelo tsa lotseno mo matsatsing a le 90 go tloga ka letlha la kamogelo mo dipakeng tsa tiro e ntsi le mo matsatsing a tiro a le 34 a tiro go tloga ka letlha la kamogelo ka dipaka tse tiro e seng ntsi tlhotlha dipoelo tsa VAT le PAYE mo matsatsing a le 20 a tiro go tloga ka letsatsi la kamogelo tlhotlha 90% tsa diforomo tsotlhe tse di rometsweng ka mokgwa wa ileketeroniki tsa dipoelo tsa diromelwantle diromelwateng mo diureng tse 4 tsa kamogelo le mo diureng tse 24 tsa kamogelo ya diforomo tse di tlisiwang ka seatla.
Ela tlhoko:
Fa moemedi a dira ka merero ya gago ya lekgetho, go botlhokwa go netefatsa gore SARS e itsesiwe ka ntlha e. Se ke go go sireletsa le go netefatsa gore SARS ga e mpampetse sephiri le khupamarama ya gago.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
SARS e tla romela diforomo go ikwadisetsa lekgetho la nakwana la baduelalekgetho. Setlankana sa tuelo se tshwanetse ka gale se gokelelwe mo poelong ya IRP6 nngwe le nngwe.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Oreturnforsecondprovisionaltaxpayment.2010-03-25.tn.txt</fn>
Poelo ya bobedi ya tuelo ya lokgetho lwa lobakanyana
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Fa motho a amogela lotseno lo lo tlhokang gore a duelwe lekgetho SITE kgotsa PAYE, , motho mongwe le mongwe o tshwanetse go duela lekgetho la lotseno lwa lobakanyana. Dituelo tsa lekgetho la lobakanyana di dirwa mo nakong ya dikgwedi di le thataro.
Maikaelelo a Lekgetho lwa lobakanyana ke go thusa batho ba ba duelelang lekgetho gore ba kgone go atlega mo bokgoning jwa bona mo nakong e e tsweletseng pele, kgatlhanong le go duela madi a a kwa godimo gangwe mo ngwageng wa tlhatlhobo ya ditšhelete. Tuelo ya lobakanyana e tla nna go koafatsa lekgetho la bofelo la lotseno. le motho a tshwanetseng go le duela mo ngwageng o o tshwanetseng wa tlhatlhobo.
Motho yo o patelesegang go duela lekgetho la lotseno lwa lobakanyana, o tshwanetse gore mo malatsing a le 30 a patelesegego dira kopo ka lekwalo gore a ikwadise mo lekaleng la mo gae la Tirelo ya Makgetho ya Aforika Borwa . Go sa nneng jalo, go tla nna le tsalo le dikotlo tsa lekgethwana tse di tla bewang fa o duetse morago ga nako le lekgetho le lengwe gape la go romelwa diforomo tsa lekgetho mo nakong e e fetileng.
Nako e e beilweng ya go romela lekgetho la bobedi la lobakanyana e ka se nne morago ga nako ya ngwaga ya ditlhatlhobo tsa ditšhelete kgotsa ngwaga wa bofelo o o rebotsweng wa matlole. Makgetho otlhe a mangwe a tla sala mo bofelong jwa ngwaga wa matlole o o felelang ka 28/29 Tlhakole.
Ela Tlhoko:
Mo go felelang ngwaga wa matlole a ditšhelete teng, go nna le mathata a matlole mme thebolo e ntshitswe go tswa go SARS go tlisa ditlankana/diresiti tsa matlole mo letlheng lengwe e seng mo bokhutlong jwa kgwedi ya Tlhakole. Batho ba go nna jalo ba ka kopa thebolo ya diforomo tsa lekgetho ga mmogo le thebolo ya matlole ya ngwaga. Lotseno lotlhe lona lo tla sala mo bokhutlong jwa kgwedi ya tlhatlhobo ya ditšhelete ya Tlhakole, 28/29.
Bala lekgetho lwa lobakanyana ka tsela e e latelang:
palogotlhe e e lekanyeditsweng ya lekgetho le le tletseng o ntsha lekgetho le le dueletsweng mothapiwa mo ngwageng o o tletseng o ntsha dikeretiti tse tsa lekgetho la boditšhaba mo ngwageng o o tletseng o ntsha madi a a duelwang mo nakong ya ntlha.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dira dituelo mo foromong ya IRP6 e e neilweng ya lenaneo la dituelo la kgakololo, ka kgotsa pele ga nako e e beilweng. Ditsela tse di farologaneng tsa go duela SARS tsona ke tse di latelang.
Go na le mekgwa e e latelang ya go dira dituelo kwa SARS:
Dituelo tsa lekgetho la lobakanyana di ka dirwa kwa kantorong ya lekala lengwe le lengwe la SARS, Mosupologo go fitlha Labotlhano, magareng ga 08h00 le 15h30, ntle le ka matsatsi a boikhutso a botlhe.
Fa dituelo di dirwa ka poso, ka banka kgotsa ATM, go tshwanetse ga elwa tlhoko nako e e lekaneng ya go posa kgotsa go diragatsa tuelo.
Fa dituelo di dirwa ka mokgwa wa phetisetso ya ileketeroniki, go tshwanetse ga elwa tlhoko dinako tsa banka tsa tswalelo le sebaka sa go nna teng ga madi se se ka tsayang magareng ga matsatsi a mabedi go ya go a matlhano.
Dintlha tsa banka:
Badirisi ba ba duelang kwa lekaleng la ABSA, FNB, kgotsa Nedbank ba ka se tlhole ba tlhoka go neelana ka nomoro ya akhaonto le khoutu ya banka fa ba duela. Go fela jalo le ka badirisi ba banka ya inthanete ya ABSA, FNB, Nedbank, le Standard Bank.
Go tla tlhokega:
ID / nomoro ya akhaonto ya mmoelwa e e golaganngwang le mofuta o o rileng wa lekgetho go dira dituelo.
Dintlha tse di tlhagelela mo setlankaneng sa tuelo mo poelong ya IRP 6.
Dituelo tse di sa nyalaneleng le nomoro ya referense le ID ya mmoelwa tse di kailweng fa godimo ga di kitla di amogelwa.
Fa letsatsi la bofelo la tuelo le wela mo letsatsing la boikhutso la botlhe kgotsa mafelo a beke, tuelo e tshwanetse go dirwa mo letsatsing la bofelo pele ga letsatsi la boikhutso la botlhe kgotsa mafelo a beke.
Ela tlhoko:
Mananeo a IRP6 a nako ya bobedi a tshwanetse go romelwa, le fa e le gore go ya ka palelo ya gago ga go na lekgetho la lobakanyana le le duelwang.
Tuelo ya bobedi ya lekgetho la lobakanyana e tshwanetse go itshetlega ka lotseno lwa lekgetho le le lekanyeditsweng le le lekanang le kgoboko ya motheo kgotsa kgoboko e e theilweng mo kgobokong e e rileng mo ngwageng.
O ka nna wa pateletswa go duela lekgetho le lengwe gape le le tshwanetseng SARS fa e le gore lekgetho la gago le le lekanyeditsweng le ka fa tlase ga 90% ya lotseno lwa gago le go ntshiwang lekgetho mo go lona, mme le le ka fa tlase ga kgoboko ya gago motheo.
Netefatsa gore mananeo a gago a IRP6 a romelwa ka nako mo dikantorong tsa lekala la SARS ka tshwanelo, pele ga letlha le le beilweng la tuelo. Se, se tla netefatsa gore kopo ya gago e amogetswe le go diragadiwa mo nakong e e letleletsweng, mme o ka se ka wa duelela dikotlo le ditsalo.
Sekgala sa kgakololo sa tuelo mo lenaneong la IRP6 ga jaanong le mo tsebeng ya yona e e kgaogantsweng le tse dingwe. Ka jalo, o ka kgona go romela lenaneo la gago le le nosi kwa ntle ga go romela le tuelo.
Bona ditaelo tsa IRP fa e le gore o batla thuso fa o tlatsa lenaneo la gago la IRP6.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
SARS e tlhagisitse maemo a tirelo a a tla tsenngwang tirisong mo dingwageng tse pedi . Fa o romela dipoelo tsa gago SARS e ikaelela go:
tlhotlha le go sekaseka 80% tsa diforomo tse di tladitsweng sentle e bile di saenilwe tsa dipoelo tsa lotseno mo matsatsing a le 90 go tloga ka letlha la kamogelo mo dipakeng tsa tiro e ntsi le mo matsatsing a tiro a le 34 a tiro go tloga ka letlha la kamogelo ka dipaka tse tiro e seng ntsi tlhotlha dipoelo tsa VAT le PAYE mo matsatsing a le 20 a tiro go tloga ka letsatsi la kamogelo tlhotlha 90% tsa diforomo tsotlhe tse di rometsweng ka mokgwa wa ileketeroniki tsa dipoelo tsa diromelwantle diromelwateng mo diureng tse 4 tsa kamogelo le mo diureng tse 24 tsa kamogelo ya diforomo tse di tlisiwang ka seatla.
Ela tlhoko:
Fa moemedi a dira ka merero ya gago ya lekgetho, go botlhokwa go netefatsa gore SARS e itsesiwe ka ntlha e. Se ke go go sireletsa le go netefatsa gore SARS ga e mpampetse sephiri le khupamarama ya gago.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Kgakololo ya tuelo e mametleletswe mo lenaneong la IRP6.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Policereservist.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya motho yo o batlang go nna morasefe wa sepodisi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Motho yo o batlang go nna morasefe wa sepodisi ke tokololo ya setšhaba e e tla dirang nakwana a dira mediro ya sepodising kgotsa ditiro tsa Tirelo ya Sepodisi mo Aforika Borwa go ya ka boithaopi jwa gagwe kwa ntle ga dituelo dipe mo ditirelong tseo.
O tshwanetse go nna morasefe wa sepodisi mo ditlhopheng tse di latelang:
Morasefe wa Setlhopha sa - Mediro ya sepodisi :
go diragatsa mediro yotlhe mo dikarolwaneng tsa dikgato tsa sepodisi gongwe kwa lefelong la seteišene kgotsa mo boemong jwa porobensi, fela e seng mediro e e kgethegileng.
o ka nna wa apara yunifomo o tla katisiwa mo dintlheng tse di nepagetseng tsa mediro ya sepodisi .
Morasefe wa Setlhopha sa B - Ditirelo tsa tshegetso go diragatsa ditirelo tse di rileng tsa mediro ya tshegetso mo bokgoning jwa tsamaiso mo maemong a lefelo kgotsa seteišene sa bosetšhaba, sa porofense, mme o ka se ke wa diragatsa mediro ya sepodisi o se ke wa apara yunifomo fa go kgonagalang teng, o katisiwe mo dintlheng tse di nepagetseng tsa molao, tsa pholisi le ditaelo, tse di leng teng mo medirong ya gagwe e e rileng.
Morasefe wa Setlhopha sa C - Mediro ya sepodisi e e kgethegileng:
o tshwanetse go nna le bokgoni jo bo rileng kgotsa boitseanape jo bo ka diragadiwang ke Tirelo ya Sepodisi , sekao;.mofofane, ngaka/moalafi, bakodumedi, badiredi loago kgotsa ba saekholoji.
o tla diragatsa mediro e e rileng mo lefelong la gagwe la boitseanape o ka apara yunifomo ka thebolo ya molaodi wa gago o ka katisiwa mo dintlheng tsa molao tse di nepagetseng, pholisi le ditaelo tse di leng teng mo modirong wa gago o o rileng.
Morasefe wa Setlhophasa D - Go dira ditiro tsa sepodisi mo makokong a mo magaeng le mo metsesetoropong.
go diragatsa mediro ya sepodisi mo dikarolwaneng la ditiragatso tse di tsamaelanang le dikarolwana tsa sepodisi mo mafelong a metsesetoropong le a magae mo lekokong le le rileng la maemo a seteišene, kgotsa o tla diragatsa fela ditiro mo mafelong a a rileng mo lekokong le le rileng jaaka go tlhomamisitswe ke molaodi.
o ka apara yunifomo, go tla ya le tiriso o tshwanetse go katisiwa mo dintlheng tse di nepagetseng tsa lekoko la sepodisi le/kgotsa mediro ya sepodisi e e tsamaelanang le ditiro tsa gago. Katiso e e oketsang e nngwe e tla batliwa fa e le gore o tla nna le seabe mo ditiragatsong tsa karolo ya sepodisi.
Morasefe yo o tlhophilweng mo setlhopheng sengwe o tshwanetse go ka nna a sutisediwa kwa setlhopheng sengwe le sengwe fa e le gore o obamela ditlhokego tsotlhe tsa setlhopha sengwe se se rileng le gore o dirile kgotsa o ikemiseditse o dira katiso e e batlegang ya setlhopha seo.
Go ya ka melawana ya Tirelo ya Morasefe wa Sepodisi mo Aforika Borwa o tshwanetse go:
nna moagi wa leruri wa mo Aforika Borwa:
o nne bogolo jwa dingwaga tsa go lekana 18, mme o nne ka fa tlase ga dingwaga di le 70 ka bogolo o tlatse lenaneo la boitekanelo la dipotso tse o di neilweng go bona dikarabo tse di tla sekasekiwang go bona fa go na le tshedimosetso e e ka dirisiwang go ya ka fa moikanisi a tlhomamisitseng ka teng ga o na bokoa mo monaganong, bolwetse kgotsa botlhokaboitsetsepelo jo bo ka kopakopanang le bodiragatso jo bo nepagetseng jwa ditiro tsa gago nna motho yo o nang le maitseo, yo mo go ena go tla tshwanelang go bona dipatlisiso tsa maitshetlego a gagwe tse di nepagetseng ka katlego feleletsa teko ya go lekanyetsa bokgoni jwa monagano kgotsa ditlhatlhobo/ditekanyetso tse di tlhomamisitsweng ke Moikanisi wa Bosetshaba wa Sepodisi National Commissioner of Police o nne le setifikeite se segolwane kgotsa borutegi bongwe bo bo tsamaelanang le setifikeite se segolo, mme o neele ka tokomane ya netefatso kgona go bua le go kwala Seisemane jaaka nngwe ya dipuo tsa semmuso dumela gore go diriwe kgatisomenwana, mme go fitlhelwe e le gore ga o a bonwa molato gope kgotsa ga o ka fa tlase ga botshotshosi ka ntlha ya molato ikemisetse go isiwa katisong ikemisetse go dira mo kantorong ya moikanisi o se ke wa nna le matshwaotlanyo a a bonagalang; le fa o ka kgona o nne le lekwalotetla la go kgweetsa, le fa e le gore ga se selo se se tlhokegang pele mo go morasefe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang e tla mo seteišeneng sa mapodisi se se gaufi le wena
Tlatsa foromo ya kopo ya SAPS 93
foromo e e batlang lefelo le o nnang mo go lona le diaterese le megala go ikana lenaneo la boitekanelo la dipotso tse di batlang go arabiwa le le neilweng batho gore go tle go bonwe tshedimosetso e e ka dirisiwang, lenaneo la pabalesego la dipotso tse di batlang go arabiwa le le neilweng gore go bonwe tshedimosetso e e ka dirisiwang.Z204 fa e le gore ga o moagi wa mo Aforika Borwa foromo ya patlisiso ya kgatisomenwana
tumelelo go tswa kwa batsading ba gago kgotsa kwa motlhokomeding wa gago fa e le gore o ka fa tlase fa dingwaga di le 21 ka bogolo tlisa ditokomane tse di latelang:
khopi e e ikanetsweng ya lekwalotshupo/lekwalokao/pasa khopi e e ikanetsweng ya lekwalotetla/laesense ya gago, fa e le gore o na le yona dikhopi tse di ikanetsweng tsa borutegi jwa gago jwa botlhalefi.
Ke mang yo o ka se tlhophiweng go nna morasefe:
o motho yo o gololotsweng gore ga a itekanela go ya ka kalafo mo mothaping wa gagwe wa nako e e fetileng.
o motho yo o neng e le tokololo ya pele ya Tirelo ya Sepodisi mo Aforika Borwa yo kopo ya gagwe gore a boelediwe mo lenaneong e gannweng o motho yo o nang thapilweng mo phatlhatirong nngwe kgotsa mo kantorong mo mokgatlhong mongwe wa sepolitiki o mokwaladikgang wa leruri kgotsa moemedi wa mekgwaphasalatso o moithuti o motlhankedi wa sepodisi wa pabalesego o tokololo ya Tirelo ya Sepodisi sa masepala
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Fa e le gore go ka fitlhelwa e le gore o motho yo o tshwanetseng, kopo ya gago e tla rebolwa ke moikanisi wa Lefelo, mme o tla tshwanelwa ke go dira maikano. O ka se letlelelwe go diragatsa mediro pele o ka feleletsa katiso ya gago. Go latela seo, o tla neelwa ka setifikeite sa go tlhophiwa sa semmuso.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.PresidentialPolPardons.2010-03-25.tn.txt</fn>

A O TSHWANELWA KE BOITSHWARELO JWA SEPOLOTIKI JWA GA
MOPORESITENTE GO YA KA PAKA E NTŠHWA?


Fa o le mo kgolegelong ka ntlha ya tlolomolao e e rotloeditsweng ke mabaka a sepolotiki e e diragetseng ple ga Seetebosigo 16, 1999 kgotsa o golotswe kwa kgolegelong morago ga ditlolomolao tse di jaana, o ka dumelelwa boitshwarelo jwa sepolotiki go tswa go Moporesitente wa Naga ya rona.
Ela tlhoko gore fa o ne o latofaditswe ka tlolomolao ya mofuta o sele, GA O tshwanelwe ke boitshwarelo go ya ka paka e ntšhwa. Fela o ka dira kopo ya boitshwarelo e e tlwaelegileng go ya karolo 84(2)(j) ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa o o neelang Moporesitente thata ya go itshwarela kgotsa go golola batlolamolao le go phimola dikwatlhao tsa bona.

Boitshwarelo jo bo kgethegileng jo bo simolotse ka 15 Ferikgong 2008 mme bo tswalelwa ka 15 Moranang 2008.
Se se kaya gore o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ka bonako jo bo kgonegang.

Diforomo tse di teng ka dipuo tsotlhe tsa semmuso kwa:
•
Mafelong a Kgopololo (Dikgolegelo)

•
Kantorokgolo le dikantoro tsa didika tsa Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo

•
www.gcis.gov.za

•
le, mo go www.doj.gov.za


Fa o tlhoka thuso ya go dira kopo ya gago, lekoko la gago la sepolotiki le na le maikarabelo a go go thusa go tlatsa foromo ya kopo.
Foromo ya gago ya kopo e tshwanetse go romelwa ka tsela e e maleba le ke motho yo o neetsweng thata eo ke lekoko la sepolotiki, setheo kgotsa mokgatlo wa kgololosego go netefatsa ka fa tlase ga maikano gore o ne o le ka fa tlase ga taelo kgotsa kgakololo go dira tlolomolao eo ka ntlha ya mabaka a sepolotiki.
Dikopo tsotlhe di tshwanetse go romelwa go:

Rre Neville Gawula; Office of the Chief Litigation Officer; Department of Justice and
Constitutional Development; 319 Pretorius Street; Pretmed Building; Pretoria; 0001
MOKGWA WA GO DIRA KOPO
Ela tlhoko fa o tlatsa foromo ya kopo - ke tse di tladitsweng sentle fela tse di tla tsewang tsia.
Go tshwanetse ga nna le motho a le mongwe fela mo foromong ya kopo. Tshedimosetso yotlhe e tshwanetse go tladiwa ka nepagalo le ka boammaaruri le ditlankana tsotlhe tse di e tshegetsang.
1

Lekoko la gago la sepolotiki le ka romela kopo e boemong jwa gago, fa go le jalo, le tshwanetse go netefatsa gore foromo ya kopo e tladitswe ka nepagalo. Le tshwanetse go bolela ka fa tlase ga maikano gore tlolomolao e e dirilwe ka ntlha ya ditiragalo tsa sepolotiki tse le neng le amega mo go tsona.

GO TLA DIRAGALA ENG FA KOPO YA GAGO E SENA GO AMOGELWA?
Sa ntlha, Lefapha le tla sekaseka dikopo tsotlhe tse di dirilweng. Dikopo di tla romelwa kwa Setlhopheng sa Referense (Reference Group - RG), se se dirwang ke maloko a makoko a sepolotiki a a leng teng mo Palamenteng. RG e tla leba kopo nngwe le nngwe go ya ka dintlha tsa yona mme e dire katlenegiso go Moporesitente wa Naga ka ga go rebola kgotsa go gana ka boitshwarelo jwa kopo nngwe le nngwe. RG e tla tswelela go dira go fitlha ka 30 Lwetse 2008.
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo le tlamela Rg ka ditirelo tsa bokwaledi.

KE MANG YO O SA TSHWANELWENG?
O ka se tshwanelwe ke Boitshwarelo jwa ga Moporesitente go ya ka tlolomolao ya mabaka a sepolotiki fa o latofaditswe ka tlolomolao e e amanang le:
•
Tiragalo nngwe le nngwe ya thobalano;

•
Tiragalo nngwe le nngwe e e akaretsang tirisodikgoka mo lapeng;

•
Tlomolao nngwe le nngwe e e amanang le diritibatsi le go gweba ka diritibatsi;

•
Fa boitshwarelo bo setse bo gannwe ke Komiti e e ka ga Boitshwarelo, e e
tlhomilweng go ya Molao wa TRC; kgotsa


•
Fa o romela kopo ya gago morago ga 15 Moranang 2008.


Go bona tshedimosetso e nngwe, tsweetswee ikgolaganye le:
Rre Neville Gawula
Office of the Chief Litigation Officer
Department of Justice and Constitutional Development
319 Pretorius Street
Pretmed Building
Pretoria
Tel: 012 315 1111
2


<fn>GOV-ZA.Professionaldriverspermit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tetla ya mokgweetsi wa porofešenale
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tetla ya mokgweetsi wa porofešenale e diretswe batho ba ba solofelwang go kgweetsa dirori tse mefuta e e rileng. Tetla e e rebolwa mo godimo ga laesense ya go kgweetsa e e tlwaelegileng. Tetla ya mokgweetsi wa porofešenale e dira mo mefuteng e e latelang ya dirori:
serori sa dithoto, serori se se gogang tse di robegileng kgotsa bese dirori tsa bokete jo bo fetang 3 500 kg mme di diretswe go go tshola batho ba le 12 kgotsa go feta .
Dingwaga tse di dumelelwa mo mefuteng e ya dirori ke tse di latelang:
serori sa dithoto - o tshwanetse go bo o le dingwaga tse 18
serori sa balapami - o tshwanetse go bo o le dingwaga tse 21
dirori tsa dithoto tse di kotsi - o tshwanetse go bo o le dingwaga tse 25.
O ka rebolelwa tetla ya mokgweetsi wa porofešenale fa fela o na le laesense ya go kgweetsa ya mofuta wa serori se se amegang kannwe o le yo o itekanetseng ke ngaka kannwe ke setheo se se dumeletsweng sa katiso ise o latofadiwe ka go kgweetsa o itshietse, ka botlhaswa kgotsa ka go se ikobele melao ya tsela, kgotsa ka tirisodikgoka le laesense ya gago e ise e ke e sekegiwe.
Ke ditatofatso tse di rileng fela tsa dingwaga tse tlhano tse di fetileng tse di ka dirang gore o se bone tetla ya go mokgwetsi wa porofešenale. Ditatofatso tsa dingwaga tse di fetang tlhano ga di ne di elwa tlhoko.
Modirisi kgotsa mong wa serori se se batlelwang tetla ya mokgweetsi wa porofešenale, ga a tshwanela go letla motho yo mongwe go kgweetsa serori seo mo tseleng ya botlhe, ntle le fa a na le tetla ya mokgweetsi wa porofešenale wa mofuta o o maleba.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya PD1, Kopo ya tetla ya mokgweetsi wa porofešenale, mme o e ise kwa lefelong la diteko.
O tla dira teko ya matlho kwa lefelong la teko.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
lekwaloitshupo , karata ya laesense ya go kgweetsa, phaseporoto e e dirang ya Aforika Borwa ditshwantsho tse pedi tsa ID tsa bontsho le bosweu laesense e e dirang ya go kgweetsa setifikeiti sa katiso setifikeiti sa boitekanelo tetla ya mokgweetsi wa porofešenale kgotsa tetla ya mokgweetsi wa botlhe e o ka neng o na nayo.
Duela tlhwatlhwa e e beilweng.
Morago ga tuelo, o tla romelwa kwa seteišeneng se se gaufi sa sepodisi go kopa pegelo ya ditatofatso.
O tla itsisiwe fa karata ya tetla ya mokgwetsi wa porofešenale e siametse go ka tsewa. O tshwanetse go itshupa fa o tla go tsaya karata eo. Dikarata tse di sa tsewang mo matsatsing a le 120 di tla senngwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tetla e ka siama mo dibekeng tse robedi go ya go tse somepedi.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.ProspectingRight.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tshwanelo ya go potiela
Tlhaloso
Tshwanelo ya potielo ke tumelelo e e letlang khamphane kgotsa motho go sekaseka kgotsa go tlhotlhomisa karolo ya lefatshe ka maikaelelo a go itemogela minerale o o leng teng. Motho mongwe le mongwe yo o eletsang go dira kopo ya tshwanelo ya potielo o tshwanetse go dira kopo ya gagwe kwa ofising ya Mookamedi wa Kgaolo o lefatshe le leng mo kgaolong ya gagwe.
Tshwanelo ya go potiela e tsaya dingwaga di le tlhano, mme fa dingwaga di le tlhano di fetile, o ka nna wa dira kopo ya go ntšhwafatsa tshwanelo ya potielo, ka dingwaga tse di sa feteng tse tharo.
Tshwanelo ya potielo e tla abiwa fa o kgotsofatsa ditlhokego tse di latelang:
Fa mokopi a na le madi le bokgoni go diragatsa potielo e a e kopang ka botlalo.
Lenane la ditšhelete le nyalana le potielo e go ikaelelwang go e dira le sebaka se se tla e tsayang.
Ga go kitla go amogelwa leswefatso kgotsa tshenyo mo tikologong e e ka tlholwang ke fa potielo e dirwa.
Mokopi o tshwanetse go dira tiro go ya ka motheo o o beilweng ke Molao wa Meepo wa Boitekanelo le Pabalesego
Mokopi ga a dire sepe se se ganetsanang le Molao wa Kgolo ya Ditlamelo tsa Dimerale le tiriso ya Lookwane.
Ga go motho ope yo o nang le tshwanelo ya potielo, tshwanelo ya moepo, tumelelo ya moepo kgotsa tumelelo ya go itseela lefelo la diminerale mo nageng.
Fa o tlhoka tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Dimenerale le Maikatlapelo.
Dikgato tse di latelwang
Dira kopo kwa kantorong ya Mookamedi wa Kgaolo wa Lefapha la Dimerale le Maikatlapelo mo kgaolong e lefelo le leng mo go yona.
Foromo e tshwanetse go romelwa ga mmogo le tuelo e o se kitlang o e busediwa.
Fa Mookamedi wa Kgaolo a ka amogela kopo ya gago, o tla go kopa go romela lenane la tsamaiso ya tikologo le go rerisana le mong wa lefelo, monni wa semolao, kgotsa motho mongwe le mongwe yo o amegang.
Romela tumalano ya dipuisano go Mookamedi wa Kgaolo mo malatsing a le 30.
Fa ditlhokego tsotlhe tse di setse di diragaditswe, Mookamedi wa Kgaolo o tla romela lekwalokopo la gago kwa go Tona go le sekaseka.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Fa Mookamedi wa Kgaolo a sa amogele kopo ya gago, o tla go itsise ka lekwalo mo malatsing a le 14 mme a romela lekwalokopo kwa go wena.
Fa Mookamedi wa Kgaolo a amogela kopo ya gago o tla go itsise mo malatsing a le 14 go romela lenane la tsamaiso ya tikologo, le go buisana le mong wa lefelo kgotsa monni wa semolao ga mmogo le batho bangwe ba ba amegang.
O tshwanetse go romela lekwalo la dipholo tsa dipuisano tse o neng o di dira le kwa go Mookamedi wa Kgaolo mo malatsing a le 30.
Fa ditlhokego tsotlhe tse di setse di diragaditswe, Mookamedi wa Kgaolo o tla romela lekwalokopo la gago kwa go Tona go le sekaseka
Tlhotlhwa
Tlhotlhwa e tla laolwa ke Mookamedi wa Kgaolo go ya ka minerale o o ikaelelang go rafa.
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Protectionorder.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya taelo ya tshireletso ya mašetla a legae
Tlhaloso
Mašetla a Legae ke eng?
Go ya ka Molao wa Mašetla a Legae wa Nomoro ya 116 wa 1998 ke:
Mofuta mongwe le mongwe wa tshotlo o o akaretsang go itewa, thobalano, maikutlo, saekholoji kgotsa ekonomi kgarakgatsiwa tshenyo ya dithoto go latela motho gongwe le gongwe kwa a yang teng go tsena mo tulong ya motho kwa ntle ga tumelelo ya gagwe maitsholo mangwe le mangwe a a sotlang kgotsa a laola motho
Fa maitsholo a a ntseng jalo a tlhola kotsi kgotsa a ka tlhola kotsi mo boitekanelong jwa gago, pabalesego kgotsa go tshela sentle.
Fa mefuta e ya tshotlo e go diragalela, kgotsa e diragalela mongwe yo o mo itseng, o ka nna wa dira kopo ya taelo ya tshireletso. Taelo ya tshireletso ya mašetla a legae, ke tokomane e e ntshiwang ke kgotlatshekelo e e thibelang mosotli go:
diragatsa tshotlo ka mašetla kopa thuso ya motho yo mongwe go diragatsa tiro e e ntseng jalo, tsena mo tulong e go nnang mongongoregi le moikarabedi mmogo, tsena karolo e e rileng ya tulo e ba dulang mo go yona mmogo;
tsena mo tulong ya mongongoregi;
tsena mo lefelong la tiro le go dirang mongongoregi mo go lona;
thibela mongongoregi yo o itulelang fela kgotsa a ne a dula mo tulong e ba e tlhakanetseng go tsena kgotsa go sala ka mo tulong e ba e kopanetseng kgotsa karolo e e rileng ya tulo e ba dulang mo go yona mmogo, kgotsa dira nngwe ya ditiro tse di kailweng mo taelong ya tshireletso.
Ke mang yo o ka dirang kopo ya taelo ya tshireletso?
Mongwe le mongwe yo o kileng a sotliwa
Ngwana yo o sa ntseng a tlhokomelwa, a ka nna a tlisa kopo a sa thusiwa
Motho mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego mo botshelong jwa mongongoregi. Batho ba ba latelang ba ka nna ba dira kopo ka tumelelo e e kwadilweng e tswa go mongongoregi, kwa ntle ga fa mongongoregi e sa le mmotlana, motho yo o sa itekanelang mo tlhaloganyong, a idibetse kgotsa fa kgotlatshekelo e kgotsofetse gore motho yo ga a kgone go neela tumelelo e e tlhokegang.
Modiredi wa boitekanelo
Lepodisi
Modirediloago
Morutabana.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape e ya go Lefapaha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotlhomo.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Dira kopo ya taelo ya tshireletso kwa Kgotlatshekelong ya Magiseterata e e fa gaufi le fa o nnang teng kgotsa o dirang teng, ka nako nngwe le nngwe, ka nako ya kgotsa nako e e fetileng ya go dira ga kgotlatshekelo le ka nako ya boikhutso jwa setšhaba kgotsa mafelo a beke.
Dira kopo ya Taelo ya Tshireletso ya Nakwana ka go tlatsa Foromo 6: Interim Protection Order kwa Kgotlatshekelong ya Magiseterata kgotsa Kgotlatshekelo e Kgolo e e fa gaufi le wena.
Tlatsa Foromo 2: Application for Protection Order kwa Kgotlatshekelong ya Magiseterata kgotsa Kgotlatshekelo e Kgolo e e fa gaufi le wena.
Kopo e tshwanetse go dirwa ka tsela ya afidefiti e e tlhalosang:
Dintlha tse kopo e ikaegileng ka tsona
Tlhago/mofuta wa taelo e go dirwang kopo ya yona, kgotsa
Leina la seteišene sa mapodisi kwa mongongoregi a ka begang tlolo ya taelo ya tshireletso e go dirwang kopo ya yona.
Fa kopo e tlisiwa ke motho yo mongwe mo logatong lwa mongongoregi, afidefiti e tshwanetse go tlhalosa gore:
Mabaka a kgatlhego kgotsa poelo e motho yo a mo tlisetsang kopo a nang le yona ka go tshela sentle ga mongongoregi.
Tiro ya motho yo mongwe le maemo a motho yo, a a mo dirang gore a tlise kopo.
Tumelelo e e kwadilweng ya mongongoregi, kwa ntle ga fa mongongoregi e le:
mmotlana a sa itekanela mo tlhaloganyong a idibetse motho yo kgotlatshekelo e kgotsofetseng ka ena gore a ka se ke a kgona go neela tetla e e tlhokegang.
Netefatsa foromo le tlelereke ya kgotlatshekelo mme o e tsenye.
Fa tlelereke e amogela foromo ya gago, e tla romela kopo ya gago kwa go magiseterata yo o tla beyang letlha la gore o boe kwa kgotlatshekelo, gore kopo ya gago e sekasekwe mme e tseiwe tsia.
Magiseterata le ena o tla baakanya kitsiso e e yang kwa go moikarabedi ka ga taelo ya tshireletso le gore o tshwanetse go tla leng kwa kgotlatshekelo.
Morago ga go tlhagelela kwa kgotlatshekelo, magiseterata a ka nna a neela taelo ya tshireletso.
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Tirelo e bonwa mo diureng di le 24 ka letsatsi fa o le mo tlalelong
Taelo ya tshireletso e ka bonwa ka lona letsatsi leo, fela ka kakaretso, seno se tla laolwa ke bomarara jwa kgetsi ya gago.
Taelo e tla tswelela go dira go fitlhela moikarabedi a e phimola/khansela.
Fa mosotli a dira boikuelo, taelo e tswelela go dira go fitlhela e phimolwa/khanselwa ke Kgotlatshekelo ya Boikuelo.
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Bodirelo, diaterese le megala
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotlhomo
<fn>GOV-ZA.Publiccompany.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa khamphane ya setšhaba
Tlhaloso
Khamphane ya setšhaba ke kgwebo e beng ba yona e leng setšhaba mme e tshwanetse go nna le bakaedi ba bonnye ba ba seng ka fa tlase ga supa. Lefoko "Limited" le tla tlhagelela kwa bofelong jwa leina la khamphane. Go kwadisa khamphane ya setšhaba go tlhokagala dilo tse di latelang:
Dišhere di rekisetswa batho mo setšhabeng.
Le fa e le gore ga go beiwe selekanyo sa gore batshwara dišere ba tshwanetse go nna ba bakae, fela ga ba tshwanela go nna ka fa tlase ga supa.
Ga go na selekanyetso se se beetsweng go sutisiwa ga dišere.
Lefoko "Limited" le tla tlhagelela kwa bofelong jwa leina la khamphane.
Khamphane e tshwanetse go itsise setšhaba ka tshedimosetso e nngwe.
Mofuta o wa kgwebo ka gale o dirisa madi phetelela .
Bonnye bakaedi e ka nna ba babedi.
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le Lefapha la Dikgwebo le Intaseteri
Bona dforomo tsa kopo tse di maleba go tswa kwa Lefapheng.
Dira peeletso ya leina la khamphane ka go tlatsa foromo CM5
Tlatsa ditokomane tse di latelang tse di tshegetsang kopo ya gago:
Peeletso ya leina la khamphane - Foromo CM5 e duelelwa depositi ya R50 e e tsengwang mo khoutong ya modirelwa
CM22 - Tumelelo ya boemo jwa ikwadiso ga mmogo le aterese ya poso
Tumelelo ya go saena - Kitsiso ya go diragatsa mo boemong jwa batlhatlosi
CM29 - Lekwalo la khamphane le le nang le dintlha tsa bakaedi, batlhankedi
CM31 - Tumalano ya motho yo o tla dirang jaaka moruni
CM46 - Kopo ya setefikeiti go tsweletsa kgwebo ga mmogo le depositi ya R60 e e tsengwang mo khoutong ya modirelwa
CM47 - Kemo ka bakaedi malebana le go lekana kgotsa go tlhaela ga madi a dišere
Tlatsa memorantamo le athikele ya mokgatlho
Duela madi a a beilweng.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Ikwadiso e ka konosediwa mo malatsing a le matlhano.
Tlhotlhwa
R60 - Setefikeiti sa go kganna kgwebo
R50 - Peeletso ya leina
R5 - mo dišereng dingwe le dingwe di 1 000 tse di abiwang.
Gotlhe - R465
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Rebateonandrefundthedutyonexport.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya phokoletso le pusetso ya madi a motšhelo a dithoto tsa thekisontle
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Maikaelelo a tirelo e ke go dira kopo ya phokoletso mo mading a motšhelo a dithoto tse di reketsweng go dira dikumo , fetola dikumo, feleletsa dikumo, tlamelo ya dikumo, kgotsa go phuthela dikumo tse di tshwanetseng go romelwa ntle.
Go tlhokega phemiti go dira thekontle ya dikumo go ya ka molawana o,mme mongwe le mongwe a ka dira kopo ka go tlatsa foromo ya kopo e e fitlhelwang kwa Khomišeneng ya Taolo ya Dikgwebo ya Boditshabatshaba International Trade Administration Commission .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Sitlholola foromo ya kopo, 470.03/00.00/01.00.
Romela khopi e e kanisitsweng ya lekwaloitshupo la gago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya dibeke di le pedi go ya go di le nne go fiwa tshedimosetso malebana le phokoletso le pusetso ya madi a motšhelo go tswa go Lefapha la Dikgwebo le Intaseteri.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Recognitionofcustomarymarriage.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya kamogelo ya kgolagano ka lenyalo la setso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Gore lenyalo la setso dumelelwe e le lenyalo le le tshwanetseng, kopo ya lenyalo le la setso, le tshwanetse la bo le tsentswe pele ga di 15 Ngwanatsele 2000. Fa le tsentswe go tloga ka di 15 Ngwanatsele 2000 go tswelela, lenyalo la go nna jalo le tshwanetse go inyalanya le ditlhokego tse di latelang:
Lenyalo le tshwanetse go rerwa/buisanwa, tsenngwe mo kgotsa le ketekwe go ya ka molao wa setso. Balekane ba tshwanetse ba bo ba feta dinyaga di le 18.
Balekane boo babedi ba tshwanetse go dumelana ka lenyalo.
Batsadi ba molekane wa lenyalo yo o leng mmotlana, ba tshwanetse go dumelelana ka lenyalo. Fa o sena batsadi, motsadi wa gago wa semolao o tshwanela ke go dumela. Fa motsadi wa semolao a ka se dumele, mokomišenara wa ngwana wa katlaatlegoloago o ka ikopanya le ena go itse maikutlo a gagwe. Fa tumalano e thibelwa ke batsadi, batsadi ba semolao kgotsa mokomišenara wa ngwana wa katlaatlegoloago, ke moatlhodi wa Kgotlatshekelokgolo a ka sekasekang le go atlhola kgetsi e.
Fa mongwe wa balekane ba lenyalo e le molekane mo lenyalong la legae, kopo ya lenyalo la setso, e ka se tsenngwa ka nako ya tlhomomolaokgolo ya lenyalo la selegae. Kabelo e e tshwanang le yona gape e diragala go manyalo a setso a a tsenngwang go tloga ka la Sedimonthole 1988.
Le fa go sena thibelo mo palong ya manyalo a setso a monna a ka tsenang mo go ona, ga go lenyalo lepe gape le go ka tsenwang mo go lona kwa ntle ga gore taelo ya kgotla e e laolang bokamoso ba tsamaiso ya dithoto tsa manyalo e tsewe.
Netefatsa maemo a lenyalo mo go online.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromokopo kwa go nngwe le nngwe ya dikantoro tsa Merero ya Selegae. Dira kopo go Embasi/botseta ba Aforika Borwa kgotsa Boromiweng fa o le moseja wa mawatle.
Setefikeiti se se sa khutswafatswang sa lenyalo kgotsa go ntshiwa ga rejisetara e e matshwanedi e e ntshang ditokomane tse di tshegetsang, e tsamaisana le rejisetara e e anngwang/amiwang ke go ntshiwa gape le netefatso ya tshedimosetso go tswa go rejisetara ya manyalo.
Setefikeiti se se khutswafaditsweng se ntshiwa fa fela go se dituelo dipe tse di duelwang mo go ntshiweng ga setefikeiti se se tlhalosiwang mo boikwadisong ba manyalo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Setefikeiti se se khutswafaditsweng se ntshiwa ka bonako
Setefikeiti se se sa khutswafatswang se tsaya dibeke tse 6 kgotsa 8
Godimo
Tlhotlhwa
Setefikeiti se se khutswafaditsweng sa lenyalo: R11
Setefikeiti se se sa khutswafadiwang sa lenyalo: R53
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. Ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Refundlicencefees.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go busediwa madi a laesense
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
O ka dira kopo ya go busediwa madi a laesense fa serori sa gago se utswitswe, se sa tlhole se se siametse go ka dirisiwa, kgotsa kwadiso ya sona e phimotswe.
Kopo ya go busediwa madi e tshwanetse go dirwa mo dikgweding tse tharo go tloga ka letlha la kitsiso ya go utswiwa, kgotsa go se siamele tsela ga serori, kgotsa go tloga ka letlha la go phimolwa ga kwadiso ya sona.
Ela tlhoko: Tlhwatlhwa e e kwa tlase ga R30 e ka se busiwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya RLF, Kopo ya go Busediwa Madi a Laesense ya Serori.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
ekwaloitshupo afitafiti e e netefatsang gore serori seo se utswitswe, ga se a siamela go ka dirisiwa kgotsa setifikeiti sa go phimolwa ga kwadiso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e diragadiwa ka lona letsatsi leo fela go busediwa madi go dirwa morago ga matsatsi a le mmalwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ke ya mahala.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
RLF e ka bonwa kwa mafelong a a rebolang dilaesense tsa dirori.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.RegFishVessel.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa sediriswa sa go thaya ditlhapi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Sediriswa sa go thaya ditlhapi ke mokoro kgotsa sekepe se se dirisediwang, kgotsa se tlamelwa go ela tlhoko, kotulo le tshotlako ya metswedi ya mawatle, kgotsa go tshegetsa ditiragalo tse di nyalanang natso. Di akaretsa didiriswa tse di thusang sediriswa kgotsa didiriswa kwa lewatle mo go diragatseng tiragalo nngwe le nngwe e e letleletsweng e e amanang le go thaya ditlhapi - go akaretsa - fela e seng go felela ka - paakanyo, thebolo, go boloka, go tsidifatsa, go tsamaisa, kgotsa go diragatsa, Bothati jwa Pabalesego ya Mawatle jwa Aforika Borwa le Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala Department of Environmental Affairs and Tourism di tshwanetse go dumelela sediriswa sa go thaya ditlhapi.
Ga go sediriswa sa go thaya ditlhapi se se tla kwadisiwang ntle le thata ya go thaya ditlhapi le tetla ya go nna le seabe mo ditiragalong tsa go thaya ditlhapi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Rulaganya gore sediriswa se tsenele tsamaiso ya SAMSA ya tshekatsheko ya go tshwanela lewatle e morago ga yona SAMSA e tlileng go rebola Setifikeiti sa Pabalesego. Setifikeiti se se tshwanetse go tsamaya le kopo ya kwadiso.
Tlatsa foromo ka ditlhakakgolo mme o kwale mabaka fa go tlhokega
Neelana ka tshedimosetso e e latelang:
leina la sediriswa leina le dintlha tsa mong wa sediriswa boleele jwa sediriswa maatla le mothamo wa sediriswa folaga ya Naga e sediriswa se kwadisitsweng ka fa tlase ga yona setifikeiti sa pabalesego sa Bothati jwa Pabalesego ya Mawatle jwa Aforika Borwa.
Romela foromo ya gago ya kopo le tshwanelo ya gago ya go thaya ditlhapi kgotsa konteraka e e konoseditsweng le mong wa sediriswa go dirisa sediriswa se se amegang fa o se motshola-tshwanelo ya go thaya ditlhapi.
Supa paka le lekala la go thaya ditlhapi le sediriswa se isiwang kwa go lona.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tiragalo ya kopo e ka tsaya matsatsi a le 3 a tiro kgotsa go feta go lebilwe tiragatso e e maleba ya kopo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tlhwatlhwa e farologana go ya ka boleele jwa sediriswa.
<fn>GOV-ZA.RegisterBargainCouncil.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa khansele e e kopaneng ya ditherisano
Tlhaloso
Lekgotla la ditherisano le dira ka ditherisano tsa setlhopha, go rarabolola dikgotlhang tsa kwa tirong, go tlhomamisa dikema tse di farologaneng le go tshwaela ka melao le melawana ya ditiro.
Mekgatlo ya badiri le makgotla a badirelwa ba ka kopa go bopa dikhansele tsa ditherisano
Go bona tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Mediro.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Dira kopo go Mokwadisi wa Dikgolagano tsa Ditiro go kwadisa khansele e e kopaneng ya ditherisano .
Romela tse di latelang go Mokwadisi wa Dikgolagano tsa Ditiro:
Dikhopi tse pedi tsa kopo ya go ikwadisa ya Khansele ya Ditherisano.
Dikhopi tse tharo tsa molaotheo wa khansele ya Ditherisano.
Metsotso ya kopano fa mekgatlho ya badiri le mekgatlho ya bathapi e dumelelaneng ka yone go simolola khansele ya ditherisano.
Tshedimosetso e nngwe le nngwe e e maleba.
Moalo o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
E ka tsaya malatsi a le 60 go tsweletsa kopo.
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanesteng go tladiwa
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.RegisterTradeUnion.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa yunione ya tsa kgwebo ya mothapi le mothapiwa le ba Lefapaha la Ditiro
Tlhaloso
Yunione ya tsa kgwebo ke setlhopha sa badiri se se godisang le go sireletsa dikgatlhego tsa maloko a yona mo dilong di tshwana le dituelo le maemo a go, bogolosegolo ditherisano le bathapiwa.
Ikwadiso ya yunione ya tsa kgwebo go wela ka fa gare ga tekanyetso ya ditiro tsa Mokwadisi wa Dikamano le Ditiro . Fa o batla go kwadisa yunione, o tshwaneste go isa dilo tse di latelang kwa go Mokwadisi:
Dikhopi di le tharo tsa molaotlhomo wa yunione
Lenaneo le le tletseng la batlhankedi ba yunione, mme go kwadilwe maemo kgotsa ditiro tsa bona.
Aterese ya dikantoro tse di kwadisitsweng tsa yunione.
Khopi nngwe le nngwe ya molaotlhomo e tshwanetse ya bo e saenilwe ke Mokwaledi le Modulasetilo jaaka dikhopi tsa nnete.
Go batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditiro
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Tlatsa diforomo di le pedi tsa kopo.
Gokelela dikhopi di le tharo tsa molaotlhomo wa yunione mo foromong ya kopo e e yang kwa go Mokwadisi.
Khopi nngwe le nngwe ya molaotlhomo e tshwanetse ya bo e saenilwe ke Mokwaledi le Modulasetilo jaaka dikhopi tsa nnete.
Posa kgotsa fekesetse kopo go Mokwadisi wa Dikamano tsa Ditiro .
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
Go ka tsaya malatsi a le 30 go kwadisa yunione ya kgwebo.
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Mafelo le diaterese
<fn>GOV-ZA.Registeracopyright.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa tshwanelo ya tiro
Tlhaloso
Tshwanelo ya tiro ke tshwanelo ya go sireletsa tiro ya motho, e e ka nnang sekwalwa, matheriale mongwe le mongwe, manane a khomphuta, tiro tsa botsweretsi, matheriale wa kgaso, mmino, ditshwantsho kgotsa divideyo.
Sireletsa" e kaya go thibela batho ba bangwe go kopisa kgotsa go utswa tiro kgotsa matheriale mme ba itirisetsa ona mme ba dira se maikaelelo e le go dira madi. Molao wa Tshwanelo ya tiro o gatelela tshwanelo-tiro .
Fa o na le kakanyo ya motheo e e leng ya gago, ga o kitla o nna le tshwanelo ya kopiso tiro ya yona. Sa ntlha o tshwanetse go baya kakanyo ya gago ka tsela e e bonagalang, jaaka buka, karata, CD, botaki, setshwantsho, motshameko kgotsa filimi..
Ka kakaretso motho yo o kwadileng, gatisitseng, phasaladitseng, diragaditseng, setileng, takileng, filimileng, rekotileng tiro ke ene mong wa tshwanelo ya tiro. Le fa go ntse jalo, fa motho a romilwe mme e bile a duelwa go dira karolo ya tiro e e rileng, mong wa tshwanelo ya tiro e tla nna mothapi wa gagwe.
Mo ditirong di le dintsi ga go botlhokwa go dira kopo ya tshwanelo ya tiro.
O ka nne wa bona tshwanelo tiro mo Aforika borwa fa o le moagi wa Aforika borwa kgotsa fa tiro ya gago e dirilwe mo Aforika borwa. Fa o se moagi wa Aforika borwa, o ka nne wa fiwa tshwanelo ya tiro fa fela naga e o tswang kwa go yona e le karolo ya Berne Convention. Berne Convention ke tumalano ya boditshabatshaba malebana le tshwanelo ya tiro mme maloko a yona, a utlwane go sireletsa tshwanelo ya tiro ya lengwe le lengwe la maloko a yona.
Tshwanelo tiro ya difilimi le divideyo e e direlwang mabaka a kgwebo yona e tshwanetse go direlwa kopo, ka go dirisa ditokomane tse di ka fitlhelwang sesolo kwa diofising tsa Tshwanelo ya tiro :
Fa o na le tshwanelo ya tiro e go neela "go nna mong" wa matheriale le go go naya taolo ya dithekiso le tiriso. Letshwao la tshwanelo ya tiro le le tlwaelegileng ke ©.
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa diforomo tse di latelang:
Foromo RF1, e romele ka sebedi
Foromo RF2, e romele ka sebedi
Foromo RF3, e romele ka sebedi
Lekwalo la dithata tsa go saena, fa go dirisiwa mmueledi
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Morago ga dikgwedi di le thataro, go tla dirwa ditlhatlhobo mme morago ga mo tshwanelo ya tiro e tla abiwa ka kgwedi ya bosupa.
Tlhotlhwa
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registeradesign.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa moakanyetso
Tlhaloso
Fa go tlhaloswa moakanyetso go ka twe ke boikaelelo kgotsa setshwantsho ka ga sebopego ga mmogo le setshwano se se gogelang motho kwa go sona. Meakanyetso mengwe e laolelwa ke tiriso fa e mengwe e laolelwa ke temogo ya bontle.
Ka moo, moakanyetso o ikaegile ka sebopego, setshwano, selebego, sekaelo le bokgabo jwa kumo kgotsa athikele. Sekao, moakanyetso wa palamonwana ke sekao se se laolwang ke temogo ya bontle.
Go na le mefuta e mebedi ya meakanyetso e e ka kwadisiwang, fa e le gore di kgotsofatsa ditlhokego tse di latelang:
Moakanyetso wa temogo bontle e tshwanetse go nna e ntshwa e bo e nne e e itshimoletsweng;
e lebege bontle, sebopego le mokgabiso, le e siamele go ka dirwa mo intasetering.
Moakanyetso wa tiriso e nne ntshwa mme e se e e fitlhelwang gotlhe;
e nne le sebopego se se laolelwang ke tiriso ya ona. le e siamele go ka dirwa mo intasetering.
Tshireletso ya moakanyetso wa temogo ya bontle e nna dingwaga di le 15 fa ya moakanyetso wa tiriso yona e nna dingwaga di le 10.
Le fa e le gore ga se pateletso go batlisisa ka maikaelelo a go netefatsa fa moakanyetso e le wa itshomololelo kgotsa go netefatsa gore moakanyetso o o tshwanang le wa gago kgotsa o o batlileng go tshwana ga o ise o kwadisiwe mo nakong e e fetileng, o eletswa go dira jalo pele o tlatsa foromo ya kopo ya ikwadiso. Patlisiso e ka dirwa kwa ofising ya Kwadiso ya Meakanyetso kwa Pretoria. Mokopi o tshwanetse go itirela patlisiso ka boena kgotsa a kope moemedi yo o ka mo direlang jalo, jaaka mmueledi wa patente.
Fa moakanyetso o setse o amogetswe jaaka moakanyetso o montshwa mme e bile o kwadisitswe, o tla newa setefikeiti sa moakanyetso.
Meakanyetso e ka ntshwafadiwa morago ga sebaka sa dingwaga di le tharo.
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo ya moakanyetso e o ka e bonang kwa Lefapheng la Dikgwebo le Intaseteri.
Romela khopi e e kanisitsweng ya lekwaloitshupo.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Go latela sebaka sa dikgwedi di le thataro, ditlhatlhobo tsa tlwaelo di tla dirwa mme ikwadiso ya moakanyetso e tla abiwa mo dikgweding di le supa.
Tlhotlhwa
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registeralateregistrationsbirth.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya kwadiso e e thari ya tsalo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kwadiso e e thari ya tsalo, ke fa botsalo jwa motho bo kwadisiwa morago ga go feta ngwaga ga botsalo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya BI-24/1 fa kwadiso ya botsalo e diragetse morago ga ngwaga fela ka fa tlase ga dinyaga di le 15.
Tlatsa foromo ya BI-24/15 fa kwadiso ya botsalo e le morago ga dinyaga di le 15.
Tlisa tse ditokomane tse di latelang:
Neela setifikeiti se se kannweng sa lokwalotshupo/pasa ya mmaago fa batsadi ba sa nyalana mme rre a sa batle go dumele fa e le motsadi wa gago. Go seng jalo, fa rre wa madi a dumele fa e le motsadi, makwalotshupo/dipsa tsa batsadi ka bobedi tse di kannweng, le setifikeiti sa lenyalo, di atlhokega
Neela setifikeiti se se tswang kwa sepetlele kgotsa legae la go belegela kwa ngwana a tsholetsweng teng. Setifikeiti se tshwanetse go saenwa ke motho yo o tlhokometseng tulo eo mme se nne le leina la setheo la semmuso le setempe se se nang le letlha.
Neela netefatso ya dintlha ka ga ngwana go tswa mo rejisetareng ya sekolo kgotsa mo setifikeiting sa sekolo sa sekolo sa ntlha se ngwana a simolotseng go se tsena, mme mogokgo a se saene. Netefatso e, e nne le nomoro ya mogokgo e le mo lekwalotlhogo la semmuso le le nang le setempe sa sekolo sa semmuso.
Neela setifikeiti sa dikolobetso sa ngwana, fa e le gore se ntshitswe mo dinyageng di le tlhano tsa botsalo.
Fa batsadi ba se teng, afidefiti e e dirilweng ke mongwe wa losika yo o atamelaneng thata le ena, mme a fete ngwana ka dinyaga di le 10, gape a itse dintlha ka ga botsalo jwa ngwana, motho yo, o tshwanetse go ka netefatsa gore ngwana ke mang le gore maemo a gagwe ke afe.
Neela pegelo go tswa go motho yo o itseng batsadi jwa mokopi ka sebele. Motho yo, o tla tshwanelo gape ke go ya le mokopi kwa Dikantorong tsa Merero ya Selegae kwa mokopi le motho yoo, ba tla botsolotswang dipotso teng ba ba arogantse.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Dikopo di ka tsaya dikgwedi di le 3 go ya go di le 6.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ela tlhoko: Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registerandlicence.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya laesense ya serori
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Serori se laesense ya sona e sekegilweng, phimotsweng, utswitsweng kgotsa se se agiwang sešwa kgotsa go fetolwa se tshwanetse go rebolelwa laesense e nngwe. Go fela jalo le fa mong wa serori a fetoga kgotsa serori se bonwa go tswa mo thotong ya moswi.
Laesense ya serori e dira dikgwedi tse 12.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le kantoro ya pharakano e e gaufi nao.
Tlatsa foromo ya kopo kwa kantorong ya gaeno ya pharakano.
Tlaya le:
lekwaloitshupo le le amogelegang setifikeiti sa go siamela tsela se se bonwang kwa seteišeneng sa teko ya dirori setifikeiti sa Sepodisi sa Aforika Borwa sa Tumelelo lekwalo la Thata go tswa go Biro ya Maemo ya Aforika Borwa setifikeiti sa loso sa ga moswi .
Duela tlhwatlhwa e e beilweng.
Ela tlhoko: Madi a a saletseng kwa morago a tshwanetse go duelelwa dirori tse dilaesense tsa tsona di feletsweng ke nako mme di ne di sa ntšhwafadiwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka sekasekiwa ka letsatsi le e dirilweng ka lona.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Registeranexternalcompany.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa khamphane ya kwantle
Tlhaloso
Khamphane ya boditshaba e e batlang go bula kgwebo mo Aforika borwa e ka dira kopo ya phemiti ya khamphane ya kwantle. Khamphane ya kwantle ke khamphane e e ikwadisitseng kwa nageng ya boditshaba mme e batla go dira Kgwebo mo Aforika borwa..
Ka ntata ya dithulaganyo tse di farologaneng tse di tsweletseng e le ka ntata ya tsela ya ikwadiso, o eletswa go dirisa tiriso ya babueledi ba mo Aforika borwa.
O ka ya go bona ramolao mo Aforika borwa, jaaka ditlhokego dingwe tsa Molao wa Dikhamphane di ka kgona go dirwa fela ke maloko a porofesene eo fela.
Tswee-tswee, elelwa gore ditokomane tsotlhe di tshwanetse go tladiwa ka pene e ntsho.
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa diforomo tsa kopo jaaka di tlhagisitswe ka fa tlase ga setlhogo "Forms to complete" fa tlase.
Romela dikhopi tse di kanisitsweng tsa makwaloitshupo kgotsa dipaseporoto tse di maleba tsa batho botlhe ba ba amegang mo khamphaneng e e kwadisiwang.
Ditokomane tsotlhe di tshwanetse go tlisiwa mmogo le Memorantamo le Diathekelo tsa Setlamo, tse di tshwanetseng go tlisiwa e le ngata jaaka buka mme di tshwanetse go kanisiwa ka mokwalo mo tsebeng nngwe le nngwe ke Raditlamano wa Setshaba kwa nageng e a tswang kwa go yona.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Ikwadiso e ka tsaya malatsi a le matlhano.
Tlhotlhwa
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registeraprivatecompany.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa setlamo sa poraefete
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Setlamo sa poraebete ke kgwebo e e ikemetseng e le nosi e e leng ya banna le dišere mme dišere tsa bona di ka se ke tsa rekisetswa setšhaba. Go ya ka Molao wa Ditlamo wa 1973 , setlamo sa poraebete se tshwanetse go nna le banna le dišere ba le 50. Banna le dišereka gale ba bidiwa bakaedi ba setlamo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tsamaiso ya go kwadisa setlamo sa botlhe kgotsa sa poraebete, go amana le tsela e e tseneletseng. Ka ntlha ya bomarara jwa tsamaiso, ditirelo tsa babueledi, di tshwanetse go dirisiwa mo nakong ya go kwadisa.
Ikgolaganye le Lefapha la Kgwebo le Diintaseteri.
Tlatsa diforomo tse di latelang:
Go Beeletswa ga Leina la setlamo - Foromo ya CM5 le R50 e e tsenngwang mo khoutung ya moreki. Le modiriisi
CM22 - Thebolo ya maemo a kwadiso le a aterese ya poso.
Maatla a Mmueledi - Kitsiso ya go dira legatong la bagodisi.
CM29 - e bowa e na le dintlha tsa bakaedi, batlhankedi.
CM31 - Tumelelo ya go dira jaaka moruni
CM46 -Kopo ya setifikeiti sa go tswelela ka kgwebo le R60 e e tsentsweng mo khoutung ya modirisi/moreki.
CM47 - Dikanego tse di tlang ka bakaedi malebana le go lekana kgotsa go se lekane ga kapitale e e šeriwang.
Tlatsa memorantamo le le diathikele tsa kamano.
Duela madi a a beilweng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Godimo
Tlhotlhwa
R350 - Memorantamo le Diathikele
R60 - Setifikeiti sa go simolola ka kgwebo.
R50 - Peeletso ya leina
R5 - go ya ka 1 000 nngwe le nngwe ya dišere tse di filweng.
Gotlhe - R465
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registerasaciproagent.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisa jaaka moemedi wa CIPRO
Tlhaloso
Khamphane ga mmogo le Ofisi ya Kwadiso ya Kakanyo e e masisi ke motho mongwe le mongwe kgotsa kgwebo yo o tshamekang seabe sa go tsereganya magareng ga bareki le Khamphane ga mmogo le Ofisi ya Kwadiso ya Kakanyo e e masisi .Baemedi ba tshwanetse go ikwadisa le CIPRO. Go na le mefuta e e farologaneng ya baemedi mo Aforika borwa, jaaka babueledi, difeme tsa babueledi, dibanka, baruni, dikgwebo tse dingwe le batho ba poraefete.
Batho botlhe ba ba dirisanang kgotsa ba ba batlang go dirisana le Mokwadise wa Dikhamphane le Dikgwebo tse di kopetsweng nako le nako ba tshwanetse go ikwadisa jaaka baemedi ba CIPRO. Fa e le gore o setse o ikwadisitse, ga go tlhokege gore o ikwadise gape, go tla tsosoloswa fela boloko jwa gago jaaka moemedi mme e bile ga o kitla o latlhegelwa ke khoutu ya gago ya boemedi.
Go ikwadisa, o tla tshwanela ke go duela depositi e o tla e busediwang mo akhaontong ya CIPRO. Fa go se na go tlhomamisiwa gore madi a ikwadiso a amogetswe, akhaonto ya gago e tla tsosoloswa mme ya siamela go dirisiwa.Ditshenyegelo tsa go leba le tsa kgatiso ya go kwadisa khamphane kgotsa kgwebo e e kopetsweng ke R30 setefikeiti sengwe le sengwe. Se se tla dirwa mo akhaontong ya gago ya banka e e tla golagangwang le khoutu ya moemedi, e e tla dirisiwang go go kopa go duela, kwa bokhutlong jwa kgwedi.
Dikgato tse di latelwang
Romela khopi ya lekwaloitshupo la gago
Molao o dirisiwang
Ga go na molao o o dirisiwang mo tirelong e.
Boemo jwa tirelo
Kopo e konosediwa mo letsatsing le le lengwe.
Tlhotlhwa
Ditshenyegelo tsa go boga le go gatisa kwadiso ya Khamphane le Kgwebo e e kopetsweng ke R30 setefikeiti sengwe le sengwe.
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registerasaprofessionalnaturalscientist.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisa jaaka monetetshi wa tsa tlhago wa borutegi/porofešenale
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Batho ba ba ratang go dira jaaka banetshi ba tsa tlhago, ba kopiwa go ikwadisa le Lekgotlha la Banetetshi ba tsa Tlhago la Borutegi/Porofešenale ba Aforika Borwa. Lekgotla le ikaelela go:.
tlhabolola tiro ya bonetshi ba tsa tlhago ba seporofešenale mo Aforika Borwa.
go laola boemo jwa boitshwaro jwa seporofešenale jwa banetshi ba tsa tlhago, baithuti ba banetshi ba tsa tlhago le/kgotsa banetetshi ba tsa tlhago ba ba nang le disetifikeiti;
tlhokomela boemo jwa thuto le katiso ya banetetshi ba tsa tlhago, le go lemoga thuto le katiso tse e leng ditlhokegopele tsa go ikwadisa go ya ka Molao wa Akatemi ya Bonetetshi ya Aforika Borwa wa 2001 .
Batho ba ba sa ikwadisang, ga ba a tshwanela go dira tiro e e tlhaoletsweng batho ba ba ikwadisitseng.
Goreng o tshwanetse go ikwadisa?
Go kgona go dira tiro ya seporofešenale.
Go dirisa leina la semmuso le thaetlele e e reng 'monetetshi wa tsa tlhago' kgotsa go kgomaretsa khutswafatso e e laotsweng fa morago ga leina la gago.
Go dira mo maemong a go neela maele.
Go itumelela maemo a seporofešene le go nna le seabe mo dipoelong tse di neelwang ke ditheo tsa ditšhelete.
Go itumelela tshegetso ya SACNASP le netefatso ya bokgoni jwa gago jo bo ka se keng jwa belaelwa.
Go sireletsa le go tiisa seporofešene
Ditlhokego tsa go ikwadisa ke dife?
Go ikwadisa jaaka monetshi wa tsa tlhago wa seporofešene - go tlhokega dikirii/dipoloma ya dinyaga di le nne le dinyaga di le nne tsa maitemogelo.
Fa o batla go ikwadisa jaaka moithuti wa bonetetshi ba tsa tlhago - go tlhokega dikirii/dipoloma ya dinyaga di le nne le maitemogelo.
Go ikwadisa jaaka monetetshi wa tsa tlhago yo o nang le setifikeiti - go tlhokega dikirii/dipoloma ya dinyaga di le tharo mme o na le maitemogelo a ngwaga. Dikarolo tsa go ikwadisa di latelana jaana:
Monetshi wa tsa Tlhago wa Moporofešenale
Moithuti wa Monetetshi wa tsa Tlhago
Monetetshi wa tsa Tlhago yo o nang le Setifikeit
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromokopo e e bonwang kwa Khanseleng.
Tsenya tefo e e laotsweng ya go ikwadisa le kopo ya gago. Lekgotlha le tla kwadisa le go ntsha setifikeiti sa ikwadiso fa le kgotsofetse gore o na le thuto e e maleba e e batlegang le maitemogelo jaaka dilo tse di laolwa ke Lekgotlha.
Ditherisano di tla tshwarwa le wena ke phanele ya batho ba le babedi ba ba tlhophilweng ke SACNASP e e maleba le Komiti ya Dikgakololo ya Seporofešenale
Dikopo tsotlhe di tshwanetse go tlhatlhobiwa ke PAC e e maleba, mme e letleletswe ke Komiti ya Ikwadiso ya SACNAP mme tsa rebolwa ke Lekgotlha le le tletseng.
Dipoelo tsa tlhatlhobo e, ga di kitla di itsisiwa go fitlhela kopano ya Lekgotlha e tswa.
Khansele e ka nna ya gana go kwadisa mokopi ka ntlha ya maemo a a latelang:
Fa, morago ga tshimologo ya tiriso ya Molaotlhomo wa Repaboliki ya Aforika Borwa ya 1996, mokopi a kile a tshwarelwa tshenyo,e ka tswe e le mo Repaboliking kgotsa kwa go sele, mme a tlhatlhelwa kwa kgolegelong nako ya dikgwedi di le tharo kgotsa a ntsha faene jaaka e le tsela nngwe ya go bonwa molato.
Fa Kgotlatshekelo e begile fa mokopi a sa itekanela mo tlhaloganyong kgotsa a tsenwa, kgotsa fa a kile a tshwarwa ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo jwa Tlhogo wa 1973 .
Fa go ikwadisa ga mokopi e emisitswe nakwana ka ntlha ya kwatlhao e nngwe fela jaaka e dirwa mo go ena ka fa tlase ga Molao.
Fa mokopi a tlositswe mo setulong sa gagwe sa go tshepiwa ka ntlha ya maitsholo a a sa siamang.
Fa mokopi e le motho yo go kgonagalang gore a ka busetswa sekeng sa gagwe fa a se na go wa, mme go wa ga gagwe go tlhotswe ke go se ele tlhoko ga gagwe kgotsa ka ntlha ya go tlholwa ke tiro mme kopo e a e dirang, e wela mo bogolong jwa karolo e a dirang kopo ya kwadiso ya yona.
Lekgotlha le tla go itsise ka lekwalo fa kopo ya gago ya go ikwadisa e gannwe.
O ka nna wa dira boikuelo kgatlhanong le Lekgotlha mo malatsing a le 30.
O tshwanetse go dira kopo go Lekgotlha fa o batla go ntšhwafatsa ikwadiso ya gago mo dikgweding tse tharo pele ikwadiso ya gago e fela.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kwadiso e ka tsaya dibeke di le thataro go ya go di le robedi, go ya ka gore o tsentse tokomane e e tlhokegang leng.
Godimo
Tlhotlhwa
Tefo e e beilweng ya 1 Moranang 2007 go fitlha ka 31 Mopitlwe 2008 e latela jaana:
Monetshi wa tsa Tlhago wa Moporofešenale : R620 go ya ka lefelo la katiso
Moithuti wa Monetetshi wa tsa Tlhago : R340 go ya ka lefelo la katiso
Monetetshi wa tsa Tlhago yo o nang le Setifikeit : R400 go ya ka lefelo la katiso
Fa o dirisa go banka ka eleketeroniki le fa o tsenya madi ka tlhamalalo: Tsweetswee dirisa ditlhaka tsa pele tsa leina le sefane go lemoga tuelo ya gago mo seteitementeng sa rona sa banka mme o fekese bopaki jwa gore o duetse mmogo le tsebe ya NTLHA ya foromokopo ya gago go : 841 1057.
Dintlha tsa Banka :
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registeratrademark.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa letshwaokgwebo
Tlhaloso
Letshwaokgwebo ke ina-lentle , tsekedi kgotsa letshwao le le dirisiwang ke kgwebo go tlhalosa kumo ya yona. Letshwaokgwebo le lemosa bareki ka ditirelo kgotsa dithoto tsa motho a le mongwe le bo le bontsha pharologanyo magareng ga dithoto le ditirelo tsa gagwe le tsa batho ba bangwe.Dikao di akaretsa::
Ka jalo ina-lentle ke lefoko kgotsa kopanyo ya mafoko . Tsekedi ke polelwana kgotsa polelo fa letshwao lona e le setshwantsho kgotsa sekai. Mareo a a fa godimo a, ke ona a tlhalosang kumo mo mmarakeng, mme e bile tiriso le bokao ba ona, bo ka akaretsa kumo le tirelo ka bobedi.
Fa letshwaokgwebo di setse di kwadisitswe, ga go motho ope yo o ka dirisang letshwaokgwebo le, kgotsa lengwe le le tshwanang le lona.Fa se se ka diragala, mong wa letshwaokgwebo a ka tsaya dikgato tsa semolao kgatlhanong le ba ba le dirisang. Go setse go nnile le dikgetse tse di kileng tsa tsosa modumo o mogolo mo Aforika borwa fa Macdonalds ya kwa USA e ne e isitse kgwebo ya Aforika borwa e e neng e dirisa letshwao le le tshwanang le la yona la "M".
Dikgato tse di latelwang
Bona foromo TM1 mme o e tlatse ka seraro. Dikhopi di le pedi di tla tsewa kwa ofising mme ya boraro e tla nna ya gago mme o e tshole jaaka bosupi jwa gore o dirile kopo.
Duela madi a ikwadiso kwa pele kgotsa o a duele fa o romela lekwalokopo.
Fa o batla go bona karoganyetso ya tota ya dithoto le ditirelo, o ka ya go: Nice Classification - 8th edition , Kgotsa, o ka etela ofisi ya rona mo Pretoria.
Tlatsa mo karoganyetsong 51 ya foromo TM1.
Kwala dithoto tsotlhe le ditirelo tse o batlang go di dirisetsa letshwaokgwebo mo field 57 ya foromo TM1.
tshwanetse go nna kelotlhoko thata gore o seke wa kopanya ditirelo le dithoto tse di welang mo dikaroganyetsong tse di farologaneng mo lekwalokopong la letshwaokgwebo le le lengwe. Fa o ka dira se, o tla kopiwa go fetola dikumo tse di totobaditsweng gore o tsenye fela dithoto le ditirelo tse di welang mo karoganyetsong eo. Mo go tse dingwe tsotlhe, o tla tshwanela ke go faela lekwalokopo le le farologaneng sešwa..
Field 74 ya TM1 "aterese ya tirelo" ke aterese e o tlo romelwang tlhaeletsano yotlhe go tswa kwa ofising ya Matshwaokgwebo. Fa e le gore aterese e e a fetoga, o tshwanetse go itsise Lefapha malebana le se ka go kopa foromo TM2 " Phetogo ya aterese e e dirisiwang"..
Fa lekwalokopo la gago le nyalana le ditlhokego tsotlhe , o tla fiwa letlha la kopo le nomoro. Go tla dirisiwa yona nomoro e mo mefuteng yotlhe ya ditlhaeletsano tse di tswang kwa mo ofising. Le fa e le gore go tsaya dikgwedi di le 18 go kwadisa Letshwaokgwebo, o ka nne wa simolola go le dirisa morago fela, fa o fetsa go amogela nomoro ya kopo.
Fa letshwaokopo la gago le ka amogelwa kwa ntle ga peelomabaka, o tshwanetse go e bapatsa mo Patent Journal, e e phasaladiwang kgwedi nngwe le nngwe ke Kgatiso ya Puso.
Setšhaba se fiwa sebaka sa dikgwedi di le tharo go tlhagisa kemogatlhanong ya bona malebana le leina..
Fa go na le kemogatlhanong e e amogelwang, Mokwadise wa Matshwaokgwebo o tla laela gore go nne le tsheko magareng ga mokopi le moganetsi.
Fa go se na kemokgatlhanong epe, setefikeiti sa ikwadiso ya letshwaokgwebo se tla abiwa.
Leletsa mogala wa kantoro ya barekedi .
Duela kwa bankeng o dirisa khoutu ya morekedi.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya dingwaga di le pedi go konosetsa kopo ya ikwadiso ya letshwaokgwebo..
Tlhotlhwa
R85 go sekaseka fa go setse go na le matshwaokgwebo a mangwe
R266 karoganyetso nngwe le nngwe ya letshwaokgwebo
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registeravehicletestingcentre.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa seteišene sa go tlhatlhobiwa ga dirori
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Seteišene sa go tlhatlhobiwa ga dirori ke lefelo le le tlhatlhobang dirori le go rebola ditifikeiti tsa go siamela tsela. Go na le diteišene tsa go tlhatlhoba dirori tsa poraefete le tsa botlhe. Diteišene tsotlhe tsa go tlhatlhoba dirori di tshwanetse go kwadisiwa le go lekanyediwa pele di ka rebola ditifikeiti tsa go siamela tsela. Fa Lefapha la Dipalangwa le sena go amogela kopo, le tla romela batlhatlhobi kwa seteišeneng sa tlhatlhobo go netefatsa gore se ikobela maemo a bokgoni a setegeniki a kwadiso jaaka a beilwe ke Moono wa Tsamaiso wa Biro ya Maemo ya Aforika Borwa .
Bokgoni jwa setegeniki bo kaya dilo tse di tla dirisiwang ke seteišene sa tlhatlhobo le katiso ya batlhatlhobi ba dirori.
Diteišene tsa tlhatlhobo tse di kwadisitsweng di ka tlhatlhoba le go leka fela dirori go ya ka tekanyetso ya tsona.
Go kwadisa seteišene sa tlhatlhobo sa poraefete, ikgolaganye le kantoro e e gaufi nao ya tsa pharakano go bona tshedimosetso e nngwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya TS1, Kopo ya go kwadisa Seteišene sa Tlhatlhobo, kwa kantorong e e gaufi nao ya tsa pharakano.
Romela Lekwaloitshupo la gago le la kemedi ya botsamaisi fa o dira kopo mo boemong jwa seteišene sa tlhatlhobo.
O ka kopiwa go romela ditlankana tse dingwe ke MEC.
Duela tlhwatlhwa e e beilweng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya dikgwedi tse thataro go diragatsa kopo ya gago.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Registerdrivinglicencetestingcentre.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya kwadiso ya lefelo la teko ya dilaesense tsa go kgweetsa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kopo ya go kwadisa lefelo la teko ya dilaesense tsa go kgweetsa e tshwanetse go dirwa ka diforomo tse di nepagetseng tsa kopo. Jaaka karolo ya go dira kopo, o tla tlhoka go rebola tshedimosetso ka ga kemedi ya boeteledipele le batlhatlhobi ba dilaesense tsa go kgweetsa.
MEC wa Dipalangwa wa porofense e kopo e dirwang mo go yona o tla romela batlhatlhobi go sekaseka ditlabelo mme atlenegise tekanyetso e e rileng ya lefelo la teko ya dilaesense tsa go kgweetsa.
Fa MEC a kgotsofalela tshekatsheko eo, o tla lekanyetsa lefelo leo la teko ya dilaesense tsa go kgweetsa, a rekota dintlha ka mo kwadisong ya mafelo a teko ya dilaesense tsa go kgweetsa mme a neele modirakopo setifikeiti sa kwadiso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Golagana le Lefapha la Dipalangwa la Porofense.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
makwaloitshupo a bolaodi jwa lefelo la teko ya dilaesense tsa go kgweetsa setifikeiti sa kwadiso ya kgwebo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go ka tsaya dikgwedi di le thataro go kwadisa lefelo la teko.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Registerimportagentanimalgeneticmaterial.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisa jaaka moemedi wa thekontle ya dire tsa bosika jwa diphologolo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Moemedi wa thekontle ya dire tsa bolosika jwa diphologolo o tshwanetse go ikwadisa le Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo pele a ka dira thekontle ya dire tsa bolosika jaaka pelwana , popelo kgotsa moroto wa senna go tlisa mo Aforika borwa.
Moemedi wa thekontle o tshwanetse go kgotsofatsa dintlha tse di latelang:
lefelo la gagwe le tshwanetse go nna le didiriswa tsotlhe tse di beetsweng go dirisetswa dire tsa bolosika lwa diphologolo lefelo la gagwe le tshwanetse go nna le didiriswa tsa laboratori le tsa kgololo ya makgetho tse di nyalanang le maemo a a beilweng badiri ba tshwanetse go nna le bokgoni jwa go dira ka moroto wa senna.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Pagolola foromo mo websaeteng mme o e tlatse gotlhe. Foromo e ka nne ya kopiwa gape go tswa go Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo .
Diforomo tse di sa tladiwang ka botlalo di tla busediwa morago kwa go beng ba tsona.
Dikopo di tshwanetse go kanisiwa ke ngaka ya diruiwa yo o filweng dithata ke Bothati jwa Dingaka tsa Diruiwa tsa Aforika borwa.
O tshwanetse go romela madi a a lekaneng fa o romela kopo nngwe le nngwe. Ditsheke tsotlhe le dipousetaleota di tshwanetse go romelwa go: Director-General: Agriculture. Dintlha tsa banka:
Nomoro ya akhaonte: 011219556
khoute ya Lekala: 000845/010845
Diforomo di tshwanetse go romelwa go:
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya malatsi a le 30 go konosediwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registeringanonprofit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya mokgatlho o o sa boelweng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tseno ke ditlamo tse di kwadisitsweng go neela ditirelo kgotsa go tlhatlosa dikgatlhego tsa batho ka bontsi mme ga di a ikaelela go dira, kgotsa go atlholwa ka, poelo e di e dirang. Bontsi jwa di NGO mekgatlho ya bodumedi le ya thuso, e wela ka mo karolong eo.
Ka kakaretso mekgatlho e, e neela mefuta e e farologaneng ya ditšhaba jaaka dikema tsa go fepa bana, mekgatlho e e tlhokomelang dikhutsana tsa AIDS, mekgatlho ya bodumedi jalojalo. Madi a mekgatlho e e a dirang morago ga go duelela ditshenyegelo tsa go tsamaisa ditirelo tse, a dirisediwa go atolosa ditirelo tsa yona.
Ka gale, Ditlamo tse, di bona matlole a tsona go tswa mo meneelong le matlole a a tswang kwa moseja gape di kwadisitswe go ya ka Karolo ya 21 ya Molao wa Ditlamo wa 1973 .. Setlamo sa Karolo ya 21 se tshwanetse go nna le bonnye jwa maloko a le 7 le bakaedi ba le 2.
Ka ntlha ya go raraagana ga tsamaiso e e leng teng fa, ditirelo tsa boramolao di a atlanegisiwa mo tsmaisong ya go kwadisa. Memorantamo le Diathikele tsa setlamo di tshwanetse go kokoanngwa mme tsa tlhabololwa go tshwanela setlamo kwa ntle ga kapetlele e e aroganngwang mme e tshwanetse go kanisiwa ke Raditlamo wa Botlhe wa moporofešenale yo o leng mo molaong.
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le lefapha la Kgwebo le Intaseteri.
Tlatsa mefuta ya diforomokopo tse di bonwang kwa go lefapha la Kgwebo le Intaseteri.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tirelo e e ka tsaya malatsi a le 5.
Tlhotlhwa
R350-00 - Memorantamo le Diathikele
R50-00 - go beeletsa leina
Diforomo tse tladiwang
Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye e lefapheng la Kgwebo le Intaseteri.
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registerlandforkeepingbuffalo.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa lefatshe le o ka ruang dinare mo go lona
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Mongwe le mongwe yo o eletsang go rua dinare o tshwanetse go kwadisa lefatshe le a le dirisang go rua le Lefapha la Temothuo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bula saete mme o tlatse foromo ya kopo o kwala ka go gatisa. O ka nne wa iponela foromo kwa ofising ya puso ya kalafi ya diphologolo e e gaufi le wena.
Kopa ngaka ya diphologolo ya puso go tlhatlhoba lefatshe le legora a bo a netefatse maemo a pholo a nare.
Tlhogo ya lefapha la ditirelo tsa bongaka jwa diphologolo mo porofentsheng o tshwanetse go netefatsa gore go na le ditlhokego tse di lekaneng go tlhokomela maemo mo polaseng nako nngwe le nngwe, le gore metsamao ya dinare mo polaseng e tlhokomelwe ka tshwanelo le gore go tlhokomelwe metsamao e e sa tlwaelegang le go busetsa maemo setlwaeding kwa ntle ga tshenyo ya nako.
Lekwalokopo le tshwanetse go tlisiwa le:
setefikeiti sa semmuso sa se se bontshang sediko se se lekaneng se se rebotsweng ke bothati jwa tshomarelo ya tlhago khopi ya mmepe o o bontshang sentle boemo jwa lefatshe le o dirang kopo ya lona.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Gore kopo e tsaya nako e kanakang go tswa fela mo porofenseng. Fa kopo e setse rebotswe, e romelwa kwa Lefapheng la Bosetšhaba la Temothuo
Batlhankedi kwa lefapheng la bosetšhaba ba tla go naya nomoro ya go ikwadisa ya semmuso, ba tsenye le tshedimosetso mo rejisetareng ya bosetšhaba ya dinare ba bo ba gatisetse mong wa lefatshe setifikeite sa ikwadiso. Thulaganyo yotlhe e ka tsaya malatsi a le lesome a tiro.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registertovote.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go kgona go tlhopha mo ditlhophong tsa bosetšhaba, tsa porofense kgotsa tsa mmasepala o tshwanetse go ikwadisa mo sedikeng sa ditlhopho se o nnang mo go sona. Se se botlhokwa segolo mo ditlhophong tsa bommasepala gonne o ka tlhopha fela mo sedikeng sa ditlhopho se o ikwadisitseng mo go sona. Fa o setse o ikwadisitse mme dintlha tsa gago di netefaditswe kgatlhanong le Buka ya Kwadiso ya Setšhaba, leina la gago le tla tsenngwa mo teng ga Lenaneo la Bosetšhaba le le Tlwaelegileng la Batlhophi.
Go kgona go ikwadisa go tshwanetse go bo o:
le moagi wa Aforika Borwa le dingwaga di le 16 kgotsa go feta na le lekwaloitshupo la Aforika Borwa.
Lenaneo la Batlhophi le tswalwa ka letsatsi le letlha la ditlhopho le goelediwang mo teng ga Kuranta ya Puso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikwadise ka namana kwa seteišeneng sa ditlhopho mo sedikeng se o nnang mo go sona ka paka ya ikwadiso ya batlhophi ka kakaretso.
Ikwadise nako nngwe le nngwe ka diura tsa tiro kwa Khomišeneng e e Ikemetseng ya Ditlhopho ya selegae.
Tsamaya ka ID ya gago.
Tlatsa foromo ya kopo e e maleba.
Motlhankedi wa kwadiso o tla kgomaretsa setlankana mo bukaneng ya gago ya ID se na le nomoro ya sedika sa sa ditlhopho.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo ya gago ya go ikwadisa e tla diragadiwa ka yona nako eo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ke ya mahala.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo di ka bonwa ka dikantorong tsa ikwadiso.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registerwateruse.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya kwadiso ya tiriso ya metsi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Badirisi botlhe ba metsi, ba ba sa amogeleng tlamelo ya metsi go tswa go mothelesi wa tiriso, botsamaisi jwa tsa selegae, boto ya metsi, boto ya go nosetsa, thulaganyo ya metsi a puso kgotsa bothelesi bongwe le bongwe ka bontsi, bo tshwanetse go kwadisa tiriso ya jona ya bontsi le Lefapha la Merero ya Metsi le Dikgwa . Badirisi ba metsi e ka nna ba ba dirisang metsi:
go nosetsa mo meepong mo diintasetering mo mafelong a phepo mo tirisong nngwe le nngwe e e bontshitsweng mo Thebolong ka Kakaretso go ya ka Karolo ya 39 ya Molao wa Metsi wa Setšhaba
Go gololwa ga mantle kgotsa metsi a a nang le mantle
Karoganyo ya dinoka le melatswana kgotsa diphetolo go nna makidi kgotsa diponagalo tsa tsela ya metsi.
Bobolokelo - Motho mongwe le mongwe kgotsa mokgatlho o o bolokang metsi ka mabaka mangwe le mangwe a a rileng, go tswa mo metsi a elelang fa godimo, metsi a ka fa tlase ga lefatshe kgotsa motswedi o o elelang mo go feteletseng go go lekanang dikhubiki metara di le10 000 kgotsa mo lefelong le le tletseng metsi thata go feta heketara e le 1 gotlhe mo tikologong e e nang le mong wa yona kgotsa e go nnang motho yoo kgotsa mokgatlho o o senang tumelelo kgotsa phemiti.
Ditiro tsa go fokotsa kelelo ya molapo -Go jala dikgwa go dirisetswa kgwebo, go akarediwa dikgwa tsa setšhaba gore go nne le dipoelo tsa kgwebo, fa go diragetse pele ga ngwaga wa 1972, gona go tshwanetse go kwadisiwa. Beng ba dikgwa ba ba nang le diphemiti tse di ntshitsweng ka fa tlase ga Molao wa Dikgwa wa 1998 , bona ga ba a tshwanela go ikwadisa, ka gonne re tla ba romela ditokomane tsa boikwadiso tse di tladitsweng, gore ba di tlhabolole fa go tlhokagala, ba di saene, mme ba di busetse go lefapha.
Tiriso ka botsamaisi jwa tsa selegae ga mmogo le bathelesi ba bontsi jwa bona ba nang le metswedi ya bona ya metsi le ditiro tsa phepafatso.
Ditiro tse di Laolwang, jaaka go nosetsa ka mantle, go tlhola maatla ka metsi, tlhabololo/phetolo ya mowa kgotsa go tlatsa llaga ya letlapa kgotsa mmu o o fetisang metsi a mantsi .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlhotlhomisa mekgwa e e nepagetseng ya tiriso ya metsi le go
Ikgolaganya le kantoro ya kgaolo ya Lefapha la Merero ya Metsi le Dikgwa e e gaufi le wena.
Tlatsa diforomo tse di tshwanetseng ka thuso ya motlhankedi wa kgaolo.
Isa diforomo tseo kwa kantorong ya kgaolo e e gaufi ya DWAF ga mmogo le ditokomane tse di latelang:
dintlha tsa botlhokwa tsa mokopi Sefane, maina le diaterese tsa mokopi lefelo fa tiriso ya metsi e yang go diragala teng sefane, maina le diaterese tsa mong wa lefelo tlhomamiso ka mokopi tlhomamiso ka mong wa lefelo tshedimosetso ya tshupamolato khopi ya pasa e e ikanetsweng khopi ya kano ya mong wa lefelo khopi e e ikanetsweng ya tumalano ya khiriso ya setsha kobamelo ya ditlhokego tsa ditirelo tsotlhe tse go dirilweng kopo ya tsona.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tshekatsheko ya kwadiso e ka tsaya kgwedi e le1.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registrationasaprofessionalnaturalscientist.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisa jaaka moporofešenale wa monetetshi wa tsa tlhago ka mo lefelong la Boneteshi jwa Forensiki
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Batho ba ba ratang go dira jaaka banetshi ba tsa tlhago, ba kopiwa go ikwadisa le Lekgotlha la Banetetshi ba tsa Tlhago la Borutegi/Porofešenale ba Aforika Borwa. Lekgotla le ikaelela go:
tlhabolola tiro ya bonetshi ba tsa tlhago ba seporofešenale mo Aforika Borwa go laola boemo jwa boitshwaro jwa seporofešenale jwa banetshi ba tsa tlhago, baithuti ba banetshi ba tsa tlhago le/kgotsa banetetshi ba tsa tlhago ba ba nang le disetifikeiti;
tlhokomela boemo jwa thuto le katiso ya banetetshi ba tsa tlhago, le go lemoga thuto le katiso tse e leng ditlhokegopele tsa go ikwadisa go ya ka Molao wa Akatemi ya Bonetetshi ya Aforika Borwa wa 2001 .
Batho ba ba sa ikwadisang ga ba a tshwanela go dira tiro e e tlhophetsweng batho ba ba ikwadisitseng.
Goreng o tshwanetse go ikwadisa?
go go kgontsha go dira tiro ya seporofešenale Go dirisa leina la semmuso le thaetlele e e reng 'monetetshi wa tsa tlhago' kgotsa go kgomaretsa khutswafatso e e laotsweng fa morago ga leina la gago.
go dira mo maemong a go neela maele go itumelela maemo a seporofešene le go nna le seabe mo dipoelong tse di neelwang ke ditheo tsa ditšhelete go itumelela tshegetso ya SACNASP le netefatso ya bokgoni jwa gago jo bo ka se keng jwa belaelwa go sireletsa le go tiisa seporofešene.
Gore o tlhaolwe go ikwadisetsa go dira mo lefelong la Bonetetshi jwa Forensiki , ditlhokego tse di latelang di tshwanetse go kgotsofatswa:
Motho mongwe le mongwe yo o eletsang go ikwadisa jaaka Monetshi wa tsa Tlhago wa Moporofešenale mo lefelong la Bonetetshi jwa Forensiki, o tshwanetse a bo a na le dikirii ya dinyaga di le nne ya B.Sc, Onase ya B.Sc kgotsa B. Tech mo bonetetshing jwa tsa tlhago.
Borutego jo bo jalo, bo tla akaretsa thuto e le nngwe go tswa mo mafelong a tiro a a kailweng mo lenaneong la Mametlelelo ya 1 ya Natural Scientific Professions Act ya 2003 , gape:
e tshwanetse ya ithutiwa ka go anama le go tsenelela go go golang mo dinyageng di le nne;
e tshwanetse ya bo e theilwe mo godimo ga bonnye jwa dithuto di le pedi tsa motheo wa tsa bonetetshi jwa tsa tlhago tsa fisika tsa maemo-1, khemesitiri, matematekisi, le/kgotsa baeoloji.
Bonnye jwa diporosente di le 50% tsa dirutwa tse di leng mo lenaaneng di tshwanetse go aroganyetswa jaaka dirutwa tsa bonetetshi jwa tsa tlhago.
Katiso e nngwe gape:
O tshwanetse go kgona go neela bosupi jwa katiso ya Bonetetshi jwa Forensiki kgotsa ya Dipatlisiso, sekao, go tlhatlhoba ditkomane, go batlisisa molelo, go tbatlisisa matshwao a sedirisiwa, go batlisisa botšhotšhisi, ditsamaiso tsa molao le kgotlatshekelo, paki ya matwetwe, kgotsa dikhoso tse dingwe tse di amogetsweng.
O tshwanetse go tlhaloganya sentlentle ditiro tse di tsamaelanang le bonetetshi jwa tsa tlhago le dipatlisiso. Dikarolo tsa kitso tse di leng botlhokwa go modiri wa bonetetshi jwa forensiki, di akaretsa manaane a khoso ya forensiki. Go botlhokwa gore moneteshi yo o katisiwang wa forensiki, a godise kutlwisiso ya dikarolo tsa kitso tse di leng botlhokwa go Bonetetshi jwa Forensiki mme a bone bokgoni le maitemogelo mo go diragatseng motheo wa dikgopolo tse di latelang tsa forensiki:
kitso ya go rarabolola mathata bopaki jwa ka mo kgotlatshekelong matseno mo go tsa molao netefatso ya boleng dingwao go dira seporofešenale go kokoanya, le go tlhatlhoba bopaki bokgoni jwa bonetethi le go rarabolola mathata a kwa laborotaring go dirisa bonetetshi mo ditsamaisong tsa molao dithekeniki tsa bosekaseki jwa forensiki go sekaseka lefelo la bosenyi dikgopolo tsa bopaki jo bo bonwang ka matlho khemisitiri ya go sekaseka le tshekatsheko ya mekgwa e e dirisiwang patlisiso ya seritibatsi, khemikale ya botlhole, maekheroskopi le dire baeloji ya forensiki maitemogelo a kwa tirong.
patlisiso le karoganyetso ya dibetsa/ditlhabano go golaganya sebetsa le bosenyi, go tlhokomela mafelo a bosenyi, le go batlisisa kgonego ya go dirisa bopaki jwa forensiki.
Dipatlisiso tsa kotsi:
tshegetso ya setegeniki fa go sekasekiwa dikotsi tsa pharakano ya tsela, kagosešwa ya ditiragalo tse di tlhotseng thulano, dipatlisiso tse di tseneletseng tsa dikarolo tsa sejanaga, kitso ya thekenoloji ya dipalangwa Borutegi jwa fisika kgotsa jwa dire tsa bonetetshi bo tla nna maleba dipatlisiso tsa molel dithuto tsa ditokomane tsa dipotso - temogo ya mokwalo tiriso ka botlalo ya lefelo le poelo ya bopaki tiroso ka botlalo ya boleng jwa bopaki bokwadi jwa bonetetshi ditlhotlhomiso tse di tsamaelanang le tsa seforensiki maitemogelo ka mo tikologong ya laborotori tiro ya tshekatsheko e motheo wa yona e leng khemisetiri le baeolji go nna moeletsi kwa lefelong la bosenyi maikarabelo a go tlhokomela ka mo laborotoring fa go sekasekiwa dire tse di amilweng tse di golaganngwang le bosenyi tshekatsheko - baeoloji, khemisitiri, diritibatsi le botlhole bopaki jo bo sa gobeleleng jwa bonetetshi mo dikgotlatshekelong tsa molao go tshegetsa botšhotšhisi kgotsa kemedi mo dipatlisisong tsa bosenyi tiro ya ditshwantsho .
Dikaolo tsa go ikwadisa ke tse di latelang:
Monetshi wa tsa Tlhago wa Moporofešenale
Moithuti wa Monetetshi wa tsa Tlhago
Monetetshi wa tsa Tlhago yo o nang le Setifikeiti
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromokopo e e bonwang kwa Khanseleng.
Tsenya tefo e e laotsweng ya go ikwadisa le kopo ya gago. Lekgotlha le tla kwadisa le go ntsha setifikeiti sa ikwadiso fa le kgotsofetse gore o na le thuto e e maleba e e batlegang le maitemogelo jaaka dilo tse di laolwa ke Lekgotlha.
Ditherisano di tla tshwarwa le wena ke phanele ya batho ba le babedi ba ba tlhophilweng ke SACNASP e e maleba le Komiti ya Dikgakololo ya Seporofešenale
Dikopo tsotlhe di tshwanetse go tlhatlhobiwa ke PAC e e maleba, mme e letleletswe ke Komiti ya Ikwadiso ya SACNASP mme tsa rebolwa ke Lekgotlha le le tletseng.
Dipoelo tsa tlhatlhobo e, ga di kitla di itsisiwa go fitlhela kopano ya Lekgotlha e tswa.
Khansele e ka nna ya gana go kwadisa mokopi ka ntlha ya maemo a a latelang:
fa, morago ga tshimologo ya tiriso ya Molaotlhomo wa Repaboliki ya Aforika Borwa ya 1996, mokopi a kile a tshwarelwa tshenyo,e ka tswe e le mo Repaboliking kgotsa kwa go sele, mme a tlhatlhelwa kwa kgolegelong nako ya dikgwedi di le tharo kgotsa a ntsha faene jaaka e le tsela nngwe ya go bonwa molato fa Kgotlatshekelo e begile fa mokopi a sa itekanela mo tlhaloganyong kgotsa a tsenwa, kgotsa fa a kile a tshwarwa ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo jwa Tlhogo wa 1973
fa go ikwadisa ga mokopi e emisitswe nakwana ka ntlha ya kwatlhao e nngwe fela jaaka e dirwa mo go ena ka fa tlase ga Molao fa mokopi a tlositswe mo setulong sa gagwe sa go tshepiwa ka ntlha ya maitsholo a a sa siamang fa mokopi e le motho yo go kgonagalang gore a ka busetswa sekeng sa gagwe fa a se na go wa, mme go wa ga gagwe go tlhotswe ke go se ele tlhoko ga gagwe kgotsa ka ntlha ya go tlholwa ke tiro mme kopo e a e dirang, e wela mo bogolong jwa karolo e a dirang kopo ya kwadiso ya yona.
Lekgotlha le tla go itsise ka lekwalo fa kopo ya gago ya go ikwadisa e gannwe.
O ka nna wa dira boikuelo kgatlhanong le Lekgotlha mo malatsing a le 30.
Tshwanetse go dira kopo go Lekgotlha fa o batla go ntšhwafatsa ikwadiso ya gago mo dikgweding tse tharo pele ikwadiso ya gago e fela.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kwadiso e ka tsaya dibeke di le thataro go ya go di le robedi, go ya ka gore o tsentse tokomane e e tlhokegang leng.
Godimo
Tlhotlhwa
Fa o dirisa go banka ka eleketeroniki le fa o tsenya madi ka tlhamalalo: Tsweetswee dirisa ditlhaka tsa pele tsa leina le sefane go lemoga tuelo ya gago mo seteitementeng sa rona sa banka mme o fekese bopaki jwa gore o duetse mmogo le tsebe ya ntlha ya foromokopo ya gago go: 841 1057.
Dintlha tsa Banka:
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registrationasasubscribertodeedsweb.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisa jaaka leloko la Tsamaiso ya Boikwadiso jwa Tshedimosetso e e mo Inthaneteng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Boikwadiso jwa dikano bo buletse mongwe le mongwe mo setšhabeng go bona tshedimosetso. Badirisi ba webo ya dikano ba bona online e e latelang go tswa go webosaete:
Tshedimosetso e e golaganeng le boikwadiso jwa dithuto tse di tsamaiswang, go tshwana le tse di latelang:
maina, ditlankana tsa boitshupo jwa lenyalo la beng palo ya dikeletso tse di ikwadisitsweng kgatlhanong le batho le dithoto ditlankana tsa phetiso ya thoto go tsenyeletsa letlha la kwadiso le tlhotlhwa ya thekiso ditlankana tsa peeletso ya go itlama, go tsenyeletsa maina a babeeletsi le palo ya letlotlo.
Dikgatiso tsa eleketeroniki le tsa dikano tsa makrofilimi le ditokomane.
Go bona diponagalo tse, o tshwanela o nne moikanisi yo o ikwadisitseng wa webo yo o ikwadisitseng yo e leng leloko jaaka go tlhaloswa ke dituelo tse di duelwang. Lenane la Dituelo tsa Kantoro jaaka le tlhalosiwa ke molao wa boikwadiso jwa dikano wa 1937 le ka bonwa mo Atereseng ya poso kwa tlase.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
E ya go www.deeds.gov.za. Lenane le le tlhophilweng la ditiragatso tse di solofelwang le le tlhagelelang mo Atereseng ya poso.
Tlatsa foromo ya boikwadiso e e mo online.
Leina tiriso le tla romelwa go wena. E, e tla nna akhaontonomoro ya gago ya maikaelelo otlhe a matlotlo. O tla neelwa le nomoro ya sephiri e o tla tshwanelang ke go e fetola ka bonako jo bo kgonegang morago ga foo.
Duela tuelo ya boikwadiso. Melwana ya go banka le ditlankana di tlhagelela mo Atereseng ya poso.
Fa o fetsa go tsenya tuelo ya boikwadiso mo akhaontong ya mokwadisimogolo wa dikano, letsetsa kantoro ya mokwadisimogolo go mo itsise ka tuelo ya gago. Nomoro ya mokwadisimogolo e tla netefatsa tuelo ya gago.
kantoro ya go ikgolaganya e tla dira gore akhaonto e simolole go dira mme o tla kgona go bona tshedimosetso ya webosaete kwa bofelong jwa kgwedi nngwe le nngwe o tla romelwa setatamente . Setatamente seo se bonwa mo atereseng ya poso go go kgontsha go lekola ditefo le go go gopotsa ka dituelo mo akhaontong.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Fa o fetsa go ikwadiswa, tshedimosetso e tla nna gone ka bonako.
Godimo
Tlhotlhwa
Tuelo ya boikwadiso ke: R240
Tuelo ya tsamaiso ka kgwedi: R10
Tlhotlhomiso: bonnye jo bo kana ka R1, bogolo jo bo kana ka R3 go ya go ya tekanyetso e e fetogang e e ikgolagantseng le nomorotlhomamiso e dirwang mo kgweding.
Tuelo ya boikgolaganyo fa akhaonto e saletse kwa morago ka malatsi a le 30: Yona ke R80.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Foromo ya boikwadiso e tla fitlhelwa mo atereseng ya poso: DeedsWeb
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registrationasenvironmentalservices.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ditlhokego tse dingwe gape tsa go ikwadisa mo lefelong la katiso - Bonetetshi jwa Tikologo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Bogolo jwa mefutafuta ya borutegi mo lefelong la bonetetshi jwa tikologo e e rutiwang bogolosegolo ke diyunibesithi, ka dinako dingwe e dira gore go batle go sa kgonagale go sekaseka borutegi bo le bongwe mo thupisong-bontsi jwa bonetetshi. Ka jalo go botlhokwa go netefatsa pele gore a motho a ka fetsa borutegi jaaka monetetshi mo go nngwe ya mafelo a tiro ya "motheo". Seno se raya gore motho a ka tshwanela go katisiwa jaaka mokemise, mojeoloji, mobothani kgotsa nngwe ya mafelo a tsa bonetetshi jwa tsa tlhago mme a kgotsofatsa ditlhokego tsotlhe tsa borutegi pele a ka tabogela go ikwadisa mo lefelong la Bonetetshi jwa Tikologo. Seno ga se reye gore ke boikwadiso sebedi.
Batho ba ba ratang go dira jaaka banetetshi ba tikologo ba tlhoka go ikwadisa le Lekgotla la Bonetetshi jwa tsa Tlhago jwa Seporofešene la Aforika Borwa .
Motho mongwe le mongwe yo o eletsang go ikwadisa jaaka Monetshi wa tsa Tlhago wa Moporofešenale mo lefelong la Bonetetshi jwa Tikologo, o tshwanetse a bo a na le dikirii ya dinyaga di le nne ya B.Sc, Onase ya B.Sc kgotsa B.Tech mo bonetetshing jwa tsa tlhago.
bo tla akaretsa thuto e le nngwe go na le ya bonetetshi jwa tikologo go tswa mo mafelong a tiro a a kwadilweng mo Mametlelelong-1, ya Molao wa Bonetetshi jwa tsa Tlhago jwa Seporofešenale wa 2003
e tshwanetse ya ithutiwa ka go anama le go tsenelela go go golang mo dinyageng di le nne, gape e tshwanetse ya bo e theilwe mo godimo ga bonnye jwa dithuto di le pedi tsa motheo wa tsa bonetetshi jwa tsa tlhago tsa fisika tsa maemo-1, khemesitiri, matematekisi, le/kgotsa baeoloji.
Bonnye jwa diporosente di le 50% tsa dirutwa tse di leng mo lenaaneng di tshwanetse go aroganyetswa jaaka dirutwa tsa bonetetshi jwa tsa tlhago.
Mo godimo ga ditlhokego tse di fa godimo, motho yo o ratang go kwadisiwa mo lefelong la Bonetetshi jwa Tikologo, o tshwanetse go kgona go neela bopaki jwa katiso mo Botsamaising jwa Tikologo . Seno e ka nna karolo ya lenaane la dikirii ya dinyaga di le nne kgotsa ka tsela ya dikhoso tse khutshwane tse di amogetsweng. O tshwanetse go nna le rekoto e e supang fa o tlhaloganya dipatlisiso le tiro e e tsamaelanang le bonetetshi jwa tlhago. O ka nna gape wa dira go anama ga se se dirwang ke badiri ba tikologo.
Barotloetsi ba go ithuta ba ba setseng ba feditse dikhoso di le mmalwa tsa botsamaisi ba tsa tikologo, fela ba se na katiso e e tlhokegang ya bonetetshi jwa tlhago, sekao, barulaganyi ba toropo, basosioloji, baekonomi, baagiteke le bathutafatshe/jeokerafi ba ba nang le dikiriii ya B.A., ga ba kitla ba atlega go ikwadisa jaaka banetetshi ba tsa tlhago ba seporofešenale, jaaka, Barotloetsi ba go ithuta ba ba jalo, ba tshwanetse go nna le batho ba ba nang le katiso ya tsa bonetetshi ba tsa tlhago mo ditlhopheng tsa bona.
Bakopi ba tshwanetse go ntsha bosupi jwa go nna le seabe mo diporojekeng tse di ka nnang pedi kgotsa go feta. Dipegelo tsa diporojeke tse di setseng di feditswe di tla sekegelwa tsebe, fa fela go na le bosupi jo bo kgotsofatsang jwa go nna le kabelo ka bonosi.
Kwadiso ka Modiri wa Tlhatlhobo ya Tikologo ya Aforika Borwa e tla tsewa jaaka bosupi jo bo kgotsofatsang jwa tlhokego e e fa godimo.
Fa godimo ga foo, go tshwanetse ga neelwa tshedimosetso ya dikhonferense tse go ilweng kwa go tsaona le diphasalatso tsa bonetetshi.
Ditherisano di tla tshwarwa le wena ke phanele ya batho ba le babedi ba ba tlhophilweng ke SACNASP e e maleba le Komiti ya Dikgakololo ya Seporofešenale .
Dikopo tsotlhe di tshwanetse go tlhatlhobiwa ke PAC e e maleba, mme e letleletswe ke Komiti ya Ikwadiso ya SACNAP mme tsa rebolwa ke Lekgotlha le le tletseng.
Dipoelo tsa tlhatlhobo e, ga di kitla di itsisiwa go fitlhela kopano ya Lekgotlha e tswa.
Khansele e ka nna ya gana go kwadisa mokopi ka ntlha ya maemo a a latelang:
Fa, morago ga tshimologo ya tiriso ya Molaotlhomo wa Repaboliki ya Aforika Borwa ya 1996, mokopi a kile a tshwarelwa tshenyo,e ka tswe e le mo Repaboliking kgotsa kwa go sele, mme a tlhatlhelwa kwa kgolegelong nako ya dikgwedi di le tharo kgotsa a ntsha faene jaaka e le tsela nngwe ya go bonwa molato.
Fa Kgotlatshekelo e begile fa mokopi a sa itekanela mo tlhaloganyong kgotsa a tsenwa, kgotsa fa a kile a tshwarwa ka fa tlase ga Mental Health Act, 2002 .
Fa go ikwadisa ga mokopi e emisitswe nakwana ka ntlha ya kwatlhao e nngwe fela jaaka e dirwa mo go ena ka fa tlase ga Molao.
Fa mokopi a tlositswe mo setulong sa gagwe sa go tshepiwa ka ntlha ya maitsholo a a sa siamang.
Fa mokopi e le motho yo go kgonagalang gore a ka busetswa sekeng sa gagwe fa a se na go wa, mme go wa ga gagwe go tlhotswe ke go se ele tlhoko ga gagwe kgotsa ka ntlha ya go tlholwa ke tiro mme kopo e a e dirang, e wela mo bogolong jwa karolo e a dirang kopo ya kwadiso ya yona.
Lekgotlha le tla go itsise ka lekwalo fa kopo ya gago ya go ikwadisa e gannwe.
O ka nna wa dira boikuelo kgatlhanong le Lekgotlha mo malatsing a le 30.
O tshwanetse go dira kopo go Lekgotlha fa o batla go ntšhwafatsa ikwadiso ya gago mo dikgweding tse tharo pele ikwadiso ya gago e fela.
Dikarolo tsa go ikwadisa di latelana jaana:
Monetshi wa tsa Tlhago wa Moporofešenale
Moithuti wa Monetetshi wa tsa Tlhago
Monetetshi wa tsa Tlhago yo o nang le Setifikeit
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromokopo e e bonwang kwa Lekgotla la Seporofešene la Boneteshi jwa tsa Tlhago la Aforika Borwa .
Tsenya kopo ya gago le tefo e e rebotsweng.
Lekgotla le tla kwadisa la ba la ntsha setifikeiti sa kwadiso fa le kgotsofetse gore o na le thuto e e maleba le maitemogelo jaaka go tlhotlhomisitswe ke Lekgotla.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kwadiso e ka tsaya dibeke di le thataro go ya go di le robedi, go ya ka gore o tsentse tokomane e e tlhokegang leng.
Godimo
Tlhotlhwa
Fa o dirisa go banka ka eleketeroniki le fa o tsenya madi ka tlhamalalo: Tsweetswee dirisa ditlhaka tsa pele tsa leina le sefane go lemoga tuelo ya gago mo seteitementeng sa rona sa banka mme o fekese bopaki jwa gore o duetse mmogo le tsebe ya ntlha ya foromokopo ya gago go: 841 1057.
Dintlha tsa banka :
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registrationofagriculturalremedy.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisetsa kalafi ya temothuo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Menontsha yotlhe e e rekwang kwa mafatsheng a kwa ntle mme e tliswa mo Aforika Borwa, le e e dirwang le go rekisiwa mo Aforika Borwa e tshwanetse go kwadisiwa go ya ka Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947. Kalafi ya temothuo e akaretsa sebolaya-kgogodi, sebolaya-ditshenekegi, sebolaya-dimela, selaola-dimela tse di tlhogang, go tlhotlhorega matlhare, go omelela ga dimela, le go kukunya ga dinawa.
Dikhamphane tse di tswang moše wa mawatle ga di a letlelelwa go dira kopo ya go ikwadisa mo Aforika Borwa. Dikhamphane tsa fa gae, baagi ba naga ya Aforika Borwa kgotsa Setheo sa semolao mo Aforika Borwa ke tsona fela di letleletsweng go dira kopo ya go ikwadisetsa menontsha ya temothuo.
Mokwadisi go ya ka molao wa 36 wa 1947 o tshwanetse go itsisiwe ka lekwalo ka maikaelelo a go dira thuto-patlisiso e e tlhokegang ya kalafi ya temothuo gore a kgone go sekaseka tiragatso ya yona.
Mokwadisi a ka kopa tshedimosetso ya tlaleletso gore a kgone go netefatsa gore kalafi e a amogelesega, e matshwanedi mme e bile e ka kgona go alafa ditshedi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bula saete mme o tlatse foromo ya kopo ka botlalo. Mo go tlhokegang, tshedimosetso e e kopiwang e ka romelwa jaaka dimametlelelo tse di aroganeng mme di filwe dinomoro.
E romele go mokwadisi:
Lenane ga mmogo le II a dirisiwa jaaka mananenetefatso ga mmogo ga mmogo le selekanyetso go netefatsa gore mokopi o tlisitse dintlha tsotlhe tse di maleba tse di tlhokegang.
Fa e le gore kalafi e tshwanetse go rekwantle o tshwanetse go tlisa tse di latelang:
lefelo bogorogelo selekanyetso sa mothamo motlhagolatsela wa thuto-papiso mafelo ya thuto-patlisiso metswako e e nowang tshedimosetso nngwe le nngwe e Mokwadise a ka e tlhokang bontsi jwa kumo e e tlo rekwang ntle.
Diforomo tse di sa tladiwang ka botlalo di tla busediwa morago kwa mokoping mme e bile lefapha ga le kitla le rwala maikarabelo fa dilo di sa tsamaya sentle ka ntata ya se.
Dintšhwafatso di ka dirwa go tloga ka Ferikgong 1 go fitlha ka Mopitlwe 31.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tebosešwa ya metswako e mentšhwa e e dirang go ka tsaya go fitlha ngwaga o le mongwe. Dikopo tsa bokhutlotiriso-jo-bontšhwa kgotsa tsa dikaelo ka gale di diragadiwa mo dikgweding di le thataro.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Kantoro ya Mokwadise e ntsha makwalo a diforomo tsa kopo le tsa ntšhwafatso ya ikwadiso go di romela batho botlhe ba ba ikwadisitseng.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registrationofapatent.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go kwadisa patente
Tlhaloso
Patente ke tshwanelo e e kgethegileng e e fiwang khamphane e e ribolotseng sengwe.Thibololo ya mothale o e tshwanetse go nna kumo kgotsa thulaganyo e e nayang tsela e ntshwa ya go dira sengwe, kgotsa e e nayang tharabololo ya setegeniki ya bothata.
Patente e naya tshireletso ya thibololo go mong wa patente. Tshireletso ya patente e ka tsaya dingwaga tse di rileng, ka kakaretso patente e tsaya dingwaga di le 20. Tshireletso ya patente e raya gore ga go na motho kgotsa khamphane e e ka dirang kumo ya mothale o ka maikaelelo a go e rekisa kgotsa go e dirisa kwa ntle ga tumelelo ya mong wa yona.
Dikgato tse di latelwang
Bona diforomo tse di tlhokegang tsa kopo go tswa kwa ofising ya Mokwadise wa di-patente.
Tlatsa diforomo.
Romela khopi e e kanisitsweng ya lekwaloitshupo.
Faela lekwalokopo ya nakwana mo foromong e e maleba - se se ka diragatswa ke mokopi ka thuso kgotsa kwa ntle ga thuso ya mmueledi.
Faela lekwalokopo le le feletseng - se se tshwanetse go dirwa ka therisano le mmueledi wa patente.
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Patente ya nakwana e tsaya dikgwedi di le pedi go kwadisiwa
Patente e e feletseng e ka tsaya dikgwedi di le thataro go konosediwa
Tlhotlhwa
Diforomo tse di tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registrationofdieselfuelrefund.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya boikwadiso jwa dipusetsomorago tsa madi a peterolo ya disele
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kgwebo nngwe le nngwe e e tsholang ditiragatso tse di maleba mme e ikwadisitse go duela lekgetho ka fa tlase ga Molao wa Lekgethokakaretso wa 1991 - jaaka go ka tswa go pateletswa - ba ka dira dikopo tsa go busetswa madi a peterolo ya disele ka go tlatsa VAT 101D .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le kantoro ya selegae ya Tirelo ya Matlole ya Aforika Borwa go bona foromo ya kopo. Kgotsa o ka tsaya le go tlatsa foromo ya Application for Registration of Diesel Refund, VAT 101D kgotsa wa ikwadisa mo inthaneteng.
Barekisi ba ba ikwadisitseng ba tshwanetse go tsentsha nomoro ya boikwadiso ya bona ya Lekgethokakaretso.
Badiradikopo ba ba sa ikwadisetsang VAT ba tshwanetse go tlatsa foromo ya VAT 101 go ba kgontsha go fitlhela nomoro ya boikwadiso ya VAT, pele ba dira kopo ya boikwadiso mo tsamaisong ya pusetsomadi ya peterolo ya disele.
Letlha le le amegang ga le a tshwanela go nna pele ga 4 Phatwe 2001. Letlha le le amegang la dikopo ste dintšhwa e tla nna mo letlheng le modiradikopo a tshwanelang ke go ikwadisetsa VAT.
Peterolo ya disele le tla duelwa mo akhaontong ya banka ka mokgwa wa eleketeroniki wa. Ga go tšheke e e tla ntshiwang. Dintlha ka ga banka tse di neetsweng mo foromong ya VAT 101D di tla tlosiwa go emela ditlankana tsa banka tse di leng teng mo tsamaisong ya VAT, fa e le gore di a farologana.
Itsitse Tirelo ya Matlole ya Aforika Borwa fa e le gore ditlankana ka ga banka di fetotswe.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go nako e e tsepameng e e beilweng.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registrationofvat.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
O a tshwanela go ikwadisetsa VAT fa moputso o o boneng mo go rekiseng dithoto kgotsa dituelo tse di bonwang go tswa go ditirelo tse di neelwang di feta R300 000 ka ngwaga, kgotsa go utlwala gore e ka feta palo e.
Motho a ka ithaopa go ikwadisa fa thekisogotlhe mo dikgweding di le somepedi e feta R20 000 kgotsa go na le kgonagalo ya go feta R20 000.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dikopo tsa go pateletswa le boithaopo jwa go ikwadisa di tshwanetse tsa diriwa mo foromong ya VAT 101 e e bonwang go tswa mo karolong ya diforomo tse di mo tlase kgotsa e e fitlhelwang go Lefapha la Selegae la Moamogedi wa Makgetho. oromo e tshwanetse go romelwa go kantoro ya SARS ya selegae e seng morago ga malatsi a le 21 go tloga ka letlha le molato o duelwang ka lona.
Ditokomane tse di romelwang le kopo ke:
Ditokomane tse di netefatsang boitshupo:
khopi e e netefaditsweng ya boitshupo jwa morekisi le boitshupo jwa molekane wa lenyalo fa go nyalanwe ka tlhakanelo ya dithoto.
Fa e le kgwebo ya kwa kwa ntle, go tlgagisiwe ditlankana tsa mong yo o thapilweng mo Aforika Borwa.
Khopi e e matshwanedi ya setefikeiti sa boikwadiso go tswa go Mokwadisi wa Ditlamo/Dikoporasi tse di kopetsweng .
kgotsa ya ditlhogokwalo tsa bothati jwa selegae kgotsa jwa bosetšhaba. Fa e le bokopanelo jwa molomo, go tshwanetse go tladiwa foromo ya VAT 128. Diathikele tsa Mekgatlo ya ditlamo ga di tlhole di tlhokega.
Ditokomane tse di dingwe tse di akarediwang :
Dikanego ditatamente tsa sešweng go tswa bankeng, tšheke e e phimotsweng kgotsa lekwalo la kwa bankeng le le netefatsang dintlha ka ga banka ya gago ya Aforika Borwa. Fa akhaonto ya banka e se mo leineng la morekisi, foromo 119 I ya VAT e tshwanetse go tladiwa.
Lekwalo la go thapiwa ga motsholadibuka wa kwa ntle, mmalamatlotlo kgotsa moruni fa karolo 7 ya VAT 101 e tladiwa.
Khopi ya sešweng ya akhaonto ya mmasepala kgotsa bosupi jwa aterese kgotsa ditshupapele kgotsa bosupi jwa aterese.
Leano la kgwebo, tshekatsheko ya kgonego, dikonteraka tse di saenweng, tumalano ya forentšhaese kgotsa diakanyetsopele kgotsa bosupi bongwe jo bo bontshang gore tlhotlhwa ya lekgetho la diromelwa di na le kgonagalo ya go feta R300 000. Se ga se tlhokege fa o setse o fetile R300 000. Mo mabakeng a boikwadiso jwa boithaopo go tshwanetse go romelwa thekisogotlhe e e bonweng e e fetileng R20 000.
Laesense ya kgwebo e e tlhokegang mo kgwebong eo sekao. ditagi kgotsa laesense ya go thaya ditlhapi.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Fa kopo ya boikwadiso e setse e dirilwe, Moamogedi wa Makgetho o tla go eletsa ka nomoro ya boikwadiso. O tla amogela setefikeiti sa boikwadiso sa VAT .
O tla eletswa gape fa e le gore kopo ya gago e gannwe.
Letlelela malatsi a tiro a le 10 gore lekala la kantoro ya selegae e tshwaragane le ditokomane tsa gago. Setifikeiti se tla romelwa ka poso e e neetsweng mo kopong ya boikwadiso mme e tshwanetse go amogelwa mo dibekeng tse 2 mo tsweletsong ya kopo. Bathapiwa ba SARS ga ba a dumelelwa go go eletsa ka molomo ka ga nomoro ya gago ya VAT.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Registrationofveterinaryexportfacilities.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go rebola le go kwadisa leruo la diromelwantle
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Diphologolo le dikumo tsa diphologolo di ka romelwa ntle fa di tswa mo mafelong a a amogetsweng go ya ka ditekanyetso tsa boditšhabatšhaba kgotsa molao wa naga e e rekang dikumo. Mafelo a e ka nna maselagapane a a rebotsweng, lefelo mo go imisiwang diphologolo ka mokgwa wa maitirelo, tikwatikwe ya kokoanyo ya leruo, polase, lefelo la go fepa leruo, feme e e dirang dijo tsa leruo, lefelo le go bolokelwang dijo tsa leruo teng, jalo-jalo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le ngaka ya leruo ya puso ya porofense go dira kopo ya go tlhatlhobiwa ga lefelo go le kwadisetsa diromelwantle.
Ngaka ya leruo ya puso ya porofense e tla tlhatlhoba lefelo la gago.
Pegelo ya tlhatlhobo e tlo romelwa kwa Lefapheng la Temothuo go tlhatlhobiwa le go rebolwa e na le lekwalo le le tlhalosang mabaka ga mmogo le dintlha tsa kgakololo tsa bofelo tse di tshwanetseng go diragadiwa.
Fa e rebotswe, lefelo le tla kwadisiwa mme setefikeiti sa ikwadiso se tla abiwa.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Nako e e tsewang go wetsa ikwadiso e farogana go ya ka diporofense.
Godimo
Tlhotlhwa
Go tswa mo porofenseng.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo ga di bonwe mo inthaneteng. Ikgolaganye le ngaka ya leruo ya puso ya porofense goba le Lefapha la Temothuo.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Rehabilitationbyinsolvent.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Motšhoni ke motho yo o kolotang mme dithoto tsa gagwe di leng ka fa tlase ga kamogodithoto . Fa o nyetswe ka fa tlase ga molao wa tlhakanelodithoto, mme molekane wa gago a bo a tšhona, Molao wa Botšhoni wa 1936, o go kaya le wena o le motšhoni.
Fa motšhoni a batla gore a sekasekwe jaaka motho yo o sa tlholeng a tšhonne mo dinyageng di le lesome fa a sale a kaiwa jaaka motšhoni, o tshwanetse go dira kopo ya go tšhonololwa.
Ke mang yo o ka dirang kopo ya go tšhonololwa?
motšhoni ka boena agente e e laetsweng go kaya fa motho yoo a tšhonne, fa motšhoni a sa dule mo Aforika Borwa motlholagadi kgotsa moswelwa fa motšhoni, fa batšhoni ba ne ba nyalane ka fa tlase ga molao wa tlhakanelodithoto molekane wa pele wa motšhoni, fa ba ne ba nyalane ka fa tlase ga molao wa tlhakanelodithoto badiragatsi ba thoto ya moswi yo e leng motšhoni.
Nako nngwe le nngwe:
ka bonako fa batho botlhe ba ba reng o a ba kolota le ditshenyegelo tsa kamogodithoto di sena go duelwa ka botlalo, kgotsa fa motšhoni a neetse tshisinyo ya go duela e e amogetsweng ke bogolo jwa palo e e kana ka boleng jwa kotaratharo ya batho ba a ba kolotang, mme motšhoni a duetse kgotsa a neetse batho ba, se ba ka ikokotlelang ka sona .
Morago ga dikgwedi di le tharo:
fa e ka re morago ga dikgwedi di le thataro, ga bo go sena bopaki bope jo bo dirilweng jwa kopotuelo kgatlhanong le dithoto tsa motšhoni , gape fa e e le gore:
ke lwa ntlha motšhoni a amogwa dithoto, gape motšhoni ga a ise a tshwarelwe tshenyo epe.
Morago ga dikgwedi di le lesomepedi go tswa mo letlheng le Molaodi a netefaleditsweng ka tlhaolosetso ya motlhokomedi wa ntlha ka ga thoto, fa e le gore:
ke lwa ntlha motšhoni a amogwa dithoto gape motšhoni ga a ise a tshwarelwe tshenyo epe.
Morago ga dinyaga di le tharo:
go tswa mo letlheng le Molaodi a netefaleditsweng ka tlhaolosetso ya motlhokomedi wa ntlha ka ga thoto fa e le gore motšhoni o setse a kile a amogwa dithoto go feta gangwe fa fela motšhoni a ise a tshwarelwe tshenyo epe.
Morago ga dinyaga di le tlhano:
fa e le gore motšhoni o setse a kile a tshwarelwa tshenyo e e rileng.
Morago ga dinyaga di le lesome:
fa go fetile dinyaga di le lesome, motšhoni o kaiwa a tšhonologile - kwa ntle ga fa kgotlatshekelo e ka laela ka tsela e nngwe maleba le kopo ya motho yo o nang le kgatlhego ya go dira jalo. Kopo e, e tshwanetse ya dirwa mo nakong ya dinyaga di le lesome.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ga o a tshwanela go itirela kopo ya go tšhonololwa ka bowena, o tshwanetse go dira jalo ka thuso ya semolao.
Ikgolaganye le mmueledi kgotsa kantoro ya Molaodi go bona tshedimosetso e nngwe gape le thuso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Sekaseka nako ya go dira kopo le mmueledi wa gago.
Godimo
Tlhotlhwa
Sekaseka ditshenyegelo le mmueledi wa gago.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na diroromo tse di tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Rehabilitationfordisabled.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ditirelo tsa tsosoloso mo bathong ba thetelelobokgoni
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Ditirelo tsa Tsosoloso di newa batho ba thetelelobokgoni go ba thusa gore ba fitlhelele le go babalela maemo a bona. Go na le mefuta e le mene ya ditirelo tsa tsosoloso tse di direlwang maemo a batho ba ba farologaneng ba thetelelobokgoni, yona ke e e latelang
Tirelo ya tsosoloso e e kwa godimo
Tsosoloso ya maemo a boraro
Tsosoloso ya botseneledi le ya botlhalefi
Ditirelo tsa tsosoloso e e kwa godimo ke tsona ditirelo tsa dithibedi tse di bopang boikanyo le maemo a modirelwa. Se, se akaretsa dikgakololo tsa dingaka tse di nayang ditlhare tsa malwetse le ditiro tsa badirelaboemong ba remediale mo kalafong ya malwetse le boitekanelo, ditirelo tsa selegae, ditlhopha tsa tshegetso le tse di ithusang, le tsa kelotlhoko le manane a bobueledi
Tsosoloso ya maemo a magolwane ke tsereganyo ya kwa tshimologong wa ditirelo tse di akaretsang madirelo a tshireletso, tlhokomelo ya motshegare le ditirelo tsa tlhotlheletso, le mo tsentsho ya lotseno le diporojeke tsa go fedisa botlhoki, tlhabololo ya bana ya kwa tshimologong fa ba gola le ditirelo tsa go khutsisa motho mo go se sengwe.
Tsosoloso ya maemo a boraro ke ditirelo tse di batlegang tse di akaretsang dibebofatsi tsa tlhokomelo ya bonno, tlhokomelo ya phatlhoso le ditirelo tsa botsadi ka kgodiso, ga mmogo le ditirelo tsa kago gape le tsa tlhokomelo ya bana morago ga sekolo.
Tsosoloso ya botseneledi le ya botlhalefi ke ditirelo tse di tshwanang le mogakolodi le mokaedi yo o nang le maitemogelo le boikanyego le bokatisi, go newa maatla, pholisi le manane a tlhabololo, le dipatlisiso.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, ikgolaganye le ba Lefapha la Tlhabololo ya Loago
Dikgato tse di latelwang
Etela borakanelo jwa boitekanelo jwa tlhokomelo jwa maemogodimo jo bo gaufi le fa o nnang teng kgotsa tleleniki go bontshiwa, mme o tla kaelwa go tsosolosiwa kwa bookelong kgotsa go tsosolosiwa ke motseneledi wa maemo a magolwane kgotsa wa maemo a boraro
Molao o dirisiwang
Molao wa Batsofe
Molao wa Thuso Loago
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya dikgwedi di le 3 gore e sekasekiwe. Mo mabakeng a mangwe, batho ba bewa mo lenaneng la kemiso dikgwedi di le 6.
Tlhotlhwa
Mo mabakeng a mangwe, 75% ya kabelo ya thetelelobokgoni e tsewa e le karolo ya tlhotlhwa. Ditlhotlhwa tse dingwe di tlhomamisiwa ke sebebofatsi sengwe le sengwe. Dibebofatsi tse dingwe ke tsona di lekanyetsang ditlhotlhwa go ya ka fa balelapa ba ka kgonang go duela ka teng. Ditlhotlhwa tsotlhe tse, di a farologana go tloga go porofense nngwe go ya kwa go e nngwe
Diforomo tse tladiwang
Diforomo tsa kopo tse di tshwanetseng go tladiwa di tlhomamisiwa ke borakanelo jwa tsosoloso kgotsa ke borakanelo jwa tlhokomelo jwa boitekanelo jwa maemogodimo.
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Rehabilitationofdisabledpersons.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ditirelo tsa tsosoloso mo bathong ba thetelelobokgoni
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Ditirelo tsa Tsosoloso di newa batho ba thetelelobokgoni go ba thusa gore ba fitlhelele le go babalela maemo a bona. Go na le mefuta e le mene ya ditirelo tsa tsosoloso tse di direlwang maemo a batho ba ba farologaneng ba thetelelobokgoni, yona ke e e latelang
Tirelo ya tsosoloso e e kwa godimo
Tsosoloso ya maemo a boraro
Tsosoloso ya botseneledi le ya botlhalefi
Ditirelo tsa tsosoloso e e kwa godimo ke tsona ditirelo tsa dithibedi tse di bopang boikanyo le maemo a modirelwa. Se, se akaretsa dikgakololo tsa dingaka tse di nayang ditlhare tsa malwetse le ditiro tsa badirelaboemong ba remediale mo kalafong ya malwetse le boitekanelo, ditirelo tsa selegae, ditlhopha tsa tshegetso le tse di ithusang, le tsa kelotlhoko le manane a bobueledi
Tsosoloso ya maemo a magolwane ke tsereganyo ya kwa tshimologong wa ditirelo tse di akaretsang madirelo a tshireletso, tlhokomelo ya motshegare le ditirelo tsa tlhotlheletso, le mo tsentsho ya lotseno le diporojeke tsa go fedisa botlhoki, tlhabololo ya bana ya kwa tshimologong fa ba gola le ditirelo tsa go khutsisa motho mo go se sengwe.
Tsosoloso ya maemo a boraro ke ditirelo tse di batlegang tse di akaretsang dibebofatsi tsa tlhokomelo ya bonno, tlhokomelo ya phatlhoso le ditirelo tsa botsadi ka kgodiso, ga mmogo le ditirelo tsa kago gape le tsa tlhokomelo ya bana morago ga sekolo.
Tsosoloso ya botseneledi le ya botlhalefi ke ditirelo tse di tshwanang le mogakolodi le mokaedi yo o nang le maitemogelo le boikanyego le bokatisi, go newa maatla, pholisi le manane a tlhabololo, le dipatlisiso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Etela borakanelo jwa boitekanelo jwa tlhokomelo jwa maemogodimo jo bo gaufi le fa o nnang teng kgotsa tleleniki go bontshiwa, mme o tla kaelwa go tsosolosiwa kwa bookelong kgotsa go tsosolosiwa ke motseneledi wa maemo a magolwane kgotsa wa maemo a boraro.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e ka tsaya dikgwedi di le 3 gore e sekasekiwe. Mo mabakeng a mangwe, batho ba bewa mo lenaneng la kemiso dikgwedi di le 6.
Godimo
Tlhotlhwa
Mo mabakeng a mangwe, 75% ya kabelo ya thetelelobokgoni e tsewa e le karolo ya tlhotlhwa. Ditlhotlhwa tse dingwe di tlhomamisiwa ke sebebofatsi sengwe le sengwe. Dibebofatsi tse dingwe ke tsona di lekanyetsang ditlhotlhwa go ya ka fa balelapa ba ka kgonang go duela ka teng. Ditlhotlhwa tsotlhe tse, di a farologana go tloga go porofense nngwe go ya kwa go e nngwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo tsa kopo tse di tshwanetseng go tladiwa di tlhomamisiwa ke borakanelo jwa tsosoloso kgotsa ke borakanelo jwa tlhokomelo jwa boitekanelo jwa maemogodimo.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Relativespermit.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tumelelo ya losika
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tumelelo ya losika e neelwa moditšhaba yo o leng tokololo e e gaufi ka kamano go moagi kgotsa modudi wa Aforika Borwa. Moagi kgotsa modudi wa mothale o, o tshwanetse go neelana ka bonetefaletsi jwa madi jo bo tlhalositsweng. Tumelelo ya losika e ka diriswa mo pakeng ya dingwaga di le pedi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ntsha bosupi ba gore losika lwa gagao ke tokololo e e gaufi ya kamano ka losika wa moagi kgotsa modudi.
Romela bopakii bo bo tswang go ramatlotlo kgotsa bosupi bo bo tlaleletsang ditokomane tse di tiisang mokgwa wa tshegetso le mokgwa wa kopanelo wa kemonokeng. Tshegetso ga e a tshwanela go nna ka fa tlase ga R50 000 ka ngwaga ka motho mongwe le mongwe mo nakong ya ketelo
O ka kopiwa go ntsha nngwe kgotsa go feta ya ditokomane tse di latelang:
bisa e e amogelesegang setefikeiti sa pholo go ya ka modirakopo le ditokololo tsotlhe tsa losika tse di go patileng.
setefikeiti sa botsalo se se sa khutswafatswang go supa botsadi fa go tlhokegang.
setefikeiti sa lenyalo bosupi ba kamano ya molekane fa o nyetswe, le kgaogane, le tlhalane kgotsa o le motlhologadi/moswagadi.
bosupi ba botsadi-ka-tsholo.
Go romela setefikeiti sa sepodisi sa kgololo fa o le ka fa tlase ga dingwaga di le 21 kgotsa go feta, go ya ka dinaga tsotlhe tseo o dutseng ngwaga kgotsa go feta, mo dikgweding di le 12 ka bonako fa di le teng.
Dipego tsa pholo le tlhatlhobo ya marapo go ya ka modirakopo ka mongwe. Dipego tsa tlhatlhobo ya marapo e ka se tlhokege go bana ba ka fa ga tlase ga dingwaga di le 12 le bomme ba baimana .
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tirelo e tsaya malatsi a a sa feteng 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Renewaloflicence.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ntšhwafatso ya laesense ya go kgweetsa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Laesense ya gago ya go kgweetsa ya mofuta wa karata e dira dingwaga di le tlhano go tloga ka letsatsi le e rebotsweng ka lona mme e tshwanetse go ntšhwafadiwa morago ga nako e. Le fa e le gore letlha la go fela ga yona le tlhagelela mo laesenseng ya gago, o tla romelelwa gape le kitsiso ya ntšhwafatso.
O ka ntšhwafatsa laesense ya gago nako nngwe le nngwe fela pele e ka fela. Laesense e ntšhwa e tla dira dingwaga di le tlhano go tloga ka letlha la ntšhwafatso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
O ka ntšhwafatsa laesense ya gago kwa lefelong lengwe le lengwe la teko ya dilaesense tsa go kgweetsa go ralala nana, fela o tla tshwanelwa ke go ya go tsaya karata ya gago kwa go lona lefelo leo la teko.
Tlatsa foromo ya DL1, Kopo ya ntšhwafatso ya laesense ya go kgweetsa kwa kantorong e e gaufi nao ya pharakano.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
lekwaloitshupo , ID ya nakwana, laesense ya kgale ya go kgweetsa kgotsa phaseporoto e e dirang ya Aforika Borwa ditshwantsho tse pedi tsa ID tsa bontsho le bosweu madi a kopo.
Ela tlhoko: Ga o kitla o dira teko ya tlhatlhobo ya laesense ya go kgweetsa fela o tla dira teko ya matlho. Fa pono ya gago e koafetse go tloga ka letlha le laesense e rebotsweng ka lona, maemo a mašwa a tla bewa mo laesenseng ya gago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Laesense ya gago e ntšhwa e tla bo e siame mo dibekeng tse nne go ya go tse thataro.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Renewalofvehiclelicence.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ntšhafatso ya laesense ya sejanaga
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Dijanaga tsotlhe tse di tsamayang mo ditseleng tsa botlhe di tshwanetse gore dilaesense tsa tsona di ntšhwafadiwe ngwaga le ngwaga. Ke maikarabelo a mong wa sejanaga go netefatsa gore laesense ya sejanaga e ntšhwafaditswe. Go palelwa ke go ntšhwafatsa laesense ya sejanaga go tla tlisa dikotlhao.
Go na le matsatsi a le 21 a kutlwelobotlhoko go beng ba dijanaga ba ba iseng ba ntšhwafatse dilaesense tse di feletsweng ke nako tsa dijanaga tsa bona. Paka ya kutlwelobotlhoko e badiwa go tloga ka letsatsi la go fela ga laesense ya ga jaana. Ntšhwafatso ya dilaesense e tshwanetse go dirwa kwa bothating jwa kwadiso kwa sejanaga se reboletsweng laesense kwa teng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya MVL1, Kopo ya laesense ya sejanaga kwa kantorong e e gaufi nao ya pharakano.
Tlaya le lekwaloitshupo la gago le lekwalo la kitsiso.
Duela tlhwatlhwa ya tlhatlhobo ya laesense jaaka e tlhagelela mo kitsisong.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo e e diragadiwa ka lona letsatsi leo.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Renewapproveanimalforcollectionofsemen.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya ntšhwafatso ya thebolo ya phologolo gore e tle e ntshiwe moroto wa senna
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Motho yo o nang le setefikeiti sa thebolo ya phologolo gore e tle e ntshiwe moroto wa senna, a ka dira kopo go Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo go ntšhwafatsa ikwadiso ya gagwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bula saete mme o tlatse diforomo tsa kopo o gatisa ka ditlhakakgolo. Diforomo di ka kopiwa go Mokwadise wa Tokafatso ya Diphologolo.
Ngaka ya diruiwa e tshwanetse go kanisa gore phologolo e a amogelesega malebana le:
maemo a boitekanelo ka kakaretso go tlhoka malwetse boleng jwa kwa godimo jwa moroto wa senna.
Dikopo di tshwanetse go fitlha kwa go Mokwadise malatsi 30 morago ga letsatsi la bofelo la dikopo. Mo mabakeng a fa kopo e amogelwa mo nakong ya malatsi a le 90 letlha la bofelo la dikopo le fetile, mokopi o tla tshwanela ke go duela madi a tlaleletso go a a beilweng.
Dintlha tsa Banka ke:
Nomoro ya Akhaonte: 011219556
Khoutu ya lekala: 000845/010845
Romela dikopo go:
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ntšhwafatso ya ikwadiso e ka abiwa mo malatsing a le 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ReneworCancelRegistrationofFertilizers.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ntshwafadiwa kgotsa go phimola kwadiso ya menontsha
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Menontsha yotlhe e e rekwang kwa mafatsheng a kwa ntle mme e tliswa mo Aforika Borwa, le e e dirwang le go rekisiwa mo Aforika Borwa e tshwanetse go kwadisiwa go ya ka Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947.
Kopo ya go ntšhwafatsa ikwadiso e ka rebolwa fela fa go diragaditswe dilo tse di latelang fa go ikwadisiwa kgotsa go ntšhwafadiwa ikwadiso:
motswako wa monontsha o o dirwang ga o a tshwanela go farologana le monontsha o o kwadisitsweng dintlha le mafoko a a kwadilweng mo lebotlolong kgotsa mo thekgwaneng e e tshotseng monontsha ga di a tshwanela go fetolwa kwa ntle ga go fiwa tetla ya go dira jalo ke Mokwadisi melao e e beilweng ka nako ya ikwadiso e tshwanetse go obamelwa ikwadiso ga e a tshwanela go sutisediwa go khamphane kgotsa motho mongwe dilekanyo tsa mabotlolo kgotsa dikgetse tse menontsha e tsenngwang mo go tsona ga di a tshwanela go fetolwa kwa ntle ga go bona tetla mo go Mokwadisi.
Kantoro ya Mokwadisi e romela makwalo ga mmogo le diforomo tsa kopo gangwe ka ngwaga mo bathong botlhe ba ba ikwadisitseng gore ba ntšhwafatse ikwadiso ya bona.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ntšhwafatso tlatsa foromo ya kopo , dira dikhopi di le tharo mme o gatise mafoko ka ditlhakakgolo fela neela kopo ya gago go Mokwadise go ya ka Molao wa 36 wa 1947
nako ya ntšhwafatso ya ikwadiso ke 1 Diphalane go fitlha ka 30 Sedimonthole.
Go khansela ikwadiso:
tlatsa foromo B mo dikhoping di le tharo mme o gatise mafoko ka ditlhakakgolo fela romela setefikeiti sa ikwadiso sa thaego .
Dintlha tsa mokopi:
o tshwanetse go tlatsa foromo C mme o e romele ga mmogo le foromo A.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ntšhwafatso e dirwa fa madi a se na go amogelwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Renewregistrationofagriculturalremedy.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ntšhwafatsa kgotsa go phimola ikwadiso ya kalafi ya temothuo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Dikalafi tsotlhe tse di rekwang ntle go tliswa mo Aforika Borwa, tse di dirwang mono, di baakanngwa kgotsa di rekisiwa mo Aforika Borwa di tshwanetse go kwadisiwa le Mokwadise go ya ka Molao 36 wa 1947.
Kantoro ya Mokwadise e ntsha makwalo a diforomo tsa kopo le tsa ntšhwafatso ya ikwadiso go di romela batho botlhe ba ba ikwadisitseng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ntšhwafatso:
tlatso foromo ya kopo ka seraro mme o gatise ka go dirisa ditlhakakgolo fela isa foromo ya kopo go Mokwadise: Molao wa 36 wa 1947
letlha la bofelo la go amogela diforomo tsa ntšhwafatso ke 30 Seetebosigo.
Go phimola:
tlatsa foromo B ka seraro mme o gatise o dirisa ditlhakakgolo fela isa setefikeiti sa tota sa ikwadiso.
Dintlha tsa mokopi:
tlatsa foromo C gore mokwadise a kgone go baakanya rekoto ya lefelo, aterese le megala ga mmogo le motho yo go tshwanetsweng go ikgolaganya le ena.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ntšhwafatso e dirwa fa madi a amogelwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Kantoro ya Mokwadise e ntsha makwalo a diforomo tsa kopo le tsa ntšhwafatso ya ikwadiso go di romela batho botlhe ba ba ikwadisitseng.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Renewregistrationoffarmfeedorpetfood.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ntšhwafadiwa kgotsa go khansela ikwadiso ya dijo tsa diphologolo kgotsa dijo tsa diruiwa kwa polaseng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Dijo tsa diphologolo tsotlhe tse di rekwang kwa mafatsheng a kwa ntle mme e tliswa mo Aforika Borwa, le tse di dirwang le go rekisiwa mo Aforika Borwa di tshwanetse go kwadisiwa go ya ka Molao wa Ikwadiso wa 36 wa 1947.
Kopo ya go ntšhwafatsa ikwadiso e ka rebolwa fela fa go diragaditswe dilo tse di latelang fa go ikwadisiwa kgotsa go ntšhwafadiwa ikwadiso.
motswako wa dijo tsa diphologolo ga o a tshwanela go farologana le o o kwadisitsweng dintlha le mafoko a a kwadilweng mo lebotlolong kgotsa mo thekgwaneng e e tshotseng dijo tsa diphologolo ga e a tshwanela go fetolwa kwa ntle ga go fiwa tetla ya go dira jalo ke Mokwadise melao e e beilweng ka nako ya ikwadiso e tshwanetse go obamelwa ikwadiso ga e a tshwanela go sutisediwa go khamphane kgotsa motho mongwe dilekanyo tsa mabotlolo kgotsa dikgetse tse dijo tsa diphologolo di tsenngwang mo go tsona ga di a tshwanela go fetolwa kwa ntle ga go bona tetla mo go Mokwadise.
Kantoro ya Mokwadise e romela makwalo ga mmogo le diforomo tsa kopo gangwe ka ngwaga mo bathong botlhe ba ba ikwadisitseng gore ba ntšhwafatse ikwadiso ya bona.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ntšhwafatso:
tlatsa foromo ya kopo , dira dikhopi di le tharo mme o gatise mafoko ka ditlhakakgolo fela neela kopo ya gago go Mokwadise go ya ka Molao wa 36 wa 1947
nako ya ntšhwafatso ya ikwadiso ke 1 Phukwi go fitlha ka 30 Lwetse.
Go khansela ikwadiso:
tlatsa foromo B mo dikhoping di le tharo mme o gatise mafoko ka ditlhakakgolo fela romela setefikeiti sa ikwadiso sa thaego .
Dintlha tsa mokopi:
o tshwanetse go tlatsa foromo C mme o e romele ga mmogo le foromo A.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ntšhwafatso e dirwa fa madi a se na go amogelwa.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Repayingsocialgrants.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go duela kabelo loago e o neng o sa tshwanela go e amogela
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Fa o amogela kabelo kgotsa madi a a neng a sa go tshwanela, o tshwanetse go nna le boikarabelo jwa go a duela gape kwa Pusong, kwa ntle le fa Lefapha la Tlhabololo Loago le kgotsofetse gore o ne o sa itse gore ga o a tshwanela go amogela kabelo eo. Fa go ntse jalo, kabelo loago e tshwanetse go emisiwa kgotsa go khansediwa, gore go se ke ga tsewa gore ke tsietso.
Ke bomang ba ba tshwanetseng ke tirelo?
Mongwe le mongwe yo o neng a amogela kabelo loago e e neng e sa mo tshwanela
Mabaka a a ka dirang gore dikabelo di emisiwe:
Loso: Fa e le gore kabelo e ne e duelwa motho yo o tlhokofetseng, madi a, a tshwanetse go bonwa go tswa mo bošweng jwa gagwe
Tumelelo kwa setheong sa bošwa
Fa kabelo e sa lopiwa mo dikgweding di le tharo tse di latelanang.
Fa motho a se teng mo Aforika Borwa mo nakong ya dikgwedi di le thataro tse di latelanang.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa o lemoga gore o amogela kabelo e e sa go tshwanelang, o tshwanetse go itsise kantoro ya Pabalesego Loago e e gaufi le wena.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Lefapha le tla emisa madi a o a kolotang fa e le gore le kgotsofetse gore o ne o sa itse gore ga o a tshwanela go amogela bokana joo jwa madi.
Go tla tswa mo go Mokaedi wa Botlhe wa Lefapha go ikuela go dithulaganyo tsa semolao kgatlhanong le motho yoo gore a kgone go bona madi ao.
Mokaedi wa Botlhe wa Lefapha a ka nna a dumelela tuelo go tswela pele mo nakong e e rileng ka ntlha ya mabaka a a rileng jaaka e tlhomamisiwa ke motho yoo gore o batla go busa kabelo eo. Kopo e tshwanetse go diriwa mo malatsing a le 90 a kemiso ya kabelo loago.
Fa motho a batla go lebelelwa gape kabelo loago e e emisitsweng, o tshwanetse go tlhomamisa lotseno longwe le longwe ka nako e a dirang kopo gape. Se, e tla nna motheo o Lefapha le tla simololang go tsaya tshwetso fa teng ya go itse gore go tshwanetse go thadisiwa kabelo gape kgotsa nnyaya. Mokopi o tla itsisiwe ka dipholo tsa kopo mo dikgweding di le 3 pele ga letlha la thadiso kgotsa letlha le setifikeite se dirilweng ka lona.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo di ka bonwa kwa dikantorong tsa Tlhabololo Loago tse di gaufi le wena.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Replacementoflost.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go busediwa laesense ya kgweetso e e timetseng kgotsa e utswitswe
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e ke ya bakgweetsi ba ba latlhegetsweng ke dilaesense. Go busetsa laesense ya mokgweetsi e e timetseng kgotsa e e senyegileng etela kantoro e e gaufi nao ya pharakano.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Etela kantoro e e gaufi nao ya tsa pharakano.
Tlatsa foromo ya DL1, Kopo ya Laesense ya go Kgweetsa.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
lekwaloitshupo kgotsa phaseporoto ditshwantsho tse pedi tsa ID tsa bontsho le bosweu.
Duela madi a kopo.
Teko ya matlho e tla dirwa koo, mme dikgatiso tsa menwana ya gago di tla tsewa.
O ka dira kopo ya laesense ya go kgweetsa ya nakwana. O tla tshwanelwa ke go duela madi a tlaleletso mme o neelane ka setshwantsho se sengwe sa ID sa bontsho le bosweu.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Laesense ya gago ya go kgweetsa e ka siama mo dibekeng tse nne go ya go tse thataro.
Laesense ya go kgweetsa ya nakwana e rebolwa ka yona nako eo.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Reportabuseofelderly.2010-03-25.tn.txt</fn>
Bega tshotlako ya batsofe
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e e tlhalosa mokgwa wa go tsaya dikgato le go simolola tsela ya go falosa ka go thibela kgotsa go kganela tshotlako ya batsofe. Go na le mefuta e e farologaeng e batsofe e nnang batswasetlhabelo ba yona. Yona ke:
Tshotlako mo mmeleng: Tiragalo nngwe le nngwe e e tlisang kgobalo kgotsa loso lwa motsofe ka tsela e e bonalang. Sekao, go fapha, go betsa, go kgarametsa, go tshola makgwakgwa, go sega, go dirisa dikgoreletsi tse di bonalang kgotsa tsa dikhemikhale, go naya melemo e e fosagetseng kgotsa go feta tekano, kgotsa tiragalo nngwe fela e e ka tlisang kgobalo, go se iketle mo mmeleng, tiriso e e feteletseng ya melemo kgotsa loso.
Tshotlako ka thobalano: tiragalo nngwe fela e e tlisang go tlontlololwa ga motsofe ka mabaka a thobalano kgotsa go ikgotsofatsa ka maikutlo ao ntle le kitso e e tletseng, tlhaloganyo le tumelo ya bona ka botlalo.
Tshotlako ya tlhaloganyo, maikutlo le ka puo: Tsamaiso ya maitsholo a a nyatsang le go utlwisa botlhoko mo motsofeng, a a tlisang kgobalo mo tlhaloganyong kgotsa mo maikutlong. Sekao, go ikgatholosiwa, go tlogelwa kgotsa kgatelelo, go timiwa lorato le tsiboso ya tlhaloganyo, go bitsa ka maina a sele kgotsa go omanya, ditatofatso le ditsholofelo.
Tshotlako kgotsa go tlontlololwa ka tsa madi kgotsa ikonomi: Tiriso e e seng molaong kgotsa ya boferefere ya madi a thebolelo ya botsofe, thoto, kgotsa madi a motsofe ntle le tumelelo ya gagwe kgotsa tlhaloganyo e e tletseng kgotsa kitso ya ditlamorago, kgotsa ka fa tlase ga kgatelelo.
Go ikgatholosiwa: Go se tlamele kgotsa go ba tima tlhokomelo le ditlhokego tsa botlhokwa tsa boitekanolo mo mmeleng le mo tlhaloganyong. Sekao, go tlhoka dijo, lorato, bonno, diaparo, melemo, tshegetso ya maikutlo, tsiboso le go se itlhokomele.
Kgatako ya ditshwanelo tsa botho : Go kganelwa ditshwanelo tsa botlhokwa jaaka tlotlo, seriti, sephiri sa botho, kgololosego ya kgopolo, tumelo, kakanyo, puo, tlhaloso le motsamao wa batsofe. Sekao, boloi , se se ka tlisang go rewa maina, kgetholoso, go utlwisiwa botlhoko le loso.
Ke mang yo o ka begang tshotlako?
Mongwe le mongwe yo o lemogang go ikgatholosiwa kgotsa go tsholwa makgwakgwa, kgotsa a na le lebaka le le utlwalang la go belaela gore seo se a diragala kgotsa se diragetse.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bega tshotlako kgotsa tshotlako e e belaelwang kwa go Modirediloago Mogolo kwa kantorong ya Tlhabololo ya Loago kgotsa seteišene se se gaufi nao sa sepodisi.
E seng jalo, o ka bega tshotlako ntle le gore o ikitsise mo kwa HEAL mo go 0800 003 081.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Mo diureng tse 48 morago ga go bega, modirediloago o tla batlisisa tiragalo eo mme a kwale pegelo.
Fa motho yo o itsiseng e le modirediloago yo o ka kgonang go samagana le ntlha e, o tshwanetse go tswelela ka patlisiso mme a neele pegelo e e kwadilweng ka botlalo go kantoro ya Tlhabololo ya Loago mo dibekeng tse 4.
Fa motho yo o itsiseng e se modirediloago, ke maikarabelo a Modirediloaga Mogolo wa kantoro ya Tlhabololo ya Loago go isa ntlha e kwa go maleba mme a solofele pegelo e e kwadilweng mo dibekeng tse 4.
Fa Tshotlako e ama Legae la Batsofe, lefelo, mokgatlo o e seng wa puso kgotsa mokgatlo wa baagi, modirediloago kwa kantorong e e seng ya bogareng o tshwanetse go samagana le bothata jo.
Fa motho yo o sotliwang a sa batle go fudusiwa, o tshwanetse go saena afitafiti e e supang gore o tlhaloseditswe ditlamorago tsa go se fudusiwe ka botlalo.
Fa go se sepe sa tse di fa godimo se se dirang, batlisisa keletso ya motho. Tona ya Tlhabololo ya Loago kgotsa kgotsa Leloko la Khuduthamaga o tshwanetse go tlhopha mongwe go tsereganya.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo tsa kopo di ka bonwa kwa kantorong e e gaufi nao ya Tlhabololo ya Loago.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Mogala o o sa duelelweng wa Tlhabololo ya Loago - 0800 60 10 11
<fn>GOV-ZA.Reportedlivestockdiseaseoutbreak.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tshosobanyo ya pego ya malwetse a leruo a a runtseng mo Aforika borwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Mongwe le mongwe a ka kgona go iponela tshosobanyo ya pego ya malwetse a leruo a a runtseng mo Aforika Borwa ka go bula websaete ya Lefapha la Temothuo.
Kgwedi nngwe le nngwe, dingaka tsa malwetse a leruo go ralala Aforika Borwa ka bophara ba isa dipego tsa malwetse a leruo kwa Bokaeding jwa Diporofense jwa Tirelo ya Leruo Dipego tse di a sekasekiwa mme morago di romelwa kwa Bokaeding jwa bosetšhaba jwa Boitekanelo jwa diphologolo kwa Pretoria , mo di tsenngwang mo databeiseng. Dipego tse di romelwang kgwedi le kgwedi di dirwa go tswa mo tshedimosetsong e. Dipego tse di romelwa mo nageng ka bophara le kwa dinageng tsa kwa ntle go mekgatlho le ditlamo tse di tlhokang kitso ya mothale o.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tshedimosetso e ka bonwa mo websaeteng ya Lefapha la Temothuo.Dikopo di lebisiwe go Senior Manager: Animal Health fa o batla go akarediwa mo lenaneng la ba ba amogelang tshedimosetso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tshedimosetso e fitlhelwa mo websaete ka dinako tsotlhe.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na diforomo tse di tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Reportingacrime.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go bega bosenyi/molato mo Tirelong ya Sepodisi mo Aforika Borwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tirelo e, e neelwa motho mongwe le mongwe yo o leng motswasetlhabelo wa bosenyi/molato.
Tirelo ya Sepodisi mo Aforika Borwa e tla bula dokete ya kgetse e le go batlisisa ka bosenyi/molato, mme ba tshware ya mmelaelwa le go tlisa kgetse mo kgotlatshekelong go sekwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa motho e le motswasetlhabelo wa bosenyi, o tshwanetse go ikgolaganya le sepodisi ka go leletsa mogala mo go 10111 kgotsa a ka ya kwa seteišeneng sa mapodisi se se leng fa gaufi. go bega tshenyo/molato
Fa motlhankedi wa sepodisi a fitlha mo lefelong le go nang le bosenyi/molato fa teng, o tshwanetse go kwala setatamente/pego go tswa mo go mongongoregi le paki fa go kgonagalang teng.
Motlhankedi wa sepodisi o tla ya kwa seteišeneng sa mapodisi, go kwadisa molato mo Thulaganyong ya Bosenyi/molato mo , mme a neye mongongoregi tshupetso e e bidiwang gore ke nomoro ya CAS.
Mongongoregi o tshwanetse go netefatsa gore o na le nomoro e ya CAS jaaka tshupetso ya dipatlisiso mo nakong e e tlang mabapi le kgetse ya bosenyi/molato
Fa e le gore mongongoregi o etela seteišene sa mapodisi sa mo gae go ya go bega bosenyi/molato, o tshwanetse go siamisediwa ke motlhankedi wa sepodisi Kwa lefelotshedimosetsong la Ditirelo tsa Sepodisi.
Motlhankedi wa sepodisi o tla simolola pele ka go tshwara ditherisano morago a tseye setatamente go tswa go mongongoregi fa a fetsa o tla kwadisa bosenyi jo ka mo CAS.
Mongongoregi o tla neelwa nomoro ya CAS e ka yona a tla kgonang go dira ditlhotlhomiso ka yona ka dinako tsotlhe maleba le kgetse e e begilweng..
Fa go fetswa ka dokete e, e neelwa letseka mme ena o tla dira dipatlisiso. Ditlhotlhomiso malebana le kgetse eo, di ka lebantshwa letseka le.
Letseka le le tshwaraganeng le kgetse e e rileng, le tla fetsa dipatlisiso tsa lona mme a tlhagise dokete e kwa kgotlatshekelong e e maleba gore molato o, o tle o sekiwe mme o atlholwe.
Letseka le, le tla itsise mongongoregi gore a ka tla kgotlatshekelong leng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
O tla thusiwa ka bonako.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e, ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Motlhankedi wa lepodisi yo o kwalang setatamente sa gago ke ena yo o tla tlatsang foromo.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Reportingestateofdeceased.2010-03-25.tn.txt</fn>
Go bega ka boswa jwa motho yo o tlhokafetseng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Boswa jwa motho yo o tlhokafetseng bo bonwa fa motho a sena go tlhokafala mme a tlogela thoto le/kgotsa tokomane e e bidiwang tesetamente kgotsa e e kaiwang jaaka tesetamente. Ka jalo, boswa bo tshwanetse go laolwa le go aroganngwa, go ya ka tesetamente ya moswi, fa moswi a sa tlogela tesetamente, boswa bo tla abiwa go ya ka ditshiamelo tsa molao. Molao wa Tsamaiso ya Boswa wa 1965 , o go kaela tsamaiso e e tshwanetseng go latelwa ya go tsamaisa boswa jwa moswi.
Boswa jwa moswi bo tshwanetse go begwa kwa kantorong ya Molaodimogolo mo malatsing a le 14 go tloga ka letlha le a tlhokafetseng ka lona. Loso lo ka nna lwa begwa ke motho yo o nang le taolo kgotsa a tshwere thoto nngwe e e leng karolo ya boswa jwa moswi kgotsa e e ka kaiwang jaaka boswa.
Loso lo begwa leng kwa go Molaodimogolo?
fa moswi a tlhokafaletse mo Aforka Borwa mme a tlogela thoto e/kgotsa tokomane e e bidiwang tesetamente kgotsa e e kaiwang jaaka tesetamente fa moswi a tlhokafaletse ka kwa ntle ga Aforika Borwa, fela a tlogela thoto mo Aforika Borwa e/kgotsa tokomane e e bidiwang tesetamente kgotsa e e kaiwang jaaka tesetamente.
Boswa jwa moswi bo begwa kae?
Le fa dikantoro tsa magiseterata e le dikarolo tsa go direla tsa Molaodimogolo, boswa jwa moswi bo ka nna jwa begwa koo. Dinkatoro tse, di na le taolo e e lekanyeditsweng mme di tla fetisetsa boswa jotlhe jo bo nang le tesetamente, mmogo le boswa jo bo fetang R50 000 ka boleng kwa dikantorong tsa porofense tsa Molaodimogolo. Fa o eletsa go bega boswa jo bo jalo, go botoka fa o ka dira jalo ka tlhamalalo kwa dikantorong tsa Molaodimogolo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa boleng jwa boswa bo le ka fa tlase ga R50 000, bega boswa joo kwa kantorong ya magiseterata. Fa boleng jwa boswa bo feta R50 000, bega ka tlhamalalo kwa kantorong ya Molaodimogolo.
Fa moswi a ne a nna mo Aforika Borwa ka nako ya loso lwa gagwe, bega boswa jwa gagwe kwa go Molaodimogolo yo o nang le taolo ya lefelo le moswi a neng a nna kwa go lona ka nako ya loso lwa gagwe.
Fa moswi a ne a sa nne mo Aforika Borwa ka nako ya loso lwa gagwe, o ka nna wa bega boswa jwa gagwe kwa go Molaodimogolo mongwe le mongwe .
Bega boswa ka go tlatsa Foromo J294: Death notice le ditokomane tse dingwe tse di maleba tsa go bega boswa, tse di tlhagisitsweng mo lenaneong le le fa tlase.
O ka bona Foromo J294: Death notice le ditokomane tse dingwe tsa go bega kwa kantorong nngwe le nngwe ya Molaodimogolo, wa kgotlatshekelo e kgolo kgotsa kwa kantorong nngwe le nngwe ya magiseterata.
Boleng jwa boswa le mofuta wa tirelo e e kopilweng, di tla laola gore o tlatse le go isa ditokomane dife.
Fa boleng jwa boswa bo le ka fa tlase ga R125 000, o tla tlatsa ditokomane tse di latelang:
fa e le boswa jwa motho yo o sa dirang tesetamente pele a tlhokafala , kgotsa fa tesetamente e sa tlhopha modiragatsi yo o rileng, kgotsa fa modiragatsi yo o tlhophilweng a tlhokafetse kgotsa a ganne go tlhophiwa foromo J155: Undertaking and acceptance of Master's directions.
Mametlelela ditokomane tse di latelang mo diforomong tse di mo lenaneong le le fa tlase:
setifikeiti sa loso sa tshimologo kgotsa kgatisogape/khopi ya sona e e kannweng setifikeiti sa lenyalo sa tshimologo kgotsa kgatisogape/khopi ya sona e e kannweng - fa go tshwanela ditasetamente tsotlhe le dikoketso tsa ditesetamente tsa tshimologo kgotsa ditokomane tse go ikaeletsweng go dirisiwa jaaka tesetamente - fa di le teng lenaneo la batho ba ba kolotiwang - fa go le maleba maikano a a netefatsang gore boswa ga bo ise bo begwe kwa kantorong ya Molaodimogolo, kgotsa kwa ntlheng nngwe ya tirelo ya Molaodimogolo.
Fa boleng jwa boswa bo le ka fa tlase ga R125 000, Molaodimogolo a ka nna a phatlalatsa ka makwalo a bodiragatsi, mme go na le gore a ntshe makwalo a taolo, go ya ka Karolo 18 ya Molao wa Tsamaiso ya Boswa
Fa boleng jwa boswa bo feta R125 000, tlatsa ditokomane tse di latelang:
Foromo J192: Affidavit: particulars of next of kin - e tladiwa fa moswi a sa tlogela tesetamente e e amogesegileng. Afitefiti ka leloko la motho yo montsho yo o sa tlogelang tesetamnete e e amogelesegileng, e tshwanetse go tlhalosa gore boswa ga bo ise bo begwe kwa kantorong ya Molaodimogolo, kgotsa kwa ntlheng nngwe ya tirelo ya Molaodimogolo .
e tladiwa ke bajaboswa gore ba kgone go tlhopha Molaodimogolo yo o ba emelang.
fa e le boswa jwa motho yo o sa dirang tesetamente pele a tlhokafala , kgotsa fa tesetamente e sa tlhopha modiragatsi yo o rileng, kgotsa fa modiragatsi yo o tlhophilweng a tlhokafetse kgotsa a ganne go tlhophiwa.
reboletswe go sireletsa tesetamenteng, kgotsake motsadi, molekane kgotsa ngwana wa moswi.
Isa diforomo tse di tladitsweng tse di leng mo lenaneong le le fa godimo mmogo le ditokomane tse di latelang:
setifikeiti sa loso sa tshimologo kgotsa khopi ya sona e e kannweng ya setifikeiti sa loso setifikeiti sa lenyalo sa tshimologo kgotsa khopi ya sona e e kannweng - fa go tshwanela.
Ditasetamente tsotlhe le dikoketso tsa ditesetamente tsa tshimologo kgotsa ditokomane tse go ikaeletsweng go dirisiwa jaaka tesetamente - fa di le teng
Fa boleng jwa boswa bo feta R125 000, makwalo a bodiragatsi a tshwanetse go ntshiwa mme tsamaiso yotlhe e e kaiwang ke Molao wa Tsamaiso ya Boswa wa 1996 , o tshwanetse go latelwa.
Dikarolo tsa tirelo di na le dithata fa fela moswi a sa tlogela tesetamente e e amogelesegileng mme bolenggotlhe jwa boswa jwa moswi bo le ka fa tlase ga R50 000. Makwalo a taolo a letlelela moemedi yo o tlhophilweng go tsamaisa boswa kwa ntle ga go latela ditsamaiso ka botlalo jaaka di kailwe mo Molaong wa Tsamaiso ya Boswa wa 1965
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Nako ya tirelo e, e laolwa ke bomarara jwa kgetse.
Godimo
Tlhotlhwa
Ikgolaganye le kantoro ya Molaodimogolo go bona dintlha.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Requestfortaxdeductiondirectivepension.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya taolo ya kgôgô ya lekgetho la matlole a phenšene le a pabalelo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Fa batsamaisi ba letlole ba tshwanetse go duela poelo, foromo ya kopo ya taelo e tshwanetse go tlisiwa. Taolo ya lekgetho e rebolwa ke Tirelo ya Aforika Borwa ya Makgetho go laela motsamaisi wa letlole kgotsa mothapi ka tlhwatlhwa ya lekgetho la mothapiwa e e tshwanetseng go gogiwa mo dituelong tse.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa le go isa foromo ya kopo kwa SARS.
Tshedimosetso e e latelang e a tlhokega go diragatsa kopo ya taolo:
sefane sa moduelalekgetho ditlhaka tsa ntlha tsa maina a moduelalekgetho letlha la matsalo a moduelalekgetho.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo ya inthanete ya taolo ya lekgetho gantsi e rebolwa mo sebakeng sa diura tse 48.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Tlatsa le go romela kopo ya gago ka inthanete. Kgotsa, ntsha le go tlatsa foromo ya , Form A & D .
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.RequesttoattendaParoleBoardhearing.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go tsenela theetso ya Lekgotla la Parola
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Mongongoregi kgotsa motswasetlhabelo wa bosenyi, jaaka a tlhalosiwa ka fa tlase ga Karolo 299A ya Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi , a ka romela moemedi kgotsa a tsenela theetso ya Lekgotla la Parola kwa mosenyi a sekasekelwang go ntshiwa ka parola kgotsa go bewa mo tlhokomelong ya kgopololo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Mongongoregi kgotsa motswasetlhabelo wa bosenyi o tshwanetse go itsise a Lekgotla la Botsamaisi jwa Kgopololo le Parola ka go kwala fa a batla go romela moemedi kgotsa go tsenela theetso ya mosenyi.
Fa kopo e atlegile, Lekgotla le tla itsise mongongoregi kgotsa motswasetlhabelo ka go kwala, le tlhalosa gore o tshwanetse go bona mang tebang le go romela moemedi le gore leng. Letlha le lefelo la kopano ya Lekgotla la Parola di tla tlhalosiwa.
Ke maikarabelo a mongongoregi kgotsa motshwasetlhabelo go itsise Mokhomišenara kgotsa CSPB ka phetogo ya aterese ya gagwe.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Lekgotla la Parola le tla tsiboga ka go kwalela mongongoregi mo matsatsing a le 14.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Reregisterinyournewvotingdistrict.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go ikwadisetsa go tlhopha kwa tikologong ya gago e ntšhwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Batlhophi ba ba ikwadisitseng ba ba tlogileng mo dintlong tse ba neng ba nna mo go tsona, ba tshwanetse go ikwadisa gape mo dikgaolong tse dintšhwa tse ba hudugetseng mo go tsona. Se, se tla go thusa go tlhopha mo kgaolong e ntšhwa e o leng mo go yona. O ka nna wa ikwadisa gape kwa kantorong ya Khomišeneng ya Ditlhopho e e Ikemetseng ya selegae kgotsa ka dinako tsa go tlhopha tsa boikwadiso tsa botlhe jaaka di goelediwa ke IEC.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le IEC mo mogaleng o o sa duelelweng mo go 0800 11 8000 mme o ba neele diaterese tsa gago tsa mo o nnang teng.
IEC e tla go romela kwa kantorong e e tshwanetseng ya boikwadiso.
Bontsha lekwalotshupo/pasa e e nang le kgatiso ya barakhoutu kwa kantorong ya boikwadiso.
Tlatsa foromo ya gago ya kopo e e ntshitsweng kwa kantorong ya boikwadiso.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
O tla kwadisiwa ka bonako.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Diforomo di ka bonwa kwa kantorong ya boikwadiso.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Reserveanameforclosecsorporation.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go beeletsa leina la kgwebo e e kopetsweng, kgotsa sebopego sa lona se se fetoletsweng kgotsa se se khutswafaditsweng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kgwebo e e kopetsweng CC ke kgwebo e e bobebe e bile e kgona go obaobega fa e bapisiwa le khamphane. CC e tshwanetse dikgwebo tse dinnye. Ditlhokego tsa tsamaiso le taolo tsa CC ga di marara jaaka tsa khamphane.
Leina le le tshitshingwang la CC le tshwanetse go sekasekwa pele le rebolwa kgotsa le ganwa. Ofisi ya Ikwadiso ya Kgwebo e e kopetsweng e tla tlhomamisa go rebolwa kgotsa go ganwa ga leina ka lekwalo, emeile, poso go go itsise fa leina le amogetswe kgotsa le gannwe.
Leina le le rebotsweng le ka dirisiwa dikgwedi di le pedi.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Isa foromo ya kopo kwa ofising ya CIPRO.
Go tla phuruphutsiwa go netefatsa fa go na le maina a a seng matshwanedi, a a bapisang, a a sa letlelelwang kgotsa a a rumolanang.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Peeletso ya leina e ka tsaya malatsi a le mararo go ya go a le supa.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Restorationofcc.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go rudisa kgwebo e e kopetsweng
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Fa kgwebo e e kopetsweng e setse e kwalolotswe, kopo e ka dirwa go e rudisa, fa fela go ka latelwa dithulaganyo tse di tlhokegang.
Maemo a CC sa ntlha a tshwanetse go tlhomamisiwa le CIPRO ka gonne Batirelo ya Lotseno lwa Aforika borwa SARS ba ka bo ba setse ba kwadile kopo ya go kwalolola kgwebo e e kopetsweng e e rileng..
R150 e tshwanetse go tsenngwa kgatlhanong le khouto ya moreki mme e tla gogiwa go tswa mo akhaontong ya moreki morago ga go romela foromo.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Sitlholola foromo ya kopo, CK3.
Romela afidafiti, e e saenilweng e bile e tempilwe ke Mokomisenare wa Dikano, ke motho mongwe le mongwe o tlhagisa mabaka a gore ke goreng o dirile kopo go rudisa CC ya gago.
Fa e le gore kgwebo e e kopetsweng e ne e na le thoto e e tlhomameng, bona lekwalo le le tlhomamisitsweng ke Lefapha la Ditiro tsa Setshaba ga mmogo le Lotseno la Bosetshaba gore ga ba na kemokgatlhanong fa kgwebo e e kopetsweng e rudisiwa.
Maikaelelo a go nna jaana a tshwanetse go bapatswa mo lekwalodikgannyeng la selegae go leka go netefatsa kgatlhego ya setshaba mo kgwebong e e kopetsweng le go rudisiwa ga yona
Boipelaetso bongwe le bongwe, jo bo tla tlhagisiwa. Fa go na le Mokwadise wa Dikhamphane, Mokwadise wa Khamphane o tshwanetse go itsisiwe ka kemokgatlhanong ya mothale mo malatsing a le 30 a kwalololo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go rudisiwa ga kgwebo e e kopetsweng go ka tsaya malatsi a le 30 go ya go 40.
Godimo
Tlhotlhwa
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Returnforpaymentofprovisionaltaxthirdpayment.2010-03-25.tn.txt</fn>
Lenane la tuelo ya lekgetho la nakwana- tuelo ya boraro
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Fa motho yo o amogelang moputso o o duelwang lekgetho, o o sa tshwananelang go gogwa, SITE kgotsa PAYE moputso wa kgwebo , o tshwanela ke go duela lekgetho la nakwana mo moputsong o. Dituelo tsa lekgetho la nakwana di dirwa mo nakong ya dikgwedi tse thataro. Lekgetho la nakwana le ikaelela go thusa baduelalekgetho go ba kgontsha go duela melato ya bona ya lekgetho mo nakong e e tsweletseng, go na le go duela palo e kgolo gangwe ka ngwaga mo tshekatshekong.
Lekgetho la nakwana le le duetsweng le tla bapiswa le lekgetho la bofelo la moputso le mong a tshwanelang ke go le duela mo ngwageng o o lebaneng wa tshekatsheko.
Lekgetho la nakwana le le duetsweng,le kopantshwa le lekgetho la bofelo le mongwe a tshwanetseng go le duelela ngwaga o o tshwanetseng wa tlhatlhobo.
Fa o le motho yo o tshwanelang ke go tuelo ya lekgetho la nakwana o tshwanela ke go dira kopo ya boikwadiso kwa go Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho mo malatsing a le 30 a o tlamegang ka ona. Dira kopo ka go kwalela boikwadiso kwa lekaleng la kantoro ya legae ya Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho Go retelelwa ke go dira se, go tla tlhola morokotso le dikwatlhao tse di dumelelwang tsa go nna thari le koketso ya lekgetho mo go tsenyeng dipoelo thari.
Tuelo ya lekgetho la nakwana ya boraro e bidiwa gape "tlaleletso" kgotsa "koketso fa godimo" ba tuelo ya nakwana. Fa tuelo eo e duetswe, e tshwanelwa ke go duelwa, e seng morago ga letlha le le beilweng. Letlha le le beilweng go Ke:
Fa ngwaga wa tshekatsheko o felela ka di 28 kgotsa 29 tsa Tlhakole, dikgwedi di le supa morago ga foo.
Fa ngwaga o o felelang wa ditšhelete o rebotswe ka letlha kwa ntle ga 28 kgotsa 29 Tlhakole, dikgwedi di le supa morago ga foo.
Tuelo ya boraro ke tuelo ya boithaopo e mongwe le mongwe wa moduelalekgetho la nakwana a ka e dirang .Baduelalekgetho ba ba bonang moputso o o duelelwang lekgetho wa go feta R50 000 le lekgetho la R20 000 kgotsa go feta, bai ka dira tuelo ya go ithaopa go tila morokotso o ka tsenyeletswang mo molatong mo tuelong e e kwa tlase ya tshekotsheko ya lekgetho.
Maikaelelo a tuelo e ke go kgontsha moduelalekgetho go duela tuelo e e tlhaelang magareng ga lekgetho la mothapi le lekgetho la nakwana e e setseng e duetswe ya ngwaga le ngwaga le palogare ya molato wa lekgetho mo ngwageng wa tshekatsheko.
Paka ya boraro e e emela palogare ya palogaregotlhe ya lekgetho le le duelelwang la ngwaga otlhe, e e kwa tlase.
lekgetho la mothapi le le duetsweng la ngwaga lekgetho lengwe le lengwe le kerediti le le duelelwang la kwa ntle mo ngwageng otlhe
Tuelo e e duetsweng lwa ntlha le la bobedi la dipaka tsa lekgetho la nakwana.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ka ntlha ya gore tshupo e akaretsa mme ga sa tsholwa dintlha tse di amanang le le le moduelalekgetho yo o rileng, go botlhokwa thata gore baduelalekgetho ba tsenye dintlha tsa akhaonto tse di nepagetseng mo tshupong e. Fa dintlha tse di nepagetseng di sa tsenngwa, tuelo e ka se tsenngwe, tuelo e ka se tlaleletswe go moduelalekgetho yo o nepagetseng.
Dintlha tsa akhaonto di bopilwe jaana:
Nomoro ya tshupetso ya lekgetho la moduelalekgetho
POOO3 e e bontshang paka ya tuelo
- e e bontshang ngwaga wa tshekatsheko.
Sekao se se tlwaelegileng sa nomoro ya tshupetso ya tuelo se tla nna jaana: 1234567123P0002005
Go na le mekgwa e e latelang ya go dira dituelo kwa SARS:
Dituelo tsa lekgetho la lobakanyana di ka dirwa kwa kantorong ya lekala lengwe le lengwe la SARS, Mosupologo go fitlha Labotlhano, magareng ga 08h00 le 15h30, ntle le ka matsatsi a boikhutso a botlhe.
Fa dituelo di dirwa ka poso, ka banka kgotsa ATM, go tshwanetse ga elwa tlhoko nako e e lekaneng ya go posa kgotsa go diragatsa tuelo.
Fa dituelo di dirwa ka mokgwa wa phetisetso ya ileketeroniki, go tshwanetse ga elwa tlhoko dinako tsa banka tsa tswalelo le sebaka sa go nna teng ga madi se se ka tsayang magareng ga matsatsi a mabedi go ya go a matlhano
Dintlha tsa banka:
Badirisi ba ba duelang kwa lekaleng la ABSA, FNB, kgotsa Nedbank ba ka se tlhole ba tlhoka go neelana ka nomoro ya akhaonto le khoutu ya banka fa ba duela. Go fela jalo le ka badirisi ba banka ya inthanete ya ABSA, FNB, Nedbank, le Standard Bank.
Go tla tlhokega:
ID / nomoro ya akhaonto ya mmoelwa e e golaganngwang le mofuta o o rileng wa lekgetho go dira dituelo.
Dintlha tse di tlhagelela mo setlankaneng sa tuelo mo poelong ya IRP 6.
Dituelo tse di sa nyalaneleng le nomoro ya referense le ID ya mmoelwa tse di kailweng fa godimo ga di kitla di amogelwa.
Fa letsatsi la bofelo la tuelo le wela mo letsatsing la boikhutso la botlhe kgotsa mafelo a beke, tuelo e tshwanetse go dirwa mo letsatsing la bofelo pele ga letsatsi la boikhutso la botlhe kgotsa mafelo a beke.
E la tlhoko:
Paka ya boraro ya tuelo e tshwanela ke go ikaega tota mo lekgethong la moputso, jaaaka maikaelelo a tuelo e le go kgontsha go duela tlhaelo ya magareng ga lekgetho la mothapiwa le kopane le lekgetho la nakwana le le setseng le duetswe mo ngwageng le molato otlhe mo ngwageng wa lekgetho.
Leba kaedi ya IRP12 fa o tlhoka thuso mo go tlatseng lenane la gago la IRP6.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go nako e e beilweng ya tirelong e.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Returnofgeneralinformation.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go busiwa ga tshedimosetsokakaretso e dumelela bathapi go neela Madirelo a Aforika Borwa a Makgetho ka dintlha ka ga bathapiwa ba bona bao ba neng ba sa gogelwe lekgetho jaaka go tshwanetse ka Molao wa Lekgetho wa 1962.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Karolo A: tiro le ditirelo tse di busiwang.
Mo mabakeng a go fitlhelwang selekanyo sa moputso wa ngwaga wa mothapiwa se lekana le R2000 kgotsa se le ka fa tlase mme lekgetho la mothapiwa le ne le sa gogiwe, IT3 kgotsa lenane, go ya ka go latelana ga dialefabete, le le tlhalosang tshedimosetso ka botlalo, le tshwanetse go neelwa mongwe le mongwe. Go tlhokega:
tlhakaina le sefane kgotsa leina la kgwebo nomoro ya tshupetso ya lekgethotseno nomoro ya Setlankana sa Boitshupo kgotsa paseporoto aterese moputso nako eo a neng a thapilwe kgotsa letlha le le tswang mo go yona
IT3 e tla neelwa mo mabakeng a a latelang:
Fa moputso otlhe wa mothapiwa kgotsa o o lekaneng le wa ngwaga o lekana le wa bonnye ba R2000 mme o sa fete serepodi sa lekgetho. e tshwanetse go neelwa.
Fa palokgotlhe ya moputso e sena lekgetho le le gogilweng.
Tuelo nngwe le nngwe e e duetsweng motho yo o neelaneng ka ditirelo kgotsa tse di sa yang go neelwa go tswa mo lekgethong le le sa gogiwang.
Se neele ka namana go ya ka tse di latelang:
Tuelo e e duetsweng ya ditirelo tse di neetsweng ke batho mo go direng tiro ya bona ya semmuso, Sekao. dingaka, boramolao, diafokate, bommalamatlotlo,le moruni.
Moputso ofe kapa ofe kgotsa o o sa tlhagisiwang mo setefikeiteng sa IRP5.
Moputso kgotsa se se lekanang le ona ka ngwaga se sa fete R2000 mo ngwageng wa lekgetho.
Karolo B: Dithoto, dipeeletso, ditshwanelo le dikatso
Neelana ka dintlha mabapi le tefo e e duetsweng kgotsa e o e neetsweng mokitlana go ya ka:
merokotso ya dikadimo le peelo ya ntlo morokotso mo matloleng a a beeleditsweng ke wena morokotso mo tshupamolatong morokotso mo tshupamatlotlong e e bolokelang karolelo mo diabong khiro e e duetsweng ke wena jaaka mohiri kgotsa e e tserweng ke wena jaaka moemedi dikatso kgotsa tuelo e e duetsweng go dirisa patente, popo, letshwaokgwebo kgotsa tetlokgatiso kgotsa go neelana ka kitso e e tsamaisanang le tiriso ya patente mo Aforika Borwa.
Karolo C: Tshekego ya terasete ya yuniti kgotsa didiriswa dingwe tsa matlole lenane
Neelana ka dintlha tse di latelang go ya ka tshekego ya yuniti kgotsa sediriswa sa letlole boemong jwa motho ofe kapa ofe:
tlhaloso ya yuniti kgotsa sediriswa sa letlole palo ya diyuniti kgotsa didiriswa tse di sekegilweng boima jo bo lekanyetswang boleng mo tshekogong ditswamoputsong tse di sekegilweng madi a a fitlhelwang mo moputsong morago ga ditefelo a bonwe kgotsa a latlhegile go ya ka tshekego.
Karolo D: Ditswatemong, makgong, leruo, tshipi, dimenerala, matlapana a mabonwa le dikatso tse di duetsweng go ditokololo tsa dikhamphani tsa matsema le mekgatlho lenane
Neelana ka ditlankana tsa:
Ditswatemong tsotlhe, makgong, leruo, tshipi, diminerala, le matlapana a mabonwa a a fitlhetsweng ke wena ka theko, kananyo kgotsa thefosanyo .
Ditswatemong tsotlhe, lekgong, leruo, tshipi, diminerale le matlapana a a rekisitsweng ke wena jaaka moemedi wa moumusi.
Dikuno, tshipi kgotsa diminerale tse di rometsweng ke wena jaaka moemediwa wa mmumuso mo thomelong
Dikatso tse di duetsweng ditokololo tsa dikhampani tsa matsema kgotsa mekgatlho.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Godimo
Tlhotlhwa
Ga go duelwe sepe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Returnofincomeforinvestment.2010-03-25.tn.txt</fn>
Lenane la lekgetho go tswa dipeeletsong, ditshiamelo tsa dithoto le dikatso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lenane le, le tshwanetse go tlatsiwa fa:
morokotso le dikarolelo go tswa Teraseteng ya Dithoto di amogetswe kgotsa di tswa dikarolelo tse dingwe tsa selegae di amogetswe kgotsa di tswa dirente tse di duetsweng gotlhe jaaka mohiri kgotsa e e amogetsweng ke moemedi boemong jwa mong wa dithoto e e tlhalositsweng madi a a duetsweng ditshwanelo tsa go dirisa thoto dikatso kgotsa tuelo e e duetsweng go dirisa patente, popo, letshwaokgwebo le tetlakgatiso.
Ela tlhoko: Lenane le ke karolo ya IT3: lenane la tsehedimosetsokakaretso.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Romela lenane kwa kantorong ya selegae ya SARS.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga go nako e e tsepameng.
Godimo
Tlhotlhwa
Ga go duelwe sepe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.SAcitizensarrestedabroad.2010-03-25.tn.txt</fn>
Baagi ba Aforika Borwa ba ba tshwerweng kwa dinageng disele
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Ka fa tlase ga Tumelano ya Vienna ka ga Dikamano tsa Boditšhaba - maemo a a amogelegang ka kakaretso a dinaga tsotlhe, batho ba ba tshwerweng kwa ntle ga naga ya bona ba tshwanetse go kgona go fitlhelela kemedi ya bona ya boditšhaba. Maaforika Borwa a a leng mo maemong a a tshwanetse go kopa bothati go ba letla go ikgolaganya le Kemedi ya Aforika Borwa mo nageng eo. E seng jalo, mongwe a ka ikgolaganya le Kemedi ya Aforika Borwa mo nageng eo kgotsa karolo ya Ditirelo tsa Boditšhaba kwa Lefapheng la Merero ya Boditšhaba kwa Pretoria, mo boemong jwa bona.
Batlhankedi ba Boditšhaba ba tshwanetse go netefatsa gore baagi ba Aforika Borwa ba ba tshwerweng kwa dinageng disele ba tshotswe setho fa ba ntse ba tswaletswe. Mo ntlheng, dintlha tse di jaaka tshotlako, tsholo e e seng ya setho kgotsa e e digang seriti kgotsa kotlhao di tla begwa mme tsa isiwa kwa bothating jwa selegae. Melao ya Maemo a a kwa Tlase a Ditšhabakopano a Tsholo ya Batshwarwa e tshwanetse go dirisiwa jaaka kaedi.
Ke ditirelo dife tse Batlhankedi ba Boditšhaba ba tlamelang Maaforika Borwa a a tshwerweng kwa ntle ka tsona?
ikgolaganya le motshwarwa ka bonako jo bo kgonegang morago ga go netefatsa gore ke moagi wa Aforika Borwa. Se se kgontsha Moaforika Borwa yo o tshwerwe kgotsa golegilweng ka fa tlase ga molao wa naga e sele go tlhaloganya ditshwanelo tsa gagwe le ditirelo tse di tlamelwang ke Puso ya Aforika Borwa. Go ikaegilwe ka maemo a a rileng, go ka ikgolaganngwa nae ka sebele, ka lekwalo, ka mogala kgotsa ka batsereganyi ba ba maleba.
tlamela ka tshedimosetso ka kakaretso ka ga tsamaiso ya semolao ya naga e e mo tshwereng. Tshedimosetso e ka akaretsa; dintlha ka ga thuso ya semolao le botšhotšhisi, lenaneo la babueledi , pusetso-morago, ditsela tsa beili kgotsa boikuelo gore batshwarwa ba tlhaloganye ditshwanetse tsa bona le ditsamaiso tse di amegang.
tsweletsa kgolagano le baagi ba Aforika Borwa ba ba tshwerweng kwa dinageng disele ka go ikobela melao le melawana ya naga e e tshwereng.
etela kwa dikgolegelong. Seelo sa go etela dikgolegelo se ikaegile ka pholisi ya ga jaana, lefelo, setso le melao ya naga e e tshwereng, ga mmogo le maemo a tshireletso mo nageng eo le kgolegelo.
golagana le lelapa kgotsa ditsala - fela fa ba kopilwe ke motshwarwa ka go kwala. Ga go kgolagano e e tla dirwang, kgotsa tshedimosetso e e tla neelwang ope ntle le tumelelo ka go kwala ya moagi wa Aforika Borwa yo o tshwerweng kgotsa yo o mo kgolegelong.
tsamaisa phetisetso ya matlole go tswa go ba lelapa le ditsala mo Aforika Borwa go ya go motshwarwa - go ikobelwa molao le melawana ya Puso ya Aforika Borwa le naga e e tshwereng. Melawana ya dithata e e dirang ya gore madi go tswa mo Aforika Borwa ya didiriswa tsa go tlhapa, dijo le dilwana tse dingwe ga a tshwanela go feta R2 000 ka kgwedi. Tlhwatlhwa ga e kitla e fetisediwa kwa kgweding e e latelang. Ikgolaganye le Karolo ya Ditirelo tsa Boditšhaba go bona thuso.
netefatsa gore mathata a melemo a itsisiwe bothati jwa kgolegelo.
tsamaisa thomelo le kamogelo ya makwalo, melemo le didiriswa tsa go ithuta go tswa go losika le ditsala mo Aforika Borwa. Tirelo e dirwa go ya ka ditlhwatlhwa tse di dirang tsa Lefapha la Merero ya Boditšhaba le melao le melawana ya naga e e tshwereng. Ditlhwatlhwa di ka fetolwa gangwe le gape.
Ela tlhoko:
Lefapha la Merero ya Boditšhaba le Kemedi ya Aforika Borwa kwa dinageng disele di dira maiteko otlhe gore madi, makwalo, didiriswa tsa go ithuta le melemo di fetisiwe ntle le tiego. Le fa go le jalo, tse di tlang pele go Embasi, Ntlokemedi, kgotsa Kantoro ya Merero ya Boditšhaba ke tsona di dirwang pele. Maemo a selegae mo nageng eo le ona a na le seabe.
Batlhankedi ba Boditšhaba ba ka se tlamele Maaforika Borwa a a tshwerweng ka ditirelo tse di latelang:
go simolola kgotsa tsenelela mo tsamaisong ya kgotlatshekelo kgotsa ya semolao go bona kgotsa go neela kgakololo ya semolao go rulaganya kgololo go tswa kgolegelong kgotsa beili go etela mafelo a a kotsi kgotsa dikgotlatshekelo go batlisisa bosenyi bona tsholo e e botoka mo kgolegelong go gaisa e e newang baagi ba selegae - ntle le fa melao ditšhabakopano ya maemo a a kwa tlase a tshwaro ya batshwarwa a sa dirisiwe go laela ba losika kgotsa ditsala go romela madi go duelela disuga tsa semolao, melemo le tse dingwe go bona marobalo, tiro, divisa kgotsa ditetla tsa bonno dira tiro e e dirwang ke batlhankedi ba tsa maeto, ditirelo tsa phofo, dibanka, kgotsa ditlamo tsa khiriso go thusa baagi ba dinaga tse pedi mo nageng ka naga e nngwe ya bona duelela dithulaganyo, sepalangwa, go fisiwa ga ga baswi, diphitlho go busediwa ga masaledi a moagi wa Aforika Borwa yo o tlhokafetseng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa o tshwerwe kwa ntle ga naga, ikgolaganye le Kemedi ya Aforika Borwa e e gaufi kgotsa Botsamaisi jo bo kwa Godimo jwa Ditirelo tsa Boditšhaba kwa Lefapheng la Merero ya Boditšhaba kwa Pretoria.
Baagi ba dinaga tse pedi ba ba tshwerweng kwa nageng ya boagi jwa bona ga ba kitla ba bona thuso go tswa go Kemedi ya Aforika Borwa. Fa baagi ba dinaga tse pedi ba tshwerwe kwa nageng e nngwe, e ba seng baagi ba yona, ba tshwanetse go ikgolaganya le kemedi ya boditšhaba e ba dirisitseng paseporoto ya yona go etela koo.
Godimo
Molao o dirisiwang
Karolo 36 ya Tumelano ya Vienna ka ga Dikamano tsa Boditšhaba
Ditumelano tsa Go se Fetisiwe ga Batshwarwa tse di leng teng magareng ga Aforika Borwa le dinaga tse dingwe.
Godimo
Boemo jwa tirelo
Maemo a tirelo a ikaegile ka dikgetse ka bongwe ka bongwe le maemo a naga e e tshwereng.
Godimo
Tlhotlhwa
Lefapha la Merero ya Boditšhaba le baya tlhwatlhwa fa go tlhokegang, go ikaegilwe ka tirelo e e rebolwang.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Kemedi ya Aforika Borwa e tla tlamela mogolegwa ka diforomo tsa kopo tse di maleba.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.ServiceCharterSetwana.2010-03-25.tn.txt</fn>

KETAPELE KA TONA
3

PULAMADIBOGO
• Tiisetso 5
• Tumelo 6
• Kamogelo 6
• Temogo 6
• Kamogelo ya Tšhata ya Batswasetlhabelo 7

DITSHWANELO TSA GAGO JAAKA MOTSWASETLHABELO WA BOSENYI 8
1. Tshwanelo ya go tlhokomelwa sentle le ka tlotlo ya seriti sa gago le bowena 8
2. Tshwanelo ya go neelana ka tshedimosetso 9
3. Tshwanelo ya go amogela tshedimosetso 10
4. Tshwanelo ya go bona tshireletso 11
5. Tshwanelo ya go bona thuso 12
6. Tshwanelo ya phimolakeledi 13
7. Tshwanelo ya pusetso 14

DINGONGOREGO
15

TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG
17

DIKAMOGELO
19


KETAPELE KA TONA YA BOSIAMISI LE TLHABOLOLO YA MOLAOTHEO
Tšhata ya Tirelo ya Batswasetlhabelo ba Bosenyi mo Aforika Borwa (Tšhata ya Batswasetlhabelo) ke sediriswa se se botlhokwa mo tsweletsong ya bosiamisi mo bathong botlhe. Tšhata ya Batswasetlhabelo e dumalana le moono wa Molaotheo wa Aforika Borwa, 1996, Molao 108 wa 1996, le Tlhomamiso ya Ditšhaba tse di Kopaneng ya Ditheo tsa Botlhokwa tsa Bosiamisi jwa Batswasetlhabelo ba Bosenyi le Tirisobotlhaswa ya Dithata, 1985 (GA/RES/40/34).

Fa e sale go tloga ka 1994, le ka kamano le paakanyo ya mokgwa wa ditshwanelo tsa botho, tsepamo e sutisiwa go tswa mo thulaganyong ya bosiamisi jwa kgatelelo le ipusolosetso go ya bosiamising jwa paakanyo. Se se botlhokwa thata mo mogopolong wa bosiamisi jwa paakanyo ke kamogelo ya bosenyi jaaka tlolomolao kgatlhanong le puso, fela le jaaka kgobatso kgotsa go siamololela motho yo mongwe.
Se, se dumalana le ponelopele ya Togamaano ya Bosetšhaba ya Thibelo ya Bosenyi e e lebileng thata go motswasetlhabelo tabeng le thulaganyo ya tshiamiso ya bosenyi. Maikaelelo-magolo ke go maatlafatsa motswasetlhabelo ka go fitlhelela ditlhokego tsa motswasetlhabelo, e ka tswa e le tse di ka tshwarwang/ bonwang kgotsa tsa maikutlo.
Tšhata ya Batswasetlhabelo le tokomane e patagants-weng ya maemo ke didirisiwa tse botlhokwa tse di tlhalosang le go kitlanya ditshwanelo le ditlamego tse di amanang le ditirelo tsa batswasetlhabelo le bafalodi ba bosenyi mo Aforika Borwa. Tšhata ya Batswasetlhabelo e dumalana le dikaelo tsa karolo 234 tsa Molaotheo.


•
Ke na le tumelo e e tletseng gore ka boitlamo le boineelo jwa banni-le-seabe

•
botlhe mo thulaganyong ya tshiamiso ya bosenyi, Tšhata ya Batswasetlhabelo,

•
e tla thusa mo tiragatsong melao e e maleba ka tsela e e leng gore e dira tiro ya

•
yone -go dira gore bosiamisi bo tswele botlhe mosola!



PULAMADIBOGO
Mmuso wa Aforika-Borwa ka kakaretso le ditheo tse di amegang mo thulaganyong ya bosiamisi ka tlhamalalo:

Tlhomamiso
Boitlamo jwa Mmuso go diragatsa dikgato tse di lebisitsweng kwa diphetogong tse di tswelelang tsa thulaganyo ya bosiamisi go sireletsa le go tsweletsa


ditshwanelo tsa Batswasetlhabelo, ka tumalano le maikarabelo a boditšhabatšhaba ka fa tlase ga didiriswa tsa boditšhabatšhaba tsa ditshwanelo tsa botho jaaka Kgoeletso ya UN ya Ditheo tsa Bosiamisi jwa Batswasetlhabelo ba Bosenyi le Tirisobotlhaswa ya Maatla (1985) le Thibelo le Phediso ya Dikgoka Kgatlhanong le Basadi le Bana mo Mametlelelong ya 1997 ya SADC ya Kgoeletso ya Bong le Tlhabololo.

Tumelo
Go neela tshireletso e e lekalekanang go batswasetlhabelo le batho ba ba latofadiwang mo thulaganyong ya bosiamisi ke karolo ya maikarabelo a puso go tsweletsa go itumelela ditshwanelo tsotlhe le kgololosego ke botlhe tse di netefaleditsweng mo Molaotheong; le gore-
Bosiamisi jwa boammaruri bo ka fitlhelelwa fa ditshwanelo tsa batswasetlhabelo le batho ba ba latofadiwang di di ka amogelwa, tsa sireletswa le go lekalekangwa;



Kamogelo
Ditlamorago tse di masisi tsa bosenyi mo batlhokofatsweng le kgonagalo ya teng ya go nyatsa go itumelela maungo a demokerasi le bontsi jwa ditshwanelo le kgololosego tse di sireleditsweng mo Molaotheong wa rona;

Temogo
Kgatelopele e e botlhokwa e e dirilweng fa e sale go bomwa demokerasi, ngwagasome e e fetileng, tebang le go fetola thulaganyo ya bosiamisi le tsibogelo ya dithulaganyo go botlhe ntle le go lebelela bomorafe, bong, setso, maemo le mekgwa mengwe ya pharologano kgotsa thapolo;

Kamogela ya Tšhata e ya Batswasetlhabelo,
Go dira jaaka metheo wa go lekalekanya ditshwanelo tsa Batswasetlhabelo le balatofadiwa le go:


•
Tlhalosa maemo a tirelo a a ka solofelwang ke, le go neelwa batswasetlhabelo fa ba golagana le thulaganyo ya bosiamisi;

•
Tlosa tlhokofatso ya sebedi mo thulaganyong ya bosiamisi;

•
Netefatsa gore Batswasetlhabelo ba nna ba botlhokwa mo thulaganyong ya bosiamisi; le

•
direla motswasetlhabelo tshiamelo ya boikuelo fa maemo a sa kgotsofadiwe.


DITSHWANELO TSA GAGO JAAKA MOTSWASETLHABELO WA BOSENYI
Mo kamanong ya gago le thulaganyo ya bosiamisi go tla tshegediwa ditshwanelo tse di latelang:


1. Tshwanelo ya go tlhokomelwa sentle le ka tlotlo ya seriti sa gago le bowena.
•
O na le tshwanelo ya go tlhokomelwa ka bonako le ka matsetseleko, o tlotlelwe seriti sa gago le bowena

ke maloko a tirelo nngwe le nngwe.

•
Sepodisi, ka motlha wa dipatlisiso, batšhotšhisi le batlhankedi ba kgotlatshekelo fa go baakanyetswa le ka motsi wa tsheko, le badiredi botlhe ba tshwanetse go tsaya dikgato go fokotsa kgoreletsego nngwe le nngwe mo go wena jaaka motswasetlhabelo ka, gareng ga tse dingwe, go buisana le wena ka puo ya gago mo sephiring fa go tlhokega.

•
Dikgato tse di tla sireletsa motswasetlhabelo mo tlhoko fatsong ya sebedi.





2. Tshwanelo ya go neelana ka tshedimosetso
•
O na le tshwanelo ya go neelana ka tshedimosetso ka motsi wa patlisiso le tsheko.

•
Sepodisi, motšhotšhisi le motlhankedi wa tirelo ya kgopololo ba tla tsaya dikgato go netefatsa gore tshwaelo nngwe le nngwe e o batlang go e tlhagisa mo patlisisong, katlholo le theetso ya parola e reeditswe le go tlhokomelwa fa go tsewa tshwetso go tswela pele ka patlisiso, katlholo kgotsa theetso ya Lekgotla (Boto ya) la Parola.

•
Tshwanelo e e raya gore o ka nna le seabe (fa go tlhokega le fa go kgonagalang) mo ditheetsong tsa bosenyi, ka go nna teng mo theetsong ya kopo ya beile, tsheko, dithulaganyo tsa katlholo le/kgotsa theetso ya lekgotla la parola.

•
Go raya gore o na le tšhono ya go ka neela lepodisi bopaki jo bongwe fa o lemoga gore bopaki ba gago ba ntlha ga bo a lekana; o ka nna gape wa neela kwa kgotlatshekelo go tlhagisa kutlwalo ya bosenyi mo kgotla-tshekelo.

•
Godimo ga moo o ka lebisa kopo e e kwadilweng go Monnasetulo wa Lekgotla la Parola go nna teng mo theetsong ya parola, mme wa tlhagisa tshwaelo e e kwadilweng.





3. Tshwanelo ya go amogela tshedimosetso
•
O na le tshwanelo ya go bona tshedimosetso le go itsisiwe ka ga ditshwanelo tsa gago le ditirelo tsotlhe tse di leng teng tse di maleba tse o ka di neelwang ke batlamedi ba ditirelo.

•
O tshwanetse go bolelewa ka ga seabe sa gago mo kgetseng le tekanyetso ya sebaka se kgetse e tla se tsayang. O ka nna wa kopa tshedimosetso ka ga malatsi a theetso, madi a bopaki le lenane la tshireletso ya bopaki.

•
O ka nne wa kopa go itsisiwe ka ga maemo a kgetse, go re a na morumolani yoo o tshwerwe, o atlhotswe, o neilwe beile, o latofaditswe, o atlhotswe, mme fa go le maleba , gore a na o tlhatlhetswe.

•
Ga se tshwanelo fela ya go itse ditshwanelo tsa gago, mme le gore o di dirise jang.

•
Gape, jaaka tshwanelo ya go bona tshedimosetso, go kopa ditlhaloso ka ga sengwe le sengwe se o sa se tlhaloganyeng ka puo ya gago.

•
O ka nne wa kopa mabaka go itse ka ga tshwetso e e tserweng ka ga kgetse ya gago, go atlhola kgotsa go se atlhole.

•
Gape o na le tshwanelo ya go bona dikwalo tse molao o go letlang go di bona.

•
O ka nne wa kopa kitsiso ya ditheetso tse o ka di tsenelang. O ka nne gape wa kopa motšhotšhisi go itsise mothapi wa gago ka ga ditheetso dingwe le dingwe, tse di ka dirang gore o se nne teng kwa tirong.







4. Tshwanelo ya go bona tshireletso.
•
O na le tshwanelo ya go se tshosediwe, go tlhakisiwa, letshogo, go tshwenngwa, pipamolomo, bobodu le tiriso e e botlhaswa.

•
Fa o le paki o tshwanetse go begela sepodisi kgotsa motšhotšhisi-mogolo wa puso ka ga ditshoso tsa go nna jalo.

•
Fa o siamela ke ditlhokego dingwe, sepodisi se tla dira kopo ya gore o nne mo lenaneng la tshireletso ya paki.

•
Fa o sa ntsane o le fao o tla sirelediwa ka fa go kgonagalang ka teng kgatlhanong le mefuta yotlhe ya kgarakgatso le matshetsi.

•
Se se tla netefatsa tshireletsego ya gago jaaka paki gore bopaki jwa gago bo se ka jwa tlhotlhelediwa

kgotsa go ikgegela morago mo go neeleng bopaki ka ntlha ya tlhotlheletso e e sa siamang.

•
Tshwanelo e, e raya gore mo mabakeng mangwe kgotlatshekelo e ka kganela phalatso ya tshedimosetso nngwe le nngwe (go akaretsa gore




o mang) kgotsa e ka laela gore tsheko e tshwarelwe mo sephiring . O ka kopa Ditirelo tsa Kgopololo go go itsise fa motshwenyi a tshabile kgotsa a sutiseditswe felo gongwe.

5. Tshwanelo ya go bona thuso
•
O na le tshwanelo ya go kopa thuso, o nne le phitlhelelo ( fa go tlhokega/fa go le maleba) ya ditirelo tsa leago, boitekanelo le kgakololo, ga mmogo le thuso ya semolao go tsibogela ditlhokego tsa gago.

•
Sepodisi se tla go thusa ka go go tlhalosetsa ditsamaiso tsa sepodisi; ba go bolelele ka ga ditshwanelo tsa gago le go go romela kwa batlameding ba bangwe ba thuso.

•
Motsamaisi wa ofisi kgotsa tlhogo ya ofisi kwa kgotlatshekelo o tla dira gore go nne le moranoledi.

•
Batšhotšhisi ba tla netefatsa gore go nna le dithulaganyo tse di kgethe-gileng mabapi le melato ya thobalano, tiriso-dikgoka ka fa lapeng le tlamelo/ kotlo ya bana le gore dikgetse di reediwa mo dikgotlatshekelo tse di kgethegileng fa di le teng.

•
Batlamedi botlhe ba ditirelo tebang le ditiro tsa bone tse di farologaneng ba na le maikarabelo a go tsaya dikgato tse di siameng go tlhokomela batlhokofadiwa ba ba nang le ditlhokego tse di kgethegileng, mme ba ba tshole ka mokgwa o o masisi.





6. Tshwanelo ya phimolakeledi
•
O na le tshwanelo ya go bona phimolakeledi ya tatlhegelo kgotsa tshenyegelo ke thoto ka ntlha ya bosenyi jo bo dirilweng kgatlhanong le wena.

•
Ka letsatsi la katlholelo ya molatofadiwa o ka nne wa kopa motšhotšhisi go dira kopo kwa kgotlatshekelo ya phimolakeledi go latela Karolo 297 le 300 ya Molao wa Thulaganyo ya Bosenyi No. 51 wa 1977. "Phimolakeledi" e raya madi a kgotlatshekelo e a neelang motlhokofatswa yo o latlhegetsweng kgotsa yo o senyegetsweng ke thoto, go akaretsa madi ka ntlha ya tiro ya bosenyi kgotsa tlogelo ka motho yo o

latofaditsweng ka ntlha ya go dira molato.

•
Motšhotšhisi o tla go itsise ka ga taelo ya phimolakeledi, fela tlelereke ya kgotlatshekelo e tla rwala maikarabelo a tiragatso ya yona, le gore o ka nna wa tlhatlhela kgetse ya selegae kgatlhanong le molatofadiwa fa kgotlatshekelo ya bosenyi e sa neelane ka taelo ya phimolakeledi le fa ditshenyegelo di sa balege bonolo ka mareo a madi jaaka mo ntlheng ya ditshenyegelo tsa tlhaloganyo kgotsa setlhabi le tshotlego.





7. Tshwanelo ya pusetso
•
O na le tshwanelo ya pusetso tebang le thoto e

o e amogilweng se ka fa molaong. "Pusetso" e reya fa kgotlatshekelo, morago ga katlholo, e laela morumulani go go busetsa thoto e a bonweng molato ka ntlha ya go go amogaya yona e se ka fa molaong go go busetsa kwa maemong a o neng o le mo go ona pele ga tlolomolao.

•
Motšhotšhisi o tla go itsise gore puse tso e akaretsa eng, mme tlelereke ya kgotlatshekelo e tla go thusa go diragatsa tshwanelo e.





Tsweetswee leba lokwalo lwa Maemo a Bonnye a Ditirelo tsa Batswasetlhabelo ba Bosenyi, lo lo ka bonwang go tswa kwa mafapheng a Mmuso, fa o ka tlhoka tshedimosetso e e feletseng te-bang le ditshwanelo tse di farologaneng.
DINGONGOREGO
Ka kitso ya gore o na le tshwanelo ya go ngongorega,
o ka ikgolaganya le lefapha la puso le le maleba kgotsa motlamedi wa tirelo fa o na le dingongorego mabapi le tirelo e o e bonang kgotsa fa ditshwanelo tsa gago di sa tlotliwe. Fa o sa kgotsofalela mokgwa o ngongorego ya gago e tsewang ka ona, o ka nna wa ikgolaganya le ditlamo tse di jaaka:
a) Ofisi ya mosireletsi wa Setšhaba b) Babueledi ba Ditshwanelo tsa Setho c) Khomišene ya Ditshwanelo tsa Setho ya Aforika
Borwa d) Bokaedi jo bo Ikemetseng jwa Dingongorego e) Khomišene e ka ga Tekatekano ya Bong f) Bothati jwa Botšhotšhisi jwa Bosetšhaba g) Diofisi tsa Sepodisi sa Metropolitan h) Khansele ya diporofešene tsa Boitekanelo ya Aforika


Borwa, kgotsa i) Mmueledi yo o itlhophetseng ena ka ditshenyegelo tsa gago.
Go bona tshedimosetso e e tletseng ka dithulaganyo tsa dingongorego, tsweetswee leba lokwalo lwa Maemo a Bonnye a Ditirelo tsa Batswasetlhabelo ba Bosenyi. Lokwalo lo, lo ka bonwa kwa ofising nngwe le nngwe ya mmuso.

TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG
Fa o tlhoka tshedimosetso e e tletseng mabapi le nngwe le nngwe ya dintlha tse di tshwerweng mo tokomaneng e, o ka ikgolaganya le Lefapha la Bosiamisi le Bokaedi jwa Bong jwa Tlhabololo ya Molaotheo kwa dinomorong tse di latelang:


Mogala: (012) 315 1670 Fekese: (012) 315 1960 Emeile: VictimCharter@justice.gov.za

NOMORO YA MAHALA:
0800 011 022
Tsweetswee tlhokomela gore tiriso ya nomoro ya mahala e sa ntsane e tla netefadiwa.



DIKAMOGELO
Ditshwanelo tsa Tšhata ya Batswasetlhabelo ya Aforika-Borwa e tlhamilwe ke Bokaedi jwa Bong mo Lefapheng la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, ka tirisano le Mafapha a Tlhabololo ya Logao, Ditirelo tsa Bosiamisi, Thuto, le Boitekanelo gammogo le Bothati jwa Botšhotšhisi jwa Bosetšhaba, Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa, Khomišene ya Tlhabololo ya Molao wa Aforika Borwa, Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa, Ofisi ya Mosireletsi wa Setšhaba, Bokaedi jo bo Ikemetseng jwa Dingongorego, maloko a Bomagiseterata le Dikhomišene tsa Ditirelo tsa Bosiamisi le maloko a Sepodisi sa Tshwane Metro.
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo le itumelela ditshwaelo tsa mekgatlho e e seng ya puso e e farologaneng le ditheo tsa thuto e kgolwane mo
tokomaneng e.
Tšhata ya Ditshwanelo tsa Batswasetlhabelo mo Aforika-Borwa.Tsw04/0042/C


Private Bag X81 Pretoria, 0001 329 Pretorius Street, Momentum Building Pretoria, 0002




<fn>GOV-ZA.SetupLearnership.2010-03-25.tn.txt</fn>
Tlhaloso
Baneelakatiso ba tshwanetse go tsaya tshweetso ka mokgwa wa katiso o ba ka neelanang ka ona. Ba tshwanetse go neelwa makwalotshupo ke Bothati ba Bodirelo jwa Thuto le Katiso pele ba ka simolola ka katiso. Baneelakatiso le bathapi ba bopa semophato go simolola dithutokatiso .
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditiro.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa .
Bannelakatiso ba tshwanetse go tsaya tshweetso ka manaanekatiso a ba ka neelanang ka ona.
A bope thulaganyo ya dithuto tsa thutokatiso go ya ka boemo jo bo beilweng ke Bothati ba Makwalothuto ba Aforika Borwa ;
Latela thuto, katiso le mekgwa ya tsweletsopele e e itekanetseng; le
Ikwadise jaaka Mokatisi wa Thuto le Katisotswelotsopele
Fa baneelakatiso ba tlhophile thutokatiso , ba tshwanela ke go bona bathapi ba ba ka neelang barutwana maitemogelo a mo tirong.
Baneelakatiso le bathapi ba tla neela barutwana maitemogelo a mo tirong a ba tshwanetseng go dumalana ka ona jaaka:
Palo ya barutwana ba ba tla fiwang katiso.
Mokgwa wa go tlhopha barutwana; le
Le gore ba tla bona jang barutwana.
Barutwana e ka nna badiri ba ba setseng ba thapilwe ke mothapi kgotsa batho ba ba sa direng. Ikgolaganye le lefelo la tshedimoseto ya ditiro le le fa gaufi go tlhotlhomisa gore Lefapha la Ditiro le thusa jang barutwana ba ba sa direng.
Bathapi, baneelakatiso le barutwana ba tshwanetse go saena tumalano ya thutokatiso .
Baneelakatiso ba tshwanetse go simolola katiso ka letlha le go dumalaneng ka lona mo tumalanong ya thotukatiso .
Melao e e dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
E ka tsaya malatsi a le 30 go baakanya go tlhoma thutokatiso
Tlhotlhwa
Ga go duelwe sepe.
Diforomo tse di tshwanesteng go tladiwa
Dira kopo kwa Lefapheng la Ditiro
Bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Socialrelief.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya Loago ya go kokobatso makgwafo mo tlalelong
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kopo ya Loago ya go kokobatsa makgwafo mo tlalelong ke tshiamelo ya thuso ya nakwana e e ikaeletseng go thusa batho ba ba batlang thuso ya mofuta oo ka ntlha ya fa ba sa kgone go neela ba balelapa la bona ditlhokego tsa ka metlha.
Ke mang yo o tshwanetseng go dira kopo ya loago ya go kokobatsa makgwafo mo tlalelong?
O ka kgona go dira kopo ya loago ya go kokobatsa makgwafo mo tlalelong mo mmusong fa e le gore o mo tsielegong. Se se tlhalosiwang fa godimo se ka diragala ka ntlha ya gore:
o batla thuso fa o ntse o emetse kopo ya madi a letlole la bana gore e sekasekwe ke mmuso o tsielegile kgotsa o le mo matlhotlhapelong, go tshwana le fa ntlo ya gago e tshumilwe ke molelo
Fa o sa falole teko ya go amogele madi a letlole la bana, mme o mo maemong a a tlhobaetsang a go batla madi o sa kgone go dira ka ntlha ya go se itekanele mo mmeleng - se se kaya gore o a lwala mo sebakeng sa go feta dikgwedi di le thataro o sa kgone go amogela tuelo ya tlamelo ya madi a a amogelwang ke ngwana go tswa mo motsading wa ngwana kgotsa mo motsading mongwe wa bana motlamelalelapa o tlhokafetse motlamelalelapa o rometswe kwa kgolegelong sebaka sa nako e nnye kgotsa o amilwe ke kotsi, fela mo lefelong kgotsa mo setšhabeng se wena o nnang mo go sona se ise se tlhalosiwe gore ke lefelo la kotsi.
Jaanong wena o tla amogela eng?
Kopo ya gago ya Loago ya Kokobatso makgwafo mo Tlalelong e ka nna ka mokgwa wa go newa sephuthelwana sa dijo kgotsa ditlankana tsa sesupo sa madi go ya go reka dijo. Diporofensi dingwe di naya thuso ya mofuta o ka go fa batho madi mo seatleng. Thuso ya Loago ya go kokobatsa makgwafo mo tlalelong e newa mo nakong e khutshwane fela - gantsi e ka nna go fitlhela dikgwedi di le tharo, mme ka nako nngwe dikgwedi di le thataro.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dira kopo ya Loago ya go kokobatsa makgwafo mo nakong ya tlalelo mo kantorong ya Loago ya go kokobatsa makgwafo ka nako ya tlalelo.
Neela tse di latelang ga mmogo le foromo ya gago ya kopo:
Fa o se na lokwaloboitshupo/pasa le disetifikeite tsa bana ba gago tsa matsalo, o tshwanetse go dira afidafiti kwa seteišeneng sa mapodisi se se leng mo motseng wa gaeno, Motlhankedimogolo, mokanseliri kgotsa moruti e ka nna paki e e tletseng.
O tshwanetse go netefatsa gore
O dirile kopo ya madi a letlole la bana
O nnile le bothata jwa tshoganetso
O lekile go batla tuelo ya tlamelo ya madi a a amogelwang ke bana
Ga o na tshegetso e nngwe ya ka fa thoko
O nyetswe, o tlhadile/tlhadilwe kgotsa ga o ise o nyalwe
Ga o na lotseno lepe kgotsa
O na le kalafo ya thetelelo-bokgoni jwa nakwana.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo ya gago e tla sekasekwa ka bonako.
Fa kopo ya gago e se na go neelwa/tliswa, e tla sekasekwa go bona bonnete le go tlhoka pelaelo ya gore ka tota o tlhoka tirelo e.
Le fa o se na ditokomane tsotlhe, o tla kgona go amogela sephuthelwana sa gago sa dijo sa ntlha mo kgweding, setlankana sa sesupo sa madi kgotsa madi mo seatleng kwa ntle ga go nna le ditokomane tseo.
Gakologelwa go tsaya ditokomane tsotlhe fa o ya kwa go motlhankeding pele nako ya tuelo ya bobedi ya kgwedi e fitlha. Fa o sa dire jalo, o ka nna wa se ka wa amogela sephuthelwana sa dijo sa kgwedi ya bobedi le ya boraro, setlankana sa sesupo sa madi kgotsa madi mo seatleng.
Fa dilo di sa fetoge mo botshelong jwa gago, morago ga fa o se na go amogela madi a letlole a ngwana/bana mo dikgweding di le tharo, o ka nna wa kopa gore o okeletswe madi a letlole a ngwana/bana nako ya dikgwedi di le tharo gape.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Tsweetswee ikgolaganye le kantoro ya lefapha e e gaufi nao.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Specialclassification.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tlhaolo e e kgethegileng malebana le ditlhwatlhwa tsa laesense kgotsa kwadiso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tlhaolo e e kgethegileng ya diroro e rebolelwa mefuta e e rileng ya dirori tse di dirang tiro e e rileng tse di sa tsamaeng ka gale mo ditseleng tsa botlhe.
Selei kgotsa terekere ga di akarediwe mo ditlhwatlheng tsa dilaesense fa mong wa tsona e le molemi mme serori seo se dirisediwa fela ditiragalo tsa gagwe tsa temo. Go fela jalo le fa serori se fetotswe kgotsa se agilwe sešwa go dirisediwa mabaka a mabelo le/kgotsa dipontsho fela.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo ya EFL 1kwa kantorong e e gaufi nao ya pharakano.
Tlaya le ditlankana tse di latelang:
lekwaloitshupo setifikeiti sa kwadiso ya serori lekwalo la thata go tswa go Biro ya Maemo ya Aforika Borwa setifikeiti sa go siamela tsela sa serori se se amegang.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kwadiso ya go tlhaolwa kgotsa go se akarediwe e ka tsaya dibeke tse thataro.
Godimo
Tlhotlhwa
<fn>GOV-ZA.Specialregistrationasaprofessionalscientist.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kwadiso e e kgethegileng jaaka rasaense wa tsa tlhago wa porofešenale - Temogo ya thuto ya pele le maitemogelo
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Khansele ya Aforika Borwa ya Diporofešene tsa Saense ya Tlhago e lemoga ntlha ya gore go batho bangwe ba ba se kileng ba nna le tšhono ya go bona dithuto tse di kwa godimo tse di tlhokwang ke Khansele go ka kwadisiwa seporofešenale. Le fa go le jalo, batho bao ba ka bo ba nnile le seabe se segolo mo lekaleng la tsa saense mo dingwageng di le dintsi mme ba ka tswelela go dira jalo le mo dingwageng tse di tlang.
Khansele e sweditse go tlamela batho ba ba jalo ka tšhono ya go dira kopo ya go kwadisiwa jaaka Borasaense ba tsa Tlhago ba Porofešenale ka fa tlase ga mabaka a a rileng.
Mongwe le mongwe yo o senang dithutego tse di amogelwang ke Khansele a ka dira kopo.
Badirakopo ba tshwanetse go:
tlotliwa ke bakaulengwe ba bona ka boitseanape jwa bona mo lekaleng le le tlhophilweng ba nnile le seabe se segolo mo lekaleng la tsa saense ba na le bonnye maitemogelo a dingwaga di le lesome tse di sa kgaodiwang, a le maleba e bile e le a porofešenale pele ga go dira kopo mo lekaleng la tiro le kopo e dirwang mo go lona.
Ela tlhoko: Fa o ne o tlogetse porofešene ya gagwe mo pakeng ya dingwaga tse lesome, o ka se letlwe go kwadisiwa ka fa tlase ga paka.
Tshekatsheko ya dikopo e tla dirwa kwa Komiti-Kgakololo ya Porofešene e e maleba, tumelelo ka Komiti ya Kwadiso ya SACNASP le tetla ka Khansele e e tletseng.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo ya kwadiso.
Isa foromo e e saennweng ga mmogo le photefolio ya dintlha ka ga thuto le maitemogelo e e nang le:
bopaki jwa katiso ya semmuso le e e seng ya semmuso - dikhopi tse di kannweng tsa ditifikeiti tsa digerata kgotsa dipoloma, go akaretsa rekoto ya dirutwa ya dithutego tse rekoto ka botlalo e e maleba ya maitemogelo a porofešenale mo lekaleng la tiro le kopo e dirwang mo go lona lenaneo la dikgatiso bopaki jwa botokololo jwa mekgatlo ya dirutegi, sk. ; Setheo sa Dikhemikhale sa Aforika Borwa ; Mokgatlo wa Thutalefatshe wa Aforika Borwa .
Bonnye dipegelo tse tharo tse di feletseng tse o di rulagantseng kgotsa o nnile le seabe se segolo mo go tsona. Fa e le gore ga o kgone go romela dipegelo tse ka ntlha ya sephiri, seabe sa gago se tshwanetse go kgona go netefadiwa.
Afitafiti e e tlhalosang gore ke tiro ya gago le go tlhalosa seabe sa gago mo dipegelong tse o di rometseng.
Diafitafiti ka batho ba babedi ba ba ka netefatsang bokgoni le boitseanape jwa gago mo lekaleng la tiro la gago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kwadiso e ka tsaya dibeke tse 6 go ya go 8 go ka gore a ditlankana tse di tlhokegang di rometswe.
Setlhopha sa bonnye batho ba le babedi ba ba tlhophilweng ke Komiti-Kgakololo ya Porofešene e e maleba ya SACNASP se tla go botsolotsa.
Ditlamorago tsa tshekatsheko di tla itsiwe fela morago ga kopano ya Khansele.
Godimo
Tlhwatlhwa
Go banka ka mokgwa wa ileketeroniki kgotsa diphetisetso ka tlhamalalo: Tsweetswee dirisa ditlhaka tsa ntlha le sefane go supa tuelo ya gago mo setatamenteng sa rona sa banka mme o romele bopaki jwa tuelo mmogo le tsebe ya ntlha ya foromo ya gago ya kopo go 841 1057 ka fekese.
Dintlha tsa banka:
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Subsistenceandasmallscalefishingexemption.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya tokologo ya go thaya ditlhapi go itshedisa le ka seelo se sennye
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Go thaya ditlhapi go itshedisa go dira kwa baaging ba kwa mabopong ba ba dirisang ditshedi tsa mawatle go ja, le fa ba ka di rekisa le go ananya ka tsona mo mafelong a selegae. Ga jaana, bathei ba ditlhapi go itshedisa ba laolwa ka ditokologo go fitlha ka nako e go tla nnang le pholisi. Gore motho a kgone go fitlhelela ditshedi tsa lewatle jaaka mothaya ditlhapi yo o itshedisang o tshwanetse go dira kopo ya tokologo mme e rebolwe go ka dira ka/kotula ditlhapi kgotsa go nna le seabe mo tiragalong ya go thaya ditlhapi go itshedisa le ka seelo se sennye.
Go dirisa tshwanelo ya gago ya go thaya ditlhapi, dira kopo ya tokologo e e rebolwang ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala kgotsa yo o neetsweng thata eo ka fa tlase ga karolo 81 ya Molao wa Ditshedi tsa Lewatle , 1998 . Gore o rebolelwa tokologo e, o tshwanetse go dira kopo ka dikomiti tse di tlhomilweng tsa Selegae tsa Botsamaisi mme o tshwanetse go fitlhelela ditlhoko tse di beilweng. Ka molao ga go ope yo o tshwanetse go nna le seabe mo ditiragalong tsa go thaya ditlhapi go itshedisa le ka seelo se sennye a se na tetla.
Tokologo e ntšhwafadiwa ngwaga le ngwaga mme go retelelwa ke go inyalanya le dipeelano go ka tlisa gore a beelwe thoko nakwana, go phimolwa kgotsa tshwanelo e ka phimolwa.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Dira kopo ka dikomiti tse di tlhomilweng tsa Selegae tsa Botsamaisi fa ditokologo tse di feletswe ke nako kwa bokhutlong jwa ngwaga mongwe le mongwe.
Ba ba simolola go tsena ba tshwanetse go fitlhelela ditlhoko tsa go itshedisa le seelo se sennye pele ba ka rebolelwa tokologo.
Modirakopo o tshwanetse go tlhalosa lekala kgotsa lefelo le ba ratang go tsena mo go lona.
Maemo a batshola-tokologo ba ga jaana a a netefadiwa pele ba ka neelwa tokologo ya ngwaga o o latelang, fa ba sa fitlhelele ditlhoko tse di beilweng ba ntshiwa mo lenaneong.
Batlhankedi ba lefapha ba epa pitso go rebola ditokologo tsa bathei ba ditlhapi ba ba kwadisitsweng.
Pele ba rebola ditokologo tse, badiri ba lefapha ba tlhalosa dipeelano tsa tokologo le tekanyetso ya kgetse.
Batshola-tokologo botlhe ba solofelwa go saena mo lenaneong go supa gore ba amogetse ditokologo tsa bona.
Godimo
Molao o dirisiwang
Molao wa Ditshedi tsa Lewatle
Godimo
Boemo jwa tirelo
Tiragalo ya kopo e ka tsaya kgwedi e le 1 kgotsa go feta go lebilwe palo ya badirakopo.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditokologo di rebolwa ntle le tuelo.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go diforomo tse tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.TVlicence.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya laesense ya thelebišene
Tlhaloso
Laesense ya thelebišene e neela motho thata ya go reka thelebišene le go e lebelela.
Fa o reka TV la ntlha, o duela tuelo ya ngwaga yotlhe e leng R225. Tlhotlhwa ya go reka laesense ke R65 ka ngwaga.
Batho ba ba latelang ba ka kgona go neewa tetla ya go dirisa laesense:
Mongwe le mongwe yo o dingwaga di le 70 kgotsa go feta mme a sa nne le baikaegi ba ba nang le letseno kampo ba badirang.
Mongwe le mongwe yo o amogelang madi a mphiwa fela - batsofe, batho ba ba nang le thetelelobokgoni kgotsa batlhabani ba mo dintweng tsa maloba - go tswa Lefapheng la Katlaatlego Loago.
Mekgatlho e tlhoka laesense e le nngwe go emela TV e le nngwe. Ntlo nngwe le nngwe e tlhoka laesense e le nngwe fela go emela di TV tsotlhe di le teng mo ntlong.
Morekisi o tshwanetse go neela bareki ba ba senang dilaesense tshedimosetso malebana le ntlha ya gore ba ka se reke TV kwa ntle ga go tlhagisa bosupi ba gore ba le na le laesense. Bareki ba dira dikopo tsa go nna le laesense ya TV kwa Poso Kantorong e gaufi kgotsa go kopa morekisi go mo neela laesense ya TV.
Laesense e ntšhwafadiwa ngwaga ka ngwaga.
Dikgato tse tshwanetseng go latela
Dira kopo ya go nna le laesense ya TV kwa Poso Kantorong e e gaufi kgotsa kwa go morekisi yo o nang le thata ya go ntsha laesense ya TV.
Romela tse di latelang:
Bukana ya lokwalotshupo/pasa ya gago
Bosupi ba aterese ya bonno le ya poso le nomoro ya mogala
Molao o o diriswang
Boemo jwa tirelo
E ka tsaya diura di le mmalwa.
Tlhotlhwa
R65 go ba ba newang tetla ya go dirisa laesense ya TV.
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Mafelo a bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Taxdirectiveretirementannuityrequest.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya taelo ya go goga lekgetho- letlole la tholotiro
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kopo e tshwanetse go romelwa fa motho a fitlhile dingwaga tsa go rolatiro mme a eletsa go dirisa ditshiamelo tsa kokoanyetso e e leng mo pholising ya tholotiro.
Kopo e, e ka diriwa gape fa leloko le eletsa go isa dipoelo tsa gagwe ka fa tlase ga letlole pholisi ya tholotiro e le nngwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Bonnye jwa kopo ya tshedimosetso e e latelang bo a batlega go tsweletsa kaelo ya kopo:
sefane sa moduelalekgetho ditlhakaina tsa moduelalekgetho letlha la botsalo jwa moduelalekgetho nomoro ya bukana ya boitshupo/pasa ya moduelalekgetho kgotsa nomoro nngwe e e tlhophilweng mofuta wa kaelo ya kopo mabaka a go dira kopo ya kaelo aterese ya bonno le khoutu ya poso ya moduelalekgetho aterese ya poso le khoutu ya poso ya setheo kgotsa mothapi moputso wa ngwaga wa moduelalekgetho.
Fa nomoro ya tshupetso ya lekgetho e ise e neelwe, neela mabaka a go se ikwadise.
Mokgwa o o bonolo wa go dira kopo ya kaelo ya lekgetho ke go o dira ka eFiling. Kopo ya gago ya kaelo ya lekgetho ka tirelo e, ka gale e rebolwa mo diureng di le 48.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Kopo ya go dira kaela ya lekgetho e dirwa ka eFiling mme ka gale e rebolwa mo diureng di le 48.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.TermsAndConditions.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ditumelelano le hom jwa tiriso
Motho yo mongwe le yo mongwe yo o fitlhelelang webosaete e o tshwanetse go obamela, le go dumelelana le, ditumelelano le boemo jo bo beilweng mo kitsisong e ya semolao. Fa e le gore modirisi ga a dumelelane le ditumelelano le boemo jo, modirisi ga a kitla a nna le phitlhelelo, go bontsha, go dirisa, kgotsa go tsaya tshedimosetso go tswa mo khomphutareng le/kgotsa go dira dikhopi kgotsa go phatlhalatsa diteng tse di bonwang mo webosaeteng e.
Tiriso le Tetlokhopi
Badirisi ba ka nna ba thadisa, ba dira dikhopi, ba tsaya tshedimosetso go tswa mo khomphutareng ya teraebeng ya selegae, go gatisa le go phatlhalatsa diteng tsa webosaete, kgotsa karolo nngwe le nngwe ya mabaka a tshedimosetso kgotsa kaelo fela le go nna ka mabaka a e seng a kgwebo.
Badirisi ba ba ikaelelang go dirisa diteng go tswa mo webosaeteng ka maikaelelo a kgwebo ba ka nna ba dira jalo ka tumelelo e e kwadilweng ya letlapele e e ka bonwang mo Motsamaising wa Webo mo mogaleng o +27 12314 2140 kgotsa mo emeileng ya eleketeroniki @gcis.gov.za. Kumo nngwe le nngwe le/kgotsa khopi ya diteng kgotsa ya karolo e e rileng ya maikaelelo a tsa kgwebo e tshwanetse go akaretsa kitsiso ya tetlokhopi jaaka e feleletse: © GCIS2004: DITSHWANELO TSOTLHE DI BEELEDITSWE.
Ditshwanelo tsotlhe tsa ngwao le tsa Tlhaeletsano/neeletsano ya Puso le Dithulaganyo tsa Tshedimosetso kgotsa dilo dingwe le dingwe tse di tshelang mo molaong go sa kgathalesege gore ke diteng dife tse di leng teng mo webosaeteng tse abelwang le go beelwa kwa thoko.
Ditshwanelo tsa Diphatlho/dithoto tse go dirisiwang Tlhaloganyo
Diteng tsotlhe, data le matshwaokgwebo, go akarediwa, le fa e se mo go lekanyeditsweng, manane mo khomphutareng, thekenoloji, didatabeise, go itse gore go diriwa jang, diteng, dikerafo, diikhone, go ditshwaragano tse di feteletseng, tshedimosetso ya poraebete, meakanyetso, lenane, kgatiso, kumo, tirego, kgotsa kakanyo e e tlhalositsweng mo webosaeteng e ka nna ya bo e tsamaisana le ditshwanelo tse dingwe, go akarediwa le ditshwanelo tsa phatlho/thoto e e batlang tiriso ya tlhaloganyo, ditshwanelo tse e leng phatlho/thoto ya kgotsa e e neilweng lekwalotetla ke GCIS, kgotsa dilo tse di tshelelang mo molaong, tse e leng gore di sirelediwa mo kgatakong ke molawana wa Aforika Borwa le dikgolagano tsa boditšhabatšhaba ga mmogo le ditumelano. Go ya ka tsamaiso ya ditshwanelo tse di tshwanetseng modirisi, ditshwanelo tsotlhe tsa diphatlho/dithoto tse go dirisiwang tlhaloganyo mo go tsona mo webosaeteng e, di tlhagisiwa ka mokgwa wa peeletso le ka go nna le phitlhelelo ya data mo webosaeteng e modirisi a se nang lekwalotetla kgotsa go se nang tsamaiso.
Go se dire kopotuelo
Tshedimosetso e e leng teng mo webosaeteng e, e ikaelela go naya tshedimosetso ya kakaretso mabapi le sengwe se se rileng kgotsa dingwe tse di rileng, mme ga se tiro e e tseneletseng ka ga dithuto tse di rileng ka ga sengwe kgotsa dilo dingwe.
Ke boikarabelo jwa modirisi go ikgotsofatsa pele a ka bona phitlhelelo ya webosaete e gore webosaete e fitlhelela ditlhokego tsa motho mongwe le mongwe gape e ka dirisiwa mmogo le sediriso sa mekhanikhale se se dirisiwang go tsamaisa tiro e e rileng le/kgotsa manane mo khomphutareng. Tshedimosetso, dikakanyo le megopolo tse di tlhagisiwa mo webosaeteng e ga di a tshwanela go tsewa jaaka kgakololo ya boithutelo kgotsa mogopolo wa bokantoro wa GCIS kgotsa wa sengwe se se tshelang sa semolao go ya ka fa tshedimosetso, dikakanyo le megopolo di tlhagisiwang ka teng mo webosaeteng e. Badirisi ba tlhotlhelediwa go ikopanya le ba dikgakololo tsa borutegi pele ba ka tsaya setlhodi sa tiro e e rileng e e amanang le tshedimosetso, dikakanyo le megopolo e e tlhagisiwang mo webosaeteng e.
GCIS ga e dire boemedi kgotsa dithebolo, tse di tlhagisiwang kgotsa ka mokgwa o mongwe, gore magareng ga tse dingwe, diteng le thekenoloji tse di ka bonwang mo webosaeteng e di gololosegile mo diphosong kgotsa mo go tlogelweng kgotsa tirelo e ka nna 100% e sa tsenwetsenwe ke sepe fa gare le go se nne le diphoso kgotsa go fitlhelela melawana e e rileng ya tiro kgotsa ya nonofo. Webosaete e, e neilwe fela "jaaka e ntse". GCIS ga e dire kopotuelo ya dithebolo tsotlhe, go akarediwa, kwa ntle ga ditekanyetso, dithebolo tsa bogwebi, tsa leina, boitekanelo jwa maikaelelo a a rileng, go se nne le dikgatako, go ka dirisiwa mmogo le, pabalesego, le nepo le go se dire ditlhagiso tsa boemedi kgotsa dithebolo malebana le diteng tsa webosaete le gore webosaete e tlhomilwe kgotsa e neilwe go fitlhelela ditlhokego tsa modirisi mongwe le mongwe. Badirisi ba tlhotlhelediwa go bega phoso nngwe le nngwe, go se dire ka tshwanelo kgotsa materiale o o befelang fa go dirisiwa tshwaraganelo ya tshedimosetso ka ga se se neng se diriwa/ditsibogelo.
Tiriso ya diteng tsa webosaete e, e ka nna kotsi mo modirising wa yona. Modirisi o tshwanetse go nna le boikarabelo jo bo tletseng le kotsi ya go latlhegelwa mo go ka nnang kotsi mo modirising wa webosaete e. GCIS kgotsa sengwe le sengwe se se tshelelang mo molaong go sa kgathalesege gore ke tshedimosetso efe e e leng teng mo saeteng, kgotsa bathapiwa ba GCIS kgotsa ba se se tshelelang mo molaong, ba ka se ka ba nna le molato mo ntlheng nngwe le nngwe e e kgethegileng, e e sa tlhamalalang, mo tiragalong, pheletsong, kgotsa ditshenyegelo tse di amegang kgotsa ditshenyegelo dingwe le dingwe tse di jalo, gore ke tse di dirilweng ka tiragalo ya konteraka, tiragalo e e dirilweng go ya ka molawana, jaaka phoso ya mo gae , kgotsa go sa nneng jalo, go amanngwa le tiriso ya tokomane e kgotsa tshedimosetso. Fa e le gore nngwe ya tse di neilweng ga e patelesege ka botlalo ka mabaka a a rileng, tse di setseng di tla nna di dirisiwa. Go ya ka dikarolwana tsa 43 le 43 tsa Ditlhaeletsano/Dineeletsano tsa Eleketeroniki le Molao wa Tirisano wa 25 wa 2002, GCIS e ka se bonwe molato mo ditshenyegelong dingwe le dingwe, tatlhegelong, kgotsa mo melatong ya mofuta mongwe le mongwe o o ka tlhagelelang mo tirisong ya webosaete e kgotsa mo go retelelweng ga yona.kgotsa ga ditirelo kgotsa ga diteng tse di newang go tswa go kgotsa ka webosaete e.
Ditshwaraganelo dingwe mo go sengwe se se thusang mo webosaeteng, se laetsa kwa metsweding e e tshwerweng ke batho ba boraro ba GCIS e se nang taolo ya bona. GCIS ga e dire boemedi bope kgotsa dithebolo malebana le nepo, kgotsa ntlha e e amanang le metswedi eo.
Ditshiamelo tsa Karolo ya 2 ya Kgaolo ya III ya Tlhaeletsano/Neeletsano ya Eleketeroniki le Molao wa Tirisano wa 25 wa 2002 ke fa o tlogetsweng teng go dirisiwa mo tlhaeletsanong/neeletsanong le melaetsa ya data e modirisi a e romelang kwa go GCIS ka tiriso ya webosaete e. Tlhaeletsano/neeletsano nngwe le nngwe kgotsa melaetsa ya data e modirisi a e romelang kwa go GCIS e tla tsewa jaaka e kete e amogetswe ke GCIS morago ga gore go bonwe temoso ka lekwalo. Fa modirisi a sa amogele tsibogelo mo nakong e e amogelesegang, modirisi o tshwanetse go e sala morago le GCIS. GCIS ga e a tshwanela go bonwa molato mo go retelelweng go romela tsibogelo kwa modirising.
Fa e le gore modirisi o batla tshedimosetso e nngwe gape go tswa mo go GCIS mabapi le ditirelo tsa yona kgotsa diteng tsa webosaete e, ditshwaraganelo tsa tshedimosetso e e bonweng mo go se se neng se diriwa e ka nna ya dirisiwa.
Pabalesego
Tshireletso
GCIS e na le lefelo le le tlwaelegileng la boemo jwa tsa kgwebo tsa thekenoloji le pabalesego ya tiragalo ya go sireletsa tshedimosetso yotlhe e e neelwang ke badirisi ba ba latlhegetsweng, ba ba sa diriseng sentle, diphetogo kgotsa ditshenyegelo. Dikgato tsotlhe tse di tlwaelegileng di tla tsewa go babalela tshedimosetso ya modirisi. Bathapiwa ba ba leng mo molaong, ba ba nang le boikarabelo jwa tlamelo ya data e e bontshang maikutlo e e neilweng, ba tshwanetse go nna le botshepegi mabapi e data eo. Pholisi e e dirisiwang mo bathapiweng botlhe ba GCIS kgotsa mekgatlho yotlhe ya setšhaba e ka amogela tshedimosetso eo go tswa go GCIS. Go tshwanetse gore go thibelwe motho mongwe, kgwebo, kgotsa sengwe se se tshelelang mo molaong go oketsa kgotsa go leka go oketsa phitlhelelo e e seng mo molaong mo tsebeng nngwe le nngwe ya webosaete e, kgotsa go neela kgotsa go leka go neela khoutu e e seng mo molaong, e e senyegileng kgotsa khoutu ya ka bomo mo webosaeteng e. Fa motho a neela kgotsa a leka go neelana ka khoutu e e seng mo molaong, e e senyegileng, kgotsa ya ka bomo mo webosaeteng e kgotsa a leka go nna le phitlhelelo e e seng mo molaong mo tsebeng nngwe le nngwe ya webosaete e, a ka nna a bonwa molato wa tshenyo kgatlhanong le motho yoo, mme fa GCIS kgotsa mokgatlho mongwe wa setšhaba o ka bona tshenyo nngwe kgotsa tatlhegelo, go tla kopiwa ditshenyegelo tsa mo.
Tshwaraganelo le Tlhomo
Re amogela diwebosaete tsa batho ba boraro go tshwaragana le tshedimosetso e e leng teng mo ditsebeng tsa Go thibelwa motho mongwe le mongwe, kgwebo, selo sengwe se se tshelelang mo molaong kgotsa webosaete go sekeletsa tsebe nngwe le nngwe mo webosaeteng e, go akarediwa tsebe ya selegae, ka tsela efe kgotsa efe kwa ntle ga pele ga thebolo e e kwadilweng ya GCIS.
Go tshwaragana le Diwebosaete tsa Ditlhopha tsa Boraro
GCIS e ka neelana ka ditshwaraganyo mo diwebosaeteng dingwe fela jaaka tshiamelo le kakaretso ya tshwaraganyo nngwe le nngwe e e sa ameng kano ya GCIS mo diwebosaeteng tseo. Diwebosaete kgotsa ditsebe tse di tshwaraganeng ga se tse di tshwanetseng go laolwa ke GCIS. GCIS ga e na boikarabelo kgotsa molato, ka tlhamalalo kgotsa ka go se nne ka tlhamalalo, ka mokgwa wa diteng, tiriso, kgotsa go se kgone go dirisa kgotsa go fitlhelela tshwaraganyo nngwe le nngwe ya webosaete kgotsa e e leng teng mo ditshwaraganyong tsa diwebosaete.
Matseno
Setlankana sa poraebete se tlhagisiwa mo go GCIS ga mmogo le selo se se supang go tshela molao, se se laolang, se netefatsa kgotsa se se dirisang tshedimosetso e e ka bong e tshwerwe go tswa mo saeteng e.
Modirisi a ka nna a etela webosaete e kwa ntle ga go neelana ka tshedimosetso nngwe le nngwe ya gagwe. Modirisi, le fa go ntse jalo, o amogela go dirisa data e e ntseng jalo ka tirisano ya setlankana seo sa poraebete. Tsweetswee, elatlhoko gore saete e, e ka nna le tshwaraganyo le disaete tse dingwe tse di sa laolweng ke setlankana se sa poraebete.
Fa e le gore modirisi o na le dipotso kgotsa o amegile mabapi le setlankana sa poraebete kgotsa ka boporaebete jwa gagwe fa a ntse a dirisa Webosaete e, a ka nna a dirisa tshwaraganelo ya Tshedimosetso mabapi le se se neng sa tsibogelwa.
Difaele tse dinnye tsa diteng tse di beilweng mo boraoseng ya modirisi
GCIS e ka nna ya dirisa difaele tse dinnye tsa diteng tse di bewang mo boraoseng ya modirisi kgotsa mo ditshwantshong tsa eleketeroniki tse di dumelelang webosaete e go bala badirisi ba ba nang le phitlhelelo mo tsebeng e e rileng le go fitlhelela difaele tse dinnye tsa diteng tse di beilweng mo boraoseng ya modirisi go netefatsa gore webosaete e tlamelwa ka tshwanelo le go nolofatsa tlhabololo ya webosaete. GCIS kgotsa bathelesi ba ditirelo ke bona ba ba tshwanetseng go dirisa difaele tseo tse dinnye tsa diteng tse di beilweng mo boraoseng ya modirisi go batla data e e fa magareng. GCIS e ka dirisa ditogamaano tsa go nna jalo ka nako nngwe le nngwe go batla tshedimosetso mo dithulaganyong tsa yona le go tlhaola ditlhopha tsa badirisi ba dikarolo tse di tshwanang le aterese ya IP, kgaolo, mofuta wa boraose le ditsebe tse di etetsweng. Tshedimosetso e begelwa motsamaisi wa webosaete yo o tla dirisang tshedimosetso e go sekaseka palo ya badirisi kwa mafelong a a farologaneng a webosaete go netefatsa gore saete e e dirisiwa jaaka motswedi wa tshedimosetso wa nepagalo le o o nonofileng.
Ga se difaele tse dinnye tsa diteng tse di beilweng mo boraoseng ya modirisi kgotsa dibikhone tsa webo tse di tsayang tshedimosetso ya motho go tshwana le maina a modirisi kgotsa aterese ya emeile. Modirisi a ka nna a gana difaele tse dinnye tsa diteng tse di beilweng mo boraoseng ya gagwe jaaka balebeledi ba le bantsi ba ba dumelelang motho mongwe le mongwe go gana difaele tseo tsa diteng tse di beilweng mo boraoseng ya modirisi.
Tshedimosetso ya modirisi
Tshedimosetso ya motho e dirisiwa fela ka mabaka a a lekanyeditsweng, sekao, fa modirisi a ikwadisa mo webosaeteng go kopa ditlhaeletsano/dineeletsano mo nakong e e tlang ka mafelo a a itumedisang a GICS. GICS e ka dirisa tshedimosetso e modirisi a e tshotseng go itirela thalotlhakore ya gagwe go e tlwaetsa tsibogelo eo ya yona mo dikopong tse dingwe kgotsa dipatlisisong le go tlhabolola webosaete. Fa modirisi a tlhopha go ikwadisa ka go dirisa mogala mo tiragalong e e diriwang ke GCIS, GCIS e tla dirisa tshedimosetso e modirisi a e tlisitseng go mo tsibogela. Go oketsa mo go se, motsamaisi wa webo, a ka nna a, fa go tlhokagalang teng, dirisa tshedimosetso ya modirisi wa webosaete mo ditirisong tse di farologaneng tse di tsamaelanang tsa saete. GCIS e tla netefatsa gore ditiro tsotlhe tsa papatso di obamela molao o o mo tirisong le gore di a dirisiwa ga mmogo le manane go bona tumelelo e e tshwanetseng pele go romelwa emeile ya modirisi e e nang le tshedimosetso ka ga ditirelo tsa GCIS. Modirisi a ka nna a kopa GCIS nako nngwe le nngwe go sa tlhole e romela dimateriale tsa go nna jalo kwa go ena ka go dirisa tshedimosetso e e bonweng mabapi le se se neng se dirisiwa/ditsibogelo kgotsa tshwaragano e e sa duelelwang.
Go senolelwa Ditlhopha tsa Boraro
Le fa e le gore GCIS e ka neelana ka tshedimosetso ya badirisi go batlamedi ba ditirelo gore e ba tshware, tshedimosetso eo boemong jwa yona, e ka se ka ya refosana ka tshedimosetso e batho ba boraro kgotsa mongwe le mongwe fela mo setšhabeng a nang le maikaelelomagolo ka yona kgotsa a a sa amaneng le bona, kwa ntle ga fela go senotswe mo nakong ya go tseiwa ga tshedimosetso eo mo lefelong leo.
Tshedimosetso ya motho e ka sutisediwa kwa boditšhabatšhabeng ke GCIS kgotsa kwa bathong ba boraro ka maikaelelo a a tlhalositsweng fa godimo. Se, se ka se ka sa akaretsa tshutiso kwa dinageng kwa ntle ga melao ya tshireletso ya data e e tshwanang le e e leng teng mo nageng ya bonno ya modirisi. Ka go neelana ka tshedimosetso go GCIS ka tiriso ya webosaete e, ke modirisi yo o neelanang ka tumelelo eo ya ditshutiso.
Mo go tshwanetseng teng, tshedimosetso ya motho e ka senolwa ka ntlha ya kgatelelo ya molao, mo molawaneng kgotsa mo badiraboemong bangwe ba Puso, kgotsa mo bathong ba boraro fa go tlhokagalang teng kgotsa mo go batlegang teng go obamela melawana ya semolao kgotsa e e patelesegang kgotsa dikopo kgotsa ka maikaelelo a a tlhaotsweng fa godimo.
Phitlhelelo ya tshedimosetso ya Motho
Fa e le gore tshedimosetso ya motho e setse e tlisitswe mo webosaeteng e, badirisi ba ba batlang go thadisa tshedimosetso ya bona ba ka nna ba dira jalo ka go kopa thadiso e e ntseng jalo ka mokgwa wa tshwaragano wa tshedimosetso e e bonweng fa go ne go diriwa sengwe. Fa go ntse jalo, badirisi ba ka kgona go fitlhelela dithalotlhakore tsa bona, go di siamisa le go tlhabolola diaterese le megala ya bona kgotsa go se duelele mokgatlho ope ka nako nngwe le nngwe. Badirisi ba ba nang le mathata go fitlhelela dithalotlhakore tsa bona kgotsa ba batla go kopa khopi ya tshedimosetso ya bona, ba ka nna ba ikgolaganya le motsamaisi wa webosaete ka go dirisa tshwaraganelo ya tshedimosetso ka ga se se neng se diriwa/ditsibogelwa. Mo mabakeng otlhe, GCIS e tla tlhokomela dikopo tsa phitlhelelo ya tshedimosetso kgotsa go fetola tshedimosetso go ya ka ditlhokego tsa semolao tse di dirisiwang.
Ga go na tumelano
Ga go na se se leng teng fa, kgotsa se se tlhomilweng kgotsa se se ikaelelang go tlhoma konteraka kgotsa tumelelano epe e e nnang teng magareng ga GCIS le modirisi mongwe le mongwe yo o etelang webosaete e.
Tshireletso ya Ngwana ya Poraebete
GCIS e lemoga botlhokwa jwa tshireletso ya poraebete ya bana mo lefatsheng la tirisano. la 'nline'.
Go neelwa ditirelo
Ditumelelano le boemo jwa tiriso bo dira borutegi jotlhe kgotsa botsalano bongwe magareng ga GCIS le modirisi wa webosaete e. Go retelelwa gongwe le gongwe ga GCIS go diragatsa kgotsa go pateletsa ditshiamelo dingwe le dingwe tsa ditumelelano le boemo jo jwa tiriso, bo ka se ka jwa nna le thebolo ya ditshiamelo tseo kgotsa go neeelana ka ditirelo tse di ntseng jalo tsa ditshiamelo. Fa e le gore mo tumalelanong kgotsa boemong bongwe le bongwe jwa tiriso ya webosaete e, ga e dirisiwe ka bojotlhe jwa yona, kgotsa ditrelo ga di amogelesege ka mabaka a a rileng, tiriso ya yona e ka se ke ya dira gore go thibelwe tiriso ya yona kgotsa go neela ditirelo ka gope.Fa ditumalano kgotsa maemo a tiriso e a sa diragadiwe ka botlalo kgotsa di sa tlhomama ka tsela e e rileng, le fa go ntse jalo, ditumalano tse kgotsa maemo a, go tla nne go tswelelwe ka go neelana ka ditirelo go fitlha paka ya ditumalano le maemo a a dirilweng a fela.. Ditumelelano le boemo jo bo setseng bo ka se amiwe ke go se patelesege kgotsa go se amogelesege ga ditirelo tse, mme bo tla nna bo patelesega le go dirisiwa.
GCIS e beelana ditshiamelo tsa go fetoga, tsa go tlhabolola, tsa go oketsa mo go kgotsa go tlosa mo karolong kgotsa mo gotlhe ga ditumelelano le boemo jwa tiriso go simolola nako nngwe le nngwe. Phetolo ya ditumelelano le boemo jo jwa tiriso, bo tla tsaya nako mo diphetogong tse di romelwang mo webosaeteng. Ke tlamego ya modirisi go tlhokomele ka nako nngwe le nngwe ditumelelano le boemo jwa tiriso mo webosaeteng e, go lemoga diphetogo le ditlhabololo. Tiriso e e tsweletseng ya webosaete ke modirisi ka tatelano ya thomelo ya diphetogo, e tla nna temogo ya kitsiso ya modirisi go amogela go obamela le go angwa ke ditumelelano le boemo jwa tiriso, go akarediwa le diphetogo le ditlhabololo tseo.
Maina a a feleletseng le maemo a semolao a mong wa webosaete ke:
Puso ya Bosetšhaba
Diaterese le megala ya mong wa webosaete:
Aterese ya poso:
Aterese ya mmila:
Mogala: +27 12 314 2911
Fekese: +27 12 323 3831
<fn>GOV-ZA.Testingofofficialseedsamples.2010-03-25.tn.txt</fn>
Diteko tsa ditshupo tsa dipeo tsa semmuso
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lefapha la Temothuo le dira diteko tsa ditshupo tsa dipeo tsa semmuso go netefatsa gore sebopego sa dipeo se phepa/tlhwekile, gape le gore di ka mela le go itshegetsa.
Ke dipeo tsa mefuta e e farologaneng tse di ka tsewang go ya ka Molao wa Tlhabololo ya Dijalo wa 1976, o o reng dipeo tseo di ka lekiwa jaaka ditshupo go netefatsa nonofo ya tsona. Ditshupo tsa semmuso di a lekiwa go netefatsa gore dipeo tse dintsi di tsamaelana le ditshiamelo/kabelo tsa Molao, 1976, wa Tlhabololo ya Dijalo, le gore di tshwailwe ka nepagalo le ka tlhokomelo, mme ke tsona tse di tla rekisiwang.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Baruni mo dikantorong tsa didika ba Lefapha la Temothuo ke bona ba lekalekanyang ditshupo ka tsela e e sa tlhomamang go tswa kwa taelong ya kgwebo le dipeo tse di tlhagang kwa ntle mo bathong ba bangwe, sekao: mekgatlho, ditheo, ditlamo, dithulaganyo le badirisanimmogo le balemi, ba ba rekisang dipeo.
Dipeo tse dintsi tse di leng teng, ke gore tsa kgwebo le tse di kanetsweng, ke tsona tse di tsewang tsia.
Dipeo tse dintsi tse di tsewang jaaka ditshupo di tlhophiwa ka mokgwa o o latelang:
tlhopho e e sa tlhomamang ya dipeo dipeo tse dintse tse di belaelwang mathata a a farologaneng a mefuta ya dijalo.
Ditshupo di lekiwa go ya ka tumalano le ditshiamelo tsa Molao wa Tlhabololo ya Dijalo go tshwana le bophepa le go mela le go itshegetsa.
Baruni ba itsisiwa ka dipholo.
Fa e le gore dipholo di bontsha gore peo ga e dumalane le Molao, e ka tloswa mo thekisong kgotsa ya tshwaiwa sešwa.
Jaaka go dirwa teko ya peo, go ya ka molawana wa Setšhaba, ga go kitla go nna le tefo e e tla batlwang. Le fa go ntse jalo, fa motho yo sampole e tserweng mo go ena a batla dipholo ka tsela ya Tshekatsheko ya Peo, tuelo ya thebolo ya teko ya peo e tla tshwanelwa ke go duelwa. Lenaneotheko le tla tlhagiswa. Dintlha tsa banka ke tse di latelang:
Khoutu ya lekala: 01-08-45
Nomoro ya tshupatlotlo : 011244887
Gakologelwa go tsenya nomore ya lenaneotheko gore go kgonwe go e amanya le lenaneotheko le le ntshitsweng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Lefelo le mo go lona go dirwang teko ya semmuso ya dipeo, le dirisa lenaneo la setlapele mo tekong. Ka ntlha ya gore dijalo di le dintsi di na le maemo a a farologaneng a teko, mme le nako ya teko le yona e ka farologana ka letsatsi le le lengwe go ya mo dibekeng di le mmalwanyana. Dira dipatlisiso kwa sebebofatsing ka bosona .
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo e ga e duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ga go na foromo e e tladiwang.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Testingseedforcomplaintsanddisputes.2010-03-25.tn.txt</fn>
Diteko tsa disata tse di direlwang fa go na le dingongorego le dikgotlhang
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Seteišene sa Semmuso sa Diteko se dira dipatlisiso ka ga dingongorego le dikgotlhang mabapi le ditlhokego tsa disata go ya ka Molao wa Tokafatso ya Dijalo wa 1976
O ka nne wa bega dingongorego kgotsa dikgotlhang malebana le boleng ba disata, fela pele o dira jalo o tshwanetse go ikgolaganya le OSTS go netefatsa fa e le gore go na le bokgoni jo bo tlhokegang mo mofuteng wa teko kgotsa mofuta wa sata. Tirelo e e ka fiwa motho, setlamo, setheo, khamphane kgotsa molemirui mongwe le mongwe.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Fa o batla go tlhagisa ngongorego kgotsa kgotlhang malebana le boleng jwa sata o tshwanetse go romela lekwalo ga mmogo le disampole tsa disata mme o tlhagise dintlha sentle malebana le ngongorego ya gago. Tsenya le dintlha tsa diteko tse di dirilweng ke ditheo dingwe tsa go dira diteko tsa disata.
O ka nne wa itirela disampole ka bowena, fela sampole ya semmuso e e dirilweng ke moruni wa ofisi e e mo kgaolong ya gago ya Bokaedi ba SAAFQIS ke yona e tlhokegang.
Isa disampole kwa ditekong.
Fa e le gore ngongorego e matshwanedi, ke gore, boleng jwa sata ga bo kgotsofatse ditlhokego tsa Molao wa Tokafatso ya Dijalo wa 1976 mongongoregi ga a kitla a duela sepe. Fa ngongorego e se matshwanedi mongongoregi o tla tshwanelwa ke go duela lekgetho la Letlotlo le le rebotsweng la diteko tsa disata mme o tla newa selipi.
Dituelo di ka dirwa ka eleketeroniki mo motšheneng kgotsa di ka dirwa ka go duela mo khaontareng, fela go botlhokwa go itse nomoro ya selipi gore tuelo e kgone go nyalana le selipi se se ntshitsweng. Dintlha tsa poloko ya banka ke tse di latelang:
Khoutu ya Lekala: 01-08-45
Nomoro ya Akhaonto: 011244887
Dipholo tsa tlhotlhomiso di ka itsisiwe fela fa tuelo e setse e dirilwe.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Setlapele sa botlhokwa sa OSTS ke go bona gore go dirwa diteko tsa disampole tse go ngongoriwang ka tsona ka maitlhomo a go dira gore di nyalane. Bogolo jwa ngongoreg kgotsa kgotlhang ke bona bo tla laolang gore palo ya disampole, mefuta ya dijalo le mefuta ya diteko e e tlileng go dirwa, mme se gape ke sona se tla laolang gore go tsewa nako e kanakang go wetsa ditlhotlhomiso. Ka jalo ga go kitla go neelwa boemo jwa tirelo. O ka botsa dipotso kwa diofising ka botsona .
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe fa ngongorego e le matshwanedi. Fela fa ngongorego e se matshwanedi, lekgetho le le rebotsweng la teko ya disata le tla duelwa mo mabakeng a a latelang:
<fn>GOV-ZA.Traininginseedanalysismethodsandtechniques.2010-03-25.tn.txt</fn>
Katiso ya Mekgwa le dithekeniki tsa go sekaseka disata
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Seteišene sa Semmuso sa Teko ya Disata se neelana ka katiso e e kgethegileng ya katiso ya mekgwa le dithekeniki tsa go sekaseka disata mo bathong ba ba nang le kgatlhego, jaaka basekaseki ba disata ba ga jaanong le batho ba ba kgatlhegelang go ka nna basekaseki, go akaretsa batho ba ba batlang kitso ya teko ya disata. Batho ba ba tswang kwa di-NGO batho ba ba tswang kwa SADC le Aforika ka bophara ba ka tla dikhosong tsa mofuta o.
Khoso ya ditshupetso ya mekgwa le dithekeniki tsa go sekaseka disata e tsena ka Moranang.
Go na le bodirelo jo bo tshwarwang gangwe ka ngwaga go rotloetsa maemo a tekano a teko ya disata ka Ngwanatsele ngwaga mongwe le mongwe. Setlhogo sa bodirelo le palo ya malatsi otlhe a bodirelo a farologana ngwaga le ngwaga go ya fela ka mathata a a itemogelwang mo tekong ya disata le mafelo mangwe a tekanyo a a tlhokang go siamisiwa.
Go tla nna gape le bodirelo jwa Tetrazolium bo dirwa morago ga mengwaga e le meraro. Bodirelo jwa bofelo jwa TZ bo tshwerwe ka ngwaga wa 2004.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Kwa tshimologong ya ngwaga mongwe le mongwe kitsitso ya katiso, go akaretsa kgang ya bodirelo, e romelwa kwa bathong botlhe ba ba nang le kgatlhego, ba ba mo lenaneng la Lefapha.
Tlatsa foromo ya kopo go supa dikgatlhego tsa gago mme o e romele ka fekese kwa Seteišeneng sa Teko ya Disata .
Batsayakarolo ba amogelwa go ya ka palo e e ka kgonang go amogelwa. Go tsewa fela batsayakarolo ba le 20 mo ditshupetsong tsa khoso ya Mekgwa le dithekeniki tsa tshekatsheko ya khoso ya disata. Palo ya batsayakarolo ba bodirelo e tla laolwa ke setlhogo. Ke batsayakarolo ba le 20 fela ba ba ka amogelwang mo bodirelong jwa TZ.
Batho ba ba amogetsweng go tsaya karolo ba tla itsisiwe ka fekese, morago ga sebaka ka tšhono ya bona ya go tsaya karolo.
Batho ba mofuta o ba tshwanetse go tlhomamisa go tla ga bona.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
OSTS e leka go tlhokomela baithuti/dikantitate tsotlhe tse di dirang kopo ya khoso kgotsa bodirelo. Le fa go ntse jalo, ka ntata ya go tlhoka diphatlha mo lefelong la katiso, paakanyo ya tiro e e diragadiwang, jalo-jalo, batho ba ba mmalwa fela ba tla kgona go tseiwa/go fiwa lefelo. Go tla fiwa tlhokomelo go basekaseki ba disata pele kwa dilaboratoring tsa diteko tsa disata.ga mmogo le batho ba ba kgatlhegelang go nna basekaseki ba disata.
Mo dithutong di le pedi e bong khoso ya tiragatso ya ditshupetso ga mmogo le Katiso ya Mekgwa le dithekeniki tsa go sekaseka disata, o tla fiwa lekwalo la go tsenela dithuto. Lekwalo le tshotse tshosobanyo ya dintlha malebana le diteng tsa khoso le bodirelo.
Godimo
Tlhotlhwa
Tirelo ga e duelelwe. Tuelo e nnye ya teye, dijo tsa motshegare le dimanuale/dintlhathuto e tla dirwa mme se se tla ya fela ka bogolo jwa bodirelo, e bong, palo ya malatsi, le dimanuale tse di ntshiwang jalo-jalo.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Ikwadiso ya ketapele e dirwa ka go dirisa foromo e e romelwang kwa tshimologong ya ngwaga. Botlhe ba ba kgatlhegelang go nna basekaseki ba disata ba tshwanetse go ikwadisa jaaka baikatisi ba tshekatsheko ya disata.
Foromo e e tla akaretswa mo ngateng e e tla phatlaladiwa.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Unreservedpostalservice.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya laesense ya go dirisa tirelo ya poso e e sa beeletswang
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Kopo ya boikwadiso go Molaodi wa Ditirelo tsa Poso go dirisa poso e e sa beeletswang e e tshwanetseng ya nna go ya ka sebopegong se se beilweng ke Tona ka kgakololo ya Molaodi.
Tuelo e e sa busediweng ya R500 e duelwa ka seatla, tšheke e e netefaditsweng kgotsa ka phitiso ya eleketeroniki.
Boikwadiso bo amogelwa mo pakeng ya ngwaga go tloga ka letlha la thebolo ya boikwadiso jwa setefekeiti.
Ditirelo tse di latelang di dirwa fela ke Poso ya Aforika Borwa fela:
Go gorosa makwalo.
Go gorosa makwalo a a bokete jwa kilogerama kgotsa ka fa tlase.
Go gorosa disilintara tsa dimmitara di le 458 kgotsa ka fa tlase, bokima jwa 100 le bokete jwa 100 milimitara le bokete jwa kilogerama.
Go rebola ditempe tsa poso
Go neelana ka kokoanyetso ya fa tseleng le mabokisi a diaterese.
Se ga se tsenyeletse dikgwebo tsa tsamaiso ya dikuno tsa tsona go tshwana le morekisi wa malomo, raleselaga kgotsa kgwebo ya kerosari.
Batho le dikgwebo tsa poraefete ga di duelele go dirisa kopo ya laesense ya tirelo ya poso e e sa beeletswang .
Go ka dirwa kopo ya boikwadiso go Molaodi wa Tirelo ya Diposo go dirisa ditirelo tsa diposo tse di sa beeletswang go ya ka sebopego sa tsamaiso e e umakilweng ke Tona mo tshisinyong ya Molaodi.
Go na le kopotuelo e e sa busediweng ya tšhelete e e duetsweng ka ya seatla, e e kana ka R500 kgota e duetswe ka tšheke e e netefaditsweng kgotsa phitiso ya elekroniki.
Boikwadiso bo amogelwa mo pakeng ya ngwaga o le mong go tloga motlha wa letlha la thebolo ya setifikeiti sa boikwadiso.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditlhaelatsano
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa diforomokopo tse di tsamayang ka boraro.
Duela tšhelete ka seatla kgotsa ka tšheke e e netefaditsweng go:
Romela kopo ya boikwadiso go Lefapha la Ditlhaeletsano mmogo le bopaki jwa tuelo.
Romela bopaki jwa tuelo ya fekese go: 12 427 8536.
Pataganya tse di latelang:
Khopi ya ditifekeiti tsa ditokomane tsotlhe tse di maleba
Dintlha tse di laolang kgwebo
Leano la Kgwebo le le tletseng
Go retelelelwa ke go kgotsofatsa nngwe ya ditlhokego tse, go ka lebisa kwa go se se paledisang kopo go atlega.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Laesense e ka bo e siame morago ga malatsi a 30.
Godimo
Tlhotlhwa
Tuelo e e sa busediweng ya R500
Tuelo ya laesense ya R25 000
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Vatvendorsearch.2010-03-25.tn.txt</fn>
Patlo ya Lekgetho la morekisi
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Tiro ya Patlo ya Lekgetho la Morekisi, tiragatso ya patlo ka mogala o o butsweng mo webosaeteng e e ka dirisiwang ke dikgwebo, moloko a setšhaba, bajanala le mafapha a puso.
Tiragatso e, e ka dirisiwa go netefatsa gore batho ba e leng bathelesi ba dithoto kgotsa ba ditirelo, ba ikwadisitse mo lekgethong le go rotloetsa go ipega ga batho ba ba nang le diponagalo tsa go tila lekgetho.
Dikgwebo tse ka ngwaga di bonang ka fa tlase ga R300 000 ya thekiso yotlhe , ga di tlhoke go ikwadisetsa VAT. Dikgwebo tsotlhe tse di duedisang lekgetho di tshwanetse go bo di kwadisitswe mme di duela lekgetho kwa go Ditirelo tsa Lekgetho tsa Aforika Borwa .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Batla mogwebi wa VAT ka inthanete o dirisa:
leina la morekisi la kgwebisano nomoro ya Lekgetho
Leina le tshwanetse go tshwanana le le morekisi a le kwadisitseng la kgwebisano.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Ga bo yo.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Batla mo inthaneteng.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Victimempowermentprogramme.2010-03-25.tn.txt</fn>
Lenane la go naya batswasetlhabelo maatla
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Lenane la go naya Batswasetlhabelo Maatla le nolofatsa tlhomo le go kopana ka fa gare ga mafapha kgotsa kopano ya dikarolo tsa manane a a ka fa gare le dipholisi go tshegetsa, go sireletsa le go naya batswasetlhabelo ba tshenyo le tirisodikgoka..
VEP e na le mo e lebeletseng go go kgethegileng mo basading le mo baneng. Batswasetlhabelo ba tirisodikgoka ya tsa selegae ba ba leng mo tsielegong ba ka nna mo lefelong la tshireletso dibeke di le pedi kgotsa di le thataro, mme se se tla ikaega ka mabaka a bona.
Lenane le ka bonwa ke batswasetlhabelo ba tshenyo le tirisodikgoka.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le borakanelo bongwe le bongwe jwa tshegetso jwa batswasetlhabelo, mafelo a tshireletso a basadi le bana ba ba sotlilweng ba ka nnang teng, mothelesi wa tirelo wa mmuso kgotsa mokgatlho o o seng wa semmuso o o golaganeng le tlhokomelo ya batswasetlhabelo ba tirisodikgoka tsa selegae.
Ikgolaganye le lefelo la tshireletso la batswasetlhabelo le le leng mo motseng kgotsa Mogala o o sa duelelweng wa THIBELO ya Basadi ba ba Sotlilweng kwa 0800 150 150.
Mokhanselara, mothelesi wa tirelo ya boitekanelo, tokololo ya Tirelo ya Sepodisi mo Aforika Borwa, kgotsa motlhankedi wa sepodisi, modirediloago, morutabana kgotsa mongwe le mongwe fela yo o nang le kgatlhego mo go bopeng botho jwa mongongoregi a ka nna a dira kopo ya thulaganyo ya tshireletso.
Go netefatsa gore fa motho yo mongwe kwa ntle ga mongongoregi a tlisa kopo ya thulaganyo ya tshireletso, tumelelo e e kwadilweng ke mongongoregi e tshwanetse go tla mmogo le kopo.
Ga go na foromo e e tlhophilweng mo go kwalelwang tumelelo e - lekwalo le le tswang go mongongoregi le le nayang tumelelo e e kwadilweng le tla bo le siame.Le fa go ntse jalo, go na le mabaka a a rileng a tumelelo e e kwadilweng e ka se tlhokagaleng teng, go tshwana le fa mongongoregi e le:
Mmotlana;
a idibetse; kgotsa fa kgotlatshekelo e kgotsofetse gore motho yoo o retelelwa ke go neela ka tumelelo kgotsa tetlelelo e e batlegang.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Nako e e batliwang go sekaseka thulaganyo ya tshireletso e farologana go tloga mo kgotlatshekelong nngwe go ya kwa go e nngwe gape go ikaegilwe ka letlha la dipoelo le le tla bong le tlhophilwe ke tlelereke ya kgotlatshekelo.
Bonnye jwa Boemotlase bo neelwa jwa Tirelo e e Neetsweng Batswasetlhabelo Maatla..
Modiredi loago le mekgatlho e e seng ya dipoelo/porofete e tshwanetse go tshegetsa batswasetlhabelo kwa seteišeneng sa mapodisi, kgotlatshekelo le kwa maokelong ga mmogo le go naya mongongoregi maatla fa a batlang thuso teng; le go neelana ka tshedimosetso mabapi le ditsamaiso tse di tshwanetseng go latelwa, ditshiamelo tsa mongongoregi, gore o tshwanetse go bona jang thulaganyo ya tshireletso kgotsa mekgwa mengwe ya tshireletso fa e le gore e teng;
ke boikarabelo jwa modiredi loago go kaela batswasetlhabelo kwa metsweding mengwe go bona tsereganyo e e tsweletseng, sekao, thulaganyo ya tshireletso, thuso ya kalafo, ditirelo tsa dikgakololo le go bona mafelo a tshireletso a mangwe.
go neelana ka bopaki jwa boitseanape jaaka modira-ka-kgetse kgotsa molato ka a itse ditekanyetso tsa botsalano jwa balelapa.
go dira jaaka motsereganyi kwa kgotlatshekelo ya molao kwa bopaki jwa ngwana bo bonwang ka go dirisa motsereganyi.
go neela motswasetlhabelo mmogo le ditokololo tsa lelapa ditirelo tsa dikgakololo;
go tlhoma leano la tshireletso ya motswasetlhabelo/batswasetlhabelo .
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Form J 480 e ka bonwa kwa dikantorong tsa Pabalesego Loago tse di gaufi le wena. E bonwa kwa dikantorong tsa Lefapha la Tlhabolololoago le le gaufi le wena.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Warveteransgrant.2010-03-25.tn.txt</fn>
Thuso ya madi a puso e e newang masole a ntwa
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Mogale wa ntwa ke motho yo o nnileng le seabe mo Ntweng ya Ntlha kgotsa ya Bobedi ya Lefatshe kgotsa Ntwa ya Korea .
Baboelwa ba ba sa kgoneng go itlhokomela mme ba tlhoka tlhokomelo ya ka gale go tswa go mongwe ba ka dira kopo ya thebolelo ya thuso mo godimo ga dithebolelo tsa katlaatlelo.
Tlhwatlhwa ya thebolelo ya bagale go tloga ka Morananang 2008 ke R960 ka kgwedi.
Go dira kopo ya thebolelo o tshwanetse go:
bo o le moagi wa Aforika Borwa kgotsa monni wa leruri bo o le monni wa Aforika Borwa ka nako ya go dira kopo bo o le dingwaga di le 60 le go feta, kgotsa o golafetse bo o lwele mo ntweng ya Ntlha kgotsa ya Bobedi ya Lefatshe, Ntwa ya Korea kgotsa o dirile mo ntweng e e simolotseng ka 6 Lwetse 1939
nyalana le teko ya tlhoko .
Teko ya tlhoko ke teko e e dirisiwang go lekanyetsa maemo a matlole a modirakopo. Gore o amogele thebolelo, maemo a gago a matlole a tshwanetse go nna kwa lase ga tlhwatlhwa e e rileng. Ka 2008, teko ya tlhoko ya thebolelo ya bagale ba ntwa ya motho yo o sa nyalang e ne e re o ka se bone thebolelo fa thoto ya gago e le kwa godimo ga R451 200 fa o sa nyala. Ntlo e o nang nayo e ne e sa tsewe tsia fa o nna mo go yona. Lotseno lwa gago le lona le tshwanetse go nna kwa tlase ga R26 928 ka ngwaga fa o sa nyala.
Fa o nyetse o ka se bone thebolelo fa dithoto tsa gago le mogatso di le kwa godimo ga R902 400 ka ngwaga. Ntlo e e leng gore ke ya mongwe wa lona, e ka tsewa tsia fa e le gore le nna mo go yona. Lotseno lwa gago le lwa mogatso le tshwanetse go nna ka fa tlase ga R53 856 ka ngwaga.
bo o sa tlhokomelwe mo setheong sa Puso o sa amogele thebolelo e nngwe ya loago .
Thebolelo e duelwa ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
madi a a seatleng kwa Mafelong a Tuelo ka letsatsi le le rileng go tsenngwa ga madi mo akhaontong ya gago ka mokgwa wa ileketeroniki kantoro ya Poso setheo .
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Tlatsa foromo ya kopo kwa kantorong e e gaufi nao ya tshireletso ya loago .
Fa o tsofetse kgotsa o lwala thata go ka ya kwa kantorong eo go dira kopo, kopa mongwe gore a go kopele go etelwa mo gae boemong jwa gago. Motho yoo o tshwanetse go tlisa lekwalo le le tswang mo go wena le lekwalo la ngaka le le supang gore o ka se kgone go etela kantoro eo.
Tlatsa foromo ya kopo go na le motlhankedi go tswa kwa lefapheng.
Romela foromo e e tladitsweng go motlhankedi mmogo le ditlankana tse di latelang:
ekwaloitshupo la bakhoutu la Aforika Borwa, mme fa o na le molekane, ID ya gagwe le yona e a tlhokega bosupi jwa tirelo ya gago mo ntweng, e ka nna setifikeiti sa tirelo ya ntwa kgotsa dimmetale tsa gago tsa ntwa fa o le kwa tlase ga 60, tlhatlhobo kgotsa pegelo ya boitekanelo e e tlhalosang gore o ka se kgone go dira.
Tshedimosetso ka ga kemo ya gago ya nyalo:
fa o sa nyala, afitafiti e e tlhalosang gore ga o a nyala fa o nyetse, setifikeiti sa gago sa lenyalo fa o tlhadile, lekwalo la tlhalo fa mogatso a tlhokafetse, setifikeiti sa gagwe sa loso.
Tshedimosetso ka ga lotseno le dithoto tsa gago:
fa o dira, setifikeiti sa moputso wa gago fa o sa dire, 'buka e tala' ya Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro kgotsa setifikeiti sa go ntshiwa mo tirong go tswa go mothapi wa gago yo o fetileng fa o na le phenšene ya poraefete, sesupo sa phenšene ya poraefete fa o na le akhaonto ya banka, setatamente sa banka ya gago sa dikgwedi tse tharo tse di latelanan fa o na le dipeeletso, tshedimosetso ka ga merokotso le dikabelo tse o di amogelang.
Bona rasiti go e tshola jaaka sesupo sa kopo.
O tla itsisiwe ka go kwala gore kopo ya gago e atlegile kgotsa nnyaa.
Fa kopo ya gago e sa dumelwa, kantoro ya tshireletso ya loago e tla go itsise ka go go kwalela e tlhalosa mabaka a gore ke ka ntlha ya eng kopo ya gago e sa atlega.
Fa o sa dumelane le tshwetso e, o ka ikuela go Tona ya Tlhabololo ya Loago kwa kantorong ya bosetšhaba ya Lefapha la Tlhabololo ya Loago, o tlhalosa gore ke ka ntlha ya eng o sa dumele.
Boikuelo bo ka dirwa mo matsatsing a le 90 morago ga go amogela kitsiso ka ga ditlamorago tsa kopo ya gago.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Fa foromo ya gago ya kopo e neetswe, o tshwanetse go newa rasiti e o tshwanetseng go e boloka jaaka e le sesupo sa gore o dirile kopo.
Go ka tsaya matsatsi a le 21 go diragatsa kopo ya gago.
Fa thebolelo ya gago e atlegile, o tla duela go tloga ka letsatsi le o dirileng kopo.
Godimo
Tlhotlhwa
Ditirelo ga di duelelwe.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Water.2010-03-25.tn.txt</fn>
Ditirelo Tsa Motheo Tsa Masepala Tsa Mahala
Tlhaloso
Dikgato tse di latelwang
Molao o dirisiwang
Boemo jwa tirelo
Tlhotlhwa
Diforomo tse tladiwang
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
Tlhaloso
Ditirelo tsa motheo tsa masepala tsa mahala ke ditirelo tse di tlamelwang go malapa a a humanegileng ke Puso ntle le tuelo epe. Ditirelo di akaretsa metsi, motlakase, kgelelo-leswe le go olela matlakala. Ditirelo tse di tlamelwa ke bomasepala e bile di akaretsa selekano sa minimamo sa motlakase, metsi le kgelelo-leswe tse di lekaneng go tlamela ditlhokego tsa motheo tsa malapa a a humanegileng. Le fa go le jalo, dipholisi tse di laolang tlamelo ya kgelelo-leswe ya motheo le go olela matlakala di sa ntse di tla konosediwa ke mafapha a kgaolo a a maleba a Merero ya Metsi le Dikgwa le Merero ya Tokologo le Bojanala.
Metsi a motheo a mahala
Metsi a motheo a mahala a akaretsa bonnye selekano sa motheo sa dikilolitara tse 6 tsa metsi ka kgwedi go lelapa lengwe le lengwe. Selekano se, se ka farologana go ya ka bomasepala mme o tshwanetse go ikgolaganya le masepala wa gago ka tlhamalalo go batlisisa gore tota ke eng tirelo ya metsi a motheo a mahala a ba a tlamelang. O tshwanetse go duelela metsi a o a dirisitseng mo godimo ga a o a reboletsweng ntle le tuelo.
Motlakase wa motheo wa mahala
Selekano sa motlakase wa motheo wa mahala ke 50kWh go lelapa lengwe le lengwe ka kgwedi go mokgwa wa maatla a kiriti . Selekano se sa motlakase se tla lekana go ka tshuba mabone, go thuthufatsa metsi ka ketlele, go sidila diaparo, go tshuba thelebišene e e seng ya mmala, le go tshuba seyalemowa.
Badirisi ba ba nang le dimitara tsa motlakase o o dueletsweng-kwa-pele ba tla kgona go bona fa motlakase wa mahala o dirisitswe otlhe, mme ba tla tshwanela go reka motlakase gape. Badirisi ba ba nang le dimitara tse di tlwaelegileng kgotsa tse ba duelang morago ga tiroso ga ba kitla ba kgona go bona bonolo fa ba dirisitse diyuniti tsotlhe tsa motlakase wa bona. Ba tla duedisetswa tiriso ya tlaleletso kwa bokhutlong jwa kgwedi nngwe le nngwe.
Badirisi ba ba sa kgoneng go fitlhelela go tsenngwa ga motlakase wa maatla a kiriti ba ka tlamelwa ka maatla a e seng a kiriti ke bomasepala ba bona. O tshwanetse go ikgolaganya le masepala wa gago go batlisisa gore ke mefuta e mengwe efe ya metswedi ya maatla e e tlamelwang.
Go nna le motlakase le metsi a a tsentsweng mo lelapeng la gago kgotsa mo ditsheng tsa gago tsa kgwebo, ikgolaganye le masepala wa kgaolo ya legae la gago le lešwa kgotsa kgwebo ya gago e ntšhwa.
Mo dikgaolong tse dingwe, motlamedi wa bosetšhaba, Eskom, o tlamela motlakase ka tlhamalalo.
Kgelelo-leswe ya motheo ya mahala
Puso ga e ise e tsenye lenaneo la kgelelo-leswe ya mahala. Lefapha la Merero ya Metsi le tlhabolola mokgwa wa go tlamela ka kgelelo-leswe la motheo la mahala. Fa leano le se na go konosediwa, bothati jwa selegae jo bo tlamelang ka ditirelo tsa kgelelo-leswe bo tla se tsenya.
Go olela matlakala ga motheo ga mahala
Puso ga e ise e tsenye lenaneo la go olela matlakala la mahala. Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala le tlhabolola mokgwa wa go tlamela ka ditirelo tsa go olela matlakala tsa motheo tsa mahala. Fa leano le se na go konosediwa, bothati jwa selegae jo bo tlamelang ka ditirelo tsa go olela matlakala bo tla se tsenya.
Go duelela ditirelo tsa masepala
Go na le mefuta e mebedi ya go duelela ditirelo tsa masepala:
Diakhaonto tsa go duelelwa-kwa-pele
Akhaonto ya go duelelwa-kwa-pele e kaya gore o reka diyuniti e bile e ka dirisa fela palo ya diyuniti tse di rekilweng. Fa fela o se na go dirisa diyuniti tsotlhe, e bile o sa ntse o tlhoka tse dingwe, o tshwanetse go reka gape.
Diakhaonto tse o duelang kwa morago
Diakhaonto tse o duelang kwa morago di go letla go dirisa selekano sefe kana sefe sa motlakase kgotsa metsi. Masepala wa gago o tla go romelela kanego ya kgwedi le kgwedi e e bontshang selekano sa metsi kgotsa motlakase o o dirisitsweng, gammogo le tlhwatlhwa e o tshwanetseng go e duela.
Godimo
Dikgato tse di latelwang
Ikgolaganye le diofisi tsa masepala wa gago wa selegae.
Tlaya le ditokomane tse di latelang:
khopi e e tempilweng semmuso ya lekwaloitshupo la gago bopaki jwa bonno kgotsa jwa kwa meagong ya kgwebo ya gago
Foromo ya kopo e e tladitsweng ka botlalo.
Duela tlhwatlhwa e e tlhalositsweng.
Godimo
Molao o dirisiwang
Godimo
Boemo jwa tirelo
Go tsamaisa kopo ya gago go simolola letsatsi leo o dirang kopo ya gago go bona thuso . Kopo ya gago e tla sekasekwa mme go tla swetswa gore a o dumelelwa go bona ditirelo tsa motheo tsa mahala kgotsa nnyaa. Go tswa mo goreng ditsamaiso tsa masepala wa gago di ntse jang, o tla kwadisiwa gore o letleletswe go bona tshegetsi ya Ditirelo tsa Motheo tsa Mahala, le go fiwa keretiti kgotsa tshegetso e e tlhokegang ya maleba.
Godimo
Tlhotlhwa
Metsi Dilitara tsa ntlha tse 6 000 go lelapa lengwe le lengwe ka kgwedi ke mahala, dilitara morago ga tse di duelelwa go ya ka direiti tsa masepala.
Godimo
Diforomo tse tladiwang
Go dira kopo ya tshegetso ya bahumanegi . Bomasepala ba le bantsi ba na le diforomo tsa go dira kopo. Botsa masepala wa gago ka ga go dira kopo ya tshegetso ya bahumanegi.
Godimo
Lefelo la bodirelo, diaterese le megala
<fn>GOV-ZA.Workforum.2010-03-25.tn.txt</fn>
Kopo ya go tlhama lekgotlana la badiri mo tirong
Tlhaloso
Makgotlana a badiri a tlhamiwa go:
Rotloetsa dikgatlego tsa badiri botlhe kwa mafelong a tiro, e seng fela ditokololo tsa mekgatlo ya badiri.
Tiisa tsamaiso e e edileng kwa mafelong a tiro;
Kopana le badiri mo dintlheng tse dingwe; le
Akaretsa badiri mo go tseyeng ditshweetso tse di kopanetsweng mo dintlheng tse dingwe.
Lekgotlana la mo tirong le ka tlhamiwa mo mafelong a bodirelo a mangwe le a mangwe a a nang le badiri ba le 100. Palo e ga e tsenyeletse batsamaisi le bagolwane ba badiri. Kopo e ka dirwa fa lekgotlana la mo tirong le se ise le nne teng go ya ka Molao wa Dikamano tsa kwa Ditirong wa 1995.
Go bona tshedimosetso e nngwe gape, e ya go Lefapha la Ditiro.
Dikgato tse di tshwanetseng go latelwa
Mokgatlho wa badiri o tshwanetse go gokelela khopi e e netefaditsweng ya tumalano e e utlwanetsweng, e e leng bopaki jwa gore ba itsewe ke mothapi.
Moemedi wa mokgatlho wa badiri o tshwanetse go tlatsa foromo ya LRA 5.1.
Khopi ya foromo e tshwanetse go neelwa lephata le lengwe mme bopaki jwa gore o amogetse diforomo tse di tshwanetseng go akaretsa le go e gokelela mo ditokomaneng tse di latelang:
Khopi ya setlankana se se kwadisitsweng kwa Posong
Khopi ya rasiti e e saenweng fa khopi ya foromo e isitswe ka lestogo.
Pegelo e e saenweng ke motho yo o isitseng khopi ya foromo a netefata fa tirelo e e diragaditswe.
Khopi ya fekese e e pakang gore setlankana kgotsa bopaki bongwe le bongwe jo bo supang fa tirelo e e diragaditswe..
Romela foromo e e tladitsweng le bopaki jwa neelo go Mokwadisi: Kantoro ya Porofense ya Khomišene ya Poelano, Tsereganyo le Kutlwisisano .
Molao o o dirisiwang
Boemo jwa Tirelo
E ka tsaya malatsi a le 30 go tlhama makgotlana a badiri.
Tlhotlhwa
Ke mahala
Diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa
Lefelo la bodirelo le diaterese le megala
<fn>Grievance Rules-Tswana.txt</fn>
KITSISO YA MMUSO
OFISI YA KHOMIŠENE YA TIRELOPUSO
MELAWANA YA GO RARABOLOLA DINGONGOREGO TSA BADIREDIPUSO MO TIRELONGPUSO
Mo go itsisiwe ka tshedimosetso ya kakaretso gore Khomišene ya Tirelopuso go ya ka karolo ya bo 11 ya Molao wa Khomišene ya Tirelopuso, wa 1997 (Molao wa Nomoro ya bo 46 wa 1997), o buisiwa mmogo le karolo ya bo 196 (f) (ii) ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, wa 1996 (Molao wa Nomoro ya bo 108 wa 1996), e e tlhomileng Melawana e e totobaditsweng mo Mametlelelong ya bo 1.
E e dirilweng le go saenelwa kwa Tshwane mo letsatsing le la bo Somaamabedi tlhano wa Phukwi mo ngwageng wa 2003.
S.S. SANGWENI Monnasetulo Khomišene ya Tirelopuso
MAMETLELELO YA BO 1
A. TLHALOSO
Mo kgatong e, kwa ntle ga fa go tlhalositswe ka mokgwa mongwe:
Khomišene" e tlhalosa Khomišene ya Tirelopuso e e tlhomilweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 196 ya Molaotheo;
Molaotheo" o tlhalosa Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, wa 1996 (Molao wa Nomoro ya bo 108 wa 1996);
malatsi" a lebisitse mo malatsing a tiro;
bothati jo bo sekasekang dikgotlang" bo tlhalosa bothati jaaka bo tlhalositswe mo karolong ya bo 1 ya Molao wa Tirelopuso wa 1994;
ngongorego" e tlhalosa go se itumele mabapi le kgato ya semmuso kgotsa go ikgatholosiwa ke mothapi tse di amang mothapiwa mo go sa lolamang mo dikgolaganong tsa go thapiwa mo tirong, go sa akarediwe mo go tweng ke go koba modiredi mo tirong ka mabaka a a sa lolamang;
tlhogo ya lefapha" e tlhalosa motho yo o mo tirong ya maemo a a umakilweng mo Mametlelelong ya bo 1, 2 le 3 tsa Molao wa Tirelopuso wa 1994, kgotsa motho yo o tshwareletseng mo maemong ao;
Molao wa Tirelopuso" o tlhalosa Molao wa Tirelopuso wa 1994 (Kgoeletso ya Nomoro ya bo 103 ya 1994);
mokgatlho wa badiri o o amogetsweng" o tlhalosa mekgatlho yotlhe ya badiri e e amogetsweng ke Khansele ya Bogokaganyi jwa go Lwela Ditshwanelo ya Tirelopuso mmogo le mokgatlho mongwe le mongwe o o itumelelang dithata tse di tshwanetseng tsa go ithulaganya mo lefapheng le le rileng;
tharabololo" e tlhalosa go rarabolola ngongorego ka mokgwa o o tla itumedisang mothapiwa yo o ngongoregang;
moemedi" o tlhalosa modirimmogo, moemedi kgotsa motlhankedi wa mokgatlho wa badiri o o amogetsweng;
B. MAIKAELELO LE GO DIRAGADIWA
Maikaelelo a tiro e ya go leba dingongorego ke go diragatsa dikgolagano tse di edileng tsa merero ya badiri le go rarabolola dingongorego mo Tirelongpuso ka go itumedisa maikaelelo a botlhokwa a tiro e, a a leng:
go ela tlhoko karolo ya bo 196 (f) (ii) ya Molaotheo e e abelang Khomishene dithata tsa go batlisisa dingongorego tsa bathapiwa ba mo Tirelongpuso mabapi le dikgato tsa semmuso kgotsa go ikgatholosiwa semmuso, le go atlanegisa ditharabololo tse di tshwanetseng;
go diragatsa karolo ya bo 11 ya Molao wa Khomišene ya Tirelopuso, wa 1997 (Molao wa Nomoro ya bo 46 wa 1997), o o abelang Khomišene dithata tsa go tlhama Melawana ya go rarabolola dingongorego;
go rotloetsa -
go rarabolola dingongorego ka bonako, ka go se tseye letlhakore lepe le ka mokgwa o o lekalekanang;
ii dikgolagano tse di edileng tsa merero ya badiri;
iii go rarabolola dingongorego tsa mothapiwa mo legatong le le kwa tlase ka fa go kgonegang ka teng mo lefapheng.
C. MOKGWA WA GO KGONA GO SEKASEKA NGONGOREGO
Ngongorego e tshwanetse ka fa go kgonegang ka teng ya rarabololwa ke mothapi go tsamaelana le modi wa yona ka fa go kgonegang ka teng.
Mothapi o tshwanetse go netefatsa gore ngongorego e rarabololwa ka mokgwa o o lolameng, wa go se tseye letlhakore lepe le ka mokgwa o o lekalekanang, le gore moono wa molao le tolamo tsa tlhago di a obamelwa.
Mokgwa o e rarabololwang ka ona o tshwanetse wa nna wa go thusa le go kgontsha mothapi le mothapiwa go rarabolola go se itumele.
Ga go mothapiwa ope yo o tshwanetseng go gatelelwa le go lomelediwa, e ka nna ka tlhamalalo kgotsa ka mokgwa o mongwe fela o sele, ka ntlha ya fa a begile ngongorego.
Fa go tsewa dikgato tsa go kgalema mothapiwa, go diragatsa mokgwa o ke mothapiwa go rarabolola morero ofe kgotsa ofe o o tsamaelanang le dikgato tsa go kgalema ga di a tshwanela go kganela dikgato tse tsa go kgalema.
Ngongorego e tshwanetse go begiwa ka go kwalwa mme ditshweetso tsotlhe tse di tsewang ka nako ya go e rarabolola di tshwanetse go kwalwa.
Mothapiwa a ka thusiwa ke moemedi.
D. GO TSHEGETSA DITEKANYETSO TSA NAKO
Go sweetsa selekanyetso sa nako, se se tshwanetse go balelwa ka go se balele letsatsi la ntlha fela go akarediwe letsatsi la bofelo.
Matlhakore ka bobedi a tshwanetse go tsamaelana le selekanyetso sa nako e e beilweng mo tirong e, kwa ntle ga fa go dumallanwe mmogo go atolosa nako.
Mothapiwa o tshwanetse go tlhagisa ngongorego go mothapi mo pakeng ya malatsi a le 90 go tswa mo letlheng le mothapiwa a lemogileng kgato ya semmuso kgotsa go ikgatolosa ga semmuso mo go amang mothapiwa ka mokgwa o o sa tshwanelang.
Mothapiwa a ka kopa gore ngongorego ya gagwe e romelwe kwa Khomisheneng mo pakeng ya malatsi a le 10, morago ga go amogela tshweetso ya bothati jo bo diragatsang.
E. GO ABA TSHEDIMOSETSO
Mothapi o tshwanetse, fa a kopiwa, go abela mothapiwa tshedimosetso e e maleba le e e tlhokegang gore a kgone go bega kgotsa go latela ngongorego ya gagwe.
Go abiwa ga tshedimosetso ya mofuta o, go tsamaelana le ditekanyetso tse di dumeletsweng semolao.
Mothapiwa o tshwanetse go abelwa tshedimosetso ka ga maemo a ngongorego le dikgato tse di tsewang mabapi le go konosetsa letlha le le rulagantsweng la bofelo.
Mothapi o tshwanetse go abela mothapiwa khophi ya foromo ya ngongorego morago ga fa kgato nngwe le nngwe e e tshwanetseng ya bothati jwa go sekaseka ngongorego e.
F. DIKGATO TSA LEFAPHA TSA GO RARABOLOLA NGONGOREGO
Mothapiwa a ka bega ngongorego ya gagwe mo mothapiweng yo mongwe yo o supilweng go sekaseka morero wa go rarabolola ngongorego mo teng ga lefapha.
Foromo e e laetsweng e e mo Mametlelelong ya A e tshwanetse go dirisiwa fa ngongorego e begiwa.
Mothapiwa yo o supilweng o tshwanetse go ikgolaganya le bothati jo bo tshwanetseng jwa mo lefapheng ka maikaelelo a go rarabolola ngongorego.
Ngongorego e ka rarabololwa ke motho mongwe le mongwe yo o rweleng boikarabelo jwa bothati e bile a na le bothati jo bo maleba go e rarabolola.
Mothapiwa yo o ngongoregang o tshwanetse go sedimosediwa ka tshwanelo ke mothapiwa yo o supilweng ka ga maemo le dikgato tse di tsewang tsa go rarabolola ngongorego.
Fa ngongorego e rarabolotswe ka mokgwa o o itumedisang mothapiwa yo o ngongoregang, bonnete jwa se bo tshwanetse go dirwa ka go kwala ke mothapiwa yo o supilweng.
Fa ngongorego e sa kgonege go rarabololwa, bothati jo bo sekasekang se, bo tshwanetse go itsise mothapiwa yo o ngongoregang ka fa go tshwanetseng ka teng.
Lefapha (go akarediwa le bothati jo bo sekasekang dikgotlang) le na le paka ya malatsi a le 30 go rarabolola ngongorego eo. Paka e e ka nna ya atolosiwa ka tumallano ya matlhakore ka bobedi, ka go kwalwa.
Morago ga fa mothapiwa yo o ngongoregang a sena go itsisiwe ka ditlamorago tsa ka fa maemo a ngongorego a tsamaileng ka teng, mme a sala a sa itumela:-
o tshwanetse go itsise bothati jo bo sekasekang dikgotlang ka go kwala mo pakeng ya malatsi a le 10;
bothati jo bo sekasekang dikgotlang bo tshwanetse gore go ya ka mabaka a karolo ya bo 35 ya Molao wa Khomišene ya Tirelopuso, wa 1994, jwa fetisetsa ngongorego le dikwalwa tsotlhe tse di tsamaisanang le yona go Khomišene ya Tirelopuso go tlhagisa katlanegiso ya yona mo pakeng ya malatsi a le matlhano, fa e sena go begelwa ke mothapiwa yo o ngongoregang.
Fa ngongorego e theegile mo go se go thweng ke mokgwa o o sa lolamang wa merero ya badiri jaaka o tlhalositswe mo Molaong wa Merero ya Dikgolagano tsa Badiri, wa 1995, mothapiwa a ka itsise bothati jo bo sekasekang dikgotlang ka go kwala, gore o eletsa go dirisa mefuta e mengwe ya go rarabolola ngongorego e e tlhamilweng mo molaotheong wa Khansele ya Bogokaganyi jwa go Lwela Ditshwanelo ya Tirelopuso kgotsa lekala le le lebaganeng la khansele (go tswa gore ke efe e e maleba), le gore Khomishene ya Tirelopuso, ka jalo, ga ya tshwanela go sekaseka ngongorego eo.
Fa tsotlhe di padile mo ntlheng ya lefapha go arabela ngongorego mo pakeng ya nako e e umakilweng mo Molawanang wa bo F8, motlhankedi yo o ngongoregang a ka tlhagisa ngongorego ya gagwe go:-
Khomišene ka tlhamalalo; kgotsa mo lebakeng la se go tweng ke mokgwa o o sa lolamang wa merero ya badiri, go Khansele ya Bogokaganyi jwa go Lwela Ditshwanelo ya Tirelopuso kgotsa le lekala le le maleba la khansele (go tswa gore ke efe e e maleba) go ya ka mabaka a yona a tsamaiso ya go rarabolola dingongorego.
Nomoro ya bo 25209
G. GO LEBISA MERERO KWA KHOMIŠENENG
Fa Khomišene e amogetse tshedimosetso yotlhe go tswa mo bothating jo bo sekasekang dikgotlang, e tshwanetse gore mo pakeng ya malatsi a le 30 ya sekaseka ngongorego ya go nna jalo le go itsise bothati jo bo e sekasekang ka ga dikatlanegiso tsa yona le mabaka a tshweetso ya yona ka go kwala.
Fa bo se na go amogela dikatlanegiso tsa Khomišene, bothati jo bo sekasekang dikgotlang bo tshwanetse gore, mo pakeng ya malatsi a le matlhano, jwa itsise mothapiwa le Khomišene ka ga tshweetso ya jona ka go kwala.
H. DINGONGOREGO TSA DITLHOGO TSA LEFAPHA
Fa tlhogo ya lefapha e na le ngongorego, e tshwanetse gore mo lebakeng la:
tlhogo ya lefapha la bosetšhaba, ya itsise Moporesidente ka ga ngongorego eo; kgotsa tlhogo ya lefapha la porofense, e tshwanetse go bega ngongorego kwa go Tonakgolo e e tshwanetseng.
Moporesidente kgotsa Tonakgolo e na le paka ya malatsi a le 30 go rarabolola ngongorego eo. Paka e, e ka nna ya atolosiwa ka tumallano ya matlhakore ka bobedi.
Melawana ya bo F9 le wa bo 10, fa e buisiwa mmogo le diphetogo tse di laelwang ka diteng tsa tsona, e diragadiwa mo dingongoregong tsotlhe tsa ditlhogo tsa mafapha.
I. GO LEKANYETSA
Tlhogo ya lefapha e tshwanetse go netefatsa gore tharabololo ya dingongorego e a lekanyediwa ka go tshola direkoto tsa palo ya dingongorego tse di rarabolotsweng mo tshimologong ya ngwaga mongwe le mongwe le go begela Khomišene mo pakeng ya nako ya dikgwedi di le thataro.
Khomišene e tshwanetse go bega ka ga merero ya go sekaseka dingongorego le bokgoni jwa mekgwa ya go rarabolola dingongorego kwa Kgotlatheomolaong ya Palamente ya Bosetšhaba, bonnye gangwe ka ngwaga, mme mo mabakeng a ditiro tsa Diporofense, kwa kgotlatheomolaong ya Porofense eo.
J. MEKGWA E MENGWE
Fa ngongorego e begilwe go ya ka mabaka a mokgwa o wa go dira, bathapiwa botlhe ba ba ngongoregang ba tshwanetse ba bega mo pepeneneng gore a ba tla dirisa mokgwa o kgotsa o mongwe fela o sele.
K. MEKGWA E MENGWE YA GO FETOLELA
Ngongorego e e begilweng pele go tlhamiwa Melawana ya Kgabaganyetso, ke gore pele ga di 1 Phukwi wa 1999, e tla sekasekwa le go konosediwa fela jaaka e kete Melawana ya Tirelopuso ga e ise e phimolwe.
Ngongorego e e begilweng pele go tlhamiwa melawana e ya go rarabolola dingongorego, e tshwanetse go rarabololwa le go konosediwa go ya ka mabaka a Melawana ya Kgabaganyetso ya go rarabolola Dingongorego e e phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso ya Nomoro ya bo 20231, ya 1999.
L. LETLHA LA GO SIMOLOLA
Letlha la go simolola ga Melawana e, go tsamaelana le ditshiamelo tsa Molawana wa K, ke di 19 Lwetse 2000.
Mametlelelo ya A
FOROMO YA GO TLHAGISA NGONGOREGO
TSWEETSWEE BUISA DITAELO TSE DI LATELANG PELE O TLATSA FOROMO
Foromo e e tshwanetse go dirisiwa go tlhagisa ngongorego (go sa akarediwe se go thweng ke mokgwa o o sa lolamang wa go koba mothapiwa mo tirong), fa o sa itumelela dikgato tsa semmuso kgotsa go tlogela sengwe, mme e bile o sa kgona go rarabolola bothata bope ka go dirisa ditherisano tse e seng tsa semmuso.
O tshwanetse go tlhagisa ngongorego ya gago mo pakeng ya malatsi a le 90 go tswa mo letlheng le o lemogileng dikgato tsa semmuso ka lona kgotsa go tlogetswe sengwe, le tse di go amileng ka mokgwa o o sa siamang.
O ka thusiwa ke, kgotsa wa emelwa ke modirimmogo kgotsa moemedi kgotsa motlhankedi go tswa kwa mokgatlhong wa badiri o o amogetsweng.
Go botlhokwa go tlatsa tshedimosetso yotlhe ka mokgwa o o nepagetseng. Fa foromo e tladitswe, e tshwanetse go fiwa mothapiwa yo o supilweng go tsamaisa tshekatsheko ya ngongorego mo setheong sa lona. Lefapha le tla mamaretsa foromo e mo dikwalong tsotlhe tsa ngongorego mme e tla dirisediwa dikgato tsotlhe tsa go sekaseka ngongorego.
Mo kgatong nngwe le nngwe mo motho yo o nang le bothati a lekang go rarabolola ngongorego, letlhakore lengwe le lengwe le tla tlatsa karolo e e maleba ya foromo e. O tla fiwa tšhono ya go arabela tshwaelo nngwe le nngwe.
Fa go konoseditswe kgato nngwe le nngwe ya mokgwa wa go sekaseka ngongorego, lefapha le tla go abela khophi ya foromo e e tladitsweng.
Fa ngongorego e rarabolotswe, ga go tlhokege gore o tlaletse foromo go ya pele. Karolo ya Merero ya Badiri mo lefapheng la lona e tla tsenya foromo mo faeleng. Yona e tla dirisediwa go bega dipalopalo kwa Khomišeneng ya Tirelopuso ngwaga le ngwaga.
Go tlhokega gore o tlatse Dikarolo tsa A le ya B tsa foromo e, mme o e neye mothapiwa yo o supilweng yo o sekasekang merero ya ngongorego kwa setheong sa lona. Mothapiwa o tla tsenya go saena ga gagwe mo karolong e e fa tlase ga karolo ya B ya foromo go supa gore ngongorego e amogetswe. Netefatsa gore o amogela khophi ya foromo mo go supiwang gore ngongorego ya gago e amogetswe.
Karolo ya C ya foromo e tla tladiwa ke mothapi le wena ka sebele mo tsamaong ya dikgato tse di farologaneng mo go tla diriwang maiteko a go rarabolola ngongorego.
KAROLO YA A: DINTLHA TSA MOTHO KA SEBELE
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa yo o ngongoregang: Ditlhaka tsa Maina le Sefane : ... Nomoro ya Mothapiwa : ... Lefapha le le mo thapileng : ... Bokaedi : ... Maemo / Seemo mo Tirong : ... Letlha le o lemogileng dikgato tsa semmuso kgotsa go ikgatholosa sengwe : ... Dinomoro tse go ka ikgolaganngwang le wena mo go tsona Nomoro ya Mogala:... Nomoro ya Fekese: ... Leina la moemedi (fa a le teng) : ... Dinomoro tse go ka ikgolaganngwang le moemedi mo go tsona Nomoro ya Mogala:... Nomoro ya Fekese:... Leina la Mokgatlho wa Badiri (fa o le teng) : ... Dinomoro tse go ka ikgolaganngwang le Mokgatlho wa Badiri mo go tsona Nomoro ya Mogala: Nomoro ya Fekese:...
KAROLO YA B: DINTLHA TSA NGONGOREGO
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa yo o ngongoregang: O ngongoregela eng? Fa lefelo le le fa tlase le sa lekana, tsweetswee mamaretsa tsebe ditsebe tse dingwe:
O tshisinya tharabololo ya mofuta mang?
Fa re netefatsa gore re amogetse foromo ya ngongorego e bile re file mothapiwa yo o ngongoregang khophi
MOTHAPIWA YO O SUPILWENG LETLHA
Leina:
Maemo a mo Tirong:
KAROLO YA C: THARABOLOLO YA NGONGOREGO: DIKGATO
DINTLHA: Karolo e ya foromo e dira ditshiamelo tsa dikgato tse di farologaneng tsa go leka go rarabolola kgotlang. Fela legale, ga go dikgato tse di laetsweng ka totobalo tsa go rarabolola ngongorego. Go ya ka mabaka a a rileng, tsebe kgotsa ditsebe tse di fa tlase di tlhoka go tladiwa. Fa go sa kgonege go rarabolola ngongorego go fitlhela kwa legatong la tlhogo ya lefapha, e tshwanetse go fetisediwa kwa bothating jo bo sekasekang dikgotlang, (ke gore; tsebe e e fa tlase e ka totobalo e lebisang go bothati jo bo rarabololang dikgotlang, e tshwanetse go tladiwa). Ngongorego e tshwanetse go sekasekiwa mo dikgatong tsotlhe tse di tlhokegang (go akarediwa le bothati jo bo sekasekang dikgotlang), mo pakeng ya malatsi a le 30, kwa ntle ga fa paka eo e atolositswe ka tumallano le mothapiwa yo o ngongoregang.
Karolo ya C e a tswelediwa
KGATO : MOTHAPIWA YO O SUPILWENG ...
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa yo o supilweng: Leina : ... Maemo a mo Tirong : ... Nomoro ya Mogala : ... Nomoro ya Fekese : ... A ngongorego e rarabolotswe ? Ee [ ] Nnyaa [ ] Fa karabo e le ee, tlhagisa dintlha tsa tumallano (fa lefelo le le fa tlase le sa lekana, tsweetswee mamaretsa tsebe (ditsebe) tsa tlaleletso).
E SAENNWE KE: ... MOTHAPIWA YO O SUPILWENG LETLHA E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa: A ngongorego e rarabolotswe ? Ee [ ] Nnyaa [ ] A o na le se o batlang go se tshwaela ? ... E SAENETSWE KE: ... MOTHAPIWA LETLHA
Karolo ya C e a tswelediwa
KGATO : BOTHATI JO BO SEKASEKANG DIKGOTLANG
E tshwanetse go tladiwa ke bothati jo bo sekasekang dikgotlang
Tlhaloso mabapi le ngongorego le mabaka a tshweetso e e tserweng Fa lefelo le le fa tlase le sa lekana, tsweetswee mamaretsa tsebe ditsebe tsa tlaleletso
E SAENETSWE KE: ... BOTHATI JO BO SEKASEKANG DIKGOTLANG
LETLHA
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa yo o ngongoregang
A ngongorego e rarabolotswe? Ee [ ] Nnyaa [ ]
Fa e sa rarabololwa, tsweetswee tlhalosa gore ke eng o sa itumela:
A o batla gore ngongorego e fetisediwe go Khomišene ya Tirelopuso? Ee [ ] Nnyaa [ ]
<fn>Hansards.16DaysOfActivism.2009-11-11.tn.txt</fn>
Se ikgatolose!

Lwantsha Tshotlakako!

Letsholo la Malatsi a le 16 la kgatlhanong le tirisodikgoka go Basadi le Bana

Letsholo la Malatsi a le 16 ke eng?

Ke letsholo la GO LWANTSHA LE GO THIBELA TIRISODIKGOKA go BASADI le BANA LEFATSHE KA BOPHARA
E ikaelela go tlisa temoso ya tshosometso e mpe eo TIRISODIKGOKA le TSHOTLAKAKO e nang nayo mo go BASADI le BANA mme e TLOSE GOTLHELELE TSHOTLAKAKO mo setšhabeng]



Maikemisetso a Letsholo la Malatsi a le 16

Go lemosa ka ga ditlamorago tse di bosula tse di tlholwang ke tirisodikgoka le tshotlo mo go BOMME LE BANA le ...

Go FEDISA TSHOTLO GOTLHELELE mo setšhabeng


Letsholo la Malatsi a le 16 le tshwarwa go tloga ka di 25 Ngwanatsele go fitlha ka di 10 Sedimonthole ngwaga le ngwaga
LE TSENYELETSA MALATSI A A LATELANG A BOTLHOKWA
25 Ngwanatsele...
Letsatsi la Thibelo ya Tirisodikgoka Kgatlhanong le Basadi la Boditšhabatšhaba

1 Sedimonthole...
Letsatsi la Aids la Lefatshe

10 Sedimonthole...
Letsatsi la Ditshwanelo tsa Botho la Boditšhabatšhaba



Ke eng se se tlholang tirisodikgoka mo go basadi?

E tlholwa ke mokgopolo ya go nyatsa seemo se se kwa tlase sa bomme mo magaeng le mo setšhabeng

E diragala fa borre ba dirisa botlhaswa THATA le TSHWANELO e le laola BOMME

Ke mabaka afe gape a a tlholang tirisodikgoka go basadi?]



TSHOTLAKAKO ke eng?


Mofuta mongwe le mongwe o o tlholang:
letshogo
go utlwisa mmele botlhoko
go dira dilo kgatlhanong le thato ya gago


Dikao tsa Tshotlakako:


YA MMELE

YA MAIKUTLO

YA TŠHELETE

YA TLHOKOFATSO KA THOBALANO

YA PETELELO


A o a itse ...

gore Palamente e fetisitse melao go sireletsa ditshwanelo tsa mongwe le mongwe kgatlhanong le tshotlakako?

Tsona ke:

Molao wa Tirisodikgoka ya mo Malapeng wa 1998

Molao wa Bana wa 2005

Molao wa Tlamelo wa 1998

Molao wa Ntshetsopele ya Tekatekano le Thibelo ya Kgethololo e e sa Lolamang wa 2000

Tlhabololo ya Molao wa Disenyi( Molao wa Melato ya Thobalano le Merero e e Mabapi) wa 2007


Dikomiti tsa Palamente tse di mekamekanang le maemo a basadi le bana mo Aforika Borwa:

Komiti ya Kokoano Bosetšhaba e e ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho

Komiti ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e e ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho

Go botlhokwa go:

Fedisa setlwaedi sa tiriso dikgoka
Bua
Itse ditshwanelo tsa gago
Lwantsha TSHOTLAKAKO
Se ikgatholose!

SE NNE MOTSWASETLHABELO!]

O ka bona kae thuso?
Ikgolaganye:
Mapodisa mo go 10111
Kantoro ya Bosetšhaba ya FAMSA mo nomoreng ya mogala: (011) - 975 7107 kgotsa Fekese: (011) 975 7108
Mogala wa Bana: 08000 55 555
Khomišene ya Tekatekano ya tsa Bong: Mogala: 011 - 403 7182




<fn>Hansards.AfricaDay.tn.txt</fn>
GO KETEKA LETSATSI LA AFORIKA
Letsatsi la Aforika le ketekwa ngwaga le ngwaga ka di 24 Motsheganong
Mokgatlho wa Dinaga tse di kopaneng tsa Aforika (OAU) o tlhamilwe ka di 25 Motsheganong 1963 kwa Addis Ababa, Etopia
Go tshwaya tiragalo e, Letsatsi la Aforika le tla ketekwa lekgetlo la bo 48 monongwaga
OAU e nnile ketapele ya dinaga tse di kopaneng tsa Aforika (AU) e e neng ya bulwa kwa Durban, mo Aforika Borwa ka di 9 Phukwi 2002
Go na le dinaga di le 54 mo Aforika mme di le 53 tsa tsona ke maloko a AU. Morocco ga se leloko la dinaga tsa AU.
AU e kopantse kontinente ya Aforika go bua ka ga dikgwetlho tse dintsi tsa yona tse di jaaka kgotlhang ya dibetsa, phetogo ya tlelaemete le bohuma.
BOTLHOKWA BA LETSATSI LA AFORIKA
Letsatsi la Aforika le ketekwa ke Aforika, batho ba yona le kopanelo
Ke kamogelo ya kgatelopele e Maaforika ba e dirileng le tebogape mo dikgwetlhong tse di tshwanang tse go lebaganeng le tsona mo kgopolong ya lefatshe
KAROLO YA DINAGA TSE DI KOPANENG TSA AFORIKA (AU) MO KONTINENTENG
AU ke setheo se segolo sa go tlhatlosa tomagano ya ikonomi ya loago lwa kontinente, e e ikaeletseng kopano le tshwaragano e kgolwane magareng ga dinaga le batho ba Aforika
AU theilwe mo ponong ya kopanelo ya kontinente e e kopaneng e bile e le maatla
Gape e theilwe mo tlhokong ya go aga bolekane magareng ga dipuso le dikgaolo tsotlhe tsa setšhaba, segolo basadi, baša le seketara ya poraefete
Jaaka mokgatlho wa kontinente, e lebeletse kagiso, tshireletso le tlhomamo, mme e kwa bogareng jwa go ntšhafatsa kontinente
AU e ikaelela go sireletsa ditshwanelo tsa temokerasi, ditshwanelo tsa botho le diikonimi tsa Aforika tse di tshwarelelang, segolobogolo ka go fedisa kgotlhang le go tlhama mmaraka wa botlhe o o dirang.
PONO
Pono ya Dinaga tsa Aforika tse di kopaneng ke: "Aforika o o lomaganeng, o o tswelelang pele e bile o na le kagiso, o o kgweediwang ke batho ba ona mme o emela kgatelelo e e fetogang mo ntlheng ya lefatshe".
DITIRAGATSO TSA KOPANELO TSA DINAGA TSE DI KOPANENG TSA AFORIKA
Maaforika Borwa ba simolotse ditiragatso tsa kopanelo ka AU go:
sireletsa tikologo
lwantsha borukhutlhi jwa boditšhabatšhaba
fedisa botlhoko jwa bolwetse ba HIV/AIDS, malaria le bolwetsi jwa mafatlha
dirana le dintlha tsa bomorwarraarona tse di jaaka tshitego ya baphaphategi le batho ba ba seng kwa ba tshwanetseng teng
tlhatlosa kagiso, tshireletso le itsetsepelo, go tsamaisa tirisanommogo le go aga Aforika
maatlafatsa tshwarano go ralala kontinente le go aga kwa re yang teng go go tshwanang mo bathong ba Aforika.
AFORIKA BORWA LE LETSATSI LA AFORIKA
Segopotso sa Letsatsi la Aforika ke go tlhagisa karolo e Aforika Borwa e e tsereng mo morerong wa kontinente
Letsatsi la Aforika le jaaka letsatsi go keteka ngwaoboswa ya rona ya Aforika, le go tlhagisa hisetori le setso sa kontinente ka botaki
E tsenyeletsa tlhaloganyo ya maikarabelo go botlhe, segolobogolo baša, go tokafatsa boleng jwa botshelo jwa batho botlhe ba ba amegileng mo dikarolong tse di masisi mo botennyeng jwa loago, go tsenyeletsa:
Boitekanelo, polokego le tshireletso.
Tsaloseša ya maitsholo.
Tshwaraganoloago, setso le thuto.
Mo go gopoleng Letsatsi la Aforika, re nna le nako ya go ntšhafatsa boineelo jwa rona mo go rona, mo kontinenteng ya Aforika le ngwaoboswa e e arolelanwang le kwa re yang gona.
KAROLO YA PALAMENTE YA REPHABOLIKI YA AFORIKA BORWA
Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa e tsaya karolo mo mekgatlhong e e mmalwa ya Aforika, go tsenyeletsa Palamente ya Dipuso tse di kopaneng (PAP) le Foramo ya Palamente ya Setšhaba se se tlhabologang sa Borwa jwa Aforika (SADC PF).
Go latela pholisi ya naga e sele, Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa e neela Aforika tebelelo e e kgethegileng mo setlhomong sa pholisi ya dikamano tsa Boditšhabatšhaba gotlhelele. Se se tsenyeletsa go tsenela dikopano dingwe tsa melao ya dinaga tseo puso ya Aforika Borwa e ntseng e tsaya karolo mo maitekong a go tlisa kagiso mo go tsona.
Monongwaga,Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa e tla tshwara Puisano ya Aforika ka di 23 Motsheganong e e tla latelwang ke ngangisano ka di 25 Motsheganong ka morero wa "Ntšhafatso, tsweletso le le kago ya Aforika" go keteka Letsatsi la Aforika.
AFORIKA LE DITIRAGALO 2011
Foramo ya Lefatshe ya Ikonomi mo Aforika 2011 Motse Kapa Aforika Borwa, 4-6 Motsheganong 2011
Morero: "Go tloga mo ponong go ya tiragatsong, Kgaolo e e latelang ya Aforika".
Foramo ya Ikonomi ya Lefatshe ke mokgatlho o o ikemetseng wa bosetšhabatšhaba e e ineetseng go tlhabolola boemo jwa lefatshe ka go tsaya karolo mo kgwebong, sepolotiki, thuto le baeteledipele ba setšhaba go bopa morero wa lefatshe, tsa didika le tsa dintasetiri.
Pontsho ya tsa Boitekanelo ya Aforika le Konkerese 9-11 Motsheganong, 2011
Pontsho ya tsa Boitekanelo ya Aforika le konkerese e tla sibololwa Motsheganong kwa lefelong la Johannesburg Expo, Nasrec, Aforika Borwa. Boitekanelo moAforika bo tlaa neelana ka bogolo malatsi a le 3 a pontsho le konkerese go tlhagisa ditlhogo tse di namileng tse di amanang le tlhokomelo ya boitekanelo mo Aforika, mme e tla ngoka diketekete tsa diporofešenale tsa boitekanelo go tswa kwa sedikeng le go dikologa lefatshe go fitlha mo mabating a bona.
MOKETE WA LETSATSI LA AFORIKA YO MOSWA 27 - 29 Motsheganong
Mo go ketekeng Letsatsi la Aforika, go tloga ka di 27 - 29 Motsheganong, Gauteng e tlaa itumelela moletlong ya mafelo a beke e e bidiwang Sanaa Aforika, Mowa wa Mokete o tlaa apesa pelo ya moretheto le mowa o o matlhagatlhaga o o ka go tshwara nngwe ya botaki jo bo itumedisang, jo bo monate, mmino le go feta.
MATLHA A MANGWE A A BOTLHOKWA GO AFORIKA
16 Seetebosigo Letsatsi la ngwana ya Moaforika
9 Phukwi Letsatsi la Kopano ya Aforika
25 Lwetse Letsatsi la Basadi ba Aforika
<fn>Hansards.Announcements.tn.txt</fn>
DIKITSISO TSA PUO YA PULO YA PALAMENTE YA MOPORESITENTE YA 10 TLHAKOLE 2010
Dikitsiso ka tatelano
Nako
Kitsiso
17:20
Dikemedi tsa bobegakgang tse di nang le tumelelo di tshwanetse go tsaya maemo a tsona ka go latelana ga tsona ka 17:30.
17:25
Dikemedi tsa bobegakgang tse di nang le tumelelo di tshwanetse go tsaya maemo a tsona ka 17:30.
17:27
Dikemedi tsotlhe tsa bobegakgang tse di nang le tumelelo di a bitswa go tsaya maemo a tsona jaanong.
17:30
Dikemedi tsotlhe tsa bobegakgang di tshwanetse tsa bo di le mo bonnong ba tsona jo di bo neetsweng jwa Puo ya Pulo ya Palamente. (Boeletswa)
17:30
Maloko a Palamente le baeng ba kopiwa go kgabaganya tapeiti e khibidu le go tsaya manno a bona mo phaposing mo go neelwang puo mo go yona le mafelo a mangwe a a tlhophilweng ka gonne tapeiti e tla tswalwa mo metsotsong e le 15.
17:35
Maloko a Palamente le baeng ba kopiwa go kgabaganya tapeiti e khibidu le go tsaya manno a bona mo phaposing le manno a a tlhophilweng ka gonne tapeiti e tla tswalwa mo metsotsong e le 10.
17:40
Maloko a Palamente le baeng ba kopiwa go kgabaganya tapeiti e khibidu le go tsaya manno a bona mo phaposing le manno a a tlhophilweng ka gonne tapeiti e tla tswalwa mo metsotsong e le 4.
17:43
Maloko a Palamente le baeng ba kopiwa go kgabaganya tapeiti e khibidu le go tsaya manno a bona mo phaposing le manno a a kgethilweng ka gonne tapeiti e tla tswalwa jaanong.
17:45
Bomme le borre, tapeiti e khibidu e tswaletswe semmuso. Ga go ope yo o letleletsweng go kgabaganya tapeiti e khibidu.
17:50
Bomme le borre, tapeiti e khibidu e tswaletswe semmuso jaanong. Ga go ope yo o letleletsweng go kgabaganya tapeiti e khibidu.
17:53
Bomme le borre, tapeiti e khibidu e tswaletswe semmuso. Ga go ope yo o letleletsweng go kgabaganya tapeiti e khibidu. (Boeletswa)
Nako
Kitsiso
20:10
Maloko a Palamente le baeng ba kopiwa go namela dibese mo Plein Street go ya CTICC. Tsweetswee le kopiwa go tlhagisa dikopo tsa taletso mo lefelong le go amogelwang baeng mo go lona fa le namela dibese.
20:15
Maloko a Palamente le baeng ba kopiwa go namela dibese mo Plein Street ka bonako jo bo kgonegang go ya CTICC.Tsweetswee le kopiwa go tlhagisa dikopo tsa teletso mo lefelong le go amogelwang baeng mo go lona fa le namela dibese.
20:20
Maloko a Palamente le baeng ba kopiwa go namela dibese mo Plein Street ka bonako jwa legadima go ya CTICC. (Boeletswa)
<fn>Hansards.FlyerSetswanaEdDoc.2010-06-10.tn.txt</fn>


Komiti ya Nakwana ka Thebolo ya Ditirelo (PHETOLO YA LETLHA)





Kokoano Bosetšhaba e tlhomile Komiti ya Nakwana go dira tiro ya tekolo e e rulagantsweng ka ga thebolo ya ditirelo mo tlase ga setlhogo. "Tirisanommogo go netefatsa thebolo ya ditirelo mo setšhabeng". Tiro ya Komiti ke go batlisisa tswelelopele ka ga thebolo ya ditirelo le gore dikgwetlho ke dife kwa mafelong a go nnileng le dikhuduego go ba kgontsha go kwalela Kokoano Bosetšhaba pegelo e e tlhaloganyesegang, ditshitshinyo tse di fitlhelesegang le tsenyotirisong ya leano.



Go fitlha ga jaana Komiti e tsere maeto a a rulagantsweng go ya kwa metsemagaeng le kwa ditoropong le go tshwara ditheetso tsa setšhaba mo Palamenteng le kwa diporofenseng. Ditheetso tsa setšhaba mo Palamenteng di tshwerwe ka 2- 4 Tlhakole 2010.



Ka nako ya maeto a go ya kwa diporofenseng, Komiti e tla lekola ditsha, e kopane le setšhaba, badiredi ba pusoselegae, badiredi ba mafapha a diporofense, dikomiti tsa diwate, mekgatlho ya setšhaba le borrakgwebo. Ditheetso di tla tshwarwa ka 17-21 Motsheganong 2010 mo diporofenseng di le tharo.





Setšhaba se lalediwa go tla ditheetsong tsa setšhaba tse di tla tshwarwang mo diporofenseng tse di farologaneng ka mokgwa o o latelang:



POROFENSE

LEFELO

LETLHA

NAKO



LIMPOPO

Thulamela Local Municipality

(Malamulele Boxing Gym

Hall kwa Vhembe District)



Molemole Local Municipality (Matseke Resource Centre)





17 Motsheganong 2010



19 Motsheganong 2010

10h00





10h00



KAPA BOKONE

Dikgatlong Local Municipality (Mataleng Sports Ground kwa Barkley West)



17 Motsheganong 2010



16h00



KWA-ZULU NATAL

eThekwini Metro Municipality

(eThekwini City Hall)

Msunduzi Local Municipality (Edendale Lay Centre kwa kwaMachibisa)



17 Motsheganong 2010



19 Motsheganong 2010

16h00



16h00









<fn>Hansards.GautengAdvertPamphlets.tn.txt</fn>
DITHEETSO TSA SETšHABA KA GA TEBOSEšWA YA TšHATA YA TSA MEEPO
Tšhata ya tsa Meepo e tlhomilwe go ya ka melawana ya karolo 100 ya Molao, No 28 wa 2002 wa Diminerale le Tlhabololo ya Didiriswa tsa Petoroliamo (MPRDA).
Lefapha la Didiriswa tsa Diminirale le ne mo malobeng la lebašeswa Tšhata ya tsa Meepo. Tebosešwa e ne lebelela dielemente tse di farologaneng tsa tšhata ya tsa meepo go tsenyeletsa le go nna mong, theko le go amogela tirelo le tlhabololo ya kgwebo, kaonafatso, tekatekano thapo le tlhabololo ya didiriswa tsa setho.
Mo go tsamaisaneng le maikaelelo a magolo a Palamente a go tsamaisa botsaakarolo jwa setšhaba, Komiti ya Palamente ya Didiriswa tsa Diminerale (Komiti) e tla bo e tshwere Ditheetso tsa Setšhaba ka ga dipholo tsa tebosešwa ya Tšhata ya bogologolo ya tsa Meepo ka ga Tšhata ya tsa Meepo e ntšhwa kwa Carlentonville (go tla netefatswa lefelo), Porofense ya Gauteng, 30 Mopitlwe 2011. Komiti e ka rata thata go kopana le Dikhampani tsa meepo, badiri ba meepo, mekgatlho ya tsa badiri le baagi ba ba dikologileng dikhampani tsa meepo.
Dipotso di tshwanetse go lebiswa go Ms Noluthando Skaka kgotsa Mr Vido Mfuniselwa, Parliament, Cape Town:
Dintlha tsa kgolagano: Mog (021)403-3751 sele 083 709 8520 kgotsa 083 966 7720 aterese ya emeile (nskaka@parliament.gov.za) kgotsa (vmfuniselwa@parliament.gov.za); Fekese: 086 619 9194.
E rebotswe ke Mr MF Gona, MP: Modulasetilo: Komiti ya Palamente ya Didiriswa tsa Diminirale
<fn>Hansards.GreenLight.tn.txt</fn>
PALAMENTE E NEELA KA LESEDI ...
Palamente ya Rephaboloki ya Aforika Borwa e tlhamile Pholisi ya Botsamaisi jwa Matlakala, jaaka karolo ya leano le le tsamaisang le go laola lefelo la tiro le le manontlhotlho ebile le babalesegile.
Molaotheo o bolela gore batho ba Aforika Borwa ba na le tshwanelo ya tikologo e e seng kotsi mo maphelong kgotsa mo itekanelong ya bona. Seno se akaretsa tshireletso ya tikologo ka melao e e tlhaloganyesegang le ditsela tse dingwe go thibela kgotlhelego le phelo ya dimela, go tsweletsa poloko ya tlhago, le go tlhabolola tikologo e e babalesegileng e bile e kgona go tswelapele. Re ka kgona go dirolola dingwe tsa ditshenyego tse polanete ya rona e di itemogetseng fa rotlhe re ka tsaya matsapa go dira pharologano.
Palamente e itlamile go netefatsa boitekanelo le pabalesego ya maloko le badiri ba Palamente le batho botlhe ba ba dirang ka semolao kgotsa ba ba tsenang mo tikologong ya yona. Setheo se ikaeletse go tshola tikologo ya Palamente e le mo seemong se se siameng go ka neela ka tikologo e e babalesegileng e bile e itekanetse gore go ka dirwa mo go yona, le go nna malalaotswe mo go laoleng dikotsi tsa tikologo mo lefelong la tiro.
BOTSAAKAROLO LE MAIKARABELO A PALAMENTE MO GO NTLAFATSENG TIKOLOGO
Molao o o jaaka Molao wa Pabalesego le Boitekanelo mo Tirong(OHSA) o tlama Palamente go neela le go tshola jaaka go ka kgonagala lefelo la tiro le le babalesegileng le sa bake dikotsi mo maphelong a badiri ba yona. Go solofelwa gore badiri ba tla dirisana le mothapi go netefatsa gore ditlhokego tsotlhe tsa Molao di a diragadiwa. Palamente e na le maikarabelo a go neela ka tsiboso magareng ga badiri botlhe ba yona ka ga botlhokwa jwa go boloka tikologo le botsaakarolo le maikarabelo a bao ba thusang.
MEKGWA LE DITSAMAISO
Palamente e tlhamile leano le le utlwalang go laola tikologo ya lefelo le le nonofileng la tiro mme e bile le bolokesegile, go akaretsa go tlhabololwa ga Pholisi ya Botsamaisi jwa Matlakala.
Maikaelelo a pholisi ke go neela ka letlhomeso la thebolo ya ditirelo le le tshwarelelang, le lekalekana e bile le kgonagala go badiri le setšhaba mo tikologong ya Palamente. Pholisi e ikaelela go netefatsa gore didiriswa tsa matlakala di latlhiwe ka tsela e e babalesegileng go fokotsa kgotlhelego, go oketsa tirisosešwa le go netefatsa gore matlakala a a dirilweng go tswa mo Palamenteng a tsholwa go ya ka dikaedi tseo di leng mo go yona.
GO BOLOKA MOTLAKASE
Palamente e tsweletsa tiriso ya mabone a a bolokang motlakase gore e tle e fokotse kgotlhelego, go boloka motlakase le ditshenyegelo. Mabone a a bolokang motlakase a dirisiwa go bonesa mo mafelong otlhe a botlhe le mo diferwaneng tsa Palamente.
BOTSAMAISI JWA MATLAKALA
"Matlakala" go kaiwa selo se sengwe le se sengwe, e ka nna sa gase, seedi kgotsa se se thata kgotsa e ka nna tse di tlhakantsweng, eo e leng gore nako le nako e tlhophiwa ke Tona ya Bosetšhaba ya Merero ya Tikologo le Boeti ka kitsiso mo Lekwalodikgang la Puso.
Botsamaisi jwa Matlakala a a Thata
Matlakala a a omileng
Matlakala a a omileng a kokoanngwa tsatsi le letsatsi mo dikgetsing tsa polasitiki tse di bonalang le mo ditshoding go tswa mo mafelong otlhe le go isiwa kwa lefelong la go a tshola le le ka fa molaong.
Matlakala a tsa Bongaka
Matlakala a tsa bongaka a beiwa mo ditshoding tsa polasitiki tse di magareng tsa mmala o o serolwana le go tloswa ke moneela ditirelo yo o nang le konteraka ya go dira jalo nako le nako, kgotsa fa go tlhokega.
Matlakala a Motlakase
Dipeipi tsotlhe tse di sa tlholeng di dira tsa foloresente di a tsewa go ya go lefelong la go tshwatlela gore di senngwe ka mokgwa o o babalesegileng.
Matlakala a a Bongola
Matlakala a a bongola a beiwa mo ditshoding/dibini tse di tshwailweng di le magareng le go tloswa nako le nako
Matlakala a Dikhemikhale
Dikhemikhale di beiwa mo phaphosing e e notletsweng go thibela tiriso e e sa letlelelwang. Dikhemikale tsotlhe di tshwanetse go beewa mo ditshoding tse di supilweng, mme dikhemikale tsa selekanyo se se nnye tse di kotsi di tshwanetse go tshwaiwa ka go kwadiwa ka nepagalo.
Disilintara tsa Gase e e Gateletsweng
Moneela ditirelo o tlosa ka bonako jo bo kgonagalang disilintara tsa gase tse di sa direng mo tikologong le go netefatsa gore disilintara di latlhiwa go ya ka ditlhokego tsa molao, go thibela kotsi ya go e dirisa gape.
MAANO A ISAGO
Go latlhiwa ga oli e e apayang
Palamente e ntse e akanya go reka ditshodi tsa tirisosešwa tebang le oli e e apayang e e dirisitsweng eo e ka fetolelwang go nna tisele. Go lebelelwa tlase tiriso ya go latlhela oli e e apayang mo meseleng ya metsi a pula.
Go tlosiwa ga matlakala a dipampiri le go a dirasešwa
Palamente e batla moneela ditirelo yo mošwa go tlosa matlakala a pampiri le go a dirasešwa. Dikantoro tsotlhe tsa Palamente di tla neelwa mabokoso a a tsenyang matlakala a kokoantsweng a dipampiri. Mabokoso ano a tla tsewa beke le beke.
Tiragatso e nngwe le e nngwe ya go sireletsa tikologo ya rona, go boloka motlakase le go fokotsa matlakala e a thusa. Ke maikarabelo a loago a baagi botlhe ba Maaforika borwa, go akaretsa le maloko le badiri ba Palamente go boloka tikologo ya rona tebang le losika la isago le go tsweletsa setso sa tlhabololo e e tswelelang.
<fn>Hansards.HowTheBudgetWorksForUs.tn.txt</fn>
KA FAO TEKANYETSOKABO E RE DIRELANG
Tekanyetsokabo ke eng?
Tekanyetsokabo ke leano le le bontshang gore go nnile le letseno le le kae e bile le dirisitswe jang mo nakong e neng e beetswe. Jaaka batho re dira maano a mantsi ka ga letseno le tiriso ya madi a rona. Go dira tekanyetsokabo go botlhokwa ka gonne le fa e le gore re batla go reka dilo di le dintsi, re dula re sena madi a mantsi go ka di reka. Ka jalo seo se kaya gore re batla go le gontsi fela re na le didiriswa tse dinnye go ka bona tseo re di batlang. Tekanyetsokabo e ka ga kgwebisano le go tlhopha gore re dirisa madi jang. Fa re reka sengwe, re tshwanela go tshela ntle le se sengwe.
Puso e dira jang Tekanyetsokabo ya yona?
Ka yone tsela eo, Puso e nna le ka go itlhophela. Ditheo tsa puso di tshwanela go lekanya didiriswa tse di leng teng le ditlhoko tsa batho. Tekanyetsokabo e direlwa ditlhokego tse di sweditsweng tsa ngwaga. Tekanyetsokabo ya bosetšhaba e neelana ka tekanyetso ya letseno le tiriso ya madi e Puso e e solofetseng mo ngwageng wa ditšhelete, go tloga 1 Moranang wa ngwaga go ya go 31 Mopitlwe wa ngwaga o latelang. Tekanyetsokabo ya bosetšhaba ga e tshwane le tse dingwe, ka gonne e bontsha gore madi a tlile go dirisiwa jang, e bile e neelana ka dintlha tsa gore madi a tlile go kokoanyiwa jang go ka thusa puso go a dirisa.
Puso e kokoanya jang madi?
Letseno le legolo la Puso ke lekgetho. Lekgetho ke dituelo tse di duelwang go Moamogedi wa Lekgetho ke batho, dikgwebo le ditheo tse di tshwanelang go duela lekgetho. Ditirelo tsa Lekgetho tsa Aforika Borwa (SARS) e na le maikarabelo a go kgobokanya letseno. Go na le mefuta e farologaneng ya lekgetho. Puso e bona lekgetho le le ntsi go tswa go letseno la batho. Mongwe le mongwe mo nageng yo amogelang letseno le le rileng o tshwanela go duela lekgetho go puso. Lekgetho le, le itsagale e le lekgetho la letseno. Mefuta e mengwe ya makgetho a tsenyeletsa Lekgetho-Thekiso (VAT) le lekgetho la dithoto tsa fa gae. Bontsi jwa batho bo setse bo utlwile ka ga VAT, le gore dithoto dingwe ga di na VAT. Ka fa seatleng se sengwe, ka dinako dingwe lekgetho la tlaleletso le tsengwa go dithotho tsa monate. Lekgetho le, le bidiwa "lekgetho la motsoko le bojalwa". Molaotheo o kaya mokgwa o o Moporesitente a tshwanelang go laola letseno. Letseno lengwe le lengwe le naga e le bonang le tsenyiwa go akhaontong ya Exchequer. Moalo wa Palamente o tlhoka go dirisiwa fa go gogiwa madi mo akhaontong ena. Tekanyetsokabo nngwe le nngwe e tshwanela go nna le letlhakore la tiriso ya madi le letseno.
Tekanyetsokabo e dira jang?
Tekanyetsokabo ya naga e arotswe ka Letseno le Tiriso ya madi, Tlhaelo pele ga Kadimo ya madi le Sekoloto sa Setšhaba. Letseno le Tiriso ya madi di itsagale gape e le Akhaonto ya Lekgetho ya Naga. Tekanyetsokabo ya Naga e simolola ka tiriso ya madi le fa e le gore ditekanyetsokabo tse dingwe di simolola ka letseno. Pharologano gareng ga letseno le tiriso ya madi e itsagale e le tlhaelo kgotsa go feta peelo. Tlhaelo e diragala fa Puso e ikaelela go ka dirisa madi go feta ao e ka a kokoanyang ka lekgetho. Sekoloto sa setšhaba se diragala fa puso e adima madi fa gae kgotsa kwa ntle (moseja) go thusa tiriso ya madi ya yona. Fa letseno le feta tiriso ya madi, sekao, fa lekgetho la batho le kokoanyiwa go feta ka foo go neng go lebeletswe, go nna le lekgetho le le fetang peelo.
Tsweletsopele ya tekanyetsokabo
Tekanyetsokabo e rulaganyiwa dikgwedi di le 14. Seno se kaya gore ka nako e go neelanwang ka Tekanyetsokabo ya monongwaga kwa Palamenteng, Tekanyetsokabo ya ngwaga o latelang e setse e na le dingwedi tse pedi e ntse e rulaganyiwa. Mafapha a a farologaneng a nna le seabe mo tekanyetsong ya tekanyetsokabo. Ba romela ditekanyetso tsa bona le mabaka go Kantoro Kgolo e maleba. Kantoro Kgolo e tla be e dira khutsafatso e be e e romela go Lefapha la Matlotlo. Lefapha la Matlotlo le dira khutsafatso e bontshang tiriso ya madi ya mafapha a farologaneng. Bokaedi jwa Lekgetho jwa ka fa gare ga naga le Bokaedi jwa Melelwane le bona bo dira tekanyetsokabo e ba e romelang go Lefapha la Matlotlo. Tona ya Matlotlo le Mmusisi wa Banka ya Resefe ba kopana go ka buisana ka ga ditekanyetso tsa tekanyetsokabo. Puisano e tlile go tshosomediwa ke mabaka a sepolotiki, ikonomi le matlotlo. Motsamaisi Kakaretso wa Matlotlo o rulaganya tekanyetsokabo.
Ka gale ka Tlhakole, ngwaga le ngwaga, Tona ya Matlotlo e neelana ka Puo ya Tekanyetsokabo kwa Palamenteng. Morago ga foo go buisanwa ka tekanyetsokabo kwa Palamenteng. Ditona tsa Khabinete di tlhoka go neela mabaka a tiriso ya madi a mafapha a bona. Puo ka gale e latela tsamaiso e sa fetogeng. E simolola ka go lebisisa dipholo tsa ditšhelete tsa ngwaga o fetileng, go bo go lebelelwa tsa ngwaga o latelang wa ditšhelete. E bontsha ka foo ditekanyetso tsa letseno le tiriso ya madi di tlileng go lekanyiwa. Ke molao o tlhagelelang mo Molaotheong wa rona wa temokerasi wa gore Puso e ka dirisa madi go latela tetla ya Palamente. Tekanyetsokabo e tsholiwa jaaka molao mongwe le mongwe o tshwanelang go dumelwa ke Palamente pele o nna mo tirisong. Morago ga Puo ka Tona, Maloko a Palamente a buisana ka tekanyetsokabo ba bo ba tlhopha gore a ya ganediwa kgotsa ya dumelwa. Morago ga ngangisano ya tlhopho ya tekanyetsokabo nngwe le nngwe, Dintlo tsa Palamente ka Bobedi di tshwanela go tshwara ditlhopho tsa yona. Fa tekanyetsokabo e amogelwa, lefapha le le rileng le ka neelwa tetla ya go dira lenaneo la lona la ditšhelete.
Tekanyetsokabo le Tebelelo?
Kgobokanyo ya lekgetho le tiriso ya madi e tshwanela go laolwa go netefatsa gore madi a dirisiwa go ya ka maikaelelo a Palamente. Morunikakaretso o begela Palamente gore a ditaelo tsa tiriso ya madi di latetswe. Tekanyetsokabo ke sediriswa se se botlhokwa sa pholisi le sa tebelelo, moo e leng gore puso e nna le maikarabelo a gore madi a dirisiwa jang.
<fn>Hansards.JusticeBill.2009-04.tn.txt</fn>
REPHABOLEKI YA AFORIKA BORWA















MOLAO-KAKANYWA WA BOSIAMISI WA NGWANA















(Jaaka o tlhabolotswe ke Komiti ya Tiro e e nang le Maikarabelo mo go tsa

Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo

( Kokoano Bosetšhaba)









(Moraba wa Seesimane ke moraba wa semmuso )















(TONA YA BOSIAMISI LE TLHABOLOLO YA MOLAOTHEO)































[B 49D-2002] ISBN 978-1-77037-509-3

Palo ya dikhophi tse di gatisitsweng ............................... 1 800



MOLAOTLHOMO





Go tlhoma mokgwa wa tsamaiso ya bosiamisi e e malebana le bana, ba ba kgatlhanong le molao mme ba latofadiwa ka ditlolomolao, go ya ka fa mokgweng o o botlhokwa wa go tshegetsa Molaotheo le maitlamo a boditšhabatšhaba a Rephaboleki; go neelana ka selekanyo sa bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi mo baneng; go neelana ka mokgwa wa go sekisa bana ba ba se nang kitso ya bosenyi, o o sa diriseng tsela ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi; go tlhoma dithulaganyo tse di itlhaotseng tsa go bona gore bana ba ba jalo ba ya kwa kgotlatshekelo le go ba golola kgotsa go ba tlhatlhela le go ba baya mo lefelong le le rileng; go tlhoma thulaganyo ya tshekatsheko ya bana; go dira dithulaganyo tsa go tshwarwa ga dipatlisiso pele ga tsheko le go akaretsa mokgwa o o botlhokwa wa go faposa tsheko mo tseleng e e tlwaelegileng ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi, mo mabakeng a a tshwanetseng; go dira dithulaganyo tsa dikgotlatshekelo tsa bosiamisi tsa bana tse di tla reetsang ditsheko tsotlhe tsa bana ba dikgetse tsa bona di sa faposiwang mo tshekong; go oketsa ditsela tse di leng teng tsa kotlhao tsa bana ba ba bonweng molato; go tlhoma mokgwa wa kakanyo e e seng bonolo ya go fetolwa ga tiragatso ya bosiamisi mo tsamaisong ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi mabapi le bana ba ba tlotseng molao; le go dira ka dikgetse di tshwana le tsona.



MATSENO



MO GO LEMOGENG -



gore pele ga ngwaga wa 1994, Aforika Borwa, jaaka naga, ga e ise e neele bana ba le bantsi ba yona, segolo-thata bana ba batho-bantsho, tšhono ya go tshela le go itshola jaaka bana, mme ebile gape gore bana bangwe, ka ntlha ya maemo a ba iphitlhelang ba le mo go ona, ba ne ba iphitlhela ba tlotse molao;



MME GO GOPOLA LE GO AKANYA gore -



Molaotheo wa Rephaboleki ya Aforika Borwa, wa ngwaga wa 1996, jaaka molao o motona wa Repaboliki, o ne wa simolola go dirisiwa mo go ageng setšhaba se se tshelelang mo mekgweng ya setemokerasi, tshwanelo ya motho mongwe le mongwe ya go nna le kabelo mo khumong ya naga, tekatekano le ditshwanelo tsa botho tse di botlhokwa le go tlhabolola boleng jwa maphelo a batho ba botlhe ba yona le kgololo ya boleng jwa motho mongwe le mongwe ka tsela e e ka kgonagalang;

Molaotheo, mo ponelongpele ya phokotso ya ditshwanelo tse di botlhokwa mo mabakeng mangwe, o gatelela botlhokwa jwa dikgatlhegelo tsa bana, mme o bo o di beela kwa thoko go di naya tshireletso e e itlhaotseng, go neela bana ba ba tlolang molao tshireletso, gareng ga dingwe, tshwanelo ya-

* gore ba se tlhatlhelwe, kwa ntle ga fa go lekilwe ka gotlhe gore go se nne jaalo mme go sena se se ka thibelang seno, mme fa ba tlhatlhetswe, e nne lobaka le le khutshwanyane fela, le le matshwanedi;

* gore ba tsholwe ka tsela le go bewa mo maemong a a tseelang tlhogong

dingwaga tsa ngwana;

* go se kopanngwe le bagolo, le go aroganya basimane mo basetsaneng, fa ba tlhatlhetswe;

* kgotsa go ba baya mo tlhokomelong ya losika, batsadi kgotsa tlhokomelo nngwe; e e maleba;

* go ba sireletsa mo tshwarong-botlhaswa, tlhokomologo, tshotlako kgotsa

lonyatso; le

* go se ba dirise ditiro tse di ka tsenyang matshelo a bona, thuto, boitekanelo ba tlhaloganyo kgotsa mewa ya bona, kgolo ya thotloetso le go phela mo setšhabeng, mo kotsing, mme

molao wa gajaana o o kwadilweng mo bukeng ya molao, ga o sireletse dikgatlhegelo tsa bana ba ba robang molao ka tsela e e akaretsang dintlha tsotlhe tse di tseelang tlhogong gore bana ba utlwisiwa botlhoko bonolo le gore ba na le ditlhokego tsa bona tse di itlhaotseng;



MME GO DUMELA GORE-

• go na le bokgoni, didiriswa le taolo e e gagametseng mo Pusong tse di ka

• tlhokang togamaano e e okeditsweng ya go tsenya tirisong tsamaiso e ntšha ya

• bosiamisi kgatlhanong le bosenyi ya bana;



KA JALO MAIKAELELO A MOLAO ONO KE GO-



• tlhoma tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi, e e leng ya bana ba ba

tlotseng molao, go ya ka fa mekgweng ya Molaotheo le ka fa ditsholofetsong

tsa boditšhabatšhaba, ka, gareng ga tse dingwe, go tlhoma tsamaiso eno e e

botlhokwa e ntšha, ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi ya bana,

kgonagalo ya go faposa kgetse mo tshekong tse di akaretsang bana ba ba

tlotseng molao mo tsamaisong ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi, mo

mabakeng a a tshwanetseng, fa bana ba, dikgetse tsa bona di sa

faposiwang mo tshekong, di tshwanetse go reediwa mo dikgotlatshekelo tsa

bana tsa tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi;

• katolosa le go diragatsa melao ya go diragatsa bosiamisi, mo tsamaisong ya

bosiamisi kgatlhanong le bosenyi, ya bana ba ba tlotseng molao, fa go netefatswa gore ba tsaya maikarabelo mo melatong e ba e dirileng;

• lemoga bonnete jwa ditlolo-molao tsa gajaana mo nageng le tlhokego ya go di thibela pele di dirwa, ka go dirisa mokgwa o o maleba wa go tlhabolola le go kopanya bana ba merafe yotlhe ka maikaelelo a go fokotsa kgonagalo ya go boeletsa tlolo-molao;

• lekalekanya dikgatlhegelo tsa bana le tsa setšhaba, ka go tseela tlhogong

ditshwanelo tsa batswa-setlhabelo;

• tlhoma koketso, mo go leng matshwanedi gona, ya mekgwa e e itlhaotseng,

mekgwa kgotsa ditsamaiso tse di dirisiwang fa bana ba tlola molao-



o gore ka kakaretso, go akangwe ka-

* dikgato tsa nako e e fetileng, tse ebile ka dinako dingwe di neng di le setlhogo, tse di neng dirwa kgatlhanong le bangwe ba bana ba;

* ditla-morago tsa paka-telele tsa mokgwa o o sa sokamang wa bosiamisi kgatlhanong le bosinyi, o o siametseng ditlhokego tsa bana ba ba tlolang molao mo mabakeng a a tshwanetseng; le

* maitlamo a Aforika Borwa jaaka karolo ya boditšhabatšhaba le kgaolo ya didiriswa tse di mabapi le bana, go ya ka Tumalano ya semmuso ya kwa United Nations e e ka ga Ditshwanelo le Bophelo jo bo siameng jwa Ngwana;



o mo mabakeng a a tlhamaletseng, ka go-



* tlhatlosa bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi mo baneng;

* netefatsa gore ditlhokego tsa ngwana mongwe le mongwe yo o tlolang molao le maemo a gagwe, di a sekasekiwa;

* neelana ka mokgwa kgotsa ditsamaiso tse di itlhaotseng tsa go bona gore ba tlhagelela fa pele ga kgotlatshekelo, go gololwa kgotsa go tlhatlhelwa mmogo le go bewa mo lefelong le le rileng la bana;

* go tlhoma tsamaiso ya pele-ga-tsheko e e bonolo, ya go tlhoma dipotso, e e tsereganyang mo go konosetseng dikgetse mme seno se le ka fa dikgatlhegelong tsa bana ka go letla phaposo ya dikgetse mo tshekong tse di akaretsang bana, go tswa mo tsamaisong e e tlwaelegileng ya bosenyi, mo mabakeng a a leng matshwanedi;

* tlhopha mongwe yo o tla tsayang tshweetso ya semolao mo dikgetseng tse di akaretsang bana tse di sa faposiwang mo tshekong kwa kgotlatshekelo ya bana; le

* neelano ka methalethale ya dikatlholo tse di maleba tse di siametseng ditlhokego tsa bana.


















Ka jalo PALAMENTE ya Rephaboleki ya Aforika Borwa e rebola molao jaana:-



TLHAGISO YA DITENG



KGAOLO YA 1



DITLHALOSO, MAIKAELELO LE KAEDI YA DITAOLO TSA MOLAO



1. Ditlhaloso

2. Maikaelelo a Molao

3. Dikaedi tsa ditaolo



KGAOLO YA 2



TIRISO YA MOLAO, KITSO YA TLOLO-MOLAO YA BANA BA BA KA

FA TLASE GA DINGWAGA DI LE 14 LE MABAKA MANGWE A A KA GA

DINGWAGA



KAROLO 1: TIRISO YA MOLAO

4. Tiriso ya molao

5. Tsela ya go sekisa bana ba ba latofadiwang ka ditlolo-melao

6. Bomasisi jwa ditlolo-molao



KAROLO YA 2: KITSO YA BOSINYI YA BANA BA BA KA FA TLASE

GA DINGWAGA DI LE 14



7. Bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi

8. Go tlholwa ga bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi

9. Tsela ya go sekisa ngwana yo o dingwaga tse di ka fa tlase ga 10

10. Tshweetso ya go tšhutšhisa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14

11. Bosupi jwa kitso ya bosenyi



KAROLO YA 3: TEKANYETSO YA DINGWAGA, TLHOTLHOMISO YA

DINGWAGA LE PHOSO MABAPI LE DINGWAGA

12. Maikarabelo a lepodisi fa dingwaga tsa ngwana di sa netefadiwe

13. Tekanyetso ya dingwaga e e dirwang ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng batlola-molao go ya kwa kgolegelong

14. Tlhotlhomiso ya dingwaga e e dirwang ke magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana

15. Tlhotlhomiso ya dingwaga e e dirwang ke kgotlatshekelo nngwe le nngwe

16. Phoso mabapi le dingwaga tsa ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao



KGAOLO YA 3



KITSISO YA LEKWALO, DITAGAFARA LE TSHWARO



17. Ditsela tsa go tlisa ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

18. Kitsiso ya lekwalo ya go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

19. Tagafara

20. Tshwaro



KGAOLO YA 4



KGOLOLO KGOTSA TLHATLHELO LE GO BAYA NGWANA MO LEFELONG LE

LE LE RILENG PELE GA KATLHOLO LE MABAKA A A TSHWANANG LE AO

KAROLO 1: KGOLOLO KGOTSA TLHATLHELO



21. Tsela e e tshwanetseng go latelwa fa go sekasekiwa kgololo kgotsa tlhatlhelo ya ngwana morago ga go tshwarwa

22. Kgololo ya ngwana ka kitsiso ya lekwalo mo tlhokomelong ya motsadi kgotsa mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao pele a tlhagelela lwa ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

23. Tiro ya lepodisi fa le gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao

24. Kgololelo ya ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa go mo golola ka boene kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana

25. Kgololo ya ngwana ka beili



KAROLO YA 2: PEO MO LEFELONG LE LE RILENG



26. Tsela e e latelwang fa go sekasekiwa go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng

27. Ditlhopho tsa go bewa ga ngwana, mo lefelong le le rileng, yo a iseng a gololwe, pele ga go tlhagelela lekgetlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

28. Tshireletso ya bana ba ba tlhatlhetsweng kwa setokising sa mapodisi

29. Go bewa mo lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša

30. Go bewa kwa kgolegelong

31. Phoso mabapi le go bewa mo lefelong le le rileng



KAROLO YA 3: MABAKA A A TSHWANETSWENG GO TSEELWA TLHOGONG KE MOREETSA-TSHEKO MABAPI LE TSWELOPELE YA GO

TLHATLHELA LE GO BAYA NGWANA MO LEFELONG LE LE RILENG LE MAEMO A GO MO TLHATLHELA KWA LEFELONG LA DIPATLISISO TSE DI DIRWANG PELE GA TSHEKO KGOTSA KWA KGOTLATSHEKELO YA BOSIAMISI YA NGWANA



32. Mabaka a a tshwanetsweng go tseelwa tlhogong ke moreetsa-tsheko mabapi le tswelopele ya go tlhatlhela le go baya ngwana mo lefelong le le rileng, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana

33. Maemo a go tlhatlhela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana



KGAOLO YA 5

TSHEKATSHEKO YA NGWANA



34. Tiro ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ya go sekaseka bana

35. Maikaelelo a tsheka-tsheko

36. Go tshola mo sephiring tshedimisetso e e bonweng ka nako ya tsheka-tsheko

37. Lefelo kwa tsheka-tsheko e tshwanetsweng go dirwa kwa go lona

38. Batho ba ba tshwanetseng go nna teng fa go dirwa tsheka-tsheko

39. Dithata le ditiro tsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong

40. Ripoto ya tshekatsheko e e dirilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong



KGAOLO YA 6



PHAPOSO YA KGETSE MO TSHEKONG E E DIRWANG KE MOTŠHUTŠHISI

MABAPI LE DITLO-MOLAO TSE DI POTLANA



41. Phaposo ya tsheko e e dirwang ke motšhutšhisi mabapi le ditlolo-molao tse di kailweng mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao

42. Tlhopho ya phaposo ya kgetse mo tshekong e tshwanetswe go dirwa taelo ya kgotla



KGAOLO YA 7



DIPATLISISO TSE DI DIRWANG PELE GA TSHEKO



43. Mokgwa le maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

44. Batho ba ba tshwanetseng go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

45. Go tshola mo sephiring tshedimosetso e go neelanweng ka yona kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

46. Go sa tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

47. Tsamaiso e e mabapi le go tshwarwa ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

48. Go busediwa morago ga theetso ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

49. Ditaelo tse di dirwang kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

51. Go fetisediwa ga bana ba ba tlhokang tlhokomelo le tshireletso kwa kgotlatshekelo ya bana



KGAOLO YA 8



PHAPOSO YA KGETSE MO TSHEKONG



51. Maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong

52. Go akanya ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong

53. Mefuta ya diphaposo tsa kgetse mo tshekong

54. Tlhopho ya mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong

55. Maemo a tekanyetso a a dirisiwang mo phaposong ya kgetse mo tshekong

56. Neelano le tetla ya semmuso ya diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong

57. Tlhokomelo ya go bona gore motho o latela ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong

58. Go sa latele ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong

59. Ditlamorago tsa semolao tsa phaposo ya kgetse mo tshekong

60. Rejisetara ya bana ba go dirilweng taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, kgatlhanong le bona

61. Kopano ya setlhopha sa balelapa

62. Botsereganyi magareng a motswa-setlhabelo le motlola-molao



KGAOLO YA 9



TSHEKO KWA KGOTLATSHEKELO YA BOSIAMISI YA NGWANA



63. Dikgotlatshekelo tsa bosiamisi tsa ngwana le tsamaiso ya tsheko e e akaretsang bana

64. Go romelwa ga bana ba ba tlhokang tlhokomelo le tshireletso kwa

kgotlatshekelo ya bana

65. Thuso ya motsadi

66. Tekanyetso ya nako mabapi le go busediwa morago ga dikgetse

67. Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka faposa kgetse mo tshekong



KGAOLO YA 10



GO NTSHIWA GA KATLHOLO



KAROLO 1: KAKARETSO



68. Ngwana yo o tshwanetsweng go atlholwa go ya ka Kgaolo eno

69. Maikaelelo a katlholo le mabaka a go tshwanetsweng go akangwa ka ga ona

70. Ditlamorago tsa tlolo-molao mo go motswa-setlhabelo

71. Diriporoto tsa pele go ntshiwa katlholo



KAROLO YA 2: MEFUTA YA KATLHOLO



72. Dikatlholo tse di ikaegileng mo setšhabeng

73. Dikatlholo tse di busetsang go nna teng ga bosiamisi

74. Faene kgotsa dikatlholo dingwe mo boemong jwa faene

75. Dikatlholo tse di akaretsang go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya lefapha la tsa tshiamiso

76. Katlholo ya kgapeletso ya go nna kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša

77. Katlholo ya go romelwa kwa kgolegelong

78. Pusetso-morago kgotsa go fegiwa ga katlholo

79. Go se latele ditaelo tsa dikatlholo tse di rileng



KGAOLO YA 11



MOEMEDI WA SEMOLAO



80. Ditlhokego tse baemedi ba semolao ba tshwanetseng go di diragatsa

81. Boemedi jwa semolao kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

82. Mo mabakeng mangwe, ngwana o tshwanetswe go neelwa moemedi wa semolao yo o duelelwang ke Puso

83. Mo mabakeng mangwe, ngwana ga a tshwanela go gana go dirisi ditshwanelo tsa gagwe tsa go nna le moemedi wa semolao



KGAOLO YA 12



DIAPHILI LE TLHATLHOBO YA PONO-MOLATO LE DIKATLHOLO DINGWE KA NTLHA YA SENGWE SE SE DIRAGETSENG KA NAKO YA TSHEKO



84. Diaphili

85. Tlhatlhobo ya dikgetse dingwe ka ntlha ya se se diragetseng ka nako ya tsheko

86. Kgololo ka beili fa go santse go letilwe tlhatlhobo ya kgetse ka ntlha ya se se diragetseng ka nako ya tsheko, kgotsa aphili



KGAOLO YA 13



DIREKOTO TSA PONO-MOLATO LE KATLHOLO



87. Go tloswa ga direkoto tsa dipono-molato dingwe le ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong



KGAOLO YA 14

DITLHAGISO KA KAKARETSO

88. Melao ya kgotlatshekelo

89. Go tlhomiwa ga Mafelo a Bosiamisi jwa Bana le dithata tsa go reetsa dikgetse tsa teng

90. Go fetisediwa ga tshedimosetso mabapi le dingwaga kwa Lefapheng la Ditirelo tsa Selegae

91. Maikarabelo a go latlhegelwa ke lefa ka ntlha ya go latela ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong

92. Bana ba ba dirisiwang ke bagolo go dira bosenyi

93. Togamaano ya Bosetšhaba ya melao

94. Tlhomo ya Komiti ya Motlhakanelwa

95. Dikopano tsa Komiti ya Motlhakanelwa

96. Maikarabelo, mediro le ditiro tsa Komiti ya Motlhakanelwa

97. Melawana, ditaelo, ditaelo tsa bosetšhaba le rejisetara

98. Dithulaganyo tsa diphetogo

99. Go phimola le go fetola melao

100. Setlhogo se se khutshwane le tshimologo





SETLHOPHA SA 1 SA DITLOLO-MOLAO



SETLHOPHA SA 2 SA DITLOLO-MOLAO



SETLHOPHA SA 3 SA DITLOLO-MOLAO



SETLHOPHA SA 4 SA DITLOLO-MOLAO



SETLHPHA SA 5 SA DITLOLO-MOLAO




KGAOLO YA 1



DITLHALOSO, MAIKAELELO LE KAEDI YA DITAOLO TSA MOLAO



Ditlhaloso



1. Mo molaong ono, kwa ntle ga fa tiriso e tlhalosa ka tsela nngwe-

"amogela maikarabelo" go tewa go amogela maikarabelo a tlolo-molao kwa ntle ga go dumela molato semmuso;

"mogolo" go tewa motho yo o nang le dingwaga di le 18 kgotsa go feta mme ga go akarediwe motho yo o umakilweng mo go molawana wa 4(2);

"mogolo yo o tshwanetseng" go tewa motho mongwe le mongwe yo e leng leloko la balelapa la ngwana, go akaretsa monnawe yo a leng dingwaga di le 16 kgotsa go feta, kgotsa motlhokomedi yo go umakilweng ka ene mo molawaneng wa 1 wa Molao wa Bana;

"tshekatsheko" go tewa tshekatsheko ya ngwana e e dirwang ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go se ya kwa kgolegelong go ya ka mabaka a Kgaolo 5;

"ngwana" go tewa motho mongwe le mongwe yo a leng ka fa tlase ga dingwaga 18, mo mabakeng mangwe motho yo a leng dingwaga di le 18 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 21 yo tsheko ya gagwe e tsamaisiwang go ya ka molawana wa 4(2);

"lefelo la tlhokomelo ya ngwana le moša" go tewa lefelo la tlhokomelo ya ngwana le moša le le umakilwang mo go molawana wa 191 wa "Children's Act");

"kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana" go tewa kgotlatshekelo e e tlhomilweng go ya ka "Criminal Procedure Act", tsamaiso ya kopo ya beili, go ikarabela mo tatofatsong, tsheko kgotsa katlholo ya ngwana

"Molao wa Bana" go tewa "Children's Act" wa 2005 (Molao wa 38 wa 2005));

"kgotlatshekelo ya bana" go tewa kgotlatshekelo e e tlhomilweng ka fa tlase ga molawana wa 42 wa "Children's Act";

"tirelo ya setšhaba" go tewa go direla mokgatlo wa setšhaba kgotsa tiro nngwe e e leng ya boleng mo setšhabeng e ngwana a e dirang kwa ntle ga tuelo;

"Molaotheo" go tewa Molaotheo wa Rephaboleki ya Aforika Borwa wa 1996;

"Molao wa Tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi" go tewa "Criminal Procedure Act" wa 1977 (Molao wa 51 wa 1997);

"go tlhatlhelwa" go akaretsa go tswalelelwa ga ngwana kwa lefelong la sepodisi, kwa kgolegelong kgotsa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša pele a atlholwa, mme a neelwa diporograma tse di umakilweng mo molawaneng wa 191(2)(h) wa "Children's Act";

"Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba" go tewa Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba yo o tlhopilweng go ya ka molawana wa 13 wa "National Prosecuting Authority Act" wa 1998 (Molao wa 32 wa 1998), yo o dirang go ya ka ditaelo tse di ntshitsweng go ya ka Molao ono ke Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba, fa go tlhokagalang teng kgotsa go ya ka molao mongwe le mongwe wa botšhutšhisi kgotsa go ya ka taelo ya molao o o umakilweng mo go molawana wa 21 wa "National Prosecuting Authority Act" wa 1998;

"phaposo " go tewa go faposa kgetse e e akaretsang ngwana mo tshekong, go tswa mo tsamaisong e e tlwaelegileng ya kwa kgotlatshekelo mo kgetseng ya bosenyi, ka tsamaiso e e tlhomilweng ke Kgaolo ya 6 le Kgaolo ya 8;

"mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong" go tewa mofuta o o umakilweng mo go molawana wa 53, mme e akaretsa porograma ya phaposo e e umakiwang mo go molawana wa 56;

"moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong" go tewa moneelana ka tirelo yo a letleletsweng go ya ka molawana wa 56;

"motlhokomedi wa semolao wa ngwana" go tewa motlhokomedi wa semolao wa ngwana yo a umakiwang mo go molawana wa 1 wa Molao wa Bana;

"kopano ya setlhopha sa balelapa" go tewa kopano e e umakiwang mo molawaneng wa 61;

"moela-tlhoko yo o ikemetseng" , mo lobakeng la molawana wa 65(6), go tewa moemedi yo o tswang mo setšhabeng kgotsa mo mokgatlhong, kgotsa kgotla ya sepodisi ya setšhaba, yo o sa thapiwang leruri ke Puso mme yo leina la gagwe le tlhagelelang mo sekwalweng se se diretsweng lebaka leno, se se tla tsholwang ke magiseterata wa kgaolo nngwe le nngwe;

"magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko" go tewa moreetsa-tsheko wa semolao yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko;

"Mokgatlo wa Neelano ka Thuso ya Semolao" go tewa Mokgatlo wa Neelano ka Thuso ya Semolao o o tlhomilweng ka fa tlase ga molawana wa 2 wa "Legal Aid Act" wa 1969 (Molao wa 22 wa 1969);

"ngaka" go tewa ngaka e e umakilweng mo molawaneng wa 1 wa "Children's Act";

"Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba" go tewa motho yo o tlhophilweng go ya ka molawana wa 10 wa "National Prosecuting Authority Act" wa 1998 (Molao wa 32 wa 1998));

"Lefelo la Tirelo ya Bosiamisi jwa Ngwana" go tewa lefelo le le tlhophilweng go ya ka molawana wa 89;

"ntlu-lefitshwana kgotsa setokisi sa mapodisi" go tewa lefelo lengwe le lengwe le le dirisediwang jaaka kamogelo kgotsa lefelo la go tlhatlhela motho yo o leng ka fa tlase ga tlhokomelo ya Lefapha la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa kgotsa yo a tlhatlhetsweng ke Lefapha la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa mme go akaretsa naga yotlhe, meago le mafelo a a gautshwane le lefelo lengwe le lengwe le le jalo mme a dirisetswa mabapi le se se jalo;

"lepodisi" go tewa leloko la Lefapha la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa kgotsa la ditirelo tsa sepodisi tsa mmasepala tse di tlhomilweng go ya ka Molao wa Lefapha la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, 1995 (Molao wa nomoro ya 68 wa 1995) ("South African Police Service Act" wa 1995 (Molao wa 68 wa 1995));

"dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko" go tewa dipatlisiso jaaka di kailwe mo Kgaolong ya 7

"tlhamilweng" go tewa tlhamilweng ka taelo e e dirilweng ka fa tlase ga molawana wa 97;

"moreetsa-tsheko" go tewa magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa molekgotla wa semolao yo reetsang tsheko kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana;

"kgolegelo" go tewa kgolegelo jaaka e tlhalosiwa mo go "Correctional Services Act" wa 1998 (Molao wa 111 wa 1998));

"modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong" go tewa motho yo o tlhophilweng jaaka modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka fa tlase ga molawana wa 2 wa "Probation Services Act" wa 1991 (Molawo wa 116 wa 1991));

"tiragatso ya bosiamisi" go tewa tsela e e dirisiwang mo bosiamising e e ikaelelang go akaretsa ngwana yo o tlotseng molao, motswa-setlhabelo, maloko a lelapa a a amegang le maloko a setšhaba, gore mmogo ba buisane ka ga dikutlwiso-botlhoko, ditlhokego le maikarabelo, ka mokgwa wa go amogela maikarabelo, tefo ya tatlhegelo, go tsaya dikgato tsa go thibela tiragalo e e jalo go diragala gape le go rotloetsa itshwarelano;

"motho yo a leng matshwanedi" go tewa motho yo o nang le maemo a a rileng mo setšhabeng yo o nang le kgolagano e e itlhaotseng le ngwana, yo o supilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, gore a dire ka fa ditshwanelo tse di molemo tsa ngwana;

"letshwao la tuelo ya tatlhegelo" go tewa go naya sidiriswa se se neng se le sa ngwana, se se neng se dirilwe kgotsa se rekilwe ke ngwana, kgotsa go neelana ka tirelo nngwe le nngwe mo go motho yo a umakilweng, batho, setlhopha sa batho kgotsa setšhaba, mokgatlo o o neelanag ka dithuso jaaka letshwao la go supa tuelo ka ntlha ya dikutlwiso-botlhoko tse di tlhodilweng ke ngwana;

"Molao ono" o akaretsa taelo nngwe le nngwe e e dirilweng ka fa tlase ga molawana wa 97;

"botsereganyi magareng a motswa-setlhabelo le motlola-molao" go tewa tsamaiso e e kailweng mo go molawana wa 62.



Maikaelelo a Molao



2. Maikaelelo a Molao ono ke-



(a) go sireletsa ditshwanelo tsa ngwana jaaka go tlhalosiwa ke Molaotheo

(b) thotloetso ya mowa wa ubuntu mo tsamaisong ya bosiamisi jwa ngwana ka-

(i) thotloetso ya go lemoga seriti le botlhokwa jwa ngwana

(ii) go matlafatsa bana go tlotla ditshwanelo tsa botho le dikgololosego tse di botlhokwa tsa batho ba bangwe ka go ruta bana go tsaya maikarabelo a ditiro tsa bona, le go sireletsa dikgatlhegelo tsa batswa-setlhabelo le setšhaba;

(iii) go tshegetsa poelano ka mokgwa wa tsela ya tiragatso ya bosiamisi; le

(iv) go akaretsa batsadi, malapa, batswa-setlhabelo le, fa go leng matshwanedi gona, maloko mangwe a setšhaba a a amilweng ke tlolo-molao mo ditsamaisong, go ya ka Molao ono, gore go rotloetswe go tlhakana ga bana ba merafe yotlhe;

(c) go neelana ka maitsholo a a itlhaotseng mo baneng mo tsamaisong ya bosiamisi jwa bana jo bo dirilweng ka maikaelelo a go ba ntsha mo mokgweng wa tlolo-molao, mme seo se ka nna le seabe mo go nneng le setšhaba se se bolokesegileng, le go rotloetsa bana bano go nna bagolo ba ba mosola ba ba latelang molao;

(d) go thibela bana gore ba se ke ba bewa mo maemong a a ka nnang le ditla-morago tse di sa siamang tsa tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi e e tlwaelegileng, ka go dirisa, fa go leng matshwanedi gona, mekgwa, ditsamaiso, ditirelo kgotsa ditlhopho tse di leng matshwanedi mo ditlhokegong tsa bana mme di le go ya ka Molaotheo, go akaretsa tiriso ya phaposo ya kgetse mo tshekong; le

(e) go rotloetsa tirisano-mmogo fa gare ga mafapha a puso, le fa gare ga mafapha a puso le a e seng a puso le setšhaba, go netefatsa kopano e e feletseng mo go diragatseng Molao ono.



Kaedi ya ditaelo



3. Mo tiragatsong ya Molao ono, kaedi ya ditaelo tse di latelang di tshwanetswe go go akanngwa:

(a) Ditlamorago tsotlhe tse di tlhagelelang ka ntlha ya tlolo-molao e e dirilweng ke ngwana, di tshwanetse go nna maleba le maemo a ngwana, mofuta wa tlolo-molao le dikgatlhegelo tsa setšhaba.

(b) Ngwana ga a tshwanelwa go tshwarwa ka tsela e e makgwakgwa go feta ka fa mogolo a neng a ka tshwarwa ka teng fa a ne a le mo maemong a jaalo.

(c) Ngwana mongwe le mongwe, ka fa go kgonegang ka teng, o tshwanetse go newa tšhono ya go tsaya karolo mo tsamaisong nngwe le nngwe, segolo-thata tsamaiso e e seng ka fa thulaganyong ebile e le ya dipotsolotso, go ya ka Molao ono, fa e le gore go ka tsewang ditshweetso tse di mo amang.

(d) Ngwana mongwe le mongwe go tshwanetswe ga buisanwa le ene ka mokgwa o o tshwanetseng dingwaga le kgolo ya tlhaloganyo ya gagwe mme go tshwanetswe ga buiwa le ene ebile a letlelelwe go bua ka puo ya tlhopho ya gagwe, ka go dirisa toloki, fa go tlhokagala.

(e) Ngwana mongwe le mongwe o tshwanetswe go tsholwa ka mokgwa o o akanyang ka ga boleng jwa setso le ditumelo tsa gagwe.

(f) Ditsamaiso tsotlhe go ya ka ga Molao ono, di tshwanetswe go diriwa le go konosediwa kwa ntle ga tiegiso e e sa tlhokagaleng.

(g) Batsadi, bagolo ba ba tshwanetseng le batlhokomedi ba ngwana ba semolao, ba tshwanetse go kgona go thusa bana mo tsamaisong, go ya ka mabaka a Molao ono, mme fa go kgonega, le go tsaya karolo mo ditshweetsong tse di ba amang.

(h) Ngwana yo a tlhokang tshegetso ya ka fa lelapeng kgotsa ditšhono tsa thuto le tiro, o tshwanetse go nna le phitlhelelo e e tshwanang le ya botlhe, ya ditirelo tse di leng teng mme go tshwanetswe ga dirwa ka gotlhe go netefatsa gore bana ba tsholwa ka go lekana fa ba tlotse molao.

(i) Ditshwanelo le maikarabelo a bana tse di leng ka fa didirisong tsa boditšhabatšhaba le tsa sedika, go ya ka Kopano ya kwa United Nations e e ka ga Ditshwanelo tsa Ngwana le Setatamente (Charter) sa Aforika ka ga Ditshwanelo le Itekanelo ya Ngwana.





KGAOLO YA 2



TIRISO YA MOLAO, KITSO YA BOSINYI YA BANA BA BA NANG LE DINGWAGA TSE DI KA FA TLASE GA 14 LE MABAKA MANGWE A A LENG KA

GA DINGWAGA



KAROLO YA 1: TIRAGATSO YA MOLAO



Tiragatso ya Molao



4. (1) Go ya ka fa karolong ya molawana wa (2), Molao ono o diragadiwa mo go motho mongwe le mongwe mo Rephaboleking ya Aforika Borwa yo o latofadiwang ka tlolo-molao mme-

(a) a ne a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10 ka nako ya tlolo-molao; kgotsa

(b) a le dingwaga di le 10 kgotsa go feta, mme a le ka fa tlase ga dingwaga dile 18, fa a ne a-

(i) newa kitsiso ya sekwalwa go ya ka molawana wa 18 kgotsa 22;

(ii) newa tagafara go ya ka molawana wa 19; kgotsa

(iii) tshwarwa go ya ka molawana wa 20,

malebana le tlolo-molao eo,

(2) Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba, ka go nna le dithata, go ya ka ditaelo tse di ntshitsweng ke Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba go ya ka molawana wa 97(4)(a)(i)(aa), mo lobakeng lwa motho yo-

(a)o latofadiwang ka tlolo- molao fa a ne a le ka fa tlase ka dingwaga di le 18; mme

(b) a le dingwaga di le 18 kgotsa go feta, fela a le ka fa tlase ga dingwaga di le 21 ka nako e go buiwang ka ga ene mo go molawana wa (1)(b), a ka ntsha taelo ya gore kgetse e reediwe go ya ka molawana wa 5(2) go fitlha go (4).

(3) (a) Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi o a diragadiwa mme ka diphetogo tse di ka tlhokegang go ya ka tlhaloso, mo go motho mongwe le mongwe yo a umakiwang mo go molawana ono, kwa ntle fela ga fa Molao ono o letlelela phetolo, tlaleletso kgotsa tumelelo kgotsa ditsamaiso mo lobakeng lwa motho yo o jalo.

(b) Mo lobakeng lwa temana ya (a), Setlhopha sa 5 sa ditlolo-molao tsa Molao ono, e e seng karolo ya Molao ono, ga e na dithata ka fa molaong, mme e tshotse tlhaloso e e feleletseng ya kopano le kamego ya Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi le Molao ono.



Mokgwa o go ka dirwang ka ona ka bana ba ba latofadiwang ka ditlolo-molao



5. (1) Ngwana mongwe le mongwe yo o latofadiwang ka tlolo-molao mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10, o tshwanetswe go romelwa kwa go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, gore a sekisiwe go ka molawana wa 9.

(2) Ngwana mongwe le mongwe yo o dingwaga di le 10 kgotsa go feta, yo a latofadiwang ka tlolo-molao mme a tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mabapi le tlolo-molao eo, pele ga go tlhagelela lwa ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, o tshwanetse go sekasekiwa ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, kwa ntle ga fa tshekatsheko e dirilwe go ya ka molawana wa 41(3) kgotsa 47(5).

(3) Patlisiso e e dirwang pele ga tsheko e tshwarwa mabapi le ngwana mongwe le mongwe yo a tlhalosiwang mo go molawana wa (2) morago ga fa a sena go sekasekiwa, kwa ntle le fa kgetse e-

(a) fapositswe mo tshekong go ya ka Kgaolo ya 6;

(b) akaretsa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14 mo go ka palelwang ke go supa fa a na le kitso ya bosenyi, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 10(2)(b); kgotsa

(c) kgetse e tsholotswe

(4) (a) Kgetse kgatlhanong le ngwana yo a umakiwang mo go molawana wa (2), e ka fetisediwa kwa phaposong ya kgetse mo tshekong-

(i) ke motšhutšhisi go ya ka Kgaolo ya 6; kgotsa

(ii) kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko go ya ka Kgaolo ya 7.

(b) Kgetse nngwe le nngwe e e sa faposiwang mo tshekong go ya ka temana ya (a), e tshwanetse, kwa ntle ga fa kgetse e tsholotswe kgotsa e fetiseditswe kwa kgotlatshekelo ya bana, ya fetisediwa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore a ikarabele mo tatofatsong le go sekiwa ga kgetse go ya ka Kgaolo ya 9.

(c) Kgetse mabapi le ngwana yo a umakiwang mo temaneng ya (b), pele ga gore motšhutšhisi a tswalele kgetse ya gagwe, e ka fetisediwa kwa phaposong ya kgetse pele ga tsheko ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 9.



Go nna masisi ga ditlolo-molao



6. (1) Gore go tle go lemosege gore ditlolo-molao di masisi go le kana kang go ya ka Molao ono, ditlhopha tsa ditlolo-molao di kwadilwe ka tatelano e e latelang, mme di simolola ka setlhopha sa ditlolo-molao tse e leng tse dinnye:

(a) Ditlolo-molao tse di leng mo Setlhopheng sa 1;

(b) ditlolo-molao tse di leng mo Setlhopheng sa 2; le

(c) ditlolo-molao tse di leng mo Setlhopheng sa 3

(2) Fa ngwana a latofadiwa ka ditatofatso tse di fetang e le nngwe tse go tlhalosiwang ka tsona mo tsamaisong ya bosinyi, tlolo-molao e e leng yona e e masisi e tshwanetse go nna kaedi ya gore go tsewe dikgato tse di ntseng jang ka ngwana go ya ka Molao ono.

(3) Fa ngwana a latofadiwa ka ditatofatso tse di fetang e le nngwe tsa tlolo-molao tse di sa tsamaisaneng mo tsamaisong ya bosenyi, molawana wa (2) ga e dirisiwe.





KAROLO YA 2: GO NNA LE KITSO YA BOSENYI GA BANA BA BA

KA FA TLASE GA DINGWAGA DI LE 14



Bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosinyi



7. (1) Ngwana yo o tlolang molao a santse a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10, ga a na kitso ya bosenyi mme ga a kitla a sekisediwa tlolo-molao eo, mme o tshwanetse go sekisiwa go ya ka molawana wa 9.

(2) Ngwana yo a leng dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14 mme a dira tlolo-molao, o tsewa a sena kitso ya bosenyi go ya ka molawana wa 11.

(3) Molao o o sa kwadiwang mo dibukeng tsa molao o o mabapi le go nna le kitso ya bosenyi wa bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 14, o a fetolwa jaaka go tlhalosiwa mo molawaneng ono.



Go tlhatlhobiwa ga bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi



8. Go tlhotlhomisa bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi jaaka bo tlhalosiwa mo go molawana wa 7 bo tshwanetse go okediwa, maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, a tshwanetse gore mo lobakeng lo lo sa feteng dingwaga di le tlhano morago ga go tsenngwa tirisong ga molawana ono, a neele Palamente ripoto, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 96(4) le (5).



Mokgwa wa go sekisa ngwana fa a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10



9. (1) Fa go na le lebaka le le dirang gore lepodisi le nne le pelaelo ya gore ngwana yo a naganelwang gore o tlotse molao o ka fa tlase ga dingwaga di le 10, ga a tshwanela go tshwara ngwana, mme o tshwanetse gore ka bonako a ise ngwana kwa-

(a) go batsadi ba gagwe kgotsa mogolo yo o tshwanetseng; kgotsa

(b) fa motsadi a se teng, kwa go mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao fa a le teng, mme fa go se ka fa dikgatlhegelong tsa ngwana gore a neelwe motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, o tshwanetse go itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.

(2) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo o amogelang kitsiso go tswa kwa mapodising go ya ka karolo ya molawana wa (1), o tshwanetse go sekaseka ngwana go ya ka se se umakiwang ke Kgaolo ya 5 e e dirisiwang mo baneng ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 10, ka bonako jo bo ka kgonegang mme fela e se ke ya nna morago ga malatsi a le 7 morago ga go itsesiwe.

(3) (a) Morago ga go sekaseka ngwana go ya ka karolo ya molawana wa (2), modiredi wa tsamaiso e e letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya ka mokgwa o o beilweng, a ka-

(i) romela ngwana kwa kgotlatshekelo ya bana go ya ka lengwe le lengwe la mabaka a a beilweng mo go molawana wa 50;

(ii) romela ngwana go ya go bona kgakololo kwa go maitseanape kgotsa kalafi ya bothata jwa mmele;

(iii) romela ngwana go tsenela porograma e e letleletsweng semmuso mme e tshwanela ditlhokego tsa ngwana yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 10;

(iv) rulaganyetsa ngwana ditirelo tsa tshegetso;

(v) rulaganya kopano, e e tshwanetseng go tsenelwa ke ngwana, motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ebile e ka tsenelwa gape ke motho mongwe le mongwe yo o kgonang go neelana ka tshedimosetso mabapi le kopano e e umakilweng mo karolong ya molawana wa (4); kgotsa

(vi) go tsaya tshweetso ya go tsee dikgato.

(b) Kgato nngwe le nngwe e e tsewang ka fa tlase ga temana ya (a) ga e kae gore ngwana o na le maikarabelo a tiragalo e e dirileng gore go diriwe tshekatsheko.

(4) Maikaelelo a kopano e e biditsweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya karolo ya molawana wa (3)(a)(v), ke-

(a) go thusa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go batlisisa ka botlalo mabaka otlhe mabapi le ditatofatso kgatlhanong le ngwana; le

(b) go kwala togamaano e e tshwanetseng ngwana le mabaka a a tshwanetseng.

(5) Togamaano e e kwadilweng, e e kaiwang mo karolong ya molawana wa (4) (b), e tshwanetse ya-



(a) tlhalosa maikaelelo a a tshwanetsweng ke go fitlhelelwa mabapi le ngwana le lobaka le a tshwanetsweng go fitlhelelwa ka lona;

(b) nna le dintlha tsa ditirelo le thuso tse di tla newang ngwana, jaaka go tlhalositswe;

(c) tlhalosa maina a batho kgotsa a mekgatlho e e tla neelanang ka ditirelo le thuso, jaaka go tlhalositswe; le

(d) go tlhalosa maikarabelo a ngwana le a motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao.

(6) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go kwala, ka go fa mabaka, ditlamorago tsa tshekatsheko le tshweetso e e dirilweng go ya ka karolo ya molawana wa (3) ka fa go tlhokegang ka teng.

(7) Fa ngwana a sa latele nngwe ya ditaelo tse a di filweng go ya ka molawana ono, go akaretsa go se latele togamaano e e kwadilweng e e umakiwang mo karolong ya molawana (4)(b), modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go fetisetsa kgetse kwa kgotlatshekelo ya bana gore go tle go tsewe dikgato kgatlhanong le ene go ya Kgaolo ya 9 ya Molao wa Bana.



Tshweetso ya go sekisa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14



10. (1) Motšhutšhisi yo o kopilweng go dira tshweetso ya gore ngwana yo a umakiwang mo go molawana wa 7(2) a sekisiwe kgotsa nnyaa, o tshwanetse go akanya ka ga tse di latelang:

(a) Mophato, bokgoni jwa go akanya, mabaka a selegae le a tikologo, dingwaga le bogolo jwa kakanyo, tsa ngwana;

(b) mofuta wa tlolo-molao le gore e masisi go le kana kang;

(c) go amega ga motswa-setlhabelo mongwe le mongwe ka ntlha ya tatofatso ya tlolo-molao

(d) dikgatlhegelo tsa setšhaba;

(e) riporoto ya tshekatsheko e e dirilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya Kgaolo ya 5

(f) ditla-morago tsa go tlhoma kitso ya bosinyi go ya ka molawana wa 11, fa e le gore kgetse e tshwanelwa ke go fetisediwa kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, go ya ka Kgaolo ya 7;

(g) matshwanedi a go faposa mo tshekong; le

(h) lebaka lengwe le lengwe le le matshwanedi

(2) Fa motšhutšhisi a tsaya tshweetso ka ga ngwana yo o kaiwang mo karolong ya molawana wa (1), gore kitso ya bosenyi-

(a) e ka kgona go supiwa go ya ka molawana wa 11, a ka-

(i) faposa kgetse mo tshekong go ya ka Kgaolo ya 6 fa ngwana a

latofadiwa ka tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 1

(ii) fetisetsa kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko jaaka go tlhalosiwa go ya ka Kgaolo ya 7; kgotsa

(b) fa e le gore kitso ya bosenyi e ka se supiwe go ya ka molawana wa 11, a ka laela gore ngwana a isiwe kwa go modiredi wa tsamaiso e e letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, gore a sekisiwe go ya molawana wa 9.



Bosupi jwa go nna le kitso ya bosenyi



11. (1) Puso e tshwanetse go supa kwa ntle ga pelaelo epe gore ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 mme a le ka fa tlase ga di le 14, o na le kitso ya go kgona go farologanya molemo le bosula le gore ka nako e a neng a itlhophela go dira se a se dirileng, o ne a na le kitso e e jalo.

(2) Mo go tseyeng tshweetso mabapi le kitso ya bosenyi ya ngwana yo-

(a) magiseterata yo o dirang dipatlisiso, mo lobakeng la go faposa kgetse mo tshekong; kgotsa

(b) fa kgetse e ise e faposiwe mo tshekong, kgotlatshekelo ya ngwana, mo lobakeng lwa go ikarabela mo tatofatsong le tsheko, e tshwanetse go akanya ka ga ripoto ya tshekatsheko e e dirilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, e e umakiwang mo go molawana wa 40, mmogo le bopaki jotlhe jo bo tlisitsweng fa pele ga magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele kgetse e faposiwa mo tshekong kgotsa pele ga go bonwa molato, go ya ka se se ka diragalang pele, mme bopaki e ka nna jo bo akaretsang ripoto ya tshekatsheko e e kailweng mo karolong ya molawana wa (3).

(3) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka fa kopong ya motšhutšhisi kgotsa mmueledi wa ngwana wa semolao, e ka laela gore go dirwe tshekatsheko ya kitso ya bosinyi mabapi le ngwana yo o umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), ka tsela e e tshwanetseng, e dirwe jalo ke motho yo o letleletsweng, mme e tshwanetse go akaretsa tshekatsheko ya bokgoni jwa go akanya, maitsholo a go itse molemo le bosula, maikutlo, tlhaloganyo le maemo a ngwana mo setšhabeng.

(4) Fa taelo e dirilwe ke magiseterata yo o dirang diplatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka fa karolong ya molawana wa (3), motho yo o tlhophilweng go dira tshekatsheko ya ngwana, o tshwanetse go neela magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ripoto e e kwadilweng ya tshekatsheko ya ngwana mo malatsing a le 30 go tloga ka letlha la taelo.

(5) Fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e fitlhela gore kitso ya bosinyi ya ngwana ga e a kgona supiwa kwa ntle ga pelaelo, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana, fa go le ka fa dikgatlhegelong tsa ngwana, e ka laela gore ngwana a isiwe kwa go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go tsaya dikgato dingwe go ya ka molawana wa 9.





KAROLO YA 3: GO LEKANYETSWA GA DINGWAGA, MAITEKO A GO

TLHOTLHOMISA DINGWAGA LE PHOSO KA GA DINGWAGA



Maikarabelo a lepodisi fa go le palaelo ka dingwaga tsa ngwana



12. Fa lepodisi le na le pelaelo ka ga dingwaga tsa motho yo o gopolelwang gore o tlotse molao mme le na le lebaka le le dirang gore le dumele gore-



(a) motho a ka nna ngwana yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 10, lepodisi le tshwanetse go dira go ya ka fa molawaneng wa 9; kgotsa

(b) motho a ka nna ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, kgotsa ngwana yo o nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 18, lepodisi le tshwanetse go tshola motho jaaka ngwana ka go akanya mabaka a-

(i) tshwaro go ya ka Kgaolo ya 3; kgotsa

(i) kgololo kgotsa tlhatlhelo go ya ka Kgaolo ya 4, segolo-bogolo molawana wa 27 o o mabapi le ditlhopho tsa go bewa mo lefelong le le rileng kgotsa mo tlhokomelong ya motho yo o rileng pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong le go dirwang dipatlisiso kwa go lone, go fitlha modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa ngaka e tlhagisa kakanyo ya yona ka ga dingwaga tsa motho yoo, kgotsa go fitlha maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa motho yoo kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, mme morago ga foo lepodisi le tshwanetse go tshola motho go ya kakanyo kgotsa tlhotlhomiso.



Go lekanyediwa ga dingwaga ka ga modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong



13. (1) Fa, ka nako ya tshekatsheko ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 5, dingwaga tsa ngwana, ka nako ya fa a dira tlolo-molao, di sa netefadiwe, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go lekanyetsa digwaga tsa ngwana mme a tlatse foromo e e jalo.

(2) Fa a lekanyetsa dingwaga, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-mola go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go ela tlhoko tshedimosetso nngwe le nngwe e e leng teng, go akaretsa tse di latelang:

(a) Maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga a a dirilweng ke magiseterata mo nakong e e fetileng go ya ka Molao ono kgotsa go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi kgotsa go lekanyediwa ga dingwaga go ya ka Molao wa Bana;

(b) ditatamente tse di dirilweng ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa motho yo mongwe, go akaretsa moeteledi-pele wa sedumedi kgotsa wa setšhaba, o a ka nnang le kitso ka dingwaga tsa ngwana;

(c) setatamente se se dirilweng ke ngwana yoo;

(d) foromo ya ikwadiso ya sekolo, ripoto ya sekolo, sekwalwa sengwe se se jaaka seo, setifikheiti sa kolobetso kgotsa sa sedumedi se se tshwanang le sona; kgotsa

(e) tekanyetso ya dingwaga e e dirilweng ke ngaka

(3) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go neelana ka tekanyetso ya dingwaga mo foromong e e diretsweng seo, mmogo le dikwalwa dingwe le dingwe tse di tsamaisanang le tsona, kwa go magiseterata yo o dirang dipatlisiso pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.

(4) Fa go ka tlhagelela bokapi jo bo leng kgatlhanong le joo, ka nako nngwe le nngwe pele ga katlholo, tekanyetso ya dingwaga e e dirilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go kwa kgolegelong, go ya ka molawana ono, e ka fetolwa mme ga kwalwa tekanyetso nngwe ya dingwaga.



Maiteko a tlhotlhomiso a a dirwang ke magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana



14. (1) Fa, ka nako ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa ka nako ya tsheko kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, dingwaga tsa ngwana ka nako e a dirang tlolo-molao ka yona di sa netefadiwe, moreetsa-kgetse o tshwanetse go dira maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa ngwana.

(2) Go dira maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa ngwana, moreetsa-kgetse a

ka-

(a) amogela foromo le sekwalwa sengwe le sengwe se modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a neelaneng ka yona go ya ka molawana wa 13(3);

(b) kopa sekwalwa sengwe le sengwe se se tlhokegang, tshedimosetso kgotsa setatamente go tswa mo go motho mongwe le mongwe;

(c) bitsa motho mongwe le mongwe go tla go neelana ka sekwalwa, tshedimosetso kgotsa ditatamente tse di tlhalosiwang mo go temaneng ya (b); kgotsa

(d) fa go tlhokega, a romela ngwana kwa go ngaka, mokgwa o o matshwanedi, gore e lekanyetse dingwaga tsa gagwe.

(3)(a) Moreetsa-kgetse o tshwanetse go tsenya dingwaga tse di tlhotlhomisitsweng go ya ka karolo ya molawana wa (1), mo rekotong ya tsheko, go nna tsona dingwaga tsa ngwana.

(b) Fa go ka tlhagelela bopaki jo bo kgatlhanong le seo, moreetsa-kgetse o tshwanetse a fetola rekoto gore e supe dingwaga tse di siameng.



Maiteko a tlhotlhomiso a a dirwang ke kgotlatshekelo nngwe le nngwe



15. Fa go na le pelaelo ya gore motho yo o tlhagelelang fa pele ga kgotlatshekelo nngwe o ne a le kwa godimo kgotsa ka fa tlase ga dingwaga di le 18 ka nako e a neng a latofatswa ka tlolo-molao ka yona, kgotlatshekelo e tshwanetse ya-

(a) dira maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa motho yoo go ya ka molawana wa 14; mme

(b) fa go tlhokagala, e fetole rekoto gore e supe dingwaga tse di siameng tsa motho yoo, go ya ka ga molawana wa 16, o o dirang le ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka fa tirisong.



Phoso mabapi le dingwaga tsa ngwana kgotsa mogolo yo o latofadiwang ka tlolo-molao



16. (1) Fa ka nako nngwe le nngwe mo tshekong e e leng go ya ka ga Molao ono, moreetsa-kgetse a kgotsofatse go ya ka bopaki jo bo tlisitsweng fa pele ga gagwe gore dingwaga tsa ngwana kgotsa tsa mogolo yo o latofadiwang ka ga tlolo-molao (o go ya ka ga molawana ono a bidiwang motho), di siame, dingwaga di tshwanetse go fetolwa mo rekotong ya tsheko go ya ka molawana wa 14 mme tsheko e tshwanetse go khutlisiwa go ya ka ga-

(a) Molao ono, fa go fitlhelwa gore motho yo ke ngwana; kgotsa

(b) ka "Criminal Procedure Act", fa go fitlhelwa gore motho yo ke mogolo, kwa ntle ga fa go diragadiwa molawana wa 4(2).

(2) Fa moreetsa-kgetse a akanya gore phoso e e dirilweng mabapi le dingwaga e ka ne e tlhodile ditlamorago tse di sa siamelang motho ka nako ya tsheko eno, moreetsa-kgetse o tshwanetse go fetisetsa rekoto ya tsheko kwa go tlereke ya Kgotlatshekelo Kgolo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse e e jalo, ka mokgwa o o leng go ya ka ga molawana wa 303 wa Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi,

(3) Go ya ka karolo ya molawana wa (1), fa moreetsa-kgetse a akanya gore phoso e e ka ga dingwaga ga e a tlhola ditlamorago tse di sa siamelang motho ka nako ya tsheko, moreetsa-kgetse o tshwanetse go tswelapele ka tsheko go ya ka ga Molao ono, ka fa dingwageng tsa gagwe, jaaka di fetotswe.



KGAOLO YA 3



KITSISO YA LEKWALO, DITAGAFARA LE GO TSHWARWA



Ditsela tsa go tlisa ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko





17. (1) Ditsela tsa go tlisa ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ke ka-

(a) kitsiso ka lekwalo, jaaka e umakiwa mo go molawana wa 18;

(b) tagafara, jaaka e umakiwa mo go molawana wa 19; kgotsa

(c) go tshwarwa, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 20.

(2) Fa mabaka a letla, lepodisi le tshwanetswe go tsaya kgakololo go tswa go Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba kgotsa motšhutšhisi gore a ngwana o tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa nnyaya, mme fa go le jalo, ngwana o tshwanetse go tlhagelela ka tsela e e jang.



Kitsiso ka lekwalo ka ga go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko



18. (1) Mo lobakeng la ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao, lepodisi le ka naya ngwana kitsiso ka lekwalo go ya ka molawana wa 56 wa "Criminal Procedure Act", o o fetotsweng ke molawana ono mabapi le bana, le le kopang ngwana go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.

(2) Molawana wa 56(1)(c) wa "Criminal Procedure Act" o o tlhalosang ka ga go dumela molato le tuelo ya faene, ga o dirisiwe mo lobakeng lwa lekwalo la kitsiso go ya ka Molao ono.

(3) (a) Lekwalo la kitsiso le tshwanetse go tlhalosa letlha, nako le lefelo le go tla tshwarelwang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kwa go lone, mme le tshwanetse go newa ngwana, motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, a le teng, mme ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanetse go netefatsa gore lekwalo le amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao.

(b) Mo mabakeng a a sa tlwaelegang, fa go sa kgonegeng teng gore ngwana a neelwe lekwalo la kitsiso, fa, motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a se teng, lekwalo la kitsiso le tshwanetse go newa ngwana mme e re ka bonako jo bo ka kgonegang, khophi e newe motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mme ngwana mmogo le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanetse go netefatsa gore lekwalo le amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao.

(4) Lepodisi, le tshwanetse gore ka tsela e e tshwanetseng-

(a) fa le neela ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao lekwalo la kitsiso le tshwanetse go-

(i) ba itsise ka tatofatso le mofuta wa yona kgatlhanong le ngwana;

(ii) ba itsise ka ga ditshwanelo tse ngwana a nang le tsona;

(iii) ba tlhalosetsa tsamaiso e e latelang morago fela ga foo, e ba tshwanetseng go e latela go ya ka ga Molao ono;

(iv) lemosa ngwana gore o tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka letlha, nako le lefelo tse di kwadilweng mo lekwalong la kitsiso le go nna gone go fitlha a bidiwa; le

(v) lemosa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao gore a bone gore ngwana o tlisiwa kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka letlha, nako le lefelo tse di kwadilweng mo lekwalong la kitsiso le gore a nne teng go fitlha a bidiwa; le gore

(b) morago fela, mme e seng morago ga diura di le 24 morago ga go neela ngwana lekwalo la kitsiso, a itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.



Tagafara



19. (1) Tagafara e e kwaletsweng ngwana go ya ka molawana wa 54 wa "Criminal

Procedure Act", yo o tshwanetseng go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, e tshwanetse go tlhagisa letlha, nako le lefelo le go tla tshwarelwang kwa go lone dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.

(2) (a) Tagafara e tshwanetse go fiwa ngwana mme motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, a le teng, mme ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, o tshwanetse go netefatsa gore tagafara e amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao.

(b) Mo mabakeng mangwe a a sa tlwaelegang, fa go sa kgonegeng gore ngwana a newe tagafara fa pele ga motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a le teng, ngwana o tshwanetse go newa tagafara mme khophi ya tagafara eo, fa mabaka a letla, e tshwanetse ya newa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mme ngwana mmogo le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanete go netefatsa gore tagafara e amogetswe ka go saena kgotsa ka go dira letshwao.

(3) Lepodisi, le tshwanetse gore ka tsela e e tshwanetseng-

(a) fa le naya ngwana, motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, tagafara, le-

(i) ba itsise ka mofuta wa tlolo-molao e ngwana a latofadiwang ka yona;

(ii) ba itsise ka ditshwanelo tse ngwana a nang le tsona;

(iii) ba tlhalosetse tsamaiso e e latelang morago fela ga foo, e ba tshwanetseng go e latela go ya ka Molao ono;

(iv) lemose ngwana gore o tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ka letlha, nako le lefelo le le tlhalosiwang mo tagafareng le go nna teng go fitlha a bidiwa; le

(iv) go lemosa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao gore ba tlise ngwana kwa lefelong le go tshwarelwang kwa go lona dipatlisiso tse di dirwng pele ga tsheko ka letlha, nako le lefelo tse di tlhalosiwang mo tagafareng le go nna gone go fitlha ba bidiwa; mme

(b) e re ka bonako, le itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mme e se ke ya nna morago ga diura di le 24



Go tshwarwa



20. (1) Ngwana ga a tshwanelwa go tshwarelwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 1 sa ditlolo-molao, kwa ntle ga fa go na le mabaka a a gapeletsang go dira jalo, go akaretsa mabaka a a latelang:

(a) Fa go na le lebaka le ele dirang gore lepodisi le dumele gore ngwana ga a na aterese ya bonno ya leruri;

(b) fa go na le lebaka le le dirang gore lepodisi le dumele gore ngwana o tla tswelapele ka ditlolo-molao, fa a ka se ke a tshwarwa;

(c) fa go na le lebaka le le dirang gore lepodisi le dumele gore ngwana a ka nna kotsi mo go motho yo mongwe;

(d) fa tlolo-molao e dirwa ka nako eo;

(e) fa tlolo-molao e dirilwe mo tlase ga mabaka a a tlhalosiwang mo taelong ya bosetšhaba e e umakiwang mo go molawana wa 97(5)(a)(ii).

(2) Lokwalo lwa tshwaro le le ntsheditsweng ngwana go ya ka molawana wa 43 wa "Criminal Procedure Act", le laela gore ngwana a tlisiwe go tla go tlhagelela fa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.

(3) Lepodisi le le tshwarang ngwana le tshwanetse gore ka tsela e e tshwanetseng le-

(a) itsise ngwana ka ga mofuta wa tatofatso e a latofatswang ka yona;

(b) itsise ngwana ka ga ditshwanelo tse a nang le tsona;

(c) tlhalosetse ngwana ka ga ditsamaiso tse di tshwanetsweng go latelwa morago fela ga foo go ya ka Molao ono; le

(d) go itsise motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ka ga go tshwarwa ga ngwana: Fa e le gore lepodisi ga le kgone go ka itsise motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ka ga go tshwarwa ga ngwanaa, lepodisi le tshwanetse go neela moreetsa-kgetse wa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ripoto e e kwadilweng go tlhalosa jalo.

(4)(a) Lepodisi, fa go kgonega e ka ne e le le le tshwareng ngwana, le tshwanetse gore ka bonako, mme e seng morago ga diura di le 24 morago ga go tshwarwa, le itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, wa tikologo e ngwana a tshwerweng kwa go yona, ka go go tshwarwa ga ngwana, ka tsela e e tshwanetseng.

(b) Fa lepodisi le sa kgone go itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka ga go tshwarwa ga ngwana, lepodisi le tshwanetse go neela magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ripoto e e kwadilweng, le tlhalosa mabaka a gore ke ka ntlha ya eng le sa dira ka fa go tshwanetseng.

(5) Ngwana mongwe le mongwe yo a tshwarweng mme a nna a tlhatlhetswe, go dirilwe tshekatsheko ya ngwana kgotsa e sa diriwa, o tshwanetse go isiwa ke lepodiosi kwa go magiseterata wa kgotlatshekelo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse e e jalo, gore kgetse e reediwe go ya ka molawana wa 5(2) go fitlha ka (40), ka bonako jo bo ka kgonagalang mme e se ke ya nna morago ga diura di le 48 morago ga go tshwarwa, mo lebakeng leo tiragatso ya molawana wa 50(1)(d) ya "Criminal Procedure Act" e e tlhalosang ka-

(i) diura tsa kgotlatshekelo tse di tlwaelegileng;

(ii) bolwetse jwa fa mmeleng kgotsa seemo sengwe le sengwe sa mmele; le

(iii) go tshwarwa kwa tikologong e e kwa ntle ga tikologo ya kgotlatshekelo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse, di a diragadiwa fa go fetile lobaka lwa diura di le 48.



KGAOLO YA 4



KGOLOLO KGOTSA GO TLHATLHELWA LE GO BEWA MO LEFELONG LE LE RILENG GA NGWANA PELE GA KATLHOLO LE MABAKA A A JALO



KAROLO YA 1: KGOLOLO KGOTSA GO TLHATLHELWA



Se se tshwanetsweng go elwa tlhoko fa ngwana a tshwanetse go gololwa kgotsa go tlhatlhelwa morago ga go tshwarwa



21. (1) Fa go elwa tlhoko kgololo kgotsa go tlhatlhelwa ga ngwana yo o neng a tshwerwe, se se tshwanetsweng go dirwa pele ke go golola ngwana jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) le wa (3).

(2) Pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko-

(a) lepodisi, mabapi le tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao, fa go le matshwanedi, le tshwanetse go gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi,mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ka go mo naya lekwalo la kitsiso go ya ka molawana wa 18, o buiswa le molawana wa 22; kgotsa

(b) motšhutšhisi, mabapi le tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 kgotsa 2 sa ditlolo-molao, a ka laela gore ngwana a gololwe ka beili go ya ka molawana wa 25, o buisiwa le molawana wa 59A wa "Criminal Procedure Act", mme fa go umakiwa Setlhopha sa 7 mo go molawana wa 59A wa Molao oo, kumako e e jalo e tshwanetswe go tsewa e raya kumako ya Setlhopha sa 2 sa ditlolo-molao, sa Molao ono.

(3) Moreetsa-kgetse fa ngwana a tlhagelela lekgetlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa morago ga foo, kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana, a ka-

(a) gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tswanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao go ya ka molawana wa 24(2)(a), mabapi le tlolo-molao nngwe le nngwe;

(b) golola ngwana ka boene go ya ka molawana wa 24(2)(b), mabapi le tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1, kgotsa sa 2 sa ditlolo-molao; kgotsa

(c) fa ngwana a sa gololwa fa a tlhatlhetswe go ya ka temana ya (a) kgotsa (b), a mo golole ka beili go ya ka molawana wa 25.



Kgololelo ya ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ka lekwalo la kitsiso pele a tlhagelela lekgetlho lwa ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko



22. (1) Lepodisi le tshwanetse la gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao go ya ka molawana wa 18, fa ngwana a tlhatlhetswe kwa mapodising mabapi le tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao, le tshwanetse gore ka bonako jo bo ka kgonagalang le gona pele ga gore ngwana a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, le golole ngwana, kwa ntle ga fa-

(a) motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a sa kgone go ka bonwa kgotsa a se teng mme go tserwe dikgato tse di tlhokegang go batla motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; kgotsa

(b) go na le maemo a a ka nnang kotsi a a ka supang fa ngwana a ka nna kotsi mo go motho mongwe kgotsa mo go ene.

(2) Fa ngwana a sa gololwa go ya ka karolo ya molawana wa (1), lepodisi le le batlisisang kgetse le tshwanetse go neela magiseterata yo o reetsang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ka mokgwa o o tlhalositsweng, mabaka a gore ke ka ntlha ya eng ngwana a sa kgona go gololwa, segolo-thata a tlhalosa ka ga mabaka a a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)(a) kgotsa (b).



Se lepodisi le tshwanetseng go se dira fa le gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao



23. Lepodisi le le gololang ngwana yo o tlhatlhetsweng go ya ka molawana wa 22 mme le bo a mmaya ka fa tlase ga tlhokomelo ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, le tshwanetse gore ka nako e le gololang ngwana ka yona, le neele ngwana le motho o le mo gololelang mo tlhokomelong ya gagwe lekwalo la kitsiso go ya ka molawana wa 18.



Go gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa go lolola ngwana ka boena, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana



24. (1) Fa ngwana yo o tlhatlhetsweng ka ntlha ya tlolo-molao nngwe le nngwe a tlhagelela-

(a) kwa lefelong la diplatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mme tsheko e tshwanetse go busediwa morago, kgotsa kwa bofelong jwa kgetse e e reediwang kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di khutla, e beelwa go reediwa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana; kgotsa

(b) kwa kgotlatshekelo ya ngwana mme kgetse e tshwanelwa ke go busediwa morago, moreetsa-kgetse, o tshwanetse gore go ya ka karolo ya molawana wa (2)(b), a akanye ka ga kgololo ya ngwana go ya ka molawana ono.

(2) Moreetsa-kgetse a ka golola ngwana yo o umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)-

(a) mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; kgotsa

(b) fa ngwana a latofadiwa ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa ditlolo-molao, ngwana a ka gololwa ka boena fa seo e le go ya ka fa dikgatlhegelong tsa bosiamisi gore ngwana a gololwe.

(3) Mo go akanyeng ka gore a go gololwa ga ngwana go ya ka karolo ya molawana wa (2) go tla bo go le ka fa dikgatlhegelong tsa bosiamisi kgotsa nnyaya, moreetsa-kgetse otshwanetse go ela tlhoko dikgakololo tsa ripoto ya tshekatsheko tse di dirilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mmogo le mabaka mangwe otlhe a a jalo, go akarediwa-

(a) dikgatlhegelo tse di molemo tsa ngwana;

(b) gore a ngwana o kile a bonwa molato mo nakong e e fetileng;

(c) ntlha ya gore ngwana o na le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme o ka fa tlase ga dingwaga di le 14, mme ka jalo o tsewa a se na kitso ya bosenyi;

(d) dikgatlhego le polokesego tsa setšhaba se ngwana a nnang mo go sona; le

(e) gore tlolo-molao e masisi go le kana kang.

(4) Fa moreetsa-tsheko a golola ngwana go ya ka molawana ono, o tshwanetse go mo laela gore a tlhagelele ka letlha le nako tse di rileng le kwa lefelong le le rileng mme a ka baya nngwe kgotsa dingwe tsa ditaelo tsa gore ngwana a-

(a) ye go ipega nako le nako kwa mothong yo o rileng kgotsa kwa lefelong le le rileng;

(b) tsene kwa sekolong se se rileng;

(c) nne kwa atereseng e e rileng;

(d) bewe ka fa tlase ga tlhokomelo ya motho yo o rileng;

(e) se ke a kgoreletsa dipaki dingwe le dingwe, a senya bokaki bongwe le bongwe kgotsa a ikgolaganya le motho mongwe le mongwe kgotsa setlhopha sa batho ba ba umakiwang; kgotsa

(f) latele taelo nngwe le nngwe e moreetsa-kgetse a boneng e le matshwanedi fa tlase ga mabaka ao.

(5) Fa ngwana a gololelwa mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, moreetsa-kgetse o tshwanetse go laela motsadi, mogolo yo tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, le go lemosa motsadi, mogolo yo o mashwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao gore a netefatse gore ngwana o tlhagelela ka letlha, nako le kwa lefelong, tse di umakilweng, mme fa taelo e dirilwe go ya ka molawana ono, go netefatsa gore ngwana o dira ka fa taelong eo.

(6) Fa ngwana a golotswe ka boena, moreetsa-kgetse o tshwanetse go laela ngwana go tlhagelela ka letlha, nako le kwa lefelong tse umakilweng, fa go dirilwe taelo e e jalo go ya ka molawana ono, le go dira ka fa taelong eo.

(7) (a) Fa ngwana a sa tlhagelele ka letlha, nako le kwa lefelong, tse di umakilweng mo karolong ya molawana wa (4) kgotsa (6) kgotsa a sa dire ka fa taelong e e umakilweng mo molawaneng ono, moreetsa-kgetse, fa a lemositswe ka tsela e e matshwanedi, gore ngwana ga a dira jaaka a laetswe, a ka ntsha lekwalo la gore ngwana a ye go tshwarwa kgotsa a ntsha tagafara go ya ka molawana wa 19, gore ngwana a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana.

(b) Fa ngwana a tlhagelela fa pele ga moreetsa-kgetse ka lekwalo la tshwaro kgotsa ka tagafara e e umakilwang mo temaneng ya (a), moreetsa-kgetse o tshwanetse a botsa ngwana gore ke ka ntlha ya eng a sa tlhagelela kgotsa a sa dira ka fa taelong kgotsa a sa nna go fitlha a bidiwa, mme a dire tshweetso gore a phoso e ka fa letlhakoreng la ngwana gore a se ke a tlhagelela kgotsa nnyaya.

(c) fa go fitlhelwa e le gore phoso ga e ka fa letlhakoreng la ngwana, moreetsa-kgetse a ka-

(i) laela gore ngwana a gololwe ka fa tlase ga ditaelo tse di neng didirilwe la ntlha; kgotsa

(ii) laela gore ngwana a gololwe ka fa tlase ga taelo nngwe; mme

(iii) fa go tlhokega, a ka dira taelo e e siameng e e tla thusang ngwana le ba lelapa la gagwe go kgona go latela ditaelo tse di neng di dirilwe kwa tshimologong.

(d) Fa go fitlhelwa e le gore phoso e ka fa letlhakoreng la ngwana, moreetsa-kgetse a ka laela gore ngwana a gololwe ka fa tlase ga ditaelo dingwe kgotsa a dira taelo ya gore ngwana a tlhatlhelwe go ya ka molawana wa 26.

(e) Motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motllhokomedi wa ngwana wa semolao yo a sa direng go ya ka fa molawaneng wa (5), o molato ka tlolo-molao mme fa a bonwe molato, a ka atlholelwa faene kgotsa go ya kwa kgolegelong lobaka le le sa feteng dikgwedi le tharo.



Kgololo ya ngwana ka beili



25. (1) Kgaolo ya 9 ya "Criminal Procedure Act" e diragadiwa mabapi le kgololo ya ngwana ka beili, kwa ntle ga molawana wa 59 le wa 59A, go ya ka fa go tlhalosiwang ka teng mo go molawana wa 21(2)(b).

(2) Kopo ya go golola ngwana ka beili e e umakiwang mo go molawana wa 21(3)(c), e tshwanetswe go elwa tlhoko mo dikgatong di le tharo tse di latelang:

(a) Go re a dikgatlhegelo tsa bosiamisi di letla gore ngwana a gololwe ka beili; mme

(b) fa go le jalo, go tshwanetswe ga dirwa patlisiso e e kwa thoko ka ga bokgoni jwa ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ya gore a ba ka kgona go duela madi a a akanyediwang go nna a beili kgotsa madi mangwe le mangwe a a a ka tshwanelang; mme

(c) fa e ka re fa morago ga patlisiso e e umakiwang mo temaneng ya (b), ga fitlhelwa e le gore ngwana le motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ba-



(i) palelwa ke go duela madi gotlhelele, moreetsa-kgetse o tshwanetse go baya ditaelo tse di matshwanedi tse di sa akaretseng madi, tsa go gololwa ga ngwana ka beili; kgotsa

(ii) kgona go duela madi a a rileng, moreetsa-kgetse o tshwanetse go baya ditaelo tsa go golola ngwana ka beili mme e nne madi a a tshwanetseng mo tlase ga mabaka ao.



KAROLO YA 2: GO BEWA MO LEFELONG LE LE RILENG



Se se tshwanetsweng go dirwa fa go akangwa ka ga go baya ngwana mo lefelong le le rileng



26. (1) Morago ga go akanya ka ga mefuta ya go golola ngwana go ya ka Karolo ya 1, go tsewa tshweetso ya gore ngwana o tshwanetse go tlhatlhelwa kgotsa go nna a tlhatlhetswe, lepodisi kgotsa moreetsa-kgetse o tshwanetse go tsaya tshweetso ya go mo tlhatlhela jaaka e le ya bofelo mo go tsotlhe ka fa go ka kgonegang ka teng fa tlase ga mabaka, jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) le wa (3), mme a simolola ka e e leng ya bofelo mo go tsotlhe e e ka dirang gore a se ke a tlhatlhelwa.

(2) Pele ngwana a tlhagelela lekgotlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, mo nakong ya diura di le 48 morago ga go tshwarwa-

(a) lepodisi, go ya ka fa dingwageng tsa ngwana le tlolo-molao e a latofadiwang ka yona, le tshwanetse go akanya ka lefelo le ngwana le moša ba bewang kwa go lona go ya molawana wa 27(a); kgotsa

(b) fa lefelo le le umakiwang mo temaneng ya (a) le sa tshwanela, lepodisi le tshwanetse go tlhatlhela ngwana kwa seleng ya mapodisi kgotsa kwa lefelong la go tlhatlhela, go ya ka molawana wa 27(b).

(3) Fa ngwana a tlhagelela lekgetlho la ntlha kgotsa a tlhagelela gape morago ga foo, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, moreetsa-kgetse o tshwanetse go laela gore ngwana a tlhatlhelwe kwa-

(a) lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša go ya molawana wa 29; kgotsa

(b) kgolegelong go ya ka molawana wa 30, mo tlase ga mabaka a a beilweng ke molawana oo.



Mefuta ya go bewa ga ngwana yo a iseng a gololwe kwa lefelong le le rileng pele a tlhagelela lekgetlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko



27. Fa ka nako nngwe le nngwe, pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, mme a ise a gololwe kwa mapodising kwa a tlhatlhetsweng gona mme a setse a latofaditswe, mo lebakeng la ngwana yo o-

(a)(i) dingwaga di le 10 mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, ka tlolo-molao nngwe le nngwe; kgotsa

(ii) dingwaga di le 14 kgotsa go feta, ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa ditlolo-molao, lepodisi le tshwanetse go akanya ka go tlhatlhela ngwana kwa lefelong le le tshwanetseng la tlhokomelo ya ngwana le moša, fa lefelo le le jalo le le teng mme go na le sekgala, kgotsa fa lefelo kgotsa sekgala se se teng, kwa seleng ya mapodisi kgotsa lefelo la tlhatlhelo; kgotsa

(b) dingwaga di le 14 kgotsa go feta, ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao, lepodisi le tshwanetse go tlhatlhela ngwana kwa seleng ya mapodisi kgotsa lefelo la tlhatlhelo.



Tshireletso ya bana ba ba tlhatlhetsweng kwa lefelong la mapodisi



28. (1) Ngwana yo a tlhatlhetsweng kwa lefelong la mapodisi o tshwanetse go-

(a) tlhatlhelwa fa a sa kopaneng le bagolo gona, mme basimane ba se ke ba tlhakana le basetsana;

(b) tlhatlhelwa ka fa tlase ga maemo a go tshwanetsweng ga gopola gore bana ke batho ba ba utlwusiwang botlhoko bonolo mme maemo ao a fokotse kotsi e e ka diragalelang ngwana oo, go akaretsa kotsi e e ka tlholwang ke bana ba bangwe;

(c) ketelo ya batsadi, bagolo ba ba tshwanetseng, batlhokomedi ba ngwana

ba semolao, babueledi ba semolao, badirela-loago ba ba kwadisitsweng,

badiredi ba tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa

kgolegelong, bathusi ba badiredi ba tsamaiso e e sa letleleleng motlola-

molao go ya kwa kgolegelong, baoki, bafatlhosi ba sedumedi le motho

mongwe le mongwe yo o letleletsweng go eta go ya ka fa molaong;

(d) tlhokomelwa ka fa ditlhokegong tse di itlhaotseng tsa bana, go akaretsa neelano ka-

(i) tlhokomelo ya tsa maphelo e e tshwanetseng le ya ka bonako mo lobaleng la bolwetsa bongwe le bongwe; le

(ii) dijo, metsi, le tsa marobalo tse di lekaneng.

(2)(a) Fa go amogelwa ngongorego go tswa mo ngwaneng kgotsa motho mongwe ka nako ya go tswarwa kgotsa fa ngwana a le kwa lefelong la go tlhatlhela la mapodisi mabapi le kgobalo nngwe le nngwe e ngwana a e boneng kgotsa maitemogelo a a sa jeseng monate mo ngwaneng, kgotsa fa lepodisi le lemoga gore ngwana o bone dikgobalo kgotsa o nnile le maitemogelo a a sa jeseng monate, ngongorego kgotsa itemogelo e e jalo e tshwanetswe go kwalwa ka mokgwa o o tshwanetseng mme e begiwe kwa go mokomišenara wa seteišene, o o tshwanetseng go bona gore ngwana o amogela thuso ya kalafi e e tlhokegang ya ka bonakonako, fa a kgotsofetse gore go na le mabaka a a latelang:

(i) Fa go na le bopaki jwa kgobalo ya mo mmeleng kgotsa maikutlo a a tlisang go sa iketlang ga tlhaloganyo;

(ii) ngwna o bonala a utlwa botlhoko ka ntlha ya kgobalo;

(iii) fa go na le magatwe a a reng go dirilwe tlolo-molao ya tsa thobalano le ngwana jaaka e tlhalosiwa mo go di "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007 (Molao wa 32 wa 2007); kgotsa

(iv) go na le mabaka mangwe a a dirang gore ngwana a bone thuso ya kalafi.

(b) Fa go dirilwe ripoto e e umakiwang mo temaneng ya (a), ripoto e e jalo e tshwanetswe ya neelwa Mokomišenara wa Bosetšhaba wa Mapodisi ka bonako jo bo ka kgonagalang, ka mokgwa o o tshwanetseng, e tlhalosa-

(i) mofuta wa kgobalo e ngwana a e boneng, kgotsa gore ngwana o amegile go le kana kang mo maikutlong a a tlisang go sa iketlang ga tlhaloganyo ya gagwe;

(ii) tlhaloso ya mabaka a a bakileng kgobalo kgotsa maitemogelo a a tlisitseng maikutlo a go sa iketlang ga tlhaloganyo; le

(iii) kgakololo gore a go na le kgato e e ka tsewang.

(c) Khophi ya ripoto ya kalafi, fa e le teng, e tshwanetse go tsamaya le ripoto e e umakilwang mo go temaneng ya (b) e e dirilweng ke komišenara wa seteišene, mme khophi e nngwe e tshwanetswe go faelwa ka fa teng ga dokete.

(3) Komišenara mongwe le mongwe wa seteišene sengwe le sengwe o tshwanetse go nna le rejisetara e ka fa teng ga yona go tshwanetseng ga kwalwa dintlha, ka fa go tshwanetseng, mabapi le go tlhatlhelwa ga bana botlhe mo seleng ya mapodisi kgotsa mo lefelong la tlhatlhelo mme di kgone go lemosega sentle mo go tsa bagolo.

(4) Rejisetara e ka tlhatlhobiwa ke motho mongwe le mongwe yo o ka dumelelwang.



Go bewa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša



29. (1) Moreetsa-kgetse a ka laela gore ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao nngwe le nngwe a tlhatlhelwe mo lefelong la ngwana le moša le le tlhalositsweng.

(2) Fa moreetsa-tsheko a tshwanetse go tsaya tsweetso ya go baya ngwana kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša le le umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), o tshwanetse go akanya ka ga mabaka a a latelang:

(a) Dingwaga le tsela ya ngwana ya go akanya jaaka mogolo;

(b) gore tlolo-molao eno e masisi go le kana kang;

(c) maemo a a kotsi a gore ngwana a ka nna kotsi mo go ene kgotsa mo go motho mongwe le mongwe kgotsa ngwana yo a leng mo lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša;

(d) gore lefelo la tlhokomelo ya ngwana le moša le sireletsegile go le kana kang fa motho o akanya ka gore tlolo-molao e ngwana a latofadiwang ka yona e masisi go le kana kang; le

(e) go nna teng ga bonno kwa lefelong le le siametseng tlhokomelo ya ngwana le moša.

(3) Nako le nako fa go tlhokega gore moreetsa-kgetse a dire tshweetso go ya ka karolo ya molawana wa (1), moreetsa-kgetse o tshwanetse go ela tlhoko tshedimosetso e e umakiwang mo go molawana wa 40(2).

(4) Fa tshedimosetso e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (3), e se teng ka ntlha ya lebaka le le rileng, moreetsa-kgetse a ka kopa ba taolo ya lefelo la tlhokomelo ya ngwana le moša go neelana ka setatamente se se ikanisitweng, se se tlhalositsweng, mabapi le-

(a) go nna teng ga bonno jwa ngwana oo; le

(b) tshedimosetso nngwe le nngwe e e leng teng e e ka ga boleng jwa tshireletso, mekgabiso mmogo le dikarolo tse di botlhokwa tsa lefelo.



Go bewa fa kgolegelong



30. (1) Moreetsa-kgetse a ka laela gore ngwana a nne kwa kgolegelong e e rileng fa-

(a) kopo ya beili e buseditswe morago kgotsa e gannwe kgotsa fa beili e neilwe mme taelo e le nngwe kgotsa di le dintsi di sa latelwa;

(b) ngwana a le dingwaga di le 14 kgotsa go feta;

(c) ngwana a latofadiwa ka gore o dirile tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao;

(d) tlhatlhelo e tlhokega go ya ka fa dikgatlhegelong tsa tsamaiso ya bosiamisi kgotsa pabalelo kgotsa tshireletso ya setšhaba kgotsa ngwana mongwe yo o tlhatlhetsweng; le

(e) fa go na le kgonagalo ya gore ngwana fa a ka bonwa molato, a ka newa katlholo ya go ya kwa kgolegelong.

(2) Ngwana yo o nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta a ka bewa kwa kgolegelong fa, mo godimo ga mabaka a a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)(a), (c), (d) le (e), Molaodi wa Botšhutšhisi ba Setšhaba kgotsa motšhutšhisi yo o neilweng ke ene tetla ka lekwalo ya go ka dira jalo, a ntsha setifikheiti se se netefatsang gore go na le bopaki jo bo lekaneng go sekisa ngwana ka ntlha ya tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao le gore o latofatsa ngwana ka tlolo-molao eo.

(3) Pele go dirwa tshweetso ya go tlhatlhela kgotsa gore ngwana a nne a ntse a tlhatlhetswe kwa kgolegelong, moreetsa-kgetse o tshwanatse go akanya ka ga kgakololo e e mabapi le go baya ngwana kwa lefelong le le rileng, e e leng ka fa teng ga ripoto ya tshekatsheko ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, tshedimosetso e e umakiwang mo go molawana wa 40(2) le bopaki bongwe le bongwe jo bo mabapi le seo, jo bo tlisitsweng fa pele ga gagwe, go akaretsa, fa go leng matshwanedi, bopaki mabapi le-

(a) ditshwanelo tsa ngwana tse di molemo;

(b) maemo a ngwana a tsa maphelo;

(c) ditlolo-molao tse a kileng a bonwa molato ka tsona, diphaposo tsa kgetse mo tshekong mo nakong e e fetileng kgotsa ditatofatso dingwe tse ngwana a iseng a di sekisediwe;

(d) kotsi ya gore ngwana a ka nna kotsi mo go ene, kgotsa mo go motho yo mongwe kgotsa ngwana yo o leng kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša;

(e) kotsi nngwe le nngwe e ngwana a ka nnang yona kgatlhanong le pabalesego ya maloko a setšhaba;

(f) go latela boleng jo bo tshwanetseng jwa tshireletsego

(g) kotsi ya ngwana ya go tshaba kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša;

(h) lobaka le ka lona go ka diragalang gore a nne a tlhatlhetswe go fitlha tsheko e fela;

(i) kgoreletso e e ka diegisang ipaakanyo ya mmueledi wa semolao wa ngwana kgotsa tiego ya go bona mmueledi wa semolao e e ka tlisiwang ke go tlhatlhelwa ga ngwana;

(j) gore tlolo-molao e e masisi go le kana kang; kgotsa

(k) lebaka lengwe le lengwe la a tshwanang le ona.

(4) Moreetsa-kgetse yo o ntshang taelo ya gore ngwana a tlhatlhelwe go ya ka molawana ono, o tshwanetse go laela gore ngwana a tlisiwe kwa go ene kgotsa kwa kgotlatshekelo nngwe mo letsatsing lengwe le lengwe la 14 gore a lekole taelo.

(5)(a) Moreetsa-kgetse a ka laela gore ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa ditlolo-molao, a tlhatlhelwe kwa kgolegelong mo boemong jwa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, fa e le gore mo godimo ga mabaka a a umakilweng mo dikarolong tsa molawana wa (1) le wa (3), o fitlhela go na le mabaka a le mantsi a a popota le a a gapeletsang, go akaretsa ditlolo-molao tse di tshwanang le yona tse a kileng a bonwa molato mo go tsona kgotsa tlolo-molao nngwe e iseng e konosediwe kgatlhanong le ngwana, fa fela e le gore ngwana o na le dingwaga di le 14 kgotsa go feta.

(b) Moreetsa-kgetse yo o dirang taelo ya gore ngwana a bewe kwa kgolegelong go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a a dirileng gore a tsee tshweetso e e jalo mo rekotong ya tsheko.



Phoso mabapi le go bewa ga ngwana kwa lefelong le le rileng



31. Fa ngwana a beilwe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, kwa seleng kgotsa lefelo la tlhatlhelo la mapodisi kgotsa kwa kgolegelong, mme motho yo o amogelang ngwana a lemoga gore go dirilwe phoso mabapi le go tshola ngwana kwa lefelong leo, motho yoo o tshwanetse go dira ka fa taelong ya kgotla-tshekelokgotlatshekelo, a bee ngwana mo lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, mo seleng ya mapodisi, mo lefelong la tlhatlhelo kgotsa mo kgolegelong, mme e re ka bonako jo bo kgonegang, fela e se ke ya nna morago ga letsatsi le le latelang la go ya kgotlatshekelo, ka tsela e e tshwanetseng, a romele ngwana kwa go moreetsa-kgetse yo o dirileng taelo e e jalo gore a baakanye phoso.



KAROLO YA 3: MABAKA A A TSHWANETSENG GO AKANGWA KE MOREETSA-KGETSE MABAPI LE GO TSHOLA NGWANA A NTSE A TLHATLHETSWE LE MAEMO A GO MO TSHOLA KWA LEFELONG LE LE RILENG LE MAEMO A TLHATLHELO KWA LEFELONG LA DIPATLISISO TSE DI DIRWANG PELE GA TSHEKO KGOTSA KWA KGOTLATSHEKELO YA NGWANA YA BOSIAMISI



Mabaka a moreetsa-kgetse a tshwanetseng go a akanya mabapi le tshola ngwana a ntse a tlhatlhetswe le go baa ngwana kwa lefelong le le rileng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana



32. Fa ngwana a tshwanetswe go tlhatlhelwa kgotsa go bewa kwa lefelong la thokomelo ya ngwana le moša go ya ka Karolo ya 1 le ya 2 ya Kgaolo eno, moreetsa-tsheko kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya ngwana ya bosiamisi, o tshwanetse gore nako le nako fa ngwana a tlhagelela kgotsa nako le nako morago ga fao a-

(a) tlhotlhomise gore a go sa ntse go tlhokega gore ngwana a tlhatlhelwe kgotsa nnyaya le gore go bewa ga ngwana kwa lefelong le le rileng go matshwanedi kgotsa nnyaya;

(b) kwala mabaka, mo rekotong ya tsheko, a go tlhatlhelwa ga ngwana kgotsa a gore ke ka ntlha ya eng ngwana a tshwanetse go nna a ntse a tlhatlhetswe;

(c) akanya ka ga phokotso ya madi a beili, fa go le matshwanedi;

(d) batlisisa gore ngwana o tshotswe sentle kgotsa nnyaya le gore a o beilwe ka fa tlase ga maemo a mantle, fa go le matshwanedi;

(e) ka laela gore go dirwe tlhatlhobo kgotsa dipatlisiso mabapi le go tsholwa le maemo a ngwana a leng ka fa tlase ga ona fa a sa kgotsofala gore ngwana o tshotswe sentle le gore o beilwe ka fa tlase ga maemo a mantle, mme a ka dira taelo ya gore go rarabololwe bothata jo bo ntseng jalo;

(f) ka kwala mabaka a a dirileng gore a tsee tshweetso e e jalo mabapi le se se ntseng jalo, ka fa rekotong ya tsheko.



Maemo a tlhatlhelo kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana



33. (1) Ga go na ngwana yo o tshwanetseng go bofiwa ka ditshipi mo maotong fa a tlhagelela fa pele ga lefelo la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, mme dihangaboi tsona di ka dirisiwa fela fa go na le mabaka a a ka dirang gore di dirisiwe.

(2) (a) Ngwana yo o tlhatlhetsweng kwa seleng ya mapodisi kgotsa lefelo la tlhatlhelo fa a santse a letile go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ga a tshwanela go kopana le bagolo mme o tshwanetswe go tsholwa le go bewa mo maemong a a tshwanetseng dingwaga tsa gagwe.

(b) Basetsana ga ba tshwanela go kopana le basimane mme ba tshwanetse go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya mogolo wa mosadi.

(c) Fa ngwana a tsamaisiwa ka sejanaga go ya kgotsa go tswa kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kgotsa go tswa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ga a tshwanela go pagama le bagolo: Fa go sa kgonagaleng gore taelo eno e latelwe, lepodisi le tshwanetse gore mo nakong ya diura di le 48, e neele moreetsa-kgetse, ripoto e e mabapi se se jalo mme a tlhalosa mabaka gore ke ka ntlha ya eng taelo e sa latelwa.



KGAOLO YA 5



TSHEKATSHEKO YA NGWANA



Tiro ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kglegelong, ya go dira tshekatsheko ya bana



34. (1) Ngwana mongwe le mongwe yo a latofadiwang ka tlolo-molao o tshwanetswe go sekasekiwa ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) le wa (3), kwa ntle ga gore tshekatsheko e bo e dirilwe go ya ka molawana wa 41(3).

(2) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo a itsisitsweng ke lepodisi gore ngwana o neilwe lekwalo la kitsiso, tagafara kgotsa gore o tshwerwe, o tshwanetse go dira tshekatsheko ya ngwana pele ga gore a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tsa di dirwang pele ga tsheko, mo dinakong tse di kwadilweng mo go molawana wa 43(3)(b).

(3) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo a itsisitsweng ke lepodisi gore ngwana o o ka fa tlase ga dingwaga di le 10 o ne a tshotswe go ya ka molawana wa 9, o tshwanetse go dira dithulaganyo tsa go dira tshekatsheko ya ngwana mo malatsing a le supa morago ga go itsisiwe.



Maikaelelo a tshekatsheko



35. Maikaelelo a tshekatsheko ke go-

(a) tlhotlhomisa gore a ngwana a ka bo a tlhoka tlhokomelo le tshireletso gore a tle a romelwe kwa kgotlatshekelo ya bana go ya ka molawana wa 50 kgotsa wa 64;

(b) lekanyetsa dingwaga tsa ngwana fa go se na bonnete ka ga tsona;

(c) kgobokanya tshedimosetso mabapi le tlolo-molao e ngwana a kileng a bonwa molato ka yona, phaposo ya kgetse mo tshekong e e dirilweng mo nakong e e fetileng kgotsa tlolo-molao e iseng e sekiwe.

(d) baakanya dikgakololo tse di mabapi le kgololo kgotsa tlhatlhelo le go bewa mo lefelong le le rileng ga ngwana;

(e) fa go tshwanela, go dira gore go nne le kgonagalo ya go faposa kgetse mo tshekong;

(f) mo lobakeng lwa ngwana yo o leng ka fa tlase ga dingwaga di le 10 kgotsa ngwana o a umakiwang mo mo molawana wa 10(2)(b), go batlisisa gore ke magato a fe a a tshwanetsweng go tsewa go ya ka molawana wa 9;

(g) mo lobakeng lwa ngwana yo a nang le dingwaga di 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, go supa kakanyo ya gore a bopaki jwa maitseanape jo bo umakiwang mo go molawana wa 11(3), bo ka tlhokega;

(h) tlhotlhomisa gore a ngwana o dirisitswe ke mogolo gore a dire tlolo-molao eo; le

(i) neelano ka tshedimosetso nngwe le nngwe e e mabapi le ngwana e modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng ngwana go ya kwa kgolegelong, a ka e tsayang gore ke e e ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana kgotsa ke e e ka tsweletsang-pele maikaelelo a Molao ono o ikemiseditseng go a fitlhelela.



Go tshola mo sephiring ga tshedimosetso e e bonweng kwa tshekatshekong

36. (1) Tshedimosetso nngwe le nngwe e e bonweng kwa tshekatshekong e tsholwa mo sephiring mme-

(a) e ka dirisiwa fela mo mabakeng a Molao ono, go akaretswa le kwa lefelong le go dirwang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko; mme

(b) ga e amogelesege jaaka bopaki mo nakong ya kopo ya beili, go ikarabela mo tatofatsong, mo tshekong kgotsa ka nako ya katlholo, fa ngwana a tlhagelela kwa kgotlatshekelo.

(2) Motho mongwe le mongwe yo a sa lateleng taelo ya molawana wa (1)(a), o molato ka tlolo-molao, mme fa a bonwe molato, a ka atlholelwa faene kgotsa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dikgwedi di le tharo.



Lefelo le tshekatsheko e tshwanetsweng go dirwa kwa go lona



37. (1) Tshekatsheko ya ngwana e ka dirwa kwa lefelong lengwe le lengwe le le tlhaotsweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mme e ka akaretsa kamore kwa seteišeneng sa mapodisi, kgotlatshekelo ya magiseterata, dikantoro tsa Lefapha la Katlaatlelo loago kgotsa Lefelo la Bosiamisi la Ngwana.

(2) Lefelo le le tlhophilweng go ya ka karolo ya molawana wa (1), le tshwanetse go siamela go se kgorelediwe.



Batho ba ba ka nnang teng kwa tshekatshekong



38. (1) Ngwana o tshwanetse go nna teng fa go dirwa tshekatsheko ya gagwe go ya ka Molao ono.

(2) Motsadi wa ngwana kgotsa mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, o tshwanetse go nna teng mo tshekatshekong ya ngwana, kwa ntle ga fa a-

(a) boleletswe ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa lgolegelong, gore a se ke a nna teng; kgotsa

(b) sa akarediwa ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go nna teng ka ntlha ya fa a tlhakatlhakantse, a nyaditse kgotsa a kgoreleditse tshekatsheko kgotsa go le ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana kgotsa tsamaiso ya bosiamisi, gore a se ke a nna teng.

(3) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka dumelela batho ba ba lateng go nna teng mo tshekatshekong:

(a) Moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong;

(b) mmatlisisi wa mabaka le tshedimosetso

(c) mongwe le mongwe yo go nneng teng ga gagwe go tlhokagalang mo lobakeng lwa tshekatsheko.

(4) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong a ka kopa gore lepodisi le nne teng fa tshekatshekong, fa go na le kotsi ya gore ngwana a ka tshaba kgotsa a nna kotsi mo go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.

(5) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, fa go le matshwanedi, a ka rata go utlwa maikutlo a ngwana mo sephiring, mabapi le go nna teng ga motho mongwe fa tshekatshekong.

(6) (a) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao, o tshwanetse go leka ka gotlhe go batla kwa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a leng kwa teng gore a tle a kgone go konosetsa tshekatsheko ya ngwana mme a ka kopa lepodisi go mo thusa go batla motho yoo.

(b) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka konosetsa tshekatsheko ya ngwana fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a se teng, fa sengwe le sengwe se dirilwe go leka go batla motho yoo mme a paletswe ke go fitlhela, kgotsa fa motho yoo a itsisitswe ka ga tshekatsheko mme a se ka a tla.



Dithata le ditiro tsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kwa tshekatshekong



39. (1) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong o tshwanetse go-

(a) tlhalosetsa ngwana maikaelelo a tshekatsheko;

(b) itsise ngwana ka ga ditshwanelo tsa gagwe ka tsela e e tlhalosiwang;

(c) tlhalosetsa ngwana ka ga ditsamaiso tsa ka bonako tse di tshwanetsweng go latelwa go ka Molao ono; le

(d) botsa ngwana gore a o ikaelela go amogela maikarabelo a tlolo-molao eo.

(2) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka nako nngwe le nngwe ya tshekatsheko ya ngwana, a ka buisana le motho mongwe le mongwe yo o ka neelanang ka ga tshedimosetso e e tlhokegang mo tshekatshekong, go akaretsa motšhutšhisi, lepodisi kgotsa moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.

(3) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka nako nngwe le nngwe ya tshekatsheko, a ka buisana mo sephiring le motho mongwe le mongwe yo o leng teng.

(4) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka ya go buisana le motho mongwe le mongwe yo a seng fa lefelong la tshekatsheko, yo o nang le tshedimosetso e e mabapi le tshekatsheko, mme fa go na le tshedimosetso nngwe e e bonweng, ngwana o tshwanetse go itsisiwe ka ga yona.

(5) Fa ngwana a latofadiwa mmogo le ngwana mongwe kgotsa bana bangwe, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka dira tshekatsheko ya bana ka nako e le nngwe fa e le gore seno se mo dikgatlhegelong tsa bana bao botlhe.

(6) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go rotloetsa bana go tsaya karolo ka nako ya tshekatsheko.



Ripoto ya tshekatsheko ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go kwa kgolegelong



40. (1) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go kwala ripoto ya tshekatsheko ka mokgwa o o tshwanetseng mme e na le dikgakololo mo dintlheng tse di latelang, fa go le matshwanedi:

(a) Kgonagalo ya go fetisetsa kgetse kwa kgotlatshekelo ya bana go ya ka molawana wa 50 kgotsa wa 64;

(b) matshwanedi a phaposo ya kgetse mo tshekong, go akaretsa moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong yo o rileng, kgotsa mofuta kgotsa mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong, jaaka go umakiwa jalo mo go molawana wa 53;

(c) kgonagalo ya go gololela ngwana mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa go golola ngwana ka boena, go ya ka molawana wa 24;

(d) fa e le gore go na le kgonagalo ya go tlhatlhela ngwana morago ga go tlhagelela lekgetlho la ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, lefelo le ngwana a tla bewang kwa go lona kwa lefelong le le tlhalosiwang la tlhokomelo ya ngwana le moša, go ya ka molawana wa 29 kgotsa wa 30;

(e) fa ngwana a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10, go tlhotlhomisa gore ke magato a fe a a tshwanetsweng go tsewa go ya ka molawana wa 9;

(f) kgonagalo ya kitso ya bosenyi ya ngwana fa ngwana a na le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 10, mmogo le dikgato tse di tshwanetsweng go tsewa go kgona go ka supa kitso ya bosenyi;

(g) gore a go tlhokagala tshekatsheko ya ngwana e e nang le dintlha tsotlhe go kgona go ka akanya mabaka a a umakiwang mo karolong ya molawana wa (3); le

(h) tekanyetso ya dingwaga tsa ngwana, fa di sa netefadiwa, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 13.

(2) Kgakololo e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)(d) o o mabapi le go bewa ga ngwana kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, e tshwanetswe go tshegediwa ke tshedimosetso ya gajaana e e tshepagalang, ka foromo e e tshwanetseng, e e tserweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, kwa botsamaising jo bo nang le maikarabelo, jwa lefelo la tlhokomelo ya ngwana le moša, mabapi le-

(a) go nna teng ga bonno jwa ngwana yo go buisanwang ka ga ene; le

(b) boleng jwa tshireletso, mekgabiso le dikarolo tse di botlhokwa tsa lefelo.

(3) Kgakololo e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)(g) e ka dirwa ka fa tlase ga lebaka kgotsa mabaka a a latelang:

(a) Kgonagalo ya gore ngwana a ka nna kotsi mo go ene;

(b) lebaka la gore ngwana ke makgetlho a le mantsi a dira ditlolo-molao kgotsa a tshaba;

(c) fa mokgwa o ngwana ka gale a itshotseng ka ona mo setšhabeng o letla gore go dirwe tshekatsheko gape; le

(d) kgonagalo ya gore ngwana a ka romelwa kwa porogrameng ya batlola-molao ba thobalano, tiriso-botlhaswa ya diritibatsi kgotsa porograma nngwe ya kalafi e e tseneletseng.

(4) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao gore a ye kwa kgolegelong, o tshwanetse go supa fa ripotong gore a ngwana o na le maikaelelo a go amogela maikarabelo a tlolo-molao e a latofadiwang ka yona.

(5) Ripoto e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1) e tshwanetse ya neelwa motšhutšhisi pele ga tshimilogo ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, mme go akangwe ka ga dinako tse di umakilweng mo go molawana wa 43(3)(b).



KGAOLO YA 6



PHAPOSO YA KGETSE MO TSHEKONG E E DIRWANG KE MOTŠHUTŠHISI MABAPI LE DITLOLO-MOLAO TSE DI NNYE



Phaposo ya kgetse mo tshekong ka ga motšhutšhisi pele ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mabapi le ditlolo-molao tse di umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao



42. (1) Motšhutšhisi a ka faposa kgetse mo tshekong, e e akararetsang ngwana o a latofadiwang ka tlolo-molao e e umakilweng mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao, mme mo lebakeng leno, a ka tlhopha mofuta mongwe le mongwe wa ntlha wa phaposo ya kgetse mo tshekong jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 53(3) kgotsa kopanyo ya yona fa motšhutšhisi a kgotsofetse-

(a) gore mabaka a a umakilweng mo go molawana wa 52(1)(a) go fitlha go (d) a diragaditswe; mme

(b) mo lebakeng la ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, gore kitso ya bosenyi e ka kgona go ka supetswa go ya ka molawana wa 11.

(2) Phaposo ya kgetse mo tshekong e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1) e tshwanetswe go dirwa-

(a) go ya ka ditaelo tse di ntshitsweng ke Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba, jaaka go tlhalosiwa jalo mo go molawana wa 97(4)(a)(i)(bb);

(b) go ya ka karolo ya molawana wa (3), morago ga tshekatsheko ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 5; le

(c) pele ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, jaaka go tlhalosiwa jalo mo Kgaolo ya 7

(3) Fa go ise go dirwe tshekatsheko ya ngwana, motšhutšhisi a ka neelana ka tshekatsheko fa go dira jalo go le ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana: Fa fela e le gore mabaka a go neelana ka tshekatsheko a kwadilwe ka fa rekotong ke magiseterata ka fa kantorong ya gagwe jaaka go umkiwa mo go molawana wa 42.

(4) Fa motšhutšhisi a akanya gore ngwana o tlhoka tlhokomelo le tshireletso jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 150 wa "Children's Act", ga a tshwanela go dira phaposo ya kgetse mo tshekong mme o tshwanetse go romela kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko gore e sekasekiwe go bona gore a e ka romelwa kwa kgotlatshekelo ya bana.

(5) Mo go kgoneng go tsaya tshweetso ya phaposo ya kgetse mo tshekong kgotsa nnya, motšhutšhisi o tshwanetse go akanya lebaka la gore a ngwana o kile a direlwa phaposo ya kgetse mo tshekong mo nakong e e fetileng kgotsa nnyaya.

(6) Fa motšhutšhisi a tsaya tshweetso ya go se dire phaposo ya kgetse mo tshekong go ya ka molawana ono, o tshwanetse go dira dithulaganyo ka bonako tsa gore ngwana a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, le le umakiwang mo go Kgaolo ya 7.



Mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong e e tshwanetsweng go dirwa ke kgotlatshekelo



42. (1) Fa kgetse e fapositswe mo tshekong go ya ka molawana wa 41, ngwana, fa go kgonagala le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanetse go tlhagelela fa pele ga magiseterata, ka fa kantorong ya gagwe, gore mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong, o o dirilweng ke motšhutšhisi, o tle o dirwe taelo ya kgotlatshekelo.

(2) Molawana wa 58 o a diragadiwa ka diphetogo tse di tlhokagalang go ya ka ona, mo go ngwana o a sa lateleng taelo nngwe le nngwe e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa (1).



KGAOLO YA 7



DIPATLISISO TSE DI DIRWANG PELE GA TSHEKO



Tlholego le maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko



43. (1) Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko-

(a) ke tsamaiso ya pele ga tsheko ya melao e e sa gagamalang e go botswang dipotso mo go yona; mme

(b) e ka tshwarelwa kwa kgotlatshekelo kgotsa kwa lefelong lengwe le lengwe le le siametseng.



(2) Maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ke go-

(a) akanya ka ga ripoto ya tshekatsheko ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mme e tlhalosa-

(i) tekanyetso ya dingwaga tsa ngwana, fa dingwaga di sa itsiwe;

(ii) pono ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mabapi le kitso ya ngwana ya bosinyi fa ngwana a na le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, le tshweetso ya gore a go tlhokega tshekatshgeko ya ngwana ya kitso ya bosenyi e e dirrilweng ke motho yo a letleletsweng, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 11(3); le

(iii) gore a go tlhokega tshekatsheko nngwe ya ngwana e e nang le dintlha tsotlhe jaaka go umakiwa mo go molawana wa 40(1)(g);

(b) tlhotlhomisa gore a kgetse e ka faposiwa mo tshekong pele ga go ikarabelo mo tatofatsong;

(c) supa mofuta o o tshwanetseng wa phaposo ya kgetse mo tshekong, fa go tlhokegang gona;

(d) tlhotlhomisa gore a kgetse e tshwanetse go fetisediwa, go ya ka molawana wa 50, kwa kgotlatshekelo ya bana jaaka go umakiwa mo go molawana wa 42 wa "Children's Act";

(e) go netefatsa gore tshedimosetso yotlhe e e leng teng mabapi le ngwana, maemo a gagwe le tlolo-molao, di a akanngwa gore go dirwe tshweetso ya phaposo ya kgetse mo tshekong le go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng;

(f) go netefatsa gore dikakanyo tsa batho botlhe ba ba leng teng di tsewa tsia pele tshweetso e tsewa;

(g) go rotloetsa go tsaya karolo ga ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; le

(h) go akanya ka kgololo kgotsa go bewa ga ngwana mo lefelong le le rileng, fa go sa ntse go letilwe-

(i) go konosediwa ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko;

(ii) go tlhagelela ga ngwana kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana; kgotsa

(iii) go fetisediwa ga kgetse kwa kgotlatshekelo ya bana, fa go leng matshwanedi gona.

(3) (a) Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di tshwanetswe go dirwa mo lebakeng la ngwana mongwe le mongwe yo o latofadiwang ka tlolo-molao, kwa ntle le fa-

(i) kgetse e fapositswe mo tshekong ke motšhutšhisi go ya ka Kgaolo ya 6;

(ii) ngwana a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10; kgotsa

(iii) kgetse e tsholotswe.

(b) Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, tse di umakiwang mo temaneng ya (a), di tshwanetswe go dirwa-

(i) mo nakong ya diura di le 48 morago ga go tshwarwa ga ngwana, mme e nna a tlhatlhetswe, jaaka go tlhalosiwa jalo mo go molawana wa 20(5); kgotsa

(ii) mo dinakong tse di tlhalosiwang mo lekwalong la kitsiso go ya ka molawana wa 18 kgotsa tagafara go ya ka molawana wa 19.

(c) Go tlhagelela ga ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, go tsewa e le go tlhagelela ga gagwe lekgetlho la ntlha kwa kgotlatshekelo e nnye, go ya ka molawana wa 50 wa "Criminal Procedure Act".



Batho ba ba tshwanetseng go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko



44. (1) Batho ba ba latelang, go akaretswa magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko le motšhutšhisi, ba tshwanetse go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, go ya ka dikarolo tsa molawana wa (2) le wa (3):

(a) Ngwana;

(b) motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao; le

(c) modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.

(2) Fa go na le kgonagalo ya gore taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong e ka dirwa, moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, yo o supilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong,, o tshwanetse go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.

(3) Magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso, go ya ka molawana wa 81, a ka laela motho mongwe le mongwe gore a se ke a tsenela tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, fa e le gore go nna teng ga motho yo o jalo ga go ka dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana kgotsa fa a nyatsa mokgwa wa dipotsolotso le maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.

(4) (a) Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di ka tswela pele fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a se teng, fa magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, a kgotsofetse gore go dira jalo go ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana.

(b) Fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso a tswela pele kwa ntle ga motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a tshweetso e e jalo ka fa rekotong ya tsheko.

(5) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka dumelela motho mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego kgotsa yo o ka nnang le seabe mo tshekong, go nna teng.

(6) Magiseterata wa dipatlisiso a ka kwalela kgotsa a laela gore motho mongwe le mongwe yo go nneng teng ga gagwe go ka tlhokagalang mo lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, a nne teng.



Go tshola mo sephiring ga tshedimisetso e go neelanweng ka yona kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.



45. (1) Molawana wa 154 wa "Criminal Procedure Act", o o mabapi le phasalatso ya tshedimosetso e e tlhagisang go itsiwe ga ngwana kgotsa paki e e ka fa tlase ga dingwaga di le 18, o a diragadiwa mmogo le diphetogo go ya ka fa tirisong ya ona mo tsamaisong ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.

(2) Tshedimosetso e e neetsweng ke motho mongwe le mongwe kgatlhanong le ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse dirwang pele ga tsheko, ga e a tshwanelwa go dirisiwa mo kopong nngwe le nngwe ya beili, go ikarabela mo tatofatsong, tsheko kgotsa mo ditsamaisong tsa katlholo.



Go sa tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko



46. Ngwana kgotsa motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao yo o laetsweng go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka-

(a) lekwalo la kitsiso go ya ka molawana wa 18;

(b) tagafara go ya ka molawana wa 19;

(c) lekwalo sa kitsiso le a le neilweng ke lepodisi go ya ka molawana wa 22, o buisiwa le molawana wa 23;

(d) taelo ya moreetsa-kgetse go ya ka molawana wa 24(4), (5) kgotsa 6, kgotsa a gapeletsega go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, mme a se ke a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso kgotsa a se ke a nna go fitlha a bidiwa, molawana wa 24(7) le diphetogo tse dileng mo go ona, o tshwanetse go diragadiwa khatlhanong le ene.



Tsamaiso ya go tshwara ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko



47. (1) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go tsamaisa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka tsela e e se nang melao e e gagametseng, ka go botsa dipotso, go buisana le batho ba ba tlileng kwa dipatlisisong ka maikaelelo a go bona dikarabo ka ga sengwe le go bona tshedimosetso, mme o tshwanetse go nna le rekoto ya tsamaiso e e jalo.

(2) Kwa tshimologong ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse gore-

(a) ka tsela e e tshwanetseng-

(i) go tlhalosetsa ngwana maikaelelo le mokgwa wa go botsa dipotso mo dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko;

(ii) go itsise ngwana ka ga mofuta wa tatofatso kgatlhanong le ena;

(iii) itsise ngwana ka ga ditshwanelo tsa gagwe; le

(iv) go tlhalosetsa ngwana ka ga ditsamaiso tse di tshwanetsweng go latelwa morago fela ga foo, go ya ka Molao ono;

(b) go akanya ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong, a tlhotlhomise mo ngwanang gore a o dumela maikarabelo a tlolo-molao, mme fa ngwana-

(i) a sa dumele maikarabelo, ga a tshwanelwa go botswa dipotso mabapi le tlolo-molao e a latofadiwang ka yona ebile ga go na tshedimosetso mabapi le phaposo ya kgetse mo tshekong kgotsa go bonwa molato mo nakong e e fetileng kgotsa tatofatso e e iseng e sekiwe kgatlhanong le ngwana, tse di tshwanetsweng go tlhalosiwa mo dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko, mme karolo ya molawana wa (9) (c) mmogo le diphetogo tse di tsamaisanang le ona, o a diragadiwa; kgotsa

(ii) fa a sa dumele maikarabelo, dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di tswela pele go ya ka Kgaolo eno; le

(c) go tlhotlhomisa dingwaga tsa ngwana go ya ka molawana wa 14, fa go tlhokagala.

(3) Tshedimosetso e e latelang e tshwanetswe go tlisiwa fa pele ga magiseterata yo o dirang dipatlisiso:

(a) Ripoto ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, fa e le teng;

(b) foromo nngwe le nngwe le lokwalo lengwe le lengwe tse di umakiwang mo go molawana wa 14(2)(a) le (b), fa di le teng, tse di tlhokagalang mo lebakeng la tlhotlhomiso ya dingwaga;

(c) lokwalo lengwe le lengwe le le mabapi le go bonwa molato mo nakong e e fetileng, phaposo ya kgetse mo tshekong le tatofatso e e iseng e sekiwe;

(d) ripoto e e mabapi le go tlhatlhelwa ga ngwana kwa lefelong la mapodisi, e e tswang mo lepodising le le batlisisang kgetse go ya ka molawana wa 22(2), fa e tlhokagala; le

(e) tshedimosetso nngwe le nngwe e e ka tlhokagalang mo tshekong.

(4) Mo go akanyeng ka tshedimosetso e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (3), magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka-

(a) kopa go newa makwalo mangwe a a ka tlhokagalang mo tshekong;

(b) batla tshedimosetso go tswa mo mothong mongwe le mongwe yo o tsenelang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, go e dirisa mo boemong jwa tshedimosetso e a nang le yona kgotsa go utlwisisa sentle tshedimosetso e a nang le yona; le

(c) tsaya dikgato tse di tlhokagalang go tlhotlhomisa bonnete jwa setatamente sengwe le sengwe le go siama ga sengwe le sengwe se se builweng.

(5) (a) Fa go ise go dirwe tshekatsheko ya ngwana, magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka nna a se ke a dirisa tshekatsheko fa go le ka fa dikgatlhegelong tsa ngwana go dira jalo.

(b) Magiseterata yo a sa diriseng tshekatsheko go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a go tsaya tshweetso e e ntseng jalo mo rekotong ya tsheko.

(6) Fa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di tswela pele kwa ntle ga modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ripoto ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motla-molao go ya kwa kgolegelong e tshwanetse go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kwa ntle ga fa tshekatsheko e sa dirwa go ya ka karolo ya malawana wa (5).

(7) Go netefatsa gore dikakanyo tsa batho botlhe ba ba leng teng di tsewa tsia pele go dirwa tshweetso ka ga ngwana, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go-

(a) rotloetsa ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng le motlhokomedi wa ngwana wa semolao, go tsaya karolo;

(b) go dumelela ngwana, motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa motho mongwe le mongwe yo o leng teng go botsa dipotso le go tlhagisa dintlha, tse go ya ka magiseterata wa dipatlisiso, di leng tshwanetseng mo lebakeng la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.

(8) (a) Fa ngwana a latofadiwa le ngwana yo mongwe kgotsa bana ba bangwe, go ka tshwarwa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ka nako e le nngwe fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso a kgotsofetse gore seo se tla nna ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa bana bao.

(b) fa go dirwa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko tsa motlhakanelwa go ya ka temana ya (a), go ka dirwa ditshweetso tse di farologaneng mo lebakeng la ngwana mongwe le mongwe.

(9) Fa motšhutšhisi a supa gore kgetse ga e kitla e faposiwa mo tshekong, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go-

(a) amogela netefaletso go tswa mo go motšhutšhisi gore, ka ntlha ya mabaka a kgetse, a a nang le ona, mme morago ga go akanya ka mabaka mangwe a a matshwanedi, go na le bopaki jo bo lekaneng kgotsa lebaka le le dirang gore motho a dumele gore dipatlisiso di ka dire gore go bonwe bopaki jo bo tlhokagalang, gore tsheko e kgone go tsewela pele;

(b) kwala netefaletso ya motšhutšhisi mo rekotong ya tsheko;

(c) itsise ngwana gore kgetse e fetiseditswe kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e tle e reetse kgetse go ya ka Kgaolo ya 9.

(10) Fa magiseterata wa dipatlisiso a ne a reeditse tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mme a utlwile tshedimosetso nngwe le nngwe e e nang le ditlamorago tse di sa siamang mo go tseeng karolo e e se nang letlhakore go ka tsaya tshweetso ka ga kgetse, magiseterata ga a tshwanela go reetsa ditsheko dingwe tse di latelang, tsamaiso kgotsa tsheko e e leng ka ga mabaka a a jalo.



Go busediwa morago ga tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko



48. (1) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso, go ya ka karolo ya molawana wa (2) le wa (3), a ka busetsa tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko morago lobaka lwa diura di le 48-

(a) fa ngwana a tlhatlhetswe mme motšhutšhisi a tlhalosa gore o akanya ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong mme fela tshekatsheko ga e ise e dirwe mme e a tlhokega;

(b) fa go le botlhokwa go dira taelo ya go-

(i) dira gore motho yo o leng botlhokwa a nne teng mo go konosediweng ga dipatlisiso, a tlhagelele kwa dipatlisisong;

(ii) bona tshedimosetso e e botlhokwa gore dipatlisiso di konosediwe;

(iii) tlhotlhomisa ka ga kakanyo ya motswa-setlhabelo le ka ga go akanya ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong;

(iv) dira dithulaganyo mabapi le mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong;

(v) bona se se ka dirwang go fapoga tlhatlhelo; kgotsa

(vi) go dira tshekatsheko ya ngwana , fa e le gore e ne e sa dirwa mo nakong e e fetileng; kgotsa

(c) mo lebakeng la go dira dipatlisiso dingwe tsa kgetse.

(2) Tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko e ka busediwa morago gape lobaka lo lo sa feteng diura di le 48, mo godimo ga lobaka lo lo umakiwang mo karolong ya molawana wa (1) fa e le gore go busediwa morago ga tsheko go ka nna le karolo e tona ya kgonagalo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, mme e re fa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, di ise di konosediwe, kgetse e tshwanetswe go tswalwa go ya ka karolo ya molawana wa (4) mme motšhutšhisi o tshwanetse go fetisetsa kgetse gore e ye go reediwa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 9.

(3) Fa tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di busediwa morago go ya ka karolo ya molawana wa (1)(c), gore go tle go tswewe setatamente sa go dumela molato kgotsa go dumela ntlha e e rileng ya molato kgotsa go tshwara phareiti ya go supa motho yo o latofadiwang ka gore ke ene a dirileng molato kgotsa go supa dilo tse di tserweng ka nako e molato o neng o dirwa ka yona, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go itsise ngwana gore o na le tshwanelo ya gore motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa mmueledi wa semolao, a ka nna teng mo tshekong eo.

(4) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka busetsa tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko morago lobaka se se sa feteng malatsi a le 14-

(a) fa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya molawana wa 40(1)(g), a ka naya kgakololo ya gore go dirwe gape tshekatsheko ya ngwana e e nang le dintlha tse di feletseng kgotsa fa a ka naya kgakololo e e jalo ka nako e go tshwarwang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka yona, mme magiseterata yo o dirang dipatlisiso a kgotsofetse gore go na la mabaka a a dirang gore go dirwe tshekatsheko e e jalo; kgotsa

(b) gore a amogele lekwalo le le tswang kwa go Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba yo o nang le thata ya go faposa kgetse mo tshekong, go ya ka molawana wa 52(3).

(5) Tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko e ka busediwa morago sebaka se se ka bewang ke magiseterata yo o dirang dipatlisiso, fa-

(a) ngwana a tlhoka kalafi ya sengaka ya bolwetse, kgobalo kgotsa a na le letshogo le le tona mo tlhaloganyong, le le bakilweng ke maitemogelo a gagwe mo se se rileng; kgotsa

(b) ngwana a rometswe go ya go dirwa tshweetso ya bolwetse jwa tlhaloganyo kgotsa go sa direng sentle ge tlhaloganyo, go ya ka molawana wa 77 kgotsa wa 78 wa "Criminal Procedure Act".

(6) Molawana wa 50(1)(d) wa "Criminal Procedure Act" o diragadiwa mabapi le lobaka lwa diura di le 48, jaaka go umakiwa mo go molawana ono.



Ditaelo tse di dirwang kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko

49. (1) (a) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso, go ya ka temana ya (b), a ka dira taelo ya gore kgetse e faposiwe mo tshekong go ya ka molawana wa 52(5).

(b) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso, mo lobakeng lwa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta, mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, a ka dira fela taelo ya gore kgetse e faposiwe mo tshekong, go ya ka temana ya (a), fa a kgotsofetse gore ngwana o na le kitso ya bosenyi.

(2) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka dira taelo ya gore tsheko e fetisediwe kwa kgotlatshekelo ya ngwana ya bosiamisi go ya ka molawana wa 47(9)(c), gore e ye go reediwa teng go ya ka Kgaolo ya 9, mo lobakeng lwa-

(a) fa ngwana a sena mmueledi wa semolao, magisetera yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse a tlhalosetse ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ka ga tiragatso ya molawana wa 82(1), mabapi le go nna le mmueledi;

(b) fa ngwana a tlhatlhetswe, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse gore morago ga go akanya ka ga se se umakiwang mo go Kgaolo ya 4, a tlhalosetse ngwana ka ga tatofatso e a latofadiwang ka yona letlha, nako le lefelo tsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana kwa a tla tlhagelelang teng, mme o tshwanetse go laela motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao go nna teng kwa tshekong ka letlha, nako le lefelo tse di beilweng; mme

(c) fa ngwana a sa tlhatlhelwa, magiseterata yo o dirang dipatlisiso-

(i) a ka fetola kgotsa a oketsa taelo e e dirilweng go ya ka molawana wa 24(4); mme

(ii) a laele ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, go nna teng kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana ka letlha, nako le lefelo tse di beilweng.



Go isiwa ga bana ba ba tlhokang tlhokomelo le tshireletso kwa kgotlatshekelo ya bana



50. Fa magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso, a ka lemoga ka nako ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko gore-

(a) ngwana o tlhoka tlhokomelo le thuso tse di umakiwang mo go molawana wa 150(1) kgotsa wa (2) wa "Children's Act" , le gore go a tlhokagala gore ngwana a sekisiwe go ya ka molawana wa 155 le wa 156 wa Molao oo; kgotsa

(b) ngwana ga a nne kwa legaeng la gagwe kgotsa kwa lefelong lengwe le le tshwanetseng; kgotsa

(c) ngwana o latofadiwa ka tlolo-molao e nnye kgotsa ditlolo-molao tse maikaelelo a tsona e leng go fitlhelela ditlhokego tsa ngwana tsa dijo le bothito, magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka emisa tsheko mme a laela gore ngwana a isiwe kwa kgotlatshekelo ya bana e e umakiwang mo go molawana wa 42 wa Molao oo, le gore ngwana a sekisiwe go ya ka molawana wa 155 le wa 156.



KGAOLO YA 8



PHAPOSO YA KGETSE MO TSHEKONG



Maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong



51. Maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong ke go-

(a) sekisa ngwana, e seng go ya tsela e e tlwaelegileng ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosinyi, mo dikgetseng tse di matshwanedi;

(b) rotloetsa ngwana go nna le maikarabelo mo tshenyong kgotsa kutlo-botlhoko e e tlhodilweng ke ena;

(c) fitlhelela ditlhokego tsa ngwana tse di rileng;

(d) rotloetsa kopano ya ngwana le balelapa la gagwe le setšhaba;

(e) go neela ba ba amegileng ka ntlha ya tshenyo kgotsa kutlo-botlhoko, tšhono ya go ntsha maikutlo a bona ka fa ba amegileng ka teng;

(f) tlhotlheletsa neelano ya motswa-setlhabelo ka sesupo sa sengwe se se tla mo tswelang mosola kgotsa go mo neela sengwe jaaka sesupo sa go mo tlhatswa diatla ka ntlha ya tshenyegelo kgotsa botlhoko jo a bo utlwileng;

(g) rotloetsa poelano magareng a ngwana le motho kgotsa setšhaba se se amilweng ke tshenyegelo kgotsa kutlo-botloko e e tlhodilweng ke ngwana;

(h) thibela go tsholwa ga ngwana ka tsela e e supang gore ke motho yo o sa siamang le go thibela ditlamorago tse di sa siamang ka ntlha ya go sekisiwa ka fa mokgweng wa tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi;

(i) fokotsa kgonagalo ya go boeletsa tlolo-molao;

(j) thibela ngwana go nna le rekoto ya bosenyi; le

(k) rotloetsa seriti le botho jwa ngwana, le kgolo ya go nna le mogopolo wa

gore ke motho yo o botlhokwa, le bokgoni jwa go nna le seabe se se

se se rileng mo setšhabeng.



Kakanyo ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong



52. (1) Morago ga go akanya ka ga tshedimosetso yotlhe e e maleba e go neelanweng ka yona kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kgotsa ka nako ya tsheko, go akaretsa gore a ngwana o na rekoto ya dikgetse tse di kileng tsa faposiwa mo tshekong, kgetse e ka akangwa go faposiwa mo tshekong fa-

(a) ngwana a dumela maikarabelo a tlolo-molao;

(b) ngwana a sa tlhotlhelediwa ka tsela e e sa siamang gore a dumele maikarabelo;

(c) go na le bopaki jo bo popota kgatlhanong le ngwana;

(d) ngwana, mme fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba le teng, mme ba dumela gore kgetse e faposiwe mo tshekong; mme

(e) motšhutšhisi a supa gore kgetse e ka nna ya faposiwa mo tshekong go ya ka karolo ya molawana wa (2) kgotsa fa Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba a supa gore kgetse e ka nna ya faposiwa mo tshekong go ya ka karolo ya molawana wa (3).

(2) Motšhutšhisi, mo lebakeng la tatofatso e e umakiwang mo go Setlhopha sa 1 sa ditlolo-molao, fa e le gore kgetse ga e ise e faposiwe mo tshekong go ya ka Kgaolo ya 6, kgotsa mo lebakeng la tlolo-molao e e umakiwang mo go MametleleloSetlhopha sa 2 sa ditlolo-molao, morago ga gore a-

(a) akantse ka ga dikakanyo tsa motswa-setlhabelo kgotsa motho mongwe le mongwe yo o nang le dikgatlhegelo mo maemong a motswa-setlhabelo, gore a kgetse e ka faposiwa mo tshekong kgotsa nnyaya, kwa ntle ga fa go sa kgonagale gotlhelele go dira jalo; mme

(b) a buisane le lepodisi le le dirang dipatlisiso tsa kgetse mme le supa gore kgetse e ka faposiwa mo tshekong.

(3) (a) Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba, ka dithata tse a nang natso, mo lobakeng lwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 3, a ka supa, ka lekwalo, gore kgetse e faposiwe mo tshekong fa go na le mabaka a a sa tlwaelegang, jaaka go sweditse jalo Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba mo ditaelong tse di ntshitsweng go ya ka molawana wa 97(4)(a)(iii).

(b) Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba a ka supa fela gore kgetse e faposiwe mo tshekong go ya ka temana ya (a) morago ga fa a-

(i) a neetse motswa-setlhabelo kgotsa motho yo o nang le dikgatlhegelo ka tlhamalalo mo maemong a motswa-setlhabelo, fa go le matshwanedi go dira jalo, tšhono ya go tlhagisa kakanyo ya gore a kgetse e faposiwe mo tshekong kgotsa nnyaya, mme fa go le jalo, a tlhagise kakanyo ya gagwe mabapi le mofuta le dintlha tsa mofuta o go akangwang ka ga yona wa go faposa kgetse mo tshekong mmogo le go akaretsa taelo e e ka ga go duela tshenyegelo kgotsa kutlo-botlhoko, kgotsa go neelana ka ga sengwe se se ka tswelang motho mosola kgotsa tirelo, mme a akantse ka ga dikakanyo tse di ntshitsweng; mme

(ii) a ikopanye le lepodisi le le dirang dipatlisiso tsa kgetse.

(c) Gore go tle go bonwe taelo e e kwadilweng ya Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba go ya ka temana ya (a), magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e ka busetsa kgetse morago.

(d) Go ya ka temana ya (a), Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba ga a tshwanela go naya motho yo mongwe thata ya gagwe ya gore a dire tshweetso ya gore a kgetse e ka faposiwa mo tshekong kgotsa nnyaya

(4) Sesupo sa lekwalo se se umakiwang mo karolong ya molawana wa (3), se tshwanetse go newa moreetsa kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana mme se tshwanetse go nna karolo ya rekoto ya tsheko.

(5) Fa motšhutšhisi kgotsa Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba a supa gore kgetse e ka nna ya faposiwa mo tshekong go ya ka karolo ya molawana wa (2) kgotsa wa (3), motšhutšhisi o tshwanetse go kopa moreetsa-kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go dira taelo ya gore kgetse kgatlhanong le ngwana e faposiwe mo tshekong, go ya ka se se umakiwang ke Kgaolo eno.

(6) Fa moreetsa-kgetse a sa fapose kgetse mo tshekong jaaka go kaiwa mo karolong ya molawana wa (5), o tshwanetse go fetisetsa kgetse kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e reediwe go ya Kgaolo ya 9.



Mefuta ya phaposo kgetse mo tshekong



53. (1) Go ya ka molawana ono-

(a) "taelo ya kgapeletso ya go tsena sekolo" go tewa taelo e e ntshitsweng go ya ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a tsene sekolo letsatsi lengwe le lengwe mo lobakeng lwa paka e e beilweng, mme go nne le motho yo o tlhomile seno leitlho;

(b) "taelo ya nako ya balelapa" go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a nne le balelapa la gagwe diura tse di beilweng;

(c) "taelo ya maitsholo a mantle" go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a latele tumalano e e dirilweng fa gare ga gagwe le balelapa la gagwe gore a diragatse maemo a a rileng a maitsholo;

(d) "taelo ya ikgolaganyo le dithaka" go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a ikgolaganye le batho ba e leng dithaka tsa gagwe, ba ba ka nnang le seabe mo maitsholong a mantle a ngwana kgotsa gore ngwana a se ke a ikgolaganya le batho ba ba umakiwang kgotsa dithaka tsa gagwe tse di umakilweng;

(e) "taelo ya pego" go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, gore ngwana a ye go ipega kwa mothong yo o tlhalosiwang ka nako kgotsa dinako tse di beilweng go kgontsha motho yoo go ela tlhoko maitsholo a ngwana; mme

(f) "taelo ya tlhokomelo le kaelo" go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, go baya ngwana ka fa tlase ga tlhokomelo le kaelo ya motho yo o nang le kitso mme a neelana ka kaelo kgotsa thaka ya gagwe gore e tlhokomele le go kaela ngwana ka maitsholo a gagwe.

(2) Mo go molawana ono, mefuta ya phaposo e ka go ya ka maemo a le mabedi,

mme-

(a) maemo a ntlha ke a a dirisiwang mo go ditlolo-molao tse di umakiwang mo go Setlhopha sa 1 sa ditlolo-molao; mme

(b) maemo a bobedi ke a a dirisiwang mo go ditlolo-molao tse di umakiwang mo go Setlhopha sa 2 le sa 3 sa ditlolo-molao.

(3) Mofuta wa maemo a ntlha a phaposo mo tshekong a akaretsa-

(a) go kopa maitswarelo go go dirwang ka molomo kgotsa ka lekwalo mme go lebisitswe kwa go motho yo o rileng kgotsa batho ba ba rileng kgotsa mokgatlho o o rileng;

(b) kgalemo ya semolao, e na le ditaelo kgotsa e sena tsona;

(c) go bewa ka fa tlase ga taelo ya tlhokomelo kgotsa kaelo;

(d) go bewa ka fa tlase ga taelo ya go ipega;

(e) taelo ya go tsena sekolo ka kgapeletso;

(f) taelo ya go nna le balelapa;

(g) taelo ya go ikgolaganya le dithaka;

(h) taelo ya maitsholo a mantle;

(i) taelo ya go thibela ngwana go eta, kgotsa go ya kwa lefelong le le tlhalositsweng;

(j) go romela kwa ba nayang gona dikgakololo kgotsa thuso ya kalafi;

(k) go gapeletsega go ya kwa lefelong la dithuto kgotsa lefelo le le tlhalosiwang le e leng la thupello ya tiro e e rileng, thuto kgotsa go ya go alafelwa bolwetse kgotsa kgobalo ya mo mmeleng;

(l) tuelo ya motho mongwe, batho, setlhopha sa batho kgotsa setšhaba, mokgatlho o o neelanang ka thuso ka ntlha ya tatlhegelo e a e boneng

(m) go busediwa ga sengwe se se rileng mo go motswa-setlhabelo yo o rileng kapa batswa-setlhabelo ba ba rileng ka ntlha ya tlolo-molao, fa e leng gore selo seo se ka busediwa kgotsa sa neelwa mong wa sona;

(n) go direla setšhaba ka fa tlase ga tlhokomelo kgotsa taolo ya lekoko kgotsa mokgatlho, kgotsa motho yo o rileng, batho kgotsa setlhopha sa batho se se supilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motho go ya kwa kgolegelong;

(o) ketleetso ya tiro nngwe kgotsa sengwe se se mosola se se dirwang ke ngwana mme a se direla motswa-setlhabelo yo o rileng kgotsa batswa-setlhabelo ba ba rileng;

(p) tuelelo ya tshenyegelo mo go motho yo o rileng, batho, setlhopha sa batho kgotsa setšhaba, mokgatlho o o abelanang ka dithuso kgotsa mokgatlho wa loago kgotsa setheo kwa ngwana kgotsa balelapa la gagwe ba ka kgonang go fitlhelela seno; mme

(q) kwa go se nang motho yo o tlhalosiwang, batho kgotsa setlhopha sa batho ba ba newang tuelo ya tshenyegelo; ketleetso ya tiro kgotsa sengwe se se mosola, go duela ditshenyegelo tsa setšhaba, mokgatlho o o abelanang ka dithuso kgotsa mokgatlho wa loago kgotsa setheo.

(4) Mofuta wa maemo a bobedi a phaposo ya kgetse mo tshekong o akaretsa-

(a) maemo a ntlha a phaposo mo tshekong a a umakilweng mo karolong ya molawana wa (3)(j) go fitlha go (q);

(b) kgapeletso ya go ya kwa lefelong le le rileng la thuto kgotsa lefelo thupello ya tiro e e rileng, thuto kgotsa kalafi ya bolwetse jo bo rileng kgotsa kgobalo ya mo mmeleng, e e ka akaretsang paka kgotsa dipaka tsa go nna kwa teng nakwana;

(c) go romelwa go ya go newa kalafi e e tseneletseng ya bolwetse kgotsa kgobalo ya mo mmeleng kgotsa go kgona go rarabolola mathata a a tlhalositsweng e le ona a a dirang gore ngwana a iphitlhele a tlotse molao, mme go ka akaretsa paka kgotsa dipaka tsa go nna kwa teng nakwana; le

(d) go bewa ka fa tlase ga tlhokomelo ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mo tlase ga mabaka a a ka akaretsang go thibela ngwana go etela mafelo a a leng ka kwa ntle ga tikologo ya magiseterata e ngwana a nnang mo go yona ka tlwaelo, kwa ntle ga go bona pele tumelelo e e kwadilweng ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.

(5) (a) Fa go tlhophiwa mofuta wa phaposo mo tshekong go tswa mo maemong a ntlha jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa (3) mabapi le ngwana yo o-

(i) ka fa tlase ga dingwaga di le 14, taelo ga e a tshwanela go feta lobaka lwa dikgwedi di le 12, fa go na le nako e e beilweng;

(ii) le dingwaga di le 14 kgotsa go feta, taelo, go ya ka temana ya (b), ga e a tshwanela go feta lobaka lwa dikgwedi di le 24, fa go na le nako e e beilweng.

(b) Taelo e e fetang paka e e umakilweng mo temaneng ya (a) e ka dirwa, mme fa go le jalo, mabaka a go feta paka e e umakilweng a tshwanetswe go kwalwa mo rekotong ya tsheko.

(6) (a) Fa go tlhophiwa phaposo ya kgetse mo tshekong go tswa mo maemong a bobedi jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa (4) mabapi le ngwana yo o-

(i) ka fa tlase ga dingwaga di le 14, taelo ga e a tshwanela go feta lobaka lwa dikgwedi di le 24, fa go na le nako e e beilweng;

(ii) nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta, taelo, go ya ka temana ya (b), ga e a tshwanela go feta lobaka lwa dikgwedi di le 48, fa go na le nako e e beilweng.

(b) Taelo e e fetang lobaka le le umakiwang mo go temana ya (a) e ka dirwa, mme fa go le jalo, mabaka a go feta paka e e umakilweng a tshwanetswe go kwala mo rekotong ya tsheko.

(7) Magiseterata yo o umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka laela ngwana go tlhagelela kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, go ya ka molawana wa 61 kgotsa mo botsereganying jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, go ya ka molawana wa 62, ka letsatsi, nako le lefelo tse di beilweng, kgotsa go laelo mofuta mongwe le mongwe wa go diragatsa bosiamisi mo mabakeng a a tshwanetseng mo boemong jwa mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (3) kgotsa wa (4), kgotsa mmogo le nngwe ya mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e umakilweng mo karolong ya molawana wa (3) le wa (4).



Tlhopho ya mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong



54. (1) Mabaka a a latelang a tshwanetswe go akanngwa fa go tlhophiwa mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong:

(a) Tlhopho ya phaposo ya kgetse mo tshekong e tshwanetse go nna mo maemong a a tshwanetseng go ya ka molawana wa 53;

(b) setso, bodumedi le puo tse ngwana a tsaletsweng mo go tsona;

(c) maemo a thuto, bokgoni jwa go kgona go tlhaloganya le mabaka a ka fa gae le a tikologo;

(d) tekanelo ya mofuta o o go neilweng kgakololo mo go ona kgotsa o o tlhophilweng mabapi le maemo a ngwana, mofuta wa tlolo-molao le dikgatlhegelo tsa setšhaba; le

(e) dingwaga le ditlhokego tsa kgolo ya ngwana.

(2) (a) Mo lobakeng lwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 1 sa ditlolo-molao, mefuta ya diphaposo tsa kgetse mo tshekong jaaka di tlhagelela mo go molawana wa 53(3), di a dira mme di ka dirisiwa mmogo.

(b) Mo lobakeng lwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 2 sa ditlolo-molao le sa 3, mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e tlhagelelang mo go molawana wa 53(4), e a dira mme e ka dirisiwa mmogo, mmogo le nngwe le nngwe kgotsa e le dintsi ya mofuta ya ntlha, fa go tshwanetseng.

(3) Mo godimo ga mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e tlhagelelang mo go molawana wa 53, motšhutšhisi, go ya ka molawana wa 41(1), magiseterata yo o dirang dipatlisiso, go ya ka molawana wa 49(1)(a), kgotsa moreetsa-kgetse kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, go ya ka molawana wa 67(1)(a), morago ga go akanya ka ga tshedimosetso yotlhe e e leng teng, a ka dira phaposo ya kgetse mo tshekong ya motho o o rileng, fa go le matshwanedi, e e fitlhelelang ditlhokego tsa phaposo ya kgetse mo tshekong go ya ka molawana wa 51, mme fa go leng matswanedi teng, maemo a e leng ona a bonnye a a tlhagelelang mo go molawana 55.



Tekanyetso ya maemo a boleng e e dirisiwang mo phaposong ya tsheko



55. (1) Mefuta ya diphaposo tsa kgetse mo tshekong, gore di lepalepane le maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong, di tshwanetse bopiwa ka tsela e e tla dirang gore go nne le tekatekanyo magareng a maemo a ngwana, mofuta wa tlolomolao le dikgatlhegelo tsa setšhaba, mme-

(a) ga di a tshwanela go tshola ngwana ka tsela e e seng matshwanedi, e e ka utlwisang ngwana botlhoko kgotsa e e ka tlholang kotsi mo mmeleng kgotsa mo tlhaloganyong ya ngwana;

(b) e nne e e matshwanedi mo dingwageng le mo mokgweng wa ngwana wa go akanya jaaka mogolo;

(c) e seke ya kgoreletsa go ya sekolong ga ngwana;

(d) e seke ya bopega ka tsela e e sa akaretseng bana ba bangwe ka ntlha ya tlhokego ya didiriswa, matlole kgotsa ka tsela e nngwe; mme

(e) e lemoge le go tlhaloganya maikutlo a maemo a motswa-setlhabelo.

(2) Diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong di tshwanetse gore, mo go tlhokagalang teng, di-

(a) neela tshedimosetso e e mosola ka ga bokgoni jwa go dira tiro sentle;

(b) akaretse ntlha ya go diragatsa gape bosiamisi, e maikaelelo a yona e leng go busetsa dikgolagano mo maemong a mantle morago ga se se diragetseng, go akaretsa kgolagano le motswa-setlhabelo;

(c) akaretse ntlha e maikaelelo a yona e leng go netefatsa gore ngwana o tlhaloganya gore maitsholo a gagwe a ama batho ba bangwe jang, go akaretsa batswa-setlhabelo ba tlolo-molao, mme e ka akaretsa tuelo ya tshenyegelo kgotsa tatlhegelo;

(d) neelanwe kwa lefelong le ngwana a tla kgonang go le fitlhelela;

(e) bopiwe ka tsela e di tla tshwanelwang ke go dirisiwa mo mabakeng a a farologaneng le mo go ditlolo-molao tse di farologaneng;

(f) bopiwe ka tsela e e tla dirang gore go dira ga tsona go kgone go lekanyediwa;

(g) rotloediwe le go dirisiwa ka maikaelelo a go di dirisa ka go lekana le go fitlhelelwa mo nageng yotlhe, go ntse go akangwa ka ditlhokego tse di itlhaotseng le maemo a bana mo dinageng-selegae le ditlhopha tse di bokoa mme di utlwisiwa botlhoko bonolo mo mmeleng le mo tlhaloganyong; le

(h) go akaretsa, fa go tlhokega, batsadi, bagolo ba ba tshwanetseng kgotsa batlhokomedi ba bana ba semolao.



Neelano le tetlelelo ya semmuso ya diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le Baneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong



56. (1) Go ya ka molawana wa 98(2), motšhutšhisi, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ba ka romela kgetse e e fetiseditsweng kwa phaposong ya tsheko, go ya kwa diporogrameng tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, le kwa go moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, e e setseng e neilwe tetlelelo ya semmuso go ya ka molawana ono mme e na le setifikheiti sa nnete sa tetlelelo, se se umakilweng mo karolong ya molawana wa (2)(e).

(2) (a) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsa katlaatlelo loago, mmogo le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, thuto, ditirelo tsa tshiamiso, polokego le tshireletso mmogo le maphelo, ba tshwanetse go-

(i) dira togamaano ya melao ya bokgoni jwa go tlhaloganya le go dira mo dikarolong tsotlhe tsa Puso le mo mekgatlhong e e seng ya puso, go tlhoma, go tshola mo maemong a le mangwe le ntshetso-pele ya diporograma tse di dirisiwang mo phaposong ya kgetse mo tshekong;

(ii) go tlhoma le go tshola mo maemong a le mangwe tsamaiso ya tetlelelo ya semmuso, jaaka e beilwe, ya diporograma tse di dirisetswang phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka- tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong; le

(iii) go netefatsa go nna teng ga didiriswa go kgona go tsenya mo tirisong diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, jaaka ka fa go tshwanetseng ga nnaka teng.

(b) Tsamaiso ya tetlelelo ya semmuso e e umakiwang mo temaneng ya (a)(ii), e tshwanetse go nna le-

(i) mokgwa o o dirisiwang wa go sekaseka diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong go netefatsa gore di ka go ya ka fa maemong a bonnye jo bo umakiwang mo go molawana wa 55;

(ii) mokgwa o o dirisiwang wa go sekaseka diteng tsa diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, go netefatsa gore di supa kgato e e nang le bokao ebile e e lekanetseng mo tshenyegelong kgotsa kutlobotlhoko e e tlisitsweng ke ditlolo-molao tse di dirilweng ke bana, go fitlhelela maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong;

(iii) didiriswa tsa go ela tlhoko diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, mabapi le bokgoni jwa bona go neelana ka tirelo e e nang le boleng go fitlhelela maikaelelo a phaposo ya kgetse mo tshekong le bokgoni jwa bona go rotloetsa kobamelo ya ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong;

(iv) dikgato tsa go tlosa, mo melaong ya tsamaiso, diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, fa go leng matshwanedi gona.

(c) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a katlaatlelo loago le

tshwanetse gore-



(i) pele Molao ono o tsengwa tirisong, le kwale togamaano ya melao le tsamaiso ya melao e e tla dirisiwang mo tetlelelong ya semmuso jaaka go umakiwa mo temaneng ya (a)(i) le (ii) kwa Palamenteng;

(ii) dikgwedi di le tharo morago ga go kwala togamaano ya melao le tsamaiso ya melao e e tla dirisetswang tetlelelo ya semmuso kwa Palamenteng, a phasalatse kitsiso mo kuranteng e go kwalwang Melao mo go yona, a laletsa go dikopo tsa tetleleo ya semmuso ya diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka- tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, jaaka go tlhalosiwa ka fa go tshwanetseng ga diragala ka teng mo togamaanong ya melao le tsamaiso ya melao tse di dirisetswang tetla ya semmuso jaaka go umakiwa mo temaneng ya (i), mme dikopo di tshwanetse go tlisiwa mo lobakeng la dikgwedi di le nne go tloga ga letlha leno la phasalatso;

(iii) mo lobakeng la dikgwedi di le nne go tloga ka letlha la go tswalelwa ga dikopo tse di umakiwang mo karolong ya temana ya (ii), go netefatsa gore dikopo tsotlhe tse di amogetsweng di a akanngwa le go tsaya tshweetso ka ga tsona, mme se se lebeletsweng segolo thata e le go fetsa ka dikopo mabapi le diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong tse di neng di le teng ka nako ya tshimilogo ya Molao ono.

(d) Morago ga go fela ga dinako tse beilweng, tse di umakiwang mo temaneng ya (c), dikopo tsotlhe tsa tetlelelo ya semmuso, tshwanetse go dirwe ka tsona ka mokgwa le mo dinakong tsa khutliso,tse di beilweng mo togamaanong ya melao le melao ya tsamaiso, tse di dirisetswang tetlelelo ya semmuso.

(e) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, le tshwanetse la ntsha setifikheiti sa tetlelelo ya semmuso ka fa go tshwanetseng ka teng, mo go porograma nngwe le nngwe le mo go moneelana-ka- tirelo mongwe le mongwe wa phaposo ya kgetse mo tshekong yo o letleletsweng semmuso go ya ka molawana ono.

(f) Setifikheiti sa tetlelelo sa semmuso se se umakiwang mo temaneng ya (e), se dira sebaka sa paka e e fitlhelelang mo dingwageng di le nne go tloga ka letlha la tetlelelo ya semmuso.

(g) Tsamaiso ya boleng jwa tiisetso e tshwanetswe go dirwa ka mokgwa o o beilweng mabapi le porograma e e letleletsweng semmuso ya phaposo ya kgetse mo tshekong le moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.

(3) (a) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, le tshwanetse go phasalatsa dintlha tsa porograma nngwe le nngwe le tsa moneelana ka tirelo mongwe le mongwe yo a letleletsweng kgotsa yo o ntshitsweng mo melaong ya tsamaiso, go ya ka molawana ono mo Kuranteng e e kwalang Melao mo lobakeng lwa malatsi a le 30 morago ga go newa tetlelelo ya semmuso kgotsa go ntshiwa mo melaong ya tsamaiso.

(b) Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo loago, o tshwanetse gore morago fela ga phasalatso nngwe le nngwe e e umakiwang mo temaneng ya (e), a neela khopi ya phasalatso-

(i) batsayakarolo ba ba tshwanetseng, ba ba welang ka fa tlase ga tikologo e a nang le dithata mo go yona; le

(ii) Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, yo o tshwanetseng go phatlalatsa phasalatso mo go batsaya-karolo ba ba tshwanetseng, ba ba tsayang karolo mo tsamaisong ya Molao ono.



Go ela tlhoko gore taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong e a latelwa



57. (1) Fa go dirwa taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, magiseterata yo o umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go tlhopha modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho mongwe yo o matshwanedi, go ela tlhoko gore ngwana o latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.

(2) Fa ngwana a sa latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo o tlhophilweng go ya ka karolo ya molawana wa (1), o tshwanetse go itsise, ka tsela e e tshwanetseng, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka lekwalo gore ngwana ga a latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.

(3) Fa magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, a lemoga gore, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo tlhophilweng go ya ka karolo ya molawana wa (1) ga a dira tiro ya go ela tlhoko gore ngwana o latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, kgotsa ga a ka a istise magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore ngwana ga a latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, magiseterata, magisetera yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go batlisisa gore ke ka ntlha ya eng modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo o tlhophilweng, a sa dira ka fa a neng a tshwanetse go dira ka teng, mme fa go fitlhelwa gore phoso ke ya modiredi wa tsamaiso ya e e sa letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong kgotsa ke ya motho yo o tlhophilweng-

(a) mo lobakeng lwa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho mongwe yo o thapilweng ke Puso, magiseterata, magiseterata yo dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go itsise botsamaisi ka ga phitlhelelo ya gagwe, gore bo tle bo tseye dikgato tse di tlhokegang; kgotsa

(b) mo lobakeng lwa motho yo o sa thapiwang ke Puso, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go itsise Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago.

(4) Tsamaiso e e tlhalosiwang mo go molawana wa (3) ga e thibele tharabololo nngwe mo molaong mongwe.

(5) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo o matshwanedi yo o umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), o tshwanetse gore fa ngwana a latetse ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, sentle, a neele motšhutšhisi yo o tshwanetseng ripoto e e jalo.



Go se latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong



58. (1) Fa ngwana a sa latele taelo nngwe le nngwe ya phaposo ya kgetse mo tshekong, magiseterata yo o umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, morago ga go itsisiwe ka seno, ka mokgwa o o beilweng, ba ka ntsha lekwalo la tshwaro ya ngwana kgotsa ngwana a ka ntshetswa tagafara go ya ka molawana wa 19, gore a tlhagelele fa pele ga magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana.

(2) Fa ngwana a tlhagelela fa pele ga magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana mabapi le lekwalo la tshwaro le le ntshitsweng kgotsa tagafara, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ba tshwanetse go batlisisa mabaka a a dirileng gore ngwana a seke a latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong mme ba dire tshweetso ya gore go sa lateleng taelo ke phoso ya ngwana kgotsa nnyaya.

(3) Fa go fitlhelwa e le gore go sa lateleng ga taelo ga se phoso ya ngwana, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ba ka-

(a) tswela pele ka mofuta o o jalo wa phaposo ya kgetse mo tshekong kgotsa go se na mabaka a a fetotsweng;

(b) oketsa kgotsa go diragatsa mofuta mongwe wa phaposo ya kgetse mo tshekong; kgotsa

(c) dira taelo e e matshwanedi e e tla thusang ngwana le balelapa la gagwe go latela mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong o o neng o dirisiwa mo tshimologong, mme go na le mabaka a a fetotsweng kgotsa a a okeditsweng, kgotsa a se yo.

(4) Fa go fitlhelwa e le gore go se latele taelo ke ka ntlha ya phoso ya ngwana-

(a) motšhutšhisi, fa e le gore kgetse e ne e fapositswe mo tshekong ke motšhutšhisi go ya ka molawana wa 41 (1) kgotsa kgetse e fapositswe mo tshekong kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko go ya ka molawana wa 49(1), a ka tsaya tshweetso ya go tswela pele ka kgetse, mme go tla diragadiwa molawana wa 49(2) le dipohetogo tse di tlhokagalang go ya ka bokao;

(b) kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, mo lobakeng la fa kgetse e ne e fapositswe mo tshekong ke kgotlatshekelo go ya ka molawana wa 67, e ka kwala go dumela maikarabelo ga ngwana jaaka go dumela ntlha e e rileng, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 220 wa "Criminal Procedure Act", mme e tswele pele ka tsheko; kgotsa

(c) motšhutšhisi kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, fa kgetse e sa ye kwa tshekong, ba tshwanetse go tsaya tshweetso nngwe ya mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong, o o tlhokang go tseelwa matsapa a magolo go feta mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong o o neng o tlhophilwe pele.



Ditlamorago tsa semolao tsa phaposo ya kgetse mo tshekong



59. (1) (a) Fa kgetse e fapositswe mo motšutšhisi mo tshekong go ya ka Kgaolo ya 6, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele kgetse e ya kwa tshekong go ya ka Kgaolo ya 7, kgotsa e fapositswe mo tshekong ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 9, mme taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong e latetswe sentle, tsheko e ka se ke ya tshwarwa gape go ya ka bopaki jo bo tshwanang le jona.

(b) Taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong ga e reye gore go na le rekoto ya tlolo-molao e e umakiwang mo go "Criminal Procedure Act".

(2) Tsheko ya poraefete go ya ka molawana wa 7 wa "Criminal Procedure Act", ga e a tshwanelwa go dirwa kgatlhanong le ngwana o kgetse ya gagwe e fapositsweng mo tshekong go ya ka Molao ono.



Rejisetara ya bana e go dirilweng taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong



60. (1) Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo le Katlaatlelo Loago, mmogo le Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo mmogo le Mokomišinara wa Bosetšhaba wa Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Brwa, ba tshwanetse go dira le go tlhokomela rejisetara, jaaka go tlhalositswe, ya bana ba go dirilweng taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong kgatlhanong le bona go ya ka Molao ono, e e tshwanetseng go akaretsa-

(a) dintlha tsa ngwana mongwe le mongwe;

(b) dintlha tsa tlolo-molao e go dirilweng taelo ya phaposo ya kgetse mo

tshekong ka ga yona;

(c) mofuta wa phaposo kgotsa mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong

jaaka e tlhalosiwa mo taelong ya phaposo ya kgetse mo tshekong; le

(d) dintlha tsa ngwana tse di ka ga go latela taelo ya phaposo ya kgetse

mo tshekong.

(2) Maikaelelo a rejisetara ke go tshola rekoto ya dintlha tse di umakilweng mo karolong ya molawana wa (1) mabapi le dikgetse tsa bana tse di fapositsweng mo tshekong ya semolao ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosinyi go ya ka Molao ono-

(a) gore e kgone go fitlhelelwa ke-

(i) modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong fa a dira tshekatsheko ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 5;

(ii) mapodisi fa ba dira tiro ya bona go ya ka Kgaolo ya 3 kgotsa ya 4; kgotsa

(iii) bareetsa-dikgetse, botsamaisi jwa botšhutšhisi jwa bosetšhaba jo bo umakiwang mo go molawana wa 4 wa "National Prosecuting Authority Act" wa 1998 (Molao wa 32 wa 1998) kgotsa maloko mangwe a kgotlatshekelo, fa go akangwa ka ga phaposo ya kgetse mo tshekong go ya ka Kgaolo ya 6, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko go ya ka Kgaolo ya 7, le ka nako ya tsheko kwa kgotlatshekelo ya bana go ya ka Kgaolo ya 9; le

(b) gore go tseregangwe mo dipatlisiso tse di dirwang go bona gore phaposo ya kgetse mo tshekong e dira sentle le go bona gore phaposo ya kgetse mo tshekong e tsaya letlhakore le le feng.

(3) Rejisetara e tshwanetswe go lebelelwa fela ke batho kgotsa mekgatlo e e tlhokang tshedimosetso e maikaelelo a yona a tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa (2), jaaka go kailwe.



Kopano ya setlhopha sa balelapa



61. (1) (a) Kopano ya setlhopha sa balelapa ke tsamaiso e e seng ya semmuso e maikaelelo a yona e leng go kopantsha nngwana yo o latofadiwang ka tlolomolao le motswa-setlhabelo, ba engwe nokeng ke bamalapa a bona le batho bangwe ba ba tshwanetseng, kopano e e tsenetswe ka batho ba ba umakiwang mo karolong ya molawana wa (3)(b), mme mo go yona go dirwa togamaano ya gore ngwana o tla baakanya jang ditlamorago tse di tlhodilweng ke tlolomolao.

(b) Kopano ya setlhopha sa balelapa e dirwa fa fela motswa-setlhabelo mmogo le ngwana ba dumela gore e nne teng.

(2) Fa ngwana a tswetswe ke taelo ya go tlhagelela kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong yo o tlhophilweng ke magiseterata yo o umakilweng mo go molawana 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, tshwanetse gore mo malatsing a le 21 morago ga go dirwa ga taelo, go bitswe kopano ka go-

(a) ka go baya letlha, nako le lefelo le kopano e tla tshwarelwang kwa go lona; le

(b) go tsaya dikgato go netefatsa gore batho botlhe ba ba ka tsenelang kopano, ba itsisiwe go sa le nako ka ga letlha, nako le lefelo la kopano.

(3) (a) Kopano ya setlhopha sa balelapa e tshwanetswe go tsereganngwa ke motsereganyi wa kopano ya lelapa, mme e ka nna modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong yo a umakilweng mo go molawana wa 56(1).

(b) Kopano ya setlhopha sa balelapa e ka tsenelwa ke batho ba ba latelang:

(i) Ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao;

(ii) motho mongwe le mongwe yo o kopilweng ke ngwana;

(iii) motswa-setlhabelo wa tlolo-molao e go tweng e dirilwe, motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, fa go tlhokagala, le motho mongwe le mongwe yo o tlhophiwang ke motswa-setlhabelo go ka mo tshegetsa;

(iv) modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, fa e le gore ga se ene motsereganyi wa kopano ya setlhopha sa balelapa;

(v) motšhutšhisi;

(vi) lepodisi lengwe le lengwe;

(vii) leloko la setšhaba sa fa ngwana a nnang teng ka tlwaelo, yo motsereganyi wa kopano ya setlhopha sa balelapa a ka bonang go le matshwanedi gore a nne teng; le

(viii) mongwe le mongwe yo o letleletsweng ke motsereganyi wa setlhopha sa balelapa go tsenela kopano.

(4) Fa kopano ya setlhopha sa balelapa e ka se ke ya kgona go tshwarwa ke letlha, nako le lefelo kwa e neng e beetswe go nna kwa teng, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go bitsa kopano nngwe, mo malatsing a le 21 go tloga ka letlha le kopano e neng e tshwanetswe go tshwarwa ka lona, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana ono.

(5) Batsaya-karolo mo kopanaong ya setlhopha sa balelapa ba tshwanetse go sala morago tsamaiso e e ba dumalaneng ka yona le gona ba ka dumalana le togamaano mabapi le ngwana, go ya ka karolo ya molawana wa (6).

(6) Togamaano e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (5)-

(a) e ka akaretsa-

(i) tiriso ya mofuta mongwe le mongwe o o leng mo go molawana wa 53(3); kgotsa

(ii) kgato nngwe le nngwe e e leng matshwanedi mo go ngwana, balelapa la gagwe, mabaka a a tlwaelegileng, a a tsamaisanang le melawana e e leng mo go Molao ono; mme

(b) e tshwanetse-

(i) ya tlhalosetsa ngwana ka ga maikaelelo le lobaka le a tshwanetseng go fitlhelelwa ka lona;

(ii) go nna le dintlha tsa ditirelo le thuso e e tshwanetseng ya newa ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao;

(iii) e tlhalose ka ga batho kgotsa mekgatlo e e tshwanetseng go neelana ka ditirelo le thuso;

(iv) e tlhalose maikarabelo a ngwana le a motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao;

(v) e tlhalose maikaelelo a a leng ka ga ngwana le ka ga motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao;

(vi) e akaretse mabaka mangwe a a leng ka ga thuto, tiro, boitapoloso le tsa maphelo a ngwana jaaka di tlhokagala; mme

(vii) a akaretse mokgwa wa go ela tlhoko togamaano.

(7) (a) Motsereganyi wa setlhopha sa balelapa oi tshwanetse go kwala dintlha le mabaka a togamaano nngwe le nngwe e go dumalanweng ka yona kwa kopanang ya setlhopha sa balelapa mme a neye ngwana, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo a umakiwang mo go molawana wa 57(1), khophi ya rekoto.

(b) Fa kopano e sa diragale kgotsa fa ngwana a sa latele togamaano e go dumalanweng ka yona kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao kgotsa motho, o tshwanetse go itsise magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana ka lekwalo, mme molawana wa 58 o tla diragadiwa.

(8) Fa batsaya-karolo mo setlhopheng sa kopano ya balelapa ba sa fitlhelele tumalano ya togamaano, kopano e tshwanetswe go tswalwa mme modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong o tshwanetse go busetsa kgetse kwa go magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, gore go tle go sekasekiwe mofuta mongwe wa phaposo ya kgetse mo tshekong.

(9) Tshedimosetso e ngwana a e neileng kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, ga e a tshwanelwa go dirisiwa mo tshekong nngwe le nngwe e e ka ga mabaka a tshwana le ona.



Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao



62. (1) (a) Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao go tewa tsamaiso e e seng ya semmuso e maikaelelo a yona e leng go kopanya ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao le motswa-setlhabelo, mo go dirwang gona togamaano ya gore ngwana o tla baakanya jang ditlamorago tsa tlolo-molao.

(b) Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao bo ka dirwa fa fela motswa-setlhabelo le ngwana ba dumela gore bo dirwe.

(2) Fa ngwana a laetswe gore a tlhagelele kwa botsereganying jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, molawana wa 61(2), (4), (5), (6), (7), (8) le (9) o a diragadiwa mmogo le diphetogo tse di leng ka fa tlhalosong ya ona.

(3) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo o tlhophilweng ke magiseterata yo o umakilweng mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go bitsa botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao.

(4) Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, bo tshwanetse jwa tseregangwa ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong yo o umakiwang mo go molawana wa 56(1), o a tla etelelang pele tsamaiso e e tshwanetseng go latelwa kwa botsereganying.





KGAOLO YA 9



TSHEKO KWA KGOTLATSHEKELO YA BOSIAMISI YA NGWANA



Dikgotlatshekelo tsa ngwana le ditsheko tse di akaretsang bana



63. (1) (a) Ngwana mongwe le mongwe yo kgetse ya gagwe e rometsweng kwa kgotlatshekelo ya ngwana go ya ka molawana wa 49(2), o tshwanetse go tlhagelela kwa kgotlatshekelo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse e e jalo go ya ka Kgaolo eno.

(b) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go dira go ya ka "Criminal Procedure Act", mabapi le go ikarabela mo tatofatsong le mo tshekong ya batho ba ba latofadiwang, jaaka e okeditswe kgotsa e fetotswe go ya ka Kgaolo eno le Kgaolo ya 10.

(2) Fa ngwana le mogolo ba latofadiwa mmogo mo tshekong e le nngwe ka mabaka a a tshwanang go ya ka melwana ya 155, 156 le 157 ya "Criminal Procedure Act", kgotlatshekelo e tshwanetse go diragatsa-

(a) Molao ono mo lobakeng la ngwana; le

(b) "Criminal Prcedure Act" mo lobakeng la mogolo.

(3) Pele ga maikarabelo mo tatofatsong kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, moreetsa-kgetse o tshwanetse gore, go ya ka mokgwa o o tshwanetseng a-

(a) itsise ngwana ka ga mofuta wa ditatofatso tse a latofadiwang ka tsona;

(b) itsise ngwana ka ga ditshwanelo tsa gagwe; mme

(c) a tlhalosetse ngwana ka ga ditsamaiso tse di tshwanetsweng go latelwa go ya ka Molao ono.

(4) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka nako ya tsheko, e tshwanetse go netefatsa gore dikgatlhegelo tse di molemo tsa ngwana di tshwanetswe go elwa tlhoko, mme go fitlha foo-

(a) e ka bona tshedimosetso go tswa mo go motho mongwe le mongwe yo a amegang mo tshekong;

(b) e tshwanetse gore mo dikgatong tsotlhe tsa tsheko, segolo-bogolo ka nako ya go ganetsa ngwana ka dipotso, e netefatse gore tsheko e matshwanedi mme ga e mafega le gona e siametse dingwaga le go tlhaloganya ga ngwana.

(5) Ga go motho yo a tshwanetseng go nna teng ka nako nngwe le nngwe ya tsheko kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, kwa ntle fela fa go nna teng ga gagwe go tlhokagala mabapi le tsheko ya kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana kgotsa fa moreetsa-kgetse a mo neile tetla ya gore a nne teng.

(6) Molawana wa 154(3) wa "Criminal Procedure Act" o a diragadiwa mmogo le diphetogo tse di tlhokegang go ya ka tlhaloso mabapi le phasalatso ya tshedimosetso.



Go romelwa ga bana ba ba tlhokang tlhokomelo le tshireletso kwa kgotlatshekelo ya bana



64. Fa moreetsa-kgetse kwa kgotlatsheko ya bosiamisi ya ngwana, ka nako ya tsheko, a lemoga gore ngwana ke ngwana yo o tlhokang tlhokomelo le tshireletso tse di umakilweng mo go molawana wa 50, kgotlatshekelo e tshwanetse go dira go ya ka fa se molawana o se rayang.



Kemonokeng ya batsadi



65. (1) Go ya ka karolo ya molawana wa (2) le wa (5), ngwana o tshwanetswe go engwa nokeng ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mo tshekong kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana.

(2) Fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a sa kgone go bonwa morago ga go tsaya matsapa a a leng matshwanedi, mme tiego nngwe gape e ka kgoreletsa dikgatlhegelo tse di molemo tsa ngwana kgotsa tsamaiso ya bosiamisi, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka ntsha taelo ya gore ngwana a se thusiwe ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao.

(3) Motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao yo o laetsweng ke magiseterata go ya ka molawana wa 49(2), gore a nne teng kwa tshekong, o tshwanetse go nna teng kwa tshekong, kwa ntle fela ga fa a boleletswe gore a se ke a nna teng go ya ka karolo ya molawana wa (5).

(4) Fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a sa itsisiwe gore a nne teng jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa (3), kgotlatshekelo ya ngwana, ka nako nngwe le nngwe ya tsheko, e ka kwalela kgotsa ya laela gore motsadi, mogolo yo o tshwanetsng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, a kwalelwe gore a nne teng mo tshekong.

(5) Motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, yo a laetsweng go nna teng jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa (3) kgotsa yo o kwaletsweng lekwalo go ya ka karolo ya molawana wa (4), a ka dira kopo kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e letlelelwe gore a se ke nna teng kwa tshekong, mme fa moreetsa-kgetse wa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana a letlelela motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, o tshwanetse go dira jalo ka lekwalo.

(6) Fa ngwana a sa thusiwe ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao mme ngwana a kopa thuso, moreetsa-kgetse a ka tlhopha moela-tlhoko yo o ikemetseng, ka mokgwa o o tshwanetseng, gore a thuse ngwana.

(7) Fa se se kaiwang ke karolo ya molawana wa (3) se sa diragadiwe, tsamaiso e e umakiwang mo go molawana wa 24(7)(e) e a diragadiwa, mmogo le diphetogo tse di tlhokegang go ya ka fa tlhalosong.



Nako e e letleletsweng ya go busetsa tsheko kwa morago



66. (1) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go konosetsa ditsheko tsotlhe tsa bana ka bonako jo bo ka kgonagalang mme e netefatse gore tsheko ga e busediwe kwa morago makgetlho a le mantsi go ya ka Molao ono.

(2) Fa ngwana-

(a) a tlhatlhetswe kwa kgolegelong, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele tsheko e simolola, ga e a tshwanela go busetsa tsheko morago lobaka lo lo fetang malatsi a le 14 ka nako e le nngwe;

(b) a tlhatlhetswe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele ga tshimilogo ya tsheko, ga e a tshwanelwa go busetsa tsheko morago lobaka lo lo fetang malatsi a le 30 ka nako;

(c) golotswe, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele ga tshimilogo ya tsheko, ga e a tshwanela go busetsa tsheko morago lobaka lo lo fetang malatsi a le 60 ka nako e le nngwe.

(2) Molawana wa 50(6)(d) wa "Criminal Procedure Act" o diragadiwa fa ngwaneng yo kopo ya gagwe ya beili e iseng e konosediwe.



Kgotla-tshekeloKgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka faposa kgetse mo tshekong



67. (1) (a) Kgotla-tshekeloKgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, nako nngwe le nngwe pele kgetse ka fa letlhakoreng la motšhutšhisi e konosediwa, e ka dira taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong kgatlhanong le ngwana, go ya ka molawana wa 52(5).

(b) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e dirang taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, e tshwanetse go busetsa tsheko eo kwa morago, fa go santse go letilwe go bona gore ngwana o latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong mme e tla laela ngwana gore fa a sa latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, seo se ka dira gore go kwalwe gore o dumela go tsaya maikarabelo fa tsheko e tswela pele jaaka go umakiwa mo go molawana wa 58(4)(b).

(2) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, morago ga go amogela ripoto go tswa go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, e e tlholosang fa ngwana a latetse taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong sentle, mme fa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e kgotsofetse gore ngwana o latetse taelo, e ka dira taelo ya gore tsheko e emisiwe.








KGAOLO YA 10



GO NTSHIWA GA KATLHOLO



KAROLO YA 1: KAKARETSO



Ngwana yo o tshwanetsweng go atlholwa go ya ka Kgaolo eno



68. Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse gore morago ga go bona ngwana molato, e ntshe katlholo go ya ka Kgaolo eno.



Maikaelelo a katlholo le mabaka a a tshwanetsweng go elwa tlhoko



69. (1) Mo godimo ga mabaka mangwe le mangwe a katlholo, maikaelelo a katlholo, go ya ka Molao ono, ke go-

(a) rotloetsa ngwana go tlhaloganya ditlamorago le go nna le maikarabelo a tshenyo kgotsa kutlobotloko e a e tlhodileng;

(b) rotloetsa maikutlo a motho yo o rileng a a tlisang tekatekanyo mo magareng a maemo a ngwana, mofuta wa tlolo-molao le dikgatlhegelo tsa setšhaba;

(c) rotloetsa kamogelo ya ngwana ka balelapa le setšhaba;

(d) netefatsa gore tlhokego nngwe le nngwe ya tlhokomelo, kaelo, maitsholo kgotsa ditirelo tsa di leng karolo ya katlholo, di thusa ngwana mo tsamaisong ya kamogelo; mme

(e) go romelwa kwa kgolegelong e le yona tsela ya bofelo e e ka dirisiwang mme e le fela lobaka lo lo khutshwane le le matshwanedi.

(2) Go rotloetsa maikaelelo a katlholo a a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1) le go rotloetsa pusetso ya bosiamisi, dikatlholo di ka dirisiwa ka go kopanngwa.

(3) Fa go akangwa ka ga go neela katlholo e e akaretsang kgapeletso ya ngwana ya go nna mo lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša go ya ka molawana wa 76, o o neelanang ka porograma e e umakiwang mo go molawana wa 191(2)(j) wa "Children's Act", kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, mo godimo ga mabaka a a umakilweng mo karolong ya molawana wa (4) mabapi le go isa kwa kgolegelong, e tshwanetse go akanya ka ga tse di latelang:

(a) Gore a tlolo-molao ke e e masisi fa e supang gore ngwana o na le setlwaedi sa mediro e e tlholang tshenyegelo kgotsa kutlobotlhoko;

(b) gore a tshenyegelo kgotsa kutlobotlhoko e e tlhodilweng ke tlolo-molao e supa fa katlholo ya go romela kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, ke yona katlholo e e matshwanedi;

(c) tshenyegelo kgotsa kutlobotlhoko e e tlhodilweng ke tlolomolao, e ka arogangwa go ya ka fa go se tlhokomeleng ga ngwana mo go tlholeng tshenyegelo kgotsa kutlobotlhoko; le

(d) gore a ngwana o tlhoka tirelo e go neelanwang ka yona kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša.

(4) Fa go akangwa ka ga go neelana ka katlholo e e akaretsang go romelwa kwa kgolegelong go ya ka molawana wa 77, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go ela tlhoko mabaka a a latelang:

(a) The seriousness of the offence, with due regard to-

(i) the amount of harm done or risked through the offence; and

(i) bogolo jwa tshenyegelo kgotsa kutlo-botlhoko e e dirilweng ka ntlha

ya tlolomolao; le

(ii) go se tlhokomeleng ga ngwana ka go tlhola tshenyegelo kgotsa

kutlobotlhoko;

(b) tshireletso ya setšhaba;

(c) bogolo jwa go amega ga motswa-setlhabelo ka ntlha ya tlolomolao;

(d) go se latele ga mekgwa mengwe e e seng ya go nna mo lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša; fa e le teng; le

(e) keletso ya go tshola ngwana a le ka kwa ntle ga kgolegelo.



Go amiwa ga motswa-setlhabelo ke tlolo-molao



70. Mo lobakeng lwa molawana ono,setatamente sa kamego ya motswa-setlhabelo go raya setatamente se se ikanisitsweng se se dirilweng ke motswa-setlhabelo kgotsa motho yo a letleletsweng ke motswa-setlhabelo go dira setatamente mo boemong jwa gagwe, mme se supa ditlamorago tsa mmele, tlhaloganyo, go tshela mmog le batho kgotsa maemo a tsa madi, tse di dirilweng ke tlolomolao mo go motswa-setlhabelo.

(2) Motšhutšhisi, fa a tlisa bopaki kgotsa a neelana ka mabaka pele ga katlholo, a ka akanya ka ga dikgatlhegelo tsa motswa-setlhabelo wa tlolomolao le ditlamorago tsa tlolomolao mo go motswa-setlhabelo, mme fa go kgonegang teng, a neele kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana setatamente sa motswa-setlhabelo sa ditlamorago, jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (1).

(3) Fa diteng tsa setatamente sa motswa-setlhabelo sa ditlamorago di sa ganediwe, setatamente sa motswa-setlhabelo sa ditlamorago se amogelwa jaaka bopaki fa go neelanwa ka sona.



Diripoto tsa pele ga katlholo



71. (1) (a) Kgotlatshekelo ya ngwana e e ntshang katlholo go ya ka temana ya (b), e tshwanetse go kopa ripoto ya pele ga katlholo e e kwadilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, pele katlholo e ntshiwa.

(b) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka dira kwa ntle ga ripoto ya pele ga katlholo fa ngwana a bonwe molato ka tlolomolao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao kgotsa fa go kopa ripoto go ka tlhola tiego e e sa tlhokegeng ya go konosediwa ga kgetse ya ngwana, mme kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e atlholang ngwana, ga e a tshwanela go ntsha katlholo e e akaretsang go romelwa ga ngwana ka kgapeletso kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, e e neelanang ka porograma e e tlhalosiwang mo go molawana wa 191(2)(j) wa Molao wa Bana kgotsa kgolegelo, kwa ntle fela ga fa ripoto ya pele ga katlholo e amogetswe.

(2) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go konosetsa ripoto ka bonako jo bo ka kgonegang mme e seng morago ga dibeke di le thataro morago ga letlha le ripoto e kopilweng ka lona.

(3) Fa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a naya kgakololo ya gore ngwana a atlholelwe go romelwa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša e e neelanang ka porograma e e umakiwang mo go molawana wa 191(2)(j) wa Molao wa Bana, kgakololo e tshwanetse go tshegediwa ke tshedimosetso e e leng teng, e e tshepagalang, e e amogetsweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong, go tswa mo mothong yo o tlhokometseng lefelo leo, mabapi le go nna teng ga bonno jwa ngwana yoo.

(4) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka ntsha katlholo nngwe kwa ntle ga e go dirilweng kgakololo ka ga yona mo ripotong ya pele ga katlholo, mme fa seo se diragala, e tshwanetse go kwala mabaka mo rekotong ya tsheko, gore ke ka ntlha ya eng e ntsha katlholo e sele.



KAROLO YA 2: MEFUTA YA KATLHOLO



Dikatlholo tse di ikaegileng mo setšhabeng



72. (1) Katlholo e e ikaegileng mo setšhabeng ke katlholo e e letlang ngwana go sala mo setšhabeng mme e akaretsa nngwe le nngwe ya mefuta e e umakiwang mo go molawana wa 53, jaaka mefuta ya katlholo, kgotsa kopanyo ya tsona le katlholo e e akaretsang go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya ba tshiamiso, e e umakiwang mo go molawana wa 75.

(2) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo e e ikaegileng mo setšhabeng go ya ka karolo ya molawana wa (1), e tshwanetse go-

(a) kopa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong yoo go ela tlhoko gore a ngwana o latela taelo e a e neilweng le go naya kgotlatshekelo ripoto, ka mokgwa o o tshwanetseng, ya gore o dira jang, le go supa gore o latela taelo; le

(b) go lemosa ngwana gore fa a sa latele taelo ya katlholo, seo se ka dira gore a tliswe gape kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore go tle go dirwe dipatlisiso go ya ka molawana wa 79.



Dikatlholo tse di supang go diragadiwa ga bosiamisi



73. (1) Kgotlatshekelo ya ngwana e e boneng ngwana molato ka tlolomolao, e ka fetisetsa kgetse kwa-

(a) kopanong ya setlhopha sa balelalapa go ya ka molawana wa 61;

(b) botsereganying jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao go ya ka molawana wa 62; kgotsa

(c) tsamaisong nngwe le nngwe ya go busetsa bosiamisi, e e leng go ya ka tlhaloso ya go busediwa ga bosiamisi.

(2) Fa e amogela dikgakololo go tswa kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao kgotsa tsamaiso nngwe le nngwe ya go busediwa ga bosiamisi, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e ka ntsha katlholo, ka go netefatsa, go fetola kgotsa go tsenya mo boemong jwa dikgakololo.

(3) Fa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e sa dumalane le mabaka a togamaano e e dirilweng kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, kgotsa tsamaiso nngwe ya go busediwa ga bosiamisi, kgotlatshekelo e ka ntsha katlholo nngwe e e leng go ya Kgaolo eno mme e bo e kwala mabaka mo rekotong ya tsheko gore ke ka ntlha ya eng e ntshitse katlholo eo mo boemong jwa togamaano.

(4) A child justice court that has imposed a sentence in terms of subsection (2) must-

(4) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo go ya ka karolo ya molawana wa (2), e tshwanetse go-

(a) kopa modiredi wa tsamaiso e e sa letlelelng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go tlhokomela gore ngwana o latela taelo ya katlholo e e umakilweng mo karolong ya molawana wa (2), le go naya kgotlatshekelo ripoto ya kgatelo-pele, ka mokgwa o o tshwanetseng, mme e supa gore taelo e a latelwa; le

(b) laela ngwana gore fa a sa latele taelo ya katlholo, a ka tlisiwa gape fa pele ga kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore go dirwe dipatlisiso go ya ka molawana wa 79.



Faene kgotsa dikatlholo dingwe boemong jwa faene



74. (1) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato o o tshwanetsweng ke faene, e tshwanetse gore pele e ntsha faene e-

(a) batlisise ka ga bokgoni jwa ngwana, batsadi ba gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, go kgona go duela faene, e ka nna ka gangwe fela kgotsa ka dipaka tse di farologaneng; le

(b) akanye ka gore a fa ngwana a ka palelwa ke go duela faene, seno se ka dira gore ngwana a romelwe kwa kgolegelong.

(2) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka akanya ka go ntsha nngwe ya dikatlholo tse di latelang mo boemong jwa faene:

(a) Letshwao la tuelo ya tshenyegelo mo go motho yo o rileng, batho, setlhopha sa batho kgotsa setšhaba kgotsa mokgatlho o o neelanang ka dithuso;

(b) tuelo ya go lefa motho yo o rileng, batho, setlhopha sa batho kgotsa setšhaba, kgotsa mokgatlho o o neelanang ka dithuso;

(c) maikarabelo a ngwana a go neelana ka tirelo e e rileng kgotsa sengwe se se ka tswelang motho yo o rileng mosola, batho, setlhopha sa batho kgotsa setšhaba kgotsa mokgatlho o o neelanang ka dithuso: Fa fela e le gore maikarabelo a go neelana ka tirelo e e rileng, e ka nna katlholo e e newang ngwana yo o nang le dingwaga di le 15 kgotsa go feta; kgotsa

(d) mofuta mongwe le mongwe wa katlholo o kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e akanyang gore o matshwanedi mo mabakeng ao.

(3) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo go ya ka molawana ono, e tshwanetse go-

(a) kopa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-moalo go ya kwa kgolegelong, go tlhokomela gore ngwana o latela taelo ya katlholo le go naya kgotlatshekelo ripoto ya kgatelopele, ka mokgwa o o tshwanetseng, le go supa fa ngwana a latela taelo; le

(b) go laela ngwana gore fa a sa latele taelo ya katlholo, go ka dira gore ngwana a tlisiwe gape fa pele ga kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore go tle go dirwe dipatlisiso go ya ka molawana wa 79



Dikatlholo tse di akaretsang go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya baditshiamiso



75. Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato, e ka ntsha katlholo e e akaretsang go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya baditshiamiso-



(a) mo lobakeng lwa ngwana yo o nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta, go ya ka molawana wa 276(1)(h) kgotsa (i) wa "Criminal Procedure Act"; kgotsa

(b) mo lobakeng lwa ngwana yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 14, goya ka molawana wa 276(1)(h) wa "Criminal Procedure Act".



Katlholo ya kgapeletso ya go nna kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša



76. (1) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato ka tlolo-molao, e ka mo atlholela ngwana go nna kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša ka kgapeletso, le le neelanan g ka porograma e e umakiwang mo go molawana wa 191(2)(j) wa "Children's Act".

(2) Katlholo e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), go ya ka karolo ya molawana wa (3), e ka ntshiwa lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le tlhano kgotsa lobaka lo lo sa feteng letlha le ka lona ngwana yo a tshwarang dingwaga di le 21, go tla ya ka letlha le le leng gaufi mo go ona.

(3) (a) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato ka

tlolomolao-

(i) e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao; le

(ii) o e reng fa o dirilwe ke mogolo, go ne go ka tshwanela go mo naya katlholo ya go ya kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le lesome, fa go na le mabaka a a utlwagalang ebile a gapeletsa, mo godimo ga katlholo e e leng go ya ka karolo ya molawana wa (1), e ka atlholela ngwana katlholo ya go ya kgolegelong mme katlholo e e jalo ngwana a ka e dira morago ga go konosetsa lobaka lo lo leng go ya ka karolo ya molawana wa (2).

(b) Yo e leng tlhogo ya lefelo la tlhokomelo ya ngwana le moša kwa ngwana a atlholetsweng go ya kwa go lona go ya ka karolo ya molawana wa (1), fa ngwana a konosetsa katlholo eo, o tshwanetse go neelana ka ripoto e e leng go ya ka mokgwa o o tshwanetseng, kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo kwa teng, mme a na le dikakanyo tsa gagwe mabapi le maikaelelo a a leng matshwanedi a katlholo e e umakiwang mo go molawana wa 69, a a fitlheletsweng mmogo le kgonagalo ya go busetsa ngwana mo setšhabeng kwa ntle ga gore a ye kwa kgolegelong lobaka le lengwe gape.

(c) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, morago ga go akanya ka ga ripoto le mabaka mangwe a a matshwanedi, fa e kgotsofetse gore go ka fa dikgatlhegelong tsa bosiamisi go dira jalo, e ka-

(i) netefatsa katlholo le lobaka lwa go nna kwa kgolegelong le le ntshitsweng kwa tshimologong, mme e re morago fela ga foo, ngwana a tlosiwe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša mme a isiwe ka bonako kwa kgolegelong e e umakiwang;

(ii) tsenye katlholo nngwe mo boemong jwa katlholo eo, e kgotlatshekelo e akanyang gore e matshwanedi mo tlase ga mabaka ao; kgotsa

(iii) laela gore ngwana a gololwe, mo tlase ga ditaelo kgotsa kwa ntle ga ditaelo.

(d) Fa katlholo e netefaditswe go ya ka pharakerafo ya (c)(i), lobaka lwa katlholo le ngwana a le ntseng kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, le tshwanetswe go akangwa fa go akangwa ka gore ngwana a gololwe ka parola go ya ka Kgaolo ya VII ya "Correctional Services Act" wa 1998 (Molao wa 111 wa 1998).

(4) (a) Ngwana yo o atlhotsweng go ya ka molawana ono, o tshwanetswe go isiwa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša le le umakiwang mo taelong, ka mokgwa o o tshwanetseng, mme e se ke ya nna morago ga kgwedi e le nngwe morago ga go dirwa ga taelo.

(b) Fa go dirwa taelo e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go-

(i) tlhalosa lefelo le ngwana a tshwanetsweng go amogelwa kwa go lona, mme go ntse go akangwa ka tshedimosetso e e bonweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-malao go ya kwa kgolegelong, yo a umakiwang mo go molawana wa 71(3);

(ii) dira gore taelo e itsisiwe ba ba tshwanetseng, ka mokgwa o o tshwanetseng;

(iii) naya ditaelo tsa kwa ngwana na tshwanetsweng go bewa gona lobaka lo lo rileng pele a amogelwa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, le le tlhalosiwang go ya ka taelo, mme gona e nne kwa lefelong lengwe la tlhokomelo ya ngwana le moša, le le umakiwang mo go molawana wa 191(2)(h) wa "Children's Act", mme e se ke ya nna kwa seleng ya mapodisi kgotsa kwa lefelong la tlhatlhelo; le

(iv) go laela modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go tlhokomela motsamao wa ngwana go ya kwa lefelong le le tlhalosiwang go ya ka taelo, go ya ka go latela taelo, mme le go begela kgotlatshekelo ka lekwalo fa ngwana a amogetswe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana la moša.

(c) Fa tshedimosetso e e umakiwang mo go molawana wa 71(3), e se teng, ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe, moreetsa-kgetse a ka kopa modiri o o nang le maemo a Molaodi kgotsa a a kwa godimo kwa Lefapheng la Tlhabololo le katlaatlelo loago le le dirang ka mabaka a bana mo lefelong la tlhokomelo ya bana, go neelana ka tshedimosetso e e jalo, mabapi le go nna teng ga bonno jwa ngwana yoo.

(d) Fa moreetsa-kgetse a atlhotse ngwana go ya ka molawana ono, o tshwanetse go dira gore kgetse e nne kwa kgotlatshekelo lobaka lwa kgwedi e le nngwe, mme o tshwanetse gore fa kgetse e tlhagelela gape, a dire dipatlisiso gore a ngwana o ne a amogetswe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša.

(e) Fa ngwana a ise a amogelwe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, moretsa-kgetse o tshwanetse go dira dipatlisiso mme a tseye kgato e e matshwanedi, e e ka reng morago ga go akanya ka bopaki jo bo kwadilweng, a akaretse go neelana ka katlholo nngwe mo boemong jwa e e neng e ntshitswe, kwa ntle ga fa ngwana a atlhotswe go ya ka karolo ya molawana wa (3).

(f) Fa moreetsa-tsheko a fitlhela e le gore go se amogelweng ga ngwana ke ka ntlha ya phoso ya modiredi mongwe wa puso, o tshwanetse go fetisetsa khophi ya diphitlhelelo tsa gagwe kwa go batsamaisi ba lefapha leo gore ba tseye dikgato tse di tlhokegang.



Katlholo ya go ya kwa kgolegelong



77. (1) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana-

(a) ga e a tshwanela go ntsha katlholo ya go ya kwa kgolegelong mo ngwaneng yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 14, ka nako e a newang katlholo ka yona ka ntlha ya tlolomolao; mme

(b) fa e atlhola ngwana yo o nang le dingwaga di 14 kgotsa go feta, ka nako e a atlholelwang tlolomolao, e tshwanetse go dira jalo fela fa katlholo ya kwa kgolegelong e le yona fela e e leng matshwanedi mme e nne nako e khutshwanyane fela.

(2) E ka ne molao mongwe o tlhalosa ka tsela e nngwe, fela ngwana yo o neng a le dingwaga di le 16 kgotsa go feta, ka nako e a neng a dira tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 2 sa ditlolo-molao tse di leng mo go "Criminal Law Amendment Act" wa 1997 (Molao wa 105 wa 1997), o tshwanetse gore fa a bonwa molato, a atlholwe go ya ka molawana wa 51 wa Molao o o jalo.

(3) Ngwana yo o nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta, ka nako e a newang katlholo ka yona ka ntlha ya tlolo-molao, mme yo a ka se keng a atlholwa go ya ka fa karolong ya molawana wa (2), a ka newa fela katlholo ya go ya kwa kgolegelong fa a bonwe molato ka tlolo-molao e e umakiwang mo go-

(a) Setlhpha sa 3;

(b) Setlhopha sa 2, fa go na le mabaka a le mantsinyana ebile a a gapeletsang gore go newe katlholo ya go ya kwa kgolegelong; kgotsa

(c) Setlhopha sa 1, fa ngwana a na le rekoto ya ditlolo-molao tse a kileng a bonwa molato ka tsona mme go na le mabaka a le mantsinyana ebile a gapeletsa gore go newe katlholo ya go ya kwa kgolegelong.

(4) Ngwana yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa (3) a ka newa katlholo ya go ya kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le 25.

(5) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshang katlholo, e tshwanetse go balela kwa pele lobaka lwa kgolegelo ka palo ya malatsi a ngwana a a ntseng kwa kgolegelong kgotsa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, pele a newa katlholo.

(6) Go latela maikarabelo a boditšhabatšhaba a Rephaboleki, ga go na molao kgotsa katlholo ya go ya kwa kgolegelong e e newang ngwana, go akaretsa katlholo ya go ya kwa kgolegelong lobaka lwa botshelo jotlhe, o o tshwanetseng go ganela, go thibela kgotsa go fokotsa kgonagalo ya go golola ngwana pele ga nako, ngwana yo o atlholetsweng katlholo ya go ya kwa kgolegelong.



Go busetswa morago kgotsa go fegiwa ga go ntshiwa ga katlholo



78. (1) Go ya ka molawana wa 77(2), molawana wa 297 wa "Criminal Procedure Act", o dira mo mabakeng a go busetswa morago kgotsa go fegiwa ga go ntshiwa ga katlholo ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, go ya ka Molao ono.

(2) Mo godimo ga molawana wa 297 wa "Criminal Procedure Act", dilo tse di latelang di tsewa e le mabaka:

(a) Go diragatsa kgotsa go latela mofuta mongwe le mongwe o o umakiwang mo go molawa wa 53(3)(a) go fitlha go (m), (q) le (7) ya Molao ono; le

(b) tlhokego ya gore ngwana kgotsa motho mongwe yo o neilweng dithata ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, gore o tshwanetse go tlhagelela gape kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka letsatsi kgotsa matsatsi a a tla bewang ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, gore go tle go lebelelwa ripoto ya tswelopele nako le nako.

(3) Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e buseditseng morago go ntshiwa ga katlholo go ya ka molawana wa (1) ka lengwe kgotsa mangwe a mabaka, e tshwanetse go kopa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao yo o dirang ka kgetse e, gore a tlhokomele go bona gore ngwana o latela ditaelo tse a di neilweng mme a neele kgotlatshekelo ripoto ya tswelopele e e supang gore ngwana o latela ditaelo.



Go se latele dikatlholo dingwe



79. (1) Fa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a begela kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore ngwana ga a latela taelo ya katlholo e e ikaegileng mo setšhabeng e e ntshitsweng go ya ka molawana wa 72, kgotsa katlholo ya go busetsa bosiamisi e e ntshitsweng go ya ka molawana wa 73, kgotsa a sa duela faene, go busetsa s se neng se tserwe ka nako ya tlolo-molao kgotsa tuelo ya tshenyegelo kgotsa kutlo-botlhoko e e kwadilweng mo go molawana wa 74, ngwana, ka mokgwa o o matshwanedi, a ka tlisiwa kwa kgotlatshekelo ya ngwana ya bosiamisi e e neng e ntshitse katlholo ya kwa tshimologong, gore go tle go dirwe dipatlisiso tsa gore ke ka ntlha ya eng ngwana a sa latela taelo.

(2) Fa e le gore morago ga go konosetsa dipatlisiso, go fitlhelwa e le gore ngwana o reteletswe ke go ikobela katlholo e e kailweng mo karolwaneng (1), kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka tiisetsa, tokafatsa kgotsa go fetola katlholo eo.





KGAOLO YA 11



KEMEDI YA SEMOLAO



Ditlhokego tsa baemedi ba semolao ba tshwanetseng go di obamela



80. (1) Moemedi wa semolao yo a emelang ngwana o tshwanetse go-

(a) go letlelela ngwana, ka fa go kgonegang ka teng, gore a mmolelele ka boena se se diragetseng mabapi le kgetse;

(b) tlhalosetsa ngwana ditshwanelo tsa gagwe le se a tshwanetseng go se dira mo tsamaisong e e leng go ya ka Molao ono, ka tsela e e tshwanetseng dingwaga le go gola ga tlhaloganyo, tsa ngwana;

(c) rotloetsa phaposo ya kgetse mo tshekong, fa go tlhokagalang teng, mme a se ke a tlhotlheletsa ngwana go dumela maikarabelo;

(d) netefatsa gore tshekatsheko, dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, tsheko kgotsa ditsamaiso dingwe le dingwe tse ngwana a amegang mo go tsona, di konosediwa kwa ntle ga tiego le go seka kgetse ka mokgwa o o netefatsang gore dikgatlhegelo tse di molemo tsa ngwana ke tse di leng botlhokwa thata ka dinako tsotlhe; le

(e) supa maitsholo a maemo a a kwa godimo a a siameng le a seporofešenale.

(2) (a) Fa moreetsa-kgetse, ka nako nngwe le nngwe ya tsheko go ya ka Molao ono, a ka akanya gore moemedi wa semolao o dirile sengwe se se leng kgatlhanong le karolo ya molao wa (1), o tshwanetse gore a kwale ka se se sa mo itumediseng ka tsela ya go dira taelo e e akaretsang kgato ya e e ka tsewang e le ya go siamisa taelo ya semmuso e e ka dirang gore sengwe se siamisiwe.

(b) Moreetsa-kgetse yo o dirileng taelo nngwe le nngwe e e umakiwang mo temaneng ya (a), o tshwanetse go bolelela tlereke ya kgotlatshekelo go itsise-

(i) mokgatlho wa babueledi ba semolao o o umakiwang mo go molawana wa 56 wa "Attorneys Act" wa 1979 (Molao wa 53 wa 1979);

(ii) fa moemedi wa semolao a thapilwe ke Mokgatlho o o neelanang ka Thuso ya Semolao, Boto; kgotsa

(iii) fa e le mmueledi-motona wa semolao, mokgatlho o mmoeledi- motona wa semolao yo a leng leloko la ona.



Kemedi ya semolao kwa dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko



81. Ga go na sepe mo Molaong ono se se thibelang ngwana go nna le moemedi wa semolao kwa dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko.



Mo mabakeng mangwe, ngwana o tshwanetswe go newa moemedi wa semolao yo o duelwang ke Puso



82. (1) Fa ngwana a tlhagelela kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 9 mme a na moemedi wa semolao yo o tlhophilweng ke ena, a duelwa ke ena, moreetsa-kgetse o tshwanetse go romela ngwana kwa Mokgatlhong wa Neelano ka Thuso ya Semolao gore mokgatlho ono o tle o sekaseke kgetse jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 3B(1)(b), wa "Legal Aid Act" wa 1969 (Molao 22 wa 1969).

(2) Ga go a tshwanelwa go tsaya maikarabelo a ngwana mo tatofatsong e a ikarabelang mo go yona, go fitlhela ngwana yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), a newa tšhono e e lekaneng ya gore a bone moemedi wa semolao kgotsa go fitha a newa moemedi wa semolao.



Ngwana ga a tshwanela gore ga a batle moemedi wa semolao mo mabakeng mangwe



83. (1) Ga go na ngwana yo a tlhagelelang kwa kgotla-tshekelokgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, yo o tshwanetseng gore ene ga a batle moemedi wa semolao.

(2) Fa ngwna yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)a sa batle go nna le moemedi wa semolao kgotsa a gana go tlhalosetsa moemedi wa semolao yo a mo neilweng, ka ga kgetse, kgotlatshekelo e tshwanetse go kwala jalo mo rekotong ya tsheko mme moemedi wa semolao o tshwanetse go tlhophelwa ngwana, go ya ka Kaedi ya Thuso ya Semolao e e umakiwang mo go molawana wa 3A wa "Legal Aid Act" wa 1969, (Molao wa 22 wa 1969), yo o ka thusang ngwana ka mokgwa o o tshwanetseng.



KGAOLO YA 12



DIAPHILI LE GO ROMELWA GA KGETSE GO YA GO TLHOLWA MABAPI

LE GO BONWA MOLATO LE DIKATLHOLO DINGWE



Diaphili



84. (1) Aphili e e dirwang ke ngwana kgatlhanong le go bonwa molato, katlholo kgotsa taelo jaaka go tlhalosiwa mo go Molao ono, e tshwanetswe go kwalwa le go dira ka yona go ya ka Kgaolo ya 30 le ya 31 tsa "Criminal Procedure Act": Fa fela e le gore ngwana, ka nako e a neng a dira tlolo-molao e a latofadiwang ka yona o ne a le-

(a) ka fa tlase ga dingwaga di le 16; kgotsa

(b) dingwaga di le 16 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 18 mme a atlholetswe mofuta mongwe le mongwe wa katlholo ya go ya kwa kgolegelong mme katlholo e sa fegiwa yotlhe,



a ka kwala aphili kwa ntle ga go dira kopo ya go dira aphili go ya ka molawana wa 309B wa Molao o o jalo fa aphili e dirilwe kwa kgotlatshekelo e nnye ebile e le go ya ka molawana wa 316 wa Molao o o jalo mo lobakeng lwa aphili e e dirwang kwa Kgotlatshekelo Kgolo: Fa fela gape e le gore molawana wa 302(1)(b) wa Molao o o jalo wa diragadiwa mabapi le ngwana yo o dirang aphili kgatlhanong le go bonwa molato, katlholo kgotsa taelo jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 302(1)(a) wa Molao o o jalo.

(2) Ngwana yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), o tshwanetse go itsisiwe ke moreetsa-kgetse ka ga ditshwanelo tsa gagwe mabapi le go dira aphili le ka ga kemedi ya semolao le ka ga tsamaiso e e siameng ya go diragatsa ditshwanelo tseno.



Go romelwa ga kgetse go ya go tlholwa ka nako ya fa go na le sengwe se se sa siamang se se diragetseng ka nako ya tsheko



85. (1) Se se tlhalosiwang ke Kgaolo ya 30 ya "Criminal Procedure Act" fa go dirwa ka ga go tlholwa ga tsamaiso ya kgetse ya bosenyi kwa dikgotlatshekelo tse di nnye mabapi le bana ba ba bonweng molato go ya ka Molao ono: Fa e le gore ka nako ya go dirwa ga tlolo-molao, ngwana o ne a le-

(a) ka fa tlase ga dingwaga di le 16; kgotsa

(b) dingwaga di le 16 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 18, mme a atlholetswe katlholo ya mofuta mongwe le mongwe wa go ya kwa kgolegelong e e neng e sa fegiwa yotlhe, kgotsa katlholo nngwe le nngwe ya kgapeletso ya go nna kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, le le neelanang ka porograma e e tlhalosiwang mo go molawana wa 191(2)(j) wa "Children's Act",

katlholo e tshwanetse go romelwa go ya go tlholwa ke Moatlhodi wa Kgotlatshekelo Kgolo e e nang le dithata tsa go dira jalo, go ya ka molawana wa 304 wa "Criminal Procedure Act" , le fa katlholo e ka nna e kana kang.

(2) karolo ya molawana wa (1) ga e dirisiwe fa aphili e kwadilwe go ya ka molawana wa 84.



Kgololo ka beili fa go santse go letilwe aphili kgotsa gore kgetse e ye go tlholwa



86. Nako le nako fa go akangwa ka ga go gololwa ga ngwana, fa go santse go letilwe-

(a) go tlholwa ga katlholo jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 307 wa "Criminal Procedure Act"; kgotsa

(b) aphili kgatlhanong le katlholo jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 309(4) le wa 316 wa "Criminal Procedure Act",

molawana wa 25 wa Molao ono, o o dirang ka ga go gololwa ga bana ka beili, o a dira.



KGAOLO YA 13



DIREKOTO TSA GO BONWA MOLATO LE DIKATLHOLO



Go tlosiwa ga direkoto tsa ditaelo tsa go bonwa molato le tsa diphaposo tsa kgetse mo tshekong



87. (1) (a) Fa kgotlatshekelo e bona ngwana molato ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa ditlolomolao, go bonwa molato le katlholo di wela kwa thoko mme ga e nne rekoto ya go bonwa molato ya ngwana yo, mme rekoto ya bosenyi ya ngwana yo, e tshwanetse gore, go ya ka karolo ya molawana wa (2), (3) le (5), ka kopo e e kwadilweng ke ngwana, motsadi wa gagwe, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao (yo a bitswang fano gore ke modirakopo), ka tsela e e tshwanetseng, e tshwanetse go tlosiwa morago ga lobaka lwa-

(i) dingwaga di le tlhano di se na go feta, morago ga letlha la go bonwa molato mo lobakeng lwa tlolomolao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolomolao; kgotsa

(ii) dingwaga di le 10 di se na go feta, morago ga letlha la go bonwa molato mo lobakeng lwa Setlhopha sa 2 sa ditlolomolao, kwa ntle ga gore e re mo lobakeng loo, ngwana a bo a bonwa molato ka tlolomolao e e tshwanang le yona kgotsa e e masisi go feta yona.

(b) Fa go na le ngangisano kgotsa pelaelo gore tlolomolao nngwe e ngwana a bonweng molato mo go yona mo nakong eo e tshwana le yona kgotsa e masisi go feta e go nang le rekoto ya yona, go tla dirisiwa kakanyo ya leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi.

(2) Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, fa a sena go amogela lekwalo la kopo ya modirakopo yo o umakilweng mo ya molawana wa (1), o tshwanetse go ntsha setifikheiti sa tloso, a laela gore go bonwa molato le katlholo ya ngwana di tloswe, fa ene Molaodi-Kakaretso a kgotsofetse gore ngwana o latela mofuta wa taelo e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa (1).

(3) Le fa go ya ka karolo ya molawana wa (1), leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, morago ga go amogela lekwalo la kopo ka foromo e e tshwanetseng, le ka ntsha setifikheiti se se tshwanetseng sa tloso, go laela gore go bonwa molato le katlholo ya ngwana di tloswe, kgotsa fa a kgotsofetse gore go na le mabaka a a sa tlwaelegang, a a letlang tloso, fa, mo lebakeng la ngwana-

(a) lobaka lwa dingwaga di le tlhano, le le umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)(a)(i); kgotsa

(b) lobaka lwa dingwaga di le 10, le le umakiwang mo karolong ya (1)(a)(ii), le ise le fele, fa leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi le kgotsofetse gore ngwana o latela mofuta wa taelo e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa (1).

(4) Modira-kopo yo a ntsheditsweng setifikheiti sa tloso jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) kgotsa wa (3), o tshwanetse gore, ka tsela e e matshwanedi, a neele moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosenyi ya Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, gore go dirwe ka yona go ya ka karolo ya molawana wa (5).

(5) (a) Moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosinyi la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa kgotsa yo mogolo kgotsa batho ba ba mo maemong a Molaodi kgotsa go feta, ba ba thapilweng kwa lefelong leo, ba tshwanetse go tlosa rekoto ya bosinyi ya ngwana fa modira-kopo a mo neetse setifikheiti sa tloso jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) kgotsa wa (3).

(b) Moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosenyi la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, o tshwanetse gore, go ya ka kopo ya modira-kopo, ka lekwalo, a netefatse gore rekoto ya bosinyi ya ngwana e tlositswe.

(c) Motho mongwe le mongwe yo-

(i) kwa ntle ga tetla ya setifikheiti sa tloso jaaka go tlhalosiwa mo go molawana ono; kgotsa

(ii) ka maikemisetso kgotsa ka go se tlhokomele sentle, a tlosa rekoto ya bosinyi ya ngwana mongwe le mongwe, o molato ka tlolo-molao, mme fa a bonwe molato, a ka duedisiwa faene kgotsa a romelwa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le 10 kgotsa tsona faene mmogo le go isiwa kgolegelong.

(6) Molaodi-Kakaretso:Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago, o tshwanetse gore, ka mokgwa o o tshwanetseng, e tlose rekoto ya taelo ya phaposo nngwe le nngwe mo tshekong e e dirilweng mabapi le ngwana go ya ka Molao ono, ka letlha le ngwana a tshwarang dingwaga di le 21, kwa ntle ga fa ngwana a bonwe molato ka tlolomolao nngwe pele ga letlha leo kgotsa fa a sa latela taelo eno ya phaposo ya kgetse mo tshekong.



KGAOLO YA 14



TSE DI TLHALOSIWANG KA KAKARETSO



Melao ya kgotlatshekelo



88. (1) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, morago ga go akanya ka ga ditshitshinyo tse di dirilweng ke Boto ya Melao ka ga Melao ya Dikgotlatshekelo, e e tlhamilweng ke molawana wa 2 wa Boto ya Melao ka ga Melao ya Dikgotlatshekelo, 1985 (Molao wa 107 of 1985), a ka dira le go tsenya tirisong melao mabapi le lebaka lengwe le lengwe la Molao ono.

(2) Molao mongwe le mongwe o o dirilweng go ya ka karolo ya molawana wa (1), pele o phasaladiwa mo Kuranteng ya Melao, o tshwanetse go letlelelwa ke Palamente.



Go tlhomiwa ga Mafelo a Bosiamisi la Ngwana le dithata tsa ona



89. (1) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, mmogo le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, polokego le tshireletso le ditirelo tsa tshiamiso, ba ka tlhoma mafelo a a tla bidiwang Mafelo a Bosiamisi a Ngwana.

(2) Leloko lengwe le lengwe la Kabinete le le umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), le na le maikarabelo a go neelana ka didiriswa le ditirelo mo mafapheng a bona ka go farologana jaaka ba dumalane, go kgontsha Lefelo la Bosiamisi la Ngwana go dira sentle.

(3) Maikaelelo a Lefelo la Bosiamisi la Ngwana ke go rotloetsa tirisano-mmogo magareng ga mafapha a puso, le magareng a mafapha a puso le mekgatlho e e seng ya puso le setšhaba, go netefatsa tirisano-mmogo ya ona le tirelo ya bona botlhe mo go tsenyeng Molao ono mo tirisong.

(4) Lefelo la Bosiamisi la Ngwana le tshwanetse go nna le kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana mme e ka akaretsa-

(a) dikantoro tse di tla dirisiwang ke Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa;

(b) dikantoro tse di tla dirisiwang ke badiredi ba tsamaiso e e sa letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong;

(c) didiriswa go ka kgona go baya bana nakwana, fa go santse go letilwe go konosediwa ga dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko;

(d) dikantoro tse di tla dirisiwang ke moemedi wa semolao wa ngwana;

(e) dikantoro tse di tla dirisiwang ke batho ba ba kgonang go neelana ka ditirelo tsa phaposo le thibelo ya kgetse mo tshekong;

(f) dikantoro tse di tla dirisiwang ke batho ba ba letleletsweng go batla balelapa la ngwana;

(g) dikantoro tse di tla dirisiwang ke batho ba ba kgonang go neelana ka tlhokomelo ya tsa tshiamiso;

(h) kgotlatshekelo ya bana; le

(i) sediriswa sengwe le sengwe.

(5) (a) Lefelo lengwe le lengwe la Bosiamisi la Ngwana le tshwanetse go tlhoma komiti ya tsamaiso, e e nang le badiri ba maemo a a kwa godimo ba Lefapha la Bosiamisi le Ntshetsopele ya Molaotheo, Ntshetsopele ya Katlaatlelo loago le Ditirelo tsa Tshiamiso mmogo le Ditirelo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa, Boto ya Neelano ya Thuso ya Semolao le mafapha mangwe a a tsamaisanang le ona a puso.

(b) Komiti-tsamaiso e ka laletsa batho kwa dikopanong tsa yona, fa go tlhokega, go tla go thusa ka tsa setegeniki, tshegetso le kgakololo.

(c) Komiti-tsamaiso e e umakilweng mo temaneng ya (a), e tshwanetse go kopana gangwe mo dikgweding di le tharo.

(6) Mabapi le karolo ya molawana wa (1), leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, ka kitsiso mo Kuranteng ya Molao, e ka-

(a) tlhalosa ditikologo tse Lefelo la Bosiamisi la Ngwana le dirang mo go tsona, mme eka nna le palo e e rileng ya ditilogo, dika-ditikologo kgotsa ditikologo dingwe le dingwe tse di tlhomilweng go ya ka molawana wa 2 wa "Magistrates' Courts Act" wa 1944 (Molao wa 32 wa 1944);

(b) oketsa kgotsa ya fokotsa ditikologo tsa Lefelo lengwe le lengwe la Bosiamisi jwa Ngwana; le

(c) gogela morago kgotsa go fetola kitsiso ka fa tlase ga karolo ya molawana.



Go romelwa ga tshedimosetso e e ka dingwaga kwa Lefapheng la Ditirelo tsa Selegae



90. (1) Fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana kgotsa kgotlatshekelo nngwe le nngwe e dira tshweetso ka ga dingwaga jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 14 kgotsa 15 mme fela e sa tshegediwe ke setifikheiti sa matsalo, lokwalo-itshupo kgotsa phasepoto, khophi ya rekoto ya tshweetso e tshwanetse go fetisediwa kwa Lefapheng la Ditirelo tsa Selegae, go akanya ka ga go neela motho yoo, lokwalo-itshupo.

(2) Lefapha la Ditirelo tsa Selegae, le tshwanetse go begela gape magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ka mokgwa o o beilweng ke leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, mmogo le leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsa kwa lefapheng la ditirelo tsa selegae, gore dingwaga di kwadisitswe.



Maikarabelo a semolao a go latlhegelwa ke lefa ka ntlha ya go latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong



91. Molawana wa 297A wa "Criminal Procedure Act", o a dira mmogo le diphetogo tse di tlhokegang go ya ka fa tlhalosong, mo lobakeng lwa go latlhegelwa ke lefa ga motho mongwe le mongwe ka ntlha ya phoso ya semolao e e dirilweng ke ngwana ka nako e a neng a diragatsa taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong go ya ka Molao ono.



Bana ba ba dirisiwang ke bagolo go dira melato



92. Fa modiri mongwe le mongwe wa kwa kgotlatshekelo kgotsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong a ka itse gore ngwana o dirisitswe ke mogolo gore a dire molato o o umakilweng mo Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa "Criminal Procedure Act", mogolo yoo, o tshwanetswe go ya go begwa kwa Tirelong ya Sepodisi sa Aforika Borwa, gore go tle go akangwe ka go mo sekisa jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 141(1)(d), o buisiwa le molawana wa 305(1)(c), wa "Children's Act", mme lebaka la gore mogolo o na le seabe, le tshwanetswe go akangwa fa ngwana a tshwanetsweng go tsholwa ka teng mo tsamaisong ya bosiamisi ya ngwana.



Togamaano ya melao ya bosetšhaba



93. (1) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, le tshwanetse gore, morago ga go buisana le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo a tsa polokego le tshireletso, ditirelo tsa tshiamiso, tlhabololo ya katlaatlelo-loago, thuto le pholo, ba tshwanetse go dumalana ka togamaano ya melao ya bosetšhaba, e e mabapi le mabaka otlhe a go tlhalosiwang ka ona mo go Molao ono, gore go tle go-

(a) nne le tsela e e tshwanang, e e dirisiwang mme e le ya kutlwano, go tswa mo mafapheng otlhe a puso, ditokololo tsa puso le makala, ka go dira ka dikgetse tse di leng ka bosiamisi jwa ngwana;

(b) kaela tiriso le tsamaiso ya Molao ono;

(c) rotloetsa tirisano-mmogo le puisano le mafapha a e seng a puso le

setšhaba, go netefatsa gore go nne le tirisano-mmogo mo go

natlafatseng tsamaiso ya bosiamisi ya ngwana; le

(d) tlhabolola tirelo mo bathong jaaka e bonelwa kwa pele mo go Molao ono ka go tlhabolola togamaano ka didiriswa tse di leng teng.

(2) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, letshwanetse gore-

(a) mo dikgweding di le pedi morago ga tshimologo ya Molao ono, le simolole go dirisa le go kwala dintlha tse di botlhokwa tsa togamaano ya melao kwa Palamenteng;

(b) phasalatsa togamaano ya molao mo Kuranteng ya Molao gore batho ba ntshe dikakanyo tsa bona ka ga yona mo dikgweding di le pedi morago ga fa e sena go tshitshingwa kwa Palamenteng;

(c) tlhola togamaano ya molao mo dingwageng di le tharo morago ga phasaladiwa mo Kuranteng ya Molao, le bonnye, gangwe fela morago ga dingwaga di le tlhano morago ga foo; le

(d) go tlisa diphetogo mo togamaanong ya molao fa di tlhokega, mme fa go le jalo, diphetogo tseo di tshwanetswe go tshitshingwa kwa Palamenteng mme di phasaladiwe mo Kuranteng ya Molao gore batho ba ntshe dikakanyo tsa bona, jaaka go tlhalosiwa mo go temana ya (b).



Go tlhomiwa ga Komiti ya Motlhakanelwa



94. (1) Go tlhomiwa fano Komiti e e bediwang Komiti ya Motlhakanelwa ya Bosiamisi ya Ngwana.

(2) Komiti ya Motlhakanelwa e tshwanetse go nna le-

(a) Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, yo e leng modula-setulo wa Komiti;

(b) Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba

(c) Mokomišinara wa Bosetšhaba wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa;

(d) Mokomišinara wa Bosetšhaba wa Ditirelo tsa Tshiamiso;

(e) Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago;

(f) Molaodi-Kakaretso: Thuto; le

(g) Molaodi-Kakaretso: Pholo

(3) Leloko la Komiti ya Motlhakanelwa, le ka tlhopha modiri wa maemo a kwa godimo ka fa Lefapheng la lona go nna moemedi go tsenela kopano ya Komiti mo boemeng jwa gagwe.

(4) (a) Komiti ya Motlhakanelwa e tshwanetse go tlhopha mongwe wa maloko a yona jaaka motlatsa modulasetulo wa Komiti ya Motlhakanelwa, mme fa modula-setulo a se teng, motlatsa modulasetulo o tsena mo legatong la modulasetulo.

(b) Fa modula-setulo le motlatsa modulasetulo ba se teng, maloko a a leng teng mo kopanong a tshwanetse go tlhopha motho mo go bona yo o tla tsamaisang kopano.

(5) Kopano ya Motlhakanelwa e ka laletsa-

(a) baemedi go tswa mo mekgatlhong e e seng ya puso le mo setšhabeng mo dikopanong tsa yona ka maikaelelo a go tlisa tirisanommogo magareng a puso le setšhaba mo go tsenyeng tirisong ga Molao ono; le

(b) batho mo dikopanong tsa yona, fa go tlhokagala, ka thuso ya setegeniki, tshegetso le kgakololo.



Dikopano tsa Komiti ya Motlhakanelwa



95. Komiti ya Motlhakanelwa e tshwanetse go-

(a) kopana bonnye gabedi mo ngwageng mongwe le mongwe, ka letlha le nako le kwa lefelong le le tlhophilweng ke modulasetulo; le

(b) begela leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi, ka lekwalo, mo lobakeng la kgwedi e le nngwe morago ga kopano nngwe le nngwe.



Maikarabelo le ditiro tsa Komiti ya Motlhakanelwa



96. (1) Komiti ya Motlhakanelwa e na le maikarabelo a tlhabololo ya togamaano ya bosetšhaba ya melao ya bosetšhaba, e e umakiwang mo go molawana wa 93(1), e e tshwanetseng go akaretsa-

(a) go tsengwa tirisong ga dilo tse di leng botlhokwa le maano a a leng mo go togamaano ya bosetšhaba ya melao;

(b) tekanyetso ya tswelopele mo dikatlegong tsa maikaelelo a togamaano ya bosetšhaba ya melao;

(c) netefatso ya gore mekgatlho e e farologaneng ya puso e diragatsa ditiro le maikarabelo, tse di potlana, tse ba di abetsweng go ya ka togamaano ya bosetšhaba ya melao le Molao ono;

(d) go ela tlhoko ga go tsengwa tirisong ga togamaano ya bosetšhaba ya melao le Molao ono;

(e) go tlhomiwa ga mokgwa wa tsamaiso e e tlhakanetsweng ya tshedimosetso, go kgontsha go elwa tlhoko sentle, tshekatsheko ya letlhakore le maemo a fetogelang kwa go lona le go tsaya karolo mo mabakeng a mangwe, go neela tshedimosetso ka ga go tlisiwa ga bana mo tsamaisong ya bosiamisi ya ngwana le go neelana ka dingwe tse di tsamaisanang le bontsi mmogo le boleng jwa dilo tse di tsamaisanang le mabaka kgotsa tshedimosetso, gareng ga tse dingwe, go-

(i) tshwarwa kgotsa mekgwa ya go tlisa motho kwa tshekong ya bosinyi;

(ii) tshekatsheko;

(iii) dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko;

(iv) phaposo ya kgetse mo tshekong;

(v) bana ba ba letileng tsheko;

(vi) beili le go isiwa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša;

(vii) ditsheko

(viii) katlholo;

(ix) diaphili le go tlholwa ga kgetse;

(x) ditlolomolao tsa thobalano tse di dirilweng ke bana;

(xi) bana ba ba se nang kitso ya bosenyi jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 7(1); le

(xii) lebaka lengwe le lengwe le le tsamaisanang le tse di jalo.

(2) Komiti ya Motlhakanelwa e ka gakolola leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi mabapi le diphetogo tse di mo togamaanong ya bosetšhaba ya melao.

(3) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi, le tshwanetse gore, morago ga go buisana le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo mo go tsa pabalesego le tshireletso, ditirelo tsa tshiamiso, tlhabololo ya katlaatlelo loago, thuto le maphelo-

(a) mo lobakeng la ngwaga morago ga tshimilogo ya Molao ono, a neele Palamente diripoto tse di tswang mo Lefapheng kgotsa mo mokgatlhong mongwe le mongwe, o o umakilweng mo go molawana wa 94(2), fa Molao ono o tsengwa tirisong; mme

(b) ngwaga mongwe le mongwe morago ga foo, a neele Palamente diripoto tseo.

(4) Gore Palamente e tlhole bonnye jwa dingwaga tsa kitso ya bosinyi, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 8, Komiti ya Motlhakanelwa e tshwanetse gore, mo lobakeng lo lo sa feteng dingwaga di le tlhano morago ga tshimilogo ya Molao ono, e neele leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi, ripoto, e e tlhalosang tse di latelang:

(a) Dipalopalo tsa mefutafuta ya bana ba ba latofadiwang ka tlolomolao le ditlolomolao tse ba di dirileng:

(i) Bana ba ba nang le dingwaga di le 10 ka nako e ba neng ba dira tlolomolao;

(ii) bana ba ba nang le dingwaga di le 12 ka nako e ba neng ba dira tlolomolao;

(iii) bana ba ba nang le dingwaga di le 12 ka nako e ba neng ba dira tlolomolao;

(iv) bana ba ba nang le dingwaga di le 13 ka nako e ba neng ba dira tlolomolao;

(b) dikatlholo tse di atlholetsweng bana mo mefutafuteng e e umakilweng mo taelong ya (a), fa ba ne ba bonwe molato;

(c) palo ya bana ba ba umakiwang mo temaneng ya (a), ba dikgetse tsa bona di sa yang kwa tshekong, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 10(b), mo mabakeng a gore motšhutšhisi a ne a akanya gore kitso ya bosenyi e ka se ke ya kgona go ka supiwa le mabaka a tshweetso e e jalo;

(d) palo ya bana ba ba umakiwang mo temaneng ya (a), ba dikgetse tsa bona di reediwang go ya ka molawana wa 11, go ka ne go reeditswe bopaki jwa moitseanape, le ditlamorago tsa kgetse nngwe le nngwe mabapi le patlisiso ya kitso ya bosenyi;

(e) tshekatsheko ya dipalopalo tse di umkiwang mo ditemaneng tsa (a) go fitlha go (d); le

(f) kgakololo e e ikaegileng mo tshekatshekong ya gore a bonnye jwa dingwaga tsa kitso ya bosenyi, di tshwanetse go sala e ntse e le dingwaga di le 10 jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 7(1) kgotsa gore a bonnye jwa dingwaga tsa kitso ya bosenyi di tshwanetse go tlhatlosiwa.

(5) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, fa le amogela ripoto e e umakilweng mo karolong ya molawana wa (4), le tshwanetse go neeela Kabinete ripoto gore e e dumelele, mme morago ga foo, e e neele Palamente go akanya ka ga yona.



Melawana, ditaelo, ditaelo tsa bosetšhaba le rejisetara



97. (1) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, morago ga dipuisano, fa go leng matshwanedi gona, le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, polokego le tshireletso, thuto, ditirelo tsa tshiamiso le maphelo, le ka dira melawana mabapi le lebaka lenngwe le lenngwe le le leng go ya ka fa tlhokegong kgotsa ka fa tetlelelong ya Molao ono, go tlhalosiwa ke molawana kgotsa lebaka lengwe le lengwe le le tlhokegang kgotsa le le bonako go tlhalosa, gore go tle go fitlhelelwe maikaelelo a Moloao ono.

(2) Melawana e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), e tshwanetse go bewa fa pele ga Palamente gore e tle e e letlelele.

(3) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, le tshwanetse gore ka kitsiso mo Kuranteng ya Molao, le-

(a) tlhotlhomise batho kgotsa mofuta kgotsa maemo a batho ba ba nang le bokgoni go dira tshekatsheko ya kitso ya bosenyi ya ngwana e e umakiwang mo go molawana wa 11(3); mme

(b) mmogo le leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa matlotlo, le tlhotlhomise ditulelo tsa tshegetso le megolo ya batho bao.

(4) (a) Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba, morago ga puisano le leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, le tshwanetse go ntsha ditaelo-



(i) mabapi le mabaka otlhe a a leng botlhokwa kgotsa bonako go ka neelana ka ona gore go fitlhelelwe maikaelelo a Molao ono, go akaretsa phaposo ya kgetse mo tshekong, bonnye jwa selekanyo se se dirisiwang fao le mabaka a a tshwanetseng go akangwa fa go tlhophiwa mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong, mme segolobogolo tse di latelang:

(aa) Dikgetse tsa phaposo mo ditshekong tsa balatofadiwa, ba, go ya ka nako e e umakiwang mo go molawana wa 4(1)(b), ba ne ba le dingwaga di le 18 kgotsa go feta mme ba le ka fa tlase ga dingwaga di le 21, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 4(2); le

(bb) phaposo ya dikgetse mo tshekong ka ga motšhutšhisi, mabapi le ditlolomolao tse di nnye pele go dirwa dipatlisiso tsa pele ga tsheko go ya ka Kgaolo ya 6;

(ii) mabapi le tsela e dikgetse di tshwanetsweng go dirwa ka tsona fa go lemogilwe phoso ka ga dingwaga morago ga fa kgetse e fapositswe mo tshekong jaaka go umakiwa mo go molawana wa 16; le

(iii) tlhotlhomiso ya mabaka a a sa tlwaelegang mo kgetseng e e ka faposiwang mo tshekong, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 52(3).

(b) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, le tshwanetse go neela Palamente ditaelo tse di ntshitsweng go ya ka molawana ono gore e di letlelele, pele di phasaladiwa mo Kuranteng ya Molao.

(c) Ditaelo tse di ntshitsweng lwa ntlha, di tshwanetse go isiwa kwa Palamenteng pele Molao ono o similola go dira.

(d) Taelo nngwe le nngwe e e ntshitsweng go ya ka molawana ono, e ka fetolwa kgotsa ya gogelwa morago.

(e) Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba o tshwanetse go tlhama dirutwa tsa katiso, tse di tshwanetseng go-

(i) akaretsa katiso mo ditaelong tse di umakiwang mo karolong ya molawana ono;

(ii) akaretsa katiso ya batho e e ba thusang go tlhaloganya ka ga bosiamisi jwa ngwana; le

(iii) go dira kgonagalo le go rotloetsa tiriso ya maitsholo a a tshwanang a a solofetsweng, maemo le ditsamaiso, go netefatsa gore batšhutšhisi botlhe ba kgona go dira ka dikgetse tsa bosiamisi jwa ngwana, ka tsela e e matshwanedi, go dira sentle kwa ntle ga go senya nako le ka kelotlhoko le go tlhaloganya maikutlo a batho ba bangwe.

(5) (a) Mokomisenara wa Bosetšhaba wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, morago ga puisano le Balaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago, Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo le Thuto le Mokomišinara wa Bosetšhaba wa Dutirelo tsa Tshiamiso, o tshwanetse go ntsha ditaelo tsa bosetšhaba tse di laolang-

(i) go nna teng le thuso ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, fa ngwana a dira setatamente sa go dumela molato fa pele ga magiseterata, a dumela ntlha nngwe ya molato, ka nako e go supiwang dilo tse di rileng kgotsa batho ba ba rileng;

(ii) dintlha tsotlhe tse di ka ga go tshwarwa ga ngwana tse di sa direng go ya ka molawana wa 20 mme tse go ya ka kakanyo ya Mokomisinara wa Bosetšhaba, di tlhokang go laolwa gore go molawana ono o kgone go dira sentle, go akaretsa mabaka a e leng a kgapeletso a a letlang go tshwarwa mo mabakeng a ditlolo-molao tse di umakilweng mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao le ditsamaiso tse di tshwanetsweng go latelwa fa go itsisiwe motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ka ga go tshwarwa ga ngwana;

(iii) mabaka otlhe a a ka ga go neelwa tagafara, a a sa direng go ya ka molawana wa 19 mme e le a, go ya ka kakanyo ya Mokomišinara wa Bosetšhaba, a tlhokang taolo gore molawana oo, o kgone go dira sentle;

(iv) mabaka otlhe a a ka ga lekwalo la kitsiso le le newang ke lepodisi, a a sa direng go ya ka molawana wa 18 le 23, mme a go ya ka kakanyo ya Mokomišinara wa Bosetšhaba, a tlhokang taolo gore molawana oo, o kgone go dira sentle;

(v) mabaka otlhe a a ka ga tshireletso ya bana ba ba tlhatlhetsweng kwa lefelong la mapodisi, a a sa direng go ya ka molawana wa 28, mme go ya ka kakanyo ya Mokomišinara wa Bosetšhaba, e le a a tlhokang taolo gore molawna oo, o kgone go dira sentle;

(vi) mabaka otlhe a a ka ga go tshola bana le maemo a bona fa ba sa ntse ba tlhatlhetswe kwa seleng ya mapodisi, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo, tse di sa direng go ya ka molawana wa 28 le wa 33, mme go ya ka kakanyo ya Mokomišinara wa Bosetšhaba, e le a a tlhokang taolo gore molawana oo, o kgone go dira sentle, go akaretsa tumelelo ya itshidillo e e lekaneng le go isiwa le go busiwa ga bana kwa kgotlatshekelo;

(vii) mabaka otlhe a a ka ga go batla motsadi wa ngwana, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana go tla go nna teng kwa go dirwang gona tshekatsheko, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 38(6), gore molawana oo, o kgone go dira sentle;

(viii) mokgwa o mapodisi a tshwanetseng go neelana ka ripoto jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 22(2); le

(ix) go ntshiwa ga setifikheiti se se tlosang rekoto ya bosenyi ya ngwana, e e umakiwang mo go molawana wa 87(5)(b).

(b) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a pabalesego le tshireletso

le tshwanetse go-

(i) neela Palamente ditaelo dingwe le dingwe tsa bosetšhaba jaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana ono; mme

(ii) morago ga malatsi a le 30, le a phasalatse mo Kuranteng ya Molao.

(c) Ditaelo tsa ntlha tse di ntshiwang, di tshwanetswe go neelwa Palamente pele Molao ono o tsengwa tirisong.

(d) Ditaelo dingwe le dingwe tse di ntshiwang go ya ka fa karolong ya molawana ono, di ka fetolwa kgotsa tsa gogelwa morago.

(e) Mokomišinara wa Bosetšhaba wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa o tshwanetse go dira dirutwa tsa katiso tse di tshwanetseng go-

(i) akaretsa katiso mabapi le ditaelo tsa bosetšhaba e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana ono;

(ii) akaretsa katiso ya batho e e ba thusang mabapi le bosiamisi jwa ngwana; le

(iii) go dira kgonagalo le go rotloetsa tiriso e e tshwanang ya mokgwa wa maitsholo, maemo le ditsamaiso, go netefatsa gore mapodisi otlhe a kgona go dira ka dikgetse tsa bosiamisi jwa ngwana ka tsela e e matshwanedi, e e dirang sentle kwa ntle ga go senya nako le kelotlhoko, le go naganela maikutlo a batho ba bangwe.

(6) (a) Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago kgotsa motho mongwe le mongwe yo o neilweng dithata ke ene, o tshwanetse go kwala rejisetara jaaka e tlhalosiwa, ya bana ba go dirilweng tshweetso ebile e kwadilwe ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong, go ya ka molawana wa 9(6).

(b) Rejisetara e e umakilweng mo temaneng ya (a) e tshwanetse go

akaretsa tse di latelang:

(i) dintlha tsa ngwana mongwe le mongwe

(ii) dintlha tsa tlolomolao mabapi le tshweetso e e dirilweng;

(iii) tshweetso e e neng e dirilwe mabapi le ngwana; le

(iv) dintlha tsa ngwana tsa go latela tshweetso, fa go tlhokega.

(c) Ga se batho botlhe ba ba tshwanetseng go bona rejisetara, jaaka go tlhalosiwa, mme e tshwanetse ya nna fela batho kgotsa mekgatlho e e batlang tshedimosetso gore ba nne le rekoto, go ela tlhoko le go dira dipatlisiso.

(7) Mo lobakeng lwa molawana wa 29, Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago, o tshwanetse gore nako le nako, a neela Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo le Mokomišinara wa Bosetšhaba wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, tshedimosetso yotlhe mabapi le-

(a) kwa mafelo a tlhokomelo ya ngwana le moša a leng teng mo

Aforika Borwa;

(b) mekgabiso le ditebego tsa lefelo lengwe le lengwe; le

(c) maemo a tshireletso a a leng mo lefelong lengwe le lengwe.

(8) Balaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago le Maphelo mmogo le Mokomišinara wa Ditirelo tsa Tshiamiso, ba tshwanetse gore mongwe le mongwe a dire dirutwa tsa katiso tse di tshwanetseng gore di-

(i) Akaretse katiso mo dintlheng tse di tlhokagalang jaaka go tlhalosiwa mo go Molao ono;

(ii) akaretse katiso e e dirang gore batho ba dire se se kgonagalang mabapi le bosiamisi jwa ngwana; le

(iii) neelano le thotloetso ya tiriso ya maitsholo a a tshwanang ebile a a solofetsweng, maemo le ditsamaiso, go netefatsa gore badiri botlhe mo mafapheng a bona, ba kgona go dira ka dikgetse tsa bosiamisi jwa ngwana ka tsela e e matshwanedi, e e dirang sentle kwa ntle ga go senya nako le ka kelotlhoko le go tlhaloganya maikutlo a batho ba bangwe

(9) Ditaelo kgotsa ditaelo tsa bosetšhaba tse di tlhalosiwang mo go molawana ono, di tshwanetse go netefatsa gore go tsewa dikgato tse di lekaneng kgatlhanong le modiri mongwe le mongwe yo o sa direng tiro e a e neilweng go ya ka Molao ono.

(10) Fa go tlhokega gore Palamente, go ya ka Molao ono, e letlelele nngwe ya melawana, ditaelo kgotsa ditaelo tsa bosetšhaba, Palamente e tshwanetse go dira jalo mo dikgweding di le thataro morago ga gore di bewe fa pele ga Palamente, fa go sa dirwe jalo, di tla tsewa gore di letleletswe ke Palamente.



Dithulaganyo tsa diphetogo tsa maemo go ya go a mangwe



98. (1) Ditsheko tsotlhe tse mo go tsona bana ba latofadiwang ka tlolomolao, tse di neng di tlhatlhetswe pele ga go simolola ga Molao ono, mme di sa konosediwa pele ga go simolola ga Molao ono, di tshwanetse go tswela pele mme di konosediwe ka gotlhe e kete Molao ono ga o ise o letlelelwe.

(2) Porograma nngwe le nngwe ya phaposo ya kgetse mo tshekong le moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, tse di neng di le teng ka nako e Molao ono o neng o simolola, di ka tswela pele go dira go fitlha go itsisiwe ka ga tshweetso e e mabapi le go tsenngwa tirisong ga yona jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 56(2)(c)(iii).

(3) Melawana ya ntlha e e umakiwang mo go molawana wa 97(1), e tshwanetse go kwalwa ka tatelano kwa Palamenteng gore e tle e e letlelelwe pele ga letlha la 1 Sedimonthole 2009, mme e tshwanetse go letlelelwa pele Molao ono o simolola, mme fa go sa nne jalo, e tla tsewa gore e letleletswe ke Palamente.



Go phimola kgotsa go fetola melao



99. (1) Melao e e umakilweng mo go Setlhopha sa 4, e a phimolwa kgotsa e a fetolwa go fitlha ka fa go tlhagisitsweng ka teng mo kholomong ya boraro ya Setlhopha seo.

(2) (a) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsa tsamaiso ya bosiamisi, le ka fetola ditlhwatlhwa tse di tlhotlhomisitsweng mo go Setlhopha sa 1, 2 le 3 sa Molao ono mo Kuranteng ya Molao.

(b) Tlhwatlhwa nngwe le nngwe e e fetotsweng e tlhalosiwa mo temaneng ya (a), pele ga phasalatso mo Kuranteng ya Molao, e tshwanetswe go newa le go letlelelwa ke Palamente.



Setlhogo se se khutshwane le tshimilogo



100. Molao ono, o bidiwa "Child Justice Act", 2008, mme o simolola go tsengwa tirisong ka kgwedi ya Moranang ngwaga wa 2010, kgotsa letlha lengwe le lengwe pele ga foo, le le beilweng ke Moporesidente ka go itsise batho semmuso mo Kuranteng ya Molao.












SETLHOPHA SA 1 SA DITLOLOMOLAO



(Melawana 6(1)(a), 10(2)(a)(i), 18(1), 20(1), 21(2)(a) le (b) le (3)(b), 22(1), 24(2)(b), 27(a)(ii), 30(5)(a), 41(1), 52(2), 53(2)(a), 54(2)(a), 71(1)(b), 77(3)(c), 87(1)(a)(i), 92 le 99(2)(a))





1. Bogodu, e ka ne e le ka fa molaong o o sa kwalwang kgotsa go ya ka molao o o kwadilweng, go amogela thoto e e utswitsweng o itse gore e utswitswe kgotsa bogodu ka tsela ya maaka, mo madi a a akarediwang a sa fete R2 500.

2. Tsietso, go tshosetsa motho gore a go neye sengwe, go dira khophi ya lokwalo kgotsa madi ka maikaelelo a go tsietsa mongwe le go tlhalosa sengwe ka mafoko kgotsa tlolo-molao e e umakiwang mo go "Prevention and Combating of Corrupt Activities Act" wa 2004 (Molao wa 12 wa 2004), mo madi a a akarediwang a sa fete R1 500.

3. Go senyetsa motho thoto ya gagwe ka swele, mo madi a a akrediwang a s fete R1 500.

4. Go tlhasela motho mme a sa ntshiwa kotsi e e masisi.

5. Go dira setatamente sa maaka.

6. Go nyatsa taelo ya kgotlatshekelo.

7. Maitsholo kgotsa puo e e utlwisang motho botlhoko kgotsa e e supang go tlhoka tlhompho mo Modimong kgotsa bodumeding.

8. Go dira sengwe se se sa siamang go nna se se sa siamang thata.

9. Go utlwisa maikutlo a mongwe botlhoko.

10. Go bua kgotsa go kwala sengwe se se sa siamang ka motho mme se utlwisa motho yo o jalo botlhoko

11. Go tsena mo lefelong kwa ntle ga tetla

12. Maitsholo a go akangwang gore a tlhola ketsaetsego mo go tsa thobalano mme a sa amogelesege mo mothong mongwe.

13. Go tsaya karolo mo ditirelong tsa thobalano mo bathong ba ba nang le dingwga di le 18 kgotsa go feta, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 11 wa "Criminal Law (Sexual Offences and related Matters), Act" wa 2007 (Molalo wa 32 wa 2007).

14. Thobalano magareng a motho le phologolo, e e umakiwang mo go molawana wa 13 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007.

15. Ditiro tsa tumalano ya thobalano le bana (petelelo go ya ka molao o o kwadilweng) le ditiro tsa thobalano e e seng ka fa tumalanong le bana bangwe (go tlhasela motho ka tsa thobalano go ya ka molao o o kwadilweng), tse di umakilweng mme di le go ya ka molawana wa 15 le wa 16 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana.

16. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng ka ga go tshola diritibatsi tse di sa dumelelwang ke molao, kwa ntle ga tlolomolao e e umakiwang mo go Item ya 17 ya Setlhopha seno, mo bontsi jo bo akarediwang bo sa feteng R500 ka tlhwatlhwa.

17. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e kwadilweng mo molaong, e bogolo jwa kotlhao jo bo beilweng ke molao, e le go romolwa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dikgwedi di le tharo kgotsa faene ya lobaka loo, e e badilweng go ya ka "Adjustment of Fines Act" wa 1991, (Molao wa 101 wa 1991).

19. Morero wa go dira tlolo-molao, go tlhotlheletsa motho go dira tlolo-molao kgotsa maiteko a go dira tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo Setlhopheng seno.



SETLHOPHA SA 2 SA DITLOLOMOLAO



(Melawana ya 6(1)(b), 21(2)(b) le (3)(b), 24(2)(b), 27(a)(ii) le (b), 52(2),

53(2)(b), 54(2)(b), 77(3)(b), 87(1)(a)(ii), 92 le 99(2)(a))



1. Bogodu, e ka ne e le go ya ka molao o o sa kwalwang kgotsa molao o o kwadilweng, go amogela thoto e e utswitsweng ka kitso ya gore e utswitswe, bogodu ka tsela ya go bua maaka, mo madi a a akarediwang a feta R2 500.

2. Tsietso, go tshosetsa motho gore a go neye sengwe, go dira khophi ya lokwalo kgotsa madi ka maikaelelo a go tsietsa mongwe le go tlhalosa sengwe ka mafoko kgotsa tlolo-molao e e umakiwang mo go "Prevention and Combating of Corrupt Activities Act" wa 2004 (Molao wa 12 wa 2004), mo madi a a akarediwang a sa fetang R1 500.

3. Go kgothosa, e seng ka go dirisa sebolai.

4. Go senyetsa motho thoto ya gagwe ka swele, mo madi a a akarediwang a sa feteng R1 500.

5. Go tlhasela motho, mo go akaretsang go ntsha dikgobalo tse di kotsi.

6. Tiriso-dikgoka ya fa phatlhalatseng.

7. Go bolaya e se ka maikemisetso.

8. Go fisa ntlu ya motho.

9. Go thuba mo tlung, e ka ne e le go ya ka molaong o o sa kwadiwang kgotsa o o kwadilweng, ka maikemisetso a go dira tlolo-molao.

10. Go tshelela motho botlhole.

11. Go baya ngwana mo maemong a a ka dirang gore a dire tlolomolao.

12. Go gapa motho ka dikgoka.

13. Go tlhasela motho ka tsela ya thobalano, go tlhasela motho ka tsela ya thobalano e a akanyang gore go siame go dira jalo kgotsa go itlhasela ka tsela ya thobalano e o akanyang gore go siame go dira jalo, tse di umakilweng mo go melawana ya 5, 6 le 7 ya "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007 (Molao wa 32 wa 2007), ka go latelana ga yona, mo motho a sa ntshiwang dikgobalo tse di masisi.

14. Go gapeletsa kgotsa go dira gore batho ba ba nang le dingwaga di le 18 kgotsa go feta ba lebe ditlolomolao tsa thobalano, ditiro tsa thobalano kgotsa go ikgotsofatsa ka tsa thobalano ka bowena, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 8 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act'wa 2007.

15. Go letlelela kgotsa go dira gore ngwana a lebe dibuka kgotsa dibidiyo tsa batho ba ba sa aparang kgotsa ba ba dirang thobalano, jaaka go umakilwe mo go molawana wa 10 le wa 19 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelelana ga yona.

16. Thobalano fag are ga batho e leng losika le thobalano le setopo, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 12 le wa 14 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana ga yona.

17. Go bontsha motho mongwe dirwe tsa thobalano, phatlha ya marago kgotsa matsele a mosadi ("go bontsha dirwe tsa thobalano tsa monna"), jaaka go umakiwa mo go molawana wa 9 kgotsa wa 22 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007.

18. Tshwenya setopo sa motho yo o tlhokafetseng kgotla go tshwenya lebitla.

19. Go kgoreletsa tsamaiso ya bosiamisi.

20. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakilweng mo go molawana wa 1 kgotsa 1A wa "Intimidation Act" wa 1982 (Molao wa 72 wa 1982).

21. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng ka ga ditiro tsa bosinyi tse di dirwang ke setlhopha sa batho, e e umakiwang mo go Kgaolo ya 4 ya "Prevention of Organised Crime Act" wa 1998 (Molao wa 121 wa 1998).

22. Sengwe le sengwe se se kgatlhanong le molawana wa 2 wa "Animals Protection Act" wa 1962 (Molao wa 71 wa 1962).

23. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng ka ga go tshola diritibatsi tse di sa letlelelwang ke molao, tse di bakang tlwaelo mo mmeleng wa motho fa a di dirisa, kwa ntle ga tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo go Item 24 ya Setlhopha, tse di akarediwang mme di feta R500 fela di sa fete R5 000 ka tlhwatlhwa.

24. Tlolo-molao nngwe le nngwe ya molao o o kwadilweng, mo bogolo jwa kotlo jo bo beilweng ke molao e le go romelwa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dikgwedi di le tharo mme ka fa tlase ga dingwaga di le tlhano kgotsa faene mo lobakeng leo, e badilwe go ya ka "Adjustment of Fines Act" wa 1991 (Molao wa 101 wa 1991).

25. Morero mongwe le mongwe wa go dira tlolo-molao, go tlhotlheletsa motho go dira tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo Setlhopheng seno.





SETLHOPHA SA 3 SA DITLOLOMOLAO



(Melawana ya 6(1)(c), 30(1)(c), (2) le (5)(a), 52(3)(a), 53(2)(b), 54(2)(b), 76(3),

77(3)(a) le 99(2)(a))



1. Tlolo-molao e e ka nnang kotsi go Naga.

2. Go dirisa mantswe a a ka dirang gore batho ba tsogele puso kgatlhanong.

3. Polao

4. Go tshosetsa motho gore a go neya sengwe.

5. Go gapa motho ka dikgoka.

6. Go kgothosa-

(a) mo go sa dirisiwang sebolai teng; kgotsa

(b) mo go akaretsang go tsaya mmotokara

7. Petelelo kgotsa petelelo e motho a akanyang gore go siame fa a betelelwa ka tsela e e ntseng jalo, jaaka e umakiwa mo go molawana wa 3 le wa 4 wa "Criminal Law Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007 (Molao wa 32 wa 2007), ka go latelana ga yona.

8. Go tlhasela motho ka tsa thobalano, go tlhasela motho ka tsa thobalano mme a kanya gore go siame go amega mo go se se jalo kgotsa go letla go itlhasela ka bo-wena mo go tsa thobalano ka kakanyo ya gore go siame go amega mo se se jalo, tse di umakilweng mo go molawana wa 5, 6 le wa 7 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana ga yona, go akaretsa go ntsha dikgobalo tse di masisi.

9. Tiriso e e botlhaswa ya bana mo go tsa thobalano, go ruta bana ka tsa thobalano gore ba tle ba tsee karolo mo go tsona le go dirisa bana mo ditirong tsa go nna ba sa apara le go amega mo go tsa thobalano, tse di umakiwang mo go molawana wa 17, 18 le wa 20 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana ga yona.

10. Go baya mo phatlalatseng kgotsa go dira gore go bewe mo phatlalatseng phonokerafi ya bana e e umakiwang mo go molawana wa 19 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, fa e le gore maikaelelo a go baya jalo mo phatlalatseng e le go rotloetsa-

(a) tshotlako ya bana ka tsa thobalano kgotsa go katisetsa bana mo go tsa thobalano, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 17 kgotsa 18 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana ga yona; kgotsa

(b) go dirisa ngwana mo go tsa phonokerafi ya bana kgotsa go bona sengwe ka tsela efe kapa efe, go tswa mo phonokerafing ya bana, jaaka go tlhalosiwa ke molawana wa 20 wa (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act, 2007.

11. Go dira gore bana ba lebe ditlolo-molao tsa thobalano ka go ba dira gore ba akanye gore go siame go dira jalo, jaaka go umakilwe mo go molawana wa 21 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007.

12. Tshotlako ka tsa thobalano ya batho ba ba sa nnang sentle mo tlhaloganyong, katiso ya batho ba ba sa nnang sentle mo tlhaloganyong, go baya mo phatlalatseng kgotsa go dira gore batho ba ba sa nnang sentle mo tlhaloganyong ba bone phonokerafi, kgotsa go dirisa batho ba ba sa nnang sentle mo tlhaloganyong, go bona sengwe go tswa mo go seo, jaaka go umakilwe mo go molawana wa 23, 24, 25 le 26 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" ka 2007, ka go latelana ga yona.

13. Go gweba ka batho ka maikaelelo a go ba dirisa tsa thobalano, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 71(1) le go tsaya karolo ka go gweba ka batho ka maikaelelo a tsa thobalano, jaaka go umakilwe mo go molawana wa 71(2) wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007.

14. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo go Karolo ya 1, 2 le ya 3 tsa Kgaolo ya 2 ya "Protection of Constitutional Democracy against Terrorist and Related Activities Act" wa 2004 (Molalo wa 33 wa 2004).

15. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e ka ga-

(a) go dira madi ka tsela e e seng ka fa molaong, jaaka go tlhalosiwa mo go Kgaolo ya 2; kgotsa

(b) madi a a bonwang ka tsela e e seng ka fa molaong, e e tlhalosiwang mo go Kgaolo ya 3, ya "Prevention of Organised Crime Act" wa 1998 (Molao wa 121 wa 1998).

16. Polao ya batho ka mogoso, ditlolo-molao kgatlhanong le batho le ditlolo-molao tsa ntwa, tse di umakiwang mo go Tsenyeng tirisong ga "Implementation of the Rome Statute of the International Criminal Court Act" wa 2002 (Molao wa 27 wa 2002).

17. Tlolo-molao nngwe le nngwe ya molao o o ka ga-

(a) go gweba kgotsa go tsenya dikolo, dithunya, dithuthupi kgotsa dibolai dingwe ka bonweenwee mo nageng;

(b) go tshola dithunya, dithuthupi kgotsa dibolai tse di seng mo molaong.

18. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo go molawana wa 13(f) wa "Drugs and Drug Trafficking Act" ka 1992 (Molao wa 140 wa 1992).

19. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e masisi fa go tweng tlolo-molao e ne e dirwa ke motho, setlhopha sa batho, kgwebo kgotsa setlhopha sa batho se dirisanang mmogo go fitlhelela maikaelelo a a rileng mmogo le leano la sephiri le le dirwang ke batho ba ba rerang go dira sengwe se se seng mo molaong.

20. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng go ya ka molao mongwe le mongwe o o leng ka ga go tshola, go se ka fa molaong, diritibatsi tse di bakang tlwaelo mo mmeleng fa di dirisiwa, kwa ntle ga tlolomolao e e umakiwang mo go Item 21

21. Tlolo-molao nngwe le nngwe e e kwadilweng mo molaong, fa bogolo jwa kotlo jo bo beilweng go ya ka molao e leng go romela kwa kgolegelong lobaka lo lo fetang dingwaga di le tlhano kgotsa faene mo boiemong jwa lobaka loo, e badilwe go ya ka "Adjustment of Fines Act" wa 1991 (Molalo wa 101 wa 1991).

22. Morero mongwe le mongwe wa go dira tlolo-molao, go tlhotlheletsa motho kgotsa batho go nna kgatlhanong le puso kgotsa maiteko a go dira tlolomolao e e umakilweng mo Setlhopheng seno.






SETLHOPHA SA 4 SA DITLOLOMOLAO



(Molawana wa 99(1))



Nomoro le ngwaga

wa molao

Setlhogo se se

khutshwane

Boleng jwa tloso le phetolo



Molao wa 8 wa 1959

Wet op Korrektiewe Dienste, 1959



Go phimolwa ga molawana wa 29.



Molao wa 71 wa 1968

Wet op Gevaarlike Wapens, 1968





Molawana wa 4 wa sekwalwa se a fotolwa ka go tsenya mo boemong jwa karolo ya molawana wa (2) ya karolo ya molawana o o latelang:



"(2) Ondanks andersluidende wetsbepalings, word daar met geen persoon ten opsigte van wie die oplegging van gevangenisstraf ingevolge subartikel (1) verpligtend is, kragtens artikel [290 of] 297 van die Strafproseswet, 1977, gehandel nie.".





Molao wa 51 wa 1977

Strafproseswet, 1977





(a) Go fetolwa ga molawana wa 7 wa sekwalwa sa Molao wa tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosinyi ka go o tsenya mo boemong jwa karolo ya molawana wa (1) wa karolo ya molawana o o latelang:



'' (1) In 'n geval waar 'n [prokureur-generaal] Direkteur van Openbare Vervolgings weier om weens 'n beweerde misdryf te vervolg, kan-

(a) 'n private persoon wat by die geskil in die verhoor 'n wesenlike en besondere belang bewys wat uit benadeling ontstaan wat hy persoonlik ten gevolge van die pleging van bedoelde misdryf gely het;

(b) 'n eggenoot, indien bedoelde misdryf ten opsigte van sy eggenote gepleeg is;

(c) die eggenote of kind of, indien daar geen eggenote of kind is nie, 'n naasbestaande van 'n oorledene, indien die oorledene se dood na bewering deur bedoelde misdryf veroorsaak is; of

(d) die wettige voog of kurator van 'n minderjarige of kranksinnige, indien bedoelde misdryf teen sy pupil gepleeg is,

behoudens die bepalings van artikel 9 en artikel 59(2) van die "Child Justice Act", 2008, hetsy persoonlik of deur 'n regsverteenwoordiger, 'n vervolging ten opsigte van so 'n misdryf instel en voortsit in 'n hof wat bevoeg is om daardie misdryf te bereg.".



(b) Phetolo ya molawana wa 38 mo go molawana o o latelang:



''Metodes waarop aanwesigheid van beskuldigde in hof verkry word

38. (1) [Die] Behoudens artikel 4(2) van die "Child Justice Act", die metodes waarvolgens die aanwesigheid van 'n beskuldigde wat 18 jaar of ouer is in 'n hof vir die doeleindes van sy of haar verhoor verkry word, is inhegtenisneming, dagvaarding, skriftelike kennisgewing en by akte van beskuldiging ooreenkomstig die betrokke bepalings van hierdie Wet.

(2) Die metodes waarvolgens die aanwesigheid van 'n beskuldigde wat onder die ouderdom van 18 jaar is, by 'n voorlopige ondersoek of "child justice court" verkry word is daardie metodes beoog in artikel 17 van die "Child Justice Act", 2008.".



(c) Go fetolwa ga molawana wa 50 ke go phimolwa ga karolo ya molawana wa (4) le (5).



(d) Go fetolwa ga molawana wa 55-

(i) ka go tsenya mo boemeng jwa karolo ya molawana wa (1) wa karolo ya molawana o o latelang:



''(1) Behoudens artikel 4(2) van die "Child Justice Act", 'n [Beskuldigde] beskuldigde wat 18 jaar of ouer is en wat ingevolge artikel 54 gedagvaar word om by strafregtelike verrigtinge te verskyn en wat versuim om by die plek en op die datum en op die tyd te verskyn wat in die dagvaarding vermeld is of wat versuim om by bedoelde verrigtinge aanwesig te bly, is aan 'n misdryf skuldig en strafbaar met die straf in subartikel (2) voorgeskryf.''; le

(ii) ka go tsenya karolo e e latelang ya

molawana wa karolo ya (1):



''(1A) Die bepalings van artikel 46 van die "Child Justice Act", 2008, is van toepassing op 'n beskuldigde wat onder die ouderdom van agttien jaar is en wat versuim om te verskyn by 'n voorlopige ondersoek ingevolge 'n dagvaarding wat kragtens daardie Wet uitgevaardig is.''.



(e) Go phimolwa ga molawana wa 71.



(f) Go fetolwa ga molawana wa 72-



(i) ka go tsenya mo boemong jwa ona karolo ya matseno ya karolo ya molawana wa (1) ya matseno a karolo e e latelang:



''(1) Behoudens artikel 4(2) van die "Child Justice Act", [Indien] indien 'n beskuldigde wat agttien jaar of ouer is ten opsigte van 'n misdryf in bewaring is en 'n polisiebeampte of 'n hof die beskuldigde ten opsigte van daardie misdryf ingevolge artikel 59 of 60, na gelang van die geval, op borgtog kan vrylaat, kan bedoelde polisiebeampte of bedoelde hof, na gelang van die geval, in plaas van borgtog en indien die misdryf, in die geval van bedoelde polisiebeampte, nie 'n in Deel II of Deel III van Bylae 2 bedoelde misdryf is nie-"; le

(ii) ka go tlosa temana ya (b) ya karolo ya molawana wa (1) le temana ya (b) ya karolo ya molawana wa (2).



(g) Go fetolwa ga molawana wa 73 ka go tsenya molawana o o latelang mo boemong jwa karolo ya molawana wa (3):



''(3) ['n Beskuldigde wat onder die ouderdom van agtien jaar is, kan deur sy ouer of voog by strafregtelike verrigtinge bygestaan word, en 'n] Bykomend tot die bepalings van artikels 3(g), 38(2), 44(1)(b) en 65 van die "Child Justice Act", 2008, met betrekking tot die bystand van 'n beskuldigde wat onder die ouderdom van agttien jaar is deur sy of haar ouer of 'n gepaste volwassene by strafregtelike verrigtinge, kan 'n beskuldigde wat, na die oordeel van die hof, die bystand van iemand anders by strafregtelike verrigtinge nodig het, [kan,] met die toestemming van die hof, by bedoelde verrigtinge aldus bygestaan word.".



(h) Go tloswa ga molawana wa 74.



(i) Go fetolwa ga molawana wa 153-



(i) ka go tsenya karolo ya molawana o o latelang mo boemong jwa karolo ya molawana wa (1):



''(1) [Indien] Bykomend tot die bepalings van artikel 63(5) van die "Child Justice Act", 2008, indien dit aan die hof blyk dat dit in strafregtelike verrigtinge wat voor daardie hof hangende is, in belang van die veiligheid van die Staat of van die goeie orde of van die openbare sedes of die regspleging sal wees dat bedoelde verrigtinge agter geslote deure gehou word, kan die hof gelas dat die publiek of 'n kategorie daarvan nie by sulke verrigtinge of enige deel daarvan teenwoordig mag wees nie."; le

(ii) ka go tlosa karolo ya molawana wa (4).



(j) Go tsenya mo boemong jwa molawana wa 211, molawana o o latelang:



''Getuienis tydens strafregtelike verrigtinge van vorige veroordelings

211. Behalwe waar hierdie Wet of die "Child Justice Act", 2008, uitdruklik anders bepaal of behalwe waar die feit van 'n vorige veroordeling 'n bestanddeel is van 'n misdryf waarvan 'n beskuldigde aangekla word, is getuienis nie by strafregtelike verrigtinge ten opsigte van 'n misdryf toelaatbaar om te bewys dat 'n beskuldigde by sodanige verrigtinge voorheen weens 'n misdryf, hetsy in die Republiek of elders, skuldig bevind is nie, en geen beskuldigde, indien as 'n getuie opgeroep, word gevra of hy of sy aldus skuldig bevind is nie.".



(k) Go tloswa ga molawana wa 254.



(l) Go fetolwa ga molawana wa 276A ka go tsengwa ga karolo ya molawana wa (1) le wa (2) e e latelang mo boemong jwa yona:



''(1) Straf word, behoudens die bepalings van artikel 75 van die "Child Justice Act", 2008, slegs kragtens artikel 276(1)(h) opgelê-

(a) nadat 'n verslag van 'n proefbeampte of 'n korrektiewe beampte voor die hof geplaas is; en

(b) vir 'n bepaalde tydperk wat nie drie jaar te bowe gaan nie, of in die geval van 'n skuldigbevinding aan enige misdryf bedoel in die Wysigingswet op die Strafreg (Seksuele Misdrywe en Verwante Aangeleenthede), 2007, vir 'n bepaalde tydperk van hoogstens vyf jaar.

(2) Straf word, behoudens die bepalings van artikel 75 van die "Child Justice Act", 2008, slegs kragtens artikel 276(1)(i) opgelê-

(a) indien die hof van oordeel is dat die misdryf die oplegging regverdig van gevangenisstraf, met of sonder die keuse van 'n boete, vir 'n tydperk van hoogstens vyf jaar; en

(b) vir 'n bepaalde tydperk wat nie vyf jaar te bowe gaan nie.".



(m) Go phimolwa ga molawana wa 290.



(n) Go phimolwa ga molawana wa 291.



(o) Go fetolwa ga molawana wa 297-



(i) ka go tlosa karolo ya molawana wa (1A); le

(ii) ka go tsenya mafoko a a latelang mo boemong jwa mafoko a a latelang karolo ya temana ya (ii) ya temana ya (a) ya karolo ya molawana wa (9):



''en so 'n hof, hetsy hy, in die geval van 'n ander hof as 'n hof met gelyke of hoër regsbevoegdheid, anders saamgestel is al dan nie as wat hy ten tyde van bedoelde uitstel of opskorting was, kan dan, in die geval van subparagraaf (i), 'n bevoegde vonnis oplê [wat, waar die betrokke persoon onder die ouderdom van een-en-twintig jaar is, ook 'n bevel ingevolge die bepalings van artikel 290 kan insluit,] of, in die geval van subparagraaf (ii), die opgeskorte vonnis ten uitvoer lê.".



(p) Go fetolwa ga molawana wa 302 ka go tsenya mo boemeng jwa temana (i) ya karolo ya molawana wa (1)(a) e e latelang:



''(i) wat, in die geval van gevangenisstraf (met inbegrip van aanhouding in 'n [verbeteringskool soos in artikel 1 van die Wet op Kindersorg, 1983 (Wet 74 van 1983), omskryf] 'child and youth care centre' wat 'n program beoog in artikel 191(2)(j) van die "Children's Act", 2005 (Wet No. 32 van 2005), aanbied), 'n tydperk van drie maande te bowe gaan, indien opgelê deur 'n regterlike amptenaar wat nie die substantiewe rang van landdros of hoër vir 'n tydperk van sewe jaar beklee het nie, of wat 'n tydperk van ses maande te bowe gaan, indien opgelê deur 'n regterlike amptenaar wat die substantiewe rang van landdros of hoër vir 'n tydperk van sewe jaar of meer beklee het;''.



(q) Go fetolwa ga molawana wa 309 ka go tsenya mo boemeng jwa temana (a) ya karolo ya molawana wa (1) ya temana e e latelang:



''(a) [Iemand] Behoudens artikel 84 van die "Child Justice Act", 2008, kan iemand wat deur 'n laer hof aan 'n misdryf skuldig bevind is (met inbegrip van iemand wat na skuldigbevinding ontslaan is) [kan], behoudens verlof om te appelleer wat ingevolge artikel 309B of 309C toegestaan word, teen so 'n skuldigbevinding en teen 'n gevolglike vonnis of bevel na die Hoë Hof appelleer wat regsbevoegdheid het[: Met dien verstande dat-

(i) indien daardie persoon, ten tyde van die pleging van die misdryf-

(aa) onder die ouderdom van 16 jaar was; of

(bb) minstens 16 jaar oud was, maar onder die ouderdom van 18 jaar was en nie deur 'n regsverteenwoordiger ten tyde van skuldigbevinding in die streekhof bygestaan is nie; en

(cc) tot enige vorm van gevangenisstraf gevonnis is soos in artikel 276(1) beoog wat nie in die geheel opgeskort is nie; of

(ii) indien daardie persoon tot lewenslange gevangenisstraf deur 'n streekhof kragtens artikel 51(1) van die Strafregwysigingswet, 1997 (Wet 105 van 1997), gevonnis is, kan hy of sy sodanige appèl aanteken sonder om aansoek te doen om verlof ingevolge artikel 309B]: Met dien verstande [voorts] dat die bepalings van artikel 302(1)(b) van toepassing is ten opsigte van 'n persoon wat 'n appèl behoorlik teen 'n skuldigbevinding, vonnis of bevel soos in artikel 302(1)(a) beoog, aanteken.''.



(r) Go fetolwa ga molawana wa 309B ka go tsenya mo boemeng jwa temana ya (a), karolo ya molawana wa (1) ya temana e e latelang:



''(a) Behoudens artikel 84 van die "Child Justice Act", 2008, moet 'n beskuldigde ['n Beskuldigde, behalwe 'n persoon beoog in die eerste voorbehoudsbepaling by artikel 309(1)(a),] wat 'n appèl teen 'n skuldigbevinding of 'n gevolglike vonnis of bevel van 'n laer hof wil aanteken, [moet] by daardie hof aansoek doen om verlof om teen die skuldigbevinding, vonnis of bevel te appelleer.".



(s) Go fetolwa ga molawana wa 309D ka go o tsenya mo boemong jwa temana ya (a) ya karolo ya molawana wa (1) ya temana e e latelang:



''(a) 'n Beskuldigde, behalwe 'n kind beoog in die "Child Justice Act", 2008, [beoog in die eerste voorbehoudsbepaling by artikel 309(1)(a) of] wat in die stadium wanneer hy of sy skuldig bevind of gevonnis word, nie verteenwoordig is nie, moet deur die voorsittende beampte van sy of haar regte ten opsigte van appèl en regsverteenwoordiging en van die korrekte prosedures om aan vermelde regte uitvoering te gee, ingelig word.''.



(t) Go fetolwa ga molawana wa 316-



(i) ka go tsenya mo boemong jwa temana ya (a),

temana e e latelang ya karolo ya molawana wa (1):



''(a) Behoudens artikel 84 van die "Child Justice Act", 2008, 'n [Beskuldigde, behalwe 'n persoon beoog in paragraaf (c),] beskuldigde wat aan 'n misdryf deur 'n Hoë Hof skuldig bevind is, kan by daardie hof aansoek doen om verlof om te appelleer teen sodanige skuldigbevinding of teen 'n gevolglike vonnis of bevel.''; le



(ii) ka go tlosa temana ya (c) ya karolo ya

molawana wa (1).



(u) Go tsengwa molawana o o latelang mo boemong jwa molawana wa 337:



''Skatting van persoon se ouderdom

337. Indien die ouderdom van iemand in strafregtelike verrigtinge ter sake is en daar geen of onvoldoende getuienis daaromtrent by die verrigtinge beskikbaar is, kan die voorsittende regter of regterlike amptenaar, bykomend tot die bepalings van artikels 14 tot 16 van die "Child Justice Act", 2008, die ouderdom van daardie persoon volgens sy of haar voorkoms of op grond van enige beskikbare inligting skat, en die aldus geskatte ouderdom word geag die juiste ouderdom van daardie persoon te wees, tensy-

(a) later bewys word dat bedoelde skatting onjuis was; en

(b) die beskuldigde by bedoelde verrigtinge regtens nie skuldig bevind kon gewees het

weens die ten laste gelegde misdryf indien die juiste ouderdom bewys was nie.".





Molao wa 116 wa 1991

Wet op Proefdienste, 1991





































































(a) Go fetolwa ga molawana wa 1 wa Molao wa Afrikaans wa Wet op Proefdienste 116 wa 1991 ka go tsenya tlhaloso e e latelang mo boemeng jwa tlhaloso ya "assessering":



"'assessering' 'n proses van ontwikkelingsgerigte beoordeling of evaluering van 'n persoon, die gesinsomstandighede van die persoon, die aard en omstandighede van die beweerde pleeg van 'n misdryf, die gevolge daarvan op die slagoffer, die houding van die beweerde oortreder met betrekking tot die misdryf en enige ander tersaaklike factor, en, in die geval van 'n kind, ook 'n "assessment" soos beoog in die "Child Justice Act", 2008 ;".



(b) Go fetolwa ga molawana wa 1 ka go tsengwa tlhaloso ya "afwending" ka tlhaloso e e latelang:



'''afwending' afwending van die formele hofproses met of sonder voorwaardes en, in die geval van 'n kind, ook "diversion" soos beoog in die "Child Justice Act", 2008;".



(c) Go fetolwa ga molawana wa 1 ka go tsenya mo boemong jwa tlhaloso ya "afwendingsprogram" ka tlhaloso e e latelang:



'''afwendingsprogram' 'n program teen die agtergrond van die familie en gemeenskap-

(a) ten opsigte van 'n persoon wat na bewering 'n misdryf gepleeg het;

(b) wat daarop gerig is om daardie persoon weg te hou van die formele hofproses en

in die geval van 'n kind ook 'n "diversion

programme" soos beoog in die "Child

Justice Act", 2008;".



(d) Go fetolwa ga molawna wa 1 ka go tsenya mo boemong jwa ona tlhaloso ya "familiegroepkonferering", tlhaloso e e latelang:



"familiegroepkonferering" 'n byeenkoms saamgeroep deur 'n proefbeampte as 'n afwendings- of strafopsie om 'n herstellende geregtigheidsrespons op te stel na aanleiding van die oortreding en, in die geval van 'n kind, ook 'n "family group conference" beoog in die "Child Justice Act", 2008;".



(e) Go fetolwa ga molawana wa 3(e) le (f) ka go tsenya mo boemong jwa "verbeteringskool" fa go tlhagelela tlhaloso e e reng "'child and youth care centre' wat 'n program beoog in artikel 191(2)(j) van die "Children's Act", 2005 (Wet No. 32 van 2005), aanbied".



(f) Go fetolwa ga molawana wa 4 ka go tsenya mo boemong jwa ona, karolo ya molawana wa (3) wa karolo e e latelang:



''(3) (a) Indien 'n proefgeval, behalwe 'n proefgeval wat onderhewig is aan die bepalings van die "Child Justice Act", 2008, versuim om die voorwaardes waarop hy onder die toesig van 'n proefbeampte gestel is, na te kom, kan 'n proefbeampte by 'n landdros of vrederegter skriftelik aansoek doen om die uitreiking van 'n lasbrief tot die inhegtenisneming van daardie proefgeval.

(b) Indien 'n lasbrief bedoel in paragraaf (a) uitgereik word, kan die betrokke proefgeval deur 'n vredesbeampte soos omskryf in artikel 1 van die Strafproseswet, 1977 (Wet 51 van 1977), in hegtenis geneem word en word daar met hom gehandel ooreenkomstig die bepalings van artikel 50 van genoemde Wet, en daarop is die bepalings van artikel 276A(4) van genoemde Wet mutatis mutandis van toepassing.

(c) Indien 'n proefgeval wat onderhewig is aan die bepalings van die "Child Justice Act", 2008, versuim om die voorwaardes waarop hy of sy onder die toesig van 'n proefbeampte gestel is, n ate kom, is die bepalings van artikels 24(7) en 58 van daardie Wet van toepassing.".



(g) Go tloswa ga molawana 4B.





Molao wa 13 wa 2004

Wet op Maatskaplike Bystand, 2004



Go fetolwa ga ditlhaloso tsa "pleegkind" le "pleegouer" tse di leng mo go molawana wa 1, ka go fetolwa ga tlhaloso ya "artikel 290 van die Strafproseswet, 1977" ka tlhaloso ya "artikel 72 of 76 van die "Child Justice Act", 2008".







Molao wa 111 wa 1998

Wet op Korrektiewe Dienste, 1998





Go fetolwa ga molawana wa 43 wa sekwalwa ka go tsenya mo karolo ya molawana o o latelang mo boemong jwa karolo ya molawana wa (4):



"(4) Die Kommissaris mag, in oorleg met [die Direkteur-Generaal van die Departement van Welsyn] 'n provinsiale hoof van onderwys, of 'n provinsiale hoof van welsyn, na gelang van die geval, 'n gevonniste kind oorplaas na 'n [verbeteringskool] "child and youth care centre" wat 'n program beoog in artikel 191(2)(j) van die "Children's Act", 2005 (Wet No. 32 van 2005), aanbied [soos voorsien in die Wet op Kindersorg, 1983 (Wet 74 van 1983),] en vanaf die datum van sodanige oorplasing sal die bepalings van artikel [290 van die Strafproseswet] 76 van die "Child Justice Act", 2008, van toepassing wees.".



(b) Go fetolwa ga-

(i) molawana wa 50(1); le

(ii) molawana wa 52(2)(b),

ka go tsenya mo boemong jwa ona mafoko ano "artikel 71 van die Strafproseswet'' nako le nako fa e tlhagelela mo thulaganyong ya mafoko ano a ''artikel 24(4)(d) of 26 van die "Child Justice Act", 2008'.



(c) Go fetolwa ga molawana wa 51 ka go tsenya mo boemong jwa temana ya (e) ya karolo ya molawana wa (1), wa temana e e latelang:

''(e) diegene wat onder die toesig van 'n korrektiewe beampte geplaas is ingevolge artikel[s] 62(f)[, 71, 290(1)(a) en 290 (3)] van die Strafproseswet of artikel 24(4)(d), 75 of 76 van die "Child Justice Act", 2008.".





Molao wa 38 wa 2005

Children's Act, 2005

























(a) Go fetolwa ga molawana wa 167 ka go tsenya mo boemong jwa temana ya (b), karolo ya molawana wa (1) wa temana e e latelang:



''(b) inakekelwa esikhungweni esinakekela izingane nentsha emuva komyalo wenkantolo ngokwalo Mthetho [noma ngokoMthetho Wenqubo kumacala oBugebengu ka 1977 (uMthetho ongunombolo 51 ka 1977], isigaba 29 noma iSahluko 10 so- "Child Justice Act" ka 2008;"

le

(b) go fetolwa ga molawana wa 191 ka go tsenya mo boemong jwa temana ya (j) ya karolo ya molawana wa (2), temana e e latelang:



''(j) ukwamukela, ukuthuthukisa nokuqapha izingane ngokomyalelo-

(i) ophume ngaphansi [koMthetho weNqubo yamaCala obunGebengu, ka 1977 (Umthetho ongunombolo 51 ka 1977)] kwesigaba 29 noma iSahluko 10 so-"Child Justice

Act" ka 2008;

(ii)ophume ngaphansi kwesigaba 156(1)(i) obeka ingane esikhungweni sokunakekela izingane nentsha esihlinzeka uhlelo lokunakekela okuphephile; noma

(iii) ophume ngaphansi kwesigaba 171 odlulisela ingane ekunakekelweni kwenye indawo;








SETLHOPHA SA 5 SA DITLOLOMOLAO



(Molawana wa 4(3)(b))



TLHATLHOBO YA SEMMUSO YA MAEMO A MOLAO WA TSAMAISO YA TSHEKOTSHENYO LE KGOLAGANO YA YONA LE THE MOLAOKAKANYWA WA BOSIAMISI WA BANA



Ditlhaloso tsa mafoko



Setlhopha seno, se tlhalosa ka botlalo kopano le kamano magareng Molao wa Tsamaiso ya Tshekotshenyo, 1977 le Molao wa Bosiamisi wa Bana, 2008. Se neelana ka kaedi mo go batho ba ba tsayang karolo mo tirisong ya "Child Justice Act". Setlhopha seno ga se karolo ya Molao le gona ga se na dithata tsa molao. Se diretswe fela go kaela le go tlhalosa sentle ditsamaiso tse di leng mo Melaong eno ka bobedi.



Setlhopha seno se tshwanetswe go bonwa go ya ka fa mokgweng wa gore Molao wa Bosiamisi wa Bana o tlisa di tsamaiso di le mmalwa tse di ntšha, tse di sa bonagaleng go tswa mo tlhalosong ka botlalo. Mo go sa kwalwang sepe teng, mo Kholomong ya boraro, go supa dikarolo tsa Molao wa Tsamaiso ya Tshekotshenyo ("Criminal Procedure Act") (CPA) e e iseng e amiwe ke Molao wa Bosiamisi wa Bana ("Child Justice Act") (CJA), mme e e leng gore e tla dirisiwa mo lobakeng lwa bana.



Go feta foo, molawana wa 4 wa Molao wa Bosiamisi wa Bana, o tlhalosa gore Molao wa Tsamaiso ya Tshekotshenyo, e dirisiwa mo lobakeng lwa bana, kwa ntle ga fa Molao wa Bosiamisi wa Bana e tlhalosa ka ga ditsamaiso tse di farologaneng tsa go fetolwa le go tlaleletsa.



Nomoro ya Karolo

Setlhogo sa karolo ya Molao wa Tsamiso ya Bosenyi (Criminal Procedure Act)



Ka moo o angwang ke Molao wa Bosiamisi wa Ngwana (Child Justice Act) (CJA)





1

Ditlhaloso







6

Maatla a go gogela kgetse morago kgotsa go emisa tshekiso







7

Botšhotšhisi jwa poraefete ka setifikeiti sa nolle prosequi



Karolwana (1) e tlhabolotswe ke ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (a) ka fa tlase ga ditlhabololo tsa CPA)





8

Botšhotšhisi jwa poraefete ka fa tlase ga tshwanelo ya semolao







9

Tshireletso ka motšhotšhisi wa poraefete







10

Botšhotšhisi jwa poraefete ka ka leina la motšhotšhisi wa poraefete







11

Go retelelwa ga motšhotšhisi wa poraefete go tlhagelela







12

Mokgwa wa go tsamaisa Botšhotšhisi jwa poraefete ka







13

Mmueledi-kakaretso a ka tsereganya mo botšhotšhising jwa poraefete ka







14

Ditshenyegelo malebana le tsamaiso







15

Ditshenyegelo tsa Botšhotšhisi jwa poraefete







16

Ditshenyegelo balatofadiwa mo botšhotšhising jwa poraefete ka







17

Ditshenyegelo tsa lekgetho







18

Tlhaloso ya thata ya go simolola botšhotšhisi







19

Tshomarelo go ya ka dithata tse di rileng tse di rebolwang ke melao e mengwe







20

Puso e ka tsaya dilwana tse di rileng







21

Dilwana tse di ka tsewang ka fa tlase ga tetla ya phuruphutso







22

Mabaka a sengwe se ka tsewang ntle le tetla ya phuruphutso







23

Go phuruphutswa ga batho ba ba tshwerweng le go tseelwa dilo







24

Go phuruphutswa ga mafelo







25

Maatla a sepodisi go tsena mo mafelong go malebana le tshireletso ya Puso kgotsa tlolomolao efe fela





26

Go tsena mo lefelong ka maikaelelo a go bona bopaki







27

Go kganela go tsena kgotsa go gana go phuruputswa







28

Phuruphutso e e fosagetseng ke tlolomolao, le go duelelwa ditshenyegelo







29

Phuruphutso e tshwanetse go dirwa ka mokgwa o o botho le ka tolamo







30

Go latlhwa ke mapodisi ga sengwe se se neng se tserwe







31

Go latlhwa ga sengwe fa go se kgetse ya bosenyi e e tsweleditsweng kgotsa fa se sa tlhokege mo tsamaisong ya tsa bosenyi







32

Go latlhwa ga sengwe fa kgetse ya bosenyi e tsweleditswe mme go duetswe faene ya go ipona molato





33

Selwana se se tshwanetseng go fetisediwa kwa kgotlatshekelo mo lebakeng la tsheko







34

Go latlhwa ga sengwe morago ga tshimololo ya kgetse ya bosenyi







35

Go latlhegelwa ke selwana go Puso







36

Go latlhwa ga sengwe se se maleba mo tlolomolaong e e dirilweng ka kwa ntle ga Rephaboliki







37

Dithata malebana le dikgatiso le tebego ya mmele wa molatofadiwa







38

Mekgwa ya go dira gore molatofadiwa a tlhagelele kwa kgotlatshekelo



Tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA

(ntlha (b) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) Karolo 17 CJA e a dira





39

Mokgwa le tsamaiso ya go tshwarwa







40

Go tshwarwa ke motlhankedi wa kagiso ntle le lekwalo







41

Leina le aterese ya batho ba ba rileng le thata ya go tshwarwa ke motlhankedi wa kagiso ntle le lekwalo







42

Go tshwarwa ke motho wa poraefete ntle le lekwalo





43

Lekwalo la tshwaro le ka rebolwa ke magiseterata kgotsa moatlhodi



E buisiwe le karolo 20(2)

CJA



44

Go diragadiwa ga makwalotshwaro







45

Go tshwarwa ka thata thelekerafa







46

Go se rwale maikarabelo a tshwaro e e fosagetseng







47

Batho ba poraefete ba thusa mo go tshwareng fa ba biditswe







48

Go roba mo lefelong ka maikaelelo a go tshwara







49

Tiriso ya maatla go tshwarwa







50

Tsamaiso morago ga tshwaro

* Dikarolwana (4) le (5) to

Di phimolwe ke Setlhopha 4 CJA

(item (c) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) *Karolwana

(1)(d) e e kailweng mo karolong

20(5) CJA *Karolo e e kailweng mo temaneng43(3)(c) CJA

*Karolwana (1)(d) e e kailweng mo karolong 48(6) CJA *Karolwana

(6)(d) e e kailweng mo karolong

66(2)





51

Go inaya naga le go thusa go inaya naga pele ga go tlhatlhelwa, le dikotlhao tsa teng





52

Go bolokwa ga dithata tse dingwe tsa tshwaro







53

Go bolokwa ga dithata tsa molao wa selegae le maikarabelo





54

Disamonse jaaka mokgwa wa go netefatsa go nna teng ga molatofadiwa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata



E buisiwe le karolo 19(1)

CJA





55

Go palelwa ga molatofadiwa go tlhagelela ka disamonse

Karolwana (1) e tokafaditswe ka Setlhopha4 CJA (ntlha (d) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)





56

Kitsiso e e kwadilweng jaaka mokgwa wa go netefatsa go nna teng ga molatofadiwa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata



E buisiwe le karolo 18(1)

le (2) CJA





57

Go ipona molato le go duela faeno ntle le go tlhagelela kwa kgotlatshekelo



E buisiwe le karolo 18(2)

CJA





58

Tiragatso ya beili

E buisiwe le karolo 25

CJA





59

Beili pele ga go tlhagelela lwa ntlha ga molatofadiwa kwa kgotlatshekelo e e kwa tlase



E buisiwe le karolo 25(1)

CJA





59 A

Mmueledi-kakaretso a ka letla go ntsha ka beili



E buisiwe le karolo

21(2)(b) le 25(1) CJA





60

Kopo ya beili ya molatofadiwa kwa kgotlatshekelo

E buisiwe le karolo25

CJA





62

Kgotlatshekelo e ka tsenya dipeelo tse dingwe tsa beili







63

Tokafatso ya dipeelo tsa beili







63A

Kgololo kgotsa tokafatso ya dipeelo tsa beili ya molatofadiwa ka ntlha ya maemo a kgolegelo







64

Ditsamaiso malebana le beili le dipeelo di tshwanetse go kwadiwa ka botlalo







65

Boikuelo kwa kgotlatshekelong e e kwa godimo tebang le beili







65A

Boikuelo ka mmueledi-kakaretso kgatlhanong le tshwetso ya kgotlatshekelo ya go golola molatofadiwa ka beili







66

Go palelwa ga molatofadiwa go ikobela dipeelo tsa beili







67

Go palelwa ga molatofadiwa go tlhagelela





67A

Maikarabelo a bosenyi a motho yo o leng mo beiling ka ntlha ya go retelelwa go tlhagelela kgotsa go ikobela dipeelo tsa beili







68

Go phimolwa ga beili







68A

Go phimolwa ga beili ka kopo ya molatofadiwa







69

Go duelwa ga madi a beili ke motho wa boraro







70

Go busiwa ga madi a beili







71

Bana ba ka bewa mo kgolegelong e e babalesegileng kgotsa ka fa tlase ga tlhokomelo fa ba golotswe ka beili kgotsa go tsholwa mo kgolegelong

* E phimolwe ke Setlhopha

4 CJA (item (e) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) *Karolo

27 CJA e a dira





72

Molatofadiwa a ka gololwa ka tsiboso mo lebakeng la beili



Dikarolo (1) le (2)

Di tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA

(ntlha (f) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) Ditemana 22 le 24

CJA di a dira





72A

Go phimolwa ga go gololwa ka tsiboso







73

Molatofadiwa o tshwanelwa ke thuso morago ga go tshwarwa le mo ditsamaisong tsa bosenyi



Karolwana (3) e tokafaditswe ke

Setlhopha 4 CJA (ntlha (g) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)





74

Motsadi kgotsa motlhokomedi wa molatofadiwa yo o ka fa tlase ga dingwaga tse somerobedi a ka tsenela ditsamaiso



* Go phimolwa ke Setlhopha

4 CJA (ntlha (h) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) *Dikarolo

3(g), 38(2), 44(1)(b) le 65

CJA di a dira





75

Tshosobanyo ya tsheko le kgotlatshekelo ya tsheko







76

Letlhare la ditatofatso le bopaki jwa rekoto ya kgetse ya bosenyi







77

Bokgoni jwa molatofadiwa jwa go ka tlhaloganya ditsamaiso



Go kailwe mo karolong

48(5)(b) CJA





78

Bolwetse jwa tlhaloganyo kgotsa bogole jwa tlhaloganyo le maikarabelo a bosenyi



Go kailwe mo karolong

48(5)(b) CJA





79

Setlhopha sa ditlhotlhomiso le pegelo ka fa tlase ga dikarolo 77 le 78







80

Molatofadiwa a ka sekaseka tatofatso







81

Momagano ya ditatofatso

E buisiwe le karolo 6(2)

le (3) CJA





82

Ditatofatso di le mmalwa tse di tshwanetseng go fediswa ke kgotlatshekelo e le nngwe







83

Tatofatso fa go seng bonnete jwa mofuta wa tlolomolao e e dirilweng







84

Diteng tsa tatofatso







85

Go gana ditatofatso







86

Kgotlatshekelo e ka laela gore tatofatso e tokafadiwe







87

Kgotlatshekelo e ka laela go isiwa ga dintlha







88

Tlhaelo ya tatofatso e fediswa ke bopaki







89

Katlholo e e fetileng e se go kaiwe mo tatofatsong







90

Tatofatso e se tsepame, kgotsa go nna tlogelo e e sa siamang, go se akarediwe, tlamelo, maipato kgotsa tlhaloso







91

Tatofatso ga e a tshwanela go tlhalosa mokgwa kgotsa tsela ya tiragalo







92

Ditlogelo kgotsa dilo tse dingwe tse di seng botlalo ga di a tshwanela go koafatsa tatofatso







93

Alibi le letlha la tiragalo kgotsa tlolomolao







94

Tatofatso e ka tshitshinya tiragatso ya tlolomolao mo mabakeng a a farologaneng







95

Melao e e dirang mo ditatofatsong tse di rileng







96

Go bolelwa ga leina la setlamo, bodirelo kgotsa semphato mo tatofatsong







97

Go bolelwa ga maina a beng ba thoto mo tatofatsong







98

Tatofatso ya polao kgotsa polao e se ka maikaelelo fa e kaya ntlha ya polao







99

Tatofatso e e amanang le setlankana e lekane fa e kaya setlankana seo ka leina







100

Tatofatso e e kayang bogodu e ka kaya tlhaelo ka kakaretso







101

Tatofatso e e amanang le bopaki jwa maaka







102

Tatofatso e e amanang le go wa ga setlamo







103

Tatofatso e e kayang maikaelelo a tsietso ga e a tshwanela go kaya kgotsa go supa maikaelelo ao malebana le motho yo o rileng kgotsa go tlhagisa mong wa thoto kgotsa go tlhalosa dintlha tsa tsietso







104

Go kaiwa mo tatofatsong ga ntlha e e ganwang ga go botlhokwa







105

Molatofadiwa go ikopela mo tatofatsong







105A

Ditumalano tsa go kopa le dikatlholo





106

Dikopo







107

Nnete le phasalatso go tswela setšhaba mosola mo ntlheng ya go nyatsa e tshwanetse go kopiwa ka tsela e e kgethegileng







108

Dintlha tse di tlhagisitsweng ke kopo ya go tshekiso







109

Molatofadiwa a gana go kopa







110

Molatofadiwa a tliswa fa pele ga kgotlatshekelo e e se nang taolo







111

Tona a ka ntsha tsheko go e isa kwa taolong ya mmueledi-kakaretso yo mongwe







112

Go ipona molato







113

Tshiamiso ya go ipona molato







114

Go romelwa ga molatofadiwa ke kgotlatshekelo ya magiseterata go atlholwa ke kgotlatshekelo ya sedika morago ga go ipona molato





115

Go se ipone molato le tsamiso malebana le dintlha







115A

Go romelwa ga molatofadiwa go seka kwa kgotlatshekelo ya sedika







116

Go romelwa ga molatofadiwa go atlholwa ke kgotlatshekelo ya sedika morago ga tsheko kwa kgotlatshekelong ya magiseterata







117

Go romelwa kwa kgotlatshekelo e e kwa godingwana mo kgetseng e e kgethegileng







118

Go se nne teng ga motlhankedi wa boatlhodi morago ga go se ipone molato





119

Molatofadiwa go ikopela kwa kgotlatshekelo ya magiseterata ka taelo ya mmueledi-kakaretso







120

Letlhare la ditatofatso le bopaki jwa rekoto







121

Go ipona molato







122

Go se ipone molato







122A

Molatofadiwa go kopa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata mo tatofatsong e e tla sekelwang kwa kgotlatshekelo ya sedika







122B

Letlhare la ditatofatso le bopaki jwa rekoto







122C

Go ipona molato







122D

Go se ipone molato







123

Mmueledi-kakaretso a ka laela gore tlhatlhobo ya paakanyo e dirwe







124

Ditsamaiso tse di tlang pele ga tlhatlhobo ya paakanyo go nna karolo ya rekoto ya tlhatlhobo ya paakanyo





125

Mmueledi-kakaretso a ka laela gore tlhatlhobo ya paakanyo e dirwe kwa lefelong le le rileng













126

Tsela e e tshwanetseng go latelwa ke magiseterata kwa tlhatlhobong ya paakanyo







127

Go bidiwa gape ga dipaki morago ga fetolwa ga tsheko go nna tlhatlhobo ya paakanyo





128

Go tlhatlhojwa ga dipaki tsa botšhotšhisi kwa tlhatlhobong ya paakanyo







130

Tatofatso go bewa kwa bokhutlong jwa bopaki jwa tshekiso







131

Molatofadiwa go ikuela mo tatofatsong







132

Tsamaiso morago ga boikuelo







133

Molatofadiwa a ka neela bopaki kwa tlhatlhobong ya paakanyo







134

Molatofadiwa a ka bitsa dipaki kwa tlhatlhobong ya paakanyo





135

Go gololwa ga molatofadiwa morago ga go konosetsa tlhatlhobo ya paakanyo







136

Tsamaiso malebana le bopaki kwa tlhatlhobong ya paakanyo







137

Magiseterata go fetisetsa rekoto ya tlhatlhobo ya paakanyo go mmueledi-kakaretso







138

Tlhatlhobo ya paakanyo e ka tswelediwa fa pele ga batlhankedi ba ba farologaneng ba boatlhodi







140

Tsamaiso fa molatofadiwa a tlile go atlholwa







141

Tsamaiso fa molatofadiwa a tlile go sekisiwa







142

Tsamaiso fa mmueledi-kakaretso a ganang go sekisa







143

Molatofadiwa a ka sekaseka tlhatlhobo ya paakanyo mme o tshwanetse go newa khopi ya yona







144

Tatofatso kwa kgotlatshekelo e e kwa godingwana e ka tlhatlhelwa fa e le tatofatso-semmuso





145

Tsheko kwa kgotlatshekelo e e kwa godingwana ka moatlhodi a na le kgotsa a se na le basekaseki





146

Mabaka a tshwetso ya kgotlatshekelo e e kwa godingwana mo tshekisong ya bosenyi







147

Loso kgotsa go retelelwa ga mosekaseki







149

Go fetolwa ga manno mo kgotlatshekelo e e kwa godingwana morago ga tatofatso-semmuso e sena go tlhatlhelwa





150

Motšhotšhisi a ka bua le kgotlatshekelo le go tlhagisa bopaki





151

Molatofadiwa a bua le kgotlatshekelo le go tlhagisa bopaki





152

Ditsamaiso tsa bosenyi di dirwe mo kgotlatshekelo e e bulegetseng botlhe







153

Mabaka a mo go ona ditsamaiso tsa bosenyi di ka direlweng mo kgotlatshekelong e e bulegetseng botlhe



* Karolwana (4) e philolwe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (i)

ka fa tlase ga ditokafatso tsa

CPA) *Karolwana (1) e tokafaditswe ke Setlhopha4 CJA





154

Kganelo ya phasalatso ya tshedimosetso e e rileng e e amanang le ditsamiso tsa bosenyi



Kailweng mo dikarolong 45(1)

le 63(6) CJA





155

batho ba ba golaganngwang le tlolomolao e e tshwanang ba ka sekiwa mmogo





156

Batho ba ba dirieng ditlolomolao tse di farologaneng ka nako e le nngwe mo lefelong le le lengwe ba ka sekisiwa mmogo

Kailweng mo karolong63(2)

CJA





157

Kgolagano ya balatofadiwa le pharologano ya ditsheko

Kailweng mo karolong 63(2)

CJA





158

Ditsamaiso tsa bosenyi go tswelela molatofadiwa a le teng







159

Mabaka a mo go ona ditsamaiso tsa bosenyi di ka tswelelang pele molatofadiwa a se teng







161

Paki go naya bopaki ka molomo







162

Paki go tlhatlhobiwa ka fa tlase ga maikano





163

Tumelo ka fa tlase ga maikano







164

Bopaki jo seng ka fa tlase ga maikano bo amogelega leng





165

Maikano, tumelo kgotsa tsiboso e ka dirwa ke kgotsa ka moranodi kgotsa motsereganyi





166

Go bodiwa le go botsolotswa ga dipaki







167

Kgotlatshekelo e ka botsolotsa paki kgotsa motho yo o leng teng





168

Kgotlatshekelo e ka sutisetsa ditsamaiso go letlha le lengwe







169

Kgotlatshekelo e ka sutisetsa ditsamaiso go lefelo le lengwe





170

Go retelelwa ga molatofadiwa go tlhagelela morago ga go fetisiwa kgotsa go nna a le teng







170A

Bopaki ka batsereganyi







171

Bopaki ka go laelwa







172

Matlhakore a ka botsolotsa dipaki







173

Bopaki ka go laelwa ke karolo ya rekoto ya kgotlatshekelo





174

Molatofadiwa a ka gololwa fa kgetse e tswalelwa tsheko







175

Botšhotšhisi le letlhakore le le sireletsang le ka bua le kgotlatshekelo kwa bokhutlong jwa bopaki







176

Katlholo e ka siamisiwa







177

Kgotlatshekelo e ka fetisa tshwetso ya bofelo







178

Go tshwarwa ga motho yo o dirang tlolomolao mo kgotlatshekelo le go ntshiwa ga motho yo o kgoreletsang ditsamaiso mo kgotlatshekelo





179

Tsamaiso ya go dira gore dipaki di tle







180

Go isiwa ga subpoena







181

Tuelelopele ya ditshenyegelo tsa dipaki







182

Paki go tswa kgolegelong







183

Paki go tswelela go itsise sepodisi gore e kwa kae





184

Paki e e tla se tlhageleleng le paki e e ikgatholosand disamonse







185

Go tshwarwa ga paki





186

Kgotlatshekelo e ka romelela paki subpoena







187

Paki go tsenela ditsamaiso le go nna e le teng





188

Go retelelwa ga paki go tla le go nna e le teng







189

Dithata tsa kgotlatshekelo malebana le paki e e sa ikobeleng ditaelo







190

Tatofatso kgotsa tshegetso ya go ikanyega ga dipaki







191

Tuelo ya ditshenyegelo tsa dipaki







192

Paki nngwe le nngwe e na le bokgoni e bile e patelesega ntle le fa e tlogetswe







193

Kgotlatshekelo e tla swetsa ka bokgoni jwa dipaki







194

Go se kgone ka ntlha ya maemo a tlhaloganyo







195

Bopaki jwa tsheko ka monna kgotsa mosadi wa molatofadiwa







196

Bopaki jwa molatofadiwa le monna kgotsa mosadi boemong jwa molatofadiwa





197

Ditshwanelo tsa molatofadiwa fa a ya go naya bopaki







198

Ditshwanelo tse di tlhagelelang ka ntlha ya kemo ya lenyalo







199

Ga go paki e e patelediwang go araba potso e monna kgotsa mosadi wa paki a ka e ganang





200

Paki ga e sirelediwe kgatlhanong le go ka araba potso e e tlhagisang maikarabelo a selegae a yona







201

Thata ya modiri wa tsa molao







202

Thata ya tshenolo ka ntlha ya pholisi ya botlhe kgotsa kgatlhegelo ya botlhe





203

Paki e sirelediwa kgatlhanong le go araba potso e e ka mo golaganyang







204

Bopaki jo bo ka golaganyang ka paki mo tshekong







205

Moatlhodi, magiseterata wa kgotlatshekelo ya sedika kgotsa magiseterata a ka tsaya bopaki jwa tlolomolao e e kaiwang







206

Molao mo dikgetseng di sa tlhaloswang







207

Go boloka ditlamelo tse di rileng mo melaong e mengwe







208

Katlholo e ka latelang mo bopaking jwa paki e le nngwe







209

Katlholo e ka latela boipolelo jwa molatofadiwa







210

Bopaki jo bo seng maleba ga bo amogelege







211

Bopaki mo tsamisong ya bosenyi jwa dikatlholo tse di fetileng



Tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA

(ntlha (j) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)





212

Bopaki jwa dintlha tse dingwe ka afitafiti kgotsa setifikeiti







212A

Bopaki jwa dintlha tse dingwe ka afitafiti ya motho yo o kwa nageng ya boditšhaba





212B

Bopaki jwa dintlha tse di sa ganweng







213

Bopaki jwa setatamente se se kwadilweng ka tumelelo







214

Bopaki jo bo rekotilweng kwa tlhatlhobong ya paakanyo jo bo amogelegang kwa tshekong mo mabakeng a a rileng







215

Bopaki jo bo rekotilweng kwa tshekong e e fetileng bo amogelega kwa tshekong ya morago mo mabakeng a a rileng







217

Go amogelega ga boipolelo jwa molatofadiwa







218

Go amogelega ga dintlha tse di ribolotsweng ka boipolelo jo bo amogelegang





219

Boipolelo ga bo amogelege kgatlhanong le jo bongwe







219A

Go amogelega ga kamogelo ka molatofadiwa







220

Dikamogelo

Kailwe mo karolong

58(4)(b) CJA





221

Kamogelego ya direkoto dingwe tsa kgwebisano kgotsa kgwebo







222

Tiragatso ya ditlamelo tse dingwe tsa Civil Proceedings Evidence Act, 1995, mo tsamaisong ya bosenyi, jo bo amanang le bopaki jo bo mo ditlankaneng







224

Kitsiso ya melao le dintlha tse dingwe tse di phasaladitsweng





225

Bopaki jwa matshwao kgotsa tebego ya mmele wa molatofadiwa







226

Bopaki jwa go nne le thobalano magareng ga balekane bo a amogelegA







227

Bopaki jwa semelo







228

Bopaki jwa mokwalo o o ganwang







229

Bopaki jwa dinako tsa tlhabo ya letsatsi le go phirima ga letsatsi







230

Bopaki le go lekana ga bopaki jwa go thapiwa mo kantorong ya setšhaba







231

Bopaki jwa tshaeno ya motlhankedi wa tirelopuso







232

Sengwe se ka netefadiwa mo bopaking ka mokgwa wa setshwantsho sa sona





233

Bopaki jwa ditlankana tsa botlhe







234

Bopaki jwa ditlankana tsa semmuso





235

Bopaki jwa ditsamaiso tsa boatlhodi







236

Bopaki jwa go tsenngwa ga dilo mo direkotong tsa dibuka le ditlankana tsa dibanka







236A

Bopaki jwa go tsenngwa ga dilo mo direkotong tsa dibuka le ditlankana tsa dibanka kwa dinageng tse di kwa ntle ga Rephaboleki







237

Bopaki mo tatofatsong ya go nyala o ntse o le mo nyalong e nngwe







238

Bopaki jwa kamano mo tatofatsong ya thobalano le wa losika







239

Bopaki mo tatofatsong ya polao ya lesea kgotsa go fitlha pelego







240

Bopaki mo tatofatsong ya go amogela dithoto tse di utswitsweng







241

Bopaki jwa katlholo e e fetileng mo tatofatsong ya go amogela dithoto tse di utswitsweng







242

Bopaki mo tatofatsong ya lenyatso







243

Bopaki jwa go amogela madi kgotsa thoto le tlhaelo ka kakaretso mo tatofatsong ya bogodu







244

Bopaki mo tatofatsong ya e e amanang le dikano le ditempe















245

Bopaki mo tatofatsong e e nang le kemedi e e fosagetseng







246

Dikakanyo malebana le ditlankana tse di rileng







247

Dikakanyo malebana le go tlhokega ga batho bangwe mo Rephaboleking







248

Kakanyo ya gore molatofadiwa o na le thutego e e rileng kgotsa o dirile mo maemong a a rileng







249

Kakanyo ya go retelelwa ke go duela lekgetho kgotsa go romela tshedimosetso e e malebana le lekgetho







250

Kakanyo ya go tlhoka thata







251

Sediriswa se se sa tlanngwang setempe se se amogelwang mo ditsamisong tsa bosenyi







252

Molao mo dikgetseng tse di tlhageleleng







252A

Thata ya go dirisa dirai le ditiro tsa go iphitlha le go amogelega ga bopakijo bo bonweng jalo





253

Go bolokwa ga ditlamelo tse di kgethegileng mo melaong e mengwe







254

Kgotlatshekelo e ka romela balatofadiwa ba bana kwa kgotlatshekelo ya bana



* E phimolwe ke Setlhopha

4 CJA (ntlha (k ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) *Dikarolo

50 le 64 CJA di a dira





255

Kgotlatshekelo e ka laela tlhotlhokiso ka fa tlase ga Prevention and Treatment of Drug Dependency Act,

1992





256

Maiteko







257

Phitlhelelo morago ga dintlha





258

Polao le maiteko a polao







259

Polao e se ka maikaelelo













260

Kgothoso







261

Petelelo le maitsholo a a sa amogelegeng a thobalano







262

Go thuba mo ntlong ka maikaelelo a dira tlolomolao







263

Tlolomolao ya go thuba le go tsena mo lefelong







264

Bogodu







265

Go amogela thoto e e utswitsweng ka kitso ya gore e utswitswe







266

Petso ka maikaelelo a go gobatsa mmele







267

Petso







268

Thobalano ya kanala e e seng mo molaong







269

Sodomi







270

Ditlolomolao tse di sa tlhageleleng mo Kgaolong e







271

Dikatlholo tse di fetilweng di ka supiwa







271A

Dikatlholo tse dingwe di nna dikatlholo tse di fetileng morago ga go feta dingwaga tse 10







272

Rekoto ya dikgatiso tsa menwana tsa ntlha jaaka bopaki jwa katlholo





273

Bopaki jwa dintlha tse dingwe tse di amanang le dikatlholo tse di fetileng







274

Bopaki mo katlholong

E buisiwe le dikarolo 70

71 CJA





275

Katlholo ka motlhankedi wa boatlhodi kgotsa moatlhodi ntle le motlhankedi wa boatlhodi kgotsa moatlhodi yo o atlhotseng molatofadiwa







276

Mofuta wa dikotlhao

Kgaolo 10 CJA e a dira



276A

Go tsenngwa ga kaelo ya kgopololo, le go fetolwa ga go golegwa go nna kaelo ya kgopololo le ka go refosana



Dikarolwana (1) le (2)

Di tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA

(ntlha (l) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) E buisiwe le karolo

75 CJA





280

Dikatlholo tse di tsamayang ka nako e le nngwe







281

Thanolo ya ditlamelo tse dingwe tsa molao tse di amanang le go golegwa le difaene







282

Go busediwa morago ga katlholo ya go golegwa

E buisiwe le karolo 77(5)

CJA





283

Thata ya kgotlatshekelo malebana le kotlhao







284

Paka e nnye ya go golegwa ke matsatsi a le mane







285

Go golegwa ka dipaka







286

Go kaiwa ga batho ba ba rileng jaaka disenyi ka tlwaelo







286A

Go kaiwa ga batho ba ba rileng jaaka disenyi tse di kotsi





286B

Go golegwa paka e e sa bewang







287

Go golegwa ka ntlha ya go se duele faene



Dikarolo 74 le 79 CJA





288

Go bonwa ga faene

Dikarolo 74 le 79 CJA di a dira





289

Kgotla e pateletsa tuelo ya faene

Karolo 79 CJA e a dira





290

Mokgwa wa go samagana le bana ba ba atlhotsweng

* E phimolwe ke Setlhopha

4 CJA (ntlha (m) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA) *

Dikarolo 72 le 76 CJA di a dira





291

Paka ya ditaelo ka fa tlase ga karolo 290

Go phimolwa ke Setlhopha 4

CJA (ntlha (n) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)





296

Go romelwa lefelong la kalafi

Kgaolo 9 CJA e a dira





297

Go busediwa morago ka mabaka kgotsa ntle le mabaka kgotsa go sekegiwa ga katlholo, le tsiboso kgotsa kotlhao

* Karolwana (1A) e phimolwe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (o) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)

*Karolwana (9)(a)(ii) e tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA

*E buisiwe le karolo 78 CJA





297A

Maikarabelo a tatlhegelo ya thoto e e bakilweng ke tiragatso ya tirelo ya setšhaba



E buisiwe le karolo 91

CJA





297B

Tumalano mo tiragatsong ya dikatlholo tse di sekegilweng







298

Katlholo e ka siamisiwa







299

Lekwalo la tiragatso y a katlholo







300

Kgotlatshekelo e ka rebola tuelo fa tlolomolao e baka go tshenyo kgotsa tatlhegelo ya thoto







301

Go duelwa ga moreki yo o se nang molato wa thoto e e sa bonwang semolao







302

Dikatlholo di tshwanetse go boelediwa mo tsamaong e e tlwaelegileng



* Kailwe mo karolong 84(1)

CJA *E buisiwe le karolo

85 CJA *Karolwana (1)(a)(i)

e tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA

(ntlha (p) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)





303

Phetisetso ya rekoto

Kailwe mo dikarolong 16(2)

le 85(1) CJA



304

Tsamaiso ya poeletso

Kailwe mo dikarolong 16(2)

and 81(1) CJA





304A

Poeletso ya ditsamaiso pele ga katlholo

E buisiwe le Kgaolo12

CJA





306

Molatofadiwa a ka dira kgetse ya dingangisano

E buisiwe le Kgaolo 12

CJA





307

Tiragatso ya kotlhao ga e beelwe thoko ntle le fa go neetswe beili



Kailwe mo karolong 86(a)

CJA





308A

Bokaedi jwa kgopololo ga bo beelwe thoko ntle le fa go neetswe beili







309

Boikuelo go tswa kgotlatshekelo e e kwa tlase ka motho yo o atlhotsweng

* Kailwe mo karolong 86(b)

CJA *Karolwana (1)(a) e tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha

(q) ka fa tlase ga ditokafatso tsa

CPA)



309A

Boikuelo kgatlhanong le katlholo le kotlhao ya dikgotsi, dikgosana le bathusa-dikgosi







309B

Kopo ya tetla ya boikuelo

* Kailwe mo karolong 84(1)

CJA *Karolowana (1)(a)

e tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA

(ntlha (r) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)





309C

Tsamaiso ya boikuelo







309D

Tlhaloso ya ditshwanelo tse di rileng go molatofadiwa yo o sa emelwang



* Karolwana (1)(a) e tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (s)

ka fa tlase ga ditokafatso tsa

CPA)





310

Boikuelo go tswa go motšhotšhisi wa kgotlatshekelo e e kwa tlase







310A

Boikuelo ka mmueledi-kakaretso kgatlhanong le katlholo ya kgotlatshekelo e e kwa tlase







311

Boikuielo go Appellate Division







312

Poeletso kgotsa boikuelo le go retelelwa ke go ikobela karolwang (1) (b) kgotsa (2) ya karolo 112







313

Go diragadiwa ga ditsamaiso sešwa fa katlholo e beetswe thoko ka ntlha ya boikuelo kgotsa poeletso







314

Go nna teng ga motho yo o atlhotsweng mo kgotlatshekelo e e kwa tlase morago ga go beela thoko katlholo kgotsa taelo





315

Kgotlatshekelo ya boikuelo malebana le dikatlholo tsa kgotlatshekelo e e kwa godingwana







316

Dikopo tsa phetiso, ya tetla ya boikuelo le tetla ya go ngoka bopaki jo bongwe



* Kailweng mo dikarolong

84(1) le 86(b) CJA *Karolwana

(1)(a) e tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA (ntlha (t) ka fa tlase ga ditokafatso tsa CPA)

*Karolwana (1)(c) e tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA





316B

Boikuelo ka mmueledi-kakaretso kgatlhanong le katlholo ya kgotlatshekelo e e kwa godingwana





317

Go tsena go go kgethegileng ga go se lolame kgotsa go go seng ga semolao





318

Boikuelo ka go tsena go go kgethegileng ka fa tlase ga karolo 317







319

Tshekego ya molao





320

Pegelo ya moatlhodi wa tsheko e romelwe fa go na le boikuelo







321

Fa tiragatso ya katlholo e ka sekegiwang







322

Dithata tsa kgotlatshekelo ya boikuelo





324

Go diragadi sešwa ga ditsamaiso fa katlholo e beetswe thoko ka ntlha ya boikuelo





325

Go bolokwa ga maatla a Moporesitente wa Naga go anamisa kutlwelobotlhoko







327

Bopaki jo bongwe le boitshwarelo kgotsa go fetolwa ga katlholo ka Moporesitente wa naga







328

Kgatelelo ya tsamaiso







329

Tsamaiso ya kgotlatshekelo e ka dirwa kgotsa go diragatswa ke motlhankedi wa sepodisi







330

Go fetiswa ga tsamaiso ya kgotlatshekelo ka thelekerafa kgotsa kgokagano nngwe e e tshwanang nayo







331

Tsamaiso e e sa lolamang ya makwalo







332

Botšhotšhosi jwa dikoporasi le maloko a ditlamo







333

Tona a ka lopa tshwetso go tswa go Appellate Division ka ntlha ya molao







334

Tona a ka kaya batho ba ba rileng go nna batlhankedi ba kagiso mo mabakeng a a rileng







335

Motho yo o dirang setatamente o tshwanetse go newa khopi ya sona







335A

Kgano ya phasalatso ya maina a batho ba ditlolomolao tse di rileng di dirilweng kgatlhanong nabo





335B

Tlhatlhobo ya boitekanelo ya bana ba ditlolomolao tse dingwe di dirilweng kgatlhanong nabo





336

Tiragalo kgotsa lolo e e ka nnang tlolomolao ka fa tlase ga melao e mebedi kgotsa go feta







337

Go kabakanya bogolo jwa motho

Tokafaditswe ke Setlhopha 4 CJA(ntlha (u) ka fa tlase ga ditokafatsa tsa CPA)





338

Go tlhagisiwa ga setlankana ke molatofadiwa mo ditsamaisong tsa bosenyi







339

Go ntshiwa ga mogolegwa go tloga kgolegelong e nngwe go ya go e nngwe go tsenela ditsamaiso tsa bosenyi





340

Lenane la kgolegelo la bagolegwa ba ba sa atlholwang le dipaki tse di tshwerweng







341

Go okediwa ga ditlolomolao tse dingwe tse dinnye







342

Bonwa molato kgotsa go se bonwe molato ga go thibele dikgato tsa semmuso malebana le ditshenyegelo







342A

Ditiegiso tse di sa tlhokegeng tsa ditsheko







344

Go phimolwa ga melao







345

Setlhogo se se khutshwafaditsweng le letlha la tshimololo







Setlhopha 1









Setlhopha 2









Setlhopha 3









Setlhopha 4









Setlhopha 5









Setlhopha 6









Setlhopha 7















TSHITSHINYO KA GA MAIKAELELO A MOLAOTLHOMO WA

BOSIAMISI JWA NGWANA, 2008





1. MAITLHOMO A MOLAOTLHOMO



Molaotlhomo wa Bosiamisi jwa Ngwana wa 2008 (Molaotlhomo), o tswa mo dipatlisisong le mo ripotong ya bosiamisi jwa baša, tse di dirilweng ke Khomishene ya Molao Tlhabololo ya Aforika Borwa. E ikaelela go tlhoma tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi mo baneng ba ba leng kgatlhanong le molao. Molaotlhomo o diragatsa dingwe tsa ditshwanelo tsa bana tse di kwadilweng mo go molawana wa 28 wa Molaotheo mmogo le Tumalano ya Ditšhaba Kopano ka ga Ditshwanelo tsa Ngwana, le go ya ka Sekwalwa sa semolao sa Aforika Borwa se se ka ga Ditshwanelo le Itekanelo ya Ngwana, tse Aforika Borwa e di saenetseng.



2. MAIKAELELO A MOLAOTLHOMO

Maikaelelo a Molaotlhomo ka kakaretso, ke a a latelang:

(a) Go fetola molao o o sa kwalwang mo bukeng ya molao mabapi le bonnye jwa dingwaga tsa bana tsa go nna le kitso ya bosenyi;

(b) go dirisa mokgwa o e e leng ona wa go sekisa bana ba ba se nang kitso ya bosenyi, mme e se mokgwa o o tlwaelegileng wa o o dirisang tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi;

(c) go dirisa tsela e e itlhaotseng ya go tlisa bana kwa kgotlatshekelo le go ba golola kgotsa go ba tlhatlhela mmogo le go ba baya kwa lefelong le le rileng la bana;

(d) go dira dipaakanyo tsa go sekwasekwa ga bana;

(e) go dira dipaakanyetso tsa fa go tla tshwarelwang teng dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, tse go tsewang e le go tlhagelela ga ngwana lekgetlho la ntlha kwa kgotlatshekelo;

(f) go dira gore go nne le kgonagalo ya go faposa dikgetse tse di akaretsang bana mo tshekong e e tlwaelegileng ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi, mo mabakeng a a tlwaelegileng;

(g) go dira gore go nne le botsereganye jwa ditsheko tsa bana kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana, fa e leng gore dikgetse tsa bana ga di ise di faposiwe mo tshekong;

(h) go atolosa mefuta ya dikotlhao e e leng teng, ya bana ba ba bonweng molato; le

(i) go tlhoma leano le le popota la go diragatsa bosiamisi mo tsamaisong ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi mo baneng ba tlotseng molao.



3. MAFAPHA/DITLHOPHA TSA BATHO/BATHO BA GO BUISANWENG LE

BONA



Khomishene ya Molao Tlhabololo ya Aforika Borwa, e buisane le batho ba le bantsi ka nako e e neng e dira dipatlisiso mme e ne ya kopa go utlwa maikutlo go tswa mo ditlhopheng tsa batho ba ba neng ba na le kgatlhego go tswa mo mafapheng a puso le a poraefete, mo nageng-selegae le kwa dinageng tsa kwa ntle. Komiti ya Ditona tsa Puso, e e neng le maikarabelo mo go tsa Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, le yona e ne ya kopa go utlwa maikutlo a batho go tswa mo ditlhopheng tsa batho, ka nako e e neng e akanya kgotsa e dira dipuisano ka ga Molaotlhomo. Molaotlhomo o tlhamolwe go tswa mo dikakanyong tsa batho ba le bantsi le mekgatlho kgotsa ditlhopha tsa batho tse di dirileng ditshotshinyo kwa Komiting.





4. MADI A PUSO E TLA TSHWANELWANG KE GO A DUELA



4.1 Ka nako e Molaotlhomo o neng o tlisiwa kwa Palamenteng ka yona, go ne ga dirwa ka botlalo dipalopalo tsa madi a a tla dirisiwang ka nako ya fa Molaotlhomo o tla bong o tsengwa mo tirisong. Ka ntlha ya seo, go ne ga beelwa kwa thoko madi a a tla neelwang Mafapha a a tsayang karolo. Puo nngwe e Molaotlhomo o tla kwalwang ka yona, a madi a yona a neng a beetswe kwa thoko go tloga kwa tshimologong, e ne ya fetolwa thata ke Komiti e e nang le maikarabelo mo go tsa Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo.

4.2 Tsamaiso ya kwalololoboša le togamaano ya go tsenya tirisong Molaotlhomo, e setse e simolotse. Mafapha a a tsayang karolo, a a eteletsweng pele ke Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, a dira togamaano e e ka ga ditshitshinyo tse di dirwang ke lefapha lengwe le lengwe, le go tsenya tirisong ditogamaano tsa motlhakanelwa, mo godimi ga madi a a tla dirisiwang mo tsamaisong ya MTSF mo dingwageng di feta tharo. Tsona di tshwanetswe go newaMolaodi-Kakaretso wa lefapha lengwe le lengwe mmogo le Komiti ya Ditona ya JCPS.

4.3 Komiti e e fa godimo, ke yona e tshwanetseng go tsenya Molaotlhomo

mo tirisong ka letlha la 1 Moranang 2010, jaaka go tserwe tshweetso e e jalo

go ya ka athikele ya 100 ya Molaotlhomo, e e leng setlhogo se se

khutshwane mmogo le lobaka le le beilweng la tshimilogo ya ona.



5. TSAMAISO YA KWA PALAMENTENG



Baeletsi ba Molao ba Puso mmogo le Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, ba akanya gore Molaotlhomo o tshwanetse go dirisiwa go ya ka tsamaiso ya e e tlhomolweng ke molawana wa 75 wa Molaotheo, ka go nne o sa tlhalose sepe ka mokgwa wa tsamaiso o o kwadilweng mo go molawana wa 74 kgotsa wa 76 wa Molaotheo.



<fn>Hansards.LabourBroking.2009-11-11.tn.txt</fn>
Palamente le Bokgokaganyi ba khiro ya badiri


BOKGOKAGANYI BA KHIRO YA BADIRI KE ENG?

Bokgokaganyi ba khiro ya badiri ke mokgwa oo motho kgotsa khamphani e thapang badiri ba nakwana ka go ba neela mongtiro kgotsa khampani e ba e direlang gore motho yoo a ba kgokaganyang kgotsa khamphani eo e ba kgokanyang e iponele madi e le mokgwa wa tefo. Mokgokaganyi wa khiro ya badiri ke motho kgotsa khamphani e e neelang ka tirelo e.

Bokgokaganyi ba khiro ya badiri bo tshwana fela le se ga jaana se bidiwang Ditirelo tsa Thapo ya Nakwana (TES). Go nnile le kgolo e e bonalang mo seketareng e, naga ka bophara.Nngwe ya dikao tsa bokgokaganyi ba khiro ya tsa badiri le TES di tlhageletse mo temothuong gonne balemirui ba batla badiri ba tlaleletso ka nako ya go kotula.. Ka jalo badiri ba ne ba thapiwa le go kobiwa ke molemirui a ikaegile ka ditlhoko tsa bona tsa ditlha. Moragonyana, bakgokaganyi ba khiro ya badiri ba ne ba tsena go neelana ka ditirelo tsa ditlhopha tsa bakgetlhi kgotsa bakotudi. Kgolo e ya ka bonako ya TES mo lefelong la segompieno la tiro e tlhotlhelediwa ke ditopo tsa diphethene tse di oketsegileng tsa thapo tse di etang di fetogafetoga, go amogela, sekao:
Badiri bao ba sa iponatseng ditirong, mo lebakeng (le le rulaganyeditsweng pele) le le khutshwane kgotsa le le telele
Diphetogo tsa ditlha tse di tlhotlholetswang ke topo ya dikuno.
Tlhokego e khutshwane ya badiri ba ba nang le bokgoni jo bo sa bonweng bonolo.

Go na le molao o o amang intaseteri ya bokgokaganyi ba khiro ya badiri. Le fa go se ope yo o ka gapeletswang go dirisa bokgokaganyi ba khiro ya badiri, fela go mo setlwaeding go batho bao ba nang le bokgoni jo bo tlhaelang, jaaka badiri ba dipolaseng ba ba dirang ka ditlha, go ka itemogela mathata a go bona tiro kwa ntle ga go dirisa mokgokaganyi wa khiro ya badiri.


KE MOLAO OFE O O AMANG BOKGOKAGANYI BA KHIRO YA BADIRI

Molao o o amang bokgokaganyi ba khiro ya badiri o tsenyeletsa:

Molao wa Dikamano tsa Badiri
Molao wa Maemo a Thapo ya Motheo
Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni
Molao wa Phimola keledi ya Malwetsi le Dikgobalo tsa mo tirong


Molao 66 wa 1995 wa Dikamano tsa Badiri.


Molao wa Dikamano tsa Badiri o tlhalosa melawana le maemo a ditirelo tsa thapo ya nakwana. E dira gore go nne le maemo a go tsena mo konterakeng le bakgokaganyi ba khiro ya badiri. Go ya ka Molao o, mokgokaganyi wa khiro ya badiri le moamogedi wa tirelo ka bobedi, ba tshwanetse go dumelana le melao ya tsa badiri. Fela jaaka kgwebo e nngwe le e nngwe, bakgokaganyi ba khiro ya badiri ba ka se kgone go iphaposa mokgwa mongwe le mongwe wa molao wa badiri.

Molao 75 wa 1995 wa Maemo a Thapo ya Motheo


Molao wa Maemo a Thapo ya Motheo (BCEA) o neelana ka bonnye ditlhoko tseo bathapi ba tshwanetseng go di fitlhelela fa ba tsenela konteraka le badiri. Konteraka nngwe le nngwe e e saenilweng magareng ga mothapi le modiri ga e a tshwanela go se obamele BCEA.

Molao 97 wa 1998 wa Tlhabololo ya Bokgoni

Molao wa tlhabololo ya bokgoni o tlhoka motho mongwe le mongwe kgotsa kgwebo, yo o eletsang go neelana ka ditirelo tsa thapo go ka kwadisiwa. Baneedi ka ditirelo tsa thapo sk. bakgokaganyi ba khiro ya badiri, ba ka kwadisiwa fela fa ba kgona go fitlhelela tse di rileng tse di umakilweng mo Molaong.

Molao 130 wa 1993 wa Phimola keledi ya Malwetsi le Dikgobalo tsa mo Tirong


Go ya ka molao o, badiri ba tshwanetse go phimolwa keledi mabapi le bogole kgotsa kgobalo nngwe le nngwe e ba ka e bonang kgotsa bolwetsi jo ka bo bonang e le ka ntlha ya ditlamorago tsa maikarabelo a ditiro tsa bona. Molao o neelana gape ka phimola keledi e tebang le loso e le ka ntlha ya ditlamorago tsa dikgobalo kgotsa bolwetsi jo bo jalo.

DINGWE TSA DINTLHAKGOLO MABAPI LE BOKGOKAGANYI BA KHIRO YA BADIRI

Bakgokaganyi ba khiro ya badiri ba bua fa bona e se bathapi, fela e le baamogedi ba ditirelo ba bona e le bona bathapi sk. balemi. Ka fa letlhakoreng le le lengwe dikhamphani tse di dirisang ditirelo tsa bakgokaganyi ba khiro ya badiri ba bua fa bakgokaganyi e le bona bathapi. Seno se bakile go etsaetsega mo go badiri bao ba iphitlhelang ba le mo gare ga ditlhakantsuke tse.
Badiri ba ba thapiwang ka go dirisa bakgokaganyi ba khiro ya badiri, ba ka iphitlhela ba le mo kotsing e kgolwane fa ba ka gobala mo tirong. Ke mang yo o tla rwalang maikarabelo a dintlha tse di amanang le boitekanelo le pabalesego le phimola keledi ya dintlha tse di amanang le se?
Le fa e le gore bokgokaganyi ba khiro ya badiri bo neelana ka ditšhono tsa tiro go badiri ba nakwana, ditshwanelo tsa tiro ya nakwana di ka tlhola go tlhaela fa di bapiswa le ditshwanelo tse badiri ba leruri ba nang natso jaaka maikhutso, megolo le phenšene.
Badiri ba nakwana ka gale ba lopiwa go saena tumelano ya gore fa o sa dire ga o duelwe mme e na le ditshwanelo tsa tiro tse di tlhaelang go na le tsa badiri ba leruri.

LETSHOLO LA TSIBOSO YA DITIRO TSE DI AMOGELESEGANG: LE TSENYELETSA ENG?

Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa Badiri (ILO) le maloko a ona ba tlhamile kakanyo ya ditiro tse di amogelesegang. Maloko a tsenyeletsa dipuso, mekgatlho ya badiri le bathapi. ILO e tshegeditse Lenaneo la Ditiro tse di amogelesegang go tloga ka 1999. Maikaelelo a Lenaneo ke go tsweletsa morero wa tlhabologo le go lwantsha bohuma.

Maikaelelo a ditiro tse di amogelesegang ke:

modiri mongwe le mongwe a bone lotseno leo le mo letlang go nna le botshelo jo bo botoka.
tšhono e e lekalekanang ya tlhabololo ya motho.
megatlo ya badiri e tla letlelelwa go latlhela tlhware legonnyana mo mererong ya tsa tiro.

Lenaneo la ditiro tse di amogelesegang le fitlhelelwa ka maikaelelo a le mane a togamaano

Go tlhama ditiro.
Go lemoga le go sireletsa ditshwanelo kwa tirong.
Go atolosa tshireletso ya loago, k.r.g go banna le basadi ba nne le tiro e e babalesegileng le go duelelwa tiro e ba e dirileng.
Go tsweletsa puisano le tharabololo ya dikgotlhang, k.g.r go dira gore mekgatlho ya badiri e tshameke karolo e e botlhokwa mo go efogeng dikgotlhang tsa mo tirong.


Ke diintaseteri dife tse di amilweng thata ke bokgokaganyi ba khiro ya badiri?

Diintaseteri tse di amilweng thata ke bokgokaganyi ba khiro ya badiri ke:

Kago
Bathusi ba mo matlong
Badiri ba dipolase
Go tshwara ditlhapi
Dijo le dino
Tshipi le enjinere
Intaseteri ya dikoloi
Borekisi

Palamente le bokgokaganyi ba khiro ya badiri

Go ya ka karolo ya Palamente ya go tsamaisa merero e e kwa setlhoeng sa setšhaba, Palamente e ka rata go utlwa dikakanyo tsa baamegi, go tsenyeletsa le mekgatlho ya badiri, setšhaba le bakgokaganyi ba khiro ya badiri ka ga bokgokaganyi ba khiro ya badiri.

Nna karolo ya sona!

Tsenela ditheetso mme o reediwe, kgotsa romela ditshwaelo tsa gago go: The Committee, Albertina Kakaza.
P O Box 15, Parliament, Cape Town, 8000 kgotsa Mogala (021) 403 3765, Fekese: 086 694 3529


PONELOPELE

Go aga palamente e nonofileng ya batho, e tsibogelang ditlhoko tsa batho tse di kgweediwang ke maikaelelo a temogo ya botshelo jwa boleng jo bo tokafetseng jwa batho botlhe ba Aforika Borwa.

E tlhagisitswe ke Kantoro ya Thuto ya Setšhaba, Ditirelo tsa Tlhaeletsano tsa Palamente.

E rotloeditswe ke batho

Etela webosaete ya Palamente ya rona www.parliament.gov.za, Nomoro ya mogala :021 403 2911, Fekese: 021 403 3817
<fn>Hansards.LiftMessage.2009-11-11.tn.txt</fn>
Lift message Setswana

Lower ground, doors opening. (Boalo jwa Lower ground, mejako e a bulega)
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down (Re ya kwa godimo)

Upper ground, doors opening. (Boalo jwa Upper ground, mejako e a bulega)
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down (Re ya kwa godimo / Re ya kwa tlase)

Floor 1, doors opening. (Boalo jwa ntlha, mejako e a bulega)
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down (Re ya godimo / Re ya kwa tlase)


Floor 2, doors opening. (Boalo jwa bobedi, mejako e a bulega)
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down (Re ya kwa godimo / Re ya kwa tlase)


Floor 3, doors opening. (Boalo jwa boraro, mejako ea bulega)
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down (Re ya kwa godimo / Re ya kwa tlase)


Floor 4, doors opening. (Boalo jwa bone, mejako e a bulega)
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down( Re ya kwa godimo / Re ya kwa tlase)


Floor 5, doors opening. (Boalo jwa botlhano, mejako e a bulega )
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down (Re ya kwa godimo / Re ya kwa tlase)


Floor 6, doors opening. (Boalo jwa borataro mejako e a bulega)
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down (Re ya kwa godimo / Re ya kwa tlase)


Floor 7, doors opening.( Boalo jwa bosupa mejako e a bulega )
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down( Re ya kwa godimo / Re ya kwa tlase)


Floor 8, doors opening. (Boalo jwa borobedi mejako e a bulega)
Doors closing. (Mejako e a tswalega)
Going up. / Going down (Re ya kwa godimo / Re ya kwa tlase)
<fn>Hansards.NABrochure.2009-11-11.tn.txt</fn>

Ntlokokoano Bosetšhaba

PALAMENTE YA REPHABOLIKI YA AFORIKA BORWA

Palamente e na le Dintlo tse pedi, e leng Ntlokokoano Bosetšhaba le Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense.


NTLOKOKOANO BOSETŠHABA (NA)

Ntlokokoano Bosetšhaba (NA) e tlhophiwa mo dingwageng di le tlhano mo ditlhopong tsa naga.
Ka nako ya ditlhopho, batlhophi ba tlhopha kemedi e ba e ratang ka go tlhopha makoko a sepolotiki a ba a ratang.


TIRO YA NTLOKOKOANO BOSETŠHABA

Ntlokokoano Bosetšhaba e laelwa ke molaotheo go:

Tiro ya go thea molao
Nngwe ya ditirokgolo tsa Ntlokokoano Bosetšhaba(NA) ke go dira melao e naga e busiwang ka yona.
.
Ntlokokoano Bosetšhaba e romela Melaotlhomo kwa Dikomiting go ntshetswa pele le go buisana.
.
Ntlokokoano Bosetšhaba e ka amogela,ya gana kgotsa ya busetsa Molaotlhomo morago kwa Dikomiting go tsweletsa dipuisano.

Tiro ya Tekolo
Palamente e na le boikarabelo jwa go sekaseka,go lekola le go baa leitlho ditiro tsa puso kgotsa karolo nngwe le nngwe ya Puso mabapi le tiragatso ya melao,tiragatso ya tekanyetsokabo le kobamelo ya Molaotheo.

Palamente e rwesa Bokhuduthamaga boikarabelo jwa go atlanegisa tekanyetso kabo ka go botsa dipotso tsa Palamente,go nna le dipuisano tsa palamente mabapi le dintlha tse di botlhokwa le ka go tshisinya go boutela ditshitshinyo tsa dintlha tse di amanang le tiro ya puso.

Tlhopho ya Moporesidente
Ntlokokoano Bosetšhaba e na taelo ya molaotheo go tlhopha Moporesidente wa Aforika Borwa go tswa mo Malokong a yona.

KAGEGO YA NTLOKOKOANO BOSETŠHABA

Ntlokokoano Bosetshaba e na le Maloko(MPs) a le 400 a Palamente a a tlhophilweng.
Maloko a Ntlokokoano Bosetšhaba a tlhophiwa ka mokgwa wa palo ya kemedi.
Pele go ditlhopho, lekoko lengwe le lengwe le thala lenaane la bontlhopheng go ya ka go tatelano ya maina .Bontlhopheng bano. ba tlhopiwa go ya ka palo ya diboutu tse lekoko le di gapang mo ditlhophong. Sekai,fa lekoko le gapa halofo ya diboutu, le tla tsaya halofo ya ditulo mo Ntlokokoano Bosetšhaba


BATLHANKEDI BA NTLOKOKOANO BOSETŠHABA

Batlhankedibakaedi
Mo kopanong ya ntlha ya Ntlokokoano Bosetšhaba ,Maloko a Ntlokokoano Bosetšhaba a tlhopha Batlhankedibakaedi ba Ntlo.
The Presiding Officers are entrusted to run the affairs of the NA.
Batlhankedibakaedi ba fiwa dithata tsa go tsamaisa merero ya Ntlokokoano Bosetšhaba.
Mmusakgotla le Motlatsa Mmusakgotla ba Palamente ba tsamaisa dikopano tsa Ntlokokoano Bosetšhaba.
Ba netefatsa go re Maloko a Palamente a bua ka kgololosego,fela ba latela melao ya Ntlo.

Badulasetilo ba Ntlo
Melao ya Ntlo e letla Badulasetilo go thusa Bakaedibatlhankedi go dira tiro ya bona. Badulasetilo ba solofetswe go tsamaisa dikopano tsa Ntlo.

Ditiro tsa Badulasetilo di akaretsa:
Go gokaganya ditiro tsa dikomiti
Go baakanya dipegelo ka ga molao
Go gokaganya ditiro tsa tekolo tsa Dikomiti
Go neelana ka thuso ya sepolotiki le togamaano go Babusakgotla.

Dimedigolo
Lekoko lengwe le lengwe la sepolotiki la Ntlokokoano Bosetšhaba le tlhopha Seme Segolo go tsamaisa merero ya lona..
Dime di tlhokomela Maloko a makoko a tsona.

Moeteledipele wa Ditiro tsa Puso.
Moporesidente o tlhopha Moeteledipele wa Ditiro tsa Puso yo o dirisanang le batlhankedi ba Matlo ka bobedi.
Moeteledipele wa Ditiro tsa Puso o rwala boikarabelo jwa go tlhokomelo dikgatlegelo tsa Kabinete le Ditiro tsa Palamente.
Moeteledipele wa Ditiro tsa Puso o netefatsa go re Maloko a Kabinete a dira tiro ya bona ya palamente.


DIKOMITI TSA NTLOKOKOANO BOSETŠHABA

Bontsi jwa tiro ya Ntlokokoano Bosetšhaba bo diragatswa kwa Dikomiting.
Dikomiti tsa Ntlokokoano Bosetšhaba di bidiwa Dikomoti tsa tiro ya Lefapha.
Tiro ya komiti nngwe le nngwe e amana le lefapha la puso le le maleba. Sekai Dikomoti tsa tiro ya Lefapha la Kgwebisano le Madirelo le dira ka dintlha tsotlhe tse di amanang le lefapha leno.
Komiti nngwe le nngwe e nale Modulasetulo go netefatsa tsamaiso ka thelelo.
Dikomoti tsa tiro ya Lefapha di na le maikarabelo a dipuisanong,dingangisano le go fetola Melaotlhomo.
Dikomiti di ka tshwara Ditheetso tsa Phatlhalatsa mabapi le molao kgotsa tse di amanang le one.
Dikomiti gape di na le boikarabelo jwa go baa leitlho le go lekola ditiro tsa mafapha a puso.


GO TSAYA KAROLO GA SETŠHABA

Go ya ka Molaotheo,Palamente e gapeletsega go akaretsa setšhaba go dira molao le ditsamaiso tsa yona.
.
Dikomoti tsa tiro ya Lefapha di gapeletsega go buisana le setšhaba go re ba kgone go neelana ka ditshwaelo ka Molaotlhomo go reetsetsa maikutlo a bona mabapi le dintlha tse di botlhokwa tsa naga.
.
Setšhaba se rotloediwa go tsaya karolo ka botswapelo fa Dikomiti di tshwara Ditheetso tsa Phatlhalatsa.

Batho kgotsa ditlhopa ba rotloetswa go neelana ka maikutlo a bona ka mokgwa wa go kwala kgotsa go bua ka molomo ka ga dintlha tse di ba amang.

Setšhaba se na le tshwanelo ya go tsaya karolo mo tsamaisong le ditiro tsa Palamente ka go:

Go tsenela dikopano tsa Dikomoti tsa tiro ya Lefapha.
Go ikgolaganya le Maloko a Palamente a a dirang mo go Ntlokokoano Bosetšhaba go botsa kgotsa go kopa tshedimosetso mabapi le tiro ya bona mo Palamenteng.

Go tsenela Ditheetso tsa Phatlhalatsa tse di tshwarwang ke Dikomoti tsa tiro ya Lefapha.
•
Go nna teng mo dipuisanong tsa Ntlo.sk.. Boutu ya Tekanyetso Kabo
•
Go ipelaetsa ka go kwalalela Palamente ka dintlha tse di ba tlhobang boroko.Go ipelaetsa go tshwanetse go nna le tshegetso ya Leloko la Palamente.


E tlhagisitswe ke Public Education Office
Parliamentary Communication Services
INSPIRED BY PEOPLE

www.parliament.gov.za
P.O. Box 15, Cape Town, 8000
mogala: (021) 403 3341
Fekese: (021) 403 3303

.Tokomane e, e tlhagelela ka maleme otlhe a semolao a Aforika Borwa
<fn>Hansards.NCOPContent.2009-11-11.tn.txt</fn>
Palamente ya Aforika Borwa


Palamente e na le dintlo di le pedi
Kokoanobosetšhaba (NA), eo e nang le maloko a le 400, le
Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense (NCOP), eo e nang le baemedi ba le 90.

Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense

Molaotheo o a re NCOP e emela diporofense go netefatsa gore dikgatlhego tsa diporofense di tsewa tsia mo lephateng la bosetšhaba la puso.

E dira seno bogolosegolo ka go tsaya karolo mo tsamaisong ya lekgotlapeomola la bosetšhaba, le ka go nna le foramo e mo go yona go tshwarwang dingangisano ka dintlha tse di botlhokwa tse di amang diporofense.

NCOP gape e netefatsa gore matshwenyego a puso selegae a emelwa kwa maemong a a kwa godimo.

Sebopego sa NCOP

NCOP e tlhamiwa ke baemedi ba diporofense tse di tlhophilweng ke makgotlapeomola a diporofense, le baemedi ba Lekgotla la Dipuso Selegae la Aforika Borwa (SALGA).

Kemedi e nngwe le e nngwe ya porofense e na le maloko a le lesome a a bopilweng ke:

baemedi ba le leruri ba le thataro.
baemedi ba ba ikgethegileng ba (nakwana )le nne

Baemedi be etelelwa pele ke Tonakgolo ya porofense e nngwe le e nngwe, yo o leng mongwe wa baemedi ba ba kgethegileng.

Fa go tlhokega, Tonakgolo a ka thapa mongwe go tsaya maemo a gagwe.

Kemedi ya SALGA e tlhophiwa ke komitikhuduthamaga ya yona go tswa mo setlhopheng sa baemedi ba Makgotla a Puso Selegae mo diporofenseng di le robonngwe.

Baofisiri ba NCOP

NCOP e tlhopha Batsamaisi go tswa mo gare ga maloko a yona;

Modulasetilo le
Batlatsamodulasetilo ba babedi.

Baofisiri bano ba tsamaisa tiro ya NCOP le go etelela pele dingangisano, ba netefatsa gore baemedi ba bua ka kgololosego mme ba ntse ba obamela melao ya Ntlo.

Motlatsamodulasetilo wa leruri o tlhophiwa go nna dingwaga di le tlhano fa Ditonakgolo tsa diporofense ba refosana go nna Batlatsamodulasetilo mo ngwageng.

Mosola wa NCOP

NCOP e tsewa jaaka setheo go fitlhelela pusotshwaraganelo le botsaakarolo mo temokerasing, ga mmogo le go nna pinagare ya tlhaeletsano ya matshwenyego a dipuso selegae le matshwenyego a diporofense kwa maemong a bosetšhaba.

NCOP e neelana ka maikutlo a diporofense di le robonngwe tsa Aforika Borwa le neela gape puso selegae polatefomo ya go tsaya karolo mo dipuisanong tsa go dira molao kwa maemong a bošetshaba.


1. Mokgwatsela wa go dira molao

NCOP e leba le go sekaseka, fetisa, tlhabolola, tshwaela le go dira ditlhabololo go, kgotsa go gana molao

E tshwanetse go leba le go sekaseka Melaotlhomo yothe ya bosetšhaba.

E ka dira kgotsa ya baakanya Melaotlhomo e e welang ka fa gare ga Šejule 4 ya Molaotheo (merero eo lekgotlapeomolao ya bosetšhaba le makgotlapeomelao a diporofense di tshwaraganelang maatla a go dira molao) le melaotlhomo e e rileng e e amang diporofense.

Bontsi jwa tiro ya go dira melao e dirwa ke dikomiti, fela Melaotlhomo yotlhe e tshwanetse go isiwa kwa kokoanong ya NCOP go ka ngangisanwa ka yona le go e boutelwa gore e a amogelwa kgotsa e a ganwa.

E na le maikarabelo a semolaotheo go mekamekana le mefuta e le meraro ya Melaotlhomo:

Melaotlhomo e e sa ameng diporofense:

Melaotlhomo e e sa ameng diporofense ke eo e amanang le ditiro tsa bosetšhaba, jaaka pabalesego, merero ya kwa ntle, le boatlhodi.

Fa Melaotlhomo e e jalo e fetisetswe ke Kokoanobosetšhaba, e e isiwa kwa NCOP gore e boutelwe.

Fa NCOP e batla go dira diphetogo mo Molaotlhomong, e boela gape kwa go Kokoanobosetšhaba, eo e ka amogelang kgotsa ya gana diphetogo.



Melaotlhomo e e amang diporofense ka tlhamalalo:

Dikao tsa Melaotlhomo e e amang diporofense e tsenyeletsa thuto, dipalangwa, le boitekanelo.

Bontsi jwa Melaotlhomo e ka itsisiwe kwa NCOP ke nngwe ya Dintlo tse pedi; fela go na le Melaotlhomo e e tshwanetseng go simolola kwa Kokoanobosetšhaba.
Fa go boutelwa Melaotlhomo e kwa NCOP, porofense e nngwe le e nngwe e na le boutu e le nngwe.

Fa go na le go sa dumelane magareng ga NA le NCOP ka ga Molaotlhomo o o amang diporofense, Molaotlhomo o tla romelwa kwa Komiting Tsereganyo.


Melaotlhomo e e tlhabololang Molaotheo:

Fa Molaotlhomo o tlhabolola kgotsa o fetola molaotheo o o amang diporofense ka tlhamalalo, bonnye diporofense di le thataro mo go di le robonngwe mo NCOP di tshwanetse go dumela.

Fa Molaotlhomo o o tlhabololang molaotheo o sa ame diporofense ka tlhamalalo molaotheo o tlhoka NCOP go ngangisana ka Molaotlhomo (kwa ntle le go bouta) pele o ka fetela kwa NA go boutelwa.


2. Mosola ya go ela maemo tlhoko

Go ela maemo tlhoko ke thata ya semolaotheo e e neyang Palamente ( go tsenyeletsa Makgotlapeomolao a Diporofense) go netefatsa le go ela tlhoko ditiro tsa puso.

NCOP ela maemo tlhoko maphata a bosetšhaba a amang diporofense le dipuso selegae.

NCOP e ka kopa leloko la Kabinete, moofisiri mo pusong ya bošetshaba kgotsa mo pusong ya porofense go nna gona mo kopanong ya Khansele kgotsa ya komiti ya Khansele.

Baemedi ba NCOP ba ka botsa ditona tsa Kabinete dipotso tseo di tshwanetseng go arabiwa kwa NCOP.

NCOP kgotsa nngwe ya dikomiti tsa yona di ka amogela diphetišene, kemedi kgotsa ditlhagiso go tswa go ditheo kgotsa batho bangwe le bangwe ba ba nang le kgatlhego.

NCOP e etela baagi go ela maemo tlhoko le go netefatsa gore ba bona tshedimosetso ka tlhamalalo ka ga ditlhoko le dikgwetlho tsa batho.


Dikomiti tsa NCOP
Dikomiti tsa NCOP di bidiwa Dikomiti tse di kgethegileng, sekao, Komiti e e kgethegileng ya tsa Dintlo, Ditiro tsa Setšhaba le Dipalangwa.

Komiti e nngwe le e nngwe e sala morago tiro ya mafapha a a rileng a puso. Komiti gape e ngangisana le go tlhabolola Melaotlhomo, le go rulaganya ditheetso tsa phatlhalatsa fa go na le ntlha e e amang setšhaba.

Dikomiti di ka bitsa mongwe le mongwe go neela ka bopaki kgotsa go tlhagisa ditokomane, mme ba ka kopa setheo kgotsa motho mongwe le mongwe go neelana ka pego go bona.

Fa go setse go tshwerwe dingangisano tsa molaotlhomo ke komiti, o isiwa kwa NCOP gore o boutelwe.

Kemedi nngwe le nngwe ya porofense e na le boutu e le nngwe go tlhopha mo boemong jwa porofense ke moeteledipele wa kemedi .


Mosola wa Maloko a Setšhaba mo eleng maemo tlhoko

Maloko a setšhaba a ka nna le seabe se se mosola mo go eleng maemo tlhoko ka go netefatsa gore puso e arabela ditlhoko tsa batho. Tseno ke dingwe tsa ditsela tse di ka dirisiwang:

1. Dira Tshwaelo
Tshwaelo go komiti ya Palamente ke tsela nngwe ya go dira gore lentswe la gago le utlwagale kwa Palamenteng.
Ka go dira tshwaelo, o na le tšhono ya tshosometso ya maikutlo a maloko a komiti ba ba buisanang le go ngangisana ka karolo e e rileng ya molao pele o ka wediwa.
2. Phetišene:
Phetišine ke tsela ya go tlisa ngongorego kgotsa go tlhagisa ntlha ya matshwenyego a setšhaba go Palamente gore e tsaye dikgato go ya ka dithata tsa yona.
Tshwanelo ya go neelana ka phetišine go Palamente ke tshwanelo ya moagi mongwe le mongwe wa naga mme e gona le mo Molaotheong wa rona.
Motho mongwe le mongwe, ditlhopha kgotsa mokgatlho o na le tshwanelo ya go neelana ka phetišene go Palamente.
3. Ikgolaganye le Leloko la Palamente
Maloko a setšhaba a ka ikgolaganya le bo MP mo dikantorong tsa kgaolotlhopo go kgabaganya naga kgotsa Palamente fa o batla go iponela tshegetso ya bona ka ntlha e e go tshwenyang kgotsa fa o tlhoka thuso ka bothata jo bo rileng.




<fn>Hansards.NCOPProvWeek.2009-11-11.tn.txt</fn>
Beke ya Porofense, 07 - 11 Lwetse 2009

Tlhamo ya Palamente ya rona
Palamente ya Aforika Borwa e na le Dintlo di le pedi:
Kokoano Bosetšhaba (NA), e e nang le maloko a le 400, le
Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense (NCOP), e e nang le maloko a le 90

Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense le mosola wa yona

Molaotheo wa Aforika Borwa o dira gore Khansele ya Bošetshaba ya Diporofense (NCOP) e netefatse gore dikgatlhego tsa diporofense di tsewa tsia mo lephateng la bošetshaba la puso. Seno se fitlhelelwa ka go tsaya karolo mo tsamaisong ya peomelao ya bošetshaba le ka go nna le foramo ya bosetšhaba e mo go yona merero ya setšhaba e e amang diporofense e sekwasekwang.
Mosolamogolo wa NCOP ke go ngangisana, go fetisa molao le go ela tlhoko (lebelela) ditiro tsa puso.
NCOP e emela diporofense go netefatsa gore dikgatlhego tsa diporofense di tsewa tsia mo lephateng la bošetshaba la puso.
Mosola wa NCOP ke go netefatsa gore dintlha tsa bosetšhaba tsa puso ya porofense le tsa pusoselegae di elwa tlhoko.


Beke ya porofense ya NCOP ke eng?

NCOP e tlhomile Beke ya Porofense go netefatsa gore diporofense di tshameka karolo e e botlhokwa mo ditirong tsa Palamente ya bosetšhaba.
Mo go yona beke e, baemedi ba diporofense mo NCOP le balekane ba bona ka kemo ba diporofense ba etela baagi gore ba netefatse gore ba bona tshedimosetso ka tlhamalalo ka ga ditlhoko le dikgwetlho tsa batho.
Beke ya Porofense e dira gore Molaotheo o diragatswe, ka go gapeletsa gore NCOP e netefatsa gore dikgatlhego tsa diporofense di tsewa tsia mo lephateng la bosetšhaba la puso.
Beke ya Porofense e netefatsa gore baemedi ba diporofense mo NCOP ba nna ba itse ka ditlhabololo, ga mmogo le dikgwetlho tse di lebaneng diporofense tsa bona.

E neela baemedi tšhono ya go dira mmogo le diporofense le go bega gape ka ga ditiro tsa bona mo NCOP ka maikaelelo a go bona ditalelo tse dišwa ka ga merero e e tshwanetseng go nna karolokgolo ya morero wa lenaneo la bosetšhaba.
Beke ya Porofense e dira gore go nne le foramo e mo go yona go refosanwang le go abelanwa dikakanyo tsa go tlisa ditirelo le dikgwetlho tse di lebaganeng le morero wa diporofense wa go diragatsa maikarabelo a tsona.
Gape e tswelela go tlhama tšhono ya Palamente le diporofense go dira mmogo mo go batleng ditharabololo le go tla ka ditsela tse di ntšhwa tsa go diragatsa ditlhoko tsa batho ba Aforika Borwa.

Go tla diragala eng ka nako ya Beke ya Porofense?

Mo Bekeng ya Porofense, baemedi baleruri ba porofense e nngwe le e nngwe ba tla kopana le maphata a a farologaneng a diporofense tsa bona, go tsenyeletsa:
dipuso tsa diporofense - Ditonakgolo, le Maloko a Khuduthamaga (MECs) , ga mmogo le Mafapha a bona.
Dipeomola tsa diporofense le Dibui tsa tsona,
Dimedigolo le Modulasetilo wa Dikomiti, le
Baamegi ba bangwe; jaaka baeteledipele ba setso, di NGO, di CBO, e Lekgotla la Dipuso Selegae la Aforika Borwa (SALGA).

Baemedi ba diporofense mo NCOP, le balekane ba bona ka kemo ba diporofense, ba tla ela maemo tlhoko ka go etela baagi e le go netefatsa.

Baemedi gape ba tla etela diporojeke tse di tsentsweng tirisong ke puso ya bosetšhaba le ya porofense ka bobedi mo diporofenseng tsa bona.




Beke ya Porofense e tla tswela molemo jang porofense ya gago?

Ka diketelo tsa netefatso ka nako ya Beke ya Porofense, baemedi ba diporofense tsa NCOP di tla bona tshedimosetso ka tlhamalalo ka ga ditlhoko tsa batho mo diporofenseng.

Beke ya Porofense e kgontsha NCOP go nna le seabe mo tswelelopeleng ya puso ka go netefatsa gore matshwenyego a porofense le a selegae a tsewa tsia mo go direng dipholisi tsa bosetšhaba.

E tswelela go kgontsha dipuso tsa porofense, selegae, le bosetšhaba go dira mmogo ka katlego le nonofo gore di tle di netefatse tliso ya ditirelo e e atlegileng.

KE KHANSELE YA GAGO YA BOŠETSHABA!
KE PALAMENTE YA GAGO!
TSAYA KAROLO MO GO YONA!



<fn>Hansards.NorthWestAdvertPamphlets.tn.txt</fn>
DITHEETSO TSA SETšHABA KA GA TEBOSEšWA YA TšHATA YA TSA MEEPO
Tšhata ya tsa Meepo e tlhomilwe go ya ka melawana ya karolo 100 ya Molao, No 28 wa 2002 wa Diminerale le Tlhabololo ya Didiriswa tsa Petoroliamo (MPRDA).
Lefapha la Didiriswa tsa Diminirale le ne mo malobeng la lebašeswa Tšhata ya tsa Meepo. Tebosešwa e ne e lebelela dielemente tse di farologaneng tsa tšhata ya tsa meepo go tsenyeletsa le go nna mong, theko le go amogela tirelo le tlhabololo ya kgwebo, kaonafatso, tekatekano thapo le tlhabololo ya didiriswa tsa setho.
Mo go tsamaisaneng le maikaelelo magolo a Palamente a go tsamaisa botsaakarolo jwa setšhaba, Komiti ya Palamente ya Didiriswa tsa Diminerale (Komiti) e tla bo e tshwere Ditheetso tsa Setšhaba ka ga dipholo tsa tebosešwa ya Tšhata ya bogologolo ya tsa Meepo ka ga Tšhata ya tsa Meepo e ntšhwa kwa Klerksdorp (Anglo Ashanti No 1 Shaft Hall), Porofense ya Bokone Bophirima, 31 Mopitlwe 2011. Komiti e ka rata thata go kopana le Dikhampani tsa meepo, badiri ba meepo, mekgatlho ya tsa badiri le baagi ba ba dikologileng dikhampani tsa meepo.
Dipotso di tshwanetse go lebiswa go Ms Noluthando Skaka kgotsa Mr Vido Mfuniselwa, Parliament, Cape Town:
Dintlha tsa kgolagano: Mog (021)403-3751 sele 083 709 8520 kgotsa 083 966 7720 aterese ya emeile (nskaka@parliament.gov.za) kgotsa (vmfuniselwa@parliament.gov.za); Fekese: 086 619 9194.
E rebotswe ke Mr MF Gona, MP: Modulasetilo: Komiti ya Palamente ya Didiriswa tsa Diminirale
<fn>Hansards.Oversight.2009-12-02.tn.txt</fn>
PALAMENTE LE MAIKARABELO A YONA A GO OKAMELA



Tekokgolo ya temokerasi ke maemo ao Palamente e ka netefatsang gore puso ka gale e nna e direla batho. Seno se dirwa ka go nna le maikarabelo a a tsweletseng a go okamela (go ela tlhoko) ga ditiro tsa puso..



Palamente le Dikomiti tsa yona e na le dithata tsa go bitsa mongwe le mongwe kgotsa setheo go tla go naya bopaki kgotsa go tlhagisa ditokomane, le go tla fa pele ga yona go ba begela.



Matla a Molaotheo

Molaotheo o tlhalosa fa Palamente e na le matla a go okamela maphata otlhe a puso, go tsenyeletsa le tse di kwa maemong a porofense le selegae.



Maikarabelo a go okamela ke eng?

Maikarabelo a go okamela ke tiro e Molaotheo o e neetseng Palamente go ela tlhoko le go lebelela ditiro tsa puso.

Fa e okamela, Palamente e tsepamisa mogopolo mo mafelong a a latelang:

go tsenngwa tirisong ga melao

tiragatso ya ditekanyetsokabo

kobamelo e e gagametseng ya melao ya Palamente le Molaotheo

tsamaiso e e nonofileng ya mafapha a puso.



Goreng maikarabelo a go okomela a Palamente a le botlhokwa?

Ka go okamela ditiro tsa puso, Palamente e kgona go netefatsa gore go neelanwa ka ditirelo go a diragala, gore batho botlhe ba tle ba tshele botshelo jo bo botoka.



Palamente e diragatsa maikarabelo a yona a go okamela mo tlase ga mabaka a a latelang:

go kgona go lemoga le go thibela tirisobotlhaswa

go thibela maitsholo a a seng ka fa molaong le a e seng a semolao mo karolong ya puso

go sireletsa ditshwanelo le dikgololosego tsa baagi

go naya puso maikarabelo a go arabela tebang le gore madi a baduela lekgetho a dirisitswe jang

go dira ditiragatso tsa puso go nna tse di mo mpaananeng le go oketsa tshepo ya batho mo pusong.



Botlokwa jwa maikarabelo a go okamela a Dintlo di le pedi tsa Palamente

Palamente e na le dintlo di le pedi, e leng :

Kokoano Bosetšhaba (NA), le

Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense (NCOP).



E nngwe le e nngwe e na le karolo e e kgethegileng ya maikarabelo a go okamela e e tshwanetseng go a diragatsa.



Molaotheo o tlhalosa gore Kokoano Bosetšhaba e tlhophilwe go emela batho go netefatsa puso ya batho ka batho ka fa tlase ga Molaotheo. E dira seno ka go:

netefatsa gore maphata otlhe a khuduthamaga a puso kwa maemong a bosetšhaba a puso a rwele maikarabelo a teng, le

tswelela ka tebelelo mo godimo ga tiro ya go laolo puso ya bosetšhaba.



Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e emela diporofense go netefatsa gore dikgatlhego tsa diporofense di tsewa tsia mo lephateng la bosetšhaba la puso .

Maikarabelo a NCOP ke go okamela mo dikarolong tsa bosetšhaba tsa puso ya porofense le ya selegae.

NCOP e ka kopa leloko la Kabinete, modiredi wa puso bosetšhaba kgotsa MEC wa porofense go tsenela kopano ya Khansele kgotsa komiti.



Maikarabelo a Dikomiti tsa Palamente

Dikomiti tsa Palamente di tlhomiwa jaaka didiriso tsa Dintlo go ya ka melawana ya Molaotheo go kgontsha maikarabelo a go okamela le go baya puso leitlho.

Dikomiti tse ke "batsamaisi bagolo" ba maikarabelo a go okamela le a peomolao ya Palamente.

Dikomiti di sekaseka molao, ba okamela tiro ya puso, le go dirisana le setšhaba.

Nngwe ya dintlha tse di botlhokwa go gaisa ya maikarabelo a go okamela ke go sekaseka dipegelo tsa ngwaga le tsa Maphata a Puso le dipegelo tsa Moruni Kakaretso ke dikomiti.

Go ikaegile ka maikaelelo a go okamela, Komiti e ka nna ya kopa ka dinako dingwe kopano go tswa mo Lephateng la Puso kgotsa go le etela go ka bona mabaka.



Mekgwatsamaiso ya go diragatsa maikarabelo a go okamela



a) Diboutu tsa Tekanyetsokabo

Tona ya Matlotlo o bega diponelopele tsa tekanyetsokabo tebang le ngwaga o o latelang wa ditšhelete, ga mmogo le diboutu tsa tekanyetsokabo tsa lefapha le lengwe le lengwe.

Palamente e tshwanetse go atlenegisa Tekanyetsokabo.

Morago ga tlhagiso ya diboutu tsa tekanyetsokabo, Komiti e nngwe le e nngwe e nna le ditheetso le Mafapha a puso a a maleba, moo e diragatsang go okamela teng.

Seno se dira go bona gore a Mafapha a tsweletse ka maitlamo a bona a ngwaga o o fetileng, le go dirisa madi a baduelalekgetho ka mokgwa o o nepagetseng.



b) Dipotso tse di lebisitsweng go khuduthamaga

Go botsa puso Dipotso ke nngwe ya mekgwa eo Palamente e rwesang puso ka maikarabelo a go arabela.

Dipotso tsa molomo kgotsa tse di kwadilweng di ka bodiwa Moporesitente, Motlatsa Moporesitente le Ditona ka ga merero eo ikarabelang mo go yona.

Nako ya dipotso e neela maloko a Palamente tšhono ya go botsa ditona tsa Puso ka ga dintlha tsa go neelana ka ditirelo, mo boemong jwa makoko a bona a sepolotiki kgotsa batlhophi.



c) Dipuo tse di neelwang ke Maloko

Ka go dirisa tsamaiso e, Maloko a Palamente a ka neelana ka puo mo Ntlong ka nngwe le nngwe ya dintlha.



d) Kitsiso ya Tshisinyo

Ka go neelana ka Kitsiso ya Tshisinyo leloko la lekoko la sepolotiki le ka tlhagisa dintlha tse go ka ngangisanwang ka tsona mo Palamenteng, ka jalo go ba thusa go diragatsa maikarabelo a bona a go okamela.



e) Dingangisano ka maloko otlhe

Dingangisano ka maloko otlhe ke tsela e nngwe ya go tlhagisa tshedimosetso e e botlhokwa go puso mabapi le mananeo a a rileng a puso kgotsa molao o o tlhokegang go tsweletsa neelano ya ditirelo.



f) Tiro ya Bokgaolotlhopho

Tiro ya bokgaolotlhopho e neela Maloko a Palamente tšhono e kgolo ya go diragatsa maikarabelo a go okamela ka bobona.

Tiro ya kwa bokgaolotlhopho e neelana ka mokgwa wa tirisanommogo e e kitlaneng magareng ga Maloko a Palamente le setšhaba.

Maloko a na le tiro ya go tsibosa Palamente ka ntlha nngwe le nngwe e e tlhageletseng ka nako ya ditserekganyo tsa jaaka fa go okamela.



O ka nna le seabe jang



a) Go dira tshwaelo

Go dira tshwaelo go Komiti ya Palamente ke tsela nngwe ya go dira gore lentswe la gago le utlwagale mo Palamenteng.

Ka go dira tshwaelo, o na le tšhono ya go tlhotlheletsa dikakanyo tsa Maloko a Komiti ba ba sekasekang karolo e e rileng ya molao kakangwa pele e ka nna molao.



b) Phethišene

Moagi mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go dira phethišene go Palamente, jaaka e neetswe mo Molaotheong.

Motho mongwe le mongwe, setlhopha sa batho kgotsa mokgatlho o ka dira phethišene go Palamente.

Phethišene ke kopo ya semmuso go bolaodi go tsaya kgato. E ka nna mo sebopegong sa gongwe topo, kopo ya go direlana molemo, kgotsa go phosolola ngongorego.



<fn>Hansards.ServiceDelivery.2010-02-19.tn.txt</fn>
DITHEETSO TSA PHATLALATSA



KOMITI YA NAKWANA YA GO TLISA DITIRELO



Kokoano Bosetšhaba e bopile Komiti ya nakwana go laola le go ela tlhoko gore go nna le kabo ya ditirelo mo tlase ga thitokgang "Go dira mmogo go netefatsa gore kabo e e boleng ya ditirelo e tlisiwa bathong". Tiro ya Komiti e tla nna go botsa ka ga tswelelopele malebana le kabo ya ditirelo, le mafelo a go nnileng le megwanto teng, go bona gore dikgweetlho ke dife maikaelelo e le gore ba kgone go tlhagisa pegelo go Kokoano Bosetšhaba e e nang le dikatlanegiso le leano le le tshitsintsweng la tiragatso.



Go dira se, komiti e tla tsaya maeto go ya kwa mafelong a selegae le a diteropo go kgolaganya le go tshwara ditheetso tsa phatlalatsa mo Palamenteng le kwa diporofenseng. Ditheetso tsa phatlalatsa mo Palamenteng di tla tshwarwa go tloga ka 2-4 Tlhakole 2010.



Mo maetong a a diporofense, komiti e tla tlhatlhoba mafelo mme e kopane le maloko a setšhaba, badiredi ba pusoselegae, dikomiti tsa sedika, mekgatlho ya selegae le maloko a mekgatlho ya dikgwebo.





Maloko a setšhaba a laletswa go tla ditheetsong tsa phatlalatsa tse di tla tshwarwang mo diporofenseng tse di farologaneng jaana:





















POROFENSE

LEFELO

LETLHA

NAKO



MPUMALANGA

eMkhondo Local Municipality

(Mkhondo Tourism

Centre)

22 Tlhakole 2010

16h00





Dipaleseng Local Municipality



(Siyathemba Stadium)

24 Tlhakole 2010

16h00



KAPA BOTLHABA

Buffalo City Local Municipality

(Orient Theater)

22 Tlhakole 2010

16h00





Great Kei Local Municipality

(Makazi Public

School Sports

Ground)

24 Tlhakole 2010

10h00



KAPA BOPHIRIMA

City of Cape Town



(O.R Tambo Hall)

22 Tlhakole 2010

16h00





City of Cape Town

(Dunoon Sports Ground)

24 Tlhakole 2010

16h00



GAUTENG

Nokeng tsa Taemane

(Rayton Town Hall)

15 Mopitlwe 2010

16h00





Emfuleni Local Municipality

Saul Tsotetsi Sports

Centre)

17 Mopitlwe 2010

16h00



FOREISITATA

Kopanong Local Municipality

(Chaleb Matshabi Stadium)

15 Mopitlwe 2010

15h00





Nala Local Municipality

(Open ground opposite

Hlaboloha Public School)

17 Mopitlwe 2010

16h00



BOKONE BOPHIRIMA

Greater Taung Local Municipality

(Mmabana Taung

Gymnasium)

15 Mopitlwe 2010

16h00





Ramotshere Moilwa Local Municipality

(Lehurutshe Civic

Centre)

17 Mopitlwe 2010

13h00



LIMPOPO

Thulamela Local Municipality

(Malamulele Boxing

Gym Hall)

19 Moranang 2010

10h00





Dikgatlong Local Municipality

(Mataleng Sports

Ground)

19 Moranang 2010

16h00



KAPA BOKONE

Dikgatlong Local Municipality

(Mataleng Sports

Ground)

19 Moranang 2010

16h00



KWA-ZULU NATAL

eThekwini Metro Municipality

(eThekwini City Hall)

19 Moranang 2010

16h00





Msunduzi Local Municipality

(Edendale Lay Centre)

21 Moranang 2010

16h00

































PALAMENTE

YA REPHABOLIKI YA AFORIKA BORWA



Go bona tshedimosetso e ntsi, leletsa:

Diporofense: Kapa Botlhaba, Foreisetata le Kapa Bokone

Zintle Ngoma

(w) 021 403 3843

(c) 072 745 7056

(f) 086 625 7056

e-mail: zingoma@parliament.gov.za



Diporofense: Gauteng, Mpumalanga le Limpopo

Sherren Cassiem

(w) 021 403 3769

(c) 083 774 4019

(f) 086 523 7591

e-mail: scassiem@parliament.gov.za



Diporofense: Kapa Bophirima, Bokone Bophirima le Kwa-Zulu Natala

Ajabulile Mtiya

(w) 021 403 3740

(c) 073 805 5928

(f) 086 523 7591

e-mail: amtiya@parliament.gov.za



E gatisitswe ke: Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa

E phasaladitswe ke : Ditirelo tsa Ditlhaeletsano tsa Palamente,

E rotloeditswe ke batho!

Etela webosaete ya Palamente: www.parliament.gov.za

Mogala: +2721 403 2911 Fekese: +2721 403 3784, P.O.Box 15, Cape Town, 8000







BUA!



Ditheetso tsa setšhaba

Komiti ya go tlisa Ditirelo

22 Tlhakole - 21 Moranang 2010







<fn>Hansards.SonaContent.tn.txt</fn>
PUO YA PULO YA PALAMENTE YA MOPORESITENTE
"Go keteka letlotlo la kgololosego ka go matlafatsa kgokagano magareng ga Palamente le Batho"
Tlhakole ke kgwedi ya botlhokwa go Palamente le Maaforika Borwa otlhe. Ke nako ya go lebelela, le go naganela pele le go baya ditlhoko tsa naga kwa godimo. Ngwaga le ngwaga ka Tlhakole go tshwarwa Pulo ya Palamente, fa Moporesitente jaaka tlhogo ya naga a buang le setšhaba.
Puo ya Pulo ya Palamente ya Moporesitente ke eng?
Puo ya Pulo ya Palamente ke tiragalo ya ngwaga le ngwaga fao Moporositente wa Rephaboliki ya Aforika Borwa a buang le Palamente le setšhaba. Puo e e direlwa kwa Palamenteng kwa Kokoanotshwaraganelo ya Kokoano Bosetšhaba (NA) le Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense (NCOP). E lebelela thata go maemo a ga jaana a sepolotiki le maemo a botshelo a setšhaba. Kopano e bidiwa ke Moporesitente mme e tshwarwa ke Mmusakgotla wa NA le Modulasetilo wa NCOP. Ke nngwe ya dikopano tse di sa tlwaelesegang fao maphata a mararo a puso e leng, Khuduthamaga, e e emelwang ke Moporesitente le Ditona, Boatlhodi, jo bo emelwang ke Moatlhodimogolo wa naga le Peomolao, e e emelelwang ke Maloko a Palamente(MP), mo di kopanang mo lefelong le le lengwe mmogo. Maloko a setšhaba le ona a na le kemedi kwa Puong ya Pulo ya Palamente go nna le seabe mo tiragalong e e tshamekang karolo e e botlhokwa mo go bopeng setšhaba sa rona.
Goreng Puo ya Pulo ya Palamente ya Moporesitente e le botlhokwa?
Mo puong e, Moporesitente o tlhagisa diphitlhelelo le dikgwetlho tse di itemogetsweng tsa ngwaga o o fetileng le go rulaganya ngwaga o o latelang.Puo e tsenyeletsa merero ya sepolotiki, ikonomi le loago le go tsaya tsia maemo a Aforika Borwa ka kakaretso. E tlhalosa ka ga merero ya selegae ya Aforika Borwa ga mmogo le dikamano tsa yona mo Aforika le moseja. Puo ya Pulo ya Palamente ke mokgwa o botlhokwa wa go rwesa Palamente le setšhaba sa Aforika Borwa maikarabelo tebang le se se diragetseng ngwagola le go ama setšhaba go maikaelelo a sepolotiki a ngwaga o o latelang. Puo ya Pulo ya Palamente gape ke ka ga go keteka le go aga setšhaba sa rona.
E diragala leng?
Puo ya Pulo ya Palamente go le gantsi e diragala ka Tlhakole. Le fa go le jalo, fa go na le ditlhopho kakaretso go nna le dipuo di le pedi, e le nngwe go bontsha kopano ya bofelo ya Palamente e e tswang le e nngwe morago ga ditlhopho fao Moporesitente le Palamente e ntšhwa di amogelwang. Mo go tsweng mo setsong ka Tlhakole 2010, Puo ya Pulo ya Palamente e ne ya tlhagisiwa mo maitseboeng lokgetlo lwa ntlha go naya Maaforika Borwa otlhe tšhono ya go lebelela ditsamaiso le go reetsa puo ya Moporesitente. Ka ntlha ya phetogo e, palo ya batho ba ba lebeletseng thelebišene e ne ya tlhatlhoga go tswa go dimilione di le pedi go ya go tlhaelo fela go ya go dimilione di le nne.
Botsayakarolo jwa setšhaba mo Puong ya Pulo ya Palamente ya Moporesitente
Botsayakarolo jwa setšhaba ke karolo e e botlhokwa ya moletlo.Maloko a setšhaba a lalediwa jaaka baeng ba Palamente. Baagi ba Aforika Borwa go tswa Aforika Borwa ka bophara le go tswa kwa porofenseng e nngwe le e nngwe ba tlhama karolo ya Setlhopha sa ba ba potlana le Setlhopha sa Batlhankedi ba Puso ba ba dirang mola go supa Tlotlo. Setlhopha sa Batlhankedi ba Puso ba ba dirang mola go supa Tlotlo, bao ba amogelang Moporesitente mo Palamenteng, e dirwa ke Maaforika Borwa a a tlwaelesegileng. Setlhopha sa ba ba potlana se se dirang mola wa go supa Tlotlo se dirwa ke barutwana go tswa kwa dikolong go ralala naga le go emela bašwa, bao Aforika Borwa e beileng bokamoso ba naga mo go bona.
Maaforika Borwa a a itsegeng go le gantsi a lalediwa go nna karolo ya ditiragalo. Ba tsewa go tswa mo diporofenseng mme ke batho ba ba neetseng go le gontsi mo nageng.
Puo ya Pulo ya Palamente ya Moporesitente le tiro ya ela maemo tlhoko ga maikarabelo a Palamente
Puo ya Pulo ya Palamente ke karolo e e botlhokwa ya go ela maemo tlhoko ga tiro ya Palamente le go tsaya maikarabelo. Teko ya nnete ya temokerasi ke boleng jo Palamente e ka netefatsang gore puso e rwele maikarabelo a batho. Go ela maemo tlhoko ga ,maikarabelo a Palamente ke tiro e e neetsweng Palamente ke Molaotheo go ela tlhoko le go lebelela ditiro tsa puso. Palamente e filwe taolelo ya go lebelela maphata otlhe a Puso go tsenyeletsa le tseo tse di kwa maemong a porofense le a selegae gore e tle e :
Dire puso go rwala maikarabelo a madi a baduelalekgetho
Dira ditiro tsa puso go tlhagelela e seng ka bofitlha le
Oketsa tshepho ya setšhaba go puso.
Fa e diragatsa tiro ya go ela maemo tlhoko ga maikarabelo a Palamente e tsepamisa mogopolo mo go:
Melao e tsenngwatirsong jang
Ditekanyetsokabo di dirisitswe jang le
Gore a mafapha a dipuso a tsamaisiwa ka nonofo.
Tiro ya go ela maemo tlhoko ga maikarabelo a Palamente a tlhoka tsamaiso e e nonofileng ya mafapha a puso go kgontsha go tlhabolola thebolo ya ditirelo le go fitlhelela boleng jwa botshelo jo bo botoka go baagi botlhe.
Mo Puong ya Pulo ya Palamente Moporesitente o tsaya mokibo wa setšhaba le go tlhagisa maikaelelo a pholisi le tse di tla kgonwang go rebolwa tebang le ngwaga o o kwa pele. Ke kgatlhanong le maikaelelo le tse di kgonwang go rebolwa tse gore Tona ya Matlotlo a itsise Tekanyetsokabo tebang le ngwaga o o latelang, go le gantsi kwa bokhutlong jwa Tlhakole. Maikaelelo a pholisi le tse di kwa setlhoeng go rebolwa di dira motheo wa seo puso e tla tshwanelang go se dira mo ngwageng o o latelang. Ke tshupetso eo Palamente e tshwarang puso go rwala maikarabelo go batho, go seo e se rebolang, le gore madi a a neetsweng a dirisitswe jang.
Go diragala eng morago ga Puo ya Pulo ya Palamente ya Moporesitente?
Morago ga Puo ya Pulo ya Palamente e sena go diriwa, e ngangisanelwa ke dintlo tse pedi tsa Palamente. Makoko a sepolotiki a na le tšhono go tshwaela le go botsa dipotso ka ga merero e e builweng mo puong. Dintlha tse di tshwenyang di a tlhagisiwa le mafelo a a nang le botlhokwa mo setšhabeng a bewa kwa godimo.Setšhaba se lalediwa go tsenela le go ela tlhoko dingangisano jaaka go direga ka dikopano tsotlhe tsa Palamente. Moporesitente le ena o araba dintlha le dipotso tse di tlhagisitsweng go tswa mo ngangisanong.
Thitokgang ya monongwaga ya Palamente ke eng?
Thitokgang ya Palamente ya 2011 ke "Go keteka letlotlo la kgololosego ka go matlafatsa kgokagano magareng ga Palamente le Batho". Ngwaga le ngwaga Palamente e supa thitokgang eo e tlhamiwang go ya ka tshepho e e lolameng ya Palamente. Puso ya nnete ya temokerasi e batla go bona taolo ya yona go tswa mo bathong, ka ditlhopho tsa ka gale le botsaakarolo jo bo tswelelang jwa setšhaba mo ditsamaisong tsa go laola.Thitokgang e rotloetsa temogo ya botsaakarolo, kemedi le temokerasi ya molaotheo, fao baagi ba amegang mo mererong ya go dira melao le go ela maemo tlhoko ga maikarabelo a Palamente. E matlafatsa karolo ya Palamente, eo e leng go emela batho le go netefatsa puso ka batho ka fa tlase ga Molaotheo.Tiro ya Palamente le ya Maloko a yona e tshwanetse go tsepa mo go matlafatseng kgokagano magareng ga batho le dikemedi tse ba di itlhophetseng. Katlego ya Palamente e ikaegile mo botsaakarolong jo bo bonalang jwa baagi botlhe ba Aforika Borwa go neela ka kaedi go tiro ya Maloko a Palamente (MP) ao ba itlhophetseng le go setheo..
Setšhaba se ka tsaya karolo jang mo Palamenteng?
Go amega mo ditsamaisong tsa moletlo wa Puo ya Pulo ya Palamente ke nngwe ya tsela eo setšhaba se ka nnang le seabe ka teng mo Palamenteng ya bona. Go na le ditsela tse dingwe tsa go tsaya karolo mo Palamenteng mme tseno di tsenyeletsa go bouta mo ditlhophong, go ikwadisa mo mokgatlhong wa sepolotiki, go ngoka le go tsenela ka go ithaopa mokgatlho o e seng wa puso, go ikgolaganya le bo MP, go dira ditshwaelo le go romela diphethišene go Palamente.
Palamente e itlamile mo go fitlhelelweng ke setšhaba sa Aforika Borwa ka go tlhama ditšhono tebang le kamego le botsaakarolo jwa botlhe: banna le basadi, ba ba rutegileng kgotsa nnyaa, ba ba dirang kgotsa ba sa dire, ba ba itekanetseng le batho ba ba nang le bogole, ba ba humanegileng (bogolosegolo kwa metseselegae e e humanegileng), le ditlhopha tse dingwe tse di ikaeletsweng: go kgobokana le go tlhagisa maikutlo a bona mo mererong e e amanang le ditlhoko tsa bona tsa motheo. Mananeo a a kgethegileng jaaka Kokoano ya Batho, Go isa Palamente kwa Bathong le Palamente ya Bašwa ke di polatefomo tsotlhe tse di ikaeletsweng go buisana le setšhaba go reetsa dikakanyo tsa bona ka ga se se botlhokwa thata mo go bona. Palamente e batla go oketsa kamego le botsaakarolo jwa setšhaba ka go tsamaisana le thitokganmg ya monongwaga "Go keteka letlotlo la kgololosego ka go matlafatsa kgokagano magareng ga Palamente le Batho".
A o eletsa go etela Palamente?
Kantoro ya Thuto ya Setšhaba e neelana ka diketelo tse di sa duelelweng tsa Palamente le tšhono go setšhaba go lebelela dingangisano ba le mo mannong a botlhe a Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense. Dithulaganyo gape di ka dirwa gore setšhaba se kopane le Maloko a Palamente le go tsenela ditheetso tsa setšhaba kgotsa dikopano tsa Komiti. Fa o sa kgone go tla mo Palamenteng, o ka etela www.parliament.gov.za mme wa itemogela leetotebo la Palamente go tswa kwa karolong e nngwe le e nngwe ya lefatshe.
Go bona tshedimosetso go ya pele ikgolaganye le:
Ikgolaganye le: Nhlanhla Mrwerwe
Mogala: (021) 403 2266
Fekese (021) 403 3817 / 403 3303
E-meile: nmrwerwe@parliament.gov.za
DINTLHA TSA KA BONAKO
Puo ya Pulo ya Palamente (SONA) gape e tla tshwarwa mo maitseboeng ka di 10 Tlhakole 2011.
SONA e kgaoganngwa ka dikarolo di le tharo. Ya ntlha ke botsaakarolo jwa setšhaba fa Batlhankedi ba Puso ba ba supang Tlotlo ba amogela Moporesitente le baeng ba gagwe fa ba tsamaya mo mmetseng o mohibidu. Seno se latelwa ke moletlo wa puso o o tsenyeletsang go gelebetega ga dithunya tse 21- e le sesupo sa tlotlo le go fofa ga difoufane tsa Lebotho la Sesole sa mo moweng tse di ralalang lefaufau mme ya bofelo e nne puo eo e leng kgale e emetswe ya Moporesitente.
Maloko a Sesole sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa (SANDF) ba dira tsela ya mola eo Moporesitente a e dirisang go ya Palamenteng.
Batlhankedi ba Sesole ba ba dirang mola go supa Tlotlo le bona ba tsaya karolo mo moletlong mme bente ya sesole e tshameka pina ya bosetšhaba ya Aforika Borwa.
Go gebeletega ga dithunya tse 21- e le sesupo sa tlotlo go Tlhogo ya Naga, folaga ya bosetšhaba, Tlhogo ya Naga ya setšhaba se sele, leloko la losika la bogosi le le busang le Tlhogo ya pele ya Naga.
PONELOPELE
Go aga Palamente batho eo e tsibogelang ditlhoko tsa batho ebile e e kgweediwang ke go eletsa go bona matshelo a Maaforika Borwa a tokafetse.
<fn>Hansards.VirtualTour.2010-02-19.tn.txt</fn>
SCRIPT FOR PARLIAMENT'S VIRTUAL TOUR

MATSENO (FLASH INTRO)

Le amogelegile mo Palamenteng ya Aforika Borwa, Palamente ya ngwagakgolo wa 21!

Palamente e e ka ga batho!

Ponopele ya rona ke go aga Palamente ya batho e e arabelang ditlhoko tsa batho mme e kgweediwa ke mokgwa wa go lemoga boleng jo bo botoka jwa botshelo go batho botlhe ba Aforika Borwa.

Ka diporogerama tsa rona, re leka go netefatsa gore merafe e e kgetholotsweng e a tsenyeletswa ka metlha.

Tiro le poelo ya botlhokwa ya Palamente ke go emela batho le go netefatsa Palamente ka batho fa tlase ga Molaotheo.

Se se fitlhelelwa ka go fetisa melao, go ela tiragatso ya puso tlhoko, le tsenyeletsa setšhaba mo ditsamaisong tsa Palamente.

Molaotheo ke molao mogolo wa Rephaboliki mme o baya metheo ya baagi ba ba gololosegileng eo puso e ikaegileng mo maatleng a batho le tshireletsego ya moagi mongwe le mongwe ka go lekalekana.

E bontsha bleng le mekgwa go busa ka kgololosego ka batho.



Palamente e dirilwe ka baemedi ba ba tlhophilweng ka kgololosego ba le 400 ba ba bopang Kokoano Bosetšhaba.

Diporofense di emelwa mo Palamenteng ke Khansele ya Boditšhaba e e dirilweng ke baemedi ba le lesome ka porofense.

Palamente ya rona ya temokerasi e ipela ka hisetori ya kemedi ya basadi.

Ga jaana basadi ba dira 43% ya Maloko.

Go tloga ka 2009, re mo maemong a boraro mo lefatsheng malebana le kemedi ya basadi.

Tebelelo ya kemedi ya basadi mo Palamenteng ke 50%.

Gape re na le Palamente e e duleng diatla tota!

Palamente ya rona ya ntlha ya temokerasi ka 1994 e tlhophile Moporesitente Nelson Mandela jaaka tlhogo ya naga e le nngwe ya melao ya yona ya ntlha.

Ka 24 Motsheganong 1994 Moperesitente Mandela o neelane ka puo ya gagwe ya ntlha ya Bosetšhaba mo kopanong ya ntlha ya Palamente e e tlhophilweng ka kgololosego.

Go tloga fao, Palamente e amogetse Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa ka 1996 mme ya fetisa melao e e fetang sekete e mengwe!



A o ipaakanyeditse go utolola ditselana tsa Palamente e ya rona?

Tla re tswelele ka loeto la rona la Palamente ya Aforika Borwa!



Loeto le e ikaegile ka mafelo a le mararo mo Palamenteng, e leng, Kokoano ya bogologolo, Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense.

Tsaya nako go utolola! ...



Parliament Street

Se ke Parliament Street. Matlo, e leng Kokoano Bosetšhaba, Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense, ga tsenyeletsa le Tuynhuys di mo seterateng se mo go nang le dikantoro tsa puso le dikantoro tsa lekoko la Palamente. Moporesitente o tsamaya mo Parliament Street go ya kwa tšhembareng ya Kokoano Bosetšhaba go ya go neelana ka puo ya Bosetšhaba ya ngwaga le ngwaga mo kopanong ya matlo a le mabedi a Palamente. Ka nako ya puo ya bosetšhaba, e e tlwaelegileng ka "Pulo ya Palamente", matlhakore ka bobedi a Parliament Street a nna le Bantlha kedi ba puso go tlotla.

Slave Lodge

Slave lodge ke lefelo la kgopolo le ikgopotso. E agilwe ke Khampani ya Dutch East India ka 1679. E ne e dira jaaka setilo sa Khansele ya Kgakololo pele ga kago ya Palamente ya Kapa mme ya dirisiwa jaaka kago ya kantoro ya puso, Kgotlakgolo, Poso mme lwa bofelo jaaka Musiamo wa Setso wa Hisetori.

Ka nako ya Puo ya Bosetšhaba Moporesitente le mokoloko wa gagwe ba feta mo mmateng o mohibidu go tswa mo Slave Lodge go ya kwa Kokoanong Bosetšhabeng go tsenela kopano.



Marks Building

Marks building e fa thoko ga kago ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense mo Parliament Street. E agilwe ka 1904, Marks building e tsenya makokokgatlhanong le badiredi ba bona. E ne e diriswa ke ntlo ya baemedi mo Palamenteng ya Ditšhembara di le tharo pele ga 1987. Palamente e ya ditšhembara di le tharo ya 1985 e ne e na le ditšhembara tsa basweu, bammala le maintia mme ba ntshitse bantsho.



Africa House

Africa House e fela fa gare ga dikago tsa palamente fa thoko ga Kokoano Bosetšhaba. E ne e le kantoro kgolo ya Mokomišenara wa MoBoritani, mme jaanong go nna Komiti ya kopanelo ya tsa matlhale le dikantoro tse dingwe tsa Palamente.



Africa House 2

Inside Africa House ke nngwe ya botaki ba Palamente ba selegae: e tswa mo setlhareng sa Mimosa sa dingwaga di le 350 se se neng sa futswelelwa kwa borwabotlhaba ka 1892. Serwalwa sa Sebui sa Palamente se ne se bolokilwe mo Khaseketeng ka dingwagangwaga.( consider for a pop-up)



Stal Plein

"Stal" ka English e kaya stable. Matseno o tshimologo mo Stalplein, e biditswe go ditale tsa mmusi wa Kapa, e ne e le letlhakore la Tuynhuys mo Company Gardens, e e simolotseng jaaka sediriswa sa VOC e e itseweng gape jaaka Khampani ya Dutch East India mme morago ya dirisiwa ke babusi botlhe ba Kapa. Dikago tse di latelang tsa Palamente di tlile gautshwane fa go ne go agiwa dikarolo tse dintšhwa, go fitlha ka 1988 fa kgaolo e ntšhwa e go leng Kokoano Bosetšhaba e fitlhelela Tuynhuys. Ka nako ya fa Palamente e dula, Moporesitente o dirisa Tuynhuys jaaka kantoro semolao. Tuynhuys e ikemetse ka nosi.



Matseno mo Palamenteng go tswa kwa Roeland Street



Palamente e kaya dilo tse di farologaneng mo bathing ba ba farologaneng. Sefikantswe sa Mogenerala Louis Botha mo matsenong a Palamente mo Roeland Street se tlisa potso: Go diragala eng ka bagaka ba bašwa ba setšhaba? Sefikantswe se ke sa Teropo ya Kapa. Legora la Palamente le tshwailwe ka terata mo Plein Street, le ka Company mo letlhakoreng la bophirima. Matseno a Roeland Street a neela maloko phitlhelelo le mafelo a go paka dikoloi go Maloko a Palamente le badiredi ba Palamente.





Flame of Remembrance

Ka moletlo wa pulo le ditiragatso tse dingwe tsa Puso, Flame of Remembrance e tuka mo Palamenteng go tlotla botlhe ba ba weleng mo dintweng tse di tsenyeletsang Aforika Borwa. Moporesitente wa Aforika Borwa ke Molaodimogolo wa masole.


Lefelo la baeng

Lefelo la baeng le fa posong ya bogologolo, e jaanong e leng karolo ya tikologo ya Palamente. Palamente e amogela baeng go tswa gaufi le kgakala mme baithuti ba amogelegile. Ke go feta baeng ba le 25 000 ba ba etelang Palamente ngwaga nngwe le nngwe. Baeng ba tshwanetse go tlhagisa lokwaloitshupo la semolao pele ba letlwa go tsena mo Palamenteng. Go tlhanasela tota fa e le Puo ya Bosetšhaba (e gape e bidiwang pulo ya Palamente) kgotsa fa Tona ya tsa Matlole e neelana ka puo ya tekanyetsokabo.

Poorthuis, Matseno a setšhaba mo Palamenteng

Poorthuis e e itseweng gape jaaka Gate House ke matseno go ya kwa kagong ya Kokoano ya bogologolo. Motho o tlhoka go feta mo basireletsing fa a tsena mo teng. Fela mo teng ga matseno ke dimitata tsa ntlha di e 30 tsa Keiskamma Tapestry (see Hotspot).

Lefelo go ya kwa tšhembareng ya Kokoano Bosetšhaba

Morago ga go pagama dikgato go ya mo matsenong a kago ya Kokoano Bosetšhaba, kgato e le nngwe go ya mo boalong ba thaele ya mmabole mo tšhembareng ya Kokoano Bosetšhaba. Matseno a a lebisa kwa matsenong a maloko. Go na le ditepisi di le pedi mo matlhakoreng ka bobedi a matseno a a isang kwa mannong a setšhaba, manno a bophasalatsi, a dipolomate le dikantoro.

Ka maeto a Puo ya bosetšhaba le ketelo ya naga, mmata o mohibiduo alwa go fitlha kwa matsenong a maloko.

Kokoano Bosetšhaba

Tšhembara e, ke legae la dikopano le dikokoanokopanelo tsa Kokoano Bosetšhaba. Ga jaana, Maloko a le 400 a Palamente a kopanela fa go fetisa melao le go lebelela ditiro tsa Palamente. Moperesitente o nna ka fa mojeng wa wa mmusakgotla, mo setilong se se nang le tlhoro. Lekoko le le busang le nna ka fa mojeng wa mmusakgotla mme makoko kganetso a nna ka fa molemeng. E ne e le mo go yona tšhembara e ka nako ya tlhaolele Moporedsitente wa maloba FW de Klerk a neng a bega go fediswa ga kiletso ga ANC le ditlhopha tse dingwe tsa sepolotiki. Malatsi a le robongwe morago ga moo, ka di 11 Tlhakole 1990, Nelson Mandela o ne a gololwa go tswa kwa kgolegelong morago ga dingwaga di le 27. Mo moletlong o o neng o tsaya maikutlo ka 1994, Rre Mandela o ne a amogelwa jaaka Moporesitente ya ntlha e e tlhophilweng ka temokerasi.(maybe a link to the speech)

Sefata se se fa pele ga setilo sa Mmusakgotla se dirisiwa ka nako ya diketelo tsa dipuso kgotsa ke Moporesitente kgotsa Ditona tseo di arabang dipotso. Ka nako ya dingangisano, kgotsa fa maloko a dira dipolelo go le gantsi bat le ba dirise sefata, fela ba ka kitsiso ya tshitshinyo kgotsa ba botsa dipotso le go tlhagisa dintlha tsa taolo ba dutse mo ditilong tsa bona tseo di tsentsweng di maekerofouno. Go na le didiriswa tsa eleketroniki tsa go bouta mo setilong se sengwe le se sengwe go netefatsa bouto ya mo sephiri, fela lekoko le lengwe le lengwe le kgona go bona gore ke maloko a le makae a bona a a boutetseng kgotsa a a leng kgatlhanong le peomolao.



Setilo sa Mmusakgotla

Setilo sa Mmusakgotla se beilwe mo polatefomong e e tsholeditsweng kwa bofelong jwa Tšhembara ya Kokoano Bosetšhaba. Mmusakgotla o laola ditsamaiso tsa Ntlo go tswa fao.



Mmusakgotla wa ntlha wa Palamente ya temokerasi, Ngaka Frene Ginwala o ne a rulagantse gore baeteledipele ba makoko a mannye ba nne le maano fa bankeng e e fa pele, gore batlhophi ba kgone go bona makoko a bona a ba a tlhophileng. Fa go na kokoanokopanelo ya Dintlo, sekao fa go newa Puo ya Pulo ya Palamente ke Moporesitente, go nna le manno a tlaleletso fa fatshe magareng fa dikarolo di le pedi go neela maloko a Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense madulo.



Tšhembara ya Kokoano Bosetšhaba ya bogologolo



Tšhembara ya Kokoano Bosetšhaba ya bogologolo e ne e dirisiwa ke Palamente go tloga ka go tlhamiwa ga Palamente ka 1910, go fitlhela ka puso ya ntlha ya temokerasi e tlhopiwa ka 1994. Ka 1994 Palamente ya nako eo e ne ya tlhatlhamololwa mo Tšhembareng e: tiro e e bontshang bofelo jwa kgethololo, le melao ya yona. Ka 1961 Aforika Borwa e ne ya tlogela Commonwealth go nna Rephaboliki. Dikgwedi di le nne morago ga Aforika Borwa e sena go tlogela Commowealth, Dimitri Tsafendas a bolaya Tonakgolo, Ngaka Hendrick Verwoerd ka go mo tlhabela moo a neng a dutse teng.



Tšhembara e jaanong e dirisediwa ditheetso tsa setšhaba, go fetisa melao le tiro ya tebelelo ya Palamente. Gape e dirisiwa jaaka lefelo la kopanelo tebang le diseminara, ditlhopha le dikomiti le dikopano tsa khokhase ya ANC le Ditheetso tsa Setšhaba.


Lefelo la bojelo la Kokoano Bosetšhaba la bogologolo



Phaposi ya bojelo ya Kokoano Bosetšhaba ya bogologolo e ne e le karolo ya kago ntlha ya 1885, e dira jaaka Tšhembara ya Kokoano ya Peomolao ya Kapa. Morago ga got lhamiwa ga Palamente ka 1910, Tšhembara ya Kokoano Bosetšhaba e ne ya tlalelediwa. Tšhembara ya puso ya Kapa e ne ya nna lefelo la bojelo jwa maloko le baeng. Tonakgolo ya Boritane Harold MacMillan o dirile puo ya gagwe ya "Wind of Change" fano ka 1960, a bona bonelapele boipuso jwa dikoloni tsa Borithane mo Aforika.



Matseno a Khansele ya Bošetshaba ya Diporofense

Matseno a Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e ne e itsege jaaka Queen's Hall mme e ne e reletswe ka Kgosigadi Elizabeth mme leina le le ne la bolokwa go fitlhela ka 1961. Ka 1961 e ne ya bidiwa Gallery Hall fa Aforika Borwa e nna Rephaboliki.



Boalo jwa mo matsenong ke boalo jo bo tlwaelegileng jwa thaele ya seramiki e e nang le pethene eo e neng e itsege ka motlha wa Victorian.



Tšhembara ya NCOP

Eno ke Tšhembara ya NCOP, nngwe ya ditlhangwa tse di botlhokwa go gaisa mo hisetoring ya molaotheo wa Aforika Borwa, eo e neelang baagi ba diporofense tsotlhe kemedi mo Palamenteng. Peomolao eo e amang diporofense e ngangisanelwa le go swediwa mo tšhembareng e. NCOP e na le maloko a le 10 go tswa go porofense e nngwe le e nngwe- maloko a le 6 a leruri le kemedi di le nne tse di kgethegileng.



Mo tšhembareng e, malokoa nna go ya ka Porofense tsa bona le go bouta jaaka karolo ya porofense. Batlhophi ba na le bouto e e farologaeng go tlhopha maloko a diporofense di le Dipeomolao tsa Porofense di le robonngwe, mo dingwageng tse dingwe le tse dingwe di le tlhano, ka letsatsi la ditlhopho tsa bosetšhaba. Porofense e nngwe le e nngwe e na le letshwao la yona la naga le le bontshiwang mo tšhembareng ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense.



Tafole ya tlhoro ya Moporesitente NCOP



Fa Moporesitente a tsenela kopano kwa Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense, o nna fa moleng o o fa pele kwa mojeng wa modulasetilo, mo setilong se go setilweng matshwaokakaretso a naga mo go sona.



Manno a a fa godimo a NCOP



Lefelo la manno a a kwa godimo a NCOP ka gale a dirisiwa ke Batlotlegi le setšhaba fa ba tsenela Palamente.



Sekano sa Naga

Sekano sa naga a Aforika Borwa ke letshwao le legolo le le bonalang la Puso. Fa gare ga letshwao go bonala porotea e kgolo, lelomo la setšhaba, le le bontshang tumelano ya ditso tsotlhe, le naga e oketsega jaaka setshaba. Mo godimo ga porotea ke mmamolongwana ka maphuka a a emeletseng, le letsatsi le tlhatlhoga. Ditsebe tsa mabele di bontsha monono wa mmu, fa manaka a tlou a bontsha botlhale, thata le boikanyego.





Sekano sa Naga 2

Kwa bogareng, thebe e bontsha tshireletso ya Maaforika Borwa, kwa tlase ga thebe ke molamu, eo e beilweng go netefatsa tshireletso ya kagiso go na le go bontsha ntwa. Mo gare ga thebe go na le ditshwantsho tsa batho ba Makhoi, baagi ba pele ba lefatshe. Tshedimosetso e tserwe go tswa go ditshwantsho mo Linton Stone, sekao se se itsegeng lefatshe ka bophara sa botsaki jwa letlapa jwa Aforika Borwa. Moono wa sekano sa naga se kaya " batho ba ba faroloaneng tshwaraganang", kgotsa "batho ba ba farologaneng ba kopana mmogo," ka puo ya Makhoisane ya batho ba /Xam: !ke e:/xarra//ke (provide link to parliamentary website for audio pronunciation?)

Matseno a Kgosigadi a kago ya NCOP

Matseno a kgosigadi a kwa moagong wa ntlha wa Palamente ya Kapa eo e neng ya tlhongwa semolao ka 1885.E ne e neela ka phitlhelelo go ya go tšhembara, gaufi le matseno a Company Gardens. Company Gardens e tlhamile leina la yona go tswa go Khampani ya Dutch East India Company eo ka 1652 e neng ya romela Jan le Maria Van Riebeeck kwa Kapa. Dikago tse dintšhwa di tsa tlaleletswa go meago ya Palamente morago ga dikoloni di le pedi tsa Borithane ( Kapa le Natala) le di Rephaboliki tsa pele tsa Maburu ( Teransefala le Foreisetata) di sena go tlhama Palamente ya Aforika Borwa ka 1910.





Bobeelobuka (kwa ntle ga matseno a kago ya NCOP)

Bobeelobuka bo ka fa ntle ga matseno a kago ya NCOP. Ka 1857 bobeelobuka jwa botlhokwa bo ne jwa tlhomiwa go tswa go kokoanyo ya dibuka tse di neng di dira kwa Kokoano Peomolao ya Kapa ya bogologolo le khansele ya Peomolao. Ka 1910, ka go tlhamiwa ga Palamente, dikokoanyo tse din e tsa nna Bobeelobuka jwa Palamente. Ka 1919, dibuka tse di sa bonweng bonolo, ditshwantsho, dimmepe le ditlhangwa din e tsa tsenngwa, gore kwa bofelong tsa nna Kokoanyo e e kgethegileng.



Go feta dingwaga di le 150 go nnile le ditlaleletso tse di kgatlhisang go bobeelobuka jo jwa botlhokwa, go tsenyeletsa kokoanyo ya Sidney Mendelssohn. Ka 1917, o ne a abelana ka kokoanyo ya gagwe ya Africana eo e nang le dilo di le 7 000 go Palamente. Go na le ditlhogo dingwe di le 200 000 mo bobeelobuka, go tsenyeletsa e direkoto tsa botlhokwa tsa pele tsa Aforika Borwa le Aforika.



Dithalwa tsa Palamente

Fa gare ga dithalwa tse di tlhagisitsweng mo leboteng la mosiamo ke ditiro tsa motaki wa seketšhe, Francois Le Valliant. E ne e le motsamai wa Mofora yo o tsamaileng maeto go kgabaganya Kapa bophirima le bokone magareng ga 1781 le 1784.

Mebala ya metsi e rekota maeto a.



Dikokoanyo tsa dithalwa le ngwaoboswa di bolokilwe mo Palamenteng, tsa kwalwa mo tokomaneng le go bolokwa ke kantoro ya dithalwa ya Palamente mme di setšhaba se ka di fitlhelela go ka di bona. Dikokoanyo di botlhokwa le go nna le boleng jwa hisitori, fela di emele batho botlhele botaki jwa naga e. Palamente e lwela go nna kemedi mo go bontsheng botaki jo bo emelang Maaforika Borwa otlhe. Mefuta e mentšhwa le e e farologaneng e a tlhaolwa go bontshiwa go dira botaki jwa Palamente karolo ya leeto, go na le bokhutlo.



Metsantsabetso ya Keiskamma

Metsatsanbetso ya Keiskamma e emela bataki ba le bantsi, go na le motaki a le nosi. Phetogo e e bonalang ya malejoa mo Aforika Borwa e tshwerwe ke Metsantsabetso ya Keiskamma mo diferwaneng tsa moago wa Kokoano Bosetšhaba ya Bogologolo. Metsantsabetso e e tlhalosang hisetori ya kgaratlho ya Aforika Borwa e dirilwe ke bomme go tswa kwa Kapa Botlhaba, mme e tsenyeletsa ditshwantsho go tswa go pampiritshedimosetso ya ditlhopho e newa batlhophi ba Maaforika Borwa ka ditlhopho tsa ntlha tsa temokerasi.



Kgetse ya tlhagiso fa pele, kwa matsenong a KARATA A GAUTA 2



Serwalwa sa gauta se se neetsweng Palamente ka 1963 ke ditšhembara tsa dimmaene tsa Teransefala le Foreisetata e emetswe ke serwalwa sa batho. Mo godimo ga serwalwa sa batho ke buka e e butsweng (e e emelang Molaotheo), ka moropa o o biletsang baemedi ba setšhaba kwa indaba.



Tlhagiso ya dikgetse kwa godimo

Dilo di le mmalwa le dikgetse di tlhagisitswe mo karolong e e golaganyang kago ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense. Molao o o saenilweng go setlela Aforika Borwa ka 1910 o tlhagisitswe fao, ka letshwao la bogosi, fela jalo le ka Molao wa 1961 wa go setlela Rephaboliki ya Aforika Borwa.



Tlhagiso ya dikgetse kwa godimo

Setilo se se neng se diriswa ke Sebui sa Palamente ya Kapa mme morago ke Kokoano Bosetšhaba

Serwalo sa bogologolo se se tlhagisitsweng se tshwana le se se dirisiwang mo ntlong ya Commons kwa Engelane. Se se neng se bewa mo teretleleng ya Tafole ya Kokoano Bosetšhaba.



Tlhagiso ya dikgetse kwa godimo

Mo lefelong le go na le dikgetse di le mmalwa tse di tlhagisitsweng tse di nang le:

Pina ya bosetšhaba

Pina ya bosetšhaba e e kwaletsweng Aforika Borwa ke CJ Langenhoven "Die Stem", e tlhagisitswe fa, fa thoko ga manaane a tlotla a bao tsa suleng mo dintweng tse pedi tsa lefatshe, ka maina a masole a bantsho a kwetswe kwa morago mo dibukeng tsa kgopolo

Kgetse ka diwiki

Diwiki tsa babusakgotla le badiredibagolwane mo ditafoleng tsa Kokoano Bosetšhaba di ne tsa fedisiwa ka Ferikgong 1987 morago ga kopano ya dikomiti ka melao e e leng teng le ditaelo - le fa wiki e ne ya rwalwa lwa bofelo ka 1994.

DIKGETSE TSE DINTSI TSE DI TLHAGISITSWENG

Matlapana go tswa ngweding, ka Moperesitente wa Aforika Borwa Richard Nixon le ona a tlhagisitswe.













<fn>Hansards.WomenAndParliament.2009-11-11.tn.txt</fn>
BASADI LE PALAMENTE

1. GORENG GO LE BOTLHOKWA GO BASADI GO TSAYA KAROLO MO GO DIRENG MOLAO?

Basadi ke karolo e e fetang bontsi jwa halofo ya setšhaba sa Aforika Borwa ka jalo mantswe a bona a tshwanetse go akaretswa fa go tsewa ditshwetso le fa go dirwa molao.

Go akaretswa ga basadi mo go tseyeng ditshwetso ke motheo wa tshwanelo ya setho.Basadi ba tshwanetse go tsaya karolo mo go direng molao gonne go tsenngwa tirisong ga molao le dipholisi tsa puso di na le seabe mo matshelong a bona a tsatsi le letsatsi.Se se botlhokwa bogolosegolo ke gore dipatlisiso di bontshitse gore fa basadi ba tsaya karolo fa go tsewa ditshwetso, seno se lebisa kwa tsepamong e e oketsegileng le kabo ya didiriswa tse di tla tlhabololang boleng jwa matshelo a botlhe.Koketsego ya botsaakarolo jwa basadi mo go direng molao go ka tlisa tlhabololo ya phitlhelelo ya ditirelo tsa motheo, jaaka matlo, thuto le loago.


2. BASADI BA KA TSAYA JANG KAROLO MO GO DIRENG MOLAO?

Molaotheo wa Aforika Borwa wa re setšhaba se tshwanetse go fitlhelela le go tsaya karolo mo Palamenteng le mo ditsamaisong tsa yona.Go na le ditsela tse di farologaneng ka fao seno se ka dirwang ka teng.

Basadi ba ka tsaya karolo mo go direng molao ka go boutela mokgatlho wa sepolotiki o ba naganang gore o ka emela dikakanyo le matshwenyego a bona botoka kwa Palamenteng. Ba ka nna gape le seabe mo go rulaganyeng le go direla mokgatlho o ba o tlhophileng le go o tlhopha mo maphateng a ona. Basadi ba tlhatlhogetse kwa maemong a a kwa godimo ka yona tsela e.

Setšhaba se na le tshwanelo ya go tsenela dikopano tsa dikomiti le go tsaya karolo mo Ditheetsong tsa Phatlalatsa. Fa ntlha e le mo dikgatlhegelong tsa setšhaba, Komiti ya Kokoano Bosetšhaba kgotsa ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e ka swetsa go tshwara ditheetso tsa phatlhalatsa kgotsa ba dira taletso ya go dira ditshwaelo.Maloko a setšhaba a ka ikgolaganya le Maloko a Palamente go ntsha maikutlo a bona ka karolo nngwe ya molao.


3. KE KAROLO EFE YA MOLAOTHEO E E KGONTSHANG BASADI GO NNA LE SEABE

Molaotheo wa Aforika Borwa o neelana ka sebopego se se tebang le tlhatloso ya tekatekano ya bong, mme se se kaya le botsaakarolo jwa basadi mo go direng molao.Molaotheo o neelana ka dintlha dingwe tse di mmalwa mo go tsweletseng tekatekano ya bong.Molaotlhomo wa Ditshwanelo o netefaletsa Maforika Borwa go tshwarwa ka go lekalekana. Molaotlhomo wa Ditshwanelo o kgatlhanong le kgetholola go ya ka lotso le bong. Molaotlhomo wa Ditshwanelo o gatelela gore dikgato di tshwanetse tsa tsewa go tsweletsa go bona phitlhelelo ya tekatekano mo maphateng otlhe a puso.

Molaotheo o dira gore go nne le sebaka sa ditheo tseo di tshegetsang temokerasi, ga mmogo le botsakaarolo jwa basadi. Tseno di tsenyeletsa , magareng ga tse dingwe, Khomišene ka ga Tekatekano ya Bong le Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa.

Go tlaleletsa ditlhagiso tse go neelanwang ka tsona mo Molaotheong, Aforika Borwa e itlamile go tshola tekatekano ya bong ka tumelano ya yona ya dikopano tsa boditšhabatšhaba jaaka Kopano ya Phediso ya Kgethololo Kgatlhanong le Basadi (Convention on the Elimination of Discrimination Against Women )CEDAW) le Lefelo la Tiragatso (Platform of Action), eo e neng ya tlhomiwa ke Khonferense ya Basadi ya kwa Beijing. Aforika Borwa ke karolo ya mananeo a tiragatso a le mokawana a Aforika le tsweletso ya basadi, sk. tsamaiso ya Setšhaba sa Tlhabololo sa Borwa jwa Aforika (SADC) ka ga bong le tlhabololo.

4. DIPOPEGOKGOLO DIFE TSA BASADI GO DIRA GORE BA TSAYE KAROLO MO GO DIRENG MOLAO?

Tsela ya ntlha e bile e le yona e e botlhokwa go gaisa ya basadi mo go nneng le seabe mo Palamenteng ke ka nako ya ditlhopho. Mokgwa o batho ba boutang ka ona mo ditlhophong ke ona o bontshang ka fao Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense di tlhamilweng ka teng. Ditlhopho tsa bosetšhaba di naya batho botlhe ba dingwaga tse di fetang 18 tshwanelo ya go tlhopha mokgatlho o ba o boutetseng. Basadi ba dira palo e e bonalang ya batlhophi mme ba ka dirisa tshwanelo ya bona ya go tlhopha gore ba tle ba tlhotlheletse gore Palamente e tlhamiwa jang, le gore setheo se, se tsweletsa jang tlhabololo ya basadi.

Palamente ya bone e tlhomile Dikomiti tse di latelang tse di mekamekanang ka tlhomalalo le merero e e amanang le basadi:

Komiti ya Kokoano Bosetšhaba e e ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho

Komiti ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e e ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho

Lefapha le lešwa ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho le lona le tlhamilwe go kopanya ditiro tsa puso mo go tlhabololeng le go sireletsa batho ba ba leng mo kotsing mo setšhabeng sa rona.


5. KE DIKGWETLHO DIFE TSE DI LEBAGANENG BASADI MO BOTSAAKAROLONG JWA GO DIRA MOLAO?

Le fa e le gore basadi ke karolo e kgolo ya bogolo ba setšhaba sa Aforika Borwa, basadi ba sa ntse ba le kwa tlase fa go tsewa ditshwetso.Go na le dikgwetlho di le dintsi tse di thibelang basadi go tshameka karolo e e tletseng mme e le mosola, mme nngwe e kgolo ya tsona ke bohuma. Bohuma ke kgwetlho e basadi ba le bantsi ba Aforika Borwa ba lebaganeng nayo, bogolosegolo basadi ba kwa metseselegaeng.

Go fitlhelela ditirelo tsa motheo jaaka thuto, metsi le loago, bong jo bo sa lekalekaneng, lotso, le dikamano tsa maemo a batho mo setšhabeng di nna le tlhotlheletso e kgolo.. Gore basadi ba tseye karolo ka bojotlhe mo go direng molao, ditirelo tsa motheo di tshwanetse go tlhabololwa gore basadi ba di fitlhelele.

Bontsi jwa basadi bo tlhaela matlafatso ya ikonomi. Ka setlwaedi basadi ke setlhopha se se humanegileng mo Aforika Borwa mme kgonagalo e ntsi ya gore ba newe ditiro tse di kwa tlase kgotsa ba se bone ditiro. Go tlaleletsa se, HIV/AIDS e ama palo e ntsi ya basadi bogolosegolo basadi ba ba santseng ba le bannye ba le mo dingwageng tsa go tshola bana.

Tirisodikgoka kgatlhanong le basadi ke nngwe ya dikgwetlho tse kgolo tse di lebaneng Aforika Borwa.

Temokerasi ya rona e e golang e tlhabolotse phitlhelelo ya basadi go fitlhelela maatla a sepolotiki le go nna karolo ya go tsaya ditshwetso. Aforika Borwa e na le molao go samagana le tekatekano ya bong.

Kgwetlho ke go dira gore ditshwanelo di fitlhelele basadi botlhe.


6. BASADI GA JAANA BA EMETSWE JANG MO PALAMENTENG?

.Kemedi ya basadi mo Kokoanong Bošetshaba e tlhatlhogetse go 45%. Aforika Borwa e mo maemong a boraro mo lefatsheng go ya ka kemedi ya basadi mo Palamenteng.

7. BANNA BA KA TSHAMEKA KAROLO EFE?

Banna ba na le karolo e e botlhokwa e ba ka e tshamekang go fitlhelela tekatekano ya bong mo setšhabeng sa Aforika Borwa. Bontsi jwa banna ba tsaya kgato kgatlhanong le tirisodikgoka kgatlhanong le basadi le bana. Banna ba tshwanetse go tlhotlheletsa banna ba bangwe go fetola mekgwa le go tlotla basadi. Banna le basadi ba tshameka karolo e e lekalekanang mme e bile e le botlhokwa mo go fetoleng dikamano tsa bong mo setšhabeng. Ga go setšhaba sepe se se ka gololosegang ka bojotlhe go fitlhela basadi le banna ba sona ba gololosegile e bile ba lekana, mme go fitlha ga jaaana, banna le basadi ba abelana maikarabelo.


___________________________________________________________________

Puiso go ya pele

1 Molokomme, Representation of Women and Men in Politics and Decision-making Positions in SADC, 2001
___________________________________________________________________



TSHEDIMOSETSO E E BOTLHOKWA YA KGOLAGANO

Komiti ya Kokoano Bošetshaba ka ga Basadi, Baswa, Bana le Batho ba ba nang le dikgwetlho
Tel: (021) 403 3840

Komiti ya Khansele ya Bošetshaba ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le dikgwetlho
Tel: (021) 403 3768

Lefapha la Basadi, Bana le Batho ba ba nang le dikgwetlho
Tel: (012) 300 5575 / 5516 / (021) 464 2203


___________________________________________________________________


E tlhagisitswe ke Ditirelo tsa Tlhaeletsano tsa Palamente
E ROTLOEDITSWE KE BATHO


www.parliament.gov.za
P.O. Box 15, Cape Town, 8000
Mogala: (021) 403 3341
Fekese: (021) 403 3303


This pamphlet is available in all the official languages of South Africa [Papettlana e, e fitlhelwa ka dipuo tsotlhe tsa semmuso tsa Aforika Borwa]
<fn>Hansards.Youth.2009-11-12.tn.txt</fn>
Go keteka Bašwa ba Aforika Borwa

Lemorago
Ka 1974, mmuso wa tlhaolele o ne wa tsaya tshwetso ya go busetsa molao o Dr HF Verwoerd a lekileng ntle le go atlega go o tsenya tirisong ka 1953, fa a ne a tshwere potifolio ya thuto. Puso ya nako eo e ne ya gapeletsa molao wa "50/50" gore Aforikanse e tshwanetse go nna puo e e dirisiwang go ruta mmetse, thutoloago le dipalo, fa saense, thuto ya tsa logong, le botaki di rutiwe ka Seesemane. Barutabana le batsadi ke bona ba ntlha go ganana le seo.

Ka 1975, Diboto di le supa tsa dikolo di ne tsa laela barutabana gore ba se ka ba ruta ka Aforikanse, seo se neng sa lebisa kwa Lefapheng la Thuto Ya Bantsho go leleka badulasetilo ba le batlhano ba Boto.

Ka 1976, letlhoo la tsamaiso ya Thuto ya Bantsho le ne le oketsega. Fa go atamela dikgaruru tsa di 16 tsa Seetebosigo, baithuti ba Soweto ba ne ba kwala moono "Re tsena go Ithuta, Re tswa go Direla" kwa kgorong e nngwe ya dikolo tse dikgolwane.

Ka Mopitlwe wa ngwaga oo Aforikanse e gapeleditsweng go nna puo ya go ruta e e diriswang kwa dikolong dingwe tsa Soweto, letlhoo la molao wa 50/50 la simolola go tlhatlhogela kwa godimo.

Ka di 17 Motsheganong dikolo dingwe di ne tsa rulaganya matsholokgatlhanong, di batla gore Aforikanse e fedisiwe go ka nna puo e go rutiwang ka yona.

Ka Seetebosigo, dikolo dingwe tsa gana go kwala tlhatlhobo ya thutoloago ka Aforikanse mme ba tshosetsa ka go ngala kgotlhelele go kwalwa ga ditlhatlhobo tsa Seetebosigo.

Ka Sontaga wa 13 Seetebosigo, go ne ga tshwarwa kopano moo go neng ga swetswa gore go tshwanetse go tshwarwa mogwanto go kgabaganya Soweto ka di 16 le 17 tsa Seetebosigo, o feleletsa ka kopano e kgolo ka Labotlhano, Seetebosigo a le 18. Kwa kopanong ya Sontaga komiti e e bidiwang Komiti-Tiragatso ya Soweto (SAC) e ne ya tlhangwa, e na le maloko a le mabedi go tswa mo sekolong sengwe le sengwe se segolwane mo Soweto. Komiti e ne e tlhophelwa go rulaganya mogwanto o o neng o ikaeletswe wa kagiso.

Ka di 13 Seetebosigo SAC le botlhe ba ba neng ba tsenetse kopano ba ne ba dira maikano a go tshola sephiri gore maano a bona a seka a senngwa ke ditlhodi. Mo sebakeng sa malatsi a le mararo ba ne ba phasalatsa kgang le go rebola ditaelo ka potlako ka ga se se dirwang mo letsatsing leo..

Mo mosong wa Laboraro, 16 Seetebosigo 1976 , baithuti go kgabaganya Soweto ba ne ba kgobokana kwa mafelong a kopano a feta 12 go ipaakanyetsa mogwanto. Bathusi ba mogwanto ba ne ba ntsha dipolakate tse di kwadilweng moono ka seatla tse di tshwanang le " Fatshe ka Aforikanse" le "Aforikanse ke puo ya Semorafe".

Botlhokwa jwa letsatsi la 16 Seetebosigo
Letsatsi le le tlhagisa ntlhakgolo ya go nna kgatlhanong ga bašwa ba Aforika Borwa go go simolotseng go sa le gale le go tswelela go fitlhela kwa tshimologong ya temokerasi ka 1994. Dikgaruru tsa kwa Soweto, ke setlhoa sa ditiragalo tsa go nna kgatlhanong ga bašwa, ya baka metseletsele ya boipelaetso go ralala naga eo e neng ya kgatelelwa ke mmuso wa tlhaolele . Bontsi ba batho ba ne ba tlhokafala, makgolokgolo a ne a tshwarwa mme bontsi jwa tshaba mo nageng go tsenela mekgatlho ya kgololosego e e ileditsweng kwa botshabelo. Botlhokwa jwa 16 Seetebosigo 1976 bo ikaegile ka tsela e e bontshang go intsha setlhabelo ga motho, maitlamo go kgololosego le go tshela ka boikgantsho ba setšhaba.

Gape se, se nnile le tshosometso mo tlhabololong ya tsamaiso ya thuto e e tlotlang seriti sa motho, dipharologano tsa setso, kgololosego ya go itlhophela le go batla go netefatsa gore go na le phitlhelelo e e lekalekanang.

Ditiro tsa bašwa ba di 70s di nnile le seabe se segolo thata mo go bopeng bokamoso jwa naga ya rona. Bašwa jaaka baeteledipele ba isago ba ne ba kgona go ipopela bokamoso le go itlhophela tsela eo ba batlang go e sala morago. Ka go kgona go bonela kwa pele, tiro le go intsha ditlhabelo ga bona ba ne ba oketsa ntwa kgatlhanong le puso ya kgatelelo, se kwa bofelong se neng sa lebisa kwa temokerasing.

Bašwa ba tsweletse go tshameka karolo e e botlhokwa mo setšhabeng mme puso ya temokerasi e itlamile mo go tlhabololeng ga bašwa, bao e leng bajaboswa jwa kgololosego eo re e fentseng ka thata. Dikgatlhego tsa bašwa jaanong di tshegediwa ke Lephata la Tsweletso ya Bašwa(YDA) le le sa tswang go tlhomiwa go tsena mo boemong jwa Khomišene ya Bašwa le Letlole la Bašwa la Umsobomvu, jaaka lephata la puso go arabela merero ya bašwa.

Dikgwetlho tsa Bašwa
Bašwa ba gompieno ba lebaganwe le dikgwetlho di le dintsi tse di tsenyeletsang palo e e kwa godimo ya botlhokatiro, bohuma le bosenyi. Botlhokatiro bo itemogelwa go bašwa ba ba farologaneng, go tswa mo go ba ba nang le marematlou go ya go dialogane go tswa kwa ditheong tse dikgolwane tsa thuto.

Bašwa ba Aforika Borwa gape ba lebaganwe ke kgwetlho e e tlisiwang ke malwetsi a thobalano le ditshwaetso, go tsenyeletsa le HIV/Aids.

Bašwa le matlo a a eteletsweng pele ke bana a oketsega ka ntlha ya dintsho tsa batsadi e le ditlamorago tsa malwetsi a a amanang le HIV/AIDS, jaaka TB.

Kgwetlhokgolo e e lebaganeng naga e eme mo go direng bašwa go nna le kitso ya gore ke bomang, go itse hisetori le go ba rotloetsa go nna ba le boikanyego go naga ya bona. Go lebeletswe kgatlhego e e bontshitsweng ke bašwa mo ditlhophong tsa bone tsa temokerasi, seno ke ntwa e e setseng e fentswe.

Ditšhono tsa Bašwa

Puso e ya temokerasi e beile maphata jaaka Lephata la Bosetšhaba la Tsweletso ya Bašwa (NDA) eo e neilweng taolelo go mekamekana le merero ya bašwa, go tswa mo pholising go ya go tsweletso. Maikarabelo a Lephata le, a rwelwe ke Tona mo Lefapheng la Moporesitente. NDA ke Lephata le le tlhomilweng ke puso go araba ka tlhamalalo dikgwetlho tsa ikonomi tse bašwa ba lebaganeng le tsona, mme jaaka Lephata la tsweletso ka matlole, e ikaeletse go tlhoma lefelo la go tlhama ditiro, tsweletso ya bokgoni, le go abelana ka bokgoni go bašwa ba Aforika Borwa.

Botlhokwa le kelotlhoko ya thuto di bontshitswe ke lebaka la gore Thuto ya Motheo le Thuto e e Tswelelang di na le Ditona tse di farologaneng, go netefatsa gore dipotifolio tsa bona di bona tshegetso.

Maikarabelo a Palamente mo Tlhabololong ya Bašwa
Palamente e na le dikomiti tse di jaaka Komiti e e ka ga Basadi, Bana, le Batho ba ba nang le Dikgwetlho ya Kokoano Bosetšhaba, le Komiti e e ka ga Basadi, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporefense, eo e batlang go mekamekana le merero ya bašwa. Dikomiti di rwele maikarabelo a go lebelela merero ya bašwa mme e tshwanetse go mekamekana le molao o o amang bašwa.

Palamente mo palogotlheng ya yona ya go dira melao, e fetisitse melao e le mentsi jaaka Molao wa Matlafatso ya Bantsho ka Bophara mo Ikonoming, 2003, Molao wa Tsweletso ya Bokgoni 1998, le Molao wa Tekatekano wa Thapo

Palamente mo tirong ya yona ya go ela maemo tlhoko, e lebelela tsenyotirisong ya melao e e fetisitsweng e e tsenyeletsang eo e rulaganyeditsweng bašwa ba naga.

Ka fao Bašwa ba Aforika Borwa ba ka tsayang karolo mo Palamenteng
Go dira gore Palamente e fitlhelelwe, go na le lenaneo le le bidiwang " Molelwane wa Maloko" moo bašwa ba kopanang le Maloko a Palamente ka bongwe ka merero e e botlhokwa mo go bona. Ba ka nna ba dira gore mantswe a bona a utlwagale ka go dira ditshwaelo tsa molomo kgotsa ka go di kwala.

Bašwa ba dira karolo ya setšhaba eo e ka tsenelang Dikopano tsa Dikomiti moo bontsi jwa tiro ya Palamente bo dirwang gona, mme gape ba ka tsenela dikopano tsa Ntlo go ka lebelela, go ikhumisa le go imatlafatsa.

Palamente e na le ditiro tse di farologaneng tse di lebisitsweng maphata a a farologaneng, sekao. Palamente ya Bašwa ( eo e tshwarwang ka nako ya Kgwedi ya Bašwa) moo merero e e botlhokwa go bašwa e sekasekiwang mme ke moo botsaakarolo e leng jwa bašwa fela, le ditsamaiso e le tse di lebisitsweng go bona.

Molaotheo o gapeletsa Palamente go tsenyeletsa setšhaba mo ditiragalong le ditsamaisong tsa yona, fa go le jalo bašwa jaaka karolo ya setšhaba ba lalediwa go le gantsi go tsaya karolo mo mananeong a Palamente, jaaka ditheetso tsa Setšhaba, Puo ya Moporesitente ya pulo ya Palamente le maiteko a mangwe a ka nnang teng le mananeo a botsaakarolo jwa setšhaba.

Produced by the Public Education Office
Parliamentary Communication Services
INSPIRED BY PEOPLE

www.parliament.gov.za
P.O. Box 15, Cape Town, 8000
Mogala: (021) 403 3341
Fekese: (021) 403 3303

Phamfolete e e gona ka dipuo di le 11 tsa semmuso tsa Aforika Borwa.
<fn>Hansards.YouthDay.tn.txt</fn>
'Keteko ya Kgwedi ya Baša'
Setlhogo: "Palamente e tshwenyegang ka go tsweletsa pele tlhabololo ya baša go ka fitlhelela kgololosego ya ikonomi."
"Hisetori ya rona e kgoreleditse baša go tsaya maikarabelo ba le bannye. Ba fetogile balwela kgololosego fa ba ne ba tshwanetse go tshameka, kgotsa ba le kwa sekolong. Jaanong baša ba Aforika Borwa ba lebagane le dikgwetlho tse di masisi thata ka lebaka la dingwaga tsa go tingwa ditšhono, dithulano le dithuto tse di sa tsamayang ka tolamo. Bopelokgale le boineelo di tlile go nna botlhokwa mo go fenyeng dikgwetlho le gore baša ba rona ba natefelwe ka botlalo ditshiamelo tse temokerasi e ba tsholetseng tsona." (Nelson Mandela, 15 Seetebosigo 1997)
Botlhokwa jwa June 16
June 16 e ne ya itsisiwa go nna letsatsi la khunologo la setšhaba ke puso ya temokerasi ya Aforika Borwa morago ga 1994. Seno ke go gopola mogwanto wa baša o diragetseng ka Seetebosigo 1976. Kgwedi yotlhe e beetswe thoko go ka keteka kgaratlho ya baša ba Aforika Borwa kgatlhanong le puso ya tlhaolele.
E bontsha setlhoa sa ntwa ya go nna kgatlhanong ga baša ba Aforika Borwa, eo e simolotseng ka 1976 e be e tswelela go fitlhela kgorogo ya temokerasi ka 1994.
Kgaratlho eno ya baša e ne ya dira gore go nne le tlhabololo ya thuto e tlotlang seriti sa botho, ditso tse di farologaneng, le kgololosego ya go tlhopha, mme e leka gore go nne le tekatekano.
Baša ba dingwaga tsa 1970 ba nnile le seabe se segolo mo go bopeng isago ya naga ya rona.
Ba tswelela go tshameka karolo e botlhokwa mo setšhabeng, ebile puso ya temokerasi e ineetse go tlhabololo ya baša, jaaka baeteledipele ba isago le balebeledi ba kgolosego e re e fentseng ka natla.
Dikgwetlho tse di lebaganeng le Baša
Baša ba gompieno ba lebagane le dikgwetlho di le dintsi tse di tsenyeletsang:
botlhokatiro jo bo kwa godimo
lehuma
bosenyi
malwetsi le ditshwaetsano
go tlhoka bokgoni
go tlhoka go fitlhelela ditirelo tsa motheo.
Baša ba amilwe thata ke HIV/AIDS. Baša le malapa a eteletsweng pele ke bana a ntse a nna mantsi ka ntata ya go swa ga batsadi ke malwetsi a tsamaisanang le HIV/AIDS, jaaka TB.
Ditšhono tse di leng teng gore Baša
Ka Puo ya Pulo ya Palamente ya gagwe, Moperesitente Jacob Zuma o ne a itsisa gore 2011 ke ngwaga wa go tlhama ditiro. O ne a bua gore maano a go tlhama ditiro a tshwanela go ka ikaelela go thusa tlhabololo ya baša.
Go thusa go ka bua ka botlhokatiro, puso e thusa ka go neela bathapi ba ditheo tsa poraefete madi gore ba rotloetsege go thapa baša ba ba se nang maitemogelo.
Dintlha tsa thuto, bokgoni le tlhabololo ya dikgwebopotlana tsa baša di tlhageletse thata mo tekanyetsokabong ya ga Tona ya Matlotlo Pravin Gordan, mo ngwageng wa ditšhelete wa 2011/2012.
Tona ya Matlotlo o buile gore dithuso tsa ditšhelete tsa baithuti di tlile go okediwa gore baša ba bantsi ba kgone go fitlhelela kwa dikholetšheng tsa tsweletso ya dithuto le ikatiso, go ka tlhabolola bokgoni. Madi a mantsi a ne a tsengwa go Letlole la Bosetšhaba la Bokgoni, leo le tlamelang ikatiso ya babatlatiro.
Mananeo a mangwe a puso a tsenyeletsa:
Lenaneo la Bosetšhaba la Ditirelo tsa Baša kwa Magaeng, le dirilwe ke lefapha la Tlhabololo ya Magae le Thebolelo ya Lefatshe go ka thusa baša gore ba nne le bokgoni jo bo ntšhwa go ka nna le mosola kwa ba nnang teng.
Lenaneo la Bosetšhaba la Ikatiso ya Baša ya Boapei, le dirilwe ke lefapha la Bojanala, go neela baša bokgoni, kitso le maitemogelo gore ba kgone go bona ditiro tsa leruri kwa intastering ya kamogelabaeng le bojanala.
Lenaneo la Tlhabololo ya Bobetli, le dirilwe ke Lefapha Bosetšhaba la Ditiro tsa Setšhaba go ka tlhabolola bokgoni jwa baša ba ba mo lephateng la tsa go aga.
Puso ya temokerasi e setse e tlhamile Setheo sa Bosetšhaba sa Tlhabololo ya Baša (NYDA), seo e leng gore se neetswe dithata ke molao go ka mekamekana le dintlha tsotlhe tse di amang baša, go tloga kwa pholising go ya kwa tlhabololong.
NYDA e tlhamilwe ke puso go ka tsibogela ka gangwe dikgwetlho tsa ikonomi tse di lebaganeng le baša, mme jaaka Setheo se se tlhabololang ka matlole, se thusa ka tšhono ya go tlhama ditiro, tlhabololo ya bokgoni, le neelano ya bokgoni go baša ba Aforika Borwa.
Karolo ya Palamente go Tlhabololo ya Baša
Go tsweletsa pele setlhogo: "Palamente e kgathalelang e tlhatlhosa tlhabololo ya baša go ka fitlhelela kgololosego ya ikonomi," Palamente e dirile matlhale a farologaneng go ka mekamekana le dintlha tse di amang baša.
Palamente e na le dikomiti tse di latelang tse di mekamekanang le dintlha tsa baša:
Komiti ya Palamente ya Ntlo Bosetšhaba ya Basadi, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho
Komiti ya Palamente ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense ya Basadi, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho.
Dikomiti tseno di na le maikarabelo a go okamela kgang tsa baša mme e tshwanela go mekamekana le molao o amang baša.
Palamente e na le maano a farologaneng ao a lebaganeng le maphata a farologaneng, sekao, Palamente ya Baša (e tshwarwa ka Kgwedi ya Baša) moo go sekasekiwang kgang tse di amang baša. Ke baša fela ba tsayang karolo, mme ditsamaiso di neelwa bone.
Molaotheo o pateletsa Palamente go ka tsenyeletsa setšhaba go ditiro le ditsamaiso tsa yone, ka jalo baša jaaka karolo ya setšhaba ba lalediwa gangwe le gape go ka tsaya karolo mo maanong a Palamente, jaaka Ditheetso tsa Setšhaba, Puo ya Moperesitente ya Pulo ya Palamente le mananeo a mangwe ao setšhaba se tsayang karolo go ona.
Ba ka nna ba dira gore mantswe a bone a utlwagale ka go neelana ka dingongorego tse di kwadilweng kgotsa ka molomo.
Baša ke karolo ya setšhaba seo se ka tsenelang Dikopano tsa Dikomiti moo e leng gore ditiro tse dintsi tsa Palamente di a diragala, mme baša ba ka tsenela dikopano gore ba lebelele, ba ikhumise le go imaatlafatsa.
"Palamente ya Baša: E tsaya maikarabelo a isago"
<fn>ICD Booklets Setswana.txt</fn>
Ke lefapha la mmuso le le theilweng ka Moranang 1997 go batlisisa dingongorego tsa keteko, bosenyi le go tshwengwa ke maloko a Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa (SAPS), le Tirelo ya Sepodisi sa Mmasepala (MPS).
Lefapha la ICD le ikemetse go tswa go SAPS ka botswerere le bokgoni mo dipatlisisong tsa magatwe a bosenyi le dipogiso ke maloko a SAPS. Maikemisetso a lona ke go tsweletsa maitsholo a a lolameng a sepodisi.
ICD E KA GO DIRELA ENG?
ICD e batlisisa ditiragalo tse di latelang:
Go tlhoofala ga batho ba ba tshwerweng ke sepodisi kgotsa ka ntlha ya ditiro tsa sepodisi (jaaka go tuntshiwa, keteko).
Go amega ga maloko a SAPS mo ditirong tsa bosenyi jaaka keteko, bogodu, bobod, tsietso, petelelo le melato menwge le mengwe ya bosenyi.
Mekgwa kgotsa maitsholo a a ileditsweng a sepodisi go ya ka Dikae lo tsa SAPS kgotsa Melawana ya Sepodisi, jaaka go itlhokomolosa tiro kgotsa go retelelwa ke go obamela Molao wa Maitsholo a sepodisi.
Go se kgotsofalele kgotsa go ngongoregela thuso e e bokowa ya sepodisi.
Go retelelwa ke go thusa kgotsa go sireletsa batlhokofadiwa ba tiriso dikgoka ya mo lapeng go ya ka Molao wa Tiriso Dikgoka mo Lapeng (DVA).
Gose itshole sentle kgotsa thumolano e e dirwang ke maloko a Tirelo ya Sepodisi sa Mmasepala(MPS).
DINGONGOREGO TSE ICD E KA SE KGONENG GO GO THUSA KA TSONA?
ICD e ka se kgone go go thusa fa:
Dingongorego tsa ditiro tse di dirilweng pele e tlhamiwa, ke gore pele ga Moranang 1997 le tseo di dirilweng go feta sebaka sa ngwaga di begelwa ICD, ntle le fa go na le mabaka a a kgethilweng.
Dingongorego kgatlhanong le badiri ba Ditirelo tsa Kgopololo, batlhankedi ba kgotlatshekelo, le maloko a Sesole sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa.
KE MANG YO O KA TLHAGISANG NGONGOREGO?
Motho mongwe le mongwe, e ka tswa e le paki ya motlhokofatwsa kgotsa moemedi.
Mekgatlho e e seng ya mmuso le ya setšhaba.
NKA TLHAGISA NGONGOREGO JANG?
<fn>IT12C SETSWANA.txt</fn>
MATSENO amogetseng kgotsa madi a a gogiwang mo lokgethong a o batlang go a Bukana eno ya kaelo e rulagantswe ka maikaelelo a go go thusa go tlatsa lopa foromo ya gago ya lokgetho ka nepagalo le ka tshwanelo ya madi a lotseno a gago ka nosi (IT12C). Bukana e e nang le tshedimosetso e e Tsweetswee gakologelwa gore lemororo o tlile go dirisa ditokumente go tseneletseng e ka bonwa mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng tlatsa diforomo tsa gago tsa lokgetho GA GO NA epe ya ditokumente tseno eno ya www.sars.gov.za. Fa o tlhoka thuso go tlatsa foromo ya gago ya e e tshwanelang go romelwa le foromo ya gago ya lokgetho fa o e romelela lokgetho o ka nna wa etela lekala la SARS kgotsa wa leba mo dikuranteng SARS. Lefa go ntse jalo, go batlega gore o boloke ditokumente TSOTLHE go bona dintlha ka botlalo tsa gore badiredi ba rona ba tla bo ba etetse tse di maleba sebaka sa dingwaga tse tlhano go direla gore fa SARS e ka e ditikatikwe tsa mabenkele, diholo tsa baagi le mafelo a mangwe a botlhe a di batla. mo tulong ya lona kae le gone leng.
A O NA LE FOROMO E E NEPAGETSENG YA LOKGETHO O TSHWANELA GO TLATSA FOROMO YA GAGO YA LOKGETHO LE Monongwaga SARS e simolotse go dirisa diforomo tse pedi tse diswa tsa GO E ROMELA MO GO RONA KA DI 31 OCTOBER 2007 lokgetho tsa batho ka nosi go go tlhofofaletsa dilo.
KAFA FOROMO YA LOKGETHO E TLADIWANG KA GONE Foromo ya lokgetho ya IT12S ke foromo ya ka gale ya batho ka nosi ba ba Tlatsa foromo ya lokgetho o dirisa pene e e nang le inki e ntsho kgotsa e amogelang salari le tuelo-tlaleletso ya mosepele ebile ba na le dituelo tse di pududu mme mokwalo wa gago o felele moteng ga dibaka tse o gogiwang mo lokgethong tsa go tshwana le dituelelo tsa kalafi le ritirement tlametsweng ka tsone mo foromong. Tsweetswee o kwale o sa annuity. tshwaraganye fa o tlatsa foromo eno ya lokgetho. O SEKA wa thala mola go ralala mabokoso a a seng maleba. Foromo ya IT12C ke foromo ya lokgetho e e raraaneng go feta ya batho ka Tsweetswee o seka wa phimola ka go dirisa seeledi sa go siamisa diphoso nosi ba ba bonang madi a lotseno a go tshwana le khomišene, rente, madi fa o dirile phoso. Gape re kopa gore o seka wa menaganya foromo ya a lotseno a go tswa dinageng di sele, madi a lotseno a a tswang mo gago ya lokgetho ka gonne seo se tla diegisa go sekasekiwa ga foromo ya kgwebong, madi a lotseno a a tswang mo polasing le poelo ya dipeeletso. gago ya lokgetho.
SELO SA BOTLHOKWA:
O tshwanela go tlatsa dikarolo tsotlhe tse di maleba tsa foromo ya gago ya Fa e le gore o amogetse foromo ya lokgetho ya IT12C mme lefa go ntse jalo lokgetho. Foromo nngwe le nngwe ya lokgetho e e sa tladiwang gotlhe e tlile o ikutlwa gore o wela mo setlhopheng sa batho ba ba tshwanetseng go go busediwa kwa go wena mme e tlile go tshwaiwa jaaka "e e iseng e romelwe amogela foromo ya IT12S o santse o tshwanela go tlatsa foromo ya lokgetho mo go rona (not submitted)" go fitlhela o re romelela foromo e e tladitsweng ya IT12C le go e romela mo go rona mme o seka wa kopa foromo ya IT12S. E gotlhe ya lokgetho. Seno se ka nna sa felela ka gore o otlhaelwe go romela tlaare fa SARS e sena go sekaseka foromo ya gago ya lokgetho e bo e fetola foromo ya gago ya lokgetho thari. mofuta wa foromo ya gago go ikaegile ka tshedimosetso e o e fileng SARS
mo foromong ya gago ya lokgetho ya ga jaana le go siamisa tshedimosetso O patelesega go tlatsa dikarolo tse di latelang tse di leng mo foromong ya e e mo dikhomputareng tsa rona gore re go romelele foromo e e lokgetho: nepagetseng ya lokgetho mo ngwageng e e latelang.
Mosaeno: Foromo ya lokgetho ke pego e e patelesegang go ya ka molao e o e dirang go re itsise ka madi otlhe a lotseno, lokgetho le madi a a Tshedimosetso ya poraefete gogiwang mo lokgethong mo ngwageng. Ga e thuse ka sepe fa o sa e
Tlhatlhoba tshedimosetso e e gatisitsweng mo foromong go bona gore saena. a e siame mme fa e sa siama dirisa mabokoso a masweu a a kafa
Nommoro ya ID (lekwaloitshupo) kgotsa nommoro ya paseporoto le mojeng wa tshedimosetso e e gatisitsweng mo foromong go kwala letlha la matsalo (bobotlana e le nngwe ya tseno e tshwanela go tladiwa). tshedimosetso e e siameng.
Tshedimosetso ya poraefete (leina, aterese le tshedimosetso ya go
Boemo jwa lenyalo ka di 28 February 2007: Dira letshwao la "X"mo ikgolaganya le wena) lebokosong le le tshwanetseng la "Y" (Ee) kgotsa "N" (Nnyaa) mme fa o
Tshedimosetso ya banka. nyetse/nyetswe, supa gore a o nyetse/nyetswe ka mokgwa wa
Madi a lotseno a o a amogetseng (le fa go sena madi a o a amogetseng community of property (lo tlhakanetse dithoto le mogatso) kgotsa ka mo ngwageng o santse o tshwanela go tlatsa karolo eno ka go kwala mokgwa wa out of community of property (ga lo a tlhakanela dithoto le nnoto mo go yone). mogatso) ka letshwalo la "X".
O tlile go tlhoka ditokumente tse di latelang go tlatsa foromo ya lokgetho:
Tlhatlhoba tshedimosetso e e gatisitsweng mo foromong go bona gore
Tshedimosetso ya gago ya banka a e siame mme fa e sa siama dirisa mabokoso a masweu a a kafa
IRP5 ya gago le/kgotsa ditifikeiti tsa IT3(a) (fa seno se le maleba) mojeng wa tshedimosetso e e gatisitsweng mo foromong go kwala
Ditifikeiti tse o di amogetseng go tswa kwa ditheong tsa ditšhelete tse di tshedimosetso e e siameng. amanang le madi a lotseno a dipeeletso a o a amogetseng
Tshedimosetso e e amanang le ditshenyegelo tsa kalafi tse o nnileng le Aterese ya mmereko tsone (fa seno se le maleba)
Tsweetswee kwala aterese ya tiro ya mothapi wa gago wa ga jaana.
Fa e le gore o ne o na le ditiro tse di fetang e le nngwe mo sebakeng sa 1 dirileng (fa seno se le maleba) March 2006 go ya go 28 February 2007, kwala aterese ya mothapi wa
Tshedimosetso e e amanang le ditshenyegelo tsa mosepele (fa seno se gago wa konokono - e ka tswa e le yo o berekang diura tse dintsi go feta le maleba) ba bangwe kwa go ene. Fa e le gore ga o tlhole o bereka o tlogele
Tshedimosetso ya akhaonto ya banka
Tlhatlhoba tshedimosetso e e gatisitsweng mo foromong go bona gore a e siame mme fa e sa siama dirisa mabokoso a masweu a a kafa mojeng wa tshedimosetso e e gatisitsweng mo foromong go kwala tshedimosetso e e siameng.
Fa go sena tshedimosetso epe e e gatisitsweng mo karolong eno o tshwanela go tlatsa dikarolo tsotlhe tse di maleba ka tshedimosetso e e tshwanetseng.
Dituelo tse di dirwang ka khompiutara tsa madi a o a busediwang di dirwa go dirisiwa nommoro ya khoutu ya lekala mme eseng leina la banka. Jalo ga go batlege gore o re fe leina la banka e o bankang kwa go yone.
Ntlhanyana ya botlhokwa: SARS e duela ka ditšheke fela kafa tlase ga maemo a a kgethegileng jalo o tshwanela go re fa tshedimosetso ya banka gore o kgone go busediwa madi a gago. Ga go na madi ape a a busiwang a a tlileng go duelwa mo akhaontong ya banka ya motho yo mongwe kwantle ga gago.
Mokgwa oo o ratang re ikgolaganya le wena ka one
Supa mokgwa oo o ratang re ikgolaganya le wena ka one ka go tshwaya lebokoso le le tshwanetseng o dirisa dinommoro tsa go tloga go 1 go ya go 5. Nommoro ya 1 e supa mokgwa oo o o ratang go gaisa yotlhe mme 5 e supa mokgwa oo o sa o rateng go le kalo.
Tshedimosetso ya mogakolodi wa seporofešenale wa makgetho
Fa e le gore o dirisa mogakolodi wa makgetho wa seporofešenale go tlatsa foromo ya gago ya lokgetho tshedimosetso eno e tshwanela go tladiwa ke mogakolodi wa makgetho wa seporofešenale.
MADI A LOTSENO A A AMOGETSWENG
Fa e le gore o amogetse madi a lotseno a a bontshitsweng mo setifikeiting sa IRP5/IT3(a) o tshwanela go a kwala ka tsela e e supilweng fa tlase fano.
Tuelo ya ngwaga le ngwaga N 20,000
Dituelo-tlaleletso tse dingwe -tse di duedisiwang lokgetho N 3,000
Dituelo-tlaleletso tse di kgethegileng -tse di sa duedisweng lokgetho N 1,000
Khoutu e e mo kholomong ya ntlha e supa motswedi wa madi a gago a lotseno mme kholomo ya bofelo e supa selekanyo sa madi a o a amogetseng. Dikholomo tseno tse pedi ke tsone fela tse o tlileng go di dirisa go tlatsa karolo eno ya foromo ya lokgetho. Fa e le gore o amogetse setifikeiti se le sengwe fela sa IRP5/IT3(a) o tlile go tlatsa selekanyo sa madi mme morago o bo o tlatsa khoutu e e tshwanetseng ya motswedi wa madi ao mo karolong ya foromo ya lokgetho jaaka go bontshitswe fa tlase fano.
tshwanela go kwala madi a setifikeiti sengwe le sengwe sa IRP5 mmogo tse di nang le khoutu e e tshwanang ya motswedi wa madi jaaka go bontshitswe fa tlase fano. Lefa go ntse jalo, fa o na le dikhoutu di le robedi tse di farologaneng tsa madi a lotseno o tshwanela go founela Call Centre mo nommorong eno 0860 12 12 18 gore e go thuse go tlatsa foromo ya gago ya lokgetho.
Setifikeiti sa IRP5 se se tswang go Mothapi A:
METSWEDI YA MADI A LOTSENO
Tuelo ya ngwaga le ngwaga N 5,000
- Madi ano a tshwanela go tlhakanngwa le R100 000 e e bontshitsweng mo setifikeiting sa IRP5 se se tswang go Mothapi B 3605 - Madi ano a tshwanela go tlhakanngwa le R20 000 e e bontshitsweng mo setifikeiting sa IRP5 se se tswang go Mothapi B
Setifikeiti sa IRP5 se se tswang go Mothapi B:
METSWEDI YA MADI A LOTSENO
Tuelo ya ngwaga le ngwaga N 20,000
Tuelo-tlaleletso ya mosepele N 40,000
Dituelo-tlaleletso tse dingwe -tse di duedisiwang lokgetho N 3,000
- Madi ano a tshwanela go tlhakanngwa le R56 000 e e bontshitsweng mo setifikeiting sa IRP5 se se tswang go Mothapi A 3605 - Madi ano a tshwanela go tlhakanngwa le R5000 e e bontshitsweng mo setifikeiting sa IRP5 se se tswang go Mothapi A
Jalo foromo ya gago ya lokgetho e tlile go tladiwa jaaka go bontshitswe fa tlase fano:
000 + 20 000 Dikhoutu tseno di tlhaga mo setifikeiting sa IRP5 fela
Gape o tshwanetse wa dirisa mokgwa ono fa o amogetse ditifikeiti tse tharo tsa IRP5/IT3(a). Lefa go ntse jalo fa o amogetse ditifikeiti tse di fetang tharo tsa IRP5/IT3(a) tse di amanang le sebaka sa 1 March 2006 go ya go 28 February 2007 o tshwanela go supa palo ya ditifikeiti tse o di amogetseng mo karolong ya "Pego e nngwe" e e mo tsebeng ya boraro ya foromo ya lokgetho. Mo godimo ga moo o tshwanela go dira khopi ya setifikeiti sa IRP5/IT3(a) go tswa mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno www.sars.gov.za kgotsa o ka bona khopi go tswa kwa ofiseng ya lefelo la lona ya SARS, e tlatse malebang le sefitikeiti sa bone le tse dingwe tse di latelang mme o bo o se romela le foromo ya gago ya lokgetho. Fa o tlatsa foromo ya lokgetho mo inthaneteng o ka bona setifikeiti sa IRP5/IT3(a) mo inthaneteng.
Setifikeiti seno se go kgontsha go bega tshedimosetso ya lokgetho lwa SITE le lwa PAYE. Lefa go ntse jalo dikhoutu tsa madi a lotseno tse di amanang le ditifikeiti tsotlhe tsa IRP5/IT3(a) di tshwanela go tlhakanngwa jaaka go bontshitswe mo sekaong se se fa godimo.
Madi otlhe a lotseno a a duelelang go rola tiro
Madi ano a ka bonwa mo karolong ya madi otlhe a a amogelwang ya sefitikeiti sa IRP5.
Dirisa madi a a bontshitsweng go bapa le khoutu ya 3697 go tlatsa karolo eno - fa o amogetse ditifikeiti tse di fetang nngwe tsa IRP5/IT3(a) madi otlhe a a tlhagang go bapa le khoutu ya 3697 mo ditifikeiting tseo a tshwanetse go tlhakanngwa gore o kwale palogotlhe ya one mo foromong ya lokgetho jaaka khoutu ya 3697.
Fa setifikeiti sa gago sa IRP5/IT3(a) se sena madi a a bontshiwang go bapa le khoutu ya 3697 o tshwanetse go tlhola go bona gore a go na le madi mangwe a a bontshiwang jaaka a "Y" mo kholomong ya RF IND. Fa go ntse jalo, o tshwanela go tlhakanya madi ano otlhe mme o bo o kwala palogotlhe ya one mo foromong ya lokgetho jaaka khoutu ya 3697.
Madi a lotseno go tswa mo dipeeletsong
Mo makgethong a madi a lotseno madi a a bonweng go tswa mo dipeeletsong a akarediwa mo mading a lotseno jaaka morokotso wa selegae, mokotso wa dinaga di sele le didibidente tsa dinaga di sele. Morokotso wa selegae o begiwa mo tsebeng ya bobedi ya foromo ya gago ya lokgetho mme go na le sebaka se se siilweng mo tsebeng ya boraro ya foromo ya gago ya lokgetho gore o bege madi a lotseno mo go yone a o a boneng go tswa mo morokotsong o o tswang dinageng di sele le didibidente tse di tswang dinageng di sele mmogo le dikeretiti tsa lokgetho lwa dinaga di sele, fa seno se le maleba.
O tshwanetse go bega madi a gago a lotseno a a bonweng mo dipeeletsong ka tsela e e latelang:
Tlhakanya madi a a amanang le morokotso wa selegae o o tlhagang mo ditifikeiting tse tse o di amogetseng le tse di amogetsweng ke mogatso. Kwala palogotlhe ya madi otlhe a morokotso a a amotsweng ke wena le mogatso - karolo ya one e e sa kgethisiweng e tla balwa ke SARS. Boeletsa seno malebang le morokotso wa dinaga di sele le didibidente tsa dinaga di sele. O gakologelwe go tlhakanya dikeretiti tsa lokgetho lwa dinaga di sele eleng dikeretiti tsa gago le tsa mogatso le go kwala palogotlhe ya seno mo khoutung e e tshwanetseng mo tsebeng ya boraro ya foromo ya gago ya lokgetho. Go tlogetswe sebaka mo foromong ya lokgetho sa go bega ka go farologana dikeretiti tsa lokgetho lwa dinaga di sele mo go sone lo lo amanang le morokotso o o tswang dinageng di sele le didibidente tse di tswang dinageng di sele.
Tlhakanya madi a a bontshiwang e le morokotso wa selegae mo ditifikeiting tse o di amogetseng. Kwala palogotlhe ya madi a morokotso - karolo e e sa kgethisiweng e tla balwa ke SARS. Boeletsa seno mo morokotsong o o tswang dinageng di sele le mo didibidenteng tse di tswang dinageng di sele mme o bo o bega dipalogotlhe tsa seno mo tsebeng ya boraro ya foromo ya gago ya lokgetho mo dikarolong tse di maleba.
Khoutu ya Motswedi wa Madi a Lotseno a Konokono
Fa o amogela salari jaaka madi a gago a lotseno mme e le motswedi wa konokono wa madi a gago a lotseno o tshwanela go dirisa lenaane le le fa tlase fano go tlatsa karolo eno. Lefa go ntse jalo, fa salari ya gago e se motswedi wa konokono wa madi a gago a lotseno o tshwanela go leba bukana ya Source Code Booklet mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za go tlatsa karolo eno.
Ntlhanyana ya botlhokwa: Eno ke yone fela karolo e go dirisiwang DIRANTA LE DISENTE mo foromong ya lokgetho.
Gape o tla tlhoka ditifikeiti tsa gago tsa IRP5/IT3 go tlatsa karolo eno. Foromo ya lokgetho e go letla go dirisa ditifikeiti tse tharo mme jalo e kgaogantswe ka dikarolo tse tharo.
Go batlega tshedimosetso e e latelang go tlatsa karolo eno ya foromo ya lokgetho:
Fa e le gore o amogetse setifikeiti se le sengwe fela sa IRP5 kgotsa sa IT3(a) o tlile go tshwanela go tlatsa karolo ya ntlha fela. O tlile go kopiwa gore o kwale nommoro ya setifikeiti sa IRP5/IT3 e e leng mo sekhutlong se se kwa godimo kafa molemeng wa setifikeiti seo. Fa e le gore o ne o filwe setifikeiti se se nang le khopi o tla fitlhela gore se na le dinommoro tse pedi tsa setifikeiti. Nommoro e o tshwanelang go e kwala mo foromong ke e e kwadilweng go bapa le nommoro ya setifikeiti se go dirilweng khopi mo go sone.
Palogotlhe ya madi a lotseno e kwadilwe go bapa le khoutu ya 3699 mo karolong ya palogotlhe ya madi a a amogetsweng.
Karolo ya tshedimosetso ya go bala lokgetho e e mo setifikeiting e bontsha "periods in the year (dibaka tsa mo ngwageng)" mmogo le "periods worked (dibaka tse di berekilweng)". Fa o sena tshedimosetso eno o tshwanetse go tlogela dikarolo tseno o sa kwala sepe mo go tsone mo foromong ya lokgetho.
Madi a a leng go bapa le khoutu ya 4101 le ya 4102 a tshwanetse go tladiwa moo ka go farologana mo dibokosong tse o tlametsweng ka tsone ya lokgetho lwa SITE - khoutu ya 4101 le ya lokgetho lwa PAYE - khoutu ya 4102 mo foromong ya lokgetho. Fa e le gore o amogetse setifikeiti sa IT3(a) ga go tle go nna le madi ape a a gogilweng a lokgetho lwa SITE kgotsa PAYE mo setifikeiting seo. Mo kgannyeng ya go tshwana le eno dikarolo tse di maleba mo foromong ya lokgetho di tshwanetse go tlogelwa di le lophaka.
MADI A A GOGILWENG A TSA KALAFI
Kwala palo ya maloko le batlhokomelwa ba ba duelelwang Tshedimosetso e e batlegang e amana le dituelo tse o di dirileng mo letloleng la kalafi ka di 28 February 2007, go duelela wena le batho ba bangwe (batlhokomelwa) ba ba mo letloleng leo.
Gantsi tshedimosetso eno e bontshiwa mo setatamenteng sa letlole la tsa kalafi se o se amogelang go tswa letloleng la gago la tsa kalafi.
A palo ya maloko e fetogile mo ngwageng ya tshekatsheko?
Tshwaya lebokoso la "Y" kgotsa la "N" ka letshwao la "X".
Fa o arabile ka go re ee, kwala palogotlhe ya maloko le batlhokomelwa ka kgwedi.
Go na le sebaka sa dikgwedi tsotlhe tse somepedi tsa ngwaga wa tshekatsheko ya lokgetho go simolola ka "M" ya March ka gonne ngwaga wa tshekatsheko ya lokgetho o simolola ka di 1 March 2006.
Kwala madi a o a duetseng letlole la tsa kalafi
Madi a mothapi wa gago a go a dueletseng a tlhaga go bapa le khoutu ya 4005 mo setifikeiting sa IRP5/IT3(a).
Madi a a duetsweng ke wena, ke gore, a o a duetseng ka akhaonto ya gago ya tšheke kgotsa ka debit order a tlile go tlhaga mo setatamenteng sa gago sa kalafi.
Kwala ditshenyegelo tse di tshwanelegang tsa kalafi tse letlole la tsa kalafi le sa di duelelang
Fa e le gore o leloko la letlole la tsa kalafi o tla bona madi a ditshenyegelo tsa kalafi tse letlole la tsa kalafi le sa di duelelang mo setatamenteng sa tsa kalafi. Ano ke madi a o tshwanelang go a dirisa mmogo le madi a ditopo tse o sa di romelang kwa letloleng la tsa kalafi ka ntlha ya gore o fetile selekanyo go ya ka dithulaganyo tse di rileng tsa kalafi. Madi a a amanang le batlhokomelwa ba ba kgethegileng ga a tshwanelegele go gogiwa mo lokgethong mme ga a tshwanela go kwalwa mo foromong ya gago ya lokgetho. Fa o batla go bona tshedimosetso go ya pele bona buka ya kaelo e e nang le tshedimosetso e e tseneletseng mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno www.sars.gov.za.
Kwala madi a a duetsweng ke mothapi wa gago
Tshedimosetso eno e tlhaga go bapa le khoutu ya 4474 mo setifikeiting sa gago sa IRP5/IT3(a).
Ditshenyegelo tsa bogole (tse letlole la tsa kalafi le sa di duelelang)
Fa wena, mogatso kgotsa ngwana wa gago a na le bogole bongwe madi a ditshenyegelo tse di amanang le bogole joo a tshwanetse go kwalwa fano fa di sa duelelwa ke letlole la tsa kalafi.
Ditshenyegelo tsa kgolafalo
Batho ba ba golafetseng ke batho ba ba foufetseng, ba bosusu, kgotsa motho yo, ka ntlha ya kgolafalo ya leruri ya mo mmeleng, a tlhokang go dirisa wheelchair, calliper kgotsa seikokotlelo, go mo thusa go tsamaya, kgotsa motho yo o tlhokang tokololo ya mmele ya maitirelo. Gape e akaretsa le motho yo o tshwerweng ke bolwetse jwa tlhaloganyo go ya kafa bo tlhalositsweng ka teng mo Molaong wa Pholo ya Tlhaloganyo.
Ntlhanyana ya botlhokwa: Tsweetswee leba bukana ya kaelo e e nang le tshedimosetso e e tseneletseng go tswa mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za go bona gore ke ditokumente dife tse di thusang tse di tshwanelang go bolokiwa sebaka sa dingwaga tse tlhano go tshegetsa topo ya gago ka mabaka.
MADI A A DUELELWANG NAKO YA GO ROLA TIRO
Kwala madi a o a duetseng letlole la Phenšene
Ga jaana -Dirisa madi a a leng go bapa le khoutu ya 4001 mo setifikeiting sa gago.Saletseng morago -Dirisa madi a a leng go bapa le khoutu ya 4002 mo setifikeiting sa gago.
Madi a Phenšene a a Saletseng Morago a Matsholo a Eseng a Puso
Dirisa madi a a leng go bapa le khoutu ya 4026 mo setifikeiting sa gago.
Dituelo tsa retirement annuity tsa ga jaana le tse di saletseng morago
Dirisa setifikeiti se o se amogetseng go tswa kwa setheong se o duetseng kwa go sone go tlatsa foromo ya lokgetho. O ka dira topo ya dituelo tse di dirilweng ke wena fela mo pholising e e tlileng go go solegela molemo.
MADI A MANGWE A A GOGIWANG A A TSHWANELEGANG
Ntlhanyana ya botlhokwa: Tsweetswee leba bukana ya kaelo e e nang le tshedimosetso e e tseneletseng go tswa mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za go bona gore ke ditokumente dife tse di thusang tse di tshwanelang go bolokiwa sebaka sa dingwaga tse tlhano go tshegetsa topo ya gago ka mabaka.
Go ya ka Molao wa Lokgetho lwa Madi a Lotseno ke madi a a rileng fela a a gogiwang a a letlelelwang fa o amogela salari. Go setse go builwe ka mangwe a madi ano a a gogiwang a go tshwana le dituelo tsa phenšene le tsa retirement annuity mo bukaneng eno ya kaelo. Madi a mangwe a a gogiwang a a tshwanelegang, go ikaegile ka gore o bo o nnile le ditshenyegelo, ke a a latelang:
Tuelo e e kgethegileng
Fa e le gore o amogela tuelo e e kgethegileng go tswa mo nageng eno mme tuelo eno e tlhaga go bapa le khoutu ya motswedi wa madi ya 3704 mo setifikeiting sa gago sa IRP5/IT3(a) o ka dira topo ya madi a ditshenyegelo. Kwala madi a a badilweng a a leng go bapa le khoutu ya 4017 mo tsebeng ya bobedi ya foromo ya gago ya lokgetho.
Fa o amogetse tuelo e e kgethegileng go tswa dinageng di sele e e tlhagang go bapa le khoutu ya 3715 mo setifikeiting sa gago sa IRP5/IT(a) madi a a badilweng a topo ya gago ya ditshenyegelo a tshwanetse go kwalwa mo tsebeng ya boraro ya foromo ya gago ya lokgetho go bapa le khoutu ya 4019.
Dirisa madi a a tlhagang mo rasiting e o e amogetseng. Gakologelwa gore madi ao a tlile go tshwanelega jaaka madi a a gogiwang mo lokgethong fela fa e le gore rasiti e bontsha gore e dirilwe go tsamaisana le Karolo ya 18A ya Molao wa Lokgetho lwa Madi a Lotseno.
Dituelo tsa inšorense ya go sireletsa madi a lotseno
Fa go na le madi a o a duetseng go sireletsa madi a gago a lotseno o tshwanetse go amogela setifikeiti go tswa setheong se o duetseng madi ao kwa go sone. Kwala madi ano go bapa le khoutu ya 4018 mo foromong ya gago ya lokgetho.
Tlhaloso
Fa o na le matlotlo a go tshwana le khoumpiutara mme o tshwanela go dirisa letlotlo leno ka metlha go dira ditiro tse di amanang le mmereko wa gago, o na le tshwanelo ya go dira topo ya madi a ditshenyegelo a kwelotlase ya boleng jwa letlotlo. Selekanyo sa madi a a badilweng se tshwanetse go kwalwa go bapa le khoutu ya 4027 mo foromong ya gago ya lokgetho.
Ditshenyegelo tsa ofise ya kwa gae
Fa o thapilwe, o berekela salari mme lebaka la go thapiwa ga gago e le gore o duelele ditshenyegelo tsa go tlhokomela ofise ya kwa gae jaaka lefelo la gago la konokono la kgwebo, o ka nna wa tshwanelegela madi a a gogiwang mo lokgethong a ofise ya gago ya kwa gae.
Fa o dumela gore o na le tshwanelo ya go lopa madi a ditshenyegelo a ofise ya kwa gae o tshwanela go dirisa thulaganyo e e latelang fa o bala selekanyo sa madi a a tshwanelang go gogiwa mo lokgethong:
A / B x Ditshenyegelo tsotlhe, koo
A = Selekanyo sa lefelo le le balwang ka disekweremetara sa lefelo le le dirisediwang mmereko;
B = Selekanyo sa lefelo lotlhe la bonno le le balwang ka disekweremetara (go balelwa le meago yotlhe e mengwe e e kwa ntle ga ntlo le lefelo le le dirisediwang mmereko);
Ditshenyegelo tsotlhe = Ditshenyegelo tsotlhe tse o nnileng le tsone gore o nne le porophathi eo le go e tlhokomela (go sa balelwe ditshenyegelo tsa go reka porophathi).
Madi a mangwe a a gogiwang mo lokgethong
O ka nna wa dira topo ya ditshenyegelo tsa babueledi tse o nnileng le tsone ka ntlha ya topo nngwe e e amanang ka tlhamalalo le salari ya gago, tsa go tshwana le tsa kgetsi ya CCMA eleng koo topo eo ya madi a ditshenyegelo e tla, ka ntlha ya taelo ya kgotlatshekelo, akarediwang mo mading a lotseno kgotsa mo tuelong e e dirwang gore kgetsi e seka ya isiwa kgotlatshekelong e e leng kaga dikgogakgogano tse di amanang le badiri.
Dikoloto tse di iseng di duelwe le madi a a beetsweng go duelela
Tlhotlhwa e o rekileng koloi ka yone kgotsa tlhotlhwa ya boleng jwa yone; dikoloto tse di iseng di duelwe.
Nommoro ya kwadiso ya koloi.
Phokotso ya tshiamelo ya tlaleletso gore o "dirise sejanaga".
Ditshenyegelo tsa motlhankedi wa puso. Tswetswee gakologelwa gore fa re sena tshedimosetso eno SARS e ka se kgone go bala madi a topo ya gago ya ditshenyegelo tsa mosepele Fa o batla tshedimosetso go ya pele o ka ikgolaganya le ofise ya SARS ya mme jalo ga e kitla e sekaseka topo ya gago ya madi a ditshenyegelo. mo lefelong la lona kgotsa o ka nna wa bala bukana ya kaelo e e nang le tshedimosetso e e tseneletseng mo setsheng sa inthanete sa SARS mo Madi a ditshenyegelo tsa mosepele a a lopiwang kgatlhanong le tuelo ya atereseng eno ya www.sars.gov.za. mosepele a ka lopiwa go tsamaisana le mongwe wa mekgwa e e latelang:
Mo mabakeng a go bolokilweng direkoto tsa boammaaruri tsa DITSHENYEGELO TSE O NNILENG LE TSONE GO BONA MADI A ditshenyegelo mo go one LOTSENO A KHOMIŠENE Tlatsa dilwana tse di maleba tse di leng kafa tlase ga setlhogwana sa Go ya ka Molao wa Lokgetho lwa Madi a Lotseno ditshenyegelo tse motho a "Where Records of Actual Expenditure where kept (Mo Mabakeng a go nnileng le tsone gore a bone madi a lotseno a khomišene a a amogetsweng di Bolokilweng Direkoto tsa Ditshenyegelo tsa Mmatota mo go One)" mo tlile go lekana le madi a a gogiwang mo lokgethong a go builweng ka one fa foromong ya lokgetho. godimo kwantle ga fa e le gore madi a lotseno a khomišene a a amogetsweng (ii) Mo mabakeng a go sa bolokiwang direkoto tsa boammaaruri tsa a feta 50% ya madi a lotseno a a amogetsweng go tswa mo motsweding o ditshenyegelo mo go one madi a a gogiwang mo lokgethong a lopiwang mo go one. Fa khomišene e Go tlile go dirisiwa lenaane la ditshenyegelo go bala madi a topo ya gago feta 50% ya madi a lotseno ditshenyegelo tse di maleba tse di leng mo ya ditshenyegelo fa e le gore ga o a tlatsa karolo ya dilwana tse di tsebeng ya bobedi ya foromo ya lokgetho di tshwanetswe go tladiwa. amanang le ditshenyegelo tsa mmatota. Fa ditshenyegelo tsa dilwana tse di rileng di sa tlhage mo foromong, madi a dilwana tse di ntseng jalo a tshwanetse go tlhakanngwa le go kwalwa MADI A LOTSENO A A TSWANG DINAGENG DI SELE (go sa balelwe jaaka ditshenyegelo "tse dingwe (other)". dikgwebisano tsa poelo ya dipeeletso tsa kwa dinageng di sele) Fa o nnile le ditshenyegelo tsa mosepele go dira madi a gago a khomišene mme o sa amogela tuelo ya mosepele o tshwanela go bala topo ya madi a Madi otlhe a lotseno a a tswang dinageng di sele a tshwanetse go begiwa ditshenyegelo o theile seo mo ditshenyegelong tsa mmatota tse o nnileng go dirisiwa Madi a Aforika Borwa. Fa o batla go bona tshedimosetso go ya le tsone mme o bo o kwala madi a topo ya gago ya ditshenyegelo go bapa pele tsweetswee bona bukana ya kaelo e e nang le tshedimosetso e e le khoutu ya 4015 mo tsebeng ya boraro ya foromo ya gago ya lokgetho tseneletseng mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno kafa tlase ga setlhogo se se reng "Other qualifying Deductions (Madi a www.sars.gov.za. Mangwe a a Gogiwang a a Tshwanelegang)". Ditokumente tsotlhe tse di tshegetsang ka mabaka ditopo tsa gago tsa Karolo eno e kgaogantswe ka dikarolo tse tharo mme ga e akaretse madi a ditshenyegelo di tshwanetse go bolokiwa sebaka sa dingwaga tse dikgwebisano dipe tsa poelo ya dipeeletso tsa kwa dinageng di sele. tlhano go direla gore fa go ka diragala gore SARS e di kope.
O tshwanetse go dirisetsa karolo ya ntlha go bega morokotso ope fela o o DITSHENYEGELO TSA MOSEPELE TSE DI LOPILWENG GO DUELELA tswang dinageng di sele le didibidente tse di tswang dinageng di sele tse TUELO YA MOSEPELE o di amogetseng. Tsweetswee leba tema e e mo bukaneng eno ya kaelo e O ka lopa madi a ditshenyegelo tsa mosepele fela ka go tlatsa tshedimosetso e e leng kaga Madi a Lotseno a Dipeeletso. Tsweetswee gakologelwa gore e amanang le topo ya madi a ditshenyegelo tsa mosepele mo tsebeng ya palogotlhe ya madi a lotseno e tshwanetse go tladiwa ka gonne SARS e bobedi ya foromo ya lokgetho fa e le gore o ne o amogela tuelo ya mosepele. tlile go bala 50% ya madi a o a abetsweng fa e le gore o nyetse/nyetswe ka Tuelo ya mosepele e tlile go supiwa mo setifikeiting sa gago sa IRP5/IT3(a) go mokgwa wa community of property le go dirisa ditaolo tseno mo bapa le khoutu ya 3701 le/kgotsa ya 3702 ya setifikeiti sa gago. Tsebe ya dikeretiting tsa lokgetho lwa dinaga di sele tse di amanang le didibidente bobedi e go fa sebaka sa go kwala tshedimosetso ya dikoloi tse pedi. Lefa go tse di tswang dinageng di sele le morokotso o o tswang dinageng di sele. ntse jalo, fa o dirisitse dikoloi tse di fetang tse pedi mo ngwageng, tse o tshwanetseng go di dirisa go bala madi a topo, o tshwanela go supa palo ya Karolo ya bobedi ya karolo eno ya foromo ya lokgetho e go fa sebaka sa dikoloi tse o di dirisitseng mo karolong ya "Additional declaration (Pego e go bega madi a lotseno a a tswang dinageng di sele a go tshwana le madi nngwe)" e e mo tsebeng ya boraro ya foromo ya lokgetho. Mo godimo ga moo a lotseno a rrapolase kgotsa mogwebi kwa dinageng di sele.
o tshwanela go dira khopi ya šejule ya dikoloi go tswa mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za kgotsa o ka bona khopi go Tsweetswee gakologelwa gore ke porofete fela e e tswang go Controlled tswa kwa ofiseng ya lefelo la lona ya SARS, e tlatse malebang le koloi ya boraro Foreign Company (CFC) e e tlileng go dirisiwa go bala lokgetho lo lo le tse dingwe mme o bo o e romela le foromo ya gago ya lokgetho. Fa o tlatsa tshwanelang go duelwa. Ditatlhegelo go tswa go CFC ga di a tshwanela foromo ya lokgetho mo inthaneteng o ka bona šejule ya dikoloi mo inthaneteng. go kwalwa mo foromong ka gonne di tlhaoletswe kwa thoko go CFC
nngwe le nngwe.
A o ne o dirisa buka ya go kwala dikilometara tsa mosepele?
O ka nna wa kgetha go lopa madi a ditshenyegelo tsa mosepele o dirisa Karolo ya boraro ya karolo eno ya foromo ya lokgetho e go fa sebaka sa go dikilometara tsa mmatota tse o di sepetseng kgotsa ka go dirisa mokgwa o o bega dikeretiti tsa lokgetho lwa dinaga di sele. Fa e le gore o letlwang ke Molao wa Lokgetho lwa Madi a Lotseno fa e le gore o ne o nyetse/nyetswe ka mokgwa wa community of property SARS e santse e amogela tuelo ya mosepele. O tshwanetse go bo o na le buka ya go kwala tlile go dirisa mokgwa wa go kgaoganya dikeretiti tsa lokgetho lwa dinaga dikolometara e e tladitsweng ka tshwanelo gore o kgone go dirisa di sele mo morokotsong o o tswang dinageng di sele le mo didibidenteng dikilometara tsa mmatota tse o di sepetseng. Fa o sa tlhope ka go dira tse di tswang dinageng di sele. letshwao le le maleba mo lebokosong la "Yes" kgotsa "No", go tlile go tsewa gore go tshwanetse ga dirisiwa mokgwa o o letlwang ke molao o o fa godimo. Supa gore a o kgetha go duedisiwa lokgetho mo didibidenteng ka go Go ya ka mokgwa ono dikilometara tsa ntlha tse 18 000 tse di sepetsweng di tshwaya lebokoso le le tshwanetseng ka letshwao la "X". Fa o arabile ka "Y" tlile go tsewa jaaka dikilometara tsa poraefete tse di sepetsweng. Fa o bala keretiti ya lokgetho lwa dinaga di sele lo tla tlogelwa, fa seno se le maleba. madi a ditshenyegelo tsa mosepele a a lopiwang palogotlhe ya dikilometara tse di sepetsweng di tlile go felela ka dikilometara tse 32 000. POELO / TATLHEGELO MO DIPEELETSONG
Tsweetswee gakologelwa gore bobotlana tshedimosetso e e batlegang Madi otlhe a dikgwebisano tsa poelo ya dipeeletso a tshwanetse go mo bukeng ya go kwala dikilometara tsa mosepele ke e e latelang: begiwa fano. Foromo ya lokgetho e go fa sebaka sa go bega ka nosi
Letlha le loeto lo tserweng ka lone; dikgwebisano tsa selegae le tsa dinaga di sele. Dikeretiti dipe fela tsa
Lefelo le o neng o tswa ka go lone le le o neng o ya kwa go lone; lokgetho lwa dinaga di sele le tsone di tshwanela go begiwa fano.
Palo ya dikilometara tse di sepetsweng;
Lebaka la mosepele. O duedisiwa lokgetho lwa poelo ya dipeeletso (CGT ka Seesemane) fa o rekisa letlotlo la peeletso. Ga go na poelo kgotsa tatlhegelo e e nnang teng Go bala madi a a lopiwang a ditshenyegelo tsa mosepele kwantle ga fa letlotlo la peeletso le rekisiwa kgotsa go tsewa gore le rekisitswe. Go thusa SARS go bala madi a a lopiwang a ditshenyegelo go botlhokwa Lokgetho lwa poelo ya dipeeletso CGT lo duedisiwa mo matlotlong otlhe a thata gore o tlatse tshedimosetso e e latelang: dipeeletso a a rekisitsweng ka di 1 October 2001 letlha la tshekatsheko ya
Letlha la go simolola le la go konela; lokgetho kgotsa morago ga moo. Ke poelo kgotsa tatlhegelo mo thekisong
Dikilometara tsa go simolola le tsa go konela (dipalo tse di mo otometareng) ya letlotlo e e diragetseng go tloga ka 1 October 2001 fela go tla go fitlha
Palo ya dikilometara tsa kgwebo tse di sepetsweng; jaanong e e tlileng go wela mo thulaganyong ya CGT.
Letlotlo le tlhalosiwa ka kakaretso ka mo go ka kgonegang ka gone Madi a a bonweng R 2 800 000 mme le akaretsa porophathi ya mofuta mongwe le mongwe le Ditshenyegelo tsa konokono -R 1 000 000 morokotso mo go yone. Tlhatlhololo ya bonno jwa konokono -R 1 500 000
Poelo e e badilweng =R 3 00 000
Go rekisa lotlotlo go akaretsa tiragalo epe fela, kgato, kgato ya molao, e e felelang ka go bopiwa, fetola, tshutiso kgotsa go nyelela ga letlotlo. Tlhakanya madi otlhe a a amanang le porofete e e bonweng mo nageng eno Gape go akaretsa ditiragalo tse di rileng tse di tsewang jaaka dithekiso, (a a badilweng mo kholomong ya bone ya lenaane) Fa e le gore o nnile le tsa go tshwana le go fetola tiriso ya letlotlo. (Ditema tsa 65 le 66 tsa ditatlhegelo dingwe le tsone ditatlhegelo tseno o tshwanela go di tlhakanya Šejule ya Borobedi ya Molao wa Lokgetho lwa Madi a Lotseno e letla morago ga moo o bo o ntsha ditatlhegelo mo porofeteng go bona gore gore go tlhophiwe ikhutsiso ya lokgetho malebang le peeletso-seswa le porofete kgotsa tatlhegelo ke bokae. Palogotlhe ya porofete kgotsa tatlhegelo dithekiso tse di sa dirweng ka go rata mo matlotlong a a rekisitsweng ka e tshwanela go begiwa mo foromong ya lokgetho go bapa le khoutu ya 4250 di 22 December 2003 kgotsa morago ga moo. Go bona tshedimosetso le ya 4251 ka go farologana ga tsone. Diporofete le ditatlhegelo tsa dinaga di go ya pele bona Explanatory Memoranda on the Revenue Laws sele le tsone di tshwanela go balwa ka tsela e e tshwanang go bona gore Amendment Bill (71 wa ka 2003), o o ka bonwang mo setsheng sa porofete kgotsa tatlhegelo ya dinaga di sele ke bokae. Palogotlhe ya porofete inthanete sa SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za). kgotsa tatlhegelo ya dinaga di sele e tshwanela go begiwa go bapa le khoutu ya motswedi ya 4252 le ya 4253 ka go farologana ga tsone.
Fa letlotlo le sena go rekisiwa madi a a amogelwang kgotsa a a bonwang ke morekisi wa letlotlo a bopa madi a a bonweng go tswa mo thekisong.Fa e le gore o nyetse/nyetswe ka mokgwa wa community of property palogotlhe ya madi a porofete a a amogetsweng ke wena le ke mogatso a
Ditshenyegelo tsa konokono tsa letlotlo ka kakaretso ke ditshenyegelo tshwanela go begiwa ka gonne SARS e tlile go a kgaoganya ka 50% fa go tse motho a nnileng le tsone ka mmatota go bona letlotlo leo mmogo le balwa tshekatsheko ya lokgetho. ditshenyegelo tse di amanang ka tlhamalalo le go tokafadiwa ga lone le ditshenyegelo tsa ka tlhamalalo tse di amanang le go bapalwa ga Fa e le gore o nyetse/nyetswe ka mokgwa wa out of community of property letlotlo le go le rekisa le ditshenyegelo tse di rileng tsa go le boloka. kgotsa o sa nyala/nyalwa o tshwanetse go bega diporofete tse di Ditshenyegelo tsa konokono ga di akaretse madi ape fela a o letlwang bonweng ke wena fela. go a goga mo lokgethong.
Ka nako ya fa SARS e sekaseka lokgetho e tlile go bala karolo e e Ditshenyegelo tsa konokono tsa letlotlo le motho a neng a na le duelwang lokgetho ya poelo kgotsa tatlhegelo mo peeletsong e e tlileng lone ka di 1 October 2001 ke dife? go dirisiwa fa go balwa lokgetho lo lo tshwanelang go duelwa. Jalo o O ka dirisa mongwe wa mekgwa e e latelang go tlhaola karolo ya poelo ya tshwanela go bega palogotlhe ya madi otlhe. peeletso e e diragetseng mo sebakeng sa pele ga di 1 October 2001:
Fa o batla go bona tshedimosetso go ya pele bona bukana ya kaelo e e
% ya madi a a amogetsweng fa o sena go rekisa letlotlo e ka tsewa nang le tshedimosetso e e tseneletseng mo setsheng sa inthanete sa jaaka ditshenyegelo (ga go na direkoto, ga go itsiwe gore tlhotlhwa ya SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za. letlotlo kwa dimmarakeng e ne e le bokae); KGOTSA
Tlhotlhwa ya letlotlo kwa dimmarakeng go tloga ka 1 October 2001 MADI A MANGWE A LOTSENO A A AMOGETSWENG MO NAGENG "valuation date" letlha la go tlhongwa ga tlhotlhwa ENO
Mokgwa wa go kgaoganngwa ga nako. Eno ke karolo ya foromo ya lokgetho e o tshwanelang go e dirisetsa go bega madi ape fela a mangwe a lotseno a a tswang mo nageng eno a o a Go batlega ditifikeiti tsa go tlhongwa ga tlhotlhwa ya letlotlo amogetseng ao foromo eno ya lokgetho e sa a tlogelelang sebaka ka Fa go diragala gore go dirisiwe mokgwa wa go tlhongwa ga tlhotlhwa ya totobalo a go tshwana le a dikatso (royalties). letlotlo ya kwa dimmarakeng kgotsa go bonwe ditifikeiti tsa go tlhongwa ga tlhotlhwa ya letlotlo go akaretsa le ditifikeiti tsa dišere tse di sa Tsweetswee gakologelwa gore fa o amogetse madi a lotseno go tswa mo tshwaregeng tsa go feta milione wa diranta, dišere tse di sa kwadisiwang teraseteng madi a a ntseng jalo a lotseno a sala ka leina la one mme jalo a tse di fetang dimilione tse 10 tsa diranta di tshwanetse go bolokiwa sebaka tshwanela go begiwa mo karolong ya one e e totobetseng e e leng mo sa dingwaga tse tlhano morago ga letlha le foromo ya lokgetho e foromong ya lokgetho e e amanang le motswedi wa madi ano a lotseno rometsweng ka lone le go begiwang thekiso ya letlotlo ka lone. pele ga o a abelwa go tswa mo teraseteng.
Go bala palogotlhe ya poelo / tatlhegelo Gape o tshwanela go supa gore a o amogetse madi ape fela go tswa mo Dirisa lenaane le le fa tlase fano go kwala madi otlhe a o a boneng fa o sena ditirong tsa polase ka go dira letshwao le le tshwanetseng mo lebokosong la go rekisa matlotlo a bo a latelwa ke ditshenyegelo tsa konokono. "Yes" kgotsa "No". Fa e le gore o amogetse madi a lotseno go tswa mo Pharologanyo ya seno ke porofete kgotsa tatlhegelo e e tshwanelang go polaseng o tshwanela go tlatsa šejule ya dipolase e e mo tsebeng ya botlhano kwalwa mo kholomong ya bone. ya foromo eno ya lokgetho. Fa e le gore o amogetse madi a lotseno go tswa mo ditirong tsa polase mme o sa amogela foromo ya lokgetho e e nang le Lefa go ntse jalo, fa e le gore letlotlo le le rekisitsweng leo e ne e le lefelo la ditsebe tse tlhano e e nang le šejule ya polase o tshwanela go bona foromo e gago la konokono la bonno o ka nna wa dirisa kholomo ya tlhatlhololo nngwe ya lokgetho go tswa mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng (exclusion) go ntsha 1.5 ya dimilione tsa diranta ya porofete kgotsa eno ya www.sars.gov.za kgotsa go tswa kwa ofiseng ya SARS ya lefelo la lona. tatlhegelo gore o kgone go bala poelo kgotsa tatlhegelo. Tsweetswee gakologelwa gore tlhatlhololo ya 1.5 ya dimilione tsa diranta ya bonno jwa MADI A MANGWE A A GOGIWANG A A TSHWANELEGANG konokono e tlile go nna ya porofete kgotsa tatlhegelo. Fano ke mo o tshwanelang go tlatsa teng madi a topo ya gago ya ditshenyegelo tse o nnileng le tsone mo tuelong e e kgethegileng e e Sekai: Mokgethisiwa o rekile ntlo (bonno jwa konokono) ka 2002 ka tswang dinageng di sele e e supilweng mo khoutung ya 3715 mo milione e le nngwe ya diranta. Ntlo eno e rekisitswe ka dimilione di le 2.8 tsa setifikeiting sa gago sa IRP5. Selekanyo sa madi a gago a topo ya diranta. Poelo ya seno e tshwanela go balwa ka tsela e e latelang: ditshenyegelo a tshwanetse go kwalwa go bapa le khoutu ya 4019.
Go thusa ka tlhatlhobo ya bokao jwa madi a a okeditsweng kgotsa a latlhegetsweng, o ka tlatsa tafole e e latelang.
Madi a a bonweng Ditshenyegelo tsa konokono Dilo tse di sa akarediweng (go sa akarediwe dilo tse di sa akarediweng tsa ngwaga le ngwaga) Poelo / tatlhegelo ya peeletso
Gape ke mo o tshwanelang go bega topo ya gago ya madi a a badilweng a 20A ya Molao wa Lokgetho lwa Madi a Lotseno o laela gore, go ikaegile ka ditshenyegelo tsa mosepele teng tse o nnileng le tsone fa e le gore ga o a diteko tse di rileng, tatlhegelo e e bonweng mo tshekatshekong ya amogela tuelo ya mosepele. Selekanyo sa madi a gago a topo ya lokgetho e e diragaletseng motho wa tlholego e ka nna ya seka ya gogiwa ditshenyegelo a tshwanetse go kwalwa go bapa le khoutu ya 4015. mo mading ape fela a lotseno a a bonweng ke motho yoo ka tsela e nngwe kwantle ga fa a ne a dira papatso eo.
BAKAEDI/MALOKO A SETLAMO SA CC
Supa gore a o mokaedi wa khamphane kgotsa leloko la setlamo sa close Selo sa konokono se se batlegang gore go dirisiwe Karolo ya 20A ke gore, mo corporation ka go dira letshwao la "X" mo lebokosong le le tshwanetseng. ngwageng e go dirisiwang tshireletso kgatlhanong le tatlhegelo mo go yone, Tsweetswee gakologelwa gore fa o tshwaile lebokoso la "Y" gape o madi a lotseno a a duedisiwang lokgetho a moduedi wa lokgetho pele ga go tshwanela go tlatsa setatamente sa matlotlo le dikoloto mo tsebeng ya akarediwa go gogiwa ga tatlhegelo epe fela ya mo tshekatshekong ya boraro ya foromo ya lokgetho. lokgetho e e diragetseng fa go dirwa tiro epe fela ya papatso mo ngwageng eo ya tshekatsheko ya lokgetho mme madi a a setseng a tatlhegelo e e bonweng TSHEDIMOSETSO - MADI A A GOGIWANG MO LOKGETHONG LE fa go sekasekiwa lokgetho a go tlilweng ka one go tswa mo ngwageng e e DITLALELETSO TSA TUELO fetileng a lekana le kgotsa a feta selekanyo se kelo ya lokgetho lo lo duedisiwang e fitlhang go yone mo bathong ba tlholego. Mo ngwageng wa Patlisiso le tlhabololo - Karolo ya 11D tshekatsheko ya lokgetho wa 2007 selekanyo sa kelo ya lokgetho se tlile go Supa gore a o rometse ditokumente tse di batlegang kwa Lefapheng la dirisiwa mo mading a lotseno a a duedisiwang lokgetho a a fetang R400 000. Saense le Botegeniki (Department of Science and Technology) ka go tshwaya lebokoso le le tshwanetseng ka letshwao la "Y" kgotsa "N". Mo dipapatsong tse di rileng tse di tshwailweng tse di leng mo Karolong
A (b) ya Molao wa Lokgetho lwa Madi a Lotseno, tshireletso Ditumalano tsa Dithuto - Karolo ya 12H kgatlhanong le tatlhegelo e e ka nnang teng e tlile go dirisiwa mo Supa palo ya baithuti ba go lopiwang madi a tlaleletso ya tuelo mo ngwageng wa tshekatsheko ya lokgetho wa 2005, kwantle ga fa "mabaka boemong jwa bone: le teko ya maemo" e supa gore tiro e e rileng ke kgwebo e go nang le
Dithuto tse di kwadisitsweng le/kgotsa tsholofelo e e utlwalang ya go ka bona madi a lotseno a a duedisiwang
Ditumalano tsa dithuto tse di konetsweng. lokgetho mo sebakeng se se utlwalang sa nako.
Tlhabololo ya Setoropo - Karolo ya 13quat Taolo ya dingwaga tse tharo mo go tse tlhano o dira mo tirong epe fela ya Supa palogotlhe ya ditshenyegelo tse o nnileng le tsone mo meagong e e papatso e e sa akarediweng mo lenaaneng la ditiro tsa papatso tse di tlhabolotsweng go ka dirisiwa mo sebakeng sa 1 March 2006 go ya go tshwailweng tse di boletsweng fa godimo. Go tshwanetse ga akarediwa 28 Februa 2007. ngwaga ya ga jaana fa go tlhomamisiwa gore taolo ya dingwaga tse tharo mo go tse tlhano ke efe. Jalo ditatlhegelo tse di amanang le ditiro tse dingwe tsa DILO TSE DINGWE TSE DI TSHWANELANG GO BEGIWA papatso tse di seng mo lenaaneng la ditiro tse di tshwailweng di ka nna tsa Fa o amogetse: wela kafa tlase ga tshireletso kgatlhanong le tatlhegelo go tloga ka ngwaga
Ditifikeiti tse di fetang tharo tsa IRP5/IT3(a); le/kgotsa wa tshekatsheko ya lokgetho wa 2007 go ya ka Karolo 20A (a). Seno se ka
Fa o dirisitse dijanaga tse di fetang pedi tse o balang topo ya gago ka diragala fa tiro e e rileng ya papatso e nnile le tatlhegelo mo dingwageng tse tsone ya madi a ditshenyegelo kgatlhanong le tuelo ya tlaleletso ya tharo ka go latelana, go simolola ka ngwaga wa tshekatsheko ya lokgetho wa mosepele; le 2005. Fa go ka diragala gore tiro epe fela ya papatso e nne le porofete mo go
Fa o amogetse madi a lotseno a kgwebo, papatso, tiro ya seporofešene nngwe ya dingwaga tse tharo tseno jaaka go boletswe fa godimo, tshireletso kgotsa rente go tswa metsweding e e fetang 2 mme o sa tseye madi ao kgatlhanong le tatlhegelo e e ka nnang teng e a diegisiwa. a lotseno jaaka a a tswang papatsong e le nngwe, o tshwanela go tlatsa "dipego tse dingwe" mo tsebeng ya boraro ya Tshireletso kgatlhanong le tatlhegelo e ka tilwa mo ditirong tsa papatso tse foromo ya lokgetho. di tshwailweng, mmogo le ditiro tsa papatso tse di boletsweng fa godimo, go ya ka karolwana ya Karolo ya 20A. Karolo eno e fa motho kgoro ya Gape o tshwanela go bona dišejule tse di tshwanetseng ka go dira dikhopi botso e moduedi wa lokgetho a ka e dirisang go supa gore tiro e e rileng ke tsa tsone go tswa setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno ya ya kgwebo e go nang le tsholofelo e e utlwalang ya go bona madi a lotseno www.sars.gov.za kgotsa go tswa ofiseng ya lefelo la lona ya SARS. O a a duedisiwang lokgetho mo go yone mo sebakeng se se utlwalang sa tshwanetse go romela dišejule tseo tse di tladitsweng le foromo ya gago nako. Tshedimosetso go ya pele malebang e dilo tse di tshwanelang go ya lokgetho gore go seka ga tsewa gore foromo ya lokgetho ga e a tladiwa tsewa ka tsela e e kgethegileng, e ka bonwa mo Bukaneng ya Kaelo e e yotlhe. Fa o tlatsa foromo ya gago ya lokgetho mo inthaneteng, o ka bona Nang le Tshedimosetso e e Tseneletseng e e ka bonwang mo setsheng sa dišejule tseno mo inthaneteng. inthanete sa SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za kgotsa go tswa go National Call Center mo nommorong eno 0860 12 12 18. Bukana eno SETATAMENTE SA MATLOTLO LE DIKOLOTO ya Kaelo e e Nang le Tshedimosetso e e Tseneletseng e tlile go go bontsha Fa o le mokaedi wa khamphane kgotsa o le leloko la setlamo sa close go ya pele gore ke ditokumente dife tse di tshwanelang go bolokiwa corporation kgotsa o amogela madi a lotseno go tswa mo papatsong, mo sebaka sa dingwaga tse tlhano go direla gore fa SARS e di batla. tirong ya seporofešenale kgotsa ya polase o tshwanela go bega dilwana tsotlhe tse di amanang le matlotlo le dikoloto tsa gago tsa mo nageng eno le Tlhaloso: go supa palogotlhe ya matlotlo le dikoloto tsa gago tsa kwa dinageng di sele. O tshwanetse go tlhalosa tiro nngwe le nngwe ya papatso kwantle ga fa o tsaya ditiro tse di farologaneng tsa papatso jaaka tiro e le nngwe ya KGWEBO, PAPATSO LE TIRO YA SEPOROFEŠENE (go akaretsa le papatso. Fa o tsaya ditiro tsa papatso jaaka tiro e le nngwe ya papatso o rente) tshwanetse go dira tlhaloso e e amanang le tiro e le nngwe ya papatso. Fa o amogetse madi a lotseno go tswa mo tirong/letlotlong le le fetang nngwe mme o tsaya seo jaaka papatso e le nngwe o tshwanetse go tlatsa Letshwao le le kgethegileng kholomo e le nngwe fela ka tshedimosetso e e maleba. Fa e le gore o bone madi a lotseno go tswa mo tirong e e rileng ya papatso kgotsa go tswa mo tirong e le nngwe ya papatso e e begilweng mo Lefa go ntse jalo, fa o sa tseye madi ao a lotseno jaaka a a dirilweng go tswa foromong ya lokgetho e o e rometseng ya ngwaga wa tshekatsheko ya mo papatsong e le nngwe o tshwanela go supa tshedimosetso ya motswedi lokgetho wa 2005 le/kgotsa 2006, e tla bo e abetswe letshwao le le wa madi ka go tlatsa kholomo e e amanang le motswedi mongwe le kgethegileng la go supa tiro eo ya papatso. Letshwao leno le le mongwe wa madi. Lefa go ntse jalo, tsebe eno e go letla go bega madi a kgethegileng le ka bonwa go tswa mo kitsisong ya tshekatsheko ya lotseno a a tswang mo metsweding e le mebedi fela ya papatso/tiro ya lokgetho (IT34) e e dirilweng ke SARS malebang le ngwaga e e maleba ya seporofešenale/rente. Jalo fa o amogetse madi a lotseno go tswa tshekatsheko ya lokgetho kgotsa e ka bonwa ka go ikgolaganya le SARS metsweding e e fetang e mebedi mme o sa e tseye jaaka papatso e le Call Centre mo nommorong eno 0860 12 12 18. Letshwao leno le le nngwe o tshwanela go dira khopi ya šejule ya kgwebo ya papatso nngwe le kgethegileng le tshwanetse go kwalwa mo karolong eno. Fa o kwala nngwe go tswa mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno ya nommoro ya letshwao le le kgethegileng o tshwanetse go tlogela www.sars.gov.za. Tshedimosetso e e amanang le papatso ya boraro le tse dinommoro tsa ntlha tse pedi "00". Lefa go ntse jalo, fa e le gore o dingwe e tshwanela go tladiwa moo le go romelwa le foromo ya lokgetho. simolotse go dira tiro ya papatso kgotsa go renta letlotlo lengwe mo ngwageng wa tshekatsheko ya lokgetho wa 2007 seo se raya gore go tla GO SIRELEDIWA KGATLHANONG LE DITATLHEGELO TSE DI RILENG bo go ise go nne le nommoro ya letshwao le le kgethegileng mme karolo Go simolola ka ngwaga wa tshekatsheko ya lokgetho wa 2005 Karolo ya eno e tshwanetse go tlogelwa e le lophaka.
Madi a lotseno le ditshenyegelo
Kwala dilwana tsotlhe tse di amanang le tiro ya gago ya papatso ka go dirisa tshedimosetso go tswa mo disetatamenteng tsa gago tsa ditšhelete. Fa selwana se se rileng se sa tlhage mo foromong, madi a dilwana tse di ntseng jalo a tshwanetse go tlhakanngwa le go kwalwa go bapa le "tse dingwe (other)".
Diphetogo (tse di busediwang le tse di letlelesegang)
Bala diphetogo tse di tshwanelang go dirisiwa mo lokgethong mme o bo o kwala dilwana tse di maleba mo tirong nngwe le nngwe ya papatso. Fa selwana se se rileng se sa tlhage mo foromong, madi a dilwana tse di ntseng jalo a tshwanetse go tlhakanngwa le go kwalwa go bapa le "tse dingwe (other)".
Bala madi a porofete kgotsa a tatlhegelo a a tshwanelang go balelwa mo mading a lotseno a a duedisiwang lokgetho. Fa e le gore kgwebo ya lona ke e e tlhakanetsweng (partnership) porofete kgotsa tatlhegelo ya kgwebo e e tlhakanetsweng e tshwanetse go kwalwa le go supa peresente e beng ba kgwebo ba nang le yone mo kgwebong. SARS e tlile go bala porofete / tatlhegelo e e tshwanelang go balelwa mo mading a lotseno a a duedisiwang lokgetho. Kwala khoutu e e maleba ya motswedi wa madi e e amanang le tiro e e rileng ya papatso. Go botlhokwa gore o kwale khoutu e e nepagetseng ya motswedi wa madi go netefatsa gore lokgetho lo lo tshwanelang go duelwa lo balwe ka tshwanelo. Khoutu ya motswedi wa madi e ka bonwa mo bukaneng ya dikhoutu tsa motswedi wa madi mo setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za kgotsa dikhoutu tse di amanang le ditiro tsa papatso tse di tshwailweng tse di mo lenaaneng le le fa tlase fano:
O tshwanetse go supa gore a o ikutlwa gore go seka ga tsewa tatlhegelo e e diragetseng tsia fa go balwa lokgetho lo lo tshwanelang go duelwa (go sirelediwa mo tatlhegelong). Tsweetswee buisa potso ka kelotlhoko mme o bo o tshwaya lebokoso la "Yes" kgotsa la "No" go supa gore a o batla gore tatlhegelo e se tsewe tsia kgotsa nnyaa. Fa go ka diragala gore o tshwaye letshwao la "Y", tatlhegelo, fa e diragala, ga e kitla e tsewa tsia fa go balwa madi a lotseno a a duedisiwang lokgetho. Fa go diragala gore o supe gore tatlhegelo e tsewe tsia o tlile go tshwanela go tshegetsa tshwetso eo ka mabaka ka go rulaganya le go boloka ditokumente tse go builweng ka tsone mo Bukaneng ya Kaelo e e Nang le Tshedimosetso e e Tseneletseng, go tshegetsa topo eo ka mabaka. Ditokumente tseno di tshwanetse go theiwa mo mabakeng a a setseng a boletswe.
Dikgwebisano
A o mogwebisani mo kgwebong, mo papatsong kgotsa mo kwebisanong ya seporofešenale? Fa o arabile ka go re ee, tsweetswee supa peresente e o nang le yone ya porofete kgotsa tatlhegelo, go ya ntlheng ya ntlha ya tesimale, e e amanang le kgwebo nngwe le nngwe, papatso kgotsa tiro ya seporofešenale.
DITIRO TSA DIPOLASE
Madi a lotseno a a bonweng go tswa mo dikgwebisanong tsa dipolase tsa mo nageng eno
Supa gore a o na le seabe kgwebisanong ya dipolase ka go dira letshwao la "Y" le "N" mo lebokosong le le tshwanetseng. Fa o arabile ka go re ee, o tshwanela go supa palo ya dikgwebisano tse o nang le seabe mo go tsone o bo o tlatsa foromo ya IT48V o e tlaletsa kgwebisano nngwe le nngwe le go e romela le foromo ya gago ya lokgetho. O ka bona foromo ya IT48V go tswa setsheng sa inthanete sa SARS mo atereseng eno ya www.sars.gov.za kgotsa go tswa ofiseng ya lefelo la lona ya SARS. Fa o tlatsa foromo ya gago ya lokgetho mo inthaneteng, o ka bona foromo eno ya IT48V mo inthaneteng.
Ditiro tsa dipolase tsa poraefete
Tlhaloso
O tshwanetse go kwala tlhaloso/leina la ditiro tsa polase le le amanang le ditiro tsa polase ya gago ya poraefete.
Letshwao le le kgethegileng
Fa e le gore o bone madi a lotseno go tswa mo ditirong tsa polase tse di begilweng mo foromong ya lokgetho e o e rometseng ya ngwaga wa tshekatsheko ya lokgetho wa 2005 le/kgotsa 2006, e tla bo e abetswe letshwao le le kgethegileng la go supa ditiro tseo. Letshwao leno le le kgethegileng le ka bonwa go tswa mo kitsisong ya tshekatsheko ya lokgetho (IT34) e e dirilweng ke SARS malebang le ngwaga e e maleba ya tshekatsheko ya lokgetho kgotsa e ka bonwa ka go ikgolaganya le SARS Call Centre mo nommorong eno 0860 12 12 18. Fa o kwala nommoro ya letshwao leno le le kgethegileng o tshwanetse go tlogela dinommoro tsa ntlha tse pedi "00". Nommoro eo ya letshwao le le kgethegileng le tshwanela go kwalwa mo karolong eno. Lefa go ntse jalo, fa e le gore o simolotse go dira ditiro tsa papatso mo ngwageng wa tshekatsheko ya lokgetho wa 2007 seo se raya gore go tla bo go ise go nne le nommoro ya letshwao le le kgethegileng mme karolo eno e tshwanetse go tlogelwa e le lophaka.
Tshedimosetso ya tsa ditšhelete
Dirisa disetatamente tsa gago tsa ditšhelete go tlatsa dikarolo tse di tshwanelang go tladiwa tsa foromo ya IT48. Mo foromo ya IT48 e buang ka madi a tshalelo a go tlilweng ka one (balances brought forward) gone madi ano a tshalelo a ka bonwa go tswa go IT48 e o e romeletsweng mmogo le kitsiso ya gago ya tshekatsheko ya lokgetho (IT34). Gape o ka nna wa founela SARS Call Centre mo nommorong eno ya 0860 12 12 18 gore ba go thuse ka tshedimosetso eno.
Kelo e e lekalekantsweng le go tlhophiwa ga ditlhotlhwa tsa diruiwa
TLHOPHA TSELA E O BATLANG GO E DIRISA GO ROMELELA SARS FOROMO YA GAGO YA LOKGETHO
Ka inthanete
Fa o ikwadisa go nna eFiler mo setsheng seno sa inthanete www.sarsefiling.co.za o tlile go kgona go amogela, go tlatsa le go romela foromo ya gago ya lokgetho ka inthanete.
Ka poso
Dirisa enfelopo e o e romeletsweng ke SARS go romelela SARS foromo e o e tladitseng le go e saena ya lokgetho.Gakologelwa gore O SEKA wa romela le ditokumente tse di thusang ka tshedimosetso go tlatsa foromo.
Ka go e tlisa ka sebele
Makala otlhe a SARS a na le mabokoso a go latlhela diforomo tsa lokgetho a o ka a dirisang go latlhela foromo ya gago ya lokgetho e o e tladitseng.
<fn>JT2008_vol 1_Tsw.txt</fn>
DITENG LE BOTSELEGANYI
Tsa ka gale
Tse Dišwa
Go fetolwa ga Dikgotlatshekelo 07 Bosiamisi bo bua puo ya gago 08 Melao ya Paja 09 Lenane la dikgatiso tsa menwana le thusa go lwantsha bosenyi 12 Kgaisano ya Kolofo ya Katlaatlelo ya Bosiamisi 14 PEPUDA - Thotloetso ya Tekatekano 17 Tona o saena tumalano ya SA-Hong Kong
Dikgang
Bosiamisi bo tseela bana kwa setlhoeng 20 EU, Bosiamisi di thankgolola thulaganyo ya thuto 22 Baatefokata ba Malapa ba abelana maitemogelo ka ngwaga 27 Ditokafatso mo Tsamaisong ya Phepo ya Bana
PHASALATSO
BANNALESEABE
DIPEGELO TSA TLALELETSO
Botseleganyi
Mo kgatisong e ya Justice Today, e leng ya ntlha ya 2009, re leba kwa morago mo ngwagasomeng wa diphitlhelelo tse di dirilweng ke Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo.
Lefapha le ikaelela go tsholetsa le go sireletsa Molaotheo le melao le go rebola tsamaiso ya Bosiamisi e e .tlhelelegang, bonako e bile e se tlhwatlhwagodimo, go tlisa Aforika Borwa yo o bolokegileng e bile a sireletsegile. Maiteko a magolo a setse a dirilwe mo dingwageng tse lesome tse di fetileng go diragatsa maitlhomo a, mme se e le go tokafatsa matshelo a batho ba rona.
Go .tlheletswe go le gontsi mme go rulagantswe tse dingwe tse dintsi jaaka go tlamela ka mothamo o o lekaneng go dikgotlatshekelo le kagosezwa ya didiriswa tse, ka ntlha ya fa e le karolo ya tiragatso ya thebolo ya ditirelo tsa bosiamisi. Mo kgatisong e, re leba go fetolwa ga dikgotlatshekelo tsa makala e leng porojeke e e ikaelelang go tlisa ditirelo tsa bosiamisi gau. le ba ba nnang kwa metseselegaeng le ba kwa makei-saneng. Mo malobeng, baagi ba le bantsi ba ne ba tshwanetse go tsaya maeto a maleele go ya kwa ditoropong tse di gau. nabo go bona ditirelo tse di jaaka tuelo ya madi a phepo ya bana le dikgotlatshekelo tsa tirisodikgoka ya mo malapeng.
Porojeke e nngwe e e golaganeng le kagosešwa le tlhabololo ya dikgotlatshekelo ke porojeke ya teko ya tiriso ya dipuo tsa Seaforika. Go ralala naga, dikgetse di ntse di reediwa ka Sezulu, Sexhosa, Setswana le Afrikaans, mo mafelong a go buiwang dipuo tseo fela. Se ke phitlhelelo e kgolo le tsereg-anyo e e sa bolong go tlhokega mo setšhabeng se se ntseng se lebanwe ke kgwetlho ya maparego a puo mo dikgotlatshek-elo. Justice Today e ntse e setse morago porojeke e mme re go tlhalosetsa gore ke ka ntlha ya eng e tlhokega le gore e tla thusa jang mo go anamiseng phitlhelelo ya bosiamisi.
Phitlhelelo e nngwe e kgolo mo ngwagasomeng o o fetileng e nnile go samagana le ditlhoko tsa ditlhopha tse di bulegetseng kotsi le go tokafatsa tsamaiso ya phepo ya bana go fokotsa mokgweleo mo dikgotlatshekelo. Re tlhalosa tiro e e dirilweng mo ntlheng e ka Operation Isondlo, ga mmogo le matsapa a Batlhotlhomisi ba Phepo ya Bana. Kgatiso e e leba gape maiteko a mangwe a Lefapha mo ngwagasomeng o o fetileng le go le gontsi ka go sireletsa ba ba bulegetseng kotsi. A akaretsa tiro ya Mmueledi wa Malapa jaaka go tsenya tirisong Tumalano ya Hague ya International Parental Abductions, go tsaya bana tsia mo tsamaisong ya bosiamisi le ditshwanelo tsa bana.
Fa re leba mo isagong, seralwa sa Criminal Law (Forensic Procedure) Amendment Bill se tla dira gore mafapha a puso abelane phitlhelelo ya dimilione tsa dikgatiso tsa menwana le DNA, e leng se se tla thusang thata mo go rarabololeng bosenyi.
Rona ba Justice Today re solofela ngwagasome o mongwe gape wa diphitlhelelo tsa bosiamisi, o mo go ona re tla bong re ntse re le teng go abelana dikgang tse nao le go thusa go ruta setšhaba gore mat-sapa a a bosiamisi a ka .tlhelelwa jang le go tlisa pharologano mo matshelong a bona. Lavinia Mahlangu
Re tlisa Bosiamisi gau. nao
Ka Lavinia Mahlangu le Motshidisi Baloyi itirelo tsa bosiamisi di tsaya kgato go ya gau. le magae a Maaforika Borwa a a bulegetseng kotsi ka go fetolwa ga dikgotlatshekelo tsa makala di le 24 go nna dikgotlatshekelo tsa ditirelo tsotlhe. Go ya ka Tona ya Bosiamisi le Tlhab-ololo ya Molaotheo, Enver Surty, se se tla tokafatsa phitlhelelo ya Bosiamisi go baagi ba le bantsi ba Aforika Borwa segolo basadi.
Phetolo e e tlile go dira gore dikgotlatshekelo tsa makala di le 24 e nne tsa ditirelo tsotlhe, tse di sekasekang merero ya selegae jaaka tlamelo ya bana le tlhalo, mo godimo ga merero ya bosenyi e e ntseng e sekasekwa koo. Fa a ne a bua le Kgotlatshekelokgolo ya Bloemfontein ngogola, Tona Surty o rile dikgotlatshekelo tse di fetotsweng di tlile go tswela basadi mosola gonne ba tla kgona go amogela dituelo tsa phepo ya bana gau. le kwa ba nnang teng.
Fa a dirisa batho ba Alexandra jaaka sekao, Tona o tlhalositse gore setšhaba se, se se nang le nngwetharong ya palogotlhe ya batho ba kgaolo e, se ne se tshwanetse go tsaya loeto lo loleele go ya Randburg go amogela ditirelo tsa kgotlatshekelo ya selegae. Ka go fetolwa go, kgotlatshekelo e e leng teng mo Alexandra e tla rebola ditirelo tseo go fedisa bothata jo.
Dipalangwa tsa botlhe di bokoa magareng ga metsesetoropo le magae le ditoropo tse dikgolo kwa dikgotlatshekelo tse di kgolo tse di .tlhelwang teng. Ka ntlha ya se batho ba le bantsi ba itshokela mathata a mantsi go .tlha kwa dikgotlatshekelo tse dikgolo tse go .tlhelela ditirelo tsa selegae. Sekao, batho ba ba nnang kwa Deben kwa Kapa Bokone, ba tshwanetse go tsamaya 111km go ya Postmasburg, fa ba kwa Bolotwa ba tshwanetse go tsamays sekgala sa 65km go ya kwa kgotlatshekelo ya lekala e e gau. kwa Lady Frere in the Eastern Cape. Ka maiteko a, dikgwetlho tse di a rarabololwa.
Karolo ya dipoelo tsa porojeke ke go rotloetsa phitlhelelego ya dikgotlatshekelo tsotlhe ka go atolosetsa ditirelo tsotlhe kwa dikgotlatshekelong tsa makala. Se ke ka maitlhomo a go tokafatsa thebolelo-ditirelo mo baaging bao. Ke pono ya Lefapha go tlhoma dikgotlatshekelo gau. le baagi ba ba senang ditšhono.
Go samagana le go tlhoka tekatekano ga mo malobeng
Ka fa tlase ga puso e e fetileng, bontsi jwa dikgotlatshekelo tsa didika, di ne di kobiseditswe go direla Basweu mme batho Bantsho mo metsesetoropong ba ne ba ikgatholositswe. Ba ne ba kgona fela go .tlhelela ditirelo kwa dikgotlatshekelo tsa makala le tsa dipaka, tse di neng di tlamela ka maemo a a kwa tlase a ditirelo go na le dikgotlatshekelo tse di neng di na le didiriswa tse di botoka kwa ditopong le ditoropokgolong.
Dikgotlatshekelo tsa Makala di ne di tlhometswe go samagana fela le dikgetse tsa bosenyi. Go tlholwa ga dikgotlatshekelo tsa makala mo metsesetoropong ya maloba ya Bantsho tse di neng di na fela le ditirelo tsa bosenyi go ne go tshitshinya gore bosenyi bo tletse thata mo mafelong a. Dikgotlatshekelo tsa nakwana le tsona di ne di tsewa jalo. Ntlha ya gore go ne go se dikgetse tsa selegae kgotsa ditirelo tse dingwe, jaaka phepo ya bana le tirisodikgoka mo malapeng, di ne di sa rebolwa mo dikgotlatshekelong tse di kganela phitlhelelo ya bosiamisi e leng se dikgotlatshekelo tse di bo tlhometsweng.
Dingwe tsa dikgotlatshekeo tsa kgale di ne di agiwa kgakala le batho gore di nne kwa mafelong a go tsena gau. le ditsela tse dikgolo ka ntlha ya bomagiseterata le basekisi ba e neng e le Basweu mme ba tswa kwa ntle ga metsesetoropo e dikgotlatshekelo di leng mo go yona.
Kwa Dikgotlatshekelo tsa Dipaka, ditirelo di rebolwa gangwe kgotsa gabedi ka beke kgotsa gangwe ka kgwedi. Ka ntlha ya fa dikgotlatshekelo tse di dira ka dikgetse tsa bosenyi fela go kaya gore baagi ba ba timiwa phitlhelelo ya bosiamisi malebana le dikgotlang tsa selegae le tsa mo malapeng.
Mo Dikgotlatshelong tsa Dipaka tse 230, tse 116 di tlhomilwe kwa diteišeneng tsa sepodisi le dikgolegelo. Pholisi e e ne e rotloediwa pele ga paka ya molaotheo ya 1994 mme e ne e direlwa mapodisi a mo malobeng a neng a dira gape jaaka basekisi. Molaotheo o sireletsa tshwanelo ya mongwe le mongwe ya go re kgotlhang efe fela e e ka rarabololwang ka tiriso ya molao, go swediwa mo theetso e e sa gobeleleng mo kgotlatshekelo. Go tshwarelwa ga kgotlatshekelo kwa seteišeneng sa sepodisi, kgotlegelo kgotsa polase ya poraefete go ka mpampetsa tshwanelo ya theetso e e sa gobeleleng.
Fa Molaotheo o ne o tsena tirisong ka Tlhakole 1997, e ne e le karolo ya thulaganyo ya nakwana gore dikgotlatshekelo tsotlhe tse di neng di le teng ka nako eo di tswelele go dira ka moo di neng di ntse di dira ka teng, go ikaegilwe ka tokafatso kgotsa go phimol-wa ga molao o o dirang. Le fa go le jalo, morago ga gore molaotheo o mošwa o dire, go ne ga tlhongwa gore dikgotlhatshekelo tse, go akaretsa le popego, diteng, tsamaiso le tiro ya tsona e fetolwe. Se e tla nna ka go tlhoma tsamaiso ya boatlhodi e e nyalanang le ditlhokego tsa Molaotheo.
Dikgato tsa porojeke
Tsamaiso ya go nyalanya mothamo wa tiro ya dikgotlatshekelo ke karolo ya go sekaseka tiro ya dikgotlatshekelo jaaka e kaiwa ke Molaotheo. Tsela ya go nyalanya mothamo wa tiro ya dikgotlatshekelo e dirwa ka diporojeke tse pedi e leng:
Go tlhongwa ga mafela a ditiro tsa magiseterata mo Dikgotlatshekelo tse Dinnye (se gantsi se bidiwa go tlhongwa sešwa ga didika tsa bomagiseterata); le
Go sekasekwa ga mafelo a ditiro tsa dikarolo tsa Kgotlatshekelokgolo
Porojeke e ke kgato e kgolo mme e tla diragadiwa ka dikgato.
Kgato 1
Mo dikgotlatsekelong tse 24 tsa Dikgotlatshekelo tsa Makala, Dikgotlatshekelo tsa Makala tse 15 di setse di .tlhelela ditlhokego tsa go bidiwa dikgotlatshekelo tse dikgolo.
Kgato 2 Go ya ka kgato ya bobedi, Dikgotlatshekelo tsa Makala tse thataro tse di fa tlase di tla neelwa ditirelo tsotlhe go tloga kwa dikgotlatshekelong tse dikgolo go ya ka Dikaedi/Ditsamaiso tse di dumetsweng.
Kgato 3
Dikgotlatshekelo tsa Makala tse tharo tse di setseng mo Gauteng di tlhoka go toka-fadiwa ga mafaratlhatlha e leng Orlando, Protea le Tsakane, pele di ka fetolelwa go nna dikgotlatshekelo tse dikgolo.
Katiso ya bomagiseterata go reetsa dikgetse tsa selegae
Le fa go le jalo, maiteko a go .tlhelela Bosiamisi a na le dikgwetlho. "Se se na le seabe se segolo mo boatlhoding," ga rialo Tona Surty kwa kopanong le boatlhodi jwa Foreisetata.
Se se botlhokwa go gaisa ke gore re tsamaisa jang tiro e. Bomagiseterata ba bantsi ga ba na maitemogelo a go reetsa dikgetse tsa selegae. Re tla tshwanelwa ke go ikaega ka katiso e e tlamelwang ke Justice College, re supe dikgaolo tse di siametseng go ka rebola se mme re tlise babueledi ba ba nang le maitemogelo a dikgetse tsa selegae, go dira jaaka bom-agiseterata," a rialo Tona Surty.
Go kgontsha phetolo ya Dikgotlatshekelo tsa Makala tse 15 go nna dikgotlatshekelo tse dikgolo, go botlhokwa gore bomag-iseterata ba ba maleba ba fetisediwe go tswa kwa dikgotlatshekelo tse dikgolo go ya kwa Dikgotlatshekelo tsa Makala tse di supilweng, go ya ka kopo ya Tona.
Khomišene ya Bomagiseterata e rometse pegelo e mo go yona e atlenegisang bom-agiseterata ba ba tshwanetse go romelwa go tswa dikgotlatshekelo tse dikgolo go ya go Dikgotlatshekelo tsa Makala go tlamela ka bokgoni jo bo tlhokegang. Mo Dikgot-latshekelong tsa Makala tse 15 dikgotlat-shekelo tse di latelang tse 8 di setse di na le bomagiseterata ba ba maleba:
Mo nakong ya khudugo ya ditirelo tse, go tla elwa tlhoko dipaterone tsa mothamo wa tiro ya Dikgotlatshekelo tsa Makala ka maitlhomo a go netefatsa bogolo jwa mothamo o o tlhokegang pele di ka fe-tolelwa go nna dikgotlatshekelo tsa ditirelo tsotlhe.
Go nyalanya ditiro tsa dikgotlatshekelo le melelwane ya bommasepala
Go botlhokwa gore mafelo a dikgotlat-shekelo tsa bomagiseterata a nyalanngwe le melelwane ya bommasepala. Se se tla rotloetsa tsela e e momaganeng ya go tlamela ditirelo tsa bosiamisi. Momag-anyo ya ditirelo tsa Mafapha a a farolo-ganeng kwa maemong a bommasepala e ikaeletse go rotloetsa tlamelo ka ditirelo tsa puso e e momaganeng e bile e dira sentle.
Kamano magareng ga melelwane ya bommasepala le melelwane ya bomagiseterata e botlhokwa mo go tlhomeng mafelo a tiro a bomagiseterata a Dikgotlatshekelo tse Dinnye. Pele ga 1994 melelwane ya bomagiseterata e ne ya latela go tlhongwa ga melelwane ya bomagiseterata.
Ka nako eo, go ne go na le bommasepala ba le 814 mme melelwane ya bontsi jwa bommasepala e ne e nyalana le melelwane ya bomagiseterata. Kwa tshimologong, mbomasepala ba ne ba dirwa bommasepala ba bašwa ba le 237 ke Boto ya go Kgaoganya Bommasepala (Municipal Demarcation Board).
Ka 2005 Constitution Twelfth Amendment Act (Molao wa Tokafatso ya Bosomepedi ya Molaotheo) o ne wa fetisiwa go fedisa bommasepala ba ba kgabaganyang melelwane mo mabakeng o o .tlheleng molelwane wa mmasepala o o rileng a kgabaganyetsa ka kwa ga molelwane wa porofense e nngwe.
Morago ga moo, bommasepala ba ne sekasekwa gape go tlhoma bommasepala ba le 187 ba ga jaana.
Mekgwa e e dirisitsweng ke Boto ya go Kgaoganya Bommasepala e maleba mo go sekasekeng mafelo a tiro a bomag-iseterata a Dikgotlatshekelo tse Dinnye, ka ntlha ya fa Dikgotlatshekelo tse Din-nye di dira mo teng ga bommasepala. Mekgwa e e akaretsa bogolo jwa baagi, dipalangwa tsa botlhe, go nna teng ga ditlabelo tse dingwe tsa botlhe (dikolo, dipetlele), maanotlhabololo le kgolo e e ka solofelwang. Momagano ya ditirelo tse di tlamelwang ke Mafapha a mangwe a puso, ka ditlhopha tse di farologang ke ntlha e nngwe e e botlhokwa.
Dikgotlatshekelo tsa dipuo tsa Seaforika
Bosiamisi ka puo ya gago
Go thankgololwa ga Kgotlatshekelo ya Dipuo tsa Seaforika ya Zwekitsha. Batlhankedi kwa tiragalong ba ne ba akaretsa Dibuseng Mongoato e leng Mokaedi wa Ditirelo tsa Semolao le Magiseterata-Mogolo Thozamile Tetyana
Ka Justice Ditshego a 2008 Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo le ne la simolola porojeke ya teko ya go rotloetsa tiriso ya dipuo tsa Seaforika mo dikgotlatshekelo. Porojeke e e tla netefatsa gore go bosiamisi bo .tlhelela Maaforika Borwa otlhe ka go lekana, segolo batlhoki le le ba bulegetseng kotsi.
Lefapha le ikaelela go dira gore bosiamisi bo .tlhelelwe ke Maaforika Borwa otlhe go tsamai-sana le Molaotheo o o tlhalosang dipuo tse 11 e le tsa semmuso. Mo malobeng, ditsamaiso tsa kgotlatshekelo di ne di reediwa fela ka Seesi-mane le Afrikaans. Tiriso ya dipuo tsa Seaforika ga e kitla e rotloetsa fela pharologano ya diteme mme e tla rotloetsa gape le phitlhelelo ya ditirelo tsa bosiamisi le go dira gore baagi ba repe mo dikgotlatshekelo.
Porojeke e ya teko e solofelwa go tswelela dikgwedi di ka nna thataro. Diporofense tse dintsi di setse di supile dikgotlatshekelo le diphaposi tsa kgotlatshekelo gammogo le dipuo tsa Seaforika tse di tla dirisiwang.
Go tsenngwa tirisong go ralala naga Didika le bannaleseabe ba ne ba tshwanelwa ke go supa gore ke puo efe e e tla tshwanelwang diporofense dife. Go .tlhelela se, go ne go ikaegilwe ka ditshwaelo tse di amogetsweng mo dikopanong tsa ditherisano. Mo diporofenseng tse dingwe dipuo tse pedi go ya go tse tharo di lekwa ka nako e le nngwe. Tsona di akaretsa Kapa Bophirima (Sexhosa le Afrikaans), Kapa Bokone (Setswana le isiXhosa), Gauteng (Setswana le Sepedi) le Limpopo (Xitsonga, Tshivenda le Sepedi). Se e ne e le go netefatsa gore bangong-oregi botlhe ga ba nne le bothata jwa puo e ba tla e dirisang kwa kgotlatshekelo. Mokgwa o o tla thusa mo porofense e nang le baagi ba bantsi ba ba buang dipuo tse di farologaneng tsa Seaforika.
Kwa Kapa Botlhaba, dikgetse di ntse di reediwa ka Sexhosa, go latela go thankgololwa ga tirelo e ntšhwa e kwa Kgotlatshekelo ya Magiseterata ya Zwelitsha ka 20 Tlhakole 2009. Dibuseng Mongoa ditshwantsho Ndifelani Magadani to, Mokaedi wa Kantoro ya Sedika wa Ditirelo tsa Semolao o rile dipuo tsa Seaforika e tla netefatsa botlhe ba .tlhelela bosiamisi.
Ka 24 Tlhakole 2009, porofense ya Bokone Bophirima e ne ya itemogela go tsamisiwa ga kgotlatshekelo ka Setswana ka ntlha. Tsietsi Malema Tlhogo ya Sedika wa DoJ&CD mo porofenseng o rile se ke kgato ya ntlha ya go anamisetsa maiteko a kwa dikgotlatshekelong tse dingwe mo porofenseng.
Kapa Bophirima e thankgolotse tiriso ya puo ya Seaforika kwa Kgotlatshekelo ya Magiseterata ya Khayelitsha ka 2 Mopitlwe 2009. Ditsamaiso tsa kgotlatshekelo di ne di tshwerwe ka Sexhosa. Go tlhomilwe dikgotlatshekelo tse pedi kwa Mitchells Plain kwa Afrikaans e dirisiwang jaaka puo ya Seaforika. Dithankgololo tse dingwe di tla diragala go ralala diporofense tse di setseng.
Porojeke e solofela go bona dipuo tsa selegae jaaka dipuo tsa direkoto mo dikgotlatshek-elong tsa rona. Se se tla diragala fa baatlhodi, batšhotšhisi, dipaki le molatofadiwa a bua puo e e tshwanang. Se tla thusa mo go fokotseng phaelelo ya dikgetse le go tlhoma mowa wa go tlhaloganyana, itshokelano le puisano mo dikgot-latshekelo tsa rona.
Porojeke e simolotse ka dikgotlatshekelo tse mme tse dingwe tla latelang:
Ka J.B. Skosana arolo 33 ya Molaotheo o netefaletsa botlhe tshwanelo ya tiro ya tsamaiso e e leng mo molaong, e amogelega e bile e sa gobelele. Molao wa Tsweletso ya Tsamaiso ya Bosiamisi (Promotion of Administrative Justice Act), 2000 o netefatsa tshwanelo eo. Karolo 7 ya Molao o tlhalosa gore Boto ya Melao ya Dikgotlatshekelo tsa Molao di dire melawa-na ya tsamaiso ya tshekatsheko ya boatlhodi go ikaegilwe ka tumelelo ya Palamente mme karolo 6 ya Molao wa Boto ya Melao ya Dikgotlatshekelo tsa Molao (Rules Board for Courts of Law Act), 1985 (Molao 107 wa 1985), e tlhalosa gore Boto ya Melao e dire melao ya kgotlatshekelo go ikaegilwe ka tumelelo ya Tona.
Morago ga paka e e tseneletseng ya ditherisano, go refo-sana dikakanyo le dipharologano tsa megopolo e e simo-lotseng ka 2003, melao e ne ya ralwa mme ya amogelwa ke Palamente ka 20 Tlhanole 2009. Se se tlhageletse ka go tsereganyo e e maleba ya Tona ya Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, Enver Surty. Tona o ne a tlhoma setlhopha sa tiro se se neng se eteletswe pele ke mogakolo-di wa gagwe yo o kgethegileng, Rre Halton Cheadle, mme se na le maloko a a tlhophilweng a Boto ya Melao le Lefapha. Komiti ya Tiro ya Bosiamisi e rebotse leloko le lengwe la yona go dira le setlhopha se. Tona o ba neetse dikgwedi tse nne (Ngwanatsele 2008 - Tlhakole 2009) go konosetsa tiro e. Matsapa a setlhopha se a nnile le maungo le go tlhagisa botlhokwa jwa mowa wa tirisanommogo mo tsamaisong ya go dirwa ga melao magareng ga boatlhodi, khuduthamaga le Palamente.
Melao e tlhalosa tsamaiso le diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa go:
Lenane la dikgatiso tsa menwana le thusa go lwantsha bosenyi
Go tsenngwa tirisong ga Molaotlhomo o go tla dira gore mafapha a abelane tshedimosetso ya forensiki, jaaka dikgatiso tsa menwana, DNA, ditshwantsho le makwaloitshupo go lwantsha bosenyi.
weng go bona bopaki jwa mofuta oo fa motho a sa bonwa molato kgotsa fa go se tshekiso e e dirilweng kgatlhanong le motho yo bopaki bo tserweng mo go ena.
Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, Enver Surty, o rile se se kaya gore dikgatiso tsa menwana tse di tserweng kwa lefelong la bosenyi di ka sekasekiwa kgatlhanong le tsa palo e e lekanyeditsweng ya disenyi tse di atlhotsweng mo lenaneng la sepodisi.
Mesola ya bokgoni jwa forensiki jo bo matlafaditsweng jwa go lwantsha bosenyi ke:
Lenane la DNA le mothamo o o okeditsweng wa dikgati-so tsa menwana ke didiriswa tsa matlhale tse di botl-hokwa, segolo mo bosenying jo temogo ya jona e leng kwa tlase, jaaka bosenyi jwa dithoto, mme e ka baka go golaganngwa ga mmelaelwa le lefelo la bosenyi.
Go golaganngwa ga lefelo go ya go lefelo ka go ka thusa go lemoga dipaterone tsa mekgwa ya bosenyi e e ka thusang go rarabolola bosenyi jo bo fetileng, jwa ga jaana le jo bo tlang. Ka mafoko a mangwe, lenane le le atolositsweng la dikgatiso tsa menwana le la DNA ga le kitla le oketsa fela tšhono ya go ya go supa disenyi tse di sa itsiweng, mme tla oketsa gape le kgonego ya go golagalanya disenyi le mafelo a a farologaneng a bosenyi.
Molaotlhomo o tla thusa go fokotsa tshalelomorago ka ntlha ya gore dikotlhao tse di fokoditsweng ka ntlha ya go ipona molato di tla oketsega fa babelaelwa ba supediwa bopaki, jaaka dikgatiso tsa menwana le bopaki jwa DNA jo bo ba golaganyang le lefelo la tiraqalo ya bosenyi.
Go tshwanetse ga gopolwa ka gale gore bopaki jwa dikgatiso tsa menwana mme segolo jwa DNA ga bo dirisiwe fela go netefatsa gore motho o molato, mme bo dirisiwa gape le go netefatsa gore motho ga a molato.
Mo godimo ga moo, Kabinete e amogetse go itlhaganedisiwa ga go tsenngwa tirisong ga Tsamaiso ya Beili (Bail Protocol) mo Dikgatong tse di tshwanetseng go latelwa fa go diragadiwa karolo 63A ya Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi 51 wa 1977. "Tsamaiso e e letla, ka kopo ya Tlhogo ya Kgolegelo le fa e sa ganediwe le Mokaedi wa Botšhotšhisi jwa Bosetšhaba, taelo ya kgololo ya balatofadiwa ba ba rileng ka kgalemo boemong jwa beili kgotsa ka taelo ya tokafatso ya dipeelo tsa beili," Maseko a tlhalosa.
Kabinete e amogetse gape le tshitshinyo ya go tse-nya tirisong lenane le le momaganeng la bosetšhaba la bosiamisi jwa bosenyi. Mafapha otlhe le ditheo mo tsamaisong ya bosiamisi jwa bosenyi a tla tsenya tirisong lenane le ka bonako. "Tiro e e tla etelelwa pele ke Kan-toro ya Tlhabololo ya Tsamaiso ya Bosiamisi jwa Bosenyi (Of.ce for Criminal Justice System Reform) (OCJSR) e e nayang dipegelo go Motlatsa Tona wa Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo," ga rialo Sebueledi sa Puso.
Bopaki jwa dikgatiso tsa menwana le DNA ga bo dirisiwe fela go supa molato, mme gape le go supa gore motho ga a molato.
Bana ba botlhokwa mo go fetoleng tsamiso ya bosiamisi arolo e e botlhokwa ya maiteko a puso a go fetola tsamaiso ya bosiamisi go tswa go e e nayang kotlhao go ya go e e kgopo-lolang ke ntlhakgolo malebana le bana. Ka Moranang 2010, naga e tla bo e na le Molao wa Bosiamisi jwa Ngwana (Child Justice Act) wa ntlha, e leng molao o o lekang go tshegetsa ditshwanelo tsa batswasetlhabelo go etswe tlhoko gore bana ba ba tlolang molao ke bagolo ba ka moso mme ba tshwanetse go kgopololwa - e seng ba dirwe diganana le go feta.
Fela Molaotlhomo o o sa tswang go fetisiwa kwa Palamenteng o, ga o tlhotlhelediwe ke go neelana ka dilo mme o tlhotlhelediwa ke Molaotheo wa rona le ditumalano tsa boditšhaba le melao e e amang bana e Aforika Borwa e e ikobelang kgotsa e leng molekane mo go yona. Nngwe ya dikgwetlho ke gore melao ya bosenyi ya ga jaana ga e letle tsamaiso go tlamela ka mekgwa e mengwe ntle le go isa kgolegelong. Ga go tsela e e mo magareng - bana ba latlhelwa kwa kgolegelong kgotsa ba bona dikotlhao tse di sekegilweng. Ba tliswa kgotlatshekelo jaaka bagolo, mme ba bulegela merero e e maswe ya tsamaiso ya ga jaana - go akaretsa babelaelwa le bagolegwa.
Ntlha ya botlhokwa ya Molaotlhomo ke go faposa merero mo tsa-maisong ya semmuso ya bosiamisi mo dikgetseng tse di maleba. Mangwe a maitlhomomagolo a go phaposo e ke go rotloetsa go busediwa ga ngwana mo setšhabeng le go fokotsa tšhono ya go tlola molao gape. Molaotlhomo o ikaelela gape go tshegetsa dikgatlhege-lo tsa ngwana le tsa setšhava, go etswe tlhoko gape le ditshwanelo tsa motswasetlhabelo.
Mme fa e le gore bana ba tshwanetse go tlhatlhelwa, ba tshwanetse go tlhatlhelwa mo mafelong a a tshwanetseng dingwaga tsa bona - e seng le disenyi tsa bagolo. Bothata ke gore ditlhopho tsa mofuta ga di dintsi, le batho le didiriswa tsa go di tsamaisa ga di a lekana, e leng lebaka le le dirang gore Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo (DOJ&CD) le thankgolotseng porojeke ya teko mo ditoropong tse tlhano; Randburg mo Gauteng; Odi kwa North-West; Bellville kwa Kapa Bophirima; East London kwa Kapa Botlhaba; le, Kimberley kwa Kapa Bokone.
Phapogo e golagane thata le bosiamisi jwa pusetso. Batlolamola ba rwala maikarabelo a bosenyi jwa bona mme ba tokafatse. Ka go dira jalo, ba simolola tsamaiso ya phodiso go batswasetlhabelo ba bona, bona, ba malapa a bona le setšhaba ka kakaretso.
Dithulaganyo tsa phapogo di tlhabololo dinonofo tsa botshelo mo bašweng ba ba tlolang molao boemong jwa go tlhatlhelwa mo kgolegelong. Go ya ka porojeke ya teko, babelaelwa ba bašwa ba ba tlolang molao, ba tla latofadiwa mme ba tlhagelele kwa kgotlat-shekelo. Morago ba tla batlisisiwa ke motlhankedi wa tekeo yo o tla golaganang le NICRO go bona gore a ba tshwanelwa ke thulaganyo e e sa iseng kgolegelong.
Batlolamolao ba ka se isiwe thulaganyong ya phapogo ntle le fa ba dumela bosenyi joo ka bobona. Motlolamolao o tla sekasekwa ke motlhankedi wa teko, yo o tla romelang pegelo kwa kgotlatshekelo. Morago NICRO e tla tswelela go ela tlhoko le go sekaseka tsamaiso, e ntse e golagana le motlhankedi wa teko. Thulaganyo e ya teko e lebetswe go khutla mo ngwageng o o tlang. Morago e tla phasaladiwa le didika tsotlhe tsa bomagiseterata go ralala naga.
Dipoelo e tshwanetse go nna tsamaiso e e sa gobeleleng ka gope le kwelotlase ya palo ya bagolegwa ba bana, go nna mo dikgolegelong ka ntlha ya ditlolomolao tse dinnye go go ka bong go rarabolotswe botoka ka ditsela tse dingwe tse di farologaneng. Sa botlhokwa, tshekeletsa ya bosenyi e tla bo e robilwe mme batlolamolao ba ban-nye ga ba kitla ba gola go nna disenyi tsa tsa bagolo diganana e leng se se tla diragalang fa ba iphitlhela ba le mo dikgolegelong.
Motsamaisi-Mogolo wa Semolao Tshuba Makua, wa Kantoro ya Kgaolo ya Free State a ruta bana ka Molaotheo le ditshwanelo tsa bona. - ditshwantsho ka Neliswa Demana.
Fa a ne a eme moletlo wa dijo tsa maitsiboa ka lefoko morago ga tiro e e masisi, Motlatsa-Tona Moadfokata J De Lange o rile ka 2007, tiragalo e e dirile R495 000, e R224 000 ya yona e neng ya abelwa ditheo tsa katlaatlelo morago ga dikgôgô tsa go tshola tiragalo e di sena go dirwa. Mo go R224 000 eo, R23 000 e ne ya ya kwa moletlong wa Keresemose wa Moatl-hodi-Mogolo o ka boona o ngokileng matlole a mafelo a tshireletso jaaka Mthatha Anti-Child Abuse Resource Centre.
Monongwaga re dirile botoka. Tiragalo e e dirile R680 000 pele ga dikgôgô," ga rialo Motlatsa-Tona, a bolelela bareetsi ba ba neng ba akar-etsa Tona Enver Surty, yo o butseng tiragalo e.
Momagano ya loago le tshegetso ya diNGO tse di kgatlhanong le tshotlako
Motlatsa-Tona De Lange o ne a tlhagisa boipelo ka sekgala se Aforika Borwa a se tsamaileng, malebana le mamagano ya loago. "Fa re leba phaposi e tshwana le e, morago ga letsatsi le re nnileng nalo gompieno, ke rata ka moo re nang le naga e ntle ka teng. Se se bontsha gore re kgona go .tlhelela momagano ya mebala," ga rialo Motlatsa-Tona, fa ba mo opela lego.. "Ka 1994, re ne re le mo losing lwa ntwa ya bana ba thari. Jaanong re kgona go tshameka kolofo mmogo. Se se kgonega fela gonne jaaka setšhaba re ikemiseditse gore ga re kitla re tswa mo tseleng ya rona," ga rialo Motlatsa-Tona De Lange.
Mo mabakeng a, re tshwanetse go gakologelwa se re se borogang. Ka gale ke swabiswa ke tirisodikgoka, petelelo, tshotlako le dilo tse di maswe tse di dirwang mo basading le baneng ba naga ya rona," a rialo kwa tirag-along e e tsereng matsatsi a le mararo morago ga Matsatsi a le 16 Boipela-etso Kgatlhanong le Tirisodikgoka go Basadi le Bana. "Go botlhokwa gore rona ba re nang le maemo a a rileng, re tshegetse mekgatlo e e seng ya puso go ema kgatlhanong le tshotlako ya basadi le bana."
Mafoko a tebogo go Tona Surty
Fa a gatelela maikutlo a boatlhodi le baemedi ba boramolao mo lekaleng la poraefete, Motlatsa-Tona De Lange o ne a romela ditebogo ka tiro e e manontlhotlho e e dirilweng ke Tona Enver Surty mo nakong ya dikgwedi di le mmalwa fela.
Go Tona ya me, nna le ena re ntse re le ditsala dingwaga di le 15 go .tlha ga jaana. Ga re badirammogo fela. Ke motho yo o siameng tota. Re lesego thata gore a bo a thapilwe. O tlisa botho mo maemong a le ka mokgwa o a dirang tiro ya gagwe ka ona e leng wa go akaretsa," Motlatsa-Tona De Lange a tlhalosa.
Re rata go go leboga thata, ka seabe se segolo se o nnileng naso mo lelapeng la bosiamisi," a rialo, mme a thelwa ka lešalaba gape go tswa go batlhankedi ba bosiamisi, dikapotene tsa intaseteri le maloko a boatlhodi a a neng a le teng.
Motlatsa-Tona o ne gape a leboga baatlhodi le bomagiseterata ba ba neng ba tlile letsatsing la kolofo. "Go baatl-hodi ba ba leng fa, ke rata go tlhalosa ka moo re lebogelang go tla ga lona. Re a itse gore ga go bonolo go tswa kwa dikgotlatshekelo, go bona mongwe yo o ka go tshwarelelang le go dira dithulag-anyo tse dingwe. Go botlhokwa gore lo be lo le fa, gonne se se naya batho ba ba leng fa tšhono ya go kopana le baatl-hodi ka mokgwa o. Se se botlhokwa thata mo momaganong ya loago."
Meputso e e jaaka dikgetse tsa kolofo, melamu ya kolofo le ditene tsa dikgwele di ne tsa newa bafenyi ba letsatsi mme le diti.keiti tsa ditebogo di ne tsa neel-wa baborogi botlhe. Go nna le seabe mo Golf Challenge go lekanyediwa ka gore ke mafelo a makae a baborogi ba kgonang go a tsaya, Molaodi wa Badiri ba ga Motlatsa-Tona Rre Blendynn Williams o tlhalositse jalo morago ga ditiragalo tsa semmuso.
Rre Williams o tlhalositse gore le fa go ka nna gontle go laletsa batlhankedi botlhe ba ba nang le kgatlhego ba Lefapha go nna le seabe, manno a a leng teng a lekanyeditswe go ya ka ditsela tse di tshwanetseng go ikobela ka go laletsa pele maloko a maemo a a kwa godimo a boatlhodi. Molaodi wa Badiri ba ga Motlatsa-Tona o tsweletse ka go tlhagisa ditebogo tsa gagwe go batlhankedi ba Lefapha ba ba dirileng go tlala seatla go netefatsa gore Golf Challenge e a atlega.
TEKATEKANO GO BOTLHE
Molao wa Tekatekano o tsamaisa phetogo go ya go setšhaba sa temokerasi, se se golaganeng ka dipharologano tsa sona, se se nang le dikamano tsa botho tse di tlhokomelang le go nna bothito, se kaelwa ke melawana ya tekatekano, go se gobelelele, tekano, tswelopele ya loago, bosiamisi, seriti sa botho le kgololosego. E rwesa tiro mo pusong le batho botlhe (go akaretsa ditheo) go tsweletsa tekatekano.
Maitlhomomagolo a Molao ke:
Go thibela le kganela kgethololo e e gobelelang;
Go thibela le go kganela puo ya letlhoo;
Go tsweletsa tekatekano; le
Go tlamela ka tshiamiso go batswasetlhabelo ba kgethololo e e gobelelang, puo ya letlhoo le tsholo e e makgwakgwa.
KGETHOLOLO E E GOBELELANG, PUO YA LETLHOO LE TSHOLO E E MAKGWAKGWA
Kgethololo e e gobelelang
Kgethololo e e gobelelang ke fa o tsholwa ka tsela e e farologaneng le ya ditlhopha tse dingwe tsa batho le fa seriti sa gago jaaka motho se digwa ke tsholo e e ntseng jalo. Kgethololo e tsewa e le e e gobelelang fa e tlisa morwalo kgotsa e tima motho ofe fela dipoelo kgotsa ditšhono ka ntlha ya sengwe kgotsa dingwe tsa tse di latelang: tebanyo ya bong, bogolo, bogole, tumelo, letswalo, ditumelo, setso, puo le botsalo, kgotsa ka ntlha ya sengwe fela se kgethololo e e ikaegileng mo go sona e ka amang go itumelela ka go lekana ditshwanelo le kgololosego ya motho ka tsela e e masisi e e ka tsewang jaaka go kgethololwa mo mabakeng a a sa dumelelwang.
Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore kgethololo ga e gobelele ka gale, sekao kgethololo e siame fa e le gore go na le pharologano mo go:
rotloetseng phitlhelelo ya tekatekano e e bonalang (tekatekano ya dipoelo) le sireletsa le go tsweletsa batho ba ba tlhokisitsweng ditšhono ke kgethololo e e gobelelang.
Puo ya letlhoo
Puo ya letlhoo ke go phasalatsa le go gasanya kgotsa bua mafoko a a ikaegileng mo go lengwe la mabaka a a sa dumelesegeng. Mafoko a a tshwanetse go tlhaloganngwa ka tsela e e tlisang go utlwisa botlhoko, kgobalo kgotsa go rotloetsa kutlobotlhoko kgotsa go baka letlhoo.
Tshwaro e e makgwakgwa
Tshwaro e e makgwakgwa ke maitsholo a a sa batlegeng a a tswele-lang kgotsa a le masisi mme a nyatsa kgotsa go tlhola tikologo e e matshosetsi, kgotsa a ikaeletse go baka go ikoba ka ditlamorago kgotsa matshosetsi a ditlamorago tse di seng monate tse di amanang, gareng ga tse dingwe le, thobalano, bong, kgotsa tebanyo le bong. Sekao, e ka nna tshwaro e e makgwakgwa fa motho a go tshosetsa gonne a sa dumalane le tebanyo le bong ya gago, sk. fa o le monna kgotsa mosadi yo o ratanang le banna kgotsa basadi.
Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano ke eng mme di .tlhelwa kae?
Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano ke dikgotlatshekelo tse di supilweng go ya ka Molao wa Tekatekano go reetsa dikgetse tse di amanang le kgethololo e e gobelelang, puo ya letlhoo le tshwaro e e makgwakgwa. Ke ditheo tse di .tlhelelegang, tse di se nang tshisibalo e bile di letla go nna le seabe. Dikgotlatshekelo tse di kobiseditswe go fedisa tlwaelo ya go tlhoka tekatekano le go tsweletsa bokgoni jwa rona jwa go isa bosia-misi kwa bontsing jwa batho ba rona. Go nna teng ga Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano go supa thato ya batho botlhe go tswelela pele le fa go na le dikgoretsi tse dikgolo.
Go ya ka Molao wa Tekatekano Dikgotlatshekelokgolo tsotlhe ke Dik-gotlatshekelo tsa Tekatekano mo mafelong a tsona a tiro. Malebana le dikgotlatshekelo tsa magiseterata, Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo o solofelwa go supa Dikgotlatshekelo tsa tekatekano morago ga ditherisano le tlhogo ya didika tsa tsamaiso (Bomagiseterata-Bagolo). Thulaganyo ya go supa Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano e diragetse ka dikgato di le pedi tse di baking go nna teng ga Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano go ralala naga. Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo le dira ka natal go konosetsa kgato ya boraro e le ya bofelo ya go supa didika tsa bomagiseterata tse di setseng go nna Dikgotlat-shekelo tsa Tekatekano.
Ke mang yo o ka tlhatlhelang ngongorego kwa Kgotlatshekelo ya Tekatekano
Dikgetse kwa Kgotlatshekelo ya Tekatekano di ka tlhatlhelwa ke: . Motho ofe fela yo dirang jalo mo dikgatlhegelong tsa gagwe; . Mongwe fela yo o dirang jalo boemong jwa motho yo o ka se kgone go ikemela ka boena; . Motho fela yo o dirang jaaka leloko la, kgotsa mo boemong jwa dikgatlhegelo tsa setlhopha kgotsa mokgatlo wa batho; . Motho ofe fela yo o dirang jalo mo dikgatlhegelong tsa botlhe; . Setheo kgotsa mokgatlo kgotsa setlhopha se se dirang jalo boe-
mong jwa maloko a sona; kgotsar . Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa kgotsa Khomišene ya Tekatekano ya Bong.
Ditaelo tsa Kgotlatshekelo ya Tekatekano
Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano di matlafaditswe go dira, gareng ga tse dingwe, ditaelo tse di latelang go ya ka karolo 21 ya Molao wa Tekatekano:
Taelo ya gore go kopiwe boitshwarelo ntle le naya mabaka;
Taelo ya go duela ditshenyegelo ke molatofadiwa go modirakopo;
Taelo ya go naya ditšhono le dithata tse di rileng go mongongoregi tse a di kganetsweng ka go gobelela;
Taelo e e maleba ya mokgwa wa thibelo;
Romela kgetse kwa kopanong e e maleba go samagana le ntlha eo, sk. Mokaedi wa Botšhotšhisi jwa Bosetšhaba.
SEABE SA MOLAO WA TEKATEKANO MO SETŠHABENG SA RONA SA TEMOKERASI
Nngwe ya dikgwetlho tse di amang Molao wa Tekatekano ka tsela e e seng yona e nnile go tlhokega ga tsiboso ka ga molao o go baagi ba Aforika Borwa. Go kgona go samagana le kgwetlho e Lefapha la Bosia-misi le Tlhabololo ya Molaotheo ga jaana le ruta setšhaba ka ka Molao wa Tekatekano le Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano le tsibosa baagi ka botlhokwa jwa go rotloetsa tekatekano le go fenya kgethololo e e go-belelang, puo ya letlhoo le tsholo e e makgwakgwa. Se se tla netefatsa gore maitlhomo a setšhaba sa temokerasi se se ikaegileng ka moono wa seriti sa botho, tekatekano le kgololosego a diragala.
Ka jalo, maloko a setšhaba a rotloediwa go dirisa Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano fa ba belaela gore ba kgetholotswe, kgotsa go dirisitswe puo ya letlhoo kgatlhanong nabo kgotsa ba tshotswe makgwakgwa jaaka go tlhalositswe fa godimo. Fa o belaela gore o na le kgetse e e ka reediwang ke dikgotlatshekelo tse, etela kgotlatshekelo ya magiseterata e e gau. nao mme o kope Kgotlatshekelo ya Tekatekano le tlelereke ya tekatekano. Tlelereke ya tekatekano e tla go thusa go tlhatlhela ngong-orego ya gago.
The Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano e setse e rarabolotse dikge-tse tse 77 tsa tekatekano tse di begilweng mo diporofenseng tse di farologaneng magareng ga Moranang le Sedimonthole 2008. "Re tsere matsapa go netefatsa gore re konosetsa dikgetse tse di setseng ka bonako jo bo kgonegang," ga rialo Samuel Rasiuba, Motlatsa-Mokaedi wa Tsamaiso ya Semolao.
Lefapha le tlhomile thulaganyo ya tiro go ntšhwafatsa le go phasalatsa
Seelo sa katlego ya Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano
TEKATEKANO GO BOTLHE
ditirelo tsa Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano. Le tlhomile dimphato le Ntlo ya Bosetšhaba ya Baeteledipele ba Setso, Ditikwatikwe ya Dikga-kololo le Badiri ba Tlhabololo ya Setšhaba mo mererong ya tekatekano.
Re rulaganyo go tshwara dithutano le diseminara tse di tswelelang le Ditheo tsa Puso ya Bosetšhaba, Baeteledipele ba Setso, Badiri ba Tlhabololo ya Setšhaba le Ditikwatikwe ya Dikgakololo ka maitlhomo a go phasalatsa tiro ya Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano," ga rialo Mr Rasiuba.
Diseminara tse di tla tshwarelwa le maloko a Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa (SAPS). "Di tla thusa SAPS go itse mofuta wa dikgetse tse di tshwanetseng go romelwa kwa Dikgot-latshekelo tsa Tekatekano. Re dirile go ka tlala seatla go .tlha ga jaana fela go sa ntse go le gontsi go re tshwanetse go go dira e bile katlego ya Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano e ka se diragale ka letsatsi le le lengwe."
Didiriswa tsa phasalatso tse di nolofaditsweng di dirilwe mme di .tlhelwa kwa mafelong a botlhe. Didiriswa tse di akaretsang Molao wa Tekatekano, o fetoletswe kwa dipuong tsotlhe tsa semmuso.
Ditherisano le European Union le Setheo sa Ditshwanelo tsa Botho mo go matla-fatseng dikamano le setšhaba di setse di konoseditswe. Maikaelelo ke go tlisa tsiboso mo dintlheng tse di jaaka ditshwanelo tsa molaotheo, go nna le seabe ga setšhaba le Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano.
Rre Rasiuba o tlaleleditse ka gore go tlhongwa ga Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano go tsh-wanetse ga lejwa jaaka lengwe la maano a a ikaelelang go dira gore phitlhelelo ya bosiamisi e nne bonolo go batho botlhe. Go tla kobisedi-wa thata maloko a setšhaba a a jaaka basadi le batho ba ba nang le bogole. O ne a rotloetsa maloko a setšhaba go dirisa dikgotlatshekelo tse le go bega dikgetse tse di amanang le tekatekano.
Go samagana le dikgwetlho le go tswa letsholo
Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano di lebagane le dikgwetlho tse di jaaka go tokafatsa tsibogo, phitlhelelo le mafaratlhatlha. Le fa go le jalo, di atlegile mo go samaganeng le go tlhoka tekano ga mo malobeng. "Go ya ka melawana, dikgetse tsa tekatekano di tshwanetse go konosediwa mo dikgweding tse pedi," a rialo Rre Rasiuba.
Seabe sa SAHRC, CGE le Boto ya Thuso ya Semolao
Seabe sa Khomišene ya Tekatekano ya Bong (CGE) ke go rarabolola dikgethololo tsotlhe tse di ikaegileng ka bong. CGE e solofelwa go ya ka PEPUDA go thusa bangongoregi go isa isa dikgetse kwa Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano.
CGE e atlegile go tlhotlhomisa, go tsereganya le go ela tlhoko dikgetse tse di amanang le bong mo dikarolong tse di farologaneng tsa naga. Khomišene e na le dikantoro tsa diporofense mo diporofense tsotlhe tse robongwe go ela tlhoko tsamaiso le tiro ya Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano.
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Afori-ka Borwa (SAHRC) e tsereganya mo dikgetse tse di amanang le bosemorafe, tsholo e e makgwakgwa le puo ya letlhoo. Ditheo tse pedi tse di nnile le seabe se segolo mo go tloseng hisetori ya go tlhoka tekatekano le katlego ya Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano ka kakretso.
Kemedi ya semolao e a amogelwa mo ditsaimisong tsa Kgotlatshekelo ya Tekatekano. Rre Rasiuba o tlaleleditse ka gore Boto ya Thuso ya Semolao (LAB) e na le seabe sa go tlamela ka thuso ya semolao mahala go bangongoregi mo dikgetseng tsotlhe tsa Kgotlatshekelo ya Tekatekano. O rile bannaleseabe botlhe ba go akaretsa Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo ba na le seabe se ba tshwanetseng go nna naso mo go phasalatseng ditirelo tsa Dikgotlatshekelo tsa Tekatekano le go tshwara matsholo-tsiboso a botlhe.
Tona o saena Tumalano ya SA-Hong Kong
Bobedi ditumalano tsa SLO le MLA di tlile go tsena tirisong matsatsi a le 30 morago ga gore ditlhokego tse di rileng di .tlhelelwe. Di akaretsa Aforika Borwa le Hong Kong di itsisanye ka go kwala gore di .tlheletse ditlhokego tsa go tumalano e tsene tirisong gotlhelele. Ditumalano tsa SFO le MLA tse di saenilweng ke ditumalano tsa maphatamabedi tsa bo 18 le 26 tsa mofuta wa tsona tse di konoseditsweng magareng ga Hong Kong le dinaga tse dingwe.
Tumalano ya SFO e tlhalosa dipeelo tsa go romela bat-shabi ba disenyi mme e na le dintlhatshireletso tse di ka bapisiwang le ditumalano tse dingwe tsa boditšhaba tse di tshwanang nayo.
Dintlhakgolo tsa ditumalano tse
Mo molaong wa bosenyi-gabedi, maitsholo a motho yo o romelwang e tshwanetse go bo e le a tlolomolao e kotl-hao ya yona e leng go tlhatlhelwa mo kgolegelong bonnye sebaka sa ngwaga go ya ka molao wa maphata oomabedi, ditumalano di tlhalosa jalo. Go neelwa go ka ganwa fa tlolo-molao e go neelwa ga motshabi go tlhokegang mo go yona e le e e otlhaiwang ka katlholelo-loso. Molawana wa tlolo-molao ya sepolotiki, go neelwa ga motshabi go ka ganwa fa tlolomolao eo e le tlolomolao ya sepolotiki. Mo molaong wa tiragalo ya ntlha (prima facie), tlhokego ya gore bopaki kgatlhanong le motho yo o batliwang ke lephata le le mo kopang e tshwanetse go bo e lekane malebane le go neelwa go sekisiwa go ya ka molao wa lephata le le kopiwang.
Mo molaong wa tse di kgethegileng, ditumalano di tlhalosa gore motho yo o neelwang ga a tshwanelwa go sekisediwa ditlolomolao tse dingwe ntle le tse a di kopetsweng. Mait-sholo a go kopiwang gore motho a neelwe ka ntlha ya ona e tshwanetse go bo e le a tlolomolao e kotlhao ya yona e leng go tlhatlhelwa mo kgolegelong bonnye sebaka sa ngwaga, go ya ka molao wa maphata oomabedi. Go neelwa go ka ganwa fa tlolomolao e go neelwa ga motshabi go tlhokegang mo go yona e le e e otlhaiwang ka katlholelo-loso.
Thuso ya semolao ya maphata oomabedi mo mererong ya tumalano e akaretsa go supa batho ba kwa ba leng teng, go romelwa ga ditlankana, go bona le go romela ditatamente, bopaki, dilwana kgotsa ditlankana.
Hong Kong e ne ya busediwa mo go PRC ka 1 Phukwi 1997, e pele e neng e le koloni ya Britain. Ka ntlha ya se, Hong Kong e ne ya itsege jaaka HKSAR ya People's Repub-lic of China (PRC). PRC e laola dikamano tsotlhe tsa sesole le tsa boditšhaba (naga go naga) le merero e e ka amang tshireletso le puso ya PRC. Le fa go le jalo, merero yotlhe e e amanang le tsamaiso ya semolao (go akaretsa molao ka boona), taolo ya madi, kopano ya ditirelo tsa kwa ntle, kgololosego ya bobegakgang, thuto, kgwebisano, merero ya setso le thekenoloji, jj. e sa ntse di le ka fa tlase ga Puso ya HKSAR.
BOSIAMISI
go Ralala Naga
EU, Bosiamisi di rotloetsa Phitlhelelo ya
Bosiamisi le Ditshwanelo tsa Molaotheo
Maikaelelo a thulaganyo e ke go tokafatsa Phitlhelelo ya Bosiamisi go ditlhopha tse di bulegetseng kotsi le tse di neng di kgapetswe thoko; go toka-fatsa tsiboso le kitso ya ditshwanelo tsa Molaotheo le go rotloetsa temokerasi ya go nna le seabe ka dipuisano le go matlafatsa mekgatlo ya setšhaba.
Ditšhaba tse di lebilweng le ba ba tla tswelwang mosola ba akaretsa badiri ba dipolase, baagi ba ba tlhokang ba metseselegae le ba metsesetoropo, batho ba ba amilweng ke HIV/AIDS le kgatako ya ditshwanelo tsa botho; malapa a a tlhokometsweng ke bana; batsofe; batho ba ba golafetseng; bašwa go akaretsa bana ba ba mo dik-golegelong; basadi le bana; bagoleg-wa; batshabi; batshabi ba sepolotiki le bafudugedi ba ba senang ditlankana.
Phitlhelelo ya Bosiamisi e tla rotloediwa ka go oketsa tshegetso go ditheo tse di farologaneng tse di dirang mo setšhabeng. Ditheo tse di direla bontsi jwa batho ka go tlamela ka maele le go anamisa Phitlhelelo ya Bosiamisi. Thulaganyo e e tla netefatsa gape gore dintlha tse di golaganang le botlhoki le phetolo ya maemo a loago le ikonomi e tswelediwa go ka dirisa Molaotheo. Se se tlhoka gore dikgotlatshekelo di .tlhelelwe ke batlhoki le baagi ba ba bulegetseng kotsi ba ba nang le bothata jwa go .tlhelela ditirelo tse.
Tsiboso ka Ditshwanelo tsa Molaotheo
Maikaelelo a mangwe a thulaganyo e ke go tlhola setšhaba se se sa itseng fela ditshwanelo tsa sona, mme se itse gape go sireletsa maloko a sona. Se ke tsereganyo e e botlhokwa go batlhoki ba naga ya rona gonne melawana ya Molaotheo ke sediriswa mo kgaratl-hong kgatlhanong botlhoki le go se lekalekane. Se se tla thusa thata mo go ageng setšhaba se sešwa se mo go sona Maaforika Borwa otlhe a mat-lafaditsweng go .tlhelela le go dirisa ditshwanelo tsa bona tsa Molaotheo.
Go rotloetsa go nna le seabe mo temokerasing
Momagano magareng ga puso, setšhaba le ditlhopha tse di tswelwang mosola ka motheo wa go aga setso sa ditshwanelo tsa botho. Thulaganyo e e tla tshegetsa ditiragalo tse maitlhomo a tsona e leng go matlafatsa go nna le seabe mo temokerasing mo maemong a mantsi.
Motlatsa Moporesitente Moh Baleka Mbete o rile "Ke na le bonnete jwa gore ka go .tlhelela tshedimosetso, batho ba rona ba tla matladadiwa go tsaya ditshwetso tse di botlhale. Go botlhok-wa thata gore re matlafatse semphato sa rona mo ntlheng e."
Moh Sooka o ne a leboga baagi le batho botlhe ba ba dirileng gore tira-galo e e atlege. "Gompieno, lo bont-shitse bokgoni jwa Aforika Borwa yo mošwa." O ne a leboga gape le Tona ya maloba ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo Brigitte Mabandla go tlhoma thulaganyo e. "Ke rata gape go leboga Tona ya ga jaana ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, Rre Surty, go itlhaganedisa thulaganyo e."
Go tsweletsa maiteko a, Lefapha le amogetse bokana ka dimilione tse R260 go tswa kwa European Union, go tshegetsa phitlhelelo ya bosiamisi go botlhe, ga rialo Moambasatara Briet.
Madi a a tshegenya go tsenngwa tirisong ga pholisi le leano la Lefapha le le ikaelelang go samagana le dik-gwetlho tsa thebolo ya ditirelo le go tokafatsa phitlhelelo ya bosiamisi. Ke solofela gore ka 2011, Lefapha le tla bo le .tlheletse bontsi jwa maitlhomo a a mo leanong la lona," moambasatara a tlhalosa jalo. O ne a tswelela ka go bua gore 10 Sedimonthole ga se fela letsatsi la go thankgololwa ga thulaganyo mme ke go keteka gape segopotso sa bo60 sa Universal Declaration of Human Rights. "Se se supa kgato ya ntlha ya go tlhoma letlhomeso le le akaretsang la boditšhaba la tshireletso ya ditsh-wanelo tsa botho." Universal Declaration of Human Rights e ne ya amogelwa ke Kokoanokakar-
Moh Yasmin Sooka etso ya Ditšhaba-Kopano ka 1948. Kgoeletso e e tlhalosa ditshwanelo tsa botho tsa motheo. "Kgoeletso e e sa ntse e le botlhokwa. Ga jaana Kgoeletso e e amogelwa mo mafelong a mantsi jaaka karolo ya molao wa setso wa boditšhaba," moambasatara Briet a tlhalosa jalo. Kgoeletso e e tlhotlheleditse Melaotheo ya dinaga tse di sa tswang go bona kemonosi le ditemokerase tse dintšhwa go akaretsa Aforika Borwa. "Ke na le tsholofelo e kgolo gore thulaganyo e e tla nna le seabe mo morerong o o botlhokwa o. Ke lo eleletsa masego mo kgwetlhong e ya go baya batho kwa pele, kgotsa Batho Pele jaaka lo e bua," a konosetsa.
Boitumediso ka bente ya SAPS
Babueledi ba Malapa ba tlile go abelana boitseanape kwa dikopanong tsa ngwaga
Ka Neliswa Demana aatefokata ba Malapa ba Aforika Borwa ba tlile go kopang ngwaga le ngwaga go abelana maitemogelo a tiro ya bona. Tshwetso e e tlile kwa Khomferenseng ya Ntlha ya Baatefokata ba Malapa e e neng e tshwerwe ka 22 go .tlha ka 24 Ferik-gong, e morero wa yona e neng e le "Go Tlhagelela ga Molao wa Bana". Baatefokata ba Malapa ba ka nna 190 ba ne ba tsenetse khomferense eo.
Khomferense e e ne e kobiseditswe maikano a thebolelo ditirelo a Lekala la Puso, a a leng mo meonong ya Batho Pele. Khomferense e e tla tlhalosa dipotso tse di botlhokwa tsa go ngangisana ka dikgopolo tse di ... wa ka ga se se tshwanetseng go dirwa go tlhotlheletsa dipholisi tsa isago mo lekaleng la Molao wa Malapa le Tiragatso. Dikhomferense tse di tlang di tswelela go mametlele-la Ditshwanelo tsa Molaotheo tsa bana.
Moatefokata-Mogolo wa tsa Malapa Petunia Seabi o rile "E ke ya ntlha ya mofuta wa yona. Re ne ra swetsa go kopanya dirutegi mo intasetering e go tla go buisana ka dintlha tse di
Moatefokata-Mogolwane wa tsa Malapa Brenda Makganyoha, o ne a tsamaisa thulaganyo ka letsatsi la bobedi la khomferense jaaka Molao wa Bana."
Tlhogo ya Kgaolo ya KwaZulu-Natal Brigitte Shabalala o ne a rotloetsa baatefokata go tsweletsa tiro e e manontlhotlho e. "Go tsaya go feta dithutego go dira se lo se dirang. Ga lo a thapiwa ka phoso. Go thapiwa ga lona go lo naya t ... hono ya go jwa-la mo set ... habeng." O ne a tlhalosa gore Lefapha le dira tiro e ntsi e e ka bontshiwang lefatshe. "Ke lo rotlo-etsa go rata ditiro tsa lona, gonne go dira jalo go tlile go lo tsweletsa."
Moh Shabalala o ne a rotloetsa mongwe le mongwe go latela mafoko a a ga Mahatma Gandhi, "Nna phetogo e o ratang go e bona mo lefatsheng."
Dintlha tse di latelang di ne tsa buisanelwa kwa khomferenseng:
Tumalano ya Hague le Molao wa Bana
Ditshwanelo tsa Botho le Molao wa Malapa
Botsereganyi mo Molaong wa Malapa: Tebo ya Setso sa Seaforika
Ditshwanelo tsa Batsadi le Bana di fetoletswe go maitemogelo a tiro ya Baatefokata ba Malapa
Botsereganyi jaaka tharabololo ya kgotlang ya lelapa
Seabe sa molao mo Molaong wa Sebele wa Hindu le Muslim le Ditshwanelo
Kantoro ya Baatefokata ba tsa Malapa e thusa batho go .tlhelela ditumalano mo dintlheng tse di jaaka go tsewa ga bana le botlhokomedi. Ditirelo tse di rebolel-wa set ... haba mahala. Lefapha le beile kwa setlhoeng go oketsa le go katisa Baatefokata ba Malapa. Pal-ogotlhe ya dikantoro tse 25 go ralala naga do setse do dira go oketsa phitlhelelego ya ditirelo ya Baatefokata ba tsa Malapa.
Fa maphata a sena go dira dikopo, Moatefokata wa Malapa o tlhatlhela potso e ka thuso ya mogakolodi wa lelapa (gantsi ke modirediloago yo o katisitsweng), a botsolotsang matlhakore a go netefatsa maemo a bona le dintlha tsa lemorago tse di amanang le ntlha e. Moatefokata wa Malapa morago o botsolotsa ngwana go mo naya t ... hono ya gore le ena a utlwiwe. Se se dirwa gore ngwana a se tlhagelele kwa kgotlatshekelo.
Lefapha le lemogile gore mo mererong ya malapa mekgwa ya dikomano ya go rarabolola dikgotlang e rotloetsa boganka mo malapeng. Se se ama bana mo ditlhaloganyong, segolo fa lenyalo le thubega.
Go samagana le se, ditirelo tsa botsereganyi le dithu-laganyo tsa bosiamisi jwa pusetso di a rotloediwa go matlafatsa momagano ya loago go lebilwe thata go aga malapa mo ntweng kgatlhanong le bosenyi. Kan-toro ya Moatefokata wa Malapa e atlegile mo go ato-losetseng ditirelo kwa Dikgotlatshekelo tse Dipotlana le tse Dikgolo mo nageng le mo go tlameleng ka ditirelo ka mokgwa wa go di tsamaisa mo mafelong a magae.
Dikgopolo tsa Boditšhaba ka ga Bosiamisi o dingwageng tse lesome tse di fetileng, Maaforika Borwa a mantsi a ne a nyalana mme seelo sa manyalo le sa tlhalo se ntse se fetogafetoga go ya ka dipalopalo tsa Setheo sa Dipalo-palo sa Aforika Borwa (Statistics South Africa) tse di golotsweng ka Phatwe 2008. Setheo se se rile palogotlhe ya manyalo a le 184 860 a kwadisitswe mo Aforika Borwa ka 2006 - dipalopalo tsa sešweng - koketsego ya diper-esente tse 26 go tswa dingwageng tse 10 tse di fetileng.
Mo manyalong otlhe a a feletseng ka tlhalo, Setheo sa Dipalopalo sa Aforika Borwa se .tlhetse gore:
Bokana ka diperesente tse 60 di amile bana mme
Bana ba le 30 242 ba amilwe ke tlhalo ka 2006.
Jaaka naga le ikonomi di fetoga, bat-sadi ba le bantsi ba dira kwa dinageng tse dingwe, bangwe ba tlogela bana fa ba bangwe ba fuduga le bana ba bangwe. Batsadi ba ba tlhalaneng / kgaoganeng ba .tlhelela ditumalano tsa tlhokomelo le go eta mo ntlheng e, fa dilo di dirilwe ntle ntwa. Le fa go le jalo, mo mabakeng a mangwe bat-sadi ga ba dumalane mme mongwe a ka tshabela kwa nageng e nngwe ka ngwana. Mo mabakeng a mangwe, batsadi ba leka go ithusa ka go fudusetsa bana kwa tikologong e ba solofelang gore ba tla bona ditlamorago tse di kgotsofatsang tsa ditsamaiso tsa tlhalo, tlhokomelo kgotsa go eta. Tse ke dikgetse tsa go Thopiwa ke Batsadi. Ka lebaka la melao, ditso le dikgopolo tse di farologaneng tsa seabe sa banna le basadi mo setšhabeng, dikgetse tsa go Thopiwa ke Batsadi ke dikgwetlho tse dikgolo.
Aspects of International Child Abduc-tion. Ka go dira jalo, dinaga tseo di inyalantse le maikarabelo a a rileng a a tshwanang le a a tlhagelelang mo kon-terakeng. Se ke tumalano e e dirilweng go itlhaganedisa go boela ga bana kwa dinageng tsa bona tsa boagi, mo mabakeng a ba ntshitsweng ka tsela e e fosagetseng. Bonno jwa tlwaelo dinako dingwe bo farologana le boagi kgotsa bosetšhaba. Tumalano e ga e fela ka ga boa, mme ka Karolo 21 e tlamela le ka ga go golagana, go ntshiwa ga dikgoreletsi tse di kganela tiragatso ya kgolagano ya motsadi le ngwana. Bothati jwa Bogareng bo tshwanetse go diragatsa ditiro tse di tlhagelelang mo Karolo 21 malebana le dikopo tsa go boa.
Tumalano ya Hague e ikaelela go fedisa go gapiwa ga bana go isa kwa dinageng tsa boditšhaba ka go tlamela ka ditharabololo tsa semolao go ba ba batlang go busediwa ga ngwana kwa nageng ya bonno jwa tlwaelo. Go tshwanetse go elwe tlhoko gore maikaelelo a go itlhaganedisa ga go busediwa ga ngwana ke go baya ng-wana mo tsamaisong ya kgotlatshekelo e e mo maemong a a botoka a go ka samagana le dintlha tsa ngongorego ya batsadi. Ngwana a ka nna a ntse a le mo tlhokomelong ya motsadi yo a mo thopileng, fa a tlhopha go ka boa le ngwana.
Dintlha tsa go tsaya dikgato tsa go busiwa ga bana ba ba thopilweng ka fa tlase ga Tumalano ya Hague e e ka ga dintlha tsa selegae tsa go thopiwa ga bana le Molao wa Ditharabololo tsa go Thopiwa ga Bana (International Child Abduction Remedies Act) ke gore:
ngwana e ne e le monni wa tlwaelo wa naga e a thopilweng mo go yona;
motsadi yo o itirelang boikuelo o ne a na le ditshwanelo tsa tlhokomelo a le esi kgotsa tse di kopanetsweng go ya ka taelo kgotsa tiragatso ya molao, le ka nako ya go ntshiwa motsadi yo o ikuelang o ne a diragatsa dithata tseo.
Moatefokata-Mogolo wa Malapa Petunia Seabi ke moitseanape mo mererong e e jaana. O tlhalosa ka moo molao wa Aforika Borwa o samaganang le dikgetse tsa go Thopiwa ke Batsadi, o dirisa Tumalano ya Hague le Molao wa Bana.
P: Batsadi ba Aforika Borwa ba ka dira eng fa balekane ba bona ba pele ba thopile bana le go ya le bona kwa dinageng tsa boditšhaba?
Motsadi yo o setseng o tshwanetse go leka ka bo-jotlhe go itse dintlha ya go tloga ga bona le lefelo le motsadi le ngwana yo o thopiwang ba yang kwa go lona. Tumalano ya Hague e naya motsadi yo o tlo-getsweng tlhopho ya go ka ikgolaganya le kantoro e e supilweng ya Bothati jwa Bogareng ya RSA, e le Kantoro ya Moatefokata-Mogolo wa Malapa (OCFA) kgotsa Bothati jwa Bogareng jwa naga e ngwana a thopetsweng kwa go yona. Ngwana yo o thopilweng o tshwanetse go bo a le dingwaga tse di kwa tlase ga somethataro. Go kgotsa go itlhaganedisa kopo mo OCFA, motsadi yo o setseng o tshwanetse go tlisa ditlankana tse di latelang:
Dikhopi tse di kannweng tse di tlhagisang ditshwanelo tsa tlhokomelo. Dikao tsa tsona ke seti.keiti sa lenyalo, ditaelo tsa kgotlatshekelo tse di nayang ditshwanelo tse di kailweng, diti.keiti tsa botsalo tse di khutswafaditsweng, jj.
Ditshwantsho tsa go sa le gale tsa mothopi le tsa ngwana
Setatamente se se kannweng se se tlhalosang dintlha le mabaka a thopo e e kaiwang
Dikhopi tsa boikuelo tsa dikgetse tse di leng kwa kgotlatshekelo ya RSA, fa go le maleba
Motsadi yo o setseng le ena o tla tshwanela go tlatsa foromo e e supilweng e e dirisiwang ke bothati jwa bogareng mo dinageng tse dintsi tse di nang le seabe.
P: Ke dikgato dife tse di tsewang mo go batleng ngwana yo o thopilweng, go ya Tumalano ya Hague le Molao wa Bana wa SA?
Bothati jwa Bogareng jwa RSA morago fela ga go amogela ditlankana tse di maleba bo sekaseka dintlha tsa semo-lao tsa kopo ga mmogo le maemo a Tumalano a naga e ngwana e tseetsweng kwa go yona. Fa ngwana a isitswe kwa nageng e e nang le seabe mme tsotlhe tsa semolao di diragitswe, C.A. e tla kokoanya tsotlhe mme e romele kopo kwa CA ya boditšhaba e kopa go bosiwa ka potlako ga ngwana yoo. Tsela e ga e dire fa ngwana a tseetswe kwa nageng e e seng mo Tumalanong e.
DiCA tsotlhe go ya Tumalano e di tshwanetse go tsaya dik-gato go bona go busa ngwana ka boithaopo. Se se dirwa ka botsereganyi jwa melelwana e e kgabaganyang. Kgetse e ka tlhatlhelwa fela fa botsereganyi jo bo retelelwa. Tsela e e ny-alana gape le melawana ka kakaretso e e leng mo Molaong wa Bana, e leng gore mo ntlheng efe fela e e amang ngwana tsela e e siametseng botsereganyi le tharabololo ya mathata e tshwanetse go latelwa'. Le fa go le jalo, go botlhokwa gore motsadi yo o tlogetsweng a itsise Bothati jwa Bogare ka ga kgonego ya go fuduswa gape/kgonego ya go utlwisiwa botlhoko ga ngwana, fa motsadi yo o thopileng ngwana a ka itse ka kopo ya go busiwa. Mo mabakeng a CA e tla tsaya dikgato tsa go bona taelo ya kgotlatshekelo ya tshoganyetso go thibela go ka fudusiwa kgotsa go utlwisiwa botlhoko ga ngwana.
P: Tumalano ya Hague le Merero ya Selega mo go Thopiweng ga Bana Boditšhaba di amana jang le dikgatlholo tsa tlhokomelo ya bana tse di dirwang mo dikgotlatshekelo tsa Aforika Borwa?
Go na le dilo tse pedi tse di tlhagelelang mo ntlheng e. Sa ntlha, taelo e e neelang tlhokomelo ya ngwana e ka dirisiwa jaaka bopaki jwa ditshwanelo tsa botsadi ke motsadi yo o batlang gore ngwana yo o thopilweng a busiwe. Sa bobedi, ke fa mothopi a batla taelo mo kgotlatshekelo ya RSA, e e tla nnang le seabe mo go mametleleleng go fosagala ga go nt-shiwa kgotsa go tsholwa ga ngwana mo RSA. Mo lebakeng le, Bothati jwa Bogareng bo tla nopola Karolo 16 ya Tumala-no go thibela/sekega ditsamaiso go .tlha go tsewa tshwetso ka ga go boela ga ngwana kwa nageng ya bonno jwa tlwaelo ya ngwana. Go ya ka Tumalano bothati jwa boatlhodi/dikgot-latshekelo tsa naga e e nang le seabe e ngwana a isitsweng kgotsa a tshotsweng kwa go yona ga e a tshwanela go swetsa ka dintlha tsa ditshwanelo tsa tlhokomelo ya ngwana go .tlha go netefadiwa gore ngwana ga a kitla a busiwa.
Q: Go na le ditekanyetso mo tirisong ya tumalano, ka ntlha ya fa Tumalano e dira fela mo dinageng tse e di tsereng jaaka "Dinaga tse di mo Konterakeng". Dikgato tsa go busa ngwana kwa nageng e e seng mo Konterakeng ke dife?
Go ya ka tebo ya Aforika Borwa, go botlhokwa gore motsadi yo o setseng a bone taelo ka ditsamaiso tse di tlwaelegileng tsa selegae, tse di tlhalosang fa go ntshiwa/tsholwa ga ng-wana go se mo molaong e bile e le kgatako ya ditshwanelo tsa botsadi. Fa taelo e e .tlheletswe, motsadi yo o setseng o tshwanetse go newa taelo e e tla diragadiwang kwa nageng ya boditšhaba e gape e laela go busiwa ga ngwana. Tsela e e tlhwatlhwagodimo ka ntlha ya fa e akaretsa babueledi ba kwa dinageng tsa boditšhaba. Ka ntlha ya moo, Khomfer-ense ya Hague ka ga Molao wa Poraefete wa Boditšhaba e tsaya dikgato tsa go rotloetsa dinaga tse dingwe go ka nna le seabe mo Tumalanong e.
Q: Ke dinaga dife tse di ikamanyang le Tumalano ya Hague?
Bontsi jwa dinaga tsa Europe, Kgweranoditšhaba le USA. Mo Aforika ke RSA, Mauritius le Zimbabwe fela. Le fa go le jalo Zimbabwe ga e na Bothati jwa Bogareng. Re tshwanetse go tsaya dikgato tsa tshoganyetso go rotloetsa dinaga tse re abelanang melelwang ga mmogo le dinaga tse dingwe tsa Aforika go tsenela ditumalano tsa tshireletso ya bana, go
lebilwe bontsi jwa bana ba ba kgabaganyang melelwane ya rona, bangwe ba se na le bagolo kgotsa ntle le ketelelopele ya bagolo.
Q: Fa motsatsi yo a isitseng ngwana kwa moseja a bona gore motsadi yo o mo Aforika Borwa o sotlaka ngwana, o kotsi mo ng-waneng kgotsa a ka se tlhokomele ngwana ka tshwanelo; a ka sireletsa jang dikgato tsa gagwe, go ya ka Tu-malano ya Hague le Molao wa Bana wa SA?
Tumanalo e neelana ka tlamelo ya gore motsadi yo o thopileng ngwana a ka nna kgatlhanong le go busiwa ga ng-wana. Fa motsadi yo o thopileng a ka lemoga gore go na le kotsi e kgolo ya gore kopo e ya go boa ga ngwana e ka bakela ngwana tshotlo ya mo mmeleng, tlhaloganyo kgotsa ya baya ngwana mo maemong a a sa amogelegeng, kgotlatshekelo e e reetsang kopo ga e pateletsege go laela gore ngwana a busiwe. Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore dipelaelo fela tsa kotsi ga di kitla di pateletsa kgotlatshekelo go ganana le go busiwa ga ngwana, go tshwane-tse ga supiwa gore kotsi eo e masisi kgotsa kutlobotlhoko e e solofelwang ke e kgolo thata.
Q: A go na le dipaka tse di dirang ka fa tlase ga Tumalano ya Hague le Merero ya Selega mo go Thopiweng ga Bana Boditšhaba?
Gareng ga dikganetso tse di tlwaelegi-leng tse di tlhageletseng mo dikopong tsa go busiwa, ke gore ngwana a gane go boa. Mo mabakeng a a jaana, go dirwa tshekatsheko, gantsi ka thuso ya Mogakolodi wa Malapa kgotsa moitse-anape wa ditlhaloganyo gore a ngwana go godile mo ka nna le kakanyo e kgot-latshekelo e ka e tsayang tsia. Mabaka a go gana a ngwana le ona a tla sekasekwa go kgona go kgapela thoko tlhotlheletso ya motsadi yo o thopileng. Dingwe tsa dikganetso tse di leng teng ke gore tlosiwa go ne go sa fosagala, gore motsadi yo o tlogetsweng o ne a sa dirise ditshwanelo tsa gagwe tsa botsadi ka nako ya go ntshiwa kgotsa go tsholwa ga ngwana, kgotsa motsadi yo o tlogetsweng o dumalane le go tsewa/tsholwa ga ngwana. Fa bopaki jo bo le teng bo supang gore ngwana o iketlile kwa tikologong e ntšhwa, kgotlatshekelo e ka nna ya se laele go bowa ga gagwe. Mo mabakeng a fa go boa ga ngwana go ka nnang kgatlhanong le melawana ya motheo ya RSA e e amanang le tshireletso ya ditshwanelo tsa botho le dikgololosego tsa motheo, dikgotlat-shekelo tsa rona ga di pateletsege go laela go bowa ga gawe.
Dingwe tsa tsona di akaretsa:
Bana ba ba setseng ba tshwere dingwaga tse 16 ga ba sirelediwe ke Tumalano e.
Fa ngwana a tlositswe ka phoso sebaka se se ka fa tlase ga ng-waga, go tloswa ga ngwana go ka laelwa ka fa tlase ga Tumalano e. Tumalano e e dira gore bothati jwa boatlhodi bo pateletsege go laela go bowa.
Fa ngwana a tlositswe ka phoso sebaka se se fetang ngwaga, ngwana o tshwanetse go busediwa ntle le fa kgotlatshekelo e tlhopha go se busetse ngwana fa e le gore go na le bopaki jwa gore ngwana o iketlile kwa tikologong ya gagwe e ntšhwa. Kgotlatshekelo e na le thata ya go laela/gana go buswa ga ngwana.
Dikgotlatshekelo le bothati jwa tsamaiso di tshwanetse go tsaya dikgato ka bona mo dikgetseng tsa mothale fela fa go ise go .tlhelelwe tshwetso mo dibekeng tse thataro go tloga ka letlha le ditsamaiso di simolotseng la lona, modirakopo kgotsa Bothati jwa Bogareng jwa Naga e e kopilweng bo ka kopa lebaka la tiegiso semmuso.
Tumalano e e dira malebana le go tloswa/tsholwa go go diragalang morago ga tumalano e e tsena tirisong magareng ga dinaga tse di amegang.
Ka kakaretso, Tumalano e tlhoka gore dinaga di tseye dikgato ntle le tiego mo dikgetseng tsa go thopiwa ka dikgoka ga bana tse di welang mo mafelong a tsona. Ke mangwe a maitlhomo a Tumalano e go sireletsa bana boditšhaba go tswa mo ditiragalong tse di seng monate tsa go tlosiwa kgotsa go tsholwa go go fosagetseng le go tlhoma mekgwa ya go netefatsa gore bana ba busediwa kwa dinageng tsa bona tsa boagi. Maikaelelo ke go netefatsa gore kgotlatshekelo e e bokgoni mo nageng ya boagi jwa ngwana e swetse ka go siama kgotsa go se siame ga go tshwar-wa goo, go .tlhelela go akaretsa le go isediwa leruei kwa nageng e nngwe. Se se ikaegile ka ntlha ya gore kgotlatshekelo ya naga ya boagi ke yona e e ka kgonang go bona bopaki jotlho jo bo maleba malebana le dintlha tsa go tsh-warwa, tlhokomelo le kgokagano e bile e mo maemong a a botoka a go ka neela taelo e e tla nnang mo dikgatlhegelong le/kgotsa tse di leng kotsi mo katlaatlelong ya ng-wana. Ka ntlha ya moo, Tumalano ya Hague e tsewa e le nyalana le melao ya rona le Molaotheo, ka go tsaya ditshwanelo tsa ngwana di le botlhokwa thata.
Tokafatso ya Tsamaiso ya
Phepo ya Bana o tokafatsa tsamaiso ya phepo ya bana go fokotsa mokgweleo mo dikgotlatshekel-ong ke mangwe a maikaelelo a Lefapha la Bosiamisi le Tlhabolo-lo ya Molaotheo. Maikaelelo a a nyalana le go tlamela ditlhoko tsa ditlhopha tse di bulegetseng kotsi, go tokafatsa maemo a thebolelo-ditirelo le go anamisa phitlhelelo ya bosiamisi.
Molao wa Phepo ya Bana (Phepo ya banaAct), 1998 (Molao 99 wa 1998), o tsene tirisong ka 26 Ngwanatsele 1999. Temana 27 ya Tumalano ya Ditshwanelo tsa Ngwana e e saenilweng ke Aforika Borwa kwa New York ka 1989 e tlhalosa gore Dinaga tse di tsayang karolo di dire tsotlhe tse di maleba go netefatsa go lopiwa ga phepo ya ngwana go tswa mo motsading kgotsa motho ofe fela yo o nang le maikarabelo a go thusa ngwana ka matlole.
Le fa Molao o o le teng le ditokafatso tsa ona di tlhagisitswe, basadi ba sa ntse ba tswelela go sotlega go .tlhelela madi a phepo ya bana ka ntlha ya go tlhaela ga tsamaiso le go se nne le didiriswa le badiri ba ba lekaneng.
Go tokafatsa tsamaiso e, Lefapha le tlhomile letsholo la Operation Isondlo. Maikaelelo a letsholo le e ne e le go fetola tebo e e fosage-tseng ya setšhaba ka ga tsamaiso ya phepo ya bana mo nageng ka motseletsele wa maano a a latelang:
Go bopa mothamo kwa dikarolong tsa phepo ya bana kwa dikgotlatshekelo;
Go diragatsa Molao wa Phepo ya Bana mo tiragatsong e e rileng ya selegae;
Fokotsa tshalelomorago ya dikgetse tsa phepo ya bana;
Tokafatso ya ditsela tsa phpo ya bana;
Phokotso ya botlhoki;
Dikopano tsa ditherisano le bannaleseabe; le
Go ruta setšhaba le matsholo tsiboso. Go tsweletsa Operation Isondlo, Lefapha le thapile:
Ditlelereke tsa Phepo ya Bana tse 577;
Batlhankedi ba Phepo ya Bana ba le 86;
Batlhotlhomisi ba Phepo ya Bana ba le 145;
Baithuti ba Molao ba le 100;
Bomagiseterata ba Namaotshwere/Tlaleletso ba le 13; le
Ditlelereke tsa Kgotlatshekelo ya Bana di le 124.
Ditirelo tsa boleng le go ikobela Molao wa Phepo ya Bana
Go thapiwa ga Batlhankedi ba Phepo ya Bana ba ba katisitsweng semolao go tokafaditse boleng jwa ditirelo tse di re-bolwang e bile go tsweleditse go tsenng-wa tirisong ga ditlamelo tsa Molao wa Phepo ya Bana. Palogotlhe ya dipotso tse 111,579 ka ga phepo yua bana di ne tsa amogelwa mme ga rebolwa le makwalo a tshwaro a le 20,744 go ba ba sa dueleng.
Palogotlhe ya ditaelo tse 74,608 di dirilwe ka tumelelo, ditaelo tsa 6,868 di dirilwe ka go tlola malao mme ditaelo tse 1,047 tsa boditšhaba di kwadisitswe kgotsa go netefadiwa. Lefapha le amogetse din-gongorego tse 34,831 go ya ka karolo 6 ya Molao o.
Tsamaiso kwa Dikgotlatshekelo tsa Phepo ya Bana
Kgotlatshekelo ya Magiseterata nngwe le nngwe e Kgotlatshekelo ya Phepo ya Bana mo lefelong la tiro la yona go ya ka Molao wa Phepo ya Bana, mme motšhotšhisi mongwe le mongwe wa setšhaba ke motlhankedi wa phepo ya bana mo kgotlatshekelo ya gagwe. Motlhankedi wa phepo ya bana o tlhatlhela potso mo kgotlatshekelo ya phepo ya bana ya morago ga go sekaseka dingongorego malebana le phepo ya bana. Motlhankedi wa phepo ya bana a ka rebola sapina go gogela batho ba ba amegang fa pele ga magiseterata kwa ditlhotlhomisong ka ga phepo ya bana.
Kwa ditlhotlhomisong, bopaki bo etelelwa pele mme matlhakore a ka nna le kemedi ya semolao. Ditirelo tse ga di a bulelwa setšhaba. Morago ga tlhotlhomiso e e tseneletseng, motlhankedi wa Kgotlatshekelo ya Phepo ya Bana a ka dira ditaelo tse di amanang le phepo ya bana tse di farologaneng: gogela morago kgotsa go fetola ditaelo tse di leng teng tsa phepo ya bana, ditaelo ka tumelelo kgotsa ka ntlha ya tlolomo-lao le ditaelo tse di rwesang maikarabelo a diteko tsa botsadi.
Dikgotlatshekelo tsa Phepo ya Bana di ka neela dikatlholo tsa selegae tse go ka ikuelwang kgatlha-nong natso kwa Kgotlatshekelokgolo mme morago kwa Kgotlatshekelong e e kwa Godimo ya Boikuelo. Ditaelo tsa Kgotlatshekelo ya Phepo ya Bana di ka diragadiwa ka ditaelo kgatlhanong le dithoto, tuelelo ya tlolomolao kgotsa go kgomarediwa ga molato go motlhankedi wa phepo ya bana. Go se ikobele ditaelo tsa phepo ya bana (sk. Go se duelele phepo ya bana) ke tlolomolao ya besenyi.
Fa kgotlatshekelo e atlholetse motho go se duelele phepo ya bana, e ka tshwarwa tlhotlhomiso e khut-shwane (fa e na le taolo ya selegae) mme morago ya neela taelo ya tuelo madi a a saletseng morago a phepo ya bana. Kgetse ya bosenyio kwa kgotlatshek-elo ya magiseterata ka ntlha ya go retelelwa ke go duela madi a phepo ya bana e ka fetolelwa go tlhotl-homis ya phepo ya bana.
<fn>NWU-NEWS.News100.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e tshwara Khonferense ya ditšhabatšhaba ya SARIMA






YBB e tshwara Khonferense ya ditšhabatšhaba ya SARIMA

POTCHEFSTROOM - Khonferense ya botlhano ya ngwaga le ngwaga ya SARIMA (Southern African Research and Innovation Management Association), e go neng go tsene dithomeletso di le 110 go tswa kwa mafatsheng a a 15, e ne e tshwerwe ka mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB).

Tlhogo ya Khonferense e ne e le: "Research and Innovation Management: Key to Prosperity"kapa re ka re Tsamaiso ya Patlisiso le Popontshwa: Senotlolo sa go bulela Bohumi.

Ka puo ya go bula, Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB, o reile dithomeletso tsa kwa mafatsheng jaaka a kwa Ghana, Kenya, Sierra Leone, Kanada, USA le UK gore ene o dumela popontshwa ke mokgwa o montshwa wa go lebelela le go direla pele ka go oketsa boleng. "E nngwe ya mesolatogamaano ya maikaelelo a YBB ke go nna Yunibesiti e ya moeteledipele ka mo Aferika, e e kgweediwang ke lenyora la kitso le popontshwa" ga bua Ngaka Theuns Eloff.

Ngaka Eloff o ema nokeng kakanyo ya gore go ithuta go jesa tshedimosetso mme tshedimosetso e isa kwa popontshweng. Popontshwa e tsala diphetolo mme diphetolo oketsa lebelo la go tsamaisa dithuto mme mo bofelong sediko sa popontshwa e dikologwe.

O okeditse gape ka go re go botlhokwa thata go lebelela mabaka a a botlhokwa a a tlhotlheletsang popontshwa ka mo setheong. Dithulaganyo tsa setheo di tshwanetse go ema nokeng popontshwa mme go tshwanetse go nne le moputso o o oketsang phisego ya popontshwa.

Ditlhogwana tse dingwe tsa Khonferense di ne di le jaaka: "Tsamaiso ya patlisiso le Tlhabololo", Tsamaiso go tswa go kakanyong ya akatemi go ya go kgobofatso", "Ditiro tse di botoka ka mo patlisisong le mo tsamaisong ya popontshwa" le "Dithuto tsa pele ka ga tsamaiso ya patlisiso le popontshwa".

Sebui-segolo ka mo khonferenseng se ne se le Moh. Sara Farley, mosolatogammani wa saense le thekenoloji go tswa kwa World Bank, USA. Puo ya gagwe e ne e bidiwa: "The global network of science: Tapping into the grid." Kapa re ka re ka Setswana ke "Dithulaganyo tsa bogotlhe jwa lefatshe tsa lefatshe: Go itsenya mo teng tsone".

SARIMA e e tlhomeletsweng ka 2002, e dirisana mmogo ka mo kemo nokeng le tlhabololo ya mabaka otlhe a patlisiso le popontshwa.

Setshwantsho:
Khonferense ya SARIMA, e e neng e tshwerwe ke Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e e neng e tsenwe ke dithomeletso di le 110 go tswa go mafatsheng a a 15.




? Trotse mnr André Mellet met die trofee wat hy as Ekonoom van die Jaar ontvang het.caption (English):A proud Mr André Mellet with the trophy he received as Economist of the Year. caption setswana: please use setswana caption of pic with article: Economist of the Year

<fn>NWU-NEWS.News101.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e tlotla Coetzee ka kabelo ya dikerii ya bongaka ya tlotlo






YBB e tlotla Coetzee ka kabelo ya dikerii ya bongaka ya tlotlo


POTCHEFSTROOM - Tiro ya go go bulela botlhe tsela ka mo tlhogong ya dijo tsa setso tsa boapei jwa Aferika e nnile senotlolo se se ileng sa bulela kamogelo ya dikerii ya bongaka ya tlotlo go Renata Coetzee e e tlileng go abelwa mo khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela mo nakong e e tlang.

Dikerii ya bongaka ya tlotlo e ke ya ntlha e e tlileng go abelwa mongwe go tloga ka kopano ya diyunibesiti dingwaga tse nne tse di fetileng.

Moh. Coetzee o itlhaotse mo go ba bangwe ka tiro ya gagwe ya mo tikologong ya dijo le basaense jwa dijo, mme gape go apeela batho ba bantsi mo Aferika-Borwa. Tiro ya gagwe e ile ya diragatsa go rekota le go kwala mekgwa ya go apaya le dijo tsa setso mo lefatsheng la rona.
Gape o dirile tiro e kgolo-kgolo ka go kgwebofatsa dijo tsa setso ka diporokerama tse di farologaneng tsa tlhabololo go fokotsa botlhoki le go maatlafatsa basadi ba kwa mafelong a magae.

Moh. Coetzee o ile a dira patlisiso ya bosaense ka tiro ya go gatsela dijo go ka di dirisa ka mo disepetleleng le ka mo diyunibesiting. Patlisiso e ile ya diriwa ka tirisanommogo le WNNR mme o ile a tsamaya maeto a a bophara go ya kwa USA, Boritane, Jeremane, Holane le kwa Norowei go ka kgona go batlisisa mekgwa ya go gatsela dijo tse di omileng le tse di se nang metsi a a kwa tlase.
Moh. Coetzee o ile a amogela dikabelo tse dintsi tsa porofešhenale ka tiro ya gagwe mo go nang le tse di tshwanang le kabelo ya Cordon Blue ya go tswa kwa Boapeelong jwa Silwood ka patlisiso ya dijo tsa setso mo Aferika-Borwa, Metlele ya Mokhansele ya Yunibesiti ya Pretoria le gape kabelo ya tlotlo go tswa go Setheo sa Atshe ya go apaya.

O ile a kwala dibuka tse dintsi tse di farologaneng mme o thusitse gore go diriwe diporokerama tsa thuto tse di fetang 60 tsa mokgwa wa go apaya dijo le kotlo tsa thelebišhene. Ka patlisiso ya gagwe e e bophara Coetzee o dirile gore go ratiwe dijo tsa mo Aferika le Aferika Borwa mo lefatsheng ka bophara.




Renata Coetzee

<fn>NWU-NEWS.News102.2009-12-02.tn.txt</fn>
Nel ke moamogedi wa ntlha wa Kabelo ya Huberte Rupert






Nel ke moamogedi wa ntlha wa Kabelo ya Huberte Rupert

POTCHEFSTROOM - Moporof. Werner Nel, motlhatlheledi wa moopedi wa mo Sekolong sa Mmino mo khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o ne a tlotliwa ke Akatemi ya Saense le Diatshe ya Aferika-Borwa ka Kabelo ya Huberte Rupert ya mmino kwa kelasiki.

Moporof. Nel ke moamogedi wa ntlha wa kabelo e e tlotliwang e e tlhometsweng ngwaga e e fetileng. Ngwaga e go ne go lebeletswe thata tiro ya maemo a a kwa godimo ka mo go ruteng ga batsweretshi ba kelasiki - mme ka mo go moporofesara ya wa YBB - baopedi ba mofuta wa kelasiki. Ene o tseile karolo mo katisong ya baopedi ba batsha mo Aferika Borwa mo dingwageng tse di 30 tse di fetileng mme o ntse a tswelela go tsaya karolo e e sa kgoneng go bewa tlhotlhwa.

Khomiti ya go Kgetha ya Akatemi ya Aferika Borwa ya tiragatso ya diatshe ba ne ba ela tlhoko gore moporof. Nel le ene o ntse a le yo mongwe wa baopedi wa moeteledipele wa dikhonsarata le diopera Mo Aferika Borwa. Boiphediso jwa gago bo simolotse ka kwa Gelsenkirchen, kwa Jeremane. O ne a tshameka a le moanelwa wa moeteledipele mo dikhonsarateng tse dintsi tsa go bua le go opela opera mo dipopong tsa babopi ba bagolo ba ba itsiweng lefatshe la bophara mme o ikitsisitse go botlhe ka a ne a opela dipina tsa Sejeremane le tsa Seaferikanse.

Moporof. Nel gape o amogetse tlotlo ka baithuti ba gagwe. Bangwe ba bone ba setse ba dirile ka mo matlong a diopera tse di itsiwang tse di kgolo mme ba setse ba fenste dikabelo tse dintsi ka mo Aferika Borwa le ka kwa moseja. Mo go bone re ka bala baopedi ba ba latelang jaaka: Kobie van Rensburg (Munich, Jeremane), Sally du Randt, Erica Eloff, André Howard (Stellenbosch), Jacques Imbrallo, Wilhelm Theunissen (Wales), Mandie de Villiers (Oslo, Norway), Tina Tshupane (London), Ernst Labuschagne (Zürich, Switzerland) le Chris Mostert (St.Gallen, Switzerland). Imbrallo ke yo mongwe wa ba ba 25 ba ba neng ba kopilwe go tsenelela Kgaisano ya Moopedi wa Lefatshe wa Cardiff e e tla tshwariwang fela ka nakwana - e e tla tsenwang ke Moporof.Nel.

Moporof.Nel gape o rutile le baopedi ba mmino o o ratiwang jaaka Rina Hugo le Charl van Heyningen. Ka 2001, Mokete wa Diatshe wa Aardklop o ile wa mo fa kabelo go mo abela tlotlo ka matsapa le tiro ya gagwe ka mo mminong, thata opera, mo Aferika Borwa. Ene gape ke moatlhodi yo mogolo yo o batliwang thata ka mo dikgaisanong tsa go opela mo Aferika Borwa le mo lefatsheng ka bophara.

Kabelo ya Huberte Rupert e tlhometswe ka 2006 mme e amogela madi a yone go tswa mo Setheong sa Rupert(Rupert Foundation). Kabelo e tla abelwa ka 22 Seetebosigo 2007 ka nako ya Moletlo wa Dikabelo wa Akatemi kwa Tshwane.





Moporof. Werner Nel, motlhatlheledi wa moopedi o ne a tlotliwa ke Akatemi ya Saense le Diatshe ya Aferika-Borwa ka Kabelo ya Huberte Rupert ya mmino wa kelasiki.

<fn>NWU-NEWS.News103.2009-12-02.tn.txt</fn>
Lookwane la Bio le tshelwa mafura






Lookwane la Bio le tshelwa mafura


POTCHEFSTROOM - Moporof. Sanette Marx wa sekolo sa Boenjineri jwa Khemikale le Minerale o bone katlego e kgolo ka a beilwe setulong sa bobedi sa patlisiso ya lookwane la bio.(Lookwane le le diriwang ka go dirisa dimedi jaaka gongwe mmopo le sonobolomo)

O thapilwe ke SANERI(South African Energy Resource Institute) mme thapo e e raya gore o tshwanetse go rulaganya le go etelela pele patlisiso ya bio-etanolo ka mo sekolong.
Moporof. Marx ngwaga le ngwaga o amogela madi a kana ka R1.5 melione dingwaga tse tlhano tse di latelang mme gape mo godimo ga se o amogela R500 000 ya dibasari tsa baithuti. Se se raya gore go tshwanetse gore go nne le tirisanommogo e e feteletseng magagreng a babatlisisi ba Khampase ya Mafikeng gore go tlhomamisiwe gore baithuti ba ba neng ba tlogetswe kwa morago le bone ba kgone go bona thsono ya go ka tsenelela mo patlisisong e ya maemo a a kwa godimo.
Maikaelelo a magolo a patlisiso ya gagwe ke go tlhomimisa kapa go lemoga gore ke kumo efe ya tlhaka kapa tse di salang morago ga thobo tse di ka dirisiwang go ka dira etanolo e e lekaneng ya go ka arabela ditlhokego tsa maatla a mo lefatsheng la rona. Mo patlisisong ya ngwaga e e fetileng go ne ga tla dipatente tse 3 tse di kopetsweng kwadiso mme gape ga batlisiswa mefuta e e farologaneng ya go ka dira etanolo, buthanolo le gongwe disele.




Moporof. Sanette Marx ka mo laboratoriamong ya gagwe e jaanong e tlileng go tokofatswa gagolo morago ga kabelo ya SANERI.

<fn>NWU-NEWS.News104.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tsamaiso ya dibasari tsa YBB e abetswe selefara ka matsetseleko a yone






Tsamaiso ya dibasari tsa YBB e abetswe selefara ka matsetseleko a yone

Yunibesiti ya Bokone-Bphirima e amogetse setifikeite sa selefara go tswa kwa Thulaganyong ya Thuso ya Madi go Baithuti ya Setšhaba (Seesemane:NSFAS). E se abetswe ka e ne e tlhokometse tsamaiso ya dibasari ka tsela e e itumedisang.

Rre Danie Hefer, Tlhogo: Tshegetso ya Ditirelo tsa Ditšhelete o amogetse kabelo e mo boemong ba YBB, mo ba neng ba kopane teng mo khonferenseng ya NSFAS kwa motseng wa Kapa.

Rre Hefer a re: " Ke la ntlha ofisi ya rona e amogela setifikeisti sa mofuta o mo Kopanong mo go neng go ngathiwa dijo tsa maemo godimo. Le fa go ntse jaana, re itumetse, mme re a itse gore ofisi ya rona ya dibasari e ne e tlhola e dira ka matsapa a magolo mo dingwageng tse di fetileng. ebile e ne e tlhola e amogela ditebogo tsa go re: "Lo dirile sentle !"

Tshegetso ya Ditirelo tsa Ditšhelete e dira tiro e go tswa mo Ofising ya Setheo mme e rwele boikarabelo ba dibasari le tsamaiso ya tsone ba dikhampse ka boraro ba tsone tsa YBB. Tsamaiso ya sekgwamo sa NFSAS e thusitse baithuti ba palo ya 2500 mo 2006. Kabelo ya go tswa mo Yunibesiting ya ditšhelete tsa NFSAS, e e lebileng baithuti ke R52, 021,000 mo ngwageng wa 2007.

NSFAS ke thulaganyo ya Mmuso, e e tsamaisang matlole a a abetsweng ke Rramatlotlo go tshegetsa baithuti ba ba nang le bokgoni. Bone ba ba sa kgonweng go ka tshegetswa ke batsadi ba bone go ba duelela dithuto tsa bone. Ke Thulaganyo ya Kadimo ya Ditšhelete tsa Dibasari. Fa ba dira ka bonatla mme ba falola ba ka kgaolelwa diphesente di le 40 ya ditshenyegelo tsa teng. Ditšhenyegelo tse di salang di tshwanetse tsa duelwa ke moithuti ka tsadiso ya diphesente di le 7. Pele thulaganuo e ne e itsege e le Tefsa.

Mo go neng go kopanetsweng dijo teng, Yunibesiti ya Johannesburg e bone setifikeeti sa gauta fa Yunibesiti ya KwaZULU-Natal e amogetswe sa koporo.




Mo malatsing a a fetileng, Rre Danie Hefer o amogetse Setifikeiti sa selefara mo boemong ba YBB mo kopanong ya Thulaganyo ya Thuso ya Madi go Baithuti ya Setshaba (Seesemane:NFSAS). O na le Mme Naledi Pandor Tonakgolo ya Thuto le rre. Sipho M Pityana, moeteledipele wa Khansele ya NFSAS.

<fn>NWU-NEWS.News105.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlhatlheledi yo montšha wa YBB o tlhotlheletsa dikakanyo tsa go bopa.






Motlhatlheledi yo montšha wa YBB o tlhotlheletsa dikakanyo tsa go bopa.

POTCHEFSTROOM - Tsela e nngwe e baakatemi ba Yunibesiti ya Bokone Bophirma ba busetsang kitso ya bone mo setshabeng ke go kwala dibuka. Baakanyetsi ba ditshwantsho le batho ba bangwe ba ba bopang dilo ba ka boelwa ke mosola go tswa mo bukeng ya ga Mmengaka dr. Hanri de la Harpe. Buka ya teng ke e e tswileng mo malatsing a a fetileng CREATIVE INTELLIGENCE: the designer's creativity handbook.

Mmengaka Dr. De la Harpe ke motlhatleledi-mogolo mo Sekolong sa Baakanyetsi Ditshwantsho mo khampaseng ya Potchefstroom. Motswedi wa buka ya gagwe ke dithuto tse a neng a di tseneletse go bona dikerii ya bongaka ya gagwe. Buka e e tshwaelwa e le kaedi e o ka e dirisang ka bowena go bona tshedimosetso ka ga tiro ya go bopa sengwe, e ka dirisiwa le mo dikhosong tsa dithuto tse di phagameng tsa maemo a boraro.
Mo thesising e a e weditseng, e e leng motheo wa buka ya gagwe, Mmengaka Dr. De la Harpe o akanyeditse thutatsela e e tlhaolesegileng. E thusa go tsweletsa pele go bopa ga dilo ka tsela e e tlhamaletseng mo katisong ya kakanyetso-ditshwantsho mo yunibesiting. Mo bukeng go fiwa ditshitshinyo tse di tlhalositsweng ka dikao le ditshwantsho. E nngwe ya tsone ke ya go tsamaisa kakanyetso ya popo ya dilo ka mokgwa o o nonofileng. Poelo e e botlhokwa ya buka ke dithekeniki tsa go bopa dilo le dikakanyo tsa teng, tse di tla thusang baithuti le baakanyetsi ba boithutelo go boloka nako, ka dikakanyo di setse di le fa pele ga bone.

Rrengaka dr. Piet Muller, motlhatlhobi wa PhD. o bona buka e le ya mabulaatsela e e yang go nna le tlhotlheletso mo dithutong tsa kakanyetso-botshwantshi le mo go tsamaiseng ga mafelo a dikakanyetsopele.



Ngaka Dr. Hanri de la Harpe.

<fn>NWU-NEWS.News106.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti yo a gaisitseng ba bangwe, wa MBA o tlhaotswe






Moithuti yo a gaisitseng ba bangwe, wa MBA o tlhaotswe

POTCHEFSTROOM - Sekolo sa Dithuto tsa Kgwebo sa Potchefstroom (PBS)se abetse didikerii tsa palo ya 126 monongwaga.

Mme Jeanette Robberts, mmalatlotlo mogolo wa Kgwebo ya Dikhemikale mo Sasol o tlhaotswe mo kopanong ya kgalalelo a le moithuti yo a gaisitseng botlhe. O akgotswe ka metlele ya gauta. Mo dithutong tsa gagwe tse do mo tseileng dingwaga tse tharo o fitlhetse bogare ba diphesente di le 78 mo ditlhatlhobong.
Mme Robberts o tlhaotswe gape a le moithuti yo o gaisitseng ba bangwe mo dithutong tse di latelang: Tsamaiso-kakaretso, Ekonomi, Tsamaiso ya Bommalatlotlo le Tsamaiso ya Kumo. Godimoga tsotlhe tse, o ne a le mongwe wa setlhopha sa baihuti ba ba neng ba begile teko e e gaisitseng tse dingwe.

Rre Petrus van der Walt, Motsamaisi-mogolo wa Ditirelo tsa Sebele tsa Banka mo ENB, o reile a re, tsela ya gago ya tiro mo kgwebong ke leeto le le tsamayang le tswelela pele, ka dinako tse dingwe le tletse ka bodutu mme ka tse dingwe ke tse di itumedisang. O rotloeditse baithuti go dirisa kitso e ba e boneng go bopa bokgoni mo ditirong tsa bone.

Sekolo sa Dithuto tsa Kgwebo mo Potchefstroom (PBS) se gatetse pele ka dikgato tse dikgolo ebile baithuti ba oketsegile ka diphesente di le 30. Sekolo Dithuto tsa Kgwebo mo Potchefstroom (PBS) se ne se beilwe leitlho le lentšhotšho mme sa tlhatlhobiwa ka go lebelela kamogelo ya mananeo a sone go tswa mo baithuting ba teng.

Mo patlisisong go ne go itekantshwa le dikolo tse dingwe tse somepedi tse di ikwadisitseng tsa kgwebo. Sekolo sa Potchestroom (PBS) se tlhaotswe se le se sengwe sa maemogodimo ke diitastari tsa Aforika-Borwa.

Moprof Tommy du Plessis, motsamaisi wa Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom (PBS), a re , go tsentswe diphetogo tse dintsi go tsholetsa maemo a lenaneo la MBA ya bone. Ba e tokafaditse, go tloga nako ele ya dingwaga tse pedi go boela kwa morago fa Lefapha la Thuto la dira gore dikhoso tsa MBA di ikwadise seša.

A re Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom (PBS) se leka ka thata go fana ka ditharabololo tsa kgwebo tse di ka disrisiwang le go ka katisa batsamaisi ba boemogodimo ba boithutelo. Leitlho le beilwe mo go neelaneng ga khoso e e leng maleba, e e ka dirisiwang mo dikgwebong tsa malatsi a segompieno.




FOTO: Go tswa molemeng Rre. Andile Ncontsa, Tlhogo : Dikamano-bakgatlhegi, Ou Mutual; Mme Jeanette Robberts (Mothuti yo o gaisitseng ba bangwe); Rre Petrus van der Walt, Motsamaisi-mogolo wa Ditirelo tsa Sebele tsa Banka ya ENB; Moprof. Annette Combrink, Morektoro wa Khampase ya Potchefstroom le Moprof Tommy du Plessis, Motsamaisi wa Sekolo sa Kgwebo mo Potchefstroom.

<fn>NWU-NEWS.News107.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moprof wa YBB o abelwa poreisi ya Disaense tsa Kalafo ke Akatemi ya Aforika Borwa






Moprof wa YBB o abelwa poreisi ya Disaense tsa Kalafo ke Akatemi ya Aforika Borwa


POTCHEFSTROOM - Moprof Esté Vorster, Mokaedi wa Africa Unit for Transdisciplinary Health Research (AUTHeR) mo Fakalting ya Disaense tsa Boitekanelo mo khampaseng ya Potchestroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima o ya go amogela Poreisi ya Havenga ya Disaense tsa Kalafo go tswa mo Akateming ya Bosaense le Botsweretsi. O tla akgolwa ka poreisi mo Ntlolehalahaleng la Sanlam mo Yunibesiting ya Pretora

Moprof. Nico Malan wa Sekolo sa Fisioloji, Phepo le Disaense tsa Tiriso ya dilo tsa mo gae mo khampaseng ya Potchefstroom a re: "Gase sesupo sa bokgoni ba maemo fela. Ke go mo lebogela le matsapa a a ileng a a tsaya go ribola ga kitso ya go fepa ga batho. Re mo lebogela maemo a a ileng a a tsaya mo gae le mo boditšhabatšhabeng.

Moprof. Vorster o gatisitse palo e e fetang makgolo a le mabedi ya diathikele mo dimakasining tsa bosaense. O ne a etetse pele le baithuti ba somamabedisupa ba ba weditseng dithuto tsa bone tsa bongaka. Fa re balela dilo tsotlhe tse re mmona a le motho yo a neng a tseela tiro ya gagwe matsapa, a e wetsa ka kelkotlhoko le ka maemogodimo a bobatlisisi.

Ke tokololo ya dikomiti tse di malwa tsa bodtšhabatšhaba le ditlhopha tse di lekang go tsweletsa pele phepo ya batho mo lafatsheng ka bophara go tokafatsa boitekanelo jwa bone. O setse a tlhomilwe ga raro mo Thulaganyong ya Boitekanelo ya Lefatshe (TBL / WGO) le mo Thulaganyong ya Dijo le Bolemirui (TDB ka SeesemaneFAO). Ke gantsi ba mo laletseng go nna mmui kgotsa moeteledipele wa dikopano mo gae le mo lefatsheng ka bophara. Ditaletso tse ke bopaki ba gore boitseanape jwa gagwe ke bo bo tseneletseng le gore o dirile patlisio ya maemo malebana le phepo le fisioloji mo Aforika Borwa.

Poreisi ya Havenga ke sekgele se se tlotlang ngwaga le ngwaga boitseanape ba dipatlisiso mo disaeneng tsa tlholego le mo botekeniking. E abelwa mo dirutweng di le robedi ka tefosano. Tsone ke: Thuto dipalo, fisika, dithuto tsa bongaka (ngwaga wa ntlha) thuto ya dikhemikale, boenjineri, thuto ya go aga (ngwaga wa bobedi), geoloji le disaense tsa bolemirui (ngwaga wa boraro).

Se se batliwang ke batlhatlhobi fa ba tlhatlhoba batsayakarolo sa ntlha ke dikgatiso tsa diathikele mo dmakasining tsa bosaense le patlisiso. Sa bobedi ba beile leitlho mo go tsweletseng pele ga puo ya Aforikanse go rotloetsa thuto ya dirutwa ka leleme la Aforikanse.




Foto: Moprof. Esté Vorster

<fn>NWU-NEWS.News108.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tirelo ya go toloka - YBB e gatetse kwa pele






Tirelo ya go toloka - YBB e gatetse kwa pele

Moprof. Marlene Verhoef, Daerektara ya Bokaedi ba Maleme mo Setheong, wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima le rre Johan Blaauw, tlhogo ya Tirelo ya Maleme ba ya go tshwarela karolo ya Mokgatlho wa Barutabana ba Aforika Borwa kwa Ermelo mo Mpumalanga kopano ya maatlafatso. Ba ya go bala pego mo kopanong ka ga bokgoni ba tirelo ya go ka toloka mo dikolong. Kopano e ya go nna teng fa Seetebosigo a tlhola letsatsi la somerobong.

Pego e e bakilwe ke e nngwe ya diporojeke mo go tse pedi tse di simolotsweng go thusa ditlhopha tsa ka kwa ntle. Ke diporojeke tsa Bokaedi ba Maleme tsa YBB. Ba tshwargane le diporojeke tse pedi, e nngwe mo Sekolong se se Phagameng sa Frikkie Meyer kwa Thabazimbi le e nngwe gape mo Kholetsheng ya Bolemirui mo Potchefstroom. Mo sekolong sa Frikkie Meyer mo Thabazimbi go rutiwa ka Seaforikanse mme go tolokiwa ka seesemane. Serutwa ke Thuto ya Dikomphutara go baithuti ba gerata ya somenngwe

Porojeke e simolotse fa tlhogo ya sekolo rre Deon Azar o ne a etetse kopano e e neng e tshwaretswe botlhe mo YBB. Mo kopanong e Lefapha la Bokaedi ba Maleme ba ne ba tolokela batlakopanong. Ke mo a lemogileng gore tsela e ya ga tsamya ka maleme e tla tlela sekolo sa gagwe mosola.

"Maikaelelo ka porojeke e ya maiteko mo sekolong sa Frikkie Meyer mo Thabazimi ke go netefatsa gore go na le ditsela dife tsa go ka tolokela barutwa le gore seabe sa botoloki ke sefe mo thutong. Se ya go thusa jang fa barutwa ba maleme a le mnatsi a kopanetse thuto" ga rialo ke Moprof. Verhoef.

Re Azar yo a yang go nna teng mo kopanong ya maatlafatso le Moprof. Verhoef le rre Blaauw o tlhalosa tirelo e ka tsela e e latelang: "Ke dumela gore mokgwa o wa go toloka o ka thusa go rarabolla mathata a a lebaganeng le bolemibontsi mo thutong. Mokgwa o, o tla tshegetsa barutabana mo dikolong tsa kwa tlase le mo dikolong tse di phagameng.

Mo porojekeng ya maiteko mo Kholetsheng ya Bolemirui mo Potchefstroom, go tolokelwa dikhoso tsotlhe tsa ngwaga wa ntlha le dirutwa tse dingwe mo ngwageng wa bobedi go tloga mo tshimologong ya ngwaga. Mo ngwageng o o tlang tirelo e, e ya go fetisetswa mo dirutweng tsotlhe. Puo e e dirisiwang ke motlhatlheledi e tla baka puo e go tla tolokiwang mo go yone. Go raya gore dirutwa tse dingwe di tla tswelela ka puo ya Seaforikanse fa tse dingwe di tla tswelela ka puo ya seesemane mme tsa tolokiwa.

Mo YBB go dirisiwa mokgwa wa go tolokela mongwe ke mongwe mme go dirisiwe le batoloki ba ba leng mo katisong mo dikopanong tsa dithuto. Ka palo go na le 25 ya batoloki le palo ya 20 ya batshegesti mo khampaseng ya Potchefstroom. Mo Potchefstroom go tolokelwa dikopano tsa dithuto tsa palo ya 300 fa kwa Vaal Triangle go tolokiwa ke batoloki ba bane mo dikopanong tsa dithuto tsa palo ya 30.
Gone jaanong jaana go lebelelwa gore go ntse jang mo Khampaseng ya kwa Mafikeng.



Foto: Rre Johan Blaauw, tlhogo ya Tirelo ya Maleme le Moprof Marlene Verhoef, Daerektara: Bokaedi ba Maleme Setheo, YBB.

<fn>NWU-NEWS.News109.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e thusa go boloka ditlhare tsa diouku






YBB e thusa go boloka ditlhare tsa diouku

POTCHEFSTROOM - Porojeke e e tseneletsweng ke setlhopha sa batlhatlheledi ba Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, e ka thusa go boloka ditlhare tse di itsegeng tsa diouku mo Seterateng sa Tom mo Potchefstroom.

Moprof. Sarel Celliers , moekholoji wa metseseteropo wa Sekolo sa Disaense tsa Tikologo le Tlhabololo mo Fakalthing ya Disaense tsa Tlholego mo khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima le batlhatlheledi ba bangwe ba itshwenya ka porojeke e e yang go tsamaya dingwaga di le tlhano go netefatsa maemo a fisioloji ya ditlhare tsa diouku. O ya go tshegetswa ke baithuti ba Thutodimelwa ba dikerii ya matseno le badiri ka ene ba le babedi ebong rrengaka dr Riekert van Heerden le moprof. Gert Kruger.

Ditlhare tsa diouku di bopelwa ke tlhabololo ya metsesetoropo ka di sa tlhole di bona metsi jaaka pele. Mabala a magolo mo go beilweng ditselanathoko teng fa tlase ga ditlhare le go beletsa ga mmu wa teng go dirile gore matlhare a a gogang metsi a fokotsege le go ka gola le go mela ga ditlhare go sa kgonege ka tshwanelo.

Moprof. Sarel Celliers a re: " Morago ga ngwaga o le mongwe fela re setse re lemoga gore go goga ga metsi go tswa mo matlhareng go setse go fetogile go nna botoka. Se se diragala mo ditshingwana di okeditsweng teng.

A re go bonagala sentle gore ditlhare di tlhaselwa ke malwetse le ditshenekegi jaaka makeke le dinta tsa matlhare fa di le fa tlase ga kgatelo ya go mela.

Moprof. Cellirs o bona gore ditlhare di ka bolokwa fa go tlile phetogo ya mafelo mo di melang teng. Se se tla lemogwa fa go yo go ntshiwa dipheetso tsa patlisiso e ba leng mo go yone malebana le ditlhare.

Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, Mmasapala wa Potchefstroom le batho ba ba ratang poloko ya ditlhare le tikologo ba emane nokeng go boloka ditlhare tse ka di na le kabelo e kgolo mo historing ya toropo.

<fn>NWU-NEWS.News11.2009-12-02.tn.txt</fn>
Opela pina...






Mekgothana e e didimetseng mo Yunibesithing ya Bokone-Bophirima e tla tloga e nna selo sa nako e e fetileng fa go swetswa ka ga pina ya Yunibesithi e ntšhwa. Thulaganyotsela ya go batla pina ya setheo e simolotswe ka Seetebosigo, go na le baemedi go ralala Yunibesithi yotlhe mme ba tlhophilwe go nna phanele ya go ka swetsa ka ga pina e e matshwanedi. Go ne ga nna ditherisano tse di tseneletseng le bakgatlhegedi ba ba farologaneng mme e rile morago ga dipuisano le go akanya go go tseneletseng gammogo le go opela go go rileng, ga kwalwa dikakanyo di le mmalwa.

Dikakanyo tse di ne tsa diragadiwa ke setlhopha sa tiro go panele e e neng e akareditse batlhami, bakwadi ba dinnoto le bagakolodi go tswa kwa dikhampaseng tsotlhe. Ba ne jaanong ba thala lenane le le khutshwane la ditsela tse pedi. Batlhami ba ba farologaneng jaanong ba tla nolofatsa ditsela tse pedi tse. Go ya ka Awie van Wyk, ditshitsinyo tse ntle tsa mongwe wa batlhami di ne tsa tlhagisiwa kwa setlhopheng sa tiro, mme di tla tsenngwang mo pineng e. "Re tla laletsa baithuti le badiri go tswa kwa dikhampaseng tsotlhe go reetsa dipina tse (le go opela mmogo le ba bangwe fa ba batla) mme morago go tla tsewa tshwetso ya bofelo".

<fn>NWU-NEWS.News110.2009-12-02.tn.txt</fn>
Rrengaka dr. Theuns Eloff o etetse Thuto e e Phagameng kwa pele






Rrengaka dr. Theuns Eloff o etetse Thuto e e Phagameng kwa pele

Rrengaka dr. Theuns Eloff, Motlatsa-Mokansaliri wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima o tlhophilwe a sa emelwa go nna moeteledipele wa Thuto e e Phagameng ya
Aforika-Borwa (TPAB / HESA Hoër Onderwys Suid-Afrika). O tlhophilwe mo kopanong ya pitsokakaretso fa letsatsi la somerobong le tlhola mo kgweding ya Seetebosigo.

Rrengaka dr Eloff, o ne a le motlatsa-modulasetulo wa TPAB / HESA mo dingwageng tse pedi tse di fetileng. Fa letsatsi la ntlha le tlhola mo kgweding ya Ferikgong ka 2008 o ya go tsaya boeteledipele mo go Moprof. Barney Pityana yo a leng Morektoro wa Unisa.

"TPAB / HESA e tsaya karolo e e botlhokwa mo go abelaneng ga kitso ya ditsamaiso tse di lolameng, thata-thata mo karolong ya taolo le tsamaiso ya akatemi," ke mafoko a ga Rrengaka dr. Eloff.

O dumela gore boitaolo bone bo botlhokwa thata. Se se thusa gore taolo ka molao e sa batlege. Taolo ka molao e ngotla boitaolo le kgololosego ya diyunibesiti. Ke ka moo diyunibesiti di itaole ka botsone mo ditabeng jaaka melawana ya akatemi le dituelo go batsamaisi ba bagolo ba yone.

O dumela gore YBB le yone e tla boelwa ke mosola mo go tlhomeng ga gagwe go nna modulasetulo. Go tla thusa gore yunibesiti e fokelwe ke dikakanyo ebile go tla thusa gape gore e kgone go ipaakanyetsa pele. Se se tla kgonega ka yunibesiti e tlabo e emetswe ke tokololo ya tsamaiso mo TPAB / HESA e leng setlhongwa sa semmuso.

Rrengaka dr. Eloff a re, "Golo fa go baya yunibesiti mo maemong a kwa pele a tshedimosetso le a tirisanommogo. Mo letlhakoreng le lengwe yunibesiti e rweswa boikarabelo bo bogolo ka jaanong e le mo pepeneneng mme e tshwanetse ya netefatsa gore tsotlhe tsa yone e leng dithulaganyo le ditsamaiso di nne tsa maemo godimo.."

O rile TPAD / HESA ke felo fa go kopanang batlatsa-mokansaliri teng mme ba suge mathata a thuto e e phagameng mo Aforika-Borwa. "Go botlhokwa gore re nne le tshegetso ya Lefapha la Thuto le Tona ya Thuto. Mo malatsing a a fetileng o ne a tshwaela ka ga tswelelopele ya lephata le boeteledipele mo go lone. Thuto e e phagameng e tshwanetse ya tsaya karolo e kgolo mo matlhakoreng otlhe a bophelo mo Aforika-Borwa. Go netefatsa gore tsotlhe tse di diragale re tshwanetse ra baya dipelo tsa rona mo dikutlwanong mo gare ga Lefapha la Thuto, bagwebi le setshaba ka bophara."

Komiti e ntšha e e tlhophilweng e e yang go ema Rrengaka dr. Eloff mo nokeng go tloga letsatsi la ntlha le tlhola mo kgweding ya Ferekgong ka 2008 ke: Moprof. Errol Tyobeka, Morektoro wa Yunibesiti ya Teknoloji ya Tshwane (TUT), e le motlatsa-modulasetulo, Moprof. Loyiso Nongxa, Morektoro wa Yunibesiti ya Witwatersrand, Moprof. Rachel Gumbi, Morektoro wa Yunibesiti ya kwaZulu, Moprof. Vuyisa MazwiTanga, Morektoro wa Yunibesiti ya Teknoloji ya Kaapse Skiereiland, le Rrengaka dr. Saleem Badat, Morektoro wa Yunibesiti ya Rhodes.

Go tsaya bodulasetulo ba ga Rrengaka dr. Eloff bo tla khutla fa go tlhola letsatsi la masotharongwe mo kgweding ya Sedimonthole 2009.

TPAD / HESA e tlhomilwe fa go ne go tlhola letsatsi la masopedirobedi mo kgweding ya Motsheganong 2005. E emetse diyunibesiti tsotlhe le diyunibesiti tsa teknoloji mo Aforika-Borwa, tse di leng somamabediraro ka palo.



Setshwantsho: Rrengaka dr Theuns Eloff, Motlatsa-Mokansaliri wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima.

<fn>NWU-NEWS.News111.2009-12-02.tn.txt</fn>
Katologo ya diranta tsa dimilione di le pedi mo khampaseng ya Mafikeng.






Katologo ya diranta tsa dimilione di le pedi mo khampaseng ya Mafikeng.

MAFIKENG - Gautshwane le kago ya Boitekanelo ba diphologolo le diruiwa go baakantswe lebala go aga kago e ntšha. Mo lebaleng le go ya go agiwa Sentara ya diranta tsa dimilione di le pedi. Ke Sentara ya Disaense tsa Tiriso Phasalalo le Teknoloji ya teng. Ke tlhabololo e e tlhagafatsang le e e neng e tlhokega thata mo khampaseng ya Mafikeng. (SDTPTV / Ka Seesemane: Centre for Applied Radiation Science ang Technology - CARST)

Porojeke ya go aga kago e, e simolotse semmuso fa go ne go tshwerwe kopano ya go peta mmu wa motheo mo go yang go agelwa teng. Kopano e e ne e tshwerwe fa letsatsi la somamabedingwe le tlhola kgwedi ya Seetebosigo 2007. Bathapiwa ba le bantsi ba ne ba tlile mo kopanong e, bontsi jwa bone e ne e le ba ba neng ba tswa mo Disaenseng tsa Bolemirui le Teknoloji. Go ne go tlile le ditokololo tse dikgolo, mo go bone go ne go na le Morektoro wa khampase ya Mafikeng Moprof. Dan Kgwadi, modini wa fakalti Moprof. Michael McPherson, motsamaisi wa sentara Moprof. Van der Linde le motsamaisi wa Tlhaeletsano le Kgwebo Rre Sam Motabogi.

Moprof. Van der Linde o ne a eme kopano ka mafoko. O ne a lebogela batsamaisi ka matsapa a ba ileng ba a tsaya go tsweletsa porojeke e go aga sentara e e neng e batlega. O ne a nopola mo kuranteng mo go neng go tlhalosiwa gore Aforika Borwa mo dingwageng tse somamabeditlhano tse di tlang e ya go tsholetsa tiriso ya motlakase go nna gabedi ga o o dirisiwang jaanong. Diphesente di le 25 tsa motlakase o tla tswa mo tirisong ya motlakase wa kerene. Go raya gore diyunibesiti di tshwanetse tsa katisa baithuti mo kitsong e gore ba kgone go tsenelela intaseteri e. Moprof. Van der Linde o tshepisitse botlhe gore o tla tsaya seabe go atolosa sentara e ya SDTPTV / CARST gore e nne e e kumang.

Mo puong ya gagwe Moprof. McPherson o rile SDTPTV / CARST e ya go nna le seabe se segolo mo fakalting ya bone. Ba ya go boelwa ke madi go tswa mo baithuting le mo tirisong ya dilaboratorio ke diintaseteri tsa ka kwa ntle ga yunibesiti. O ne a re seabe se segolo sa senatara ke kitso e e tseneletseng e e tlisiwang ke bathapiwa ba fakalti. Go atolosa sentara go tla tshwanela go bonwe bathapiwa ba bangwe gape.

Morektoro wa khampase Moprof. Kgwadi o ne a re, go aga ga kago ya SDTPTV / CARST ke sesupo sa gore khampase e tlhabololwa ka potlako. Go aga ga sentara e tla nna porojeke e e botlhokwa ya go atolosa khampase mo dikgweding tse somerobedi tse di tlang. Diporojeke tse dingwe di akaretsa, go agiwa ga bodulo ba baithuti kgato ya bonne, go agiwa ga sentara ya baithuti, e go tlotliwang thata ka ga yone le katoloso ya mafelo a katiso le boitapoloso.

Sentara ya SDTPTV / CARST e tla agiwa ka ditlhakore tse nne, ya ntlha yone e ya go bitsa diranta di le dimilione tse pedi. Batsamaisi ba setse ba dumetse go reka didirisiwa tsa tlhwatlhwa ya milione le hafu ya diranta. Diintaseteri tsa sephiri le tsone di tla abela milione le hafu ya diranta. Fa go ya ka dithulaganyo tlhakore ya ntlha e tla fetswa Ngwanatsele wa 2007. Ditlhakore tse dingwe di tla agiwa mme tsa wediwa mo dingwageng tse pedi tse di latelang.



:
Go tswa molemeng Moprof. Dan Kgwadi, Morektoro wa khampase ya Mafikeng, Moprof. Michael McPherson, modini wa fakalti, Disaense tsa Bolemirui le Teknoloji ya teng, Moprof. Hendrik van der Linde motsamaisi wa Sentara ya Disaense tsa Tiriso ya Phasalalo le Teknoloji ya teng (SDTPTV / CARST) le mmengaka dr. Nandi Bumba wa SDTPTV / CARST le ene.

<fn>NWU-NEWS.News112.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ferreira o amogela tlotlo ya boditshaba






Ferreira o amogela tlotlo ya boditshaba

POTCHEFSTROOM - Mongwe wa babatlisisi ba baša mo khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophrima (YBB) o amogetse tlotlo go tswa mo go International Union for Pure and Applied Physics (IUPAP).

Rrengaka dr. Stefan Ferreira, motlhatlheledi yo mogolo mo fisika o ya go amogela kabelo e ya babatlisisi ba baša mo tshimologong ya kgwedi ya Phukwi. E ya go mo abelwa fa go bulwa kopano ya bosomamararo mo konferenseng e e yang go tsenela go sekaseka marang a bolefatshe kwa Mexiko.

Kabelo ya IUPAP e tlhomilwe ka ngwaga wa 2006 go tlotla babatlisisi ba baša ba disaense ba ba dirileng dipatlisiso mo teng ga dingwaga di le robedi mme ba setse ba amogetse dikeree ya bongaka ya bone. IUPAP e simolotse ka ngwaga wa 1922 mo Brussels. Maikaelelo a mokgatlho o ke go bopa tirisano mmogo mo fisika le go tsweletsa pele dipatlisiso le dithuto tsa yone.

Mo ngwagang o o fetileng Rrengka dr. Ferreira o amogetse kabelo ya mopresidente ka dipatlisiso tsa gagwe mo Setlhonngweng sa Bosetšhaba. (SB / NNS Nasionale Navorsingstigting). Ke kabelo go babatlisisi ba baša ba ba ka ka tswelelelang go nna baeteledipele mo felong fa ga dipatlisiso. Kabelo ya mofuta o e fiwa babatlisisi ba se bakae mo lefatsheng la rona.

O simolotse patlisiso ya gagwe ka popelelo ya dipalo le tsamaiso ya dikarolwana tse di tlhatlheletsweng (marang a bolefatshe) tse di leng fa tlase ga taolo ya tikologo ya letsatsi. Tikologo e ya letsatsi e itsegwe e le "tikologo ya helio / heliosphere" . Patlisiso e akaretsa le phetogo ya maikatlapelo a dielektrono tsa Jupitara. Seabe sa letsatsi, seabe sa dipoelo tsa botlhaga ba letsatsi mo go tsweletseng ga marang a bolefatshe le go tabogisa ga dikarolwana mo kgaolong ya tshoganyetso mo phefong e bakwang ke letsatsi.

Rrengaka dr Ferreira, mo dingwageng tse di fetileng o mo porojekeng e e batlisisang ka ga go bopa ga dinamika ya metsi le popo ya yone ya tikologo ya helio mo a tseneletseng dipatlisiso le babatlisisi ba kwa Jeremane. O tlhola a le tirisanommogo le ditlhopha tsa babatlisisi ba moseja ga mawatle. Bone ke Thomo ya Ulysses ya Boagente ba Loapi ba Yuropa (ESA) le Thomo ya Voyager 1 le 2 ya Boagente ba Loapi ba Amerika NASA).

Ene o bona Moprof. Marius Potgieter a le mmatlisisi yo a ka mo salang morago, e le sekao sa moitseanape go ene. Moprof. Potgieter e ne e le mokaedi mo dithutong tsa gagwe tsa bongaka mme ba santse ba dirisana mmogo le gompieno. Ene Moprof. Marius Potgieter ke mmatlisisi yo o tlotlegang wa maemo yo a setseng a bone maemo a A ka dipatlisiso le ka kitso ya gagwe.

Ka ngwaga wa 1993 Rrengaka dr. Ferreira e ne e le moithuti wa ngwaga wa ntlha, ka nako eo e neng e istege e le Yunibesiti ya Thuto e e Phagameng ya Sekresete ya Potchefstroom. A tswelela a bona dikeree ya gagwe ya BSc., dikeree ya mastase le dikeree ya gagwe ya bongaka. O simolotse ka ngwaga wa 2000 a le motlhatlheledi yo mmotlana, morago ga dingwaga tse pedi a nna motlhatlhledi yo mogolo. Mo ngwageng wa 2002 o ne a tseneletse dipatlisiso tsa dikgwedi tse thataro mo Yunibesiting ya Ruhr, kwa Bochum mo Jeremane.




Rrengka dr. Stefan Ferreira, moša yo mongwe wa ba baša , wa babatlisisi ba khampase ya Potchefstroom ya YBB yo a amogetseng tlotlo ya bolefatshe

<fn>NWU-NEWS.News113.2009-12-02.tn.txt</fn>
MOKAEDI WA SEKOLO SA BONETETSHI BA KEREKE O TLHAGISA BUKA YA BOROBEDI YA GAGWE






MOKAEDI WA SEKOLO SA BONETETSHI BA KEREKE O TLHAGISA BUKA YA BOROBEDI YA GAGWE

POTCHEFSTROOM - Mongwe wa babatlisisa ba maemo ba Fakalti ya Thutobomodimo o tlhagisitse buka ya borobedi ya gagwe.

Buka ka setlhogo sa Christian attitude in the South African liberal democracy ya ga Moprof Koos Vorster, mokaedi wa Sekolo sa Bonetsetshi ba Kereke mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e tlhagisitswe mo malatsing a a fetileng.

Mokwadi o ne a gapilwe maikutlo ke gore Bakeresete ba tshwanetse ba bontshe mowa wa Keresete mo maphelong a bone. Go seka ga nna fela jalo mo maphelong a bobone mme go nne jalo le mo maitshwarong a setshaba ka bophara mo Modimo a ba beileng teng. Ke ka moo bokao ba lefoko la "attitude" bo le botlhokwa mo setlhogong sa buka.

Buka e e tlhagisa go bidiwa ga modumedi go tswa mo leseding la bokresete mo tikologong e ntšha ya ngwao, yone ya temokerasi ya pelo e ntle. Moprof. Vorster o tlhalosetsa babuisi ka dikakanyo tse di itshekileng tsa bonetetshi le ka mokgwa wa go ka tlhaloganya sentle ka ga dintlha jaaka, popo ya setshaba, tlhabololo ya lefatshe, phokotso ya bodidi, kgato ya tokafatso, bothapiwa, tiro, kgwebo, boitaolo ba tumelo, phemelo ya bana, bong le dikarolo tse kereke e ka di tsayang mo dilong tsotlhe tsa bophelo ka kakaretso.

Moprof Vorster e setse e le mokwadi wa dibuka tse robedi. O setse a tlhagisitse diathikele tsa palo ya 65 mo diphasalatsong tse di dumetsweng tsa bonetetshi. O na le gape maemo a go ba mmatlisisi yo a tlhatlhobilweng wa Setheo sa Patlisiso sa Setshaba (SPS). Ka seaforikanse ke Nasionale Navorsings-stigting. NNSO. Mo malatsing a a fetileng o sa tswa go tlotliwa e le mmatlisisi yo a gatisitseng diathikele tsa bonetetshi go gaisa botlhe mo Khampaseng ya Potchefstroom ka ngwaga wa 2005.

Baphasalatsi ba Thutobodimo ba Potchefstroom ba phasalatsa dibuka tsa bonetetshi tsa thutobomodimo fa di sena go tlhatlhobiwa ke baitseanape ba ba leng mo gae le ba ba leng kwa moseja ga lewatle. Dikereke tsone tsa Gereformeerde di duelela ditshenyegelo tsa diphasalotso tsa teng.



Moprof. Ben de Klerk (mojeng), Morektoro wa Sekolo sa Thutobomodimoo neela mokwadi, Moprof. Koos Vorster buka e a e kwadileng.

<fn>NWU-NEWS.News114.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB E SOLOFEDITSE BAITHUTI BA MATRIKI GO KA FALOLA DITHUTO TSA BONE






YBB E SOLOFEDITSE BAITHUTI BA MATRIKI GO KA FALOLA DITHUTO TSA BONE

MAFIKENG - Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) e ne e kwadisitse bathuti ba le 600 ba boemo ba lesomepedi (matriki) go tswa mo dikolong tse di rileng go tswa mo porofenseng ka bophara go tsenela Sekolo sa Mariga se se neng se tshwaretswe mo go bone, mo Khampaseng ya Mafikeng.

Porojeke e simolotse mo ngwageng o o fetileng ka baithuti ba le 331 ka palo. Kgolo mo palong ya baithuti monongwaga e bontsha kgolo e e tswelelang pele ebile ke netefatso ya gore bokamoso jwa baithuti bo sekegelwa tsebe. Mo tikologong ya Bophirima fela kgolo ya baithuti ba ba neng ba tseneletse Sekolo sa Mariga ke diphesente di le masome a mararo (30%) fa e bapisiwa le ya ngwaga o o fetileng.

Ka go beiwa matlho mo mathateng a a leng teng mo dikhosong le go a rarabolola, baithuti ba thusiwa mo matlhakoreng a le mantsi. Sa ntlha baithuti ba thusiwa go ipaakanyetsa ditlhatlhobo tse di ba lebileng. Sa bobedi ba thusiwa go ka bona dipholo tse di tla ba letlelelang go ya kwa diyunibesiting. Dikhoso tse ba katisiwang mo go tsone ke Dipalo, Saense ya Bonetitshe, Bioloji, Bolemirui, Thutafatshe, Dithutapalo, Ekonomi le Ekonomi ya Kgawebo. Gape go lebelelwa le dilo tse di amaneng le bophelo ka bophara jaaka boeteledipele, mekgwa ya go ithuta le go ka dira ga ditshobokanyo tsa dithuto tsa bone.

Porojeke e eme fa tlase ga taolo ya ga rre Ngoako Malatji. O thusiwa ke bafatlhosi ba le 14 ba ba itseng tiro ya bone. Rre Malatji a re: "Porojeke tse di fa baithuti mabaka a go ka ipaakanyetsa se se ba lebileng e le dipholo tsa bone tsa matriki. Gape ba fatlhosiwa gape ka ga dilo tse di leng botlhokwa go bone mo matshelong a bone. Gape ke lebaka la go bona gore go diragala eng mo yunibesiting le gore gtsamaiwe jang go ka bopa botsalano mo gareng ga bone."

Go bonagala sentle gore baithuti ba ba neng ba tseneletse dikhoso mo Sekolong sa Mariga ba itumetse ka se ba se boneng mo dikhosong. " Re ne re le kwa morago mo disilabaseng tsa rona ka go ne go tshwerwe setraiki se re se boneng mme jaanong re setse re kgonne go wetsa ditlhokego tsotlhe tsa disilabase" ke one mafoko a ga Kgomotso Mogashane, wa dingwaga di le 17 wa Sekolo sa Sekontari sa Sol Plaatje.



Baithuti ba ba tsenelang dikhoso tsa Sekolo sa Mariga

<fn>NWU-NEWS.News115.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ekonomi ya mo gae e beilwe leitlho le le ntšhotšho.






Ekonomi ya mo gae e beilwe leitlho le le ntšhotšho.

VANDERBIJLPARK - Khampase ya Vaaldriehoek ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) , gammogo le Lekgotla la Tikologo ya Sedibeng di ya go batlisisa ka ga bokgonegi ba gore go nne tlhabololo ya intastari mo tikologong ya teng.

Tlhabololo e di e lebileng e ya go baya leitlho mo go tsweletseng pele ga ditlhophana tsa ekonomi (clusters) mo tikologong ya ekonomi ya yone ya selegae. Kabelo ya R100 000, e le e e bonagalang e le e kgolo, go tswa kwa Malesela Taihan Electric Cable(M-Tec) kwa Vereeniging e tla dirisiwa go duelela patliso mo porojekeng e. Ka kabelo e, mokgatlho wa M-Tec o netefatsa maikaelelo le kgolagano ya go beela ga madi mo kutlwanong mmogo le ya selegae.

Setlhopha sa porojeke se etetswe pele ke Rrengaka dr. Wynand Grobler le rre Leonard van Vuuren ba ba leng bathapiwa mo Khampaseng ya Vaaldriehoek ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima. Go ya ka bone kemo ya ekonomi e e leng teng jaanong gongwe e bakiwa ke go nna teng ga bogolo ba ditirelo tsa ekonomi e e itheileng mo metswedithusong ya yone. Ditirelo tse di itsegwe e le tsa dikhampani tse dikgolo mo ekonoming ya selegae tsa madi a le mantsi mme go se na kamano mo gareng ga tsone.

Maikaelelo a porojeke e ya patlisiso ke go batlisisa ka ga go tlhomiwa ga tlhabololo ya setlhopha sa itastari ya tshipi ya setala mo Vaaldriehoek. Kgwetlho e kgolo e e tshwanetseng ya sekegelwa tsebe go ya ka Rrengaka dr. Wynand Grobler ke go tlhaola le go dira gore go nne teng ga felo fa go ka tsweletswang dikgwebo tse dinyane , tsa bogolo ba bogare le tse di potlapotlana (DDBBP) Ka go dira jaana go tla bo go bonwa diphatlhatiro go fokotsa go sa nne teng ga tsone.



Mo ga abeleng ga R100 000 go ne go na le go tswa mo molemeng, Rrengka dr, Wynand Grobler (Sekolo sa Dithuto tsa Ekonomi, mo Khampaseng ya Vaaldriehoek) le rre June-Young Hah (M-Tec) le rre Tielman Slabbert (Sekolo sa Dithuto tsa Ekonomi, Khampase ya Vaaldriehoek).

<fn>NWU-NEWS.News117.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ma-Aforika-Borwa a mabedi a etetse Mokgatlho wa Diyunibesiti tsa Kgweranaditšhaba pele.






Ma-Aforika-Borwa a mabedi a etetse Mokgatlho wa Diyunibesiti tsa Kgweranaditšhaba pele.

Ma-Aforika-Borwa a mabedi a tlhomilwe e le baeteledipele ba Mokgatlho wa Diyunibesiti tsa Kgweranaditšhaba (Association of Commonwealth Universities - ACU). Fa go tlhola letsatsi la masomamabedi e le Labotlhano mo kgweding ya Seetebosigo mo ngwaganeng wa 2007 ya nna fa moprof. Brenda Gourley, mo-aforika-borwa yo jaanong a le Motlatsa-Mokansaliri wa Open Yunibesiti wa Mafatshe a a Golagantsweng, pele a le Motlatsa-Mokansaliri wa Yunibesiti ya Natal a tlhophiwa go nna Moeteledipele wa teng mme ya nna le fa Rrengaka dr. Theuns Eloff, Motlatsa-Mokansaliri wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, a kgethiwa go nna Motlatsa-Modulasetulo.

Mokgatlho o wa MDK (ACU), o o tlhomilweng ka 1913, ke kgolagano ya diyunibesiti e e fetang dikgolagano tsotlhe tsa lefatshe ka dingwaga. E emetse diyunibesiti tse di ka nnang palo ya 500 tsa Kgweranaditšhaba. Maikaelelo a Mokgatlho o ke go godisa le go tsweletsa pele tirisanommogo ya boditšhaba le kutlwano mo dithutong tse di phagameng mo Mafatsheng a Kgweranaditšhaba.

Rrengaka dr. Eloff, yo a sa tsweng go tlhophiwa go nna modulasetulo wa Thuto e e Phagameng ya Aforika-Borwa (HESA) o beile leitlho la gagwe kwa pele, kgatlhano le kgwetlho e e tlisitsweng ke go ka tlohphiwa. O go bona e le tlotlo - go ene ka boene le go thuto e e phagameng ka bophara mo Aforika-Borwa.

O dumela gore MDK (ACU) ka boyone, le ditheo tsa thuto tsa maemo a boraro mo lefatsheng ka bophara, di ka tlisetsa botho ka bophara mo lefatsheng mosola wa maemogodimo mo bophelong. A re: "Ka go neela lefatshe bawetsidithuto ba maemo a bokgoni, ba ba ka kgonang go naganela matlhakoreng otlhe le ka matlho a a lebelelang ka mokgwa o o tseneletseng, le ka dipatlisiso le dintšhafatso tsa maemo godimo, diyunibesiti mo bophareng ba lefatshe di ka tsaya seabe se segolo mo go boneng ga tharabololo ya mathata a a lebileng lefatshe la segompieno."

Go tlhophiwa ga gagwe go nna motlatsa-modulasetulo wa MDK (ACU) go tla thusa go baya thuto e e phagameng mo pepeneneng. Se se tla diragala mo dikarolong tsa tshedimosetso, kgolagano ya ditiro, thata-thata le mo go itekanyeng le ba bangwe mo maemong a bolefatshe.

"Go inyalana le ba bolefatshe, thata-thata kgolagano ya ditiro, le go bopa ga dikgolagano tse di leng mosolo-togamaanong le diyunibesiti mo lefatsheng ka bophara ke e nngwe ya dintlha tse di botlhokwa mo go tse dintsi tse thutogodimo e di lebileng. Mo leseding la dilo tsotlhe tse, kamano ya me le MDK (ACU) mo ke leng motlatsa-modulasetulo go ka boela thuto e e phagameng ya Aforika-Borwa mosola o mogolo."

Go tsenela tiro e ya ga Rrengaka dr. Eloff go setse go simolotse letsatsi le fa a sena go tlhophiwa. Nako ya gagwe ya go rwala boikarabelo bo e tla nna dingwaga di le pedi.

Moprof. J McWha, Motlatsa-mokansaliri wa Yunibesiti ya Adelaide, o tlhophilwe go nna Ramatlotlo wa tlotlo wa MDK (ACU). Ditokololo tse di sa tsweng go tlhophiwa ba Komiti ya Tsamaiso ke baprof. K Mohandas, SS Katiyar, L Tsui, le DDA Razak.



Rrengaka dr Theuns Eloff, Motlatsa-Mokansaliri wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima.

<fn>NWU-NEWS.News118.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tlhotlhomiso e e fetang tsotlhe ya go tsomela digwapa esale






Tlhotlhomiso e e fetang tsotlhe ya go tsomela digwapa esale

Setheo sa Bojelanala le Dithuto tsa Boitapoloso mo Khampaseng ya Potchefstroom mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima le batho ba ba nang le kgatlhego mo kgwebong ya digwapa ba ya go wetsa tlhotlhomiso e e fetileng tsotlhe esale, ya go tsomela digwapa monongwaga mo dikgweding tsa Phatwe le Lwetse.

Mo ngwageng wa 2005 tlhotlhomiso e e dirilweng fa gare ga ditokololo di le 18000 tsa Mokgatlho wa Batsomi le Basiriletsi-diphologolo ba Aforika-Borwa e bontshitse gore motsomedi-digwapa mongwe le mongwe o ntshitse R15752 ka setlha go ka ya go tsomela digwapa.Go bontshitse gore go tsomela digwapa go ne go na le tlhotlheletso ya R3150 mileone mo ekonoming ya setlha sa 2005.

Rrengaka dr. Peet van der Merwe wa Setheo sa Bojelanala le Dithuto tsa Boitapoloso le Ekonomi ya Diphologolo mo Khampaseng ya Potchefstroom a re: "Tlhotlhomiso e ya 2007 e ya go feta tsotlhe tse di setseng di weditswe. Re ikaeletse go fetisetsa manane a dipotso a palo ya 50000 go mekgatlho yotlhe ya batsomi mo Aforika-Borwa.

E nngwe ya maikaelelo a tlhotlhomiso ke go netefatsa gore molao o montšha wa dibetswa o na le seabe sefe mo kgwebong ya botsomi. Mo matlhakoreng a mangwe go ya go lebelelwa tlhotlheletso ya ekonomi le gore ke dilo dife tse di leng botlhokwa go batsomedi-digwapa.

Motho mongwe le mongwe yo a iponang a ka latlhelang legonnyana a ka ikopanya le Setheo mo dinomorong tse di latelang:
Nomoro ya mogala 018 2991812 / 1810 kgotsa romela e-poso go peet.vandermerwe@nwu.ac.za (Link: mailto:peet.vandermerwe@nwu.ac.za)






<fn>NWU-NEWS.News119.2009-12-02.tn.txt</fn>
Dipatente tse thatoro di kwaditswe kwa Amerika






Dipatente tse thatoro di kwaditswe kwa Amerika

Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) e ipela ka dipatente tse thataro tse di fetiseditsweng mme tsa kwadisiwa mo Mafatsheng a a Kopaneng a Amerika. Se se dirang gore e nne semakatso sa bokgoni, ke gore maemo a go ka dira jaana fa go dirisiwang taolo ya Amerika teng go kgonwa fela fa maemo a le kwa godimo thata.

Ka ngwaga wa 2006 go kwadisitswe dipatente tse di feleletseng le tse di sa felelang tse robedi mo Ofising ya Dipatente ya Aforika-Borwa go tswa mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima. Godimo ga kopo ya tse robedi tse go letleletswe dipatante tse tharo tse di neng di emetse go ka fetisiwa mme tsa abelwa boikwadiso ba tsone.

Khampase ya Potchefstroom e begile le dikopo ya dipatente tse thataro tsa bolefatshe. Se se dirilwe fa tlase ga taolo ya Kgolagano ya Boitseanape Tirisanommogo ya Dipatente (KTD) le Buro ya Boditshaba ya Mokgatlho wa Dithoto tsa Boitseanape kwa Geneva, mo Lefatsheng la Baswisi.

Go fitlheng ga felo fa le nako e, go setse go begilwe palo ya 39 ya kopo ya dipatente. Go ya ka dikopo tse di tlileng go tswa mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima mo mafatsheng a le 48 go na le tse di setseng di fetisitswe kgotsa tse di emetseng go ka kwadisiwa. Mo mafatsheng a go balelwa mafatshe a Yuropa jaaka Fora, Jeremane, Italia, Swisi, le Kopano ya Mafatshe a Amerika le mafatshe a mo Aforika jaaka Botswana, Kenia, Malawi, Namibia le Tanzania.




<fn>NWU-NEWS.News120.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlatsatona o etela Yunibesiti ya Bokone-Bophirima






Motlatsatona wa Thuto, mor. ME Surty, o buile le baamogeladibasari ba barutabana jaanong jaana, le barutabana ba bokamoso, le badiri le ditokololo tsa tsamaiso ba Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ka 13 Phatwe 2007 ka mo Ouditoriamo ya Khampase ya Potchefstroom. Se e ne e le karolo ya letsholo Lefapha la Thuto la porokerama ya dibasari ya Fundza Lushaka le letsholo la go ka tlhotlheletsa batsha ba Aferika-Borwa go nna barutabana.

"Palo e kgolo ya baithuti ba barutabana ka mo YBB e ema nokeng nnete ya gore re bona katiso ya barutabana e le botlhokwa thata" ga bua rrengaka dr. Theuns Eloff, Motlatsakanseliri wa YBB, ka nako e.

"Palo e e fetang 3000 ya baithuti ba barutabana ba ba tsenang dithuto ka mo khampaseng ka 2007 e dira gore YBB e ipone kemo ya yone mo diyunibesiting tse di kwa godimo tse tlhano mo Aferika Borwa mme fa re lebelela palo ya 12 000 ya baithuti ba barutabana ba ba ithutang go tswa kwa kgakala le ba e leng ba nakwana, YBB ke setheo se se fanang ka barutabana ba ba rutilweng ka go tsenelela mo lefatsheng la rona se segologolo morago ga Unisa."

"Maikaelelo a porokerama ya dibasari ya Fundza Lushaka ke go tlhomamisa gore tlhokego ya setšhaba ya barutabana ba siameng ba a theleswa," ga bua Motlatsatona Surty. O gateletse ntlha ya gore Aferika-Borwa e na le tlhokego ya badiri ba bokgoni mo ditikologong jaaka boenjineri le babalatlotlo mme le gore barutabana ba ka thusa go arabela tlhokego e ka go ruta dirutwa tse mo sekolong, tse di tla bulang tsela ya katiso mo dithutong tse

Porokerama ya dibasari ya Fundza Lushaka, e mo go yone dimeleone tsa diranta tsa R7,2 e e betswe YBB mme se se raya gore baithuti ba barutabana ba ka ithuta kwa ntle ga go tshwengwa ke dikgang tsa madi.

Jaanong jaana go na le batsholadibasari ba ba 205 ka mo YBB. Basari ya Fundza Lushaka e emela ditshenyegelo tsa moithuti tsa go ikwadisa, dithuto, dibuka, madi a thwalo le o dula mo marobalong kapa mo madulong a a dumeletsweng mme le dijo.



Go tswa mo molemeng go na le Mor.H Motara, Motshwarelamokaedi wa Tikologo: Lefapha la Thuto, Tikologo ya Borwa, Porofense ya Bokone-Bophirima; Rrengaka dr T Eloff, Motlatsakanseliri, Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, Moporof. ND Kgwadi, Moreketoro wa Khampase ya YBB-Mafikeng, Mor.Surty, Motlatsatona wa Thuto, Moporof.PJJ Prinsloo, Moreketoro wa Khampase ya YBB-Vaaldriehoek, Moporof. AL Combrink, Moreketoro wa Khampase ya YBB-Potchefstroom, le Ngaka FM Nzama, Mokaedimogolo: Motlhabolodi wa Setheo wa Motswedithuso wa batho, Lefapha la Thuto.




<fn>NWU-NEWS.News121.2009-12-02.tn.txt</fn>
Fablab - E nngwe gape ya ntlha ka mo YBB






POTCHEFSTROOM - Khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) e ntsha sehuba gape ka gore e bula tsela gape ka laboratoriamo ya popo ya ntlha ka mo porofenseng.

FabLab (fabrication laboratory), e e ntshwa ke bobofatsi e e mo karolong ya tse di kwa godimo tsa mo lefatsheng ke ya Fakalthi ya Boenjenere. E fa badirisi ba yone ba e leng bana ba dikolo go fitlha le kwa go baenjenere bokgoni jwa go ka tsaya popo ya kakanyo mme ba e bope ka go e tshwantsha, go e tlhabolola le go e bopa mme go e tlhatlhagantsha le go e leka.

Maikaelelo a magolo a laboratoriamo ke go dirisa saense le thekenoloji go maatlafatsa merafe mo go agegeng ga diekonomi tsa yone. Go ya ka mor. Mosibudi Mangena, Tona ya Saense le Thekenoloji, yo a butseng semmuso bebofatsi, baeng ba bantsi ba FabLab ba setse ba dirisitse didiriso tse di kgethegileng go bopa dikumo tse di botlhokwa jaaka thulaganyo ya dialama tsa morafe, themometara ee e sa tureng e e ka latlhiwang, le lebone le le bopilweng ke mmetli wa moswa wa kwa merafeng ya kwa ntle ga Pretoria.

FabLab ke ya botlhano ya mofuta o mo lefatsheng la rona mme gongwe e tlile go oketswa ka dilaboratoriamo tse dinnye tsa disatelaiti go ya kwa ditikologong tse dingwe tsa porofense ka gore se e le ponelopele. Dilaboratoriamo tse dingwe di kwa Soshanguve, Kapa, Mangaung le Kimberley, mme tsotlhe di tshegediwa ka porokeramo ya Advanced Manufacturing Technology Strategy (AMTS) ya Lefapha la Saense le Thekenoloji.

Go ya ka mor. Mangena Khampase ya Potchefstroom e ka leboga Lekgotlheng la Saense le Thekenoloji ya Bokone-Bophirima e e neng e tshwerwe ka 2004 le le tlisitseng laboratoriamo e ya FabLab e. Ka nako ya Lekgotlha go ne ga lemogwa mekgwa e e ka dirisiwang ke dikgwebo tse dinnye, tse dikgolwane le tse dikgolokgolo go ka tlhatlhosa tlhwatlhwa ya khumo ya dimenerale tsa porofense. Ka go fa batho tshono ya go ka bopa tse ba di akanyang le go di tlhabolosa le go ka bona leano le le nna kumo e ntshwa, go ka fa thuso e kgolo ya patlisiso le tlhabololo le kumo yotlhe ya setšhaba mo bofelong.

Mor Mangena o file tlhomamiso ya gore lefapha la gagwe e tla dula e eme nokeng go leka ga go tlosa le go nnyenyefatsa dipharologanyo magareng a merafe tsa thekenoloji le popontshwa. "Ekonomi ya bokamoso le tlhabololo ya merafe ya lefatshe e tlhoka motheo o o thata wa saense, boenjenere le thekenoloji. Kakanyo ya ditšhabatšhaba ke gore mafatshe a a ipatlelang magodimo a go gola a a thata a a ka tswelelang, a tshwanetse go itirisetsa bokgoni jwa one go fana ka kitso e e ntshwa" ga oketsa mor. Mangena.

Go ya ka moporof. LJ Grobler wa Sekolo sa Boenjenere jwa Bomotšhini, FabLab e dira gore go ne le popo le letlhakore le lentshwa ka mo boenjenereng mme se se bontsha mowa wa popontshwa ya yunibesiti. Moporof. Grobler o akanya gape gore tetlelo ya go ka tsena mo laboratoriamo go bana ba dikolo go tla ba fa phisego ya go ka rata saense le thekenoloji mme se se tla dira gore go oketsege badiri ba mo karolong e ya ekonomi mo go tlhokegang bathapiwa thata.



Moporof LJ Grobler van wa Sekolo sa Boenjenere jwa Bomotšhini, mor Mosibudi Mangena: Tona ya Saense le Thekenoloji, le mor Darkey Africa: LUR wa Puso ya Selegae le Tlhabololo, ka mo pele ga motšhini wa "extruder" ka mo teng ga FabLab e e ntshwa.



<fn>NWU-NEWS.News122.2009-12-02.tn.txt</fn>
Thuto e e theetsweng mo go fitlheleng ga maikaelelo ga e boima gakalo






POTCHEFSTROOM - Rre Sampie Lundie, motlhatlheledi mo Fakalting ya Bonetetshi ba Thuto mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) o akanyeditse khoso ya go katisa barutabana mo go tlhatlhobeng ga maemo a thuto e e theetsweng mo go fithheleng ga maikaelelo.

"Thuto e e Theetsweng mo go Fitlheleng ga Maikaelelo (TTFM) e lebega e le katiso e e nepileng go tsweletsa pele thuto, e le go ruta le go ithuta ga maemogodimo mo diphaposing tsa borutelo. Se se ka fitlhelwa fa thuto e wetswa ka keletlhoko" ga rialo ke rre Lundie.

Ditlapele tsa tlhatlhobo ya thuto e e nepegileng e theilwe mo go katiseng ga barutabana ga maemogodimo le mo go poeletsong ga katiso ya banamabatshweretiro. Go batlega gore dikolo di rulaganye mananeo a tsone seša gore barutabana be nne le nako e e lekaneng ya go ka dira dithulaganyo tse di feletseng go ipaakanyetsa tirelo ya teng. Tlhatlhobo ya thuto e e theetsweng mo go fitlheleng ga maikaelelo e batla tlhatlhobo e yone e le e e theetsweng mo go fitlheleng ga maikaelelo, mo baithuti ba ka kgonang go tlhagisa bokgoni ba bone teng, mo phaposing ya borutelo fa tlase ga taolo le temogo ya barutabana.

Go tlaleletsa ditlhokego tse barutabana ba di tlhokang mo go wetseng ga thuto ya TTFM ka tshwanelo, YBB e neela ka khoso e khutshwane, e e utlwanetsweng mo go tlhatlhobeng ga barutabana. Khoso e e utlwanetsweng le Seta ya ETDP e lebile mo go katiseng ga barutabana mo go diriseng ga yone le go ka itirela ditlhatlhobo tse di leng maleba gore go kgonwe go ka dirwa netefatso e e tshepiwang le ya maemo mo go tsweleleng pele ga morutabana mongwe le mongwe.

Rre Lundie a re: "Barutabana ba ba setseng ba weditse khoso e khutshwane e ba e bona mesola." Barutabana ba ipueletse ba re dithulaganyo mo dikolong di tshwanetse tsa fetolwa gore ditlhatlhobo tsa thuto e e theetsweng mo go fitlheleng ga maikaelelo, e wediwe sentle. Go netefatsa gore go nne le katlego go tshwanetswe ga katisiwa barutabana botlhe ba sekolo se se rileng le gone go batlega gore ba ineele gotlhelele mo tirisong ya molao wa tlhatlhobo le tse ba di ithutileng tsone mo khosong.

Jaanong jaana khoso e, ke karolo ya khurikulamo e e pateleditsweng ya baithuti ba ngwaga wa bonne. Bone ba wetsa dithuto tsa bone ba le batlhatlhobi ba ba dumeletsweng. Rre Lundie o neela khoso e go baithuti ba Yunibesiti ya kwa Stellenbosch le mo Lefapheng la Thuto la Porofense ya Kapa-Bophirima.








<fn>NWU-NEWS.News123.2009-12-02.tn.txt</fn>
Porojeke ya go ruta ya mo gae e gogile matlho a ditšhabatšhaba






VANDERBIJLPARK - Porojeke e e simolotsweng ke moitsedithuto wa kwa khampaseng ya Vaaldriehoek ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ga e a goga matlho a batho ba ditšhabatšhaba fela mme e tloga e tlhomelwa le ka mo diporofenseng tse di mmalwa mo Aferika Borwa ka bophara.

Porojeke e e bidiwang "Resilient Educators Programme" (Reds) e bopilwe ke Ngk. Linda Theron ka tirisanommogo ya ga Ngk.Ike Xaba le moh. Mada Watson mo ba nang le maikaelelo a go maatlafatsa barutabana ka bokgoni jwa bone jwa go dirisana ka tsireletso le ka ditiro kgatlhanong le bolwetsi jwa HIV/AIDS.

Go fitlhela jaanong porokerama e setse e tlhometswe mo barutrabaneng ba ba ithaopang mo diporofenseng tse tharo tse e leng Gauteng, Bokone-Bophirima le mo Foreisetata. E tlhomelwa ke baithuti ba YBB le ba Yunibesiti ya Pretoria(UP/YP) ba gone jaanong ba tshwaragane le dithuto tsa didikerii tsa MA le PhD.

Ka go leka go godisa porokeramo mmatlisisimogolo ngk. Theron, le babatlisisi-ka-ene ba e leng baporof. Herman Strydom wa YBB le Rina Delport wa YP, ba ne ba ikopantshitse le moporof. Jane Gilgun wa Yunibesiti ya Minnesota wa kwa Amerika.

Ka nako ya kopano e go ne go buisanwa ka boteng ka ga porokeramo le tlhomelo ya yone go fitlhela jaanong gore go tle go diriwe tlhabololo e nngwe gape. Se se akangwang ke gore mo malatsing a a gaufi porokeramo e tlile go tlhomelwa le ka kwa Mpumalanga, Bokone-Bophirima le ka Foreisitata. Moakatemi yo mogolo yo wa moitsegotlhe wa patlisiso ya boleng o tlotliwa thata mme ene gape ke modirediloago wa maitemogelo.

Porojeke e kwadisiwa gape ke Lekgotla la Setšhaba la Patlisiso(Nasionale Navorsingsraad (NNS) le YBB.



Setlhopha se se tsayang karolo mo porojekeng ya Reds go tswa mo molemeng kwa morago ke moh Hanelie Malan, moporof Herman Strydom, moporof Rina Delport le ngk.Stephan Geyer. Mo pele go tswa mo molemeng go na le bomoh.Minette du Toit, Steffie Esterhuizen, Violet Moeketsi, ngk. Linda Theron, moporof Jane Gilgun, le bomoh. Lillian Radebe le Viola Kupa.

<fn>NWU-NEWS.News124.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ya Vaal ke mong-gae wa Khonferense ya SSCSA ya ngwaga le ngwaga






VANDERBIJLPARK - Ngwaga e Khampase ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e tlabo e le mong-gae wa khonferense ya bo-29 ya ngwaga le ngwaga ya Mokgatlho wa Kemonokeng ya Baithuti ka o Aferika-Borwa (Society for Student Counselling in South Africa (SSCSA)).

Khonferense e tla tshwariwa ka beke ya 17 go 21 Lwetse mme go tlile go nna teng dithomeletso tsa mo Aferika ya borwa le gape ba kwa Boritane, Switene, Australia le Amerika

Setlhogo sa khonferense ya ngwaga e ke "Kemonokeng ya baithuti: Tebelelo kwa pele ka mokgwa o o posetifi pele mabaka a diragala." Kapa ka Seesimane "Student Counselling: A positive proactive view on the future". Go tloga ka nako ya tlhomelo ka 1978, SSCSA - ka e le setheo sa tirelo - se ile sa baya motheo wa baemanokeng ba baithuti mo bontsi jwa bone e leng basaekholoji ba boithutelo ba ba tswang kwa ditheong tsa thuto e e pagameng mme se se raya gore go tlhomamiswa bogodimo jo bo kwa godimo-dimo jwa boithutelo le go itekantsha le ba ditšhabatšhaba.

Tiro e nngwe e e botlhokwa ya Tirelo ya Kemonokeng ka mo karolong ya thutogodimo ke karolo ya kgopotso le kaelo ya ditiro tsa bokamoso le go ipaakanyetsa ditiro tse. Ka go leka go maatlafatsa baithuti, go lebelelwa tirisanommogo le bathapi ba paka e e tlang mme le go lebelela go baya dipapatso tsa ditiro mo diwepeng le go rulaganya dipontsho tsa ditiro le go baakanyetsa baithuti go batla diphatlhatiro le go ba thusa go ba direla magareng a mothapiwa le mothapi.

Karolo e nngwe e e botlhokwa ke kgang ya baithuti ba ba fetsang dithuto. Ditirelo tsa Kemonokeng ba tshwanetse go fana ka thuso le kemonokeng kwa ntle ga akatemi go tlhomamisa gore baithuti ba fitlhelela bokgoni botlhe jwa bone.

Setlhoa sa khonferense e tla nna Dikabelo tsa Boitlhaodi, tse di beilweng go tla abelwa kwa tiragalo e e bonagalang e e tla tshwariwang ka 21 Lwetse. Mokete o o tla tsenwa ke Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-Khansele wa YBB le le direketoro tsa dikhampase gammogo le baemedi ba bangwe ba ditheo tse dingwe tsa thutogodimo.

Go ka bona tshedimosetso e nngwe ka ga khonferense, itshwaragantshe le Mor. Harm Stavast kwa (016) 910 3194 kapa 083 227 4592.








<fn>NWU-NEWS.News125.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ka ga mananeo a a atolositsweng a BSC le B.Com






MAFIKENG: Khampase e mo Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone Bophirima(YBB) e e itsegalang ka pabalesego le mafolofolo a baithuti e tsweletse go nna setheo se se tlhwatlhwa se se neelanang ka dithuto tsa maemo a a kwa godimo. Maitlhomomagolo a setheo sa rona ke katiso ya ketapele ya bokamoso.

Le fa setheo se santse se gola, maiphitlhelo a baithuti ba ba atlegileng mo nakong e e fetileng ba tsweletse go nna le thotloetso mo mefameng e le mentsi mo matshelong a ma Afrika Borwa le lefatshe ka bophara.

Mo maitekong a magolo a rona a go kgontsha baithuti go fitlhela thuto e kgolwane, Khampase ya Mafikeng e mo ngwageng wa bobedi e laletsa baithuti ba ba nang le ditlhokego tse di maleba go ikwadisetsa dithuto tsa lenaneo le le atolositsweng la Saense le Papatso go ba kgontsha go fitlhelela ditoro tsa bona.

Morago ga go kwadisa Teko ya Katlholo baithuti ba ba falotseng ba tla fiwa monyetla wa go dira kopoikwadiso mo dithutong tsa Saense kgotsa Papatso. Baithuti ba ba ikwadisitseng ba tla nna le monyetla go fetsa dithuto tsa bone mo dingwageng di le nne.

Go tswa fao, ba tlabo ba le malalaalaotswe go ka lebagana le dikgwetlo tse di lolameng tsa kwa ditirong. Baithuti ba ba nang le kgatlhego ya go kwala diteko-tsenelo ba tshwanetse go tla le khopi e e atlenegisitsweng ya lokwalo lwa materiki, lokwalo itshupo kgotsa passport, pene, phensele le rabara. Diteko-tsenelo di tla simolola ka di 1 Lwetse (September) 2007 ka ura ya borobedi mo Khampaseng ya Mafikeng - Robbertson Room, Khampaseng ya Potchefstroom - JCC G38, Khampaseng ya Vanderbiljpark - Samancor G02, Sekolo sa Bolemirui sa P.H Moeketsi kwa Taung, Kholetšhe ya Tlhabane, Kuruman - Sekolo se se kwa godimo sa Batlharo-Tlhaping le Sekolo se se kwa tlase sa Ganyesa Primary.

Ditlhatlhobo tsa go kgontsha baithuti go tsenela lenaneo di tla tshwarwa ka di 15 Lwetse (September) 2007 ka ura ya borobedi (8H00) mo mafelong a umakilweng fa godimo.

Barutwana ba ba nang le kgatlhego ba kopiwa go leletsa kantoro ya rona pele ga 29 Phatwe (August) 2007 go netefatsa gore bana le ditlhokego tse di maleba go ka kwala diteko-tsenelo.

Leletsa: Kenny Nkgothoe - Kenny.nkgothoe@nwu.ac.za (Link: mailto:Kenny.nkgothoe@nwu.ac.za) - 018 389 2339 or
Ms Tlaki Mokoena @ 018 389 2054
Fax: 018 389 2593








<fn>NWU-NEWS.News126.2009-12-02.tn.txt</fn>
Porojeke ya go maatlafatsa barutabana ba bana ba pele ga sekolo






VANDERBIJLPARK - Bana ba ba fetang palo ya 3 000 go tswa mo Tikologong ya Mmasapala wa D8 (go baletswe le Boipatong, Bophelong le ditikologo) ba mo tseleng ya go bona mosola mo porojekeng e e tlhometsweng e e ntshwa go tswa mo Sekolong sa Bosaense jwa Thuto mo khampaseng ya Vaal Triangle mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB).

Porojeke ya ECD(Early Childhood Development)(Tlhabololo ya Bongwana ya Pele) e ikaeletse go tsholetsa maemo a katiso le diporokeramo tsa tlhabololo ya bongwana pele ga sekolo mme e maatlafatse mme e tsose le maemo a barutabana le diporinsipala tsa dikolo.

Porojeke e tlhometswe semmuso ka 21 Phukwi mme e tla fela ka mafelo a kgwedi ya Ngwanatsele. Go ya ka Ngk. Elsa Fourie, Mokaedi wa Sekolo sa Bosaense jwa Thuto, porojeke ya mathomo e tla ema nokeng dikolo tse di 50 mme ponelopele ke gore porojeke e tla tlhomelwa le mo dikolong tsa ditikologo tse dingwe mo Vereeniging le Sasolburg. Ka mo teng ga khoso go lebelelwa mabaka a a tshwanang le maano le letsatsi, maano a dithuto, tsamaiso ya sekolo le gape go arabela ditlhokego tsa dijo le boitekanelo mo sekolong sa pele ga sekolo se kwa tlase.

Tlhokego e kgolo ya go fana ka thuso e tlisitswe dikakanyong tsa barulaganyi ba porojeke ke mor. Jaco Verster wa Lefapha la Boitekanelo. Mor. Verster o boleletse go mo dikaing tse dingwe bana ga ba rutiwe sepe mme ba tle ba robale letsatsi lotlhe kapa ba tshameke nako yotlhe. Bophepa le boitekanelo jwa mo dikolong dingwe ga se se se siametseng bana.

Go ya ka Ngk. Fourie Sekolo se ikaeletse go arabela tlhokego e ka mo merafeng pele ga go bona mathata a mangwe ka go tlhomela porojeke e ya ECD. "Ka re le baeteledipele mo tikologong ya dithuto tsa Thuto ke tiro ya rona go tlhomamisa gore bana ba amogela thuto ya boleng," ga tlhalosa Ngk.Fourie ka nako e e neng a tlhalosa gore thuto ya pele ga sekolo ke motheo o go agelwang mo go one mo bophelong botlhe jwa ngwana jwa sekolo .
Ka se se tlhaloseditsweng ka mo godimo, Sekolo se kopa morafe go dirisana mo porojekeng go ka tlisa diphetogo mo maphelong a bana ba bannye. Dibebofatsi dingwe le dingwe jaaka dikerayone, ditafole le ditulo, dibuka le dipampiri di ka amogelwa ka tumelo e kgolo. Go ya ka dipalo, ditshenyegelo tsa porojeke ya mathomo ke palo e ka nna R 50 000. Go ka bona tshedimosetso e e tsweletseng go ka ikopantswa le Ngk. Fourie kwa (016) 910 3060/66.



Ba ba neng ba le gone ka tlhomelo ya porojeke ya ECD go tswa mo molemeng e ne e le bah.Steffie Esterhuizen (motlhetlheledi, Khampase ya Vaal Triangle), Ria Booysen (motlhetlheledi, Khampase ya Vaal Triangle), Ngk.Elsa Fourie (Mokaedi: Sekolo sa Bosaense jwa Thuto) le Mor Jaco Verster (Lefapha la Boitekanelo).

<fn>NWU-NEWS.News127.2009-12-02.tn.txt</fn>
Lekwalo la moporofesara wa YBB le fenya metlele






POTCHEFSTROOM -Moprof.JJ Pienaar, Diini wa Fakalthi ya Bosaense jwa Tlholego mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o amogetse kabelo Metlele ya Merck ya 2007 go tswa go South African Chemical Institute (SACI) Merck Medal for 2007. O fenste metlele ka athikele e e gatisitseng ka mo Jenaleng ya Aferika Borwa ya Khemiseteri ka mo tokologong ya khemiseteri ya sebopego ka gore athikele e atlhotswe e le e e gaisang tsotlhe ka kabelo ya mo tikologong ya dithuto tsa serutwa se.

Tlhogo ya athikele e e gatisitsweng ka 2005, ke: "The Kinetics of the Silver(I)-induced Oxidation of Chromium(III) by Peroxodisulphate".

Ka mo athikeleng e, mokgwa wa khemikale wa keroniamo e e terifalente e ka okesidaesiwang e ne e ithutiwa. Keroniamo e e hekesafalente e bonwa e le botlhole mme e le karisinogene e e ikemetseng, mme keroniamo e e terifalente e le tlhale ya sejo sa batho le ba diphedi ka bobedi.

Kabelo ya 2007, e e akaretsang diathikele tsotlhe tse di gatisitsweng ka 2002 go 2006, e abetswe go Moporof. Pienaar ka a le mokwadimogolo wa athikele e. Bakwadimmogo ka ene ba ne ba le Mme AM Bogopane,YBB, Ngk GL Lachman, YBB, Ngk MSA Hamza, YBB le Moporof Rudi van Eldik, wa Yunibesiti ya Erlangen Nürnberg, kwa Jeremane.


Prof JJ Pienaar


<fn>NWU-NEWS.News128.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa kgale o kwala tiragatso ya requiem ya babolawa ba tshenyo le thubakanyo mo Aferika-Borwa






Hester van der Westhuizen, moithuti wa kgale wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o kwadile tiragatso ya requieme (Mofuta wa tiragatso ya mmino le dikopelo tsee di amang pelo) e e bidiwang - Requiem for the Victims of Crime and Violence in South Africa - mme o e kwaletse babolawa ba tshenyo le thubakanyo mo Aferika-Borwa

Tshupo ya ntlha ya requiem e ne ya tshwarelwa ka Labotlhano wa 17 Phatwe 2007 ka mo monyumente ya Voortrekker mme tiragatso ya dirwa ke kwaere ya kamore ya Rheinberger le kwaere ya batsha ya Oos-Rand le baopedi le orekese le ensembele ka mo tlase ga moopedisi Richter Grimbeek. Requieme e ne e na le dikgaolo di le robongwe go ka tsamaisana le go nna sekao sa diporofense tse robongwe mo Aferika-Borwa.

Moh van der Westhuizen o feditse dikerii ya gagwe ya B.Mus ka mo YBB mme o ithutile tlhamo ya mmino mo tlase ga moporof Henk Temmingh. O itlhaola ka mo go tlhama le go diragatsetsa dikwaere le diensembele, tse di setseng di opetswe ke dikwaere tsa diporofense jaaka kwaere ya bana ya Bokone-Bophirima, kwaere ya Yunibesiti Bokone-Bophirima, kwaere ya batsha ya Tukkie, kwaere ya batsha ya Oos-Rand le kwaere ya Kapa ya Borwa-Bophirima ya bana.

Ka 2006 kwaere ya basetsana ya sekolo se se kwa godimo sa Hoërskool Jeugland e ne ya opela e nngwe ya ditlhamo tsa ga Moh van der Westhuizen kwa kgaisanong ya ditšhabatšhaba kwa Praagse. Tse dingwe tse di farologaneng tsa ditlhamo tsa gagwe gantsi di opelwa ke dikwaere tsa dikolo mo kgaisanong ya Applous e e rulagangwang ke Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV).

Requiem for the Victims of Crime and Violence in South Africa ka kgwedi ya Sedimonthole se diragatswa kwa Jeremane ke kwaere ya batsha ya Oos-Rand gammogo le Maulbronner Kammerchor ka mo tlase ga Jurgen Budday. Kwaere ya kamore ya Rheinberger e diragatsa requiem ka Lwetse ka mo musiamo wa Dias kwa Mosselbaai.

<fn>NWU-NEWS.News129.2009-12-02.tn.txt</fn>
Thuto-Godimo e diragatsa tiro-tatelano ya diteko tsa HIV






Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-khanseliri wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) mme gape Modulasetulo yo montšhwa yo o tsenang ofising wa Thuto-Godimo ya Aferika Borwa (HESA), o bontshitse kgolagano ya gagwe ka letsholo la Know Your Status, Each one reach Five ka go ya tekong ya mo pele ga batho ka kwa ofising ya porokeramo ya AIDS ya Thuto-Godimo(HEAIDS) kwa Pretoria ka 4 Lwetse 2007, mme a dira jalo gape morago ga malatsi a mabedi ka mo YBB.

Letsholo le tlhotlheletsa batho go ya Ditekong le Kemonokeng ka go ithaopa (VCT) ka mo tikologong ya thuto-godimo mme se se rulagangwa ke HEAIDS, mme letsholo le le diriwa ka tirisanommogo magareng a Lefapha la Thuto le HESA ka thuso ya madi go tswa go Yuniene ya Yoropa.

Letsholo la YBB le tlhometswe go tloga ka letsatsi la 3 go 7 Lwetse ka mo baithuti le badirimmogo ba Ofisi ya Setheo le Dikhampase tsa Mafikeng, Potchefstroom le Vaal Triangle ba ne ba ithaopa go diriwa diteko tsa HIV.

Tiro-tatelano ya diteko e tla tswelela ka mo dikhampaseng mo Aferika Borwa. Mo teng ga nako e kana ka dibeke tse tharo, ditheo tse 13 tsa thuto-godimo di tlabo di tsamaisitse matsholo a mo dikhampaseng. Se se diriwa ka ketelopele ya ditokololo tsa dikhansele, batlatsa-khanseliri, baeteledipele ba baithuti, baakatemi le batsamaisi ba ba sa tlholeng ba bua fela mme ba dirisa diteko tsa HIV.

"Re ikutlwa boikarabelo jo bogolo go baithuti ba rona go ba kaela tsela e e pabelesegileng go feta mo nakong ya bone ya dithuto. Mokgwa o o botoka go bontsha ruri gore re na le botshepegi le boikarabelo ka pelong go boitekanelo le boitumelo go baithuti ba rona ke go etela pele ka sekao se ba ka se salang morago," ga bua Ngk Eloff.

Ba ba neng ba sala Ngk Eloff morago ka go nna sekao go ya ditekong tsa HIV tsa HESA.





Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-khansele wa YBB yo a tsaisang teko ya HIV ka letsholo la Aferika-Borwa la Know Your Status, Each one reach Five.

<fn>NWU-NEWS.News130.2009-12-02.tn.txt</fn>
Re dimampodi ka tsamaiso ya korporatifi






YBB e bone nomoro ya ntlha mo kgaisanong ya 2007 mme ra amogela Kabelo ya PriceWaterhouseCoopers ya Thuto-Godimo ka go Itlhaola ka Tsamaiso ya Korporatifi mme se se ile sa bontsha gore setheo se na le maikaelelo le kgatlhego ya ditiro tsa tsamaiso ya tshiamo le go e tshegetsa ka maemo a a kwa godimo.

YBB ngwaga e e fetileng e ne ya tswa mo maemong a bone mme ngwaga e e tlhatlhogile go ya go ya ntlha mme ya fenya gammogo le Central University of Technology(CUT).

"Ka mo puong ya Tona ya Thuto, mme Naledi Pandor mo tshimologong ya ngwaga, o rile gore ngwaga ya 2007 ke ngwaga e re tshwanetseng go bontsha boitlhaodi ba rone mme re tlogele go nna ba ba itumelelang fela go nna mo gare ka gotlhe. Kabelo e e bontsha gore re itlhamile go nna baitlhaodi le gore re ikaeletse go nna re tokofatsa diphitlhelelo tsa rona," ga bua moporof Chris van der Walt, Mokwadisi wa Setheo wa YBB.

Kgaisano e e tshwarwa ngwaga le ngwaga mme e na le maikaelelo a go tlhotlheletsa ditheo tsa Thuto-Godimo gore ba iteka ka bojotlhe go fitlhelela maemo a a kwa godimo go arabela boleng jo bo kwa godimo go arabela ditlhokego tsa tsamaiso le tshegetso ya korporatifi tsa Repoto ya King II ya Tshegetso ya Korporatifi mo Aferika Borwa. Repoto e e gatela maikemisetso a a supang a a tshegetso le tsamaiso ya korporatifi a a leng boitiso, ponagalo, boitiriso, go se tshabe go beiwa boikarabelo, boikarabelo, botshepegi le boikarabelo jwa loago.

<fn>NWU-NEWS.News131.2009-12-02.tn.txt</fn>
Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom se godisa dikorporasi






POTCHEFSTROOM - Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom(The Potchefstroom Business School(PBS)) ka mo Sekolong sa Bosaense jwa Ekonomi le Kgwebo sa mo Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba se tlhometse karolo ya sekolo e e lebeletseng fela dikorporasi. Moporof. Louw van der Walt, yo a bonwang e le moitsegotlhe wa kitso le maitemogelo tsa dikorporasi ke tlhogo ya karolo e.

Korporasi e nnile mofuta o o rategang wa kgwebo mo dilemong tse di fetileng. Mofuta o wa kgwebo ga se diragale fela ka mo tikologong ya bolemirui mme o ka tsaya karolo e kgolo le mo go godiseng ga merafe le mo karolong ya dikgebo tse di potlana.

PBS e itemogetse tlhokego ya katiso ya tiriso le kemonokeng ka mo karolong e le gore patlisiso e bontshitse gore bontsi jwa dikorporasi di na le mathata jaanong jaana go tswedisa dikgwebo tsa bone. Karolo e ya korporatifi e ikaeletse go dira kabelo e kgolo mo tshegetsong ya mo karolong ya dikorporasi mo Aferika Borwa.

Go ka bona tshedimosetso e e tseneletseng, ka tswee-tswee o ka itshwaragantsha le Moporof Van der Walt kwa (018) 299 1365 kapa ka eposo kwa: Louw.VanderWalt@nwu.co.za (Link: mailto:Louw.VanderWalt@nwu.co.za).



Moporof. Louw van der Walt

<fn>NWU-NEWS.News132.2009-12-02.tn.txt</fn>
Thusang go batla polelokhutswane ya letshwaokgwebo ya rona!






Badirimmogo le baithuti botlhe ba ka mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB) ba kopiwa go tsenela kgaisano ya go bona polelokhutswane e e tsamaisanang le letswaokgebo le lentšhwa la rona le le bolelang nnete yotlhe ya letshwaokgwebo mme e nne le karolo ya go tsamaisana le kitsiso le leano la go tsamaisa letshwaokgwebo le.

Leano la go itsisa le go tsamaisa letshwaokgwebo le lentšhwa la YBB e mo lebelong jaanong mme e mo kereng ya topo ka gore Khansele e dumetse leano la go tlhomela letshwaokgwebo le lentšhwa. Mo dikgweding tse mmalwa letshwaokgwebo le tla simololwa go bonwa ka kgatlhego e kgolo ka makwalong, ditlhogong le mo dimateriale tsa papatso le neeletsanyo, disetifikeiti, diaparo, diaparo tsa ditirelo le mo mafelong otlhe a a tlhokang pontsho ya letshwaokgwebo.

Polelokhutswane (pay-off line) kgotsa (tag-line) ke polelwana e e neelanang ka bokao- polelwana e e buang ka maemo a setheo - eo e tshotseng mmoko wa letshwaokgwebo. E tlhalosa bokao ba letshwaokgwebo ka mokgwa o o ka lemogiwang le go gakologelwa bonolo.

Polelwana ya letshwaokgwebo ya ga jaana ke "ons doen dit reg, doing it right, re dira sentle" mme yona e tlhodilwe morago ga momagano le pele togamaano ya letshwaokgwebo la YBB e konosediwa. Ka gonne togamaano ya letshwaokgwebo ya bofelo e setse e le teng, nako jaanong e gorogile ya gore polelwana e felegetse letshwaokgwebo le botlhokwa ba letshwaokgwebo.

Ka nako e go tlhophilweng polelwana ya letshwaokgwebo, e tla dirisiwa go Ofisi ya Setheo le dikhampase tse tharo ka mo melaetsong le ka mo go tlhomeleng ga letshwaokgwebo.

Ka kopo, klika ka mo posetareng ya kgaisano ya letshwaokgwebo ka mo tlase mme o tsenele kgaisano mme o ne le tshono ya go ka fenya R5 000 ka mo seatleng!

(Link: /opencms/export/NWU/html/gov-man/Branding/Brand_Competion_t.html)



<fn>NWU-NEWS.News133.2009-12-02.tn.txt</fn>
PUKfm ke seteišhene ya mampodi ka mo Bokone-Bophirima






PUKfm, seteišhene sa morafe sa mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e apesitswe e le mampodi wa mo Bokone-Bophirima ka go amogela kabelo go tswa go Sonitus Community Radio Awards.

PUKfm (e e leng ka mo 93.6 fm), gape e ne e le mo go ba ba lesome ba ba kwa pele ba diseteišhene tsa merafe mo setšhabeng mme jaanong ba itekantshitse la di diseteišhene jaaka Jozi fm, Eastwave Radio le Radio Kragbron.

Maikaelelo a kgaisano e ne e le go lekantsha gore diseteišhene tsa merafe di tsaya karolo jang ka mo merafeng ya tsone. Diseteišhene tsa merafe di ne tsa kopiwa gore di bontshe gore ba na le popontšhwa le go tlhotlheletsa ka diporokerama tse di itumedisang le go fana ka mmino o o kopiwang ke mebaraka ya bone.

"Re itumetse thata go ka fenya ka mo porofenseng. Ke sesupo sa gore jaanong re seteišhene sa nnete se morafe o ka thusang le ka ditšhelete" ga bua mor Edohan Burger, motsamaisi wa seteišhene.

Se se dirang gore kabelo e e tlotliwe gape ke gore di-DJ tsa mo PUKfm ke baithaopi mme ba diseteišhene tse dingwe tsa mo setšhabeng ke ba ba thaphilweng mme ba amogela madi.

Bareetsi ba PUKfm go tloga ka 1 Tlhakole ngwaga e e fetileng ba ile ba oketsa gabedi mme patlisiso e e dirilweng ka tshimologo ya ngwaga e mo Khampaseng, e bontshitse gore palo ya bareetsi e goletse go nna 10 500.

<fn>NWU-NEWS.News135.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e tsena Simposiamo ya Ngwaga le ngwaga ya Tshwaragano ya Nyutlelia ya Lefatshe






POTCHEFSTROOM -Mowa wa go ruta le ya popontšhwa ya nyutlelia ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o ne wa lebelwa thata kwa Simposiamong ya Ngwaga le ngwaga ya Tshwaragano ya Nyutlelia ya Lefatshe ya bomasotharo pedi e e neng e tshwaretswe Queen Elizabeth II Conference Centre, London, United Kingdom.

YBB e ne e le yone fela Yunibesiti ya mo Aferika Borwa e e neng e rometse thomeletso mme e e nang le botokolo ba Tshwaragano ya Nyutlelia ya Lefatshe le Yunibesiti ya Nyutlelia ya Lefatshe.

Thomeletso ya Sekolo sa Morago ga didikerii sa Bosaense jwa Nyutlelia le Boenjineri ya mo Khampaseng ya Potchefstroom e ne e emetse yunibesiti ka mo simposiamong ka mo bomaitsegotlhe ba neng ba buisana ka ga melebo ya baetapele ba intaseteri ya nyutlelia, mmaraka ya motlakase wa lefatshe - theleso le tlhokego 2007-2030, tiro ya motlakase wa nyutlelia go tlisa theleso ya motlakase e e tswelelang, go bopa thulaganyo ya intaseteri e e tshepegang ya tsosoloso ya nyutlelia, mebaraka ya nuclear renaissance, mebaraka ya yureniamo le mogatla wa sediko sa motlakase.

Sekolo sa Morago ga didikerii sa Bosaense jwa Nyutlelia le Boenjineri se ikgolagantshe go godisa le go tlisa baenjineri ba nyutlelia ba ba arabelang maemo a lefatshe le go feta. Simposiamo e ne ya bula ditsela tsa ditshono le ditirisanommogo tsa patlisiso, thuto le katiso. Go nna teng ga thomeletso ya Yunibesiti ga go a bontsha fela boetapele jwa Yunibesiti ka mo thutong ya yone ya nyutlelia mo Aferika Borwa mme le maikaelelo a yone a go dula mo lefelong la ntlha kwa pele ka mo ditlhabololong tsotlhe tse dintšhwa tsa nyutlelia ka mo intasetering e.



Dithomeletso go tswa mo lefatsheng ka bophara di ne di rometswe kwa sipmosiamong ya Tshwaragano ya Nyutlelia ya Lefatshe. Wa bobedi go tswa mo molemeng ke mme Elmarie Bester, moneeletsanyi wa Sekolo sa Bosaense jwa Nyutlelia le Boenjineri.

<fn>NWU-NEWS.News136.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e bona tshono e kgolo ya papatso mo sekgeleng sa Curriecup






POTCHEFSTROOM - Khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) e amogetse tlotlo ya go ka nna moemeladitshenyegelo wa marukgwe a baleetsadiphala ba kgaisano ya Curriecup.

Boemeladitshenyegelo jo bo ile jwa itsisiwa ka Mokete wa Banna wa Setheo sa Rakabi sa YBB go tswa go mor Steve Meintjies, modulasetulo wa Mokgatlho wa Baleetsadiphala ba Aferika-Borwa. Mor Theo Cloete, mokaedi wa Papatso le Neeletsanyo wa mo khampaseng ya Potchefstroom o ile a bona phenyo e ka go tshwara dipuisano tse di tsweletseng sebaka le Yuniene ya Rakabi ya Aferika-Borwa.

Papatso e e rileng e e na le maikaelelo a go itsisa Letswaokgwebo le lentšhwa mme baleetsaphala ba ba itsegeng thata jaaka Jonathan Kaplan, Marius Jonker, Craig Joubert, Mark Lawrence, Willie Roos en Jerome Fortuin, ba tla apara marukgwe a a nang le Letswaokgwebo la YBB-PUK ka nako ya dikgaisano tsa Curriecup mo dingwageng tse nne tse di tlang.

Metshameko e ka nna e meraro ya Curriecup e gasiwa ka mo thelebišheneng mafelo a beke le beke mme Letswaokgwebo le lentšhwa la YBB-PUK le tla bonwa diura tse nne.



Se ke borukgwe jwa Baleetsaphala ba Aferika-Borwa bo bo duelwang ke Khampase ya Potchefstroom ya YBB. Bo ne jwa bontshiwa ke bomme Hannatjie Visagie le Annemarié Hefer go tswa mo Lefapheng la Papatso le Neeletsanyo.


<fn>NWU-NEWS.News137.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tlotlo e kgolo e wetse batlhatlheledi ba babedi ba YBB






POTCHEFSTROOM - Batlhatlheledi ba babedi ba ba juniara ba Sekolo sa Thuto ya Barutabana e e Tswelelang ba mo Khampaseng ya Potchefstroom ba Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ba tlhophilwe go amogela dibasari tsa go ithuta go tswa kgakala go tswa kwa Common Wealth Commission ka kwa United Kingdom.

Mme Noziphiwo Kgati le Mor Titus Williams ba tlhophilwe go tswa mo go ba ba ka nnang 800 ba ba neng ba kopile go tswa mo Aferika go ka ithuta didikerii tsa bone ka mo Thutong ya go ka Tshegetswa kapa ka Seesimane - Education for Sustainability, mme ba tla nna karolo ya baithuti ba ba 20 ba ba tlhophetsweng khoso e.

Batlhatlheledi ba babedi ba ba tla dira dithuto tsa bone tsa MSc mo dilemong tse nne tse di tlang ka go ithutela kgakala gammogo le South Bank University ya kwa London.

Diini ya Fakhalti, Moporof Petra Engelbrecht le Mokaedi wa Sekolo, Moporof Manie Spamer, ba ile ba bitsa maina a batlhatlheledi ba mme ba ba tlhotlheletsa go ikopela dibasari tse.

Mme Kgati jaanong jaana ke motlhatlheledi wa juniara wa Katiso ya Tsamaiso ya Thuto le Bokgwebontšhwa ka mo porokerameng ya YBB ya go ruta barutabana ba ba kgakala. Mor Williams jaanong jaana ke motlhatlheledi wa juniara wa Hisitori le Thutafatshe, le ene ka mo porokerameng ya YBB ya go ruta barutabana ba ba kgakala.



Mor Titus Williams le Mme Noziphiwo Kgati fela maloba ba amogetse kabelo ya dibasari tsa go ithuta o le kgakala go tswa go Commonwealth Commission ka kwa United Kingdom.

<fn>NWU-NEWS.News138.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB E ABELA BABOPI BA BASWA






POTCHEFSTROOM - Mowa wa popontšhwa wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o ne wa bonagala gape e rile bafenyi ba kgaisano ya Babopi ba Bašwa ba bidiwa maina go amogela dikabelo tsa bone mo moletlong o montle ka 18 Diphalane 2007 ka mo Galeri ka mo Khampaseng ya Potchefstroom. Kgaisano e e ne e tlhometswe ke Uniti ya Popontšhwa.

Hans Viljoen, morutwana wa Gerata ya 12 wa Sekolo se se kwa Godimo sa Gimnasium o bone lefelo la ntlha ka mo kgaisanong ka madi a kana ka R2 000 lebone la persepekese e a e bopileng.

Ofelia Andrade le Simone Pears, barutwana ba Gerata ya 11 go tswa go Potchefstroom High School for Girls, ba dule mo lefelong la bobedi le mo go la boraro ka madi a kana ka R800 le R300.

"Go botlhokwa mo go rona go lemoga babopi ba bantšhwa ba sa le batšha le go ba tlotlheletsa le go ba tlhabolola ka gore ke bone babopi ba bantšhwa ba ka moso" ga bua morulaganyi wa kgasano yo e leng mmê Susan van Rooyen wa Ofisi ya Popontšhwa.

Pele ga kgaisano babopi ba bantšhwa ba ne ba katisiwa mo Open Café ka mo Potchefstoom go dirisa diporokeramo tsa Linux go bopa mabone. Dipopo tse morago tsa isiwa kwa Fakalthi ya Boenjineri ka mo laboratoriamo ya popontšhwa (FabLab) ka mo khampaseng ya Potchefstroom ya YBB mme dipopo tsa fetswa ka thuso ya diporokeramo tsa Opensource, mme morago ga mole persepekese ya segiwa ka sesegi sa lasara sa nepagalo sa CO2.

Open Café ke khefi ya inthanete e e sa lebelang kgwebo e e fanang ka katiso, tsamaiso le kemo nokeng ya ditegeniki tsa diporokeramo tsa Open Source, mme FabLab ke bebofatsi ya maemo a lefatshe mo batho, bana ba sekolo go ya go baenjineri , ba ka dirisang didiriso tse di rileng tse go ka bopa sengwe le sengwe mme ba e tlhabolola mme ba e leka go fitlhela e dira sentle.

Kgaisano e ya Babopi ba bantšhwa e tsamaisana le Kgaisano ya Popontšhwa ya Lefapha la Saense le Thekenoloji ya baithuti e ba e tsamaisang.



Ka mo moletlong wa go ntsha dikabelo go ne go na le, mo pele go tswa mo molemeng mor Pieter Tolmay wa FabLab, Jessica Brink, High School for Girls, Potchefstroom, Simone Pears, High School for Girls, Potchefstroom, mme Susan van Rooyen, Ofisi ya Popontšhwa, YBB, mme Anna Dani, Open Café, Ofelia Andrade, High School for Girls, Potchefstroom, le Johan Heath, Hoër Tegniese Skool, Potchefstroom. Kwa morago go tswa mo molemeng ke Dawie Botha, Hoër Tegniese Skool, Potchefstroom, Sarel Coetzee, Hoër Tegniese Skool, Potchefstroom Innes Coetzee, Hoër Tegniese Skool, Potchefstroom, Hans Viljoen, Hoërskool Gimnasium, Potchefstroom, (mofenyi wa kgaisano).


<fn>NWU-NEWS.News139.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e abela kabelo ya Helgaard Steyn go motaki yo o itsegeng






Motaki yo o itsegeng wa Aferika-Borwa Bronwen Findlay ke moabedi wa kabelo e e tlotlegang ya Helgaard Steyn ya madi a kana ka R150 000.

Motaki o amogetse kabelo go tswa go Mme Hanneli Rupert-Koegelenberg, tokolo ya Khansele ya YBB le moemedi wa Terasete ya Helgaard Steyn ka mo moletlong o o neng o tshwaretswe ka mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ka 17 Diphalane 2007.

Mme Findlay, motlhatlheledi wa nakwana wa Diatshe kwa Yunibesiting ya Johannesburg (UJ), yo o neng a tshwere pontsho ya gago ya ntlha ka 1977, a re o itumetse thata ka tshoganyetso e ya kabelo mme a re o tlotlegile gagolo ka kabelo e.

"Ke bontsha ditiro tsa me gangwe le gape morago ga dileme tse di mmalwa mme ke rata go dira tiro ya me ke lebeletse pontsho e e rileng" a bua. Le fa ditiro tsa gago di bontshiwa nako e ntsi kwa Gauteng le kwa Durban, ditshwantsho tse dingwe tsa gagwe di setse di tswa go bontshiwa ka dipotsho tsa ditlhopha ka kwa moseja

Kabelo ya Helgaard Steyn ngwaga le ngwaga, ka go tlodisa ngwaga e abelwa go motlhami wa mmino, motaki, mokwadi kapa moseti. Ngwaga le ngwaga morago ga dingwaga tse pedi YBB e kopiwa go bitsa moatlhodi wa Terasete ya Helgaard Steyn. Ngk John Botha, motlhatlheledi wa Khampase ya Potchefstroom ya YBB o nnile mongwe wa baatlhodi ka 2007. Baatlhodi ka ene e ne e le Ngk Lydia de Waal, Mokaedi wa Galeri ya Sasol kwa Stellenbosch, gammogo le moporof Dirk van den Berg wa Yunibesiti ya Foreisetata.

Baatlhodi ba bona mme Findlay a itlhaotse mme a bontshitse boleng ka tiro ya gagwe fa di bapisiwa le ditiro tsa dikabelo tsa pele tsa Helgaard Steyn. Ba re tiro ya gagwe ya All about everything, e kgona go kopantsha ka mokgwa o o makatsang le o montle go tlhalosa le go ruta molaetsa wa boikarabelo le bonnete. Go ya ka baatlhodi Bronwen Findlay ke motaki wa nnete yo o itsegeng mme ditako tsa gagwe di emela boleng jwa tiro le go bontsha bokgoni jwa dingwagangwaga.

"Sepe se se dirilweng ke motaki yo mo bophelong jwa gagwe jwa tlotlo, se ka tlhaloswa ka go re ke tiro ya tlwaelo, le fa go le jalo o amogela phisego le maitemogelo a gagwe a botaki go tswa mo dilong tsa tlwaelo tsa bophelo tse di re dikologang."

Tako e e mo fileng kabelo ya bogolo jwa 2 x 3,6 m, ka pente ya oli mo leseleng, jaanong jaana ke karolo ya kgobokantsho ya Standard Bank kwa Morningside, Johannesburg. Mo motakong o motaki o tlisetsa mmaagwe yo a tlhokofetseng tlotlo. .Motako o na le didiriso tse di farologaneng tse di neng di le botlhokwa mo go mmaagwe, tse di gatelelang dilo tsa tlwaelo tsa bophelo.

Ka selemo sa 2006 Kabelo ya Helgaard Steyn e ne e abetswe go motlhami wa mmino yo e leng Roelof Temmingh ka tlhamo ya gagwe ya Kantorium. Kabelo ya ngwaga e e tlang e tlile go abelwa gape go mokwadi yo o itlhaolang.



Ba ba neng ba le teng ka mo moletlong wa kabelo ke go tswa mo molemeng, Moporof CFC van der Walt, Mokwaledi wa Setheo wa YBB, Moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khampase ya Potchefstroom ya YBB, Mme Hanneli Rupert-Koegelenberg, Tokolo ya Khansele ya YBB le moemedi wa Terasete ya Helgaard Steyn, Mme Bronwen Findlay, motaki, le Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa-mokanseliri wa YBB.

<fn>NWU-NEWS.News14.2009-12-02.tn.txt</fn>
Sharp innovators reap rewards






Dikakanyo tse dintšhwa le ditsela tse dintšhwa tsa go dira dilo di ne tsa abelwa meputso e e humileng kwa moletlong wa dijo tsa bosigo o o neng o tshwaretswe mo nakong e sa tswang go feta kwa bafenyi ba Kgaisano ya Dikakanyontšhwa ba Yunibesithi ba neng ba bolelwa teng.

Kabo e, ke karolo ya patlo e e anameng naga ka bophara ya go tsomana le moithuti yo o nang le bokgoni jwa go tla ka dikakanyo tse dintšhwa go gaisa botlhe. Maikaelelo a Kgaisano ya Bosetšhaba ya Dikakanyontšhwa e e tshwarwang ke ba Letlole la Bosetšhaba la Dikakanyontšhwa le le ka ga dikakanyontšhwa tsa thekenoloji ke go tsweletsa bopakakgwebo ka go gwebisana ka dikakanyo tsa bapakakgwebo ba e sa ntseng e le bašwa.

Paulus Kruger, Barend Visser, Okkie de Jager le Gerhard Moerdyk o fentse moputso wa ntlha mo porojekng ya gagwe ya , "Automobile Ignition System"; Uys Jonker, Johannes Bosman, Riaan de Bruyn le Attie Jonker, mo porojekeng ya gagwe ka ga "JSI Revelation", Roelf Botha, Barend Visser, Okkie de Jager, Gerhard Moerdyk mo porojekeng ya gagwe ka ga "Hardware Number Generation." Bafenyi ba ba kwa godimo ba Yunibesithi ya Bokone-Bophirima ba fentse R 50 000, R 30 000 le R 20 000 mongwe le mongwe ka go latelana. Ka tlhamalalo ba tla tsenngwa mo Kgaisanong ya Bosetšhaba ya Dikakanyontšhwa mo ba tla bonang sebaka sa go fenya meputso e megolo go feta mme ba nna le tšhono ya gore go gwebisanwe ka dikakanyo tsa bona ka thuso go tswa go baabi ba matlole ba ba ka nnang teng le ba Ofisi ya Matlole a Bopakakgwebo ba Dikakanyontšhwa.

Go ya ka Rudi van der Walt wa Ofisi ya Dikakanyontšhwa ya Setheo, tsibogelo ya kgaisano e ne e fetile se se neng se solofetswe. O rile: "Tsekedi ya rona, 'be sharp - innovate,' e ne e tshela e le tota mo kgaisanong e. Go bolelwa fa e tla gola tota mo isagong."



<fn>NWU-NEWS.News140.2009-12-02.tn.txt</fn>
Popo e nngwe e e leng ya ntlha ya go bula tsela ya thekenoloji e aga mowa wa YBB wa popontšhwa






POTCHEFSTROOM - Sediriso e e gakolosang tshipi ka bonako le ka tlhwatlhwa e e kwa tlase mme e e tokofatsang thekenoloji ya go gotsetsa ya endakšhene se dirile gore Monique Coffee, moithuti wa ngwaga ya 4 wa boenjineri jwa motlakase mo Khampaseng ya Potchefstroom mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima, a amogele kabelo e kgolo le kemo ya ntlha mo kgaisanong ya Setšhaba ya Popontšhwa ka madi a kabelo a R50 000.

Kabelo e amogetswe ka 18 Diphalane 2007 ka moletlo o montle ka mo Galerei ka mo Khampaseng ya Potchefstroom.
Boikwadiso jwa gagwe e ne e le onto ya endakšhene ya mikro e e leng sediriso se se gakolosang tshipi ka bonako ka tlhwatlhwa e e kwa tlase kwa ntle ga go dirisa molelo kapa se se gotetsang. Se dirisa endakšhene ya makanete ya motlakase. Thekenoloji e e dirisiwa thata ka mo intasetering ya bo-rrameno le mo go ba ba betlang dibenya. Se se dirang gore tiro ya ga Monique e nne e e itlhaolang ke gore ka go dirisa thekenoloji e nngwe e e tshegediwang ke YBB e e leng ya patente ya eleketeroniki e e tshwaragantshwang, o na le tshono ya go ka tokofatsa dionto tsa endakšhene go feta gagolo. Boima le tlhwatlhwa ya dionto di tlile go ya kwa tlase ka gore thekeniki e ya gagwe e fokotsa thata dikarolo le mehamo e e dirisiwang go bopa sediriso kapa onto e.

Kemo ya bobedi ya madi a kana ka R30 000 mo kgaisanong e bonwe ke Pieter Vergeer, Gareth Stott le Wynand Cilliers. Bone ba bopile thulaganyo ya theipi go tsenya peo, monontsha le sebolayaditshenekegi ka mo dikgetsaneng tse di telele gore o kgone go di katela mme di mele ka gotlhe se se tlhokegang. Popo e ya bone e bidiwa UNBUNTape. E bopilwe ka pamiri e e reng fa e katelwa e mele. Mmaraka e e lebeletsweng ka popo e ke ya ditšhingwana tsa merafe mo bathong ba ba se nang kitso le tlhaloganyo ya go ka jwala ka tshwanelo. Khumo e e tla rekisetswa mekgatlho e e thusang ka mo merafeng e e tlhokang thuso.

Kemo ya boraro ya madi a kana ka R20 000 e abetswe Ruan van den Heever yo o bopileng APMS Real Time Heart Monitor. Se ke motšhini wa khomputara o o lekantshang dipelo mme o tshwantsha dikardiokerama tsa baatelete ba ba ikatisang ka nako e ba ikatisang ka yone mo mabaleng.

Bafenyi ba bararo ba ba fetela kwa kgaolong ya bobedi ya Kgaisano ya Setšhaba ya Popontšhwa mme ba tla kopana le bafenyi ba ditheo tsa thutogodimo tse dingwe tsa mo Aferika-Borwa. Bafenyi ba bangwe ba mo karolong ya ntlha ya kgaisano ke ba ba latelang: Dale du Plooy le Ziegfried van Huyssteen ka popo ya Nemo Key Ring, e e ka thusang go bona didiriso tse di latlhegileng ka mo ntlong, Ruth Davies le Heinrich Schultz ka Shpinx Security, thulaganyo ya pabalesego e e go romelang SMS fa ditako tsa gago di utswiwa le Tony Plotz ka Ubuntu Sports Consultants, e e leng porokeramo ya khomputara e e lekantshang boitekanelo jwa batshameki ba metshameko fa ba tshameka mme e rulaganye repoto ya bone ka nako e ba tshamekang ka yone.

Ngk. Theuns Eloff, Motlatsa-mokhansaliri wa YBB o rile gore bafenyi ba ka dipopontšhwa tse tsa bone ba thusa go netefatsa ponelopele ya yunibesiti e e leng go nna Yunibesiti ya ketapele ka mo Aferika e e kgweediwang ke kakanyo ya kitso le popontšhwa.

Kgaisano ya Popontšhwa(NIC) e emelwa ditshenyegelo ke Lefapha la Bosaense le Thekenoloji go tlhotlheletsa thekenoloji le popontšhwa ka mo ditheong tsa Thutogodimo tsa mo Aferika-Borwa.



Ba ba neng ba le teng ka moletlo wa dikabelo go tswa mo molemeng ke go tswa mo molemeng: Ruan van den Heever (mofenyi wa maemo a boraro), Monique Coffee (mampodi), Pieter Vergeer (mofenyi wa maemo a bobedi), ngk Theuns Eloff, Motlatsa-Mokhansaliri wa YBB, moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khampase ya Potchefstroom (YBB), Gareth Stott (mofenyi wa maemo a bobedi), Wynand Cilliers, (mofenyi wa maemo a bobedi) le moporof Mariëtte Lowes, Motlatsa moreketoro: Akatemi, Khampase ya Potchefstroom (YBB).


<fn>NWU-NEWS.News141.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e tlhatlhosa Thutabooki mo Aferika






POTCHEFSTROOM - Sekolo sa Thutabooki ka mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba se rulagantshe khongerese ya bosupa ya ngwaga le ngwaga gammogo le Yunibesiti ya Malawi ya Tau Lambda-at-Large Chapter - Delivering Evidence-Based Nursing and Midwifery in Africa - kwa Llongwe kwa Malawi.

Tau Lambda ke mokgatlho wa tlotlo e kgolo ya barutabaoki mme ke karolo ya Sigma Theta Tau International (STTI). Ditokolo tsa okgatlho di kopiwa go dumelela botokolo mme batho ba ke ba ba diporosente di le 30% tsa ba ba itlhaolang le baetepele ba thutabooki.

Ka nako ya khongerese moporof Sebi Lekalakala-Mokgele o tlhophilwe go nna Motlatsa-poresidente wa Tau Lambda (2007 - 2009). Mokaedi wa Sekolo sa Thutabooki, moporof. Hester Klopper, go tloga ka 2005 ke ene mokwaledi le motsholamatlotlo.

Tau Lambda e dirisana le STTI ka ponelopele go tlhatlhosa boetapele, bosaense mo tirong, thuto le patlisiso. Phitlhelelo e e botlhokwa thata ya khongerese ya kwa Malawi e ne e le Pego ya Malawi e e beileng togamaano ya go tshegetsa barutabaoki le basadi ba bathusapelego mo Aferika le go tlhabolosa thutabooki go tlhomamisa gore tirelo go merafeng e na le bokgoni jo bo tlhokegang.

Khongerese ya Tau Lambda e e latelang e tla tshwarelwa kwa Eldoret, kwa Kenia ka Phukwi 2008.



Go tswa mo molemeng go ya mojeng go na le moporof Judy Bruce (Moporesidente yo o tlhophilweng wa Wits), mme Marjorie Ngaunje (Tona ya Boitekanelo wa Malawi), moporof Hester Klopper (YBB) le ngk Naomi Seboni (Moporesidente wa Yunibesiti ya Botswana).


<fn>NWU-NEWS.News142.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ditulo tsa go ithuta tsa patlisiso tse pedi mo YBB







POTCHEFSTROOM - Ditulo tsa go ithuta tsa patlisiso tse pedi tsa setšhaba ke gone di tswang go abelwa Khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) go tswa go Lefapheng la Saense le Thekenoloji.

Moporof Okkie de Jager o amogetse setulo sa fisika ya astro le lefaufau mme ngk Holger Bettinger ka mo tiragatsong ya go bopa dimolekhule.

Moporof de Jager o setse a abetswe kabelo ya moporesidente go tswa go NRF ka 1988 le 1992 le mo tshimologong ya ngwaga a ne a le tokolo ya setlhopha sa babatlisisi ba ba abetsweng ka kabelo ya Descartes ya bosaense go tswa go Khomišheneng ya Yoropa.

Ngk Bettinger jaanong jaana o dira ka mo Lefapheng la Khemi le Boikhemi go tswa go Yunibesiting ya Ruhr kwa Geremane. O setse a amogetse dikabelo tse dintsi tsa patlisiso ya gagwe kwa Geremane mme ene ke tokolo ya Mokgatlho wa Khemi wa Geremane le Amerika.

Go ya ka moporof Manie Vosloo wa Sekolo sa Khemi, ke tlotlo e kgolo go bone go amogela ditulo tsa thuto mme o itumeletse ditlamorago tsa se tse di tla tlisiwang mo tikologong ya patlisiso ya bone.

Setulo se sa go ithuta ke karolo ya Lefapha mo nageng ya rona ya Boitshimolelo jwa ditulo tsa thuto tsa patlisiso (SARChI). Motlele ya SARChI o amogelwa lefatshe ka bophara go tlhabolosa bokgoni jwa go batlisisa go bopa babatlisisi ba boleng jwa lefatshe le go ba busetsa mo nageng le go busetsa babatlisisi ba ba rutegileng ka mo kgaolong ya thuto-godimo.

Lefapha le ikaelela go tlhomela ditulo tse di 210 go fitlhela ka 2010.

<fn>NWU-NEWS.News143.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB ke moetapele ka mo patlisisong






POTCHEFSTROOM - Khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela malobanayana e ne ya bula sebebofatsi se e leng sa ntlha mo lefatsheng la rona le ba tlileng go ithuta tiro e e diriwang ke kgotlhelo ya mowa mo dimeleng.

Dikamore tse tse di bidiwang dikamore tsa "Open-Top"(OTC's) di betlilwe ka mokgwa o o tla bontshang gore dimela di itshwara yang ka mo tikologong e e tsamaisiwang e e leng gaufi le tikologo ya tlholego e di phelang mo go yone. Dikamore tsa OTC di akatswe mme di agilwe ke Moporof Gert Krüger, mofisioloji wa dimela wa Khampase ya Potchefstroom, gammogo le baithuti ba gagwe.

Patlisiso ya ga Moporof. Krüger le baithuti ba babedi ba gagwe ba morago ga didikerii, Pieter Smit le Elmien Heyneke, ba lebelela thata fisioloji ya kgatelelo ya dimela go leka go bona gore dimela d itshwara jang fa di gatelelwa ke kgotlhelo ya mowa mme ba ithute ka ga motheo wa fisioloji le biokhemi ya tse. Tshedimosetso e e tlhokega thata go ka kgona go baya melao ya kgotlhelo ya mowa mo Aferika Borwa.

YBB e biditswe leina go nna senteramo e e emang nokeng ditiro tsa Air Pollution Information Africa (Apina) ka mo Borweng jwa Aferika. Patlisiso e e kopantshitswe le ya khemi ya lefaufau ka mo tlase ga boetapele jwa ga moporof Kobus Pienaar, Diini ya Fakalthi ya Bosaense jwa Tlholego.

YBB e beile thoko madi a kana ka dimileone di le R1,4 ka mo porojekeng e.



Dikamore tsa "Open-Top" tse di agilweng go bona se kgotlhelo ya mowa e se dirang ka dimela, di tlhometswe semmuso fela maloba. Fa re bona baporof Leon van Rensburg (Bosaense jwa Tikologo), Gert Krüger (mofisioloji wa dimela), Mariëtte Lowes (Motlatsamoreketoro: Akatemi), Amanda Lourens (Mokaedi: Thuso ya Patlisiso) le Annette Combrink (Moreketoro: Khampase ya Potchefstroom).


<fn>NWU-NEWS.News144.2009-12-02.tn.txt</fn>
Sekolo sa Kgwebo se ruta porokerama ya MBA e e tlotliwang lefantshe ka bophara






POTCHEFSTROOM - Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom(Potchefstroom Business School (PBS)) ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e amogetse kgwetlho ya tikologo e e kopang thata ya dikgwedisome ya 21 ka porokerama ya teng ya MBA e e setseng e itsege e le e e tlang ka "maitemogelo a a phelang a dikarabo tsa kgwebo" tsa bophelo jwa nnete le mabaka le ditshono.

Porokerama e e kwadisitsweng semmuso gotlhe-gotlhe ke thuto e e tseneletseng e e bopilweng ka tiro e e bophara le mabaka a a bophara mo bophelong jwa kgwebo. Filosofi kapa kakanyo ya "dikarabo tsa Kgwebo tsa maitemegelo" se fa baithuti bokgoni jwa go dirisa kitso e ba e amogetseng kwa ntlhe ga go senya nako ka mo lefelong la tiro.

Ka go nna sekolo sa kgwebo sa maemo le se se lekanyeditsweng boleng ka mo mmarakeng ya di-MBA tsa mo Aferika Borwa, PBS e fetotse ditogamaano le dikoketso tsa teng tsa porokerama ya yone ya MBA go oketsa boleng jwa yone mo mmarakeng. Go bopa sentšhwa karikhulama ya porokerama ya MBA, le go tsenya dikolo tsa go ruta bokgoni, go dirile gore go oketse le phisego ya Fakalthi ya Ekonomi le Tsamaiso go twelela go na le boetapele ka mo dithutong tsa kgwebo le tirisanommogo ka go dirisa thulaganyo ya mofuta wa go ruta wa go tlhaolela baithiti mo ditlhopheng tsa disindikeiti.

"Ke ka kgatlhego e kgolo e ke bayang setempe sa me sa kamogelo ka mo khosong e e fang baithiti ba MBA bokgoni le kemo nokeng go ka kgona go bopa le go tsosa setso sa tswelelopele le kakanyo ya botogomaano mo dikgwebong le sitheong tsa bonoe", ga bua Moporof Tommy du Plessis, Mokaedi wa PBS.

MBA e rutiwa ka Seesimane ka kwa Khampaseng ya Vaal Triangle mme ka Seaferikanse ka mo Khampaseng ya Potchefstroom, ka porokerama ya nako e e seng ya ruri ka popego ya go ka arabela ditlhokego tsa bathapi. Batho ba ba nang le kgatlhego ba ka tlatsa diforomo tsa kopo ya go ka ikwadisa ka mo inthanete kwa (www.nwu.ac.za/p/pbs (Link: http://www.nwu.ac.za/p/pbs)). Dikopo tsotlhe tse di amogelwa di tlile go tlhaolwa ka go lebelela dipampiri mme botlhe ba tla fetisiwa mo tekong ya Kamogelo ya SHL e e atlholang bokgoni jwa tsamaiso.

Go ka amogela tshedimosetso e e tseneletseng, ikopantshe le Cornelia Veldman kwa (018) 299 1413 / Cornelia.Veldman@nwu.ac.za (Link: mailto:Cornelia.Veldman@nwu.ac.za), kapa Moporof Ronnie Lotriet kwa (018) 299 1406 / Ronald.Lotriet@nwu.ac.za (Link: mailto:Ronald.Lotriet@nwu.ac.za).



Moporof Tommy du Plessis, Mokaedi wa Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom


<fn>NWU-NEWS.News145.2009-12-02.tn.txt</fn>
Neeletsanyo ka kwa Khampaseng ya Vaal Triangle e a tokofatswa






VANDERBIJLPARK - Sekolo sa Dipuo ka kwa Khampaseng ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e godisitse kharikhulamo ya teng ya ngwaga ya boraro go ya kwa dithutong tse di ratiwang thata tsa Dithuto tsa Neeletsanyo e mo khampaseng e e leng serutwa se segolo sa meijara mo Khampaseng e.

Mokaedi wa Sekolo, Ngk Jan-Louis Kruger, o tlhaloseditse go re:" Go tloga ka 2000 Sekolo se ntse se fetola katiso ya teng go arabela ditlhokego tsa mmaraka. Go tshwana le kgodiso ya porokerama ya Puo ya Tiriso go fitlha kwa maemong a PhD, le tlhomelo ya Dithuto tsa Neeletsanyo go nna meijara di na le maikaelelo a go fa baithuti ba ba fetsang ba ba tla nang le bokgoni jwa go fana ka diphetogo tse di kgolo mo merafeng ya rona ya dipuo tse dintsi le ditlhokego tsa neeletsanyo mme ba ne le tshono e kgolo go ka bona diphatlhatiro."

Dimojulu tse dintšhwa le tsa jaanong jaana tsa Neeletsanyo di thusa Sekolo sa Dipuo mo dikharikhupamong tsa teng tsa dipuo, dipuo tsa tiriso le tse dingwe tsa dikharikhulamo tsa BA ka dirutwa tse dikgolo tsa Hisitori kapa Dithuto tsa Dipoletiki tsa dirutwa tsa meijara. Go fitlhela dirutwa tse di golela go fitlha kwa maemong a Onase ka mo khampaseng ya Vaal Triangle, baithuti ba tla ikopela go dira dithuto tsa bone tsa Onase ka kwa khampaseng ya Potchefstroom.

Baithuti ba ngwaga ya ntlha ka mo dithutong tsa Neeletsanyo ba dira dimojulu tsa matseno tsa media ya batho ba bantsi le bojenale. Baithuti ba ngwaga ya bobedi ba dira dimojulu tsa media ya dikorporatifi, kgatiso le dithuto tsa difilimi mme ba ngwaga ya boraro ba rutiwa dimojulu tse di farologaneng tsa bontle jwa go bona le go utlwa, mefutaya medi ya go bopa ka dikerafo, mekgwa ya go batlisisa, bojenale jwa dikorporatifi, le neeletsanyo ka dimedia tse di farologaneng.

Baithuti ba ditikologo tse dingwe tsa go ithuta ba amogelwa go ka tsaya dirutwa tsa Neeletsanyo go ikhumisa. Go ka bona tshedimosetso e e tseneletseng o ka ikopantsha le Christine van Aardt kwa (016) 910 3463.


<fn>NWU-NEWS.News146.2009-12-02.tn.txt</fn>
Batlatsa-Khansaliri ba Ditšhabatšhaba ba etela YBB






Batlatsa-Khansaliri ba bane ba diyunibesiti tsa ditšhabatšhaba malobanyane ba ne ba jele nala go tla mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB) go golega dithapo tsa tirisano le letloa la diyunibesiti tse di akanyang ka go tshwana.

Moporof Ngk. Lex M Bouter, Moreketoro Magnificus wa Vrije Universiteit ya kwa Amsterdam, Ngk Susan Cole, Moporesidente wa Montclair State University, New Jersey, le Moporof Deian Hopkin, Motlatsa Mokhansaliri wa London South Bank University ba ne ba tlile thomelo ya badirimmogo ba bone ba ba kwa godimo.

"YBB e ile ya tsaya kgato ya go bopa letloa le go buisana le go dirisana dikakanyo ngwaga le ngwaga ka ga mabaka jaaka dikgetlho tse di lebeletseng diyunibesiti tsa segompieno," ga bua Ngk Theuns Eloff, Motlatsa Mokhansaliri.

Ditlhogo tse di ileng tsa buisanwa ke tse di latelang:
• Go tsamaisa yunibesiti ya kgwebontšhwa ya ngwagakgolo ya 21,
• Tsamaiso e e itumedisang, go baletswe go tsamaisa ditiro le ditlhotlheletso,
• Go baya ditekanyetso tsa ditiro le go ipaya se o itekantshang ka sone; le
• Tsamaiso ya Dipharologanyo le setšhabatšhabafatso.

Ka Mosupologo wa la 12 Ngwanatsele 2007 ba thomeletso ba kwa Vrije Universiteit ya Amsterdam le Montclair State University ba ne ba etetse Khampase ya Mafikeng le Setheo sa Kgwele ya Maoto, mme ba thomeletso ya kwa London South Bank University ba ne ba amogetswe ka mo dikhampaseng tsa Potchefstroom le Vaal Triangle.



Dithomeletso tsa go tswa kwa London South Bank University go tswa mo molemeng: Ngk Phil Cardew, Motlatsa Mokhansaliri wa Pro wa Go Ruta le Merero ya Baithuti, Ngk Ed Tinley, Tlhogo ya Ofisi ya Patlisiso le Tlhabololo ya Kgwebo, Mme Carol Campayne, Mokaedi wa Tekatekanyo le Pharologano, Ngk Deian Hopkin, Motlatsa Mokhansaliri le Ngk Theuns Eloff, Motlatsa Mokhansaliri wa YBB.



Thomeletso go tswa kwa Montclair State University kwa New Jersey malobanyana ba ne ba etetse YBB. Go tswa mo molemeng ke: Ngk Karen Pennington, Motlatsa-moporesidente: Tlhabololo ya Baithuti le Bophelo jwa Khampase, Ngk Ada Beth Cutler, Diini: Kholetšhe ya Thuto le Tirelo ya Batho, Ngk Susan Cole, Moporesidente, Ngk Theuns Eloff, YBB-Motlatsa-Mokhansaliri, le Mme Lauretta Bruno, moemedi wa YBB kwa New York.



Setlhopha sa go tswa kwa Vrije Universiteit, kwa Amsterdam se ne se le go tswa mo molemeng: Moporof Peter Beek, Diini: Bosaense ya go Tsikinyo ya Mmele, Ngk Harry Wels, Lefapha la Setso, Thulaganyo le Taolo, Moporof Ngk Lex Bouter, Moreketoro Magnificus, Ngk René Smit, Modulasetulo: Boto ya Khdutamaga, le Moporof Harmen Verbrugge, Diini: Bosaense jwa Ekonomi le Kgwebo.



Ngk Ada Beth Cutler (kgakala mo mojeng) wa kwa Montclair University, New Jersey, o buisana lebaka le (go tswa molemeng) Moporof Dan Kgwadi, Moreketoro: Khampase ya Mafikeng, YBB, Mme Lauretta Bruno, moemedi wa YBB kwa New York, le Ngk Harry Wels wa kwa Vrije University, kwa Amsterdam.

<fn>NWU-NEWS.News147.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e bopa thulaganyo ya bata ya digwele le balwetsi






POTCHEFSTROOM - Khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) a abetse ya ntlha ya dibata tsa digwele mo go tse pedi go ya go ntlo ya Aandblomtuiste kwa Strydenburg.

Bata e ya Quadro ya digwele e betlilwe ke baithuti ba Boenjineri jwa Mekhenikale ka mo Khampaseng mo porojekeng ya bone ya go diragatsa kitso ya bone ka mo tikologong ya dithuto ya Boenjineri jwa Dithulaganyo. Bata e bopilwe go thusa baoki ka balwetsi le digwele go tlhokomela gore baoki ba ba se utlwise mekwatla ya bone botlhoko.

Go ya ka Moporof Johan Roberts, motlhatlheledimogolo wa Boenjineri jwa Mekhenikale, o tlhophile porojeke e ka gore e ne e siame go tsamaisana le kitso e ba nang le yone mo ngwageng ya bone ya boraro le ya bone mo dithutong tsa bone mo Boenjinering jwa Mekhenikale.

Popo ya ntlha e ne e bopilwe ke Ricus Coetzee le JJ Groenewald mme morago ya tokofatswa ke Gert van Eeden, Jacques Silvis le Corrie du Plessis mo ngwageng e e latelang. Ka 2006 Francois de Waal o ile a fetsa popo ya ntlha ka go e tokofatsa go feta gape mme go tlhomamisa gore e sireletsa le pabalesego ya balwetsi le digwele le go tokofatsa le moelo wa metsi go tswa mo bateng le go dira diteko tsa mo tirisong ka mo Witrand.

Aandblomtuiste e ne e na le tlhokego ya bata e, mme morago ga leeto mo YBB la ga Adri van der Merwe (Moithuti wa Bokhemisi) le Hennie Maré, ka bobedi ba ba tswang kwa Strydenburg, ba ne ba simolola go buisana le Yunibesiti ka ga bata.

Popego ya thulaganyo e ya bata e tla thusa badiri ba kwa Aandblomtuiste go tsholetsa le go thusa balwetsi le badudi ba ba 30, ka boima jwa mebele jwa go fitlha kwa dikilokerameng tse di 120kg, ka letsatsi gore ba kgone go dira tiro ya bone kwa ntle ga mathata.

Sekolo sa Boenjineri jwa Mekhenikale ba ne ba akanya go abela bata e ya ntlha ya teko go Aandblomtuiste ka se e le tirelo ya bone go merafe ka bophara. Le fa go le jalo gore bata e sa le ya teko le go tlhabolola khumo e e ka dirisiwa ka katlego e kgolo kwa Aandblomtuiste.


<fn>NWU-NEWS.News149.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba YBB ba bopa sediriso se se tsholetsang digwele






POTCHEFSTROOM - Baithuti ba Boenjineri jwa Bometšhini ka mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ba dirisitse boitseanape jwa bone ba dilemo di le supa go ka thusa gore baoki ba mo Sepetlele sa Witrand ba se tlhole ba tlholwa ke tiro ya go tlhapisa digwele.

Go ya ka Ngaka Ebrahim Sooliman, Motlhankedimogolo wa tiragatso wa Sepetlele sa Witrand sediriso se tla dirisiwa go thusa thata ka kalafo ya digwele. A re kalafo le kemo nokeng ya digwele e tokafetsa thata go ka kgona go ba fodisa gore ba kgone go tsaya kemo ya boikarabelo gape ka mo morafeng le mo bophelong.

Go ya ka Mor. Johan Roberts, motlhatlheledimogolo wa Boenjineri jwa Bometšhini porojeke e ne e siametse katiso le thuto mme go ne go le botoka go feta ka gore go thusitse le ditlhokego tsa morafe. Badiredi ba baoki ba kwa Sepetlele sa Witrand ba ba thusang ba ba digwele thata ba tla thusega gagolo ka gore ba ka se tlhole ba itematsa mekwatla fa ba batla go tsenya le go ntsha digwele ka mo dibateng.

Sediriso se sa "quadrulift" se bopilwe ka thuso ya difisioterapi le ditiroterapi le baoki ka se e ne e le karolo ya dithuto tsa baithuti ba boenjineri go dirisa kitso le teori ya dithuto tsa bone tsa dithulaganyo le dipopo tsa meganiki le go dirisana tse tsotlhe mmogo. Mabaka a a tshwanang le go tshegetsa, go tlhokomela tlhwatlhwa, bogolo jwa sediriso le bontle le bokgoni jwa go ka di betla di ne tsa akangwa tsotlhe.

Setlhopha sa baithuti, JP Steyl, Henry Townsend, Thys Uys, Le Roux van den Berg, Jaco Vermaak, CJ Vos, Justin Willemse le Jaco Wood ba ile ba tla ka kakanyo ya popo e e ileng ya kgotsofatsa baitsegotlhe ba Witrand go ka arabela ditlhokego tsa bone. Lucas Pitso o ile a bopa bogolo jwa sediriso sa ntlha sa teko mme a e aga mme ba dira diteko. Mo selemong se se latelang Gideon Jacobs a e bopa mme a e fetsa mme a baakanya diphoso mme a tokafatsa fa le fa mme a dira diteko tse dingwe. Mor Thabo Diobe, motegeniki wa fakalthi o ile a ema baithuti nokeng ka go bopa sediriso.

Quadrulift e arabela le dikopo tsa SABS tse di reng gore sediriso se se nang le gagamalo e e kwa tlase ga 12 V e ka tsengwa mo godimo ga bata. Sediriso sa go tsholetsa se ka tsholetsa 120 kg mme e ka fitlhelela dimetara tse 1,6 m mme e ka tšhika 190°.



Quadrulift e ile ya bontshiwa mme ya tlhalosetswa badiri ba Sepetlele sa Witrand ka nako ya go e ba fa semmuso. Fa go na le barena Johan Roberts, motlhatlheledimogolo wa Boenjineri jwa Bometšhini, Thabo Diobe, Motegeniki wa mo Sekolong sa Boenjineri jwa Bometšhini, mme Catherine Motitimi, mooki, ngk Ebrahim Sooliman, CEO wa Witrand, le mme Annetjie du Bruin, Motsamaisi wa Baoki kwa Witrand.





<fn>NWU-NEWS.News150.2009-12-02.tn.txt</fn>
Potgieter ke ene fela mmatlisisi wa A1 wa fisika






Moporof. Marius Potgieter wa Yuniti ya Fisika ya Tlholego yo jaanong jaana e leng Mokaedi wa Sekolo sa Fisika ka mo Khampaseng ya Potchefstroom mo YBB fela malobanyana o amogetse katlholo ya A1 ya bobatlisisi go tswa go NRF(National Research Foundation). Se ke katlholo e e kwa godimo-dimo e e abelwang babatlisisi kwa NRF.

Potgieter jaanong jaana ke mmatlisisi a le mongwe ka mo tikologong ya gagwe ya thuto ka katlholo ya A1 ka mo YBB. Katlholo ya A e abelwa babatlisisi ba ba itlhaolang go nna baetapele ka mo ditikologong tsa bone tsa patlisiso ka mo lefatsheng ka bophara. Ka Potgieter a le mmatlisisi yo moswa o ile a amogela kabelo ya tlotlo ya NRF President's Award.

Potgieter o na le dilemo di le 30 a le modirimmogo ka mo Khampaseng ya Potchefstroom mme ene o ipona a godisitswe ke Moporof. Pieter Stoker. Moporof. Pieter Stoker, moporofesara yo a thotseng tiro ka mo Fisika, yo a santseng a tswelela ka patlisiso, o jele selemo sa gagwe sa bo masorobedi. Ke ene yo o neng a na le boikarabelo jwa go tlhomela patlisiso le dithuto tsa morago ga didikerii tsa Fisika ka mo PU for CHE ya pele ka 1950.

Patlisiso ya ga Potgieter ke ka ga fisika ya tlholego ya helioseperiki mme thata tiro ya letsatsi ka mo marannyeng a letsatsi mo marannyeng a kosemiki le mo tlholegong ya dinaledi e e gaufi. Tse di balela le patlisiso ya bosa jwa lefaufau le kelaemete ya lefaufau. Ditiro tse dintsi tsa gagwe ke go bopa ka dipalo popego ya lefaufau la heliosekopiki le ditiro tsa marang a kosemiki di le dikarolonyana tse di fetotsweng ka mo heliosefere le ditiragalo tsa fisikale tse di di amang.

"Dimotlele di bapisiwa mme di lekiwa go bapa le tse di bonwang ke difofalefaufau tsa Voyager ya NASA le Ulysses ya ESA tse di lebelelang heliosefere go tswa mo lefatsheng le bofelo jwa heliosefere le go dikologa le letsatsi. Go ya ka ditumelano tse dintsi tsa patlisiso, setlhopha sa fisika ya heliosefere(mo go balelwang le Baporof Harm Moraal, Adri Burger le Stefan Ferreira) se fana ka thuso le thuto e ntsi ka mo fisika ya heliosefere go kgona go tlhalosa tse di bonwang le go ka dira diponelopele tse di ka bonwang ke difofalefaufau,"ga bua Potgieter.


Moporof. Marius Potgieter

<fn>NWU-NEWS.News151.2009-12-02.tn.txt</fn>
Mmatlisisi wa YBB o thusa go lebelela boitekanelo jwa bana






POTCHEFSTROOM - Diporosente tse di 7 tsa bana ba sekolo ba a goga, 6% ya bone ba goga sekerete ya ntlha pele ba na le dilemo tse di lesome, se se ratiwang go feta go jesa nako ke go bua ke mogala wa letheka, palo e e ka nang 40% ya bana ga ba ikatise sepe kapa gannye fela, mme ba ba sa direng sepe ke setlhopha sa basetsana magareng a dilemo tse di 16 le 19 ba merafe e e neng e setse kwa morago pele.

Tse ke tse dingwe tsa dilo tse di lemogilweng ka mo karateng ya repoto ya boitekanelo jwa bana ba mo Aferika Borwa e e dirilweng ke setlhopha sa babatlisisi go baletswe le Moporof Salomé Kruger, yo mongwe wa babatlisisi wa moetapele ka mo dijong tsa bana mo Khampaseng ya Potchefstroom ya YBB.

Babatlisisi ba ba robongwe ba mo Aferika Borwa ba dira ka maatla mo kgaolong ya patlisiso ya boitekanelo jwa bana mme ba kwala repoto ka tirisanommogo ya Setheo sa Bosaense jwa Metshameko sa Aferika Borwa le Discovery Vitality go ka lemoga gore bana ba mo Aferika Borwa ba phela ka boitekanelo kapa kwa ntle ga boitekanelo.

Ditokolo tsa setlhopha sa babatlisisi ba kwa diyunibesiting tsa Kapa, Kapa Bophirima, Bokone-Bophirima, Wits le Khansele ya Patlisiso ya Bongaga, fela maloba ba ile ba kopana kwa Kapa go akaretsa le go tlhaloganya diphitlhelelo tsa dipatlisiso. Setlhopha sa tiro se na le maikaelo a go dira jalo le go ntšhwafatsa karata ya repoto ngwaga le ngwaga.

Karata ya repoto e lebeletse ka mo dikatlegong tse di bonweng mme mo dikgatong tse di tseilweng go godisa boitekanelo mo baneng.



Moporof Salomé Kruger





Karata ya repoto ka ga boitekanelo jwa bana ka mo Aferika Borwa e bopilwe fela maloba ka tirisano ya setlhopha sa babatlisisi.















<fn>NWU-NEWS.News152.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khamphase ya Potchefstroom e amogela baithuti ba ngwaga wa ntlha






POTCHEFSTROOM - Mo e ka nnang diperesente di le 38 tsa baithuti ba ngwaga wa ntlha ba ba gorogileng mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesithi ya Bokone-Bophirima (NWU) ka Lamatlhatso wa di 19 tsa Ferikgong ke ba palogare ya diperesente tsa bone tsa go falola ditlhatlhobo tsa bone e fitlhileng kwa go diperesente di le 75 kgotsa go feta.

Seno ke bosupi jwa gore boleng jwa baithuti ba ba tswang mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya NWU e a tokafala ngwaga le ngwaga, mme seno ke sone se se dirang gore NWU jaanong e bo e na le direiti tse di kwa godimo go di feta tsotlhe tsa go falola ditlhatlhobo ga baithuti mo diyunibesithing tsotlhe mo nageng ya rona. Seno se tsamaisana sentle le go gatelela ga puso gore go tokafadiwa direiti tsa go falola ditlhatlhobo ga baithuti mo ditheong tsa thuto sa thešiari.

Fa Reketoro wa Khamphase e leng Porofesa Annette Combrink a ne a neela puo ya go amogela baithuti bano, o ne a bolelela batla-bosheng bano ba ka nna 3 200 mmogo le batsadi ba bone gore Khamphase ya Potchefstroom e boile gape e dirile go feta mokgele o e neng e ipeetse one wa ngwaga ka go nna le palo e e kwa godimo go feta ya baithuti ba ba amogetsweng mo go yone, ba ba tlileng go ithuta dithuto tse di botlhokwa tse di jaaka famasi, thuto ya dipalo, disaense tsa pholo le boenjenere.

"Go boloka boleng jo bo kwa godimo jwa go ithuta le go tlhabololwa ga jone go tsewa masisi tota ka go tlhatlhobiwa ka metlha ga ditlhopha tsa patlisiso mo dinageng tse di farologaneng le go sekasekwa ga tsone ke dikhansele tsa seporofešenale," go bolela jalo Porofesa Combrink.

Go ya ka ene, boikaelelo-bogolo jwa NWU ke go fetola baithuti gore e nne batho ba ba itseng go jela dilo tlhogo, ba ba kgonang go rarabolola mathata le go nna le mekgele mo botshelong gore kwa bofelong ba kgone go baakanyediwa porofešene ya bone ka tshwanelo.

Ngaka Theuns Eloff, e leng Mothusa-Mokanseleri wa NWU, a re o ne a le motlotlo go tlhalosa morago ga dingwaga di le tharo gore go kopanngwa ga ditheo tsa NWU gore e nne setheo se le sengwe fela go atlegile tota. Thulaganyo ya go dira gore go se ka ga nna le pharologano e ntsi thata fa gare ga dikhamphase tseno Yunibesithi e le nngwe, le go boloka tekatekano fa gare ga go tlhagisa matswela a a molemo ga tsone le maitemogelo a tsone le go tlhomama mo tseleng ya tsone ya go dira dilo, go tlhomamisa gore tiro ya konokono ya NWU, e leng go ruta le go dira patlisiso, e ka gatelapele.

Go ya ka Ngaka Eloff, gone jaanong jaana NWU ke yunibesithi ya borataro e kgolo go di feta tsotlhe mo nageng ya rona, e e nang le baithuti ba ka nna 52 000 ba ba ikwadisitseng mo dikhamphaseng tsotlhe tsa yone tse tharo, mme baithuti ba tsone ba ba 24 000 ke ba ba ithutang ba se mo dikhamphaseng tseno. A re NWU e ikaeletse go kwadisa baithuti ba ka nna 5 000 kwa dikhamphaseng tse tharo mono-ngwaga.



Ka Lamatlhatso, Khamphase ya NWU ya kwa Potchefstroom e ne ya amogela mo e ka nnang baithuti ba ngwaga wa ntlha ba le 3 200 mmogo le batsadi ba bone. Mo gare ga batla-bosheng bano, go na le mawelana a modiri yo o tumileng thata wa difilimi le rrametlae e leng Leon Schuster. Go tswa kafa molemeng ke Ngaka Theuns Eloff (Mothusa-Mokanseleri wa NWU), Porofesa Annette Combrink (Reketoro wa Khamphase), Shelley le mmaagwe e leng Lalie, Leon, Ernest le Rre Willem Pienaar (Mokaedi: Tsamaiso ya Botsamaisi jwa Akhademi). Shelley o rulaganyetsa go ithuta Dithuto tsa Tlhaeletsano, mme Ernest ene o tlile go ithutela
Bcom ya kgwebo.



Mofenyi wa kgaisano ya dibui tsa phatlalatsa tsa ATKV (ba bagolo, ba puo e e seng ya gabone ya Seburu) le mosimane yo e leng tlhogo ya diporifekete tsa Sekolo se Segolo sa Waterkloof, e leng Piet Matipa, o ikwadiseditse Dithuto Tsa Tlhaeletsano tsa BA kwa NWU. O tlotla fano le Reketoro wa Khamphase, e leng Porofesa Annette Combrink, le Mothusa-Mokanseleri, e leng Ngaka Theuns Eloff, moragonyana fela ga moletlo wa kamogelo.



<fn>NWU-NEWS.News153.2009-12-02.tn.txt</fn>
Modini o abelwa metlele wa go nna mmatlisisi yo mogolo






POTCHEFSTROOM - Mo khonferenseng ya yone ya bosetšhaba e e neng e tshwerwe maloba jaana, Education Association of South Africa (EASA) e ne ya abela Porofesa Petra Engelbrecht, eleng Modini wa Lefapha la Disaense Tsa Thuto mo Khamphaseng ya Bokone-Bophirma ya Potchefstroom metlele wa go nna mmatlisisi yo mogolo.

Porofesa Engelbrecht o ne a akgolelwa tsela e e manontlhotlho e a nnileng le seabe ka yone mo go direng dipatlisiso tsa thuto; seabe se segolo se a nnileng le sone mo go tlhomeng tsamaiso ya thuto ya go tshwarwa ga botlhe ka tekatekano le seabe sa gagwe mo go thuseng badiri-mmogo go gatela pele mo tirong ya bone le mo mokgweng wa bone wa go dira tiro a bone ka tsela ya seporofešenale mo mafapheng a thuto le a boithutatlhaloganyo.

O ne a re: "Ke motlotlo tota go amogela metlele ono wa patlisiso e ke e dirileng mo dingwageng di le 16 tse di fetileng." A bo a oketsa ka go re, "Awate eno gape ke ya go akgola le badiri-ka-nna ba ba neng ba dira le nna re le setlhopha se se dirang patlisiso, re tlhomile mogopolo mo mokgeleng wa rona - wa go tlhama le go tlhoma thuto e e akaretsang botlhe mo Aforika Borwa!"

Porofesa Engelbrech, yo o itsegeng kwa dinagang tsa boditšhabatšhaba le mo nageng ya rona jaaka mmatlisisi le motlhatlheledi, o ne a newa katiso ya seporofešenale mo thutong ya boithutatlhaloganyo le ya thuto kwa Yunibesithing ya Pretoria le UNISA. O ne a simolola mokgele wa gagwe wa seporofešenale kwa Yunibesithing ya Pretoria jaaka motlhatlheledimogolo le moporofesa-mmogo mme a fudugela kwa Yunibesithing ya Stellenbosch kwa a fitlhileng a nna porofesa le modulasetulo gone. Ka 2004, o ne a nna mokaedi le mokaedimogolo wa patlisiso, mme ka Mopitlwe wa 2007 a tlhomiwa go nna Modini wa Lefapha la Disaense Tsa Thuto kwa NWU.



Porofesa Petra Engelbrecht, Modini wa Lefapha la Disaense Tsa Thuto.



<fn>NWU-NEWS.News154.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU e ruta khoso ya go Simolola Kgwebo le go e Tsamaisa






POTCHEFSTROOM - Porofesa Tommy du Plessis, Mokaedi wa Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom (PBS ka Seesemane) kwa Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesithi ya Bokone-Bophirma (NWU) o tlile go tshwara gape khoso mo ngwageng ono ya batho ba ba batlang go nna bagwebi, khoso ya Kafa o ka simololang kgwebo ka gone le go e tsamaisa.

Khoso eno e diretswe gore batho ba ba batlang go nna bagwebi, ba rutwe tsela yotlhe e e mosola ya kafa kgwebo e tsamaisiwang ka gone mme ka fela ya ba ba batlang go itlhomela kgotsa go nna le dikgwebo tsa bone.

Mo mmojuleng wa ntlha, go tlotlwa e bile go sekasekwa dintlha tse di dirang gore bagwebi ba atlege, mme batho ba ba tlileng thutong eno ba newa tšhono ya itlhatlhoba ka mokgwa o o tshwanetseng. Mmojule wa bobedi o tlotla ka mekgwa ya go sekaseka kgwebo go bona gore a e itsetsepetse sentle, mme mo mmojuleng wa bo 3, batho ba ba tlileng mo thutong eno ba rutwa go kwala thulaganyo ya kgwebo ya bone. Mmojule wa bofelo o lemotsha batho ba ba tlileng mo thutong eno dikgono tse ba santseng ba tshwanelwa ke go nna le tsone go tlhomamisa gore dikgwebo tsa bone di nne di ntse di atlegile ka dinako tsotlhe.

Mo dingwageng di le tharo tse di fetileng, khoso eno e ne ya tshwarelwa kwa London lekgetlo la ntlha, morago ga gore PBS le setlamo sa molao se se kwa London, e leng Breytenbachs, di dirisane mmogo mo go emeng Ba-Aforika Borwa ba ba berekang kwa London nokeng ka go ba naya kgakololo ya gore ba ka simolola jang dikgwebo tsa bone fa ba boela mo Aforika Borwa.

Porofesa du Plessis ke mokwadi wa ka metlha wa kholomo ya Sake 24, e e tlhabang botlhale dikgwebo tse dinnye le tsa bogolo jo bo mo magareng, le go naya kgakololo ka dikgang tse dintsi tse di farologaneng malebana le kgwebo le go e laola. Gape, o lalediwa ka metlha mo lenaneong la Radio Sonder Grense's (RSG) Rand en Sent go tla go naya batho kgakololo mo go lone, gape o abela SA Times e e gatisiwang kwa London ditlhogo tse a di kwadileng ka go tlhoma dikgwebo tse dintšha.

Khoso eno e tsaya malatsi a le mabedi, mme tshwarelwa kwa Potchefstroom mme tlhogo ya motho e duela R1200 khoso e le nngwe. Tsweetswee ikgolaganye le Laurette Strauss mo nomoreng ya (018) 299 1636 fa o na le dipotso tse di oketsegileng.




Porofesa Tommy du Plessis, Mokaedi wa Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom (PBS ka Seesemane).



<fn>NWU-NEWS.News155.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e amogela kabelo ya tiriso ya dipuo tse dintsi






POTCHEFSTROOM - Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e dirile go feta ditheo tsotlhe tsa mo thutong e e kwa godimo mo Aferika Borwa ka go abela mo tirisong ya dipuo tse dintsi le go aga setšhaba mo dingwageng di le lesome tse di fetileng. Tiro e ya matsapa e dirile gore YBB e amogele kabelo go tswa go PanSALB(Pan-South African Language Board) ka nako ya moletlo o kgatlhisang e e neng e tshwaretswe kwa Emperor's Palace kwa Gauteng ka letsatsi la 2 la Tlhakole 2008.

Moporof Marlene Verhoef, Mokaedi wa Setheo: Bokaedi jwa Dipuo le modirimogolo mo pholising ya YBB ya dipuo tse dintsi, o dumela gore mokgwa o yunibesiti o diragatsang tiro ya yone ya tiriso ya dipuo tse dintsi o amogetse kgatlhego ya baatlhodi mme ga dira gore kabelo e abelwe YBB.

"YBB e itumeletse kabelo thata" ga bua Moporof Verhoef. "E re tlhotlheletsa go tswelela mo tseleng e YBB e e palameng e e leng mo go yone ya dipuo tse dintsi."

Bokaedi jwa Dipuo ya YBB e tlhometse mefutafuta ya diporojeke tsa popontšhwa go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi jaaka go kgonagala ka mo Yunibesiting le ka mo tikologong.

Porojeke e nngwe e e bulang tsela ke ya tirelo ya go fetola ka mo diphaposiborutelong e e fang baithuti tshonno ya go ka ikwadisetsa diporokerama tsa akatemi tse di tlhokegang. Ditirelo tsa go fetola ga di diriwe fela ka mo dikhampaseng tsa YBB mme di diriwa le ka mo Kholetšheng ya Bolemirui ya Potchefstroom mme gape tirelo e ile ya oketswa gape go ya kwa dikolong. Sekolo sa kwa Hoërskool Frikkie Meyer kwa Thabazimbi le sa Central Primary School mo Potchefstroom ba setse ba bona maungo a tirelo e mme YBB e akanya go oketsa tirelo e go ya kwa dikolong tse dingwe ka mo diporofenseng tse dingwe.

YBB e ile ya baya repoto e e tseneletseng ka ga pholisis ya dipuo le tlhomelo ya teng ka mo pele ga baatlhodi ba PanSALB ba kgaisano ya dipuo tse dintsi. Kgaisano e ne e rulagantswe ke PanSALB go jela mokete wa gore ba na le dilemo tse di lesome jaanong.

Rhodes University ba dule mo maemong a bobedi ka mo karolong ya ditheo tsa thuto e e kwa godimo.



Moporof Marlene Verhoef, Mokaedi wa Setheo: Bokaedi jwa Dipuo, o ntsha sehuba ka kabelo go tswa go PanSAT e e abetsweng YBB ka matsapa go godisa tiriso ya dipuo tse dintsi le go aga setshaba mo karolong ya Thuto-Godimo.








<fn>NWU-NEWS.News156.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ya Vaal ya YBB e dirisana ka Porojeke ya Kuranta ka mo Thutong






VANDERBIJLPARK - Barutwana ba ba fetang 5 000 go tswa mo dikolong tsa Vaal Triangle ba tla bona mosola wa Porojeke ya Kuranta ka mo Thutong (Newspaper in Education Project (NEP)), e e leng ngwana wa tirisano magareng a Khampase ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) le MooiVaal Media.

Porojeke e ne e tlhometswe ka mo Khampaseng fela maloba ka maikaelelo a go tokofatsa boleng jwa thuto ka mo merafeng ya Vaal Triangle ka go godisa setso sa babadi ka mo merafeng le go lwantsha tlhokego ya go bala le go kwala.

NEP e lebeletse go fana ka tshono ya go ka rarabololoa ka tlhaloganyo, go bontsha tlhaloganyo le gore go itemogela mosola wa dikuranta ka mo merafeng ya temokerasi le maitshwaro a theo le go ka ipuela ka kgololesego mme gape le go tlhotlheletsa boikarabelo jwa badudi ba lefatshe gore barutwana ba ne le kutlwelobotlhoko ka ga dipharologano tsa mo merafeng le dipuisano tsa mo merafeng.

Ka nako ya porojeke, tirisano ya barutwana e tla nna go tlatsa "paseporoto ya go bala" e e tla nang le dipotso tsa ditiragalo tsa go tsamaisana le merafe ya bone tse di neng di le mo media. Morago ga porojeke morutwana mongwe le mongwe yo o dirisaneng o tla amogela setifikeiti.

Ka mo puong ya gagwe, moreketoro wa Khampase, Moporof Piet Prinsloo, o lekantshitse dikolo tsa mo tikologong ya Vaal Triangle le "lefatshe la temo e e humileng" ka baetapele le bagwebi ba bantšhwa mme ka lebaka le, Khampase e na le boikarabelo bo bogolo jwa go bopa dithulaganyo tse di kgonang go aga le go fana ka kemo nokeng.

"Porojeke ga e sedifatse fela tiro e kgolo e media e e dirang ka mo merafeng mme gape e bontsha boineelo jwa Khampase go tlisa tokofatso ya selegae le go maatlafatsa tikologo," ga bua mme Annette Willemse, Modiredi wa Neeletsanyo ya Korporatifi wa Khampase ya Vaal Triangle.

NEP pele e ne e le kakanyo ya mo ditšhabatšhabeng mme e tlhometswe le mo Aferika Borwa ka katlego e kgolo. MooiVaal Media ke kuranta ya mo morafeng e e leng ka mo tlase ga Media24.



Ditokolo go tswa mo Lefapheng la Mebaraka la mo Khampaseng ya mo Vaal Triangle ka nako ya tlhomelo ya Porojeke ya Kuranta ka mo Thutong. Go tswa ka mo molemeng go na le moh Alwine Naude, Moporof Piet van Wyk le moh Carla Dippenaar.



Mor Daan Marx, tlhogo ya sekolo sa kwa Heidelberg Volkskool, gammogo le baemedi ba MooiVaal Media, bomme Ria van Vuuren le Penelope van Vuuren.



Mor Bertie Visser, Mokaedi-mogolo: Ditšhelete le Dibebofatsi (wa bobedi mo molemeng) le Mor Thys Foord, Molaodi-mogolo: MooiVaal Media (wa bobedi mo mojeng) le diporinsipala tsa dikolo tse di mmalwa tsa mo tokologong ya Vaal Triangle.








<fn>NWU-NEWS.News157.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tshwara poo ka manaka mo Porokerameng ya Balaodi ba Bokamoso






POTCHEFSTROOM - Sekolo sa Kgwebo sa mo Potchefstroom (PBS) ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba se ile sa bopa Porokerama ya Balaodi ba Bokamoso (Programme for Emerging Managers (PEM)) go ema nokeng batsamaisi ba mo moleng wa ntlha gore ba kgone go tsena mo diphatlhatiro tsa bolaodi.

Balaodi ba bantsi ba ba nang le bokgoni nako e ntsi ga ba kgone go tselela godimo go nna balaodi ka gore ba tlhoka dithuto le maitemogela a bolaodi. PEM e bopilwe gore o tlatse tlhokego e e leng teng ya bokgoni mme e tla fa batsamaisi ba mola wa ntlha ka motheo o o tiileng wa bokgoni jwa kgwebo le kitso gore go tlhabololwe tlhaloganyo ya bone le go oketsa boleng mo setheong le gore ba emele tlhatlhoso go ya kwa godimo.

Porokerama e bopilwe ka ditlhogo tse di tshwanang le mekgwa ya tlwaelo ya tsamaiso e e siameng, taolo ya batho, taolo ya ditiro le taolo ya metswedi ya ditšhelete mme gotlhe go kwadisitswe ka mo leweleng ya botlhano ya Thulaganyo ya Dithuto ya Setšhaba (National Qualifications Framework (NQF)).

Porokerama e na le diboloko tsa thuto tse nne tsa ruri tsa thuto tsa malatsi a mabedi mo go e nngwe le e nngwe mme di tla simolwa ka Motsheganong, Seetebosigo, Phatwe le Diphalane. Botlhokwa jwa tiriso ya kitso le mabaka a tiori, baithuti ba tshwanetse go dira ditiro le go kwala tlhatlhobo ya dibuka tse di butsweng. Go ka amogela tshedimosetso o ka ikopantsha le Cornelia Veldman kwa (018) 299 1419 / pbsinfo@nwu.ac.za (Link: mailto:pbsinfo@nwu.ac.za) .

Klika fa go bala go feta...&nbsp; (Link: http://www.puk.ac.za/fakulteite/ekon/pbs/Programme_for_Emerging_Managers_e.html)








<fn>NWU-NEWS.News158.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tirelo ya YBB ya go toloka e godisiwa le go ya dikolong






POTCHEFSTROOM - Ngwaga e bana ba ba supa go tswa mo go ba ba 14 ka mo kgaleng ya motheo mo phaposing ya bana ba ba thusiwang kwa sekolong sa Central Primary School ka mo Potchefstroom ba itsisitswe tirelo ya go toloka ya kwa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) mme jaanong ba kgona go utlwa dithuto tsa bone tsa dipalo ka leleme la bomme.

Moh Dipuo Maphakathi, motoloki wa Bokaedi jwa Dipuo jwa mo YBB o tolokela barutwana go tswa kwa Seesimaneng go ya kwa Setswaneng. E nngwe ya maikaelelo a porojeke ke go tlhomamisa gore go tolokela kwa lelemeng la ga mme go ka fetola jang go tlhaloganya tiro ya bana le gore go tokofatsa jang tirisanommogo ya bone mo phaposing le go bona gore a maduo a a oketsega.

Ka go oketsa tirelo ya mo YBB, Central Primary ke setheo sa boraro se se bonang mosola wa tirelo ya botoloki ya YBB. Go tloga tlhomelo ya Tirelo ya Bokaedi jwa Dipuo ya go tolokela ka nako e le nngwe ka mo diphaposing tsa borutelo ka mo dikhampaseng tsa YBB gore ba tle ba bulele ditsela mo diporokerameng tse di tlhokegang, tirelo e ne ya godisiwa le go ya kwa Potchefstroom Agricultural College le kwa sekolong sa Hoërskool Frikkie Meyer kwa Thabazimbi.

Le fa tirelo kwa Frikkie Meyer e ile ya tlhomelwa fela ka mo phaposing ya bosaense jwa khomputara, jaanong e tlabolotswe le kwa dirutweng tsa bioloji le ekonimiki ya kgwebo mo digerateng tse di junia mme batoloki ba bangwe ba setse ba katisitswe mme ba dirisiwa.
"Ka lebaka la dikatlego tsa kwa Frikkie Meyer le gape mo Central Primary School, jaanong jaana e lebelela bokgoni jwa go ka godisa tirelo e go ya kwa dikolong tse dingwe - ka tsholofelo, gongwe kwa diporofenseng tsotlhe," ga bua Moporof Verhoef Mokaedi wa Bokaedi jwa Dipuo ka mo YBB.

Kwa Kholetšheng ya Bolemirui ya mo Potchefstroom, tirelo e diriwa mo dikhoso tsotlhe mme mo dikhampaseng palo ya dithuto di oketsa ngwag le ngwaga go fitlhela tirelo e okeditswe go fitlha kwa dingwageng tsa boraro le tsa bonne.

Jaanong jaana go na le palogare e e ka nang 60 ya batoloki le batlatsi ba ba thapilweng ke Bokaedi jwa Dipuo jwa mo Setheong mo dikhampaseng tse di farologaneng tsa YBB mme go tloga ka tlhomelo ya tirelo e YBB e setse e amogetse baeng go tswa kwa diyunibseiting tse dingwe tsa dipuo tse dintsi go ka kgona go tla go bona tirelo ya botoloki

Bokaedi jwa Dipuo, ka tirisanommogo ya badirimmogo ba diyunibesiti tse dingwe ba ikaeletse go kwala diathikele tsa patlisiso tse di mmalwa ka tlhogo ya bofetoledi ka mo thutong.



Barutwana ba babedi ba kwa Central Primary School ba reetsa go dirisa dimaekerofouno go ka utlwa monate thuto ya bone ka Setswana, leleme la bomme. Kwa morago go na le Moh. Dipuo Maphakathi, motoloki wa Bokaedi jwa Dipuo wa YBB, yo o boikarabelo go tolokela go tswa kwa Seesimaneng go ya kwa Setswaneng.



<fn>NWU-NEWS.News159.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlhatlheledi o thapilwe go nna mothusi wa moitseanape wa tikologo mo porojekeng ya HEAIDS






VANDERBIJLPARK - Moporof Linda Theron, motlhetlheledi wa Sekolo sa Bosaense jwa thuto ka mo Khampaseng ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o kopile go nna mothusi wa moitseanape wa tikologo mo porojekeng ya HEAIDS ya HESA e e bidiwang: "Piloting of HIV modules in Teacher Education Facilities in the higher education institutions in South Africa"(Go simolola go tlhomela dimojulu tsa HIV ka mo Difakalthing tsa Thuto ya Barutabana ka mo ditheong tsa Thuto Godimo mo aferika Borwa").

Porojeke e, e tsamayang go fitlhela ka Motsheganong wa 2009, e tsentse maikaelelo a go tlhotlheletsa le go thusa ditheo tsa Thuto Godimo go go ruta barutabana ba ba rutiwang go kgona go dirisana le mathata a mantsi a leroborobo la HIV/Aids.

Gammogo le porojeke ya HEAIDS, porojeke ya ga Moporof Theron e e thusiwang ke NRF ya "Resilient Educators" (REds) e tla tlhomelwa mo barutabaneng ba Katiso ya Bophelo mo Gauteng, Foreisetata, Mpumalanga le Bokone-Bophirima ka ngwaga ya 2008. Moporof Herman Strydom (YBB), Moporof Rina Delport, Yunibesiti ya Pretoria (YP), Ngk Stephan Geyer(YP) le mme Steffie Esterhuizen(YBB), ba tla dirisana ka tlhomelo e.

Diphetho tsa ntlha tsa patlisiso ya Reds di bontsha gore barutabana ba ba maatlafaditswe go dirisana le mathata a mantsi a a tsamaisanang le leroborobo la HIV/Aids.

Barutabana ba Katiso ya Bophelo ba ba ratang go dirisana ba kopiwa gore ba itshwaragantshe le Moporof Theron kwa (016) 910 3076 / 910 3082 kapa eposo kwa go Linda.Theron@nwu.ac.za (Link: mailto:Linda.Theron@nwu.ac.za).



Moporof Linda Theron.








<fn>NWU-NEWS.News160.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ya Vaal Triangle e amogela baithuti ba ngwaga ya ntlha ba bantšhwa






VANDERBIJLPARK - Khampase ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e ne e amogela baithuti ba ngwaga ya ntlha ba bantšhwa ba ba fetang 1000.

Mo tirelong ya go ba ammogela semmuso Moreketoro wa Khampase, Moporof Piet Prinsloo, o tlotlile baithuti ba bantšhwa ka kgetho ya bone mme a ba tlhotlheletsa gore ba direla nako ya bone ya go nna baithuti ka maatla. Ka puo ya gagwe Moreketoro o gateletse gore lefelo la tiro le nne le fetoga mme le ditlhokego go modiri di nna di fetoga mme di nna thata go feta.

Kgwetlho go ya ka Moporof Prinsloo ke go itlhaola go nna moetapele le mokgwebi o montšhwa. "Diyunibesiti ga di tlhole di le ditheo tse di fananang fela ka didikerii mme ke merafe e menyane ka mo baša ba bopiwang go nna bagolo ba ba nang le tekatekanyo le boikarabelo ka bokamoso jo bo lesedi le ponelopele le kgweetso go nna baambasatara ba diphetogo. Ka go dira jalo ba nna ditena tsa Aferika Borwa ya tswelelopele le katlego" a tswelela go tlhalosa.

Go ya ka Moporof Prinsloo, go lebelwa batho ka mo mafelong a tiro mme ke ka lebaka le baamogeladidikerii ba kgatlhatswang, jaanong go feta pele, ka dikgwetlho tse di rileng go feta pele. "Senotlolo sa katlego ke go ikemisetsa le go itlhaola go nna baetapele. Ipulele le ditso tse dingwe, dikakanyo tse di farologaneng tsa hisitori le dikgolaganyo tse dintšhwa, leka melelwane e mentšhwa ya kakanyo le ditiro," a tswelela go bua.

Moporof Prinsloo o rile gore baithuti ka mo khampaseng ya Vaal Triangle ba na le molemo wa go ka phedisa filosofi ya

"Ubuntu"go tloga ka ngwaga ya bone ya ntlha ka gore Khampase e na le khumo ya dipharologano tsa ditso. Ponelopele e tshegetswa ka mo Khampaseng gore mongwe le mongwe wa tokolo ya morafe wa khampase o tla ithatela dipharologano tsa khampase mme ka nako e le nngwe ba itumelele le bongwe jo bo leng teng.

Motlatsa-mokhanseliri wa YBB, Ngk Theuns Eloff, o gateletse le ene gore kopano ya diyunibesiti e bonwe e le kgang ya katlego e kgolo mme le gore jaanong jaana YBB ke yunibesiti e kgolo go feta ya bothataro mo lefatsheng la rona ka baithuti ba ba 52 000 ba ba kwadisitsweng ka mo dikhampaseng tse tharo. Go tswelela Ngk Eloff o tlhomamiseditse gore YBB e tswelela go direla boitseanape mo ngwageng e tlang le gore tirokgolo ya YBB e e leng go batlisisa le go ruta le go ithuta, e tla tswelela fela jalo.



Khampase ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e ne e amogela baithuti ba ngwaga ya ntlha. Gammogo le baithuti go na le Mor Mega Tebakang, Moporesidente wa SRC, Moporof Piet Prinsloo, Moreketoro wa Khampase le Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-Mokhanseliri.



<fn>NWU-NEWS.News161.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tona ya Thuto e eta ka mo YBB






POTCHEFSTROOM - Tona ya Thuto, moh. Naledi Pandor, fela maloba a ne a etile ka mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) go tla go bula semmuso dikago tse dintšhwa tsa Fakalthi ya Bosaense jwa Thuto.

Tona Pandor a re o akanya gore e nngwe ya dikgwetlho tse di kgolo tsa diyunibesiti tsa mo Aferika-Borwa ga se fela go lebelela thuto ya nnete mme ke go ruta bašwa ba gompieno le go ba baakanyetsa go nna baetapele ba ka moso ba boikarabelo ka mo merafeng ya bone. Ditiragalo tsa mo dikhampaseng tse di farologaneng tsa thuto godimo ke tsone tse di bontshang dikgwetlho tse di emetseng bophelo bo bontšhwa jwa rona ka mo setšhabaneng.

Go ya ka Tona Pandor ga se tshwanelo gore go lebelelwe fela dithuto tsa nnete tsa dirutwa tsa kharikhulamo mme go tshwanetse go lebelelwe tlhabololo ya motho yotlhe ka mo popong ya bašwa gore ba tseye karolo e e boikarabelo ka mo setšhabeng.

"Ditheo tsa Thuto Godimo di na le tiro e kgolo e e bophara ka mo merafeng - tiro ya boetapele jwa setšhaba. Ke boikarabelo jwa diyunibesiti go tlhomamisa gore tiro e ba e dirang mo thutong e e kwa godimo e sireletswa mme e maatlafatswa ke dikakanyo tse di botlhale tse di siameng mme tse di thusa go oketsa dikakanyo tsa bophara tsa batho le tsa botho le tsa setso," ga bua ene Tona.

"Tshimologo ya rona ya go tlisa diphetogo mo thutong e e kwa godimo ke gore re tsaya karolo ya boetapele ka mo bophelong le mo setsong le mo tlhabololong ya ekonomi. Karolo e tshwanetse go arabela dikgwetlho tse pedi tse di tsamaisanang tsa go lekalekantsha le go tlhabolosa. Go ka fitlhela tse diyunibesiti di tshwanetse go tokofatswa ka maano, bolaodi le go emiwa nokeng ka madi. Matlhole a madi a ka fokotswa fa e le gore diyunibesiti ga di arabele tse, ga tlaleletsa Tona.

Ka go supa dibeboftsi tse dintšhwa tsa thuto ka mo Khampaseng ya Potchefstroom o rile gore ka mo dirutweng tse di rileng tsa togamaano go na le tlhokego ya barutabana mo dikolong. Thata tlhokego ka mo dipalong le mo saenseng le mo kgaleng ya motheo le thuto ka mo dipuong tsa Aferika. O dirile kopo ya gore YBB e tseye matsapa go arabela ditlhokego tse.



Tona ya Thuto e ne e tsene mokete wa go bula semmuso dikago tse dintšhwa ka mo Fakalthing ya Bosaense jwa Thuto mo Khampaseng ya Potchefstroom ka mo YBB. Go tswa mo molemeng go na le baporof Mariëtte Lowes, Motlatsa-moreketoro:Akatemi, Annette Combrink, Moreketoro wa Khampase, Ngk Themba Mosia, Mokwadisi wa YBB, moh Naledi Pandor, moporof Petra Engelbrecht, Diini ya Fakalthi ya Bosaense jwa Thuto le Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-Mokhanseliri wa YBB.

<fn>NWU-NEWS.News162.2009-12-02.tn.txt</fn>
Dirweboleta go tlahomamisa mopeleto mo Aferika






POTCHEFSTROOM - Senteramo ya Thekenoloji ya Mokwalo(Centre for Text Technology (CTexT™)) ka mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) jaanong jaana e dira tiro ya go bopa tlotlofoko ya dipuo tsa mo Aferika ka se e le karolo ya Microsoft ya Dipuo tsa mo Gae. Tlotlofoko ke data ya mafoko go tswa mo puong e e rileng le go e oketsa le go e ntshwafatsa ka tshedimosetso e e oketsegileng go ka e dirisa go tlhabolola diporokerama tsa thekenoloji ya puo jaaka dirweboleta tse di tlhomamisang gore mopeleto o siame.

Mosola wa tiro e ke fa batho ba ka mo Aferika tshono ya go dirisa dirweboleta tsa dikhomputara tsa tafole ka dipuo tsa bone le gore ba kgone go dirisa thekenoloji e ba e itseng e e tlotlang le dipuo le ditso tsa bone e e rileng. Porojeke e ikaeletse go kgobokantsha tlotlofoko ya dipuo tse tlhano tsa ditikologo tsa mo Aferika jaaka Sehausa, Seigbo, Sekinyarwanda, Sewolofo le Seyoruba tse di dirisiwang ka mo ditšhabaneg tsa Nigeria, Senegal, Equatorial Guinea, Burkina Faso, Togo, Niger, Ghana, Rwanda le Mauritania.

Baithutadipuo ba Khomputara ba CTexT, baithutadipuo ba Nigeria le ba USA, le Setlhopha sa Dirisiso tsa Diteko ba kwa Microsoft kwa Ireland ba dirisana gaufi mo porojekeng e. "Microsoft e na le maikaelelo a a tswelelang go fetola dirweboleta tsa dikhomputara go arabela ditlhokego tsa batho ba ditšhaba tsa mo Aferika," ga re Ngk Cheick Modibo Diarra, modulasetulo wa Microsoft mo Aferika. "Porokerama ya rona ya Dipuo tsa mo Gae ke e nngwe ya mekgwa ya rona go dira bophara jwa mmaraka ya rona le go maatlafatsa badirisi le badirimmogo ba diporokerama tsa rona. Go tlisa tlhabololo, go gola le kgodiso ya dipuo tsa ditikologo le go tokofatsa thekenoloji ya tshedimosetso ka mokgwa o o tlaleletsang mme o le botlhokwa jwa go tlisa tlhabololo ya diekonomi," a tlhalosa gape.

CTexT e dirisane ka maatlafatso ya dipuo tsa mo gae le tsone ka tlhabololo ya dirweboleta tsa go leka mopeleto wa dipuo tse tlhano ka mo Aferika Borwa jaaka Seaferikanse, isiXhosa, isiZulu, Sesotho sa Leboa le Setswana.

Go ka amogela tshedimosetso ka botlalo ikopantshe le Moira Müller kwa (018) 299 1541 kapa kwa Moira.Muller@nwu.ac.za (Link: mailto:Moira.Muller@nwu.ac.za)



<fn>NWU-NEWS.News163.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ci-Lab e itlhaotse ka mo setšhabeng le ditšhabatšhabeng






POTCHEFSTROOM - Baithuti ba ngwaga ya bofelo ba ba itlhaotseng ba dirile gape gore Ci-Lab(Creative Intelligence Lab) ka mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) tlhophiwe go nna mo maemong a bobedi nwaga ya bobedi jaanong mo kgaisanong ya ditheo tse di rutang go bopa ka gerafiki mo setšhabeng mafelo a 2007.

Kitsiso e e dirilwe kwa kopanong ya maphatsi-phatsi ya South African Communication Design Council ya ngwaga le ngwaga ya kgaisano ya ThinkAhead ya baithuti ba ngwaga ya bofelo.Palogare ya baithuti ba ba 200 go tswa kwa ditheong di le 25 tsa thuto godimo ba ne ba ikwadisitse mo kgaisanong.

Baitlhaodi ba YBB ka kgaisano e e ne e le Tanya Geel yo o amogetseng kabelo ya potefolio ya gauta le tse pedi tsa silifara gammogo le Christo Kruger ka kabelo ya silifara le kabelo e nngwe gape ya meriti, mme Wynand Botha le Raché Kitching ba amogetse mongwe le mongwe kabelo tsa meriti le bone.

Katlego e e latela ngwaga e e neng e tletse ka dikabelo jaaka go amogela kemo nokeng ka letlhole la Sappi Ideas That Matter le katlego e nngwe gape ya gore go ne le ba babedi mo kgaisanong ya SABS Design Achiever.

Ci-lab le ka 2007 e ne e fentse dikabelo tsa di-"Loerie" ka dikabelo tsa ngwaga le ngwaga tsa Pendoring le Student Goldpack Awards ya Institute of Packaging South Africa mo go fentseng baithuti ba bantsi ka dikabelo tsa gauta.

Mo godimo ga dikabelo tsa mo gae Ci-Labe bone le dikabelo tse dingwe tsa tlotlo go tswa ditšhabatšhabeng. Ci-Lab e ragile dithole ka mo matlhong a ditheo jaaka AAA School of Advertising (dikabelo tse nne), Yunibesiti ya Pretoria (kabelo e nngwe) le Vega The Brand Communications School (dikabelo tse pedi) ka go fenya dikabelo tse 8 mo go tse di 15 tse di abetsweng Aferika Borwa mme gape ba tsaya kabelo e nngwe ya tse pedi tsa meriti tse di abetsweng ke International Society of Typographic Designers.

Dikabelo tse dingwe tsa ditšhabatšhaba ke go tswa mo maemong a disemifaenale tsa kgaisano ya Adobe Design Achievement tsa World Packaging Organization.

Go ka amogela tshedimosetso e nngwe, ikopantshe le Richardt Strydom kwa richardt.strydom@nwu.ac.za (Link: mailto:richardt.strydom@nwu.ac.za), (018) 299 4207, 082 575 0923 kapa Ian Marley kwa ian.marley@nwu.ac.za (Link: mailto:ian.marley@nwu.ac.za), (018) 299 4091, 082 495 6307.



Go tswa mo molemeng ke mor Richardt Strydom, motlhatlheledi, Catherine van Jaarsveld, Leana de Beer, Carla Erasmus, moporof Paul Schutte, Mokaedi wa Sekolo sa Dithuto tsa Neeletsanyo, Gert Schoeman, moh Colette Lotz, motlhatlheledi, mor Wessie van der Westhuizen, motlhatlheledi, moporof Annette Combrink (Moreketoro wa Khampase), Christo Kruger, Renier Zandberg le mor Ian Marley, motlhatlheledi.



Tanya Geel o itlhaotse ka tlotlo ka mo kgaisanong ya ThinkAhead ya baithuti ba ngwaga ya bofelo.

<fn>NWU-NEWS.News164.2009-12-02.tn.txt</fn>
Setlhopha sa Baroki ba kwa Promosa ba a thusiwa






POTCHEFSTROOM - Setlhopha sa basadi ba baroki ba kwa Promosa ba golela pele ka boetapele jwa setlhopha sa babatlisisi ba mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB) ba mo Khampaseng ya Potchefstroom le ka dikabelo tsa madi go tswa mo morafeng.

Setlhopha sa mo Promosa sa Arts and Crafts ke karolo ya porojeke ya Holding Hands go ka thusa basadi go bona bokgoni jwa go ka simolola go itirela lotseno.

YBB ka 2001, ka boetapele jwa ga ngk Annamarie Kruger, moitse serutwa wa tlhogo ka mo Fakalthing ya Bosaense jwa Boitekanelo mo karolong ya patlisiso ya Tiro ya Go thibelela le Go ema nokeng, ba ne ba simolotse ka porojeke ya Flagh (Farm Labour and General Health) ka mo dipolaseng mo tikologong ya Ventersdorp. Diporojeke tsa Holding Hands- le tsa Lifeplan (Life Inequalities amongst Females addressed by means of Purposeful Living And Nutrition interventions) di ile tsa tswelela mo go tsa pele.

Bernina ka mo Potchefstroom ba abetse dimatšhini tse tlhano tsa go roka le tse tharo tsa "overlocker" go setlhopha sa Promosa sa Arts and Crafts. Setlhopha se sa basadi ba amogetse katiso dikgwedi tse thataro tse di fetileng kwa holong ya kereke ya Gereformeerde mo ba ileng ba kopana gabedi ka beke go roka. Basadi ba ba betla dilo tse di farologaneng jaaka dijase tsa kapeso tsa bana ba dikerešhe le ba dikolo tse di kwa tlase, dikgetsi tsa sekolo, ditafoletuku le tse dingwe tse di ka hirisiwang kwa manyalong mme gape ba ldira ditiro tsa go loga.

Mong wa Bernina mo Potchefstroom, moh Christi Niesing, a re ke tiro ya tlotlo go ka dirisana le YBB ka mo porojekeng ya Holding Hands le go bona gore go diragala diphetogo ka mo maphelong a basadi ba ba neng ba ntse ba se na lotseno la sepe.

Moh Liezel van Niekerk, mmatlisisi wa Fakalthi ya Bosaense jwa Boitekanelo mo karolong ya patlisiso ya Africa Unit for Trans-disciplinary Health Research (AUTHeR), a re porojeke e e tshwanang le e mo batho ba rutiwang go itirela lotseno lo tlisetsa bone tsholofelo gape mme le ba kopantsha ka mowa wa tirisanommogo.

"Basadi ba dula ba katisiwa go tokofatsa bokgoni jwa bone mme motlhatlheledi wa mo YBB o dirisana gaufi le setlhopha. Le fa go le jalo re tlhoka thuso e kgolo go tswa mo merafeng mme jaanong jaana re batla phaposi mo basadi ba ka tswelelang ka tiro ya bone", ga bua moh Van Niekerk.

Mongwe le mongwe yo a ratang go itse go feta ka ga porojeke e a ka ikopantsha le moh Van Niekerk kwa (018) 299 2461.



Basadi ba Promosa Arts and Crafts ba dira ka maatla go roka dijase tsa kapeso tsa kerešhe. Go tswa mo molemeng go na le bomme Tricha Locke, Joyce Matsietso (Motlhatlheledi wa YBB), Susanna van Wyk le Ria Moos.



Mong wa Bernina, moh Christi Niesing, o ne fana ka motšhini wa "overlocker" go setlhopha sa Promosa Arts and Craft. Fa re bona bomme Susanna van Wyk, Joyce Matsietso (Motlhatlheledi wa YBB), Tricha Locke, Ria Moos, Christi Niesing le Liezel van Niekerk (mmatlisisi wa AUTHeR).


<fn>NWU-NEWS.News165.2009-12-02.tn.txt</fn>
Kitso ke Maatla






VANDERBIJLPARK -Porojeke ya Ikateleng ka mo Khampaseng ya Vaaldriehoek ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e bone kabelo ya madi go tsweletsa porojeke go tswa go Graftech ka kabelo ya madi a kana ka R120 000.

Porojeke e e ka tlhaloswang ka go re ke go itsholetsa le go ipha maatla le tlhometswe ka 1988 kwa Khampaseng ya Vaaldriehoek e rile merafe ya kwa Vaaldriehoek e bona gore boleng jwa thuto ka mo dikolong tsa makeišhene ga bo kgotsofatse mme ba kopa Khampase ya Vaaldriehoek go ba thusa. Go tloga nako eo porojeke e setse tlhabolotswe gore e tlhomelwa ke YBB mo diporofenseng tse nne mme e rutiwa mo Potchefstroom, Mafikeng, Taung, Zeerust, Brits le Upington.

Se se kgatlhisang ka kabelo go tswa go Graftech ke gore tirisanommogo ya bone e sa le e simolotse le porojeke ka kemo nokeng ka madi mme ba bontsha gore tumelo ya bone ya go godisa baswa le go ba thusa ke se ba se bonang se le botlhokwa.

Go ya ka Moporof Piet Prinsloo, Moreketoro wa Khampase ya Vaaldriehoek go tsaya karolo ga korporasi e ke sekao sa Graftech sa go tswelela go ema nokeng le go tsholetsa merafe ya mo ba tsamayang teng. "Ka dikabelo tse di tshwanang le tse go diporojeke tse tsa mosola dikorporasi di tlisa ditena tsa go aga bokamoso le tswelelopele le katlego le ponelopele ka mo Aferika Borwa" ga bua moporof Prinsloo.

Maikaelelo a porojeke ke go tsholetsa palo ya barutwana ba ba letlelelwang go tsena mo diyunibesiting ka go ba fa thuso le dithuto tse di kwa thoko tsa go tlaleletsa go barutwana ba ba tlhophilweng ba Kereiti ya 12 mo dirutweng jaaka Dipalo, Dipalo tsa Kitsokwalo, Bioloji, Palotlotlo, Saense, Ekonomi le Seesimane. Barutabana ba ba rutang ke ba go tswa mo dikolong tse di dirisanang mo porojekeng mme ke ba ba biditsweng maina ke diporinsipala tsa bone.

Letlhole la porojeke e le tladiwa ka go kopa le go amogela madi go tswa mo dikorporasing le mo difemeng mme se se dira gore Yunibesiti e kgone go duela gotlhe jaaka thwalo, dijo, tuelonyana go barutabana le go ka fana ka dibuka tsa dirutwa mo di tlhokegang teng.



Graphtech fela maloba e abetse kabelo ya madi a R120 000 go porojekeng ya Ikateleng. Ba ba neng ba le teng ka nako ya kabele ke go tswa mo molemeng, barena Kosie Marx (Graftech), Abey Kgotle (Graftech), Rajen Dewnarain (Graftech) le moporof Piet Prinsloo (Moreketoro wa Khampase).

<fn>NWU-NEWS.News166.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlhatlheledi wa bogologolo o timetse






POTCHEFSTROOM - Motlhatlheledi wa bogologolo wa PU vir CHO(Potchefstroom Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys) ya pele, e jaanong e leng Khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o timetse mme malatsi a a fetileng o ntse a batliwa morago ga go ya go tsamaya mo polaseng mme jaanong jaana ga a ise a boele gae.

Mor Adrianus Juyn, o itsiwa ka leina la Oom Adri (78), ka Lamatlhatso wa letsatsi la 3 Motsheganong 2008 o ne a tswela kwa ntle mme a ya go itsamaela ka mo polaseng ya Kromdraai gaufi le borogo ya Schoemansdrift mme go fitlhela jaanong jaana ga a ise a bonwe.

Go ya ka dikgaso tsa mo sejalemoweng Oom Adri o tsamaile le mongwe ka koloi go tswa mo kgabaganyong ya ditsela ya Vredefort le Parys go fitlha kwa Rhenosterspruit gaufi le Kroonstad ka mo tselang ya S156 mme mapodisi ba santse ba mmatla kwa ntle ga go ikhutsa.

Oom Adri o ne a apere jeresi e pududu, borukgwe bo botala le hempe e dikhutlo-khutlo. Palogare ya botelele jwa gagwe ke 1,85m mme boima ke 70kg. O rwala le digalase mme o tlhogo e e pududu le ka ditedu. Ene ke molwetsi wa Alzheimer mme o tlabonwa a tlhakane tlhaloganyo nako e nngwe le e nngwe.

Oom Adri pele a ne a le motlhatlheledi mo PU vir CHO mo a neng a ruta bojenalese le popo ya ditsebe. O ne a diretse le dikuranta tsa Rapport, Potchefstroom Herald, Vaderland, Dagbreek le Sondagnuus ka go ba romela dikgang. O itsiwa le ka mo tikologong ya bolemirui ka lebaka la tirisanommogo ya gagwe le Nampo.

Morwa wa gagwe ke Attie Juyn yo e leng Mokaedi: Thekenoloji ya Tshedimosetso(IT) mo YBB.

Mongwe le mongwe yo a nang le lesedi ka ga kgang e a ka itshwaragantsha le Mokapetene Gemis Taljaard kwa 082 411 2612 mme fa mongwe a ka mmona o kopiwa gore o mo ise kwa seteišheneng ya mapodisi.

Bula gape - http://www.adri.co.za/ (Link: http://www.adri.co.za/)



Oom Adri Juyn motlhatlheledi wa bogologolo wa PU vir CHO(Potchefstroom Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys) ya pele, e jaanong e leng Khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o timetse mme malatsi a a fetileng o ntse a batliwa morago ga go ya go tsamaya mo polaseng mme jaanong jaana ga a ise a boele gae.

<fn>NWU-NEWS.News167.2009-12-02.tn.txt</fn>
Mokwadi yo o itlhaotseng o tlotliwa ka go Abelwa PhD






MAFIKENG - Mokwadi yo o itlhaotseng yo o tlotliwang le morutabana wa moitseanape Joseph Matlhasedi Ntsime o tlotlilwe ka go abelwa PhD ya tlotlo ke Khampase ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ka nako ya dikapeso tsa letlhafula tse di fetileng fela maloba.

Ka go dirisa maitemogelo a gagwe le phisego ya gagwe ya bokwadi, Ngk. Ntsime o buile le baithuti ba ba 193 ba baamogedi ba didkerii tsa Bosaense jwa Botho le Selegae ka nako ya go amogela kabelo ka go ba raya gore bana ba ka rutiwa maitseo ka diane le maele mme o gateletse botlhokwa jwa go godisa setso sa go bala mo baneng le mo bašweng fa ba sa le bannye.

"Merafe e mengwe e tsweletsa mme e sireletsa dipuo tsa bone ka go balela bana ba bone dikinane ka nako ya boroko mme rona re tlogela bana ba lebelela thelebišene go feta bosigogare" a tswelela go bua.

Mokwadi wa ditlhangwa tsa Setswana wa dilemo di le 78 le Motlatsa-Tona wa Thuto wa pele wa mo mmusong wa pele wa Bophuthatswana o tsere karolo e kgolo go tlhomela Kgaolo ya Ditirelo tsa Dipuo ka mo Lefapheng la Thuto le Katiso. Ngk Ntsime o tsere karolo mo tirong ya go fetola makwalo a mmuso le Hansard mme o tlhobolotse le mareo ka gale. Gape o ne a le motseleganyi mme a gatisa makasini ya Setswana ya "Utlwang" e e neng e bolela ka ga dikgang le merero ya letsatsi le letsatsi.

Ka 1964 Ngk Ntsime o ne a thapilwe go nna motlhatlhobi le molekanyetsi wa dipampiri tsa tlhatlhobo tsa Setswana ka mo dikolong. O kwadile dibuka tse dintsi jaaka Bosaense jwa Kakaretso le Thuto ya Bodumedi mo dikolong tse di kwa tlase le tse di kwa godimo mme o kwadile le maboko a Setswana(jaaka buka ya maboko ya Tswina le PSL's Leepile Taunyane), dikinane le dikgangkhutswe.

Ka 1977 Ngk Ntsime o thapilwe go nna Motseleganyi wa Kgosi wa bukantswe ya Setswana ka mo Setheong sa Dithuto tsa Aferika mo Yunibesiting ya pele ya Yunibesiti ya pele ya Bophuthatswana (jaanong ke Khampase ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB). O diretse dikomiti tse di farologaneng jaaka Komiti ya Puo ya Setswana ya Lefapha la Thuto le omiti ya Puo ya Setswana ya Radio bantu ya pele mme o dirisane go tlhabolosa diporokerama tsa radio tsa Setswana go ka tlhotlheletsa kitso le tiriso ya puo le ditlhangwa tsa Setswana.

Ngk Ntsime gape o amogetse le palo ya dikabelo tse dingwe jaaka Kabelo ya Ditlhangwa ya Sol Plaatje ka dingwaga tsa 1980, Kabelo ya Mokwadi yo o Itlhaotseng wa Ditlhangwa tsa Setswana e e abetsweng ke Lefapha la Setšhaba la Diatshe le Setso ka 2005, le kabelo ya Dipuodintsi le Mokwadi yo o Agang Setšhaba wa Dingwaga tse Lesome wa Setswana le gape kabelo Mokwadi yo o Itlhaotseng wa Setswana mme dikabelo tse di abetswe ke PANSALB(Pan South African Language Board) ka 2008.

Ngk Ntsime o solofeditse go tswelela ka kabelo go tsweletsa puo mme babadi ba gagwe ba emetse ka boitumelo se se tla tswang mo peneng ya gagwe jaaka dibuka tse di amang pelo.



Ngk Ntsime, Mokwadi yo o itlhaotseng yo o tlotliwang le morutabana wa moitseanape o tlotlilwe ka go abelwa PhD ya tlotlo ke Khampase ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ka nako ya dikapeso tsa letlhafula tse di fetileng fela maloba tsa Bosaense jwa Botho le Selegae.



Ngk Ntsime le Ngk Dan Kgwadi, Moreketoro wa Khampase ya Mafikeng.



<fn>NWU-NEWS.News168.2009-12-02.tn.txt</fn>
Go toloka ka nako e le nngwe ga YBB go tswela thuto mo dikarolong tsotlhe mosola






Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ke yone yunibesiti e le nngwe mo Aferika Borwa mo go rutiwang ka go dirisa batoloki ba dirutwa tse di farologaneng mme tiro e e tlisa le mesola ya selegae le kagiso mme se se dirile gore Komiti ya Palamente ya Thuto e tlhagise gore Yunibesiti ya Foreisetata(UFS) e simolole go dira tirelo e le kwa go bone morago ga go na le mathata a botso a a maswe a bonagetse mo tshimologong ya ngwaga. Gape le Lefapha la Molao le bontshitse kgatlhego go ka dirisa tirelo e ka mo makgotlheng a bone, ga bua Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-mokhanseliri wa YBB.

Ngk Eloff o bone go toloka ka nako e le nngwe e diriwa ka katlego kwa Codesa (Convention for a Democratic SA) mo dilemong tsa tshimologo ya 1990. "Ga ke moitsedipuo mme tlhaloganyo ya mme e mpoleletse gore fa tirelo e e ne e dira sentle kwa Codesa go ne go ka diragala eng gore e se dire sentle le ka mo diphaposiborutelo," a bua gape.

Bontsi jwa diyunibesiti ka mo Aferika Borwa di dirisa Seesimane fela kapa ba ruta thuto e le nngwe gabedi mo thuto e bueletswang ka puo e nngwe, nako e ntsi ka Seesimane le ka Seaferikanse.

"YBB e simolotse teko ya go toloka ka 2003, mme bafetoledi ba dula ka mo diphaposiborutelong mme ba buele kwa tlase ka mo didirisong tse di maemo a a kwa godimo a thekenoloji ya medumo mme ba fetole go tswa mo Seaferikanseng go ya kwa Seesimaneng", ga re Moporof Marlene Verhoef, Mokaedi wa Bokaedi jwa Setheo jwa Merero ya Dipuo ka mo YBB.

YBB e ile ya lemoga gore tirelo e ya go toloka ka nako e le nngwe ga e fetole maduo a baithuti ka sepe mme gape se se botlhokwa ke gore baithuti ga ba kgaogangwe go ka ka mebala le dipuo le ditso. Gape ga go na ditshenyegelo tse dintsi mme ga go oketse tiro ya batlhatlheledi mme ba ruta ka puo e ba e tlwaetseng mme ba ruta thuto gangwe fela.
"Go diragatsa diphetogo. Ga go tshwane le fa o na le motlhatlheledi yo o rutang ka Seesimane mme o ikutlwa o tlhaloganya mme o atametse go feta le tiro e e rutiwang," ga re Pontso Motsau, dilemo tse 22, moithuti wa ngwaga ya bone wa boenjineri jwa Khemikale.

Go ya ka Moporof Prof Verhoef YBB e na le maano a go godisetsa porojeke e ya go toloka ka nako e le nngwe go ya le kwa Khampaseng ya Mafikeng le go fetolela kwa Setswaneng. Mosola o mongwe o o ka tswang mo ke gore dithuto tse di tla tolokelwang kwa Setswaneng ke tsa baithuti ba ba ithutang go nna barutabana ba kgala ya motheo. Kgala ya motheo ke dilemo di le tharo tsa ntlha tsa sekolo tsa dikereiti tsa 1,2 le 3 le ngwaga pele ga tse e e bidiwang kereiti ya R. Go ya ka pholisi ya setšhaba bana ba dilemo tse ba tshwanetse go rutiwa ka puo ya bone ya gae gore ba kgone go tlhaloganya ditlha botlhokwa go feta.

YBB gape e simolotse porojeke e nngwe gape ya katlego kwa sekolong sa mo Potchefstroom sa Central Primary School, mo dithuto tsa dipalo di tolokiwang ke motoloki wa YBB go tswa kwa Seesimaneng go ya Setswaneng.



<fn>NWU-NEWS.News169.2009-12-02.tn.txt</fn>
Polelwana ya letswaokgwebo ya rona e tlhalosa popo e e kgethegileng ya rona






Poposešwa ka pharologano - polelwana ya letswaokgwebo ya mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB) - e tloga e bontshiwa mme e phedisiwe ka go e maketa le go e neeletsana le ka matsholo a papatso ka maikaelelo a go tokofatsa le go aga maatla a letswaokgwebo la Yunibesiti.

Polelwana e e lebaganeng le tlhaloso ya letswaokgwebo le kemo ya Yunibesiti mme e akantswe thata morago ga go ntsha kgaisano ya go romela ditlhagiso mme polelwana e e tswa mo Khampaseng ya Potchefstroom go tswa go moithuting wa MA yo e leng Moh Malebo Matlala.

Moh Matlala o gapile madi a kana ka R5000 ka go romela kakanyo ya gagwe ya polelwana ya letswaokgwebo e e tlhalosang mowa le kemo ya Yunibesiti le letswaokgwebo ka nepagalo.

Polelwana ya letswaokgwebo e dumetswe ke Balaodi ba Setheo ka letsatsi la 22 Moranang 2008 morago ga tirego ya tshekatsheko ya ditlhagiso di le 231 tse di amogetsweng ka mo kgaisanong e e neng e kgweediwa ke ICBID(Institutional Corporate Brand and Identity Committee) le moitsegotlhe wa matshwaokgwebo wa kwa Gauteng.

Polelwana ya letswaokgwebo e tla dirisiwa sešwa mo maemong a ya jaanong jaana ya "Getting it right, Ons doen dit reg, Re dira sentle" mme e tlile go tlhomelwa ka mo Ofising ya Setheo le mo dikhampaseng tse tharo.

"Polelwana ya letswaokgwebo e tlhalosa gotlhe-gotlhe maikaelelo le togamaano tsa rona mme e tlhalosa ka tsenelelo pharologano ya rona mme e dira gore baithuti le badirimmogo ba rona ba nne se ba ratang go nna sone mme mo bofelong go tokofatswe mowa wa rona wa poposešwa," ga re Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-mokanseliri.

Go ya ka Moh. Phumzile Mmope, Mokaedi Mokhudutamaga: Merero ya Korporatifi le Kamano, polelwana ya letswaokgwebo e e ntšhwa e tshwara bokao le mowa wa se se re tlhaolang ka mo karolong ya thutogodimo le go feta.

<fn>NWU-NEWS.News17.2009-12-02.tn.txt</fn>
Management and unions sign agreements






Botsamaisi le diyunione ba saena ditumalano

Go ba tsere sebaka sa dikopano tsa ditherisano di le lesometharo, diuraura tsa dipuisano tsa setlhopha sa tiro le ditsebetsebe tsa dikwalo, fela mo maabaneng botsamaisi le diyunione tsa Yunibesithi ya Bokone-Bophirima ba ne ba kgona go re "Ee, re a dumalana." Ba saenile temogo ya ditumalano le diyunione gammogo le melao ya mabaka a khiro ya setheo.



Temogo e ya ditumalano e rulaganya mabaka a go amogela le go dira ga diyunione tsotlhe tsa Yunibesithi, e bong NEHAWU, MESHAWU, SAPTU, NTESU le Mokgatlho wa Badiri go ya ka melawana ya Molao wa Dikamano le Badiri. Go ya ka prof. Chris van der Watt, Mokaedi Mogolo: wa Merero ya Badiri, kgwetlho e kgolo e ne e le go emisetsa ditumalano tsa diyunibesithi tse tharo tsa pele ka tumalano e le nngwe e e tshwanang. O rile: "Thumalano e, e nna motheo wa molao wat tiro wa ditherisano tsotlhe, dipuisano le dikamagano magareng ga botsamaisi le badiri mo motheo o o utlwanetsweng mmogo." Tumalano e, e ka tlhabololwa fela ka ditherisano tse di ka utlwanelwang ke botlhe.

Ka go ela tlhoko melao ya mabaka a khiro, go ne ga dumalanwa ka thulaganyo e le nngwe mo badiring botlhe. Yona e akaretsa mabaka a go thapa, tsholo ya dilo tse di mabapi le matlhale/kitso, disekema tsa dipoelo ka setlhopha, khunologo le dingwaga tsa go rola tiro. Prof. Van der Watt o rile: " Tiriso ya ditumalano tse, e tla tsamaisiwa go tsamaelana le pholesi e e tlhabolotsweng ya badiri, tsamaiso ya yona le ditsela tse di beilweng go tloga ka 1 Ferikgong 2005.

<fn>NWU-NEWS.News170.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e dumelela diphetogo, tirisanommogo ya ditso le tloso ya kgethololo






Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e dumelela thata mme e tlotla ntlha ya pharologano, kagiso magareng a ditso le tirisanommogo. Re amogela leeto la komiti ya ga tona ka letsatsi la 12 Seetebosigo 2008 ba ba tlang go sekaseka ditshwanelo tsa batho ka mo karolong ya thutogodimo.

Tona ya Thuto fela maloba o bopile komiti go sekaseka mefuta yotlhe ya kgethololo ka mo ditheong tsa setšhaba tsa thutogodimo le go tla ka megopolo go thibelela kgethololo le go godisa botsalano magareng a ditso.

Ka go diragatsa boikarabelo jwa bone, komiti e kopa dingongorego tsa batho tse di kwadilweng go tswa mo bathong, ditheong le mo dithulaganyong tse di nang le kgatlhego mo diphetogong tsa mo thutogodimong. Tlhaloso e e romelwang e tshwanetse go lebelela dithulaganyo kapa maitemogelo a sebele ka ga mokgwa wa kgethololo ka mo thutogodimong.

Ditlhagiso di ka romelwa ka go dirisa eposo kwa HEtransformation@doe.gov.za (Link: mailto:HEtransformation@doe.gov.za) kapa ka fakese kwa (012) 328 6029. Batho ba ka ikopantsha gape le Moh Babalwa Ntabeni-Matutu kwa (012) 312 5251/5239.

Letlha la bofelo go romela ditlhagiso ke 30 Motsheganong 2008. Ditlhagiso di tshwanetse go romelwa kwa atereseng e e latelang:

The Secretariat
Ministerial Committee on Higher Education Transformation
Department of Education
Room 534
123 Schoeman Street
Sol Plaatjie House
Private Bag X895
Pretoria
0001

Khansele ya YBB fela maloba e ile ya tlhalosa megopolo ya bone ka ga mathata a a leng teng ka mo setšhabeng le mo karolong ya thutogodimo jaaka mathata a botso, bong, go tlhoka boitshwarelo le go tshaba batho ba ditšhaba tse dingwe, kgoto le bonokwane. Tumelo le ditebogo ka ga tse di dirilweng ka mo ditlheng tse ka mo morafeng wa YBB di ntshitswe mme Khansele e itlamile go dirisana le go dira ka maatla go lwantsha mabaka a.

Klika fa (Link: http://www.nwu.ac.za/opencms/export/NWU/html/news/Persvrystellings/press06_t.html) go ka bona tlhagiso e e neng e ntshitswe ke Khansele

<fn>NWU-NEWS.News171.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba babedi ba YBB ba fenya dikabelo tse pedi tsa ditšhabatšhaba






POTCHEFSTROOM - Setlhopha sa baithuti ba morago ga dikerii ka mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) sa go tswa mo Setheong sa Bojanala, Ekonomi ya Bophelo jwa Diphologolo le Dithuto tsa nako ya Boitiso ke ngwaga ya bobedi jaanong ba fentse kabelo ya ditšhabatšhaba ka porojeke ya patlisiso.

Go ya ka moporof Melville Saayman, motlhatlheledi wa Taolo ya Bojanala ka mo Sekolong sa Taolo ya Kgwebo ka mo Khampaseng e, baithuti ba ba lesome ba ba ne ba tsenetse kgaisano le baithuti ba ba robongwe ba diyunibesiti tsa ditšhabatšhaba mme YBB e ne e le setheo se le sengwe fela sa mo Aferika se se neng se tsene kgaisano e ya ngwaga le ngwaga ya Khonferense ya Bojanala ya Baithuti. "Kabelo e ke e e re kgatlhisang tota mme ke tlotlo e kgolo mme re e lebogela thata, ga re moporof Saayman.

Porojeke ya patlisiso e baithuti ba ba e dirileng dikgwedi tse pedi ke diporokerama tsa go tlhotlheletsa dikhampani tsa ditšhabatšhaba. Setlhopha gape se ile sa fetsa mo maemong a bobedi ka pontsho ya bone ka ga Aferika Borwa le YBB.

Khonferense ya Ditšhabatšhaba ya Bojanala ya Baithuti e setse e le mo ngwageng ya yone ya bomasopedi tharo mme ngwaga e e ne ya tsharelwa kwa Oostenryk. Setheo gape ngwaga e e fetileng e fentse kabelo ka nako ya moletlo wa maphatsi-phatsi e e neng e tshwaretswe kwa Swedene.



Kwa morago go na le moporof Melville Saayman, motlhatlheledi wa Taolo ya Bojanala ka mo Sekolong sa Taolo ya Kgwebo ka mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima ya Khampase ya Potchefstroom, bomme Martinette Kruger, Lara Engelbrecht, Marna Havenga, Malie Mouton, Adri Dreyer le mor Pierre-André Viviers, le ene ke motlhatlheledi wa Bojanala le dithuto tsa nako ya Boitiso ka mo Sekolong sa Taolo ya Kgwebo gammogo le setlhopha sa baithuti ba morago ga didikerii. Ka mo pele go na le bomme Talitha Schoeman, Susan Oberholser, Helga Streicher, Belinda Bouwer le Elicha Jonker.

<fn>NWU-NEWS.News172.2009-12-02.tn.txt</fn>
Kabelo ya madi e godisa tsamaiso ya thoto ya tlhaloganyo ya YBB






Feme ya molao ya, DM Kisch, fela maloba ba abetse palo e kgolo ya madi go Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) gore go bopiwe, go tsamaisiwe ka tshiamo mme go kgwebofatswe thoto ya tlhaloganyo, go baletswe le maina a matshwaokgwebo, poposešwa le dipatente.

Moemedi wa DM Kisch, moitsegotlhe wa dipatente Mor André van der Merwe o file Moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khampase ya Potchefstroom ya YBB tšheke ka mo seminareng ya dipatente, e e neng e tshwerwe ke Yunibesiti mme e ne e tsenwe ke dithomeletso tsa go tswa kwa WIPO(World Intellectual Property Organisation).

Kabelo ya madi e tla dirisiwa ke badirimmogo ka mo Ofising ya Molao ya Setheo sa YBB go ka tsena dikhonferense tsa setšhaba le tsa ditšhabatšhaba tsa thoto ya tlhaloganyo, kapa ba ka etela balekane ba bone kwa moseja go ka aga kitso ya bone le go loga matlhoa a tirisanommogo a thoto ya tlhaloganyo.

Moporof Combrink o gateletse ntlha ya gore diyunibesiti di na le boikarabelo jwa ruri jwa go kgaoganya dikhumo tsa dipoposešwa le babopi mme se se tshwanetse go diriwa ka mo teng ga thulaganyo e e tiileng ya tshireletso ya thoto ya tlhaloganyo.



Go tswa mo molemeng go na le Mor Frans Kruger, Mokaedi wa Setheo: Ofisi ya Molao, Mor André van der Merwe, DM Kisch, Moporof Annette Combrink, Moreketoro: Khampase ya Potchefstroom, le Moporof Francois Venter, Diini: Fakalthi ya Molao, Khampase ya Potchefstroom, YBB.

<fn>NWU-NEWS.News173.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ke mong-gae-mmogo wa moletlo wa Letsatsi la Ditšhabatšhaba la Thanolo wa porofense






VANDERBIJLPARK - Khampase ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) ke mong-gae-mmogo wa moletlo wa porofense wa Letsatsi la Ditšhabatšhaba la Thanolo ka Lwetse 2008 mme se ke tshimologo ya go ipaakanyetsa moletlo wa ditšhabatšhaba o o tla tshwariwang ka 30 Lwetse 2008 kwa Polokwane, Limpopo.

"Mosola wa kopano ke go lemoga le go dumela botlhokwa le dikgwetlho tse di leng teng ka mo tirong ya boranodi," ga re Moporof Thapelo Selepe wa Sekolo sa Dipuo. Go ya ka Moporof Selepe Sekolo se kopilwe go thusa ka dithulaganyo ka lebaka la tirisanommogo ya gagwe le dithulaganyo tsa dipuo ka mo setšhabeng. O tlaleleditse gore ke ka lebaka le Khampase e leng mong-gae gammogo le PanSALB(Pan-South African Language Board) kwa Gauteng, mme kopano e e tla nna ya ntlha ka mo Khampaseng ya Vaal Triangle.

Kopano e ya tikologo ya Gauteng, e gape e leng Letsatsi la St Jerome e e tlhometsweng ka 1991 - e tla tshwarelwa kwa Lapeng mo Khampaseng ka 18 Lwetse 2008.

Fa o ka rata go amogela tshedimosetso ka ga kopano e o ka ikopantsha le Moh Christine van Aardt ka mo Sekolong sa Dipuo kwa (016) 910 3463.

* Sekolo sa Dipuo
Mo dilemong tse di fetileng Sekolo sa Dipuo se itlhomile go nna sekolo sa dipuo se se maemo mo tikologong le ka mo setšhabeng go nna senteramo ya dipuo ya boitseanape jwa dipuo. Bogare jwa katiso le patlisiso ke laboratoriamo ya thekenoloji ya segompieno mo baithuti ba rutiwang go dirisa didiriso tsa go fetola ka thuso ya khomputara (CAT-computer-assisted translation tools) le kgatiso ya desktopo(DTP-desktop publishing), popo ya wepe, dirweboleta le go fetola wepe selegae le go tsenya diphetolo ka mo telebišeneng ka mokwalo. Ofisi ya dipuo e e bidiwang, Babel, e fa baithuti katiso ya mo tirong ya ditiro tsa mo dipuong go fitlhela mo ngwageng ya boraro. Ka mo ofising e baithuti ba fana ka tirelo ya go fetola, go baakanya makwalo le go gatisa ka tlhwatlhwa e e amogelesegang ka mo porokerameng e e tlhokomelwang ke batlhatlheledi. Batlhatlheledi ba ba nang le phisego e kgolo ya tiro ya bone ba dirisana ka go ruta le go batlisisa mo diporojekeng tse di farologaneng ka mo gae le go tlola melelwane ya rona.

* Kamogelo ka mo Setšhabeng
YBB fela maloba e amogetse kabelo go tswa go PanSALB ka e tlhophilwe go nna setheo se se abetseng go feta tsotlhe tse dingwe tsa mo karolong ya Thuto se se tsweletsang dipuodintsi le go aga setšhaba mo dilemong tse di lesome tse di fetileng. Moporof Marlene Verhoef, Mokaedi wa Setheo: Bokaedi jwa Dipuo mme gape moagimogolo wa pholisi ya dipuodintsi ka mo YBB, o dumela gore mokgwa o yunibesiti e tlhomelang pholisi ya yone ya dipuodintsi tse di ka diragatsiwang ke yone e e dirileng gore e abelwe kabelo e ya tlotlo. Bokaedi jwa Dipuo ya YBB e tlhometse diporojeke tse dintšhwa tsa poposešwa go ka tsweletsa pholisi ya yone ya dipuodintsi tse di ka diragatsiwang ka mo Yunibesiting le mo tikologong. Yunibesiti ya Rhodes e ne e le mo maemong a bobedi mo kabelong e go ditheo tsa thutogodimo.



Khampase ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ke mong-gae-mmogo wa moletlo wa porofense wa Letsatsi la Ditšhabatšhaba la Thanolo gammogo le PanSALB. Thomeletso ya tikologo ya PanSALB fela maloba ba ne ba eteste ka mo Khampaseng. Ka mo morago go na le moh PN Gcali, mokgobokantshi:go fetola le go toloka, Moporof Thapelo Selepe, Sekolo sa Dipuo le Moh T Mmotsa, modiredi dipuo. Ka mo pele go tswa molemeng go na le Ngk Ia Esterhuizen, Mokaedi wa Nakwana wa Sekolo sa Dipuo, Moh S Maepa, PanSALB Molaodi wa Porofense le Moporof Marlene Verhoef, Mokaedi wa Setheo: Bakaedi jwa Dipuo.

<fn>NWU-NEWS.News174.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba MBA ba atswelwa tiro ya bone ya ka natla






POTCHEFSTROOM - Baithuti ba le 49 ba Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom (PBS ka Seesemane) mo Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone Bophirima (YBB) ba ne ba amogela dikirii ya Masetase bosheng jaana mo dithutong tsa Go Tsamaisa Kgwebo (MBA) kwa tiragalong e e botlhokwa e e neng e tshwerwe.

Go ya ka Mohumagatsana Marilize Minne, e leng motlhankedi wa dikamano le baagi wa PBS, matlho otlhe mo maitseboeng ao a ne a lebile Rre Aldeon Barend Grobler, yo o neng a kaiwa e le moithuti yo o nnileng le dipholo tse di gaisitseng tsa ba bangwe botlhe mo dithutong tsa gagwe mo dingwageng tsotlhe tse tharo tsa go ithutela MBA ga gagwe. O ne a newa Mmetale wa Gauta wa Old Mutual ka ntlha ya phitlhelelo eno ya gagwe e e gakgamatsang. Rre Marius Bezuidenhout go tswa kwa lekaleng la Klerksdorp la Old Mutual ke ene yo o neng a mo abela mmetale oo.

Mohumagatsana Juanita Esther Erasmus o ne a kaiwa a ba gaisitse botlhe mo mo simesetareng ya borataro ka palogare ya 77%, mme ene o ne a newa mmetale wa selefera go tswa kwa setheong sa Professional Provident Society (PPS). Rre JC Vorster, moemedi wa lekala la PPS kwa Potchefstroom, ke ene a neng a mo abela mmetale oo.

Mohumagatsana Minne a re, "Go ne ga dirwa moletlo mo maitseboeng ao wa go jela kalogo ya MBA dijo tsa maitseboa, ga tlotlwa ka dilo tse monate tsa nako e e fetileng mme morago ga moo botlhe ba elelediwa tsela-tshweu. Baithuti ba le mmalwa ba ne ba atswelwa diphitlhelelo tsa bone tsa maemo a a kwa godimo le tiro e ba e dirileng ka natla mo dingwageng di le tharo tse di fetileng," O ne a oketsa jalo.

Mo tiragalong e e botlhokwa eno, go ne go na le baeng ba le 100, go akaretsa le baithuti, badiri ba PBS le baithuti ba nako e e fetileng. Mo gare ga di-dikirii tsa 49 tseno tsa MBA, di le robedi tsa tsone e ne e le tsa baithuti ba Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa. Gape baalogi ba ne ba newa ditifikeiti tsa diphitlhelelo tsa maemo a a kwa godimo mo dirutweng tse di farologaneng.

Go ya ka Mohumagatsana Minne PBS e tla tswelela pele go katisa le dimmenejara tsa boleng jo bo kwa godimo tsa seporofešenale gore ba kgone go tsenya letsogo mo tlhabololong ya Ikonomi ya Aforika Borwa ka tsela eno.

Go bona tshesdimosetso e e oketsegileng, tsweetswee ikgolaganye le Mohumagatsana Minne mo nomoreng ya (+27-18) 299 1419 mo Sekolong sa Kgwebo sa Potchefstroom.



Aldeon Grobler o ne a ikgapela Mmetale wa Gauta wa Old Mutual jaaka moithuti yo o nnileng le dipholo tse di gaisitseng tsa ba bangwe botlhe mo dithutong tsa gagwe mo dingwageng di le tharo tse di fetileng tsa go ithutela ga gagwe MBA.




Baithuti ba le 49 ba Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom (PBS ka Seesemane) ba ne ba amogela di-dikirii tsa bone tsa Masetase mo dithutong tsa Go Tsamaisa Kgwebo (MBA) kwa tiragalong e e botlhokwa e e neng e tshwerwe. Kwa pele go tswa kafa molemeng go ya kafa mojeng ke Marietjie Grobler, Corlea Pearce, Frances Wright, John Beneke, Juanita Erasmus, Marelize Joubert, Inge Potgieter, Deon Grobler le Louis Swanepoel. Mo moleng wa bobedi go tswa kafa molemeng go ya kafa mojeng ke Michelle van Tonder, Anneri Haasbroek, Leon Haasbroek, Lana Marais, Francois Breedt le Yvette Brits. Mo moleng wa boraro go tswa kafa molemeng go ya kafa mojeng Lourens van Tonder, Kevin Strydom, Henk Heath, Albert Wessels, Les Nel, Rupert Jacobs, Hendrik Vorster, Elize van den Heever le Gielie Fourie. Mo moleng o o kwa morago go tswa kafa molemeng go ya kafa mojeng ke Le Roux Louw, Flip van Schalkwyk, Emile Marais, Ian Victor, Sidney Farrel le Sias Heyns.



Fa pele go tswa kafa molemeng go ya kafa mojeng ke Porofesa Tommy du Plessis, Mokaedi wa PBS, Rre Aldeon Barend Grobler, mofenyi wa Mmetale wa Gauta wa Old Mutual, Mohumagatsana Juanita Erasmus, mofenyi wa mmetale wa selefera wa PPS, le Rre JC Vorster go tswa kwa PPS. Kwa moleng o o kwa morago go tswa kafa molemeng go ya kafa mojeng ke Rre Marius Bezuidenhout go tswa kwa Old Mutual, Mokaedi wa Nama-o-sa-Tshwere e leng Porofesa Willie Coetzee le Porofesa Theuns Eloff, Tlhogo ya: Lefapha la Disaense Tsa Ikonomi le Tsa Botsamaisi.

<fn>NWU-NEWS.News175.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khwaere ya NWU-PUK e tsenela kgaisano e e tlotliwang kwa Austria






POTCHEFSTROOM - Khwaere ya NWU-PUK ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(NWU) fela maloba e ne e abetswe kabelo ya go tswa mo kgaisanong mo maemong a botlhano mo kgaisanong ya dikhwaere tsa ditšhabatšhaba kwa Austria.

Palo e kana ka 60 go 80 ya dikhwaere ngwaga le ngwaga di kopa go ikwadisa mo kgaisanong e mme mo bofelong go kopiwe ba ba 12 fela go tla go gaisana. Khwaere ya NWU-PUK e ne e le yone fela go tswa mo Aforika mme ke ngwaga ya boraro e tsene jaanong mme ka 1993 e dule mo maemong a bobedi mme ba bona kabelo ya "publicums" ka tlhago ya bone.

Maloko a a 45 a khwaere ba tlogile mo ka letsatsi la 24 Seetebosigo go tsamaya leeto la bone go ya kwa Hangari, Austria, Jeremane, Nederelane le kwa Repaboliki ya kwa Tšegia mo ba tlileng go dira ditlhago tse di mmalwa.

Kgaisano yone ke kwa Spittal, Austria, mme e simolotse go tshwarelwa koo ka 1964 kwa kagophemelong ya Porcia mme mo dilemong tse di fetileng go setse go gaisane dikhwaere di le 400 mo kgaisanong e.

Moreketoro wa mo Khamphaseng ya Potchefstroom, moporof Annette Combrink, yo a neng a le mo leetong la semmuso le ene kwa Yunibesiting ya kwa Bohemië Borwa kwa Tšegia, o ne a ya go bona dikhonserata dingwe.

Go ya ka Mor Peet Ryke, moetapele wa leeto, NWU ruri e ka ntsha sehuba ka setlhopha se sa baithuti ba ba ditalente tse dintsi ka gore ruri ba dirile gore dikhwaere tsa kwa mafatsheng a kwa Yoropa ba atlhame le go ela tlhoko bokgoni jwa bone jo bo maemo a a kwa godimo.



Setshwantsho: Moopedisi wa Khwaere ya NWU-PUK, moporof Awie van Wyk, o eme mo gare ga maloko a khwaere.

<fn>NWU-NEWS.News176.2009-12-02.tn.txt</fn>
TransTips e okeletswa le kwa lefelong la wepe la YBB







POTCHEFSTROOM - Ka lebaka la tlhomelo ya katlego ka mo intranete ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ka 2007, TransTips, sediriso se sa mareo a dipuodintsi se tlile go oketswa gore se dire le ka mo lefelong la wepe la mo YBB ka Mopitlwe wa 2008.

Tlhabololo ya TransTips ke e nngwe ya diporojeke tse di bulang tsela go ka tlhomela tikologo ya tiro ya dipuodintsi ka mo YBB ka gore molawana wa dipuo wa mo YBB ke gore go dirisiwe dipuo tse nne tsa tiro tse e leng Seaferikanse, Seesimane, Sesotho le Setswana.

TransTips e thusa modirisi mongwe le mongwe wa bofelo go ka tlhaloganya mareo ka puo e nngwe jaaka fa tokomane e kwadilwe ka Seesimane mmadi a ka tlhola lereo ka Seaferikanse kapa ka Setswana kapa ka Sesotho. Go tswa fela gore go tshwaragantshitswe mareo a dipuo dife ka mo porokerameng. TransTips e fana fela ka diphetolelo tsa mafoko mme nako e nngwe ga se e e nepagetseng polelo e e rileng.

Bokaedi jwa Merero ya Dipuo e ne e dirisane go fetola mafoko a a dirisiwang ka bontsi e ne e le CTexT ba ba neng ba tlhabolotse porokerama mme ke ka lebaka le tetlokhopi e le ya bone. TransTips gape ke tiro ya ntlha ya khouto e e bulegileng mme se se raya gore fa porokerama e feditswe e ka dirisiwa ke mongwe le mongwe yo o bopang diporokerama.

Go godisa bopuobontsi go na le mosola o mogolo ka mo lefatsheng jaaka mo Aferika Borwa mo go nnang le dipuo tsa semmuso tse mmalwa. Ke ka lebaka le ditiro jaaka TransTips di na le bokgoni le mosola wa go diragatsa ditikologo tsa dipuodintsi ka mo mafelong a tiro.

O ka ikopantsha le moporof Marlene Verhoef, Mokaedi wa Setheo: Bokaedi jwa Dipuo kwa (018) 299 1505 kapa Marlene.Verhoef@nwu.ac.za (Link: mailto:Marlene.Verhoef@nwu.ac.za) go ka amogela tshedimosetso e e feteletseng.

Klika (Link: http://www.nwu.ac.za/news/static-content/Movie.TTips.Tsw.Tutorial.1.0.0.MJP.2008-04-17.wmv) fa go ka bona tlhaloso ya mokgwa wa go ka dirisa TransTips.

<fn>NWU-NEWS.News177.2009-12-02.tn.txt</fn>
Patlisiso ka ga kgatlelo e amogela kabelo e kgolo






POTCHEFSTROOM - Porojeke ya SABPA(Sympathetic Activity and Ambulatory Blood Pressure of Africans ) ya Sekolo sa Fisioloji, Kotlo le Bosaense jwa Badirisi ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e tlhophilwe go nna e nngwe ya diporojeke tse tharo tse di gaisang tsotlhe ka mo lefatsheng ka mo ntweng kgatlhanong le tlhagelo ya sesupo se sa metaboliki.

Ka nako ya go bidiwa leina jalo ke komiti ya bosaense jwa ditšhabatšhaba ya MSI (Metabolic Syndrome InstituteI ) kwa Fora ngk Leoné Malan, moetapele wa porojeke, o amogetse kabelo ya madi ya didolara tsa USA di le $ 10 000. Gape o kopilwe gore ka kgwedi ya Phukwi a tle go fana ka diphetho tsa patlisiso e.

Go ya ka ngk Malan, yo pele a neng a le morutabana mme yo jaanong jaana a leng motlhatlheledi-mogolo wa Fakalthi ya Bosaense jwa Boitekanelo, malwetsi a mokgwa wa bophelo a oketsega ka mo ditikologong tsa ditoropo le mo ditirong dingwe, jaaka borutabana, bo tshwariwa ke one go feta. Borutabana mo dilemong tse di fetileng bo gateletswe go feta ke thekenoloji, go na le dipelaelo le diphetogo tse dikgolo ka mo kharikhulameng. Gape barutabana ba robiwa mekwatla ke palo ya barutabana go tsamaisana le palo ya barutwana, mathata a boitiso, thubakanyo mo dikolong, kgatelelo ya go dira go feta le tlhokego ya bokgoni jwa go ka dirisana le mathata a a rileng.

Ngk Malan o akanya gore diphetogo tse di tlisiwang ke ditiro tse di oketsegang tsa thulaganyo ya motho ya methapo e tlisa koketso ya kgatelelo ya mmele mme se se fetola le boitekanelo ka bophara. "Porojeke e e simolotswe ka gore morutabana yo o lwalang, ka mmele kapa ka mowa, ga a kgone go dira ka tshwanelo mo tirong ya borutabana," a bua gape.

Maikaelelo a porojeke ke go lekantsha ditlhagelo tsa bioloji le tsa jeneriki ka mo malwetsing a mokgwa wa bophelo mo barutabaneng ba ba nang le mekgwa e e farologaneng ya go dira. Malwetsi a mkgwa wa bophelo jaaka go nona, mofuta wa bobedi wa bolwetsi jwa sukiri, sesupo sa metaboliki, kgatelelo ya madi e e kwa godimo, boitekanelo jo bo kwa tlase jwa mowa jaaka kgatelelo, go dula o tshogile le go tlhoka boroko, di tsengwa tsotlhe ka mo patlisisong.

Go ya ka ngk Malan porojeke e ya patlisiso ya dirutwa tse dintsi e akangwa go lebelela barutabana ba ba 400 ba bantsho le ba basweu ba mo tikologong ya Potchefstroom. Porojeke e ya dilemo tse pedi e na le badirimmogo ba ba farologaneng ba setšhaba le ba ditšhabatšhaba.

"Ke toro ya me ya gore sekolo se sengwe le se sengwe se nne le baemanokeng ba ba rutegileng mo badirimmogong ba ba tla thusang bana ba sa le bannye gore ba ithute bokgoni jo bo tlhokegang jo bo itumedisang go tsamaisa bophelo. Se se ka thusa gore dikgwetlho tsa mekgwa ya go phela, tsa tikologo le tsa mothoesi di a laolwa," ga re ngk Malan.

Go ka amogela tshedimosetso e e tseneletseng go ka ikopatshwa le ngk Malan kwa (018) 299 2438.



<fn>NWU-NEWS.News178.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU e fa baithuti bokgoni jwa go ka ithuta le fa ba se mo inthaneteng






Sakai Solo, kumo e e ntšhwa e e bopilweng ke ITC (Institutional Department Information Technology Central), le Tirelo ya Thuso ya Akatemi (AS - Academic Support Services) a a leng mafapha a mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima (NWU) ka tirisanommogo ya ga UNISA le Psybergate ke thulaganyo e e tla thusang baithuti ba ba nang le mathata go tsena mo inthaneteng le ba bophara ba bente e sa lekaneng.

Thomeletso ya ITC le AS fela maloba ba ne ba ile kwa khonferenseng ya Sakai kwa Fora mme ba ya go itsisa Sakai Solo ka katlego e kgolo kwa go ba Sakai. Go ya ka Mor Boeta Pretorius, Molaodi wa IT wa Tlhomelo le Patlisiso, Sakai Solo e ka arabela mathata a baithuti a go ka ithuta gore ba kgone go se direle mo inthanete mme ba itirele go tswa kwa magaeng a bone. Ka Sakai Solo, moithuti a ka kgona go ithuta le go direla go tswa kwa gae mme go tlhokega fela gore a palame ka mo inthanete fela nakwana go laisolola tshedimosetso e e tlhokegang go se direle mo inthaneteng.

"Re bontshitse pontsho ya tekeniki ya Sakai Solo ka nako ya khonferense mme re amogetse ba bantsi ba ba re tlotlang ba ba bontsha kgatlhego. Le ba kwa mafatsheng kwa Yoropa ba ba se nang mathata a bophara jwa dibente, ba ne ba kgatlhegile ka gore ba re e ka ba fetolela dithulaganyo tsa tiro," ga re Mor Pretorius.

Sakai ke itshimololelo ya lefatshe ka bophara e e laolwang ke Setheo. Ditokololo tsa Boto ya Sakai le bone ba ne ba kgatlhegile thata mme go ya ka Michael Korcuska, Mokaedi wa Mokhudutamaga wa Sakai, "Solo ke popo e e botlhokwa thata mo bokamosong jwa Sakai".

Sakai Solo ke karolo ya go ithuta mo wepeng ya Sakai ka tikologo ya tirisano e e leng ya mahala e e bulegileng e e bopilweng e e tshegediwang ke morafe wa Sakai. Kumo e ke karolo ya tikologo ya go ithutela ka mo moweng wa inthanete mme - e-Fundi - e e setseng e tlhometswe ka mo NWU ka katlego e kgolo e e fang baithuti tšhono ya go ka direla mo inthaneteng mo ba ka laisololang kapa mo ba ka laisang ditiro kapa mo ba ka kwalang diteko kapa mo ba ka bonang metswedi e e ka ba thusang le go tswelela jalo.

Go ya ka Mor Kobus le Roux, moitseanape wa ITO, NWU e akantse kakanyo e go ka tlola noka e e tlisiwang ke ntlha ya gore dibente tsa inthanete mo SA le mo kontinenteng ya Aferika ga di bophara mme go thata gore moithuti a kgone go ithuta ka go letsa mogala le go palama inthanete ka mogala mme a dirise thulaganyo ya inthanete ya tlwaelo.

NWU e tsere poo ka dinaka mme ya baya mabaka a thulaganyo mme jaanong ba laola porojeke le UNISA, mme Psybergate ke bone ba ba boikarabelo go kwala diporokerama. Sakai Solo jaanong jaana ke kumo e e santseng e bopiwa mme kumo ya pailoto e tla lekiwa ka semesetara ya bobedi monongwaga mo setlhopheng sa baithuti ba Onase ya Bokhemisi ka mo NWU. Tlhomelo ya nnete e tlile go diriwa ka Ferikgong 2009.

Fa o ka rata go amogela tshedimosetso e e tseneletseng ka ga Sakai Solo, ikopantshe le Boeta Pretorius kwa (018) 299 2138.



Mor Kobus le Roux, moitseanape wa ITO wa mo NWU le Mor Louis Botha wa Psybergate ka Sakai Solo ka mo morago.

<fn>NWU-NEWS.News179.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tlotlo ya Olempiki go NWU






POTCHEFSTROOM - Mor Terseus Liebenberg, molaodi wa diatletiki wa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(NWU) o kgethilwe go nna mokatisi wa bakolopi ba setlhopha sa diatletiki sa setšhaba kwa Metshamekong ya Olempiki ba ba gaisanang kwa Beijing.

Mor Liebenberg, o ntsha sehuba ka katlego ya baatletiki ba gagwe ba bantsi mme Justine Robbeson, yo jaanong jaana a tshwereng rekoto ya Aforika Borwa le ya Aferika mo jawelining ya basadi, ke gone ba tsamaileng le baatletiki ba bangwe go ya kwa Korea go ya go ikatisa kwa kampeng malasi a a lesome. Morago ga moo ka 13 Phatwe ba tla goroga kwa Beijing go bontsa bokgoni ja bone.

Kwa ntle ga Robbeson yo gone jaanong a le mo maemong a bosupa mo jawelining ya basadi mo lefatsheng mme gone jaanong a tlotliwang ka go na le bokgakala jwa dimetara di le 63,49m, mor Liebenberg o setse a thusitse baatletiki ba bantsi go etela pele le go nna dimampodi.

Mo go bone go na le Marius Corbett, mokolopi wa jawelini wa moitseanape yo gone jaanong a santse a tshwere rekoto ya Aforika Borwa le wa Aferika ka bokgakala jwa 88,75m. Mor Corbett o ne a le moatletiki wa ntlha wa Aforika Borwa wa go nna mampodi wa lefatshe ka Metshameko ya Olempiki ka 1997 kwa Athene. Ene mo ngwageng e e latelang o nnile le mampodi wa Kgweranaditšhaba. Gape ka 1994 o ne a le mampodi wa lefatshe wa baswa mme ka yone ngwaga eo a fenya le metlele ya gauta kwa Metshamekong ya Olempiki mma gape a nna la mampodi wa baithuti ba lefatshe. Gape mo godimo ga se mor Liebenberg o katisitse naledi e nngwe ka 2000 ka Hardus Pienaar yo a nnileng mampodi wa baswa ba lefatshe.

Mor Liebenberg, yo a simolotseng ka 1993 ka mo Yunibesiting a ke tlotlo e kgolo mo go ene go ka emela Aforika Borwa le NWU kwa Metshamekong ya Olempiki. "Nna le Justine re tla dira ka maatla go nna baemedi ba ba kgatlhisang yunibesiti le lefatshe la rona. Re itebogela tšhono e ruri," a bua gape.

- Moatletiki yo mongwe wa ga mor Liebenberg, ke Sunette Viljoen yo a seng mo setlhopheng jaanong jaana mme go santse go na le dipuisano gore a kgone go tsengwa mo setlhopheng. Ene o ne a le mampodi wa jawelini kwa Kgweranaditšhaba ka 2006. Ockert Celliers (motabogi wa diheke tsa 400m), le ene ke moatletiki yo mongwe yo a kgonneng go ka emisa seatla ka boleng yo bo mo letlelelang go ya Metshamekong le ene mme a se mo setlhopheng le ene.

- Leslè-Ann George o tlhophilwe go emela setlhopha sa hoki sa Aforika Borwa sa basadi mme Ian Symons, yo a tshamekelang Kelapa ya Khamphase ya Potchefstroom ya NWU, ene o tshamekela banna kwa Metshamekong ya Olempiki.




Mor Terseus Liebenberg, molaodi wa diatletiki wa Khamphase ya NWU o kgethilwe go nna mokatisi wa bakolopi ba setlhopha sa diatletiki sa setšhaba kwa Metshamekong ya Olempiki ba ba gaisanang kwa Beijing.

<fn>NWU-NEWS.News180.2009-12-02.tn.txt</fn>
Modiri wa mo NWU o tlile go tsamaya dikilometara di le 90 go thusa bana






Mor Cobus Steenkamp, motlhatlhobi wa dikgwebo ka mo ofising ya Diporojeke ka mo Ofising ya Setheo ya mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(NWU) o rulaganya go ya go tsamaya kwa nokeng ya Vis kwa tseleng ya go tsamaya mme a apere sutu le kgetsi mo tirong. Lebaka la go tsamaya ke go kgobokantsha madi go ka rekela bana ba kwa ntlong ya dikhutsana ya Abraham Kriel ya mo Potchefstroom malao le dimaterase.

Mor Steenkamp le setlhopha sa gagwe sa sele sa kwa kerekeng ya Nederduitse-Gereformeerde Kerk Grimbeekpark ba tsaya karolo kwa ntlong ya dikhutsana ya Abraham Kriel. Malao otlhe le dimaterase tsotlhe di tshwanetse go ntshwafatswa mme go ka kgona go dira tiro e go tlhokega go kgobokantsha madi. Ke ka ntlha e a akantseng go ya go tsamaya tsela e ya maoto ya Vis, jaaka e itsiwa mme o tlile go tsamaya ka diaparo tsa tiro.

Go ya ka Mor Steenkamp o akantse ka ga mekgwa ya go ka dira gore go nne matsapa mme go nne botlhokwa go tsamaya ka a utlwile gore a ka ya go tsamaya tsela ka 3 go 7 Phatwe 2008 gammogo le kelapa ya go tsamaya ka maoto ya mo Potchefstroom.
Fa maoto a ka kgona go se mo tshwenye ka ditlhako tsa tiro tse di siameng a re ga a bone tshwenyego epe e e ka dirang gore a fetse tsela. O akanya go tshegetsa mangenana a gagwe ka go a fapha sentle ka difapho tse di materelang. Ee le pholetšhe ke e tsenya le yone. Ga ke na maikaelelo a go fitlha kwa Ai-Ais ka ditlhako tse di leswe", ga re mor. Steenkamp.

Dilo tsotlhe tse a di tlhokang di tshwanetse go lekana ka mo teng ga kgetsi ya mo tirong. Tsone ke jaaka Leatherman, botlolo ya metsi, Beibele, difapho, marukgwe a mabedi a mo teng, dikausu, sesepa se se siametseng tlholego, kopi le pirinki(go dira teye phakela), dijo tse di omisitsweng, boratšhe ya meno, legare, pholetšhe, kobo ya tshoganyetso e e silifara, poleisetere, sepeiti le jodiamo(fa maoto a dira dibolase) ke tsone dilo tsa go ka tsamaya.

Go ya ka mor Steenkamp ga a tlhoko go jesa batsamai ba bangwe fatshe. O itlamile gore ga a ye go ba kopa dijo kapa dikobo. Fa go le mogote go lekana a ka dirisa baki go nna mosamo. Digalase tsa letsatsi le hutse di ka thibelela letsatsi motshegare mo sefatlhegong. Ee gape a ka bofolola le tai gannye mme a ka latlhela baki ka mo legetleng fa go gotela thata.

Mor Hennie Knell, moetapele wa batsamai a re ga a itse gore a dire eng, a tshege, a tshwenyege kapa a lele ka ga maano a ga mor Steenkamp. O ikaeletse go bua le ene gore a rwale ditlhako tse di diretsweng go tsamaya tse di siameng.


Moh Catharien Saayman, tlhogo ya Ntlo ya dikhutsana ya Abraham Kriel ka mo Potchefstroom, o rile gore dimaterase tsa bana di fedile mme go leka le go baakanya malao ga go tlhole go kgonagala. Go tlhokega madi a kana ka R88 000 go reka tse dintšhwa.

"Re itumela thata fa go na le motho yo a nang le pelo jalo go ka tsenya marapo mo nameng mme a tsamaele bana maele ya bobedi jaaka seane se re," ga re moh Saayman.
Go ka amogela tshedimosetso ka ga kgang e le go amogela dinomoro tsa tshupomolato wa kwa bankeng go ka ikopantshwa le moh Lanie Crewe kwa 084 511 1651.

Kgang e kwadilwe ke Linda de Beer mo tshimologong.



Mor Cobus Steenkamp yo a tlileng go tsamaya tsela ya kwa nokeng ya Vis ka kgetsi ya mo tirong le ka sutu go kgobokanyetsa ntlo ya dikhutsana ya Abraham Kriel ka mo Potchefstroom madi.

<fn>NWU-NEWS.News181.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa ya NWU e tsenetse ruri mo dibukeng tsa direkoto







VANDERBIJLPARK - Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) ke kgale e itsiwa ka boitseanape jwa akatemi, tlholego e ntle kemonokeng ya merafe mme e tloga e kwadiwa le ka mo bukeng ya direkoto ya Guinness Book of Records.

Ka kopano ya 2007 ya Wheels@Vaal (Link: mailto:Wheels@Vaal) go ne ga lekiwa rekoto ya lefatshe ya dienjini tse di emeng tse di dumang mme tsa tsamaya nako e e rileng. Palokgolo ya dienjini di le 205 di ne tsa tsamaya metsotso e metlhano kwa ntle ga go tima.
Dienjini tse di emeng fela di tlhaga kwa dilemong tsa 1900 mo di ileng tsa dirisiwa ke balemirui go pompa metsi le go dira motlakase mme morago di ile tsa dirisiwa le ka mo difemeng. Bontsi jwa dienjini tse di ne di dirisa metsi le phufudi mme morago ga nako e telele di ile tsa simolola go dirisa lookwane. Go ya ka mor Mauritz Meyer, morulaganyi wa Wheels@Vaal (Link: mailto:Wheels@Vaal) dienjini tse di kgatlhisa ba ba di gopolang thata mme gape di kgatlhisa thata ba ba di kgobokantshang mme ba di baakanya ka kelotlhoko gore di tshwane le pele.


Dienjini di ratiwa le kwa Boritane le kwa Amerika. Leina le kgwebo ya dienjini tse ke e re e itseng rotlhe ya Lister. Di ne di diriwa teng ka mo Vereeniging mo tshimologong ya dingwagalekgolo tse di fetileng mme le gompieno e santse e tlisa dienjini tsa go dira motlakase go tswa kwa moseja go tla mo Aferika Borwa. Lister SA e ne e le moemeladitshenyegelo yo mogolo wa letsatsi.


Go ya ka mor Meyer batlhagisi ba ne ba tswa kgakala jaaka kwa Carolina, Bela-Bela, Stilfontein, Kroonstad le Johannesburg mme ba tla go tsaya karolo mo go tlhomeng ga rekoto e ya lefatshe. Go ka bona rekoto kopo ya semmuso e tshwanetse go diriwa kwa Guinness Book of Records mme e kwadisiwe kwa go bone. Ka ntlha ya gore Boritane ga e ise e kwadise rekoto bakgobokantshi ba mo Aforika Borwa ba dienjini ba tseile kgato ya kwadisa rekoto mme sephetho ke gore e tla tsengwa ka mo Guinness Book of Records ya 2009. Melawana e e neng e beilwe ke e e latelang:: dienjini di ne di tshwanetse go kgona go dira mme di ne di tshwanetse go duma metsotso e metlhano e sa time. Go ne go na le mokwadisi gammogo le baatlhodi ba babedi ba ba neng ba tlhomamisa gore teko e ya go tlhoma rekoto e siame mme e gotlhe go tsamaisiwa ka tshwanelo. Phala e ne e lela go itsisa ka ga tshimologo le bofelo jwa nako ya rekoto. Mo letsatsing la ntlha go ne go duma dienjini di le 184 mme mo letsatsing la bobedi go ne go duma di le 205 tse di neng tsa tlhoma rekoto.

Barulaganyi ba go tlhoma rekoto ke kelapa ya Vaal Ou Wiele Klub ba na le ditokololo di le 250 ba ba ratang dijanaga ledienjini mme ngwaga le ngwaga ba tla mo pontshong ya dijanaga ya Wheels@Vaal (Link: mailto:Wheels@Vaal). Pontsho e ke e kgolo go feta tsotlhe mo bogareng jwa Aforika Borwa mme e bitsa batho ba bantsi ngwaga le ngwaga.



Pontsho ya dijanaga tsa kgale ngwaga le ngwaga e goka barati le batlhagisi le babontshi ba dijanaga go tla mo Wheels@Vaal (Link: mailto:Wheels@Vaal) mme ba tla ka bontsi mo pontshong e.



Mauritz Meyer (mo molemeng) le Alan Heyns, modulasetulo wa kelapa ya Vaal Ou Wiele Klub ka setifikeiti ya tumelo ya rekoto.




Wheels3.jpg
Setifikeiti ya semmuso ya tumelo ya rekoto go tswa go Guinness Book of Records.




Ba ba neng ba le teng ka mokete wa go jela rekoto e e tlhomilweng go tswa mo molemeng ke: Willie Boshoff (Lister SA), Neville Botha (morulaganyi wa dienjini tse di emeng tse di dumang) le Awie van Wyk (moatlhodi).



Sekao sa enjini e e ikemelang.

<fn>NWU-NEWS.News182.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba Popo ya Dikerafo ba YBB ba fenya gotlhe






Ditlhopha tse pedi tsa serutwa sa Popo ya Dikerafo ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ba mo tseleng go ka fenya dikabelo tse di galelwang tse di leng tsa: International Adobe Design Achievement kapa ya 2008 SABS Design Institute's Design Achiever.

• 2008 SABS Design Institute's Design Achiever
Baithuti ba bararo ba Popo ya Dikerafo ba ngwaga ya bofelo ba e leng Phutheho Ranooe, Leana De Beer le Melissa Maloney, ba tlhophilwe go tsena mo makgaolakgannyeng jwa kgaisanong ya 2008 SABS Design Institute se Design Achiever Awards.

Letsholo la media la ga Phutheho e e biditsweng Golden Egos, le le nang le maikaelelo a go tlosa lenyatso la batho ba Aforika ka go tlhoma le go itsisa ka ga baetapele ba ba ka latelwang mo Aforika, ke lone le le tlhomamisitseng gore a bone lefelo mo makgaolakgannyeng. Phutheho o kgatlhisitse baatlhodi ka ponelopele le pharologantsho ya gagwe ya boetapele le ka tlhaloganyo ya gagwe ka ga mabaka a a thata a loago le setso a a tlhokang kelotlhoko.

SABS Design Institute ba simolotse tiro ya dikabelo tsa Design Achievers ka 1987. Kabelo e e farologana le dikabelo tse dingwe tsa mo Aforika Borwa tsa popo ya dikerafo ka gore yone ke ya setšhaba mme ke e e bophara ka go lebelela kopantsho ya dirutwa mme e lebelela thata poposešwa ya dipopo le boetapele le boitseanape jwa go bopa sešwa.

Ke selemo sa boratharo se se latelanang sa gore baithuti ba mo YBB ba Khamphase ya Potchefstroom ba itlhaole go tsena mo makgaolakgannyeng jwa Design Achiever Awards mme ke sa ntlha gore go nne le baithuti ba bararo mo makgaolakgannyeng jwa kgaisano e e tlotlo e.

• International Adobe Design Achievement
Porojeke ya ga Carla Erasmus, Leana de Beer le Gert Schoeman, Mossie - e mo setšhabeng e fentseng kabelo ya gauta ya Pendoring le ya Construction New Media Grand Prix - le yone e mo lenaneng le lekhutswane la mo dipopong tsa media e e dirisanang mmogo mo khomputareng.

Porojeke ya ga Gert ya gagwe a le mongwe ya A sleepless night, le yone e biditswe leina ka mo karolong e. Ka mo karolong ya ditshwantsho go na le diporojeke tse pedi tse di fitlhileng mo makgaolakgannyeng mme ke tsa ga Christo Kruger le porojeke ya setlhopha ya ga Carla Erasmus le Yvonne Lombard. Ka mo karolong ya media e e gatisiwang go na le diporojeke tse pedi tsa ditlhopha, e nngwe ya ga Aletti Marx le Christell Badenhorst le e nngwe ya ga Gert Schoeman le Suzan van Wyk, tse di mo makgaolakgannyeng.
YBB ke e nngwe ya ditheo tse pedi tsa mo Aforika Borwa tse di fetetseng ka mo makgaolakgannyeng a kgaisano.
Kabelo ya Adobe Design Achievement Awards e lebelela thata go dira dikabelo go batho le ditlhopha ba ba bopileng dipopo ka go dirisa porokerama ya Adobe. Kgaisano, ngwaga le ngwaga e tshwarelwa kwa mafatsheng a a 34 mme ka dikabelo tse go tlotliwa baithuti ba ba ditalente tse di fetang ba ba fanang ka tsholofelo ya bokamoso mo lefatsheng mo ditheong tsa thuto godimo tse di etelang pele.



Phutheho Ranooe, moithuti wa ngwaga ya bofelo, ke yo mongwe wa baithuti ba popo ya dikerafo ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) yo a leng mo makgaolakgannyeng wa kabelo ya Design Achiever Awards tsa 2008 SABS Design Institute.





Mo karolong ya ditshwantsho Christo Kruger o fitlhetse ka mo makgaolakgannyeng. Mo re bona ditshwantsho tse pedi tsa gagwe.

<fn>NWU-NEWS.News185.2009-12-02.tn.txt</fn>
Bafenyi ke ba!






Palo e e gaufi le 1 000 ya baarabi ba tsere karolo mo patlisisong ya tiro ya tlhabololosešwa ya wepe ya YBB. Ka tlhopho ya ba ba lesego batsayakarolo ba ba 7 ba amogetse dimpho tse di kgatlhisang.

Batsayakarolo ba ne ba direla mo dikarolong tse di farologaneng - tsa alumni, baithuti le batsadi, baithuti ba jaanong le ba bokamoso le badiri ba yunibesiti. Ka mo karolong ya baithuti baarabi ba ba lesego ba bararo, mongwe le mongwe o fentse i-poto. Bone ke Mor LJ Chacha (Khamphase ya Mafikeng), Mor Barend Havenga (Khamphase ya Potchefstroom) le Moh Nadia de Beer (Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa).

Moh Jasenta Makena wa kwa Orange Farm o fentse i-poto e nngwe morago ga go tsaya karolo mo kgaolong ya baithuti ba bokamoso.

Baarabi ba bararo ba fentse mongwe le mongwe madi a R1000 ka seatla. Bone ke Moh Monique Joubert wa kwa Tshwane (alumni), Moh Marlize Louw wa kwa Matlosane (motsadi) le Moh Brualda Abrahams wa mo Khamphaseng ya Potchefstroom(modiri).

Jaanong jaana go atlholwa dikakanyo le dikarabo gore fa ba bopa wepe sešwa ba kgone go arabela ditlhokego tsa badirisi ba wepe. Fa ba feditse go atlhola gotlhe go tla logiwa maano a porojeke le ditlha tsa go fetsa tsa go bopa thulaganyo le paakanyo ya diteng, popo ya wepe, tlhomelo le diteko le go tlhomela ruri mo bofelong. Bala go feta ka ga tiro ya tlhabololo-sešwa ka mo kgatisong e e tlang ya Eish!

Nna o lebelela ka mo lefelong la wepe go bona gore tshedimosetso e e tswang mo patlisisong e ne e le eng





Moh Marelize Louw o amogela madi a gagwe a R1000 mo seatleng go tswa mo go Moh Marelize Santana, Motlhankedi wa Tshedimosetso wa mo Megaleng wa mo Lefapheng la Merero ya Korporatifi le Kamano. :






Mor Vincent Eastes, Molaodimogolo: Wepe le Neeletsanyo ya Motlakase, Khamphase ya Potchefstroom (mo mojeng), o fa bafenyi ba babedi ba mo Khamphaseng ya Potchefstroom dimpho tsa bone. Bone e ne e le Mor Barend Havenga (mo gare) le Moh Brualda Abrahams (mo mojeng).





Mofenyi wa moithuti, Mor Letlhogonolo Chacha (Khamphase ya Mafikeng) o amogela i-poto go tswa mo go Mor Lester Mpolokeng, Motshwarela-Mokaedi: Go Maketa le Neeletsanyo ka mo Khamphaseng ya Mafikeng.





Moh Nadia de Beer ke mofenyi wa moithuti yo o lesego wa Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa




Moh Jasenta Makena, moithuti wa bokamoso go tswa kwa Orange Farm le ene o fentse i-poto.



Moh Monique Joubert, Moalumni wa YBB o fentse madi a diranta di le R1000 mo seatleng.

<fn>NWU-NEWS.News186.2009-12-02.tn.txt</fn>
Porokerama ya go thusa e tla fa barutwana ba kereiti ya 12 thuso ka akatemi






VANDERBIJLPARK - Palo e e fetang 5000 ya barutwana ba tla bona mosola go tswa mo porokerameng ya go thusa go tokofatsa palo ya ba ba fetang materiki mo dikolong tse di sa feteng jaaka di tshwanetse ka mo tikologong ya Khutlotharo ya Lekwa.

Porokerama e ke kakanyo le tirisanommogo magareng a Sekolo sa Thuto ka mo Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) le tikologo ya Sedibeng sa Bophirima(D8) sa Lefapha la Thuto ka palo ya dikolo di le 37 tse di tsenang mo porokerameng.

Sekolo se se sa feteng ka tshwanelo ke sekolo mo palo ya go feta e leng kwa tlase ga 60%, mme barutwana ba dikolo tse ba ile ba rutiwa ka boikhutso jwa mariga mme ba amogela dithuto tse di oketsegileng tsa dirutwa jaaka Seesimane, Dipalo, Kitsokwalo ya Dipalo, Bosaense jwa Bophelo, Palotlotlo le Saense ya Tlhago.

Se se dirang gore porojeke e e bonwe mosola thata ke gore go lemogilwe ka diteko tsa pele le tsa morago ga thuso gore kitso le tlhaloganyo ya barutwana mo dirutweng dingwe e oketsegile ka 80%.

Jaaka go ka akangwa go dirisitwe nako e ntsi go ka rulaganya le go loga maano a go diragatsa tiro e. Batlhatlheledi ba Sekolo sa Thuto ba ile ba nna barulaganyi ba mo dirutweng mme baithuti ba ba fetang 200 ba ba ithutelang borutabana ba dingwaga tsa boraro le tsa bone ba ile ba ruta mme ba thusa.

Go ne go tlhophilwe morulaganyi wa serutwa se sengwe le se sengwe mme batlhatlheledi ba ne ba na le boikarabelo jwa go katisa bathusi le go tlhabolola dimateriale tsa go ithuta le go ruta tse di ileng tsa dirisiwa. Tsepo ya porokerama ya go thusa e ne e se fela go ruta barutwana tiro e ntsi e e rileng mme e ne e le go tlhomamisa gore ba tlhaloganya tiro mme ba e e kgona gotlhe-gotlhe.

Ditokololo tsa Lefapha la Thuto gammogo le barulaganyi ba dirutwa ba ile ba etela senteramo e nngwe le e nngwe gangwe le gape go tlhomamisa gore go diriwa tiro ya boleng. Go ya ka ngk Elsa Fourie, Mokaedi wa Sekolo sa Thuto, porokerama e ka bonwa e le ya tirisanommogo e e sa ikaelelang fela go baakanyetsa makereiti ya 12 fela go ipaakanyetsa ditlhatlhobo mme gape e ne e le go gatelela ntlha mo barutwaneng go ka ba itsisa gore go botlhokwa go ka na le maduo a a siameng le go akanyetsa bokamoso.

Ngk Fourie o tlhaloseditse gape gore ka kgwedi ya Lwetse porojeke e tla tsenela mo tikologong ya teng ya bobedi mo thuso ya bofelo e ka diragalang teng. "Ke toro ya dipelo tsa rona gore porojeke e ka tswa e le ya kgolaganyo ya nako e telele mme e tswelele go se tswele mosola bašwa fela le go ba fa maatla mme e tlise le tsosoloso e e tswelelang ka mo tikologong ya Khutlotharo ya Lekwa," ga re ngk Fourie.



Palo e e fetang 200 ya baithuti ba borutabana ba ne ba katisitswe go nna bathusi mo porokerameng ya thuso.



Boelang sekolong! Palo e e fetang barutwana ba ba 5 000 ba ne ba tswela mosola mo porokerameng ya thuso.

<fn>NWU-NEWS.News187.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baalumni ba kwa Vaal ba phatshima jaaka dinaledi






VANDERBIJLPARK - Moletlo o o ne o tshwana le ya dinaledi tsa kwa Hollywood mme go ne go na le mmata o mohwibidu le dikhemera tse di ponya-ponyang. Ditokololo tsa baalumni ba kwa Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa(KKL) ba Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ba kgatlhisitswe ka moletlo o o biditsweng: "Bosigo le dinaledi". Ka nako ya moletlo o wa maphatsi-phatsi go ne go tlotliwa mmalwa wa baalumni ba ba iphileng go dira dikabelo mo merafeng ya bone le mo dikarolong tsa tiro tsa bone.

Go ya ka Moh Alwine Naude, morulaganyi wa baalumni ba KKL maikaelelo a moletlo a ne a le go matlatafatsa matloa a tirisanommogo magareng a baalumni le Khamphase le go leboga "baambasatara" ba Khamphase. "Re ntsha sehuba ruri ka baalumni ba rona mme ke tshwanelo gore re ba leboge le go tswa mo Khamphaseng," ga re Moh Naude. O tlaleletsa ka go re ke bone baithuti ba maabane ba ba beileng motheo wa ba gompieno.
Moopedi wa moletlo o ne a le moatshe le mokgabisi, Manuel Escorcio.

Ditokololo tsa baalumni ba ba biditsweng leina e ne e le:
• Mor Heinrich Kriel, Motsamaisi Mokhudutamaga wa Saldanha Staal le mogatsa Christelle yo le ene a leng moalumnni.
• Mor Corrie Botha, Molaodi wa Feme - babopi ba Ditshipi kwa Arcelor Mittal. Mosadi wa gagwe le ene ke moalumni.
• Moh Lindokuhle Dingiswayo, Mofenyi wa kgaisano ya Puo ya Tekanyetso ya Old Mutual/Nedbank ka 2008. Moh Dingiswayo yo a leng mosadi wa ntlha yo montsho yo a fentseng kgaisano e ya tlotlo, jaanong jaana o direla kwa Bankeng ya Resefe ya Aforika Borwa.
• Ngk Mojaki Mosia, Mokaedi: Metswedithuso ya Batho wa BMW ya Aforika Borwa. Mosadi wa gagwe, Magauta - le ene ke moalumni - ke ene Mokaedi: Metswedithuso ya Batho kwa Rand Merchant Bank.
• Mor André Mellet, Moekonomi wa Ngwaga 2006 yo a duleng mo maemong a bobedi ka 2007. Ene jaanong jaana ke motlhatlheledi ka mo Fakalthing ya Ekonomi le IT.
• Moh Haidee Kruger, motlhatlheledi wa mo Fakalthing ya Bosaense jwa Botho yo gape a leng mokwadi wa Lush: poems for four voices. Monna wa gagwe le ene ke Ngk Jan-Louis Kruger, le ene ke moalumni mme ke Mokaedi wa Sekolo sa Dipuo kwa KKL.





<fn>NWU-NEWS.News188.2009-12-02.tn.txt</fn>
SJGD e abela bontsi ka bopelotshweu mo Bokone Bophirima






POTCHEFSTROOM - Monongwana, Tirelo-Setšhaba ya Baithuti e e amanang le RAG (e e bidiwang SJGD) ya Khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) e ile ya abela mekgatlho, ditheo le batho ka bongwe madi a a fitlhang go R1 milione kwa Bokone Bophirima.

SJGD ke mokgatlho wa go thusa batlhoki o mogolo go e gaisa yotlhe mo nageng yotlhe o o kokoanyang madi ngwaga le ngwaga mo toropong ka nako ya beke ya Rag. Ka nako ya moletlo wa go aba dimpho wa SJGD, palogotlhe ya madi a a neng a abelwa mekgatlho e le 45 le batho ka bongwe e ne ya fitlha go R380 000. Ditheo tseno di fitlhelwa mo dikarolong tse dintsi tsa Porofense ya Bokone Bophirima.

Modulasetulo wa SJGD, e leng Egbert Meyer, a re ba ile ba berekana le dikopo tse di fetang 70 mo ngwageng ono pele ga moletlo ono.

Go ya ka Egbert madi otlhe a a neng a kokoanngwa a ne a abelwa diporojeke di le 42 tse di laolwang ke baithuti ba Khamphase ya Potchefstroom. Mo gare ga diporojeke tseno, go na le tse 26 tsa dihosetele tsa Khamphase eno, letlole la madi la Lekgotla la Baithuti la Bapanang, letlole la maemo a tshoganyetso la SJGD la go tlamela baithuti ba ba tlhokileng lesego ka dijo, mmogo le diporojeke di le 16 tsa SJGD ka boyone.

Mookamedi wa Khamphase, e leng Prof Annette Combrink, a re Khamphase ya Potchefstroom e motlotlo ka tiro e e dirwang ke maloko a komiti ngwaga le ngwaga ya go namola bontsi jwa batho le mekgatlho e e wetseng mo lehumeng la nta ya selomela kobong mo porofenseng.



Go tswa kafa molemeng ke Johann Steyl, Modulasetulo wa maloba wa Rag, Phillip Moolman, seopedi, Junita Oelofse, motlatsa-modulasetulo wa SJGD, Egbert Meyer, modulasetulo wa SJGD le Porofesa Annette Combrink, Mookamedi wa Khamphase, ka nako ya moletlo wa SJGD wa go aba dimpho.



Selouna Visser yo mmotlana o newa madi a setulo sa maotwana go tswa go SJGD. Fano, modulasetulo wa SGJD, e leng Egbert Meyer, o tlamparela mmaagwe, e bong Roma, ka nako ya moletlo wa go aba dimpho.

<fn>NWU-NEWS.News189.2009-12-02.tn.txt</fn>
Maekorobioloji e tlile go bona Botitielonnye






POTCHEFSTROOM - Baithuti ba batlhano ba mo Maekorobioloji ka mo Sekolong sa Bosaense jwa Tlholego le Tlhabololo ya Tlholego ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ka mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB) ba ne ba ikwadisitse mo kgaisanong ya ntlha ya diyunibesiti ya setšhaba mme ba fenya kabelo ya R5 000 ka mo karolong ya Best Label seno sa bone se se biditweng, Wernicken - liquid enlightenment.

Mo godimo ga kgaisano e, kwadiso ya setlhopha e dirile gore ba amogele thuso ya madi ya go ka tsenyetswa boitielonnye ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom. Setlhopha sa YBB ke setlhopha se le sengwe fela mo go ba ba thataro mo kgaisanong ya SAB(Suid-Afrikaanse Brouerye) ka tirisano ya SETA ya Foodbev le IBD(International Brewery & Distillery), se se neng sa ikwadisa kwa ntle ga go na le boitielonnye. Ba mo Potchefstroom morago ga moo ba ile ba amogela lebone le letala la roboto go tswa go SAB gore ba simolole go baakanyetsa mediriso e mošwa e ka mo Maekokobioloji.

Maikaelelomagolo a kgaisano e ke go gogela diyunibesiti ka mo setsong se se tlotliwang sa Aforika Borwa sa go titiela majalwa le go gogela baithuti ka mo ba ka bonang dibasari. Gape maikaelelo a ne a le go biletsa ditalente mo baithuting ba ba nang le kgatlhego go bona boiphediso ka mo ditirong tsa mo boitielong.

YBB e ne e gaisane le Diyunibesiti tsa Pretoria, Witwatersrand, Kapa, Stellenbosch le ya kwa KwaZulu-Natal mme go ne go lebeletswe boleng jwa bojalwa, ditshwao tsa dibotlolo le dipuo tsa baikwadisi. Lager, ale le bojalwa bo bo rileng di ile tsa atlholwa ke batatsi ba ba kwadisitsweng ba bojalwa mme ditshwao tsa dibotlele le dipuo di ile tsa atlholwa ke baemedi ba SAB le SETA ya Foodbev le ba IBD Aforika.

Mor Jaco Bezuidenhout, motlhatlheledi wa Sekolo sa Bosaense jwa Tlholego le Tlhabololo ya Tlholego(Maekorobioloji), o itumetse thata ka ga kgang e e monate go ka na le boitielonnye ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom. O rile gape gore "Se se ka dira gore mo dikgaisanong tse di tlang re kgone go gaisana sentle le diyunibesiti tse dingwe. Ka boitielonnye ka mo Khamphaseng baithuti ba rona ba na le maikaelelo a go tlisa sekgele sa Ben Lamaletie - IBD Legend sa 2009 mo Potchefstroom ka bojalwa jwa bone jwa Wernicken".

? Batitiedi ba kwa Tukkies ba fentse sekgele sa Ben Lamaletie - IBD Legend ka bojalwa jwa bone jwa American Pale Ale mme ba bona le basari ya madi a kana ka R125 000 gore ba tswedise dithuto ka mo dithutong tsa botitielong le dirutwa tse di tsamaisanang. Ditokololo tsa setlhopha di amogetse R10 000 gore di e kgaoganye mme Lefapha la Boenjineri jwa Khemi le abetswe le lone R10 000.



Baithuti ba Maekorobioloji ba mo YBB mo Khamphaseng ya Potchefstroom ba ba neng ba ikwadisitse ka mo kgaisanong ya boitielonnye ke, mo pele, Andia van Niekerk, Abraham Mahlatsi le Simone Ferreira, mme kwa morago ke Jerry Lourens le Danie Brink.



Setshwao sa mo botleleng se se dirileng gore baithuti ba maekoroboiloji ba fenye kgaisano ya boitielo. Bojalwa jwa setlhopha sa YBB se itsiwa e le Wernicken - liquid enlightenment.

<fn>NWU-NEWS.News19.2009-12-02.tn.txt</fn>
Lefoko la bofelo










Badirammogo

Ga go yo o ka ganelang gore ngwaga wa 2004 e ne e le o o boima.

Tsa botlhokwa mo kakanyong e ke tse di latelang:

Bothata jo bo nnileng teng:

Le ga le, nte ke beye letshwao mo ngwageng o: ke ngwaga o tirisanommogo, thotloetso, le go dira ka natla go re tliseditseng katlego ya go nna ngata e le nngwe mo Aforika Borwa.

Ka go rialo ke lebogela maitemogelo a a boingotlo go bona le go lemoga ka mokgwa o dilo di ka diragalang ka teng, le ka mokgwa o badirammogo ba amogelang boikarabelo ka teng, mme e bile ba ntse ba tsweletse ka tiro. Ka makgetho ke batlile ke gakgamadiwa ke maikutlo, mafolofolo, maikarabelo le maikaelelo a a neng a iphitlhile...Se, ke se ke se lemogileng mo dikhampaseng tse tsotlhe.

Go ne go le matshwanedi mo go nna le wena go itemogela ngwaga o wa ntlha wa Yunibesithi ya Bokone-Bophirima. Fa re ne re ka lekanya maikaelelo a rona le diphitlhelelo tsa rona go fitlha fa, ke solofela gore Yunibesithi ya rona e ka bona maemo a dinaledi! Mme re ka agelela ngwaga wa 2005 mo godimo ga motheo o.

Ke solofela gore botlhe ba ba ithulagantseng ka mokgwa o, ba tla nna le boikhutso bo bo monate. Rotlhe re lapile, fela, go gontsi go re go dirileng go bontsha bontle, go dira ka thata le ka botshepegi. Ke tshepa go re lona le ba le ba ratang le tla itumelela malatsi a lona a boikhutso gammogo le botsalo ba Morena.

Rotlhe re lemoga gore 2005 e tla nna le dikgwetlho tsa yona tse di tshwanang di le nosi e bile di le mararanyana. Ikhutseng sentle, nnang le itekanetse mo mmeleng, siamisang ditlhaloganyo, lootsang megopolo le go bona dikakanyo. Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e a le tlhoka! Ka gonne ngwaga o o tlang re tlile go nna botoka go feta fa...

Ditumediso go tswa Bokone-Bophirima.

Theuns Eloff
Motlatsa-Mokanseleri

<fn>NWU-NEWS.News190.2009-12-02.tn.txt</fn>
Mosadi wa mokgwebi yo a tlotliwang o nna moporofesara yo wa tlotlo






Moalumni wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) wa Khamphase ya Potchefstroom yo a leng mme wa bomme ba ba 24 ba mo Aforika, jaanong o tlile go tsenya baithuti le batlhatlheledi ba neeletsanyo ka mo tlase ga diphuka tsa gagwe fa a tla go kgaogantsha kitso le bokgoni jwa gagwe le bone.

Moporof Elain Vlok, Molaodi wa Ditirelo tsa Korporatifi kwa Setlhamong sa Diteri sa Clover, o tlhophilwe go nna moporofesara wa tlotlo kwa Sekolong sa Dithuto tsa Neeletsanyo mo Fakalthing ya Atshe. Moporof Vlok ke moithuti wa kgale wa PUK mme o ne a ruta ka mo Khamphaseng ka 1976 go 1988.

Moporofesara yo a tlotliwang gagolo ka mo tikologong ya go maketa o tla tla go ruta dithuto nako le nako ka mo neeletsanyong ya tlhabololo le ya korporatifi.

Gape o bonwa "molato" ka go fetsa didikerii jaaka e kete ke go fetisa nako fela. Mo tshimologong ya dihuto tsa gagwe ka mo Pothefstroom Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys (PU vir CHO) o simolotse ka BSc ya Thutolapa mme morago a fetsa gape dithuto tsa Laeborari, Onase ya Isizulu le Dithuto tsa Neeletsanyo le didikerii tsa MA tsa Isizulu le Thutoloago(kemo nokeng) le gape dikerii ya Bongaka ya Dithuto tsa Neeletsanyo.

Morago ga dilemo tsa gagwe tsa botlhatlheledi o dirile dilemo di le tlhano kwa Trust Bank mme a le molaodi wa dipapatso mme o na le dingwaga di le 15 kwa Clover jaanong. Moporof Vlok mo nakong e ya thapo o amogetse palo ya dikabelo go tswa mo dithulaganyong tse di farologaneng ka porojeke ya gagwe ya boikarabelo jwa loago ya Mama Afrika. Mo godimo ga se o kwadile le dibuka tsa Theo ya Kapeo di le robedi.

Go ya ka Moporof Paul Schutte, Mokaedi wa Sekolo sa Dithuto tsa Neeletsanyo, ba itumetse go ka dirisa maitemogelo le bokgoni jwa gagwe ka tumelano e e golegilweng gore a tle go fetisa bokgoni le maitemogelo a gagwe le baithuti ba pele le morago ga didikerii le batlhatlheledi ka dithuto le ka boeteledipele jwa mo dithutong.



Moporof Paul Schutte, Mokaedi wa Sekolo sa Dithuto tsa Neeletsanyo, Elain Vlok, Molaodi wa Tirelo ya Korporatifi kwa Clover, ka sekgele se a se abetseng mampodi wa akatemi kapa porojeke ya ka mo boikarabelong jwa loago, le ngk Lynette Fourie, Modulasetulo wa Serutwa sa Dithuto tsa Neeletsanyo.

<fn>NWU-NEWS.News191.2009-12-02.tn.txt</fn>
TlhabololseŠwa sa lefelo la WEPE le bontsha gotlhe






OFISI YA SETHEO - Lefelo la Wepe la Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) le mo tseleng ya go bontsha sefatlhego se sešwa, maitemogelo le mabaka a tokafatso a eleketeroniki jaaka batsayakarolo ba kopile.

YBB mo nakong e e fetileng e kopile batsayakarolo ba bagolo go dirisana mo patlisisong ya go tlhabolola sešwa lefelo la wepe gore go amogelwe dikakanyo tsa bone ka ga lefelo la wepe la jaanong jaana. Patlisiso e tlhometswe mme yone ke karolo ya tlhabololosešwa, kopantsho le taolo ya lefelo le lešwa la YBB la wepe, mme e dirisitswe go bona gore batsayakarolo ba bona jang lefelo la wepe la jaanong jaana mme ditlhokego tsa bone tsa ntlha ke eng.

Baalumni, batsadi ba baithuti ba jaanong jaana le baithuti le badiri ba jaanong le ba bokamoso ba Ofisi ya Setheo le ba dikhamphase tsa Mafikeng, Potchefstroom le Khutlotharo ya Lekwa ba ile ba tsaya karolo mo patlisisong mme palokgolo ya dikarabo di le 901 di ile tsa amogelwa. Batsayakarolo ba ile ba ntsha maikutlo a bone le maitemogelo a bone ka ga tse ba di ratang le tse ba sa di rateng ka dintlha tse di mmalwa.

Dintlha tse di ileng tsa bonwa go tswa mo patlisisong ke tse di latelang:
• Baarabi ba re tshedimosetso e ba e batlang le e ba e amogelang ka mo lefelong la wepe nako e ntsi e teng mme e tsofetse, e tlhaela fa le fa mme e bokete go bonwa ka gore popogo ga e a siama kapa mmepe ya lefelo e a tlhaela
• Go bona tsela ka mo lefelong la wepe go tlhoka go tokofatswa - nako e nngwe go thata go bona tshedimosetso ka gore go na le dilinki tse dintsi kapa di dintsi thata
• Dilinki di tshwanetse go bonagala sentle mme di amogele badiri mme di tlhaolwe sentle ka ditlhopha
• Se baarabi ba bantsi ba ka ratang go se bona ka mo lefelong la wepe le lešwa la YBB ke kalentara e e bontshang ditiragalo le gore go nne le kamore ya dipuisano
• Baarabi ba ka rata gore didikerii, dikhoso le diporokerama tsotlhe tse di rutiwang ka mo YBB di beiwe mmogo ka mo wepeng gore go nne botoka go di sekaseka
• Baarabi ba ka rata go na le tshedimosetso e e tseneletseng ya dikerii, khoso le porokerama e nngwe le e nngwe e e rutiwang ka mo YBB le tlhaloso e e khutswane mo go tsone, ditiro tse di ka diriwang fa o e feditse, ditshenyegelo, nako ya go ithuta, ditlhokego tsa go ka ikopela le go ikwadisa, jj.
• Tshono ya go ka kopa le go ikwadisa ka mo moweng go tlhokega thata
• Ba tlhoka dithulaganyo tsa mo inthanenteng tsa go ka bona melato ka mo ditšheleteng le tshedimosetso ya teng le ya tsamaiso gore ba kgone go amogela ditshupamolato le direkoto ka mo inthaneteng
• Tsebe ya gore mang ke mang ya baakatemi le badiri ba tsamaiso le tshedimosetso ya bone ya gore o ka ikopantsha kae le bone le kakaretso e e khutswane ya ditiro tsa bone e a tlhokega
• Popo le kutlo ya lefelo la wepe le tlhoka go tokofatswa
• Mafelo a kamogelo a tshwanetse go tlhomelwa jaaka e nngwe ya baithuti ba ba akanyang go tla go ithuta, e nngwe ya ba jaanong jaana le e nngwe ya baalumni

Jaanong jaaka diphetho di lebeletswe kgato e e latelang ke ya go tlhabolola leano le ditlha tsa go tswelela ka popo le tlhaloso ya diteng le popo ya wepe, tlhomelo le go tsenya tirong le go e dira diteko mme mo bofelong go tlhomelwe lefelo la wepe le lešwa la YBB le le tokofaditsweng.




<fn>NWU-NEWS.News192.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba YBB ba matlafatsa bašwa ba Sonderwater






POTCHEFSTROOM - Baithuti ba Onase ba Neeletsanyo ya Tlhabololo ba mo Fakalthing ya Diatshe ka Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ka porojeke ya GIRLL(Girls in risk reduction leadership) ba thusitse bašwa ba ba 21 ka mo morafeng wa Sonderwater mme ba ba matlafatsa ka bokgoni.

Baithuti ba ba tlhano, Kristel Fourie, Yolanda Maartens, Jeanne Oliver, Amoré Truter le Madge Lourens ba ne ba dira ba le baithaopi ka mo porojekeng ya GIRRLya ga Moh Kylah Forbes Biggs, mmatlisisimmogo ka mo Senteramong ya Aforika ya Dithuto tsa Matlhotlhapelo, ka mo tlase ga boeteledipele jwa ga Ngk Dewald van Niekerk.

Porojeke e ile ya matlafatsa basetsana ba bašwa ba ba 21 ba kwa morafeng wa Sonderwater, mo Ikageng ka dithuto tsa kitso le katiso. Go ne ga lebelelwa ditlhogo jaaka HIV/Aids, boitekanelo jwa mebele le thuso ya tshoganyetso gore mo bofelong basetsana ba ba kgone go thusa morafe. Ba ba neng ba kopilwe go thusa ka dithuto ke mmuso wa selegae, baitseanape le batlhatlheledi gore ba tle go fana ka dithuto le katiso.

Dikopano ga di a fana fela ka tshedimosetso mme di ile tsa aga boikanyo mme tsa fa basetsana kitso le tshedimosetso gore ba kgone go akanya le go ka tsaya dikgato tse di bontshang kitso le tlhaloganyo.

Go ya ka Moh Biggs baithuti ba ile ba tira go feta se ba se kopilweng mme a tlhalosa gape ka go re: "Teori le bophelo di ile tsa kopana mme tsa buisana". Setlhopha gape se ile sa rulaganya letsatsi la morafe maloba mo Ikageng mo basetsana ba ileng ba fetisa kitso ya bone go ya kwa bathong ba morafe mme ba ba ruta ka go dirisa terama.

GIRRL e emiwa nokeng ka madi ke Banka ya Lefatshe mme fela maloba e ile ya tsengwa le yone ka mo diporokerameng tsa Ditšhabakopano (UN) tsa boditšhabatšhaba tsa diporokerama tsa togamaano tsa go fokotsa matlhotlhapelo.

Go ya ka Moh Biggs ba ka rata go ruta porojeke e le mo merafeng e mengwe. Ikopantshe le Moh Biggs kwa (018) 299 1620 go ka bona tshedimosetso e e feteletseng.



Setshwantsho: Moh Kylah Forbes Biggs (wa boraro mo molemeng), Kristel Fourie, Yolanda Maartens, Amoré Truter le Jeanne Oliver, (baithuti ba ba thusitseng ka porojeke ya GIRRL), ba na le basetsana ba bašwa ba kwa Sonderwater.

<fn>NWU-NEWS.News193.2009-12-02.tn.txt</fn>
Phenyo e e seng kana ka sepe ya NWU






POTCHEFSTROOM - Bontsi jwa baithuti ba ba ithutetseng go torowa le go tsenya ditshwantsho ka khomphiutara ba Yunibesithi ya Bokone-Bophirima (NWU) ya Khamphase ya Potchefstroom ba ile ba gapa diawate tsa 2008. Kwantle ga diporojeke di le thataro tsa go fitlha kwa makgaolakgannyeng, NWU e ne ya ikgapela Dijana tsa gauta di le tharo mo go tse nnè tsa gauta tse di neng di abiwa monongwaga.

Ditlhopha tse pedi tsa ngwaga wa bonè tsa diporojeke tsa ga René Julyan, Gerda van der Walt, Terese Potgieter le Christi de Jager, Die Kloppers, le sa ga Christel Badenhorst, Marlize Bergh, Winette Pretorius le Johnny Thomas, Kultuur in jou are (matsholo a mabedi a Moletlo wa Bosetšhaba wa Botsweretshi wa Aardklop) a ile a ela tlhoko gore NWU e a fenya mo setlhopheng se se kopantsweng sa letsholo la motswedi wa dikgang ka gore ditlhopha tseno ka bobedi di ikgapele sejana sa gauta. Setlhopha sa baithuti ba ngwaga wa boraro, e leng Jaco Burger, Roscher Maritz le Zinelda McDonald, se ikgapetse Sejana sa gauta mo karolong e nngwe ya motswedi wa dikgang.

Kwantle ga dikgaisano tseno, NWU ke yone e e neng e di goga kwa pele mo ditlhopheng tseno ka bobedi, ka go nna le palo e e kwa godimo go feta ya ditlhopha tse dingwe se di fitlhileng kwa makgaolakgannyeng. Tsebe ya setsha sa ithanete ya ga Braam Kempen, Lauren Moses le Freda Raubenheimer, Luiardia, le ya ga Emarie Gouws, Astrid Gevers le Ilze Vermaak, Planeet Pierewiet, e ne e le tse pedi tsa tse tharo tse di fitlhileng kwa makgaolakgannyeng mo karolong e nngwe ya motswedi wa dikgang. Letsholo la ga Suzan van Wyk le Gert Schoeman la Sus en Daan la Oppikoppi e ne e le lengwe la a mabedi a a fitlhileng kwa makgaolakgannyeng mo karolong ya setlhopha se se kopantswng sa letsholo la motswedi wa dikgang.

Go atlega ga NWU go ne ga okediwa ke go atlega ga baithuti ba maloba. Baithuti ba maloba ba babedi ba ba ithutetseng go torowa le go tsenya ditshwantsho ka khomphiutara, e leng Antoinette Fourie le Renier Zandberg, ba ne, mongwe le mongwe wa bone, a ikgapela Dijana di le tharo tsa gauta. Gape, Fourie o ile a amogela awate ya Sejana sa totlo sa 2008.

Mongwe wa baatlhodi, e leng Coenie de Villiers, o ne a tlhalosa gore dilo tse di tlhamilweng ka tsela e e nang le bokgoni di ne di kgothatsa. "Baithuti ba ile ba supa bokgoni jo ba nang le jone fa ba ne ba gaisana le batlhami ba ba nang le maitemogelo a a seng kana ka sepe mo go tsa papatso."




Rre Ian Marley, motlhatlheledi wa Go Torowa le go Tsenya Ditshwantsho ka Khomphiutara, Boporofesa Paul Schutte wa Sekolo sa Dithuto Tsa Tlhaeletsano le Mariëtte Lowes, Motlatsa-mookamedi wa Sekolo, ba bogetse Dijana di le tharo tsa gauta tsa Khamphase ya NWU ya kwa Potchefstroom.

<fn>NWU-NEWS.News194.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khamphase e ruta dithuto tsa kgwebo






VANDERBIJLPARK - Mmojule wa tsa kgwebo o botlhe ba patelesegang go o ithuta ga o tlamele baithuti ba ngwaga wa bobedi ba BEd mo Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokono-Bophirima (NWU) ka tshono ya go bontsha bokgoni jwa bone fela, mme gape o ba tlamela ka tshono ya go bona madi.

Bogwebi ke selo se mongwe le mongwe a ntseng a bua ka sone a sa kgale mathe ganong, segolobogolo fa ba akanya ka maemo a ikonomi a a sa tlhomamang a naga ya rona e iphitlhelang e le mo go one le a a fitlhelwang mo mebarakeng ya mebereko ya semphete ke go fete. Go ya ka Ngaka Lenie Holtzhausen, mmenejara wa lenaneo le motlhatlheledi kwa Sekolong sa Dithuto Tsa Saense, go tlotliwa ka go tlhokega ga dikgono tsa bogwebi le mo Seteitementeng sa Kharikhulamo ya Bosetšhaba. Seno se raya gore baithuti botlhe ba tshwanetse go thusiwa go nna le dikgono tsa go nna bagwebi.

Kwa sekolong, segolobogolo mo Kereiting ya R go fitlha ka Kereiti 9, go rutwa dithuto tsa Disaense Tsa Ikonomi le Tsa

Botsamaisi, mme go ya ka Ngaka Holtzhausen, go rutwa ga bana dithuto tseno ba sa ntse ba le bannye go gatelela thata kafa bogwebi bo leng botlhokwa ka gone. Go ya ka ditlamorago tse di rulagantsweng tsa maemo a tekolo, go tswa fela kwa Kereiting ya 4, baithuti ba rotloediwa go nna ka nako ya fa go butswe mmaraka o mogolo wa kgwebo le go dirisa kitso e ba nang le yone ka tsa kgwebo. Fa baithuti ba ntse ba fetela kwa dikereiting tse dingwe, ba rutwa dikgono tse dingwe gape tsa kgwebo tse di akaretsang go dira dipapatso, thulaganyo ya ditogamaano le dithulaganyo tsa kgwebo.

Baithuti ba bona tshono ya go supa dikgono tsa bone beke le beke mme bokgoni jwa bone jwa go tlhama ga bo fele. Badiri le baithuti ba ngokiwa ka dijo tse di monate tse di jaaka di-candy floss, papa le pesonama, setšhuu se se tsentsweng mo teng ga senkgwe se se ntshitsweng mateng le di-pancake, tiro ya botsweretshi le ya diatla le tsone di ile tsa ngoka bontsi jwa batho.

Ngaka Holtzhausen o ile a tlhalosa gore "go botlhokwa go ema nokeng ditlamorago tsa go ithuta ka maitemogelo a a mosola" a bo a oketsa ka gore jaaka barutabana ba ka moso, baithuti bano ba rutwa go tshela jaaka bagwebi.












<fn>NWU-NEWS.News195.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba maloba ba mo gauteng ba ja moletlo






MAFIKENG - Khamphase ya Mafikeng ya Yunbesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) e ne bosheng jaana ya tshwara moletlo o o atlegileng wa dijo tsa maitseboa go tlotla baithuti ba yone ba maloba mo Porofenseng ya Gauteng. Palo ya maloko a le 240 a ne a nna teng kwa moletlong ono o mo go one ba neng ba gorosiwa ka go tsamaya mo khapeteng e khibibu o o neng o tshwaretswe kwa Gallagher Estate kwa Johannesburg.

Fa moletlo o ntse o tsweletse, Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa-Mokanseleri wa NWU le Porofesa Dan Kgwadi, Mookamedi wa Khamphase ya Mafikeng, ba ne ba ema baithuti ba maloba ka lefoko, ba tlhalosa palo ya baithuti botlhe ba ba leng teng mo setheong le kafa go kopanngwa ga ditheo go atlegileng ka gone.

Mohumagatsana Susan Van Rooyen, Morulaganyi wa go Kopanngwa Mmogo ga Baithuti ba Maloba, o ne a re diphitlhelelo tsa baithuti ba maloba ba NWU ke sesupo sa boleng jwa thuto ya maemo a a kwa godimo ya Khamphase ya Mafikeng, le gore NWU e ipelafatsa ka bone. Mohumagatsana van Rooyen o ile a bua ka go tlhagafala le go itumela ga baithuti ba nako e e fetileng, le go ba lebogela go bo ba ne ba le teng le go dira gore maitseboa ao e nne a a se Kitlang a lebalwa. O ne a tlhalosa jaana: "Re batla gore baithuti ba maloba ba nne le kamano ya leruri le NWU, mme tiragalo eno ke tshimologo fela ya go aga kamano eo e e tlileng go nnela ruri - seno ke tshimologo fela!"

Mohumagatsana van Rooyen o ne a re, "Ka mokgwa o tiragalo eno e atlegileng ka one, ruri re tlile go e boeletsa gape." Eno ke tshimologo ya loeto-papatso lo lo se kitlang lo kgaotsa mo nageng yotlhe lwa go tlhoma ditšhapotara tse di tla emelang baithuti ba ba atlegileng le ba ba ikanyegang ba ba alogileng kwa Khamphaseng ya Mafikeng. O ne a oketsa a re, "jaanong go tlile go latela baithuti ba maloba ba Mafikeng, mma ka bonako morago ga bone go tla latela ba Venda le Botswana." Mongwe wa mekgele-megolo ya loeto-papatso ke go dira bobolokela-tshedimosetso jo bo leele le jo bo nnang bo ntse bo tlhabololwa nako le nako jwa baithuti botlhe ba maloba ba mo Khamphaseng ya Mafikeng le go ba naya dikgang le tshedimosetso e e maleba.

Morago ga gore Katlego Lekwakwe a ikgolaganye le baithuti-ka-ene ba maloba ba le 150 a sa thusiwa ke ope, o ne a amogela moputso wa go ikentsha le molekane go ya kwa Zebra Country Lodge. Moputso ono o ne o abilwe ke Thabiso Magodielo le mosadi wa gagwe ba Thabeo of Legend Lodges. Gape, Katlego ke moemedi wa semmuso wa baithaopi wa karolo ya Gauteng.

Bangwe ba baithuti ba maloba ba ba neng ba le gone ba ne ba akaretsa Moatlhodi Yvonne Mokgoro le Ngaka Happy Sithole.




Go tswa kafa molemeng ke Bahumagatsana Izette Schouwstra, Mookamedi wa Setheo wa go Tshwarwa ga Kokoano eno le Susan van Rooyen, Morulaganyi wa Go Kokoana Mmogo ga Baithuti ba Maloba ba Khamphase ya Mafikeng.



Go tswa kafa molemeng ke Moatlhodi Yvonne Mokgoro, mosadi wa ntlha go tlhomiwa kwa Kgotlatshekelong ya Molaotheo ya Aforika Borwa, Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa-Mokanseleri wa NWU, le Rre Lester Mpolokeng, Mokaedi wa Nama-o-sa-Tshwere: Dipapatso le Ditlhaeletsano mo Khamphaseng ya Mafikeng.

<fn>NWU-NEWS.News196.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa YBB o amogela kabelo ya Loerie ya gauta ka tiro ya popo ya kerafo






POTCHEFSTROOM - Moithuti wa popo ya kerafo wa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o fentse kabelo ya Loerie ya gauta mme diporojeke tse tharo tse dingwe di ile tsa amogela dikabelo tse di boronse.

Magdel Smith o fentse kabelo ya Loerie ya gauta ka go ikwadisa ka popo ya gagwe ya kgatiso e e biditsweng Who Cares.

Porojeke e nngwe e e fentseng kabelo ya boronse ke ya popo ya kgatiso le yone mme ke e e biditsweng The Art of Being. Mo karolong ya media e e tlhakantshweng go ne ga abelwa diporojeke tse pedi mme tsone ke Oppikoppi - Sus en Daan, le Oppikoppi - No Strings Attached.

Di-Loerie ke dikabelo tsa ngwaga le ngwaga ka mo Aferika Borwa go tlotla boitseanape jwa popo ya kerafo le go agela godimo ditikologo tsa go maketa le papatso le go mo karolong ya popo ya kerafo le media ya digitale.

Baithuti ba serutwa se sa popo ya kerafo le ngwaga e e fetileng ba ne ba fentse dikabelo tse tharo mme e ne e le e le nngwe ya selifara le tse pedi tsa boronse.

Modulasetulo wa dikabelo tsa Loerie, McCann Erickson, o rile gore boleng jwa di-Loerie jo bo kwa godimo go tlhomamisa gore bafenyi ba dikabelo ba kgone go gaisana le mo dikgaisanong tsa boditšhabatšhaba.



Fa re bona bafenyi ba ngwaga e ba di-Loerie le motlhatlheledi wa bone, mor Wessie van der Westhuizen. Fa go ene re bona Gert Schoeman (boronse), Suzan van Wyk (boronse), Yvonne Lombard (boronse), Magdel Smith (gauta) le Carla Erasmus (boronse).



Magdel Smith ka Loerie ya gagwe ya gauta le motlhatlheledi wa gagwe, mor Wessie van der Westhuizen.

<fn>NWU-NEWS.News197.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa YBB wa morago ga dikerii ya PhD o amogela basari ya patlisiso go tswa go NASA






POTCHEFSTROOM - Tlotlo ya lefatshe ka bophara e bonwe ke moithuti wa YBB wa morago ga dikerii ya PhD wa mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ka go amogela basari ya patlisiso go tswa go NASA (National Aeronautics and Space Administration) go tswa kwa USA.

Ngk Christo Venter wa serutwa sa Fisika ke a le mongwe wa baithuti ba ba 60 ba basaense ba ba amogetseng dibasari ka mo dirutweng tse di farologaneng. O amogetse le basari ya patlisiso ya tlotlo ya Fermi GLAST. GLAST ke thelesekopo sa Lerang la Gamma le le bophara ya lefaufau le le ileng la fofisiwa mo tshimologong ya ngwaga.

Porokerama ya NASA ya morago ga dikerii ya PhD le fana ka tshono e e tlotliwang ya go ka fa babatlisisi ba ba ditalente tse dintsi go ka dirisana ka mo diporokerameng tsa patlisiso tsa kwa NASA gore ba baakanyetswe bokamoso. Basari ya dilemo di le tharo le bopilwe gore le thuse NASA ka bosaense jwa lefaufau, bioloji ya dinaledi, thuto ya go fofa, ditiro tsa go ya lefaufaung le go batlisisa koo.

Ngk Venter o amogetse dikerii ya gagwe ya PhD ka Lwetse 2008 ka mo YBB. Go ya ka motlhatlhobi wa kwa ntle wa gagwe, nkg Alice Harding wa Senteramo ya Goddard ya go fofela Lefaufaung kwa NASA, Venter o butse tsela ya kitso mme o bopile motlele ya go bontsha dinaledi tsa neoterone gore di bonwe sa ntlha ka mokgwa wa go bana dikarolo di le tharo.

Go ya ka moporomotara wa PhD ya gagwe, Moporof Okkie de Jager (le ene ke mmatlisisi yo mogolo wa fisika ya lefaufau), ba ne ba le kwa khonferense kwa Polane e rile ba amogela molaetsa wa kabelo ya basari. Babatlisisi le Basaense ba bagolo ba ba neng ba tsene khonferense ba ne ba botsa gore ke jang fa mongwe wa Aferika a ka kgona go bona maemo a a kwa godimo a. "Ba ne ba botsa gore Potchefstroom ke kae ka gore le YBB ga e teng ka mo diskerining tsa radara tsa lefatshe. Ke makatswa fela gore ke leng pele ga jaanong gore moithuti wa YBB a amogele kabelo e e kwa godimo jalo mme e le kabelo e e galelwang ke baeteledipele ba babatlisisi le basaense ba diyunibesiti tse dikgolo tsa Amerika," ga kwala Moporof De Jager go tswa kwa Polane.

Ngk Venter o feditse materiki ka mo Potchefstroom Gimnasium mme a feta ka didesetinšene di le robedi le ka maduo a a kwa godimo go feta ka mo porofenseng ya Bokone-Bophirimag. O fetile le BSc le MSc ka mo YBB ka didesetinšene mme ka a le motlhatlheledi wa Sekolo sa Fisika o setse a ile kwa dikhonferenseng tse dintsi tsa kwa moseja. Ene ke mokwadimmogo wa dikgatiso le diathikele di le 56 tsa boditšhabatšhaba mme di le 46 go tswa mo go tsone e leng tsa tirisanommogo ya gagwe ka mo setlhopheng sa boditšhabatšhabeng sa HESS(High Energy Stereoscopic System. Setlhopha se se ne sa amogela kabelo ya Saense ya Descartes go tswa go Yuniebe ya Yoropa.



Ngk Christo Venter yo a tlogang a fofela kwa NASA.

<fn>NWU-NEWS.News198.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba ba 72 ba YBB ba amogela dibasari tsa thuto






POTCHEFSTROOM - ROF(Rapport Onderwysfonds/Letlole la Thuto la Rapport) gone maloba le abetse dibasari tsa thuto tsa madi a kana ka dimeleone di le R1,7 go baithuti ba ba 72 ba mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) gore ba tswelele ka dithuto ka 2009.

ROF e abetse R468 000 ka 2008 go baithuti ba Khamphase ya Potchefstroom mme go fitlhela jaanong jaana baithuti ba khamphase e ba setse ba amogetse dibasari tsa thuto tsa madi a kana ka R1,6.

Go ya ka mor Kobus Rossouw, molaodi ba ROF, maikaelelo a letlole ke go thusa baithuti ba leleme la Seaferikanse go ka bona dibasari le dikadimo tsa thuto mme balaodi ba khansele ya ROF ba lebeletse thata baithuti ba borutabana mo ba abetseng 75% ya madi a a neng a le teng. Palo e e salang e abelwa baithuti ba Fakalthi ya Bosaense jwa Ekonomi le Taolo.

O gateletse gape gore bontsi jwa baithuti ba ba thusiwang ke ba ba neng ba na le didisetinšhene di le 7 kapa 8 ka materiki mme ba sa kgona go bona dibasari gope. Baamogedi ba dibasari tsa ROF ba dula ba na le palogare ya maduo magareng a 70 le 74%.

Moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khamphase, o rile gore go botlhokwa thata gore go katisiwe barutabana ba ba siameng thata le gore dithuto tsa tešiari di a tura mme kabelo e nngwe le e nngwe e amogelwa ka diatla tse pedi. "Re lebogela thata gore letlole le thusa baithuti ba bantsi jaana go ka tsena yunibesiti. Go monate gape go itse gore baithuti ba barutabana ba Seaferikanse ba thusiwa mme ba a tlhabololwa mme puo ya bone e agelwa pele go nna puo ya saense le ya thuto," a tswelela go tlaleletsa.

"Ke toro ya rona go oketsa palo ya R12 000 e baithuti ba e amogelang jaanong jaana ka ngwaga. Maikaelelo a bofelo a rona ke gore ROF e kgone go thusa baithuti ba ba 250 ka basari e e bophara e e tsentsweng madi a dithuto, dibuka, madulo le dijo," ga re mor Rossouw.



Mor Danie Hefer, Tlhogo: Tirelo ya Kemonokeng ya Ditšhelete, moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khamphase ya Potchefstroom, mor Kobus Rossouw, Molaodi wa ROF, le mor Pieter van der Walt, tlhogo ya pele ya Tirelo ya Kemonokeng ya Ditšhelete, ka nako ya moletlo wa go amogedisa dikabelo tsa dibasari.





Bawelane ba bararo ba mo Khamphaseng ya Potchefstroom ba ba boneng mosola go tswa mo Letloleng la Thuto la Rapport. Bana ba bararo ba ba lelapa la ga Opperman, ba e leng Lerine, Nadia le Adéle, ke baithuti ba ngwaga ya bobedi ya borutabana. Fa go bone go na le moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khamphase ya Potchefstroom.

<fn>NWU-NEWS.News199.2009-12-02.tn.txt</fn>
Gerber o tlhophilwe go nna moatlhodi wa Roscar






Motlhatlheledi ka tsa bidio ya tshedimosetso kwa Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) o ne a tlhophiwa gore a nne moatlhodi wa difilimi mo moletlong o mogolo le o o botlhokwa go e feta yotlhe wa difilimi tsa tlhago le hisitori tsa Aforika Borwa.

Porofesa Attie Gerber wa sekolo sa Dithuti Tsa Tlhaeletsano o tla bo a atlhola difilimi tsa tshedimosetso tse di tsenetsweng tsa moletlo wa ngwaga le ngwaga kwa Durban wa Wild Talk Film, a na le setlhopha sa batho ba ba tlhophilweng ba dinaga di sele mmogo le bomankge le baeteledipele mo intasetering eno.

Ntlhakgolo ya moletlo ono wa difilimi ke diawate tsa Roscar mme Porofesa Gerber ke moatlhodi wa tsa setlhopha sa bojanala mo dilong tsa tlhago.

Moletlo ono wa difilimi, o o tla tshwarwang ka di 19 go ya go di 23 tsa Moranang 2009, o ngoka badiri ba difilimi ngwaga le ngwaga go tswa dikarolong tsotlhe tsa lefatshe. Gape moletlo ono o bula tshono ya gore bakaedi ba difilimi ba naga ya rona mmogo le bakwadi ba tsone ba kopane le badiri-ka-bone ba dinaga di sele, badira ditshwetsole bareki. Bakaedi-khuduthamaga ba ditšhanele tse di jaaka tsa National Geographic, Discovery Channel le Animal Planet ba tla mo moletlong ono wa difilimi go tla go di reka.

Leina la mongwe wa baithuti ba gagwe e leng Liesl-Dana van Schalkwyk, le ne la tsenngwa mo maineng a ba go tlileng go tlhophiwa mo go bone ba setlhopha sengwe sa difilimi ka tekanyetsokabo e e lekanyeditsweng ya filimi ya gagwe ya dikirii ya gagwe ya masetase. Voices of the Drylands e ntse e bontshiwa mo dinageng tse di farologaneng tse di kwa moseja.

Porofesa Gerber, e leng motlhami-mmogo wa lenaneo la 50/50, o nnile le ngwaga o mo go one a ntshitseng bokgoni jwa gagwe jwa go tlhama difilimi go gaisa tse dingwe tsotlhe. Ka January wa ngwaga ono, Natural History Magazine kwa New York e ne ya gatisa ditshwantsho dingwe tsa gagwe tsa ditshwene, e bile go kgabisitswe bontle tota ka ditshwantsho tsa gagwe tsa Vredefort Dome mo diphaneleng tsa dipota tsa Boemela-fofane Jwa Boditšhabatšhaba jwa OR Tambo.

Ga jaanong jaana, Porofesa Gerber o tshwaragane le go feleletsa khalendara ya gagwe e ntle ya boraro e e nang le Dome, e e tla simololang go abiwa mo masimologong a December. Dikhalendara tseno tse di batliwang ke batho ka bontsi di dirwa ka fa tlase ga bolaodi jwa Lefapha la Temothuo, Tshomarelo ya Tlhago le Tikologo la Porofense ya Bokone-Bophirima.

Ga jaanong jaana Porofesa Gerber o tshwaragane le go dira difilimi di le tharo tsa tshedimosetso tse a rulaganyetsang go di tsenya mo meletlong ya difilimi ya boditšhabatšhaba. Filimi e a e dirang ya kgang kaga botshelo jwa badira ba setso kwa Kalahari, Namaqualand le Richtersveld e tla wediwa mo ngwageng o o tlang.

Gone jaanong jaana o tshwaragane le go feleletsa mokwalo kaga botshelo jwa ga Rita Miljo, monkge yo o itsegeng mo lefatsheng lotlhe ka tsa ditshwene kwa wa kwa Phalaborwa.

Filimi ya boraro ya tshedimosetso ya ga Gerber e bua ka motho yo o falotseng mo dikampeng tsa pogisetso tsa Boer War.




Tshwene e leba tiro ya ga Porofesa Gerber e e atametse thata ka nako ya fa a ne a dira filimi ka mefuta ya tsone.



Phanele ya lebota le le nang le ditshwantsho tsa ga Porofesa Gerber kwa Boemafofaneng jwa Boditšhabatšhaba jwa OR Tambo.



Chert-breksies, e leng setshwantsho se sengwe gape mo Khalendarang ya Dome ya 2009 ya ga Porofesa Gerber.



Sengwe sa ditshwantsho tsa tshwene e e neng ya tshwantshiwa ke Porofesa Gerber se se neng sa dirisiwa ke Natural History Magazine kwa New York.

<fn>NWU-NEWS.News20.2009-12-02.tn.txt</fn>
Launch and Inauguration






"Re kgonne go feta re fofa heke ya ntlha. Re dirile sentle - re dirile ka tsiamo." Mafoko a a ne a le a ga Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa Khansele wa Unibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) fela pele ga nako ya go tlhomela semmuso ga yunibesiti e e ntshwa. Ka kopano y maphatsi-phatsi e e tla tshwarelwang kwa Potchefstroom Banquet Halls ka 14 Moranang go tlabo go tswelelwa go bopa histori gape ka go tlhomela semmuso Ngako Popo Molefe, Premiri ya pele ya Porofense ya Bokone Bophirima go nna Mokhansele wa ntlha wa setheo le Ngaka Theuns Eloff go nna Motlatsa Khansele wa ntlha wa setheo.

Se sengwe sa ntlha ke go opela ga pina e e ntshwa ya yunibesiti e e tla opelwang ke dikwaere tsa dikhampase tse di farologaneng. Histori e tla diriwa gape fa Eloff a bolelela tse di kgonagetseng mo ngwageng ya ntlha ya yunibesiti e e ntshwa ya NWU le gore maikaelelo a bokamoso ke eng. Palogare ya Batlatsa Khansele ba le lesome nngwe ba diyunibesiti tse dingwe ba ka tla go ya kopano ya go tlhomela mme gape le Moh. Edna Molewa, Premiri wa Bokone Bophirima o tla tla go fa moeteledipele wag gagwe seatla gammogo le Eloff ka molaetsa o o rileng.

Molefe, yo o tla nnang sefatlhego sa yunibesiti, jaanong jaana ke CEO wa Lereko Investments, Modulatsetulo wa Petro SA, tokololo ya khansele ya lethlhole la mo gare la maatla le letlole la mosolatogamaano la lookwane mme gape o mo khanseleng ya Xantium Technology Holdings Ltd le Anoorag Resources Corporation. Molefe ke tokololo ya Komiti ya phetiso ya Setshaba ya ANC mme gape ke modulasetulo wa komiti-tlase ya Mmuso le Dilejiselatara.

Statutu e e ntshwa e setse e le mo tafoleng ya ga Moh. Naledi Pandor, Tona ya Thuto gore a e amogele mme tiragatso ya ponelopele le ya misene ya setheo e setse e le gaufi le go fetswa. Di ne di buisanwa ka Laboraro o o fetileng kwa kopanong ya Senete mme e tla isiwa kwa Khanseleng ka 15 Moranang.


Ngaka Popo Molefe


Ngaka Theuns Eloff

<fn>NWU-NEWS.News200.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ferreira o abetswe gape go nna mmatlisisi o mošwa






POTCHEFSTROOM - Mmatlisisi wa kwa Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) ke mofenye wa awate ya Third World Academy of Science (TWAS) ya babatlisisi ba ba botlana ba 2008.

Porofesa Stefan Ferreira o ne a newa tlotla eno kwa sekolong sa saense ya tlholego le ya dikhemikale.

O ne a kgatlha fela thata babatlisisi bangwe ba maemo a a kwa godimo ba Ba-Aforika Borwa ka patlisiso ya gagwe, rekoto ya gagwe e ntle ya go katisa baithuti ba morago ga boalogane, le kafa go nang le kgonagalo ka gone ya gore patlisiso ya gagwe e solegele baagi ba naga ya rona molemo ka gone le ka go nna le seabe ga gagwe mo go ruteng batho mo setšhabeng ka saense.

Boikaelelobogolo jwa TWAS ke go akgola le go ema nokeng biaitsesaense kwa dinageng tse di tlhabologang ba ba nnang le seabe ka tsela e e tlhomologileng mo go direng gore saense e gatele pele. Go nna le seabe ga bone go amana le palo ya ditlhogo tsa patlisiso tsa moitsesaense le kafa di ileng tsa amogelwa ka gone mo dikgatisong tse di itsegeng tsa boditšhabatšhaba. TWAS e laolwa ke Academy of Science of South Africa (ASSAF).

Porofesa Ferreira o simolotse patlisiso ya gagwe ka mmotlolo wa dipalo wa motsamao wa diphatikile tse di tletseng (marang a cosmic) mo teng ga letsatsi, o o bidiwang heliosphere. Patlisiso eno e akaretsa go laola eneji e e kwa tlase ya diileketerone tsa Jupitha, diphelelo tsa tiro ya modikologo wa letsatsi fa le ntsha marang a cosmic mmogo le go akofa ga diphatikile tse di tsamaisang mogote tse di rweleng ke phefo.

Mo digwageng tse di fetileng, o ne a ntse a tshwaregile ka go dira porojeke e ntšha ya mmotlolo wa maatla a diedi tsa heliosphere, di-astrophere tse dingwe, mmogo le di-shock wave tse di tsamayang fa gare ga dinaledi morago ga go thunya ga naledi (supernova). Mo godimo ga moo, o dirisana mmogo ka metlha le ditlhopha tsa patlisiso tse di kwa moseja tse di tsayang karolo mo patlisisong ya ga Ulysses ya European Space Agency (ESA), le ka Loeto 1 le 2 a a dirilweng ke American Space Agency (NASA).

Jaaka moitsesaense yo mmotlana, Porofesa Ferreira o ne a amogela awate go tswa go (International Union for Pure and Applied Physics (IUPAP) ka 2007 le mme ka 2006 o ne a amogela awate ya Boporesidente ya National Research Foundation (NRF) ya babatlisisi ba ba botlana ba ba lejwang jaaka ba ba tlileng go nna baeteledipele mo tirong ya bone ya bobatlisisi.

Ka 1993 o ne a le moithuti wa ngwaga wa ntlha wa Yunibesiti ya pele ya Potchefstroom wa Thuto e e Kwa Godimo ((PU ya CHE) mme morago ga dikirii ya gagwe ya BSc, o ne a iponela gerata ya masetase le ya bongaka. Ka 2000, o ne a tlhomiwa go nna motlhatlheled wa Physics, morago ga dingwaga tse pedi a tlhomiwa go nna motlhatlheledi-mogolo le mongwe wa baporofesa mo serutweng sa gagwe mo ngwageng o o fetileng. Gape, o ile a dira patlisiso dikgwedi di le thataro kwa Jeremane kwa Ruhr Universität, Bochum, ka 2002.



Prof Stefan Ferreira go tswa kwa Sekolong sa Physics kwa Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU).

<fn>NWU-NEWS.News201.2009-12-02.tn.txt</fn>
Setlhopha sa baopedi sa utlwatsa mmino wa Aforika






Potchefstroom - Setlhopha sa Baopedi sa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesithi ya Bokone-Bophirima (NWU) se ne bošeng jaana sa itsisiwe jaaka se se gapileng maemo a bobedi mo kgaisanong ya bommampodi ba kgaolo mo kgaisanong ya bosetšhaba ya setlhopha sa baopedi ba Old Mutual.

Setlhopha sa baopedi se tsweledisetsa pele diphitlhelelo tse setlhopha seno sa setso sa mmino se nnileng le tsone fa e sa le se ne se tlhongwa ka 1994. Setlhopha seno sa baopedi se ile sa tuma ka ntlha ya tsela ya sone ya go opela mmino wa setso wa Aforika le wa Aforika Borwa.

Setlhopha sa Mmino sa Puk se ile sa gaisana le ditlhopha tse dingwe di le 17.



Lo dirile sentle!...mmenejara wa setlhopoha sa mmino fano o ipelafatsa le Rre Horst Bütow, Tlhogo ya Lefapha la Setso, ka sejana se ba se ikgapetseng. Go tswa kafa molemeng key Bonny Masilo (mothusa-modulasetulo), Ayanda Matlakala (mmenejara wa matlotlo), Yvonne Myeki (motshwara-matlotlo), Tebogo Morudu (motlhankedi wa tsa dipuisano), Katlego Mogale (mokwaledi) le Comfort Leshomo (modulasetulo).

<fn>NWU-NEWS.News202.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba Boenjineri ba fenya ka roboto ya kofi






POTCHEFSTROOM - Baithuti ba ba 6 ba ngwaga ya boraro ba Boenjineri jwa Motlakase le Eleketeroniki, Dikhomputara le Bometšhini ba bontshitse gape gore bokgoni bo teng ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) mo Fakalthing ya Boenjineri ka ba tlhophilwe go nna bafenyi mo kgaisanong ya Siemens Cyber Junkyard e e leng kgaisano ya go bopa metšhini ya intaseteri.

Popo e e neng e kwadisitswe ke baithuti ke matšhini e e dirang kofi ya boleng jwa intaseteri mme ba fenya diyunibesiti di le 9 tse di neng tsa ikwadisa. Mo tshimologong ya ngwaga ba ile ba tlhophiwa go nna e le nngwe ya ditlhopha tse di lesome go ya kwa bofelong jwa kgaisano e tshwariwang gore ditheo tsotlhe tsa thuto-godimo tsa mo Aforika Borwa tse di nang le difakalthi tsa Boenjineri di ikwadise. Ditlhopha tse di neng tsa ikwadisa di ne tsa tswa kgakala jaaka jwa Zambië.

Bafenyi ba ile ba bidiwa maina kwa kopanong ya maphatsi-phatsi kwa Gauteng mo go neng go na le baitseanape ba ba 400 ba mo intaseteri. Go tloga ka 2006 ke gabedi bafenyi ba kgaisano e le ba mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya YBB. Kwadiso ya pele e e neng ya fenya ke e e neng e bopa ditshwaradinotlolo mme ya di kopantsha.

Go ya ka Moporof Jan de Kock, Mokaedi wa Sekolo sa Boenjineri jwa Motlakase le Eleketeroniki le Dikhomputara, baithuti ba ne ba tshwanetse go fana ka puo gore ba atlholwe mme morago ba bope motšhini o wa kofi. Dikaelo tse di neng tsa beiwa ke gore motšhini kapa roboto e ne e tshwanetse go kopiwa kofi ka remoutu mme o dire kofi mme o e tlisetse modirelwa kwa kgakalanyana le roboto.

Le fa didiriso dingwe di ne tsa ntshiwa, baithuti ba ne ba tshwanetse go bopa dithulaganyo le go kwala diporokerama tsa khomputara. Lefapha la mo Khamphaseng la Popo ya Didiriso ba ne ba bopa dikarolo tse dingwe tsa roboto.

Setlhopha sa mo YBB sa bafenyi se ne se direla ka mo tlase ga boeteledipele jwa ga Mor Piet van Huyssteen, motlhatlheledi wa Boenjineri jwa Dikhomputara. Ditokololo tsa setlhopha di ne di le Adelle Bouwer, Tanya Steyn, Abrie Nieuwoudt, Pieter Goosen, Wichert Huyser le Frikkie van Zyl, mme ke bone ba ba neng ba amogela didiriso tsa boenjineri tsa madi a kana ka R50 000 a go tla mo YBB. Mongwe le mongwe wa bone o amogetse leptopo mme ka Seetebosigo ba tla tsena khonferense kwa Sun City mahala ka gore le se ke karolo ya kabelo ya bone. Setlhopha gape se tlile go fiwa katiso e e tseneletseng kwa Siemens malatsi a a 21. Siemens e ne e le khampani e e neng e emetse ditshenyegelo gagolo.





Bafenyi ba Kgaisano ya Cyber Junkyard go tswa mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya YBB ka roboto ya bone e e dirileng gore ba fenye ka e kgona go go tlisetsa dino tse di mogote. Kwa morago go na le mor Abrie Nieuwoudt le bomme Tanya Steyn le Adelle Bouwer. Mo pele go na le mor Piet van Huyssteen, motlhatlheledi wa Boenjineri jwa Khomputara, Mor Pieter Goosen, Mor Wichert Huyser le Frikkie van Zyl.

<fn>NWU-NEWS.News203.2009-12-02.tn.txt</fn>
CTexT e fana ka diporokerama di le lesome tsa go tlhola mopeleto gore di atlholwe ke mmuso






POTCHEFSTROOM - CtexT(Centre for Text Technology (CTexT™)) ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba ba fetsa go fa Lefapha la Atshe le Setso (DAC- Department of Arts and Culture) diporokerama tsa go atlhola mopeleto di le lesome gore ba di atlhole.

CTexT le NLS(National Language Service) ya Lefapha, ba ile ba tsenela kutlwano ka mafelo a 2006. Maikaelelo a porojeke a ne a le go bopa diporokerama tse tsa go atlhola mopeleto gore di dire thata ka mo tikologong ya mmuso. Diporokerama tsa go atlhola mopeleto di na le dikarolo tsa diporokerama tse di kgolo tsa go atlhola mopeleto tse di leng teng mo mmarakeng tsa Seaferikanse, isiXhosa, isiZulu, Sepedi le Setswana, mme gape go na le diporokerama tsa go atlhola mopeleto tsa kgala ya ntlha tsa Sesotho, Tshivenda le Xitsonga mme le tsa kgala ya bobedi tsa isiNdebele le Siswati.

Ka letsatsi la go isetsa lefapha diporokerama, CTexT e ne e etetse NLS mme ga tshwariwa wekšhopo e e neng ya tshwariwa ke setlhopha sa baatlhodibagolo ba bone. Ka nako ya wekšhopo, Suléne Pilon wa komiti ya taolo ya CtexT o ile a tlhalosa mokgwa wa go dira wa diporokerama tsa go atlhola mopeleto ka gale mme a kaela gape gore di ka bonwa gore di ka kgona eng. O gateletse gore diporokerama tsa mopeleto ga di itse bokao jwa dipolelo mme di atlhola fela mopeleto wa mafoko mme ke ka lebaka le gore di se tshepiwe go baakanya le dipolelo le bokao jo bo siameng jwa mafoko. Ba tshepisitse DAC gore data e e dirisitsweng go bopa diporokerama e atlhotswe ke baitseanape ba dipuo mme bokgoni jwa diporokerama bo tsamaisana le se se amogelwang ke boleng jwa boditšhabatšhaba. Boleng jo bo raya gore diporokerama di tshwanetse go lebelela mafoko le go a atlhola le go kaya gore mopeleto o siame sentle le gore fa go na le mopeleto o o sa siamang di kgone go bontsha seo ka bokgoni jwa 90%.

"Porojeke ya diporokerama tsa go atlhola mopeleto e e neng e filwe CTexT ya YBB ke e nngwe ya ditirelo tse di kgolo tsa DAC ka mo tikologong ya Thekenoloji ya Dipuo tsa Batho. Maikaelelo ke gore go tokofatswe boleng le go tshwana ga diphetolo tsa ditokomane ka mo dipuong tsa semmuso mme ka go dira jalo go abelwe mo tlhomelong ya Thulaganyo ya Maikemisetso a Dipuo tsa Setšhaba," ga re Ngk Mbulelo Jokweni, Mokaedimogolo wa Tirelo ya Dipuo tsa Setšhaba.

Bafetoledi ba mmuso ba tla atlhola diporokerama tsa katlholo ya mopeleto mme ba tla boela mo go CTexT go tla ka dikakanyo. Diporokerama tsa bofelo di tla fiwa DAC ka tshimologo ya 2009.



Ka mo morago go tswa molemeng go ya mojeng go na le Mor Tshikani Mabasa, Moh Christine Marais, Ngk Mbulelo Jokweni, Mokaedimogolo wa Tirelo ya Dipuo tsa Setšhaba le moh Alice Motsei, botlhe go tswa go Tirelong ya Dipuo tsa Setšhaba. Ka mo pele go tswa molemeng go ya mojeng go na le Moh Suléne Pilon, Balaodi ba CTexT, Mor Romeo Mohare go tswa go Tirelong ya Dipuo tsa Setšhaba le Mor Martin Puttkammer, Balaodi ba CTexT.


<fn>NWU-NEWS.News204.2009-12-02.tn.txt</fn>
Palo ya rekoto ya baithuti ba amogela disetifikeiti tsa tsamaiso ya diatshe






POTCHEFSTROOM - Palo ya rekoto ya baithuti ba ba katisitsweng ka mokgwa wa go tsenelela ba fetsa go amogela disetifikeiti tsa bone tsa tsamaiso ya diatshe go tswa mo Artéma ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB).

Ngwaga e go ne go tlhophilwe baithuti ba ba 33 go tswa mo setšhabeng ka bophara go tswa mo go ba ba 622 ba ba neng ba kopile go tla go dira khoso e e tlotliwang e ka mo Potchefstroom.

Go ya ka molaodi wa Artéma - Setheo sa Tsamaiso le Tlhabololo ya Diatshe, mor Chris de Bruyn, ngwaga e ke sa ntlha ba tsamaisitseng letsholo le mo setšhabeng sotlhe go ka bona baithuti gotlhe. Mo bofelong go itlwe ga tseiwa baithuti ba ba 33 go tswa mo diporofenseng tsa Bokone-Bophirima, Gauteng, Mpumalanga, Limpopo le Kapa ya Botlhabatsatsi.

Moithuti yo mongwe, moh Omphemetse Mokgosi, o rile gore ba bona kumo ya tiro e thata e ba a dirileng dikgwedi tse di robongwe tse di fetileng mme moithuti mongwe le mongwe o tshwanetse go bontsha lefatshe jaanong gore ba na le bokgoni bofe. "Karolo ya diatshe ka mo Aforika Borwa e re emetse, a re e bontshe gore re ka dirang," a tswelela go itlhalosa.

Tlhogo ya Lefapha la Setso ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom, mor Horst Bütow, o rile gore baithuti, mo katisong ya bone, ba ne ba tshwanetse go dira porojeke ya go rulaganya le go diragatsa metshameko e e 15 go tswa mo tshimologong go ya bokhutlong mo Aardklop 2008. Ba ne ba tsamaisiwa maeto a mabedi kwa Gauteng le kwa Tshwane kwa ba ileng ba kopantshiwa le ditheo le dithulaganyo di le pedi tsa atshe le setso go ba itsisa tseo.

Go ya ka Mor Bütow khoso e na le diteng tse di farologaneng tsa mabaka a tsamaiso le go rulaganya mo tikologong ya diatshe. "Gotlhe go diriwa go ruta baithuti ditheo tsa mo tsamaisong ya diatshe gore ba kgone go abela kitso ya bone ka mo merafeng ya bone," ga re ene gape.

Ngwaga e khoso e amogetse kabelo go tswa mo SETA ya Media, Advertising, Printing, Publishing and Packaging Seta (MAPPP-Seta) gore khoso e rutiwe ngwaga ya 4 jaanong. MAPPP Seta e abetse R35 000 go moithuti mongwe le mongwe go ka tsena khoso.



Go tswa mo molemeng go na le mor Chris de Bruyn, Molaodi wa Artéma, Mor Romeo Langeveld, motlhankedi wa tsamaiso ya Artéma, mor Fani Moropa wa kwa Witbank yo a boneng sekgele sa moithuti wa mampodi, moh Thendo Nkhumeleni wa Thohoyandou kwa Limpopo, le mor Mosiuoa Lebone, wa MAPPP-Seta.

<fn>NWU-NEWS.News205.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e tlamela letsholo la go se tshware basadi le bana ka dikgoka






Akanya fela, fa go ka diragala gore ka malatsi a a 16 go tshwariwe mosadi kapa ngwana ka dikgoka. Mo Aforika Borwa kgetsi ya thulo e bulwa metsotso e e 14 e mengwe le e mengwe, morago ga metsotso e e 75 e mengwe le e mengwe mosadi kapa ngwana o tlhaselwa maswe mme diura tse pedi le tse pedi kgetsi ya tlhokomologo ya ngwana e bulwa kwa mapodising.

Dikgang tse ruri ke tse di tshwenyang mme di tshwanetse go tlhotlheletsa mongwe le mongwe go tlamela letsholo la malatsi a a 16 go se tshware basadi le bana ka dikgoka mme se se tlosiwe. Malatsi a a 16 go se Tshware Basadi le Bana ka Dikgoka ke kgwetlho mo bathong ba mo Aferika Borwa gore ba itlame mme ba ipolelele go se tswelele go dira se mo merafeng ya rona mme go fele gotlhe-gotlhe.

Letsholo le ke la boditšhabatšhaba mme le tlhometswe sa ntlha kwa Setheong sa Baeteledipele ba Basadi ba Lefatshe mme le ne le emiwa nokeng ka letlole ke Senteramo ya Baeteledipele ba Basadi ba Lefatshe ka 1991. Le fa letsholo la lefatshe le lebelela gagolo go tshwara basadi ka dikgoka, mo Aferika Borwa go tsentswe le bana ka gore se se diragalela bana thata le bone, mo setšhabeng sa rona.

Mo Aferika Borwa ke ngwaga ya bo 11 morago ga go nna mmuso wa temokerasi wa dingwaga di le 14 ya go tsena mo letsholong le la go thibela go tshwara bana le basadi ka dikgoka. Letsholo le simolola ka letsatsi la 25 la Ngwanatsele, Letsatsi la Boditšhabatšhaba la go se tshware Basadi le Bana ka Dikgoka mme le tla tswalwa ka letsatsi la 10 la Sedimonthole ka letsatsi la Boditšhabatšhaba la Ditshwanelo tsa Batho.

Letsholo le, ke karolo e le nosi mo ngwageng ya Mmuso, mo go tse dingwe tsa ngwaga, go emisa go tshwara bana le basadi ka dikgoka. Letsholo le na le maikaelelo a go thusa maikaelelo a tlhabololo a ntlha a mmuso a go baakanyetsa mongwe le mongwe botho, e bile le ka mo malapeng le mo merafeng ya kagiso.

Ngwaga le ngwaga letsholo le itsisa mme le tlhomela kitso ya lente e e tshweu e e kopelwang e e bontshang batho le ditheo tse di itlamang go tlosa se ka mo merafeng. Lente e e tshweu e bontsha gore motho yo a e kopelang o itlamela go se tshware basadi le bana ka dikgoka le go se tswale matlho le ditsebe fa se se diragala mme a bolele fa a bona se se diragala.

YBB e na le kgatlhego ya go tsaya karolo mo letsholong le le go supa gore e tlamela kgang e. Re tsaya karolo ka molaetsa o wa bidio&nbsp; (Link: http://www.nwu.ac.za/static-content/16DaysCampaign.wmv) mme re tlhotlheletsa badiri, baithuti le batsayakarolo botlhe go kopela dilente tsa bone mme ba utwise mantswe a bone.

<fn>NWU-NEWS.News206.2009-12-02.tn.txt</fn>
Kabelo ya Patlisiso go thusa go lwantsa kgotlelo






Arcelor Mittal Steel e file Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) kabelo ya patlisiso e e kana ka R240 000 go ba thusa go araba dikgwetlho tsa bone tsa kgotlelo.

Porojeke e ya tirisanommogo ya dirutwa tse dintsi e go ka nang le tirisanommogo ya dirutwa jaaka boenjineri le bosaense jwa tikologo e na le maikemisetso a go batla tharabololo ya kgotlelo e e tlisiwang ke go latlha leraga ga feme ya khampani e, kwa Holfontein.

Go lebagana le maikaelelo a Arcelor Mittal Steel go oketsa palo ya bašwa ba bantsho ba mo Aforika Borwa ba ba rutegileng thata ba baenjineri ba bokamoso, go ntshitswe basari ya R120 000 ka ngwaga, e e tla abelwang baithuti ba babedi ba bantsho ba ba itlhaolang gore ba dire patlisiso ya dilemo di le pedi.

Thomeletso ya khampani, e e neng e eteletswe YBB pele ke Moh Marianne Thompson, Motlhokomedi wa Diphetogo, e ne e tlile mo Yunibesiting maloba fela go tla go buisana le go tlisa ditšheke.

"Madi le matlole a mangwe a teng mme re tlhoka gore Yunibesiti e re bolelele gore go tlhokega ditlhotlheletso dife gape go oketsa palo ya bantsho ba Aforika Borwa go tswelela kwa MA le kwa PhD," ga re Moh Thompson.

Kopano magareng a Arcelor Mittal Steel le YBB e ne e na le maikaelelo a go bopa tirisano e e ka melawana magareng a ditheo tse pedi mme go lebeletswe thata Senteramo ya Saense ya khampani.

Sekao sa tirisanommogo e e setseng e le teng magareng a ditheo ke porojeke ya Yunibesiti ya Ikateleng. Arcelor Mittal Steel ke e ngwe ya baemeladitshenyegelo ba porojeke. Porojeke e e thusa barutwana ba Kereiti ya 12 gore ba oketse maduo mme ba tokofalele ditlhatlhobo tsa bone tsa materiki.




Ba ba neng ba le teng ka mo tirelong ya go fana ka kabelo e ne e le mo pele go tswa mo molemeng: mor Funani Mojono, Mokaedi wa Molaodi: Collect-A-Can, le Moporof Johan Fick, Diini: Fakalthi ya Boenjineri, Khamphase ya Potchefstroom. Kwa morago go tswa mo molemeng go na le: Moporof Mariëtte Lowes, Motlatsa-Moreketoro: Akatemi, Akademie, Khamphase ya Potchefstroom, Ngk Themba Mosia, Mokwaledi wa Setheo, YBB, moh Marion Green-Thompson, Molaodi wa Diphetogo, Arcelor Mittal Aforika Borwa, le moh Matahbo Phomane, Molaodi: Kgolagano ya Bontsi, Collect-A-Can.

<fn>NWU-NEWS.News207.2009-12-02.tn.txt</fn>
Babatlisisi ba YBB ba a itlhaola






Ke sa ntlha mo hisitoring ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) gore go abelwe Mmatlisisi wa Ngwaga, Mmatlisisi wa Ngwaga yo Mmotlana le Lefelo la Patlisiso la Ngwaga ka moletlo wa Boitseanape jwa Patlisiso e e neng e tshwerwe fela maloba ka mo Potchefstroom.

Moporof Ian Rothmann wa Fakalthi ya Bosaense jwa Ekonomi le Taolo wa ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom o biditswe leina go nna Mmatlisisi wa Ngwaga ya 2007 mme Moporof Louis Kotzé wa Fakalthi ya Molao, le ene go tswa mo Khamphaseng ya Potchefstroom o biditswe leina go nna Mmatlisisi wa Ngwaga yo Mmotlana wa 2007. Lefelo la Patlisiso la 2007 ke la AUTHeR(Africa Unit for Transdisciplinary Health Research) lê Mokaedi wa lone e leng Moporof Esté Vorster. Lefelo le la patlisiso le ka mo Fakalthing ya Bosaense jwa Boitekanelo ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom.

Tlotlo gape e filwe babatlisisi ba ba 11 ba ba atlhotsweng sešwa ke NRF(National Research Foundation), mme ba ba 22 ba ne ba atlhotswe gape mme botlhe ba dumelwa mme ga amogelwa le babatlisisi ba ba tswang diyunibesiting tse dingwe ba ba 4 ba ba atlhotsweng le bone mme bone ba thapilwe kwano jaanong.

Go ya ka Moporof Amanda Lourens, Mokaedi wa Setheo: Thuso ya Patlisiso, go ka amogelwa katlholo ya NRF ke bokgoni jo bo tlotliwang ka gore ke babatlisisi ba ba 10% fela ba mo diyunibesiting tsa Aforika Borwa ba ba atlholwang ka katlego.

Thulaganyo e e ntšhwa ya dikabelo tsa patlisiso ka mo YBB e lebelela ditiro tsa go itlhaola ka patlisiso ka mo ngwageng e e rileng mme dikabelo tsa ngwaga e di dirilwe ka go lebelela kumo ya patlisiso ya 2007.
Bafenyi ba dimetlele tsa S2A3 le ABSA tsa baithuti ba MA ba bafenyi ka mo tikologong ya Saense, Boenjineri le Thekenoloji le ka mo Bosaenseng jwa Boago le Botho, le bone ba ile ba abelwa le bone ka mo moletlong o wa dijo tsa maitseboa. Mor Petrus Jansen van Vuren wa Fakalthi ya Bosaense jwa Tlholego o fentse metlele ya S2A3 mme Moporof Nico van der Merwe wa Fakalthi ya Bosaense jwa Ekonomi le Taolo o fentse metlele ya ABSA. Ka bobedi ba tswa mo Khamphaseng ya Potchefstroom.

Go ka bona tshedimosetso ka ga thulaganyo ya go abela patlisiso o ka ikopantsha le Moporof Amanda Lourens kwa Amanda.Lourens@nwu.ac.za (Link: mailto:Amanda.Lourens@nwu.ac.za) kapa (018) 299 4848.



Ba ba neng ba le teng ka mo Moletlong wa Dikabelo tsa Boitseanape jwa Patlisiso, go tswa mo molemeng e ne e le Moporof Mariëtte Lowes, Motlatsa-Moreketoro: Akatemi, Khamphase ya Potchefstroom, Moporof Amanda Lourens, Mokaedi wa Setheo:Thuso ya Patlisiso, Moporof Annette Combrink, Moreketoro:Khamphase ya Potchefstroom, Moporof Ian Rothmann, Mmatlisisi wa Ngwaga, Moporof Esté Vorster, Mokaedi wa AUTHeR, Lefelo la Patlisiso la Ngwaga, le Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-Mokhanseliri wa YBB.

<fn>NWU-NEWS.News208.2009-12-02.tn.txt</fn>
Dipuodintsi mo YBB di buletse tsela gape






Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e maatlafaditsi kemo ya yone ya ditiro tsa yone tsa tiriso ya dipuodintsi maloba gape mo godimo ga go toloka ka nako e le nngwe ka mo diphaposing tsa borutelo. Ba dirile se ka go gatisa buka e e bidiwang - Multilingualism and Educational Interpreting: Innovation and Delivery - e e tlogang e bonwa ka mo mabenkeleng a dibuka.

Moporof Marlene Verhoef, yo a kgweetsang porojeke e ya go toloka ka nako e le nngwe ka mo diholong tsa marutelo, ke ene motseleganyi-mmogo wa buka e, e e leng ya bosupa ka mo go tse di latelanang ka setlhogo sa Studies in Language Policy in South Africa.

Ka nako ya go golola kgatiso e ka mo Potchefstroom kgatiso e e tlotlilwe ke Moporof Theodorus du Plessis, motseleganyi-mmogo le moitsedipuo wa kwa Yunibesiting ya Foreisitata mme a re gape gore se ruri ke go bula ditsela.
"Se lo se dirileng fa se diragetse ka mo maemong a a sa lekanweng ke sepe mo Aforika Borwa mme le mo mafelong a mangwe a lefatshe. Mokgwa o YBB e tsamaisitseng mofuta o wa porojeke ruri ke wa ntlha ka mo borweng jwa lefatshe," ga re Moporof Du Plessis.

Mo go tse dingwe, o ne a bolelela gape ka ga dikakanyo tsa balekane ka mo dithutong tse tse di kgatlhisitseng e rile buka e romelwa balekane gore ba e atlhole. Molekanyetsi mongwe wa kwa moseja o rile gore ga go ka ke gwa makatsa fa buka e e sa ye go badiwa le kwa ntle ga melelwane ya mo Aforika Borwa. Ba bangwe gape ba re diteng tsa buka e di tlisa kumo e kgolo ka mo dikgatisong tsa go toloka.

Moporof Du Plessis o dumela gotlhe, kwa ntle ga pelaelo gore YBB ke moeteledipele ka mo tikologong ya go toloka ka mo dithutong mme o boleletse tsholofelo gore go santse go ka tswa dikgatsiso tse dintsi ka mo maitemogelong a a YBB ka gore ba na le kitso e ntsi e ba e kgobakantshitseng mme e ka bulela babatlisisi ba bantsi tsela.

Ka nako ya go golola buka, Moporof Verhoef o abetse Ngk Theuns Eloff, Motlatsa-Mokhanseliri buka e ka gore ke ene yo a akantseng tiro e ya go fetola ka mo diphaposi= borutelong ka mo YBB. O ne a boka Ngk Eloff ka maano a gagwe a ponelopele a a dirileng gore diporokerama tse tsa dipuodintsi di netefale ka mo YBB.

Go ya ka Moh Leanne Martini, CEO ya Bagatisi ba Van Schaik, buka ya ntlha mo kgobokanyong e, e e sekasekileng mabaka a a farologaneng a dipuo, e gatisitswe ka 2000. Ene o akanya buka e e ntšhwa e, e tlile fela mo godimo ga nako mme e tla go rarabolola mathata a a dipuo ka mokgwa o wa go toloka ka mo thutong go tlisa tiriso ya dipuodintsi ka mo tikologong ya go ruta le go ithuta ka mo Aforika Borwa.

Ditokololo tse dingwe tsa badiri ba mo YBB ba ba kwadileng le bone ka mo bukeng e, ke barena Johan Blaauw le Gene Mathey le bahumagadi Rhoda Bothma, Elma de Kock, Herculene Olivier le Maristi Partridge.



Moporof Marlene Verhoef, Mokaedi wa Bokaedi jwa Dipuo mo YBB le motseleganyi-mmogo wa buka ya tlotlo ya Multilingualism and Educational Interpreting: Innovation and Delivery o na le Moporof Theodorus du Plessis wa Yunibesiti ya Foreisitatale Moh Leanne Martini, CEO ya Bagatisi ba Van Schaik, ka nako ya go golola buka e e ntšhwa mo Potchefstroom.



Moporof Marlene Verhoef, Mokaedi wa Bokaedi jwa Dipuo mo YBB, o fa Moporof Mariëtte Lowes, Motlatsa-moreketoro:Akatemi khopi ya buka ya Multilingualism and Educational Interpreting: Innovation and Delivery. Le bone go na le Moporof Hein Viljoen, Mokaedi wa Yuniti ya Patlisiso ya Dipuo le Ditlhangwa ka mo Tikologong ya Aforika Borwa, Khamphase ya Potchefstroom.

<fn>NWU-NEWS.News209.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moporesitente wa Lekgotlha-Patlisiso la Kalafo o etetse YBB






POTCHEFSTROOM - Moporesitente wa Lekgotlha-Patlisiso la Kalafo(LPK) wa Aforika Borwa fela maloba a ne a tlile mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) go tla go ruta thuto ya tlotlo.

Moporofesa Anthony Mbewu o ne a ruta thuto ya gagwe ka tlhogo ya "Boitekanelo ga se tshenyegelo mme ke tsadiso". O ne a tlhalosa botlhokwa jwa patlisiso e e diriwang ke bosaense jwa boitekanelo mo bathong ba mo Aforika Borwa. O rile gore patlisiso ya Fakalthi ya Bosaense jwa Boitekanelo le ditheo tse dingwe tsa mo setšhabeng e bonwa botlhokwa thata ke LPK ka gore e tlisa diphetogo tse di botlhokwa ka mo tswelelopeleng ya boitekanelo jwa botlhe.

Batlotlegi ba babedi ba kwa LPK, ba e leng Moporofesa Pieter Jooste, moporofesa yo e seng wa tlwaelo kwa Kotlong le Moporofesa André Oelofse wa Yunibesiti ya Tshwane ba ne ba tsene kopano le bone.

Diporokerama tsa Mafelo a patlisiso a Fakalthi a ne a bontshiwa baeng. Mafelo a a ke Senteramo ya Boitseanape jwa Kotlo le Yuniti ya Aforika ya Patlisiso ya Boitekanelo jwa Dirutwa tse di Farologaneng le kgaolo ya go itlhaola ya Madi a a kwa godimo mo Aforika le Yuniti ya Patlisiso ya Melemo le Tlhabololo ya Melemo le kgaolo ya go itlhaola ya Tiriso ya melemo mo Aforika Borwa le Ditiro tsa Matlhagatlhaga, Metshameko le Boitiso.

Ke sa ntlha mo hisitoring ya Fakalthi ya Bosaense jwa Boitekanelo gore moporesitente wa LPK a jele nala ka mo Khamphaseng.



Baporofesa Mariëtte Lowes, Motlatsa-Moreketoro: Akatemi, Annette Combrink, Moreketoro wa Khamphase, André Oelofse wa Yunibesiti ya Tshwane, Anthony Mbewu, moporesitente wa LPK, Pieter Jooste wa LPK, le Marlene Viljoen, Diini ya Fakalthi ya Bosaense jwa Boitekanelo.

<fn>NWU-NEWS.News210.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tšhingwana ya Botaniki e itumelela ditlhare tse dintšhwa






Potchefstroom - Tšhingwana e e golang ya Botaniki ya mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e goletse pele ka go amogela palo ya ditlhare tse dintšhwa beke e.

Tlhogo ya komiti ya bagakolodi ba botaniki ya tšhingwana ya botaniki le motlhatlheledi wa botaniki, Moporof Sarel Cilliers, o rile gore le fa letsatsi la go jwala ditlhare e fetile, nako e santse e siame go jwala ditlhare ka mo tikologong ya Potchefstroom. Palo ya baakatemi ba thusitse go jwala ditlhare tsa Motlhware, Modutu le tsa dikgong tsa kgale("old wood").

Tšhingwana ya Botaniki e kwadisitswe fela maloba kwa thulaganyong ya BGCI(Botanic Garden Conservation International) mme ke e nngwe ya ditšhingwana tsa botaniki di le pedi tse di leng mo diyunibesiting mo setšhabeng, e e kwadisitsweng kwa BGCI. Gape ke yone fela e e kwadisitsweng ka mo porofenseng ya Bokone-Bophirima.
Moporof Cilliers a re tšhingwana e simolotswe ka 1962 mme go fitlhela ka 2003 e ne ya baakangwa go tshwana le pele ka thuso ya motlhomamisi Mor Peter Mortimer, le yo a tlileng morago ga gagwe, Mor Martin Smit. Jaanong jaana Mor Smit o tshwaragane le tiro ya go baya diboroto tsa maina a dijalwa di ka nna 1500 ka mo tšhingwaneng.

Tšhingwana ya botaniki e dirisiwa bogolo go fana ka materiale ya dijalwa tsa go ruta le go dira patlisiso mo Yunibesiting. Go ya ka Moporof Cilliers palogare ya baithuti ba ba 700 ba dirisa dijalwa tse ka ngwaga ya dithuto tsa bone. Gape a re dijalwa tse di seng dintsi le tse di batlang go timela mo setšhabeng di tshwariwa mme di sireletswa ka mo tšhingwaneng go fa batho kitso e e botlhokwa gore ba bone gore ke dijalwa dife tse di siametseng tikologo e mme ke dife tse di tshwanetseng go sireletswa.

Barutwana ba Sekolo se se kwa Godimo sa Seiphemelo ba ba katisiwang gore ba nne batlhokomedi ba naga ba bannye ba ne ba le teng ka nako ya go jwala ditlhare mme ba na le morutabana wa bone, Mor John Tlale. Tlale le ene ke motlhokomedi wa tlotlo wa naga.

Gone maloba go ne ga bulwa le lefelo la dipontsho tsa diatshe ka mo tšhingwaneng mme dipontsho di tloga di tshwarelwa teng.

Mongwe le mongwe yo a batlang go etela tšhingwana a ka dira jalo ka malatsi a beke ka dinako tsa 08:00 go 16:30 ka selemo mme go fitlhela ka 16:00 ka mariga. Ba ba nang le kgatlhego ba ka ikopantsha le Mor Smit kwa 018 299 2753.




Moporof Daan van Wyk, Motlatsa-Moreketoro: Boleng le Maano, o jwala setlhare sa motlhware, mme o lebeletswe ke badirimmogo ba gagwe. Go tswa mo molemeng go na le: Baporof Kobus Pienaar, Diini: Bosaense jwa Tlholego, Huib van Hamburg, Mokaedi: Sekolo sa Bosaense jwa Tikologo le Tlhabololo, Sarel Cilliers, Motlhatlheledi wa Botaniki le Tlhogo ya Komiti ya Bagakolodi ba Botaniki ya Tšhingwana ya Botaniki, le Mor Martin Smit, Motlhomamisi wa Tšhingwana ya Botaniki.




Barutwana ba kwa Sekolong se se kwa Godimo sa Seiphemelo, ba ba katisiwang go nna batlhokomedi ba bannye ba naga, ba eme mme ba lebeletse Diini ya Bosaense jwa Tlholego, Moporof Kobus Pienaar, fa a santse a jwala setlhare sa modutu. Kwa morago go na le: Moporof Huib van Hamburg, Mokaedi: Sekolo sa Bosaense jwa Tikologo le Tlhabololo, Tsholofelo Kolise, Ntshepe Ramosena, Moporof Daan van Wyk, Motlatsa-Moreketoro: Boleng le Maano, Shadrak Tshabalala, Mor John Tlale, motlhokomedi wa naga wa tlotlo mme morutabana kwa Seiphemelo, le Mor Kelvin Khumisi.

<fn>NWU-NEWS.News211.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba ba ikwadisitseng sa ntlha ka 1958 ba a itisa






Potchefstroom - Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom e ne e amogetse baeng ba ka nna masorobedi go tshwara reyuniene ya bone ka botlhe ba ne ba le baithuti ba ngwaga ya ntlha ka 1958.

Moporof Annette Combrink, moreketoro wa khamphase, o ne a sedifatsa setlhopha sotlhe ka ga ditiragalo tsa ka mo YBB mme ba tshwara leeto go ya kwa mafelong a a itsiwang ka mo khamphaseng.

Potchefstroom Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys (PU vir CHO) e kopane le Yunibesiti ya Bokone-Bophirima ka 2004. YBB e ile ya bopiwa ka dikhamphase tse di farologaneng tsa Mafikeng, Khutlotharo ya Lekwa le ya Potchefstroom.



Go tswa mo molemeng go na le Mor Piet Bosman, moh Gerda Toxopeus (nnyaa Woudstra) le Mor Neels Cornelius, botlhe baithuti ba ngwaga ya ntlha ka 1958.



Mor Hennie Koekemoer le Moporof Annette Combrink, Moreketoro wa mo Khamphaseng ya Potchefstroom.





Fa moporof Roelf van Rooyen, moreketoro wa pele wa Potchefstroom Onderwyskollege (Pote), le Moporof Annette Combrink, Moreketoro wa mo Khamphaseng ya Potchefstroom, ba itisa monate.

<fn>NWU-NEWS.News213.2009-12-02.tn.txt</fn>
Sekolo sa Boenjeniri jwa Motlakase le Khomphutara se tlisitse mofenyi gape







Potchefstroom - Sekolo sa Boenjeniri jwa Motlakase le Khomphutara ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e santse e le mo tseleng ya go fenya.

Tiro e e fentseng gape mo lenaaneng la dikatlego tse di kgatlhisang tsa Sekolo se ke maemo a ntlha a a bonweng mo kgaisanong ya setšhaba sa SAIEE(South African Institute for Electric Engineering). Ngwaga e e fetileng Jacques Germishuys o ne a biditswe leina go nna moithuti wa ngwaga ya bofelo wa mampodi ka mo Aforika Borwa ka porojeke ya gagwe. Jacques o tlhomamisitse gore o fenya kgaisano ka go ikwadisa ka osilisekopo (oscilloscope ka Seesimane) e e kgatlhisang e a e betlileng.

Go ya ka Mor Christo van der Merwe, Moeteledipele wa dithuto le motlhatlheledi wa gagwe ka mo Sekolong sa Boenjeniri jwa Motlakase le Khomphutara, didiriso tse di dirisiwang ke baenjeniri ba motlakase go lekantsha ka gale di tura thata, thata mo baithuting. Jacques o tlhabolotse osilisekopo se se sa tureng se se ka kgonwang go rekiwa ka palo yotlhe e e leng palogare ya R3 000 e e ka dirisiwang ke baithuti go ka bona tse ba di lekantshang ka mo dikhomphutheng tsa bone. Sediriso se tsengwa fela ka mo phatlheng ya USB mme go ka lekantshiwa mme go ka atlholwa mme go ka bolokwa ditsiboso tse di bonweng.

"Se se dirang gore sediriso se se kgatlhise jalo ke ka ntlha ya gore e dira sentle gotlhegotlhe mme e ka tloga e diriwa fela kwa difemeng mme e rekisiwe ka mo mebarakeng. Jacques o amogetse ditlhaloso le dikatlholo tse di kgatlhisang tota go tswa kwa baatlhoding," ga tlhalosa Mor Van der Merwe.
Moithuti yo o botlhale yo wa YBB Puk e gaisitse baithuti ba le 7 ba kwa diyunibesiting tsa mo Aforika Borwa go ka amogela kabelo ya madi a kana ka R3 000.
Moporof Jan de Kock, Mokaedi wa Sekolo, o rile gore ruri ba ka ntsha sehuba ka ditiro tsa ngwaga e e fetileng. Baithuti ba Sekolo ba ngwaga ya boraro ba fentse Kgaisano ya Siemens Cyber Junkyard ya go dirisa metšhini ka mo intasetering. Se se raya gore ngwaga e sekolo se ntsha sehuba ka dimmampodi tsa baithuti ba ngwaga ya boraro le ba porojeke ya moithuti wa ngwaga ya bofelo.



Jacques Germishuys, moithuti wa YBB Puk yo o biditsweng leina go nna mofenyi wa setšhaba wa kgaisano ya SAIEE(South African Institute for Electric Engineers), gammogo le moeteledipele wa dithuto wa gagwe, Mor Christo van der Merwe (mo molemeng) le Mor Victor Wilson, Moporesitente wa SAIEE.



Osilisikopo e e kgatlhisang ya USB ya ga Jacques Germishuys.

<fn>NWU-NEWS.News215.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e itlotla ka go na le palo e e fetang 6000 ya baithuti ba ngwaga ya ntlha






Ofisi ya setheo - Motlatsa-Mokhanseliri le bareketoro ba bararo ba Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ba ne ba sa itse gore ba tshwara mme ba tlogela kae ka kamogelo ya baithuti ba ba gaufi le 6200 ka mo dikhamphaseng tse di farologaneng.

Ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom go amogetswe dikopo di ka nna 4800 mme go dumetswe ba ba 4200 go tswa mo go bone mme kwa Khamphaseng ya Mafikeng go itlotliwa ka palo ya dikopo di le 1200. Baithuti ba ngwaga ya ntlha ba ba 800 ba kwadisitswe le kwa Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa - se le sone ke palo ya rekoto ya kwadiso.

Moporof Annette Combrink, Moreketoro wa mo Khamphaseng ya Potchefstroom o amogetse baithuti ba ngwaga ya ntlha ka letsatsi la 17 Ferikgong mme go ne go na le batho ba ba fetang palo ya 12000 ka mo Khamphaseng. Moporof Piet Prinsloo, Moreketoro wa Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa o amogetse baithuti ba ngwaga ya ntlha ba gagwe ka letsatsi la 23 Ferikgong mme Moporof Dan Kgwadi, Moreketoro wa Khamphase ya Mafikeng o amogetswe ba bašwa ba gagwe ka letsatsi la 26 Ferikgong.

Motlatsa-Mokhanseliri, Ngk Theuns Eloff ka mo puong ya gagwe le baithuti le batsadi ba bone, o ne a lebeletse thata tlhogo ya go ba tlhalosetsa botlhokwa le kemo ya YBB mo gare ga ditheo tse dingwe tsa thutogodimo mo Aforika Borwa. O buile gape ka go re Yunibesiti e ka tswalela kgaolo ya hisetori ya kopano ya dikhamphase jaanong le gore jaanong go ka lebelelwa bokamoso ka boikanyo.

Dikatlego tse di tlhaloseditsweng ke Ngk Eloff ke kemo ya ntlha e e amogetsweng mmogo le setheo se sengwe mo kgaisanong le mo kabelong ya 2007 PricewaterhouseCoopers ya Taolo ya Korporatifi ya Boitlhaodi ka mo Thutogodimong, le kabelo e e amogetsweng ka re bonwe re le setheo se se abetseng go feta ditheo tsotlhe tsa thutogodimo go godisa tiriso ya dipuodintsi le go aga setšhaba mo dingwageng tse di 10 tse di fetileng mo Karolong ya Thutogodimo ya mo Aforika Borwa go tswa go Pansalb ka 2008. Gape YBB e biditswe leina ke Lefapha la Saense le Thekenoloji go nna Yunibesiti e e gaisang tsotlhe ka go nna yunibesiti ya tswelelopele ya thekenoloji le poposešwa mo Aforika Borwa ya maemo a ntlha.



Motlatsa-Mokhanseliri, Ngk Theuns Eloff o ne a tshwere dithapo ka nako ya pulo le kamogelo ka mo Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa. O dikolotswe ke baithuti ba ngwaga ya ntlha gammogo le moreketoro wa khamphase, moporof Piet Prinsloo le Modulasetulo wa SRC, Siphiwe Mbata.



Mogasi mongwe wa RSG(Radio Sonder Grense) mor Niekie van den Berg, o kwadisitse le ene morwadi yo monnye wa gagwe yo e leng Carla, ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom. Carla o ne a tsena sekolo sa Hoërskool Florida mme o tlile go ithuta BA Tlhaeletsano



Bangwe ba baithuti ba ngwaga ya ntlha ba ba ikwadisitseng ngwaga e ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB). Go tswa mo molemeng go na le Edward Dipheko wa kwa Ga-Khunwama ka mo Bokone-Bophirima yo o tlileng go ithutela borutabana, Corné Zandberg wa kwa Reitz yo o tla ithutang BCom Molao, ngk Theuns Eloff, Motlatsa-Mokhanseliri wa YBB, moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khamphase le Dale Abercrombie wa kwa Mafikeng yo o tla ithutang LLB. Fa pele go na le ditsala tsa sekolo go tswa kwa Alberton, Inge Venter yo o tla ithutang BA Thuto ya Tshikinyo ya Batho le Mandy Ryan yo o tla ithutang BSc Maekerobioloji.



Moithuti wa ngwaga ya ntlha ka nako ya go goroga ka mo Khamphaseng ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB).

<fn>NWU-NEWS.News216.2009-12-02.tn.txt</fn>
Setlhopha sa Boulevard Harmonists ba fenya sekgele kwa Yuropa






Potchefstroom - Ka boikhutso jo bo fetileng khwaere ya Boulevard Harmonists ya mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e fentse sekgele se sentle tota ka kgaisano ya boditšhabatšhaba ya dikhwaere tsa Christmas kwa Czech Republic.

Ba-Harmonists, ba ba leng baopedi ba tlotlo ba ensemele ba Kapetla ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom, ba fentse kgaisano e e biditsweng "Prague Christmas International Competition" ya dikhwaere tse dinnye. Palogare ya dikhwaere di le 25, bontsi ba kwa Yuropa le kwa Asia, ba ne ba gaisana ka mo dikarolong tse pedi. Khwaere ya kwa Russia e fentse kgaolo ya dikhwaere tse di kgolo.

Go ya ka Mor Mor Peet Ryke o wa Lefapha la Setso, yo a neng a le moeteledipele wa loeto, setlhopha sa batho ba ba thataro ba ne ba tshwara dikhonsarata di le 11 kwa Serbia, Hungary, Poland, Czech Republic le kwa Austria.

Mor Ryke a re loeto lo tsamailwe go ruta baithuti ba ba nang le neo e kgolo gore ba tle ba itse setso sa Yuropa sa mmino le go dira bophara maitemogelo a bone. "Gape re ile ra itsisa batho le bareetsi ba kwa moseja mmino wa mo Aforika Borwa," ga tlhalosa Mor Ryke.

A re maeto a a dikhonsarata jaaka e di na le mosola o mogolo mo baithuting ba ba nang le neo go dira bophara maphelo a bone a setso. "Se ke mo ba kgonang go dira bophara atshe ya bone mme ba katisiwe mme ba oketse kitso ya bone ya diatshe le ponelopele le kakanyo ya bone ya lefatshe."

Khwaere ya Boulevard Harmonists ba na le ditokololo di le 6 mme ba ba 5 jaanong jaana ke baithuti ba kgale ba sekolo sa mmino. Go ba baakanyetsa kgaisano sentle moeteledipele wa bone, Moh Mandie de Villiers-Schutte wa Sekolo sa Mmino o ne a ba ruta sentle mme a oketsa katlego ya setlhopha.

Mor Ryke a re khwaere e itlotla thata ka sekgele se ba se fentseng se se dirilweng ka galase ya "flint".



Khwaere ya Boulevard Harmonists ba mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ke ba ba latelang: (kwa morago) Annari van Jaarsveld le Marnus Nothnagel. Ka mo pele: Marshell Lombard, Grethe Uren, Pierre-Louis le Grange le Jana du Plooy.

<fn>NWU-NEWS.News218.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa nako e e fetileng ke ngaka ya ditlhaloganyo tsa batshameki ba Brumbies






Potchefstroom - Moithuti wa nako e e fetileng wa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone Bophirima (NWU) o ne bošeng jaana a tlhomiwa go nna ngaka ya ditlhaloganyo tsa setlhopha sa batshameki sa Super 14 kwa Australia Brumbies e ne ya saenisa Dr Pieter Kruger konteraka ya go tlhokomela setlhopha le go dira ditshekatsheko ka tlhaloganyo ya bone le go rarabolola mathata ape a a a bonang.

Mo dingwageng di le tharo tse di fetileng Kruger o ntse a tshwaregile mo setlhopheng se se itsegeng thata sa kwa London sa Harlequins. Mokatisi wa maloba wa Harlequins, e leng Andy Friend, o ne a newa tiro key setlhopha sa nagagae ya gagwe gore a ye go katisa Brumbies. O ne a itlhophela setlhopha sa gagwe sa botsamaisi mme a kopa Kruger gore mo setlheng se se latelang, a nne ngaka ya ditlhaloganyo tsa batshameki ba setlhopha sa gagwe.

Ka ntlha ya go tshwarega ga ga Kruger mo setlhopheng sa Harlequins le gore ke mongwe wa dingaka tsa poraefete kwa London, o ne a se ka a kgona go fuduga go ya go nnela ruri kwa Australia.

Kruger o feditse dingwaga tse di fetang lesome a na le tiro e e itumedisang mo ditlhopheng tsa rugby mo Aforika Borwa le kwa Engelane. Jaaka moithuti, o ne a a tshamekela ditlhopha tsa u.14 le u 15 tsa Potchefstroom Gymnasium High School, tse ka bobedi jwa tsone di neng tsa fitlha kwa sekamakgaolakgannyeng a sejana sa sekolo sa bosetšhaba. O ne a fitlhelela dikirii ya gagwe ya BA le dikirii tse pedi tsa onase mo thutong ya go ithuta tlhaloganyo le disaense tsa metshameko cum laude kwa Yunibesiting ya Maloba ya Christen Higher Education (PU ya CHO).

Fa a sena go nna le dikirii ya gagwe ya Masetase mo thutong ya boithuta-tlhaloganyo, e gape e leng cum laude, kwa University of the Free State le fa a sena go wetsa dithuto tsa gagwe tsa go ithuta tiro a ntse a le mo tirong le dingwaga tsa tirelosetšhaba, o ne a boela kwa Puk go ya go ithutela lekwalo la bongaka la go ithuta ditlhaloganyo tsa batshameki. O ne a dira patlisiso ya gagwe mo ditlhopheng tsa Super 12, mme ka 2003/4 a nna mogakolodi wa Ngaka ya ditlhaloganyo tsa baithuti ba setlhopha sa Super 12 Bulls sa ga Rudy Joubert.

Ka 2004 Kruger e ne e le ngaka ya ditlhaloganyo tsa batshameki ba setheo sa rugby sa NWU Puk mme a thusa setlhopha sa ntlha go fenya bomampodi jwa South African Student Sport Union (SASSU) le bomampodi jwa tlelapa ya bosetšhaba ya Super Sport lekgetlo la ntlha fa e sa le NWU Puk e nna gone. Gape o ne a le ngaka ya ditlhaloganyo tsa batshameki ba s+etlhopha sa u.21 sa ga Peter de Villiers se se tshamekileng mo Sejaneng sa Lefatshe sa ditlhopha tsa u.21.

Ka 2005 o ne a ya go dira kwa setlhopheng sa Leopards rugby, se se neng sa fitlha kwa makgaolakgannyeng wa Vodacom Cup mo ngwageng oo mme gape sa tsenela kgaisano ya Currie Cup ya top eight. Kwantle ga ditiro tse a di dirileng mo setlhopheng sa Leopards, gape o ile a nna motlhatlheledi wa go ithuta ditlhaloganyo tsa batshameki kwa NWU Puk mme a bula ofisi ya boithutatlhaloganyo.

Ka 2006 Dr Kruger o ne a ya United Kingdom mme ka bonako morago ga moo a nna leloko la Harlequins jaaka ngaka ya setlhopha seo ya ditlhaloganyo tsa batshameki. Kwa London, o ne a tswelela ka tiro ya gagwe ya go nna ngaka ya intaseteri le ya ditlhaloganyo tsa batshameki a bo a tsweletsa dithuto tsa gagwe pele kwa Setheong sa Albert Ellis kwa New York le kwa Setheong sa Beck kwa Philadelphia kwa USA. Gone jaanong jaana ke motlhatlheledi0mogolo mo Lefapheng Boithuta-Tlhaloganyo kwa London Metropolitan University.

Mo dingwageng di le tharo tse di fetileng Kruger o thusitse Harlequins fa ba ne ba tshamekela Guinness Premiership mme a nna le tlhotlheletso e kgolo mo kgaisanong ya European Heineken Cup.

Go ya ka Dr Kruger, go botlhokwa gore ngaka ya ditlhaloganyo tsa batshameki mo setlhopheng sa metshameko e kgone go dira gore mongwe le mongwe a kgone go dirisana sentle le setlhopha. Go ya ka setlhopha, batshameki ba tshwanetse go leba dilo ka tsela e e tshwanang fa ba le mo lebaleng le go kgona go buisana ka tsela e e utlwalang sentle fa ba le kafa tlase ga kgatelelo e kgolo.

Dr Kruger o nyalane le moithuti wa nako e e fetileng wa Potchefstroom, e leng Suzanne Mulder, yo gone jaanon jaana e leng ngaka ya poraefete kwa London.




Dr Pieter Kruger le mokapotene yo o itsegeng thata wa setlhopha sa Wallaby, Rre Stirling Mortlock, ka nako ya go ikatisa ga setlhopha sa Brumbies. Gape, Mortlock ke mokapotene wa Brumbies.



Dr Pieter Kruger le Andrew Mehrtens, moragi yo o itsegeng thata wa New Zealand, kwa moletlong wa bokhutlo jwa ngwaga wa Harlequins.

:



Dr Pieter Kruger kwa Twickenham Stoop, lebala la kwa legaeng la setlhopha sa Harlequins, pelenyana fela ga motshameko.

Go bona tshedimosetso e e oketsegileng
Dr Pieter ke mme aterese ya gagwe ya imeili ke P.Kruger@sky.com (Link: mailto:P.Kruger@sky.com)

<fn>NWU-NEWS.News219.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba nako e e fetileng - Palo e e seng kana ka sepe ya bone kwa Botswana






Mafikeng - Palo e kgolo ya baithuti ba nako e e fetileng ba le 300 go tswa kwa Khamphaseng ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone Bophirima (NWU) ba ne ba nna teng bošeng jaana kwa dijong tsa maitseboa kwa Gaborone Sun Conference Centre in Gabarone, kwa Botswana.

Mohumagatsana Susan van Rooyen, Motsamaisi wa Nama o sa Tshwere: wa Dipapatso le Ditlhaeletsano, o ne a amogela baithuti bano ba nako e e fetileng le go ba tlhomamisetsa gore Yunibesiti e motlotlo ka diphitlhelelo tsa bone tse di gakgamatsang le go nna le seabe sa go etelela pele mo dilong dingwe mo Botswana.

Mohumagatsana van Rooyen o ne a re: "Baithuti ba nako e e fetileng ke baemedi le badiri-mmogo le yunibesiti eno e bile re batla gore lo direle sekolo seno sa lona ditiro dingwe."

Porofesa Dan Kgwadi, Mookamedi wa Khamphase, o ne a kopa baithuti bano ba nako e e fetileng gore ba etele Khamphase mme ba fitlhe ba fetisetse bokgoni jwa bone mo baithuting ba bangwe ka go ba kaela ba ba beile leitlho.

Rre Louis Jacobs, Mokaedi: wa Ditlhaeletsano tsa Kgwebo o nea emela Motlatsa-Motšhanselara. Dintlhakgolo tse di neng tsa umakiwa ke Rre Jacobs di ne di akaretsa go ikgapela ga Yunibesiti maemo a ntlha a Diawate tsa 2008 tsa PricewaterhouseCoopers Higher Education Excellence tsa go Laola Kgwebo, awate e e neng ya ntshiwa ke Pan-South African Language Board (Boto ya Dipuo Tsotlhe Tsa mo Aforika Borwa) ya go tsenya letsogo mo go rotloetseng tiriso ya dipu tse di farologaneng le go aga setšhaba mo dingwageng di le lesome tse di fetileng mo setlamong sa Aforika Borwa sa thuto e e kwa godimo, mmogo le go tlhophelwa ga NWU Lefapha la Saense le Thekenoloji jaaka yunibesiti e e gatetseng pele go di feta tsotlhe ya thekenoloj mo Aforika Borwa.

Gareng ga baithuti ba nako e e fetileng ba ba neng ba le teng mo tiragalong eno go ne go na le: Baporesidente ba maloba ba SRC le maloko, Bahumagadi Friday Leburu, Mmpho Mfoloe le Treasure Motlobi.

Ditiro di ne di tla di patiwa ke Mmino wa batantshi ba setso ba Botswana le setlhopha sa mmino. Matsosangwao. Rree Chillie Samtisi, Motsamaisi le motlhami wa setlhopha seno - mmogo le moithuti wa nako e e fetileng wa Yunibesiti eno - ba ne ba etleetsa ditiro tsa go natetsha tiragalo eno ka madi mo dijong tseno tsa maitseboa.



<fn>NWU-NEWS.News22.2009-12-02.tn.txt</fn>
New University Anthem






[ Reetsa Pina ya Yunibesiti, bala mafoko, (Link: /opencms/export/) A o na le ditemoso? (Link: /opencms/export/) ]

E tlhamilwe, ya kwalwa ya bo ya reetswa. Go ne ga neelwa ditshwaelo mme badiri le baithuti ba e tlhophile. Go feditswe jaanong. Pina e ntšhwa (ya ntlha) ya Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e tlhophilwe mme e tla opelwa mo dikhampaseng tsotlhe.

Bontsi bo supile fa bo ratile mofuta wa bobedi wa pina e e neng e tshintsintswe ka gonne e ne ya tlhagisetswa ditshwaelo mo kgweding di se kae tse di sa tswang go feta.

Botsamaisi jwa Setheo bo dumalane ka go amogela mofuta wa bobedi ka bongwe ba pelo mo kgweding ya Moranang. Tshwetso e, e ne ya tsewa morago ga go tsaya tsia thulaganyo ya ditherisano go ralala dikhampase tsotlhe.

Tlhamo ya ga Awie van Wyk e ne ya diragatswa ke khwaere e e kopaneng ya dikhampase tsotlhe kwa moletlong wa tlhomo ya Mokanseleri le Motlatsa-Mokanseleri o o neng o patagantswe le kgakolo-semmuso ya Yunibesithi (e ntšhwa).

Pina e ntšhwa e e amogetsweng e tla tlhagisiwa le go tsweletswa mo go botlhe ba ba nang le seabe.

"Ke motlotlo ka gore pina e ke boitlhamedi jwa rona jwa mo gae," go bua jalo Dr. Theuns Eloff, Motlatsa-Mokanseleri.

O akgotse Hein Viljoen ka dilleriki tse a di kwadileng ka tshwaragano le Tshwaro Abram Pule, Vera Motsilanyane le Thersio Tsambo, gammogo le Komiti ya kwa Mafikeng ya Setswana, Rigardt Pretorius, Johan Zerwick, Maria Letsie le Karien Brits.

Van Wyk le Martin Watt ba ne ba tlotlomaletswa tlhamo ya bona. Horts Bütow ke ene yo e neng e le mogokaganyi.

Ga go ise go tsewe tshwetso ka ga dipina tsa dikhampase ka go farologana ga tsona. Ntlha e, go bonala e tla swetswa morago ga gore go wetswe Thulaganyo ya Ponelopele le Maikaelelo.


The NWU choir sings the new university anthem at the inauguration of the Chancellor and Vice-Chancellor on 14 April 2004

<fn>NWU-NEWS.News220.2009-12-02.tn.txt</fn>
Letsatsi le go tshameka kolofo le tsenya lotseno lwa madi mo Letloleng la Motšhanselara la Terasete






Ofisi ya Setheo - Letsatsi la Bošeng jaana la go Tshameka Kolofo la Terasete ya Motšhanselara le porosediente wa nako e e fetileng wa puso e leng, Rre FW de Klerk, a neng a nna le seabe mo go lone le tsentse R50 000 mo letloleng leno.

Ka nako ya fa go ne go abiwa mepuso Rre De Klerk o ne a tlhalosa gore ka nako ya fa a ne a amogela Sejana sa Nobel, o ne a swetsa ka gore a beeletse bontsi jwa moputso wa madi a a neng a a amogetse mo Khamphaseng ya gone jaanong ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone Bophirima (NWU). O ne a tlhoma letlole leno ka September 1994 go tshegetsa le go rotloetsa go dirisiwa ga puo ya Se-Aforikanse.

"Ke motlotlo ka tsela e e molemo e madi a dirisiwang ka yone. Aforikanse, e leng puo e bangwe ba e buang kwa gae e bile e le e bangwe bone ba e ithutang mo nageng ya rona, e na le tlhotlheletso e kgolo mme e sa ntse e tshwanelwa ke go fenya dikgoreletsi di le mmalwa. Re tshwanetse go dira dithulaganyo tsa go thusa baša ka go simolola diporojeke tsa go dira dilo ka mekgwa e meša gore ba tle ga ngomaele Aforikanse."

Motlatsa-Motšhanselara wa NWU, e leng Dr Theuns Eloff, o ne a tlhalosa gore mo dingwageng di le sometharo tse di fetileng, terasete e ile ya dirisa madi a a fetang R1 milione mo diporojekeng tsa mo baaging tsa Aforikanse ka kwantle ga ditheo tsa thuto.

Bafenyi ba letsatsi la kolofo e ne e le baeng ba babedi go tswa kwa Khutlongtharo ya Lekwa, Mohumagadi Camm Dickson le Bronkie Bronkhorst.



Setlhopha sa ga Rre FW de Klerk se se neng sa tshameka mo Letsatsing la go Tshameka Kolofo la Terasete ya Motšhanselara e ne e le Rre Danie Cronjé, Motšhanselara wa nako e e fetileng wa Khamphase ya Potchefstroom ya NWU, Rre De Klerk, Dr Theuns Eloff, Motlatsa-Motšhanselara wa NWU, le Dr Leon Wessels wa Khomišini ya Ditshwanelo Tsa Batho.



Bafenya ba Letsatsi la go Tshameka Kolofo la Terasete ya Motšhanselara ba Puk e ne e le Camm Dickson (kafa molemeng) le Bronkie Bronkhorst (kafa mojeng), ba na le Mohumagadi FW de Klerk le Danie Cronje le Dr Theuns Eloff, Motlatsa-Motšhanselara wa NWU.

<fn>NWU-NEWS.News221.2009-12-02.tn.txt</fn>
Go sirololwa ga setshwantsho se se takilweng sa ga Eloff yo maemo a gagwe a tsewang ke mongwe o sele.






Potchefstroom - Ditiro tsa ngwaga ono o moša mo ofising ya mookamedi wa khamphase di ne di akaretsa tiragalo nngwe e e neng ya ratwa ke botlhe ya go sirololwa semmuso ga setshwantsho se se takilweng sa mookamedi wa setheo wa pele.

Setshwantsho se sentle seno se se takilweng sa ga Dr Theuns Eloff, e leng mookamedi wa bosupa wa setheo wa University for Christian Higher Education (PU for CHE) ya pele yo gone jaanong e leng Motlatsa-Motšhanselara wa Yunibesiti ya Bokone Bophirima ( e ntšha), sone mmogo le tse dingwe tsa baokamedi ba bangwe ba setheo ba ba rataro ba pele, di mo leboteng la lefelo la boamogelo jwa ofisi ya mookamedi mo boalong jwa bobedi jwa Joon van Rooy Building. Maloko a setlhopha sa Botsamaisi sa Setheo (Institutional Management [IM]) sa NWU ba ne ba le teng fa Porofesa Annette Combrink, e leng mookamedi wa gone jaanong wa setheo a ne a sirolola setshwantsho se se takilweng seno. O ne a thusiwa ke Porofesa Mariëtte Lowes, Motlatsa-Motšhanselara: wa Tsa Thuto.

Porofesa Combrink o ne a tlotla ka bokhutshwane ka mookamedi mongwe le mongwe wa pele wa setheo. Porofesa Ferdinand Postma, yo e neng e le mookamedi wa setheo go simolola ka 1919 go fitlha ka 1959, o ne a tlhalosiwa jaaka mongwe yo o nnileng le seabe se segolo mo go tlhomiweng ga Yunibesiti. O ne a iteka ka natla go kolekela setheo madi, mme fa molemirui a ne a sa kgone go koleka madi, o ne a ntsha kgomo. Leno ke lone lebaka la go bo go na le letlole le le bidiwang "cow fund".

Morago ga gagwe, Porofesa Joon van Rooy o ne a nna mookamedi wa setheo dingwaga di le tharo. O ne a tlhatlhangwa ke Porofesa J Chris Coetzee, yo o neng a nna modulasetulo wa mookamedi wa setheo dingwaga di le lesome.
Morago ga gagwe go ne ga tla Porofesa Hennie Bingle. Leina le a neng a retwa ka lone e ne e le 'Klipoog' - o ne a le bosilo thata e bile e le motlhatlheledi yo o nang le bokgoni. Bingle o ne a nna moeteledipele wa setheo go simolola ka 1964 go fitlha ka 1977.

Porofesa Tjaart van der Walt, e leng moithutabodumedi, o ne a fudugela mo ofising ya moeteledipele wa setheo mme a etelela yunibesiti pele go fitlha ka 1988. O ne a tlhatlhangwa ke Porofesa Carools Reynecke, yo o neng a etelela pele go simolola ka 1989 go fitlha ka 2001.

Porofesa Combrink o ne a re leina le Reinecke a neng a retwa ka lone, e leng CSS... le raya Carools said so. Le ene o ne a le bosilo, mme o ne a kgona go dira gore ditiro tsa go dira patlisiso tsa Yunbesiti di gatele pele. Dr Eloff e ne e le moeteledipele wa setheo go simolola ka 2002 go fitlha ka 2003 - lobakanyana fela pele ga go tlhongwa Yunibesiti e ntšha.

Dr Eloff o ne a lebogela porofesa Combrink go bo a mo diretse tironyana eno le go bo "go na le sengwe se a tla gopolwang ka sone". Go ya ka ene, go botlhokwa gore dilo tsa nako e e fetileng di se ka tsa lebalwa mme e seng seo fela, se se botlhokwa gape ke gore go na le tirisanommogo. Setshwantsho sa gagwe se se takilweng se ne sa dirwa ke Diane McLean. Bontsi jwa ditshwantsho tsa nako e e fetileng tse di takilweng tsone di ne tsa dirwa ke Fleur Ferri, yo jaanong a rotseng tiro.



<fn>NWU-NEWS.News222.2009-12-02.tn.txt</fn>
Mookamedi wa Puk modulasetulo yo moša wa Aardklop






Potchefstroom - Porofesa Annette Combrink, Mookamedi wa Khamphase ya Potchefstroom wa Yunibesiti ya Bokone Bophirima (NWU), o tlhomilwe go nna modulasetulo yo moša wa Aardklop National Art Festival. Combrink e mosadi wa ntlha go nna mookamedi, mme o tlhatlhama Dr Theuns Eloff, Motlatsa-Motšhanselara, yo tiro ya gagwe ya bodulasetulo e feletsweng ke nako.

Combrink o rata thata dilo tsa botsweretshi mme mo go direleng ga gagwe yunibesiti ka lobaka lo lo leele, jaaka Mokaedi wa Sekolo sa Dipuo le Mookamedi wa Lefapha la Botsweretshi, o dirile go le gontsi tota go rotloesta botsweretshi mo khamphaseng.

Combrink ke modulasetulo wa Komiti ya Botsweretshi mo Khamphaseng ya NWU-Puk e a e tlhamileng. O ne a tlhoma le go atolosa lefelo la dipontsho tsa botsweretshi le go tshwarwang dipontsho tsa maemo a a kwa godimo ka metlha mo go lone. Bobogelo jwa mo khamphaseng le jone bo ne jwa fetolwa gore e nne lefelo la konokono le mo go lone batho ba le 3000 ba ka kgonang go bogela go tswa mo go jone.

Le fa go ntse jalo, selo se Combrink a se ratang go di feta tsotlhe ke diterama. O na le di dikirii tsa Masetase le tsa Bongaka tsa Terama ya Seesemane, mme gape o dirile patlisiso e e seng kana ka sepe ka diterama tsa Aforika Borwa.

"Go botlhokwa mo go nna gore batho ba tlhame tikologo ya dilo tsa botsweretshi. Ga re ise re atlege go dira jalo mo Khamphaseng ya Puk.

"Jaaka modulasetulo, ke leba kabelo e ke e neilweng e le e e gwetlhang e le tota. Ka ntlha ya mathata a ikonomi a lefatshe lotlhe, dilo ga di tle go tsamaela botsweretshi sentle, mme ke tla leka ka natla go godisa palo ya ditlamo tse di ka tshegetsang moletlo ka madi,"

Eloff e ne e le modulasetulo wa Aardklop dingwaga di le tharo tse di fetileng. "Ke nako ya go rola tiro jaanong. Aardklop National Arts Festival ke moletlo o o atlegileng mme motho mongwe yo mmotlana yo o nang le temogo a ka kgona go dira gore moletlo e nne o o kgatlhang fela thata."

Eloff a re go tlhophelwa ga gagwe tiro eno lekgetlho la bobedi e e tsayang dingwaga di le tlhano gore a nne Motlatsa-Motšhanselara wa NWU go tla mmatla maikatlapelo a gagwe a tlhaloganya go feta pele. Le fa go ntse jalo, o tla bo gape a dira mo setlhopheng sa botsamaisi sa Mokgatlho wa Aardklop mo isagweng.

Boto ya bakaedi ya dipontsho tsa Aardklop e na le baithaopi ba ditiro dingwe tse di kgethegileng ba ba tswang mo baaging ba ba buang Aforikanse ba ba batlang go rotloetsa ditiro tsa botsweretshi kwantle ga go duelwa. Boikaelelo jwa bone ke go dira gore dipontsho tsa Aardklop e nne tse di di gogang kwa pele tsa ditiro tsa botsweretshi mo nageng le go dira gore di tswelele pele go gola.

Monongwaga, dipontsho tsa Aardklop di tla tshwarwa go simolola ka 29 Lwetse 2009 go ya go 3 Diphalane 2009.



Prof Annette Combrink.

<fn>NWU-NEWS.News223.2009-12-02.tn.txt</fn>
Letsatsi le go tshameka kolofo le tsenya lotseno lwa madi mo Letloleng la Motšhanselara la Terasete






VANDERBIJLPARK - Porofesa Linda Theron o ne a abelwa mmentlele wa kakgolo go tswa kwa Sekolong sa Disaense Tsa Thuto tsa Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone Bophirima (NWU Vaal) o o ntshitsweng ke Education Association of South Africa (EASA).

Awate eno e ne e wela mo setlhopheng se se latelang: Babatlisisi ba ba Botlana ba 2009 Porofesa Theron o e abetswe ka ntlha ya go thusa mo go tsa boemo jwa thuto ya saense le go e rotloetsa. Dilo tsa ntlha-ntlha tse di batlegang mo setlhopheng seno di akaretsa: motho yo o tlhophetsweng go ka newa awate e tshwanetse go bo e le moithuti kgotsa mmatlisisi, o tshwanetse a bo a gatisitse ditlhogo tse di amogetsweng semmuso (mo nageng ya rona/kgotsa kwa dinageng di sele) e bile o tshwanetse a bo a nnile le seabe le seabe mo porojekeng e e tshegediwang ka madi kgotsa a e weditse e e ileng ya thusa ka tlhabololo ya thuto mo Aforika Borwa.

Porofesa Theron o ne a newa awate eno ka ntlha ya rekoto e a itiretseng yone e e nang le bosupi jwa diphelelo tse di molemo tsa patlisiso e a e dirileng le go oketsega ga mafelo a go dira patlisiso mo dingwageng di le tlhano tsa fa e sa le a nna le seabe mo patlisisong. Jaaka mmatlisisi yo o kgotlhelelang, gone jaanong jaana o tshwaregile k diporojeke di le nne tse dikgolo - mme o okametse di le pedi tsa tsone. Ya ntlha ya tseno ke National Research Foundation (NRF) porojeke e e etleediwang ka madi ya Thutuka e e bidiwang Resilient Educators kgotsa Reds, e boikaelelo jwa yone e leng go rotloetsa batlhatlheledi ba ba gwetlhiwang key kgogodi ya HIV go kgotlhelela. Reds e ne ya simolwa ka 2005 mme e gaufi le go tla mo bokhutlong jwa yone.

Porojeke ya bobedi e e bidiwang Read-me-to-Resilience e ne ya simolola ka Ferikgong 2009 mme Boto ya Dipuo Tsotlhe tsa Aforika Borwa (Pan-South African Language Board SANPAD) e e tshegetsa ka madi. Boikaelelo jwa porojeke eno ke go bona gore a gongwe go balela masiela a batsadi ba bone ba bolailweng ke Aids dikgutshwe tse di buang ka dilo tse gantsi go sa buiweng ka tsone ka ntlha ya setso go ka dira gore ba kgotlhelele. Babatlisisi mmogo go tswa kwa Nelson Mandela Metropolitan University (NMMU), University of Witwatersrand (Wits) le the University of Pretoria (UP), mmogo le baithuti ba le mmalwa mo diporojekeng tseno.

Mo godimo ga moo, Porofesa Theron o tshwaregile jaaka mmatlisisi wa Aforika Borwa mo diporojekeng di le pedi tsa boditšhabatšhaba tsa go kgotlhelela, tse di eteletsweng pele ke Porofesa Michael Ungar go tswa kwa Dalhousie University kwa Canada a na le babatlisiso mmogo go tswa kwa China, United States, India, Thailand, Canada le Columbia.

Go ya ka EASA, patlisiso ya ga Porofesa Therona dirile gore serutwa se kgone go tlhaloganngwa, e nonotshitse batlhatlheledi le go rotloetsa gore go nne le mafelo a patlisiso a bosetšhaba le a boditšhabatšhaba. Mo godimo ga moo, patlisiso ya gagwe e dirile gore baithuti ba gagwe ba bulegelwe ke ditšhono di le mmalwa. Tshegetso e a e amogetseng ya madi go tla go fitlha gompieno jaana le go tsenngwa ga gagwe mo diporojekeng tse di boitshegang tsa bosetšhaba le tsa boditšhabatšhaba di dira gore a akgolelwe tiro ya gagwe ya patlisiso e e sa ntseng e solofetsa go le gontsi.

* Awate e ne ya abiwa ka di 14 Tsa Ferikgong kwa nakong ya dijo tsa maitseboa ka nako ya khonferense ya ngwaga le ngwaga ya EASA e e neng e tshwaretswe kwa KwaZulu-Natal. Ka 2010 khonferense ya EASA e tla bo e tshwaretswe kwa Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa.



Porofesa Linda Theron le monna wa gagwe, e leng Porofesa Tinie Theron.

<fn>NWU-NEWS.News224.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa boditšhabatšhaba o kgona mathata go fitlhela toro ya gagwe






VANDERBIJLPARK - Bokamoso jwa ga Yifu Zhang, mošwa wa kwa toropong ya Yiyang City kwa porofenseng ya Hunan kwa China, bo bulegile mme bo tletse lesedi .

Moithuti yo wa boditšhabatšhaba wa Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba o amogetse kabelo ka a bontshitse tswelelopele le boineelo go feta botlhe mo dithutong tsa gagwe le ka go fetsa dikerii ya gagwe ya Disaense tsa Thuto.

Morago ga dilemo di le 4½ ka mo Vanderbijlpark, Yifu o tla boela gae go tswelela ka boiphediso jwa gagwe go nna morutabana. Kwa ntle ga go dula kgakala le balosika le ditsala tsa gagwe o ne a tshwanetse go fenya le mathata le ditshireletso tsa puo le go tlwaela ditso tse dišwa.

Go ya ka Moporof Mary Grosser wa kwa Sekolong sa Disaense tsa Thuto, katlego ya ga Yifu ke sekao mo bathong botlhe. "Re ithutile rotlhe ka ene gore fa o batla sengwe ka pelo yotlhe o ka dira ka maatla mme o leka gotlhe gore o arabe ditoro tsa gago", ga re Moporof Grosser.

Thuto ke bophelo le madi a ga Yifus. Batsadi ba ga Zang le bone ke barutabana mme ke ka ntlha e borutabana e ne e le se le ene a se tlhophileng go nna boiphediso jwa gagwe. "Ke tlile mo Aforika Borwa go fetsa dithuto tsa me le go tokofatsa Seesimane sa me," ga re Zang mme a tlaleletsa ka go re thuto ke boiphediso jo bo siameng thata. "Ga go kgathalesege gore kgolo ya ikonomi kampo ditshogo tsa mathata a ikonomi ke eng, batho ba santse ba ka tlhoka thuto. Kwa China go na le tlhokego e kgolo ya barutabana ba ba kgonang go ruta Seesimane". Go na le nnete e e sa fetiweng ke sepe - Yifu ke sekao mo go botlhe mme le baithuti ba ba tseneng le ene ba re jalo.

Yifu o tla amogela dikerii ya gagwe ya BEd ngwaga e mme dirutwa tsa gagwe tse di kgolo ke Saense ya Dikhomphutara, Saense ya Tlholego le Jeokerafi.



Moporof Mary Grosser wa Sekolo sa Disaense tsa Thuto le Zhang.

<fn>NWU-NEWS.News225.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlhatlheledi o newa mmentlele wa kakgolo






Potchefstroom - Kgang ya lerato ya ga Du Plessis e e gapang maikutlo e e bidiwang Verbrande paradys (Paradaese e e šeleng) Padi ya borataro ya ga Porofesa Hans du Plessis, e leng Mokaedi wa sekolo sa Yunbesiti ya Bokone Bophirima (NWU) Afrikaanse Taal en Kultuurvereniging (ATKV) sa go kwala ditlhamane, yo gape e leng mokwadi wa Griekwapsalms, e sa tswa go tsenngwa mo mabenkeleng.

Padi eno, e leng Verbrande paradys, ke kanelô e e raraaneng ya batho ba ba tswang mo tikologong ya ikholoji e e gakgamatsang ya Vredefort Dome. Go lebega padi e ntšha eno ya ga Porofesa Du Plessis e tlile go nna e nngwe ya tse di tla rekwang go di gaisa tsotlhe: Fa Rre Daniël Hugo a ne a sekaseka diteng tsa yone, o ne a re ke padi e e tshwanang le tse dintsintsi tsa ga Dalene Matthee.

Ka ngwaga wa gagwe wa bofelo wa sekolo, Sybrand Venter o patelesega ka bonako go sikara maikarabelo a batho ba ba setseng ba godile ka gonne leso la ga rraagwe le ne ka tshoganyetso la wela ba lelapa la ba ga Venter, la ba ga Spogter le la ba ga Nel jaaka leje le legolo le le weleng go tswa kwa lefaufaung. Mo gare ga marara ano a a diregang kwa Eden, go na le Reinet Venter yo o nang le sephiri sa nako e e fetileng.

Sephiri seno ke sone se se tla laolang gore tshimologo ya thatano ya ga Sybrand le Emma Nel wa polasi e e fa gaufi e tlile go tsamaya jang. Botshelo jwa ga Andries Spogter wa moatlelete le jwa ga Henro Venter yo pelo ya gagwe e shwegaswegelang go lema bo amilwe ke mosadi yono yo ba sa mo itseng yo go leng thata go mo tlhaloganya. A isagwe e e sa itumediseng e Eden e tlileng go nna le yone ke e Dome le yone e tlileng go nna le yone?

Tikologo eno e e leng lefelo la boswa jwa lefatshe lotlhe ke lefelo le le tshwanelegelang thata gore kgang e e gapang maikutlo eno e diragalele mo go lone. Mme le mororo setlhogo se go buiwang ka sone mo go yone e le tshomarelo ya tikologo, eno ga se padi e e buang ka ikholoji kgotsa padi e e buang ka tsa temo. Ke kgang ya lerato, mme padi eno ga se padi ya lerato, e bile gape ke kgang ka baša, le fa gone e se kgang e e kwaletsweng baša.

Verbrande paradys ga se padi e e welang mo setlhopheng se se rileng sa dipadi, mme kgang ya yone e e tsayang ditsebe di le makgolo a le manè e e kwadilweng ke mokwadi wa Mo-Aforikanse e gapa mmadi maikutlo.

? O setse a kwadile dikgatiso di le 150, mme dingwe tsa tsone ke makwalopaka a bosetšhaba le a boditšhabatšhaba, mmogo le dibuka di le dintsi tse di tlotlang ka tsela e dipuo di dirang ka yone. Ka 1978, mokwadi wa ditlhamane e leng Du Plessis o ne a golola kgatiso ya gagwe ya ntlha ya bolumu ya maboko, e leng Kleinwild. Morago ga yone, o ne a gatisa Gewete van glas, mme morago ga eo ga latela padi ya Grensgeval. Mo masimologong a dingwaga tsa somearobonngwe, go ne ga gololwa padi ya baša e leng Disse flippen stukkende wêreld dié, my ou. Ka 1995, go ne ga gatisiwa padi ya Bakgat, en wat dan van my, mme ka 1996 Ditsem, Dawid mme ka 2001 ga gatisiwa bolumo ya maboko ya Innie skylte vannie Jirre, e go setseng go rekisitswe dikhopi tsa yone di ka nna 60 000 - e leng palo e e kwa godimo go di feta tsotlhe ka puo ya Se-Aforikanse ya dibuka tsa puiso-kwalo e e kileng ya gatisiwa.

Ka Lwetse 2002, go ne ga gatisiwa bolumo ya maboko ya Griqua, e e bidiwang Boegoe vannie liefde, e dikhopi di le 10 000 tsa yone di neng tsa rekisiwa mo ngwageng wa yone wa ntlha. Ka 2003 go ne ga tlhagisiwa buka e potlana, e e bidiwang Hie neffens my, e e nang le ditshwantsho e e kwadilweng ke Heleen Theron. Ka Lwetse 2004 go ne ga gatisiwa Splinters, e ditlhogo dingwe tsa tsone di neng di tlhophilwe go tswa mo dikholomong.


Burnt paradise (Paradaese e e &#353;eleng), (Link: /opencms/export/system/galleries/pics/nwu-news/Internet_20_Februarie_2009_pics/final_cover.jpg.pdf) e leng padi ya bošeng e e kwadilweng ke Porofesa Hans du Plessis, e gakolola motho ka dipadi tse dintsintsi tsa ga Dalene Matthee. Go lebega kgang ya yone e e mo ditsebeng di le makgolo a le manè e tlile go gapa babadi mogopolo le go ba ama maikutlo.

E kwadilwe ke Lieze du Preez

<fn>NWU-NEWS.News226.2009-12-02.tn.txt</fn>
Porokerama ya tekeletso ya BMI ke ya maemo a lefatshe






Potchefstroom - Porokerama ya QRM(Quantitative Risk Management) ya Onase ya BSc ya Senthara ya BMI (Business Mathematics and Informatics®) ka mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima e amogetse temogo go tswa go mebeleng e mebedi ya boithutelo ya taolo ya tekeletso ya boditšhabatšhaba e e leng ya PRMIA(Professional Risk Manager's International Association) le ya ERM-II(Enterprise Risk Management Institute International. Gape le mokaedi wa Senthara ya BMI, Moporof PJ de Jongh, o boditswe go emela ASSA(Actuarial Society of South Africa) kwa Komiting ya Lenaanethuto ya Lefatshe ya ERM.

PRMIA (leba kwa http://www.prmia.org/ (Link: http://www.prmia.org/) ) e dumetse porokerama ya katiso ya Onase ya BSc ya QRM mo kgaolong ya 1 le 2 mo porokerameng ya bone ya porokerama ya bone ya kwadiso ya PRM. Porokerama ya Onase ya BSc ya QRM ke ya boraro fela mo lefatsheng go fiwa kwadiso le temogo e. Pele ga kamogelo e tse di amogetseng kwadiso ke tsa Senthara ya ICMA kwa Yunibesiting ya Reading (kwa UK) le ya Senthara ya Applied Finance kwa Yunibesiting ya MacQuarie (kwa Australia) tse di amogetseng kemo e mo diporokerameng tsa bone tsa MA tsa Taolo ya Tekeletso le ya Ditšhelete tse di Dirisitsweng. Porokerama ya kwadiso ya PRM™ (Professional Risk Manager) ke kemo le boleng jwa lefatshe ka bophara ya kwadiso le temogo ya baeteledipele ba baithutedi ba tekeletso ya taolo ya ditšhelete. Ka e dumelwa ke dikgwebo tse di etelelang pele le diporokerama tse di etelelang pele tsa didikerii, e tsenya baithuti go feta mafatshe a mantsi go feta porokerama e nngwe le e nngwe ya balaodi ba tekeletso.

ERM-II (leba kwa http:/www.ermii.org/) e bopilwe ke setlhopha sa diyunibesiti sa boditšhabatšhaba, bontsi go tswa kwa USA, ka tsepamo mo thutong, patlisisong le katiso ka mo thulaganong ya ERM(Enterprise-wide risk management). ERM-II e tlhometswe ka maikaelelo a go arabela ditlhokego le dikgwetlho tsa baithutedi ba bokamoso ba tekeletso balaodi ba ERM mme tsepamo ke go lebelela thata tsa baithutedi ba bagakolodi. Palo ya mekgatlho ya bagakolodi ba ema nokeng ditiro tsa ERM-II jaaka ya Society of Actuaries kwa USA, le Casualty Actuarial Society kwa USA, le Institute of Actuaries kwa Australia.

Go ka kgona go bona kwadiso le temogo, ditheo ka bobedi tsa PRMIA le ERM-II di ile tsa atlhola boleng jwa diporokerama tsa patlisiso ya tekeletso tsa Senthara ya BMI, le boleng jwa diporokerama tsa katiso ya tekeletso le boleng jwa batlhatlheledi ba ba rutang diporokerama(ka di-CV tsa bone) le tirisanommogo le intaseteri ya ditšhelete.

Fela maloba ASSA(Actuarial Society of South Africa), go tsamaya ka moporesitente wa one, Mor Garth Griffin o thapile Moporof Riaan de Jongh, mokaedi wa Senthara ya BMI, go emela ASSA mo Komiting ya Lenaanethuto ya Lefatshe ya ERM mo Mokgatlhong wa Boditšhabatšhaba wa Bagakolodi mo Lefatsheng. Mo lefatsheng bagakolodi ba simolola ba tsaya karolo mo taolong ya tekeletso mo dikarolong tse dintsi mme maikaelelo a a Lenaanethutong la ERM ke go tlhabolola maemo le diteng tsa porokerama ya katiso ya baithutedi ba batseneledi ba bagakolodi.

Go ya ka Moporof De Jongh, kwadiso le temogo go tswa kwa go PRMIA le ERM-II le temogo ya ASSA ke bopaki jwa gore porokerama ya katiso ya tekeletso ya Senthara ya BMI le Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, di itlhaotse baeteledipele mo Aforika Borwa mme ba lekana le baeteledipele ba mo lefatsheng. Se se ne se ka se diragale kwa ntle ga thuso le matsapa tsa badiri ba ba boleng ba dirutwa tsa mananepalo, ikonomi, palotlotlo, dipalo le saense ya dikhomphutara le thata, Balaodi ba YBB.

Ditiro tse dingwe tsa Senthara ya BMI ke jaaka go maketa dithulaganyo tse di tlhabolotsweng ke Moporof Dawie de Jongh (UltimateAlpha: to fund managers in the UK) le Moporof A de Waal (AutoGann: to banks in the UK). Moporof Machiel Kruger gantsi o etela kwa Yuropa go ruta dikhoso tsa Ditekanyo tsa Ditekeletso, kumo ya SAS le fela maloba moithuti wa MA wa BMI, Eddie King, yo o feditseng porojeke ya gagwe ya patlisiso e e lebeletseng intaseteri kwa Barclays kwa London. Mor Ian Wilson (Barclays, Group Credit Risk) o bokile Eddie ka go re ene ke moithuti wa MA yo a gaisitseng botlhe ba a kileng a na le tlotlo ya go dirisana le bone.

Go tlhokega gape gore go elwe tlhoko gore ABSA (karolo ya setlhopha sa Barclays) e santse e ema nokeng thata porokerama e ka kabelo ya ditšhelete tsa tiragatso ya porokerama ya dibasari tsa gore go fetse baithuti ba ba 10 ba MSc ka ngwaga le go tlhomela porokerama ya patlisiso ya tiragatso ya tekeletso. Setheo sa SAS gape e tlhometse laboratoriamo e ba e bitsang RiskLab ka mo Senthareng ya BMI. Ka tshwanelo, bontsi jwa ditiro tsa go porokerama tsa baithuti di diriwa ka mo SAS mme se se dira gore tlhwatlhwa ya baithuti ka mo mmarakeng e oketsege, ka lebaka la gore ditharabololo tsa SAS di dirisiwa thata ka mo tikologong ya tirelo ya ditšhelete.

<fn>NWU-NEWS.News227.2009-12-02.tn.txt</fn>
Mmegadikgang e leng Mohumagatsana Mischke o thusa go atolosa go begwa ga dikgang ga Aforikanse






Potchefstroom - Mosadi yo o nang le maitemogelo yono wa mmega dikgang yo o neng a tuma mo tirong ya gagwe ya go bega dikgang mo dikuranteng tsa Aforika Borwa o ne a ithutela bobegadikgang lekgetlo la ntlha kwa Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) dingwaga di le dintsi tse di fetileng. Mohumagatsana Anne-Marie Mischke, e leng motlatsa-motseleganyi mogolo wa Rapport yo o rotseng tiro bošeng jaana, o ne a ikwadisa jaaka moithuti wa ngwaga wa ntlha kwa Potchefstroom University for Christen Higher Education (PU for CHE) ya maloba, a ikwadisetsa gerata ya saense ya bobegadikgang ka 1962. Mo ngwageng wa gagwe wa bobedi, o ne a swetsa ka gore a dire patlisiso ka dipuo a dirisa Aforikanse-mme o ne a dira patlisiso ka dipuo tsa kwa Netherlands le Jeremane.




Morago ga seno, o ne a ikwadisetsa dipoloma ya morago ga lekwalo la boalogane la saense ya laeborari mme fa a sena go bona ditshwanelego tseno tse pedi, o ne a ya kwa Rand Afrikaans University (RAU) ya maloba kwa a fitlhileng a wetsa gerata ya gagwe ya onase teng mo thutong ya saense ya laeborari. E ne e le ene moithuti wa morago ga lekwalo la boalogane go nna leloko la yunibesiti e ntšha eno ya Aforikanse kwa Johannesburg, kwa Gauteng mme ka nako ya dithuto tsa gagwe teng koo, o ne a dira mo laeboraring ya setheo seno.

Fa a sena go bona gerata ya gagwe ya onase, o ne a gatela pele ka go ya Jeremane koo nngwe ya ditiro tse a fitlhileng a di dira teng e neng e le go direla mo bodirelong - e leng sengwe se BA-Aforika Borwa ba le bantsi ba neng ba sa akanye go se dira mo dingwageng tseo. Fa a sena go boela kwa nagagaeng ya gaabo o ne a "ikutlwa a sa ntse a rata" bobegadikgang. Moagi yono yo o kileng a bo a nna kwa Klawerhof o ne morago ga moo a tsenela bobegadikgang mme a fetsa dikgwedi di le somerobedi a kwala dipego tse di neng di balwa mo radiong ya South African Broadcasting Corporation (SABC). E ne e le ka dingwaga tsa fa go ne go ise go nne le thelebišene.

Morago ga moo o ne a nna leloko la lefapha la basadi la Bateransefala. O ne a tlhalosa tshimologo ya gagwe ya pego ya sepolotiki a re ke "tshekamelo fela ya tlholego" ya go nna mmegadikgang wa sepolotiki. Sa ntlha, o ne a dira dipego ka tsa sepolotiki tsa lekgotlatoropo, mme morago ga moo tsa akaretsa dipego tsa mo porofenseng le tsa mo nageng yotlhe.

A re mo dingwageng tseo, go ne go ise go nne le babegadikgang tsa sepolotiki ba basadi, mme go goroga ga gagwe kwa kagong ya bobegadikgang kwa palamenteng - jaaka motho yo o buang Aforikanse e bile e le mosadi - e ne e le selo se se sa tlwaelegang. Ka lesego, Mohumagatsana Helen Zille, yo ka nako eo e neng e le mmegadikgang tsa kuranta ya letsatsi le letsatsi ya Seesemane, e leng Rand Daily Mail, o ne a dira tiro e e tshwanang le ya gagwe.

E ne ya nna mo kagong eno ya bobega dikgang e Mohumagatsana Mischke, yo moragonyana a neng a direla Rapport, a neng a bona ditiragalo tse dikgolo tsa sepolotiki mo dingwageng di le masome a le mmalwa a a fetileng. Ka sekai, o ne a le teng koo fa National Party (NP) e ne e thubega mme go bo go tlhamiwa Conservative Party (CP), o ne a le teng koo fa go ne go dirwa kitsiso ya go amogelwa semmuso ga African National Congress (ANC) e bile o ne a le teng koo fa FW de Klerk le Nelson Mandela ba ne ba tsena mo palamenteng lekgetlo la ntlha.

Ka go dira jalo le ka go kwala dipego tse di boteng jaaka mmegadikgang wa sepolotiki, go ya ka barutegi, Mohumagatsana Mischke o ne a itshupa e le mokwadi yo o nang le temogo le yo o thusitseng fela thata gore batho ba le bantsi ba tle ba utlwiwe fa ba tlhalosa maikutlo a bone ka Aforikanse.

Fa Porofesa Jakes Gerwel a ne a akgola Mohumagatsana Mischke, o ne a re o thusitse mo go direng gore kholomo ya Aforikanse mo kuranteng ya Rapport e nne e e tlhomologileng mo go tse dingwe le e e sa tlhaoleng. Porofesa Hermann Giliomee, e leng mmatlisisi le mokwadi wa hisitori go tswa kwa Stellenbosh, o ne a mo akgolela seabe sa gagwe se se botlhokwa le se se nang le maikarabelo se a nnileng le sone lobaka lo lo leele mo tirong ya go bega dikgang mo kuranteng ka Aforikanse gore a thuse mo go atoloseng le mo go direng gore dikgang di kgone go begwa ka Aforikanse. "E ne e se motho yo o phaphang. Ka bonolo jwa gagwe, o ne a thusa mo go direng gore maikutlo a batho ba bangwe a utlwiwe ka Aforikanse," o ne a bua jalo fa a ne a mo akgola.


Go ya ka Mohumagatsana Mischke, o tlile go ipoloka a tshwaregile ka go dira tiro ya go ranola le go tseleganya. Mme o setse a letetswe ke dikabelo tsa ntlha tsa tiro.

E kwadilwe ke Lieze du Preez

<fn>NWU-NEWS.News228.2009-12-02.tn.txt</fn>
Matlisisi ka pelo le ditshika tsa madi yo o itsegeng mo lefatsheng lotlhe o etela HART






Potchefstroom - Hypertension in Africa Research Team (HART), e leng nngwe ya ditiro tse diša tse di dirwang ke Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU), e ne bošeng jaana ya amogela moeng wa yone wa ntlha wa boditšhabaitšhaba mo Khamphaseng ya Potchefstroom

Maloko a badiri ba HART a ne a kopana le Porofesa Luc van Bortel mo dikhonkereseng tsa nako e e fetileng mme a swetsa ka gore a mo laletse gore a tle mo Aforika Borwa. Porofesa van Bortel ke mmatlisisi wa boditšhabaitšhaba wa go itira dikgoto ga madi mo ditshikeng yo o itsegeng mo lefatsheng lotlhe mme o kile wa tshwara kokoano ya go tlhabana botlhale ka tsela e ditshika tsa madi di agegileng ka yone le tiro ya tsone, mme ba ba neng ba le teng mo go yone e ne e le maloko a badiri go tswa kwa lefapheng la disaense tsa pholo.

Go ya ka Porofeas Alta Schutte, yo e leng moeteledipele wa porojeke ya HART, Porofesa van Bortel o ile a supa gore a ka rata go thusa yunibesiti gape mo isangwe ka tiro e ntšha eno eo e e dirang.



Go tswa kafa molemeng go ya kafa mojeng: Ngaka Rudolph Schutte, Rre Ruan Kruger, Porofesa Hugo Huisman, Mohumagatsana Carla Fourie, Boporofesa Schutte, Luc van Bortel, Leoné Malan, Nico Malan, Mohumagatsana Lisa van Lill, Ngaka Szabolcs Peter, Mohumagatsana Lanthe Palmer le Porofesa Johannes van Rooyen.

<fn>NWU-NEWS.News229.2009-12-02.tn.txt</fn>
Jaanong Khamphase e ipaakanyeditse go kgaoga ga motlakase






Potchefstroom - Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) jaanong e ipaakanyeditse go lebana le dikgaogo dipe fela tsa motlakase tse di ka nnang tsa nna gone kwantle ga go latlhegelwa ke diura tsa tiro, tsa mo tlelaseng kgotsa nako ya go dira patlisiso.

Bošeng jaana Mookamedi wa Khamphase e leng Porofesa Annette Combrink o ne a tsenya tirisong tsamaiso ya go tsosa motlakase fa o ka kgaoga ka tshoganyetso. Tsamaiso eno e e nang le ditlamela ka motlakase di le thataro tsa Cat tse di tsosang motlakase fa o ka kgaoga ka tshoganyetso tse nngwe le nngwe ya tsone e nang le maatla a a kana ka 1 100kVA, a a fitlhang go 6600kVA (6,6MVA) fa a kopantswe otlhe, e tlhomologile tota mo Aforika Borwa ka gonne e ka kgona go tlamela mafelo a le mararo a a farologaneng ka nako e le nngwe fela. Dijenereitara tse thataro tseno di ka kgona go dirisiwa e le nngwe ka nako, go ikaegile ka gore motlakase o tlhokega kwa karolong efe ya kago. Seteišene-segolo sa mo khamphaseng le sone se ile sa tlhabololwa gore se kgone go dirisana sentle le tsamaiso e ntšha eno.

Go kgaoga ga motlakase go go sa rulaganyediwang
Fa motlakase o ka tingwa ke lekgotlatoropo, dijenereitara di tla simolola go bereka di bo di dirisana le seteišene-potlana go thusa ditlamela-ka-motlakase tsa mo khamphaseng ka bongwe ka bongwe ka tatelano ya gore ke lefelo lefe le le tlhokang motlakase pele ga a mangwe.
Go tsog ga motlakase ka tsela eno go tshwanetse ga wediwa mo metsotsong e le tlhano. Go tsoga ga motlakase wa lekgotlatoropo mo khamphaseng go tla direga kwantle ga gore o o tlamelwa ke dijenereita tsa rona o time pele.


Go kgaoga ga motlakase go go rulaganyeditsweng
Fa Eskom e ka boa gape e simolola thulaganyo ya go imolola motlakase, mme re itse gore seno se tlile go direga ka dinako dife, tsamaiso ya go tsoga motlakase fa o ka kgaoga ka tshoganyetso e tla baakanyediwa seno go sa le gale gore e tsose motlakase kwa ntle ga gore o kgaoge pele. Kgaso ya thelebišene ya metshameko ya Sejana sa Yunibesiti e gaswa kafa tlase ga thulaganyo eno. Supersport e kopile gore metshameko e e gasiwang ka tlhamalalo mo maitseboeng wa Bo-Mantaga e gaswe go dirisiwa thulaganyo eno ya go tsosa motlakase fa o ka kgaoga ka tshoganyetso go tlhomamisa gore ga go kitla go nna le go tima gope ga motlakase ka nako ya dikgaso.

Gape, tsamaiso ya go tsosa motlakase fa o ka kgaoga ka tshoganyetso e tsentswe ditanka tsa disele tsa dilitara di le 23 000.

Rre Louis van der Ryst, Mokaedi wa Tlhabololo ya Dikaog le Dithulaganyo a re badirisi ba motlakase ba tshwanetse gore ba se ka ba lebala gore tsamaiso eno ke e e dirisediwang fela go tima ga motlakase ka tshoganyetso. Gone jaanong jaana, khamphase e dirisa maatla a a ka fitlhang kwa go 8,5MVA, mme tsamaiso ya go tlamela ka motlakase fa o tima ka tshoganyetso yone e ka tlamela fela ka maatla a a fitlhang kwa go 6,6 MVA. O kopile badiri gore ba dirise fela didirisiwa tse ba di tlhokang ka nako ya fa motlakase o kgaogile ka tshoganyetso le go tima didirisiwa ts dingwe tse di jaaka difetlha-mowa o o tsididi tsa motlakase. "Go eletswa gore didirisiwa tse di ka kgonang go senngwa ke go kgaoga ga motlakase di tsenngwe UPS, ka gonne go motlakase o lekgotlatoropo le tlamelang ka one o kgaoga go sa lebelelwa.




Porofesa Annette Combrink o lebile diphanele tsa dijenereita tse di tsosang motlakase fa o ka kgaoga ka tshoganyetso tse di tsentsweng mo Khamphaseng ya Bophirima.





Ditlamela ka motlakase di le thataro tsa Cat tse di tsosang motlakase fa o ka kgaoga ka tshoganyetso tse nngwe le nngwe ya tsone e nang le maatla a a kana ka 1 100kVA, a a fitlhang go 6600kVA (6,6MVA) fa a kopantswe otlhe, pelenyana fela ga fa di tsenngwa mo kagong ya Khamphase ya Bophirima.

<fn>NWU-NEWS.News23.2009-12-02.tn.txt</fn>
158 MBA's Awarded






NWU e aba didikerii di le 158 tsa MBA

Moithuti wa pele wa Afrikaans Hoërskool Sasolburg o abetswe go nna moithuti yo o gaisitseng wa MBA wa Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom (Potchefstroom Business School - PBS) sa Yunibesithi ya Bokone-Bophirima.

Mrs. Judy Cilliers (28), morerisane wa supply chain wa Sasol Ltd. o amogetse mmentlele wa gauta wa Old Mutual jaaka moithuti yo o nang le maduo a a gaisang mo dingwageng tse tharo a ithutela dithuto tsa MBA gammogo le mmentlele wa selefera wa sekwalwa se se gaisang mo setlhopheng sa bona sa go ithuta go tswa go ba Professional Provident Society.

Ka Labotlhano, 6 Motsheganong 2005, PBS e ne e le beng-moletlo wa ngwaga le ngwaga wa go direla badikerii ba MBA dijo tsa bosigo koo go neng go abiwa dikabo tse di farologaneng.

Palogotlhe ya dikerii di le 158 tsa MBA di ne tsa neelwa go sa le gale ka letsatsi la Moletlo wa Dikapeso tsa MBA kwa Khampaseng ya Potchefstroom.

Mokhuduthamaga-mogolo wa ga jaana wa Fraser Alexander, Mr. Lambert van der Nest (37), yo e leng mopakakgwebo le mongkgwebo, o amogetse kabo e e kgethegileng ya tlotlo ka ntlha ya seabe sa gagwe se se botlhokwatlhokwa mo tsosolosong ya ikholoji mo Aforika Borwa.

Jaaka moithuti wa pele wa Potchefstroom University for Christian Higher Education (PU for CHE) o amogetse gape kabo ya diphitlhelelo tse di gaisang go feta ka 2001 fa a digela dikerii ya gagwe ya MBA.

Ka 2000, Cilliers, yo o falotseng materiki wa gagwe ka dinaledi di le tlhano, o ne a abelwa kabo ya go nna moithuti yo o gaisitseng wa B.Sc. O bone dikerii ya gagwe kwa yunibesithing ya pele ya PU for CHE ka Dianaledi (CumLaude).

Ditiro tsa gagwe mo maemong a gagwe a ga jaana kwa Sasol Ltd. di akaretsa tlhabololo ya mafaratlhatlha a rolling Supply Chain go ba Sasol.

Setlhogo sa sekwalwa sa gagwe ke Investment Potential assessment: An Analysis Model.

Go ya ka Prof. Tommy du Plessis. Mokaedi wa PBS, sekolo se itlama go tswelela go neelana ka ditharabololo tse di diragatsegang tsa kgwebo le go ruta bakaedi go nna le seabe mo tlhabololong e e atlegileng ya ikonomi ya Aforika Borwa.

Mo moletlong wa maemo a a kwa godimo oo neng o tshwerwe palogotlhe ya baithuti ba MBA ba le 22 ba ba weditseng dithuto tsa bona ba ne ba abelwa dikabo go ya ka diphitlhelelo tsa bona tse di farologaneng.


Mrs. Judy Cilliers, morerisane wa chain supply kwa Sasol Ltd. ke moithuti yo o gaisitseng wa MBA wa 2004 wa Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom mo Yunibesithi ya Bokone-Bophirima. O amogetse dikabo tse di farologaneng kwa moletlong wa dijo tsa bosigo ka Labotlhano. Ba ba nang le ena go tswa ka fa molemeng ke boproff. Tommy du Plessis, Mokaedi wa PBS, Annette Combrink, Moreketoro wa khampase ya Potchefstroom, Deon de Klerk, Deon de Klerk, Modini wa Legoro la Disaense tsa Ikonomi le Botsamaisi le Dr. Theuns Eloff, Motlatsa-Mokanseleri.

<fn>NWU-NEWS.News230.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa Onase o tsa mo maemong a bobedi mo kgaisanong setšhaba ya tekanyetso






Potchefstroom - Mongwe wa baithuti ba mo YBB wa onase ka mo Sekolong sa Ikonomi, Carike Claassen, o biditswe leina go tsena mo maemong a bobedi mo Kgaisanong ya Tekanyetso ya Nedbank Old Mutual ya 2008.

Carike o fentse kabelo e ya tlotlo e ka athikele e a e kwadileng ngwaga e e fetileng. Gape o ne a tshwanetse go emela ditherisano tsa phanele ya barerisani. Kgaisano e ya setšhaba e tshwariwa ngwaga le ngwaga mme kabelo ya madi ke R15 000 e a e amogetseng ka ditiro tsa gagwe.

Barulaganyi ba tlhophile serutwa sa Ikonomi go tshwarela kgaisano e ya ngwaga le ngwaga. Baikwadisi ba tshwanetse go kwala tlhamo mo ba arabang dipotso mme ba dire le ditshitshinyo tsa gore bone ba ka baya jang tekanyetso ya Aforika Borwa.

Moporof Wilma Viviers, Mokaedi wa Sekolo sa Ikonomi, a re kgaisano e ke kgwetlho le phaphamiso e kgolo mme ngwaga le ngwaga baithuti ba tlhotlheletswa go ikwadisa mo kgaisanong e. Ngk Riaan Rossouw le Moh Jacky van der Merwe ba thusitse baithuti go baakanya ditekanyetso tsa bone mo bofelong. Ngk Rossouw o ne a tsamaile le Carike kwa puong ya tekanyetso mme o boleletse gore o itlhaotse ruri ka ditherisano le barerisani mme o ne a le moemedi wa YBB PUK yo o kgatlhisitseng thata.
Moporof Viviers o rile gore mongwe le mongwe ka mo Sekolong sa Disaense tsa Ikonomi le Taolo ba tlotla Carike thata ka tiro ya gagwe.



Carike Claassen

<fn>NWU-NEWS.News231.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba bararo ba baakanyetsi ba kerafo ba kopilwe go tsaya karolo mo Kgaisanong ya Kakanyetso ya Diphuthelo ya Nampak






Potchefstroom - Baithuti ba mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB) ba baakanyetsi ba Kerafo, Carien Roberts, Adele Jonker le Nadia Roodt ke baithuti ba bararo mo go ba batlhano ba ba tlhophilweng go tsaya karolo mo Kgaisanong ya Kakanyetso ya Diphuthelo ya Nampak.

Kwadiso ya baithuti ka mo kgaisanong e ke ka kopo fela. Go tlhophiwa ga baithuti go tsamaisana le dikatlego tsa baithuti ka mo dikabelong tsa IPSA(Institute of Packaging SA) tsa Dikabelo tsa Phuthelo ya Gauta tsa Baithuti. E ne e le ka Dikabelo tsa Phuthelo ya Gauta tsa Baithuti tsa 2008 mo Carien Roberts a amogetseng katlego ya "Propack Gold overall in design category Award mme gape o fentse karolo ya diphuthelo tsa tlhokomelo ya meno. Adele Jonker ene o fentse kabelo ya Propack Bronze overall in design Award mme gape o fentse le karolo ya diphuthelo tsa Nando's, mme Nadia Roodt o fentse kabelo ya meriti ka mo go yone karolo e.

Pontsho ya makgaolakgang ya mo Kgaisanong ya Kakanyetso ya Diphuthelo ya Nampak ya dipopo le dikakanyetso tsa bafenyi e tla tshwarelwa kwa Design Indaba Expo go tloga ka Tlhakole 27 go Mopitlwe 1, 2009, mme gape di ka gatisiwa ka mo makasining ya Design Indaba.

Baithuti ba ba neng ba kopilwe go tsaya karolo ba tla bona mosola gape go ithuta le go bona lesedi la bokamoso le boiphediso jwa go nna baakanyetsi ka mo tikologong ya dipopo tsa diphuthelo. Ba ka oketsa dipotefolio tsa bone mme ba ka bontsha bokgoni jwa bone mme go ka thusa gape go bopa dikakanyetso le dipopo tse di boleng.



Setshwantsho: Go tswa mo molemeng go na le Adel Jonker, Carien Roberts le Nadia Roodt.

<fn>NWU-NEWS.News232.2009-12-02.tn.txt</fn>
Dikgobokanyo tsa YBB ba bofelela dikonteraka tsa madi a kana ka dimilione di le R10






Potchefstroom - Dikonteraka tse pedi tsa madi a kana ka dimilione R10 di saenilwe ke Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) le Palama(Public Administration Leadership and Management Academy) go ka tlhatlhela katiso ya baeteledipele ba batlhankedi ba mmuso.

Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ke setheo se se kaelang tsela ya katiso ka mo diporofenseng di le thataro mo go di le robongwe. Dikgobokanyo tse dingwe tse pedi tsa ditheo tsa thutogodimo tse di tla katisang diporofense tse dingwe ke diyunibesiti tsa Nelson Mandela Metropolitan University le ya Vaal University for Technology.

SSGS(School of Social and Government Studies) se buisane ditumelano tse tsa go katisa baeteledipele ba bagolo ba batlhankedi ba mmuso ka mo mebusong ya diporofense. Palama ke mmele wa mmuso ka mo Lefapheng la Ditirelo le Tsamaiso ya Mmuso le le nang le boikarabelo jwa go rulaganya le go tlhatlhela katiso le go aga bokgoni jwa ditirelo tse di bophara tsa mmuso.

Palo ya badirammogo ba SSGS ba ne ba tsamaile le Moreketoro wa Khamphase, Moporof Annette Combrink, ka nako ya go ya go saena dikonteraka kwa Tshwane.

Diporokerama tsa katiso di tloga di simolola ka mo ditikologong tsa bokone le bogare tse di tsenyang diporofense tsa Bokone-Bophirima, Foreisetata, KwaZulu-Natal, Gauteng, Mpumalanga le Limpopo.

Ofisi ya Dikhoso tse Khutshwane e tlhometswe ka mo SSGS mme e ka na le tiro ya go rulaganya le go tsamaisa dikhoso tse le diporokerama tsa dikhoso, tse di tsamaisanang le diporokerama tsa akatemi tsa SSGS tse dingwe tsa go amogedisa lotseno la kelelo ya boraro. Mor Willem Mostert o thapilwe go nna molaodi wa ofisi e le go nna molaodi wa porojeke ya Kgobokantsho ya YBB (dikarolo tsa bokone le bogare) mme Moh Marli Moolman o thapilwe go nna tlhogo ya tsa lojesetiki le tsamaiso ya ofisi.




Moporof Annette Combrink (Moreketoro wa Khamphase ya Potchefstroom ya YBB), Ngk Mark Orkin (Mokaedikakaretso wa Palama), Moporof Leon Fourie (Modini Khudutamaga wa Disaense tsa Taolo kwa University for Technology mme gape ke moemedi wa Kgobokantsho ya VUT wa setšhaba) le Christo van Loggerenberg (Motlatsamokhanseleri:Akatemi kwa Nelson Mandela Metropolitan University mme gape ke moemedi wa Kgobokantsho ya NMMU - tikologo ya borwa) ka nako ya go saena dikonteraka kwa Tshwane.



Bangwe ba maloko a badirammogo ba mo YBB ba ba neng ba le teng ka nako ya go saena dikonteraka le Palama. Kwa morago go na le Moporof Johan Zaaiman (Mokaedi wa SSGS), Moporof Mariëtte Lowes (Motlatsamoreketoro wa Akatemi wa YBB Puk), Mark Orkin (Mokaedikakaretso wa Palama), Moporof Annette Combrink (Moreketoro wa Khamphase ya YBB Puk), Moporof Jan Swanepoel (Modini wa Legoro la Atshe wa mo YBB Puk), Moporof Gerrit van der Waldt (Taolo le Puso ya Batho - Khamphase ya Potchefstroom) le Moh Louise Lepan (Mokaedimogolo wa Diporokerama tsa Tlhabololo ya Dikhuduthamaga kwa Palama). Mo pele go na le Mor Willem Mostert (Molaodi wa Ofisi ya Dikhoso tse Khutshwane ka mo SSGS(School of Social and Government Studies)mo Khamphaseng ya Potchefstroom) le Moh Marli Moolman (tlhogo ya tsa lojesetiki le tsamaiso ya ofisi e).

<fn>NWU-NEWS.News233.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba nako e e fetileng ba ikgapela awate ya lefatshe lotlhe






Potchefstroom - Leina la moithuti mongwe wa nako e e fetileng wa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU), yo o tlhalosiwang e le mankge mo go tsa thekenoloji ya tshedimosetso mo Aforika Borwa, jaanong le ka nna la umakiwa mmogo le la ga Charlize Theron, morago ga gore a ikgapele awate ya boditšhabatšhaba e mongwe le mongwe a ntseng a e meletsa mathe.





Porofea Dewald Roode

Awate ya bošeng jaana ya LEO e e teeletsweng leina ka dirweboleta tsa kgwebo saense ya dikhomphiuta (The Lyons Electronic Office), e ne ya tshwarwa ka nako ya Khonferense ya Boditšhabatšhaba ya Tsamaiso ya Tshedimosetso.

Porofesa Roode o ile a thusa go tlala seatla mo lefapheng la kgwebo mmogo le mo go tsa thuto. Gape o kile a nna porofesa wa lefapha le le neng le sa tswa go tlhomiwa kwa Rand Afrikaans University (RAU) ya maloba la saense ya dikhomphiuta fa e sa le ka 1971.


Morago ga moo, o ne a fudugela kwa University of Pretoria (UP) koo a fitlhileng a nna mokaedi wa ntlha sekolo sa yunibesiti eno sa thekenoloji ya tshedimosetso.

Ka nako ya go abiwa ga diawate, Porofesa John King wa Yunibesiti ya Michigan o ne a re Porofesa Roode e ne e le ene mosimolodi wa tiro ya go dira gore tsamaiso ya tshedimosetso e nne serutwa se se botlhokwa mo go tsa thuto mo kgaolong ya borwa jwa Aforika. Ka go dira jalo, go ne ga kgonega gore batho ba ba leng mono ba golagane le ba ba leng ka kwa bokone jwa ikweita.

E kwadilwe ke Lieze du Preez

<fn>NWU-NEWS.News234.2009-12-02.tn.txt</fn>
Babatlisisi ba boditšhabatšhaba ba tlhaba baithuti ba dipalo botlhale






Mafikeng - Babatlisisi ba le bararo ba boditšhabatšhaba go tswa kwa ditheong tse di farologaneng ba ne bošeng jaana ba etela Khampase ya Mafikeng ya Ynibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) go ya go tlhaba baithuti ba Yunibesiti botlhale.







Porofesa Masood Khalique, Tlhogo ya IISAMM, and Porofesa Tasawar Hayat go tswa kwa Yunbesiting ya Quaid-i-Azam kwa Pakistan


Porofesa Tasawar Hayat go tswa kwa Yunbesiting ya Quaid-i-Azam kwa Pakistan, Porofesa Anjan Biswas go tswa kwa Setheong sa Patlisiso le Thuto mo go tsa Optical Sciences and Applications, wa Delaware State University kwa United States of America (US) le Porofesa Gazanfar Unal go tswa kwa Yeditepe University, Istanbul, Turkey ba ne ba tshwaretse badiri le baithuti diseminara tsa International Institute for Symmetry Analysis and Mathematical Modelling (IISAMM).

Go ya ka Porofesa Masood Khalique, Tlhogo ya IISAMM, mmatlisisi wa boditšhabatšhaba, e leng Porofesa Hayat go tswa kwa Yunibesiting ya Quaid-i-Azam, o ne a thusa baithuti ba gagwe ba babedi ba Masetase go tlhama didirisiwa tsa dipeipi tse go elelang dilo mo teng ga tsone tse di dirwang ka go dirisa Dipalo, tse di ka kgonang go dirisiwa mo madirelong a a farologaneng. Porofesa Hayat o ne a tshwarela baithuti le badiri mo setheong seminara ya "Go bopa dilo ka tiriso ya dipalo le dilo tse di elelang ka go dikologa.

"Ka kgwedi ya Ngwanaatsele wa ngwaga o o fetileng, Porofesa Biswas go tswa kwa Delaware State University le ene o ne a etela Khamphase. Porofesa Biswas, go tswa kwa Lefapheng la Applied Mathematics and Theoretical Physics, o ne a tshwara diseminara tse pedi ka "Optical Soliton Perturbation in a non-Kerr law Media" le "Perturbation of topological Solitons."

O ne a gakgametse tota go bona ka fa baithuti (ba onase, Masetase le ba Bongaka) ba neng ba le botlhale ka gone.

Porofesa Unal, go tswa kwa Yeditepe University, o neetse puo ka "Derivative Pricing 1: Black-Scholes Equation" le ka "Derivative Pricing 2: Bond pricing Equation" e e neng e reeditswe ke badiri le ke baithuti ka Sedimonthole. Pampiri ya setlhogo se se reng "Explicit solution processes for non-linear jump-diffusion equations" e ne ya romelwa kwa go ba ba gatisang dikgang,, kwa go ba Dikhomphiuta le kwa go ba ba Dirang ka Dipalo, gore e gatisiwe fa go kgonega.

"Porofesa Khalique o ne a tlhalosa a re, "IISAMM e batla go tlhama mokgwa wa go rotloetsa le go tlhaloganya Symmetry Analysis and Mathematical Modelling (SAMM) ka go golaganya patlisiso ya yunibesiti/go ruta le dilo tse di tlhokwang ke madirelo le matshwenyego a tsone, mmogo le go katsia baithuti go tsenela tiro eno."

Maikaelelo a seno ke go gatisa patlisiso e e itsegeng mo dinageng tsotlhe ya SAMM, go ngoka le go okamela baithuti ba patlisiso, le go itsiwe mo nageng e e leng mo go yone mmogo le kwa dinageng tse dingwe jaaka tikatikwe ya tiro ya maemo a a kwa godimo. O ne a tlhalosa gore, "Ga go kitla go nna thata go fitlhelela seno e re ka setheo se setse se dirisana mmogo le bomangkge ba ba leng mo nageng ya soe le ba dinaga di sele mo diporojekeng dingwe tsa bone."

Porofesa Khalique o ne a re, "Ke leboga Mookamedi wa Setheo ka kemonokeng le kgothatso mo Lefapheng la patlisiso mme ke solofela gore baithuti ba dikolo tse dikgolo mmogo le baithuti mo yunibesiting ba tla tsenela tiro ya rona ya bobatlisisi."

Porofesa Khalique o setse a etetse diyunibesiti di le dintsi kwa moseja - kwa Russia, USA le kwa Turkey - go ya go dira patlisiso kwa go tsone.

<fn>NWU-NEWS.News235.2009-12-02.tn.txt</fn>
Van Rooy o dira mo porojekeng ya Yunibesiti ya Cambridge






Potchefstroom - Porofea Herrie van Rooy was Lefapha la Thuta-Bodumedi o laleditswe go tla go dira mmogo le ba bangwe mo porojekeng ya Yunbesiti ya Cambridge ya mekwalo ya kwa Siria e gone jaanong e bolokilweng kwa Berlin.





Porofea Herrie van Rooy

Lefapha la Thuto ka Tsa Bodumedi la Sekolo sa Dithuto tsa Dinaga Tsa Botlhaba le Tsa Se-Aforika kwa Yunibesiting ya Cambridge le ne le simolola porojeke e ntšha bošeng jaana e e bidiwang Laeborari ya Sekeresete ya Porojke ya Turfan.

Porojeke eno e dira ka mekwalo ya bogologolo ya dipuo tse di farologaneng e e neng ya bonwa mo motsesetoropong wa Turfan kwa China kwa bokhutlong jwa lekgolo la dingwaga la bo somerobonngwe e gone jaanong jaana e bolokilweng kwa Berlin. Letlha la mekwalo eno ya bogologolo ke ya lekgolo la dingwaga la bo somerobonngwe le la bolesome AD mme e tswa mo lefelong le ka nako eo go neng go nna Bakeresete mo go lone.

Go dirilwe khataluku ya mekwalo eno ya bogologolo mo porojekeng eno ka boikaelelo jwa gore go dirwe patlisiso e e oketsegileng ka yone. Ga go ise go gatisiwe dipe tsa dikabetla tsa mekwalo eno ya bogologolo. Mo gare ga mekwalo eno ya bogologolo go na le ya Sesiria e ka nna 300, e e kwadilweng ka se go tweng ke puo ya Kereke ya Se-Nesetoria le ya Dikereke tse dingwe tsa Dinaga Tsa Botlhaba. Kereke ya Se-Nesetoria e sa ntse e le teng gompieno, mme tse dingwe ke Kereke ya kwa Botlhaba, e e nang le maloko go tswa kwa Iraq, Turkey le dinaga di le mmalwatsa tsa Dinaga Tsa Bophirima. Se-Siria ke puo e e buiwang ke Ba-Semite e e buiwang kwa Dikerekeng dingwe tsa Dinaga Tsa Botlhaba e bile ke nngwe ya tsa ntlha tse Baebele e neng ya ranolelwa mo go tsone.

Go na le mekwalo mengwe ya bogologolo ya bolumo ya Dipesalema Tsa Siria Botlhaba tse di bonweng mo gare ga mekwalo eno ya bogologolo.

Gone jaanong jaana Porofesa van Rooy o tshwaragane le kgatiso e e botlhokwa ya mafoko a a tlhalosang ditshwantsho a Dipesalema Tsa Siria Botlhaba, mme o dirisa mekwalo ya bogologolo, segolobogolo ya lekgolo la dingwaga la borataro go ya go la bo sometharo. Setlhopha sa kwa Cambridge se kopile Porofesa van Rooy a dirisane mmogo le sone mo go tlhaole mafoko a a tlhalosang ditshwantsho mo dikabetleng tsa Dipesalema le go tsenya ditlhogo tsa mekwalo ya Se-Turfan mo tirong ya tlhabololo ya mafoko a a tlhalosang ditshwantsho a Dipesalema tsa Siria Botlhaba.

<fn>NWU-NEWS.News237.2009-12-02.tn.txt</fn>
Bana ba tlile go ithuta go le gontsi ka go tlhokomela tikologo






Potchefstroom - Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) le Free University kwa Brussels di saenile tumalano e maikaelelo a yone e leng go dira gore dikolo tse di potlana di nne le kitso e e atologileng ya gore tikologo e ka tlhokomelwa jang kwa sekolong.

Porofesa Luc Hens wa yunibesiti e e umakilweng eno a re boikaelelo jwa porojeke ke go naya dikolo mabaka a go bo di tshwanetse go dira gore go nne le tsamaiso ya go tlhokomela tikologo le gore sengwe sa dilo tse dingwe tse di tshwanetseng go dirwa ke baithuti le ke barutabana ke go laola ditsompelo tsa sekolo, e leng metsi, motlakase, ditshingwana le matlakala ka tsela e e nang le maikarabelo. Dikolo di ka nna someamarataro mo dikgaolong di le tharo tsa naga di tlile go nna le seabe mo porojekeng e e tlileng go tsaya lobaka lwa dingwaga tse tharo.

Porofesa Hense a re gape dikolo di tla rutwa go meta kgatelopele ya go tsenngwa tirisong ga thulaganyo ya go tlhokomela tikoloogo, e leng se gape se tla golaganang le patlisiso ka ga ditsamaiso tseno.

Mokaedi wa Sekolo sa dipatlisiso ka Kharikhulamo, e leng Porofesa Barry Richter, a re porojeke eno e naya sekolo tšhono ya go ithuta ka boemo jwa tikologo mo kharikhulamong ya sone, mmogo le go tlhokomela tikologo ka tsela e e nang le maikarabelo.

Porojeke eno e etleediwa ke lefapha la thuto la baagi la Flemish. Go setse go fetile dingwaga di le mmalwa go ntse go na le porojeke e e batlang e tshwana le eno e e bidiwang Milieuzorg op School (Tlhokomelo ya tikologo kwa Sekolong) kwa Flanders.



Tumalano e e dirilweng fa gare ga Free University kwa Brussels le Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU), e saeniwa ke Porofesa Luc Hens le ke mookamedi wa khamphase, e leng Porofesa Annette Combrink. Kwa Morago: Dr Schalk Raath wa Museumpark, leloko la boraro mo tumalanong eno, le le Porofesa Barry Richter, Mokaedi wa School sa dipatlisiso ka Kharikhulamo.

<fn>NWU-NEWS.News238.2009-12-02.tn.txt</fn>
Setlhopha sa serutwa se lebelela tswelelopele ya tirisanommogo le boditšhabatšhaba






VANDERBIJLPARK - Baemedi ba setšhaba le ba mo boditšhabatšhabeng ba setlhopha sa serutwa sa Molao wa Thuto ba etetse fela maloba kwa Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB). Maikaelelo a kopano e ne e le go tlhomamisa tirisanommogo magareng a diyunibesiti le ditšhabatšhaba ka mo serutweng sa Molao wa Thuto.

Baakatemi ba ba neng ba etetse koo e ne e le Moporof Charlie Russo wa kwa Yunibesiting ya Dayton, Ohio le mosadi wa gagwe, Debbie le Moporof Rai Mestry wa kwa Yunibesiting ya Johannesburg (UJ).

Molao wa Thuto o lebelela mabaka a a tokafatsang temokerasi le mabaka a molao ka mo kgaolong ya dikolo le go direla pele go fokotsa kgethololo le kgatelelo le tirisompe ka mo dikolong.

Mabaka a a lebeletsweng
Moporof Elda de Waal wa mo Khamphaseng o ne a tladitse tiro ya Moporesidente wa Mokgatlho wa Molao wa Thuto wa Aforika Borwa((SAELA) South African Educational Law Association) go tloga ka 2003 go 2008 mme jaanong jaana ke Motlatsamoporesidente.

Pinagare mo nakong ya Moporof De Waal mo nakong ya gagwe ya Moporesidente wa SAELA e ne e le go rulaganya kgatiso ya Jenale ya JJS-UOVS(Journal for Juridical Science) ya Molao wa Thuto ka 2009. Thomeletso ya SAELA (ya Moporof De Waal le Moporof Ralph Mawdsley wa kwa USA) ba ne ba kopilwe go tsaya karolo mo go kwaleng ga Kgatiso ya Kgopotso ya Tlolto ya Moporof Hans Visser (UP) e e tlogang e gatisiwa.

Yo mongwe wa baeng ba kwa boditšhabatšhabeng mo Khamphaseng tshwere dithapo tsa Moporofesara wa Tlotlo(Molao wa Thuto) ka mo YBB mme o etela Yunibesiti ngwaga le ngwaga.
Ka kgwedi ya Motsheganong Moporof De Waal o tla tsamaya leeto la patlisiso ya Molao wa Thuto kwa USA. Ka nako e o tla dirisana gaufi le Baporof Charlie Russo, Ralph Mawdsley le Nelda CambronMcCabe - botlhe ba kwa Yunibesiting ya Dayton, Ohio.

Morago ga kopano ya semmuso setlhopha se ile sa tsamaya leeto ka mo nokeng ya Vaal ka sekokobadi.



Ka mo pele go tswa molemeng go na le Moh Jeanine Keating (Moithuti wa MEd ya Molao wa Thuto), Moh Rina Landsberg, Mor Marius Smit, Moporof Elda de Waal (YBB Lekwa) le Moh Debbie Russo (USA). Kwa morago go tswa molemeng go na le Ngk Erika Serfontein (YBB Lekwa), Annamagriet de Wet, Elize Küng (Moithuti wa PhD Molao wa Thuto), Moporof Charlie Russo (USA), Moporof JP Rossouw le Moporof Raj Mestry wa kwa Yunibesiting ya Johannesburg (UJ).

<fn>NWU-NEWS.News239.2009-12-02.tn.txt</fn>
Sekolo sa Dipuo ke legae la bakwadi ba ba itsegeng thata






Potchefstroom - Sekolo sa Dipuo sa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ke lefelo mo batho ba ba nang le bokgoni jwa go kwala e leng tlwaelo. Sekolo se ntsha sehuba ka bakwadi ba ba fetang palo ya 6 ya bakwadi ba ba itsegeng thata ba puo ya Seaferikanse.



Bakwadi ba ba itlhaola ka mekgwa e e farologaneng ya go kwala jaaka maboko, dikgankhutshwe, makwalo a bana le dibuka tsa akatemi.

Moporof Heilna du Plooy ke mmoki mme buka ya gagwe e e ntšhwa e bidiwa In die landskap ingelyf. Gape o fetotse maboko a a kwadilweng ka dipuo jaaka Seaferikanse, Seesimane le Seholane. Ene ke Moporofesara wa ditlhangwa tsa Seaferikanse le Seholane mme jaanong jaana ke ene modulasetulo wa setlhopha sa serutwa sa Seaferikanse le Seholane. Go fitlhela jaanong o setse a kwadile thata mme o kwadile le buka ya akatemi ya Verhaalteorie in die twintigste eeu.

Moporof Hein Viljoen le ene ke mmoki mme buka ya gagwe ya maboko e biditswe Holtrom en groot kabaal. Ene jaanong jaana ke Mokaedi wa Yuniti ya Patlisiso ya Dipuo le Ditlhangwa mo Bokaong jwa Aforika Borwa. Gape ene ke Moporofesara wa Ditlhangwa tsa Seaferikanse le Seholane.

Moporof Hans du Plessis, Mokaedi wa Sekolo sa go Kwala sa mo YBB, ke gone a fetsang go gatisa padi ya gagwe ya borataro. Ene ke mokwadi wa poposešwa yo o gatisitseng ka mo mefutafuteng ya ditlhangwa jaaka maboko (Kleinwild, Gewete van glas, Innie skylte vannie Jirre, Boegoe vannie liefde and Hie neffens my), porouse (Grensgeval, Skuiwelinge, le Verbrande paradys), dipadi tsa bašwa (Disse flippen stukkende wêreld dié, my ou; Bakgat en wat dan van my? le Ditsem Dawid), terama ya Broerse le terama ya mmino ya Liefde en oorlog. Gape ene ke mokwadi wa dikholomo ka mo dikuranteng tse dintsi le ka mo dijenaleng tsa bosaense mme kgobokantsho ya makwalo e gatisitswe ka leina la Splinters. Gape ene ke mokwadi wa palo ya dibuka tsa puo jaaka Variasietaalkunde, Sintaksis vir eerstejaars, En nou Afrikaans? Mme gape ene ke mokwadi wa diathikele tse di fetang 150 ka mo dijenaleng tsa mo setšhabeng le ka mo boditšhabatšhabeng. Padi ya gagwe ya bašwa e setse e gatisitswe gasome mme go setse go rekisitswe dikhopi tse di fetang 60 000 tsa buka ya gagwe ya maboko ya Innie skylte vannie Jirre mme ke rekoto ya kgatiso ya megopolo ya Seaferikanse.

Moporof Franci Greyling ene ke moitseanape wa atshe ya go kwala, ditlhangwa tsa bašwa le bana, tiriso ya inthanete le diporojeke tse di farologaneng tsa poposešwa ka mo bokwading tse di tswang mo dirutweng tse di farologaneng. Palo ya dibuka di le robedi tsa bošwa di setse di tswa peneng ya gagwe ka maina jaaka Die meisie van Melrosehuis le Vleuels soos die arende. Buka ya ditshwantsho, Formule drie, twee, een, ka popo ya ditshwantsho ka Vian Oeloefsen, e gatisitswe ka 2007. Palo ya maboko a gagwe a bana a tsentswe le one ka mo bukeng e e ntšhwa ya Kinderverseboek. Gape ene ke mobopi le motlhomedi wa Storiewerf, lefelo la wepe la bana le dibuka tsa bašwa le lefelo la go thusa bana ba dineo tsa bokwadi le poposešwa mo bokwading, le a setseng a e tlhokometse dilemo di le robongwe jaanong.

Moh Sophia Kapp ke Motlhatlheledi yo mošwa wa Bofetoledi le Boranodi go tloga tshimologo ya ngwaga. Ene ke mokwadi wa diterama tsa lorato tse di ratiwang tsa Seaferikanse (Die erflating, 'n Nuwe lente, Waar die hart is le Die tuiskoms). Ya botlhano re utlwa gore e gaufi le go fetswa.

Ka mo godimo ga ba botlhe ba, Modini wa Legoro la Diatshe, Moporof Jan Swanepoel, le ene ke mmoki yo o gatisitseng dibuka tsa gagwe le ene mme ke jaaka My Rome brand so mooi, Wat ver is en naby le By wyse van skrywe.

Mokaedi wa Sekolo sa Dipuo, Moporof Wannie Carstens, ene ke mokwadi wa dibuka tsa akatemi mme le jaanong jaana o kwala ya boraro ya Teksredaksie, e a e kwalang ka tirisanommogo le modirammogo wa gagwe wa akatemi wa kwa Yunibesiting ya Antwerp kwa Belgium. Dibuka tsa gagwe tsa pele ke Norme vir Afrikaans le Afrikaanse tekslinguistiek. 'n Inleiding.

<fn>NWU-NEWS.News24.2009-12-02.tn.txt</fn>
Eloff elected as Vice-Chairperson of HESA






Motlatsa-Mokanseleri, Dr Theuns Eloff, o tlhophilwe jaaka motlatsa-monnasetulo wa ntlha wa mokgatlho wa boeteledipele jo bo ntshwa jwa thuto e kgolwane mo nageng.

Thuto e Kgolwane ya Aforika Borwa (Higher Education South Africa - HESA) e tla tlhokomela gore la ntlha mo hisetoring ya thuto e kgolwane ya Aforika Borwa lephata le, le tla bua ka lentswe le le lengwe le le tshwaraganeng.

"Mokgatlho o, o tla emela dikgatlhegelo tsa ditheo tsa thuto e kgolwane mo Aforika Borwa le kwa moseja," go bua jalo Dr Eloff.

Mokgatlho o tla tsweletsa gape kagoseswa le tlhabololo ya lephata le.

HESA e supa go nna mmoga ga kemedi ya mekgatlho ya diyunibesithi le diyunibesithi tsa thekenoloji, Mokgatlho wa Batlatsa-Bakanseleri ba Diyunibesithi wa Aforika Borwa (South African Universities Vice-Chancellors Association - SAUVCA) le Komiti ya Bagokgo ba Dithekinikono (Committee of Technikon Principals - CTP).

Prof Barney Pityana, Motlatsa-Mokanseleri wa Unisa o tlhophilwe jaaka monnasetilo wa ntlha wa HESA.

Ditokololo tse dingwe tsa Komiti Khuduthamga ke bo Prof Marcus Malintulo, Rachel Gumbi, Njabulo Ndebele le Dr Rolf Stumpf.

Batlatsa-Bkanseleri botlhe ba ditheo tse kgolwane tsa setshaba di le 23 ke ditokololo tsa HESA.

<fn>NWU-NEWS.News242.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba NWU ba ipelela metshameko ya methalethale






Ofisi ya Setheo - Baithuti ba ka nna 500 ba dikhamphase di le tharo ba ne ba nna teng bošeng jaana mo Letsatsing la ntlha la Metshameko ya Baithuti mo Setheong [Institutional Student Sport Day (ISSD)] kwa Khamphaseng ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokon-Bophirima (NWU).

Ditlhopha tse di farologaneng tsa Dikhamphase - Potchefstroom, Khutlotharo ya Lekwa le ya Mafikeng - di nnile le seabe mo dikgaisanong tse di farologaneng. Baithuti ba ne ba ipelela bolotloa ya banna, tšhese, kgwele ya dinao, bolotlola ya basadi, tenese ya mo tafoleng, rugby le volley ball.

Go ya ka Ngaka Edward Sedibe, Mokaedi: wa Merero ya Baithuti le Metshameko, boikaelelo jwa letsatsi leno e ne e le go dira gore baithuti ba dikhamphase tse tharo ba tsalane mmogo mo metshamekong. Ngaka Sedibe o ne a re, "Ka go dira jalo, ba ne ba dira gore go rene moya wa go ikutlwa gore ke ba Yunibesiti e le nngwe fela."

Khamphase nngwe le nngwe e ne ya bontsha tse dingwe bokgoni jwa yone mme babogedi ba ne ba itumelela seo fela thata. Kgaisano e ne e se e e motlhofo, mme ditlhopha tsotlhe di ne tsa gakologelwa gore se di neng di se dira e ne e le go ijesa monate fela le go itumelela metshameko ka moo di neng di ka kgona ka gone.

Ka nako ya pulo ya dikgaisano tseno, setlhopha sa di-aerobic sa Khamphase ya Mafikeng se ne sa gakgamatsa baithuti botlhe ka go dira di-aerobic e le go simolola motshameko ono le go o bontsha ba bangwe.

Tiragalo eno e ne ya atlega fela thata mme ditlhopha tsotlhe di ne di ntshitse ga tshwene.







<fn>NWU-NEWS.News243.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baakatemi ba ba thataro ba tlotliwa ke Akatemi ya Saense le Atshe






Potchefstroom - Baakatemi ba ba thataro ba mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ba ile ba tlotliwa ke Akatemi ya Saense le Atshe ya Aforika Borwa ka lebaka la patlisiso ya bone e e maemo a a kwa godimo ngwaga e.

Maloko a a badirammogo ba ile ba bidiwa maina ka mo dikarolong tse di farologaneng jaaka bosaense jwa puo, borutabana, dipalo, bioloji le bosaense jwa melemo le botaniki. Ba tla amogela dikabelo tsa bone ka letsatsi la 27 Seetebosigo ka moletlo wa dilemosome wa Akatemi kwa Mangaung.

Moporof Daan Wissing, mmatlisisimogolo wa thekenoloji ya dipuo mo CtexT(Centre for text technology), o amogetse kabelo ya CJ Langenhoven ya Saense ya Dipuo. Kabelo e abelwa ditiro tsa dipuo le ditiro tsa poposešwa ya dipuo tsa Seaferikanse. Kabelo ya gagwe go godisa dithuto tsa fonoloji ka e le karolo ya serutwa sa saense ya Seaferikanse e bonwa e le ya maemo a a kwa godimo ka mo tikologong ya dithuto tsa puo ya Seaferikanse.

Modiini wa Saense ya Thuto, Moporof Petra Engelbrecht, o amogetse metlele ya tlotlo ka tsweletso ya bosaense jwa serutwa sa thuto mo karolong ya thuto. O itsiwa ka mo setšhabeng le ka mo boditšhabatšhabeng mme thata ka mo tikologong ya Saekholoji ya Thuto. Dikabelo tsa gagwe tsa mo kgaolong e di amogelwa lefatshe ka bophara.

Moporof Jan Swanepoel wa Lefapha la Mananepalo o amogetse kabelo ya Havenga ya disaense tsa dipalo, khemikhale le popego. Ene o tlotliwa ka tiro e kgolo ya boeteledipele e a e dirileng mo setšhabeng le mo boditšhabatšhabeng mo serutweng sa Mananepalo. Ke palo e ntsi ya dingwaga tse Moporof Swanepoel a itlhaotseng go nna moeteledipele wa serutwa sa gagwe mo setšhabeng, e seng fela ka mo thulaganyong ya teori ya dipalo mo serutweng mme gape le mo tirisong ya teng. Boeteledipele jwa gagwe bo tlhaolwa ke go na le bokgoni jwa go ka akanyetsa kwa godimodimo le ponelopele e kgolo ya gagwe ka mo dipalong.

Kabelo ya FARMOVS ya famakoloji le tlhabololo ya melemo e abetswe Moporof Theo Dekker wa Sekolo sa Famasi. Ene o dirile dikabelo tse di kgolo mo tikologong ya go tlhomamisa boleng le taolo ya melemo ka mo setšhabeng le mo boditšhabatšhabeng mme le mo karolong ya akatemi ya famasi le mo intaseteri le karolong ya intaseteri ya taolo ya melemo. Moporof Dekker o tswelela go dira jalo le jaanong jaana.

Dimentlele tse pedi tsa kgopolo di abetswe maloko a mabedi a badiri ba mo Sekolong sa Disaense tsa Tlholego le Tlhabololo.

Moporof Gert Krüger o amogetse metlele ya Captain Scott e kgolo ka kabelo e kgolo ya gagwe mo ya mobioloji mo Aforika Borwa. Mo dilemong tse di 36 tse di fetileng Moporof Krüger o abetse gagolo mo patlisisong le mo katisong ya popego ya dimela. Tiro e e botlhokwa go feta ya patlisiso ke e e dirilweng ke ene le baithuti ke ka ga dimela tsa naga le dijalwa go kgona go phela le fa go le komelo. Moporof Krüger o itlhomile go nna moeteledipele mo kgaolong e ya serutwa.

Metlele ya Captain Scott e nnyane e abetswe Moh Elmien Heyneke ka teseteišhene ya MSc ka mo disaenseng tsa botaniki e e gaisang tsotlhe ka mo diyunibesiting tsa Aforika Borwa. Teseteišhene ya gagwe ke kumo e kgolo ya thuto e e tseneletseng ka ga tiro ya daeokosaete ya sebabole mo go goleng ga le popego ya dinawa tsa soya. Thuto e e dirilwe ka mo dithulaganyong tsa go godisetsa ka mo diphaposing(ke e e sa itseweng mo lefatsheng) ka mo lefelong la Astro Villa. Patlisiso ya gagwe e badilwe mme e rutilwe mo palong ya dikhonferense tsa mo gae le kwa moseja.

<fn>NWU-NEWS.News245.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tinara ya Metshameko ke thulaganyo ya ngwaga le ngwaga






VANDERBIJLPARK - Hisetori e dirilwe gape kwa Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e rile Lefapha la Metshameko le tshwara kopano ya ntlha ya Dikabelo tsa tlotlo tsa Metshameko.
Ka nako ya kopano e e ka tlotliwang e khamphase e ile ya tlotla semmuso dikatlego tsa batshameki ba ba farologaneng ka mo mabaleng. Go ya ka Mor Sean McCallaghan, Molaodi wa Metshameko, maikaelelo ke go dira dikabelo tse go nna tsa ngwaga le ngwaga mo batshameki ba banna le basadi ba tlotliwang teng dikabelo tsa go ba apesa le apesa gotlhe ka mebala ka dikatlego tsa bone - ka bongwe ka bongwe le ka ditlhopha jaaka tlotlo e tlhokega.

Noolwane wa kirikete ya Aforika Borwa mme modulasetulo wa Stellavista, Ngk Ali Bacher e tsere matsapa go romela baithuti ba dikabelo lekwalo la go ba bolelela gore metshameko e tsaya karolo e kgolo mo morafeng o mongwe le o mongwe le ka mo lesakeng la khamphase ya yunibesiti. Maitsholo le maitseo a metshameko ka mo bothong jwa batshameki le mo dikgaisanong tse di siameng di dira gore motshameki mongwe le mongwe a nne "moambasadoro wa bongwe" mo setšhabeng, ga re Ngk Bacher.

Ka nako ya puo ya gagwe, Moreketoro wa Khamphase, Moporof Piet Prinsloo o ne a boka batshameki ka go itlhaola ka mo mabaleng mme a tswelela go ba bolelela gore tinara le dikabelo ke mokgwa o o siameng wa go tlotla le go boka le go abela batho ba batshameki. "Mongwe le mongwe wa lona o tlhoka go emisiwa ka mo podiamong ya bafenyi," ga re Moporof Prinsloo mme a tswelela go bua le go bolelela gore metshameko ka mo Khamphaseng e gola thata mme a re ene o posetifi thata ka kemo ya metshameko ka mo Yunibesiting.

Go dirilwe dikabelo tse tlhano tse di kgethegileng ka nako ya moletlo wa tinara e e ntlentle mme ga nna lesedi la kopano.

Dikabelo tse di kgethegileng di nnile: Monna wa Motshameki wa Ngwaga (Wilfred Mandiza), Mosadi wa Motshameki wa Ngwaga (Nadia Pretorius), Mokatisi wa Ngwaga (Reginah Motuang), Monna wa Motshameki wa Tswelelopele go Feta wa Ngwaga (Nuno Rodriques) le Mosadi wa Motshameki wa Tswelelopele go Feta wa Ngwaga (Dimakatso Moloma).

* Setlhopha se sengwe le se sengwe se se emelang Khamphase kwa USSA(University Sport South Africa) apesiwa ka mebala mme kapeso ya mebala e e tletseng e abelwa ditlhopha le batshameki ba ba fetsang mo maemong a mararo a a kwa godimo kwa dikgaisanong tsa USSA le bangwe ba ba amogelang mebala ya metshameko ya diporofense le tsa setšhaba mo motshamekong o mongwe le o mongwe.





Go dirilwe dikabelo tse tlhano tse di kgethegileng ka nako ya moletlo wa tinara ya Dikabelo tsa tlotlo tsa Metshameko tsa kwa Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB).






Moporesitente wa SRC ya Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa, Siphiwe Mbatha o bontshitse ruri gore ene ke monna wa dineo tse dintsi. O amogetse kapeso ya mebala ya Khamphase ka ene a ne a tsere karolo mo kgaisanong ya go aga mmele kwa kgatong ya USSA. Mor Harm Stavast o ne a le MC wa kopano mme dikabelo di ne di diriwa ke Moreketoro wa Khamphase.




Maloko a Balaodi ba Khamphase gammogo le bafenyi ba dikabelo. Go tswa mo molemeng go ya mojeng go na le: Mor Jacob Simango (Mokaedi: Merero ya Baithuti), Mor Bertie Visser (Mokaedimogolo: Ditšhelete le Dibebofatsi), Moh Dimakatso Moloma, Moh Elbie Steyn (Mokwadisi wa Khamphase), Mor Harm Stavast (Mokaedi: Tlhabololo ya Baithuti), Mor Wilfred Mandiza, Moporof Piet Prinsloo (Moreketoro wa Khamphase), Moh Reginah Motaung, Mor Sean McCallaghan (Molaodi wa Metshameko), Moh Nadia Pretorius le Mor Nuno Rodriques.

<fn>NWU-NEWS.News246.2009-12-02.tn.txt</fn>
Biosafety South Africa e aba madi a gore go dirwe patlisiso ka mmidi






Potchefstroom - Sekolo sa Disaense Tsa Boemo Jwa Tikologo le Tlhabololo sa Khamphase ya Potchefstroom sa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima se neilwe awate ya go dira Patlisiso gore se dire patlisiso ka diphelelo tsa go fetolwa ga dijini (GM ka Seesemane) tsa mmidi (mmidi wa Bt) tsa ditshedinyana tse go sa dirweng patlisiso ka tsone.

Porofesa Johnnie van den Berg wa Sekolo seno o tla etelela pele patlisiso ya Biosafety South Africa. Ke mongwe wa baithuta-ditshenekegi ba ba tumileng thata mo nageng ya rona e bile o setse a itiretse rekoto e ntle mo go tsa patlisiso ya go fetolwa ga dijini tsa ditshedinyana tse dinnye le tshireletsego mo tikologong malebana le seno.

Pofofesa van den Berg a re mmidi wa Bt o raya mmidi o go fetotsweng dijini tsa one gore go ntshiwe poroteini e e bolayang ditshenekegi go tswa mo baketerieng ya Bacillus thuringiensis (Bt), go dira gore ditshenekegi di se ka tsa bolawa ke mmidi wa GM.

A re porojeke eno e e tlileng go tsaya dingwaga tse pedi e tlile go dira patlisiso ka diphelelo tse go ka diregang gore di nne gone tsa mmidi wa Bt mo ditshenekeging di le mmalwa tse go sa dirweng patlisiso ka tsone,

Aforika Borwa ke naga ya borobedi mo go tse dikgolo tse di fetolang dijini tsa dijalo mo lefatsheng, mme e na le diheketara tsa dimilione di le 1.8 tsa mmidi wa GM, letseta le dinawa tsa soya tse di jalwang ngwaga le ngwaga mo nageng eno. Mo godimo ga moo, mo karolong yotlhe e go jadilweng mmidi mo go yone, 51% (diheketara di le dimilione di le 1.34) ya yone ke e mo go yone go jadilweng mmidi wa Bt.

Biosafety South Africa ke tšhono e ntšha ya bosetšhaba ya ditiro tsa thekenoloji tse di rotloediwang ke Lefapha la Bosetšhaba la Saense le Thekenoloji go ema nokeng ditiro tsa tlhamo-seša mo tirong ya botegeniki jo bo amanang le ditshedi tse dinnye ka go tlhomamisa gore go dirwa dikumo tse di sireletsegileng, tse di seng kotsi tsa botegeniki jo bo amanang le ditshedi tse dinnye. Boikaelelo jo bogolo jwa Lenaneo la Patlisiso la Biosafety South Africa ke go tlamela ka tshedimosetso e e tlhokegang mmogo le bokgoni jwa go ema nokeng melao ya bosetšhaba ya ditshenekegi tse go fetotsweng dijini tsa tsone (di-GMO).

Porofesa van den Berg a re mefuta e le mmalwa e go tla dirwang patlisiso ka yone mo porojekeng eno e tla tlamela ka tshedimosetso ya ntlha-ntlha mo lefatsheng ka go fetolwa ga dijini tseno mme e tla nna ya botlhokwa jo bo seng kana ka sepe mo ditshekatshekong tsa mo isagweng tsa bodiphatsa jwa seno mo tikologong. Gape, porojeke eno e tlamela ka tšhono ya go dira gore badiri ba nne le bokgoni mo tirong ya go batlisisa ya biosafety mo Aforika Borwa ka go tlamela baithuti ba le banè ba lokwalo lwa morago ga boalogane dibasari.



Porofesa Johnnie van den Berg le setlhopha sa gagwe se se tla bong se dira patlisiso ya Biosafety South Africa. Go tswa kafa molemeng: Porofesa van den Berg, Marlene Kruger, Emil Engelbrecht, Jean-Maré Truter, Danie Brink, Martijke Coetsee and Rozelle Keulder.

<fn>NWU-NEWS.News247.2009-12-02.tn.txt</fn>
"Go tshuba kerese mo lefatsheng le le lefifi"






Potchefstroom - Batlhatlheledi ba School of Continuing Educational Training (SCE) mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU) ba dirile tshwetso ya gore ba dire maiteko a go thusa baithuti ba babedi ba difofu ka ditlhatlhobo tsa bone.

Mohumagatsana Hettie Sieberhagen, e leng motlhatlheledi mo sekolong seno, a re ka 2006, Mohumagatsana Jean Cumming, yo o thusang batho ba ba nang le bothata jono o ne a ba bolelela ka baithuti ba babedi ba difofu ba ba neng ba ikwadiseditse dipoloma ya bosetšhaba ya go ruta ya seporofešenale. Ka nako eo, Rre Ben Ngobane le Rre Laurence Ntshani ba ne ba ruta kwa Rivoni Society ya Difofu gaufi le Elim Hospital kwa Limpopo.

A re, e re ka lenaneo e le la thuto e e akaretsang botlhe, ba ile ba swetsa ka gore ba thuse baithuti bano. Modiri-mmogo wa botsamaisi wa SCE, wa Open Learning Group in Johannesburg, o ne a romela batlhatlheledi ba babedi kwa Giyani go ya go tlhatlhoba pele maemo a baithuti bano go bona gore a ba na le bokgoni jwa go ithuta. Ba ne ba dira sentle ka bobedi jwa bone mme go ne ga dirwa tshwetso ya gore tiro ya bone e buisiwe le go gatisiwa ka segatisa-mantswe ba bo ba e romelelwa.
Mohumagatsana Sieberhagen a re baithuti bano ba ne ba lere tiro e ba neng ba e abetswe ba bo ba kwala ditlhatlhobo tsa bone ka metšhini e e tlanyang Mokwalo wa Difofu. Tiro eno ya bone e ne ya bowa gape ya tlanngwa ke mokgatlho wa difofu mme ya romelwa kwa SCE. "Ka bobed jwa bone, ba ne ba folola ngwaga wa bone wa ntlha sentle".

Mohumagatsana Cumming o ne a bowa a tlhatlhoba maemo a baithuti bano gape pele ba tswelela ka ngwaga wa bone wa boraro. Tiro ya bobedi jono e ne ya bowa gape ya buisiwa le go gatisiwa ka segatisa-mantswe ba bo ba e tlhalosediwa.

Mohumagatsana Sieberhagen a re morago ga go tshwara dipuisano le batsamaisi ba Sekolo le Open Learning Group, go ne ga dirwa tshwetso ya gore baithuti bano ba tlhatlhobiwe ka molomo. Gone jaanong jaana Ntshani o fudugetse kwa sekolong se sengwe, e leng Sekolo sa Bosele sa Difofu le Bosusu, se se bokgakala jwa dikilometara di le 43 ka kwa botlhaba jwa Groblersdal, koo a rutang gone Mokwalo wa Difofu, go thaepa ka khomphiuta le Seesemane. Rre Ngobane o sa ntse a le kwa Rivoni koo a rutang Mokwalo wa Difofu gone.
Baithuti bano ka bobedi ba ne ba ipaakanyeditse ditlhatlhobo tsa bone sentle mme ba ile ba di wetsa gape ka katlego. Sieberhagen a re bobedi jwa bone ba saletswe ke ngwaga wa bone wa bofelo, e leng wa boraro, mme ba tlile go dira ditlhatlhobo tsa bone gape ka molomo mo bonnong jwa mongwe le mongwe wa bone ka Diphalane.

Sieberhagen a re "Ruri seno ke maitemogelo a a botlhokwa tota fa motho a kile a dira mo go one le go bona maikutlo a batho bano ba nang le one."



Fano re bona badiri ba School of Continuing Education Training kwa Sekolong sa Bosele sa Difofu le Bosusu ka nako ya fa Rre Laurence Ntshani a ne a ba tlhatlhoba ka molomo. Mo moleng o o kwa morago: Mohumagatsana Nozi Kgati, Charlene Brits le Rre Phillip Modisakeng. Mo moleng o o fa pele: James Varughese, Ntshani le Mohumagatsana Hettie Sieberhagen.





Rre Ben Ngobane (mola o o fa gare) o ne a dira tlhatlhobo ya gagwe ya molomo kwa Rivoni Society ya Difofu kwa Limpopo. O na le badiri ba School of Continuing Teacher Training. Fa thoko ga gagwe ke Mohumagatsana Nozi Kgati le Hettie Sieberhagen. Mo moleng o o kwa Morago: Rre Phillip Modisakeng le Mohumagatsana Charlene Brits.

<fn>NWU-NEWS.News249.2009-12-02.tn.txt</fn>
SIFE e kopantsha baithuti ba YBB ka Kagiso






SIFE NWU fela maloba ba ne ba tshwere mokete ka gore ke yone fela e e leng mokgatlho o o laolwang ke baithuti o o leng ka mo dikhamphaseng tse tharo tsa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB).

SIFE e mo ngwageng ya yone ya botlhano mme e simolotse ka mo khamphaseng ya Potchefstroom, mme jaanong jaana e na le maloko ka dikhamphaseng tsa Mafikeng le Khutlotharo ya Lekwa tsa YBB. Setlhopha sa SIFE se ne se etetse khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa ka mafelo a 2008 mo ba ileng ba kwadisa baithuti ba ba 22 mme gape le ka letsatsi la 26 Mopitlwe 2009 baithuti ba ba 13 ba ile ba kwadisiwa kwa khamphaseng ya Mafikeng. Maribe Mamabolo jaanong jaana ke Moporesitente wa SIFE YBB mme Charl Muller o tlatsa setulo sa motlatsamodulasetulo.

Go ya ka Moporof Japie Kroon, moeteledipele wa porokerama ya kgwebosešwa ka mo Sekolong sa Taolo ya Kgwebo le Kgwebosešwa ka mo khamphaseng ya Potchefstroom mme le mogakolodi wa legoro wa SIFE YBB, baithuti ba YBB ba ineela mme ba tsaya matsapa go itokafatsa le go tokofatsa merafe e ba dulang mo go yone. Ba dira se ka go kopantsha metswedi ya bone le bokgoni jwa bone mme ba baya kwa thoko dipharologantsho tsa bone tsa kgale mme ba gatela pele go nna Yunibesiti e ruri e phedisang polelo ya letshwaokgwebo ya YBB e e reng - Poposešwa ka Pharologano.

SIFE ke mokgatlho wa lefatshe ka bophara o o direlang ka mo dikhamphaseng di le 1600 mo mafatsheng a le 47 mme ba tsaya karolo e kgolo go tokofatsa lefatshe ka go fetola maphelo a batho ba ba fetang dimilione di le 4 mo lefatsheng ka bophara. Baithuti ba SIFE ba tsaya matsapa ka ditlha tsa kgwebo le tsa ikonomi ka go tlhomela diporojeke tsa ditlhopha tse di agilweng mo dipinagareng di le thataro tsa SIFE tsa ikonomi ya mebaraka, bokgoni jwa katlego, kgwebosešwa, kitso-ikonomi, dietiki tsa kgwebo le kgwebo e e ka tswelelang. Baithuti ba ba tsayang karolo ka mo diporojekeng tsa SIFE ba amogela disetifikeiti tsa SIFE SA, tse di leng botlhokwa thata fa ba kopa ditiro le thapo ka gore baemeladitshenyegelo le dikgwebo tsotlhe di rata go thapa baithuti ba SIFE. Etela lefelo la wepe la SIFE go bona tshedimosetso e nngwe kwa: www.sife.org (Link: http://www.sife.org).

Setlhopha sa SIFE sa Khamphase ya Potchefstroom se ne sa nna le seabe mo kgaisanong ya bosetšhaba ya SIFE ka kgwedi ya Phukwi 2008 mme se ne sa ikgapela maemo a boraro mo karolong ya sone, sa fenya dikgele di le tlhano le awate ya Mogakolodi wa Legoro wa ngwaga. Kwa bofelong, go ne ga fenya Yunibesiti ya Kwazulu Natal.
Setlhopha sa SIFE sa YBB jaanong jaana se ipaakanyetsa kgaisano e e tlang ya setšhaba e e tla tshwariwang ka Phukwi mme ba na le tsholofelo go ka tokafala maemo ka ba na le diporojeke tse dintšhwa tse dintsi ngwaga e.



Go tswa mo molemeng go na le Moporof Japie Kroon, Mogakolodi wa Legoro mo Khamphaseng ya Potchefstroom le Moporof Kobus Cronje, Mogakolodi wa Legoro mo Khamphaseng ya Mafikeng.





Maloko a Khamphase ya Potchefstroom a SIFE YBB le maloko a mašwa a Khamphase ya Mafikeng ka leeto la kwa Mafikeng.

<fn>NWU-NEWS.News250.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU e di goga kwa pele mo go tsa Boejenere Jwa Nyutlelia






Potchefstroom - Werner van Antwerpen, e leng moithuti wa PhD mo go tsa Boenjenere Jwa Nyutlelia o tla emela Aforika Borwa kwa Khonferenseng ya Boditšhabatšhaba ya Baša ya European Nuclear Education Network Association's (ENEN) kwa Budapest kwa Hungary, e e kaga Metšhini e e Fetlhang Maatla, ka di 5 tsa Seetebosigo 2009. NWU e ne e le setheo sa ntlha sa thešiari se se ka kwantle ga melelwane ya Yuropa go amogelwa jaaka sengwe sa tse di tla nnang le seabe mo khonferenseng ya ENEN mme Van Antwerpen ke ene fela moemedi wa Mo-Aforika Borwa yo o tlhophilweng ke maloko a ENEN e bile a tlhophilwe le ke setlhopha sa baatlhodi gore a nne le seabe mo tiragalong eno.

Jaaka yunibesiti ya ntlha mo Aforika Borwa gore Lefapha la Saense le Thekenoloji [Department of Science and Technology (DST)] mmogo le Pebble Bed Modular Reactor (Pty) Limited (PBMR) di e abele go nna modulasetulo mo go tsa Boenjenere jwa Nyutlelia, NWU e golagane thata le go simolola matsholo le go dira dirweboleta, mme thuto ya PhD ya ga Van Antwerpen e tlile go thusa thata mo ntlheng eno. Van Antwerpen a re, "Ke batla go fetola maikutlo a batho ba nang le one mo setšhabeng, selo se ke eletsang thata go se dira ke go nna motsereganyi fa gare ga Dikgwebo mo Lefatsheng, Ditsela Tsa go Dira ga Metšhini e e Fetlhang Maatla le Greenpeace."

Tlotlo e kgolo e a e nayang mosimolodi-mmogo wa Greenpeace, e leng Ngaka Patrick Moore le Rre James Lovelock mmogo le boemo jo NWU e bo neilweng jwa go naya batho katiso ya boleng jo bo kwa godimo le dithuto tsa gagwe tsa MBA tse a tlileng go ya go di ithuta kwa Sekolong sa Boditšhabatšhaba sa Tsa Kgwebo kwa UK le kwa USA di tla dira gore Van Antwerpen a kgone go dira jalo: A nne le maikemisetso le didirisiwa tsa go fetola dilo.

Bokgoni jo Lefapha la Boenjenere bo nang le jone ke jo e bo boneng ka lenaneo la lone la go dira patlisiso e e tseneletseng ya go ema nokeng porojeke ya PBMR, e e akaretsang baithuti ba ba fetang 50 ba lokwalo lwa morago ga boalogane. PBMR e ne ya tlhongwa ka 1999 ka boikaelelo jwa go tlhama metšhini e mennye ya mogote o o kwa godimo e e fetlhang maatla a nyutlelia le go dira papatso ka yone mo nageng ya rona le kwa dinageng di sele. PBMR ke Motšhini o o Fetlhang Maatla a Nyutlelia wa Mogote o o Kwa Godimo (HTR ka Seesemane) wa enjene ya maatla a go tsidifatsa gase e e tswaletsweng ya heliamo. Le mororo HTR e se yone fela e e tlhamiwang mo lefatsheng ga jaanong jaana, Porojeke ya Aforika Borwa e rulaganyeditswe gore e nne yone ya ntlha ya kgwebo ya HTR ya tiro ya go fetlha maatla a nyutlelia.

Puo e e neng ya neelwa ke Antwerpen kwa Khonferenseng ya Boditšhabatšhaba ya Baša ka Metšhini e e Fetlhang Maatla e dira gore go tlhongwe mogopolo mo go "Dirweng ga Tsamaiso e e Atlegileng ya Digase Tse di Mogote mo kgaolong e e leng gaufi le lebota ya Motšhini o o Fetlhang Maatla a a Tsidifaditsweng a Nyutlelia." Kgang eno e botlhokwa thata ka gonne se se diregang fano ke tsamaiso e e itiragalelang ka boyone fela ya go latlhegelwa ke mogote ga dinyutleliase tsa diatomo e e amanang ka tlhamalalo le maemo a tshireletsego a PBMR. Megokagang e Gantsi seedi se se mogota se fetang ka yone ya Motšhini o o Fetlhang Maatla a a Tsidifaditsweng a Nyutlelia [Pebble Bed Reactors (di-PBR)] e a sekasekwa, mme go elwa tlhoko thata gore a megokagang eo e siametse gore seedi se se mogote se ka feta ka yone mo kgaolong e e leng gaufi le lebota. Dipholo tsa patlisiso eno di lekelediwa kwa dikagong tsa NWU mme di akaretsa go sekasekwa ga modiro wa motšhini o monnye o o fetlhang maatla a a tsidifaditsweng a nyutlelia, o o neng wa agiwa dingwaga di ka nna thataro tse di fetileng, Motšhini wa Tekeletso wa Mogote o o Kwa Godimo [High Temperature Test Unit (HTTU), le Motšhini wa Tekeletso wa Kgatelelo e e Kwa Godimo [High Pressure Test Unit (HPTU). Fa HTTU le HPTU di le mmogo, di bopa Motšhini wa Tekeletso wa go Fetisa Mogote [Heat Transfer Test Facility (HTTF)]. Ngaka Johan Slabber, e leng Motlhankedi-Mogolo wa Tsa Thekenoloji wa PBMR a re "Patlisiso e e dirilweng ka PBMR mo dikagong tseno ya go batla metswedi e e kgonang go itsetsepela e e fetlhang maatla a nyutlelia, e botlhokwa mo nageng yotlhe.

HTTF ke porojeke ya Ntlha ya Mofuta o o Sa Tshwaneng le Ope [First Of A Kind Engineering (FOAKE)] mme diteko di ile tsa tlhagisa dipholo tsa mogote wa hydraulic wa di PBR o o neng o sa kgone go lekelediwa mo nakong e e fetileng. Seno gape se supa bokgoni jo Ba-Aforika Borwa ba nang le jone jwa go aga metšhini e e ntseng jalo kwantle ga go inyatsa, go tlhomamisa gore isagwe e tlile go nna e e botoka.

Van Antwerpen o tlhagafetse tota ka go dira mekgwa e e farologaneng mo tirong ya boenjenere jwa nyutlelia, e bile o akanya gore gantsi maatla a nyutlelia a amanngwa fela le go fetlhwa ga one, mme ga se kgang fela ya go fetlhwa ga one. Mogote o o ntshiwang ke maatla a nyutlelia o ka dirisediwa go tlhagisa H2 e morago ga moo e ka dirisiwang jaaka motswedi o o farologaneng wa maatla a go emisetsa mafura a dikoloi le a dikoloi tse dingwe tse di tlileng go nna teng mo nakong e e tlang. Diphelelo tsa seno e tla nna dikoloi tse di sa senyeng mowa o re o hemang mo tikologong, tse di ntshang metsi go na le go ntsha digase tse di kotsi tsa CO2. Van Antwerpen o tlhalosa jaana, 'Ka ntlha go bo e ile ya dirisiwa ka tsela e e sa siamang mo nakong e e fetileng mme segolobogolo e ile ya dirisediwa ntwa, nna maikaelelo a me ke go fedisa diphelelo tseno tse di sa siamang, le go tlhagisa kumo e e sa bakeng kotsi, e e tla felelang ka gore re nne le Aforika Borwa yo o phepa."



Motšhini wa Tekeletso wa Mogote o o Kwa Godimo [High Temperature Test Unit (HTTU)] kwa Sekolong sa Boenjenere Jwa Nyutlelia kwa Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU).



Werner van Antwerpen.

<fn>NWU-NEWS.News251.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tiro ya go sireletsa boitekanelo jwa badiri mo tirong e itshupa e le botlhokwaa






Potchefstroom - Maloko a badiri a Potchefstroom le baithuti ba maloba ba mo khamphaseng eno le setlhopha sa tiro ya go sireletsa boitekanelo jwa badiri mo tirong kwa Sekolong sa Thuto ya go Dira ga Mmele, sa Dijo Tse di Nang le Dikotla le sa Disaense Tsa Badirisi ba Dikumo kwa Lefapheng la Disaense Tsa Dijo Tse di Nang le Dikotla ba ne ba tsenela dikgaisano bošeng jaana mme ba tla ba tshotse diawate di le mmalwa.

Mo nakong ya go ketekwa ga ngwaga wa bo 25 wa South African Institute for Occupational Hygiene (SAIOH), Porofesa Fritz Eloff o ne a amogela awate ya go tsenya letsogo le go nna le seabe mo tirong ya go sireletsa boitekanelo jwa badiri mo tirong le ya go mo akgolela tiro ya gagwe e a e diretseng setheo seno ka boikanyegi.
Mohumagadi Goitsemang Keretetse, yo o neng a wetsa gerata ya gagwe ya tiro ya go sireletsa boitekanelo jwa badiri mo tirong kwa Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone Bophirima (NWU) mo ngwageng o o fetileng, o tlhophilwe ke SAIOH jaaka Moithuti wa Ngwaga.

Setlhogo se a se kwadileng morago ga go dira patlisiso ya MSc, se se reng DNA damage and repair detected by the comet assay in lymphocytes of African petrol attendants: A pilot study se tlhophilwe ke SAIOH jaaka Setlhogo sa Ngwaga. Setlhogo seno se ne sa gatisiwa mo lekwalongpaka la boditšhabatšhaba la Annals of Occupational Hygiene, go ela kwa bofelong jwa ngwaga o o fetileng.

Baithuti ba maloba ba mo khamphaseng eno ba setlhopha sa tiro ya go sireletsa boitekanelo jwa badiri mo tirong le bone ba ile ba dira go tlala seatla. SAIOH e tlhophile Rre Jaco van Rensburg jaaka Mosireletsi wa Ngwaga wa Boitekanelo Jwa Badiri mo Tirong mme Mohumagadi Melinda Venter ene o tlhophilwe go nna Poresidente wa SAIOH. Mo godimo ga moo, Mohumagatsana Milly Ruiters o tlhophilwe go nna motsamaisi-mogolo wa Pholo le Boitekanelo kwa Lefapheng la Badiri.






Mohumagaedi Goitsemang Keretetse yo (SAIOH) e mo tlhophileng go nna Moithuti wa Ngwaga wa Setheo sa Aforika Borwa sa Tiro ya go Sireletsa Boitekanelo Jwa Badiri mo Tirong le moeteledipele mo dithutong tsa gagwe e leng, Porofesa Petrus Laubscher.

<fn>NWU-NEWS.News252.2009-12-02.tn.txt</fn>
Porojeke ya Ikateleng e tswelela pele go nonofa






Vanderbijlpark - Dingwaga di le someamabedi morago ga go simololwa ga Porojeke ya Ikateleng mo Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (NWU), porojeke eno e sa ntse e tswelela pele go nonofa. Porojeke eno - e ka kgololesego e ka ranolwang fela go twe "go nonotsha" - e tlamela baithuti bangwe ba kereiti 12 ka dithuto tsa tlaleletso e bile boikaelelo jwa yone ke go oketsa palo ya baithuti ba ba ka kgonang go tsenela dikhoso tsa yunibesiti.

Baithuti ba ba fetang 400 mmogo le batsadi ba bone ba ne ba le teng kwa pulo-semmusong ya Porojeke ya 2009 ya Ikateleng, e bile baithuti ba ba fetang 250 ba setse ba kwadiseditswe porojeke ya monongwaga. Ka 2008, letsholo la Sekolo sa Mariga sa Ikateleng le ne la solegela molemo baithuti ba ba fetang 5 000 kwa karolong ya Khutlotharo ya Lekwa mme la tokafatsa maduo a phalolo ya ditlhatlhobo mo kgaolong eo. Go tsenwa ga Sekolo sa Mariga e ne e le letsholo le le kopanetsweng ke Sekolo sa Disaense Tsa Thuto mo khamphaseng le Lefapha la Thuto (Kgaolo ya D8). Baithuti ba ile ba kgona go amogela dithuto tsa tlaleletso mo dirutweng tse di jaaka Mmetshe, saense, baeoloji, bobalamatlotlo le tsa ikonomi.

Baithuti ba ba nnang le seabe mo porojekeng eno ba tswa mo makeišeneng otlhe a Khutlotharo ya Lekwa mmogo le kwa diporofenseng di le mmalwa go ralala Aforika Borwa. NWU e direla porojeke eno mo diporofenseng di le nnè mme dikgaolo tse di nnang le seabe mo go yone di akaretsa: Mafikeng (dikolo di le 14), Mooinooi (dikolo di le 7), Potchefstroom (dikolo di le 19), Upington (dikolo di le 9) le Khutlotharo ya Lekwa (dikolo di le 27). Baithuti ba ba solegelwang molemo ke porojeke eno ke ba ba tswang mo dikolong di le 71.



Madi a Porojeke ya Ikateleng e tlamelwang ka one a tswa kwa setlamong sa kgwebo mme a thusa Yunibesiti go kgona go nna le madi a ditshenyegelo tse di jaaka tsa dipalangwa, dijo, go duelwa ga barutabana le tsa dibukathuto. Go ya ka Porofesa Piet Prinsloo, e leng Moreketoro wa Khamphase, go atlega ga porojeke eno go ikaegile thata ka letsholo la kgwebo. Gape o dumela gore e atlegisiwa ke go ineela ga borrakgwebo mo ditikologong tse ba nnang mo go tsone. Go ya ka Prinsloo, go nna le seabe ga bone ka tsela eno ke gone go "dirang kgatelopele" e e agang isagwe e e atlegileng le e e kgonang go itsetsepela ya Aforika Borwa.

Baithuti ba ba fetang 400 le batsadi ba bone ba ne ba le teng kwa pulong-semmuso ya Porojeke ya Ikateleng ya 2009.


_____________________________

Baithuti ba ba fetang 5 000 go tswa mo karolong yotlhe ya Khutlotharo ya Lekwa ba ne ba solegelwa molemo ke letsholo la Sekolo sa Mariga sa Ikateleng ka 2008.

<fn>NWU-NEWS.News253.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa maloba o di goga kwa pele kwa Canada






Vanderbijlpark - Badiri ba e leng baithuti ba maloba ba Khamphase ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) ba ne bošeng ba itirela leina fa leina la bo 4 000 le ne le tsenngwa mo bobolokelong jwa tshedimosetso jwa baithuti ba maloba - seno e ne e le phitlhelelo e e gakgamatsang tota, segolobogolo fa go akanngwa gore ofisi ya baithuti ba maloba e feditse dingwaga di le tharo fela e le teng mo khamphasen.

Selo sengwe se se itumeidisang gape malebana le baithuti ba maloba ba Khamphase ya Vaal Triangle ke gore go setse go na le palo e kgolo ya baithuti ba nako e e fetileng ba ba dirileng tiro e e tlhomologileng le go nna baemedi ba setheo se ba kileng ba bo ba ithuta mo go sone kwa dinageng di sele.

Mongwe wa ba ba neng ba iponela moputso kwa dinageng di sele ke Ngaka Wynand Steyn, yo bošeng jaana a neng a tlhophiwa go nna Mothusi wa Motlatsa-Tona ya Tsa Tikologo kwa Regina Saskatchewan kwa kgaolong ya Canda. O ne a simolola tiro eno ka di 19 tsa Motsheganong 2009.

Ngaka Steyn o goletse kwa Vereeniging (koo batsadi ba gagwe mmogo bomogogwadiagwe ba santseng ba nna gone), o ne a fudugela kwa Canada ka 2001 mme a newa tetla ya go nna moagi wa Canada ka 2005. O na le dikirii ya BCom e a e boneng kwa NWU ka 1986 mme a fetsa masetase ya gagwe ka 2000 mo go yone Yunibesiti eno. Go ya ka Ngaka Steyn, o ne a iponela dikirii ya gagwe ya bongaka "kafa tlase ga maemo a a tlhomologileng", a bo a tlhalosa gore o ne a setse a nna kwa Canada fa a ne a dira kopo ya go ithutela PhD e bile Porofesa Pierre Lucouw (Mokaedi wa: Sekolo sa Palomatlotlo) o ne a dumela go nna moemanokeng wa gagwe. "Ke rata bopelotelele jwa gagwe (jwa ga Porofesa Lucouw) fela thata," go ne ga bua jalo Ngaka Steyn, a bo a oketsa ka gore tsela e le nngwe fela e ene le moemanokeng wa gagwe ba neng ba golagana ka yone mo malatsing ao e ne e le ka go kwalelana diimeili.

Go ya ka Ngaka Steyn, ditiro tsa gagwe tsa gone jaanong di akaretsa go botsamaisi jwa tsa ditšhelete, tshedimosetso ya thekenoloji, go okamela badiri, thibelo ya go runya ga molelo le go o tima, mmogo le tsa tlhaeletsano. "Boikaelelo-bogolo ke go thusa lefapha go gola gore e nne kgwebo e e nang le matswela," go ne ga tlhalosa jalo Ngaka Steyn a bo a tlhalosa gore o ikarabelela ka tlhamalalo kwa go motlatsa-tona. Ngaka Steyn o dira mo maemong a bolaodi mo tirong ya botsamaisi jwa lekgotlatoropo la selegae le thulaganyo ya lone mme o ne a direla Mmasepala wa Sasolburg le wa Vereeniging mo nakong e e fetileng.



__________________________________________________________________________
Ngaka Wynand Steyn

<fn>NWU-NEWS.News254.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tiro ya go sireletsa boitekanelo jwa badiri mo tirong e itshupa e le Baalogi ba ba dirileng sentle ba moletlo wa kalogo wa letlhabula






Vanderbijlpark - Kwa Khamphaseng ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) , go ne ga abiwa di dipoloma le di dikirii tse di fetang 600 ka moletlo wa kalogo wa letlhabula. Ka nako ya moletlo ono wa kalogo, o o neng o tshwaretswe kwa Quest Conference Estate, go ne ga abiwa le di dikirii di le thataro tsa bongaka.

Fa Porofesa Piet Prinsloo, e leng Moreketoro wa Khamphase a ne a eme botlhe ka lefoko, o ne a sobokanya boemo jwa YBB ka boripana. O ne a umaka dipalopalo tse di latelang: Mo ditheong tsa thuto e e kwa godimo (tse di akaretsang diyunibesiti di le 23 mo Aforika Borwa) YBB e amogela 5.2% ya tekanyetsokabo ya dibilionebilione tsa diranta tse puso ya bosetšhaba e di abetseng ditheo tsa thuto e e kwa godimo - seno se emela 41% ya tekanyetsokabo yotlhe ya YBB. Mo ngwageng ono wa 2009 Khamphase ya Vaal Triangle e na le baithuti ba le 4 000 ba ba ikwadisitseng.

Ka 2008 go ne ga abiwa di dipoloma le di dikirii di le 126 878 mo Aforika Borwa mme mo go tsone, di le 11 345 di ne tsa abiwa ke YBB - seno ke ya tse 8.9% ya tsone tse di neng tsa abiwa mo nageng. Taking this into account, the NWU is currently ranked as the third best university in the country when it comes to the annual graduation rate. Moreketoro wa Khamphase o ne a tlhalosa go ya pele gore YBB e ne e le nngwe ya diyunibesiti tsa maemo a ntlha a le tlhano fa e tla mo kgannyeng ya go ruta-go ithuta, mme ya nna mo maemong a tsa ntlha tse robedi mo kgannyeng ya go dira patlisiso le mo maemong a ntlha a mararo mo kgannyeng ya mokgwa o moša wa go dira dilo.

Molaetsa o Porofesa Prinsloo a neng a o naya baalogi ke gore phetogo ke selo se se diregang ka dinako tsotlhe, le gore kgwetlho ya e e amanang le gone ke go thusa ka tsela ya rona ya seporofešenale le ka tsela e e mosola fa go na le mathata. Gape, o ne a rotloetsa baalogi gore ba nne le seabe mo diphetogong tseno le tlhabololo. "Go nna mosola ga lona go a oketsega fa lo le baalogi," Moreketoro o ne a tlhalosa jalo, a bo a oketsa ka gore lefelo le moalogi a dirang kwa go lone ke lone le le dirang gore a nne motho yo o botlhokwa. "Nnang lo ntshitse matlho dinameng, mme fa lo ntse lo gagamalela katlego, ela tlhoko gore lo ama batho mo setšhabeng ka tsela e e molemo".



Mohumagadi EM Bartie e ne e le mongwe wa baalogi ba ba neng ba newa ditshwanelego tsa bone kwa moletlong wa letlhabula wa kalogo. O ne a newa Setifikeiti sa Morago ga Karolo sa Thuto Mokwadisi wa mo Khamphaseng , e leng Mohumagatsana ME Steyn, o newa faculty hoods.



Poresidente wa Lekgotla le le Emelang Baithuti (SRC), Siphiwe Mbatha, o ne a newa dikirii ya gagwe ya Bachelor of Commerce (BCom). Mokwadisi wa mo Khamphaseng , e leng Mohumagatsana Elbie Steyn, o newa faculty hoods.

<fn>NWU-NEWS.News255.2009-12-02.tn.txt</fn>
Go abiwa ga di dikirii di le Someamarataronnè tsa MBA






Potchefstroom - Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom (PBS) mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesithi ya Bokone-Bophirima (YBB) se ne bošeng jaana sa aba di dikirii di le 64 tsa masetase tsa dithuto tsa Go Tsamaisa Kgwebo (MBA).

Mohumagatsana Marilize Minne, e leng motlhankedi wa dikamano le baagi o ne a re "Ka nako ya tiragalo eno PBS e ne ya atswa baithuti ba le mmalwa ka ntlha ya diphitlhelelo tsa bone tsa maemo a a kwa godimo le tiro ya bone ya ka natla ya dingwaga di le tharo tse di fetileng. Moalogi mongwe le mongwe o botlhokwa fela thata go PBS e bile re ba eleletsa tsotlhe tse di molemo mo mekgeleng ya bone ya botshelo ya tiro e e amanang le kgwebo."

Rre Christo Vorster o ne a kaiwa e le yo o nnileng le phitlhelelo e e kwa godimo go ba gaisa botlhe mo dithutong tsa gagwe tsa MBA mo dingwageng di le tharo tse di fetileng. Rre Voster o ne a newa Mmetale wa Gauta wa Old Mutual ka ntlha ya phitlhelelo eno ya gagwe e e gakgamatsang. Rre Theuns Truter go tswa kwa Old Mutual o ne a mo naya mmetale ono.

Rre Peet Brits o ne a kaiwa a dirile sentle thata mo pegong ya gagwe ya patlisiso e a boneng 83% ya dimmaraka mo go yone, mme Professional Provident Society (PPS) e ne ya mo naya mmetale wa selefera. Rre JC Vorster, moemedi wa lekala la PPS kwa Potchefstroom, ke ene a neng a mo abela mmetale oo.

Porofesa Mariëtte Lowes, Motlatsa-Moreketoro: wa Akatemi le Porofesa Tommy du Plessis, Mokaedi wa PBS ba ne ba abela baalogi ditifikeiti tse di farologaneng tsa ditiro tsa bone tsa maatlametlo mo dirutweng tse di farologaneng.

Mokaedi wa Sekolo sa Kgwebo, e leng Porofesa Tommy du Plessis, o ne a re PBS e motlotlo go katisa baeteledipele ba boleng jo bo kwa godimo le go itse gore mongwe le mongwe wa bone o tla thusa ka tsela e e kgethegileng mo tirong e a e dirang.



Porofesa Mariëtte Lowes (Motlatsa-Moreketoro: Wa Diakatemi tsa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirma), Batlotlegi Christo Vorster (mofenyi wa mmetale wa gauta wa Old Mutual), Frik Vermaak (Modulasetulo wa Baithuti ba Maloba) le Porofesa Tommy du Plessis (Mokaedi wa Sekolo sa Kgwebo sa Potchefstroom).

<fn>NWU-NEWS.News256.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba Maloba ba Puk mo Ditlhopheng Tsa Bosetšhaba Tsa Rugby






Potchefstroom - Baithuti ba le mmalwa ba maloba ba Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) ba ne ba tsenngwa mo ditlhopheng tsa bosetšhaba tsa rugby kgotsa tsa go ikatisa ka Mantaga.

Ba ba neng ba dira sentle thata e ne e le Deon van Rensburg yo o neng a tsenngwa mo setlhopheng se se sa ntseng se Fatlhoga sa Mabokoboko gore a nne motshameka-gare mo motshamekong wa Maborithani le Irish Lions ka 23 Seetebosigo.

Van Rensburg o na le dikirii ya Masetase ya Dikhemisi mme gape o ne a emela Setheo sa Rugby. Gone jaanong jaana ke motshameki wa nako e e tletseng wa rugby yo gape a neng a tshamekela Lion mo ngwageng ono mo kgaisanong ya Super 14. O ne a tsena sekolo sa Higher Technical School (HTS) sa Potchefstroom.

Batsadi ba ga Deo ka bobedi ba dira kwa Khamphaseng ya Potchefstroom. Mamaagwe e leng Christelle, ke mothusi-mogolo wa tiro ya botsamaisi yo o dira ka ditšhelete tsa Sekolo tsa dipatlisiso ka Kharikhulamo (Saense ya Thuto). Papaagwe, e leng Dawid, o dira kwa Residents and Catering Service (RSC)

Go na le batshameki ba bangwe gape ba babedi mo setlhopheng. Franco van der Merwe o feditse nako e telele a tshamekela Setheo mmogo le setlhopha sa Leopards pele a ya go tshamekela Golden Lions. Talente ya ga Burton Francis yo o tshamekang mo maemong a Fly-half e ne ya "lemogiwa la ntlha" ke setheo, mme morago ga ngwaga wa gagwe wa ntlha o ne a ngokwa key Blue Bulls ka tuelo e e seng kana ka sepe.

Mokapotene wa nako e e fetileng wa Setheo sa Rugby, e leng Wilhelm Koch, o ne a ngokiwa gore a nne leloko la setlhopha sa ikatiso se se sa ntseng se Fatlhoga sa Mabokoboko 7 mme o ne a kopana le sone kwa Stellenbosch ka di 10 Seetebosigo go fitlha ka 13 Seetebosigo. Jovan Bowles wa Leopards le ene o mo setlhopheng seno.



Deon van Rensburg

<fn>NWU-NEWS.News257.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tlhokomelo ya Baša, ke molaetsa o o rometsweng ke Pukfm's Community Cuddle






Potchefstroom - Mo lobakeng lwa bošeng jaana lwa PUKfm, seteišene sa radio sa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB), se ne sa simolola porojeke e e mosola ya go kokoanya diaparo gore di newe bana ba bahumanegi mo tikologong ya Potchefstroom.

Mo porojekeng eno, setlhopha sengwe le sengwe sa baithuti ba Volkskool High le sa Potchefstroom Gimnasium se ne sa rotloediwa gore se tlatse mabokoso a magolo ka diaparo tse beng ba tsone ba sa tlholeng ba di apara. Matsapa ano a ne a duelwa ka gore sekolo sengwe le sengwe se newe nako mo lenaneong la PUKfm gore se tshware thulaganyo e ntšha ya Skolie Show.

Baithuti ba ile ba dira go tlala seatla mme ka ntlha ya seno, go ne ga feleletsa go kokoantswe mabokoso a magolo a a fetang someamatlhano a a tladitsweng ka diaparo tse beng ba tsone ba sa tlholeng ba di apara. Ka go dira jalo, ba ile ba tlhomamisa gore baithuit ba le bararo ba ba tlhophilweng go tswa kwa sekolong sengwe le sengwe ba a katisiwa kwa PUKfm mo malatsing a a tlang a boikhutso a mariga gore ba nne le seabe mo lenaneong la Skolie Show. Bontsi jwa bareetsi ba seteišene seno sa radio ke baithuti ba mafelo a a gaufi le seteišene seno.

Go ya ka Liomee van der Merwe, e leng leloko la setlhopha sa botsamaisi sa dipuisano le baagi le dilo tse di botlhokwa la PUKfm, maikaelelo a magolo a seteišene seno sa radio sa baagi ke go tlisa tlhabololo mmogo le go tshwara dipuisano le baagi. Porojeke eno ya go dira gore baša ba akanyetsa baša ba bangwe ba ba tshwanetseng go kgotsofalela bonnye jo ba nang le jone, e ne ya bidiwa Community Cuddle. Maikaelelo a mangwe ke go katisetsa baša go tshwara dipuisano le ba bangwe mo radiong.

Sekolo sengwe le sengwe se ne sa amogela maboko a le someamabedi gore di a tlatse, mme a ne a nna mantsi go feta ka fa go neng go lebeletswe ka gone fa labofelo go ne go tladiwa a a fetang someamatlhano. A ne a tlala dilori tse dinnye di le tharo! Sengwe sa dilo tse Volkies a neng a di dira e ne e le go tla ka mokgwa o moša wa kafa seno se neng se ka dirwa ka gone fa ba ne ba tshwere letsatsi le le kgethegileng la Sivvie day go rotloetsa baithuti go aba diaparo. Ka go dira jalo, Volkies o ne a nna le dikgwedi di le tharo tsa go gasa ka sekolo sa bone mme Gimmies ene o ne a tlhomamisa gore ba tla gasa sebaka sa kgwedi.
Mmino le thulaganyo ya lenaneo di tla dirwa ke baithuti ba dirisana mmogo le setlhopha sa botsamaisi sa lenaneo la PUKfm.

Diaparo di ne tsa abiwa mo bekeng e e fetileng - dingwe tsa tsone di ne tsa abiwa kwa Hope Village mme tse dingwe kwa Koningskinders. Go sa ntse go tla abiwa diaparo tse di oketsegileng mo diporojekeng tsa Student Rag Community Services (SRCS).

Mo ngwageng ono, PUKfm e dirile diporojeke di le mmalwa tse di dirwang mo baaging. Maloko a ne a nna le seabe mo Blikkieskosdag mme a abela sekolo sa tlhokomelo ya bana ba bahumanegi madi le dilwana ka go rekisa di pancake di ka nna sekete. Gape, seteišene se ne sa nna le seabe mo letsholong la Kansa la Relay for Life.



Meyer Conradie go tswa kwa Hope Village o amogela mokowa wa diaparo gore di newe batho ba ba tlhokomelwang ke setheo seno. O na le Liomee van der Merwe, leloko la setlhopha sa botsamaisi la PUKfm la puisano le baagi le dilo tse di botlhokwa.

<fn>NWU-NEWS.News258.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moreketoro o nna seoposengwe le baithuti ba ba golafetseng






Mafikeng - Moreketoro wa Khamphase ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB), e leng Porofesa Kgwadi, o ne bošeng jaana a ipha nako ya go tlwaelana botoka le baithuti ba ba golafetseng le fa gone a tshwaregile thata ka tiro.



Boikaelelo jwa seno e ne e le gore a kgone go bona dikago tse di tlhokang go tlhabololwa. Ga go ise go tlhongwe letsatsi la go tlhabololwa ga tsone. Moreketoro wa Khamphase e leng Mohumagatsana Vida Mutlaneng, mookamedi wa Setheo sa Bogole, le sa baithuti ba ba golafetseng mo mmeleng o ne a tsamaya a sekaseka dikago tsa khamphase. Moreketoro wa Khamphase ene o ne a tsamaya dikago tsotlhe a ntse mo setulong sa maotwana ka lobaka lwa ura.

Jaanong Moreketoro o tla kgona go tlhalosetsa batsamaisi ba khamphase boemo jotlhe sentle gore baithuti ba ba golafetseng ba kgone go e dirisa kwa ntle ga mathata. Ga go ise go itsiwe sentle gore ke dikago dife tse di tla tlhabololwang.
________________________________________
Porofesa Dan Kgwadi, Moreketoro wa Khamphase ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB), a na le Rre G Rasello.

<fn>NWU-NEWS.News259.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moreketoro o etela toropo e Puk e tlholegileng kwa go yone






Potchefstroom - Porofesa Annette Combrink, Moreketoro wa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB), le maloko a mangwe a batsamaisi ba khamphase ba ne ba boela morago mo hisitoring go bona gore Puk e simoletse kae.

Lefelo le ba neng ba boela kwa go lone e ne e le Burgersdorp, toropo e e kwa Kapa Botlhaba e kwa go yone batlhatlheledi ba babedi le baithuti ba le batlhano ba neng ba neng ba simolola tiro dingwaga di le 140 tse di fetileng fa Reformed Church e sena go dira tshwetso ya gore go agiwe Sekolo sa Bodumedi. Batlhatlheledi ba ba neng ba sena gone ba ne ba newa kagonyana ka fa morago ga ntlo ya moruti lekgetlo la ntlha-ntlha ka la 19 Ngwanaatsele 1869.



Sengwe sa dilo tse di neng tsa dirwa fa go ne go etetswe Burgersdorp e ne ya nna go kopana mmogo gape le baithuti ba nako e e fetileng ba setheo sa rona go tswa mo go lone lefelo leo le go dira loeto lwa botsalano kwa go Rre William Ngoqo, Ratoropo. Le fa go ntse jalo, ntlhakgolo ya loeto lono e ne e le go etela musiamo wa segopotso wa setso le hisitori o mo go one go bontshiwang ka tsela e e kgatlhang gore Sekolo sa Thutobomodimo se simolotse kae. Tshimologonyana eno ya sone e ne ya feleletsa e le Yunibesiti.

Maloko a badiri ba YBB kwa lefelong la bobolokelo jwa tshedimosetso le kwa musiamong a dirile ka natla bošeng jaana go tlhama dilo tsa go dira dipontsho tse diša tse di bontshang tshimologo ya Yunibesiti. Dilo tseno tsa go dira dipontsho tse diša di weditswe mme di beilwe bontle mo teng ga musiamo go bontsha batho tshimologo ya yone kwa Burgersdorp.

Mo godimo ga moo, Porofesa Combrink o ne a naya Rre Gerhard Coetsee, modulasetulo wa Boto ya Batlhokomedi ba musiamo, kgatiso e e kgethegileng ya Bible the Reformed Church of South Africa (Gereformeerde Kerk van Suid-Afrika - GKSA) e e gatisitsweng mo ngwageng ono go keteka ngwaga wa bo 140, le kgatiso ya tayari ya ga Porofesa Dirk Postma, moruti wa ntlha wa Sekolo sa Bodumedi le mosimolodi wa GKSA.

Gape mo setlhopheng sa ba ba neng ba tsere loeto, go ne go na le Diporofesa e leng Mariëtte Lowes, e leng Motlatsa-Moreketoro wa tsa Akatemi, Jan Swanepoel, Modini wa Diatshe, Dries du Plooy, Modini wa Legoro la Thutobomodimo, Batlotlegi Tom Larney, e leng Tlhogo ya Ferdinand Postma Library, Theo Cloete, e leng Mokaedi: wa Dipapatso le Tlhaeletsano, Jan Schutte, e leng Tlhogo ya Ditirelo tsa Sethekeniki, Bahumagadi Annette Kellner, Johanna Bornman le Rre Jaap Verhoef, botlhe ke ba lefelo la bobolokelo jwa tshedimosetso la musiamo wa YBB.



_______________________________________

Ka loeto lono, go ne ga bulwa semmuso keteko-moletlo ya segopotso sa Yunibesiti sa dingwaga tse 140. Dikgwedi tsa ngwaga otlhe tsa Khalendara ya Khamphase ya Potchefstroom di tletse ka ditiragalo tse dingwe tse di rulaganyeditsweng go keteka dingwaga di le lekgolo le someamane. Dithulaganyo tse dingwe gape tse di dirwang ke tsa go amogelwa ga sefikantswe sa ga Totius mo khamphaseng. Gape go dirwa dithulaganyo tsa go aga lebota la segopotso.



<fn>NWU-NEWS.News26.2009-12-02.tn.txt</fn>
Innovation award






Yunibesithi ya Bokone-Bophirima (NWU) e amogetse kabelo ya go nna moitshimololedi yo o tsweletseng pele go gaisa wa 2004 mo Kgaisanong ya Boitshimololedi jwa Bosetšhaba mme ba amogela R500 000 ya kabelo ya madi kwa moletlong o o kgethegileng kwa Johannesburg.

Kgaisano e, ke itshimololelo e e rotloeditsweng ke Letlole la Boitshimololedi la Lefapha la Saense le Thekenoloji. Kgaisano e, e kgakotswe ngwaga o o fetileng mme ya ya kwa bokhutlong fa bafenyi ba ne ba itsesiwe mo bekeng e e fetileng.

Mo kgaisanong ya motho ka nosi ya baitshimololedi ba ba kwa pele ba bašwa NWU e ne e le yona fela Yunibesithi e e neng e na le batlhopiwa ba le bararo mo go ba le somepedi ba be neng ba le mo makgaolakgang.

Mo kgaisong e NWU ne e le ya bobedi ka porojeke ya yona e bong "The Intelligent Sparkplug" mme ya tlisa gape R200 000 gae.

Boitshimololedi jo jwa maemo a a kwa godimo bo bona phokotso e kgolo ya ikonomi ya dituki le dintsho mmung, fa e sa ntse e lekanyetsa motlakase. Porojeke e, e setse e ngoketse kgatlhego go tswa go badiri ba dikoloi ba boditšhabatšhaba, go sa gakgamatse fa go lebilwe tlhatlogo e e sa tswang go itemogelwa ya tlhatlogo e e sa tlhomamang ya ditlhwatlhwa tsa oli.

Sparkplug e ribolotswe ke Paulus Kruger le Barend Visser- bobedi bo tshwaragane ga jaana le didikerii tsa bona tsa bongaka - mo bokaeding jwa ga Prof. Okkie De Jager wa Sekolo sa Astrophysics le Mr. Gerhard Moerdyk yo o dirang jaaka mogokaganyi wa tsa kgwebisano.

Batsenela kgaisano ba bangwe ba babedi ba NWU e ne e le "Hardware Random Number Extractor" ya ga Roelf Botha le Barend Visser - le bona ba le mo kaelong ya ga De Jager, le "JS1 Revelation - New Generation 18m class Glider" wa Sekolo sa Mechanical Engineering.

'New generation Glider' e na le ditokafatso tse dikgolo di le mmalwa, e netefatsa go relela ntle le thuso epe fela. Matlhale a a gakgamatsang a a mo morago ga kakanyo e ke Johan Bosman le Riaan De Bruyn mo bokaelong jwa ga Mr. Attie Jonker go tswa kwa Sekolong sa Mechanical Engineering ka go dirisana le Uys Jonker, tlhogo ya JS1.

'Hardware Random Number Extractor' e tla tlhatlosa tshireletsego ya thulaganyo ya dipolokelo e bile e dirisiwa go etsisa tsa matlotlo le mo metshamekong ya dikhomphiutara.

Yunibesithi ya Stellenbosch e abetswe kabelo ya go nna yunibesithi ya Aforika Borwa e e gaisang go feta.

Dr. Eugene Lottering, mokaedi mokhuduthamaga wa Letlole la Boitshimololedi, o rile ba ikaeletse go tsweletsa tlhabololo ya tlwaelo ya dipatlisiso tsa boitshimololedi mo tikologong ya thuto e kgolwane mme e yona gammogo le ditheo tsa thuto, e tla netefatsa gore bana ba ba tlang ba e tla nnang bapakakgwebo ba Aforika Borwa e nna ba maemo a a kwa godimo mo lefatsheng ka tota.

<fn>NWU-NEWS.News261.2009-12-02.tn.txt</fn>
Mokhanseliri o sadisa botlhe sentle








Ka nako ya go tlhomiwa ga gagwe jaaka Mokhaseliri wa ntlha-ntlha wa NWU ka di 14 tsa Moranang 2005, Ngaka Popo Molefe o ne a re go kopanngwa ga Yunibesiti ya pele ya Bokone-Bophirima le Yubibesiti ya Potchefstroom ya Thuto e e Kwa Godimo ya Sekeresete le go akarediwa ga Khamphase ya Sebokeng ya Yunibesiti ya Vista mo go kopanngweng ka tsone ke sesupo se se nonofileng sa tetlano le go aga setšhaba.



Ngaka Popo Molefe

Pelenyana fela ga fa lobaka lwa tiro ya gagwe lo felelwa ke nakko, o ne a re, "Lemororo NWU ya gompieno e se gore e itekanetse, e na le dikgang tse di kgatlhang tsa go atlega ga yone mo go tsa thuto e e kwa godimo ya mo Aforika Borwa. Mo godimo ga gore Yunibesiti eno e iponele maemo a go kaiwa e le e e laolwang ka tsela e e molemo go di gaisa mo Aforika Borwa, gape e ne ya newa kabelo ya go bo e ile ya thusa thata mo go rotloetseng tiriso ya dipuo tse di farologaneng le go aga setšhaba mo dingwagweng di le 10 tse di fetileng go gaisa yunibesiti e pe e nngwe mo nageng.

"Mo godimo ga moo, go nnile le makgetlo a mabedi - la ntlha ka 2005 le ka 2008 - a ka one NWU e neng ya bidiwa setheo sa thuto e e kwa godimo sa Aforika Borwa se se nang le mokgwa o moša wa go dira dilo tsa boteteniki go gaisa tse dingwe tsotlhe.








<fn>NWU-NEWS.News262.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khamphase le MIDZ di saena tumalano ya mananeo a go dira patlisiso






Mafikeng - Bošeng fela jaana, Khamphase ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) e ne ya saena tumalano le Mafikeng Industrial Development Zone (MIDZ) ya go tlhama mananeo a patlisiso a a golaganeng le Polane ya Kgwebo ya MIDZ e e tla tlamelang ka tšhono ya go lekwa le go tsweledisetswa pele ga kitso, bokgoni le ditlhamoseša tse yunibesiti e tlamelang ka tsone.

Dingwe tsa dilo tse go tla dirwang patlisiso ka tsone di akaretsa tlhokomelo ya dikgomo; kabo ya dikumo mo lefapheng la dipalangwa; disaense tsa dingaka tsa diphologolo; tlhokomelo ya dimenerale; molao wa tsa tikologo; tlhabololo ya dikgono tsa tiro; tlhabololo ya temothuo le ya loago..... Tsweetswee tobetsa fano gore o lebe tshedimosetso e e (Link: http://www.nwu.ac.za/opencms/export/NWU/html/news/Persvrystellings/press32_t.html) neilweng babegadikgang gore ba e phasalatse.



_____________________________________________________________________________________________

Rre Tebogo Kebotlhale, Motlhankedi Khuduthamaga-Mogolo (CEO) wa Mafikeng Industrial Development Zone (MIDZ) o na le Porofesa Dan Kgwadi, Moreketoro wa Khamphase ya Mafikeng ya Yunbesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) mme ba saena memorantamo.

<fn>NWU-NEWS.News263.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moitsesaense wa Nyutlelia kwa YBB o amogela awate e e batlwang ke mongwe le mongwe






Potchefstroom - Werner van Antwerpen o itshupile e le moemedi wa mmatota wa Aforika Borwa, wa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) le wa Sekolo sa Saense ya Nyutlelia sa Morago ga Boalogane le sa Boenjenere fa bošeng jaana a ne a amogela Awate ya I Harry Mandil ka ntlha ya patlisiso e e duleng diatla ya dikirii ya masetase mo tirong ya gagwe ya boenjenere jwa nyutlelia.

Ga jaanong jaana Van Antwerpen ke moithuti wa PhD mo tirong ya Boenjenere jwa Nyutlelia kwa YBB, e bile o weditse M.Eng ya gagwe ya Boenjenere Jwa Nyutlelia (Dionase) ka Phatwe 2007. Setlhogo sa pego eno e ne e le "Multi-quadrant performance simulation for subsonic axial flow compressors". Se se neng sa dirwa mo patlisisong eno e ne ya nna go dira tiro ya go etsisa tsela e motšhini o dirang ka yone go bolelela pele tsela e o tlileng go dira ka yone ka fa tlase ga maemo a a tlwaelegileng fela le ka nako ya fa o fetlha maatla a a kwa godimo thata a nyutlelia, e bile seno ke thuso e kgolo tota mo go direng kgatelopele mo botegeniking jwa metšhini e e fetlhang maatla a nyutlelia, e e tsidifatsang gase ya mogote o o kwa godimo thata. Van Antwerpen a re, "Ke ikutlwa ke le motlotlo tota go bo ke amogetse awate eno. Ke segofaditswe ka ditsela di le dintsi tota. Seno sotlhe ke ka ntlha ya thuto ya maemo a a kwa godimo e e rutwang e sekolo."

Harry Mandil yo o tlhokafetseng ke ene a ileng a thaya MPR, e leng bodirelo jwa ditiro tse di farologaneng jwa boenjenere, e e neng ya tlhongwa ka 1964. Bodirelo jono bo dira ditiro tse dintsi tse di farologaneng mo dinageng di le dintsi, mme bošeng jaana bo simolotse go dira tiro ya jone le mo Aforika Borwa. MPR e ema thuto le patlisiso nokeng fela thata, mme e tlhamile awate eno ya boditšhabatšhaba ya go tlotla baithuti ba ba gaisitseng ba bangwe botlhe ba dikirii ya masetase mo go tsa boenjenere jwa nyutlelia.

Sekolo sa Saense ya Nyutlelia sa Morago ga Boalogane le sa Boenjenere e ne e le sone sa ntlha go newa tšhono ya go etelela pele Boenjenere Jwa Nyutlelia mo Aforika Borwa, mme diphitlhelelo tsa sone di dira gore YBB e gagamalele go nna le mekgwa e meša ya go dira dilo. Gape, Van Antwerpen e ne e le Moaforika Borwa a le mongwe fela yo o neng a tlhopetswe go ya go tsaya karolo kwa Khonferenseng ya Boditšhabatšhaba ya Baša ya European Nuclear Education Network Association (ENEN) e e kaga Go Fetlhwa ga Maatla a Nyutlelia e e neng e tshwaretswe kwa Budapest mo masimologong a kgwedi ya Seetebosigo. Ka nako ya khonferense eno, Van Antwerpen o ne a itsisiwe jaaka mongwe wa bafenyi ba bararo. Mongwe wa moputso o a neng wa o newa ke go lalediwa go ya go neela puo kwa khonferenseng e e latelang ya ENEN monongwaga kwa Paris, kgotsa mo ngwageng o o tlang kwa Barcelona.



______________________________________________________________________________________________

Werner van Antwerpen, Porofesa Jat du Toit kwa kokoanong ya Boenjenere Jwa Metšhini le Porofesa Mariëtte Lowes, Motlatsa-moreketoro: wa Tsa Akatemi.

<fn>NWU-NEWS.News264.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ditiragalo tse di mo filiming e ntšha ya Bakgat tse di filimetsweng mo khamphaseng






Potchefstroom - Mo bekeng e e fetileng Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) e ne e neile setlhopha se se filimang filimi eno boroko gore se filime ditiragalo tsa filimi ya Bakgat.Jaaka mo filiming ya nako e e fetileng ya Bakgat, Ivan Botha o boile gape o tshameka karolo ya motshameki-mogolo - e mo go yone a leng motshameki wa rugby e leng Wimpie Koekemoer.







__________________________________________________________
Wimpie Koekemoer (Ivan Botha) o ne a bolelela mamaangwe maaka mme a nyelela ka bonako jo a neng a ka kgona ka jone...

Baithuti ba le mmalwa ba Puk ba ne ba rulaganngwa gore ba nne ditlhopha tsa babogedi fa thoko ga lebala la rugby.
Go ya ka Lucia Meyer, motlhagisi-mmogo le mmenejara wa go tlhagisiwa ga filimi eno, filimi eno e nšha e tla gololwa go sa le gale mo ngwageng o o tlang. Motlhagisi wa yone ke Danie Bester mme Henk Pretorius ke mokaedi le mokwadi wa yone.





______________________________________________________________________________________________
Boradikhemera ba Bakgat 2 ba ne ba filimela ditiragalo tseno fa pele ga moago o mogolo ka Labotlhano.

<fn>NWU-NEWS.News265.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khamphase e tlhagisa bommampodi ba ju-jitsu






Mafikeng - Bošeng jaana khamphase ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophrima (YBB) e ne ya tlhagisa mampodi wa yone wa ntlha wa lefatshe kwa dikgaisanong tsa Bomampodi ba ju-jitsu tsa US.

Rebaone Mokolobate (27) o ne a rwesiwa korone ya mampodi wa lefatshe mo setlhopheng sa ba ba gaisanang mo setlhopheng sa ba ba ka fa tlase ga boima jwa 75 kg (Di CL di le 158) morago ga a sena go semelela mo kgaisanong e e matlho-mahibidu le bangwe ba ba tswang kwa United States of America (USA), Jamaica, Poland, Canada, Trinidad le Tobago. Kgaisano eno ya bomampodi e simolotse ka la di 28 Seetebosigo go ya go 9 Phukwi 2009 kwa Colorado Springs Resort, Colorado, USA.

Rebaone le moithuti-ka-ene, e leng Tshepo Botipe (26), yo le ene a tswang kwa YBB, ba ne ba ikgapela mmentlele wa gauta kwa dikgaisanong tsa Bomampodi ba Boditšhabatšhaba ba Ju-Jitsu ba Aforika Borwa tse di neng di tshwaretswe mo Khamphaseng ya Mafikeng mo ngwageng o o fetileng. Phitlhelelo eno e ne ya dira gore ba tshwanelegele go tsenela dikgaisano tsa Bomampodi Tsa Ju-Jitsu tsa US. Tshepo, yo o neng a semelela mo kgaisanong ya ba boima jo bo ka fa tlase ga 65 kg (Di-CL tse 128) o ne a tla a ikgapetse mmentlele wa boronse. O ne a amogela mmentlele ono fa a ne a gaisana mo setlhopheng se segolwane.

Setlhopha sa Aforika Borwa se maloko a sone e neng e le Rebaone le Tshepo le bagaisani ba bangwe ba le bane (banna ba bararo le mosadi a le mongwe) ba ju-jitsu, ka kakaretso ba gapile maemo a boraro mo kgaisanong eno mme ba newa mmentlele wa boronse.

Rebaone o ne a re "Kgaisano eno ya Bomampodi ya US e ne e se mothofo ka gonne re ne ra tshwanelwa ke go gaisana le bagaisani ba ba nang le bokgoni jwa maemo a a kwa godimo. Le fa go ntse jalo, re ile ra di itumelela thata le go ithuta go le gontsi ka motshameko ono."

Baatlelete ba babedi bano ba re ba solofela gore ba tla nna le seabe gape mo kgaisanong e e tlang, ya Destiny,e e tla tshwarwangk a August monongwaga kwa Cape Town.


__________________________________________________________________________________


<fn>NWU-NEWS.News266.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB Puk e ipela ka bobedi jo bo fitlhileng kwa makgaolakgannyeng mo kgaisanong ya botlhami






Potchefstroom - Baithuti ba babedi ba tiro ya Go Tlhama Ditshwantsho ka Khomphiutara ba Khamphase ya Potchefstroom ba fitlhile kwa makgaolakgannyeng mo Kgaisanong ya ngwaga ono ya Diawate Tsa Kgaisano ya go Tlhama Ditshwantsho ka Khomphiutara ya Setheo sa Botlhami sa SABS.

Dikgopolo tsa botlhami tsa baithuti ba ngwaga wa bofelo e leng Freda Raubenheimer le Sophia Strydom di dirile gore le bone ba fitlhe kwa makgaolakgannyeng a kgaisano eno e mongwe le mongwe a e tswelang pelo.

Ke ngwaga wa bosupa ka go tlhomagana baithuti ba Khamphase ya Potchefstroom ba ntse ba fitlha kwa makgaolakgannyeng a kgaisano eno. Kgopolo ya ga Freda, e e dirileng gore a fitlhe kwa tikologong ya bofelo ya kgaisano eno, ke ya letshwaokgwebo la selegae le le ka dirisediwang go solegela molemo dikgwebo-potlana tsa selegae le mekgatlho e e sa direng diporofete. Sophia o ile a tlhoma thulaganyo e e kgonang go itsetsepela ya go katisiwa ga baithuti ba ntse ba le mo tirong e e ka kgonang go solegela molemo le go tlhabolola intaseteri ya botlhami.

Setheo sa Botlhami sa SABS se simolotse Sekema sa Diawate Tsa Phitlhelelo ka 1987. Se farologana le diawate mmogo le dikgaisano tse dingwe tsa mo Aforika Borwa ka gonne ke sa mofuta wa sone fela mo nageng ya rona e bile se na le ditiro tsa mefuta e e farologaneng go gatelela thata botlhami jwa kgwebo le boeteledipele mmogo le botlhami jwa maemo a a kwa godimo. Maina a baithuti ba mefuta yotlhe ya botlhami, e ka tswa e le jwa kerafiki, jwa mo teng ga kago, jwa intaseteri, jwa fešene, jwa diseramiki, jwa matsela a a logilweng, jwa dibenyane kgotsa jwa go tsaya ditshwantsho tsa kgwebo, a ka nna a tlhophiwa ke ditheo tsa bone gore ba tsenele kgaisano eno.

Ba ba fitlhileng kwa makgaolakgannyeng a kgaisano eno ba nna le seabe mo dikokoanong tsa go tlhabana botlhale le diseminara. Mo ngwageng ono, go ne ga etelwa ditheo tse di di gogang kwa pele tsa botlhami le tsa thekenoloji mme ba ba fitlhileng kwa makgaolakgannyeng ba ne ba nna le seabe mo go neeleng dipuo le go tshwara metlotlo ka dikgang tsa konokono mo tirong ya botlhami.

Gape, lenaneo leno le ba naya tšhono e e molemo ya go kopana le ba e kileng ya nna bafenyi, batho ba ba tlhomologileng mo intasetering, le ba go ka diregang gore e nne bathapi ba bone mmogo le ba bobegadikgang. Kgaisano eno e tshwarwa ngwaga le ngwaga ka Letsatsi la Baša.




______________________________________________________________________________________
Freda Raubenheimer le Sophia Strydom ka nako ya Kgaisano a Ngwaga Ono ya Diphitlhelelo Tsa Botlhami.

<fn>NWU-NEWS.News267.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e amogela thuso e kgolo go ka dira patlisiso






Potchefstroom - Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ke gone e fetsang go saena tumelano e e leng ya ntlha ya mofuta o mo nageng ya rona e e leng ya go bula ditsela tse dintšhwa gammogo le setlamo sa Sasol Technology.

Tumelano e ya patlisiso ya mofuta o le mongwe e tlhoma thulaganyo ya tirisanommogo mo ditikologong tse di farologaneng tsa mo yunibesiti e nang le tshono ya go ka itemogela diporojeke tsa patlisiso mme setlamo le sone se itemogelang diporojeke jaaka go ka tlhokega. Tumelano e e bophara e, e tsere sebaka sa dilemo di le pedi tsa dipuisano mo go ilweng ga lebelelwa mabaka a mantsi mme a batlisiswa mme a akangwa go fitlhelela tumelano jaaka e dirilwe jaanong.

Tumelano ya patlisiso e tlhomelwa mo dikhamphaseng tsotlhe tse tharo mme e tsenya le babatlisisi botlhe ba YBB. Diporojeke tse di kgolo tse di botlhokwa jaanong jaana ke tsa kwa Magorong a kwa Boenjeniri le kwa Disaenseng tsa Tlholego. Moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khamphase ya Potchefstroom, o rile gore go saena tumelano ke tiragalo e e itumedisang thata mme a re gape gore mo dikatlegong tsa tumelano go tla mela tirisanommogo e ntsi mo nakong e e tlang.

Go ya ka Moporof Kobus Pienaar, Modiini wa Disaense tsa Tlholego, tumelano e gatelela thata botlhokwa jwa tirisanommogo magareng a YBB le Sasol Technology. Ene o beile setlamo leina la mogwebisani wa yunibesiti wa togamaano. Moporof Pienaar o rile gore bogwebisani jaaka tumelano e ke ntlha e e botlhokwa thata mo tikologong ya patlisiso le katiso mme go tswela setšhaba le tlhabololo ya batho ba sone mosola o mogolo.

Go ya ka Moh Elani Engelbrecht wa karolo ya tsa Molao ya YBB, YBB e tsere karolo e kgolo ka gore yunibesiti e ne e ntse e kopantsha batsayakarolo le barerisani go tokofatsa le go netefatsa tumelano. "Mor Johan Nel, molaodi wa thekenoloji wa setlamo o rile gore: "Le fa go na le diyunibesiti tse dingwe mo tumelanong, Potchefstroom e tsere karolo e kgolo go feta mo tirong ya go diragatsa tumelo e kgolo e."


______________________________________________________________________________________
Moporof Annette Combrink, Moreketoro wa Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB), mor Johan Nel, Molaodi wa Thekenoloji le Ngaka Sven Godorr, Molaodi wa Patlisiso le Tlhabololo, ba kwa setlamong sa Sasol Technology, ka nako ya tshaeno ya tumelano magareng a YBB le Sasol Technology. Kwa morago go na le Moh Elani Engelbrecht wa Kgaolo ya tsa Molao, Baporofesara Albert Helberg, Modiini wa Motshwareledi wa Boenjeniri, Christien Strydom wa Disaense tsa Popego le Khemi, Kobus Pienaar, Modiini wa Disaense tsa Tlholego le Mariëtte Lowes, Motlatsamoreketoro wa Akatemi.

<fn>NWU-NEWS.News268.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba newa Thuso ya Madi a go ya go Tsweletsa Dithuti Kwa Norway






VANDERBIJLPARK. - 'Tsela-tshweu' go baithuti ba babedi ba Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) bao bošeng jaana puso ya kwa Norway e neng ya ba naya thuso ya madi a go ya go tsweletsa dithuto tsa bone kwa moseja. Baithuti ba babedi bano ba lekwalo la morago ga boalogane, e leng Jabulile Makhalima le James Moleli, ba tshwaragane le go ithutela dikirii ya bone ya Masetase ya botsamaisi jwa mafapha a a kopaneng e leng MSc-logistics mo Sekolong sa Disaense Tsa Ikonomi.

Go ya ka Porofesa Roy Dhurup, Modini wa: Legoro la Disaense Tsa Ikonomi le Thekenoloji ya Tshedimosetso, thuso eno ya madi a go ya go ithuta ke karolo ya letsholo la puso ya kwa Norway le le letlang baithuti ba ba tswang kwa dinageng tse di tlhabologang gore ba ye go tsweletsa dingwe tsa dithuto tsa bone tsa morago ga lekwalo la morago ga boalogane kwa Norway. Baithui bano ba tlile go kopana le baithuti-ka-bone kwa Yunibesiting ya Molde kwa Norway moragonyana mo ngwageng ono. Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) le Yunibesiti ya Molde di ne tsa saena Memorantamo wa tumalano mo tshimologong ya ngwaga ono. Go ya ka Porofesa Dhurup, baithuti bano ba tlhagafetse tota e bile ba lebile pele go ya go nna le maitemogelo a a itumedisang tota a go ithuta kwa Norway.


______________________________________________________________________________________
Mo tseleng go ya Norway. Go tswa ka fa molemeng ke Ngaka Wynand Grobler (Mokaedi wa: Sekolo sa Disaense Tsa Ikonomi), Jabulile Makhalima, Porofesa Roy Dhurup (Modini), James Moleli le Porofesa Tielman Slabbert (Sekolo sa Disaense Tsa Ikonomi).

<fn>NWU-NEWS.News269.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba maloba ba Puk ba ntshitse ga tshwene ka fa 'morago' ga dikhemera






Potchefstroom - "Go na le sengwe ka tiro ya go kaela se se dirang gore e ntsamaele sentle - e tsamaya sentle fela ka thelelo mme ke e itumelela tota.' Ano ke mafoko a ga Sanet Olivier, moithuti wa maloba wa Puk yo gone jaanong e leng mokaedi wa Difilimi tsa Homebrew e e dirileng lenaneo le le ntšha la thelebišene, la Shoreline, la SABC2.
Sanet a re ga a ke a kgwa mowa, ka gonne mo godimo ga go nna mokaedi wa Shoreline, gape o tshwara lenaneo la gagwe la go apaya, ROER!, la kykNET mme gape ba simolotse go filima lenaneo la Jou show met Emo, e leng mananeo a e tlileng go nna mananeo a dibeke tse tharo a kykNET mo SABC 2.

Sanet a re o ne a ithutela khoso ya go tsaya ditshwantsho kwa Stellenbosch fa a sena go fetsa materiki. Fa a ntse a e ithuta, mongwe o ne a mo itsise ka tiro ya go nna mokaedi wa tiro ya go dira bidio lekgetlho la ntlha mme a iphitlhela a rata tiro eo fela thata. O ne a utlwa gore Porofesa Attie Gerber kwa Dithutong Tsa Tlhaeletsano kwa Puk o katisa baithuti ba gagwe "ba ntse ba le mo tirong" le gore fa mongwe wa bone a tsamaya, ga a amogele fela dikirii mme gape o tswa a na le bokgoni jwa go tlhama lenaneo. "Seno ke sone se se neng sa ntlhatswa pelo mme ga ke ikwatlhaele seo le e seng."

Mo ngwageng o a boneng Onase ka one, o ne a nna le maitemogelo mo tirong ya Difilimi Tsa Homebrew kwa Cape Town mme a nna mothusa-mokaedi wa lenaneo la Pampoen tot Perlemoen. "Ke ne ke dira tee ke sa fetse, ke tabogakaka le go tlhatswa dijana. Ke sa ntse ke di dira dilo tseno - mme se se farologanang mo go seno sotlhe ke gore ke dira tiro eno jaaka mokaedi wa ROER!"

Sanet a re ga go na sepe se se kgotsofatsang jaaka go bona selo se o feditseng dikgwedi di le dintsi o se dira se kopana sentle mmogo letsatsi le letsatsi mo phaposing ya bokaedi. "Eno ga se tiro e e motlhofo mme lenaneo le re kgonneng go le tlhagisa kwa bofelong ke lone le le bontshang bokgoni jwa rona, mme ke akanya gore ke yone tsela e re batlang go tswelela pele ka yone. E dira gore re dire tiro ya rona kwantle ga go iteega tsebe le go nna re tlhagafetse!"

"Shoreline e gwetlha e le tota. Re ne re na le batshwara-lenaneo ba le bane bao ba le bararo ba bone ba iseng ba ko ba tlhage mo thelebišeneng. Go dira gore mongwe le mongwe a dire bojotlhe jwa gagwe go lapisa tota.
"Kwantle ga basadi ba babedi ba batshwara-lenaneo ba ba neng ba sa dire le rona ka dinako tsotlhe, e ne e le nna fela mosadi mo lenaneong la botlhagisi - mme dilo di ne di sa tsamaye sentle ka dinako tsotlhe. Ka lesego, nna le Chris Lotz re na le dingwaga di le thataro re dira mo lenaneong la ROER! mme re ne re tlhaloganyana. Re ne re sa tlhoke gore mongwe le mongwe wa rona a ithute "puo" ya yo mongwe go tswa kwa tshimologong.

"Tiro ya mo thelebišeneng e batla go tshwaraganelwa fela thata le go dira gore batshwara-mananeo le setlhopha sotlhe ba ntshe ga tshwene."
"Mme - fa tiro e weditswe, ke ikutlwa ke dule matsutsuba, ke thuntse moriri e bile ke dirisitse mabotlolo a le mantsi a kirimi ya go itshireletsa mo letsatsing, ee, ke ikutlwa ke godile jaaka mokaedi e bile ke anaanela tiro ya me fela thata.
"Ke batho ba le ba kae ba tiro ya bone e ba nayang tšhono ya go tsaya loeto ka tiro go ya kwa mafelong a a gaufi le lewatle.....?"

Le fa go ntse jalo, a re ke batho ba le mmalwa fela ba ba tla lemogang gore Shore line e ne e le tiro e e boima . "E ne e re batla diura di se kana ka sepe tsa tiro, malatsi a le mantsintsi - ka gonne re ne re le mo tirong motsotso mongwe le mongwe wa letsatsi le go robala go le gonnye fela. Gantsi re ne re tlhoka go filima mo maitseboeng go simolola ka ura ya bo 6 - morago ga go dira letsatsi lotlhe. Morago ga moo re ne re robala ka ura ya bo 3 mo mosong, re bo re tsoga ka ura ya bo 6 go tsaya loeto ka koloi go ya kwa lefelong le le latelang.

"Ka dinako tse dingwe re ne re sena nako e e lekaneng ya go tsenya dikhemera dibeterii. Go ne go direga gantsi gore dikoloi di gane go tsamaya mme, se se neng se dira dilo maswe le go feta, ke gore re ne re tshwenngwa ke go bo re sa ntse re na le mo gontsi go go filima kwa lefelong le re neng re sa le itse kgotsa re sa itse se se neng se tlile go direga kwa go lone .."
Le fa go ntse, Sanet a re ga a ikwatlhaele go bo a tsere tiro eno gotlhelele.

O belegetswe kwa Prince Albert kwa Kapa Bophirima e bile e ne e le moithuti wa ngwaga wa bofelo ka 2003 mme dingwaga di le pedi moragonyana o ne a newa moputso wa ATKV wa go dira lenaneo le lentle go gaisa a mangwe mo makasineng kgotsa mo setlhopheng sa mokgwa wa botshelo.
• Shoreline e simolotse mo bekeng eno mme e tla gasiwa mantaga mongwe le mongwe maitseboa ka 19:30 mo go SABC 2. Ke lenaneo la tikologo la ditshwantsho tsa boleng jo bo kwa godimo tse di bontshang lemorago la tikologo ya baagi le khumo e e fitlhegileng ya Aforika Borwa.





Sanet Olivier.


______________________________________________________________________________________
Sanet Olivier le maloko a setlhopha sa gagwe se se tlhagisang filimi ka nako ya go filimiwa ga Shoreline.

<fn>NWU-NEWS.News27.2009-12-02.tn.txt</fn>
Our Vice-Chancellor new Chairperson of Aardklop








Dr. Theuns Eloff, Motlatsa-Mokanseleri wa Yunibesithi ya Bokene -Bophirima (NWU) o tlhophilwe go nna Monnasetulo yo montšhwa wa Lekgotla la Bakaedi la Aardklop Arts Festival.

Go ya ka Eloff se ke tšhono e bile e supa fa NWU - bogolosegolo - Khampase ya Potchefstroom - e tsaya seAfrikanse gammogo le bomefutafuta jo bo leng teng jwa dipuo tsia.

O solofela gore Aardklop, ka fa tlase ga kaelo ya gagwe, e tla nna

Maleba le seabe le setaele sa gagwe sa botsamaisi a re: "Go dira re le setlhopha le botsamaisi jo bo nonofileng ke tlhobaboroko mo go nna. Ka jalo ke rata go neelana ka boeteledipele jo bo maatla gore ke tle ke kgone go tlhatlosa letlhakore la botsamaisi jwa moletlo go ya kwa legatong le le kwa godimo go feta. Ke lebeletse gape go agelela mo godimo ga motheo o o tlhomameng - o o theilweng ke yo o tlileng fa pele ga me - ka Lekgotla la Bakaedi le setlhopha sa botsamaisi.

Eloff o latela Dr Frederik van Zyl Slabbert yo paka ya gagwe jaaka Monnasetulo e fedileng. Le fa go ntse jalo, van Zyl Slabbert o tla dira jaaka mokaedi mo Lekgotleng la Bakaedi la Aardklop.

Lekgotla le na le baithaopi go tswa kwa mefameng e e farologaneng ya baitseanape mo morafeng wa puo ya seAfrikanse o tlhabololo ya botsweretshi e leng ntlha e e botlhokwa mo go ona, mme ba dira jalo ntle le go boelwa ke sepe. Ponelopele ke go babalela Aardklop jaaka nngwe ya ditiragalo tsa botsweretshi tse di kwa pele le tse di tsweletseng pele mme e bile ba itlama go tswelela ka tiro e ntle e ba ntseng ba e dira gore ba e atolose.

Mo khalendareng ya rona ya tikologo, matlha a Aardklop a monongwaga ke go tloga ka 27 Lwetse go ya go 1 Diphalane.

<fn>NWU-NEWS.News270.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlatsa-Mokanseliri wa YBB o etelela pele mono gae le kwa dinageng di sele






Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa-Mokanseliri wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB), o ne a tlhophiwa kwantle ga kganetso epe gore a nne modulasetulo wa Mokgatlho wa Diyunibesiti Tsa Kgwereanoditšhaba (ACU ka Seesemane) ka Phukwi 2009, morago ga go fetsa dingwaga di le pedi tse di fetileng a le Motlatsa-Mokanseliri wa mokgatlho oo.



"Go na le mekgatlho e ka nna makgolo a le tlhano e e leng maloko a ACU mme seno se nnaya tšhono ya gore ke rotloetse tirisanommogo e e molemo fa gare ga yone le go e boloka e le teng gore YBB e tle e gatele pele. Gape go dira gore ke kgone go tlisa dikgolagano tse di mosola tse dintšha fa gare ga yone," o ne a tlhalosa jalo.

O ne a tlhalosa gape gore YBB e mo maemong a a tshwanang le a mekgatlho e mengwe e e leng maloko a ACU fa e bapisiwa le yone mme mokgele wa rona wa go batla go nna yunibesiti ya go ruta le go ithuta mmogo le go dira patlisiso o dira gore re farologane le yone, ka gonne bontsi jwa diyunibesiti tse dingwe tsone di tlhoma mogopolo fela mo go e le nngwe fela ya ditiro tseno.

Go tlhophelwa ga ga Motlatsa-Mokanseliri maemo a maša ano ga go boloke fela tsela e re lejwang ka yone mono gae le kwa dinageng di sele, mme gape go re bulela ditšhono tse dikgolo tsa go tsweletsa thulaganyo ya gore YBB e tswelele e le mo maemong ano a yone a a molemo.

<fn>NWU-NEWS.News271.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti o amogela diaparo tsa Protea tsa motshameko wa dibolo tse di gagabisiwang kampo "bowls" ka Seesimane






Potchefstroom - Palo ya baithuti ba mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ba fetsa go bona tlotlo ka mo mebaleng ya metshameko mme thata ke ba metshameko e mebedi ya "bowls le "ringball". "Bowls" ke fa o gagabisa dibolo tse di kgolo tse dintsho go bona gore ke mang yo o atamaleng bolonyana e tshweu thata go feta. Ringball ke motshameko o o batlang go tshwana le netbolo.

Pierre Breitenbach, moithuti wa ngwaga ya bofelo, o tlhophile go nna karolo ya setlhopha sa Aforika Borwa se se tla tshamekelang setlhopha sa Protea ka kgwedi ya Phatwe kwa motshamekong wa Mafatshe a Aforika kwa Swaziland. Ene ke monna wa ntlha wa porofense wa bona diaparo tsa Protea mme ene ke moswa yo monnye go feta botlhe mo hisetoring ya motshameko mo Aforika Borwa go ka apara baki ya Protea.

Mampodi yo o simolotse go gagabisa dibolo a sa le monnye ka a ne a golela mo thoko ga lebala ka lebaka. Rraagwe, Piet ke moporesitente wa "Rolbal SA" mme mmaagwe, Corrie, le ene o setse a amogetse diaparo tsa Protea.
Pierre o sa le a tloga go tshameka dikgaisano tsa nnete go tloga ka 2004 mme metshameko ya liki o e simolotse ka 1998. Jaanong jaana ene ke motshameki wa kelapa ya Potch Dorp-rolbalklub mme ka kgwedi ya Ngwanatsele o tla tshamekela setlhopha sa setšhaba se se tla yang go lwantsha sa kwa Namibia.

Moithuti yo mongwe yo e leng naledi le ene ke Eduan Naude yo ka nako ya boikhutso a neng a tshameka dikgaisano tsa setšhaba tsa ringbolo tsa ba ba kwa tlase ga dilemo di le o/23. Ba bangwe ba kelapa ya ringbolo(korfball ya pele) ba tlhophilwe gape go emela ditlhopha tse go tlhophiwang batshameki ba setšhaba.

Batshameki ba le supa ba ringbolo ba ba tlhophilweng go emela ditlhopha tsa setšhaba ke, Eduan Naude (banna o/23 "Aksie Ringbal Suid-Afrika") le wa kwa basading ba o/23 "Aksie Ringbal Suid-Afrika" go eme sentle Nadine Heyneke, Elanie Basson, Hanliette Basson, Charlene Scullard, Hanri Kruger le Jeannelle Kinnear. Scullard, ene, ka nako ya dikopano tsa boikhutso o tlhophilwe go nna Motshameki wa Thonamente.

- Setlhopha sa rakabi sa NWU-Puk ka Lamatlhatso ka nako ya 16h00 ba tla tshameka le setlhopha sa Impala kwa lebaleng la Fanie du Toit go ka bona gore ke setlhopha sefe se se tla emelang Luiperds mo kgaisanong ya dikelapa tsa setšhaba ka Lwetse kwa Tshwane.


Pierre Breitenbach



<fn>NWU-NEWS.News272.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlatsa-Moreketoro wa ntlha wa montsho wa Sekolo sa Thutabomodimo






Potcefstroom - Sekolo sa Thutabomodimo se tlhomile Porofesa Rantao Letšosa go nna motlatsa-moreketoro wa sone wa montsho. Mo kokoanong ya bošeng jaana ya baeteledipele ba Sekolo sa Thutabomodimo, porofesa Letšosa o ne a tlhomelwa tiro eno dingwaga di le tharo tse di tlang. Porofesa Letšosa, yo e leng motlhatlheledi mo setlhopheng sa dirutwa tsa Ditiro Tsa Bodumedi Tsa mo Setheong, jaanong gape ke leloko la komiti-khuduthamaga ya Legoro la Thutabomodimo kwa Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima.

Porofesa Jorrie Jordaan, yo e neng e le motlatsa-moreketoro, o tlhomilwe go nna moreketoro wa Sekolo sa Thutabomodimo mo go lone lobaka lono lwa nako. Lobaka lwa nako lwa ga Porofesa Ben de Klerk lwa go nna morekotoro lo a fela mo bokhutlong jwa ngwaga ono. Porofesa Letšosa o ne a lalediwa go tla mo Sekolong sa Thutabomodimo ka 2006 gore a tle go nna porofesa wa Thutabomodimo kwa go sone. O belegetswe kwa Fauresmith kwa Foreisetata mme a ithuta kwa Yunibesiting ya pele ya Potchefstroom ya Thuto e e Kwa Godimo ya Sekeresete (PU ya CHE).

Fa a sena go katisediwa Thutabomodimo, o ne a falola dikirii ya gagwe ya masetase ya cum laude ka Segerika mme a fitlhelela dikirii ya gagwe ya Bongaka ya Dithuto tsa Dingwao Tsa Bokeresete ka 2005. Porofesa Letšosa e ne e le moruti wa Reformed Church mo diphuthegong tsa yone go ralala Potchefstroom kwa Boskop, Tlokwe-Botshabela le Kokosi go simolola ka 2000 go fitlha ka 2005.

O ne a etela dinaga di le dintsi tsa boditšhabatšhaba le tsa mono gae mme segolobogolo ke moithuti wa dithuto tsa dingwao tsa bokeresete tsa Se-Aforika. Mo godimo ga moo, gape o na le kgolagano e e kgethegileng le Mokgatlho wa Baebele wa Aforika Borwa. Mo e ka nnang lobaka lwa ngwaga o o fetileng, o ne a tlhophiwa go nna leloko la bosetšhaba la Khansele ya khuduthamaga ya Mokgatlho ono mme o ntse a le mokaedi wa Mokgatlho wa Baebele go tloga fela kwa tshimologong ya ngwaga ono. Mo go yone kokoano eo, o ne gape a tlhophiwa go nna motlatsa-modulasetulo. O nyetse Sylvia mme ba segofaditswe ka morwa a le mongwe.




Porofesa Rantoa Letšosa, yo e leng motlatsa-moreketoro yo moša wa Sekolo sa Thutabomodimo sa Reformed Churches ya Potchefstroom.

<fn>NWU-NEWS.News273.2009-12-02.tn.txt</fn>
Badiri ba ditshwantsho ka khomphiutara ba ba atlegileng ba boditšhabatšhaba ba etela Khamphase






Potchefstroom - Badiri ba ditshwantsho ka khomphiutara ba ba atlegileng ba boditšhabatšhaba ba babedi, e leng Peet Pienaar le Garth Walker, ba ne ba etela setlhopha sa dirutwa sa Badiri ba Ditswantsho ka khomphiutara sa Yunbesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) mo kgweding eno go tla go nna batlhatlheledi ba baeng le go tshwara dikokoano tsa go tlhabana botlhale.

Walker o itsiwe e le modiri wa ditshwantsho ka khomphiutara yo o botlhokwa le yo o nang le tlhotlheletso e kgolo tota wa Mo-Aforika Borwa ka ntlha ya go bo a nnile le seabe mo go tlhameng ditshwantsho tsa mmatota tsa selegae tse dintle. O itsege thata ka makasine wa gagwe wa i-jusi magazine.

Leno e ne e le leeto la boraro la ga Walker la go tla mo Khamphaseng. Mo ngwageng ono, o ne a tlile go abalana kitso ya gagwe le baithuti ba ngwaga wa boraro ba ba ithutelang go dira ditshwantsho ka khomphiutara. E ne ya re fa go tla sebaka sa ga Peet Pienaar, yo e leng moithuti wa maloba wa Puk, a etelela pele baithuti ba ngwaga wa bonè ka go tshwara kokoano ya go ba tlhaba botlhale. Mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng Pienaar o fitlheletse go le gontsi tota mo tirong eno ya gagwe ya go dira ditshwantsho ka khomphiutara. Jaaka motlhami-mogolo wa Daddy buy me a pony, mme gone jaanong o tlhamile The President, Piet o ikgapetse dimmentlele tsa kakgolo tsa mono gae le go tswa kwa dinageng di sele e le tsa Afro Magazine e a dirileng makgetlo a le mantsi le makasine wa "with it" wa MK Bruce Lee."

Tiro e e neng ya dirwa kwa kokoanong ya go tlhabana botlhale e ka lejwa moragonyana kwa CQ-fest ka nako ya dipontsho tsa Aardklop.





Peet Pienaar le Garth Walker ba ba neng ba tshwere dikokoano tsa go tlhabana botlhale le baithuti ba ba dirang dirang ditshwantsho ka Khomphiutara.

<fn>NWU-NEWS.News274.2009-12-02.tn.txt</fn>
SIFE ya YBB mo maemong a ditlhopha tsa ntlha tse 5






Potchefstroom - Bošeng jaana, Setlhopha sa Baithuti (Students in Free Enterprise [SIFE]) sa Yunibesiti ya Bokone Bophirima (YBB) se ne sa ikgapela maemo a ntlha mo dikgaisanong tsa lloko le maemo a botlhano ka kakaretso mo kgaisanong ya borobedi ya ngwaga le ngwaga ya Kgaisano ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa ya SIFE e e neng e tshwaretswe kwa Yunibesiting ya Johannesburg (UJ).

Fa SIFE ya YBB e ne e gaisana le ditlhopha di le 26 tsa yunibesiti, e ne ya ikgapela maemo a ntlha mo llokong ya:
• Bokgoni jwa go atlega
• Puisokwalo mo go tsa ditšhelete
• Maitsholo a a Amogelesegang a Kgwebo
• Motsamaisi wa Ngwaga, (Porofesa Japie Kroon)

Porofesa Kroon, Christopher May le Kobus Cronje ba ne ba nna teng kwa kgaisanong ya bosetšhaba ka maikaelelo a go kopanya baithuti ba YBB go tswa mo dikhamphaseng tsotlhe tse tharo, baithuti ba le robedi le magoro a le mararo a bogakolodi. Setlhopha sa YBB sa SIFE se ne sa amogela moano wa YBB - Mokgwa o moša wa go dira dilo ka dipharologano - jaaka moano wa bone ka bobone mme ba ne ba tlhoma mogopolo wa bone mo go direng gore bone le baagi ba ba leng mo tikologong ya bone ba dire kgatelopele ka go kopanya ditsompelo mmogo le dikgono tse ba nang le tsone le go beela kwa thoko dikgotlhanong tse ba sa bolong go nna le tsone.

SIFE ya YBB e ne ya nna le seabe mo kgaisanong eno lekgetlho la ntlha ka 2008 mme ya ikgapela maemo a botlhano ya bo ya tokafatsa diporojeke tsa yone le dipontshotiro tsa tsone monongwaga. Tokafalo eno ga e a ka ya ilthokomolosiwa mme setlhopha se ne sa amogela ditshwaelo tse di kgothatsang tota tsa tiro ya bone go tswa go batho ba naga ya ga bone ba SIFE le go tswa go bakhuduthamaga ba le mmalwa ba ba neng ba le teng mo tiragalong eno.

Seno e nnile maitemogelo a a seng kana ka sepe tota a a rutang a setlhopha se se potlana seno se nnileng le one se se dirang kgatelopele e e seng kana ka sepe e e bontshang gore e le ruri ba tshelela moano wa SIFE: go ntsha ga tshwene mo kgwebong.


Kgaisano ya bosetšhaba ya SIFE ke tiragalo e e gwetlhang, e e dirwang ke setlhopha, e e rwesang ditlhopha tse di nnang le seabe mo go yone maikarabelo mmogo le go di rotloetsa gore di tswelele pele go tokafatsa boleng jwa diporojeke tsa bone. Gape, kgaisano eno e ba naya tšhono ya go dirisana mmogo le go thusana ka mekgwa e e e gaisang yotlhe ya go dira tiro, e bile e tswelela pele go tokafatsa boleng jwa thuto e ba e bapalang le go atlega ka kakaretso ga lenaneo lotlhe.

Naga nngwe le nngwe e e nang le lenaneo la SIFE e tshwanelegela go rulaganyetsa ditlhopha tsa yone mo nageng ya tsone kgaisano ya bosetšhaba. Dinaga tse di nang le mananeo a magolwane gantsi tsone di tla dira gore go tshwarwe motseletsele wa dikgaisano tsa dikgaolo, mme bafenyi mo dikgaisanong tseo ba tla tlhophelwa go ya dikgaisanong tsa bosetšhaba. Setlhopha sengwe le sengwe se se gapileng kgaisano ya bommampodi ya bosetšhaba sone se tla tsenela kgaisano ya Sejana sa Lefatshe sa SIFE.



Ngaka Edward Sedibe, Mokaedi wa: Merero ya baithuti le Metshameko, Mohumagadi Maria Mopelong, Mmenejara wa: Kgatelopele ya Setheo le Kgwebo, Rre Victor Motobi, Mokaedi-Khuduthamaga wa: Tlhabololo ya Bokgoni Jwa Badiri mo Tirong le Porofesa Japie Kroon, e leng Moeteledipele wa Lenaneo le Porofesa wa tsa Kgwebo wa Sekolo sa Botsamaisi jwa Kgwebo, a na le baithuti ba SIFE - Charl Muller, Palesa Letlape, Maribe Mamabolo, Wernich Hein, Christy Wolhuter, Rafael Khoza, Dennise Kordom, le Edwin Molaletsi.

<fn>NWU-NEWS.News275.2009-12-02.tn.txt</fn>
Sefikantswe sa ga Totius se fudugela mo Khamphaseng ya Potch






Potchefstroom - Sefikantswe sa ga Totius, se se ntseng se le mo tshingwaneng ya segopodiso ya Totius kwa "Wasgoedspruit" fa e sa le ka 1977, se tla tsosolosiwa phatsimo ya sone ya kopore se bo se fudusediwa mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti a Bokone-Bophirima (YBB).

Seno se ne sa dirwa morago ga gore Lekgotlatoropo la Tlokwe le ntshe kamogelo ya bofelo ya semmuso ya gore sefikantswe sa mokwadi le ramaboko yono yo o itsegeng thata se newe lefelo la go mo tlotla mo khamphaseng. Go fudusediwa mono ga sone ke lengwe le matsholo a khamphaseng e a dirang a go tlotla bakwadi le baboki ba bagolo ba Bokone-Bophirima ka tsela e e kgethegileng.

Metlotlo ka letsholo la tshingwana ya mokwadi yono mo khamphaseng e ne ya simolola dingwaga di le pedi tse di fetileng mme bakwadi ba bangwe ba ba itsegeng thata ba akaretsa Sol Plaatje le Herman Charles Bosman.

Sefikantswe sa ga Totius se dirilwe e le sa mmala wa kopore mme gone jaanong se pentilwe bosetlha. Mo godimo ga moo, batho ba ba ratang go senya dilo mo mebileng ba sentse digalase tsa gagwe, mme di tlile go baakanngwa. Jo Roos, e leng mmetli wa difikantswe yo o dirileng sefikantswe sa ga Totius, ke ene a tlileng go se baakanya.
Lefelo le Totius a tlileng go bewa mo go lone mo khamphaseng ke bolebagana le Kago-Kgolo e e itsegeng thata le gaufi fela le Holo ya segopotso ya Totius.

Porofesa Annette Combrink, e leng moreketoro wa khamphase e bile e le motho yo o nnileng le tlhotlheletso e kgolo ya go dirwa ga porojeke eno, a re aterese e ntšha ya mmoki yo o tlotlomadiwang yono, moranodi wa Baebele le mokgaoganyi wa Dipesalema ka ditemana e tla bo e le ya lefelo le tota a tshwanetseng go bo a le mo go lone e bile a re ga go na pelaelo gore go thujwa ga sone go tla tla bokhutlong jwa gone.




<fn>NWU-NEWS.News276.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baithuti ba Ma-Dutch ba etela Khamphase ya Khutlo-Tharo ya Lekwa






Vanderbijlpark - Khamphase ya Khutlo-Tharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) e ne bošeng jaana ya amogela baithuti ba le babedi ba ba tswang kwa Free University of Amsterdam (VU).

Susan Kraakman le Evita van der Tol ga jaanong jaana ba feleletsa di dikirii tsa bone tsa masetase mo dithutong tsa Boithuta-Loago/Saense ya Loago, mme, gore ba tswelele pele ba ithuta dithuto tseno, ba ne ba dirisa dibeke tsa bofelo tse tlhano ba dira patlisiso ka go dirisana mmogo le setlhopha sa batho se se dirisediwang go dira patlisiso sa Disaese tsa Sepolotiki.

Loeto lono lwa baithuti ba babedi ba morago ga lokwalo lwa boalogane lo ne lwa felela ka tumalano e e leng teng gone jaanong ya tirisano mmogo fa gare ga YBB le VU - e e tswelelang pele go atologa gone jaanong. Patlisiso (ya moithuti yo mongwe) ke ya setlhogo se se malebana le go dira gore basadi ba ikemele ka nosi jaaka karolo ya go kopanngwa ga YBB mme ya yo mongwe ke ya setlhogo ka diphelelo tsa go kopanngwa ga badiri botlhe ba dikhamphase tse di farologaneng.

Ka ntlha ya moo, ba ile ba tshwara dipotsolotso di le mmalwa tse di tseneletseng le badiri ba le mmalwa ba ba farologaneng ba barutegi le badiri ba baema-nokeng.
Nako eno ya patlisiso gape e ile ya akaretsa go dirwa ga maeto a patlisiso a go ya kwa Dikhamphaseng tsa Potchefstroom le Mafeking.



Ngaka Herman van der Elst (fa gare) a na le Susan Kraakman le Evita van der Tol.



<fn>NWU-NEWS.News277.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moakatemi o tlhophilwe go nna tokololo ya Komiti ya Phetiso ya NRF






Vanderbijlpark - Tlotlo e kgolo le boitlhaolo jo bogolo bo wetse moakatemi le mmatlisisi wa mo Khamphaseng ya Khutlotharo ya Lekwa ya mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima(YBB), moporof Bertus van Rooy, ka e le gone maloba a tlhophiwa ke NRF(National Research Foundation) go nna tokololo ya Komiti ya Phetiso ya Baatlhodi.

Komiti ya Phetiso ya Baatlhodi
Go ya ka Moporof Van Rooy KPB e na le boikarabelo jwa go kwadisa babatlisisi kwa NRF. "Mo komiting nna ke emela diphanele tsa kwadiso di le palo e e ka nnang lesome ka mo komiting ya phetiso ka mo disaenseng tsa botho," ga tlhalosa Moporof Van Rooy.
O oketsa gape gore tiro e kgolo ya komiti ke go tswelela go lebelela popo le thulaganyo ya dikarolo tsa kwadiso le kamogelo ya kwadiso. Gape tiro ya komiti ke go atlhola dikwadiso tsa A le tsa P tse di filweng ke diphanele, le go lebelela mabaka mo diphanele di sa utlwanang ka kwadiso e e rileng.
Moporof Van Rooy gape mokopantshi wa phanele ya Ditlhangwa, Dipuo le Thutapuo mo ene le badirammogo ba bararo ba gagwe ba tshwanetseng go thapa baatlhodi ba dikopo tse di amogelwang tsa go kwadisiwa. Morago ba tshwanetse go amogela dikatlholo le direpoto tsa baatlhodi mme ba bone gore mokopi o amogela kwadiso ya NRF efe. Kwadiso e e diriwa gammogo ka bogakolodi jwa baatlhodi ba babedi ba ipusang. Wa ntlha ke moatlhodi go tswa mo serutweng se sengwe ka maitemogelo ditiro tsa NRF gammogo le modulasetulo yo a leng motlhankedimogolo wa NRF.
"Ke na le tebogo e kgolo go na le tshono ya go na le boikarabelo jo bogolo go thusa le go tsaya karolo go ka ithuta ka ga patlisiso mo setšhabeng le go e tswedisa. Nako e nngwe ke dula ke atlhame fela fa ke akanya ka ga tshono e NRF e e mphang yone. Tlotlo e e mpontsha gore mo nakong e e fetileng ke ne ka atlhola babatlisisi ba bangwe ka kelotlhoko le ka tshiamo le ka tekatekano", ga akanya Moporof Van Rooy.

Moporofesara wa Patlisiso
Ka a le Moporofesara wa Patlisiso wa ka mo Sekolong sa Dipuo, Moporof Van Rooy, ga a tseye karolo fela mo patlisisong mme o na le boikarabelo gape go ema nokeng baakatemi le badirammogo ba bangwe ka patlisiso ya bone. Go dira tiro e ya kemo nokeng ke go nna mogakolodi le mothusi wa badirammogo le go ba thusa go lemoga ditshono tsa go ka dira patlisiso.

Tikologo ya dikgatlhego
Ka Moporof Van Rooy a le moitsethutapuo, o rata thata go batlisisa mokgwa o batho ba dirisang puo ka one. "Dingwaga tse di robedi tse di fetileng ke ile ka lebelela thata mokgwa o batho ba e leng babui ba Seesimane ba puo ya bobedi, ba se dirisang ka teng ka mo Aforika Borwa," ga tlhalosa Moporof Van Rooy. Maikaelelo a ne a le go lemoga gore go na le dithulaganyo tse di leng teng tse di leng teng mo tirisong e ya puo le gore di ka tlhaloswa jang. Jaanong jaana o mo tirong e kgolo ya go kwala buka ka ga maitemogelo a gagwe ka ga lebaka le mme o na le tsholofelo ya go ka e fetsa mo gare ga ngwaga e e tlang. Ka dilemo tse pedi tse di fetileng tsepamo ya gagwe e ile ya fetela ka mo mabakeng a mangwe a tiori go feta. O batlisisa thata go lebelela gore ke tshedimosetso efe e e beiwang ka mo tlhogong, e e go thusang go ka bua le go tlhaloganya puo. Potso e a e botsang thata ke gore kitso ya rona ya puo e ntse jang - a ke melao ka kitso e e ithutilweng kampo ke mabaka a mantsi a a ithutilweng a a tswang ka mo maitemogelong a rona a go dirisa dikao tse re kileng ra di dirisa?

Patlisiso ke phisego e kgolo
Go bonagala ka pele gore patlisiso ke phisego e kgolo ka mo go Moporof Van Rooy mme a re a sa le a lemoga thato ya gagwe ya go dira patlisiso ka mo dithutong le boiphedisong tsa gagwe tsa pele ga dikerii. Ke dilemo tse di lesomesupa a le mo patlisisong jaanong mme e santse e mo kgatlhisa thata. "Ga ke ise ke emise go dira patlisiso e bile ga ke batle go emisa go e dira," ga tshega Moporof Van Rooy.

O tlhalosa gore mo go ene go monate thata go tlhaloganya gore puo dirisiwa jang le gore ga a kgone go ikhutsa fa a se a bone tharabololo ya dipotso tse di seng di arabiwe.. Mosadi wa ga Moporof Van Rooy, Susan, o rata patlisiso jaaka monna wa gagwe. Se se dira gore ba dirisane mmogo thata mme ba tlotle monate ka ga patlisiso ka e ba kgatlhisa ka bobedi mme se se dira gore ba nne nngwe ka mowa le ka tiro.



Moporof Bertus van Rooy le mosadi wa gagwe, Moporof Susan Coetzee-van Rooy.


<fn>NWU-NEWS.News278.2009-12-02.tn.txt</fn>
MOKETE WA GO JA SELEMO SA 140 O GAUFI






Potchefstroom - Khamphase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) e ipaakanyetsa go ka ja mokete o mogolo wa ngwaga ya go nna teng ya 140. Go ka diriwa jalo ka go tlisa le palo ya dilo tse dintšhwa ka mo khamphaseng.

Mokete wa mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya YBB wa ngwaga ya 140 e tla ya kwa godimo ka maemo ka Labotlhano wa 16 Diphalane ka nako ya go bula lefikantswe la ga Totius ka mo Khamphaseng. Mabota a a nang le maina a baithuti ba baeteledipele ba kgale a tla bulwa le one gaufi le lefikantswe la baithuti ba kgale le ba le bitsang "wasgoedpennetjie". Maina a baeteledipele ba go tloga ka 1894 a tla kwadiwa ka mo maboteng a.

Le ka lone letsatsi leo go tla amogelwa baithuti ba ba ikwadisitseng ka 1959 ka mo Yunibesiting ya pele ya Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys (PU vir CHO). Reyuniene ya dingwaga di le 50 ke karolo ya mekete ya dingwaga di le 140 tsa mo Khamphaseng ya mo Potchefstroom. Ofisi ya Alumni e ka rata go bona palo e kgolo jaaka go ka kgonagala ya baithuti ba kwa reyunieneng.

Legoro la Thuto le POK ya pele ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya YBB le lone le na le dilemo di le 90 ngwaga e mme le bone ba tshwara reyuniene ya baithuti ba kgale. Le baithuti ba kgale ba kwa POK le bone ba tsentswe le bone mo dithulaganyong tse. Nako ya reyuniene e beilwe go nna ka 17 Diphalane. Baithuti ba kgale go tloga ka 1919 ba mo kholetšheng le mo Legorong la mo Potchefstroom ba tshwanetse go itsisa fa ba ka rata go tla kopanong.

Ikopantse ka nako ka pele jaaka go kgonagala le ofisi ya Alumni fa o ka rata go tsena dikopano tse di mo godimo. Mogala: (018) 299-2562 kampo romela eposo kwa go vincent.eastes@nwu.ac.za (Link: mailto:vincent.eastes@nwu.ac.za)

<fn>NWU-NEWS.News279.2009-12-02.tn.txt</fn>
Kabelo ya madi e amogetswe go tlhabolosa badiri ba molao






Ofisi ya Setheo - Setlhamo sa Molao sa DM Kisch le sa DALRO (Dramatic, Artistic and Literature Rights Organisation ke gone ba abetseng Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) palo e kgolo ya madi gore ba kgone go laola, go tshegetsa le go aga ditshwanelo tsa thuo ya kitso.

Mor Marius le Roux, moitseanape wa dipatente wa kwa DM Kisch le Mor Gérard Robinson, Mokaedi wa Mokhuduthamaga le Taolo wa DALRO, ba file Ngk Theuns Eloff, Motlatsamokhanseliri wa YBB, kabelo ya bone ya ngwaga le ngwaga ka nako ya mokete wa go itisa fela kwa Gauteng.

Madi a tla dirisiwa ke badiri ba Ofisi ya Molao ka mo Ofising ya Setheo ya YBB go ka ya kwa diseminareng le kwa dikhonferenseng tsa setlhogo sa Thuo ya Kitso le go ka ya go etela baitseanape ba kwa ditheong tse dingwe le balekane ba bone ka mo karolong e e poraefete gore ba kgone go fana ka kitso le tirisanommogo ka ga setlhogo se.
Ngk Eloff ka nako ya kopane e, o ile a leboga ditlhamo tse pedi tse ka thuso ya borutegi le kemo nokeng e ba tswelelang go e fa Yunibesiti. Ene o rile gore o lebogela tirisanommogo le botsalano magareng a bone le Yunibesiti e e agilweng mo dilemong tse di fetileng le e e tswelelang go agiwa.





Borre At van Rooy, Kevin Dam le Marius le Roux ba kwa DM Kisch le Mor Gérard Robinson, Mokaedi Mokhuduthamaga: DALRO o na le Ngk Theuns Eloff, Motlatsamokhanseliri wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB), mor Frans Kruger, Mokaedi wa Setheo: Tirelo ya tsa Semolao le Mpho Modupe wa Ofisi ya Bokaedi jwa Dipuo.

<fn>NWU-NEWS.News28.2009-12-02.tn.txt</fn>
Hundreds of students join Golden Key Society






Baithuti ba ba fetang 750 ba Yunibesithi ya Bokone - Bophirima (NWU) ba tsenetse go nna ditokololo tsa Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa Golden Key monongwaga.

Baithuti ba bokgoni jo bo kwa godimo ba ne ba tlhomamisiwa kwa moletlong o o kgethegileng kwa Khampaseng ya Potchefstroom o kwa go ona Prof Annette Combrink, Moreketoro wa Khampase e neng e le sebuisegolo.

Botokololo mo Mokgatlhong o - jo bo tlotlang, bo lemoga le go rotloetsa go dira go gaisang mo go tsa seakademi gareng ga baithuti - bo ikaegile gotlhelele ka boleng-tshwanelo. Ke diphesente di le 15 fela tsa baithuti ba maemo a a kwa godimo ba ba feditseng bogolo ngwaga o le mongwe wa dithuto ba ka kgonang go tseeletswa mo lenaaneng le.

Baithuti ba le somasupa go tswa kwa Khampaseng ya Vaal Triangle le ba le 699 go tswa kwa Khampaseng ya Potchefstroom ba kgonne go tsenela botokololo jo jwa maemo a a kwa godimo a.

Golden Key e tlhagisa dikabo di le tharo ngwaga mongwe le mongwe kwa kgaolong nngwe le nngwe ya mokgatlho wa yona mo Aforika Borwa. Bafenyi go tswa kwa NWU ke Daniëlla du Plooy, Paulette Goedhart le Lusilda Boshoff.

"Bafenyi ba dikabelo tse tharo ba tlhophilwe ntle le boitebo bope ke Mokgatlho wa Golden Key wa Boditšhabatšhaba go ikaegilwe ka diphitlhelelo tsa bona tsa seakademi, boineelo mo tirong, ditiro tsa kwa ntle ga phaposiborutelo, maemo a bona a boeteledipele le boineelo mo tirelong setšhaba," go bua jalo Ms Corrie Postma, mogakolodi wa Kgaolo ya Golden Key e e mo Khampaseng ya Potchefstroom.

Jaaka NWU e na le rekoto e e tshelang tota mo Kgaolong ya Golden Key, baithuti ba le babedi go tswa kwa Khampaseng ya Vaal Triangle, e bong Leandra van Wyk le Ntloobone Makhongoana, ba ne ba tsenngwa jaaka baemedi ba Golden Key go emela Khampase ya bona monongwaga.

Go feta moo, Prof Daan van Wyk, Motlatsa - Moreketoro wa tsa Seakademi kwa Khampaseng ya Potchefstroom, Prof Nhlanhla Maake, Mokaedi kwa Khampaseng ya Vaal Triangle, le Mrs Corrie Postma, wa Khampase ya Potchefstroom, ba ne ba tsenngwa jaaka ditokololo tsa tlotlego tsa Mokgatlho kwa moletlong wa ditlhomamiso. Maake le Postma ba tla dira gape jaaka bagakolodi.

Postma le baithuti ba le bane, Leandra van Wyk (Khampase ya Vaal Triangle), Christelle van Dyk wa Potchefstroom, Micole Froneman le Betina Louw ba tla tsenela Khonferense ya Golden Key ya Boditšhabatšhaba go tloga ka 11 go ya go 14 Phatwe kwa USA.

Ka 2000, Khampase ya Potchefstroom e nnile ya ntlha go nna batsholabaeng ba Kgaolo ya Golden Key mo Aforika Borwa. Go sa tswa go latela seo, e fentse dikabelo di le mmalwa tsa boditšhabatšhaba mo dingwageng tse di sa tswang go feta tsa botsamaisi jo bo gaisang jwa botokololo, go nna kgaolo e e gaisang ya Golden key le porojeke e e gaisang ya setšhaba e e setseng e kile ya dirwa.

<fn>NWU-NEWS.News281.2009-12-02.tn.txt</fn>
FW de Klerk o tla bua ka mo PUK ka ga bokamoso go tlhabolosa badiri ba molao






Potchefstroom - Moporesitente wa pele le mokhanseliri wa pele wa PUK, Mor FW de Klerk, mo beke e e tlang o tla nna sebui sa borobedi ka dithuto tsa ga FW de Klerk tsa ngwaga le ngwaga ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB).


Mor De Klerk ka letsatsi la 12 Diphalane e tla fana ka thuto e e bidiwang "'n Toekomsperspektief op grondwetlike stabiliteit geprojekteer vanuit my vertolking van die relevante gebeure van die afgelope twintig jaar".(Tebelo ya bokamoso ya tshiamo ya mo molaotheong go ya ka nna go tswa mo maitemogelong a dilemo tse di 20 tse di fetileng)
Legoro la Molao ka mo Khamphaseng ya Potchefstroom ya YBB e simolotse dithuto tse ka ngwaga wa 2002 mo mor De Klerk a ne a simolola ka dithuto tse tsa ngwaga le ngwaga. Ka nako ya puo eo ya ntlha o ne a tlhagisa gore dipuo tse di tla nna tshimologo ya dikakanyo tse di bopang le dikakanyo tse di agelang pele mme di tlise le tsholofelo e e tla tswelang mosola setšhaba le batho ba sone.


Modini wa Legoro, moporof Francois Venter, a re dithuto tse ga di ngaparele phati epe ya dipolotiki tsa kgale le tsa jaanong jaana. Legoro le YBB-Puk e tlhometse dithuto tse go ka fa baitsegotlhe le baitseanape ba go tswa mo setšhabeng sa Aforikaborwa tshono ya go ruta dithuto tse go ya ka maitemogelo le dikakanyo tsa bone.


Dithuto tse dingwe tsa pele di ne di rutiwa ke Moatlhodi Dikgang Moseneke, Moatlhodi Louis Harms, Moatlhodi Kate O'Regan, Moatefokate Jan Henning, Moatefokate Paul Hoffman le Moatlhodi Deon van Zyl.
Thuto ya 12 Diphalane e tla tshwariwa ka 18:00 ka mo holong ya seka-lekgotlha ka mo kagokgolong ya kgale ya mo khamphaseng.




Go ka botsa o ka itshwaragantsa le moh Doepie de Jongh kwa 018 299 1948 kampo o ka romela eposo kwa go doepie.dejongh@nwu.ac.za (Link: mailto:doepie.dejongh@nwu.ac.za)



<fn>NWU-NEWS.News282.2009-12-02.tn.txt</fn>
Batlhokomedi ba disa matlole a ditirelo tsa merafe go tlhabolosa badiri ba molao







Ofisi ya Setheo -Terasete e e ntšhwa ya YBB ya Tlhabololo ya Loago e kopane sa ntlha ka letsatsi la 31 Phatwe 2009. Mor Lambert van der Nest, Tlhogo:Mokhudutamaga wa setlamo sa paakanyo ya tlholego le ya go aga, Frazer Alexander, ke ene yo o tlhophilweng go nna Modulasetulo wa Boto ya Batlhokomedi.

Batlhokomedi ba tshwanetse go tlhokomela matlole le diporojeke tsa merafe tsa Yunibesiti le baabedi ba bangwe ba matlole.

Yo mongwe wa Batlhokomedi, moh Reanna Rossouw wa kwa Next Generation Consultants, o kgatlhisitswe thata ke mokgwa wa YBB wa tlhabololo e e tswelelang. "YBB ke setheo sa bobedi ka mo Aforika Borwa se se dirisang motlele e. E nngwe ke setheo sa Tshikululu Social Investments, mme yone ke e nngwe ya dithulaganyo tsa diagente tse di laolang madi le matlole a tsadiso a korporatifi a loago mo Aforika Borwa."

Moh Bibi Bouwman, Molaodi wa YBB: Tirisano le Merafe, a re ba tla itsisa gore melao le dithulaganyo tsotlhe di siame mme Terasete e eme sentle go ka lebelela dikopo tsa matlole.

Terasete ya Tlhabololo ya Loago le tla kopana gape ka kgwedi ya Ngwanatsele.









<fn>NWU-NEWS.News283.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khamphase e dula e ipaakanyetse kgaisano ya setšhaba






Vanderbijlpark - Khamphase ya Khutlotharo ya Lekwa ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) ngwaga e e kgatlhegile go ka na le baikwadisi ba le 7 mo kgaisanong ya tlotlo ya Tekanyetso ya Nedbank le Old Mutual.





Go tswa mo molemeng go ya kwa mojeng;
Armand de Beer, Petrus Selahle, Julien van
Niekerk, Shari Coetzee, Mbuyu Lubile,
Wiehan Peyper le Henri Mans.




Go ya ka mor Andre Mellet, motlhatlheledi wa mo Sekolong sa Disaense tsa Ikonomi, Khamphase e bona katlego e kgolo mo kgaisanong e ya ngwaga le ngwaga mme ba na le tsholofelo ya gore khamphase e tla tlisa mampodi gape ka mo karolong e nngwe ya kgaisano.

Dilemo tse pedi pela ga jaanong moithuti wa mo Khamphaseng, moh Linda Dingiswayo, o kwadile hisetori sešwa ka go nna mofenyi wa ntlha wa mosadi wa kgaisano ya baithuti ba morago ga didikerii.

Ngwaga e YBB e eme sentle ka palo ya batsayakarolo ba ba lesome ka mo go ba ba 40 mo kgaisanong mme se se dira gore re nne yunibesiti ya mampodi ka go tsaya karolo mo kgaisanong. Ka mo Khamphaseng mor Mellet le moh Diana Viljoen ka bobedi ba nnile morulaganyi le motlatsa-morulaganyi wa kgaisano.


<fn>NWU-NEWS.News284.2009-12-02.tn.txt</fn>
Setlhopha sa mmino se ya kgaisanong a bosetšhaba






Potchefstroom - Setlhopha sa mmino sa Khamphase ya Potchefstroom sa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima se tlile go nna le seabe mo Moletlong wa Bosetšhaba wa go Opela wa Old Mutual ka Sedimonthole.

Setlhopha seno sa mmino se sa tswa go ntsha ga tshwene mme sa gaisa tse dingwe mo kgaisanong ya mo porofenseng. Ditlhopha di le robedi tsa mmino tsa mo porofenseng di ne tsa gaisanelana kwa porofenseng ya Bokone Bophirima.

Modulasetulo wa Setlhopha seno sa Mmino e leng Comfort Leshomo a re ono ke ngwaga wa borataro setlhopha seno se ntse se nna le seabe mo kgaisanong. Fa e sa le ka 2007, se ile sa gatelapele go tswa mo maemong a boraro mme sa ikgapela a ntlha.

Setlhopha seno sa mmino se ne sa gaisana mo setlhopheng sa ditlhopha tsa mmino tsa bogolo jo bo tlwaelegileng mme se ne sa tshwanelwa ke go opela pina ya Seesemane le ya Se-Aforika ka nako ya dikgaisano tsa mmino.
Setlhopha sa mmino sa Khamphase ya Mafikeng se ne sa fitlhelela maemo a boraro mo setlhopheng sa ditlhopha tsa mmino tse di dirilweng gore e nne tse dikgolo.
Setlhopha sa mmino se tla tsaya karolo mo kgaisanong ya bosetšhaba kwa Pretoria ka 11 le 12 Sedimonthole.




Setlhopha sa mmino fa se ne se gaisana ka nako ya moletlo wa mo porofenseng wa diteko tsa setlhopha sa mmino wa Old Mutual



<fn>NWU-NEWS.News285.2009-12-02.tn.txt</fn>
Lekgotla le le Emelang Baithuti le le ne le tlile kokoanong ya go tlhabana botlhale







Ofisi ya Setheo - Maloko a Lekgotla le le Emelang Baithuti (SRC) a le Someamararo le borobedi go tswa kwa dikhamphaseng tse tharo tsa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) a ne a tshwara kokoano ya go tlhabana botlhale bošeng jaana kwa bonnong jwa Valley.

Go ya ka Ngaka Edward Sedibe, Mokaedi wa Merero ya Baithuti le wa Metshameko; boikaelelo jwa kokoano eno e ne e le go dira gore baeteledipele ba baithuti go tswa kwa dikhamphaseng tse tharo ba nne seoposengwe mme bangwe le bangwe ba tlhaloganye setso sa ba bangwe. Rre Tonny Manning o ne a eteletse kokoano eno pele.

Ngaka Theuns Eloff le Rre Theo Venter le bone ba ile ba neela dipuo ka ga dintlha dingwe tsa botlhokwa malebana le mokgwa wa Botsamaisi jwa YBB. Rre Ishmael Mkhabela o ne a neela puo ka Boemo jwa Dinokeng. Puo ya gagwe e ne e le ka ga "Baithuti le Dikgwetlho Tse di Dikgolo tse Aforika Borwa e lebaneng le tsone: Motlotlo ka Boemo jwa Dinokeng".

Kwa bokhutlong jwa kokoano eno, baithuti ba ile ba kopa gore kokoano e e tshwanang le eno e tshwarwe ka metlha.





SRC go tswa kwa dikhamphaseng tse tharo e ne a nna teng kwa kokoanong e e neng e tshwaretswe kwa bonnong jwa Valley lodge








<fn>NWU-NEWS.News286.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa maloba wa Khamphase ya Potchefstroom o tsweletse pele mo kgwebo ya boditšhabatšhaba






Ofisi ya Setheo - Yono ke De la Rey Venter, yo bošeng jaana a neng a tlhomiwa go nna tlhogo ya lefatshe lotlhe ya setlamo sa Shell Group sa LNG (Liquefied Natural Gas).
O nna kwa The Hague kwa Netherlands. Maemo a gagwe a amana le go etelela pele kgwebo ya Shell ya gase ya tlhago e e fetotsweng go nna seedi.





De la Rey Venter






















































"LNG ke sengwe sa ditlamo tse di golang tsa bodirelo jwa eneji, mme gape setlamo sa Shell ke bodirelo jo bo simolotseng kgwebo eno e bile bo e eteletse pele.


Ke tiro e e gwetlhang le e e kgatlhang thata ya diporojeke tsa dibilionebilione tsa diranta mo lefatsheng lotlhe, ya dipolotiki tsa lefatshe, dipolotiki ka ga eneji, ditherisano le ditheo tsa maemo a a kwa godimo le kgaisano e e seng kana ka sepe.

Ka thuso ya kgatelopele ya thekenoloji, re ka kgona go golaganya metswedi ya gase ya tlholego le mebaraka gongwe le gongwe mo lefatsheng gompieno, mme re tshwaragane le go dira kgatelopele e nngwe gape ya go epa gase ka tshireletsego le e e nang le matswela go tswa mo botennyeng jwa lewatle le go tswa kwa godimo ga Karolo yotlhe ya Bokone Jwa Lefatshe."

De la Rey o goletse kwa Lefelong la Seka-Sekaka la Kapa Bophirima pele a ithutela dikirii ya Bcom kwa Khamphaseng ya Potchefstroom. O ne a re go na le dilo tse motho a ka se kang a di lebala ka lefelo leno le batho ba lone.



"Ke lefelo le le tletseng ka batho ba ba ikanyegang, ba ba nang le mekgwa e mentle, ba ba nang le tsholofelo ka isagwe le ba ba sa latlheleng seditse mo maitekong ape a ba a dirang - mme e bile gape ke batho ba ba nnang fela ba itumetse (ka dinako tsotlhe), le fa ba sa huma."


Kwa PU ya CHE ya pele, o ne a newa sebaka sa go ithutela bokgoni jwa go etelela pele. "Khamphase ya Potchefstroom e ne ya nnaya ditšhono tse di mosola tota tsa go lekeletsa bokgoni jwa me le go bapala maitemogelo."



Ka ntlha ya moo, sengwe sa dilo tse De la Rey a neng a di dira e ne e le go nna leloko la lekgotla la Letsholo la Bosetšhaba la Kgwebo (National Business Initiative [NBI]) le go nna leloko la setlhopha sa botsamaisi sa Open World Initiative, e leng ditheo tse ka bobedi di emang nokeng tlhabololo ya mo lefatsheng lotlhe le botsamaisi jwa kgwebo e e nang le maikarabelo le tlhabololo ya loago. O ne a ithutela dikirii ya Bcom ya Onase kwa Yunibesiting ya Johannesburg ka 1997.

Ka 1998 o ne a ya Netherlands, koo a neng a fitlha a direla Billiton Marketing BV, sa ntlha jaaka mmenejara wa dikumo mme moragonyana jaaka mmenejara wa kanamiso ya dikumo. Ka 2001, o ne a tsaya boikhutso jwa lobaka lwa ngwaga go feleletsa MBA kwa IMD, e leng sengwe sa dikolo tsa kgwebo se se di gogang kwa pele mo lefatsheng kwa Lausanne, Switzerland. Fa a ne a le kwa go sone, o ne a kopana le baeteledipele ba mo isagweng ba kgwebo go tswa kwa dikarolog tsotlhe tsa lefatshe. Ngwaga morago ga moo, o ne a simolola go direla Shell, e bile o ne a aga kwa dikarolong tse di farologaneng tsa lefatshe.


"Seno ke go atlega ka selekanyo se se rileng fela," o ne a bua jalo fa a ne a tlhalosa gore o ikutlwa jang ka yone. "Tsela e nna ke dirang dilo ka yone ga se go gagamalela katlego (kgotsa mekgele), mme ke go se fetole motho yo ke leng ene, go nna le kamano e e siameng le batho ba ba farologaneng, go nna le botsalano jo bo itumedisang le batho ba bangwe le go tlhagisa tiro e e fitlhelelang ditekanyetso tse ke di beileng tsa boleng - mmogo le go dira ka natla jaaka pele le go kgotlhelela mo tirong.


Ke motho yo o ratang kgaisano, mme ke gaisana le nna a bonna! Ka gale, mo tirong ya kgwebo ya lefatshe lotlhe go botlhokwa go nna le kitso e ntsi ka mo go lekaneng le go tlhaloganya dipolotiki tsa lefatshe, ikonomi, hisitori le ditso tsa batho mo lefatsheng lotlhe. Ke dilo tse ke di ratang thata ka jalo go di itse ga go nthatafalele."




<fn>NWU-NEWS.News287.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima o amogela Awate ya Aforika






Mafikeng - Ofentse Sebitlo e leng moithuti wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima kwa Khamphaseng ya Mafikeng, yo o mo ngwageng wa gagwe wa bobedi, o ne bošeng jaana a tlotlomadiwa jaaka rrakgwebo yo mmotlana.


Ga jaanong jaana Sebitlo o ithutela Bachelor of Commerce mo go tsa Kabo ya Dikumo mo Lefapheng la Dipalangwa mme o ikgapetse awate kwa Diawateng tsa Africa 2009 tsa Dikgwebo-Potlana le Dikgwebo Tsa Bogolo jo bo mo Magareng kgotsa SMME ( Small Medium and Micro Enterprise).


Ke phitlhelelo e e seng kana ka sepe go bo a fitlheletse maemo a bobedi mo Aforika. Sebitlo o ne a tshwaela jaana: "Le fa ke ile ka kaiwa ke le wa maemo a bobedi jaaka mogwebi yo mmotlana mo Aforika, nka bua ka tshosologo gore ga go na sepe sa maemo a bobedi fa re tla mo bokgoning jwa rona jwa go gaisana le bagwebi ba maemo a a kwa godimo thata mo lefatsheng."


Sebitlo o ne a emetse naga ya rona jaaka mmenejara wa porojeke mme boikarabelo jwa gagwe e ne e le go tlhama moano wa kgwebo wa MIDZ (Mafikeng Industrial Development Zone) o tiro ya one e neng e le go dira gore bokgoni jo Montsamaisa Bosigo e nang le jone jwa go tsenya letsogo mo go tlhabololeng Mafikeng bo bonale sentle.


Montsamaisa Bosigo ke khamphani ya ga Sebitlo e a ntseng a e okametse dingwaga di le nne. Khamphani eno e tlamela ka ditirelo tse di jaaka Go Tlhama Thulaganyo ya Kgwebo, Botsamaisi Jwa Diporojeke, Thulaganyo ya go Tlhama Dilo Seša, Botsamaisi Jwa Kgwebo le Jwa Ditšhelete, Tshekatsheko ya Kgonego ya go Bula Kgwebo, Thulaganyo ya Dipapatso, Dithendara, Thulaganyo ya go Ema Bagwebi ba ba Fatlhogang Nokeng mo Tirong ya Bone, Katiso ya Bakhuduthaaga, Dikopo Tsa go Tlamelwa ka Ditšhelete le Go Katisediwa go Dirisa Khomphiutara.


"Ke batla go gakolola botlhe ba ba batlang go nna le dikgwebo gore o tla nna lesego fa o le pelokgale, ga o tlhoke go ipelaela le go inyatsa. O tlhoka fela go bona gore ke eng se o nang le bokgoni mo go sone le gore o na le talenta mo go eng mme o bo o godisa dilo tseo tse o nang le bokgoni mo go tsone go fitlha o kgona go itlhalosa jaaka yo o nang le bokgoni go ba feta botlhe mo dilong tseo tse o kgonang go di dira" o ne a oketsa jalo




Ofentse Sebitlo (letsogo la moja) ka nako ya moletlo ya go amogela Awate



<fn>NWU-NEWS.News288.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khamphase ya Potchefstroom e tlotla bagaka ba metshameko ba borre le bomme







Potchefstroom - Mabelo e ne a tlhagelela gantsi gape kwa moletlong wa diabo tsa bagaka ba metshameko ba bomme le borre ba Yunibesiti ya Bokone Bophirima, Khamphase ya Potchefstroom.

Dilalelo tsangwaga le ngwaga tsa metshameko di ne di jelwa kwa Banquet Hall. Sebui sa letsatsi e ne le Moreketoro wa Khamphase ya Potchefstroom, Moporofesara Annete Combrink, yo o tla rolang tiro fa ngwaga ono o fela.

Diabo di le tharo tsa di le nne e ne e le tsa mabelo. Rramabelomogolo wa ngwaga ke Elroy Gelant yo o boneng metale wa bronze kwa World Student Games kwa Serbia mo lebelong la dimitara di le 5000.

Sunette Viljoen motshameki wa ngwaga - yo e neng gape e le motshameki wa ngwaga ka 2003 le 2004. Monongwaga o tokafaditse rekoto ya basadi ba Aforika ka Javelin ya dimitara di le 65,43 mme a iponela metale wa gauta kwa World Student Games in Serbia.

Ulrich Damon ke motshameki wa banna yo o mmotlana wa monongwaga. Monongwaga o ikgapetse dimetale tsa gauta tsa; SA Junior, USSA le Africa Junior. Sekgala sa gagwe sa 78,58 ke maiteko a bobedi a a gaisang mo lefatsheng monongwaga.

Nadia Uys ke mosadi wa motshameki yo mmotlana wa ngwaga wa Khamphase ya Potchefstroom. Mo ngwageng ono, motshameki wa bolotloa wa maemo a kwa godimo o emetse setlhopha sa SA 6 Zone, Setlhopha sa Aforikaborwa sa dingwaga tse di ka fa tlase ga 20 mmogo le setlhopha sa Aforikaborwa sa ka fa tlase ga dingwaga di le 21 ( ke dithonamenteng di le pedi).

Monongwaga khamphase ya Potchefstroom e neelane ka maloko a setlhopha a le 21 go ditlhopha tsa USSA mme baithuti ba le sometharo ba Khamphase ya Potchefstroom ba emetse ditlhopha potlana tsa bosetšhaba le ditlhopha tsa B.

Baithuti ba le robedi go tswa kwa khamphaseng ya Potchefstroom ba amogetse temogo ya bosetšhaba: Loreen Irvine (hokhi), Chrisna Bootha (bolotloa), Sunette Viljoen (mabelo), Linda van den Biggelaar (duathlon), Kobie Ross (karate), Leon Els (thenese ya wheelchair ), Pierre Breitenbach (bowls) le SF Scheepers (bisley shooting).

Puksport e tlisa pharologano e tona mo porofenseng ya Bokone Bophirima .Go feta baithuti ba le 350 ba Khamphase ya Potchefstroom ba ne ba emetse naga dikarolong di le robedi.






Basadi le banna ba metshameko ba 2009 ba na le Vice-Mokhanseliri, Dr Theuns Eloff mmogo le Moreketoro wa Khamphase, Prof Annette Combrink, Elroy Gelant, Sunette Viljoen, Ulrich Damon le Nadia Uys









<fn>NWU-NEWS.News289.2009-12-02.tn.txt</fn>
Katlego ya boditšhabatšhaba ya baithuti ba YBB ba ba Dirang Ditshwantsho ka khomphiuta






Potchefstroom - Baithuti ba le barataro ba ngwaga wa bofelo ba ba Dirang Ditshwantsho ka Khomphiuta ba Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) ba boeleditse gape katlego e ba nnileng le yone dingwaga di le tharo tse di fetileng mo tiragalong ya ngwaga le ngwaga ya Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa go Dira Thulaganyo-Kgabô ya ditshwantsho (International Society of Typographic Designers [ISTD]).



Rre Wessie van der Westhuizen































































































Gape, YBB e ne e le sone fela setheo mo Aforika Borwa go fitlhelela Maduo a Mantle (a a kwa godimo ga 70%) le Awate e e Kgethegileng (80% kgotsa go feta).


Ba ba neng ba falola bontle e ne e le Liani Herbst, Tilana Hoffman le Ilze Vermaak. Sophia Strydom le Jaco Burger ka bobedi ba ne ba amogela Maduo a a Kwa Godimo ga Diperesente di le Masomesupa mme Emarie Gouws ene o ne a newa Awate e e Kgethegileng.


Sekema sa tlhatlhobo sa ISTD se fitlhile mo ngwageng wa sone wa bo 31 mme se leka ka natla go rotloetsa baithuti gore ba fitlhelele modiro wa boleng jo bo kwa godimo wa thulaganyo-kgabô ya ditshwantsho mo ditheong tsa mono gae. Baithuti ba newa ditaelo tse ba tshwanetseng go tlhopha mo go tsone tse di farologaneng tse di raraaneng tsa go tlhama ditshwantsho ka khomphiuta, mme fa ba ka falola morago ga tlhatlhobo ya tiro ya bone, ba lalediwa go nna maloko a mokgatlho ono jaaka badiri ba ditshwantsho ka khomphiuta ba ba tshwanelegang.


Go farologana le dikema tse dingwe, Go Tlhatlhobiwa ga Baithuti ga ISTD ga se kgaisano - fa tiro e falola morago ga go tlhatlhobiwa, moithuti wa yone o lejwa e le yo o dirileng phitlhelelo e kgolo mme o lalediwa go nna leloko la ISTD. Tlhatlhobo eno ke e e tseneletseng e bile e dirwa ka botlalo - ga go lejwe fela modiro wa bofelofelo wa ditshwantsho mme go lejwa dikgato tsotlhe tse di tserweng go tswa kwa tshimologong, gape go lejwa patlisiso, ditshwantshonyana tsa ntlha, go kopana ga setshwantsho sotlhe fa se ntse se dirwa le teko ya sone ya bofelo e se fetang mo go yone le go bontshiwa ga sone.

Ditaelo tsa porojeke di kwalwa jaana go tshegetsa thuto ya mokgwa o o siameng wa go dira ditshwantsho le go rotloetsa gore porojeke eno e ithutelwe mo setheong sa yone sa thuto. Moithuti mongwe le mongwe yo o tlisang tiro ya gagwe o amogela pego ya gagwe a le esi e e dirilweng ke batlhatlhobi.

Sekema seno se lejwa e le se se dirang tiro ka botlalo le se se tlhatlhobang baithuti ka tsela e e nang le matswela gongwe le gongwe fela e bile se dirisiwa jaaka se batlhatlheledi go dikologa lefatshe ba ka tsayang malebela mo go sone.

ISTD e e leng kwa London, e tlhoma ditekanyetso kgotsa melao ya seporofešenale ya go dirwa ga ditshwantsho ka khomphiuta mo ditheong tsa thuto, ka go dirisa dikokoano tsa go tshwara metlotlo ka tsone le go ithuta go di dira. Mokgatlho o batla go rotloetsa tirisanommogo fa gare ga thuto le intaseteri eno ka go gatisa le go rotloetsa boleng jo bo kwa godimo thata jwa go ithuta mmogo ga maloko a one a boditšhabatšhaba.

Sekema seno se tshwarwa ngwaga le ngwaga e bile se tshwarelwa mo dinageng di le nne.

Rre Wessie van der Westhuizen (motlhatlheledi kwa Khamphaseng ya Potchefstroom) o ne a dirisa tlhatlhobo ya sekema sa ISTD jaaka porojeke ya baithuti ba ngwaga wa bofelo.



































































<fn>NWU-NEWS.News30.2009-12-02.tn.txt</fn>
TUTU O GWETLHA BAAGI BA LONDON GO TSWELETSA MOTLHOLO MME BA BEELETSE MO THUTONG YA MO AFORIKA BORW








Yunibesithi ya Bokone-Bophirima (NWU) e mo tseleng sentle ya go tiisa bokgoni jwa dikolo mo mafelong a a tlamelang dikhampase tsa yona ka baithuti gore ba neelane ka dikgato tse di nonofileng tsa go ruta le go ithuta.

NWU e itemogetse tlhokego ya go tlhabololo ya porokeramo ya sekolo sotlhe , ka jalo e simolotse thulaganyo ya go diragatsa Porokeramo ya Kgolagano ya Tokafatso ya Boleng jwa Thuto (Education Quality Improvement Partnerships Programme - EQUIP ) go oketsa setlhopha sa baithutela dikerii le dipoloma ba ba ka nnang teng - bogolosegolo go tswa mo baaging ba ba neng ba tlhokomologilwe pele.

Go tshegetsa dithulaganyo tsa NWU MoArchbishop wa pele Desmond Tutu o gwetlhile setlhopha sa kemedi go tswa go borrakgwebo , puso le mmedia kwa London go tsweletsa motlholo wa go tlhabolola Aforika Borwa ka go abela mo thutong ya batho ba yona.

E rile fa a bua kwa moletlong wa dijo o o rulagantsweng ke NWU, mofenyi wa Kabelo ya Kagiso ya Nobele (Nobel Peace Prize ) o rile fa Aforika Borwa e kgonne go fenya Tlhaolele (Apartheid) - e bong sengwe se batho ba le bantsi ba neng ba dumela fa se ka se fenngwe - go raya gore naga e le " ditsala tsa yona tse di maatla " ba ka fenya ntwa kgatlhanong le lehuma.

Tutu e ne e le sebuisegolo kwa moletlong o o neng o ikaeletse go aga tirisanommogo ya bodit š habat š haba go tshegetsa diporokeramo tsa maikarabelo a seloago tsa NWU. Mokimi š inara Mogolo wa Aforika Borwa kwa London e ne e le mong wa moletlo o kwa Ntlong ya Aforika Borwa mo bekeng e e fetileng mme Kgangkgolo ya maitsiboa ao e ne e le ' Seabe sa Thuto mo Phokotsong ya Lehuma '.

Tutu o ne a supa Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e e sa tswang go tlhamiwa se š wa - e e leng tshwaragano ya dikhampase di le nne tse di kwa Potchefstroom , Mafikeng , Vanderbijlpark le Mankwe - e le " motlholo " ka botsona.

" Yunibesithi ya Potchefstroom e ne e le mokibo wa pelo ya bosemorafe jwa MaAfrikaner , mme yunibesithi e, e ne ya tshwanelwa ke go tshwaraganngwa le yunibesithi e nngwe e [ Mafikeng ], e e neng e simolotswe ke Tlhaolele ya thuto ya Batho Bantsho ba Dipusomagae ... nka se kgone go akanya go go farologaneng gabedi go feta mo.

" Fela boikgantshi jo ga bo farologane thata le jo e leng bonnete jwa Aforika Borwa ka boyona.

Gonne Aforika Borwa e nnile motshwantshiwa yo o ka se nneng teng mo kutlwanong ya semorafe , NWU e ka nna motshwantshiwa wa diyunibesithi tsa Aforika Borwa , e bontsha tshwaragano , kutlwano le go nna ya bomefutafuta ."

Tutu o akgotse bokgoni jwa MaAfrikaner jwa kagose š wa mo teng ga Aforika Borwa o mont š hwa mme a ela tlhoko ntlha ya gore diyunibesithi tse tharo tsa pele tsa Afrikaans ga jaana ke tse tharo tsa tse di agilweng se š wa go gaisa mo ditheong tsa thuto e kgolwane.

Dr Theuns Eloff, motlatsa-mokanseleri wa NWU, o rile se e leng nnete mo Aforika ke nnete gape mo Aforika Borwa : thuto e kgolwane e ntse e ikgatholositswe mo dingwageng tse di fetileng.

Eloff o supile ntlha ya gore, mo Aforika , nngwe ya mathata a magolo a diyunibesithi di lebaganeng nao ke mofuta wa baithuti o di o amogelang go tswa mo dikolong . NWU e tshwaragane le bothata jo ka go kokoanya matlole a a kana ka £100 000 go tlhabolola dikolo di le lesome tse di neng di ikgatholositswe pele e le tse di direlang yunibesithi.

Go tlaleletsa mo go ruteng , ithuteng le dipatlisiso , NWU e bona tiragatso ya kitso e le lephata la yona la boraro la " tirokgolo ". Diyunibesithi di ka se tlhole di kgona go ikgatholosa maikarabelo a tsona gore di utlwale mo baaging ba tsona ba selegae . NWU e tla " ijalela mekhutlolo ya yona " ka go tlhabolola bokgoni jwa dikolo tse di ntseng di ikgatholositswe mo porofenseng ka diporokeramo tsa yona tsa tlhabololo . Maikaelelo ke go kwadisa dikolo di le 50 mo porokeramong e ya tlhabololo ya bokgoni ya dingwaga di le tharo ka 2007.

Rre . John Battersby , tlhogo ya Khansele ya Papatso ya Bodit š habat š haba mo Aforika Borwa , o sobokantse maitiso ka go re kgaogano ya bahumi le bahumanegi e e leng teng magareng ga dit š haba tse di tlhabolotsweng le tse di tlhabololwang e ka se ikgone . "Re tshwanelwa ke go dira gore dikolo di ikgone gore di tle di abele mo diyunibesithing tse di ka ikgonang , se e leng setlapele sa Aforika yo o tla ikgonang , yo mo go lateleng , e tla nnang setlapele sa lefatshe le le ikgonang."

Tutu o laleditse mongwe le mongwe go nna karolo ya go beeletsa mo thutong mo Aforika Borwa - ka madi le ka dilo tse dingwe fela.

<fn>NWU-NEWS.News33.2009-12-02.tn.txt</fn>
World Intellectual Property Organisation (WIPO).






Ka nako ya loeto lwa gagwe kwa Khampase ya Potchefstroom, Prof Jose-Luis Herce-Vigil, go tswa kwa WIPO kwa Geneva, Switzerland, o kaile fa Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e le lefelo le le siametseng seteišene sa go fenena sa mofuta o, ka ntlha ya bontsintsi jwa dipatente tsa yona tse di kwadisiwang ngwaga le ngwaga.

Fa e le gore kgato e e tla latelwa, Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e tla nna lefelo le diyunibesithi tse dingwe tsa Aforika Borwa di tla bonang tshedimosetso ya tsona ka ga dipatente tse di leng teng.

Herce-Vigil o bona Yunibesithi ya Bokone-Bophirima jaaka nngwe ya diyunibesithi tse di eteletseng pele mo Aforika fa go lebilwe ditshwanelo tsa thoto ya botlhalefi le boitshomololedi.

Loeto lwa gagwe kwa Yunibesithing ya Bokone-Bophirima le tlile morago ga gore Lefapha la Merero ya Kgwebo le Intaseteri (Department of Trade and Industry - DTI) le kope ofisi ya Setheo sa Ditirelo tsa Molao (Institutional Law Services) gore le mo amogele jaaka sebuisegolo moo a neng a ka kgona go abelana le bona kitso le boitseanape jwa gagwe mo thulaganyong tsa dipatente le boitshimololedi.

Mohumagatsana Patricia van Stafel, tlhogo ya kgolagano ya tsa setšhaba kwa DTI, o boletse ka nako ya loeto lwa gagwe gore Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e tlhophilwe ka gonne ke yunibesithi e e leng sekao fa go lejwa merero ya tsa dipatente.

Herce-Vigil o ne a tshwarwa dipuisano ka mokgwa o e seng wa tlwaelo le babatlisisi, badira dipatente, baitseanape mo go tsa tetlokhopi le ba bangwe go tswa go ba ditshwanelo tsa thoto ya botlhalefi le boitshimololedi.

Prof Frikkie van Niekerk, Mokaedi wa Setheo sa Merero ya Badiri, Baithuti, Boitshimololedi le Dipatlisiso, o ne a bolelela Herce-Vigil ka ga hisetori ya Yunibesithi gammogo le photefolio ya yona ya ditshwanelo tsa botlhalefi.

Go ya ka Herce-Vigil batho ba tshwanelwa ke go tlhokomela gore ba se ka ba tlhama-sešwa kumo mme bogolo ba dirise seteišene sa go fenena sa WIPO go bona tshedimosetso ka ga dipatente tse di setseng di le teng. O boletse gore botoka matsapa a ka dirisetswa go tokafatsa kumo e e setseng e le teng.

Mokgatlho o, o setse o na le dinaga tse di fetang 120 tse e leng ditokololo tsa ona.

Rre Frans Kruger wa Setheo sa Ditirelo tsa Molao o tlhalositse loeto lwa ga Herce-Vigil mo Yunibesithing ya Bokone-Bophirima jaaka tlotla e kgolo e e neetseng yunibesithi go bonagala go go utlwalang kwa DTI.

<fn>NWU-NEWS.News34.2009-12-02.tn.txt</fn>
Nutrition Safari for innovative solutions






Go lebega dithulaganyo tsotlhe di tsamaya sentle jaaka borasanese ba merero ya dikotla, babatlisisi le dingaka ba kokoana mmogo kwa Kopanong ya Boditšhabatšhaba ya bo18th e e ka ga Merero ya Dikotla kwa International Convention Centre kwa Durban.

Kopano e e rulaganyeditsweng go tsena ka la 19-23 Lwetse, e tla ngokela baamegi ba ka nna bokana ka 2 500 go tswa mo lefatsheng ka bophara.

Go ya ka Prof Este Vorster, mokaedi wa Centre for Preventive and Therapeutic Interventions kwa Khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesithi ya Bokone-Bophirima, maikaelelo a kopano e ke go abelana kitso le maitemogelo gareng ga bao e leng batsayakarolo ba bagolo ba ba dirang dipatlisiso mo mererong ya dikotla, mo katisong le mo go tlhameng dipholesi.

Vorster, yo gape e leng Moporesitente wa Mokgatlho wa Dikotla wa Aforika Borwa (Nutrition Society of South Africa -NSSA) le monnasetulo wa Kopano ba rile, "Re tla tlhatlhoba gape kgatelopele ya rona ya go fitlhelela Maikaelelo a rona a Tlhabololo mo Ngwagaketeng o a go fokotsa lehuma le go sa babalesegang ga dijo".

Go re re tle re netefatse go phologa ga batho le ga polanete e ya lefatshe, Vorster o ne a umaka ka gore "baradikotla ba tlhoka go lemoga gompieno gore go sutasuta ga sekai se se tlhamaletseng se se tlang, go dira gore go nne botlhokwa go tlhalosa saense ya dikotla".

Vorster a re: "Re tlhoka ditheo tse di tla supetsang ditiro tsa rona tsela go tswa mo ponalong ya dijini go ya kwa maemong a seloago a a tla re isang kwa ntshong ya dijo tsa setso tse di amogelesegang ka mokgwa o o ka bapisegang le wa tshomarelo ya tikologo ya rona".

Dipampiri di ka nna 1500 tse di tla tlhagisiwang kwa Kopanong e, di setse di neetswe barulaganyi. Dikhutswafatso di ka nna 500 tse di amogetsweng di tswa mo kontinenteng ya Aforika.

Morero wa Kopano ke: "Nutrition Safari for Innovative Solutions".

Kopano e rulagantswe ke ba South African International Union of Nutritional Sciences e e nang le NSSA, Khansele ya Dipatlisiso tsa Kalafi (Medical Research Council-MRC), Mokgatlho wa tsa Dijo mo Aforika Borwa (Association for Dietetics in South Africa -ADSA), South African Society of Parenteral and Enteral Nutrition (SASPEN), le ba Bokaedi jwa tsa Merero ya Dikotla ba Lefapha la Pholo.

Kopano e, e tshwarwa dingwaga dingwe le dingwe di le nne, mme e tla bo e le lwa ntlha e tshwarelwa mo Kontinenteng ya Aforika.

<fn>NWU-NEWS.News35.2009-12-02.tn.txt</fn>
Vaal Triangle Campus boasts with record number of PhDs






Khampase ya Vaal Triangle e ipela ka rekoto ya yona ya palo ya baithuti ba ba bonang didikerii tsa PhD monongwaga.

Ka ntlha ya baithuti ba ntšhwa ba le robong ba ba tla amogelang didikerii tsa bona tsa PhD kwa Moletlong wa Dikapeso tsa Dikgakologo mo bekeng e, Khampase e tla bo e na le palogotlhe ya baithuti ba PhD ba le 18 ba ba atlegileng monongwaga. Se, ke didikerii tsa PhD tse di fetang tsa ngogola ka di le 12.

Khampase e na gape le moithuti yo o atlegileng go feta wa Masters monongwaga. Ka didikerii tsa masters di le 19 go feta tsa ngogola, palogotlhe ya 2005 ke 43 fa di kopane tsotlhe. Didikerii tsa masters le tsona di tla amogelwa kwa Moletlong o wa Dikapeso tsa Dikgakologo ka Labone.

Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e tla aba palogotlhe ya didikerii tsa PhD di le 34 kwa Moletlong o. Didikerii di eme jaana go ya ka Magoro a tsona: Arts (1), Natural Sciences (4), Theology (7), Educational Sciences (4), Economic and Management Sciences (5), Health Sciences (4) mme di le (9) e le tsa kwa Vaal Triangle.

Bonnye di le lesome tsa didikerii tsa bongaka tse dintšhwa ke badiri ba dikhampase tsa Yunibesithi ya Bokone-Bophirima ba kwa Potchefstroom le Vanderbijlpark. Gareng ga bona go na le Rre Werner Nell (Sociology) wa Khampase ya Vaal Triangle.

Go ya ka Prof Tinie Theron, Modini wa Legoro kwa Vaal Triangle, 50,6% ya batlhatlheledi mo Khampaseng ba na le didikerii tsa bongaka (PhD).

<fn>NWU-NEWS.News36.2009-12-02.tn.txt</fn>
They made it!








Go ne go bolelwa e bile go diragatse. Go na jaanong folaga ya Yunibesithi e phaphaselela kwa godimo ga Uhuru, e bong setlhoa se se kwa godimodimo sa thaba e e ikemetseng ka kgololosego ya Aforika.

Mo malatsing a le mane, setlhopha se ne sa fufulelelwa mo tseleng ya go ya kwa sekgweng sa pula se se hupetsang mowa le kwa lefatsheng la sekaka la Tanzania, pele ba simolola loeto lwa bona lo ba neng ba lo ikaeletse e le tota lwa dimetara di le 1 000 go ya kwa setlhoeng se se khurumeditsweng ke segagane ka nako ya 23:00 ka Sontaga bosigo.

Morago ga diura di ka nna supa le halofo (ka nako ya 6:30 mo tlhogong go le mo mosong) - mo dimetareng di ka nna 5 895 mo bogodimong jwa lewatle - folaga e ne ya simolola go phaphasela. Jaanong ba ne ba tshwanelwa ke go simolola loeto lwa bona lwa go boela morago.

Eloff o ne a ntse a itsese ofisi ya gagwe ka ga se se diragalang ka nako eo mabapi le letsholo lwa bona lwa go palama thaba. Mo molaetseng wa gagwe wa bofelo ka selulafounu ka Mosupologo, o ne a bolela fa setlhopha sa gagwe se le mo tseleng go boela morago go tswa kwa setlhoeng. Mo letsatsing leo, ba ne ba tshwanelwa ke go fologela kwa tlase dimetara di le 1 800 le tse dingwe di le 1 200 ka Labobedi.



O ne a re: "E ne e le kgwetlho e kgolo e le tota, fela e le katlego e kgolo gape. Botlhe re kgonne - ka thuso e kgolo. Go ne go na le go opiwa ke tlhogo le go feroga dibete go go neng go tlholwa ke kgatelelo ya maemo a lefaufau, fela tsotlhe di tsamaile sentle go ya ka maikaelelo a rona".

Motlatsa-Mokanseleri o boela gae mo Aforika Borwa gompieno mme re solofela go bona tshedimosetso e e tswang mo go ene ka tlhamalalo ka moso.

Eloff le Combrink ba ne ba patilwe ke Prof Melvin Mbao wa Legoro la Molao kwa Khampaseng ya Mafikeng le Moh. Elbie Steyn, Mokwadisi wa kwa Khampaseng ya Vaal Triangle.

Mo setlhopheng go ne gape go na le dingaka di le pedi go tswa kwa Potchefstroom, baemedi ba baithuti ba le babedi ba setlamo sa papatso le baemedi ba makasine wa banna ba ba tla phasalatsang tiragalo e e tshwanang e le nosi e ya botsamaisi jwa Yunibesithi mo nakong e e sa fediseng pelo.

<fn>NWU-NEWS.News38.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU, maboko a maswa mo Yunibesithing ya Bokone-Bophirima






Maboko a maswa mo Yunibesithing ya Bokone-Bophirima

Babatlisisi ba Yunibesithi ya Bokone-Bophirima ba tlaleleditswe mo go tla ba tswelang mosola ka maboko a maswa. Mmatlisisi yo o dirisang malepa a bosaense ka matlhale, Prof Amanda Lourens o sa tswang go thapiwa jaaka mokaedi wa Ofisi ya Tshegetso ya Setheo mo Dipatlisisong go simolola ka la 1Tlhakole 2006.

Lourens, yo o tswang kwa Yunibesithing ya Thekenoloji ya Tshwane (Tshwane University of Technology) o tlisa khumo kitso ya bobatlisisi e a e bapetseng dingwaga di le lesometlhano tse di fetileng. O tla tsena ka nonofo mo ditlhakong tsa yo o neng a le fa pele ga gagwe e bong Prof Jan Geertsema yo o sa tswang go rola tiro mo malobeng le fa gona a tla bo a ntse a thusa ofisi e, a e direla jaaka modiri wa nakwana.

O simolotse tiro ya gagwe e e tlotlegang le go kgatlhisa jaaka motlhatlheledi yo mmotlana kwa Yunibesithing ya Pretoria (UP). Ka 1996, o ne a ya kwa Tekhinikoneng ya Pretoria (Technicon Pretoria, e ga jana e bidiwang TUT) kwa a neng a nna mo maemong a a farologaneng a boeteledipele. Mo boeteledipeleng jwa boithutedi jwa gagwe, o ne a nna mosola thata mo tlhabololong le tiragatso ya pholesi le ditogamaano tsa dipatlisiso le ditlhabololo mo TUT.

Ka 2004, o ne a thapiwa jaaka Moporofesara yo a Gagamatsang wa Dipalopalo mo Legorong la Disaense tsa Tlhago.

O amogelwa ka bophara mo maphateng a bobatlisisi le a seakatemi ebile o phasaleditse mo go gaisang mo dijenaleng tsa maemo mo Aforika-Borwa. O tlhagisitse dipampiri di le dintsintsi mo dikhonferenseng tsa mo gae le tsa boditshabatshaba mo dingwageng tso tsotlhe tse a dirileng dipatlisiso ka tsona.

Pele a tla mo NWU, o ne a dira jaaka mokaedi wa dipatlisiso le tlhabolo kwa TUT. Ga jana ke mopresidente wa Boto mo Aforika e e mo Borwa ya Dipatlisiso le Tsamaiso ya Boitshimololedi (South African Research and Innovation Management Board - SARIMA). Ka 2002, o dirile jaaka Mopresidente wa mokgatlho wa Aforika e e mo Borwa wa Dipalopalo (South African Statistical Association - SASA) ebile e ne ele monnasetulo wa Mokgatlho wa Dipatlisiso tsa Setheo sa Aforika e e mo Borwa (Southern African Association for Institutional Research - SAAIR) ka 1999 le 2000.

<fn>NWU-NEWS.News4.2009-12-02.tn.txt</fn>
MOTLATSA-MOKHANSELE O MONTSHWA GO NETEFATSA KATLEGO YA KOPANO YA DITHEO TSE PEDI TSA THUTO E KGOLO






Issued by Litha Nyhonyha and Shamiela Letsoalo, 7 May 2004

Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e kgata tema gompieno, jaaka e le ya ntlha mo diyunibesithing tse di kopantsweng go bega motlatsa-mokhansele wa yona wa ntlha e le wa leruri. Go thapiwa gagwe go itsesitswe kwa kopanong ya khansele ya yunibesithi kwa Potchefstroom. Ngaka Theuns Eloff, yo o nang le rekoto e e kwa setlhoeng ka ga seabe sa gagwe mo kagosesweng ya Aforika Borwa, o ne a thapiwa jaaka motlatsa-mokhansele wa ntlha wa Yunibesithi ya Bokone-Bophirima.

Tsela ya go thapa motlatsa-mokhansele e simolotse ka 12 Mopitlwe 2004 fa khansele e ne e sweetsa go tswela mo phatlalatseng le go tsaya tsela e e bonwanang ke botlhe. Komiti ya phuruphutso e e neng e akaretsa maloko a le marataro a khansele, a emetse bakgatlegedi ba ba farologaneng, e ne ya tlhophiwa, mme bone ba tlhopha Leaders Unlimited - Korn/Ferry ya Boditshabatshaba jaaka feme e e ka ba phuruphutshetsang go thusa komiti.

Morago ga go fitlhelela ditumalano ka ga porofaele ya maemo a, komiti e ne ya tsena mo letsemeng la go phatlalatsa maemo a ka kwa ntle go tloga ka 4 go ya go 8 Moranang mme taletso ya batlhophiwa go tswa go bakgatlhegedi botlhe le batsalani le yunibesithi e ne ya ntshiwa.

Ka nako ya makgaolakgang a la 19 Moranang, dikopo di le 24 di ne di amogetswe mme bontlhopheng ba le bararo ba ne ba tlhopiwa, mongwe wa bona e le yo o neng a dirile kopo le ene. Leaders Unlimited yona e ne ya supa bontlhopheng ba le lesome ka tsela ya go tlhola-pele kgatlhanong le ditlhokego tsa minimamo jaaka di totobaditswe mo porafaeleng ya tiro e.

Go ya ka tshiamelo ya melao ya Foramo ya Setheo (Institutional Forum) e gakolotse khansele ka go tlhopha bakopatiro. Khansele e sweeditse ka la 12 Mopitlwe go kopa gape le Senoto go gakolola Khansele mo go tlhopheng bathapiwa. Foramo ya Setheo le Senoto di ne tsa fetisetsa kgakololo ya bona ka 26 Moranang go komiti ya phuruphutso.

Komiti ya phuruphutso e konoseditse ka 28 Moranang lenane la bakopatiro ba le robedi go lalediwa go tsenela diteko tsa Tlhatlhobo ya Boitshwaro jwa Baetaledipele (Leadership Behavioural Assessment tests). Diteko tse di tlhomamisitse gore a ba fitlhelela maemo a bokgoni mo boeteledipeleng a a solofetsweng, gore go tle go khutshafadiwe lenane la bakopatiro go ba le batlhano fela go tsenela dipotsolotso. Phanele ya dipotsolotso e ne e akaretsa maloko otlhe a komiti ya phuruphutso, ba thusiwa ke Moporofesara M W Makgoba le Moporofesara D Ncayiyana jaaka balekane ba batlhatlhobi ga mmogo le Leaders Unlimited. Kaelo e e tseneletseng e ne ya dirwa.

"Mo godimo ga kgakololo ya komiti ya phuruphutso le morago ga dipuisano tse di tseneletseng, Khansele e ne ya sweetsa go thapa Ngaka Theuns Eloff jaaka motlatsa-mokhansele wa ntlha wa Yunibesithi ya Bokone-Bophirima", go rialo Rre. Litha Nyhonyha, modulasetilo wa Khansele.

"Mo go thapeng Ngaka Eloff, maatla a kopano ya ditheo tsoopedi a gateletswe thatathata. O tlisa gape go tswelelapele go go tlhokegang thata mo tseleng e. Go botIhokwa thata gore batho botlhe ba tsene mo temeng e go dira gore Yunibesithi e dire ka nonofo. Maikaelelo magolo ke go dira Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e e tshwanang e le nosi, yunibesithi e e atlegileng mo Aforika Borwa, e e ikepetse mo Aforika mme e kgona go gaisana mo lefatsheng ka bophara."

<fn>NWU-NEWS.News56.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU, new brains for the North-West University






Ikitsise Modulasetulo yo Montšhwa wa Khansele

Ngaka Lydia Sebego o kgethilwe go nna Modulasetulo yo Montšhwa wa Khansele ka kopano e e neng e tshwerwe ka 24 Ngwanatsele 2006.

Kgetho ya gagwe e butse phatlha ya gore go kgethiwe Motlatsa-modulasetulo wa Khansele yo montšhwa. Mor. Peet van der Walt o kgethilwe go nna Motlatsa-modulasetulo wa Khansele yo montšhwa.

Ditokololo tse dintšhwa tsa Komiti ya Phetiso
Ditokololo tse pedi tsa Komiti ya Phetiso ya Khansele, kwa ntle ga Modulasetulo wa Khansele, di ne di sa tlhole di kgona go dira ka mo Komiting ya Phetiso.

Mo lebakeng la ga Ngaka Johan van Zyl, o santse a tswelela go nna Modulasetulo wa Komiti ya Ditšhelete mme mo lebakeng la ga Ngaka Leon Wessels nako ya thapo ya gagwe e fela ka 11 Tlhakole 2007.

Kopano e ile ya kgetha Mor. Flip Buys le Mor. OJJ Tabane go dula ka mo Komiting ya Phetiso go tloga jaanong jaana.

Tokololo ya go tswa kwa ntle ya Khansele ka mo IF
Khansele e kgethile Ngaka Neels Smit go ba emela ka mo Foramong ya Setheo(IF-Institutional Forum)





<fn>NWU-NEWS.News57.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU, new brains for the North-West University






YBB e tsenela tiro e e ntšhwa ya dimelione di le R15 mil
Tumelano dimelione di le R15 e saenilwe magareng a Khampase ya Potchefstroom ya YBB gammogo le BioPAD gore go agiwe polateforomo ya metaboliki ka mo kontinenteng.

Dikarolo tse pedi mo go tharo tsa madi di tla dirisiwa ke Sekolo sa Biokhemisi go tsenya thekenoloji ka mo dilaboratiriamong mme karolo e e salang e tla dirisiwa go tsamaisa dilaboratoriamo tse paka ya dilemo di le tharo.

"Popo ya dipolateforomo tse ke go tlisa boeteledipele ka mo saenseng ya lefatse ka mo go rona mme se ke kgato e kgolo ya go ya pele ka popontšhwa ya thekeniki ya biothekeniki" ga bua motsamaisi wa Thekenoloji ya Biotekeniki wa Lefapha la Saense le Thekenoloji, mor. Ben Durham.

Go ya ka moeteledipele wa porojeke, Moporof. Carools Reinecke, itshimololelo ya porojeke e tswa kwa motsamaising wa khudutamaga wa BioPAD, Mor. Butana Mboniswa. Go tlisa tiriso ya polateforomo ka mo Khampaseng ya Potchefstroom ke ka lebaka le thekenoloji ya metaboliki e e leng teng ka mo khampaseng le bokgoni jo bongwe jo bo amogetsweng ka go etela disenteramo tsa tlhano tsa metaboliki kwa Yuropa.





<fn>NWU-NEWS.News58.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU, new brains for the North-West University






YBB e tlile go tlhoma Setheo sa Kgwele ya Maoto

Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) e mo tseleng go tlhoma Setheo sa Kgwele ya Maoto ka 2007 kwa Khampaseng ya Mafikeng.

Setheo se se na le maikaelelo a go tlhabolola baithuti ka bo-yotlhe mme gape ke tiro ya Yunibesiti go tlisa tshono le kemonokeng go tlhabolosa metshameko mo dikarolong tsotlhe. Maitemogelo a a amogetsweng ka mo Setheong sa Rakabi sa YBB le Akatemi ya Kerikete a tlile go dirisiwa monate go netefatsa toro e. Sa ntlha go ka simololwa ka baithuti ba ba 40 fela ba ba tla kwadisiwang kwa Setheong.

Kwa Setheong go ka rutiwa didiploma kapa didikerii tsotlhe tse di leng kwa Khampaseng mme gape go tla tlhomelwa khoso e e lebeletseng Bosaense jwa Metshameko e e lebelelang Kgwele ya Maoto. Go ka na le tlhomelo gape ya dikhoso tsa katiso le dikampa tsa go katisa bakatisi ba Kgwele ya Maoto ba dikolo le dikelapa tsa diporofense le tsa naga.

Mo maikaelelong a YBB go tsamaisana le Setheo sa Kgwele ya Maoto ke go dirisa Kgwele ya Maoto go bitsa baithuti le go ruta merafe le go di tlhabolola. Setheo se gape se tla dirisiwa go ipaakanyetse Sekgele sa Lefatshe sa 2010 ka mo khampaseng ya Mafikeng gore go diragatsa setheo se se bonagalang se se boleng go tlhabolola Kgwele ya Maoto mo porofenseng le mo lefatsheng la Aferika-Borwa ka bophara.





<fn>NWU-NEWS.News59.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU, Setheo sa Tiragatso e e kwa Godimo ya FNB e goka setlhopha sa diatletiki sa Olympiki sa Boritane








Setheo sa Tiragatso e e kwa Godimo ya FNB e goka setlhopha sa diatletiki sa Olympiki sa Boritane

Kopanyetso ya boswa jo bo itumedisang, mabala a bojang le dibebofatsi tse di itumedisang tsa Setheo sa Tiragatso e e kwa Godimo ya FNB(FNB High Performance Institute) di dira gore YBB e nne lefelo le le rategang la katiso ya setlhopha sa diatletiki sa Olympiki sa Boritane se se etetseng.

Setlhpha se se fitlhile ka mo Aferika Borwa ka tshimologo ya Ferikhong 2007 go tlela khampa ya katiso ka mo sentareng ya metshameko ya ka mo khampaseng ya Potchefstroom ya YBB.

Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa-khansele wa YBB o ba bontshitse botho le tsholo ya
ma-Aferika Borwa ka go ba kopa go ya go besa nama kwa legaeng la gagwe la motlatsa-khansele ka Sontaga ya 14 Ferikhong 2007.

"YBB, e e bongwang e le yunibesiti e e kwa godimo-dimo ya metshameko mo Aferika Borwa, e bona metshameko e le botlhokwa thata," ga bua Ngaka Eloff ka kamogelo ya bone ka mathapama wa Sontaga.

Go ya ka mor. Aston Moore, mokatisimogolo wa go taboga wa setlhopha a re go ikatisetsa ka mo Potchefstrom ke karolo e e botlhokwa thata ya setlhopha go ipaakanyetsa European Indoor Athletics Championships ka Mopitlwe monongwaga.

Ka mo go ba ba mo setlhopeng go na le moh. Jo Pavey yo a leng ka mo go ba ba kwa godimo ba batlhano ka mo lebelong la bokgakala jo bo mo gare jwa basadi mo lefatsheng. Moh. Pavey o setse a itse Potchefstroom ka a setse a kile a ikatisa ka mono nako e e fetileng.

Naledi e nngwe ka mo setlhopeng ke mor. Mark-Lewis Francis yo a leng karolo ya Boritane ya 4 x 400m ya banna ya peiso ya thefosano ba ba neng ba kgatlhisitse lefatshe ka go fenya kgaisano kwa pele ga Amerika jaaka botlhe ba ne ba akantse mme ba fenya metele ya gauta kwa Motshamekong wa Olimpiki kwa Athene ka 2004.

Moh. Kelly Sotherton, yo a fentseng metele wa boronse ka heptathlono kwa Motshamekong wa Olimpiki kwa Athene, kwa Geriki ka 2004, le ene ke tokololo ya setlhopa.

Gape yo a tlileng le setlhopa ke modiredi wa ngaka wa tlhogo, Ngaka Paul Dijkstra, yo a neng a dula pele mo Potchefstroom yo e leng ngaka le moitse-ditemalo tsa metshameko.

Go ya ka Mor. Jean Verster, yo a tlisitseng setlhopha ka mo Potchefstroom, maeto a dinaledi tse tsa diatletiki tse, jaaka setlhopha se sa Boritane, di thusa gore bakatisi le baatletiki ba mo go rona ba kopane mme ba rutane le ba ba kwa ditšhabatšhabeng.


Go tswa mo molemeng: Moporof. Dawie Malan, Mokaedi wa Sekolo sa Biokenetiki, Boitapoloso le Bosaense jwa Metshameko, Mor. Aston Moore, Mokatisi-tlhogo wa mabelo a makhutswane wa setlhopha sa Boritane sa Olimpiki ba ba etileng mo, Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa-khansele wa YBB le moporof. Annette Combrink, Moreketoro wa khampase ya Potchefstroom ya YBB.


Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa-khansele wa YBB (mo molemeng kgakala) fela maloba o ne a amogela mme a tlosa setlhopha sa Boritane sa Olimpiki bodutu kwa ga gagwe. Le ene, go na le ditokololo tsa setlhopha sa mediki ba ba etang le ba diatletiki. Bone go tswa ka mo molemeng ke: Ngaka Paul Dijkstra, Moh. Paula Clayton, Moh. Rhoné Thompson, Moh. Sam Stear le Mor. Neil Black.

<fn>NWU-NEWS.News6.2009-12-02.tn.txt</fn>
Yunibesiti e thapa botsamaisi bogolwane






Shamiela Letsoalo (Link: mailto:bkksl@puk.ac.za), 18 Seetebosigo 2004

Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e tsere kgato e kgolo ka go nna ya ntlha ya ditheo tse di kopantsweng go simolola tirego ya go thapa botsmaisi bogolwane ba yona.

Setheo se tsere maemo a a kwa pele ka go amogela tirego ya go thapa botsamaisi ba bagolo kwa kopanong ya bona ya Khansele gompieno. Kgato e, e tserwe ka nako e go nang le dipotso di le dintsi tse di mabapi le tshireletsego ya ditiro le boleruri jwa tsona mo badiring ba ditheo tse di kopaneng le tse di kopanngwang mo Aforika Borwa. Kwa kopanong ya yona gompieno, modulasetilo wa Khansele, Rre Litha Nyhonyha o boletse fa tshweetso e, e bontsha gape gore ke eng kopano ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e eteletse pele karolo e ka ntlha ya go tlhomama/nitama, thuto ya boleng le dipatlisiso. Go ya ka Rre Nyhonyha kgatelopele e e dirilwe ka go supa dikgatlhegelo tsa go netefaletsa le go tsosolosa maikemisetso a badiri.

Tirego ya go thapa badiri ba bagolo e tla okamelwa ke komiti ya Khansele, e e tla dirang dikatlenegiso go Khansele ka ga bakopatiro ba ba maleba mo maemong ao. Diphatlhatiro di akaretsa maemo a Motlatsa-Mogokgo, bareketoro ba dikhampase, mokwadisi wa setheo le bakaedi ba setheo. Diphatlhatiro tse di tla phasaladiwa ka mo gare mo Yunibesiting fela, mo e leng gore morago ga fao bakopatiro ba ba maleba ba tla tsenela diteko tse di tlhokegang tsa bokgoni le tsa botlhalefi. Ka se se le fa pele ga rona, Komiti ya Khansele e latela maano a go akaretsa sk. Go lolamisa batho ba ba leng teng le diphatlhatiro tse di lolea. Dipotsolotso tse di rulagantsweng di tla dirwa mo mabakeng a e leng gore go na le bakopatiro ba ba fetang bongwe mo tirong e le nngwe. Mabaka a a tla tsewang tsia a tla akaretsa bokgoni, maitemogelo, tekatekanyo, kagose s wa, go tswelela pele le ka dikgakololo tsa ga motlatsa-mokanseleri, Foramo ya Setheo le Senoto le dikomiti tsa botsamaisi ba khampase mo go tlhokegang.

Komiti-kgolo ya Khansele e gateletse gore tirego e fitlhelele ditlhokego tse di nepagetseng, tse di ka bonwang ke botlhe, go tlhomama/nitama, botsamaisi jo bo nonofileng, tekatekano le kagose s wa. Khansele e ithulaganyetsa go thapa batho ba kwa kopanong ya bona e e latelang.

<fn>NWU-NEWS.News60.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU, Porojeke ya go aga ya dimeleone di le R30 e feditswe kwa khampaseng ya Vaaldriehoek








Porojeke ya go aga ya dimeleone di le R30 e feditswe kwa khampaseng ya Vaaldriehoek

Ngwaga o moswa o simolotse ka lebelo ka mo khampaseng e e "ntshwa" e e tokafaditsweng ya Vaaldriehoek morago ga gore go fetswe kgala ya ntlha ya porojeke ya go aga ya gaufi le R30 mileone mme go tokafatswe le dikago tsa akatemi tse tharo.

Kamogelo le tshutiso ya badirimmogo le baithuti ba Vista ya pele go tswa kwa khampaseng ya Sebokeng go ya go ya Vaaldriehoek e feditswe jaanong. Se se ne se le karolo ya kopano ya diyunibesiti e e neng e simolotswe kwa 2004 mme se se ile sa tlisa kgwetlho ya gore go na le tlhokego ya dibebofatsi le dithulaganyetso ka mo khampaseng ya Vaaldriehoek.

Diporojeke tsa go aga tse di feditsweng di akaretsa kago ya diofisi ya madulo a mabedi ya badirimmogo ba Bosaense jwa Thuto, Bosaense jwa Popontshwa le ITB.

Kago ya ntlha ya akatemi ke ya diphaposiborutelo tse thataro tsa Bosaense jwa Thuto le diphaposiborutelo tse tlhano tsa dikhomputara. Kago ya bobedi ya akatemi ke e e nang le diphaposiborutelo fela tse nne tse di tla kgonang go tlhatlhela e nngwe le e nngwe baithuti ba ba lekgolo.

Tokafatso ya dikago tsa pedi tsa akatemi tse go dulang dikolo tse nne tsa akatemi di tla fetswa pele dithuto tsa ngwaga di simolola. Kago e pele e neng e le laeborari le diphaposiborutelo tsa dikhomputara e tokafaditswe go nna laeborari ya difoluru di le tharo e e tla fetswang ka mafelo a Tlhakole mme e dirisiwe. Palo ya madi ya porojeke e fela e ka fitlha dimeleone di le R3.

Ya ntlha gape ke kago ya Baeteledipele ba baithuti ba khampase ya Vaaldriehoek(SRC) ba ba amogelang diofisi tse dintshwa tse di nang le gotlhe se se itumedisang. Tse di agiwa mo kageng e e neng e dirisiwa pele ke Bosaense jwa Thuto pele.

Se se ntshwa gape ke ATM ya ABSA e e ntshwa ka mo kagong e e ntshwa ya laeborari.

<fn>NWU-NEWS.News61.2009-12-02.tn.txt</fn>
Thobo e e itumedisang ya baithuti ba ngwaga ya ntlha






Thobo e e itumedisang ya baithuti ba ngwaga ya ntlha

Jaaka go badiwa go ka ikwadisa baithuti ba ngwaga ya ntlha ba ba 5650 monongwaga mo YBB.

Mo palong e go tla ikwadisa ba ba 1500 mo khampaseng ya Mafikeng, ba ba 750 kwa khampaseng ya Vaaldriehoek mme 3400 ka mo khampaseng ya Potchefstroom.

Baithuti ba ngwaga ya ntlha ba tla amogelwa semmuso mo khampaseng ya Potchefstroom ka Lamatlhatso ka 20 Ferikhong 2007 ke moreketoro moporof. Annette Combrink. Kwa khampaseng ya Mafikeng moreketoro, moporof. Dan Kgwadi o tla amogela ba ba ntshwa ka Mosupologo wa 22 Ferikgong. Baithuti ba ngwaga ya ntlha ba tla amogelwa semmuso kwa khampaseng ya Vaaldriehoek ka Labotlhano wa 2 Tlhakole ke moreketoro, moporof. Piet Prinsloo.

Morago ga go amogelwa semmuso baithuti ba ngwaga ya ntlha ba dikhampase tse tharo ba tla tsamaisiwa porokeramo ya kitsiso le kamogelo gore ba tloele mo tikologong e e ntshwa ya bone.

Ka mo dikhampaseng tsa Mafikeng le Potchefstroom porokeramo e ya kitsiso le kamogelo e tla simolola ka Mosupologo wa 22 Ferikhong. Beke e ya baithuti ba ngwaga ya ntlha kwa khampaseng ya kwa Vaaldriehoek e tla simolola ka 2 go fitlhela 9 Tlhakole mme a tla fetswa ka khonsarata ya baithuti ba ngwaga ya ntlha kwa Holong e kgolo ya Morafe wa Vereniging.

<fn>NWU-NEWS.News62.2009-12-02.tn.txt</fn>
CTexT e amogela kabelo ya kgodiso ya dipuodintsi






CTexT e amogela kabelo ya kgodiso ya dipuodintsi

Senteramo ya Thekenoloji ya Mokwalo e e bidiwang Centre for Text Technology (CTexT™), fela maloba e amogetse kabelo go tswa go PanSALB(Pan South African Language Board) ya go godisa tiriso ya le dipuo mo Aferika Borwa.

"CTexT e ikaeletse go maatlafatsa e seng dipuo fela mo Aferika Borwa mme ba ikaeletse go maatlafatsa le batho ba ba di buang," ga bua Moporof.Gerhard van Huyssteen, mokaedi wa CTexT.

CTexT, e e bonwang e le moeteledipele ka mo karolong ya HLT(Human Language Technology) mo Aferika Borwa, ke senteramo e e sa ikaelelang kgwebo mme e e itlhokomelang fela ka mo tlase ga Yuniti ya Patlisiso ya Dipuo le Ditlhangwa ka mo Fakalthi ya Atshe ka mo khampaseng ya Potchefstroom.


Ctext e dira patlisiso go ema nokeng tlhabololo le gwebiso le tshegetso ya dikhumo tsa diporokerama tsa khomputara kwa badirising ba bofelo. CTexT e setse e bopile dikhumo tse di farologaneng tsa diporokeramo tsa khomputara jaaka tse di baakanyang mopeleto tsa Sexhosa, Sezulu, Sesotho sa Leboa le Setswana gammogo le diporokerama tsa go ithuta dipuo tsa Seaferikanse, Sexhosa, Sezulu le Setswana.

Jaanong jaana CTexT e dirisana mo porojekeng e e tla dirang diphetolo ka mo khomputareng ka mo lefelong la wepe la YBB e e tla dirisiwang monongwaga. Go akangwa gore morago ga go klika ka mo lefokong o ka kgona go bona Setswana, Seesimane le Seaferikanse ka mo lebokosong le le tlhagelelang. Tirelo e e tla nna teng go lebelela mafoko a a 4000 a a dirisiwang go feta ka mo lefelong la wepe la YBB.

Tiro e nngwe e e diriwang jaanong jaana ya CTexT ke dikhonteraka tse di farologaneng tsa tlhabololo kgodiso ya tiriso ya dipuodintsi ka mo Aferika Borwa. Tshedimosetso e e tseneletseng e tla fetisiwa fa dikhonteraka di saenilwe semmuso.


Moporof. Gerhard van Huyssteen , Tlhogo ya CText.



Tse dingwe tsa dikhumo tsa CText.



<fn>NWU-NEWS.News63.2009-12-02.tn.txt</fn>
Kgaisano ya dibaesekele e maatlafatsa letlole la thuso la baithuti ba kwa khampaseng ya Vaal






Kgaisano ya dibaesekele e maatlafatsa letlole la thuso la baithuti ba kwa khampaseng ya Vaal

Khumo e e dirilweng ka kgaisano ya dibaesekele ya Pick ? Pay Fast One e e simololang kwa Germiston mme e fela kwa khampaseng ya Vaal Triangle ya YBB e tla dirisiwa go godisa letlhole la thuso la baithuti ka mo khampaseng eo.

Kgaisano e e neng e itsege pele e le ya Hyper to Hyper ke mokgwa o o botlhokwa thata wa papatso ka gore e biletsa batho ba ba ka nang 20 000 kwa khampaseng ka letsatsi la kgaisano. Gaufi le bapalami ba dibaesekele ba le 9000 ba ne ba ikwadisitse ka kgaisano e e neng e tshwerwe ka Sontaga wa 28 Ferikhong mme se se dirile gore e bonwe e le kgaisano e e mo go tse tlhano tse dikgolo ka mo Aferika Borwa.

Ka mokgwa o kgaisano e e ratiwang ka teng le ka tlhomelo ya Akatemi ya go palama Baesekele fela maloba kwa khampaseng ya Vaal Triangle le ka go na le mokatisi wa ruri wa bapalami wa boithutelo e bong Mor Duncan Viljoen, go setse go bontsha khumo ya kgatlhiso ya go palama dibaesekele ka mo khampaseng ya Vaal Triangle.

Akatemi ya go palama Baesekele e setse e bopile boto ya go tla ka dikgakololo e e bopilweng ke Moporof. Piet Prinsloo, Moreketoro wa Khampase ya Vaal Triangle, Mor Peter Viljoen, Modulasetulo wa Gauteng South Cycling, Mor Ertjies Bezuidenhout, moithuti wa pele wa PUK le mopalami wa Springboko le Mor Phillip Vermeulen, Mokaedi wa Tsamaiso wa Vesco.

Kgaisano e e akangwang ka 2007 ke kgasano ya mo Yunibesiting ya Campus to Campus Super Classic e e tla tshwariwang ka 30 Lwetse kwa khampaseng ya Vaal Triangle.

Khampase gape e tla tshwara kgaisano ya ngwaga le ngwaga magareng a diyunibesiti. E simolola ka 26 Lwetse ka kgaisano ya Campus to Campus ka gore yone ke kgaisanokgolo. Kgaisano e magareng a diyunibesiti e tla tshwariwa ka mo tlase ga South African Students Sports Union.



<fn>NWU-NEWS.News64.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e tsaya karolo mo porojekeng ya dikgomo tsa Nguni






YBB e tsaya karolo mo porojekeng ya dikgomo tsa Nguni

Ka mo porojekeng ya tirisanommogo magareng a YBB (Yunibesiti ya Bokone-Bophirima), Lefapha la Temothuo le Pabalelo le Tlholego ka mo porofenseng le IDC (Industrial Development Corporation of South Africa) ya diranta di ka nna R2 mileone dikgomo tsa Nguni di le 96 di ile tsa abelwa go balemirui ba ba bokamoso ba bantsho.

Baabelwa mongwe le mongwe o filwe dikgomo di le 24 tsa madi a R247 000 ka mo moletlong wa Labotlhano ka 20 Ferikhong kwa polaseng ya Machavie gaufi le Potchefstroom.

Kakanyo e e simolotswe semmuso ka Tlhakole wa 2006 ka maikaelelo a go busetsa mofuta o o thata o wa dikgomo tsa Nguni ka mo porofenseng.

Tiro ya YBB, thata Sekolo sa Boitekanelo jwa Diphologolo le Tsalo ya Diphologolo kwa khampaseng ya Mafikeng go ema baabelwa nokeng ka bokgoni jwa ditegeniki le boitsegotlhe jwa saense le go fana ka katiso go thusa baabelwa go nna balemi ba kgwebo ruri.

YBB gape e ka bona mosola ka mo porojekeng ka gore baithuti ba Sekolo sa Boitekanelo jwa Diphologolo le Tsalo ya Diphologolo ba ka dirisa dikgomo tse mo diporojekeng tsa bone tsa patlisiso.



Tse dingwe tsa dikgomo di le 96 tsa Nguni tse di neng tsa abelwa baabelwa.



<fn>NWU-NEWS.News65.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e ithorisa ka baatleletiki ba batsha






YBB e ithorisa ka baatleletiki ba batsha

POTCHEFSTROOM - Kelapa ya Dreamveldt ya Diatleletiki ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e amogetse thobo e e itumedisang ya baatleletiki ba maemo a a kwa godimo ya batsha ba ba ikwadisitseng go tshegetsa kemo ya gore ke tlelapa e e botoka go feta tsotlhe mo setšhabeng.

Yo mongwe wa dinaledi mo setlhopeng ke moatlelete wa kgweletshipi ke Simone du Toit yo e leng mampodi wa batsha le bagolo yo a boneng metlele ya gauta kwa Kgaisanong ya Batsha ya Lefatshe ngwaga e e fetileng. Moatleletiki yo mongwe gape wa mampodi ke Noël Meyer yo a leng Mampodi wa Batsha wa Lefatshe wa jabelini yo a tlogang a bontsha bokgoni magareng a bagolo.

Pieter Botha, ene ke moatlelete wa mepakwana wa 400m yo o solofelang thata mme le ene o ne a tabogile kwa Kgaisanong ya Batsha ya Lefatshe mme ka thuso ya mokatisi Ria van der Berg o tla fitlhela kwa godimo go feta mo go kgatlhisang. Dayne Lekay e ne e le motabogi wa bobedi mo kgaisanong ya go taboga botelele jo bokhutswane mo setšhabeng mo batsheng mme gape go na le motlolelagodimo Pieter Smith yo a itlhorisang ka bogodimo jo bo gaisang tsotlhe jwa 2.10m ngwaga e e fetileng.
Moatlelete wa lebala Louis Botha o kgoromeditse kgweletshipi go feta 16 m mme o latlhetse tisikhase 48,68 m mme tse ke bokgoni jo bo kgatlhisang. Pieter van Gent ke moeteledipele le motsayakarolo wa katiso ya kgweletshipi le jabelini mme o tlile go ema nokeng le Pieter van Deventer (50,40).

Mampodi wa Kgaisano ya Batsha ya Aferika ka mo 100m(11.60), Thandi Mngewvu o ikwadisitse le ene ka mo Khampaseng ya Potchefstroom mme mokatisi Owen van Niekerk o setse a dumela gore ene o tlile go taboga go feta nako eo ngwaga e.

Ferney Kitshoff, moatlelete yo o solofetsang thata wa jabelini yo o tla ikatisang ka mo tlase ga leitlho la ga Terseus Liebenberg, o setse a tlodile 70m e e makatsang mme go dumelwa gore o tsamaela go ya kwa ntlheng ya 75m.



Baatlelete ba ba kgatlhisang ba bane ba batsha ba ba ikwadisitseng ka mo tlelapeng ya NWU PUK ngwaga e ke Noël Meyer, Simone du Toit, Pieter van Deventer le Ferney Kitshoff. (Setshwantsho ka Piet de Jager)

<fn>NWU-NEWS.News66.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB Mafikeng e ema bagwebi ba bantshwa nokeng






YBB Mafikeng e ema bagwebi ba bantshwa nokeng

MAFIKENG - Lefapha la Thwalo le Ekonomi (Fakaltji ya Kgwebo le Tsamaiso) ka kwa khampaseng ya Mafikeng e tlhometse yuniti e e ntshwa fela maloba mme e bidiwa YEDU (Youth Entrepreneurial Development Unit).

YEDU e tlile go nna yuniti e e kgethegileng ya go thusa bogwebi e e thusang ka go kaela bagwebi ba ba bontshang bokgoni tsela go tloga mo bonnyaneng go ya go bogolong gore mo bofelong ba fitlhe kwa bokgoning jwa dikorporasi.

E tla bopa mme e tshegetse yuniti ka mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima e e nang le dikarolo tse dintsi, e e balelang tsotlhe, e e fetogang ya go ema nokeng gwebisano. Maikaelelo bogolo segolo ke go tla ka kemo nokeng ya mefuta-futa ya ditirelo go botlhe ba ba ka kgonang go tsena ka mo tikologong ya dikorporasi. Se se ka fitlhelwa ka go fana ka katiso, thuso ya sebele le kemo nokeng le tsela e e bulegileng go amogela neeletsanyo.Ka go dira jalo go ka godiswa ditirisanommogo le karolo ya dikoporasi tsa kgale ka mo porofenseng ya Bokone Bophirima le mo Aferika-Borwa mo bofelong.

<fn>NWU-NEWS.News67.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e amogela diranta di le R7.2 mileone tsa dibasari tsa borutabana






YBB e amogela diranta di le R7.2 mileone tsa dibasari tsa borutabana

Lefapha la Thuto le ntshitse diranta di le R7.2 mileone go ya kwa Yunibesiting ya Bokone-Bophirima mme se ke karolo ya porokerama ya "Fundza Lushaka Bursary Programme for Teachers".

Se se tla thusa bithuti ba ba 180 go ithuta mo YBB mme mongwe le mongwe wa bone a amogele palogare ya R40 000 mongwe le mongwe.

Lefapha la Thuto le ntshitse diranta di le R120 mileone mo Aforika-Borwa ka bophara mo porokerameng ya Fundza Lushaka Bursary Programme for Teachers" mo 2007/2008 mme madi a porokerama yotlhe ke diranta di le dimileone di le R700 mo dilemong tse tharo tsa 2007/2008 go 2009/2010. Dibasari di belwa thoko go arabela tlhokego ya barutabana ba maemo a a kwa godimo ka mo dirutweng le ka mo ditikologong tse di tlhokang.

Go tlhaola baamogedi go tla diriwa ke YBB gammogo le dipuisano le Lefapha la Thuto la porofense. Diporokerama tse di lebelelwang ke tsa: BEd, PGCE(Setifikeiti ya Morago ga Dikerii) le didekerii tsa BA/BSc/BCom/BTech tse di nang le dirutwa tsa sekolo tse di isang kwa porokerameng ya PGCE.

Basari ya Fundza Lushaka e tla duela madi a go ikwadisa, a dithuto, a dibuka, a go tsamaya, a madulo le dijo jaaka go ka tlhokega. Fa moithuti a tlhaolwa o na le tshwanelo ya go ya go ruta mo dikolong tsa mmuso mme se e le khonteraka ya tiro e e leng karolo ya tumelano ya basari.

Dibasari di tla tsamaisiwa ke NFSA(National Student Financial Aid Scheme (NFSAS).

<fn>NWU-NEWS.News68.2009-12-02.tn.txt</fn>
Moithuti wa sefofu o baya YBB ka mo mmepeng ya lefatshe






Moithuti wa sefofu o baya YBB ka mo mmepeng ya lefatshe


VAAL TRIANGLE - Mor. Hendrik Steyn, moithuti wa sefofu wa kwa khampaseng ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima ke gone maloba a boang kwa moseja kwa Tübingen, kwa Jeremane, kwa a neng a emetse YBB mo porokerameng ya setso ya Tübingen/South Africa 2007.

Mor. Steyn o ne a le karolo ya setlhopha sa bithuti ba ba 22 ba ba neng ba etetse Yunibesiti ya Tübingen go tloga ka 2 go 28 Ferikgong 2007.

Maikaelelo a porokerama ke go itsisa baithuti ba mo Aforika-Borwa setso, hisitori le puo tsa Sejeremane. Gape porokerama e ne e akaretsa dithuto ka ga setso sa Sejeremane, Ekonomi, dipoletiki le puo ya Sejeremane le maeto kwa mafelong a kgatlhego mo Tübingen le kwa ditoropong tse di gaufi.

Go ya ka Mor. Steyn leeto le e ne e le le rutang ruri. Ene o kgatlhilwe ke thulaganyo ya thwalo ya batho ba setšhaba ka kwa Yoropa. Ka ene a le sefofu o ne a kgona go tsamaya dikilometara di le 1500 mo ditereneng kwa ntle ga mathata. Dilo jaaka diroboto tse di buang ke e nngwe ya dikao tsa go bontsha gore batho ba kwa Yoropa ba ema nokeng batho ba digwele le ditlhokego tse dingwe go feta.

Mor. Steyn o ne a le nngwe wa baithuti ba batlhano ba ba neng ba tlhophilwe ke Fotim go tsenela porokerama e. Keriteria ya go ba tlhaola e ne e le gore ga ba a tshwanelwa go nna baithuti ba ngwaga ya bofelo mme ba ne ba tshwanetse go nna baemedi ba ba neng ba tla kgatlhisa ditheo tsa bone le ba Aforika-Borwa mme gape ba ne ba se ba ete kwa ntle ga Aforika-Borwa pele.



Hendrik Steyn gammogo le morulaganyi wa porokerama, Barbara Owen.



Hendrik Steyn gammogo le morulaganyi wa porokerama , Marion Schmitt, ba itapolosa monate ka mo sematheng ka leeto la maloba la kwa Tübingen, Jeremane.



<fn>NWU-NEWS.News69.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlhatlheledi wa YBB o bopa laboratori e e ka lebelelwang ya dikolo






Motlhatlheledi wa YBB o bopa laboratori e e ka lebelelwang ya dikolo

POTCHEFSTROOM - Moporof. Peet van Schalkwyk, motlhetlheledi wa lecturer in Boenjenere jwa Makheneke ka mo khampaseng ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone Bophirima o bopile laboratori e e ka tlhalosang ka tirisanommogo le ka go bona ya mo CD e e bontshang ka go phedisa mabaka a saense ka mokgwa o o bonagalang ka mokgwa o o phelang mo baneng le mo baithuting.

Go ya ka Moporof. Peet van Schalkwyk nako e ntsi barutabana ga ba kgone go dira ditekelelo ka mo burutelong go kgona go bontsha jaaka di ka diragala ka mo bophelong jaaka tsiboso, momentamo le maatlakgogedi. Mo mabakeng a mantsi diktekelelo di diriwa ka mokgwa o o suleng wa mo dibukeng fela kapa mo letlapeng mme bana ba tlogelwa gore ba ikakanyetse le go iphedisa ditekekelo go tlhaloganya gore mo bophelong tiro e diragetse jang.

CD e e phedisang e e dirisanang e fa tshono gore barutiwa ba bone ditekelelo ka mo khomputareng. Bana ba kgona go dirisana ka mo ditekelelong ka go klika le go fetola mabaka ka mo ditekelelong go bona ka matlho gore go fetola eng jaaka fa go na le ditekelelo tsa maatla la mabelo a a ka fetolwang go bontsha dilo tse di diragalang.

Letlhare la tiro le le ka gatisiwang ke le le ka dirisiwang go kaela tsela ka mo tekelelong. Mo nakong e e tlang matlhare a a tiro a ka ntshiwa ka borutegi jo bo farologanang gore di kgone go dirisiwa ke baruwana ba ditlhopha tse di farologanang le baithuti.

CD jaanong jaana e ka amogelwa ka puo ya Seaferikanse mme tshedimosetso e nngwe e ka Seesimane. Go ka kgona go lebelela dikao tsa ditshwantshiso tse o ka di lebelela ka mo intanete kwa www.peetvs.co.za (Link: http://www.peetvs.co.za).


Moporof. Peet van Schalkwyk, motlhatlheledi wa mo YBB mo khampaseng ya mo Potchefstroom yo a bopileng CD ya laboratori e e bonagaleng e e phedisang ditekelelo.


Dikao tsa ditshwantsho tse di dirisitsweng ka mo godimo ga CD.

<fn>NWU-NEWS.News7.2009-12-02.tn.txt</fn>
Batsamaisi bagolwane ba tla thapiwa gautshwane






Maryke Steenkamp, (Link: mailto:bkkms@puk.ac.za) 26 Phukwi 2004

Batsamaisi bagolwane mo maemong a a latelang a Yunibesiti ya Bokone-Bophirima ba tla thapiwa gautshwane. Go latela tshwetso ya Khansele ka 18 Seetebosigo 2004 ya go thapa batsamaisi bagolwane mo maemong a a latelang, badiri ba ga jaana ba ne ba lalediwa go tsenela dikopo-tiro tsa botsamaisi bogolwane. Dikopo di ne tsa tswalelwa ka la 20 Phukwi 2004 mme ditlhagiso/dikopo tse 15 di ne tsa amogelwa mo maemong a Motlatsa-Mogokgo, maemo a mararo a bareketoro ba Khampase, Mokwadisi wa Setheo, Mokaedi wa Setheo: wa Dit s helete le Didiriswa, Mokaedi wa Setheo: wa tsa go Dira ka Badiri le tsa Merero ya Baithuti gammogo le Motsamaisi wa Setheo: wa Tlhaeletsano-Tshwaragano.

Dikopo tse di amogetsweng (ka tatelano ya alefabete)

Prof. AL Combrink, Me GC Legodi-Bogatsu, Prof. MW Legotlo, Me S Letsoalo, Prof. SN Mashego, Mnr S Myburgh, Dr T Ngwenya, Prof. PJJ Prinsloo, Prof. IJ Rost, Dr MN Takalo, Dr TM Thiba, Prof. CFC van der Walt, Prof. F van Niekerk, Prof MS Zibi.

Komiti ya Khansele e tla netefatsa jaanong gore ke bafe ba bakopa-tiro ba, ba ba kgotsofatsang ditlhokego-potlana jaaka di phasaladitswe. Bakopa-tiro ba ba atlegileng ba tla lalediwa ka nako eo go tsenela ditlhatlhobo tsa bokgoni le tsa botlhalefi. Go lebisitswe mo ditlamoragong/dipholong tsa tsona, Komiti ya Khansele e tla garela maina a bakopatiro ba ba tla lalediwang go tsenela dipotsolotso. Dipotsolotso tse di rulagantsweng di tla tsenelwa morago ga gore go bonwe kgakololo ya Senoto le ya Foramo ya Setheo mo go tlhokegang. Mabaka a a tla tswewang tsia a tla akaretsa bokgoni, maitemogelo, tekatekano, kago-se s wa le tsweletsopele. Tsamaiso ya go thapa e tla latela ditogamaano tsa go tsaya ka go akaretsa, sekao. go tsepamisa bontlhopheng ba ba siametseng ditiro go gaisa le maemo a a lolea.

<fn>NWU-NEWS.News70.2009-12-02.tn.txt</fn>
Ngwaga ya akatemi e simolotse ka mo dikhampaseng tsa YBB






Ngwaga ya akatemi e simolotse ka mo dikhampaseng tsa YBB

Ka mo pulong ya semmuso ya dikhampase tsa Potchefstroom le Vaal Triangle tsa YBB go ne go abelwa dikabelo tsa batho ba ba dirileng dingwaga-ngwaga. Badirimmogo ba ba 81 ba amogetse dikabelo mme ba dirile dingwaga di le 1460 magareng a bone.

Ka ditirelo tse tsa dipulo Ngaka Theuns Eloff, Motlatsa-khansele wa YBB o ne a gatela maikaelelo a a botlhokwa a togamaano a 2007.

Go ya ka Ngaka Eloff, YBB e ikaeletse go oketsa palo ya baithuti ba ba fetang le go dira go lebagantsha diporokerama tsa mo dikhampaseng tse di farologaneng.
According to Dr Eloff, the NWU intends to improve the throughput rate and to work towards the alignment of programmes on the different campuses. Setlapele se sengwe ke patlisiso le popontshwa ka go lebelela bokgoni jwa go batlisisa le tsamaiso e e itumedisang ya tsamaiso ya metswedithuso.

Setlapele se sengwe sa go lebelela ke go tlhomamisa gore filosofi le ditiro tsa tsamaiso di ikaeletse boikarabelo jwa sebele, tlhaloganyo ya go dira sentle le gore maano a go dira a a tswelediswa mo dikarolong tsotlhe tsa YBB ya popo-nngwe ka dikhampase tse tharo. Gape ke setlapele go tlhomamisa gore dithulaganyo le didiriso tsotlhe di dirisiwa gotlhe-gotlhe gore go se diriwe ka melao fela kwa ntle ga tiragatso.

YBB gape e lebelela tlhomamiso ya boleng le go ipaakanyetsa Palotlhwotlhwa ya Setheo ka 2008. Se ke tiragalo e e botlhokwa thata ya makgaolakgang mo bophelong jwa YBB fa o sa balele kopano ya diyunibesiti.

Ditlapele tse dingwe tse Ngaka Eloff ke tiro ya letshwaokgwebo e e diriwang jaanong jaana mo YBB mme se sengwe ke go agela pele Setheo sa Kgwele ya Maoto kwa khampaseng ya Mafikeng se se tlhometsweng fela maloba.

Pulo ya semmuso kwa khampaseng ya Mafikeng e ne e betswe 12 Tlhakole mme e isitswe kwa pele ka go na le mabaka a a neng a sa akangwa.

<fn>NWU-NEWS.News71.2009-12-02.tn.txt</fn>
Bapatlisisi ba YBB ba mo kgasanong ya go fenya kabelo ya Descartes Patlisiso e e tlotlegang






Bapatlisisi ba YBB ba mo kgasanong ya go fenya kabelo ya Descartes Patlisiso e e tlotlegang

POTCHEFSTROOM - Setlhopha sa babatlisisi ba mo khampaseng ya Potchefstroom ba YBB, ba ba emelang Aferika Borwa ka mo setlhopeng sa High-Energy Stereoscopic System (HESS), ke bone fela ba mo Aferika Borwa ba ba nang le tshono ya go ka amogela kabelo ya patlisiso e e tlotlegang ya European Union Descartes Prize ya 2006.

Setlhopha se bopilwe ke babatlisisi go tswa kwa Jeremane, Fora, Repabopliki ya Czeche,U K, Polanta, Irelanta, Armenia le Aferika Borwa, ba ne ba biditswe maina ka mo setlhopeng sa patlisiso ya theo ya bosaense jwa porojeke ya HESS ya leina la A new glimpse at the highest-energy Universe.

HESS e na le ditelesekopo tse nne tsa lerang la gamma kwa Namibia tse mo ngwageng e e fetileng di dirileng dithibololo ka ga marang a gamma go tswa mo lefaufaung.

Go ya ka Moporof. Okkie de Jager wa YBB ene le setlhopha sa badirimmogo ba tlotlegile segolo go tsaya karolo mo setlhopheng se se maemo se. "Mme itse fela gore e ne e le tiro e kgolo e e thata go tlhomamisa gore boleng jwa HESS e tshegeditswe" ga bua Moporof. De Jager gape.

O tlhalosa gore ka bone ba kgonne go tsamaya mo dikgatong tsa ba bagolo jaaka Galileo Galilei, ba kgonne go thibolola popego e e ntshwa ya ka mo dithutong tsa botelele jwa marang diweifi tsa mefutafuta. "Se se raya gore re butse fensetere e e ntshwa ya lefaufau."

Setlhopha sa Potchefstroom ba dirisana mmogo gape ka lebelela lefaufau kwa Namibia, le go rarabolola le go itemogela data e e amegelwang le go gatisa diathikele ka ga dithibololo tse dintshwa tse di bonwang.

Kabelo ya Descartes mo go ba bantsi e bidiwa ke ba ba kwa European Union (EU) e le "Nobel Prize" ya ditlhopha tsa ditšhaba-tšhaba ba saense.

Bafenyi ba dikarolo di le tlhano ba ka bidiwa kwa Brussels ka 7 Mopitlwe mme ba ka kgaoganya madi a kabelo a di-EURO tse di melione.



Setlhopha sa babatlisisi ba khampase ya Potchefstroom ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima ba ba leng karolo ya setlhopha sa ditshabatshaba baba biditsweng go ka fenya kabelo ya Descartes. Go tswa mo molemeng ke barena Mathew Holleran, Christo Venter, Ngaka Ingo Büsching, Baporof. Christo Raubenheimer le Okkie de Jager. Yo a tsentsweng ke: Isak Davids.

<fn>NWU-NEWS.News72.2009-12-02.tn.txt</fn>
Senteramo ya Dikhonferense ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e fenya kabelo ya maemo.






Senteramo ya Dikhonferense ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e fenya kabelo ya maemo.

VANDERBIJLPARK - Senteramo ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e kgethilwe go nna e e mo gare ga tsa maemo a a kwa godimo a tse di mo tikologong ya Sedibeng. Katlholo e e dirilwe ke Professional Management Review (PMR) Leaders and Achievers Awards.

Seneteramo e e amogetsweng ke YBB ngwaga e e fetileng e amogetse kabelo ya go bonwa e le ya maemo a PMR Diamond Arrow. Dikabelo di dirilwe morago ga thuno ya dikgwebo e e dirilweng ke setlhopha sa dikgwebo gammogo le batsayakarolo ba ba farologaneng ba mmuso wa selegae le ba dithulaganyo tsa porofense.

Senteramo ya dikhonferense e e neng e itsiwe pele e le Emfuleni Conference Centre, e rekilwe morago ga dikakanyo ka 2006 morago ga tiro ya go tendara e e nnileng katlego. Lefelo le dikago, badiri ba ruri, thoto yotlhe le letlotlo le dikhonteraka tsa jaanong di ne tsa amogelwa semmuso ka 3 Ferikgong 2006.

Go ya ka Mor. Bertie Visser, Mokaedimogolo wa tsa Madi le Dibebofatsi kwa khampaseng ya Vaal Triangle, senteramo ga se fela kgwebo e e bontshang khumo mme ke letlotlo le legolo la morafe otlhe.

Dibebofatsi ka kwa senteramong ya dikhonferense e balela diholo tse tharo tse dikgolo tsa dibangkwete, diholo tse pedi tsa go dirisetswa sengwe le sengwe, dikamore tsa khonferense di le 10, Kamore e le nngwe ya dikhonferense ya dikhudutamaga, resturanta le bara ya dijo tsa diatla, tshingwana ya mekete, khefi ya metshameko, dikamore tsa madulo a batho ba ba tsenang khonferense ba le 46, kamore ya sefitlholo le mabala a sekwašhe a mane.

Diyuniti tse tharo tsa khampase ya Vaal Triangle tse e leng, Potchefstroom Business School, Skills Development Unit gammogo le Postgraduate Engineering Programme di setse di hudugetse kwa senteramong ya khonferense.

Badirimmogo le mebele ya baithuti ba ba batlang go dirisa dibebofatsi ba ka ikopantsha le Mariska Kritzinger kwa (016) 933 4771.




Setlhopha sa badirimmogo ba ba nang le boikarabelo jwa Senteramo ya Khonferense ya YBB go tloga mo molemeng ke Annalie Huxman, Motsamaisi wa Madi, Mariska Kritzinger, Motsamaisi wa Papatso, Bertie Visser, Mokaedimogolo wa tsa Madi le Dibebofatsi, Pieter Streicher, Motsamaisi wa Tsamaiso le Jeanette Koekemoer, Motsamaisi wa ka gale.



Dibebofatsi dingwe kwa Senteramong ya Dikhonferense ya YBB kwa Vanderbiljpark.

<fn>NWU-NEWS.News73.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tsamaiso ya Thuo ya motho ya tlhaloganyo ya YBB e maatlafaditswe






Tsamaiso ya Thuo ya motho ya tlhaloganyo ya YBB e maatlafaditswe

Feme ya molao ya DM Kisch, fela malobanyana e file YBB palo ya madi e e kgolo ya go ka maatlafatsa tsamaiso e e itumedisang le kgwebofatso ya thuo ya motho le ya setheo ya tlhaloganyo mme go baletswe le mainakgwebo, dipopontshwa le dipatente.
Mokaedi wa DM Kisch, Mor Derek Momberg, o abetse tšheke go Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB ka moletlo kwa ofising e kgolo ya bone kwa Sandton.

Kabelo e ya madi e tla dirisiwa ke badirimmogo ba mo Ofising ya Molao ya Setheo ya YBB go tsamaya dikhonferense tsa mo gae le ka kwa moseja tsa Thuo ya Motho ya Tlhaloganyo kapa go etela balekane ba bone gore ba ithute mo go bone le go ka itsalantsha le bone ka ga kgang e.

Go ya ka Ngaka Eloff, e nngwe ya mabaka a togamaano a magolo a YBB ke go tokafatsa patlisiso le popontshwa le go ka nna setheo se se nang le tekatekanyo ya go ruta le go batlisisa.

Ngaka Eloff a re YBB, ka e le e nngwe ya diyunibesiti tse dintshwa tsa mofuta o montshwa wa segompieno, e dirile popontshwa karolo e kgolo mme e ka bidiwa yunibesiti ya patlisiso ya "'boutique' e e lebeletseng mefuta le mafelo a a farologaneng. Ka go dira jalo YBB e ka nna nna mampodi ka mo gae le ka mo lefatsheng ka mefuteng e mengwe ya patlisiso e e diriwang ke bone fela.

YBB jaanong jaana e na le dipatente di le 41 tse di dirang ka mo mafatsheng a a farologaneng jaaka kwa Brazil, Russia, India, China, Hong Kong le Australia. Kwa USA, le le leng lefelo le go le thata go kwadisa dipatente le popo e e ntshwa, YBB jaanong jaana e itlotla ka dipatente tse thataro.

Ka 2006 YBB e amogetse madi a kana ka R1,4 mileone go tswa go dituelo tsa go tswa dipatenteng.


Go tswa mo molemeng ke Mokaedi wa DM Kisch, Mor Derek Momberg, Ngaka Ngoato Takalo, Motlatsaporinsipala wa YBB le Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa NWU.

<fn>NWU-NEWS.News74.2009-12-02.tn.txt</fn>
Phaka ya Saense e e mofuta o le mongwe fela mo Aferika Borwa






Phaka ya Saense e e mofuta o le mongwe fela mo Aferika Borwa

POTCHEFSTROOM - Popo ya Phaka ya Saense e e mofuta o le mongwe fela e tlile go nna karolo ya momorantamo ya tirisanommogo e e tlileng go bopiwa magareng a Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) le Mmasapala wa Tikologo ya Borwa.

Thomelo ya go tswa kwa Mmasapala wa Tikologo ya Borwa e ne e etetsa YBB maloba ka maikaelelo a go bopa tirisanommogo e e atumetsaneng go feta.
Ka nako ya leeto popo ya Phaka ya Saense ya Bokone-Bophirima ka mo khampaseng ya Potchefstroom ya YBB ka tlhotlhwa ya gaufi le dimeleone die le R30 e ne e e buisanwa. Tshitshinyo ya Phaka ya Saense ke ditalamorago tsa Togamaano ya Tlhabololo le Kgolo ya Mmasapala wa Tikologo ya Borwa.

Morago ga go ntshetswa tiro ke Mmasapala wa Tikologo ya Borwa, YBB e ile ya sekaseka bokgoni jwa go ka bopa phaka mme ga bonagala gore go ka nna botlhokwa thata.
Go ya ka Ngaka Rudi van der Walt, Mokaedi:Popontshwa ya YBB, Phaka ya Saense ke lefelo ka kgobokanyo ya dikao tsa dipopontshwa tsa thekenoloji e e kwa godimo tsa ditiro tse re di dirang ka mo lefelong le lentle le le bopilweng sentle.
Ponelopele ke gore Phaka ya Saense e tla nna lefelo la dipopontshwa tsa mo porofenseng mme se se fetise kitso e e tseneleseng le thekenoloji ya popontshwa kwa dikgwebong tse dinnye le kwa diintasetering tsa kgale mme mo bofelong go nne le kgolo le popo ya ditiro.
Go nna gaufi le yunibesiti e e ikemetseng ya popontshwa jaaka NWU e tla tswela mosola tirisanommogo magareng a ditheo tse pedi. E nngwe ya dituelo tsa tumelano e ke gore dibebofatsi tse di lekanang, patlisiso le thekenoloji di tsa ntshiwa ke YBB mme Phaka ya Saense e tla tlhabolosa dithekenoloji tsa mo tikologong mme le ka bopa tikologo ya baithuti ba didikerii le badirimmogo ba akatemi go tsweletsa dithuto tsa bone mo Porofenseng.
Gape mo godimo ga Phaka ya Saense le mabaka a mangwe a tirisanommogo a tla buisanwa mo momorantamong wa tirisanommogo e e tla diriwang magareng a YBB le Mmasapala wa Tikologo ya Borwa.

Go ya ka Ngaka Monty Mongake wa Mmasapala wa Tikologo ya Borwa tirisanommogo e e gaufi magareng a YBB le Mmasapala wa Tikologo ya Borwa e tla tlisa khumo ya tswelelopele ya bokgoni jwa thekeniki mme mo bofelong go ne le tirelo ya tiro e e tokafetseng mo dimmasapala tse di mo Tikologong Khansele ya Borwa.

Moporof. Annette Combrink, Moreketoro wa Khampase ya Potchefstroom ya YBB o tlile ka tshitshinyo ya gore YBB e thuse dimmasapala mo Tikologong ya Borwa go dira patlisiso ya maemo le tlhatlhobo ya bokgoni mo go tsone le go lemoga ditlhokego tsa tsone tse di ka arabiwang ke YBB le gore go lebelelwe diporokerama le dikhoso tse di rutiwang ke YBB. Mabaka a mangwe a a tshwanetseng go lebelelwa ke tlhabololo ya boeteledipele le bokgoni jwa go tsamaisa mme gape le kemo nokeng ya baithuti ba Tikologo ya Borwa ka madi.


Thomeletso ya go tswa kwa Mmasapala wa Tikologo ya Borwa le ditokololo tsa batsamaisi ba YBB ba ne ba tshwere dipuisano maloba. Kwa morago go tswa mo molemeng ke Ngaka Monty Mongake, Mmasapala wa Tikologo ya Borwa, Ngaka Rudi van der Walt, YBB Mokaedi:Popontshwa, NWU Director: Innovation, Moatefokate Abbey Dlavane, Mmasapala wa Tikologo ya Borwa, le Moporof Frikkie van Niekerk, YBB NWU Mokaedi Khudutamaga: Patlisiso le Popontshwa. Mo pele: Moh. Dorothy August, Mokwaledi: YBB Khampase ya Potchefstroom, Mor Victor Nicodemus, Mmasapala wa Tikologo ya Borwa, le Mor Victor Mothobi, NWU Mokaedi: Metswedithuso ya Batho.






Kakanyo ya motaki e e bontshang gore Phaka ya Saense e ka lebega jang.

<fn>NWU-NEWS.News75.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlhatlheledi wa Mafikeng o kgona Antarctica






Motlhatlheledi wa Mafikeng o kgona Antarctica

MAFIKENG - Mor David Hedding, moihtutalefatshe wa Lefapha la Thutolefatshe le Bosaense jwa Tikologo kwa khampaseng ya Mafikeng ya YBB o boile kwa Antarctica fela maloba, kwa a neng a ile go batlisisa bosa mafatshe a mafatshekgapetla le dithulaganyo tsa teng kwa Antarctica.

Mor Hedding o ne a le karolo ya setlhaopha sa batho ba ba neng ba eteletswe pele ke Moporof. Ian Meiklejohn wa Yunibesiti ya Pretoria. Molebo o mogolo wa leeto le e ne e le go batlisisa mafatshe a mafatshekgapetla ka mo mafelong a kgapetla e seng teng gore ba kgone go na le lenaneo la popego e e bonwang kwa di-nunutaks kapa mafelo a a se nang kgapetla kwa kampeng ya Aferika Borwa ka mo Western Dronning Maud Land kwa Antarctica.

Setlhopha se ile sa tsenya gape lefelo le le lekantshang thempereitšha ya mmu mmo ba tlileng go kgona go lebelela thempereitšha go fitlha boteng jwa dimetara tse pedi. Gape ba kgonne go kgobokantsha dikao tsa mafika tse ba tla di batlisisang go bona popego ya one mme thata gape go ka lebelela popego ya mafika ka bosa le khemikale ka go tlwaetse gore di diragetse kwa Antarctica ka thempereitšha ya teng e le kwa tlase thata-thata.

Mor Hedding gape o tlhomile teko ya nako e telele e e lekantshang boima jwa mafika bo bo fokotsegang, e e tla thusang go tlhatlhoba tatlhego ya boima jwa mafika mme a nna mannyane go fitlhela mafika a nna mmu.

Mor Hedding o tsamaile ka sekepe sa SA Agulhas ka 7 Ngwanatsele 2006 mme o boile ka 15 Tlhakole 2007 go tswa kwa Antarctica.

Ba ba neng ba etetse le Mor Hedding kwa Antarctica e ne e le badirimmogo ba babedi ba go tswa mo khampaseng ya Potchefstroom ya YBB ba e leng Ngaka Helena Krüger go tswa mo Uniting ya Popego ya Lefaufau le Mor Leon du Plessis wa Sekolo sa Bosaense jwa Tlholego, Thuto ya Dipalo le Thekenoloji.

Dikgwetlho dingwe tse di neng di ba lebetse e ne e le go fenya serame le go kgona bophelo jwa dibeke tse nne mo sekepeng. Go ya ka Mor Hedding, melao ya go dirisa metsi ka lebaka la peipi e e senyegileng e ne e tlisa mathata a mangwe gape. Mme la go ne go le thata setlhopha se ne se na le nako ya go tshameka le go itapolosa ka go tshamekela mo semathaneng ka diboroto.

A re a ka rata go boela koo gape mafelo a ngwaga go jela selemo se sengwe gape koo.



Mor David Hedding, moihtutalefatshe wa Lefapha la Thutolefatshe le Bosaense jwa Tikologo kwa khampaseng ya Mafikeng ya YBB o boile kwa Antarctica fela maloba, kwa a neng a ile go batlisisa bosa mafatshe a mafatshekgapetla le dithulaganyo tsa teng kwa Antarctica.



Mr David Hedding, o lebelela bontle jo bo gakgamatsang jwa kwa Antarctica.

<fn>NWU-NEWS.News76.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e fa batlhatlheledi ba ba itlhaotseng dikabelo






YBB e fa batlhatlheledi ba ba itlhaotseng dikabelo

Moporof Jaco Kruger wa Sekolo sa Mmino ka mo khampaseng ya Potchefstroom le Ngaka Linda Theron wa Bosaense jwa Thuto wa khampase ya Vaaldriehoek fela maloba ka moletlo wa kabelo o o kgatlhisang ba ne ba tlhophilwe e le batlhatlheledi ba ba fentseng ka mo dikhampaseng tsa bone.

Ka moletlo o e ne e le sa ntlha go fiwa kabelo e ya Setheo ya go ruta le go ithuta morago ga Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e bopiwa ka 2004. Batlhatlheledi ba ba 34 ba khampase ya Potchefstroom le ba ba tlhano ba khampase ya Vaaldriehoek ba amogetse Kabelo ya Setheo ya go Itlhaodi ka go Ruta(KSIR) e e bidiwang Institusionele Toekenning vir Onderriguitnemendheid (ITOU) ka Seaferikanse.

Mo dikabelong tse go na le ba ba 14 ba ba amogetseng KSIR ya Prestige mme ba ba 20 ba amogetse ya KSIR mme ba le tlhano ba amogetse dikabelo tsa Porokerama ya Tlhabololo ya go Itlhaola ka go Ruta.

Ngaka Ngoato Takalo, Motlatsatlhogo wa YBB le Mokaedi wa Khudutamaga: Go ruta le go Ithuta a re KSIR e ikaeletse go tlhotlhetsa batlhatlheledi ba ruri ba akatemi ba ba rutang ka mo dikopanong tsa diphaposiborutelo ka mo YBB gore ba bontshe gore mekgwa ya bone ya go ruta e arabela ditlhokego tsa mokgwa wa go ruta wa OBE le gore go ruta ga bone go ka diragatsa thuto itumedisang ka mo karolong ya thutogodimo.

Makoko a katlholo a a bopilweng ke tokololo go tswa mo khomiting ya go ruta/ kharikhulomo ya fakalti, moitse-serutwa yo mogolo gammogo le tokololo go tswa mo uniting ya tlhabololo ya akatemi le kemonokeng a ne a atlhotse baikwadisi mo kgaisanong ya KSIR ka katlholo ya balekane. Keriteria ya KSIR e na le katlholo ya popontshwa le boitlhaodi ka mo kopanong ya go ruta, se baithuti ba se reng le go atlhola potefolio ya motlhatlheledi. Tlhotlheletso ya tiriso ya thekenoloji ka mo go ruteng le yone e ne e lebeletswe.

Molawana wa KSIR le dithulaganyo tsa yone di amogetswe ke Senata ya Setheo ka Motsheganong wa 2006 mme morago ga moo ga simololwa go tlhomela tiro ya KSIR. Molawana o o tlhomelwa le kwa khampaseng ya Mafikeng ka 2006 le 2007. Jaanong jaana go na le batlhatlheledi ba babedi fela ba ba ikwadisitseng ka mo tirong ya KSIR. Ba simolotse porokerama ka 2006 mme ba tla e fetsa ka 2007. Ngaka Takalo o tlhotlheletsa baakatemi ba khampase eo go ikwadisetsa porokerama e ka 2007. Se e ka nna karolo e nngwe ya tiro ya Motlatsa-tlhogo ka 2007 go kgweetsa porokerama e ka gore e ka thusa gape go bopa bongwe ka mo YBB e re e batlang rotlhe.


Moporof Jaco Kruger wa Sekolo sa Mmino (mo gare) o tlhophilwe e le motlhatlheledi wa mampodi ka mo khampaseng ya Potshefstroom ya YBB. Fa go ene go na le Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB le Ngaka Susan Coetzee-Van Rooy, Mokaedi: Tlhabololo ya Akatemi le Tirelo ya Kemonokeng(Setheo).


Badirimmogo ba khampase ya Vaaldriehoek ba ba neng ba jele moletlo wa KSIR e e ntle. Kwa morago go na le Ngaka Pieter Möller le moporof Piet Prinsloo, Moreketoro wa khampase ya Vaaldriehoek. Mo pele go tswa molemeng go na le ngaka Elsa Fourie, moh. Daleen Gerber le ngaka Louisa Meyer. Bo-ngaka Fourie le Meyer ba amogetse dikabelo tsa KSIR ka bobedi jwa bone.

<fn>NWU-NEWS.News77.2009-12-02.tn.txt</fn>
Sefitlholo sa ntlha sa motlatsakhansele se fana ka phisego






Sefitlholo sa ntlha sa motlatsakhansele se fana ka phisego

"Go bopa dikaelo tsa tiro ya botshweretshi ka mo YBB ke boikaelelo bongwe jo bogolo ka gore se se ka nna sediriso sa go ka itekantsha le balekane le go itekantsha botshweretshi " ga bua Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB ka mo khampaseng ya Potchefstroom ka nako ya kopano le go ja sefitlholo gammogo le badirimmogo ba bantshwa ba palonyana fela maloba.

O ne a amogela ba bantshwa ka mo YBB mme a ba tlhalosetsa mokgwa wa tsamaiso wa kgwebo e e nngwe ka dikhampase tse tharo mme ka ofisi ya Setheo e e direlang dikhampase tse tharo. Mo khampaseng e nngwe le e nngwe go na le moreketoro yo e leng motsamaisi wa khampase le ditiro tsa teng yo o boikarabelo go tlhokomela tiro le tsamaiso ya khampase e e rileng e le kgwebo ka boyone.

Go ya ka Ngaka Eloff YBB e ka bonwa e le setheo sa popontshwa ka gore e bona lotseno le legolo la yone go tswa mo ditirong tsa popontshwa le ka dikgwebo jaaka go nna mong wa karatšhe, senteramo ya dikhonferense ka kwa khampaseng ya Vaaldriehoek le dibebofatsi jaaka Astra Villas le Cachetpark ka mo khampaseng ya Potchefstroom.
E nngwe ya maikaelelo a togamaano a YBB ke gore mo teng ga dilemo di le tlhano tse di tlang, go nna yunibesiti ya tekatekano magareng a thuto, go ruta le go batlisisa. Yunibesiti e ikaeletsa go nna ya e e bidiwang ya "boutigue" ka gore e batla go tsholetsa bokgoni jwa yone go dira patlisiso ka gale, mme thata ka mo mafelong a mangwe go ka nna mampodi ka mo mafelong ao.

Go tlhomela borutegi ke e nngwe gape ya maikaelelo a YBB. Ngaka Eloff o tlhalositse gore le mo go na le dikarolo tse pedi gape e bong kgwebofatso ya kitso le go isa kitso kwa merafeng go e thusa. YBB e isa kitso ya teng kwa merafeng go ka e thusa go gola le go tlhabolola merafe.

Yunibesiti ke e nngwenyana fela ya diyunibesiti mo Aferika Borwa e e bofang badirimmogo ba akatemi ka ditumelano tsa tiro go ka thusa go netefatsa maikaelelo a YBB a go nna setheo se se maatla se se golelang pele mme mo bofelong e nne le yunibesiti e e etelang pele ka mo Aferika.



Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB fela maloba o jele sefitlholo monate le badirimmogo ba palonyana ka mo khampaseng ya Potchefstroom. Go tswa mo molemeng go na le Ngaka Alvin Peterson wa Sekolo sa Mmino, ngaka Stefan Kruger wa Sekolo sa Kgwebofatso-ntshwa, Papatso le Tsamaiso ya Bojanala, moh. Phumzile Mmope, Mokaedi Tiragatso:Mabaka a Korporatifi le Tirisanommogo, ngaka Theuns Eloff le moporof. Annette Combrink, Moreketoro wa khampase ya Potchefstroom.



<fn>NWU-NEWS.News78.2009-12-02.tn.txt</fn>
Babatlisisi ba Vaaldriehoek ba dirisana mmogo mo porojekeng ya dirutwa tse dintsi






Babatlisisi ba Vaaldriehoek ba dirisana mmogo mo porojekeng ya dirutwa tse dintsi

VANDERBIJLPARK. - Babatlisisi ba khampase ya Vaaldriehoek ya YBB malatsi a a gaufi ba dirisana mmogo ka mo porojekeng ya dirutwa tse dintsi e e tlileng go lebelela boleng jwa metsi ka mo nokeng ya Vaal - letlotlo lengwe le legolo la Aferika Borwa
Noka ya Vaal le tikologo e e gaufi ya Barrage ngwaga e e fetileng e ne e le mo dikganyeng ka go ne go sule ditlhapi tse dintsi. Tlhaloso e ne e le gore gongwe go diragetse ka lebaka la kgotlhelo ya mantle le morwalelo ka mo dinokeng tse di tshelang mo go ya Vaal.

Ditiragalo tse di ne di eteletswe pele ke patlisiso ya Lefapha la Metsi le Dikgwa gammogo le badiredimmuso ba mo lekgotlheng la tikologo ba Sedibeng. Ka Ngwanatsele 2005 go lemogilwe gore ke tse dingwe fela tsa dipompo tsa mantle tse di 50 tse di mo tikologong ya Vaaldriehoek tse di dirang sentle.
Kemo e e dirile gore palo e kgolo ya mantle a tshelwa ka mo teng ga noka.

Tswetso e nnile gore go diriwe tshitshinyo ya gore go agiwe thulaganyo ya manle e e ntshwa ya madi a kana ka dimileone di le R400. Porojeke e e akangwang ga se fela go tokafatsa tikologo ya noka ya Vaal mme ke go tsholetsa botlhokwa jwa tikologo ya noka go bojanala le boitapoloso.

Baenjenere ba Lefapha la Metsi le Dikgwa le ba Randwater, ba ba tsamaisang porojeke e ba kopile babatlisisi ba metsi ba khampase ya Vaaldriehoek go dirisana mmogo ka mo patlisisong ya ekonomiboago ya tikologo ya noka ya Vaal le Barrage.
Gammogo le repoto ya tshimologo e e tla tlisiwang mo mafelong a ngwaga e, kakanyo gape ke gore babatlisisi ba tla dirisana mmogo dilemo di le 4 ka ditiro tsa go tlhokomela le go dira dipatlisiso tse dingwe ka mo nokeng ya Vaal le Barrage. Patlisiso e ya tirisanommogo ya dirutwa tse dintsi e tla simolola ka kgwedi ya Mopitlwe 2007.

Barutegi ba Randwater, le Lefapha la Metsi le Dikgwa, ba tlhokomelo ya tlholego, badiredimmuso ba mmasapala, babatlisisi ba bodirelo le ditokololo dingwe tsa di-NGO ba tla tsaya karolo mo porojekeng e. Le ditokololo tsa merafe ba tla kopiwa go dirisana mmogo mo patlisisong.


Matšhwiti a ditlhapi tse di neng tsa swa morago ga kgotlhelo tse di neng tsa dira gore go diriwe patlisiso e ya boleng jwa metsi a noka ya Vaal.


Noka ya Vaal ga se fela e nngwe ya matlotlo a magolo a tlholego mme ke tshika ya bophelo jwa kgwebo ya bojanala ka mo Vaaldriehoek.



<fn>NWU-NEWS.News79.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e itsisa ka ga kaedi ya ntlha ya dimelametsing






YBB e itsisa ka ga kaedi ya ntlha ya dimelametsing

POTCHEFSTROOM. - Khampase ya Potchefstroom ya YBB e itlotla ka e nngwe gape ya tsa ntlha morago ga kitsiso ya go fetsa kaedi ya ntlha e e tseneletseng ya dimelametsing e e kwadilweng ke ditokololo tsa serutwa sa Thutadimela.

Buka e e bidiwang, Easy Identification of the Most Common Freshwater Algae - a guide for the identification of microscopic algae in South African freshwaters,ke kakanyo e e simolotsweng ke ngaka Sanet Janse van Vuuren le ngaka Jonathan Taylor. Ke buka e e nang le tiriso e e seng thata e e ka thusang go itemogelela dimelametsing tsa gale tsa metsi a mašwa.

Palo e kana ka mefuta e e 78 ya dimelametsing gammogo le ditshwantsho tsa mmala le ditlhaloso tse di tseneletseng di tsentswe ka mo bukeng e.

Ngaka Van Vuuren, motlhetlheledi wa Thutadimela yo o ithutang thata dimelametsing o tlhalosa gore kakanyo ya go bopa buka e simolotse ka 1988 jaaka ene a ne a itemogela tikologo e e makatsang ya dimelametsing.

Go ya ka ene o lemogile ngwaga e e fetileng gore baithuti ba pele ga didikerii le ba morago ga didikerii ba ba tshwanetseng go bitsa dimelametsing maina ka mo diporojekeng le ka mo tirong ya therisano ba tlhoka kaedi fa ba dutse ka mo pele le mo thoko ga maekorosekopo.

Ngaka Taylor, yo o mo dithutong tsa gagwe tsa morago ga PhD mme yo o leng motlhomamisi wa kgobokanyo ya diatomo ka mo khampaseng ya Potchefstroom, o dumetse go thusa ka kaedi e ka gore diatomo ke e nngwe ya ditlhopha tsa dimelametsing.

Se se makatsang gape ka mo tirong e ya dikgakgamatso ke gore maphelo a rona rotlhe a amiwa ke dimelametsing ka gore bontsi jwa diphedi tse ga di kgone go bonwa le ka matlho.
Ga se batho ba bantsi ba ba itsing gore dimelametsi di fa okosijene mo metsing le gore di botlhokwa go tlisa okosijene fela jaaka ditlhare le bojang.

Kaedi e e tla na le mosola o mogolo gape mo bathong ba ba batlisisang metsi mme e ka na le mosola le mo bathong fela ba ba batlang go ikitsisa ka ga tikologo e e makatsang ya dimelametsing.




Bo-ngaka Sanet J van Vuuren le Jonathan Taylor, bakwadi ba kaedi ya dimelametsing.



Baitsedimelametsing ba mo khampaseng ya Potchefstroom ba YBB ke gone fela ba itsisang go gatisa buka ya ntlha e e tseneletseng ya dimelametsing ya mo Aferika-Borwa.



<fn>NWU-NEWS.News80.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlhetlheledi wa dipuo o katisiwa ka kwa moseja






Motlhetlheledi wa dipuo o katisiwa ka kwa moseja

VANDERBIJLPARK - Moh. Fanny Lacroix, motlhatlheledi wa Sefora le Sejeremane ka mo Sekolong sa Dipuo kwa khampaseng ya Vaaldriehoek ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, ke gone a boang kwa Stuttgart, Jeremane, kwa a tswang go katisiwa go dirisa porokerama ya go fetola.

Khampase e ke morekisi wa SDL Trados wa semmuso mo Aferika-Borwa. Porokerama e dirisiwa go fetola makwalo ka nepagalo le ka lebelo. Go ya ka moh. Lacroix, tokololo ya setlhopha sa barekisi ba SDLkwa Sekolong sa dipuo, porokerama e e simolola e nna e e dirisiwang ke bafetoledi botlhe ba lefatshe.

Moh Lacroix dikgwedi tse pedi tse di fetileng, o ne a tsene dikopano ka ga porokerama le ditlhabololo tse dintshwa tsa teng. Gape o tsene dikatiso tsa go ka katisa badirisi ba porokerama e.

Sekolo sa Dipuo go tloga ka 2005 se nnile merekisi o le mongwe wa SDL Trados mo Aferika-Borwa. Porokerama e le katiso ya tiriso ya teng e setse e filwe diyunibesiti le ditheo le bafetoledi ba e leng tiro ya bone.

Go ka amogela tshedimosetso e e tseneletseng o ka ikopantsha le Willem Botha kwa (016) 910 3468, kapa o ka romela eposo kwa trados@nwu.ac.za (Link: mailto:trados@nwu.ac.za)



- Moh. Fanny Lacroix, motlhatlheledi wa Sefora le Sejeremane ka mo Sekolong sa Dipuo kwa khampaseng ya Vaaldriehoek ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, yo e leng gone a boang kwa Stuttgart, Jeremane, kwa a tswang go katisiwa go dirisa porokerama ya go fetola.

<fn>NWU-NEWS.News81.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khansele ya Yunibesiti e dumetse diporojeke tsa diranta di le dimelione di le R62 tsa go aga.






Khansele ya Yunibesiti e dumetse diporojeke tsa diranta di le dimelione di le R62 tsa go aga.

Khansele ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e dumetse diporojeke di le 43 tsa diranta di le dimelione di le R62 tsa go aga mo 2007 mme tse dingwe di santse di emetse fela ditšhele tse di tswang kwa ntle.

Lebaka le legolo la diporojeke tse di kgolo tsa go aga le go baakanya ke go tlosa tshalelo kwa morago ya dibebofatsi ka kwa khampaseng ya Mafikeng mme le kwa khampaseng ya kwa Vaaldriehoek. Diporojeke tsa go baakanya ngwaga le ngwaga di diriwa ka mo teng ga leano la Yunibesiti le le tswelelang le legolo la dingwaga di le lesome la go tshegetsa le go baakanya.

Diporojeke tse tsa go aga di amana le maikaelelo a togamaano a Yunibesiti jaaka a tlhalositswe ka mo Leanong la Setheo. E nngwe ya maikaelelo a a togamaano ke go baakanya Yunibesiti go nna ya tekatekanyo magareng a go ruta le go ithuta le patlisiso.

Mo diporojekeng tse di simololwang jaanong jaana ke kgato ya boraro mo kagong ya Boitekanelo jwa Diphologolo mo khampaseng ya Mafikeng. Mo go lebeletswe laboratoriamo ya dikhomputara, phaposiborutelo le diofisi tsa badirimmogo.

Diporojeke tse dingwe mo khampaseng ya Mafikeng ke marobala a baithuti, laboratoriamo ya dikhomputara, marulelo le kago ya go tsamaisa ba ba tsenang ka maoto kwa hekeng ya khampase gammogo le legora le le dikologang mme le tswalela khampase.

Ka mo khampaseng ya Potchefstroom go tokafatsa dikago, dikamore le dilaboratoriamo kwa difakalthi tse di farologaneng. Gape go akangwa marulelo a Bogogelo jwa Amfi mme borobalo ba Heide bo a ntshwafatswa mme gape go lebelelwa go tsenya motlakase wa tshoganyetso mo khampaseng.

Ka kwa khampaseng ya Vaaldriehoek go lebelelwa kgato ya go akanya diphaposiborutelo tse dingwe le go tsenya motlakase wa tshoganyetso le kgato ya ntlha ya go aga diofisi tsa SRC.

Bontsi jwa badirimmogo ba ofisi ya Setheo ba ba dirang ba phatlhaletse mo khampaseng ya Potchefstroom, ba tlile go hudugisiwa kwa kagong ya Enan ka mafelo a ngwaga ka dikgala.

Jaaka go akangwa, go tlisa batho ba ba dirisanang letsatsi le letsatsi mo kagong e le nngwe go tla tokofatsa khumo ya ditiro tsa bone mme se se tla tlisa le pharologano magareng a ditiro le ditirelo tsa khampase le tsa setheo.

Go baakanyetsa kago ya Enan go nna diofisi tsa Setheo e nnile leano ka gore ditshenyegelo tsa teng ga di dintsi jaaka fa go kabo go agilwe kago e e ntshwa.
Mosola o mongwe gape wa leano le ke gore fa go huduga go feditswe go ka bulela khampase mafelo a a ntseng a seyo. Badirimmogo ba kago ya Enan ba tlile go hudugisiwa kwa dikagong tse dingwe ka mo lefelong la tikologo ya bone mo khampaseng.




Bontsi jwa badirimmogo ba ofisi ya Setheo ba tlile go hudugisetswa kwa kagong ya Enan ka mafelo a ngwaga ka dikgala.

<fn>NWU-NEWS.News82.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ya YBB ya Mafikeng ke phalo ya dinotshe






Khampase ya YBB ya Mafikeng ke phalo ya dinotshe
MAFIKENG - Khampase ya YBB ya Mafikeng fela maloba e ne e tshwaretse pontsho ya maiphediso le khonferense ya ditšhabatšhaba e e neng e biditswe "Population and Development in Africa: Research and Policy Dialogue for Africa".

Barutwana ba setlhopha sa 12 go tswa mo dikolong tse dikgolo di le 41 go tswa mo tikologong ya Mafikeng, Ditsobotla le Setla-Kgobi ba ne ba tsene ponstho e ya maiphediso e e neng e tshwerwe ka mo tlase ga folaga ya CEIA(Career Exhibition and Information Association ka mo Senteramong ya Pontsho ya SABC. Go ne go dirisane ditheo tse di fetang 20, mme mo go tsone go ne go na le diyunibesiti le mafapha a a farologaneng a mmuso.

Khonferense ya ditšhabatšhaba e e neng e biditswe "Population and Development in Africa: Research and Policy Dialogue for Africa" e ne e tshwaretswe kwa Tusk Mmabatho. Dithomeletso di ne di amogetswe go tswa bokgakala jwa bokone jwa Aferika le borwa jwa Amerika.

Ka kgwedi ya Mopitlwe Porokerama ya Thuto ya Boitekanelo jwa Diphologolo ba tlabo ba tshwerwe diseminara tse pedi tse di tlabong di rutiwa ke Moporof. William J. Silvia go tswa kwa Yunibesiting ya Kentucky kwa Lexington, USA. Moporof. Silvia o setse a kwadile diathikele le dibuka tse dintsi ka mo dithutong tsa boitekanelo jwa diphologolo. O tla ruta seminara ya "Breeding Problems in Dairy Cattle" le e nngwe gape ya "Agriculture in Kentucky".




<fn>NWU-NEWS.News83.2009-12-02.tn.txt</fn>
Babatlisisi ba YBB ba a itlhaola






Babatlisisi ba YBB ba a itlhaola

Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e ne e tlotla baakatemi ba ba 16 ba ba amogetseng dikatlholo tsa maemo go tswa go National Research Foundation (NRF). Gape babatlisisi ba ba kwadileng diathikele tse dintsi go feta le bone ba ne ba tlotliwa. Moporof. BJ van der Walt wa Sekolo sa Filosofi ka mo Tikologong ya Patlisiso ya Tlhabololo e e Tswelelang ya Loago wa mo khampaseng ya Potchefstroom ya YBB o ne a le mofenyi wa Yunibesiti ka bophara.

Mmatlisisi a le mongwe wa kwa khampaseng ya Mafikeng le ba ba robongwe go tswa mo khampaseng ya Potchefstroom ba ne ba atlhotswe maemo gape. Babatlisisi ba babedi ba kwa khampaseng ya Vaal Triangle le a le mongwe go tswa kwa khampaseng ya Mafikeng le ba bararo go tswa kwa khampaseng ya Potchefstroom ba ne ba atlholwa maemo sa ntlha.

Go ya ka Moporof. Amanda Lourens, Mokaedi wa Setheo: Patlisiso le Popontshwa, a re go amogela katlholo ya maemo a NRF ke tiro e e tlotliwang ka gore ke babatlisisi ba ba 10% ba mo diyunibesiting tsa Aferika-Borwa fela ba ba amogelang katlego ka kamogelo ya katlholo ya maemo.

Bakopi ba katlholo ya maemo ba tsenelela katlholo ya balekane ba ditšhabatšhaba bo-maitsegotlhe ba dirutwa ba kopiwang gore ba fane ka dikakanyo tsa bone tsa boitsegotlhe ka ga boleng jwa bakopi le ditiro tsa bone tsa go kwala le go batlisisa mo dilemong tse di supang pele ga katlholo le gore maemo a bone ka mo tikologong ya patlisiso e bonwa e le ya moitsegotlhe ka mo gae le ka mo ditšhabatšhabeng. Dikakanyo tse tsa baatlhodi di atlholwa gape ke dipenele tsa NRF go bonwa gore ba ka fitlhela katlholo ya maemo afe ka gore go na le maemo a a farologaneng.

Go ya ka Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB, e nngwe ya maikaelelo a togamaano ke go tsholetsa patlisiso le popontshwa le go dira gore Yunibesiti e nne setheo sa tekatekanyo magereng a go ruta le go batlisisa ka 2010. Mo dingwageng tse di nne tse di fetileng patlisiso ya Yunibesiti e ile ya oketsa gabedi mme go gola go ya pele go akangwa mo dinakong tse di tlang.

Pele ga Seetebosigo wa ngwaga e, YBB e ikaela go ipeela ditekanyetso tse di ka dirisiwang gore e kgone go itekanyetsa tse di latelang mo go tsone jaaka go ruta le go ithuta, patlisiso, tiriso ya boitsegotlhe le popontshwa.

Moporof. Frikkie van Niekerk, Mokaedi Khudutamaga:Patlisiso le Popontshwa, o rile le ene gore didikerii tsa MA le PhD di ntsifetse thata dingwaga tse tlhano tse di fetileng. Maikaelelo a Yunibesiti gape ke go oketsa baithuti ba morago ga PhD ka mo badirimmogong ba akatemi ka diporosente di le 10.

Go agela bokgoni godimo le gone go botlhokwa thata mme YBB e lebeletse go tlhotlheletsa babatlisisi ba baswa gore ba bope babatlisisi ba dingwaga tse di seng kwa godimo thata mme patlisiso e se diriwe thata fela ke ba ba dilemo tse dintsi.



Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e ne e tlotla baakatemi ba ba 16 ba ba amogetseng dikatlholo tsa maemo go tswa go National Research Foundation (NRF). Ka mo morago go na le Moporof. Michael McPherson, Dini: Fakalthi ya Bolemirui, Saense le Thekenoloji, Khampase ya Mafikeng, Moporof. Dan Kgwadi, Moreketoro: Khampase ya Mafikeng le Moporof. Frikkie van Niekerk, Mokaedi Khudutamaga:Patlisiso le Popontshwa. Ka mo pele go tswa mo molemeng: Moporof. Amanda Lourens, Mokaedi wa Setheo: Patlisiso le Popontshwa, Moporof. Sevid Mashego, Motlatsamoreketoro Akatemi: Khampase ya Mafikeng, Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima.




Babatlisisi ba YBB ba ba kwadileng diathikele tse dintsi go feta tse di nang le makwaloitshupo le bone ba ne ba tlotliwa.Ka mo morago go na le Moporof. Hans van Deventer, Khampase ya Vaal Triangle, Moporof. Piet Prinsloo, Moreketoro wa Khampase ya Vaal Triangle, le Moporof. Tinie Theron, Dini: Fakalthi ya kwa Vaal Triangle. Ka mo pele go tswa molemeng go na le: Moporof. Pieter de Klerk, Khampase ya Vaal Triangle, Moporof. Amanda Lourens, Mokaedi wa Setheo: Patlisiso le Popontshwa , Moporof Frikkie van Niekerk, Mokaedi Khudutamaga:Patlisiso le Popontshwa, Moporof. Johann Tempelhoff, Khampase ya Vaal Triangle, Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima.




Ka mo moketeng wa dijo tsa mantsiboa go ne go na le baakatemi ba nang le makwaloitshupo wa NRF mme bone ke, go tswa mo morago mo molemeng: Stefan Ferreira, Khampase ya Potchefstroom, Moporof Frikkie van Niekerk, Mokaedi Khudutamaga:Patlisiso le Popontshwa, le Moporof. Mariëtte Lowes, Motlatsa moreketoro Akatemi, Khampase ya Potchefstroom. Mo pele go tswa mo molemeng Moporof. Amanda Lourens, Mokaedi wa Setheo: Patlisiso le Popontshwa, Moporof. Wilma Viviers, Khampase ya Potchefstroom, Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, Moporof Linda Jansen van Rensburg, Khampase ya Potchefstroom, le Moporof. Annette Combrink, Moreketoro wa Khampase ya Potchefstroom.

<fn>NWU-NEWS.News84.2009-12-02.tn.txt</fn>
Babatlisisi ba YBB ba kgaoganya Kabelo ya Saense ya Descartes ka madi a kana ka di-euro di le dimelione di le €1






Babatlisisi ba YBB ba kgaoganya Kabelo ya Saense ya Descartes ka madi a kana ka di-euro di le dimelione di le €1

POTCHEFSTROOM - Dikgang tse di itumedisang ke gore go itsisitswe gore setlhopha sa babatlisisi ba ditšhabatšhaba tse di farologaneng ba High-Energy Stereoscopic System (HESS) le setlhopha sa babatlisisi ba khampase ya Potchefstroom ya YBB ba fentse kabelo e e tlotlegang ya Saense ya Descartes.

Khomišhene ya Yoropa ba tlhophile diporojeke tse tharo tsa patlisiso ba ba tla kagaganyang madi a kana ka di-euro di le melione. Ka mo Yunieneng ya Yoropa(EU) e bidiwa ka gale e le "Nobel Prize" ya ditlhopha tsa saense tsa ditšhabatšhaba tse di farologaneng.

Setlhopha sa HESS e e bopilweng ke babatlisisi ba palogare ya 100 go tswa mafatsheng a a farologaneng, ba ne ba biditswe leina ka mo karolong ya disaense tsa theo ka porojeke ya bone ya leina la A new glimpse at the highest-energy Universe. HESS e bopilwe ke ditelesekopo tse nne tsa di-gamma ray kwa Namibia, tse mo dilemong tse di fetileng di lemogileng dimakatso ka ga di-gamma ray ka mo tlholegong.

Bafenyi ba ngwaga e ba ne ba tlhopilwe go tswa mo go ba ba 13 ba ba neng ba biditswe maina. Botlhe ba bone ba ne ba dirile tiro e e bulang tsela. Ba ba 13 ba ne ba tlhopilwe mo go ba ba 66 ba ba neng ba tseneletse kgaisano. Katlego e ne e ntshiwa ke panele e e neng e eteletswe pele ke Tona ya pele ya Fora wa Mabaka a EU, mme moapi wa pele, Moh. Claudie Haigneré a na le babatlisisi ba maitsegotlhe ba kwa mafatsheng a a 11 go tswa kwa EU.

Go ya ka moeteledipele wa porojeke wa setlhopha sa HESS sa mo Aferika-Borwa, Moporof. Okkie de Jager, ke tlotlo e kgolo go ka fenya kabelo. "Kabelo e bontsha gore ditlhopha tsa saense tsa mo Aferika-Borwa di ka tsamaya mmogo le ba ba kwa pele ba mo lefatsheng ka bophara."

Bontsi jwa dipatente tse di leng karolo ya go ikwadisetsa Kabelo ya Descartes di tswa ka mo YBB mme di le nne go tswa mo patlisisong ya HESS ke tsa YBB.




Setlhopha sa Babatlisisi ba HESS ba khampase ya Potchefstroom ke (kwa morago) Moporof. Okkie de Jager, barena Mathew Holleran le Christo Venter, le Ngaka Ingo Buesching. Mo pele go na le Moporof. Christo Raubenheimer. Go tsentswe le Mor. Isak Davids.



<fn>NWU-NEWS.News85.2009-12-02.tn.txt</fn>
Akatemi ya Kerikete e bona katlego ya ditšhabatšhaba






Akatemi ya Kerikete e bona katlego ya ditšhabatšhaba

VANDERBIJLPARK - Akatemi ya Kerikete ya VaalPukke kwa khampaseng ya Vaal Triangle ya YBB e itlotla ka batshameki ba bararo ba ba tshamekang ka mo tikologong ya ditšhabatšhaba.

Morago ga go ja nala ka katlego gantsi go ya go Engelane ka setlha sa 2005/2006 batshameki ba mo akatemi ga ba a amogela maitemogelo fela mme ba dumeletse dutemelano tse di farologaneng tsa tirisanommogo ka mo metshamekong ya ditšhabatšhaba. Batshameki ba bararo ba akatemi, Wikus Botha, Francois Haasbroek le Leon Bender, ba amogetse dikopo tsa go tla go tshamekela ka mo setlheng sa kerikete sa dikelapa tsa kwa Engelane mme ba tla emisa folaga ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima ka kwa moseja.

Wikus Botha o tla tshamekela Scotland setlha sa bobedi jaanong mme Francois Haasbroek o tla tshamekela kelapa ya Liverpool mo lliking ya peremiri. Se ke morago ga go na le setlha se se katlego sa ntlha ngwagola kwa Scotland. Motshameki wa boraro, Leon Bender, o tla tloga mo Aferika-Borwa ka 8 Aporele go ikopantsha le kelapa ya Swindon go tshameka setlha sa ntlha sa gagwe e le motshameki wa ditšhabatšhaba.

Go ya ka Mor. Malan Morkel, motlhankedi wa metshameko kwa khampaseng ya Vaal Triangle mme gape mokatisomogolo wa Akatemi go bitsa ga batshameki ba Akatemi go tshamekela ditšhabatšhaba ke se ba ikaeletseng sona go ka bopa batshameki ba maemo mme se se botsha gape gore Akatemi ke e e tshwanetsweng go elwa tlhoko ka mo gae le ka mo moseja.




Go tloga ka mo molemeng go na le Wikus Botha, Francois Haasbroek le Leon Bender.


<fn>NWU-NEWS.News86.2009-12-02.tn.txt</fn>
Porokeramo ya go ruta barutabana e bonwa e le e nngwe ya tse di gaisang ka mo lefatsheng






Porokeramo ya go ruta barutabana e bonwa e le e nngwe ya tse di gaisang ka mo lefatsheng

POTCEHFSTROOM - Baatlhodi ba kwa moseja ba atlhotse porokerama ya ka mo Sekolong sa Katiso e e Tswelelang ya Barutabana ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima mo khampaseng ya Potchefstroom mme ba e bona "e le bolhokwa go na le tse dikhoso tse dintsi tsa mo diyunibesiting tsa mo lefatsheng fa e bapisiwa le tsone"..

Baporof. Frank Banks le Peter Knight go tswa kwa The Open University kwa UK, e nngwe ya diyunibesiti tse dikgolo tsa katiso ya baithuti ba ba kgakala mo lefatsheng ba atlhotse mme ba rile gore porokerama e ga e na balekane ka mo Aferika-Borwa.

Sekolo se se se bidiwang The School for Continued Training of Teachers (SCTT) jaanong jaana se direla baithuti ba barutabana ba palogare ya 18 000 mo Aferika-Borwa le kwa Namibia. Maikaelelo a porokerama ke go tsaya barutabana ba ba sa katisiwang le ba ba se nang katiso e e lekaneng go fitlha kwa dithutong tsa go ka fitlha kwa maemong a dithuto tsa dingwaga tse tharo morago ga materiki.

Mokaedi wa SCTT, Moporof Manie Spamer, a re ba latela sekao sa go ruta se se bukegileng. Go na le nako ya go ithuta e e palo e nnye le ya palo e ntsi ya go ithuta e e beilweng mme barutabana ba ka ikwadisa fela jaaka ba rata mme ka nako e ba e ratang.

Tiro e kgolo e e diriwa ke disenteramo tse 36 tsa go ithuta mo Aferika-Borwa ka bophara mme le batlhatlheledi ba ba 26 ba ruri le badirimmogo ba 195 ba tsamaiso. SCTT e na le badirimmogo ba babedi gape ba e leng Open Learning Group ya kwa Gauteng le Institute for Open Learning kwa Namibia. Ditheo tse pedi tse ba tlisa kemo nokeng ya tsamaiso ya porokerama.

"Ka gale, re ne re sa itse ruri gore porokerama e lekana le diporokerama tse dingwe tsa ditšhabatšhaba mme ke ka lebaka le re kopileng baporofesara ba babedi ba kwa UK gore ba tle go re direla katlholo," ga bua moporof Spamer.

Ka mo kakaretsong ya katlholo baporofesara ba babedi ba ba rile gore kgato ya go ba biletsa katlholo e ne e le kgato e e bontshang bogolo gore SCTT e bitse bone go tla go atlhola ka ba le ditokololo tsa yunibesiti e e kgolo ya mo lefatsheng ya go katisa baithuti ba ba kgakala. "Bogolo bo bo tlisitse khumo e kgolo jaanong, re kgatlhegile thata. Mo bofelong kakaretso ya katlholo ya rone ke go re diporokerama tsa mo YBB di feta dikaelo tsa mo Aferika-Borwa kgakala mme di feta le tse dintsi tsa diyunibesiti tsa mo lefatsheng ka bophara," ga bua baatlhodi ba go tswa kwa moseja.

Ngwaga e e fetileng SCTT e saenile khonteraka le Lefapha la Thuto la porofense ya Bokone Bophirima go katisa barutabana ba ba 30 000. "Re na le tumelano e e tshwanang le kwa go la Mpumalanga," ga bua Moporof Spamer.



Go tswa mo olemeng go na le Moporof. Manie Spamer, Mokaedi wa SCTT, Moporof. Annette Combrink, moreketoro wa khampase ya Potchefstroom ya YBB, Moporof. Mariëtte Lowes, Motlatsa-reketoro wa Vice-Rector wa khampase ya Potchefstroom, Peter Knight, Mokaedi wa Setheo sa Thekenoloji ya Thuto kwa Open Learning University kwa UK, le Frank Banks, Mokaedi wa Senteramo ya Patlisiso le Tlhabololo ka mo katisong ya Barutabana, le ene go tswa kwa The Open University.



<fn>NWU-NEWS.News87.2009-12-02.tn.txt</fn>
Baakatemi ba kwa Tereki ba etela mo YBB






Baakatemi ba kwa Tereki ba etela mo YBB

MAFIKENG - Baitsegotlhe ba babedi ba Dipalo ba go tswa kwa Tereki ba ne ba jele nala go tla mo International Institute for Symmetry Analysis and Mathematical Modelling (IISAMM) kwa khampaseng ya Mafikeng ya YBB.

Yo mongwe wa baeng e ne e le moporof. Gazanfer Unal, moporofesara ka mo Lefapheng la Dibanka le Ditšhelete le kwa Lefapheng la Dipalo wa kwa yunibesiting ya Yeditepe kwa Istanbul kwa Tereki mme gape e le motseleganyi wa jenale ya "Communications in Nonlinear Science and Numerical Simulation," e e gatisiwang ke Elsevier.

Moporof Unal o ne a ruta wekshopo ya baithuti morago ga dikerii le badirimmogo. Tlhogo ya yone e ne e le: "Stochastic ordinary differential equations: exact linearization"

Pampiri e nngwe e e neng e bopilwe gammogo le Moporof. Masood Khalique, Mokaedi wa IISAMM, e e bidiwang "Linearization of one-dimensional non-autonomous jump-diffusion stochastic differential equations" e ne ya fetswa mme ya romelwa kwa jenaleng ya Journal of Nonlinear Mathematical Physics.

Moporof. Mehmet Pakdemirli wa Lefapha la Boenjenere jwa Mekhenikale wa kwa yunibesiting ya kwa Celal Bayar ya kwa Tereki le ene o ne a etetse mo IISAMM. Ene o rutile diseminara tse pedi ka ditlhogo tsa: "Comparison of approximate symmetry methods" le "The link between root finding algorithms and perturbation theory" go baithuti morago ga dikerii le badirimmogo. O dirile patlisiso gammogo le Moporof. Khalique, e e feletseng go nna pampiri ya patlisiso ya leina la: "Symmetries of boundary-layer equations of the modified second-grade fluid," mme ya romelwa go ka gatisiwa kwa Acta Mechanica.

"Leeto la baporofesara Unal le Pakdemirli le ne le le botlhokwa thata go tlhabolosa IISAMM le go godisa diporokerama tsa patlisiso tsa badirimmogo le baithuti ba morago ga didikerii mo lefapheng la Bosaense jwa Dipalo", ga bua Moporof. Khalique.

Maikaelelo a IISAMM ke go tlhabolosa le go godisa tlhaloganyo ya molokololo wa semetri le dikao tsa dipalo ka go tshwaragantsha patlisiso le dithuto tsa mo yunibesiting ka ditlhokego le mathata tsa intaseteri le go katisa baithuti go tsenelela mafelo a.





Go tswa mo molemeng ke moh.Pauline Ntsime, Modirimmogo wa mo IISAMM, Moporof. Gazanfer Unal go tswa Tereki, le Moporof. Masood Khalique, Mokaedi wa IISAMM.




Moporof. Mehmet Pakdemirli go tswa Tereki (kwa morago wa bonne go tswa molemeng) gammogo le badirimmogo le baithuti ba IISAMM (International Institute for Symmetry Analysis and Mathematical Modelling kwa Khampaseng ya Mafikeng ya YBB.


<fn>NWU-NEWS.News88.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ya Mafikeng e ja mokete wa beke ya laeborare






Khampase ya Mafikeng e ja mokete wa beke ya laeborare

MAFIKENG - Khampase ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima e jele mokete wa beke ya laeborare fela maloba. Laeborare e ne ya tsaya matsapa a magolo go ruta baithuti le badirimmogo dirisa le go na le bokgoni jwa go batla ka didiriso tse dintshwa tsa Federated Search Database le TDNet, tse e leng didiriso tsa go batla tse di itlhaotseng gore badirisi ba tsone go batla thata data e ba e tlhokang. E batlisa monate ka gore e kgona go fitlhela tshedimosetso e e farologaneng e e amanang le tlhogo e e batliwang ka mo mafelong a a farologaneng jaaka dijenale le metswedi e mengwe ka go e batlisa gangwe fela ka patlo e le nngwe fela. TDNet e bonwa e le sediriso se se tokofatsang bophelo jwa mo akatemi jwa patlisiso le go tsaya dikgato gagolo.

Ka nako ya beke ya laeborare go ne go fiwa boitshwarelo jwa botlhe ba ba molato kgatlhanong le laeborare. Mongwe le mongwe wa ditokololo tsa laeborare ba ba neng ba tshwere dibuka kwa ntle ga molao le ka nako e e setseng e fetile ba ne ba fiwa nako ya boitshwarelo mme ba fiwa nako a go di busa kwa ntle ga go ba duedisa dikotlo. Boitshwarelo bo ne jwa fela ka 23 Mopitlwe 2007 ka 16:30.

<fn>NWU-NEWS.News89.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ya Mafikeng ya YBB e tlile go tlhomela e nngwe gape ya dipopontshwa tsa Yunibesiti






Khampase ya Mafikeng ya YBB e tlile go tlhomela e nngwe gape ya dipopontshwa tsa Yunibesiti

MAFIKENG - Sir Dave Richards, Modulasetulo wa Kgwele ya Maoto ya English Premier Soccer League, o tla nna moeti wa tlotlo ka tlhomelo ya semmuso ya Setheo sa Kgwele ya Maoto ka mo khampaseng ya Mafikeng ka 11 Moranang 2007.
Ka nako ya tlhomelo, polaka ya borase e tla bulwa Sir Richards le Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB mme go latelwe ke motshameko magareng a setlhopha sa Setheo sa Kgwele ya Maoto kgatlhanong le setlhopha sa U/19 ya Mamelodi Sundowns.
Setheo, ka moemelamolato-mogolo wa English Premier Soccer League jaanong jaana e na le baithuti ba ba 40 ba ba kwadisitsweng. Setheo se ruta dikhoso tsotlhe tse di leng teng kwa khamapseng gammogo le diploma ya Bosaense jwa Metshameko ka molebo o mogolo ka mo kgweleng ya maoto. Gape go baakanyeditswe dikhoso tsa katiso le dikampa tsa katiso ya bakatisi ba dikolo, dikelapa le diporofense le ba setšhaba.
Ka Setheo se, Yunibesiti e ikaeletse go dirisa Kgwele ya Maoto go godisa thuto le tlhabololo ya merafe le go abela bogolo mo Kgaisanong ya Lefatshe ka 2010.
Motsamaisi wa Setheo sa Kgwele ya Maoto ke Mor. Mark Olckers mme mokatisi ke Mor. Jan Malombo Lechaba, ba ba tshameketseng Kaizer Chiefs le Mamelodi Sundowns ka dilemo tsa 1980 le tsa tshimologo ya 1990.

Tlhomelo e tla tshwarelwa kwa Senteramong ya Chris Hani mme go ka na le mafoko a kamogelo go tswa go Moporof. Dan Kgwadi Moreketoro wa Khampase ya Mafikeng.




Go tswa mo molemeng ke Mor. Jan Malombo Lechaba, Mokatisi wa Setheo sa Kgwele ya Maoto, Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB le Moporof. Dan Kgwadi, Moreketoro wa Khampase ya Mafikeng, Mor Mark Olckers, Motsamaisi wa Setheo sa Kgwele ya Maoto, le Mor.Lester Mpolokeng, Motsamaisi mo ofising ya Moreketoro wa Khampase.




<fn>NWU-NEWS.News9.2009-12-02.tn.txt</fn>
Yunibesiti ya ntlha go thapa baeteledipele ba ba kwa godimo






Yunibesiti ya Bokone-Bophirima gompieno e nnile yunibesiti ya ntlha e e kopantshitsweng go thapa baeteledipele ba ba kwa godimo ka kopano ya Khansele mo Potchefstroom. Dithapo tse di sala morago thapo ya Ngaka Theuns Eloff go nna motlatsa-khansele mo tshimologong ya ngwaga.

Khomiti e e neng e bopilwe ke Ngaka Lydia Sebego(Modulasetulo wa Khomiti e le motlatsamodulasetulo wa Khansele), Ngaka Leon Wessels(Tokololo ya Khansele), Mmueledi ZolekaSicwebu(Tokololo ya Khansele) le Ngaka Theuns Eloff (Motlatsa-Khansele) ba ne ba filwe maatla ke Khansele go tsamaisa tiro ya go thapa batsamaisi ba mme go tla ka maina mo Khanseleng.

Khomiti e ya Khansele e ne e ela tlhoko mabaka a a latelang gore ba kgone go tlisetsa Khansele maina. Mabaka a a akaretsa a a latelang:

Keriteria e e dirisitsweng ke go amogela motho yo o siameng go feta mo tirong e nngwe le e nngwe ka go lebelela bokgoni, maitemogelo, tekatekanyo ya bong, diphetogo le tswelelopele. Senete le dikhomiti tsa dikhampase le IF ba ilwe ba bodiwa dikgakololo tsa bone ka ga tshiamo ya batho jaaka Khomiti ya Khansele e ba file maina.

Khansele e e ile ya vouta ka bontsi ba divouto tsa ditokololo tse di neng di le teng gore batho ba ba latelang ba thapiwa go simolola ka 1 Lwetse 2004:

Motlatsaporisipala: Ngaka Ngoato Takalo

Moreketoro wa Khampase ya Potchefstroom: Moporof. Annette Combrink;
Moreketoro wa Khampase ya Vaal Driehoek: Moporof. Piet Prinsloo;
Mokwaledi wa Setheo: Moporof. Chris van der Walt;
Mokaedi wa Setheo: Ditshelete le Dibebofatsi: Moporof. Johan Rost;
Mokaedi wa Setheo: Metswedithuso ya batho, Mabaka a baithuti le Boakanyetsi: Moporof. Frikkie van Niekerk le
Motsamaisi wa Setheo: Neeletsanyo ya Korporasi: Me. Shamiela Letsoalo.

Phatlhatiro ya Moreketoro ya khampase ya Mafikeng ga e a tladiwa jaaka go akantswe ke Khansele mme tiro e ka diriwa papatso go ya kwa ntle.

Motlatsa-khansele Ngaka Theuns Eloff o buile gore tswetso e ya tlhopho ya batsamaisi ba ba kwa godimo ke tshimologo ya diphetogo tse di tswelelang ka mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima: Mo go ba ba thapilweng go na le ba bararo ba ba tswang mo ditlhopheng tse di kopiwang ke mmuso mme Khansele e akantshe thata thulaganyo ya go salana morago mo nakong e e tlang" Ka mo ntlheng e nngwe setlhopha se sa batho ke ba ba nang le bokgoni bo bogolo ka maitemogela a magolo ka mo thutogodimong le ka mo tiregong e ya kopano ya diyunibesiti go fitlhela jaanong. Ka kgato e ya Khansele maatla le tswelelopele ya tirego ya kopano, e e fetang tsotlhe ka mo Aferika-Borwa, e amogetse maatla go feta, ga bua Eloff.

Mor. Litha Nyhonyha, Modulasetulo wa Khansele le ene o buile boitumelo jwa gagwe ka bosiamisi le ponagalo e tirego e mme o rile gore Yunibesiti e kgonne go thapa batsamaisi ba ba kwa godimo ka katlego gore ba kgone go tsweledisa tshiamo le kagiso ya badirimmogo le baithuti mme go se nne le dipelaelo mme mewa ya botlhe e tokafadiwe.

<fn>NWU-NEWS.News90.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ya Vaal Triangle ya YBB e tshwara kopano ya SRC ya ntlha ya kgale








Khampase ya Vaal Triangle ya YBB e tshwara kopano ya SRC ya ntlha ya kgale

VANDERBIJLPARK. - Khampase ya Vaal Triangle ya YBB e ne e tshwere kopano ya ntlha ya SRC(Students' Representative Council) ya ntlha mo dilemong di le 30. Baithuti ba kgale ba ba neng ba tswa bokgakala jwa kwa Kanada, Fora le kwa Boritane ba ne ba tletse kopano.

Khampase e fetogile thata go tloga ka kgetho ya SRC ya ntlha ka 1979 e rile baithuti ba ruri ba ne ba le palo ya 24. Gompieno baithuti ba khampase ba setse ba feta palo ya 3000. E ne e le ka nako e, go boela morago ka dingwaga di le 30, mo khampase e ya noka e ne ya bidiwa Khampase ya Vaal Triangle.

Maikaelelo a kopano ya baithuti ba kgale e ne e se fela go bontsha baithuti tlhabololo ya khampase mme e ne e le go simolola Kokoano ya Baithuti ba Kgale ba VaalPukke e e bidiwang VaalPukke Alumni Chapter. Thulaganyo ya baithuti ba kgale e setse e le kana ka maina a le 2000 ka mo khampaseng ya Vaal Triangle.
VaalPukke Alumni Chapter e bopilwe ke Khansele ya Yunibesiti mme e wela ka mo tlase ga boikarabelo jwa Khansele.

Ka go tsenela kopano ya baithuti ba kgale, baeteledipele ba baithuti ba ne ba na le tshono ya go ka bona tsamaiso ya khampase ka bo-bone mme ba ikutlwela le setso se se ntshwa sa mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima. Lenane le ne le na le leeto ka mo khampaseng, go tsamaya mo metsing ka sekepe le go buisana ka tapoloso ka mo thoko ga noka ya Vaal. Tlhogo ya kopano e ne e le: "Where do your roots lie?" mme ga bonwa ka bonako gore mowa wa moithuti o o bophelo o phelela ruri mme ga go reye gore o na le dingwaga tse kae.




Ba kgale le ba segompieno. Modulasetulo wa ntlha wa SRC wa Khampase ya Vaal Triangle Mor Koos Pretorius (1979), o tlotla ka ga tsa kgale gammogo le modulasetulo wa jaanong jaana Mor Wilberforce Runeli.




Ba boetse phaposiborutelong. Baithuti ba dingwaga di le 30 tse di fetileng ba kopane gape sa ntlha mo kopanong ya ntlha ya SRC ya kgale ka mo khampaseng ya Vaal Triangle.




Baeteledipele ba baithuti ba ba itlhaotseng. Kopano ya ntlha ya baithuti ba kgale le ba SRC ya kopantsha ba dingwagasome di le tharo tse di fetileng kwa Khampaseng ya Vaal Triangle.

<fn>NWU-NEWS.News91.2009-12-02.tn.txt</fn>
Letswaokgwebo le lentshwa la YBB, sekai sa bongwe






Letswaokgwebo le lentshwa la YBB, sekai sa bongwe

Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) mo teng ga nakwana e tla tlhomela Letswaokgwebo la tlhaolo le lentshwa le le ipopileng la ruri e e amogetsweng ke botlhe ba khansele ka kopano ya Khansele ka 16 Mopitlwe.
Letswaokgwebo la tlhaolo le lentshwa le bopilwe ka mebala ya korporatifi e e tlisiwang ke dikhampase le le motlhala ka mo tlase, boleng jwa letswaokgwebo le sekao sa letswaokgwebo tse gammogo di bopang letswaokgwebo lotlhe.

Tlhabololo ya letswaokgwebo la tlhaolo ke kgala ya bobedi ka mo tseleng ya go bopa Letswaokgwebo morago ga go dira palotlhotlhwa e e tseneletseng magareng a badirimmogo le baithuti ba jaanong le ba kgale go kgona go itsisa le go tlhabolosa Letswaokgwebo le lentshwa.
Dikarabo tsa patlisiso di bontshitse gore diphitlhelelo tsa baithuti ka tse ba ratang go itshwaragantshang le tsone ke gore go ne le dikhoso tse di farologaneng, bophelo jwa baithuti jo bo phelang, dithuto tse di amogelwang mo lefatsheng ka bophara, boleng jwa dithuto le dithuto tse di ka go tlhomamisetsang go go fa bophelo ka go amogela tiro kapa go kgona go itirela. Mo badirimmogong ba YBB ba bontshitse gore diphitlhelelo tsa bone tse ba ratang go itshwaragantshang le tsone ke mesola ya thapo, tikologo e e monate ya go direla, boitumelo jwa mo tirong le go amogelwa ka mo tirong.

Mabaka a tlhokegang a Letswaokgwebo a a tlhaolang a kopantshitswe go bopa kakanyo e e nngwe go tshwara kakanyo e le nngwe ka Letswaokgwebo la tlhaolo le lentshwa le le tsamaisanang le Leano la Setheo. Boleng jwa Letswaokgwebo la YBB bo tlhaotswe mme bo tlhalosediwa ka mabaka a a latelang.

"Go maatlafatsa, Popontshwa le go tlisa diphapaano".
"Boleng jwa Letswaokgwebo ke tlhomamiso ya Letswaokgwebo mo batsayakarolong botlhe. Batsayakarolo botlhe ba tshwanetse go amogela yunibesiti le go itemogela gore yone e a maatlafatsa mme e tlisa popontshwa le diphapaano. Maikaelelo a ke one a re neng re a solofetse go tlisa ka tlhabololo ya Letswaokgwebo le lentshwa" ga tlhalosa Moh. Phumzile Mmope, Mokaedi Khudutamaga wa mabaka a Korporatifi le Kamano.
Letswaokgwebo le le ipopileng le tlisa kakanyo ya go rata go itshwaragantsha
Dikarabo tsa patlisiso gape di bontshitse gore ga go na kamogelo e e kgolo e e itumedisang ya Letswaokgwebo la jaanong jaana la setheo. Go latela go fetsa tiro ya letswaokgwebofatso, Letswaokgwebo la setheo le bopilwe gape gore le lebagantshiwe le togamaano ya letswaokgwebofatso la bofelo la ruri. Ka go dirisa kakanyo ya letswaokgwebo la jaanong jaana go ne ga oketswa linki e nngwe ya keetane go tlisa kakanyo ya mo gare ya go bontsha setheo sa bophelo, bonngwe, botswerere, popontshwa, maatlafatso gammogo le tirisanommogo ya dikhampase tse tharo. Letswaokgwebo le le ipopileng gape le dumela mme le aga mo godimo ga tekatekanyo ya tlhaolo ya jaanong jaana ya dingwaga tse tharo tse di fetileng. Ka koketso e dumela gape kakanyo ya kamogelo ya gore go na le dikhampase tse tharo tse di farologanang mme e bopa kakany

Go ka lebelela togamaano ya Letswaokgwebo le le amogetsweng le Letswaokgwebo la tlhaolo o ka klika fa (Link: http://www.nwu.ac.za/gov-man/Branding/Branding_strategy.Council.pdf ).




<fn>NWU-NEWS.News92.2009-12-02.tn.txt</fn>
Motlatsakhansele wa YBB o tlotla babatlisisi ba HESS






Motlatsakhansele wa YBB o tlotla babatlisisi ba HESS

POTCHEFSTROOM - Ka kopano ya go ja sefitlholo Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) o ne a tlotla setlhopha sa babatlisisi ba HESS(High-Energy Stereoscopic System) ba ba neng ba le karolo ya babatlisisi ba ditšhabatšhaba ba ba fentseng kabelo ya Saense ya Descartes e e tlotlegang fela maloba.

Setlhopha sa HESS, se ne se bopilwe ke palogare ya babatlisisi ba ba 100 go tswa kwa mafatsheng a a farologaneng, ba ne ba biditswe maina mo karolong ya saense ya ka porojeke e e neng e bidiwa: A new glimpse at the highest-energy Universe.

Karolo ya setlhopha ya mo gae e e neng e ja sefitlholo e ne e le Moporof. Okkie de Jager, moeteledipele wa setlhopa, Moporof. Christo Raubenheimer, Ngaka Ingo Büsching, le barena Mathew Holleran le Christo Venter. Moporof. Annette Combrink Moreketoro wa khampase ya Potchefstroom le Moporof. Kobus Pienaar, Diini wa Fakalthi ya Bosaense jwa Tlholego ba ne ba le mo kopanong le bone.

"Re kgatlhegile thata ka babatlisisi ba," ga bua Ngaka Theuns Eloff. Go ya ka ene Aferika Borwa e mo nakong ya hisitori ya mo ditheong tse di nang le katlego, tse di ikaeletseng bokgoni jwa go itlhaola, di tlhokegang.

E nngwe ya maikaelelo a togamaano a YBB ke go nna Yunibesiti e e nang le tekatekanyo ya go ruta le go batlisisa mo dilemong di le tlhano tse di tlang. Ka patlisiso jaanong jaana YBB e bonwa gongwe e le ya boratharo mo diyunibesiting tsa mo Aferika Borwa, mme se ke bokgoni bo bo kgatlisang ka gore ga re yunibesiti e e nang le fakalthi ya bongaka, ga bua Ngaka Theuns Eloff.

Moporof. Kobus Pienaar gape le ene a ne a tlotla setlhopha sa babatlisisi ka go gatela botlhokwa jwa go bopa ditirisanommogo tsa ditšhabatšhaba le dithulaganyo jaaka go dirisana le ditlhopha tsa patlisiso jaaka HESS.

Ka mo kopanong khopi ya setifikeiti se se ka mo kgatlheng se se amogetsweng ke setlhopha se ne sa fiwa Ngaka Theuns Eloff le Moporof. Annette Combrink. Motshegare wa letsatsi leo babatlisisi ba ne ba fofela kwa Krakow kwa Poland go ya go tsena kopano ya setlhopha sa HESS. Kopano e e latelang ya HESS e tla tshwarelwa kwa Fora ka Mopitlwe wa 2008 mme ka Phatwe 2008 ka mo Aferika Borwa kapa kwa Namibia.

HESS e bopilwe ka go na le ditelesekopo tsa marang a gamma tse nne kwa Namibia tse mo dilemong tse di fetileng tsa lemosa metlholo ka ga marang a gamma go tswa mo loaping.

Khomišhene ya Yoropa e tlhophile diporojeke tse tharo tsa patlisiso ba ba tlileng go kgaoganya madi a kabelo a a kana ka di-Euro tse di meleone. Ka mo EU kabelo ya Descartes e bidiwa gantsi e le "Kabelo ya "Nobel Prize" ya ditlhopha tsa patlisiso tsa ditšhabatšhaba tsa saense.



Moporof. Annette Combrink, Moreketoro wa Khampase ya Potchefstroom, Moporof. Okkie de Jager, moeteledipele wa setlhopa sa babatlisisi, le Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB.

<fn>NWU-NEWS.News93.2009-12-02.tn.txt</fn>
NWU Soccer Institute Launched






NWU Soccer Institute Launched

MAFIKENG - Setheo se sentshwa sa Kgwele ya maoto e ne e tlhometswe fela maloba kwa Khampaseng ya Mafikeng ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima ke Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB le Sir Dave Richards, Modulasetulo wa Kgwele ya Maoto ya English Premier Soccer League le Motlhokomedi wa Setheo sa Kgwele ya Maoto sa Aferika Borwa.

Tlhomelo ya Setheo sa Kgwele ya Maoto se ne se amogetswe ke merafe ya Mafikeng ka boitumelo mmuso wa porofense. MEC ya Tlhabololo ya Loago, Moh. Ms Nikiwe Manqo o ne a tlotla Yunibesiti le ba English Premier League ka kabelo ya bone go tlhabolosa porofense.

Go tloga ka Tlhakole wa 2007 Setheo se na sa bulela mabati a sone go amogela baithuti ba ba 40. Baithuti ba ba tseiwang ka mo diporofenseng tse robedi mo go tse robongwe tsa Aferika Borwa ba ne ba tshwanetswe go arabela dikaelo le dikeriteria tsa tlwaelo mme ba ne ba tshwanetse go bontsha le bokgoni jo bogolo jwa kgwele ya maoto. Ba tla tsenelela porokerama e e tseneletseng ya tlhabololo ya metshameko mme ba kwadiseditswe le dikerii, dipoloma kapa thuto e e rileng ya yunibesiti. Setheo se se tshwana le ditheo tse dingwe tsa mo dikhampaseng tse dingwe tse Yunibesiti e setseng e di tsamaisa tsa metshameko e mengwe.

Ditshenyegelo tsa Setheo tsa ntlha di ile tsa diriwa ke madi a Yunibesiti mme tsa Lefapha la Thuto le English Premier League ka go feta mo South African Football Foundation (SAFF). Premier League e ntshitse kabelo ya £300,000 (e ka nna diranta di le R4,2m) go thusa go ema baithuti nokeng ka dithuto, madulo, dibuka le dijo.

Setheo se ile sa amogela thuso gape go tswa dikarolong tse di farologaneng tsa tsa mo Aferika Borwa le ka kwa moseja jaaka go tswa go FIFA, SAFA le Bišhopo Desmond Tutu.

Mafoko a ga Ngaka Theuns Eloff ka nako ya tlhomelo a re: Setheo se tla agela mo godimo ga bokgoni jwa YBB le maitemogelo a yone a go tlhabolosa metshameko ka maemo a a kwa godimo. Re ikaeletse go dirisa setheo se go godisa thuto e e tswelelang le tlhabololo ya merafe le go bopa senteramo ya bokgoni ya Aferika e e tla thusang go tlhabolosa kgwele ya maoto mo Aferika Borwa mme thata le mo borweng jwa Aferika.

"Ruri re amogela thuso ya SAFF le ya Premier Soccer League e e re thusitseng gore re kwadise baithuti ba ntlha ka 2007."

"Jaaka re le mo tselang ya Kgaisano ya Lefatshe ya 2010, matlho otlhe a lefatshe a lebeletse SA le kgwele ya maoto ka mo SA. Setheo sa Kgwele ya Maoto sa YBB e tla nna segopotso se se salang sa ruri sa kgaisano e kgolo e. Se na le bokgoni jwa go ka fetola maphelo a batsha ba bantsi ba Aferika Borwa ka go dirisa kgwele ya maoto mme se tla baya fatshe boleng jo bonsthwa mo dikarolong tse dintsi tsa kgwele ya maoto. SAFF le Premier League ba itumeletse tirisanommogo le go nna batsayakarolo ba ntlha ka mo tlhomelong ya setheo se," ga bua Sir Dave Richards.


<fn>NWU-NEWS.News94.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampase ya kwa Vaaldriehoek e tlotla babatlisisi le ba ba itlhaotseng






Khampase ya kwa Vaaldriehoek e tlotla babatlisisi le ba ba itlhaotseng

VANDERBIJLPARK. - Fela maloba ka mokete o montle kwa khampaseng ya Vaaldriehoek go ne go abelwa tlotlo go babatlisisi le badirimmogo ba ba ileng ba itlhaola 2006.
Kabelo e kgethegileng e ile ya fiwa moporof. Hans van Deventer (mampodi wa babatlisisi ba 2006) le ngaka Linda Theron(mampodi wa batlhatlheledi, KSIR, 2006) le moh. Daleen Gerber(mampodi wa batlhatlheledi, VERKA, 2005).

Tirokgolo ya moakatemi go ya ka moporof. Tinie Theron, Diini wa Fakalthi ya Vaaldriehoek, ke go ruta le go ithuta ka boleng mme se se tshwanetse go tshegediwa ke patlisiso e tswelelang.

Patlisiso e e gatisiwa ka mo dimakasining tse di kwadisitsweng mme se se botlhokwa mo baithuting le mo batlhatlheleding ba badirimmogo. Diathikele tse di kwadilweng ka mo Khampaseng ya Vaaldriehoek di ile tsa oketsega ka diporosente di le 50% ka palo go tloga ka 2004. Palo ya diathikele di ile tsa fitlha palo ya 32,96 ya diathikele ka 2006 fa go lekantshiwa le 12.5 ka 2003; 17.16 ka 2004 le 32.5 ka 2005. Se se dirang gore se e nne tiro ya botsweretshi gape ke gore diathikele tse di 33 ka 2006 di ntshitswe ke badirimmogo ba ba 19 fela.

Badirimmogo ba Fakalthi ya Vaaldriehoek ba ile ba itlhaola le ka Kabelo ya Setheo ya go Itlhaola ka go Ruta(KSIR) mme Ngaka Linda Theron (Sekolo sa Bosaense jwa Thuto) o nnile mampodi wa batlhatlheledi ka mo khampaseng.

Badirimmogo ba ile ba tlhotlhelediwa go tsenelela kgaisano ya KSIR le go tlhabolosa bokgoni jwa bone jwa go ruta le go arabela ditlhokego tsotlhe tsa mokgwa wa go ruta wa OBE. Batlhatlheledi ba ba ikwadiseditseng KSIR ba ile ba oketsega le bone ka palogare ya 50% le teng go tloga tlhomelo ya KSIR ka 2003. Ka 2006 go ne go ikwadisitse ba ba 6 go atlholwa ka mo KSIR.

"Badirimmogo ba akatemi ba tshwanetse go tlhotlhelediwa ke tiro ya botsweretshi le bomampodi jwa bone go thusa gore Fakalthi e gole ka maatla mme e nne e e balelwang ka mo akateming" ga bua moporof. Theron.




Go tloga mo molemeng ke moh. Daleen Gerber(mampodi wa batlhatlheledi, VERKA, 2005), moporof. Tinie Theron, Diini wa Fakalthi ya Vaaldriehoek le Ngaka Linda Theron(mampodi wa batlhatlheledi, KSIR, 2006). Moporof. Hans van Deventer, mmatlisisi wa mampodi wa 2006 a ne a seyo.

<fn>NWU-NEWS.News95.2009-12-02.tn.txt</fn>
Tona ya Thuto e bula semmuso dikago tse dintshwa tsa akatemi






Tona ya Thuto e bula semmuso dikago tse dintshwa tsa akatemi

VANDERBIJLPARK - Tona ya Thuto, Moh. Naledi Pandor a ne a le teng malobanyana go tla go bula semmuso palo ya dikago tse dintshwa tsa akatemi kwa Khampaseng ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima.

Tiragalo e ya hisitori ke, jaaka seane se bua fa se re ke tšheri ka mo godimo go fetsa kuku ka e ne e le go fetsa porojeke ya dimeleone di le R30 tsa go aga kwa khampaseng eo. Go godisa khampase e e ne e le tiro e kgolo e e neng e tshwanetswe go diragala ka lebaka la kopano ya diyunibesiti e e dirilweng ke Lefapha la Thuto e e simolotsweng ka 2003. Tiro e ya kopano ya diyunibesiti e ne ya fokotsa palo tsone go tswa go 36 go ya go 22 mme go ya ka Tona , tiro e ga ya fetola fela lebala la thutogodimo mo Aferika-Borwa mme e fetotse gape gore re balelwe le mo ditšhabatšhabeng.

Go ya ka Tona diyunibesiti tsa mo Aferika-Borwa ga di na botlhokwa fela ka mo ga rona mme di na le bone gape ka mo kontinenteng ya Aferika ka bophara mme gape mafatshe otlhe a SADEC (South African Development Community) a ka bona mosola ka kitso le popontshwa ya mo Aferika-Borwa.

Tiro ya kopano ya diyunibesiti e ne ya tlela khampase ya Vaal Triangle ka kgwetlho e kgolo ka gore go ne go tshwanetswe go baakanyetsa dithulaganyetso tsa go tsenyeletsa le go fudugisetsa badirimmogo le baithuti ba kwa Vista le Sebokeng ka mo Khampaseng ya Vaal Triangle ya yunibesiti ya pele ya Yunibesiti ya Potchefstroom ya Thuto-Godimo Sekeresete.

Ka dikago le dithulaganyetso tsa Khampase ya Sebokeng di ne di se karolo ya kopano ya diyunibesiti jaaka kwa dikopanong tse dingwe, Lefapha la Thuto le ile la duela ditshenyegelo tsa go aga dikago tse dintshwa le go tokofatsa dithulaganyetso tsa mo khampaseng.

Ka puo ya Tona ka nako ya pulo ya semmuso o ne a boka Yunibesiti ya Bokone-Bophirima ka tswelelopele e e dirilweng ka kopano mme a re gape gore ruri Setheo se setse se tseile dikgato go ka netefatsa toro ya go ka nna Setheo se se fetogileng ruri.



Tona ya Thuto, Moh. Naledi Pandor
The Minister of Education, Me Naledi Pandor o bula polaka semmuso.






Ngaka Theuns Eloff, Motlatsakhansele wa YBB, Moh. Naledi Pandor, Tona ya Thuto le Moporof. Piet Prinsloo, Moreketoro wa Khampase ya Vaal Triangle.

<fn>NWU-NEWS.News96.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e ne e le mong-gae wa Sakai Programmer's Cafe






YBB e ne e le mong-gae wa Sakai Programmer's Cafe


POTCHEFSTROOM - Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e ne e le mong-gae wa ntlha wa Sakai Programmers Cafe ka mo Aferika-Borwa. Sakai ke thulaganyo ya khomputara e e bulegileng go tsamaisa dithuto le dikhoso ka mo tikologong ya dithuto tsa mo diyunibesiting kapa thulaganyo ya "eLearning" jaaka e itsiwa ka gale mo Aferika-Borwa.
Tlhomelo ya Sakai ka mo YBB e bidiwa eFundi. Re tseile kgato ya go tlolela kwa go eFundi nako e kana ka ngwaga le go gogela morago thulaganyo e re neng re ipopetse yona ya Varsite LMS ka mafelo a 2008.
"Re ne re tlotlegile ruri go na le baagi ba Sakai ba bararo ba bagolo ka mo ga rona" ga bua Mor. Boeta Pretorius, Motsamaisi wa Setheo: Karolo ya Tiro le Patlisiso ya IT. Ba babedi ba baagi ba e leng barena Antranig Basman le Aaron Zeckoski ba tswa kwa Cambridge University kwa United Kingdom mme wa boraro ke mor. Tony Atkins, go tswa kwa Scotland.
Mor Pretorius o dumela gore se se ka thusa Yunibesiti go tlisa tiro ya kemo nokeng e e tokafetseng ka mo morafeng wa baithuti o o golang ka bonako wa eLearning wa mo YBB mme ba ka bona katlego go fudugisa dikhoso di le 350 le baithuti ba teng go tswa mo Varsite go ya kwa eFundi ka mo teng ga dikgwedi tse 18 tse di tlang.
"Beke e ne e le ya khumo go ba ba 22 ba ba neng ba tsene kopano go tswa go diyunibesiti le dikholetšhe tse nne le batsayakarolo ba babedi ba kgwebo. Ba ne ba dira thata malatsi a matlhano a a tletseng me ba tswa ba lapile thata mme ba itumetse ka ba ithutile thata," ga bua Mor. Pretorius.
Fela dikgwedi tse di fetileng barena Tony Atkins le Aaron Zeckoski ba ne ba direla kwa Virginia Tech kwa USA, kwa moithuti a ileng a tlhakana tlhogo mme a thunya palo ya baithuti ba bangwe. Se se ile sa diragala ka nako e ba neng ba le mo YBB





Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e ne e le mong-gae wa ntlha wa Sakai Programmers Cafe ka mo Aferika-Borwa. Sakai ke thulaganyo ya khomputara e e bulegileng go tsamaisa dithuto le dikhoso ka mo tikologong ya dithuto tsa mo diyunibesiting kapa thulaganyo ya "eLearning" jaaka e itsiwa ka gale mo Aferika-Borwa.

<fn>NWU-NEWS.News97.2009-12-02.tn.txt</fn>
Khampse ya Vaal Triangle e lebelela Molao wa Thuto






Khampse ya Vaal Triangle e lebelela Molao wa Thuto

VANDERBIJLPARK. - Molao wa Thuto o ne o le tlhogo ya dipuisano ka leeto la moakatemi wa tlotlo go tswa kwa Amerika, Moporof. Charles Russo, ka mo khampaseng ya Vaal Triangle ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima (YBB) Motlhatlheledi yo wa moeng o tswa kwa Yunibesiting ya Dayton kwa Ohio mme o tshwere dikerii ya tlotlo ya bongaka ya mo YBB.

Molao wa Thuto o le serutwa o ile wa gola ka boleng ka mo khampaseng ya Vaal Triangle mme se amogelwa ke ditšhabatšhaba go fitlhela kwa dithutong tsa PhD. Go ya ka Ngaka Elda de Waal, motlhatlheledimogolo ka mo Sekolong sa Bosaense jwa Thuto botlhokwa jwa Molao wa Thuto e tshwanetswe go bonwa botlhokwa go feta. "Dithulaganyo le dipholisi tse di laolang thulaganyo ya thuto di botlhokwa thata. Procedures and policies regulating the educational system are of the utmost importance, bogolo-segolo ka mo lebaleng la thulaganyo ya thuto ka mo Aferika-Borwa" ga bua Ngaka De Waal.

Mosola wa leeto la ga Moporof. Russo ka kwa Khampaseng ya Vaal Triangle le ne le le go kaela baithuti ba PhD tsela ka mo Sekolong sa Bosaense jwa Thuto.

Ka ene a le Modulasetulo wa Joseph Panzer ka mo Thutong ka mo Sekolong sa Thuto le Maithutelo a a Amanang mo Yunibesiting ya Dayton mme a le motlatsa-moporofesara ka mo Sekolong sa Molao, Moporofesara Russo o bonwa ka mo ditšhabatšhabeng e le moitsegotlhe le senatla ka mo Molaong wa Thuto. Go fitlha jaanong Moporofesara Russo o kwadile diathikele tse di fetang 150 ka mo dijenaleng tse di atlholwang ke balekane mme o kwadile kapa o thusitse go kwala kapa o nnile motseleganyi wa dibuka tse di fetang 20. Ka a le karolo ya Ofisi ya Ombudsman ka mabaka a ditshwanelo tsa batho le kgololesego ya bodumedi, Moporof. Russo o setse a tsamaile maeto a mantsi go ya kwa Sarajevo, Bosnia le Herzegovina.



Ba ba neng ba etile le Moporof. Russo ka leeto ka mo nokeng ya Vaal go tswa mo molemeng ke Moh.Elize Küng, moithuti wa PhD, Ngaka Elda de Waal, motlhatlheledimogolo ka mo Sekolong sa Bosaense jwa Thuto, Khampase ya Vaal Triangle, Moporof. Charles Russo le mogatsa Debbie, gammogo le moh.Erika Serfontein, moithuti wa PhD.

<fn>NWU-NEWS.News98.2009-12-02.tn.txt</fn>
YBB e amogela basari ya DALRO






YBB e amogela basari ya DALRO


POTCHEFSTROOM - Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e amogetse basari go tswa go DALRO(Dramatic, Artistic and Literary Rights Organisation) e e kana ka R25 000 ka kwa moletlong o o neng o rulagantswe ke Tirelo ya Setheo ya Molao ya YBB.

Mor Gerard Robinson, Mokaedi Khudutamaga wa DALRO, o ne a fana ka tšheke go Moporof. Annette Combrink Moreketoro wa khampase ya Potchefstroom ya YBB go tweletsa dithuto tsa thuo ya motho ya tlhaloganyo mo Yunibesiting.

"Moporof. Annette Combrink o rile: "Jaaka Yunibesiti e direla mo itasetering ya tshedimosetso e dumela boikarabelo jwa yona go sireletsa thuo ya motho ya tlhaloganyo le go tshegetsa tirisanommogo le dilekane tse di tshwanang le DALRO".

DALRO e ikaelela go tshegetsa le go tsamaisa le go sireletsa bakwadi le bagatisi tshwanelo ya go ka gatisa dibuka le dimakasini tse di gatisiwang le tse di leng teng ka mo Borwa jwa Aferika le mo Inthanete. Go gatisa gape le go dira dikhopi ka mo dikerafong jaaka ka dikhopi tsa difotosetata, difakese le go gatisa go tswa ka mo inthaneteng.




Yunibesiti ya Bokone-Bophirima(YBB) fela maloba e amogetse basari go tswa go DALRO. Go tswa ka mo molemeng ke Moporof. Chris van der Walt, Mokwaledi wa Setheo wa YBB, Mor. Frans Kruger, Mokaedi wa Setheo: Tirelo ya Semolao, Mor Gerard Robinson, Mokaedi wa Tsamaiso: DALRO, Moporof Francois Venter, Diini: Fakalthi ya molao, khampase ya Potchefstroom, le Mor Herman Blignaut, mmueledi wa go tswa Spoor & Fischer.

<fn>NWU-NEWS.News99.2009-12-02.tn.txt</fn>
André Mellet wa YBB ke moekonomi wa Ngwaga wa Absa/Beeld






André Mellet wa YBB ke moekonomi wa Ngwaga wa Absa/Beeld

VANDERBIJLPARK - Mor André Mellet, motlhatlheledi wa ekonomi wa kwa khampaseng ya Vaaldriehoek ya Yunibesiti ya Bokone-Bophirima o supilwe fela maloba e le Moekonomi wa Ngwaga ka go amogela kabelo e e tlotlegang ya go fenya kgaisano ya Moekonomi wa Absa/Beeld wa Ngwaga.
Dié prestige benoeming is op Dinsdag, 8 Mei 2007, tydens ? glansgeleentheid in Kyalami gemaak toe mnr Mellet koning gekraai het met sy voorspellings oor die ekonomie.
Se se dirang gore se e nne tiro ya botsweretshi go feta ke gore ke ene moakatemi wa ntlha wa go fenya kgaisano e le gore, ene, go ya ka baatlhodi, o fentse kgasano ka palo e kgolo ya maduo magareng a ene le moekonomi yo o boneng lefelo la bobedi.
Go ya ka diponagalo tsa kgaisano mor. Mellet o ne a nepile dikarabo tse tlhano mo go tse lesome tse di ka fetogang mo dikakanyong tsa palo ya ditsalo tse ba neng ba tshwanetse go di bonela pele mme tsa gagwe tsa nna tse di nepagetseng go feta. Ene o setse a dirisane mmog le kgaisano go tloga ka 2003 mme monongwaga o fenste baekonomi ba ba 30 ba ba tlhophilweng ka diatla.
Kwa ntle ga go bona sekgele sa go nna Moekonomi wa mampodi wa 2006 mor. Mellet o bone gape bone kabelo ya sekgele sa R100 000.
Mor. Mellet ke molokolodi wa ditšhelete yo o tlotliwang mme o setse a kwadile diathikele tse di rileng kwa Financial Planners Institute (FPI).
Ka a le moakatemi o setse a bontshitse dikhoso tse di mmalwa tsa disetifikeiti mme ene ke sebui se se itsiweng ka ga mabaka a ekonomi. Dikgatlhego tsa gagwe ke ekonomi ya monetari le ekonomi ya makro le mabaka a melao. O bone dikerii ya gagwe ka ekonomi ya monetari.
Mor Mellet o bona sekgele se a se amogesteng e le tlotlo e kgolo thata mme ke kapeso e kgolo mo bophelong jwa tiro jwa gagwe. O setse a na le dilemo di le lesome nngwe a direla ka mo khampaseng ya kwa Vaaldriehoek.




Mor. André Mellet o ntshitse sehuba ka sekgele se a se amogetseng ka a bonwe a le Moekonomi wa Ngwaga.

<fn>NWU.LanguagePolicy.2007-11.tn.txt</fn>


Pholisi ya merero ya puo ya setheo

Matseno

Yunibesithi ya Bokone-Bophirima e amogetse Pholisi e ya Setheo ya Puo ka 16 Mopitlwe 2007 ka gonne e le Yunibesithi e e baakanyetsang dilo kwa pele mo Aforika. E kgweediwa ke go nyorelwa kitso le go nna le boitshomololedi, go nna le mekgwatlwaelo e e tshwanang e le nosi e e theetsweng mo dingwaong tse di tshegetsang Yunibesithi.

Bokao jwa diteng

Ka nako ya kopano ya yona e e neng e tshwerwe ka Mopitlo 2005, Senate sa Setheo se laetse go tlhomiwa ga Setlhopha se se rweleng boikarabelo jwa Merero ya Puo ya Senate, ka baemedi go tswa mo makaleng a farologaneng a ditiro tsa Yunibesiti ya Bokone-Bophirima, (NWU). Setlhopha se se rweleng boikarabelo se abetswe dithata tsa go tlhama leano la merero ya puo ya setheo go tsamaelana le Leano la Bosetshaba la Merero ya puo ya Thuto ya Maemo a a kwa Godimo mmogo le Molaotheo wa NWU, go rerisana le ditlhopha tse di nang le kgatlhego le go isa sekwalwa seo go amogelwa ke Senate, go ya ka mabaka a Karolwana ya bo 27 (2) ya Molao wa Thuto ya Maemo a a kwa Godimo.

Go thusa go kgontsha tiro e, ya go tshikhinya pholisi ya merero ya puo ya setheo, e e (i) utlwisisegang le go ka dirisiwa ka mekgwa e e farologaneng le go diragadiwa, (ii) e e tla baakanyang go se lekalekane ga dipuo mo nakong e e fetileng, (iii) e e dumelelang go diragadiwa ga ditemeteme mme gape le (iv) go rotloetsa go fitlhelelwa, go tshwaraganngwa le maikutlo a go nna beng ba yona, ga jaana e bewa mo tafoleng.

Tlhalosa ya mareo

Kwa ntle ga fa bokao jwa diteng bo tlhalosa ka mokgwa mongwe, mareo a a latelang a tlhalosiwa jaaka a totobaditswe:

Tiriso ya ditemeteme tse di diragadiwang e tlhalosa gore go itlhophela puo e e rileng go ya ka maemo a a rileng jaaka a tlhalosiwa ka bokao jwa diteng bo a dirisiwang ka ona, le gore mabaka a a farologaneng a a tshwanang le maikaelelo a tlhaeletsano le magato a bokgoni jwa puo ya banni le seabe ba sweetsang go itlhophela khoutu ya puo kgotsa dikhoutu tsa puo.

Se se tlhalosa gore ga se dipuo tsotlhe tsa semmuso tse di tlhokang go dirisiwa mo mabakeng a ditlhaeletsano mo Yunibesiting ya Bokone-Bophirima (NWU) fela legale go tshwanetse ga supiwa go elatlhoko maikutlo a dipuo tsa kgaolo tse di dirisiwang mo diporofenseng tse ditsha tsa setheo di tlhomilweng mo go tsona.

Ditemeteme di tlhalosa go dirisiwa ga dipuo di feta e le nngwe, mmogo le bokgoni jwa go dirisa dipuo di feta e le nngwe.

Togamaano ya puo ya NWU

NWU e bona maitlamo jwa yona mo go intšhwafatseng mo bonneteng jwa go nna setheo sa dipuontsi jaaka karolo ya maiteko a yona a go ikakanya sešwa, go ipaya mo maemong a mašwa le go itshekatsheka go ya ka go kgona ga yona mo pakeng e ntšhwa e. Maitlamo a yona mo go diriseng ka tota bopuontsi mo magatong a a farologaneng e tshwanetswe go bonwa jaaka kabelo mo tlhabololong ya seloago, setso le ikonomi ya setšhaba sa MaAforika Borwa. Maitlamo a, a tshwanetse gape go abelana ka tsela e e ka lekanyediwang mo "tlhabololong ya setšhaba se se ithutang se se ka tsenyang botshelo, sa kaela le go kokoanya maatla a go aga boitlhamedi le matlhale a MaAforika Borwa gore ba tle ba kgone go fitlhelela dikgwetlho tsa kagosešwa le tlhabololo".

NWU e amogela bonnete jwa setšhaba sa bopuontsi le tikologo ya yunibesithi ya bopuontsi. Mo pheletsong molebo wa tsamaiso ya puo ya Setheo o na le phatlha ya ditogamaano tse di farologaneng gammogo le dimmotlolo tsa teng gore bopuontsi bo diragatswe mo bokaong jo bo tlhalositsweng thata jwa bopuontsi.


Molebo wa puo wa mo NWU ka bophara o kaya (i) gore bonnete jwa dipuo mo khampaseng tse di farologaneng bo tswelele go elwa tlhoko, (ii) go bontshiwa bosisi mo ditlhokegong tsa go itlhophela puo le mo ditsholofelong tsa batho le ditlhopha ka nosi tse di nang le kgatlhego mo setheong, (iii) gore pholisi ya puo le lenaneo la yona di lepalepanngwe le dikopo tsa tikologokgolo e setheo se dirang mo go yona, (iv) gore dipuo tsa kgaolo tse di dirisiwang mo dikhampaseng tsa NWU e bong (SeAfrikaanse, Setswana, Sesotho le Seesimane di tsewa jaaka letlotlo la bosetšhaba, le gore go dirwe kabelo e e ka lekanngwang mo go diriseng dipuo tse jaaka dipuo tsa thuto e kgolwane.

Seesimane, Setswana, Sesotho le SeAfrikaanse di dirisiwa jaaka dipuo tse di dirang go ya ka selekanyetso sa ditheo sa bopuontsi jo bo dirang e bile setheo se, se tsaya seo jaaka karolo ya sona ya tiro ya go nna le seabe mo tseleng e e rulaganeng e bile e ka lekanyediwa mo go tsweletseng dipuo tse jaaka dipuo tsa thuto e kgolwane.

Go ya ka mabaka a pholisi ya puo ya setheo, thulagano e e tswelelang ya ditherisano e a latelwa mo ditheong tsa pholisi ya puo le dipolelo tsa teng di diragadiwang mo mabakeng a a dirisegang go ya ka lenaneo la puo la setheo. Leanothulaganyo le la puo le diragadiwang le go tsamaisiwa ka mokgwa o o farologaneng mo magatong a a farologaneng mo setheong.

Pholisi ya puo ya setheo le leanothulaganyo a tshwaragantswe ka bobedi mo Leanothulaganyong la Setheo la NWU, e bile a fetolwa ka tshwanelo mo kgaotsong tsa ngwaga tse tharo. Jaaka go rebotse ba PanSALB, phetolo tse di theetswe mo tshekatshekong ya maemo le mo thulaganyong e e lepalepantsweng e tlhamaletse ya kwa ntle le ya ka fa gare mo setheong.

Bokaedi jwa Setheo jwa Puo ke mokgatlho wa setheo o o gokaganyang, o o letlang NWU go tsamaisa botsamasi jwa puo ka tsela e e nang le dikgato, e rulagane e bile e ka tsweletsega.

Pholisi ya puo ya setheo

Go ruta -go ithuta le ditlhatlhobo

Maitlhomo a pholisi ya puo

Kakanyo ya pholisi ya puo ya go ruta ya NWU ke go oketsa phitlhelelo le katlego mo dithutong. Theo e, e tlhomamisa tsela e yunibesithi e diragatsang bopuontdsi jo bo ka dirang mo maemong a go ruta le go ithuta gore e tle e kgone go tlamelana ka kutlwalo e e utlwisisegang tota ya theo ya tshwaragano le go farologana.

Pholisi ya puo e go rutiwang ka yona ya NWU e tsweletse go elatlhoko maemo a setshaba le ka fa se itlhophelang puo ka teng go ya ka khamphase e e rileng go tsamaelana le maemo a ditshwanelo tsa puo ya batho botlhe ba ba amegang a tlotliwang ka teng.

Mabaka a a latelang a kgaoganya melelwane ya pholisi ya puo e go rutiwang ka yona mme e bile a tserwe tsia mo maemong a a utlwisisegang le go ka dirisiwa ka mekgwa e e farologaneng le go akaretsa maano a puo e go rutiwang ka yona:

go atolosiwa ga puo le ditlhokego tsa puo mo dikhamphaseng tse di farologaneng,

mefuta e e farologaneng mo manaaneng a go ruta

mebaraka e e kgethegileng le e e farologaneng e e direlwang ke mekgwa ya go aba ditirelo le/kgotsa mananeo a go ruta,

le

bokgoni jwa mafaratlhatlha a dikhamphase tse di farologaneng.

Metlhala ya pholisi ya puo

Sengesemane le SeAfrikaanse ke dipuo tsa motheo tse di dirisiwang go ruta mo NWU mme ka dikgato tsa dipatlisiso tse di tsweletseng go sweditswe gore ke tshwaelo efe e e ka dirwang go tlhabolola dipuo tsa Bantsho tsa kgaolo go nna dipuo tse go rutiwang ka tsona mo thutong ya maemo a a kwa godimo.

Ditshwantsho tsa puo tse di farologaneng tsa go ruta di dirisiwa kwa dikhamphaseng tse di farologaneng go kgontsha go tsholetsa le go rotloetsa go fitlhelela thuto ya maemo a a kwa godimo, mo gare ga tse dingwe, go ruta ka puo e le nngwe, go ruta ka dipuo tse di lepalepaneng le go ruta ka dipuo di le pedi, mmogo le ditirelo tsa go ranola mo phaposiborutelong. Go atolosiwa ga tirelo e mo mananeong a le mmalwa a go ruta go diragadiwa go ya ka maemo le mekgwa e e dumallanweng.

Bokaedi jwa Puo, ka tirisano le botsamaisi jwa dikhamphase tse di farologaneng, bo dira e le lefelo la go tlisa le go golola dipegelo le botsereganyi fa go nyenyefadiwa ditshwanelo tsa puo.

Go sala go le mo magetleng a boikarabelo jwa botsamaisi jwa dikhamphase tse di farologaneng go tswelela go fetolela maitlhomo a pholisi ya puo e go rutiwang ka yona go nna selekanyetsi le maano a a kgonegang a puo mo khamphaseng, le go tlhokomela ditherisano le go a diragatsa.

Pholisi ya dipatlisiso tsa puo

Maitlhomo a pholisi ya puo

NWU e aba dikuno tsa dipatlisiso tsa maemo a boleng jo bo kwa godimo tse di buisiwang le go dirisiwa boditshabatshaba; ka go rialo babatlisisi ba rotloediwa go phasalatsa dipholo tsa dipatlisiso tsa bona ka puo e e ka fitlhelelwang ke semphato sa baithuti botlhe.

Go itlhophela puo e di phasaladiwang ka yona go mo magetleng a mmatlisisi, fa merero e mengwe e e tshwanang le maikaelelo a pegelo ya diphatlisiso, ba ba tla e buisang, mmogo le bokgoni jwa puo jwa bao ba solofetsweng go e buisa go etswetlhoko fa go tla mo puong e e itlhophetsweng.

NWU e sala e amega mo dipatlisisong le go bona ditharabololo tse di mosola mo ditshwaelong tsa bosetshaba mabapi le go fetola ditemeteme go nna borutegi jwa ditlhalefi[1].

Metlhala ya pholisi ya puo

Puo e e itlhophelwang dipholo tsa dipatlisiso e sala mo magetleng a mmatlisisi ka nosi mme tshweetso e tsewa le go diragadiwa ka ditherisano le mokaedi wa lefapha le le tshwanetseng le le le ikaeletsweng.

Bokaedi jwa Puo bo nna bo amega mo dikgatong tsa dipatlisiso mo go se se eletsegang le go kgonega ga ditemeteme tsa borutegi jwa ditlhalefi e bile go tswelelwa go golola pegelo ya dipholo tsa dipatlisiso tse, go Botsamaisi jwa Setheo e le karolo ya lenaane la ditumellano tsa mokgwa wa go dira.

Pholisi ya Puo: botshelo jwa baithuti jo bo rulagantsweng ka botlalo

Maitlhomo a pholisi ya puo

Pharologano ya puo ya baithuti kwa dikhamphaseng tse di farologaneng tsa NWU e tsewa e le boswa jwa setheo mme e tshwaela mo go tlhomeng maemo a a akaretsang le go dumelela botlhe mo maemong a botshelo jwa baithuti.

Motlhala wa pholisi ya puo

Pholisi ya puo ya botshelo jo bo rulagantsweng ka botlalo jwa baithuti e dira ditshiamelo ka tsela e e latelang: mo maemong a botshelo jwa go dirisa ditemeteme, pholisi ya puo e dira tshiamelo ya go sireletsa ditshwanelo tsa puo ya baithuti mme gape e tlhokomela gore ditlhaeletsano le bathati le baithuti mmogo mo dikhamphaseng tse di farologaneng di tsaya tsia sebopego sa ditlhopha tsa puo ya baithuti le puo e batho ba ba amegang ba e itlhophelang.

Pholisi ya puo: go tokafadiwa ga bokgoni jwa puo le go ithuta puo

Maitlhomo a pholisi ya puo

NWU e tshwaela, mo dikgatong tse di farologaneng tsa go dira ga yona, ka mokgwa o o rulagantsweng le o o lekanyediwang mo go tokafatseng maemo a bokgoni jwa thutego le ditemeteme tsa badiredi le baithuti, ka go rialo e ba kgontsha go dira ka manontlhotlho go tsamaelana le diteng tse di farologaneng.

Metlhala ya pholisi ya puo

Go dirilwe ditshiamelo tsa go ruta dikhoso/dimodule tse di latelang tse go ka ikwadisetswang tsona, mo teng kgotsa kwa ntle ga lenaane-thuto:

(i) dikhoso tsa go ithuta puo tse di rulaganyeditsweng ruri,

(ii) go tokafatsa bokgoni jwa Sengesemane ga mabaka a botshelo, mmogo le a go ithuta

Go dirilwe ditshiamelo kwa dikhamphaseng tsotlhe tsa NWU go elatlhoko le go tokafatsa bokgoni jwa go ithutela puo.

Botsamaisi jwa puo kwa diphaposiborutelong bo diragadiwa ka mokgwa wa setshwantsho sa botsamaisi jwa puo go elatlhoko maemo a boleng jo bo kwa godimo jwa go dirisa puo ya borutegi ga badiredi le baithuti ka tsela e e gaisang ka fa go kgonagalang ka teng.

Pholisi ya puo: Puo ya botsamaisi, ya mekgwa ya go dira le ya thefosano ya dikwalwa

Maitlhomo a pholisi ya puo

Bonnete jwa pharologano tsa puo mo dikgatong tse di farologaneng tsa go dira tsa setheo mmogo le go supa go elatlhoko maikutlo mo go itlhopheleng puo ga ditlhopha tse di nang le kgatlhego ka fa teng le kwa ntle ga setheo go laetswe ke maikano a dipuo tse di dirisiwang mo mererong ya tiro le dipuo tsa botsamaisi mo NWU, mmogo le maikano a go itlhophela puo ya ditlhaeletsano tsa ka fa teng le kwa ntle ga setheo.

2. Maikano a go itlhophela puo ya ditlhaeletsano tsa ka fa teng le tsa kwa ntle ka mokgwa o o tsweletseng go dirwa go tsewa tsia mabaka a a latelang: maemo/diteng tsa ditlhaeletsano, maikaelelo a ditlhaeletsano, ditlhokego tsa puo le magato a bokgoni jwa puo ya ba ba tlhaeletsanang.

Motlhala wa pholisi ya puo

Go diragadiwa ga tiriso ya ditemeteme mo mabakeng a tiro le a botsamaisi go diragala ka mokgwa o o rulagantsweng le o o nang le maikaelelo a maungo. Ka mokgwa wa ditherisano, go loga maano go a rotloediwa mme go tlhomilwe didirisiwa ka mokgwa o o tsweletseng go kgontsha go diragadiwa ga ditemeteme ka botlalo mo lefelong la tiro la NWU ka fa go kgonagalang ka teng, go etswetlhoko ditshwanelo tsa puo tsa batho ba ba nang le kgatlhego.



Sekwalwa se se rulagantswe ke Setlhopha sa Badiredi ba Senate sa Puo sa Setheo, Moranang 2006. Finally edited in February 2007.



Original details: HSCAVDM h:\2. governance and management\2p policy\beleide\t-language policy.doc
2007-11-01

<fn>PAIA MANUAL - FBDM Setswana.txt</fn>
BUKANA GO YA KA KAROLO YA MOLAO WA TLHATLOSO YA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO YA 2000 (MOLAO WA 2 WA 2000)
PULAMADIBOGO...3
KGAKOLOLO GO KHOMISENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO YA AFRIKA BORWA MALEBANA LE GO DIRISA MOLAO...3
DITIRO LE SEBOPEGO SA FBDM...3
Ditiro tsa setlamo sa botlhe...4
Sebopego sa setheo...5
DINTLHA TSA KGOLAGANO...6
Batlhankedi ba Tshedimosetso...6
TLHALOSO YA DIKAROLO TSEO FBDM E TSHOTSENG DIREKOTO MO GO TSONA...7
DIREKOTO TSE KA TLHAMALLO DI LENG TENG Karolo 141e...7
Direkoto...8
MOKGWA WA GO KOPA TSHEDIMOSETSO...8
Mohuta wa kopo...8
Ditsela tse di latelwang...8
DITERELO TSE DI KA BONWANG GO LATELA KAROLO YA 141F...9
Mohuta wa ditirelo...9
O KA FITLHELLA JANG DITIRELO TSENO...11
Tsela ya go dira kopo...11
Dituelo...12
DIPHEKOLO TSE DI LENG TENG MALEBANA LE GO RETELELWA KE GO BONA/GO GANELWA KA TSHEDIMOSETSO...13
Go ganela kopo...13
Boikuelo...14
DITHULAGANYO MALEBANA LE GO DUMELLA TSEOKAROLO YA SETJHABA MO GO RALENG PHOLISI LE TIRISO YA MATLA KAROLO YA 141G...14
NTJHAFATSO YA BUKANA KAROLO YA 142...15
GO BONWA GA BUKANA KAROLO YA 143...15
PULAMADIBOGO
Molao wa Tlhatlhoso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Molao wa 2 wa 2000 ( o kailweng fano e el "PAIA", kgotsa "Molao" ka go fetoga) ke molao wa bosetjhaba o neelang ka dithata tsa go bona tshedimosetso go latela molaotheo. PAIA e dirileng lantlha ka 9 Tlhakubele 2001, ntle le Karolo ya 10, 14, 15 le 51, tse di dirileng lantlha ka 15 Tlhakole 2002.
Karlolo ya 14 ya Molao e tlama ditlamo tsa setjhaba go rulaganya Bukana e tlang go thusa batho go fithlella tshedimosetso e mo polokelong ya setlamo sa setjhaba mme e tlhalosa le gore e tshwanetse go fitlhella boemo bofe.
Maitlhomo le maikaelelo a Bukana eno ke go nna kaedi tebang le ka fao setjhaba se ka fitlhelelang tshedimosetso e tshotsweng ke Masepala wa Karolo ya Frances Baard (FBDM) go latela Karolo ya 14 ya Molao.
KGAKOLO GO KHOMISENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO YA AFRIKA BORWA MALEBANA LE GO DIRISA MOLAO
Karolo ya 10 ya PAIA e tlama Khomisene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Afrika Borwa go rulaganya bukana e bonolo malebana le tiriso ya Molao wa Tlhatloso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso.
Kgatiso ya electroniki ya Bukana eno e tla bolokwa mo websaeteng ya Khomisene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Afrika Borwa, www.sahrc.org.za mme e ntjhafatswa kgwedi nngwe le nngwe gore setjhaba se dule se mo dinakong ka ditiragalo tsa seshweng le diphetogo tebang le dintlha tsa kgolagano tsa batlhankedi ba tshedimosetso ba ditlamo tsa setjhaba le tshedimosetso ka kakaretso malebana le PAIA.
Dikgatiso tsa Bukana eno di ka bonwa ka diteme tsotlhe tsa puso mo diofising tse di latelang:
Ofisi ya Batlhankedi ba tshedimosetso ba ditlamo tsa setjhaba
Diofisi tsotlhe tsa Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo
Kaseteng ya Puso
DITIRO LE SEBOPEGO SA FBDM
Masepala wa Karolo ya Frances Baard e itlama go fitlhelela le go ntlafatsa ditirelo go baagi le go ntlafatsa maemo a botshelo a baagi ka go:
Tlhatlhosa Tlhabololo ya Loago le Moruo;
Neelana ka ditirelo tse maleba ka tuelo tse tlase;
Dirisa didiriswa ka tsela e maleba ka ditshenyegelo tse di tlase;
Batsayakarolo le Tseokarolo ya Baagi ya Temokrasi"
Ditiro tsa setlamo sa botlhe
Ditirelo tsa Masepala wa Karolo ya Frances Baard go latela Karolo ya 156 le 229 ya Molaotheo wa Afrika Borwa (Moalo wa 108 wa 1996) mme di tlhaotswe go Karolo ya 5 Molao wa Ditheo tsa Masepala 117 wa 1998 ke:
Masepala wa setereke o thswanetse go fitlhelela tlhabololo ya setjhaba le moruo e golaganeng, e lekananng mme e le ya leruri mo karolong yotlhe ya one ka go -
netefatsa thulaganyo e lomaganeng ya tlhabololo mo seterekeng sotlhe;
matlafatsa tlhabololo ya mafaratlhatlha le ditirelo mo seterekeng;
and godisa bokgoni jwa bomasepala mo karolong ya one go ka dira ditiro tsa bone le go diragatsa matla a one moo bomasepala ba gaellwang teng;
matlafatsa kabelano ya didiriswa go bomasepala be selegae ka go lekana go ka netefatsa fa bomasepala ba fitlhella boemo jo bo maleba jwa ditirelo"
Masepala wa setereke o na le ditiro le matla malebana le;
mafelo ao go lattlhelwang leswe go one mo masepaleng wa setereke ii ditsela tsa masepala tseo e leng karolo ya dithulaganyo tsa ditsela tse di mo sebakeng sa masepala wa setereke iii taolo ya ditirelo tsa dipalangwang tsa badirisi ba dipalangwang boemelafofane ba masepala jo bo direlang masepala wa setereke ditirelo tsa twantsho ya melelo tse di direlang masepala wa setereke vi tlamela le go laola dimaraka tsa dijo le mafelo a botlhabelo jwa diphologolo a direlang karolo e kgolo ya bomasepala ba bal eng mo seterekeng vii tlamela le go laola mabitla le mafelo a go fisetsa diripa a mo karolong e kgolo ya masepala wa setereke viii tlhatlhoso ya Bojanala jwa selegae mo mafelong a masepala wa setereke ix ditirelo tsa setjhaba tsa masepala tse di amanang le ditiro tse di kailweng fa godimo kgotsa ditirelo dinngwe tse e leng tsa masepala wa setereke.
Sebopego sa Setheo
FBDM e rulagantswe go ya ka sebopego sa sepolotiki le sebopego sa botsamaisi a Sebopego sa Sepolotiki
Komiti ya Ratoropo
Tlhabololo ya Pholisi le Setheo
Tlhabololo ya Mafaratlhatlha
Tlhabololo ya Loago
Tlhabololo ya Moruo
Matlotlo
Dikomiti
Molao wa Ditheo tsa Masepala o neelana ka tetla ya go rulaganya Komiti ya Ratoropo le Dikomiti-potlana. Ditokololo tsa Komiti ya Ratoropo ke baduladitulo ba dikomiti tse di farologaneng.
Mr. P.N Jammer (Tlhabololo ya Mafaratlhatlha)
Ms M.M Moloi (Tlhabololo ya Loago)
Mr. B Maribe (Tlhabololo ya Moruo)
b Sebopego sa Botsamaisi
Ofisi ya Motsamaisi wa Masepala
Bokaedi ba Botsamaisi
Bokaedi ba Matlotlo
Bokaedi ba Dithulaganyo & Tlhabololo
Bokaedi ba Ditirelo tsa Mafaratlhatlha
DINTLHA TSA KGOLAGANO
Mogala: +27 53 838 0911
Batlhankedi ba Tshedimosetso
Dintlha tsa kgolagano tsa Motlhankedi wa Tshedimosetso
Motlhankedi wa Tshedimosetso: Mr. Thabo Nosi
Motsamaisi wa Masepala
Mokaedi: Botsamaisi
TLHALOSO YA DIKAROLO TSEO FBDM E TSHOTSENG DIREKOTO MO GO TSONA
a Difaele tsa tlhaeletsano
Molao
Go thewa, go fediswa le go aroganngwa ga Makgotla
Dirolo tsa bakgethi, dikgetho le Balekgotla
Makgotla le Dikomiti tsa Makgotla: go thewa le dikopano
Taolo ya Setheo
Matlotlo
Didiriswa tsa selegae, ditirelo, mafelo le dikago
Badiredi
Dipegelo, dikarabo le dipalopalo
Dipapatso, tshedimosetso, matshwao le diphasalaso
Meletlo le dikopano tsa setjhaba
Dikopano tsa ditheo le ditiragalo tse ding
Tsamaiso ya Bosiamisi
Thulaganyo, karolo ya mmu le taolo ya dikago
Ditirelo tsa botlhokwa
Ditirelo tsa Loago b Dikanego tsa matlotlo c Badiredi d Dintlha le Metsotso e Rejisetara f Dinepe g Ditokomane tsa sebopego l h Difilimi, dibidio le kgatiso tsa modumo i Dikgatiso tsa elektroniki j Direkoto tse di sentsweng
DIREKOTO TSE KA TLHAMALLO DI LENG TENG Karolo 14 (e)
Tshedimosetso e latelang e ka bonwa ntle le go dira kopo go latela Molao. Fa Dikhopi di lekane, direkoto di ka bonwa mahala mme fa di fedile tuelo ya go di gatisa e ka duwelwa. Tse ding tsa direkoto di ka fitlhellwa mahala mo websaeteng ya FBDM ya www.francesbaard.org.za
Direkoto
Dipegelo
Dibukana
Diphamfolete
Dipampitshana
Makwalodikgang
MOKGWA WA GO KOPA TSHEDIMOSETSO
Mokopi o tshwanetse go newa tetla ya go fitlhella rekoto ya setheo sa setjhaba fa mokopi a ikobela tse di latelang:
Fa mokopi a ikobela ditlhokego tsotlhe tsa thulaganyo tse di mo Molaong tse di amanang le kopo ya go fitlhella rekoto eo
Phitlhello ya rekoto eo e sa ganelwe ka ntlha ya ya mabaka ape fela a go gana a a kailweng mo Karolong ya 4 ya Molao.
Mohuta wa kopo
Mokopi o tshwanetse go dirisa foromo e gatisitsweng mo Kaseteng ya Puso [Kitsiso ya Puso ya R187 ya 15 Tlhakole 2002, Foromo ya A] le mo websaeteng ya Masepala wa Karolo (www.francesbaard.org.za)
Ditsela tse di latelwang
Mokopi o tshwanetse go tlhalosa gore a o batla khopi ya rekoto, gongwe o eletsa go tla go lebelela rekoto kwa dikantorong tsa setheo sa setjhaba. Go seng jalo, fa rekoto e se sekwalwa se se mo pampering, e ka lebelelwa ka sebopego se se kopilweng, fa go kgonega S 292
Fa motho a kopa rekoto ka sebopego se se rileng, mokopi o tshwanetse go bona phitlhelelo ka sebopego seo. Seno se dirwa fa fela e le gore go dira jalo ga go kitla go kgorelatsana le tsamaiso ya setheo sa setjhaba se se amegang, gongwe go senya rekoto, gongwe go gataka tetlokhopi e e sa tsholwang ke puso. Fa e el gore ga go kgonagale gore phitlhelelo e rebolwe ka sebopego se se kopilweng, mme e ka rebolwa ka sebopego se sengwe, go tshwanetse ga balelwa tefiso go ya ka sebopego se mokopi a se kopileng kwa tshimologong. s 293 le 4.
Fa e le gore, go tlaleletsa mo karabong e e kwadilweng ya kopo ya rekoto, mokopi o eletsa go itsiswe tshwetso ka tsela nngwe gape, sekai, ka mogala, seno se tshwanetse go tlhagisiwa s 182e
Fa mokopi a dira kopo mo boemong jwa motho yo mongwe, o tshwanetse go tlhagisa seemo se mokopi a dirang kopo ka sona s 182f
Fa mokopi a sa kgone go buisa kgotsa go kwala, gongwe a sa itekanela mo mmeleng, kopo e ka diriwa ka molomo. Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla tswanelwa ke go tlatsa foromo mo boemong jwa mokopi yoo mme a mo neye khopi ya foromo e e tladitsweng s 183
Go mehuta e mebedi ya dituelo tse di tlhokagalang go latela Molao, ke tuwelo ya kopo le tuelo ya phitlhelelo s22:
Mokopi yo o dirang kopo ya phitlhelelo ya rekoto e e nang le tshedimosetso ya gagwe ya sebele ga a tlhoke go duela tuelo ya kopo. Mokopi yo mongwe fela o tshwanetse go duela tuelo ya kopo e tlhokagalang:
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go itsise mokopi (ntle le fa e le mokopi wa sebele) ka kitsiso, gore o tshwanetse go duela tuelo ya kopo e e rebotsweng (fa e le teng) pele ga go tswelelwa ka kopo.
Mokopi o tshwanetse go duela tuelo ya kopo ya bokana ka R35 malebana le ditheo tsa setjhaba. Mokopi a ka dira boikuelo jwa fag are, fa go le maleba, gongwe a dira kopo ya kgotlatshekelo kgatlhanong le tshenkelo kgotsa tuelo.
Morago ga gore Motlhankedi wa Tshedimosetso a tseye tshweetso malebana le kopo, mokopi o tshwanetse go itsisiwe ka tshweetso eo ka tsela e mokopi a batlileng go itsisiwe ka yona.
Fa kopo e rebotswe, gona go tshwanetswe go duelwa tuelo e nngwe ya go tlhagisa gape le ya go batla le go baakanya, mo nakong nngwe le nngwe e e tlhokegang e e fetang diura tse di beilweng tsa go batla le go baakanya rekoto e e tshwanetsweng go senolwa.
DITIRELO TSE DI KA BONWANG GO LATELA KAROLO YA 141F
Mohuta wa ditirelo
Malebana le FBDM go akaretsa ditirelo tse di malebana le tsela eo sebopego sa FBDM se tlhaloswang ka teng:
Lekgotla le Dikomiti
Dikomit-potlana di kopana kgwedi le kgwedi go rala ditshisinyo tse di lebisiwang go Komiti ya Ratoropo, e e le yone e kopanang ka kgwedi go anegela Lekgotla ditshisinyo. Mokgwa o o matlafatsa dipuisano mo dintlheng tsotlhe.
Ofisi ya Motsamaisi wa Masepala
Boikarabelo jwa Motsamaisi wa Masepala ke aga tsamaiso e tlhabologileng, e maleba e nang le boikarabelo go latela Molao wa 32, 2000 wa Dithulaganyo tsa Masepala le melawana e mengwe e amang Masepala. Ofisi ya Motsamaisi e akaretsa Thuno ya fa Gare, Ditlhaeletsano le Ditirelo tsa Dikomiti.
Bokaedi ba Tsamaiso
Lefapaha leno le neelana ka ditirelo tsa tsamaiso e maleba go masepala malebana le ditiro tse di latelang:
Ditirelo tsa Setlamo
Ditirelo tsa Tshegetso
Pholo ya Tikologo
Tlhabololo ya Loago
Thekenoloji ya Tlhaeletsano
Bokaedi ba Matlotlo le Botsamaisi (Matlotlo)
Lefapha le neelana ka ditirelo tsa matlotlo tse di akretsang:
Lotseno & Tiriso ya Matlotlo
Taolo ya Dijanaga
Tekanyetsokabo & Ofisi ya Matlotlo
Pegelo ya Tekanyetsokabo le Matlotlo
Ditirelo tsa Tshegetso tsa Masepala
Taolo ya Tlamelo ya Ditirelo
Bokaedi ba Dithulaganyo le Tlhabololo
Dithulaganyo
Dithulaganyo tsa Motse
Taolo ya Tiro
Taolo ya Matlhotlhapelo & Taolo ya Melelo
Taolo ya Tiriso ya Mmu
Bokaedi ba Ditirelo tsa Mafaratlhatlha
Dipaakanyo (Ditirelo tsa Ntle)
Matlo
Taolo ya Diporojeke & Ditirelo tsa Boeletsi
Ditirelo tsa Tshegetso tsa Masepala
O KA FITLHELLA JANG DITIRELO TSENO
Tsela ya go dira kopo
Kgato ya 1: Kopo
Fa motho a eletsa go fitlhelela tshedimosetso e e mo FBDM, motho ono o tshwanetse go dirisa foromo e siametseng kopo eno go ka fitlhelela tshedimosetso eno. Formo eno e kabonwa mo websaeteng ya FBDM www.francesbaard.org.za, kgotsa a ka e kopa go tswa go Motsamaisi wa Masepala ka Mogala: 053 - 838 0996.
Foromo e tladitsweng e ka romelwa go:
Mr. Thabo Nosi
Kgato ya 2: Tshekatsheko le Kitsiso ya Kamogelo
Motlhankedi wa Tshedimosetso o amogela kopo mme a e sekaseke go ka netefatsa fa tshedimosetso e kopiwang e le teng mo FBDM. Kopo e a amogelwa, e ganwe kgotsa e fetisetswe moo tshedimosetso e bolokilweng teng. Lekwalo le le netefatsang go amogelwa ga kopo le romelwa go mokopi go ka netefatsa boemo jwa kopo ya gage.
Kgato ya 3: Thulaganyo ya Tshedimosetso
Fa kopo e amogetswe, FBDM e tla rulaganya le go baakanya tshedimoetso eno le go kopanya ditshenyegelo. Ditshenyegelo di balwa go latela serapana sa 9.2.
Kgato ya 4: Kitsiso ya Bofelo
Mokopi o tla itsisiwe ka go feletswa ga kopo ya gage le dituelo tse a tshwanetseng go di duela FBDM.
Kgato ya 5: Tuelo le neelano ya tshedimosetso
Gangwe fela fa tuelo e kailweng mo Kgatong ya 4 e duetswe (go latela mokgwa wa tuelo o kailweng mo Kgatong ya 1), tshedimosetso e neelwa mokopi.
Tshedimosetso ka kakaretso
Foromo e tshwanetse go tladiwa ka dintlha tsotlhe go ka kgontsha Motlhankedi wa Tshedimosetso go tlhaloganya:
Direkoto tse di kopiwang;
Go itse Mokopi
Ke phitlhello ya mohuta mang fa e le gore kopi eno e amogetswe
Aterese ya Poso le Fax ya mokopi.
FBDM e tla rulaganya kopo mo malatsing a le 30, ntle le fa mokopi a neelane ka mabaka a mangwe a ka kgotsofatsang Motlhankedi wa Tshedimosetso gore go se ikamagangwe le nako fa godimo. FBDM e ka feta nako ya malatsi a 30 fa e le gore mabaka a pateletsa seo, jaaka bontsi jwa tshedimosetso, mme fela nako e ka se okediwe ka malatsi a fetang a 30. Ga go tlhokagala katoloso ya nako FBDM e tla itsise mokopi ka lekwalo.
Fa mokopi a dira kopo mo boemong jwa motho yo mongwe, o tshwanetse go tlhagisa seemo se mokopi a dirang kopo ka sona. Fa mokopi a sa kgone go buisa kgotsa go kwala, gongwe a sa itekanela mo mmeleng, kopo e ka diriwa ka molomo. Mokopi o tla duela tuelo e kailweng pele go ka tswelelwa pele ka paakanyo ya kopo ya gagwe.
Dituelo
Molao o dumella mehuta e mebedi ya tuelo a andTuelo ya kopo e lekanang, le b .Tuelo ya phitlhelelo, e tshwanetseng go ka akaretsa le ditshenyegelo tsa go baakanya, go batla le go tlhagisa gape, nako le ditshenyegelo tsa poso.
Fa kopo e amogelwa ke Motlhankedi wa Tshedimosetso, Motlhankedi ono o tla itsise mokopi le fa e se mokopi wa sebele, go duela tuelo e dumeletsweng (fa e le teng) pele a ka rulaganya kopo. Fa e le gore go batla direkoto tseno go feditswe, go akaretsa le dipaakanyo tsa gore e fitlhellwe ka mokgwa oo e kopilweng ka one, go tlhoka nako ya diura tse di fetang tse di dumelletsweng, Motlhankedi o tla itsise mokopi gore a duele karolo nngwe ya tuelo ya phitlhelelo e tshwanetseng go duelwa fa kopo e amogelwa.
Fa e le gore bontlha bongwe jwa tuelo ya kop obo setse bo duetswe malebana le kopo e ganediwang, Motlhankedi wa Tshedimosetso o amegang o tshwanetse go duela mokopi tuelo ya gawe.
a Khopi nngwe le nngwe ya tsebe ya bogolo jwa
A4 gongwe karolo ya yone ... 0,60
b Khopi nngwe le nngwe e gatisitsweng ya tsebe ya bogolo jwa
A4 gonngwe karolo ya yone e e tshotsweng mo khomputareng gonngwe ka sebopego sa eleketeroniki gonngwe se se buisegang mo motjhining ... 0,40
c Khopi e mo sebopegong se se buisegang mo khomputareng mo -
d i Kgatiso ya ditshwantshopono, tsebe ya bogolo jwa A4 gonngwe karolo ya yone 22,00
e i Kgatiso ya rekoto ya kutlo, tsebe ya bogolo jwa A4 gonngwe karolo ya yone ... 12,00
ii Khopi ya rekoto ya kutlo... R17,00
Go batla le go baakanyetsa rekoto go senolwa, R15,00 ura nngwe le nngwe gongwe karolo y aura, go sa akarediwe ura ya ntlha, e go amogelesegang gore e tkhokega go batla le go baakanya
Tuelo ya nnete ya go posa e duelwa fa go tlhokega gore khopi ya rekoto e posediwe mokopi.
DIPHEKOLO TSE DI LENG TENG MALEBANA LE GO RETELELWA KE GO BONA/GO GANELWA KA TSHEDIMOSETSO
Go ganela kopo
Mabaka a botlhokwa ao ka one FBDM e ka ganelang kopo ya tshedimosetso a akaretsa:
Tshireletso ya monngwe o e leng motho wa sebele o sa amegeng mo go direng kopo eno, go ka akaretsang go senolwa ga tshedimosetso e malebana le botho jwa motho ono;
Tshirelstso ya tshedimosetso e malebana le kgwebo ya monngwe yo o sa amegeng mo kopong eno, fa tshedimosetso e akaretsa:
sephiri sa kgwebo ya monngwe ono party;tshedimosetso malebana le matlotlo, kgwebo, kico ya saense kgotsa tshedimosetso eo tshenolo ya yone e ka gobatsang dikgatlegelo tsa kgwebo gonnwe tsa matlotlo a monngwe ono.
Tshedimosetso e rebotsweng ka botshepegi ke monggwe yo o sa amegeng mo kopong eno go FBDM, fa tshenolo eno e ka baya boemo jwa monngwe ono mo kotsing malebana le dipuisano tsa kgwebo.
Tshireletsego ya batho le dithoto
Tshireletsego ya direkoto tse di sa senolelweng botlhe go latela tsamaiso ya molao.
Tshedimosetso malebana le matlotlo, kgwebo, kico ya saense le thekenoloji eo tshenolo ya yone e ka gobatsang dikgatlegelo tsa kgwebo tsa FBDM.
Lenaneo la khomputara la FBDM le le sireleditsweng ke molao
Tshedimosetso ya dipatlisiso ya FBDM eo tshenolo ya yone e ka senolang FBDM, mmatlisisi gongwe ntlha ya dipatlisiso mme e ka baya dipatlisiso mo boemong jo bo kotsi.
Kopo ya tshedimosetso e sa tlhamallang kgotsa e bakang go dirisiwa ga didirisiwa ka tsela e sa tlhokagaleng e tla ganelawa.
Boikuelo
FBDM ga e na dithulaganyo tsa boikuelo tsa fag are. Go tla kopiwa makgotlatshekelo malebana le dikgato tse di sa ikamaganyeng le Molao ke ditheo tseno. Seno se tla ama boikuelo bonngwe le bonngwe bo tla diriwang ke mokopi tebang le tshwetso ya Motlhankedi wa Tshedimosetso. Le fa go kailwe dithulaganyo tsa boikuelo tsa mo teng, tsone di ka diragatswa ga fela kgonagalo ya go di dirisa e le teng mo Setheong.
DITHULAGANYO MALEBANA LE GO DUMELLA TSEOKAROLO YA SETJHABA MO GO RALENG PHOLISI LE TIRISO YA MATLA KAROLO YA 141G
Mo FBDM, dithulaganyo tse malebana le tseokarolo ya setjhaba di akaretsa:
Tseokarolo ya Loago, setjhaba le ditlamo tse dingwe tse di nang le kgatlego.
le mananego a thutelatirong - Go teng leano la go thapa malebana le diphatlhatiro tseno
NTJHAFATSO YA BUKANA KAROLO YA 142
GO BONWA GA BUKANA KAROLO YA 143
Bukana eno e ka bonwa ka diteme tse tharo tsa semmuso, e bong: English, Afrikaans le Setswana mo mafelong a molao go latela Karolo ya 6 ya Molao wa Kamogelo ya Ditokomane tsa Molao, wa 54 wa 1997.
<fn>Parliament and oversight Setswana.txt</fn>
Tekokgolo ya temokerasi ke maemo ao Palamente e ka netefatsang gore puso ka gale e nna e direla batho. Seno se dirwa ka go nna le maikarabelo a a tsweletseng a go okamela (go ela tlhoko) ga ditiro tsa puso..
Palamente le Dikomiti tsa yona e na le dithata tsa go bitsa mongwe le mongwe kgotsa setheo go tla go naya bopaki kgotsa go tlhagisa ditokomane, le go tla fa pele ga yona go ba begela.
Molaotheo o tlhalosa fa Palamente e na le matla a go okamela maphata otlhe a puso, go tsenyeletsa le tse di kwa maemong a porofense le selegae.
Maikarabelo a go okamela ke tiro e Molaotheo o e neetseng Palamente go ela tlhoko le go lebelela ditiro tsa puso.
Fa e okamela, Palamente e tsepamisa mogopolo mo mafelong a a latelang:
go tsenngwa tirisong ga melao . tiragatso ya ditekanyetsokabo . kobamelo e e gagametseng ya melao ya Palamente le Molaotheo . tsamaiso e e nonofileng ya mafapha a puso.
Ka go okamela ditiro tsa puso, Palamente e kgona go netefatsa gore go neelanwa ka ditirelo go a diragala, gore batho botlhe ba tle ba tshele botshelo jo bo botoka.
go kgona go lemoga le go thibela tirisobotlhaswa go thibela maitsholo a a seng ka fa molaong le a e seng a semolao mo karolong ya puso go sireletsa ditshwanelo le dikgololosego tsa baagi go naya puso maikarabelo a go arabela tebang le gore madi a baduela lekgetho a dirisitswe jang go dira ditiragatso tsa puso go nna tse di mo mpaananeng le go oketsa tshepo ya batho mo pusong.
Palamente e na le dintlo di le pedi, e leng : . Kokoano Bosetšhaba (NA), le . Khansele ya Bosetšhaba ya
E nngwe le e nngwe e na le karolo e e kgethegileng ya maikarabelo a go okamela e e tshwanetseng go a diragatsa.
Molaotheo o tlhalosa gore Kokoano Bosetšhaba e tlhophilwe go emela batho go netefatsa puso ya batho ka batho ka fa tlase ga Molaotheo. E dira seno ka go:
netefatsa gore maphata otlhe a khuduthamaga a puso kwa maemong a bosetšhaba a puso a rwele maikarabelo a teng, le tswelela ka tebelelo mo godimo ga tiro ya go laolo puso ya bosetšhaba.
Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e emela diporofense go netefatsa gore dikgatlhego tsa diporofense di tsewa tsia mo lephateng la bosetšhaba la puso .
Maikarabelo a NCOP ke go okamela mo dikarolong tsa bosetšhaba tsa puso ya porofense le ya selegae.
NCOP e ka kopa leloko la Kabinete, modiredi wa puso bosetšhaba kgotsa MEC wa porofense go tsenela kopano ya Khansele kgotsa komiti.
Dikomiti tsa Palamente di tlhomiwa jaaka didiriso tsa Dintlo go ya ka melawana ya Molaotheo go kgontsha maikarabelo a go okamela le go baya puso leitlho.
Dikomiti tse ke "batsamaisi bagolo" ba maikarabelo a go okamela le a peomolao ya Palamente.
Dikomiti di sekaseka molao, ba okamela tiro ya puso, le go dirisana le setšhaba.
Nngwe ya dintlha tse di botlhokwa go gaisa ya maikarabelo a go okamela ke go sekaseka dipegelo tsa ngwaga le tsa Maphata a Puso le dipegelo tsa Moruni Kakaretso ke dikomiti.
Go ikaegile ka maikaelelo a go okamela, Komiti e ka nna ya kopa ka dinako dingwe kopano go tswa mo Lephateng la Puso kgotsa go le etela go ka bona mabaka.
a Diboutu tsa Tekanyetsokabo
Tona ya Matlotlo o bega diponelopele tsa tekanyetsokabo tebang le ngwaga o o latelang wa ditšhelete, ga mmogo le diboutu tsa tekanyetsokabo tsa lefapha le lengwe le lengwe.
Palamente e tshwanetse go atlenegisa Tekanyetsokabo.
Morago ga tlhagiso ya diboutu tsa tekanyetsokabo, Komiti e nngwe le e nngwe e nna le ditheetso le Mafapha a puso a a maleba, moo e diragatsang go okamela teng.
Seno se dira go bona gore a Mafapha a tsweletse ka maitlamo a bona a ngwaga o o fetileng, le go dirisa madi a baduelalekgetho ka mokgwa o o nepagetseng.
b Dipotso tse di lebisitsweng go khuduthamaga
Go botsa puso Dipotso ke nngwe ya mekgwa eo Palamente e rwesang puso ka maikarabelo a go arabela.
Dipotso tsa molomo kgotsa tse di kwadilweng di ka bodiwa Moporesitente, Motlatsa Moporesitente le Ditona ka ga merero eo ikarabelang mo go yona.
Nako ya dipotso e neela maloko a Palamente tšhono ya go botsa ditona tsa Puso ka ga dintlha tsa go neelana ka ditirelo, mo boemong jwa makoko a bona a sepolotiki kgotsa batlhophi.
c Dipuo tse di neelwang ke Maloko
Ka go dirisa tsamaiso e, Maloko a Palamente a ka neelana ka puo mo Ntlong ka nngwe le nngwe ya dintlha.
Ka go neelana ka Kitsiso ya Tshisinyo leloko la lekoko la sepolotiki le ka tlhagisa dintlha tse go ka ngangisanwang ka tsona mo Palamenteng, ka jalo go ba thusa go diragatsa maikarabelo a bona a go okamela.
e Dingangisano ka maloko otlhe
Dingangisano ka maloko otlhe ke tsela e nngwe ya go tlhagisa tshedimosetso e e botlhokwa go puso mabapi le mananeo a a rileng a puso kgotsa molao o o tlhokegang go tsweletsa neelano ya ditirelo.
Tiro ya bokgaolotlhopho e neela Maloko a Palamente tšhono e kgolo ya go diragatsa maikarabelo a go okamela ka bobona.
Tiro ya kwa bokgaolotlhopho e neelana ka mokgwa wa tirisanommogo e e kitlaneng magareng ga Maloko a Palamente le setšhaba.
Maloko a na le tiro ya go tsibosa Palamente ka ntlha nngwe le nngwe e e tlhageletseng ka nako ya ditserekganyo tsa jaaka fa go okamela.
a Go dira tshwaelo
Go dira tshwaelo go Komiti ya Palamente ke tsela nngwe ya go dira gore lentswe la gago le utlwagale mo Palamenteng.
Ka go dira tshwaelo, o na le tšhono ya go tlhotlheletsa dikakanyo tsa Maloko a Komiti ba ba sekasekang karolo e e rileng ya molao kakangwa pele e ka nna molao.
Moagi mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go dira phethišene go Palamente, jaaka e neetswe mo Molaotheong.
Motho mongwe le mongwe, setlhopha sa batho kgotsa mokgatlho o ka dira phethišene go Palamente.
Phethišene ke kopo ya semmuso go bolaodi go tsaya kgato. E ka nna mo sebopegong sa gongwe topo, kopo ya go direlana molemo, kgotsa go phosolola ngongorego.
<fn>Peoples Guide - Tswana.txt</fn>
TEKANYETSOKABO 2010
Ke
Nako!
Go setse nako e khutshwane gore phala e lele go simololametshamekoyakgweleyadinao yasejana sa lefatshe ka
MaAfrika-Borwa a itumeletse go nna le lesego la go tshwara met-
Borwa jaanong e na le ditediamo di le lesome tsa mabono.
Se se raya gore reka kgona go tshwara metshamekoemengweemegolo.Diteropotsego tlilenggotshwarelwametshamekoyalefatshekwa go tsona di na le mananeo a go dirisa ditediamo tse moragogametshamekoyasejanasalefatshe.
Mmusooneo lebile tiriso ya madi a ka leitlho le lentšhotšho go bosenyilebogodulegodirisatsegotshegetsaman-
thibela tshenyo le bogo-
bilione a dirisitswe go tlhabolola mafaratl-
Madi a ka lekanang le
dibilione a ntse a dirisiswa go tlhabolola tshireletso go thusana le sepodisisaSouthAfrican
Batho botlhe ba tshwanetse go tsaya tšhono go sireletsa tsotlhe tse di dirilweng kgatlhanong le
Batho ba bona go le gontsi fa ikonomi e gola
Go tloga ka mmuso o dirile sentle go tsosolosaikonomijaakapusoyatlhaolelee ne e re tlogetse mo mathateng.
Goamogelamoputsogo letla batho le ba bone go tswa mo bohumeng.
Ikonomi emisitse go gola ka mme
ta a a tlhodilwe ke mathata a ikonomi lefatshe ka bophara.
Mmuso o tsere matsapa go tlhofofatsa boima ba mathata a ikonomi mo go ba humanegileng ka go dirisa madi, go oketsa katlatleloloago le go tlhola ditiromolenaneongladitirotsasetšhaba.
Go oketsa ditiro re tlhoka ikonomi e e golang ka bonakoebileretshwanetsegodiradilokatselae ntshagotlholaditiro.
Botlhebakatsayakarologothusagoreikonomie gole ka bonako e bile e tlhole le ditiro.
Mo puong ya gagwe ya maemo a setšhaba
Moporesidente
Serayagoremaitlhomoa pusoatlilegobonalasentle-thuto, maphelo, go lwa le bosenyi, tlhabololo ya magae, go tlhola ditirolegotlhabololamafeloago nna.
Tsotlhe tse di tshwanetse go diragalaka2014.
mo a akaretsa go netefatsa gore botlhebanalemotlakaselemetsi, gore batho ga katisiwa go dira ka dipeipitsagotsamaisaleswe,mot-
Legammusoaatlegilemogotse dintsi go tloga ka go sentse go na le mo go tlhaelang.
Dikliniki tse dintse di agilwe, mme bomme ba bantsi ba sentse ba tlhokofala ba belegabana.
Palo e e tshwanetse ya bo e le dipere-
mo seketeng ba tlhokofala fa ba belegwa.
ganyo tsa bona mme ba tlile go saena tumelano.
Tonakgolo e e lebaneng le go tlhokomela ka fao mafaphaadirangkatengetlilego netefatsa gore se se diragatswa ke ditonakgolo,
Go fokotsa palo ya bao ba tshelwangkeHI
Go fokotsa go thuba matlo le mafelo a kgwebo le go tseela bathodijanagakadikgoka
Go tlhabolola dithuto tsa
<fn>Peoples Guide to the Budget - Setswana.txt</fn>
Kaelo go Setšhaba...
Go tlile go thatafala
Ikonomi ya lefatshe e mo seemong se se masisi go feta mo dingwageng tse di fetileng. Go ya ka pego ya International Labour Organisation batho ba le dimilione di le 18 ba lebagane le go latlhegelwa ke ditiro tsa bona mo ngwageng o. Palo e go bonala e ka tlhatlhogela kwa godimo. Lefatshe lotlhe le amilwe ke seemo se sa ikonomi e e koafetseng. Fa go lejwa mafatshe a mantsi go kaya United States, Brithani le France go tota go boifisa. Afrika
Borwa yona ga e a amega thata mme e bile re ikaelela go netefatsa gore maemo a nna fela jalo. Maikaelelo a rona ke gore re dire botoka gore re kgone go tlamela ditlhokego tsa batho ba rona. Re ikaelela go dirisa nako e e tlang go lebagana le mathata a a re tobileng.
Jaaka lefatshe lotlhe, ikonomi ya rona e gola ka bonya. Le rona re lebagane le go latlhegelwa ke ditiro mme batho ba le bantsi ba tlile go fitlhela go le boima go tlamela magae a bona. Ga ikonomi e koafetse mmuso o kgobokanya lekgetho le le kwa tlase. Se se kaya gore mmuso o tshwanetse go adima madi go fitlhelela ditlhokego tsotlhe tsa ona.
Mmuso o tlile go tswelela ka go godisa ditirelo go thusana le batho ba ba humanegileng mme ditiro tsa setshaba di tla atisa ditšhono tsa go dira. Go feta dibilione di le 780 tsa diranta di tlile go dirisiwa mo diporojekeng tsa ditiro mo dingwageng tse tlhano tse di latelang. Tse di akaretsa diteishene tsa motlakase, ditsela le mmila wa terene, go tlhabolola mafaratlhatlha a metsi le go aga matlo. Re tlile go dira le mekgatlho ya kgwebo le mekgatlho ya badiri go netefatsa gore ga go latlhege ditiro tse dintsi.
Dinaga tse dintsi ga di kgone go tsibogela maemo a jaaka rona. Afrika
Borwa e kgona go tsaa dikgato tsa go sireletsa ikonomi ya rona le bao ba humanegileng ka gonne mo dingwageng tse di fetileng re tshwere madi a rona ka manontlhotlho. Re bolokile madi ga ikonomi ya rona e ne e dira sentle. Ke ka goo re kgonang go oketsa madi a go lere ditirelo mo setshabeng.
Dintlha-kgolo ke tse:
R45 bilione e tla abelwa diporofensi go tlhabolola thuto, bophelo le ditsela le go tlhabolola magae
R10.9 bilione a beetswe matlo, metsi le ditirelo tsa masepala
R5.4 bilione e okeleditswe go tlhabolola tsa bosiamisi
R6.4 bilione e tla abelwa go lebagana le teranseporoto ya botlhe, le mafaratlhatlha a mebila le seporo
Le ga mmuso o tlile go semelela go leka go lebagana le ditirelo tsa maAfrika
Borwa, go tlile go nna boima. Badiredi ba mmuso ba tshwanetse go lemoga gore ditlamelo tsa puso ke tsa batho ba Afrika Borwa botlhe. Batho botlhe ba na le maikarebelo a go netefatsa gore madi ga a senngwe ke badiredi ba mmuso. Re tshwanetse go dira mmogo go tlhabolola maemo a ikonomi ya rona.
Puso e dira ka natla go thusa batho ba ba sa direng ka ditiro. Lenaneo la ditiro tse di atolositsweng le simolotse ka 2004/05. Mo dingwageng tse tlhano lenaneo le le tlhotse ditiro di le 70 000 go bao ba se nang boitseanape ba tiro. Ditiro tse di tlhotswe ka go oketsa palo ya badiri ba ba dirang mo diporejekeng tsa mmuso mo go tliseng ditirelo tsa setšhaba. Le ga ditiro tse e le tsa nakwana batho ba bone boitseanape ba go dira. Go tloga ka 2009 mmuso o tla atolosa ditiro. Go beetswe thoko madi a a kana ka R4.1 bilione go tlhola ditiro tse dintsi mo dingwageng tse tlhano tse di tlang. Ditiro tse di tlile go nna jaana:
Go thusetsa bao ba lwalang kwa magaeng a bona
Go aga , go tlhokomela le go sireletsa tsa tlhago
Mananeo a masha a a tsamaisiwang ke dikopano tsa bao ba sa direleng morokotso, ba tsa sedumedi le badiredisetšhaba
Mmuso o ikaeletse go oketsa palo ya ditiro tsa seleruri di le
000 ka ngwaga go fitlha ka go thusana le maitlhomo a go lwa le bohuma le botlhokatiro.
Borwa a le dimilione di le lesome le boraro. Lenaneo le tlile go thusa ba o ba humanegileng, bana ba bannye, bao ba sa itekanelang le batsofe.
Mmuso o tlile go bonelela bao ba sa tswang go latlhegelwa ke ditiro tsa bona, e bile o letla bao ba se nang madi go tsena sekolo, ditirelo tsa maphelo le tsona di ka bonwa mahala go tsenyeletsa metsi le motlakase go bao ba aperweng ke lehuma. Batho ba ba gateletsweng ba ka bona thuso ya nakwana dikgwedi di le thataro. Go fitlhela dingwaga tse di sometlhano bana bao batsadi ba bona ba amogelang ka fa tlase ga R2 300 ka kgwedi ba ka bona madi a katlaatleloloago. Banna ba ba kwa godimo ga dingwaga tse di 63 le basadi ba dingwaga tsa bona di leng kwa godimo ga 60 ba ka bona madi a phenshene ga ba amogela madi a a kwa tlase ga a a rileng. Go tloga ka Moranang 2009 dingwaga tsa banna tsa go amogela phenshene ya batsofe e tla nna 61 mme ka Moranang 2010 e tla theogela go
Madi a katlatleloloago a tla okediwa jaana:
Ya batsofe, bao ba sa itekanelang le bao ba tlhokomelang bana e tla nna R1 010 ka kgwedi
Ya bana e tla okediwa go ya go R240 ka kgwedi
Ya bao ba tlhokomelang dikhutsana e tla okediwa ka R30 go ya go R680 ka kgwedi
Ka 2009/10 madi a a tla ya go dibilione di le R80 e leng diperesente tse 12 tsa tiriso ya madi a mmuso. Se se dira Afrika
Borwa setshaba se se kwa godimo mo go ba ba tsenyang madi go thusa bao ba sa kgoneng.
<fn>PolPardon_AppForm_Setswana.txt</fn>
THEBOLO E E FAPHEGILENG YA BOITSHWARELO JWA PORESITENTE TEBANG LEMOLATO/MELATO E GO TWENG E DIRILWE GO FITLHELELA MAIKAELELO A SEPOLOTIKI
DINTLHA TSA SEBELE Sefane: ... Maina ka botlalo (jaaka a kwadilwe mo lekwalokaong (ID) la gago):
Aterese ya poso: ... Aterese ya bonno: ...
Dintlha tsa kgolegelo, fa go lebane: Nomore ya kgolegelo: ... Letlha la ntlhantlha le ka lona o tshwanelang go fiwa parole: ... Letlha la tlwaelo la kgololo: ... Dikhoso tsa Tsosoloso-maitsholo tse di tseneletsweng ka nako ya kgolego:
DINTLHA TSA MOLATO/MELATO E E KOPELWANG BOITSHWARELO
MOLATO (LEINA LA MOLATO, SEKAO, POLAO) (Kwala molato mongwe le mongwe ka sengwe each offence separately) LETLHA LA MOLATO LEFELO LE MOLATO O DIRILWENG KWA GO LONE LETLHA LA PONOMOLATO KGOTLA NOMORE YA KGETSI KATLHOLO
DINTLHA KA MOLATO/MELATO LE MABAKA A GO DIRA KOPO
Fa dintlha tse di latelang:
Molato kgotsa melato e dirilwe jang dintlha tsa gore go dirafetse eng ka nako ya fa molato/melato e dirwa:
Ke eng go dirilwe molao kgotsa melato e:
A go na le motho yo o gobetseng kgotsa yo o bolailweng kgotsa a go na le mongwe yo o neng a senyegelwa ke dithoto ka ntlha ya molato le bogolo ba kgobalo epe le kgotsa tshenyo, gape fana ka dintlha tsa kgolagano tsa batswasetlhabelo, fa di le teng:
(a) A o ne wa sologelwa ka sebele ka tsela epe ka ntlha ya go dira molao/melato?
Fa go le jalo, tlhalosa mofuta le bogolo jwa mesola / melemo eo.
Ke maikaelelo afe a sepolotiki, fa a le teng, a o neng o batla go a fitlhelela ka go dira molato/melato e?
A mokgatlho, setheo, lekgotla kgotsa lekoko la kgololesego la gago le amogetse mesola mengwe ka ntlha ya go dirwa ga melato e?
(a) A molato kgotsa melato e dirilwe go setswe morago taolo ya, kgotsa ka thebolelo ya, kgotsa ka tetla kgotsa tebang le pholisi (molaotsamaiso) ya lekgotla, lekoko kgotsa lekgotla la sepolotiki, setheo, mokgatlho kgotsa lekoko la kgololesego, le gone fa go le jalo, fana ka leina la lekoko la sepolotiki, lekgotla, setheo, mokgatlho wa kgololesego:
b Fa go le jalo, o ka bolela dintlha tsa taolo eo kgotsa thebolo kgotsa pholisi le letlha la yona le leina/maina, diaterese, dinomore tsa megala kgotsa dintlha tse dingwe tsa kgolagano tsa motho kgotsa batho ba ba fileng thebolo kgotsa taolo ya go nna jalo:
(a) A o ne o le motlhankedi / motshwaramaemo/tokololo/morotloetsi wa lekoko lepe la sepolotiki/setheo/lekgotla/lekgotla la kgololesego ka nako e go neng go dirwa molato kgotsa melato e? fa go le jalo, o ne o dira o le mo maemong afe?
Nomore ya botokololo, fa e le teng: ...
Letlha le o nnileng tokololo ya lekgotla/setheo/mokgatlho kgotsa lekoko la kgololesego:
Bolela mabaka gore go tla siamela setšhaba jang gore Poresitente a go itshwarele.
Fa go le jalo , fa dintlha tsa nomore ya referense ya TRC:
Fa e le gore ga jaana o diragatsa katlholo, boela gore a o kile wa kopa parole mo lobakeng lo lo fetileng:
Fa kopo ya gago ya go bewa mo paroleng e gannwe, fa mabaka a gore ke eng kopo ya gago e gannwe:
Fa o gololwa ka parole, ke melawana efe e e laolang go fiwa parole? (Tsweetswee mametlelela khopi ya mabaka a gago a parole)
Ditokomane tse di latelang di tshwanetse go mametlelediwa mo foromong ya kopo:
Kgatiso ya mmatota ya menwana ya gago.
Khopi e e rurifaditsweng ya tsebe ya ntlha ya lekwalokaong (ID) la gago.
Mametlelelo A e e tladitsweng ke lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la kgololesego, fa e le gore le etleetsa kopo ya gago.
Mokwalo ope o o leng teng tebang le kagoseswa ya botho (rehabilitation).
Karolo e e tshwanetse go tladiwa le gore ditlhakaina di kwalwe mo tsebeng nngwe le nngwe fa pele ga, le gone ke Justice of the Peace kgotsa Mokomisinara wa Ikano
Nna ... Maina ka botlalo le sefane ke bolela gore tshedimosetso e e fa godimo e boammaaruri e bile e nepagetse.
Go sainilwe jaana kwa ... ka letsatsi la ... la kgwedi ya
... ka ngwaga wa ...
Tshaeno (Mmoledi)
A o tlhaloganya diteng tsa polelo e?
Karabo: ...
A o na le kganetso epe kgatlhanong le go dira maikano a a filweng?
Karabo: ...
A o tsaya maikano a a beilweng a tlama segakolodi sa gago?
Karabo: ...
A. Ke rurifatsa gore ke boditswe dipotso tse di umakiliweng fa godimo le gore dikarabo tsa tsona jaaka di kwadilwe fa godimo di kwadilwe ke le teng.
... Tshaeno a Mmoledi
B. Ke rurifatsa gore mmoledi o dumetse gore o itse e bile o tlhaloganya diteng tsa polelo eno, e a ikanneng ka yona fa pele ga me, e bile tshaneo ya Mmoledi e ne ya bewa mo go yone fa pele ga me.
Maina a ntlha ka botlalo le Sefane ... (Ditlhakakgolo)
Maemo ... Maemo mo Repaboliki ya Afoprika Borwa Aterese ya kwa Tirong ... (Go tshwanetse ga fiwa aterese ya mmila) Letlha ... Lefelo ... KGOTSA
A o tlhomamisa ka bomasisi diteng tsa polelo e? Karabo ...
A. Ke rurifatsa gore ke boditswe dipotso tse di umakiliweng fa godimo le gore dikarabo tsa tsona jaaka di kwadilwe fa godimo di kwadilwe ke le teng.
... Tshaeno ya Mmoledi
B. Ke rurifatsa gore mmoledi o dumetse gore o itse e bile o tlhaloganya diteng tsa polelo eno, e e tlhomamisitsweng fa pele ga me, e bile tshaneo ya Mmoledi e ne ya bewa mo go yone fa pele ga me.
Maina a ntlha ka botlalo le Sefane ... (Ditlhakakgolo) Maemo ... Maemo mo Repaboliki ya Afoprika Borwa
Aterese ya kwa Tirong ...
Go tshwanetse ga fiwa aterese ya mmila
Letlha ... Lefelo ...
<fn>PolPardon_AppForm_Setswana_AnnexA.txt</fn>
DINTLHA TSA MOTHO YO O TLATSANG TLHOMAMISO
Sefane: ...
Maina ka Botlalo: ...
Lekoko la sepolotiki/setheo/mokgatlho/lekgotla la kgololesego:
Maemo mo lekgotleng/setheong/mokgatlhong/lekokong la kgololesego:
Aterese ya lefelo le ofisikgolo ya lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la kgololesego e leng teng:
Aterese ya Poso:
TLHOMAMISO E E TLADITSWENG KE LEKGOTLA LA SEPOLOTIKI/SETHEO/MOKGATLHO/LEKOKO LA KGOLOLESEGO
NTLHA YA BOTLHOKWA: GO DIRA POLELO YA MAAKA KE MOLATO WA BONOKWANE
Nomore ya Mogala: ( ... ) ...
Nomore ya Fekese: ( ... ) ...
POLELO
Nna ... (maina ka botlalo) ke bolela fano mo boemong jwa ... (leina la lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la kgololesego) gore ... (maina ka botlalo a mokopi) e ne e le tokololo ya lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la kgololesego le le umakilweng fa godimo fa go ne go dirwa molato/melato e e kopelwang boitshwarelo jaaka go tlhalositswe mo temeng ya 2 ya foromo ya kopo e dirilwe, le gone melato e dirilwe go fitlhelela maikaelelo a a latelang a sepolotiki a lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la kgololesego ka nako e melato e dirilweng ka yona:
Ke rurifaditse tshedimosetso e e umakilweng fa godimo jaana sekao, ke tsere tshedimosetso mo databeising/ke tsere dipolelo go tswa mo basuping ba ba latelang, ke na le kitso ya sebele ka ga tiragalo, jalo jalo maina, diaterese le dinomore tsa megala ya basupi di tshwanetse go fiwa:
Lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la kgololesego la me le na le mogopolo wa gore go tla siamela setšhaba fa ... (maina ka botlalo a mokopi) a ka itshwarelwa ka ntlha ya mabaka a a latelang:
Lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la me la kgololesego gape le na le mogopolo wa gore
... (maina ka botlalo a mokopi) ga a kitla a tlhola a nna borai mo setšhabeng ka ntlha ya mabaka a a latelang:
Ke romilwe ke lekgotla/setheo/mokgatlho/lekoko la me la kgololesego go dira polelo e le go fa thomo e mo boemong jwa lekgotla.
TSHAENO LE IKANO YA TLHOMAMISO
Nna ...
Maina ka botlalo le sefane ke bolela gore tshedimosetso e e fa godimo e boammaaruri e bile e nepagetse.
Go sainilwe jaana kwa ... ka letsatsi la ... la kgwedi ya ... ka ngwaga wa ...
Tshaeno (Mmoledi)
A o tlhaloganya diteng tsa polelo e?
Karabo: ...
A o na le kganetso epe kgatlhanong le go dira maikano a a filweng?
Karabo: ...
A o tsaya maikano a a beilweng a tlama segakolodi sa gago?
Karabo: : ...
A. Ke rurifatsa gore ke boditswe dipotso tse di umakiliweng fa godimo le gore dikarabo tsa tsona jaaka di kwadilwe fa godimo di kwadilwe ke le teng.
Tshaeno ya Mmoledi
B. Ke rurifatsa gore mmoledi o dumetse gore o itse e bile o tlhaloganya diteng tsa polelo eno, e a ikanneng ka yona fa pele ga me, e bile tshaneo ya Mmoledi e ne ya bewa mo go yone fa pele ga me.
Mokomisenara wa Ikano
Maina a ntlha ka botlalo le Sefane ...
Ditlhakakgolo
Maemo ... Maemo mo Repaboliki ya Afoprika Borwa
Aterese ya Tiro ...
... (Go tshwanetse ga bolelwa aterese ya mmila)
Letlha ... Lefelo ...
KGOTSA
A o tlhomamisa ka bomasisi diteng tsa polelo e?
Karabo ...
A. Ke rurifatsa gore ke boditswe dipotso tse di umakiliweng fa godimo le gore dikarabo tsa tsona jaaka di kwadilwe fa godimo di kwadilwe ke le teng.
Tshaeno ya Mmoledi
B. Ke rurifatsa gore mmoledi o dumetse gore o itse e bile o tlhaloganya diteng tsa polelo eno, e e tlhomamisitsweng fa pele ga me, e bile tshaneo ya Mmoledi e ne ya bewa mo go yone fa pele ga me
Maina a ntlha ka botlalo le Sefane ...
Ditlhakakgolo
Maemo ... Maemo mo Repaboliki ya Afoprika Borwa
Aterese ya Tiro ...
... (Go tshwanetse ga bolelwa aterese ya mmila)
Letlha ... Lefelo ...
<fn>Presidential PolPardons - Setswana.txt</fn>
A O TSHWANELWA KE BOITSHWARELO JWA SEPOLOTIKI JWA GA MOPORESITENTE GO YA KA PAKA E NTŠHWA?
Fa o le mo kgolegelong ka ntlha ya tlolomolao e e rotloeditsweng ke mabaka a sepolotiki e e diragetseng ple ga Seetebosigo 16, 1999 kgotsa o golotswe kwa kgolegelong morago ga ditlolomolao tse di jaana, o ka dumelelwa boitshwarelo jwa sepolotiki go tswa go Moporesitente wa Naga ya rona.
Ela tlhoko gore fa o ne o latofaditswe ka tlolomolao ya mofuta o sele, GA O tshwanelwe ke boitshwarelo go ya ka paka e ntšhwa. Fela o ka dira kopo ya boitshwarelo e e tlwaelegileng go ya karolo 84 (j) ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa o o neelang Moporesitente thata ya go itshwarela kgotsa go golola batlolamolao le go phimola dikwatlhao tsa bona.
Boitshwarelo jo bo kgethegileng jo bo simolotse ka 15 Ferikgong 2008 mme bo tswalelwa ka 15 Moranang 2008.
Se se kaya gore o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ka bonako jo bo kgonegang.
Diforomo tse di teng ka dipuo tsotlhe tsa semmuso kwa:
Mafelong a Kgopololo (Dikgolegelo)
Fa o tlhoka thuso ya go dira kopo ya gago, lekoko la gago la sepolotiki le na le maikarabelo a go go thusa go tlatsa foromo ya kopo.
Foromo ya gago ya kopo e tshwanetse go romelwa ka tsela e e maleba le ke motho yo o neetsweng thata eo ke lekoko la sepolotiki, setheo kgotsa mokgatlo wa kgololosego go netefatsa ka fa tlase ga maikano gore o ne o le ka fa tlase ga taelo kgotsa kgakololo go dira tlolomolao eo ka ntlha ya mabaka a sepolotiki.
Dikopo tsotlhe di tshwanetse go romelwa go:
MOKGWA WA GO DIRA KOPO
Ela tlhoko fa o tlatsa foromo ya kopo - ke tse di tladitsweng sentle fela tse di tla tsewang tsia.
Go tshwanetse ga nna le motho a le mongwe fela mo foromong ya kopo. Tshedimosetso yotlhe e tshwanetse go tladiwa ka nepagalo le ka boammaaruri le ditlankana tsotlhe tse di e tshegetsang.
Lekoko la gago la sepolotiki le ka romela kopo e boemong jwa gago, fa go le jalo, le tshwanetse go netefatsa gore foromo ya kopo e tladitswe ka nepagalo. Le tshwanetse go bolela ka fa tlase ga maikano gore tlolomolao e e dirilwe ka ntlha ya ditiragalo tsa sepolotiki tse le neng le amega mo go tsona.
GO TLA DIRAGALA ENG FA KOPO YA GAGO E SENA GO AMOGELWA?
Sa ntlha, Lefapha le tla sekaseka dikopo tsotlhe tse di dirilweng. Dikopo di tla romelwa kwa Setlhopheng sa Referense (Reference Group - RG), se se dirwang ke maloko a makoko a sepolotiki a a leng teng mo Palamenteng. RG e tla leba kopo nngwe le nngwe go ya ka dintlha tsa yona mme e dire katlenegiso go Moporesitente wa Naga ka ga go rebola kgotsa go gana ka boitshwarelo jwa kopo nngwe le nngwe. RG e tla tswelela go dira go fitlha ka 30 Lwetse 2008.
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo le tlamela Rg ka ditirelo tsa bokwaledi.
KE MANG YO O SA TSHWANELWENG?
O ka se tshwanelwe ke Boitshwarelo jwa ga Moporesitente go ya ka tlolomolao ya mabaka a sepolotiki fa o latofaditswe ka tlolomolao e e amanang le:
Tiragalo nngwe le nngwe ya thobalano;
Tiragalo nngwe le nngwe e e akaretsang tirisodikgoka mo lapeng;
Tlomolao nngwe le nngwe e e amanang le diritibatsi le go gweba ka diritibatsi;
Fa boitshwarelo bo setse bo gannwe ke Komiti e e ka ga Boitshwarelo, e e tlhomilweng go ya Molao wa TRC; kgotsa
Fa o romela kopo ya gago morago ga 15 Moranang 2008.
Go bona tshedimosetso e nngwe, tsweetswee ikgolaganye le:
<fn>Pula Imvula.BreadWheat.2010-03.tn.txt</fn>


Bread (Maize) SETSWANA



Sejo sa rona sa letsatsi - se ka tshogane se sa tlhole se le yo



Instructions:

1. Folio Strap:

2. Byline: Jane Mcpherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhatlhobo la balemirui la

Grain SA.

3. Tsenya setshwantsho sa senkgwe le setlhogo

4. Photos:

Photo 1: Samuel Moloi (Molemirui wa ngwaga wa 2009), o robile ditono tse 3.5 ka heketatera,tse di gaisang thata tsa korong mo setlheng se.

Photo 2: Go kopanya korong ya ga Samuel Moloi.



Mo dinageng tse dintsi tsa lefatshe, batho ba fitlhile mo ba tsayang senkgwe jaaka tshwanelo mme e seng tshiamelo. Le mono Aforikaborwa go jalo, foo bantshakuno ba Aforikaborwa, mo dingwageng di le dintsi, ba ntshitseng korong yotlhe e re e tlhokang, go netefatsa gore re na le senkgwe mo dišelofong ka dinako tsotlhe.



Mo ditlheng tse pedi tse di fetileng, bantshakhuno ba korong ba tshwaragane le tseitsi ya gore ga ba ka ke ba ntsha korong le go dira poelo - ditshenyegelo tsa ditsenngwateng di kwa godimo thata, fa tlhotlhwa ya kuno yona e le kwa tlase thata.



Bantshakuno ba mo kgwebong,mme jaaka go le ka kgwebo nngwe le nngwe, go falola o tshwanetse go dira poelo. Selekanyo sa madi a o a dirisang go ntsha dijalo, se tshwanetse go nna kwa tlase ga selekanyo sa madi a o a bonang fa o rekisa sejalo. Ka go tlhoka lesego, mo dingwageng tse di sa tswang go feta, ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa ntshodikuno, sekao: metšhine ya temothuo, disele, monontsha, peo, dibolayatlhatshana le dibolayasenyi, inšorense ya dijalo, thobo le dipalangwa, di tlhatlogile go bonala, le mororo tlhotlhwa ya korong e wetse tlase. Bantshakuno ba rona ba tshwanela go kampana le ntlha ya gore ba ka se ke ba tlhola ba tswelela go jala korong gape.



Mo kgannyaneng e, ke tsepamisitse mogopolo mo ntshokunong ya korong mo lefatsheng le le omileng. Go a itlhalosa ka jalo gore maemo a farologane le mo bantshakunong ba nosetso. Bantshakuno ba gale ba jala dijalo tse pedi ka ngwaga, mme ba netefalediwa thobo ya pholo e e kwa godimo. Poelo ya dijalo tse di nosediwang gantsi e feta ya lefatshe le le omileng kgotsa dijalo tse di nosiwang ke pula. Fela le gale go gakologelwe gore ga se lefatshe le le ka nosiwang, fela ke ntlha ya gore naga ya rona ga e na metsi a a lekaneng. Gape re tshwanetse gore re se ke ra kgoba kgetsi ka bantshakuno ba nosetso-gakologelwang gore bontsi jwa rona bo dirisa motlakase go pompela metsi kwa masimong a lona. Rotlhe re na le kgonalo ya tlhatloso e e boitshegang ya tlhotlhwa ya motlakase e e tshikinngwang ke Eskom. Fa ditlhatloso tse di ka diragadiwa, se se tla le kgonagalo ya go thibela bantshakuno bangwe go ntsha dijalo.



Gona go reng bantshakuno ba jala korong?

Bantshakuno ba simolotse go jala korong ya mariga mo legoleng la selemo kwa foreisetatabotlhaba ka dingwaga tsa bo 1950. Ka nako eo, ditshenyegelo di ne di fopholediwa go nna ditono tse 0,5 ka heketara, mme fa o dirisa mekgwatiriso e e siameng ya temo, bantshakuno ba ne ba kgona go bona thobo ya tono e le 1 ka heketara. Dithobo di ka tswa di sa kgatlhise, fela gakologelwa ka dingwaga tseo, tsadisopeo e ne e sa tswelelela jalo, e bile go ne go dirisiwa monontsha o monnye thata fa o ne o dirisiwa. Le fa go ntse jalo bantshakuno ba ne ba dira poelo. Mo dikgaolong di le dintsi tsa foreisetata, mebu ya teng e siametse thata tshomarelo ya bongola mo mmung. Metsi a pula e e nang moragonyana mo selemong le ka letlhabula, a bolokwa mo lefatsheng, mme korong e dirisa ona metsi ao go fitlhelela dipula tsa dikgakologo di na.



Bantshakuno ba ne ba jala korong jaaka sejalososi mo dingwageng tse dintsi, go fitlhelela "wild oats" e nna mathata mo masimong. Ka gonne "oats" le korong e le losika, go ne go batla go sa kgonagale go bolaya "oats" kwa ntle ga go utlwisa korong botlhoko. Bantshakuno ba ne ba patelesega go sekaseka ntshokuno ya mmidi, le moragonyana disonobolomo jaaka direfosani le korong. Go fetoga go tswa sejalong sa mariga go ya sejalong sa selemo, mme morago le go boela kwa go sona, go ne go na le mesola e mentsi. Gongwe mongwe wa botlhokwa go gaisa e mengwe e ntse taolo ya mefero. "Oats"e e tlhogang mo marigenge ne e kgona go laolwa mo masimong a a sa jalwang pele ga dijalo tsa selemo di jalwa, mme mefero ya selemo e ne e le bonolo go e laola mo masimong a korong, gonne bontsi jwa yona ke ya matlhare a maphaphathi, fa korong e le matlhare a masesane, ka jalo taolomofero ka khemikale e ne e le bonolo.



Bantshakuno ba ne ba tlhama thulaganyo ya go latsa masimo le thefosanyodijalo-sengwe se se tshwanang le tatelano, ya korong, mmidi, sonobolomo le korong. Montshakuno mongwe le mongwe o na le thulaganyo ya gagwe ya lapa le thefosanyodijalo, go ya fela ka maemo a gagwe, fela paterone e ne e batlile e tshwana le yona e. Dijalo tse dingwe le tsona di fa gongwe di akarediwa-gantsi dijalo tsa furu ya leruo.



Jaanong bantshakuno ba mo tsietsing - ba tlhoka go nna le sejalo sa mariga mo modikong, fela ga ba tlhole ba kgona go lema korong ka poelo. Ba ya go dirang?



A tota Aforikaborwa e tlhoka bantshakuno ba korong?

Se ke potso e e siameng e re tshwanetseng go e ipotsa - puso le yona e tshwanetse go botsa potso e. Go reng re tshwanetse go tshwenyega ka bantshakuno ba rona? Ba ya go dirang?



Go boammaaruri go re lefatshe le nyenyefetse - dikuno di bapadiwa mo mmarakeng wa lefatshe. Ee, go ka kgonega gore Aforikaborwa a romele teng korong yotlhe e a e tlhokang, e ka nna ya tiriso ya gagwe le yona tota ya dinaga tsa baagisane jaaka Lesotho, Swatsing le Botswana. Fela go romela teng, ditema tse di latelang di tshwanetse go tsewa tsia:



A Aforikaborwa o na le madi a boditšhaba a a lekaneng go kgona go duelela diromelwateng? Gakologelwa gore ga o bone madi a boditšhaba, o tshwanetse wa bo o romela ntle dikuno tsa dinaga tse dingwe di batlang go di reka.

A dinaga tsa thomelontle di tlaa nna le korong e e lekaneng go tla Aforikaborwa ngwaga le ngwaga? Gona go ka diragalang fa ba ka swetsa go dirisetsa lefitiso la bona mo ntshokunong ya ethanolo (sekao fela) mme e seng go romela ntle?

A go na le dikepe tse di lekaneng go rorela korong mono Aforikaborwa?

A maemelakepe a rona a ka kgona go amogela dithoto tsotlhe tse di tlaa tlhokang go romelwa teng go kgotsafatsa ditlhokego tsa naga yotlhe le dinaga tsa baagisani?

A ditsela tsa rona di ka tshwarelwa mo thorong ya dithoro go tswa kwa lobopong?

Go tlaa diragala eng ka batho ba ba dirang mo dipolaseng tse di jalang korong?

Go tlaa diragalang ka batho ba ba thapilweng ke dikoporasi le difala go bereka ka korong?



Re na le palo ya baagi ba magae e ntsi le e humanegileng - re tlhoka go rotloetsa tlhabololo ya ekonomi mo dikgaolong tsa magae. Temothuo ke tsela e e gaisang go fitlhelela se. Bantshakuno ba rona ba tshwanetse go dira poelo gore ba kgone go tswelela go ntsha dikuno.



Ga tweng ka bantshakuno ba bantsho ba ba tlhabologang?

Rotlhe re semeletse go ntshwafatsa temothuo mo Aforikaborwa - go na le bantshakuno ba bantsho ba bantsi ba ba tlhokang go ntsha korong jaaka karolo ya modiko wa thefosanyodijalo wa bona. Ka nako e, re kgonne go ema bantshakuno ba nokeng go tsena mo ntshokunong fela ka gore ba tshegofaditswe ka dikabelo go tswa go Winter Cereals Trust le Lefapha la temothuo la foreisetata. Fa re tshwanela go thusa bantshakuno ba bantsho go lema ka go itshegeletsa, go botlhokwa jo bo masisi thata go sekaseka go nna poelo ga ntshokuno ya korong.



Ga tweng ka diromelwa teng?

Mo dinageng tse dingwe tsa lefatshe, maemo a ntshokuno a mantle thata - mebu e e botoka le dipula tsa matsorotsoro (ka dinako pula e e kgonang go abelelwa sentle), tota le sona segagane se se naya korong bongola mo dikgweding tsa mariga (korong e nana ga e tsenwe ke serame bonolo). Gape dinaga tse dingwe di na le ditshenyegelo tsa ntshokuno-tse di kwa tlase - sekao: ditlhotlhwa tsa disele le monontsha tsa bona di kwa tlase ga tsa rona. Dinaga tse di kgona go ntsha korong e e fetang e ba e tlhokang ka ba kgona go romela ntle lefitiso la bona. Ee, Aforikaborwa o ka romela teng korong - fela gakologelwa dipotso tse a tshwanelwang ke go di ipotsa.



Tharabololo ke eng?

Re dumela gore nngwe ya ditharabololo ke go tlhoma kelotefo ya thomeloteng mo koronnye. Fa korong e romelwa teng, bao ba e rekang korong ba tshwanetse go duela lekgetho le le kgethegileng mo go yona. Lekgetho le e tlaa bo e le motswedi wa lotseno wa naga, mme le tlaa thusa go dira kgatelelo ya tlhatloso mo tlhotlhweng ya selegae ya korong. Gakologelwa gore fa mosidi a batla go reka korong, o lebelela boleng le tlhotlhwa. Ka kakaretso boleng jwa korong ya Aforikaborwa bo bontle thata, fela tlhotlhwa e kwa godimo mme mosidi o reka e e rometsweng teng. Fa mosidi a ne a tshwanelwa go duela porimiamo mo koronnye e rometsweng teng,o ne tota a se tlaa akanya go reka dijalo tsa selegae. Fa mosidi a ne a tshwanela go duela porimiami mo koronnye e e rometsweng teng, o ne tota a tlaa akanya go reka dijo tsa selegae. Se se ne se tlaa thusa bantshakuno ka go tlhatlosa tlhotlhwa e montshakuno a e bonang mo dijalong tsa gagwe.



Fa bantshakuno ba rona ba ne ba ka dira poelo mo koronnye ya bona, ba ne ba ka jala korong e ntsi. Aforikaborwa o ne a dirisa madi a boditšhaba a botlhokwa mo go rekeng korong, ikonomi ya magae ya selegae e ne e tlaa tlhotlhelwa ditiro le dintsi tsa tlhamiwa, bantshakuno ba ne ba tlaa kgona go duela badiri ba bona thata, jalo le jalo. Naga e ka bona mesola e mentsi.



Kelotefo ya thomeloteng e tlaa dirang mo tlhotlhweng ya senkgwe?

Fa re tlaa leba tlhotlhwa ya:

Llofo ya Borotho, 20 - 25 % ya tlhotlhwa e o e duelang ke boleng jwa korong llofong.

Kgetse ya phaletšhe - 35 - 45 % ya tlhotlhwa e o e dueling ke boleng jwa mmidi.



Fa llofo ya borotho e ja R8,00 (sekao fela) boleng jwa korong bo ka nna jwa nna R2,00. Jaanong kelotefo ya thonoloteng a ka tswa gongwe e le 5% (e e tlaa bong e boitshega). Se se ka tlaleletsa ka 10c mo tlhotlhweng ya llofo ya borotho. Se ga se pharologano ya tlhotlhwa e e boitshegang mo modirising, fela gongwe e ka pholosa montshakuno wa korong mo go jeweng.



Kgwebo ke mathata - dikgwebo tsotlhe di na le kelo nngwe ya mathata. Fela mo montshakunong mathata a a boitshega:

Modiko wa ntshokuno o moleele (go tswa kwa paakanyommung go ya thobong);

Dijalo di mo boutlwelobotlhokong jwa maemo a loapi (komelelo, morwalela, sefako, segagane, serame le diphefo); le

Bantshakuno ke banewatlhotlhwa - montshakuno ga a kgone go swetsa gore o batla go bona bokae mo temong ya korong ya gagwe ka gore dithoro tsotlhe di bapadiwa ka fantisi mme go le gontsi tlhotlhwa e montshakuno a patelediwang go e amogela mo dijalong tsa gagwe, e e leng kwa tlase ga se e di mo jeleng sona.



Fa o le ralebaka o reka bupi jwa borotho, mme o swetsa ka tlhotlhwa e o tlaa duedisetsang dirolo tsa gago. Fa modirisi a sa rate go duela tlhotlhwa eo, o emisa go reka folouru le go emisa go besa go fitlhelela ditlhotlhwa di tokafala. Fa montshakuno a setse a sweditse go jala sejalo, ga a ka ke a emisa tirego le go ema go fitlhelela tlhotlhwa e tokafala - o sentse madi mme o tshwanela go roba dijalo le go di rekisa.



Bantshakuno ba rona ba botlhokwa go gaisa - ba dira ka natla ba rwala mathata ba ba tlamelang batho ba Aforikaborwa ka dijo le ditiro. Gakologelwang gore re ka romela dijo teng fela fa dinaga tse dingwe di na le lefitiso, le fa naga ya rona e na le madi a boditšhaba go duelela diromelwateng. Fa maemo a sa siama mo dinageng tse dingwe tse di romelang ntle, go ne ba tlaa tshwara dijo tsa bona go di itirisetsa mme ga re ne re kgona go di reka. Fa kelokananyo e le kgatlhanong le boleng jwa ranta ya rona, naga ya rona ga e ne e nna le madi go duelela diromelwateng tsa dithoro, mme batho ba rona ba tlaa bolawa ke tlala, jaaka go ntse mo dinageng tse dingwe mo Aforika. Bantshakuno ba rona ke baagi ba botlhokwa ba ba dirang ka natla ba Aforikaborwa mme re tshwanetse go tsaya matsapa otlhe go ba tshola ba ntshetsa setšhaba sa rona dijo. Mo nakong e e tlang fa o reka llofo ya borotho - Gakologelwa montshakuno wa korong yo o senyegetsweng ke madi gore a kgone go ja.

<fn>Pula Imvula.ChemicalsMaize.2010-03.tn.txt</fn>
Chemicals (Maize) Tswana



Akanya pele o dirisa dikhemikale



Instructions:

Folio Strap: Taolo ya khemikale

Byline: Corné Louw, moitseanape wa ikonomi ya temothuo: Ntshodikuno/Ditsenngwateng , Grain SA

Photos

Photo 1: Se ke se se diragalang fa o kgatsha mmidi ka sebolayatlhatshana pele o siamela go kgatshiwa.

Photo 2: Netefatsa gore o latela dikakanyotheo ta motheo fa o tshela dibolayasenyi.



Dikhemikale tsa temothuo di ka nyeletsa dijalo tsa gago, go na le go di sireletsa, fa di sa tshelwe go ya ka dikatlanegiso tse di rebotsweng le ka kelotlhoko e e tlhokegang. Ka go latela dikakanyotheo tsa motheo fa o reka le go tshela dikhemikale, montshakuno a ka thibela tshenyo e kgolo mo dijalong tsa gagwe.



Fa o tshela dikhemikale, ela tlhoko tse di latelang:

A tlhabego ya setemothuo e kwadiseditswe sejalo se se kgethegileng (mono Aforikaborwa) le go bolaya mofero, fankase kgotsa tlhaselo e e rileng?

A seelo se se atlanegisitsweng sa khemikale se tshelwa jaaka go laetswe?

A maemo a loapi ka nako le morago ga tshelo a dumelana le maemo a a rebotsweng?

A nako ya tshelo e tshwana le e e laotsweng, sekao, phakela thata kgotsa thapama thata?

A maemo a tshimo koo dijalo di jetsweng a mo logorong lwa ditlhokego, sekao, bongola jwa mmu le mofuta wa mmu?

A dikgatotaolo kgatlhanong le tlhaselo di diragaditswe ka nako ya kgatokgolo e e laetsweng ke kaedi tsa tiriso?

Ditlamorago - a tlhabego ya setemothuo e na le bokotsi bongwe mo thulaganyong ya thefosanyodijalo - ka mafoko a mangwe mo dijalong tse di latelang?

A tlhabego ya setemothuo e ka tswakannywa le ditlhabego tse dingwe - sekao, sebolayatlhatshana se se rilengle dibolayatlhatshana tse dingwe le/kgotsa dibolayasenyi le dibolayafankase ts dingwe.



Go fokotsa mathata a a amanngwang le tsholo ya dikhemikale go ya pele, Grain SA e atlanegisa gore bantshakuno ba netefatsa gore fa ba reka dikhemikale ba tsaya tsia tse di latelang:



Moemedi o rurifatsa gore setlamo se a se emetseng ke tokololo ya CropLife SA;

Setlamo se se phasalatsang se tshwanetse sa bo se le tokololo ya ACDASA;

Moemedi o tshwanetse go netefatsa gore o rutegile (o weditse ka katlego tlhatlhobo ya AVCASA); le

Dikatlanegiso di tshwanetse tsa bo di kwadilwe e bile di kannwe ke moemedi.



Bantshakuno ba tshwanetse gape ba ele tlhoko gore phokolelo e ka diragala ka nako ya tshelo ya dikhemikale, bogolosegolo ka kgatsho go tswa mowing, mme ba leke go fokotsa se. Tshenyo e kgolo e tlholwa fa dikhemikale tse di ka wela mo masimong a boagisani a a nang le dijalo tse di bosisi.



Pabalesego ya dijo e botlhokwa mo go maswe. Ka go tshela dikhemikale ka nepo le go tshola rekoto ya ditshelo tse, bantshakuno ba tlaa bob a fentse dintlha tsa tshireletsego ya dijo e e tshosang.



<fn>Pula Imvula.FocusMaize.2010-03.tn.txt</fn>
Focus (Maize) Tswana



Tsepamisomogopolo ya Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Instructions

Folio Strap: Lenaneotlhabololo la Balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Grabber: Tlhabololo ke ya batho - ke ya sebele.



Mo Aforikaborwa go na le bantshakuno ba bagwebi ba bantsi ba ba itseng go dira temothuo ya kgwebo, go ntsha sejalo sengwe le sengwe le go rua mofuta mongwe le mongwe wa leruo. Ga re tlhaele ka kitso ya gore re ja dira jang temothuo - se re se tlhokang ke phetisetso ya bokgoni le kitso kwa bantshakunong ba bantsho gore ba kgone go dira temothuo ka go itshegeletsa le go ikemela.



Dikgopelotheo tsa tlhabololo ya itshegeletso le tsa itshegeletso ya matshelo a kwa magaeng di akaretsa tsepamisomogopolo mo metswedithusong/dithoto tse motho ka sebele a nang natso le gore ka tsereganyo e e tshikintsweng, tiriso ya dithoto tse di setseng di le teng e ka okediwa jang. Dithoto tse di farologana - seloago, matlole, sebopego, tlhago le setho. Gore tlhabololo e e itshegeletse, e tshwanetse go agelela mo dithotong tse di gona, tse di dirisiwang ke batho go dira dijo le lotseno. Matshelo a a tokafetseng a tsala lotseno lo lontsi, pholo e e oketsegileng, koafalo e e fokotsegileng tshireletsego ya dijo e e tokafetseng le tiriso e e itshegeleditseng e ntsi ya metswedithuso ya tlhago. Tirego ya tlhabololo e e agelela mo dithateng le dithotong tse batho ba ka di fitlhelelang.



Dibako tsa sehumanego di a farologana fela go na le dintlhana tse di tshwanang mo modikong o o setlhogo o wa khumanego - lotseno lo lo kwa tlase, ntshokuno e e kwa tlase, botlhokakitso.



Tlhaelo ya kitso le thekenoloji ya segompieno

Batho ba ba humanegileng gantsi ba beelwa thoto mo thekenolojing ya segompieno le mekgwatiriso ya ntshokuno ya segompieno mme ba tswelela go dira dilo ka tsela ele ya segologolo fela ka ntlha ya gore ga ba bontshwe mekgwa (ditsela) e e botoka le ya segompieno ya go dira dilo. Gantsi go na le phetogo mme ba boifa se ba se itseng. Ba ka leka go amogela mekgwatiriso e e lekanyetsang mathata a thobo. Sekao ga ba ka ke ba lekelela sejalo se sešwa, gonne ba tshaba tatlhegelo ya tshireletsego ya dijo ya lelapa. Ka mananeo a rona a katiso le tlhabololo, re tlhoka go bontsha batho mekgwa e e botoka ya go dira dilo, fela go ntse go le jalo, re tlhoka go ba sireletsa mo go palelweng, ka gore go palelwa go ka ama tshireletsego ya dijo ya selelapa.



Dikgoreletsi tsa sebopego

Dikgoreletsi tsa sebopego di ka tswa di tshola batho ba humanegile, sekao: komelelo, disenyi, merwalela, themo ya dikgwa, phudisokgothego, kgogolego, seemo sa dikotla tsa mmu se se bokoa le botlha jwa mmu. Fa o humanegile ga o kgone go tsaya dikgalothibelo - o ka tswa o sa itse ka inšorense ya dijalo kgotsa o ka tswa o sa kgone go e fitlhelela. Fa matsubutsubu a sefako se se setlhogo a rathata masimo, dijalo di ka senngwa gotlhelele mme bantsakuno ba tlogelwa ba se na dijo.



Kgoreletso ya bothati

Re tshwanetse go gakologelwa gore batho ke motho ka sebele mme ba tshwanetse go laola botshelo jwa bona. Motho ka sebele o tshwanetse go matlafadiwa go tsaya ditshwetso ka, le go laola matshelo a ba bangwe. Tlhabololo nngwe le nngwe e tshwanetse go simolola kwa tlase. Batho ba ba yang go tswelwa mosola ba tshwanetse go tlhaloganya tsereganyo, ba batla kemonokeng, mme ba letetse go bona mosola. Mananeo le diporojeke tse di patelediwang di tla ka bathati di baka ikaego ka ditsereganyo go tswa kwa ntle.



Ikaego ya dinaga tse di humanegileng

fela fa re setse re tlhalogantse le go amogela gore motho mongwe le mongwe ka sebele, o rwala maikarabelo a botshelo jwa gagwe, mme re tlaa tlhaloganya gore "go direla batho" ga se tharabololo ya tlhabololo. Tlhabololo e e itshegeleditseng ka maatlafatso ya batho go ikemela. Dijo tse di abelwang batho di tlhola boikaegi, e bile tota di thibela batho go gola go boitlamedi le boikemelo.



Jewontsoma ke batlhalefi ba selegae

Mo morafeng mongwe le mongwe, go tlaa nna go nna le batho ba ba mo maemong a bothati e bile go swabisa nko go feta molomo gore bao ba ba mo maemong a a botoka ba rwala maikarabelo a kgatelelo le jewontsoma ya batho ba ba humanegileng.



Dintlha tsa seikonomi

Go na le dintlha tsa seikonomi tse dintsi tse di farologaneng tse di tsholang batho ba humanegile, sekao, tlhaelo ya polokelo le kghepetlele, tlhaelo ya tseisomolato, tlhaelo ya batlhamakgwebo, tlhaelo ya bobolokelo, tlhaelo ya dithulusu le didiriso, infoleišene, thekisokopanelo, tlhaelo ya tlamelomatlole ya dijalo, ditlhotlhwa tsa montshakuno tse di kwa tlase, tlhaelo ya dirori le tlhaeletsano le ditlhotlhwa tsa dikuno tse di yang tlase le godimo.



Go na le diporofense dingwe mo nageng ya rona tse di batlang di nna bukathutiso ya thulo ya khumanego e e tseneletseng. Batho ba a tshelatshela, fela bas ala go nna ba humanegile, le mororo ba na le go fitlhelela metswedithuso ya tlhago e e humileng. Dikgaolo tse dikgolo tsa diporofense tse di na le mmu o o boteng, mogote o o lekaneng le dipula tse di lekaneng, go nna le ntshokuno ya dijalo e e siameng, ya dithoro le dipeo tsa oli. Fela le gale go na le dintlha tse dingwe di le mmalwa tse di kgoreletsang tswelelopele.



Khumanego, mmogo le koafalo e e tlhagisang, ka poifo ya tshireletsego ya dijo tsa selelapa. Batho ba boifa go fetoga gonne tota ba tshelatshela fela;

Tlhaelo ya mafaratlhatlha - bogolosegolo ditsela, difalana tsa polokelo ya dithoro le maomisetso a dithoro;

Tlhaelo ya didiriso tsa temothuo tse di siameng - diterekere, didiriso tsa tshugommu ya motheo, dipolantere, dikgatshi tsa "boom" dirobi le ditereilara;

Metswedi e e bokoa ya ditsenngwateng tsa temothuo;

Phitlhelelo e e lekanyeditsweng ya tseisomolato wa ntshokuno;

Phitlhelelo e e bokoa ya di mmaraka;

Theboleloditirelo e e bokoa ka mafapha a puso;

Boitshwaro jwa boikaegi (bo simolotswe ke puso ya maloba le thulaganyo ya dinagamagae le go tswelediwa ke dikema di tshwana le Massive Food Scheme sa Kapabotlhaba;

Tlhaelo ya kitso le bokgoni;

Tlhaelo ya batsewasekao - bantshakuno botlhe ke bantshakunopotlana kgotsa ba ba tshelatshelang; le

Boikaego mo go borakonteraka ba temothuo ba ba oketsang mathata a ntshokuno ka tirelo e e bokoa, mme e oketse ditshenyegelo tsa ntshokuno.



Re le ba Lenaneotlhabololo la balemirui la Grain SA tsepamisomogopolo ya rona e mo ntshokunong ya mmidi. Potso e ka sala go nna - gore tsepamisomogopolo mo mmiding ga jaana. Mabaka ke a a latelang:

Mmidi ke sejosegolo ka jalo ntshokuno e e tokafetseng e tshwaela mo tshireletsegong ya dijo ya selegae e bile go setse go ne le mmaraka wa mmidi o o siameng (go tswa go mmidi wa letšhotlho go ya dithorong).

Mmidi o ntshiwa ke bantshakuno ba selegae ka jalo go na le kgatlhego gammogo le kitso ya go agelela mo go yona.

Bontsi jwa mmidi bo dirisiwa mono gae, mme bobolokwa ke bantshakuno o le mo diakong - go efoga tlhokego ya thoro, komiso le poloko.

Mmidi ke sejalo se se motlhofo go se ntsha e bile bontsi jwa tiro bo ka dirwa ka diatla (fa tirisometšhine e se yo).

Fa go ka tshokane go ntse lefitiso la mmidi o ka dirisiwa ke lelapa lotlhe - batho dikgomo, dinku, dikoko, tota le dikolobe. Mmidi o o lekaneng lelapa lotlhe o tokafatso boleng jwa botshelo thatathata.



Go reng tlhabololo ya bantshakuno e tsaya lobaka jaana?

Ga go sepe se se bonolo ka temothuo, mme bantshakuno ba tsamaisa mabaka a a bophara fa ba tla ba ithwesa mathata a a boitshegang.

Ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tse di kwa godimo le ditlhotlhwa tse di kwa tlase tsa dithoro di ketefatsa thata kgonego ya go dira poelo go tswa ntshokunong ya dithoro e e ikaegileng ka pula mo dikarolong tse dintsi tsa Aforikaborwa.

Ditshenyegelo tsa semotšhine di a boitshega.

Bantshakuno ba bagwebi ba ba nang le maitemogelo ba a kgaratlha - jaanong bantshakuno ba ba tlhabologang bona? Bona ba a felelela!



Re dumela gore go dirang mo tlhabololong ya bantshakuno?

Bannaleseabe botlhe ba tshwanetse go dira ka botswapelo le go gabalalela go tlhabolola bantshakuno - temothuo e bogolo ka montshakuno go na le lefatshe.

Simolola ka dijalo tse di bonolo mme o tlhatlogela a iketlo kwa dijalong tse di nang le kgwetlho e kgolo.

Letla montshakuno go simolola ka se a nang naso - go simolola ka bonnye mo tshimong e nnye go babalesegile (Gakologelwa gore motho yo o batlang go dirisa lefdatshe le gagwe o ntse a tshelatshelaka lotseno lo a nang nalo go fitlha gajaana. Fa a ka kgona go dira poelo e nnye ks heketara mo lefatsheng le a nang nalo, ke madi a tlaleletso, a a ka bong a sa a bona. Ka go simolola go le gonnye le go lekanyetsa mathata, go dira se se siameg ka tshwanelo, montshakuno o ka gola mo kgonong le boitshepi).

Se pateletse montshakuno go dirisa rakonteraka, mme bogolo mo thuse go tlamela didiriso tsa gagwe le go dira ka se a ka se kgonang ka boena. Go ka nna botok mo montshakunong go hirisa lefatshe le a sa le diriseng, fa a golela mo kgwebong.

Go dirisa motataisi go manontlhontlho - fela motho yo o ga se mang le mang! Motataisi ke motho yo ka nnete a nang le kgatlhego ya tlhabololo mo motataisiweng, yo o tlaa nnang pelotelele le tshegetso. Tshwaragao motataisi le motataisiwa e tshwanetse go nna e bothitho tota - e thaetswe mo tsepamong le tlotlanong e bile go botlhokwa thata gore matlhakore ka bobedi a itumelele go nna mo tshwaraganong e gonne ke sona se e leng sona - tshwaragano. Kwa Kapabotlhaba go bokete go bona botataisi; gonne go le leuba la bantsakuno ba bagwebi ba pele kwa dikgaolong tsa magae.

Tshola bantshakuno ba sedimoseditswe e bile ba na le seabe, mme o seka wa tsaya ditshwetso tse di amang kwa ntle ga bona - "se re direle sepe, o sa re rerisa".

Thusa bantshakuno go kontela tshekatsheko ya polase - masimo, diterekere, didiriso, metšhine, loruo, melato, dithoto, jj. tsa bona. Re tlhoka go thusa bantshakuno ka botlalo mme le bona ba tlhoka go tlhaloganya gore go buiwa ka eng tota. Sekao: gore montshakuno o na maatla a kwa a kae mme o kgona masimo a a kana kang ka kgono eo?

Netefatsa gore montshakuno ke karolo ya lenaneo la katiso le tlhabololo. Go nna montshakuno yo o feleletseng yo o kgonang wa mogwebi tirego ya pakatelele mme ditheo tse di farologaneng tse dintsi di ka tshwaela mo tiregong e.

<fn>Pula Imvula.LandMaize.2010-07-01.tn.txt</fn>
Land (Maize) Setswana

Nka bona lefatshe jang?

Instructions:

Folio strap: Kabo ya lefatshe

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la ntshokuno la Grain SA



Nngwe ya dikopo tse di boaboelediwang thata tse re di amogelang mo bathong ke - "Ke batla lefatshe. A lo ka nthusa?" Karabo ya ntlha ke "Nnyaya". Rona re le ba Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA, ga re amege mo go thuseng batho go bona (fitlhelela) lefatshe.

Fa re ne re ka dira se, go ne go ka se nne le nako ya go dira sepe gape gonne go batla go nna gore mongwe le mongwe o lora go nna le lefatshe le go nna montshakuno. Mo lenaneong la rona, re ema nokeng batho ba ba setseng ba na le lefatshe le didiriso.

Morago ga 1994, Lefapha la Merero ya Mafatshe le le neng le sa tswa go tlhomiwa le ne la semelela go tsena mo lenaneong la kabo ya lefatshe go ya ka mananeo a a farologaneng. Mo puisanong e, re tlaa tsepama fela mo kabong ya lefathse ka tsela ya kabosešwa mme e seng go bua ka ditopolefatshe le pusetsolefatshe. Gakologelwa gore lenaneo la rona le batla go tlhoma bantshakuno ba bagwebi ba ba maatlafaditsweng, ka jalo re tsepame mo go tsenyeng lefatshe mo ntshokunong ka go thusa montshakuno yo montšhwa, go na le go thusa bao ba ba batlang go ruela lefatshe mabaka mangwe fela.

Kabo ya Phitlhelelolefatshe la Bonno (SLAG)

Lenaneo la ntlha la Merero ya Lefatshe e ntse Kabo ya Phitlhelelolefatshe la Bonno (SLAG). Se se ne se tsamaelana sentle le tlamelo ka matlo foo lelapa lengwe le lengwe le neng le tshwanelwa ke kabo ya R15 000. Ka bomadimabe ga go na polase e e ka rekisiwang ka R15 000, ka jalo batho ba ba neng ba batla go reka polase ba ne ba tshwanela go ipopa ditlhopha mme ba reke polase mmogo.

Go na le mabaka a le mantsi ao a dirileng gore se se se ke sa direga:

Go kgobokanya batho mmogo go tlhola dikgotlhang kwa ntle fela ga gore ba bo ba na le maitlhomo a le mangwe;

Batswelwamosola bangwe ba ne ba na le ditsholofelo tsa temothuo tse di se nang motheo le go akanya gore temothuo ke tsela e e bofefo go ya boitumelongg le mahumo;

Batswelwamosola ba ne ba na le, kgotsa ba se na maitemogelo a temothuo kgotsa botsamaisi: Fa o kile wa dira mo polaseng, ga go ree gore o nonofisitswe go nna montshakuno yo o ikemetseng;

Go ne go sa tlamelwa ka khepetlele ya go bereka le tlhabololo ya mafaratlhatlha;

Go ne go na le kemonokeng e nnye ya tiro ya mo polaseng go tswa Lefapheng la Temothuo kgotsa e se yo gotlhelele;

Go ne go na le katiso e e maleba e nnye thata, kgotsa e se yo gotlhelele;

E ne e se batswelwamosola botlhe ba ba neng ba na le kgatlhego le boineelo tse di lekaneng go dira gore temothuo e atlege;

Go ne go se na ditselatlhopho dipe go tlhaola batswelwamosola; mme

Batswelwamosola ba ne ba sa tlhoke go nna mo polaseng.



Kabosešwa ya Lefatshe la Tlhabololo ya Temothuo (LRAD)

Lefapha la Merero ya Mafatshe le ne la lemoga gore thulaganyo e ga e dire sentle ka bonako, ya emisediwa ka sekema sa Kabosešwa ya Lefatshe la Tlhabololo ya Temothuo (LRAD). Se e ne e le tokafatso ya Kabo ya Phitlhelelolefatshe la Bonno (SLAG) ka gore:

E ne e le kabo ya motho ka sebele (e sa tlhole e le kabo ya lelapa), se se neng se raya gore ditokololo di le dintsi tsa lelapa le le lengwe tse di neng di fetile dingwaga di le 18 ba ne ba tshwanelwa ke kabo;

Kabo e ne e le ya bonnye jwa R20 000 (e e neng e feta Kabo ya Phitlhelelolefatshe la Bonno ya R15 000).

Dithoto tsa gago di ne di ka go tsalela kabo e e okeditsweng (go fitlhelela kabo ya makisimamo wa R100 000 mo tshwaelong ya gago ya R400 000). Se e ne e le tsela ya go ngoka batho ba bangwe ba ba neng ba setse ba fitlheletse phitlhelelo ya khepetlele ya mohuta mongwe, (gantsi ka go nna le kgwebo ya mohuta mongwe).



Bontsi jwa dikema tse le jona bo reteletswe, ka ntlha ya mabaka a a latelang:

Batswelwamosola ba ne ba sa ntse ba rotloediwa go dira ditlhopha ka gonne kabo ya motho ka sebele e ne e sa ntse e sa lekane go reka polase;

Ditsholofelo tsa batswelwamosola di ne di sa ntse di se na motheo;

Batswelwamosola ba ne ba na le maitemogelo a temothuo kgotsa botsamaisi jo bonnye kgotsa ba se na ona gotlhelele;

Go ne go dirilwe tlamelo e nnye thata ya khepetlele ya go bereka le tlhabololo ya mafaratlhatlha;

Lefapha la Temothuo le ne le na le kemonokeng e nnye ya go dira mo polaseng kgotsa e seyo gotlhelele;

Go ne go na le katiso e e maleba e nnye kgotsa e se yo gotlhelele;

E ne e se batswelwamosola botlhe ba ba neng ba na le kgatlhego le go ineela go go lekaneng go atlegisa temothuo;

Ka bomadimabe, go ne go sa ntse go se na dikaelo tsa tlhopho;

Batswelwamosola ba ne ba sa tlhoke go nna mo polaseng.



Sekema sa Phitlhelelolefatshe sa Boitirisi (Proactive Land Acquisition Scheme - PLAS)

Go lemoga fa thulaganyo e e fa godimo le yona e sa atlega thata. Lefapha la Merero ya Mafatshe le ne gape la leka sekema se sešwa - Sekema sa Phitlhelelolefatshe sa Boitirisi. Ka molomo thulaganyo e ne e le go tlamela batswelwamosola ba ba nang le kgatlhego ka tšhono ya go itshupa, pele ba ka fiwa polase;



Sekema se se dira ka thulaganyo ya gore Puso e reka lefatshe go le aba gape sešwa. Polase e a phasaladiwa mme ba ba nang le kgatlhego ba tlhokwa gore ba ntshe mabaka gore ba tshwanela go fiwa tšhono ya go dira temothuo. Paka ya thuolefatshe e ne e rulaganyeditswe go nna dingwaga tse tharo, morago ga moo "motlhokomedi" o ne a ka reka polase fa ba itshupile go tshwanelwa ke go rua lefatshe, kgotsa motlhokomedi o ne a ka emisediwa ka 'motlhokomedi" yo mongwe kgotsa montshakuno yo o phegeletseng. Sekema se sa ntšhwafatso ya kabolefatshe le sona se tlile ka setlhopha sa mathata a mangwe a sona a mašwa:

Ditsholofelo tsa batswelwamosola di sa ntse fa gongwe di se na motheo;

Batswelwamosola ba ne ba sa tlhokwe go nna mo polaseng;

Batswelwamosola ba ne ba na le maitemogelo a temothuo le tsamaiso e nnye kgotsa e se yo gotlhelele;

Go sa ntse go se na dikaelo tsa tlhopho;

Go dirilwe tlamelo ya khepetlele ya go bereka le tlhabololo ya mafaratlhatlha e nnye;

Lefapha la temothuo le neelana ka kemonokeng ya go dira mo polaseng e nnye kgotsa ga e yo gotlhelele;

Katiso e maleba e nnye kgotsa ga e yo gotlhelele;

Batlhokomedi ba tsaya kgwebo e e dirang, fela go le gantsi ga ba na le kakanyo ka ga dikgwebo tsa mo polaseng. Ga ba na maitemogelo ka thuo, temodijalo, tirisometšhine mo polaseng mme tota ba tsenyediwa go retelelwa gotlhelele;

Mo mabakeng mangwe diterekere le didiriso mo polaseng di mo maemong a a bokoa thata, kgotsa di robegile. Kwa ntle ga kitso le maitemogelo le kwa ntle ga madi a a tlhokegang go dira dipaakanyo, motlhokomedi ga a kgone go dirisa didiriso;

Fa go tliwa mo temodijalong, ditshenyegelo tsa ntshokuno ka heketara di ka nna R5000. Fa montshakuno a batla go jala diheketara tse 200, (e go ya ka mabaka a ntshokuno ya bogwebi e seng e kgolo), se se raya peeletso ya diranta di le milione o le mongwe fela ya go tsenya dijalo mo mmung (se ga se akaretse madi a a tlhokegang go tlhokomela le go baakanya diterekere le didiriso). Lefatshe ga se la montshakuno, e bile o ka tswa a se na maitemogelo a temothuo a nako e fetileng. Se se raya gore ga a kgone go fitlhelela kadimo ya ntshokuno. Kwa ntle ga kadimo ya ntshokuno, go bonala fa montshakuno a ka nna a se ke a nna le diranta tse milione tse a di tlhokang go jala diheketara tse 200;

A re tsee gore montshakuno o na le madi a go baakanya diterekere le didiriso le go jala dijalo. A go tlaa bo go le botlhale go dirisa madi a gago mo lefatsheng le metšhineng tse e seng tsa gago?

Mo polaseng ya dijalo, go na le didiriso tse di farologaneng di le mmalwa - go tswa go mogoma, dese, repara, ege ya dese, mogoma wa ditšhesele, setlhagodi, rotofeitara, go bala di le mmalwa fela. Kwa ntle ga maitemogelo a a lekaneng, montshakuno ga a itse le pharologano magareng ga didiriso tsotlhe, e bile o ka tswa tota a se na le kitso ya go di setela sentle, kgotsa gona go di dirisa ka botlalo; le

Nngwe ya ditemana mo konterakeng magareng ga motlhokomedi le Lefapha la Merero ya Mafatshe e bolela gore motlhokomedi ga a tshwanela go hirisetsa montshakuno wa mogwebi lefatshe, kgotsa go dira tumelano ya ditele le montshakuno yo mongwe. Fa gape go na le kadimo ya ntshokuno, e bile o sa letliwe go lemisana le mongwe, montshakuno yo o tlaa ithuta jang le go tsena mo ntshokunong e e tletseng?



Go bonala sentle go tswa mo puisanong e e fa godimo gore maiteko a rona mo ntšhwafatsong ya kabolefatshe a na le dikgwetlho tse di masisi. Bontsi jwa mathata bo ne bo sa bonelwa pele mme maiteko a ntšhwafatso ya lephata la temothuo a ne a na le maitlhomo a mantle.



Mo Aforikaborwa re na le lemorago le le maswe le le swabisang. Fela le gale re tshwanetse go leba boammaaruri matlhong. Mo mmusong wa maloba, temothuo e ne e le mo makgoeng fela, mme ka ntlha ya se, re tlhoka go akaretsa lephata la temothuo ya bogwebi mo maitekong a go ntšhwafatsa lephata le.



Ntšhwafatso ya kabolefatshe e e atlegileng e tlhoka dilo di le mmalwa go dirisana:

Lephata le tshwanetse go nna le poelo (e seng jaaka temothoro gajaana);

Batswelwamosola ba tshwanetse go tlhophiwa le go katisiwa;

Go tshwanetse go nne le khepetlele e e lekaneng ya ntshokuno le tlhabololo ya mafaratlhatlha;

Mekgatlho ya dikuno e tshwanetse go amega mo tlhabololong ya bantshakuno mo lephateng la yona; e bile

Matsapa a puso a tshwanetse go gokaganngwa mme teponako e tshwanetse go nepiwa.



Diporojeke tse di reteletsweng

Ka ntlha ya dipholisi le mananeo a a fetileng, go na le diporojeke di le mmalwa tse di reteletsweng. Di reteletswe ka ntlha ya mabaka a le mmalwa (jaaka go umakilwe fa godimo). Go tlhaloganyega sentle thata gore Lefapha la Tlhabololo ya Magae le Ntšhwafatso ya Kabolefatshe le rata go tsosolosa diporojeke tseo le go busetsa lefatshe leo mo ntshokunong pele le simolola diporojeke tse dintšhwa.



Fa tsosoloso ya diporojeke tse e tshwanela go atlega, go botlhokwa thatathata gore sebako sa thetelelo se tlhaloganngwe - mme se se tlaa tlhaolegela bothata bongwe le bongwe. Go botlhofo thata fela go bua gore porojeke e reteletswe ka ntlha ya tlhokego ya madi. Ee, mo mabakeng a le mantsi, tlhokego ya madi e ntse bongwe jwa mathata, fela go gorometsa madi mo porojekeng ga go ne go rarabolola sepe e bile gantsi go tlaa tlhola dikgotlhang tse dintšhwa ka jaana batswelwamosola ba ba neng ba latlhegetswe ke kgatlhego le go tlogela porojeke, ba tlaa boa gape, ka tsholofelo ya go bona madi mo porojekeng e e tsosolositsweng.



Re tlhoka go:

Tlhotlhomisa sebako sa nnete ya thetelelo;

Tlhaola (supa) batswelwamosola ba ba totang ba ineetse e bile ba sa ntse ba batla go dira temothuo;

Thusa fela batswelwamosola ba ba eletsang go nna mo polaseng. Temothuo ga se mohuta wa kgwebo o o ka o dirang nakwana (part-time). Bantshakuno ba ba atlegileng ba nna mo polaseng le go naya temothuo ya bona 100% ya nako ya bona;

Dirisa batho ba ba nang le maitemogelo a nnete go tlhatlhoba polase le go thusa batswelwamosola ka leanotiro le le ka diragadiwang go tsenya polase mo ntshokunong; le

Akaretsa batswelwamosola mo lenaneotlhabololong la katiso le bokgoni le le tsamaisiwang ke mokgatlho wa kuno wa bantshakuno wa selegae, e le gore go golaganngwe bantshakuno ba bantšhwa le lephata la bogwebi fela di tloga.



Fa re tshwanelwa ke go dira gore ntšhwafatso ya temothuo e dire mo Aforikaborwa, re tlhoka go tshwaragana, go ithuta go tshepanago kopanya lephata le go dira gore temothuo e tsee maemo a yona a a tshwanetseng jaaka pinagare ya itsholelo ya rona ya magae.

<fn>Pula Imvula.Loan.2010-07-01.tn.txt</fn>
Loan (Maize) Setswana



Go dira kadimo - se o se batlang le se se tlhokwang ke setheo



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso ya kgwebo

Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Rotlhe re tlhoka gore ka nako nngwe re adime madi - bogolosegolo mo temothuong gompieno. Boammaaruri ke gore go batla go sa kgonagale go tsamaisa kgwebo kwa ntle ga go dirisa khepetlele e e adimilweng. Kgwetlho ke gore o se ke wa adima go feta ka moo kgwebo kgotsa papatso ya gago e ka kgonang go busa madi ka teng.



Gakologelwa fa motho a adima go le gontsi, e bile o tsaya lobaka lo loleele go busa kadimo, ditshenyegelo tsa kadimo di ya go nna kwa godimo. Kadimo nngwe le nngwe e na le maphata a mabedi:

Morokotso - Se ke kelo e e duedisiwang tiriso ya madi a a adimlweng. Gantsi e bonwa e le phesentheiji ya ka ngwaga ya madi a a adimilweng. Gantsi dikelo ga di a tsepamisiwa mme di ka fetoga ka ntlha ya infoleišene kgotsa dipholisi tsa mmuso.

Khepetlele - Se ke bokanakang jwa madi a a adimetsweng maikaelelo a a kgethegileng a a tlhalositsweng mo togamaanong ya kgwebo.



Sekao A:

Kadimo ya pakamagareng ya R100 000 e e tshwanetsweng go duelwa mo dingwageng tse tlhano ka morokotso wa 10% e tlaa lebega jaana:

Ngwaga

Ranta

Morokotso

Ranta

Madi a a

kolotwang

Ranta Khepetlele e e duetsweng

Ranta dituelo gotlhe



1

10 000

100 000

20 000

30 000



2

8 000

80 000

20 000

28 000



3

6 000

60 000

20 000

26 000



4

4 000

40 000

20 000

24 000



5

2 000

20 000

20 000

22 000











130 000



Sekao B:

Kadimo yona e e fa godimo fa e duelwa mo dingwageng di le lesome, e tlaa lebega jaana:

Ngwaga

Ranta

Morokotso

Ranta

Madi a a

kolotwang

Ranta Khepetlele e e duetsweng

Ranta

dituelo gotlhe



1

10 000

100 000

10 000

20 000



2

9 000

90 000

10 000

19 000



3

8 000

80 000

10 000

18 000



4

7 000

70 000

10 000

17 000



5

6 000

60 000

10 000

16 000



6

5 000

50 000

10 000

15 000



7

4 000

40 000

10 000

14 000



8

3 000

30 000

10 000

13 000



9

2 000

20 000

10 000

12 000



10

1 000

10 000

10 000

11 000











155000



Kadimo ya dingwaga tse tlhano ya R100 000 e jele R130 000 fa kadimo ya dingwaga tse di lesome ya R100 000 e jele R155 000. Go mo pepeneneng gore go tlaa ja motho R24 000 go feta go adima R100 000 eo fa o fetisa ka dingwaga tse tlhano.



Dikaelokgolo tse setheo se di tlhokang

Dikaelokgolo dingwe tse banka kgotsa setheo se se tlamelang ka matlole sengwe le sengwe se di tlhokang pele di ka sekaseka go adimana ka madi ke:

Togamaano ya kgwebo

Gale ditogamaano tsa kgwebo di lebisitswe ka kgethego kwa go kgobokanyetseng maiteko a kgwebo matlole. Togamaano ya gago e tlaa akaretsa lenaneo la maikaelelo, ditlapele le tsa matlole go bontsha gore o sekasekile gore kgwebo ya gago e ya go nna le dipoelo le gore mo isagweng e tlaa bona mosola ofe mo kadimong. Togamaano e tshwanetse e bontshe sentle gore o ya go tsamaisa le go bopa jang kgwebo mme e kwalege ka tsela e e tlaa rotloetsang tshepo mo batlameleng-ka-matlole ba ba kgonegalang go bontsha gore o nonofile, o a kgona.

Kelelo ya madi a a seatleng

Kelelo ya madi a a seatleng e bontsha kelelo ya lotseno mo ditshupatlotlong tsa gago gammogo le ditshenyegelo tse di duelwang go tswa ditshupatlotlong tsa gago. Se se kgontsha mmeeletsi yo o kgonegang go bona gore madi a gago a tsena ka dikgwedi dife le gore dituelo tsa pusetso ya kadimo di tlaa ama jang lotseno loo. Go sa ntse go le botlhokwa thata gape gore o tlhagise tshedimosetso yotlhe go tswa ditshupatlotlong tsa gago tsotlhe - le fa di ka nna mo ditheong tse di farologaneng. Ke mokgwa wa bonweenwee go kopa go tlamelwa ka matlole mme o sa tlhagisa seemo sa matlole sa gago se feleletse.

Nyalano le Molao wa Tseisomolato wa Bosetšhaba, 34 wa 2005

Dibanka ga di a letlelelwa go adima batho ba go bonalang ba ka se kgone go busa kadimo. Se se sireletsa banka mmogo le modirelwa (client). Fa o retelelwa ke go duela kadimo, go bonagala mo hisetoring ya tseomolato ya gago mme gape o ka senyega leina le gore o na le mathata go ka newa molato. Ga go ope yo o batlang gore go nne jalo ka rekoto ya gagwe bogolosegolo fa o itse gore o tlaa batla go adima madi mo isagweng gape! Dikgatotshireletsego tse ke tsona tota tse di bolokileng dibanka mo Aforikaborwa mo nakong ya kwelotlase ya ikonomi ka 2009. Dinaga di le dintsi mo lefatsheng ka bophara di latlhegetswe ke dibilione gonne batho ba ne ba gaeletswe mo maanong a gore ba sa kgone go duela dikadimo tsa bona ka ntlha ya fa ba ne ba kgamegile mo ditshupatlotlong tsa dikadimo tsa bona. Molao wa Tseisomolato wa Bosetšhaba o tlhometswe go thibela batho go dirisa madi a ba se nang ona. O teng go thusa dibanka go tsamaisa sentle melato e e boitshegang e naga e nang le yona le go thibela kadimiso e e botlhaswa ka dibanka



Ditsiboso dingwe tse di mosola

Go botlhokwa thata mo bantshakunong le batsamaising ba dipolase botlhe go thapa baitseanape ba ba ka gakololang ka tsa merero e e kgethegileng e e amanang le go tlamela maiteko a temothuo a bona ka matlole e bile ba tlhaloganya mokgwa o o matswakabele wa matlole a temothuo. Bantshakuno ga ba a tshwanela go iphitlhela ba ithaya ba re ba na le tshedimosetso mo mabakeng a matlole a setegeniki a a feletseng a a ka nnang le thuso mo tsamaisong ya merero ya matlole a temothuo.



Go botlhokwa gore bantshakuno, fela jaaka borakgwebo botlhe ba ba dirisang dikadimo, ba itshupe gore ba a ikanyega mo pakeng e telele mo isagweng. Fa go ka tshokane go ntse le tiego mo tuelong se se tshwanetse go buisanelwa le moadimisi nako e sa le teng gore go tle go dirwe dithulaganyo.



Peeletso efe le efe e e dirilweng ka madi a a adimilweng e ka raya ka gale gore montshakuno o dira peeletso ya jaanong ka tsholofelo ya poelo golo gongwe mo isagweng. Montshakuno o tlhoka go ipotsa gore o tlhomamisa go le kae gore peeletso e tlaa atlega mo go tliseng dipoelo tse di siameng. Go totilwe segolo jalo ya mmidi mo setlheng se sešwa se se tlang, go tlaa nna botlhokwa thata go dira dipalelo tsa gago tsotlhe sentle ka kelotlhoko, go bona gore a go ka nna le dipoelo go jala mmidi ka tlhotlhwa ya gajaana ya mebaraka le sebopego sa ditshenyegelo. Ga go botlhale go tlaleletsa mo bothateng jwa tlamelo e e feteletseng jaaka go ntse gajaana gonne se se tlaa raya gore re ka nna le bothata jwa go diga tlhotlhwa go ya pele - bogolosegolo fa re ka nna le thobo ya pholo ya dijalo mo go 2010 - 2011. Gape go tlaa bo go sa supe kakanyo ya bogwebi e e siameng go adimela maemo a a masisi jalo madi.







Bokhutlo

Mabaka a matlole ka gale a matswakabele e bile ka gale ga se nngwe ya dintlha tse di monate mo tsamaisong ya kgwebo ya gago. Bantshakuno ba bantsi ba ipatla kwa ntle kwa ba baakanya diterekere tsa bona, go na le go nna fa tafoleng ba tobetsana le khalekhuleitha. Fela le gale, go itlhokomolosa dintlha tsotlhe tsa tsamaiso ya matlole go ka raya gore fa gautshwane go tlaa bo go se na terekere go baakanngwa le polase go dira temothuo! Bantshakuno ba tlhoka gore ka dinako tsotlhe ba nne le pono e e tlhapileng ya seemo sa matlole sa bona e bile ba se ke ba bo ba okaoka go thapa moitseanape fa go tlhokega.

<fn>Pula Imvula.PestMaize.2010-03.tn.txt</fn>
Pest (Maize) Tswana



Go laola sebokophetlhi sa mmidi



Instructions:

Folio strap: Taolodisenyi

Byline: Amos Njoro, mogokaganyi wa Porofense wa Lenaneo la Tlhabololo ya Bantshadikuno la Grain SA mo Bokonebophirima

Photos:

1. Go itemogelwa ditatlhegelo tse di kwa godimo ka ntlha ya tlhaselo ya sebokophetlhi.

Setshwantsho: J van den Berg ARC/GC1

2. Puo ya kakaretso ke gore sebokophetlhi sa mmidi se tlhola tatlhegelo ya 10% ka ngwaga ya sejalo sa mmidi, fêla tatlhegelo ya sejalo sotlhe e ka diragala.

Photo: R Bate, ARC/GC1

3. Dibokwana tse di godileng di ya phuku mo dikutung tsa dirite tsa mmidi mo marigeng jaaka mokone.

Photo: ARC/GC1



Sebokophetlhi sa mmidi ke sesenyi se se fitlhelwang ka gale koo mmidi o lengwang teng mo Aforika - sesenyi se ke semelafa sa Aforika mme mefuta ya majang e mentsi e tshegetsa modikotshelo wa sona.



Puo ya kakaretso ke gore sebokophetlhi sa mmidi se tlhola tatlhegelo ya 10% ka ngwaga ya sejalo sa mmidi, fela tatlhegelo ya sejalo sotlhe e ka diragala. Dibokwana di ja matlhare, lotlhaka le diako tsa semela sa mmidi.



Digopa tsa mmoto

Go tlhaloganya dintlha tsa botlhokwa tsa modikotshelo wa sesenyi go botlhokwa go go kgontsha go tsaya ditshwetso tse di botlhale mo taolong ya sona. Dibokwana tse di godileng tsa sebokophetlhi sa mmidi di itshuba jaaka mokone mo dikutung tsa dirite tsa mmidi tse di setseng mo tshimong mo pakeng ya mariga. Tsona di tlaa tswelela go gola go nna losika lwa ntlha lwa mmoto go baya mae a a tlaa thuthusiwang morago ga malatsi a supa go ya lesome.



Dibokwana tse di thuthugileng di ja nako ya dibike di le thataro mme morago ga moo di fetoge mokone gona mo kutung ya semela sa mmidi. Morago ga dibeke di le tharo losika lwa mmoto lwa bobedi le tlhagelela ka dipalo tse dintsi go feta segopa sa ntlha kgotsa sa boraro le segopa sa bofelo.



Dikgatotaolo

Go ya ka tsa kgwebo go na le dikgato di le mmalwa tsa taolo ya sebokophetlhi. Tsona ke taolo ya sekhemikale, tlhopho ya mofutapeo, mekgwatiriso ya setso le taolo ya sebaeloji: Dikgatotaolo tse ga di tlhomamise gore taolo e tlaa nna 100%, fela di thusa go fokotsa tlhaselo le go kgontsha ntshodikuno ya mmidi e e tswelelang.



Taolo ya sekhemikale

Dikhemikale tse di kwadiseditsweng go laola sebokophetlhi sa mmidi di aroganngwa ka dibolayasenyi tsa kamano kgotsa tsa monyelo.



Megopolo ya gore dikuno tse di turang di nonofile thata go na le tse di tlhotlhwautlase ga se boammaarri ka gore dikuno dingwe tse di tlhotlhwatlase di tlamela ka taolo e e gaisang thata. Polelo ya gore taolo e ka tshwarelela boleele jwa dibeke tse thataro le yona e a belaetsa. Ka ntlha ya ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa taolo ya sekhemikale, balemi ba tshwanetse go netefatsa gore tepo ya tshelo e nepagetse. Kgatsho e e kelotlhoko ya thibelo, e sa le e supile bogologolo gore ga e a nonofa, mme ga e atlanegisiwe. Taolo ya sekhemikale e tshwanetse go akanngwa fela fa 10% ya tshimo e na le ditshupo tsa tlhaselo e e ikepelang jaaka "tshenyo ya sefako", le foo dibokwana di ntseng di iphepa ka matlhare.



Mo go diriseng 10% ya boleng jwa mapalamo le gona go dumelana le tepo e e nepagetseng ya tshelo ya sebolayasenyi. Tshelo e le nngwe fela e ka tswa e sa lekana ka gore tlhaselo e ka ipoeletsa moragonyana. Mo bofelong jwa setlha jaaka jaanong jaana go botlhale go tlhatlhobela dibokwana tse dinnye fela fa pele ga go ntsha lefetlho. Fa dibokwana tse dinnye tse di sa laolwe di ka rwala maikarabelo a nyeletso ya diako e e feletseng. Taolo e e siameng e ka fitlhelelwa go fitlha ka 50% ya go ntsha lefetlho.



Mmidi wa Bt

Tlhagiso ya mefutapeo ya mmidi wa Bt, e fokoditse tlhokego ya taolo ya dibolayasenyi ka kemelano ya mefutapeo e e nang le lotso lo lo kgatlhanong le tlhaselo ya sebokophetlhi. Lotso lo lo tlhotlhola ntshodikuno ya botlhole jo bo leng kotsi mo dibokwaneng.



Go thibela tsweletso ya kemelano, ditaelo mabapi le phesente ya mmidi o o seng wa Bt go jalwa mmogo le mmidi wa Bt, di tshwanetse go latelwa ka botlalo. Ga se mofutapeo yotlhe e e nang le lotso lwa Bt e e nang le kemelano e e lekalekanang kgatlhanong le tlhaselo ya sebokophetlhi mme se se tshwanetse go tsewa tsia fa go tlhophiwa mefutapeo ya setlha sengwe le sengwe.



Bantshadikuno ba tshwanetse ba lemoge paka ya malatsi a a lesome ka nako ya go ntsha lofetlho fa dibokwana tse dinnye di ka iphepa ka maledu. Ka nako e botlhole jo bo mo maledung bo tlhaologile ka ntlha ya diteng tse di kwa godimo tsa metsi a ona go go tlholang gore dibokwana dingwe di falole. Tshenyo ya Lotlhaka ka ntlha ya difalodi tse e tlaa bonala ka nako ya thobo, fela ka gore tshenyo e diragetse moragonyana mo pakakgolong, e tlaa nna le kamo e nnye mo thobong. Dibokwana tse di tlaa nna ditsalwapele tsa segopa sa mmoto sa ntlha sa setlha se se latelang. Fa o tshwanela go tlhopha magareng ga taolo ya sekhemikale kgatlhanong le mefuta peo ya Bt, ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa mefuta peo ya Bt, di tshwanetse go tsewa tsia.



Mekgwatiriso ya setso le Taolo ya sebaeoloji

Go ribega mo marigeng go go tlholang gore dirite di tlogelwe mo boalogodimong go tlaa thusa go fokotsa tlhaselo ya sebokophetlhi mo setlheng se se latelang ka go senolela mekone serame sa mariga le baba ba tlholego ba yona, se se tlhole phokotsego ya palopalo ya disenyi. Go lema le kwa bofelong katelo e e kwa botennye ya dirite go tlaa thibela meboto go tlhagelela mo setlheng se se latelang.



Diparasite tse di jang mokone le mae a teng, di teng, fela nonofo ya tsona ga e na boleng bope jwa bogwebi. Bojang jwa Napier jo bo jalelwang go nna moamogelamoeng yo o eletsegang mo mmiding bo dirisiwa jaaka tselataolo mo balemipotlaneng. Fela le gale ga go na lebaka la gore go reng balemi ba kgwebo ba ka se ke ba dirisa mokgwatiriso o ka gore bojang jwa napier ke dijo tsa loruo tse di gaisang mo polokong. Ditsela tsa taolo tsa setso le sebaeoloji ga di a nonofa sentle go na le taolo ya sekhemikale le tiriso ya thekenoloji ya Bt.



Tshoboko

Ke lebaka le le ultwalang gore go itemogelwa ditatlhegelo tse di kwa godimo ka ntlha ya tlhaselo ya sebokophetlhi. Dikgatotaolo le tsamaisodijalo e e siameng di botlhokwa thata go fokotsa ditatlhegelo.

<fn>Pula Imvula.PlanningMaize.2010-06.tn.txt</fn>
Planning (Maize) (1610 words) Setswana

Go rulaganyetsa dijalo tsa selemo tse di atlegileng



Instructions:

Folio strap: Ntshokuno

Byline: Kgannyana e e tla ka montshakuno wa maloba



Ka bonako fela fa dijalo tsa setlha se se fetileng di sena go kotulwa kgotsa go simolola thulaganyetso e e feleletseng ya setlha se se siameng. Ke nako e e siameng go sekaseka gore go diragetseng mo setlheng se se fetileng le go tlhatlhoba dintlha tse di farologaneng tsa tsamaiso le ntshokuno tse di ntseng le seabe mo go tlhomamiseng boleng le pholo ya bofelo ya dijalo. Fa go se na direkoto tsa histori tse di kwadilweng tsa tshimo nngwe le nngwe, jaanong ke nako e e siameng go dirisa dipalotshedimosetso tsa ngogola go simolola thulaganyo ya botsholarekoto.

Direkoto tsa motheo tsa dintlha tsa popego tse di latelang tsa masimo di tshwanetse go bolokwa le go tlhabololwa ngwaga le ngwaga: leina la polase, sedika sa polase, palogotlhe ya kgaolo, dikgaolo tsa lefatshe la temo, lefatshe la phulo, mafulo a a jetsweng a a tokafaditsweng, nosetso, bonno, mabolokelo le dikago tsa mo polaseng.

Tshimo nngwe le nngwe mo polaseng nngwe le nngwe e ka bewa leitlho ka ditsenngwateng tsa popego tse di latelang: kgaolo ya masimo, boteng jwa mmu, mofuta wa mmu, monono wa mmu, diphetogo tsa seemo mo dingwageng di le mmalwa, (fa di le teng go tswa dipholong tsa diteko tse di fetileng), thefosanyo ya dijalo le thulaganyetso ya thefosanyo ya dijalo, dijalo tse di jetsweng la bofelo (go akaretsa le matlha a go jala), mofutapeo, kelotlhogo, palogare ya go na ga pula, pula e e amogetsweng ka paka ya go sa lengwang pele ga sejo sengwe le sengwe se jalwa, pula e e amogetsweng ka paka ya kgolo, taolomofero e e dirisitsweng (go akaretsa dikhemikale le dikelotshelo tse di fitlheletsweng le nonofo ya tsona), dibolayasenyi tse di dirisitsweng le nonofo ya tsona, pholo le boleng jwa thobo.

Tshenyegelo ya menontsha ke nngwe ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa tlhamalalo tse dikgolo mo lenaneong la bojaladijalo. Tshelo e e nonofileng ya lenaneonontsho le le rulaganeng mo sengweng le sengweng ka go latelana e tlaa tlhomamisa ntshokuno e e kwa godimo ya thobo e e kwa godimo. Go botlhokwa thata go itse seemo sa kwa godimo gammogo le pula e e fetileng e e amogetsweng mo dikgaolong dingwe tseo di ka bong di monyetse dikotla tsa dimela tsa botlhokwa di le mokawanyana. Tshetlhafalo ka ntlha ya tlhaelo ya naeterojene le salefa e tlhageletse sentle mo didikeng tsa temothuo di le mmalwa mo setlheng se se fetileng seno. Mo ntlheng ya dijalo tse di magareng tse di fa godimo, dikotla tse di tlositsweng di tshwanetse go busediwa go netefatsa gore dijalo tse di latelang di ka fitlhelela thobo e e solofetsweng.

Mabapi le se, dikaommu di tshwanetse go tsewa mo tshimong ya selemo nngwe le nngwe e e tla tsenngwang mo ntshokunong le go romelwa ditekelelong. Fela fa tshwetso e setse e tserwe gore ke dijalo tse dikgolo dife tse di tshwanetseng go jalwa magareng ga mmidi, disonobolomo, dinawa tsa soya, mabele, matonkomane, ditapole, dinawa tse dikima kgotsa sejalo sefe le sefe fela, dipholo tsa diteko di ka dirisiwa go rulaganyetsa dilekanyo tsa monono tse di kwa godimo tse di tlhokegang go fitlhelela thobo e e nang le dipoelo ya sejalo sengwe le sengwe. Sejalo sengwe le sengwe se tlaa tlhoka katlanegiso ya nontsho e e farologaneng. Ditlhotlhwa tsa mebaraka tsa isagwe le taolo ya mathata di tlaa tlhomamisa gore ke motswako wa dijalo dife o o tlaa tshwanelang bolemirui jwa gago.

Tseosekaommu le tekelelo ya mmu

Go tshwanetse go latelwe ditshwetso di le mmalwa go netefatsa gore lenaneotekelelo la llaeme le nontsho le tlaa bo le tshwanetse tiro ya temothuo ya gago. Se se akaretsa go phutha le tlhokomelo ya dikaommu, ditsela tsa tekelelo tse di tshwanetseng, dikaelo tse di batlisisitsweng sentle tsa tlhaloso ya dipholo, tsweletso ya dikatlanegiso tsa kelo ya dikotla e e nepagetseng le kopakopanyo ya ditlhokego tsa dikotla tsa dijalo tse di atlanegisitsweng go nna lenaneo la tsamaiso la dikotla le le akareditseng.

Go phutha dikaommu

Maitlhomo a tekelelo ya mmu ke go fopholetsa kgono ya mmu go tlamela dijalo tse di golang ka dikotla tse di tlhokegang le go upolola mathata a mmu mangwe le mangwe a a ka kgoreletsang kgolo le tswelelo ya dijalo e e nonofileng. Tekelelo ya mmu ya diteng tsa mmopa gape e letla tshelo ya kelo ya sebolayatlhatshana e e nepagetseng mo lenaneong la taolomofero.

Go botlhokwa go tsaya sekao se se nang le kemelo e e lekaneng mo tshimong nngwe le nngwe. Sekao sa bofelo se se rometsweng kwa laboratoring se ka nna bokete jwa 0,5 kg se digeramo di se kae tsa sona fela di ka sekasekwang. Ka jalo go botlhokwa thata go beela thoko masimo a boteng jwa mmu jo bo farologaneng le mefuta ya mmu mo dikgaolong mo masimong a a sa emeleng tshimo yotlhe. Tekelelo e siame fela go ya ka fa sekao se se phuthilweng mo tshimong. Gakologelwa gore go na le pharologano e kgolo thata mo mmung mo masimong. Mo nakong e e fetileng sekao se se tserweng mo diheketareng di le lesome dingwe le dingwe tsa boloko ya masimo se ne se tsewa se lekane. Fela malatsing ano go botlhale go reka kgotsa go adima boro ya mmu mme o tsamae ka go kgabaganyetsa kwa le kwa go ralala tshimo go tswa godimo go ya tlase ka batho ba le babedi, mongwe a tshotse kgetsana ya sekao sengwe le sengwe, le go tsaya pelo ya boteng jwa magareng ga 15cm le 20cm, fela e seng go feta 20cm.

Fa go dirisiwa kgetsana e kgologolo ya monontsha, netefatsa gore e tlhanolotswe gonne tlhaka nngwe le nngwe ya monontsha e lekane go tlhotlheletsa dipholo. Go ka epiwa mesima e mentsi ka fa go ka kgonegang ka teng, sekao dimitara tse 100 go ya 200 dingwe le dingwe; fa o tsamaya o nyokanyokela. Tsaya dikao magareng ga mela e mebedi e e jetsweng ya dijalo tsa nako e e fetileng gonne kgaolo eo go neng go le dimela di le mmalwanyana e ka bonala e le kgaolo ya monono o o kwa godimo. Sekao se se kopantsweng se jaanong se ka tswakanngwa sentle thata mme ga tsewa sekao sa digeramo tse 500 go tswa mannong a a farologaneng mo kgetsaneng gape mme sa tsenngwa mo lebokosong le le neetsweng ke laboratori ya tekelelo go netefatsa gore kemedi e e lekalekanang e romelwa kwa laboratoring.

Lebokoso la sekao le tshwanetse la bo le tshwailwe sentle le nomore ya tshimo, leina, aterese ya polase, dinomore tsa mogala le letlha la tseosekao go efoga tlhakatlhakano e e ka nnang teng mo laboratoring. Gantsi go botoka go feleletsa se gona fa tshimong gore go se ke ka gope ga nna le tsiakanyo ya dikao.

Fa karolo nngwe ya tshimo e ntsha kgolo le thobo e e bontle bo bo boitshegang, go gakololwa gore go tsewe sekao se se fa thoko sa tshimo e. Sekao se, fa se tshwantshanngwa le sekao se se bogare, se ka dirisiwa go senola go sa lekalekaneng ga monono go go kgethegileng mo bolokong joo, jo jaanong bo ka rarololwang le go baakanngwa.

Dikao tsa mmu ga di a tshwanela go tsewa mo mafelong a a sa tlhamatshegeng jaaka masimomagolo, diforo tse di suleng, dikgaolo tsa bobolokelo tsa furu e e kobetsweng, makgabana a a kwa tlase kgotsa dikgaolo tse di gogolegileng.

Gajaana go a kgonega ka setegeniki go dirisa Global Positioning System (GPS) go tlhaola dintlha mo thulaganyong ya diboloko mo sekgaleng sa 0,5m go ya 4m ya dintlha tsa makgabaganyo tsa thulaganyo ya diboloko kgotsa ya phatlalatso ya dikao mo thulaganyong ya dibolokonyana. Jaanong di ka nna tsa nna tsa tshwantshanngwa gangwe le gape mo isagweng mme diphetogo tse di farologaneng tsa dintlha tsa monono wa mmu di ka kgona go bewa leitlho mo tsamaong ya nako. Dipholo tsa deitha di ka fitlhelelwa ka Ground Information System (GIS) gore go ntshiwe karata ya mmala o o lekalekantshitsweng ya mmu e e supang pH, khalesiamo, makenesiamo, fosefeite, salefa, dikotlannye tsa naeterojene le dipharologantsho tsa teko ya mmu tse dingwe, e e nayang kgatisopono ya pharologantsho kgotsa bogolo jwa bothata jo bo rileng mo tshimong. Mo dikgaolong tse dintsi disenthaphaefote di beilwe leitlho ka mokgwa wa dibolokonyaneng ka heketara go ya ka boloko.

Ipoeletso ya tseosekao

Nako e e gaisang ya go tsaya sekao ke fa o na le nako ya go dira tiro e e maatlametlo, fa o ka kgona go atlhola ka matlho mo kgaoganyong ya tshimo go ya ka dikgaolo tsa tseosekao tse di tshwanang le ka nako e e tshwanang le yona eo ngwaga le ngwaga morago ga thobo kgotsa mo ntlheng e e tshwanang mo thefosanyong ya dijalo. Go thusa ka gale go romela dikao kwa laboratoring fa ba sa kgangwe ke tiro. Semphete-ke-go-fete wa setlha sa selemo se se tlang, o nna ka gale mo go Lwetse le Diphalane ngwaga le ngwaga. Togamaano e dirwe ka nako go kgona go dira thulaganyo ya kgwebo e e duleng diatla le go golagana le bagakolodi ba ba dirang dikatlanegiso tsa monontsha.

Boteng jwa tseosekaommu

Mo dipharologantshong tsa mmu tse dintsi tse di tlaa tlhatlhobelwang fosefeite (P), potasiamo (K), dibodi le pH, dikaommu le dikotlannye di tshwanetse go tsewa mo botennye jo bo tshwanang jwa 0cm - 15cm. Go ya fela ka go lotagana ga bogodimo jwa mmu, dipholo tsa botengtekelelo jo bo nang le bokao o ka tsewa go tswa 0cm - 20cm.

Tlhokomelo ya dikao

Tlhola gore kgetsana ya sekao nngwe le nngwe e supa sentle tshimo e se tserweng mo go yona mme e na le nomore ya yona e e tlhaolegileng. Dikgetsana di tshwanetse di tswalwe thata, di se bewe mo mogoteng o montsi mme di nne mo karolwaneng e e tsiditsana, mme di romelwe ka bonako fela morago ga go tsewa.

Didiriso tse di tlhokegang mo tseosekaong sa mmu

Bobotlana jwa didiriso tse di tlhokegang mo go tseeng dikao ke mmepe wa polase, ditshupetso tsa GPS (fa go tlhokega), diboro tsa mmu tse di nepagetseng, kgotsa digarawe (fa go ka tswelediwa boteng jo bo tshwanang), dikgetsana tsa dikao tse dikgolo, dikgetsana tsa laboratori tsa mmu, dipene go tshwaya dibokoso le direkoto tsa masimo tse di kwadilweng.

Go tlhopha laboratori

Dilaboratori tse di babalesegileng go dirisiwa ke tse di sa amaneng le setlamo se se rileng sefe kampo sefe - dipholo tse di duelelwang ke montshakuno ka jalo di nna thoto ya montshakuno. ARC e na le dilaboratori tse di siameng thata di le mmalwa tse di ka diresediwang lebaka le. Sebe sa phiri, ditlamo dingwe tsa monontsha di dira ditshekatsheko mahala, mme ba dumela go gololela montshakuno dipholo fela fa a reka monontsha mo go bona.

Go kopa diteko tse di maleba le polase ya gago

Dilaboratori tse dintsi di na le diroto tsa motheo tsa ditekelelo tse ka tlwaelo di dirwang jaaka tekelelo e e tlhomameng ka tlhotlhwa e e utlwalang fa e lekalekanngwa le bomosola jwa dipholo.

Go atlanegisiwa go kopa ditekelelo tse di latelang tse di naneofaditsweng fa tlase gore moitseanape wa temothuo kgotsa mogakolodi a kgone go ka naya kgakololo e e nang le bokao morago ga go sekaseka dipholo tsa ditekelelo tsa mmu gammogo le kanaanelo ya masimo mo polaseng ya gago le tikologo ya setlelaemete eo mo polaseng ya gago e leng mo go yona. Ditekelelo tsa pH, P, K, Ca, Mg, Na le phesentheije ya tlopelego ya esete go tlhakana le tse di latelang, tse di tlhokang kopo e e tlhaolegileng, S(fa laboratori e na le didiriso go tlhatlhobela se), Zn (HCL), phesentheije ya mmopa le ditlhokego tsa llaeme, ke jona bonnye jo bo tlhokegang.

Bokhutlo

Gale go na le ditshenyegelo tse di amanang le tshekatsheko ya dikaommu fela gakologelwa gore ka go dirisa diranta tse di makgolo a le mmalwa go ka go bolokela dikete tsa diranta mo ntshokunong ya dijalo. Go botoka go tsaya dikao ngwaga le ngwaga go na le go boloka madinyana a mannye mme gongwe o dirisitse mofuta kgotsa selekanyo sa monontsha se se fosagetseng.

<fn>Pula Imvula.PoliticiansMaize.2010-05.tn.txt</fn>
Politicians (Maize) Setswana

Letsatsi le bantshakuno ba buisaneng le boradipolotiki...



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jenny Mathews, Modulasetulo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA.

3. Photo: Mohna, Jane McPherson, Dr Willie Kotzé, Moss Malo, Monica Mpetshu-Matamba, Tom Gwala, Samuel Moloi, Elias Monaisa, William Matasane, le Moh Jenny Mathews ba ne ba tsenetse Khonferense ya Dikuno le Tlhabololo ya Balemirui ya Agri SA kwa Cape Town gautshwane.



Setlhopha sa Tlhabololo ya Balemirui sa Grain SA se ne se tsenetse Khonferense ya Dikuno le Tlhabololo ya Balemirui ya Agri SA, e e neng e tshwerwe 25 le 26 Tlhakole, 2010, kwa Cape Town.



Go setse go tlhobaetsa thata mo go tlhokegang gore re tsepamise kgopolo ya boradipolotiki mo tlhobaelong ya seikonomi e e lebaneng temothuo mo Aforikaborwa gonne ga re ka ke ra tswelela go nna re jala dijalo tse di sa tliseng dipoelo - mme e bile go boammaaruri gore ga go ne go thusa tirego ya phetogo le ntšhwafatso ya thuolefatshe ka go bona tlhomo e e atlegileng ya bantshakuno ba bantšhwa mo dipolaseng tsa bona fa ba sa kgone go gola ka go bona dipoelo tsa bona go yeng kwa go nneng bantshakuno ba ba itshegeleditseng ba bogwebi ba ba kgonang! Ka jalo bantshakuno ba ile Cape Town ka tsholofelo ya go reediwa ke boradipolotiki. Ba ne ba le teng - le rona re ne re le teng!



Setlhopha sa Tlhabololo ya Balemirui sa Grain SA se ne se laleditswe go supetsa ditshwantsho le diselaete tsa tiro e ba e dirang mo nageng ka bophara mme Maize Trust e ne e etleeditse leeto la go ya Cape Town la setlhophakemedi sa bantshakuno ba ba tlhabologang ba le supa. Kemedi ya rona e ne e emetswe ke Monha Jane McPherson, Dr Willie Kotzė, Moses Malo, Monica Mpetshu-Matamba, Tom Gwala, Samuel Moloi, Elias Monaisa, William Matasane le Moh. Jenny Matthews.



Tona Tina Joemat-Peterson o ne a le sebui sa tlotlego mo letsatsing la ntlha la khonferense. Tona o amogetse sentle seabe sa mekgatlho ya dikuno mo tlhabololong ya lephata le le "fitlheletseng gore bantshakuno ba bagwebi ba tataise ka botswapelo balekane ba bona ba ba golang le go arogana bokgoni le kitso ya botlhokwa le bona." O netefaleditse baemedi gore tlhabololo ya mafelomagae le ntšhwafatso ya thuolefatshe ke dikgaolo tsa ditlapele tsa maikemisetso a puso le gore tshireletsego ya dijo le tlholo ya ditiro ke dintlha tsa tsepamisokgopolo. O tshwaetse ka gore ntlhakabelelo ya go tlhola ditiro e tlhaelela kgakala mme se se tshwanetse go tlhokomelwa thata. Lefapha la gagwe gape le tlaa bo le tsepamisitse mogopolo mo tlhabololong ya boradipoloto le bantshakuno ba bagwebi fa ka fa go le lengwe a amogetse gore go ntse le kwelotlase ya peeletso mo lephateng, ka jalo ga jaana mmuso o rulaganya peeletso ya mafaratlhatlha mmogo le Lefapha la Dipalangwa. Gape o rile ba lemoga mathata a a tlhagelelang ka ntlha ya gore bantshakuno ba rona ba ba amogelang thuso e potlana kgotsa ba sa amogeleng thuso epe gotlhelele, ba kampane le go gaisana le bantshakuno ba bangwe ba dinaga tse di tlhabologileng ba ba amogelang diketleetso tsa puso. Mathata a a tsweletseng go tswelela a tlhaelo ya khepetlele le bothata jo bo golang jwa koketsego ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng, tse di tlhotlheletsang go dika ga masimo a mantsi, a sa lengwa a tlogetswe fela, ke mabaka otlhe a badiramaikemisetso ba a itseng mme go solofediwa kemonokeng e e oketsegileng go boradipoloto le bantshakuno ba bantšhwa.



Mo puong ya gagwe Tona o rile lefapha le ikaelela go thusa bantshakuno go efoga go jewa ka dithulaganyo tse di farologaneng tsa kemonokeng mo go bona fela o rile bantshakuno ba tlaa newa fela paka ya kutlwelobotlhoko ya dingwaga tse tharo nako eo mo go yona ba tlaa tlhokang go bontsha gore dikgwebo tsa temothuo tsa bona di mo maemong a a lolameng. Se ke sesupo se se rotloetsang sa maipofo go tswa mo mmusong fela tlhobaelo ke gore fa bantshakuno ba sa ntse ba ise ba kgone go jala dithoro dipe kgotsa dipeo tsa oli ka poelo, itshegeletso ya pakatelele ya bona e mo kotsing.



Tona o rile bontshakuno jwa temothuo bo ntse bo wela tlase ka monokela e bile Aforikaborwa o reka dikuno tsa temothuo go tswa ntle ka bontsi jo bogolo. Go ka bodiwa potso: Go reng re romela teng dikuno tse bantshakuno ba rona ba ka bong ba di jala mo mebung ya rona re dirisa ditlamelo tsa dithoro tsa rona le go tlamela ka ditšhono tsa ditiro? Thomeloteng ya nama ya kgomo, nama ya mohungwana, nama ya koko le mae e bonala e oketsega. Se se raya gore re duelela bantshakuno ba boditšhaba kuno e e tlametseng bagabona ka ditiro mme o dirisitse ditlamelo tsa bona tsa dithoro. Diromelwateng tse gape di raya gore re dirisa madi a a seatleng (cash flow) a rona ka kwa ntle ga melelwane ya rona go na le go a tshola mo teng ga naga ya rona go tswela motseletsele wa boleng jwa ditsatemothuo le go rotloetsa ikonomi ya mafelomagae.



Rre Gugile Nkwinti Tona ya Tlhabololo ya Mafelomagae le Ntšhwafatso ya Thuolefatshe, o ne a le sebuisegolo mo letsatsing la bobedi, le le neng le tsepamisitse mogopolo mo dintlheng tse di amanang le bantshakuno ba bantšhwa. O rile o dumela gore go go tshwanetseng go dirwa go sa le gontsi go netefatsa phetiso e e atlegileng ya lefatshe gape le gore bantshakuno ba bantšhwa ba ba setseng ba le mo dipolaseng ba tlhoka go newa tseotsia e e kgethegileng; mo kgaratlhong ya go bona katlego. Tona Nkwinti o amogetse gore temothuo e e rulaganeng e na le seabe sa botlhokwa thata mo tataisong le katisong ya bantshakuno ba bantšhwa. Kemedi ya Grain SA e ne ya bona tšhono ya go bua ka maparego a mantsi mo katlegong ya yona mme ba ne ba buelela bontsi fa ba ne ba bua ka tlhaelo ya phetiso ya lefatshe gonne go fa lefatshe fela ga go a lekana, mme ba rile molebo o o akaretsang mo polaseng nngwe le nngwe o tlhoka tlhabololo le kemonokeng mo pakeng e e atolositsweng. Sekgoreletsi se sengwe ke dipolase tsa ditlhopha/morafe, tseo gantsi go feleletsang e le bantshakuno ba ba mafolofolo le boineelo ba se kae ba direlang bajaboswa ba ba setseng ba e leng "bomajafela" kgotsa "boJan-eet".



Tona o ne a itumeletse bogolo jwa tiro ya Grain SA mo go maswe mo o neng a kopa go kopana le kemedi ya teng, se se solofetsang go tlisa lefapha la gagwe mo tshwaraganong e e tiileng le setlhopha sa Grain SA mme re sa ntse re na le tsholofelo ya gore se se tlaa nna le tshusumetso e e siameng mo isagweng.

<fn>Pula Imvula.ProfitMaize.2010-05.tn.txt</fn>
Profit (Maize) Setswana



A bantshakuno ba tshwanetse go bo ba dira dipoelo?



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jenny Mathews, Modulasetulo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA.



Bantshakuno ba le bantsi ba ka bua gore poelo ga se lone lebaka fela la go dira temothuo. Ba rata lefatshe le diphatlha tse di bulegileng thata, kgotsa ba itumelela kemonosi e temothuo e ba nayang yona go tswa go dipopegotheo le maikemisetso a ofisi le setlamo. Fela gape bantshakuno ga ba kitla ba ganela gore dipoelo di botlhokwa mo kgwebong ya bona ka ditsela tse di farologaneng tse dintsi.



Sa ntlha poelo ke sesupo sa katlego ya ditiro tsa montshakuno mme, go ikaegilwe ka dipoelo, montshakuno o kgona go rulaganyetsa katoloso kgotsa ditlhabololo, tse di tlaa tokafatsang katlego ya gagwe ya pakatelele. Dipoelo gape e sa ntse e le tuelelo ya setlha sa go dira ka natla. Fa montshakuno a kgona go lekanya dipoelo tsa sematlole tse di siameng mo peeletsong ya matlole ya ntlha ya gagwe mo polaseng, di kopanngwa le tiro le tsamaiso ya gagwe mo setlheng sotlhe,o tia moko go beeletsa gape mo kgwebong ya temothuo.



Mathata (risks)

Bantshakuno botlhe ba itse ka mathata a a fitlhelwang mo temothuong. Mo Aforikaborwa re ka tlhaselega bonolo ke maemo a loapi a a fapaaneng, mme go na ga pula go go sa lekalekaneng le go sa ikanyegeng go dira gore lephata la temothuo le tlhaselwe bonolo ke ditshwaetso tsa komelelo. Mathata a a a itsege, mme bantshakuno ba ba leng batsamaisi ba ba nonofileng ba ithulaganyetsa le go ipaakanyetsa dikgonagalo tseno ka fa ba ka kgonang ka teng.



Go na le dintlha tse montshakuno a ka di laolang jaaka go diragatsa mekgwa ya "tiragatso e e gaisang" ya balemirui: paakanyommu le mananeo a monontsha, go nosetsa masimo fa go kgonegang, theko ya peo ya boleng le monontsha le taolo ya mofero le disenyi e e nonofileng mo setlheng sotlhe. Ntlha e nngwe ya bolemirui e e laolesegang ke kitso ya montshakuno. Bantshakuno ba bantsi ba simolola ka thuto ya motheo mme ba amogela katiso ya temothuo e e kgethegileng go tswa dikholetšheng kgotsa dikhoso tse dikhutshwane jaaka tse di bonwang mahala ka Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA. Go ithuta ka maitemogelo le gona go na le seabe sa botlhokwa mo botshelong jwa montshakuno ka gonne o itse go itse polase ya gagwe le matswakabele a yona.



Bantshakunothoro ba lebagane le tlalelo

Bothata ke gore temothoro e itemogela tlalelo ya poelo ya gajaana! Ga go ise ka gope go jala sejalo go tlhoke bokao jaaka jaanong jaana. Montshakuno gajaana, jaaka go ise go ke go diragale pele, o rwele maikarabelo a go tsamaisa kgwebo ya gagwe ka kelotlhoko go bona katlego, mme se se raya gore o tshwanetse gore ka dinako tsotlhe a bo a tshwaragane le ditshenyegelo tsa kgwebo ya gagwe mme a tshwantshanya kgono ya kamogelo ya kgwebo e e farologaneng nngwe le nngwe kgotsa tiro ya mo polaseng, le kgono ya thobo go tswa ditirong tsa mo polaseng tsa gagwe. Ga go a lekana go nna fela montshakuno yo o siameng yo o itseng go bereka mmu ka matsetseleko, makheneke yo o tlhotlhwa kgotsa morui yo o manontlhotlho - ke go feta moo!



Jaaka bantshakuno, a re tlhantlhetse kgotsa a re tsamaisa kgwebo e e nang le poelo?

Matshosetsi a magolo thata mo katlegong ya ditiro tsa bolemirui ke se ka dinako dingwe se bidiwang "bosetlhogo jwa potlako" (the tyranny of the urgent). Se, ke bomadimabe, ka ke karolo e e tletseng ya mokgwatshelo wa bolemirui, e ka dinako dingwe e nang le go leka go kgona ka letsatsi le letsatsi go kampana le ditlalelo le dipatlego tsa letsatsi le lešwa lengwe le lengwe, se e nne tsela e dilo di dirwang ka yona. Go tsenya tlhogo thata mo mabakeng a a letsatsi le letsatsi go ka nna kotsi mo go itshetseng ga pakatelele ga kgwebo ya bolemirui fa go tlhola gore montshakuno a tlhokomologe ntlha ya togamaano le tsamaiso tse di masisi tsa bolemirui.



Tsamaiso ya polase ke tiro e e rileng e e amanang le togamaano le thulaganyo. E batla nako le boikgapo go na le go nna fela le "maikutlo a a siameng". Montshakuno wa nnete mongwe le mongwe o na le maikutlo a a siameng fa diterekere tsa gagwe di siametse go taboga mo mebung e e letileng le e e nonneng - fela seo ga se ka metlha selo se se siameng go se dira! Sekao, setlha sa 2010 - 2011, balemi ba mmidi ba tshwanela go akanya ka kelotlhoko gore a go jala mmidi go tlaa ba tswela mosola gonne baitseanape ba tsa ikonomi ba Grain SA ba akanya gore tlamelo e e feteletseng ya gajaana ya dithoro e tlaa gatelelela ditlhotlhwa kwa tlase mme melapoelo e tlaa nna kwa tlase thata kgotsa e tlhokafale gotlhelele kwa ntle ga gore sengwe se se boitshegang se diragale go fetola setshwano se.



Montshakuno mongwe le mongwe o tlhoka go dirisa nako go dira dipatlisiso ka kgono ya polase ya gagwe. O sekaseka masimo a gagwe, maemo a matlole a gagwe le mathata (risks) a o ka kgona go a emela, badiri ba a tlaa ba tlhokang le gore ba tlaa mo ja bokae mme gape a akanye ka dikgono le maatla a gagwe. Tiriso e ke ka go baya tiragatso ya seikonomi go nna ya ntlha le go dira selo se se gaisang e le go netefatsa go ka bona poelo e e kwa godimodimo ka fa go ka kgonegang. Gakologelwa gore dipoelo di kgontsha go tshela!



Dikgaolo tse dikgolo tsa kgwebo tse di tlhokang peoleitlho le togamaano ke:



Ntshokuno

Ke dijalo dife tse di farologaneng tse ke yang go di ntsha? Ke ya go jala metswako efe? Ke bokanakang jwa polase jo bo siametseng jalodijalo sentle? Ke na le kgonophudiso e e kana kang ya loruo? A go na le tirego nngwe e e ka tshwanelang polase e, e nka e dirisang go tlaleletsa boleng mo dingweng tsa dikuno tse ke di jalang?



Tlamelo ka matlole

Ke ya go jala jang dijalo tse? A ke letlega go bona kemonokeng ya ntshokuno nngwe? A dibuka tsa me di ntse di tshotswe sentle ka nepo? A di tlhomamisetsa motlamelakamatlole yo o kgonang gore ke moporofešenale le go tshepega? A ke tlhoka go batla kgotsa go hira diterekere, didiriso le dilwana dingwe? Ke dintlha dife tse di ka tlhotlheletsang ditshenyegelo tsa me tsa ditsenngwateng?



Grain SA e na le boraikonomi ba ba beileng go wa le go tlhatloga ga ditlhotlhwa leitlho gammogo le metsamao ya mebaraka mme ka bonako jo bo kgonegang ba sedimosetsa bantshakuno mabapi le diphetogo tse di ka amang kgwebo. Bantshakuno ba tlhoka go bona ditsela tsa go nna ba na le tshedimosetso e e mo dinakong ka gale! Sekao sa tshedimosetso e e mo dinakong ka gale! Sekao sa tshedimosetso e e neetsweng ditokololo tsa Grain SA gangwe le gape mo lokwalodikgannyana la beke le beke ke se:





Tlhatlogo ya ditlhotlhwa tsa lookwane mo go Moranang

Petru Fourie (raikonomi wa temothuo: ditsenngwateng le Ntshokuno, Grain SA)



Go ya ka tshedimosetso ya sešweng go tswa Central Energy Fund, tlhotlhwa ya peterolo e ka tlhatloga ka 51,5c litara. Ditlhatlogo tse di solofetsweng tse di ka amanngwa thata le koketso ya lekgetho le lekgethwana la Letlole la Dikotsi tsa Tsela, le le simololang go dira ka Moranang, ka ntlha ya fa dipalelo tsa Letlole la Maatla la Bogareng gajaana le supa fa go ntse le pusetso e e tlhaelang ya ditlhotlhwa tsa lookwane. Lekgetho mo diseleng le tlaa tlhatloga ka 17,5c litara, fa e le gore lekgethwana la Letlole la Dikotsi tsa Ditsela le tlaa tlhatloga ka disente tse 8 litara. Ka ntlha ya fa dikoketsego tseno di tlaa tlhola tlhatlogo mo phokoletsong ya montshakuno mo diseleng, tshwaetso e e feletseng mo tlhotlhweng ya montshakuno ya disele e tlaa nna tlhatlogo ya disente tse 42,5 litara.



(Nopolo go tswa Grain SA Newsletter week 10-12/03/2010)





Thekiso

Go botlhokwa thata go tshola tsepamo ya kgwebo mo go se se batlwang ke mmaraka le se mmaraka o batlang go se duelela kuno. Ga go a lekana go dira ka natla le go senya madi a mantsi gore o ntshe kuno e ntle mme kwa morago o bo o lemoga fa tota go na le patlego e e kwa tlase ya kuno eo ya gago. Gongwe go bo go na le ntshokuno e e fetileng ka jalo tlhotlhwa ya nako eo e kwa tlase thata mo e leng gore tiro yotlhe mo dikgweding tsotlhe tseo e ntse tshenyo fela mme ga go na poelo e e tlaa dirwang! Peoleitlho e tshwanetse go tsepamisiwa ka kelotlhoko mo kunong ya bofelo ka kitso ya gore kuno e tlaa batliwa ke badirisi le gore o ka e tlamela ka tlhotlhwa e ba ratang go e e duelela e bile o bo o sa ntse o ka dira poelo.



Bantshakuno ba mmidi ba tlaa tshwanela go akanya ka ditlhophelo tsa bona mo setlheng se se tlang. Ditlhotlhwa tsa mmaraka di kwa tlase thata mme di tla nna jalo mo selekanyong se se kwa tlase jalo go fitlhelela go nna le dipoelo tse di lekalekanang tse di fodileng magareng ga tlamelo le patlego. Tiriso ya mmidi ya mo gae ya Aforikaborwa e ka nna palogareng ya ditono tse dimilione tse 9 ka ngwaga mme phopholetso ya fa gautshwane ya dijalo e baya thobo e e solofetsweng ya rona go ditono tse dimilione di le 12,8. Ka mafoko a mangwe, re jala mmidi o montsi thata ka jalo mmaraka o a betwa mme ditlamorago ke go re re tlaa tswelela go nna le ditlhotlhwa tse di kwa tlase tsa kuno ya rona go fitlhelela patlego ya mmidi e oketsega.



Go oketsa patlego ya dikuno tsa rona re tlhoka go sekaseka tse di latelang:

Go oketsa dithomelontle tsa mmidi;

Re jale mmidi o monnye le go emisa go betisa mmaraka;

Go simolola go fetolela lefitiso la dithoro go ethanolo; le

Go emisa go romela teng nama ya kolobe, nama ya koko le mae mme bogolo re oketse ntshokuno ya rona ya dikuno tse.



Go na le diketekete tsa bantshakuno (ba bagolo le ba bannye) le dimilionemilione tsa diheketara tse di ka tsenngwang mo ntshokunong fa mebaraka ya mmidi e ne e ka atolosiwa e le gore re oketse patlego mme ka jalo re oketse ditlhotlhwa. Bantshakuno ke bagwebi mme poelo e botlhokwa thata mo boitshegeletsong.

<fn>Pula Imvula.ProfitsMaize.2010-06.tn.txt</fn>
Profits (Maize) (935 words) Setswana



Go tlaleletsa boleng - a se se ka oketsa dipoelo?



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Ka dinako dingwe tirego ya tlaleletsoboleng ke togamaano e e atlegileng mo bantshakunong go oketsa mela ya dipoelo tsa bona le go tshola tiro ya bona ya temothuo e dira sentle. Ka bokhutshwane tlaleletsoboleng ka boleng jo bo kwa godimo.



Tlaleletsoboleng ke eng?

Go tlaleletsa boleng jwa sejalo go raya go nna le seabe mo motseletseleng wa boleng ka go tsweletsa dikuno tsa polase ka tsela nngwe fela. Se gantsi se tlhoka gore montshakuno a beeletse mo ditirong tse dingwe jaaka go thapa badiri ba bangwe gape, kgotsa go reka didiriso tse dingwe, ka jalo go tlhokega dipalelelo tse di akantsweng sentle go netefatsa gore dipoelo di tlaa dirwa morago ga tirego ya tlaleletsoboleng. Go feta moo, dipalelelo tse ga di a tshwanela go dirwa gangwe fela fela - ditlhotlhwa tse di sa tsepamang le maemo a a fetofetogang a mebaraka, a tlhola gore dipalo tse di ye tlase le godimo mo e leng gore ka dinako dingwe tlaleletsoboleng e ka nna le poelo, fa ka dinako dingwe go ka se nne jalo.



Go reng bantshakuno ba tlhoka go nna le seabe mo tiregong ya tlaleletsoboleng?

Go le gantsi bantshakuno ke baamogelatlhotlhwa go na le go nna babayatlhotlhwa. Se se raya gore ke bareki ba dikuno tsa polase ba ba tlhomang gore go tlaa duelwa bokae mme montshakuno ga a na maatla a go ipuelela go bona kgwebo e e botoka. Kwa bofelong, bantshakuno ba tshwanetse go sekaseka ditsela tse di kgonegang tsa gore ba nne le karolelo mo bolennye jo bo tlalelediwang mo sejalong sa bona morago ga go tswa mo polaseng ka go tshola tirego ya ntshokuno mo polaseng le mo gae ka fa go ka kgonegang ka teng fa gona e sala go nna le bogonego jwa seikonomi.



Go tlaleletsa boleng mo mmiding

Ditlhotlwa tsa gajaana tsa mmidi tsa 2010 di kwa tlase thata mme bantshakuno ba tlhoka go akanya gore a ga go tsela e nngwe e ba ka tokafatsang lotsenokgonego lwa sejalo se. Sekao go ka dirwa palelelo e e botlhofo go bona kgonego ya poelo ka go tlaleletsa boleng ka go sila mmidi go dira bupi jwa mmidi.



A re dire palelelo ka go tsaya gore tono e le nngwe ya mmidi o mosweu e ka rekisiwa ka R1000,00. Boemong jwa go rekisetsa koporasi ya dithoro ya selegae tono e le nngwe e ya mmidi, Rre Molemi o ka fetolela mmidi wa gagwe o mosweu go nna bupi jwa mmidi go jewa ke batho. Se o ka se dirang ka go itshilela kgotsa go o isa kwa tshilong ya mmidi e e gaufi go o sila mme a tla go tsaya bupi jwa mmidi jo bo phakejilweng moragonyana.



Ikgethelo ya ntlha

Rre Molemi o ka akanya ka mesola ya pakatelele fa a itshilela mo polaseng ya gagwe ka jalo a nna Rre Mong wa Tshilo ka boena. O tshwanetse go akanya:

A o na le sebaka mo lefelong la gagwe kgotsa a o tlaa tshwanela go thapa lefelo le lengwe?

Ke melawana efe ya pholo e o tlaa tshwanelang go e tshegetsa le gona go tlaa mo ja bokae?

O tlaa tlhoka didiriso tsa mofuta mang mme a ditshenyegelo mo pakeng e e atologileng di tlaa bo di le mosola, sekao, malwala, dikale, diboro, ditswaki le motšhine o o rokelelang dikgetsi, j.j?

Go tlaa tlhokega phakejing e e ntseng jang le gona o tlaa bona kae dikgetsi tseo?

Ditshenyegelo tsa letshwaomoono, mokwalotshwao le setshwaokgwebo (branding) di tlaa nna bokae?

A o tlaa tlhoka setlhopha sa badiri se se okeditsweng?

Bupi bo tlaa rekisiwa kae?



Go tshwanetse go lemogwe gore se ke togamaano ya pakatelele e e tlamang Rre Molemi mo tiregong ya tshilo.



Ikgethelo ya bobedi

Kgonagalo e nngwe e ka nna goreRre Molemi a rwalele mmidi o mosweu wa gagwe kwa tshilong e e gaufi go o sila go nna bupi. Itlhophelo e e swedietegang thata e e raya gore o ka itlhophela go dira se ka ditlhotlhwa tsa mmidi di le kwa tlase moo a eletsang go bona tsela ya go oketsa molapeolo mo sejalong kgotsa o ka rekisa mmidi wa gagwe o ntse fela jalo fa ditlhotlhwa tsa mmaraka di amogelesega. Ga e tlhoke peeletso ya khepetlele e nngwe fela e letla gore tlaleletsoboleng e diragale. Montshakuno mongwe le mongwe o tlhoka go dira tirogae ya gagwe mo boagisaning jwa gagwe.



Rre Mong wa Tshilo o baleletse gore ditshenyegelo tsa me tsa dikelo ka Motsheganong 2010 di tlaa nna:

20% ya tatlhegelo ya go sila gonne moroko le bose di tsewa ke Rre Mong wa Tshilo jaaka karolo ya tuelo ya go sila ya gagwe.

Se se raya gore ke tlaa amogela 800 kg ya bupi go tswa mo mmiding wa me wa 1 000 kg.

Go sa ntse gape go nna le tuelo ya tshilo ya madi a a seatleng ya tlaleletso ya R320 ya ditirelo tse ke di diretsweng ke Rre mong wa Tshilo.



Dipalelo di lebega jaana:

Mmidi wa ditono tse 1 000 - 20% ya tatlhegelo ya go sila (200 kg ya moroko le bose) = 800 kg ya bupi fela.

Fela 800 kg ya bupi mo dikgetseng tsa bogolo jo bo siameng jo bo nepagetseng tse ke di tlhokang le tse ke kopang Rre Mong wa Tshilo go bo tsenya mo go tsona, bo ka rekisiwa ka tlhotlhwatlase ya kelo e e leng teng ya jaanong ya R2,20 ka khilogeramo.



Bupi - 800 kg x R2,20/kg = R1 760

Ntsha tuelo ya go sila = R 320

Madi a a mo kgwatlheng go tswa mmiding wa 1 tono = R1 440

Mosola go tswa tiregong ya tlaleletsoboleng mo tonong e

e sidilweng nngwe le nngwe = R 440



Go na le mesola mengwe e mentsi go tswa mo togamaanong e:

Ditiro tsa ikonomi ya selegae di a rotloetsega;

Montshakuno o kgona go bona mosola mo karolelong ya mmaraka e kgolo;

Ikonomi ya mafelo a magae e tswelwa mosola; le

Go tlholwa ga ditiro mo tikologong.



Go sa na le diphatlha tse dingwe tse dintsi tse di ka utololwang mabapi le tlaleletsoboleng. Go ka nna poelo e e kae mo go diriseng mmidi wa ga Rre Molemi mo ditsholelong tsa phepo tsa dikoko, dikolobe kgotsa nama ya kgomo? Go ka nna le mesola efe mo baleming ba mmidi fa mmidi o ka bapalediwa madirelo a ethanolo? A Rre Molemi o tlaa bona madi a mantsi mo sejalong sa mmidi sa gagwe kwa bokhutlong jwa motseletsele wa boleng o a itsentseng mo go ona? Re tlaa tsenya matlho thata mo ditiregong tse mo isagweng.





<fn>Pula Imvula.Soil1.2010-07-01.tn.txt</fn>
Soil Setswana

Katisegelo ya mmu e a tlhalosiwa

Instructions:

Folio strap: Mmu

Byline: Kgannyana e tla ka montshakuno wa maloba

Caption:

Setshwantsho 1: Ditshwaetso tsa katisegelo mo sebakeng sa marose.

Setshwantsho 2: Medi e e ka fa lotlhakoreng lwa molema lwa sentshwantsho e bontsha kgolo e e sa kgoreletsegang fa medi e e ka fa lotlhakoreng lwa moja lwa semela e bontsha kgolo e e lekanyeditsweng ka ntlha ya dikgaolwana tsa katisegelo di le mmalwa go ya ka porofaele ya mmu.;

Setshwantsho 1: Setshwantsho sa marothodi a pula a wela mo boalogodimong jwa mmu o o metsi se

supa dithata tse di senyang, di tlhasetse.

Setshwantsho 2: Fa go oma, boalogodimo bo dira legogo, ka jalo le kaba kamogano efe kgotsa efe ya

digase kgotsa nwelelelo ya bongola ka nako ya merwalela e e tlang.

Setshwantsho 3: Tsenya leitlho thata mo masimong go bona mothamo wa metsi o o feteletseng mme o ntshe dikgomo go di isa kwa mafulong a a jetsweng. Fa masimo a setse a omile, dikgomo di ka boela gape.



Katisegelo ya mmu e diragala fa dikarolwana tsa mmu di pitlaganngwa thata mme sebaka sa marose se se magareng ga tsona se fokodiwa. Mebu e e katisegetseng go feta e na le dibaka tsa marose di le mmalwanyana fela tse dikgolo e bile di na le kelo e e fokotsegileng ya tsenelelo le monyego ya metsi go tswa llageng e e katisegetseng. Kamogano ya mowa o o nang le okosijene, naeterojene, khabonedaeokosaete le digase tse dingwe tse di leng botlhokwa mo tswelelong le kgolong ya medi ya dimela, le yona e a kgoreletsega le go diegisiwa.

















Setshwantsho 1





Katisegelo ya mmu e tlholwa ke eng?

Metlhala ya diterekere le didiriso mo masimong a dijalo le mafulo a a jetsweng e katlhola katisegelo ya mmu. Katisegelo ya mmu e amanngwa thata le ditiro dingwe le dingwe tsa tshugommu, jalo, kgatsho le thobo tse gale di tlhokegang mo medikong ya ntshokuno ya temodijalo. Mo dingwagasomeng tse dintsi go tserwe matsapa a magolo go dira diterekere tse di nang le maatlakgogo a a oketsegileng le didiriso tse di tshwanetseng go thuba dipane tsa mogoma le tshugo gammogo le dipane tse di tlholwang ke dikarolwana tsa mmukgogodi tse dinnye tse di ikgatang mo llageng e e sa sutlhelegeng.

Boima jwa diterekere bo oketsegile go tswa go ditono tse tharo ka bo1940 go ya go feta ditono tse 20 tsa diyuniti tse dikgolo tse di gogang ka maotwana a mane a tsa segompieno. Katisegelo e e tlholwang ke merwalo ya diase e e bokete ya ditono tse di lesome kgotsa go feta mo mebung e e metsi, e ka tsenelela go fitlha go 0,60 ya mitara. Ditiro tsa tshugo ka dinako tse dingwe di dirwa fa mebu e le metsi le go nna le kgonego ya katisegelo le go tlhola tshenyo mo sebopegong sa mmu. Kgono ya mmu go ntsha thobo e e kwa godimo, e a kgoreletsega. Tiriso e e tswelelang ya mogoma wa sekara le go dêsa ka boteng jo bo tshwanang go ka tlhola dipane tsa tshugo tse di maswe kgotsa dillaga tse di katisegetseng fela fa tlase ga boteng jwa tshugo mo mebung e mentsi.

Ka diteng tsa metsi tse di kwa godimo mmu o ka botšwa bonolo mme ga twe o mo seemong sa "polasetiki". Pharakano e ntsi kgotsa didiriso tsa tshugo tse di dirisiwang jaanong di tlhola gore mangwete kgotsa moraga wa mmu, di elelele mmogo go nna mmopa o o dilegileng o o tshume. Metlhala ya dithaere e e boteng kgotsa diforo tse di makgokolo tse di dilegileng tse di ka bonwang mo masimong ke bosupi jwa gore mmu o ne o le metsi thata go ka bereka ditiro tse. Mebu e e omileng e a thubega mme ka jalo e sala ka sebopego se se eletsegang go na le go dilega.

Popego ya mmu

Popego ya mmu e laola kgono ya mmu ya go tshwara le go tsamaisa metsi, dikotla le mowa tse di tlhokafalang mo tirong ya medi ya semela. Medi e e golang ka mafolofolo e tlhoka marose a bogolo jo bo fetang 0,1 mm, se e leng bogolo jwa dintlhana tsa medi e mentsi go kgona go ingangatlela mo leroseng la mmu pele e ka tlhagelela le go golela go ya pele. Kemelano e e kwa godimo ya mmu o o katisegetseng e raya gore medi e tshwanetse go lwa ka maatla a magolo go tsenelela mo llageng e e katisegetseng.

Montshakuno a ka fenya jang llaga ya katisegelo?

Tshugo e e boteng jwa go feta 25 cm e na le kgono ya go thuba dipane tse dipopota tse di dirilweng ke pharakano ya maotwana, fela e ka nna ya se nne tharabololo ya pakatelele go oketsa kgotsa go bebofatsa thobo ya dijalo e e kwa godimo. Mo dithulaganyong tsa ntshokuno tse dintsi tshugo e e boteng e tshwanelwa go boelediwa setlha sengwe le sengwe. Ditiro tsa tshugo morago ga go lema di ka katisegetsa mmu gape go batla go fitlha 80% ya tshwaragano pele ga tshugo. Ka jalo go na le seelo se segolo, sa maatla mo sebopegong sa disele e e dirisitsweng le ditshenyegelo tsa metšhine e e dirileng e e tlhokegang mo tshugong.

Thulaganyo ya temodijalo ya gajaana ya gago e ka dirisa mekgwa e e tlwaelegileng ya tshugo e e ka akaretsang go lema morago ga thobo, go dêsa, go repa, ditlhagolo tse di farologaneng, o bo o jala, gammogo le go kgatshetsa go laola mefero le ditshenekegi morago ga go jala le ga thobo. Ka jalo go a kgonega gore o bo o tsamaile mo masimong magareng ga makgetlo a robedi le robong magareng ga thobo le jalo ya sejalo se se latelang. Thulaganyo e, e tura thata go e tsweletsa. Peeletso mo metšhineng le didiriso, nako e e tserweng go wetsa ditiro tse, badirisi le diterekere, lookwane le dipaakanyo, di kwa godimo thata.



Tshugotlwaelo

Thulaganyo ya tlwaelo e ne e dirisediwa bogolo go laola mofero le go tlhanyaolola legogo la mmu efe kana efe le le tlhodilweng ke dipula tse di maatla, tse gale di nang mo nagagodimong. Pula efe le efe e e amogetsweng mo pakeng ya bogola, magareng ga dijalo, e ka bolokwa go tlaa dirisiwa ke dijalo tse di latelang tse di jetsweng. Tlholego ya kobelo ya lorole e thibela bogolo jwa mowafalo ya bongola jwa boalotlase le boalogodimo jo bo bolokilweng go tswa porofaeleng ya mmu.

Go lema boalotlase go thuba pane le gona go ka tlhola tshenyegelo pele ya popego ya mmu e bile e ka nna bokoa fa pereko e ka dirwa mmu o le metsi thata. Mekgwa ya tshugo ya tshomarelo, e e akaretsang ditiro tsa tshugo e e fokoditsweng,e potlana kgotsa e e sa dirweng gotlhelele, e ka fokotsa katisegelo ya mmu mme kwa bofelong ya fokotsa ditshenyegelo tsa tshugo ka kakaretso.

Mesola ya tlhanyaololo e e kwa godimo ya mmutlase

Dimekhenesime tsa polantere tse dintsi di katisegetsa mmu go le gonnye go dikologa peo e e jadilweng. Kamano e e siameng magareng ga peo le mmu, e itlhaganedisa kelo ya go monyela metsi ka jalo le ya tlhogo ya peo. Katisegelo e e bogareng e ka fokotsa tatlhegelo ya metsi ka ntlha ya mowafalo le go thibela go oma ga mmu mo tikologong ya peo. Ka gale mo maemong a temodijalo ya masimo a omileng mmu o o omileng le go tlhanyaololwa, o tshelwa ka botlhošwana mo godimo ga peo e e jetsweng. Se se dira jaaka llaga ya kobelo ya lorole e e thibelang tatlhegelo ya bongola go ya pele. Fela le gale go botlhokwa gore o se katisegetse mmugodimo le mmutlase fa tlase ga peo.



Mmu o o tlhanyaolotsweng thata ka tshwaragano e e sa nitamang le ona o ka nna matshosetsi mo kgolomeding le tswelelong ya medi ya tota. Medi e inyalanya le phetogo mo nitamong ya mmu ka go golela kwa dikgaolong tse di se nang le kemelano e nnye ka jalo ga e ne e sutlhelela bonolo mo dipaneng tse di popota mo porofaeleng ya mmu.

Mathata a a tlholelwang dimela ke llaga ya katisegelo

Tshwaetso ya llaga ya katisegelo ke gore kgaolo ya kgono mo porofaeleng ya medi e e utololwang ke medi e a fokodiwa. Monyelo ya dikotla le kelelo le poloko e e fokotsegileng ya metsi e lekanyetsa kgono ya dimela go ntsha thobo e e kwa godimo. Ka dingwaga tsa komelelo katisegelo ya mmu e ka isa kwa dimeleng tse di hubileng le tsa ngodiego ya komelelo. Kwa ntle ga dipula tse, dinako le menontsha e e tshetsweng sentle, go tla itemogelwa thobo e e fokotsegileng.







Setshwantsho 2









Katisegelo ya mmu mo dingwageng tse di metsi, e tlhola tsenomowa ya mmu e e fokotsegileng mo dillagenggodimong tsa mmu ka gore kelo ya monyego e fokotsegile mme e ka tlhola kgogolego ya boalogodimo ka go na ga dipula le tsenomowa ya mmu e e fokotsegileng thata. Se se ka tlhola go latlhega ga monontsha le naeterojene go tsena mo lefaufaung. Monyelo ya potasiamo e batla gore semela se senye maatla a sona go monyela potasiamo. Tsenomowa e e fokotsegileng e ama maatlafalo ya medi mme e feleletse mo monyelong e nnye ya potasiamo. Gonne foseferase e sa ye kgakala mo mmung le fa e tshetswe pele kgotsa e tshelwa ka nako ya jalo. Thulaganyo ya medi e e fokotsegileng le yona e tlaa lekanyetsa monyelo ya dijo tsa dimela tse di botlhokwa. Mebu ya motlhaba ka phasalatso ya dikarolwana tsa mmu tsa bogolo jo bo tshwanang e rata go katisegela bonolo. Mebu e na le nwelelelo ya bongola e e amogelesegang mo porofaeleng ya mmu fela pane e e omileng efe kana efe, e tlaa thibela medi go golela kwa botennye le go dirisa metsi a ka paka ya komelelo ka nako ya ntshokuno ya dijalo mo mmung o o omileng.



Go bonetse gore fa medi e ka kgona go tsenelela pane e e omileng kgotsa ya thusiwa ka ditsenelano mo paneng e e omileng e, e kgona go gola sentle go feretlha metheriale ya mmu e e boleta kwa botennye mo porofaeleng ya mmu. Ka jalo phitlhelelo e bonwa sentle go fitlhelela metsi le dikotla go ntsha thobo e e kwa godimo.



Katisegelo ya mmu e ka tlhalosiwa ka bophara e le bogolo katisegelo ya boalogodimo kgotsa katisegelo ya boalogodimotlase.



Katisegelo ya boalogodimo

Dipula tsa dikgakologo di na ka merwalela e e kwa godimo le e e maatla mme e ka tlhola selekano se se boitshegang sa tshwagafalo ya mmu, kgogolego le tatlhegelo ya monono mo boalogodimong jo bo sa sirelediwang.



Mo mmung o o nang le dibodi tse di kwa tlase kgotsa o o sa sirelediwang ke masalela a dimela, kutlwalo ya lerothodi la pula mo boalogodimong jo, le yona e ka tlhola tlhamego ya legogo la katisegelo la boteng jwa 12 go ya 20 mm mo boalogodimong jwa mmu.

Setshwantsho 1









Marothodi a pula e e tlwaelegileng a simolola ka bogolo jwa 1 go ya 7 mm mme a wela mo mmung a taboga ka lebelo la 30 km ka ura. Dikarolwana di ka phatšhegela bokgakala jwa go feta mitara go tswa kwa kgaolwaneng ya kutlwalo. Se se tswala marose a boalogodimo go ya pele le go fokotsa nwelelelo ya metsi le go oketsa kelelo ya merwalela.





Setshwantsho 2

Fa go oma, boalogodimo bo tlhama legogo ka jalo lo thibelela kamogano ya gase efe kana efe kgotsa tsenelelo ya bongola mo puleng e e latelang. Llaga e e ama tlhogo ya matlhogelanyana jaaka bantshakuno ba bantsi ba ba jalang dijalo ba bone mo masimong a bona ka disonobolomo le dinawa tsa soya.



Dikarolwana tsa mmu tse di tlhanyaolotsweng ke tsona di kgona go tsamaya le metsi le go tswa mo tshimong go tsena mo meeding ya metsi, mme go tlhole thibano e e boitshegang ya melapo le dinoka. Fa go na le pula e e feteletseng jaaka thibego ya leru mo boalogodimong jwa mmu jo bo sa sirelediwang, foo metsi a sa kgoneng go nwelelela mo boalogodimong jo bo dilegileng, kgogolego ya bogodimo e ka tlhola tshenyo e kgolo le tatlhegelo ya monono wa mmu.

Loruo mo mebung e e metsi

Fa loruo lo fudisiwa mo masimong morago ga thobo kgotsa nako efe le efe magareng ga dijalo, katisegelo ya mmu kgotsa "kgobotlego ya mmu" e ka diragala ka ntlha ya kgatako ya ditlhako tsa dikgomo le dinku. Se se diragala fa mmu o le metsi thata le go tlhalosega fa diteng tsa bongola di fetile mothamo wa tshimo. Poitshego ya katisegelo e tlaa laolwa ke selekano sa dijalo mo godimo ga boalogodimo jwa mmu. Katisegelo e ka bonwa mo boalogodimong jwa mmu mo magareng ga 7 go ya 10 cm's mo porofaeleng ya mmu. Tshwaetso e e boitshega segolobogolo mo mebung ya diteng tsa mmopa tse di kwa godimo thata.

Gape teng fa, dibaka tsa marose di fokotsegile mme go tlhole mathata otlhe a a tlholwang ke katisegelo a a umakilweng fa godimo. Fa dikgomo di tlogelwa mo mafulong a maemo a a metsi, kwa bofelong thobo e ka fokotsega ka 20% ya ntshokuno e e solofetsweng ya gale. Tharabololo ke gore o tlhokomele masimo a gago go lemoga diteng tsa metsi tse di feteletseng mme o hudusetse dikgomo kwa mafulong a a jetsweng kgotsa dikampa tsa phulo tse di kwa godingwana kgotsa tse di nang le lefatshe le le thulameng le le seng metsi thata jaaka masimo a temodijalo. Fela fa masimo a setse a omile dikgomo di ka busediwa gape paka e e rileng.







Setshwantsho 3

















Peoleitlho le tekelelo ya katisegelo ya mmu

Katisegelo kgotsa go nya legogo ga boalogodimo go ka bonala bonolo ka go tsamaya mo masimong a gago morago ga go na ga pula e ntsi kgotsa e e bokete. Thipa ya mokopelo e ka dirisiwa go kokola legogo go bona gore lo boteng bo kae.

Katisegelo ya boalotlase

Gore o kgone go lekanyetsa bothata jwa katisegelo ya boalotlase mo masimong mo polaseng ya gago go tshwanetse go dirwe patloboleng e e tseneletseng thata.



Mesima ya porofaele

Sepete se ka dirisiwa go epa mosima wa tekelelo o monnye mme go tlaa tlhagelela ka bonako fa e le gore pane e e dilegileng e teng mo go 20 - 25 cm go tswa boalogodimong jwa mmu. Llaga e fa a e omile gantsi go bokete thata go ka e šema ka bogale jwa sepete. Fa go fitlhelwa llaga e kgotsa go belaelwa katisegelo e e boteng go feta fa go epiwa porofaele ya mmu ka letsogo mme bonnye e nne selekano sa mitara o le mongwe. Se se kgontsha motlhatlhobi go tsena ka mo masimong le go sekasekela porofaele ya mmu katisegelo sentle. Noto ya moitseanape wa jioloji, kgotsa sediriso sengwe se se motsu, se gogwa ka ntlhana e e motsu go tswa kwa bogodimong go ya kwa botlaseng jwa porofaele. Llaga nngwe le nngwe e e thatafetseng e tlaa bonala bonolo thata mme e ka lekanngwa. Boteng le bokima jwa llaga jaanong bo tlaa laola gore ke sediriso sefe sa meno se se tshwanetseng le boteng jo bo tlhokegang jwa tsenelelo ya mmu e le gore llaga e tle e thubelwe kwa godimo go tswa kwa tlase ga pane e e thata.



Mosima wa porofaele o ka dirisiwa go tsaya dikaommu le go tlhatlhobelaboteng jwa medi jo bo feletseng gotlhelele, mohuta wa mmu le llaga e e kwa tenteng e e sa sutlhelegeng nngwe le nngwe e e nnang teng. Mesima ya porofaele e le mmalwa mo tshimong yotlhe e e amegang e ka tlhatlhobiwa gore jalo patlisiso e e tseneletseng e wediwe.

Fa medi ya sejalo se se sa ntseng se gola e le teng, go ka dirisiwa sekgatshi sa letsogo se se nang le kgatelelo ya metsi e e lekaneng go farolola medi ka go tlhatswa mmu o o e dikanyeditseng. Ka mokgwa o kanamiso ya medi le kutlwalo ya llaga e e katisegetseng di ka bonwa sentle thata. Fa go dirisiwa repara ka nako ya jalo motho o ka lemoga tlhogo ya medi go feta ka llaga le kanamo ya medi go ya pele kwa tlase ga llaga e e katisegetseng.

Porofaele ya mmu gape e ka dirisediwa go baya leitlho nonofo ya mekgwa ya tshugo efe kana efe e e dirisitsweng go lwantsha katisegelo ya mmu e e bonweng mo malobeng. Nonofo ya thulaganyo ya tsamaiso kgotsa nonofo ya tiragatso ya sediriso se se rileng le yona e ka bewa leitlho.

Loretshipi lwa "T"

Fa go berekwa masimo go nna teng ga pane e e thata kgotsa nonofo ya sediriso sa go thuba pane e e thata, go ka bewa leitlho ka go pega mo beneng ya gago ka gale loretshipi lo lo lekanyang lo lo itiretsweng : Lore lo ka dirwa ka tshipi e e potokwe ya bokima jwa 8 mm ka mokgothi wa bara ya "T" o o momeletsweng kwa godimo, ka eno e e looditsweng gosenene, le go tshwaiwa ka keraentara, disenthimitara tse 10 dingwe le dingwe. Lore jaanong lo ka tlhabelelwa mo mmung ka maatla a a magareng, gape a bogolo jwa tshimo, kakanyo ya katisegelo e tlhagelela ka bonako thata. Fa diteko di dirwa mo .5 ya mitara nngwe le nngwe, go ka tlhomamisiwa gore a bothata jwa katisegelo ya mmu bo akareditse kgotsa bo mo metšhetšhedimaneng e e rileng mo tshimong. Nonofo ya sediriso se se dirisiwang e ka bewa leitlho ka yona tsela e.





<fn>Pula Imvula.Soil2.2010-07-01.tn.txt</fn>
Soil 2 Setswana

Tekelelo ya taolo ya katisegelo ya mmu

Instructions:

Folio strap: Mmu

Byline: Kgannyana e tla ka montshakuno wa maloba

Caption:

Setshwantsho 1: Setlhatlhobi sa katisegelo ya mmu se tlaa go naya lesedinyana la gore go diragalang mo mmung



Mo kgannyaneng e e mo tsebeng ya 5 go ya 8 re tlhalositse katisegelo ya mmu le gore e diragala jang. Kgannyana e e tlaa tlhalosa gore setlhatlhobi sa katisegelo ya mmu se dira jang le gore o ka laola jang katisegelo ya mmu.



Go dirisa ditlhatlhobi tsa katisegelo







Setshwantsho 1













Setlhatlhobi sa katisegelo ya mmu se tlaa fa lesedinyana la gore go diragalang mo mmung fela ka sengwe le sengwe fela sa didiriso le mekgwa e le mmalwa se se dirisiwang go baya katisegelo ya mmu leitlho. Mosola wa sediriswa se ke gore masimo a ka tlhatlhobiwa ka kwa ntle ga setlhakgolo sa rona botlhofo. Fa dimela di ka lemogwa di na le bothata jwa pholo go sekasekwa ka bonako gore a bothata ke katisegelo ya mmu kgotsa nnyaya. Gape, nako e e siameng go dirisa setlhatlhobi sa katisegelo ya mmu ke fa seemo sa bongola sa tshimo yotlhe se lekanetse mo tshimong. Maemo a a omileng thata kgotsa a kgobotlega ga a ne a ntsha dipalelo tse di ikanyegang.

Setlhatlhobi se dirwa ke khounu ya tshipi e e tshekeletsa ya dikerii tse 30 ka šafote ya kgweetso le selekanyi sa kgatelelo. Go tlamelwa gape ka dikhounu tsa mebu e e boruma le e e thata. Dintlhana tse di dirilwe ka tsela ya go etsa medi ya semela e e golang go tsamaya le mmu. Sediriswa se go naya dipalelo ka dikhilopasekale se se lekanyang kemelano ya tsenelelo mo mmung. Dipalelo tse di ka go naya sekao sa tshukagano tsa katisegelo tse di farologaneng mo dilekanyong tse di farologaneng mo porofaeleng ya mmu. Dipalelo tse di ka dirisiwang go kala polase yotlhe kgotsa tshimo ya senthaphaefote go kgontsha go lekanya bothata jwa katisegelo ya mmu jo bo ka nnang teng mo kgaolong e tona.



Go laola katisegelo ya mmu

Ditharabololo dingwe go laola katisegelo ya mmu di sobokantswe fa tlase:

Fokotsa tshugo ka kakanyo ya go ya kwa tshugong ya tshomarelo go akaretsa le tshugo e nnye.

Tsenya diterekere le didiriso kgotsa didiriso tse di itsamaisang fela mo masimong fa selekano sa bongola se le mo seemong se se lekaneng. Seemo sa bongola jwa mmu se ka tlholwa pele tshugo e simologa ka go tsaya sekaommu go tswa botennye jwa 15 cm mo mmugodimong. Leka go se dira kgolokwe. Fa se bopagana bonolo le go lotagana, go metsi thata. Fa se fafarega sentle, go omile go ka dira tshugo le pharakano e ntsi.

Fokotsa tiriso ya megoma ya dikara thatathata.

Emisetsa temelo e e boteng ya megoma ya dikara ka didiriso tse di meno gore o kgone go repela kwa teng kgotsa o diragatse tshugo ya kobelo ya dirite.

5. Fa o ngapela kwa teng thata dirisa sediriso sa meno se se sa tshwenyeng boalogodimo jwa mmu, mme se se thubang pane efe le efe ya boteng jwa magareng ga 25 le 45 cm mo mmung.

6. Go jalwa ka thaene e e ngapang e e sa tshwenyeng boalogodimo jwa mmu fela e netefatsa gore katisegelo efe kana efe e e tlhodilweng ke dipula tse di maatla, kgotsa pharakano e e bokete, e thubega ka fa tlase kgotsa gaufi le mola o o jetsweng. Netefatsa gore peo e jalelwa ka fa letlhakoreng lengwe la monontsha le la mola o o ngapilweng.

7. Dirisa ngapo e e metsi (wet ripping) magareng ga mela ya dijalo tse di jetsweng ke mola morago ga go jala, go thuba katisegelo ya boalogodimo, go tsenya mowa mo mmung le go letla pula efe le efe e e tlang, go tsenelela mo mmung.

8. Go botlhokwa go akaretsa dijalo tsa dithulaganyo tsa medi e e farologaneng mo thulaganyong efe le efe ya thefosanyodijalo e e tlaa thusang go thuba kgotsa go fetola tshukagano ya porofaele ya mmu mo thefosanyong ya korong, disonobolomo, mmidi le dinawa tsa soya, di tlaa thusa mo phokotsong ya tlhamego ya dipane mo porofaeleng ya mmu. Dimela tsa mohuta wa bojang ka kanamo ya medi e e lekalekanang di refosanngwa le dijalo tsa moditona. Habore le dijalo tsa "tricale" tse di nang le dithulaganyo tsa medi tse di nonofileng di ka akarediwa go tokafatsa katisegelo le go tokafatsa menolommu ka nako e le nngwe mo dithulaganyong tsa montshakuno yo o sa batleng go jala mafulo a leruri. Temodijalo gape e ka refosanngwa le dijalo tsa mafulo dingwaga tse pedi go ya go tse tharo go ikhutsisa mmu go senngwa ke metšhine. Thobo ya dijalo gantsi di a tokafala fa di jalwa mo modikong gape.

9. Fetogela kwa go seteleng ga diterekere le didiriso tsa bophara jo bo feletseng le jo bo lekantsweng jwa maotwana le didiriso gore go tle go diragadiwe thulaganyo ya taolo ya pharakano mo tirong ya temothuo yotlhe. Fa diterekere di tsamaya mo metlhaleng e e setseng e katisegetse maatla a a tlhokegang a a fokotsega mme go fitlhelelwa tiriso e e siameng ya disele. Dikgaolo le mela eo go jetsweng dimela teng ga di ne di katisegela mo setlheng seno. Masimo le ona a ka fitlhelelwa bonolo morago ga dipula tse di maatla ka go dirisa metlhala ya maotwana e e setseng e le teng.

10. Simolola go dirisa matlhale a temothuo ya tshomarelo ka go fokotsa ditiro tsa tshugo mme o ye kwa go oketseng dibodi mo mmung ka fa o ka kgonang ka teng mo dingwageng tse tharo go ya go tse nne tse di tlang.





<fn>Pula Imvula.TractorMaize.2010-06.tn.txt</fn>
Tractor (MAIZE) Tswana



Lenaneotlhatlhobo la terekere ya gago - karolo 2



Instructions:

Folio Strap: Tlamelo

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Tiragatso ya Bokgoni



Mo kgatisong ya Motsheganong, 2010 ya Pula/Imvula re tlametse ka lenaneo la ditlhatlhobo di le mmalwa tse di tshwanetsweng go dirwa pele o dirisa terekere ya gago. Terekere e botlhokwa mo polaseng, mme fa o sa tlhokomele terekere ya gago, e tlaa go ja madi a a boitshegang. Karolo 2 ya kgannyana e e a latela.



Tlhatlhoba selekanyaseedi sa thulaganyo ya tsidifatso

Tlhatlhoba selekanyo sa metsi enjene e sa le tsididi. Fa go se na lebotlele la metsi mo terekereng, selekanyo sa metsi a a mo radiethareng se tshwanetse se nne 25 mm go tswa kwa godimo. Netefatsa gore go na le sethibelakgatselo se se lekaneng mo setsidifatsing.



Tlhatlhoba 3 point hitch pins

Netefatsa gore bogolo jwa dipene le diphini tsotlhe ke jo bo nepagetseng.



Tlhatlhoba top link

Netefatsa gore top link e tshasitswe kirisi le gore go dirisitswe diphini tsa bogolo jo bo nepagetseng.



Tlhatlhoba bara ya kgogo

Netefatsa gore diboutu tsotlhe mo bareng ya kgogo di gagamaditswe mme o dirise pene ya bara ya kgogo e e nepagetseng.



Ditsamaiso tsa go dumisa tse di latelang di tshwanetse go latelwa pele o simolola go dumisa terekere:



Ka gale nna mo setilong pele o dumisa terekere

Itse ka ga ditlhokomediso tsa pabalesego tsa terekere nngwe le nngwe. Mo diterekereng dingwe o tshwanetse go gatelela tlelatšhe kwa teng mme molongwana wa kere o nne fa gare fela.



Letla terekere go dumaduma (idle) metsotso e se mekae mme o tlhatlhobe dilekanyi (gauges) le diponetsiboso tsotlhe mo phaneleneng ya didiriswa. Fa sengwe se sa siama se baakanye pele o tsamaya. O se ke wa refa terekere go sa tlhokege.



Ka gale dirisa terekere e le mo kereng e e nepagetseng mme o se tlogelele enjene go goga bokete.



Go tima terekere

Letla terekere go dumaduma motsotso kgotsa e mebedi, gore thebo e tsidifale pele o tima enjene. Tlatsa tanka ya disele ya gago morago ga tiro ya letsatsi go thibela phokafalo le marothodi a metsi mo tankeng ya disele ya gago.



<fn>Pula Imvula.WeedsMaize.2010-03.tn.txt</fn>
Weeds (Maize ) Tswana



O ka laola mefero ka katlego jang



Instructions :

Folio Strap: Taolo ya mofero

Byline: Jane McPherson motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos:



Photo 1: Dijalo tsa mmidi tse di bokoa; bona jaaka mefero e fentse ntwa.

Photo 2: Taolomofero e e bokoa, lemoga ka moo mmidi o setlhafetseng ka teng.

Photo 3: "Wild Oats" e e fitlhetsweng mo koronnye. Bona dijalo tse di telele tse ditshweu tsa "wildoats" mme le dijalo tse di hibitseng tse dikhutshwane tsa mofero.

Photo 4: Yellow Nut Sedge e e fitlhetsweng mo tshimong ya mmidi



Temothuo e sala go nna kgwetlho mme fela fa ke ithayang ke re mongwe le mongwe o utlwile sentle ka taolomofero, ke etetse masimo mme ke fitlhetse mathata a a boitshegang ka mefero, bogolosegolo "Yellow Nut Sedge", "Uintjies" le monakaladi.



Kwa ntle ga taolomofero e e siameng le e e feletseng ga o kitla o kgona go ntsha dijalo ka poelo le itshegeletso. Mefero ke mmaba wa gago - mefero e gaisanela le dijalo tsa gago metsi, dikotla, sebaka le lesedi. Tshenyegelo ya ntshokuno ya dijalo e kwa godimo mo e leng gore ga o ka wa kgona go letla mefero go dirisa monontsha o o totisitseng dijalo tsa gago.



Se se botoka go gaisa mo taolomoferong ke go thibela mefero gore e se gole gotlhelele. Fa o tlogelela taolomofero go e dira moragonyana le gona fa e setse e godile thata pele o e bolaya, tota e setse e dirile tshenyo e e boitshegang mo dijalong tsa gago. Katlego ya bontsi jwa temodijalo e e ikaegile ka katlego ya taolomofero.



Itse mefero ya gago

Fa o sa itse mmaba wa gago, ga o kgone go lwa ka nonofo. Fa o bona masimo a mantšhwa a o sa itseng, ka dinako dingwe go bokete o abelela mefero e o tlaa e fitlhelang foo. Fela le gale, morago ga setlha sa ntlha mo tshimong nngwe le nngwe, o tlaa itse mefero e e teng foo mme o tshwanetse go kgona go e thibela go gola. O tshwanetse go itse gore a mefero eo ke ya matlharephaphathi kgotsa matlharesesane. Go ka nna molemo tota fa o itse maina a mefero e e tlhogileng mo tshimong e e rileng gonne o tlaa kgona go bona kgakololo gore o ka laola mongwe le mongwe wa yona botoka jang.



Rulaganya togamaano ya taolomofero ya gago go sa le gale pele ga setlhajalo.

Fa o ikaegile ka taolo ya semotšhine, netefatsa gore tiragatso nngwe le nngwe (tshugommu ya motheo kgotsa tlaleletso) e bolaya mefero gotlhelele. Ela tlhoko thata gore meno a sediriso a gatana ka nepo gore o se tlogele metšhetšhedima epe ya mefero. Fa masimo a le metsi thata fa o tlhagola go tlosa mefero, gakologelwa gore e ka jalega sešwa mo mmung o o bongola le go tswelela go gola. O tshwanetse wa bo o tlhomamisa gore ke sebolayatlhatshana sefe se o yang go se dirisa thata pele ga jalo. O tlaa tlhoka go netefatsa gore sekgatshi sa gago se mo maemong a a siameng a go dira le terekere gore e a dira, ka selekayo kgatelelo le ka dinosele tse tshwanelanang.



Bona kgakololo ya moitseanape

Go na le batho ba ba itseng thata ka taolo ya mefero mo dijalong. Gakologelwa gore taolomofero e e turang thata ke e e sa dirang. O ka bo o sa duele madi, fela gakologelwa gore o tlaa o latlhegelwa ke lotseno lo lo boitshegang.



Pele ga go jala

Go ka dirisiwa sebolayatlhatshana se se sa tlhaoleng se akaretsang (jaaka Roundup kgotsa Gramaxone), kgotsa tshimo e ka phepafadiwa ka motšhine. Gakologelwa gore fa re bua ka sebolayatlhatshana se se sa tlhaoleng, se tlaa bolaya semela sengwe le sengwe se se tala mo tshimong. O tlhokomele thata fa o dirisa dibolayatlhatshana tse, gonne fa o setse o kgatshitse ga go se o ka tlholang o se dira go tlosa khemikale.



Morago ga go jala

Go latela go jala, sebolayatlhatshana sa pele ga tlhogo se se kwadiseditsweng ka kgethego taolo ya mofero ya mefero e e kgethegileng eo mo sejalong se se kgethegileng seo, se ka dirisiwa. Monakaladi o ka nna mathata a magolo, mme ga o botlhofo go bolawa. Ka lesego, Yellow Nut Sedge e ka laolwa ka katlego, mo mmiding le mabeleng kago dirisa Servian (kuno ya mo motseletseleng wa Syngeta). Dibeke tse thataro tsa ntlha mo botshelong jwa dijalo ke tsa botlhokwa thata mo taolong ya mofero - kgaisano go tswa meferong mo dikgatong tsa go tlhoga e na le tshusumetso e e bosula mo thobong kwa bofelong.



Nako ya tshelo ya dibolayatlhatshana

Mefero e tshwanetse go laolwa fa e sale menana, e gola ka go phorosela le pele ga e naya dimela kgaisano. Mefero ka gale e tshwanetse go laolwa pele e ungwa. Fa mefero e setse e dirile peo, peo le yona e tlaa mela le go gakatsa bothata. Kgaisano le mefero e ama thobo ya dijalo. Ka nako ya bogola, masimo a sa ntse a tshwanetse go tsholwa a se na mofero. Peo ya mofero e kgona go boba mo mmung nako e telele le go tlhoga fa maemo a e siametse.



Taolomofero ka khemikale

Go na le mesola e le mmalwa mo go diriseng taolomofero ka khemikale.

E dirwa ka bonako - ka bonako go gaisa taolo ka motšhine

Fa masimo a le metsi, terekere e e gogang sekgatshi e ka tsena mo masimong thata pele ga terekere e e gogang sediriso se se tlhagolang.

O ka laola mofero pele o tlhoga ka jalo wa thibel kgaisano.

Go kgatsha go ka fitlhelela mefero yotlhe le go e bolaya yotlhe, fa e le gore mefero e e mo gare ga dijalo tse di mo moleng gantsi e tlogelwa e sa kgongwa morago g tlhagolo.

E boloka bodiri - mo kgaolong tse dintsi tsa Aforikaborwa, taolomofero e dirwa ka diatla. Se ke tiro e e boima tota. Bothata jo bongwe jo re nang le jona ke gore paka e mofero o befileng ka yona gantsi ke ya Keresemose le Ngwaga o mošwa, e e leng gore ke nako e batho ba itsemeletsang go dira. Fela fa nako ya malatsi a boikhutso a fela, mefero ga e tlhole e laolega mme tshenyo e setse e dirilwe.



A re direng mmogo go dira 2010 Ngwaga o go se nang mofero. Fa re ka tsepamisa mogopolo mo ntlheng e nngwe fela e, ke a tlhomamisa gore re tlaa atlega.

<fn>PulaImvula.250Tonclub(maize).2010-11-08.tn.txt</fn>
250 Ton Club (Maize) Setswana
Bafenyi ba 250 ton club ke...
Instructions:
Folio strap: Lenaneotlhabololo la balemirui
Byline: Ruth Davies, motshwaedi wa Grain SA.
Photos:
Photo 9: Mofenyi wa Molemiruipotlana wa ngwaga wa Mpumalanga ke Vincent Mdluli. Yo o nang nae ka fa molemeng ke Jerry Mthombothi (mogokaganyi wa Mpumalanga), mme ka fa mojeng ke Pat Shiba (motsamaisi wa Ndwandwa Trust).
Photo15: Mofenyi wa Molemipotlana wa Ngwaga wa Kapabotlhaba ke Colbert Timakwe.
Photo11: Bantshakuno ba bogwebi le ditokololo tsa 250 Ton Club ba ba amogetseng ditifikeiti e ntse Reuben Maphisa, Klerk Melken, Frans Gaoganediwe le David Malo.
Photo12: Ditokololo tse dingwe tse tharo tsa 250 Ton Club ke David Maleleka, Thabo Macholo le Masedi Letuka.
Photo13: Bantshakuno ba bogwebi le ditokololo tsa 500 Ton Club: Johannes Setshego, Levey Machuisa, Lazarus Mothusi le Deliwe Ntebele-Mutlwane, Pogiso Dikobe o ne a se yo.
Photo14: Montshakuno wa bogwebi le tokololo ya 1 000 Ton Club, William Matasane. Tokololo e nngwe ya 1 000 Ton Club, Paul Morule o ne a se yo.
Kwa Bloemfontein, monongwaga ka di 26 Phatwe, Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA le sa ntse gape le tlotlomaditse bantshakuno bao ba ba ntshitseng go eta ditono tse 250 tsa dithoro ka ngwaga. Go sa ntse go tlotlomaditswe Balemiruipotlana ba ngwaga.
<fn>PulaImvula.AccessMaize.2009-05.tn.txt</fn>
Access (Maize) Setswana



Go fitlhelela lefatshe le thuolefatshe



Instructions:

Folio strap: Thuolefatshe

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Temothuo yotlhe fela e ama tiriso ya lefatshe. Mo Aforikaborwa re na le dithulaganyo tse di farologaneng di le mmalwa tsa thuolefatshe. Thulaganyo e nngwe le e nngwe e na le dithata le makoa a yona. Ga go maswe go le kalo go nna le thulaganyo e e kgethegileng e le nngwe, fela go botlhokwa go itse le go tlhaloganya thulaganyo e a dirang mo go yona.



Sengwe sa dilo tsa botlhokwa thata go nna le sona ke mmepe wa polase, ka gore fa ke teng fa o simololang go logela maano a gago teng. Fa o sa kgone go fitlhelela mmepe (jaaka e le tlwaelo mo mangweng a mafatshe a morafe) gona o tlhoka go bona mongwe go go direla GPS ya masimo a gago, e e tlaa bontshang ka nepagalo fa masimo a gago a leng teng, gammogo le bogolo jwa tota jwa masimo a gago. Gakologelwa gore go botlhokwa go itse bogolo jwa masimo a gago gonne dipalelo tsotlhe tsa tekanyetso ya gago di thaelwa mo palong ya diheketara tse di amegang.



Nngwe ya dintlhakgolo tsa thulaganyo ya thuolefatshe ke go adima madi, gantsi motho o tlhoka go neela ka tshireletso. Fa o se na kanobong ya lefatshe, gona ga o kgone go dirisa lefatshe leo jaaka sesireletsamolato (collateral). Se se ka bonwa e le poelomorago, fela gakologelwa fa o bonta thoto ya gago le go kwadisa bonto mo leineng la setheo sa matlole, o bona kadimo, fela le fa e ka nna ka ntlha ya lebaka lefe fela, fa o ka palelwa ke go duela kadimo e - ba tlaa rekisa thoto ya gago go boelwa ke madi a bona a a setseng kwa morago. Se ke thulaganyo e e utlwalang mo ikonoming ya mmaraka e e gololosegileng mo thulaganyong ya bokapitalise (e e dirang mo lefatsheng lotlhe). Fela wena jaaka montshadikuno yo o tlhabologang o tshwanetse go ithuta go nna montshadikuno kwa ntle ga go baya sengwe le sengwe sa gago mo kotsing. Le ke lengwe la mabaka a ke dumelang gore o tshwanetse go simolola kwa tlase kwa ntle ga dikadimo tse di bokete - gore fa sengwe se ka fosega, o se ke wa latlhegelwa ke sengwe le sengwe. Mo thulaganyong ya lefatshe la morafe, koo lefatshe le laolwang ke dikgosi, o ka simolola mo tshimong ya gago e o e abetsweng ke kgosi mme fa o tswelela o atlega, o ka thapa masimo a baagisani ba ba sa a diriseng. Gakologelwa ga se mongwe le mongwe yo o leng montshadikuno. Re na le dikao di le dintsi tsa bantshadikuno ba bogwebi ba ba atlegileng ba ba dirang mo lefatsheng la morafe mme ba se beng le ba heketara e le nngwe fela.



Thuolefatshe



Kanobong





Tetla ya go dirisa lefatshe la morafe





Tumelanokhiro ya semolao





Thulaganyo ya PLAS ya Merero ya Lefatshe





Lefatshe la botlhe (la ga Mmasepala)







Dikgaolo dingwe di tshwanelwa sentle ke mefuta mengwe ya temothuo. Pula, matlha a ntlha le a bofelo a serame se se solofetsweng, le boteng jwa mmu, di laola se. Go botlhokwa gape go itse gore a masimo ke a nosetso kgotsa nnyaya - gakologelwa gore temo ya nosetso e batla tsamaiso e e gagametseng thata, fela gape e mathata mannye ka gore o ka nosetsa dijalo fa go tlhokega. Mo mefuteng mengwe ya temothuo, go fitlhelela motlakase go botlhokwa thata. Boleng jwa kagelelo bo a boitshega - fa o ka se ke wa kgona go thibelela loruo kwa ntle ga masimo a gago, o ka se ke wa lema dijalo ka katlego.



Tshedimosetsokakaretso ka masimo a gago



Sedika





Toropo e e gaufi





Palogotlhe ya bogolo jwa polase (diheketara)





Leina la polase





Eskom (nomore ya ntlhafelo)





Bogolo jwa teransefoma





Nosetso (diheketara)





Kgonophudiso ya sedika ya phulo / diheketara





Pula ka ngwaga (mm)





Bonnye le makisimamo ya dithemphereitšha





Letlha la ntlha la go wa ga serame





Letlha la bofelo la go fela ga serame





Kageletso - (tlhalosa gore a masimo le dikampa di ageletswe le maemo a kagelelo)

























Dinwane (detail) tsa lefatshe

Mmepe wa polase - netefatsa gore o na le mmepe wa polase le go ithuta gore Bokone, Borwa, Botlhaba le Bophirima, di ntlha efe.

Go botlhokwa go bona gore tshimo le kampa e nngwe le e nngwe e na le nomore. (Se se tlaa dirisiwa moragonyana fale mo tseosekaommung le thulaganyong ya tiriso ya lefatshe).

Tlhola bogolo jwa tshimo le kampa e nngwe le e nngwe (se gape se botlhokwa mo thulaganyong ya tirisolefatshe le go dira tekanyetso). Fa tshedimosetso e e se yo mo mmepeng, o tlaa tshwanelwa ke go e rulaganyetsa.

Gantsi mebepe ya mafatshe a morafe ga e teng. Fa e le gore o dira mo lefatsheng la morafe, mmepe wa GPS o a tlhokega o o nayang dintlha tsotlhe tsa tshimo e e kgethegileng eo.



Lefatshe la temo



Leina la Polase

Nomore ya Polase

Bogolo

Mofuta wa mmu

Botengmmu

Maemo (seemo sa gajaana le dijalo mo masimong)











































































Tlhokomela:

Go na le mekgwa e e farologaneng ya go tlhomamisa bogolo jwa masimo - o ka a dikologa o bala dikgato tsa gago, o ka dirisa leotwana le le metang kgotsa wa dirisa mokgwa wa leotwana la terekere; fela mokgwa o o nepagetseng thata ke go dirisa GPS.

Mofuta wa mmu o amana le bommopa, boserokwa kgotsa bomotlhaba jwa mmu.

Botengmmu ke go leka dillaga dife kana dife tse di ka thibelang kgolo ya medi - se se ka tlhomamisiwa ka go dirisa boro ya mmu kgotsa go epa mosima wa porofaele ya mmu.

Go tlhokega go tlhomamisa maemo a gajaana a tshimo, mme se se tlaa tlhotlheletsa gore masimo a ka dirisiwa mo bogautshwaneng.

Go tlaa aga ka gale go na le lefatshe lengwe le le seng mosola - lona le akaretsa ditsela, dipane gammogo le lefatshe le ntlo e agilweng mo go lona.



Tseosekaommu (lefatshe la temo)

Go botlhokwa thata gore dikao tsa mmu di tsewe dingwaga dingwe le dingwe tse pedi. Nontsho ke nngwe ya ditshenyegelo tse dikgolo thata mo ntshodikunong ya dijalo mme go tshwanetse go tlhokomelwe thata gore go dirisiwa monontsha o o nepagetseng mo tshimong e nngwe le e nngwe.



Montshadikuno o ka tshwanela go duelela tseosekaommu. Ano ke madi a a tlaa bong a dirisitswe sentle thata.

O tshwanetse o dirise mokgwa o o nepagetseng go tsaya dikao tsa mmu.

O tshwanetse go tsaya dikao tsa mmugodimo le mmutlase ka bobedi.

Sekao sengwe le sengwe se tshwanetse se tshwaiwe sentle ka leina le aterese ya montshadikuno, leina la polase gammogo le nomore ya tshimo. (Se se ka nna le ditlamorago tse di masisi fa se sa dirwe sentle).

Dikao di tshwanetse di romelwe go dira tshekatsheko - ditheo tse di latelang di na le dilaboratori:

ARC (Glen, Cedara, Dohne, Mmu, Metsi le Tlelaemete kwa Pretoria, Small Grain Centre kwa Bethlehem); le

Omnia (le ditlamo tse dingwe tsa menontsha).

Gakologelwa go kopa gore go tlhatlhobiwe le diteng tsa mmopa.

Kopa le katlanegiso ya monontsha ka yona nako eo. O tshwanetse go tlamela ka tshedimosetso e e latelang:

Dijalo tse di yang go jalwa mo tshimong; le

Kabelelotheo ya dijalo.



Diphulo tsa naga tsa tlhago le tse di jetsweng



Leina la Polase

Nomore ya Kampa

Bogolo

Mofuta wa naga

Kgono ya phudiso

Maemo (a gajaana a naga)

































































































































































Nosetso le ditshwanelo tsa metsi



Nosetso (diheketara)





Mofuta wa nosetso

Solid set





Melanosetso (Draglines)





Phaefoto





E mengwe



Motswedi wa metsi





Mothamo wa sediba





Kwadisitswe le Boto ya metsi





O ka dirisa metsi a a kana kang?





Makgethwana a a duelwang mo tshimong







<fn>PulaImvula.Activities.2009-10.tn.txt</fn>
Activities (Maize) Setswana



Ditiro tsa bolemirui - o leka go dirang?



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Go ka bo go na le mabaka a mantsi a gore go reng o batla go dirisa lefatshe le o nang le lona. Keletso ya gago ya go dira temothuo e ka tswa e akaretsa keletso ya go:



Go ntshetsa balapa la gaeno dijo;

Go dira lotseno; le

Go dirisa lefatshe la temothuo le le leng gona.



Temothuo ke go ntsha dijo le tlhale (fibre). Gore o kgone go dira temothuo ka katlego le kitso, go tlhaloganya go go siameng ga dimela, diphologolo, metšhine le tsamaiso di tlaa tlhokega.



Dimela

Dikarolo tse di farologaneng tsa semela di ka dirisediwa maikaelelo a bogwebi - medi (jaaka mo digweteng), matlhare (jaaka mo khabetšheng) leungo (jaaka diperekisi), kgotsa peo (jaaka mo mmiding). Dimela di ka dirisiwa ka tlhamalalo ke batho le diphologolo, kgotsa dikuno di ka fetolwa go nna mo sebopegong se sengwe. Go na le mefuta e e farologaneng ya dijalo tsa dimela e e dirisediwang bogwebi:

Dijalothoro, sekao mmidi, sonobolomo, mabele, matonkomane le dinawa tsa soya;

Merogo, sekao ditapole, ditamati, digwete, dieiye le dibeteruti;

Maungo, sekao monamune, namune, ratsuru le nnareki;

Maungothapo: diapole, ditšheri, diperekisi le diapolekosi;

Mafulo, sekao: Aregrostis, Moseka, Losereng le Seradella;

Ditlhatlego, sekao tee le kofi;

Tlhale, sekao leloba le folekese; le

Motsoko.



Kwa tshimologong fela dimela di tlhoka mmu, metsi, mogote, lesedi le dikotla go kgona go gola. Mo kgatong ya kgolo, dimela di na le medi, dikutu le matlhare. Se se dira jaaka bodirelo go thusa semela go dira dipeo tsa sona (go ikoketsa).



Diphologolo

Mefuta e e farologaneng ya diphologolo tsa polase di ruiwa jaaka motswedi wa:

Mašwi (dipodi tsa mašwi kgotsa dikgomo tsa magangwa);

Nama (dikgomo, dinku le dipodi tsa nama, dikoko tsa nama);

Tlhale (dinku tsa boboa le Maseiboko);

Matlalo le dikobo (dinku tsa Karakulu);

Mae (dikoko tsa mae); le

Kgogo (dipitse, ditonki le dipholo).



Boammaaruri diphologolo di dira jaaka feketori e nnye, go fetola se di se jang (se gantsi se ntshiwang mo polaseng) go nna se di se ruetsweng (nama, mašwi, boboa, jj.) jaaka motheo, bontsi jwa tiro ya bolemirui ya tota bo tshwanetse jwa bo bo totisitswe ntshodikuno ya dijo tsa diphologolo (sekao montshadikuno yo o dirang ka dikgomo tsa nama o ka tsewa jaaka montshadikuno wa bojang, gonne kwa ntle ga bojang, ga a ka ke a ntsha nama epe go rekisa).



Go ya ka dintlha tse di jaaka mofuta wa polase, tlelaemete, thato ya montshadikuno, mmaraka wa selegae, j.j, montshadikuno o tshwanetse go tsaya tshwetso gore o tshwanetse go rua diphologolo dife . Ditlhopho di akaretsa:

Dikgomo - mašwi, nama kgotsa mesolamebedi;

Dinku - nama boboa kgotsa mesolamebedi;

Dipodi - mašwi, boboa kgotsa nama;

Dikoko - mae kgotsa nama; le

Dipitse le ditonki - bogolosegolo go goga.



Tirisometšhine

Go dira tiro yotlhe ya polase ka mabogo go ka nna bonya le tlhotlhwagodimo. Tirego ya tirisometšhine e totisitswe segolo go oketsa bokgoni - go dira dilo ka bonako le botoka.



Motswedi wa maatla a kgogo e ka nna dipholo, dipitse, ditonki kgotsa diterekere. Tsona di ka dirisediwa go goga didiriso go lema mmu, go jala dijalo, go laola mofero, go roba dijalo kgotsa go rora (dipalangwa). Tlhopho ya segogi e tlaa ikaega ka metswedithuso ya montshadikuno gammogo le bogolo le mofuta wa lefatshe le montshadikuno a batlang go le bereka.



Tsamaiso

Tsamaiso e ka tlhalosiwa jaaka kgokaganyo ya dintlha tsotlhe tse di mosola tsa metswedithuso e e gona (lefatshe, dimela, diphologolo, tirisometšhine le matlole) e le gore go tle go fitlhelelwe maikaelelo a ntshodikuno ya dijo, go tlhola lotseno le tiriso ya lefatshe le le gona.



Fa tiro ya bolemirui e tshwanela go atlega, metswedithuso yotlhe e e farologaneng e tshwanetse go dirisiwa ka botlalo - yona e akaretsa madi, batho, lefatshe, dimela diphologolo metšhine le mebaraka.



Tsamaisomatlole le tsholodirekoto ke karolo e e botlhokwa thata ya tsamaiso ya polase, mme se se tshwanelwa go dirwa gangwe le gape le gona ka kelotlhoko e kgolo. Fa o sa dire poelo mo bolemiruing gona go raya gore o bo o na le lotseno lwa sebopego sengwe go etleetsa bolemirui jwa gago.



Tsweetswee a ko o tsee nako go sekaseka dipotso tse di fa tlase - ipotse potso nngwe le nngwe mme o akanye ka bikanyego ka karabo. Fa o sa netefatse sentle ka se tota o batlang go se fitlhelela, kgonagalo ya go retelelwa e kwa godimo thata - fa o sa itse kwa o yang teng, gona o na le kgonagalo ya go sa gorogeng teng.



Dintlha tse di ka akanngwang

Dintlha tse di latelang di tshwanetse go akanngwa pele go swediwa ka gore ke dijalo dife tse di yang go jalwa, ke diphologolo dife tse di ka ruiwang, kgotsa go dirwe kopanyo efe ya tsoopedi.



Ditsholofelo tsa montshadikuno

Go reng o dira temothuo?

A polase e tlaa bo e le yona fela motswedi wa lotseno?

Ke batho ba le kae ba ba tshwanetseng go tshela ka polase?

A o tla dira tiro yotlhe ka bowena?

A ntshodikuno e tlaa dirisediwa go itshedisa kgotsa e tlaa rekisiwa?

A o na le lorato lwa tlhago lwa kgwebo nngwe?

O ka solofela poelo e e kanakang mo bolemiruing jwa gago?

A o tlhoka katiso nngwe gore o tokafatse kitso le bokgoni jwa gago mabapi le bolemirui?



Thuolefatshe

Goreng thuolefatshe e e sireletsegileng e le botlhokwa?

A o na le tiriso ya lefatshe ya semolao?

O ka bona lefatshe jang?

A ke lefatshe la gago ka sebele?

A o tokololo ya setlhopha se e leng beng ba lefatshe?

Fa o le tokololo ya setlhopha, setlhopha se kwadisitse jaaka setheo sefe sa semolao?

A lo na le molaotheo/kano ya terasete kgotsa sengwe se se jalo se se laolang kamano magareng ga ditokololo tsa setlhopha?

A go na le ditokololo dingwe tsa setlhopha tse di sa tlholeng di na le seabe mo bolemiruing?

Go ya go diragalang fa ditokololo tse di sa direng sepe tseo tsa setlhopha di boela mo polaseng?

A o na le tetla go nna mo lefatsheng la morafe?

A o na le tumelanokhiro ya semolao?

O hirile paka ya boleele jo bokae?



Bogolo jwa lefatshe

O dirisa diheketara di le kae tsa lefatshe?

Ke diheketara di le kae tsa phulo ya tlhago?

Ke diheketara di le kae tsa phulo e e jetsweng?

Ke diheketara di le kae tsa masimo?

Ke diheketara tse kae tsa nosetso?

Kgonophudiso yotlhe ya polase ke bokae?



Phitlhelelo ya lefatshe

A lefatshe le fitlhelelwa bonolo ka tsela?

Fa o ntsha dikuno tse di bokete (dithoro kgotsa mothamo o mogolo wa merogo) a dillori di ka kgona go di rora?

A lefatshe le gaufi le motsesetoropo foo bogodu e ka nnang bothata?

A lefatshe le sireleditswe ka dikgora tse di siameng?



Mefuta ya mmu

O na le mefuta efe ya mmu?

Diteng tsa mmopa tsa mmu wa gago ke eng/di kana kang?

Boteng ke bokae?

Mothulama wa mmu o ntse jang?



Go na ga pula

O solofela pula ya ngwaga ya bokae?

O solofela go bona pula leng?

Ke dikgwedi dife tse ka gale e leng dikgwedi tsa komelelo?



Themphereitšha

A kgaolo ya gago e amogela serame mariga?

O solofela leng serame sa ntlha sa ngwaga?

O ka solofela leng serame sa bofelo sa ngwaga?



Phitlhelelo ya tirisometšhine

A o na le diterekere le didiriso tse e leng tsa gago?

A o ka hira terekere le sediriso fa o se na tsa gago?

A didiriso tse o batlang go di hira di tlaa bo di le gona fa o di tlhoka, kgotsa o tlaa bo o fodile mo moleng fa setlha sona se tswelela?

Go hira didiriso go tlaa go ja bokae?



Phitlhelelo ya mebaraka

A o na le mmaraka wa kuno eo o ikaelelang go e ntsha?

Bareki ba kuno e o ikaelelang go e ntsha ke bomang?

A o na le tshwaragano le bareki?

Tllhotlhwa ya gajaana ya kuno e o ikaelelang go e ntsha ke bokae?

O tlaa gorosa jang kuno ya gago kwa mmarakeng?

A o tlhaloganya diemoboleng tsa kuno e o ikaelelang go e ntsha?

A o na le maitemogelo mangwe ka dikonteraka tsa thekiso?



Phitlhelelo ya nosetso

A o kgona go fitlhelela metsi a nosetso?

A o ikwadisitse le boto ya metsi ya selegae go kgona go dirisa metsi?

O ka dirisa metsi a a kana kang?

O kwadiseditswe go nosa lefatshe le le kana kang?

Fa e le gore o dirisa metsi a sediba, a sediba sa gago se kwadisitswe?

Mothama wa metsi a sediba ke bokae?

Ditlhokego tsa metsi tsa dijalo tse o batlang go di ntsha ke bokae?



Metswedithuso ya matlole

O rulaganya go jala eng?

A o itse gore ditshenyegelo ka tlhamalalo ka heketara e tlaa nna bokae (disele, peo, monontsha, dibolayatlhatshana, dibolayasenyi, inšorense ya dijalo)?

A o itse gore ditshenyegelo tse e seng tsa tlhamalalo tsa gago ka ngwaga ke bokae (motlakase, morokotso, dituelo, le ditefo, dipaakanyo le tlamelo?

A o na le bokanakang jwa madi jo bo tlhokegang?

A o dirile kopo ya madi?

O ya go duela kelo ya morokotso ka bokae mo kadimong?

Madi a tlaa nna teng leng?

Ka thobo e e magareng, a o tlaa kgona go dira poelo mo dijalong?

O tlaa kgona go tshela jang go fitlhelela dijalo di rojwa?



Dipalamo

A o na le sepalamo do isa ditsenngwateng kwa polaseng?

A o na le sepalamo go isa dikuno kwa mmarakeng go tswa polaseng?

Ditshenyegelo tsa sepalamo ke bokae?

A o akareditse ditshenyegelo tse mo thulaganyong ya gago?



Phitlhelelo ya ditsenngwateng

A o itse ditsenngwateng tse o di tlhokang go ntsha sejalo?

O ka reka kae ditsenngwateng?

O tlaa tsamaisa jang ditsenngwateng tse?

Tlhotlhwa ya ditsenngwateng tse, fa e tshwantshanngwa le batlamedi ba bangwe, ke

bokae?

A o itse dilekanyo tse o tlaa di tlhokang tsa setsenngwateng sengwe le sengwe?

A o dirile thulaganyo ka kelotlhoko?



Bogaufi le legae

O nna bokgakala jo bokae le polase e o e dirisang?

O tlaa kgona go ya ga kae kwa polaseng?

A go tlaa bo go na le mongwe yo o tlhokometseng mo polaseng ka dinako tsotlhe?

Go tlaa ja bokae go ya le go boa kwa polaseng?



Bogona jwa polokelo ya dithoro

Fa dithoro di setse di robilwe, o ya go di boloka kae?

Ditshenyegelo tsa polokelo ke bokae?

Dithoo di ka bolokwa ka ditengbongola tse di kana kang?

O tlaa omisetsa kae dithoro go fitlhelela ditengbongola tse di nepagetseng?

A o rulaganya go rekisa dijalo ka bonako kgotsa a o rulaganya go di boloka le go emela tlhotlhwa e e botoka?



Phitlhelelo ya ditirelo tsa tshegetso

A o fitlhelela kemonokeng go tswa balemising ba selegae ba Lefapha la Temothuo?

Ke batho bafe gape ba ba ka go emang nokeng?

A o na le tshwaragano le balemirui ba bagwebi ba selegae ba ba ka bong ba rata go go ema nokeng le go go thusa?



Mekgwatiriso ya bolemirui ya selegae ya kakaretso

Bantshadikuno ba bagwebi ba selegae ba dirisa mefuta efe ya bolemirui?

A o na le tshwaragano le bantshadikuno ba selegae koo lo ka buisanang ka dintlha tse di matsapa?



Dikgonagalo tsa tlaleletsoboleng

A go na le kgonagalo ya gore o ka tlaleletsa boleng jwa sejalo se o se ntshang?

<fn>PulaImvula.AssetsMaize.2009-07.tn.txt</fn>
Assets (Maize) Setswana



Dithoto le disuga - a ke tsa gago kampo o a di kolota



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Jaaka mogwebi le montshadikuno, o tlhoka go nna le kanego e e tlhapileng ya dithoto le melato ya gago. O na le eng sa gago, le gona o kolota eng?



Temothuo ke kgwebo mme temodijalo e dirisa madi a a boitshegang.

Gantsi montshadikuno o tshwanela go adima bontlhanngwe kgotsa bogotlhe jwa ditsenngwateng.

Ditheo tsa kadimo di tlhoka go nna le seemo se se feletseng sa kgwebo ya montshadikuno - di tlhoka go itse ka diteng tsa dithoto tsotlhe ka nepo (di lekanyeditswe boleng ka tshwanelo), mmogo le melato yotlhe. Go le gontsi bantshadikuno ba ngomaela go ka ntsha tshedimosetso e, fela ditheo tsa matlole di na le tshwanelo ya go fitlhelela direkoto tsa matlole tsotlhe (jaaka go totobadiwa ke Molao wa Tseisomolato), mme fa o sa bolele boammaruri jotlhe, di tlaa bona diteng tsotlhe tsa molato mme jaanong o tlaa bo o latlhegetswe ke boleng jwa gago gammogo le kgonego ya kadimo.

Fa o tshwanela go nna montshadikuno yo o tswelelang, o tshwanetse o kgone go duela dikadimo tsotlhe tsa gago - baya dilo tsotlhe mo pepeneneng mme o letle ba ba nang le bokgoni jwa matlole go go thusa.



Bukakwadiso ya Dithoto le Melato



DITHOTO





Lefatshe











Diterekere le didiriso











Loruo











Bakoloti ba gajaana











PALOGOTLHE YA DITHOTO









MELATO





Melato ya pakatelele











Melato ya pakabogareng











Kgwebo ya temothuo











Tshupatlotlo ya Banka











PALOGOTLHE YA MELATO











<fn>PulaImvula.Banner.2007-12.tn.txt</fn>
Banner Tswana

Ke setlhophathutano sefe se se dirileng benara e e gaisang?



Instructions:

Folio strap: Ditlhophathutano

Byline: Jane McPherson, Motsamaisilenaneo wa Lenaneotlhabololo la Grain SA

Insert: Kgaisano ya benara ya bosetš haba ya setlhophathutawo se se gaisang!



Nngwe ya diporojeke tsa botlhokwa mo Lenaneotlhabololong la Molemirui la rona ke tlhomo le neeloditirelo ya ditlhophathutano.



Mongwe le mongwe wa bagokaganyi ba tlhabololo ba porofense o solofelwa go tlhoma le go neela ditirelo mo ditlhophathutanong di le 25 mo kgaolong e ba e direlang

Tonie Loots mo karolong ya Bokonebophirima ya Bokonebophirima;

Amos Njoro mo dikgaolong tsa Bogareng tsa Bokonebophirima le Foreisetatabokone;

Johan Kriel mo kgaolong e e setseng ya Foreisetata;

Jerry Mthombothi mo Mpumalanga, le

Phillip Olivier mo Kapabotlhaba.



Maitlhomo a ditlhophathutano ke: Go rotloetsa balemirui ba ba tlhabologang, ba ba nang le Lefatshe, go dira ditlhophathutano tse di kopanang gangwe le gape go fitlhelela katiso le tshedimosetso mabapi le madirelo a mmidi.



Lwa ntlha monongwaga, Johan Kriel o simolotse kgaisano ya benara e e gaisang magare ga ditlhophatlhutano. Dibenara tse di dirisiwa kwa pitsong ya setlhophathutano, sengwe le sengwe le malatsi a balemirui, go naya balemirui boitshupo le mowa wa bongmmogo.



Ditshwantsho tse di teng fa di supa boleng jwa dibenara. Ka ntlha ya gore kgaisano e e dirilwe fela mo Foreisetata, kgannyana e tlhagisetsa dikgaolo tse dingwe kakanyo e.



Re letile ka tsholofelo go amogela ditshwantsho tsa dibenara go tswa bagokaganying ba porotense - a benara e e gaisang e fenye!

<fn>PulaImvula.Barley(wheat).2011-06-07.tn.txt</fn>
Barley (Wheat) Tswana
Thobo ya garase ya 2010 mo Sekemanosetsong sa Taung
Folio strap: Thobo ya garase
Byline: Johannes Kokome, Motsamaisi wa Ntshokuno ya Garase kwa Botitielong jwa Aforikaborwa (South African Breweries) mo Taung.
Ngwaga wa 2010 e ne le ngwaga o o tletseng dikgwetlho mo temong ya Garase mo Sekemnosetsong sa Taung. Go ne ga kopanwa le dikgwetlho tse di farologaneng tse gareng ga tse dingwe go leng go tsenngwa ga mohuta wa "cocktail," go wa ga serame go go neng ga tswelela go fitlha ka kgwedi ya Lwetse, dipula tse di neleng, sefako le tshugommu e potlana (minimum tillage).
Thagiso ya Cocktail jaaka mohuta o mošwa mo sekemanosetsong sa Taung e ntse kgwetlho e e masisi e go kopanweng le yona. Cocktail e itshupile e le mohuta o o nang le bokgoni jwa go ntsha ditono tse di kwa godimo tota. Mo ditiragalong tsa temo ya garase mo Taung, cocktail ke mohuta wa ntlha go ntsha ditono tse di ntshitsweng mo ngwageng o o fetileng. Go na le masimo a a kgonneng go ntsha ditono di le 7,9 ka heketara. Fa e ne e se ka dikgwetlho tse di umakilweng fa godimo e ka bo e itshupile sentle. Seo se seng sa tshwenya e ntse ditshane le sokoro (naeterojene) tseo di neng di se mo seeming sa tekanyetso ya SABM. Seno se bontshitse tokafalo mo ditonong tsa garase fa e sale e simololwa mo sekemanosetsong sa Taung ka 1981.
Ngwaga wa 2010 e nnile ngwaga o o neng o aparetswe ke serame. Serame se ole go fitlhelela ka Diphalane. Se se raya gore serame se kgonne go wela garase mo dikgatokgolong di le dintsi tse di farologaneng go tswa fa e ne e le dimpa, fa e tsala, fa e le mo kemong ya tege, tota le fa e ne e butswa. Se se amile boleng jwa garase mo go maswe thata. Maemo a bosa a botlhokwa thata mo temong ya sejalo sa garase. Ke ditono di le 1129, tseo sokoro ya tsone e neng e le kwa tlase ga 1,35 tseo di leng mo maemong a a amogelesegang a SABM mo ngwageng o o fetileng. Ke ditono di le 33 tse di rekisitsweng jaaka ditshane.
Pula e e feteletseng le yona e ka ama boleng jwa garase. Ka nako ya thobo ya garase ya 2010, ene gape e le tshimologo ya dipula tsa selemo. Garase e simolotswe go rojwa fa Ngwanaitseele a le robedi, mme fa Ngwanaitseele a le lesomepedi ke fa dipula tsa selemo di simolola. Ka nako eo go ne go robilwe go le gonnye fela ga garase. Masimo a a neng a sa rojwa a ne a tshwarwa ke pula mme a itemogela go mela ga dithoro kgotsa se se bidiwang "pre-germination" pele ga Garase e ka robiwa. Ke ditono tse di ka nnang 546 tse di amilweng ke bothara jo jwa go mela pele ga thobo, mme SABM e ne ya dira dipatlisiso gore e ka thusana jang le balemi, le gona gore e ka dirisa jang garase eno go ba tswela mosola gammogo le balemi.
Sefako se ka isa dikuno le thobo kwa tlase. Ke dihekara di ka nna 140 tse di amilweng ke sefako. Sefako seno se itemogetswe makgetho a ka nna mararo ka tatelano. Go ya ka inšorense tshenyo e ne e farologane magareng ga diphesente di le tlhano go ya masomenne supa (5 - 47%); se se supa ka tsela e thobo e e ileng kwa tlase ka yona. Tshimo e e neng e tlwaelegile ka go ntsha dikuno tse di magareng ga ditono di le thataro le supa, e ntshitse fela ditono tse 4,9 ka heketara.
Go ne go le botlhokwa go batla mokgwa wa go fokotsa ditshenyegelo tsa didiriswa ka ledi la naga le ne le itemogela kwelotlase (recession). Go ne ga nna molemo go dirisa tshugommu e potlana. Mokgwa ono ke wa go fokotsa didiriswa - go dira ditiro di le mmalwa ka tsamao e le yosi. Ka mokgwa o, o ka repa, wa jala, wa tshela monontsha. Mo go diriseng mokgwa o, go kgonnwe go ntsha ditono di le fa gare ga 6,8 ka heketara mo diheketareng di le lekgolo le masomepedi.
Ngwaga o e ne e le o bantshakuno ba rakaneng le dikgwetlho tse dintsi, tse ba ithutileng go le gontsi mo go tsona. Go tswa mo thobong e ke ditono di le 3,688 tse di robilweng jaaka furu.
<fn>PulaImvula.Beef(maize).2011-07-07.tn.txt</fn>
Beef (Maize) Setswana
Go rulaganyetsa le go baakanyetsa motlhape wa gago wa nama
Folio strap: Tsamaiso ya loruo
Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Go baakanyetsa motlhape wa nama wa gago setlha sa mariga se se omileng, go tlhoka thulaganyetso e e rulaganeng. Bantshakuno ba tlhoka go rulaganyetsa le go baakanyetsa setlha se ka kelotlhoko gore go netefadiwe gore go fitlhelelwa dipholo tse di siameng thata tse di tlaa bonang togamaano ya kgwebo e e itekanetseng le e e itshegeleditseng mo tiragatsong.
Mafatshe a phulo ya tlhago ke motswedi wa phepo o mogolo mo loruong lwa fa gae mo Aforikaborwa. Fa mariga a itelekela, mafatshe a a majang a tlhago a simolola go omelela, mme lwa bofelo mothamo wa phepo o o leng teng o wele tlase ka bonako, mme fela jalo le boleng jwa dikotla tse di gona, bo a fokotsega.
Mo marigeng, diteng tsa poroteine ya bojang di kwa tlase, fa diteng tsa "lignin" tsona di le kwa godimo. Fa mafulo a tlhago a se a boleng jo bo siameng dikgomo di latlhegelwa ke nama ka bonako, mme ga a tlhole a kgona go tlamela dikgomo ka dikotla tse di tshwanetseng mo sebopegong sa dilekanyo tsa poroteine tse di ka di fulang mme go sa le jalo gape dilekanyo tse di kwa godimo tsa "lignin" di tlhola gore dikgomo di je bojang bosenene ka di fitlhela gore e bosula mo go maswe. Moruakgomo o ka itlhophela go latela ditogamaano di le mmalwa.
Go rekisa diphologolo
Akanya go rekisa diphologolo tse di sa tsamaisaneng le togamaano ya kgwebo ya pakatelele ka botlalo. Diphologolo tse di tlaa ja dijo tse di ka bong di jewa ke ditokololo tsa motlhape tse di tsalang. Togamaano e e tlaa tlhoka gore montshakuno a bo a baletse gore o tlaa tlhoka setoko se se kana kang sa phepo ya mariga ya tlaleletso go rekwa, le gore o ka kgona go reka ka bokae. Kitso e e kgontsha montshakuno go swetsa gore ke diphologolo di le kae tse a ka kgonang go tswelela go di tshola sentle mo marigeng. Jalo go tlaa tlhokega gore o tlhophe loruo lo lo tsalang lo lo nang le madi a a tlhololo lo lo ka tlaleletsang boleng jwa motlhape mo isagong. Go botoka thata go rekisa diphologolo tse di tlhaoletsweng go rekiswa go sale gale thata pele di simolola go bopama ka ntlha ya tlhaelo ya phepo e bile di sa ntse di nonne sentle le go kgatlha leitlho la moreki go duela tlhotlhwa e e bonalang. Diphologolo tse gape ga di ne di tlhola di direla morui ditshenyegelo dipe mme gape ga di ne di tsenya kgatelelo mo mafulong a a leng teng fa setlha se fetoga. Ela mmaraka tlhoko gonne ditlhotlhwa di ganelela go wela tlase fa go rekisiwa palo e ntsi ya diphologolo fela pele ga mariga. Lotseno lo lo bonweng go tswa mo dingweng tsa motlhape lo ntse lo ka nna le seabe se segolo mo go kgontsheng morui go kgona go bona furu ya mariga e e tlhokegang go tlholela pelo ya motlhape e e setseng maemo a a kgonegang a a siameng thata go kgonwa go tsamaisiwa sentle mo dikgweding tsa mariga.
Phokotsoloruo e ka boloka nako, madi, mafulo le metswedi ya mmu, mme e tota e le botlhokwa go tsewa tsia jaaka sediriso sa tsamaiso mme e bile gape, diphologolo di ka nna tsa emisediwa ka tse dingwe kwa bokhutlong jwa paka ya komelelo fa tekanyetsokabo e tsamaisitswe sentle.
Phepo ya tlaleletso
Phepo ya tlaleletso ke karolo ya motheo ya tsamaiso ya loruo mo pakeng ya go kgabaganya mariga.
Mo dipakeng tsa komelelo tse di atologileng fa mafatshe a phulo a na le dikotla tse di sa lekaneng tsa loruo, diphologolo di tlaa dirisa mafura a di a ipeetseng, se se ka bakang tatlhegelo ya boima le maemo. Miakatlapelo, poroteine le faeba ke dikarolwana tsa botlhokwa tsa phepo ya diphologolo mo ngwageng otlhe mme phepo ya tlaleletso e ka fitlhelela ditlhokego tse fa morui a a tlamela ka metswedi ya phepo jaaka setoroi, dithoro, metswakophepo e e dirilweng le diboloko tsa dilatso tsa tlwaelo go tlaleletsa mafulo a a setseng.
Fa bantshakuno ya nama ba sa rulaganye ditogammano tsa phepo tsa bona go sa le gale, go ka itemogelwa ditatlhegelo tse di boitshegang tsa ditšhelete fa e le gore furu ka tshwanela go rekwa go setse go le thari, fa ditlhotlhwa tsa furu di le kwa godimodimo. Balela ditshenyegelo go sale gale mme o akaretse ditshenyegelo tsa dipalangwa mo palong eo. Swetsa gore a o ka dira botoka fa o reka ka mokoa kgotsa ka kgetsi. Ditshenyegelo tsa lookwane di ka ama tekanyetso ya gago.
Tatlhegelo e nngwe e e sa bonaleng ke tatlhegelo e e sa tlhokegeng e e diragalang ka ntlha ya kelo ya go dusa e e bokoa ya dikgomo tsa motlhape le kwa bofelong tatlhegelo ya lotseno go tswa mo dinamaneng tse di ka bong di tsetswe go sa le gale mo selemong se se latelang. Boammaaruri ke gore go netefaditswe gore le fa dikgomo di bopama ka nako ya go tsala kelo ya go dusa e tlaa fokotsega mo malatsing a le 60 go ya 90 morago mo nakong ya go palangwa; ka jalo le tlhotlheletse ka tsela e e sa siamang modiko wa go palangwa (gwelwa) otlhe o o latelang.
Fa diphologolo tse di fulang di tsenngwa la ntlha mo direšeneng tse dintšhwa go di baakanyetsa setlha se e omileng, go tshwanetse go dirwe ka iketlo ka jaana paka ya kgabaganyo ya dibeke di ka nna nne e tlhokega. Simolola ka phepotlaleletso go sa ntse go na le kobo ya bojang e e bonalang mo nageng le pele diphologolo di latlhegelwa thata ke maemo. Tlhagisa furu e ntšhwa ka iketlo ka gore diphetogo tsa phepo ka tshoganyetso di ka tlhola bolwetse. Setoko sa dithoro ke sona bogolosegolo se tshwanetsweng go tlhagisiwa ka kelotlhoko e tona ka gonne diphologolo di ka ja ka bogagaru mme tsa bipelwa. Sebako se segolo sa pipelo ke setatšhe se sentsi le faeba e e silegang e le nnye mo rešeneng. Setoroi le digwata ke dielemente tsa botlhokwa mo motswakong gonne di lekalekanya njo le go thusa go thibela bolwetse. Direšene tse di tswakilweng sekgwebo di siame thata e bile di lekalekana sesaense, fela di a tura. Morui yo o rulaganeng sentle o tshwanetse go kgona go itirela motswako a dirisa sena nang le sona kgotsa se a ka se fitlhelelang mo tikologong. Go botlhale ka gale go bona kgakololo mo baitseanapeng ba kotlo ya diphologolo ba selegae ka tswako e e siameng gonne setlhopha sengwe le sengwe sa loruo se tlaa nna le ditlhokego tsa kotlo tse di farologaneng.
Dikakanyo tse dingwe
Tota le mo pakeng ya komelelo, morui o tshwanetse a bo a ntse a tsamaisa naga. Ga e a tshwanela ka gope go letlwa go fulwa phetelela mo pakeng e, gonne mmu o o sa aparang o oketsa riseke ya gore mmu o o boleng o fokiwe ke phefo kgotsa go gogolwa ka nako ya dipula tsa matsubutsubu mme bontsi jwa dikotla tsa boleng di mo mmugodimong. Fa paka ya komelelo e leelefala, barui ba tshwanetse ba akanye go tshola loruo mo dikgaolong tse dinnye le go lekanyetsa tshenyo e di e tlholang mo dimeding tsa tlhago.
Pholo ya diphologolo e tshwanetse go bewa leitlho ka kelotlhoko e kgolo gonne tlhaselo ya dinwamadi le malwetse mo loruong e oketsega gantsi mo dikgweding tsa komelelo gonne diphologolo gantsi di nna bokoa mo maemong a komelelo.
Bokhutlo
Ntlha e e turang thata ya tsamaiso ya motlhape wa nama ke paka ya phepo ya mariga; ka jalo e tshwanetse go tsamaisiwa ka kelotlhoko go netefatsa gore melapoelo e itekanetse. Morui mongwe le mongwe o tlaa swetsa gore ke leano la tiragatso lefe le le tlaa tshwanelang maemo a a tlhaolegileng a gagwe, e ka nna mo polaseng le mo kgetseng ya gagwe. Ka dinako dingwe o tlaa dirisa phepo ya tlaleletso fela go tshegetsa diphologolo tsa gagwe mo dikgweding tsa mariga fa ka dinako dingwe tshalelo e e utlwalang ya matlole kwa bankeng e ka mo kgontsha go netefatsa gore mafusediwa a gagwe a tswelela go oketsa boima letsatsi le letsatsi. Montshakuno ya nama yo o atlegileng o tlhoka go laola phulo ya gagwe ka nepo, a dirise kelothuo e e nepagetseng le go dira gore selemo se nne seleele ka fa go ka kgonegang ka teng.
<fn>PulaImvula.BioEthanol.2008-03.tn.txt</fn>
Bio-ethanol Tswana



Baeyoethanolo - go diragalang mo dipoletiking?



Instructions

Folio strap: Baeyoethanolo

Byline: Jenny Mathews, Modulasetilo wa Lenaneo la Tlhabololo ya Balemirui la Grain SA



Fa o ntse o etse dikganetsano tsa dibaeyofuele tlhoko mabapi le maikeimisetso a tlhabololo a teng, gona o tlaa itse gore go na le tshwenyego e tona, mabapi le tiriso ya mmidi, motswedi wa botlhokwa wa dijo, go dira leokwane (fuel). Go ntse go le jalo go na le batsayaditshwetso ba ba sedimoseditsweng ba ba dumelang gore mmidi o ka nna le tshusumetso e e siameng mo tshireletsegong ya dijo, mo madirelong a ethanolo.



Balemi ba mmidi ba tsenngwa mo maemong a a masisi thata mo ditlhotrhweng tse di duelelwang dikuno tsa tsona go ya fela ka gore a thobo ke ya pholô kgotsa nnyaya. E ne e le ka setlha sa thobô e kgolo thata fa ditlhotlhwa tsa mmidi di ne di wela kwa tlasetlase ditlha tse pedi tse di fetileng mme bantshadikuno ba mmidi ba simolola ka mafolofolo go batlela dithoro tsa bona mebaraka e mešwa.



Raikonomimogolo wa Grain SA, Wessel Lemmer, o rile Aforikaborwa o ntsha ditono tse 8,6 tsa dimilione tsa mmidi ka ngwaga, ntswa a na le kgono ya go ntsha ditono di le dimilione di le 12. Go feta diheketara di le dimilione tse di gona tsa masimo ga di dirisiwe ka ntlha ya mebaraka e e bokoa mo dingwa someng tse pedi tse di fetileng. Balemi ba ne ba tshwanela go lepalepana le ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tse di tlhatlogang ka bonako kgatlhanong ga ditlhotlhwa tsa mmidi le.tse di belaetsang le go fetofetoga, selo se se dirang gore ntshodikuno ya mmidi e se ke ya nna le poelo kgotsa yona tshireletsego. O rile: "Fa re ka nna le mmaraka wa ditono di dimilione tse tharo tse di ka kgonegalang, gona re tla bo re dira tshwaelo e kgolo thala mo kgolong ya ikonomi ya naga".



Fela go na le bannaleseabe ba bangwe ba ba boifang gore dirisa mmidi jaaka motswedi o mongwe wa maatla go ka tlhatlosa ditlho tlhwa tsa sejosegolo le go tshosetsa tshireletsego ya dijo mo setšhabeng se se ikantseng mmidi go tlamela batho ba sona ka sejo sa motheo. Mo go Phukwi, 2007, Jona ya Saense le Thekenoloji Mosibudi Mangena, o rile batlhankedi ba simolotse go botsolotsa botlhale jwa go dirisa mmidi jaaka motswedi o mogolo wa maatla a a ntshwafadiwang. Dingwe tsa dipotso tse di bodiwang ke tse: "fa re tsena mo ntshodikunong ya ethanolo go tswa mo sukiring le mmiding, se se ya go kaya eng mo tshireletsegong ya ya dijo" o buile jalo.



Mo go Phatwe, 2007, Motsamaisi wa Bankabogare ya Aforikaborwa, Jito Mboweni, tsibositse gore moono wa lefatshe go dirisa mmidi jaaka motswedi wa ethanolo go tlhodile gore ditlhotlhwa di tlhallogile thata. O gakolotse mmuso gore le fa a amogela tlhokego ya go ntsha dibaeyofuele, o ne a tshwenyegile ka mmidi-go-ethanolo o ne a dumela gore tsela e e siameng ke ya sukiri-go-ethanolo.



Grain SA, mmogo le Agribusiness Champer, Khansele ya Boetšhaba ya Mmaraka wa tsa Jemothuo, le baemedi ba Mokgatlho wa Dibaeyofuele wa Aforikaborwa, ba ne ba kopana le rre Mboweni mme ba mo naya pegelo e e sedimositseng ditlhotlheletso tse di siameng tse ntshodikuno ya mmidi-go-ethanolo e ka di dirang mo ntshodikunong ya mmidi le mo tshireletsegong ya dijo.



Moperisitente wa Mokgatlho wa Dibaeyofuele wa Aforikaborwa, o dunela gore madirelo a dibaeyofuele a tlhagisa tšhona ka nttha ya mabaka a mantsi. A tlaa gogela dipeeletso kwa dikgaolong tsa magae, le go godisa tlhabololo ya temothuo e e eletsegang thata koo e e tlaa amang thata bontsintsi jwa balemi ba bantšhwa mo nageng eno. Mokgatlho wa Debaeyofuele wa Aforikaborwa o rata gore Aforikaborwa a itseele molebo wa "multi-feedstock" o tlaa akaretsang mmidi, fela gape le letlhakasukiri, "sugar beet", mabele a monate le magelethoro, gareng ga tse dingwe.



Kemonokeng e nngwe ya madirelo a mmidi-go-ethanolo ka Mokaedimotsamaisi wa Monsanto mo sub Saharan Africa, Kobus Lindeque. O dumela gore porojeke ya ethanolo-go-mmidi efe le efe ka tlhokego e kgolo thata ya yona ya mmidi, e ka tlamela ka tšhono e e siameng tota mo pusong ya go tsenya balemiriu ba bantsho mo dipolaseng jaaka karolo ya maikemisetso a tlhabololo a lefatshe.



Morago ga tiego e telele, mmuso o ne wa bega Jogamaano ya Debaeyofuele ya yona go sale gale mo go Sedimonthole, 2007. Dinopolo dingwe tse di maleba ke tse:



"Phetogo e e bonalang mo togamaanotlhomong ke go tsaya tsepamisemaikutlo ya pakakhutshwane (tekelelo ya dingwaga tse 5) go fitlhelela selekano sa tsenelelo ya dibaeyofuele ya 2% mo tlamelong ya leokwane la seedi ya bosetšhaba, kgotsa dilitara di le dimilione tse 400 ka mgwaga: Ntlhaphopholetso e sekasekilwe sešwa le go fokodiwa go tswa go 4,5% e e neng e tshikintswe kwa tshimologong mo setlankaneng sa togamaanotlhomo, Go tshikinngwa dijalo tse di latelang go dirisiwa mo ntshodikinong ya dibaeyofuele mo nageng: mo go baeyoethanolo: belthakasukiri le "sugar beet", mme mo baeyodiseleng, sonobolomo, "eanola" le dirawa tsa soya. Hogelo ya dijalo le dimel tse dingwe jaaka mmidi le le gatropha e ikaegile ka tshwenyego ya tshireletsego ya dijo. Dipatlisiso go ya pele di sa ntse di tlhokega go lekelela tirisego ya dilo tse mo nageng.



"Kgonego ya palo ya babeeletsi e supile kgatlhego mo tlhabololong ya dibaeyofuele Bagwebi bangwe la madirelo a sukiri, ba Petse ba ntsha baeyoethanolo ya mebaraka ya alekhoholo e e akgiwang le ya thomelontle e bile ba tsweletsa kgono ya leokwane la ethanolo mo dinageng tse di mabapi Balemi bangwe ba mmidi, ka tshwaragano le babeeletsi ba poraefete, ba begile maikaelelo a bona go aga difeketori tsa mmidi-go-ethanolo di le mmalwa. Se se gananye ka ntlha ya ketsetsego ka melawana le dithotloetso le ka ntlha ya tlhatlogo e e utlwalang ya ditlhotlhwa tsa mmidi tsa selegae le legatshe. Hhattogo ya ditthotlhwa tsa mmidi e diragetse bogolosegolo ka ntlha ya Amerika (USA) e e ntshang go ka nna 50% ya mmidi o o rekisiwang wa lefatshe, e sutisetsa 25% ya ntshodikuno ya dijalo tsa yona kwa ethanolong, gammogo le go phimola ka bonya tshegetso ya thomelontle ya tsa temothuo. Ditlhaltogo tsa tlhotlhwa ya mmidi ya lefatshe le tlhaelo ya dijo tsa motheo kwa Mexico, tse di golaganngwang ka tlhamalalo le pedetso mo dibaeyofueleng, di tthotlheleditse Aforikaborwa go se akaretse tiriso ya mmidi mo dikgatong tsa tshimologo tsa tswebetso ya dibae yo fuele."



Go sebokanya, mmuso o tlhagisitse tshwenyego ya ona ka tshireletsego ya dijo fa ne bega tshwetso ya ona go tlosa mmidi mo lenaneong la dijalo mo dikgatong tsa tshimologo tsa togamaano ya dibaeyofuelo ya ona e e sa ntse e tshikinya ntshodikuno ya dibaeyofuele ya 2% ka 2013.



Jona Lulu Xingwana o ne a laleletsa Grain SA dipuisano tse morago ga tsona go golotsweng pegeto e e latelang:



Ntshodikuno ya baeyoethanolo go tswa mmidi ga e latlhiwa gotlhelele

Ka taletso ya Fona ya Temothuo le Merero ya Mafatshe Mhna Lulu Xingwana, go ne ga tshwarwa dipwsano ka Labone, Sedimonthole 13. 2007, magareng ga Lefapha la gagwe, Grain SA, Agri SA le NAFU. Puisano e ne e le ka ga tshwetso ya Kabinete ya go se akarese mmidi mo togamaanong ya madirelo a baeyofuele. O boletse gore tshwetso ya Kabinete e ne e thaetsiwe mo tshwengegong ya yona ya gore ga go ne go nna le mmidi o o lekaneng mo tlamelong e e tswelelang mo madirelong a baeyoetshanolo kwa ntle ga go kgoreletsa tshireletsego ya dijo.



O tlaleleditse ka gore e ne e se maikaelelo a Kabinete go tlogela mmidi fa e le go ntshitswe legiso la ona le gore go sa ntse go tlaa kgonega go tshwara dipiusano go ya pele mabapi le se le Fona ya Dimenerale le Maatla Mhna Buyelwa Sonjica le kabinete. Dipatlisiso tsa tlaleletso ka setlhophatiro ya dibaeyofuele, di a tshwanela, fela fa Aforikaborwa e ka ntsha mmidi o montsi go na le o o ka dirisediwang tiriso ya selegae.



Go tsweletsa tirego pele ka se sebaka, ke maikarabelo a madirelo go ntsha mmidi o montsi go ka tlamela tona ka mabaka a a tlhokegang gore a kgone go kgwedisa kabinete go akaretsa mmidi mo togamaanong ya madirelo a dibaeyofuelo. Kgang ya botlhokwa thata e tshwanetseng go tlhagisiwa ke gore go tlhamiwa ga mebaraka e mešwa ya mothamo wa ntshodikuno ya lefetiso le le rebotsweng mo godimo ga patlego ya gajaana go tlaa tshwaela ka mokawa o o siameng mo tshireletsegong ya dijo.



<fn>PulaImvula.Boom.2008-11.tn.txt</fn>
Boom (Maize) Tswana



Dikgatshi tsa "boom": sotlhe se o tlhokang go se itse



Instructions

Folio Strap : Trisometšhine

Byline : E baakantswe go tswa Khosong ya Tlhabololo ya Bokgoni jwa Setegeniki ya Grain SA ke Jane McPherson

Photos : Boom 1

Boom 2

Boom 3

Boom 4

Boom 5

Boom 6

Kgatelelo e e kwa tlase

Marothodi a magolo

Kgatelelo e e kwa godimo

Marothodi a mannye

Mefuta ya dipaterone tsa sekgatshi

Sekgatshi sa khoune e e legolo

Sekgatshi sa khoune e e komota

Sekgatshi sa fene se se phaphathi

Sekgatshi se se lekalekanang

Sekgatshi se se penololang (Flooding)

Foreime

"Boom"

Tanka
Tlhola selekanyo sa oli

Selekanyokgatelelo

Dibelofotaolo

Belofotaolo ya kgatelelo

Belofo e e tswalang

DINTLHANA (TIPS) TSA SEKGATSHI TSE DINTŠHWA

Di ntsha phatlalatso e e lekalekanang fa di lomagantswe ka tshwanelo.

DINTLHANA TSA SEKGATSHI TSE DI ONETSENG

Di na le dikuno tse di kwa godimo ka kgatsho e e betaganeng ka fa tlase ga ntlhana nngwe le nngwe.

DINTLHANA TSA SEKGATSHI TSE DI SENYEGILENG

Di na le kuno e e fetofetogang - "overlapping and underapplying".

Setshwantsho 1 : Paterone ya sekgatshi sa fene se se phaphathi

Setshwantsho 2 : Paterone ya sekgatshi sa fene se se phaphathi sa motseletsele o o

atolositsweng

Setshwantsho 3 : Paterone ya sekgatshi sa fene se se phaphathi sa khutlo e e sephara

Setshwantsho 4 : Paterone ya kgatsho e e lekalekanang



Mabapi le ntshodikuno ya dijalo, kgatsho gantsi e dirisediwa go bolaya mefero, go bolaya ditshenekegi kgotsa go tshela phepomatlhare (monontsha o o monyelwang ka matlhare). Mo kgannyaneng e re sekaseka dikarolwana tsa sekgatshi sa 'boom" le gore se bereka jang.



Go kgatshetsa mefero go ka dirwa pele mefero e tlhoga (kgatsho ya pele-ga-tlhogo), kgotsa fela fa mefero e setse e eme mo masimong (ya morago-ga-tlhogo). Sona se se ka diragala ka ditshenekegi le dibokwana - ka dinako tse dingwe o kgatsha mmu fela morago ga jalo go bolaya ditshenekegi le dibokwana tse di ka bong di le mo mmung; kgotsa o kgatsha ka tlhamalalo mo ditshenekeging (se se itsege ka kgatshokamano mme e bolaya ditshenekegi ka tlhamalalo), kgotsa o ka kgatsha semela mme tshenekegi e swe morago ga go ja semela se se botlhole (se se bidiwa kgatsho ya thulaganyo) - tshenekegi e bolawa ke go ja semela se se botlhole mme e seng ke marothodi ka boona.



Go botlhokwa go tlhaloganya gore kgatsho e tshwanetse go dirwa ka kelo e e rileng ka heketara fa e tshwanela go nna le phitlhelelo e e batlegang. Ga go a siama go tshela botlhole jo bonnye ka heketara ka gore ga o ne o fitlhelela dipholo tse di batlegang, fela gape ga go a siama go tshela botlhole jo bontsi ka gore go tlhotlhwagodimo thata e bile go ka nna kotsi.



Marothodi mo sekgatshing a ka nna makima kgotsa mannye. Fa marothodi a le makima gona ga a kitla a amiwa ke phefo thata, fela gape gona a tlaa relela ka bonako mo matlhareng. Kgatsho ya marothodi a masesane ga e relele bonolo mo matlhareng, fela a ka phailwa ke phefo ka nako ya tshelo.



Fa kgatsho e le ya marothodi a masesane, gona o tlaa dirisa seedi se sepotlana - fa a le makima o tlaa dirisa seedi se sentsi. Kgatsho ya marothodi a masesane gantsi e akaretsa kgaolo ka botlalo fa e le gore ka marothodi a makima gona kgaolo e e fa gare ga marothodi e ka nna kgolo ka jalo dikgaolo dingwe di ka nna tsa se fitlhelelwe ka tlhamalalo.



Go botlhokwa thata gore o kgatshe ka nako ya kgatôkgôlô e e siameng (ya mofero) kgotsa ka tlhaselo e e kwa godimo (ya ditshenekegi). Go sa ntse gape go le botlhokwa go latela ka botlalo ditaelo tse di amanang le nako ya letsatsi e kgatsho e ka dirwang ka yona, le dintlha tse dingwe jaaka ngodiego ya komelelo mo dijalong. Ga go mosola go kgatsha mefero e setse e ungwile ka gore dijalo tsa mofero tsa ngwaga o o tlang di setse di le foo, kgotsa gona go emela mofero go gaisanela le dijalo bongola le dikotla, o bo o kgatsha; gape ga go fokotse ditshenyegelo go kgatshetsa dijalo tshenekegi e e rileng fa go bonala ditshenekegi di se kae fela. Gape le gona ga go mosola go ema go fitlhelela dijalo di setse di kgaphogile pele o kgatsha ditshenekegi.



Dikgatshi di dira jang?

Dinosele

Dinosele tsa sekgatshi tse di farologaneng di dirilwe go ntsha dipaterokgatsho tse di farologaneng. Go na le dinosele le bogolo jwa dinosele jo bo farologaneng. Fa go kgatshiwa mmu go gakololwa gore go botoka go dirisa paterokgatsho ya sebopego sa fene, fa e le gore paterokgatsho ya sebopego sa khoune yona e ka dirisiwa fa go kgatshiwa mo dimeleng.



Dipompo

Pompo e a tlhokega go ntsha seedi mo tankeng ya sekgatshi. Pompo e tlhoka go dira kgatelelo mo seeding gore nosele e kgone go kgatsha go ya ka modiro wa yona.



Mefuta ya dikgatshi

Dikgatshi tsa diatla

Sekgatshi sa letsogo

Sekgatshi sa tanka ya kgatelelo

Sekgatshi se se sikarwang

Dikgatshi tsa maatla

Sekgatshi se se sikarwang se se pompiwang ke enjene

Sekgatshi sa "boom" se se tsamaisiwang ka terekere

Dikgatshi tse di thusiwang ka mowa

Sekgatshi sa "boom" sa mowa

Sekgatshi sa otšhate

Dikgatshi tse di kgethegileng

Atomizer ya diseke e e tshwarwang ka letsogo

Atomizer ya diseke e e tsamaisiwang ka terekere



Dikarolwana tsa sekgatshi sa "boom"

Foreime le di-boom

Go na le mefuta ya diforeime e e farologaneng e di-boom di gokeletsweng mo go yona. Di-boom di ka phuthiwa fa go tsamaiwa ka tsona le go bulwa - e ka nna tsa haeteroliki kgotsa tsa diatla. Mo foreiming ya sekgatshi, go na le ditshetelo tse di ka dirwang go tsholetsa kgotsa go diga di-boom. Ditshetelo tse le tsona di farologana go ya ka sekgatshi le sekgatshi mme dingwe di laolwa sehaeteroleki fa mo go tse dingwe go na le thulaganyo ya diboutu tse di ka setelwang.



Tanka ya sekgatshi

Ditanka di tshwanetse go bo di dirilwe ka dimetheriale tse di ka emelanang le jego, sekao, "stainless steel, galvanised steel kgotsa fiberglass". Dimetheriale tse di dirisitsweng gantsi ga di tswelelele, mo go rayang gore ga go kitla go nna le masalela a botlhole mo tankeng morago ga tiriso. Go botlhokwa go baakanya tshenyego nngwe le nngwe mo tankeng, bogolosegolo tse di

ka tlholang jego, ka se se ka isa kwa go dutleng.



Pompo

Pompo le dikarolwana tsotlhe tsa yona e tshwanetse ya bo e le mo maemong a tiriso a a siameng. Disili tsa pompo, direng tsa O, kgotsa diwašara tsa khapo tsa letlalo kgotsa materiale wa risitemetiki di ka oma le go gonyela fa sekgatshi se na le nako e telele se sa dirisiwe kgotsa se sa bolokwa ka tshwanelo. Setlhaolosi mo metswakong mengwe ya dibolayatshenekegi se ka senya disili tsa pompo, se se ka tlholang go dutla go dikologa pompo kgotsa go pompa go go bokoa.



Dipompo tse dintsi di logediwa ka oli, mme go botlhokwa thata gore selekanyo sa oli se tlholwe gangwe le gape go tlhomamisa gore se fa godimo ga letshwao la minimamo.



Mathumpo

Emisetsa mathumpo otlhe a a phanyegileng kgotsa a dutlang ka a a siameng. Gakologelwa-mathumpo a a dirisitsweng go tshela dibolayasenyi ga a kitla a kgona go phepafadiwa gotlhelele. Go tlaa sala ka gale go na le masaledi a sebolayasenyi mo go ona. A a ntshitsweng a tshwanetse a latlhiwe ka tshwanelo mme a se ke ka gope a boa a dirisediwa tiro nngwe gape.



Difeletara

Dirisa difeletara ka gale fa sekgatshi se dira. Tsone di sefa leswe le dikarolwana disele tse di ka thibanyang dinosele le go fokotsa tiragatso ya sekgatshi.



Dilekanyakgatelelo le Dilaolakgatelelo

Kgatelelo ya seedi mo thulaganyong ya sekgatshi e beilwe leitlho (lekanyediwa) ke selekanyakgatelelo. Selekanyi se lekanya kgatelelo ya sekgatshi ka dinosele fa se tsentswe magareng ga selaolakgatelelo le dinosele tsa kgatsho. Kwa bofelong, phetogo ya kgatelelo e ka raya kgonego ya go sa direng sentle. Netefatsa gore dilekanyakgatelelo di mo maemong a tiro a a siameng e bile di khaleboreitilwe sentle.



Go na le belofo ya namolokgatelelo mo thulaganyong e e ka dirisiwang go setela kgatelelo mo thulaganayong. E ka bulwa go letlelela selekanyo se se tlhokegang sa motswako wa sekgatshi go fitlhelela dinosele, mme o o salang wa boela mo tankeng, kgotsa e ka bulwa gotlhelele, se se rayang gore motswako wa sekgatshi o tlaa dikolosiwa mo thulaganyong. Se ke ntlha ya botlhokwa e e thibelang ditswaki tse di tshelang go ikgata kwa tlase mo tankeng fa go ikhuditswe. Gale go na le dithepe tse dingwe tse di ka tswalang sekgatshi go ya dikarolong tse dingwe tsa sekgatshi tse di letlang kgaolo ya kgatsho e tshesane kgotsa sephara.



Digokaganyi le ditlelempe

Digokaganyi tse di sa bofegang le tse di phanyegileng gantsi ke tsona motswedi wa go dutla. Netefatsa gore digokaganyi le ditlelempe di bofegile sentle pele ga go baya thulaganyo mo kgatelelong le go pompa seedi. Gangwe fela fa thulaganyo e le mo kgatelelong, tlhola mo go ka dutlang.



Dintlhana tsa nosele le disefo

Itlwaetse go tlhola dinosele go netefatsa gore ga di a thibana. Dinosele tse di onetseng di raya gore go kgatshiwa khemikale e ntsi mme gantsi go tlhola dipateronekgatsho tse di sa tsamaelaneng le dipholo tse di sa tlhomamisegeng. Diphatlhana tsa nosele le tsona di ka fetoga, bogolosegolo fa metswako e e jang, jaaka dipoere tse di kolobediwang, di dirisiwa gangwe le gape. Di emisetse ka tse dingwe fa konalo e baka gore kelelo e fete ya ntlhana e ntšhwa ka 5-10%.



<fn>PulaImvula.BusinessMaize.2009-06.tn.txt</fn>
Business (Maize) Setswana

Go tlhokegang go tsamaisa kgwebo



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso

Byline: Tshedimosetso e kgobokantswe go tswa Kaeding ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling



Go kologanya lenaneo la se se tlhokegang go tsamaisa kgwebo go ka nna lenaneo le le tsolotaneng le go farologana. Ditlhokego le ditlamelwana di tlhotlhelediwa ke mabaka jaaka mofuta wa kgwebo, bogolo, nako, jj.



Fa e le kgwebo ya temothuo se se tlaa tsenyeletsa ditlhokego tse di jaaka lefatshe, metsi, phulo, tlamelo ka matlo bodirelo, bogamelo, didiriso tsa nosetso, dipalangwa, metšhine, diterekere, dithulusu, bodiri kgotsa bothapiwa, madi le batsamaisi. Ka kakaretso ditlamelwana tse di tlhokegang tseo di arogantshitswe jaaka botsamaisi, lefatshe, khepitale le badiri.



Ditlamelwana tse di tlhagisiwang ke (di itsege gape jaaka mabaka a ntshodikuno).

Lefatshe - le le akaretsang lefatshe la tota, naga, mafulo, dikago le dibopego tse di tlhomameng tse dingwe jaaka masaka, ditoro, matlo a loruo le go teratelela.

Khepethale - e e raya madi tota le dithoto tse dingwe jaaka dirori, diterekere, dinku le dikgomo.

Bodiri - go go rayang batho ba ba dirang mo polaseng ka fa tlase ga mong/motsamaisi

Botsamaisi - motho kgotsa batho ba ba tsayang ditshwetso mabapi le tsamaiso ya kgwebo.



Kwa ntle ga badiri, ba ba ka se keng ba nna thoto ya kgwebo, mabaka a ntshodikuno a mangwe le tsotlhe tse di akaretsang a ka nna thoto ya kgwebo, kgotsa a adimiwa kgotsa a hiriwa go tswa setheong se sengwe. Fa lefatshe, khepetlele le botsamaisi di adimilwe kgotsa di hirilwe, mabaka a ntshodikuno a itsege jaaka mabaka a kwa ntle. Lebaka ke la setheo se sengwe. Setheo se sengwe kgotsa mong o tshwanelwa jaanong go lefelwa tiriso ya lebaka le - ka mafoko a mangwe go na le theko kgotsa ditshenyegelo tse di amegang. Ditshenyegelo di bidiwa ditshenyegelo tsa lebaka la kwa ntle mme ka totobalo di bidiwa.



Rente - tefelo ya tiriso ya lefatshe la kwa ntle gammogo le dithoto tse dingwe;

Morokotso - tefelo ya tiriso ya khepetlele ya kwa ntle kgotsa ya kadimo;

Tuelo - tefelo ya tiriso ya botsamaisi jwa kwa ntle.


Tlhokomela gore bodiri, le mororo bo ka se ke jwa nna thoto ya kgwebo, ga bo tsewe jaaka lebaka la kwa ntle. Ka jalo, tshenyegelo e e tlhagelelang ka ntlha ya tefelo ya bodiri - ditefo le tsotlhe tse di di akaretsang, ga se tshenyegelo ya lebaka la kwa ntle. Bodiri bo tsewa jaaka tshenyegelo ya ntshodikuno ya gale le/kgotsa e e sa tlhomamang. Mothapiwa o tlamela ka kgono ya tota ya gagwe le/kgotsa bokgoni le/kgotsa kitso mo kgwebong, tse di duelelwang.





<fn>PulaImvula.BusinessMaize.2009-07.tn.txt</fn>
Business (Maize) Setswana

O tshwanetse go tlhopha kgwebo ya sebopego sefe?

Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Tshedimosetso e kgobokantswe go tswa kaeding ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling



Tlhopho ya sebopego sa kgwebo ke tshwetso ya botlhokwa thata fa o tlhoma kgwebo e ntšhwa. Lebaka ke gore sebopego sa kgwebo se na le bokao jo bo boitshegang mo botsamaising, kemo ya beng le batsamaisi mmogo le merero ya matlole ya kgwebo e ntšhwa.



Sengwe le sengwe sa dibopego tsa kgwebo tsa botlhokwa tse thataro tsa Aforikaborwa se a tlhalosiwa. Tlhaloso e ikaegile ka dipharologantsho tsa botlhokwa di le supa. Direfosanngwa tsa dibopego tsa kgwebo di akaretsa kgwebo ya mong a le esi (sole proprietorship), semphato (partnership) setlamo (company) mokgatlhotekanyetsi (close corporation) kgwebo ya terasete (business trust) le koporasi. Dipharologantsho tse supa di akaretsa mofuta wa sebopego sa kgwebo nngwe le nngwe, dintlha tsa bogonetshwaraganelo le boikarabedi, ditsamaiso tsa tlhomo, maikarabelo a tsamaiso, kabelanopoelo le tuelolekgetho, ditšhono tsa tlamelo ka matlole le botsweledi. Mo kgannyaneng e re tlogela puisano ka ditlamo le dikoporasi ka gore ka botsona ke dintlha tse dikgolo tse di tshwanelang go ema ka botsona mo dikgannyeng tse di tlang.



Kgwebomongesi (sole proprietorship)



Mofuta

Kgwebomongesi e botlhokwa mo dikgwebopotlaneng ka gore e batla khepetlele e nnye e bile e bonolo go e tlhoma le go e tsamaisa. Fela le gale ditiro tsa seikonomi tsa kgwebomongesi gale di lekanyeditswe.



Bogonetshwaraganelo le boikarabedi

Kgwebomongesi ga e na bogonetshwaraganelo ka jalo e ikaegile ka boitekanelo jwa mmele le tlhaloganyo, gammogo le seemotsholelo sa mong. Lebaka le gape le sa ntse le baya dithoto tsa mong mo kotsing. Go palelwa ga kgwebo go tlaa tlhola go tšhona ga mong ka sebele.



Tlhomo

Tlhomo e bonolo thata gonne go batlega gore mong a kwadise leina la kgwebo le go nna le laesense ya go gweba. Ga go na ditlhokego tsa tlaleletso dipe tse di beilweng tsa kgwebomongesi, kwa ntle fela ga molawana o o tlhaolegileng oo kgwebo nngwe le nngwe ka boyona e ka patelesegang go o dirisa. Sekao sa se e ka nna melawana ya boitekanelo e e dirang mo diresetšhuranteng.



Botsamaisi

Dikgwebomongesi gantsi di itsamaisediwa ke beng. Fela le gale mong o ka rata go thapa motsamaisi go mo direla. Go tshwanetse go gakologelwe gore ditšhono tsa kgodisotirong mo dikgwebomongesing di lekanyeditswe thata.



Ka dikgwebomongesi gantsi di tsamaisiwa ke motho a le esi, di kgona go inyalanya ka bonako le diphetogo. Ntlha e e bokoa ka maemo a motsamaisimong ke gore kitso ya motho yo o tsamaisang e ka bo e lekanyeditswe mabapi le bogolo jo bo tlhokegang jwa tiro ya botsamaisi. Go bokete mo mothong a le esi go laola ka botlalo dintlha tsotlhe tsa tlamelo ka matlole, thekiso, bodirisi, theko le tsamaiso le badiredi.



Kabelanopoelo le tuelolekgetho

Ka go sena pharologantsho magareng ga dithoto le melato ya mong le ya kgwebo, dipoelo tsa kgwebo dingwe le dingwe di dira karolo ya lotseno lwa sebele lwa mong. Ka jalo ga go na lekgetho la tlhamalalo le le kgethisiwang kgwebo, fela mong o kgethisiwa ka seemo sa sebele sa gagwe mo dipoelong tsa kgwebo. Fela le gale mong o na le tshwanelo ya dikgogelolekgetho tsa sebele ka esi tsa gale.



Ditšhono tsa tlamelo ka matlole

Kgwebomongesi ga e na bogonetshwaraganelo. Ka jalo mong o rwala maikarabelo a magolo a go tlamela ditiro tsa kgwebo ka matlole go tswa metsweding ya gagwe. Se se raya gore tlamelo ka matlole le ditšhono tsa katoloso tsa kgwebomongesi di lekanyeditswe go ya ka bokgoni jwa tseisomolato jwa mong. Peeletsosešwa ya dipoelo tse di tswang mo ditirong tsa kgwebo ke motswedi wa botlhokwa wa khepetlele ya kgwebomongesi.



Botsweledi

Kgwebomongesi e dira karolo ya boswa jwa mong. Loso kgotsa botšhoni jwa mong di sa ntse gape di tswala kgwebo. Fa kgwebo e rekisiwa e khutla go tswelela go nna teng mo leineng la morekisi, fela e tswelela go dira mo leineng la moreki. Fa mong a batla go rekisa kgwebo, dikitsiso dingwe di tshwanetswe go dirwa go sireletsa bakolotisi ba kgwebo.



Fa mong a btla go fedisa kgwebo, ga go tlhokege ditsamaiso dipe tsa thulaganyo. Ka gore melato kgotsa kgwebo e sala go nna maikarabelo a mong, khutliso ya ditiro e tswala kgwebo ka botlalo.



Semphato (partnership)



Mofuta

Dimphato gale di dirisiwa thata ke barutegi jaaka dingaka le babueledi. Gape dimphato di siametse mabaka a a tlhokang dipalo tse di magareng tsa khepetlele, kgotsa foo go dirisiwang dikgono tsa tsamaiso tsa go feta motho a le mongwe. Semphato ke tumelano ya konteraka magareng ga batho ba babedi kgotsa go feta. Palo ya semphato ga e a tshwanela go feta 20.



Bomphato ba ba latelang ba ka farologanngwa:

Batho ba tlhago;

Batho ba tshwaraganelo;

Bomphato ba bagolwane le ba babotlana

Bomphato ba ba theogetseng le ba ba sa theogeleng;

Bomphato ba ba sa tlhageleleng le ba sephiri.



Bathotshwaraganelo ba na le tshwanelo ya go nna ditokololo tsa semphato fela jaaka batho ba tlhago. Sekao sa se se bonwa fa palo ya ditlamo e e rileng e bopa setlamogadi (consortium). Bomphatobagolwane ba farologanngwa mo go bomphatopotlana go ya ka palo ya dingwaga mo semphatong sa bokanakang jwa khepetlele e e beeleditsweng mo semphatong. Bomphato ba ba theogetseng ban a le seabe mo tsamaisong ya semphato, fa bomphatokgobalala ba sa dire jalo. Bomphato ba ba sa tlhageleleng ba itsege fela mo matlhakoreng a a dirang ka semphato fela ga ba dire mo boemong jwa semphato. Boitshupo jwa mphato wa sephiri bo a fitlhwa.



Maikaelelo a semphato ke go bona dipoelo ka go diragatsa ditiro tsa seikonomi tsa semolao. Kwa ntle ga maitlhomo a, setlhopha sa batho kgotsa sa bathosemolao, ga se dire semphato. Mphato mongwe le mongwe o patelesega go tshwaela mo khepetleleng ya motheo ya semphato. Tshwaelo e e ntseng jalo e ka nna mo sebopegong sa madi, ditirelo, dithuso dingwe kgotsa kopano ya tsona ka boraro.



Bogonetshwaraganelo le boikarabedi

Fela fa semphato se sa ntse se tshela, bomphato botlhe ba rwala mmogo maikarabelo a melato ya sone, fela morago ga phatlalatso bomphato ba ikarabela mmogo le ka motho ka seelele mo melatong efe kana efe.



Tlhomo

Semphato se tlhomiwa ka tsela ya tumelano ya semphato magareng ga bomphato ba ba solofetsang. Tumelano eo, e dira konteraka magareng ga bomphato mme gore e amogelesege, e tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tse di kwa tlase tsa konteraka. Ditlhokego tse dingwe tse e leng bomaleba jo bo kgethegileng mo tumelanong ya semphato, di akaretsa:



Tlhaloso ya kabelo ya mphato mongwe le mongwe mo semphatong;

Polelotaelo ya gore dithoto tsa semphato di tlaa dirisiwa jang go tswela bomphato mosola ka tekatekano; le

Maipofo a boineelo mo go direng poelo ga semphato.



Botsamaisi

Maikarabelo le ditiro tsa botsamaisi di laolwa ke tumelano ya semphato. Ka jalo tumelano e ka laela gore maikarabelo a botsamaisi a neelwa wa mphato yo o rileng, bangwe ba bona kgotsa bomphato botlhe.



Kabelanopoelo le Tuelolekgetho

Kabo (ratio) ya kabelanopoelo e tshwanetse e akarediwe mo tumelanong ya semphato nngwe le nngwe. Fa kabo e sa tlhagisiwa, molao wa gale o laela gore dipoelo di aroganwe ka kabo e e tsamaelanang le dikabelo mo semphatong. Fa boleng jwa kabelo bo sa kgonwe go lekanngwa, bomphato ba na le seabe (serwe) se se lekanang mo dipoelong.



Semphato ka bosona ga se kgethisiwe, fela bomphato bona ba kgethisiwa ka setotwana mongwe le mongwe. Dituelo tsotlhe tse di duetsweng bomphato ke semphato di tsewa jaaka karolo ya lotseno lwa sebele lwa bona, mme ba kgethisiwa jaaka go tshwanetse. Dikgogelo tsa lekgetho jaaka di ama motho ka sebele, di a diragadiwa.



Ditšhono tsa tlamelo ka matlole

Dikgono tsa matlole kgotsa dingwe fela tsa batho ba le babedi kgotsa go feta, di kopanngwa mo semphatong. Se se tsala ditšhono tsa tlamelo ka matlole tse di kgatlhisang tota go na le mo kgwebomongesing. Kopanyo ya boleng jwa tseisomolato ya bomphato e tsewa tsia ke ditheo tsa matlole fa semphato se kopa tseisomolato kgotsa dikadimo. Tseisomolato mo dimphatong e gololosegile, fela phitlhelelo ya khepetlele ya pakatelele e sala go nna bokete, ka gore dimphato ga se bathotshwaraganelo, ka ga jalo di tlhoka botsweledi.



Botsweledi

Botsweledi jwa semphato, fela jaaka mo kgwebomongesing, bo tshosediwa ke boitekanelo le botšhoni jwa semphato. Phetogo efe le efe mo theong ya semphato e ka fedisa semphato. Jaanong go tlhokega go tlhoma semphato sešwa. Loso lwa mphato a le mongwe lo khutlisa tumelano magareng ga bomphato ba ba kgethegileng bao.



Mokgatlhotekanyetsi (close corporation)



Mofuta

Molao wa Mokgatlhotekanyetsi wa 1984, o thaile sebopego sa kgwebo, se se nang le tshwanelo ya mothosemolao, fela ga o patelediwe go tsamaya ka melawana ya semolao e mentsintsi e e laolang ditlamo.



Ka jalo mokgatlhotekanyetsi ke yunite ya seikonomi, e e tsenyeleditsweng go ya ka Molao wa Mokgatlhotekanyetsi wa 1984. Ga o nne le ditokololo tse di fetang lesome, tse mongwe le mongwe wa tsona a tshwaelang mo khepetleleng ya motheo. Ga o a eteletsa go dira poelo thata kwa pele.



Mokgatlhotekanyetsi o na le ditokololo, e seng batsholadirwe. Ditokololo di tshwanetse go nna batho ba tlhago, fela mo mabakeng mangwe terasete ya taelothato, ka tokololo ya yona le yona e ka nna tokololo. Kgolagano magareng ga tokololo le mokgatlhotekanyetsi e tshwana fela le kgolagano magareng ga mokaedi le setlamo sa gagwe.



Dikabelo tsa ditokololo di ka nna ka sebopego sa madi, dithoto kgotsa ditirelo. Dikabelo di ka okediwa kgotsa fokodiwa mo pakang ya botshelo ya mokgatlhotekanyetsi. Dikabelo tse di fokoditsweng di ka diragadiwa ke mokgatlhotekanyetsi ka go reka gape dikgatlhego tsa ona (dikgatlhego tse e leng diyunite tsa bong mo mokgatlhotekanyetsing ka diabe di le mo setlamong). Kgatlhanong le melao e e tsamaisanang le setlamo, mokgatlhotekanyetsi ga o patelesege go tshola khepetlele ya motheo ya ona e sa fetoge. Dikgatlhego di aroganwa go ya ka tumelano ya tirisano magareng ga ditokololo, mme gantsi di dira motheo wa karogano ya poelo.



Bogonetshwaraganelo le boikarabedi

Ka ntlha ya seemo sa ona sa motho wa semolao, dithoto, melato, ditshwanelo le melato yotlhe ke tsa tshupatlotlo ya mokgatlhotekanyetsi. Ditshwanelo le melato e, le gale, di botswa ka kgato ya ditokololo tsa mokgatlhotekanyetsi. Tokololo e sa ntse gape e ka rwesiwa maikarabelo a mokgatlhotekanyetsi fa boineelo mo bokhupamarameng bo tlodilwe, kgotsa fa merero ya kgwebo ya mokgatlhotekanyetsi e dirwa ka botlhaswa.



Tlhomo

Go tlhoma mokgatlhotekanyetsi, maipolelo a tlhomo, a patilwe ke tuelelo ya tlhomo, di tshwanetswe go neelwa kwa go Mokwadisi wa Mekgatlhotekanyetsi. Se se dira jaaka setlankana sa botlhe, mme se na le leina, tshupafelo le kgwebo ya mokgatlhotekanyetsi, gammogo le maina a ditokololo le diteng ka ga dikabelo le dikgatlhego tsa bona. Fa mokwadisi a kgotsofaditswe ke tshedimosetso e. o tlaa kwadisa mokgatlhotekanyetsi go laola kgolano ya ka fa gare. Tumelano ya tirisano ke setlankana sa poraefete sa mokgatlhotekanyetsi mme se laola dintlha tse di amang tsamaiso le dithulaganyotsamaiso tsa kgwebo, gammogo le maikarabelo le ditlamego tsa ditokololo.



Botsamaisi

Botsamaisi bo diragala go ya ka dintlha tsa tumelano ya tirisano. Tumelano e ka gatelela ditaelo tsa Molao wa Mokgatlhotekanyetsi, 1984 mabapi le tsamaiso ya mokgatlhotekanyetsi. Fela le gale, ditaelo dingwe di ka se patelediwe ke tumelano. Se se akaretsa tshwanelo ya tokololo efe le efe go bitsa kopano ya ditokololo, kgotsa maparego mangwe a a beetsweng batho bangwe, a ba ganela ka go nna le seabe mo tsamaisong ya kgwebo.



Kgotlatshekelo ya molao, ka kopo ya mokgatlhotekanyetsi, kgotsa ya tokololo,e ka itshunya nko mo tsamaisong ya kgwebo. Se se ungwa go tswa mo seemong sa botshepegi se ditokololo di nang naso, malebana le kgwebo, ka jalo se sireletsa mokgatlhotekanyetsi mo ditokololong tsa ona, le ditokololo mo tokololong e nngwe. Seemo sa botshepegi se raya gore ga go tokololo epe e e tlaa letlang dikgatlhegp tsa yona go thulana le tsa mokgatlhotekanyetsi. Ka jalo dikgatlhego tsa mokgatlhotekanyetsi di tla pele. Se se santse gape se pakiwa gape ke lereo "mokgatlhotekanyetsi" moo "tekanyetsi" e rayang gore ditokololo di lekanyeditswe go nna le seabe ka tirisano e e tshwaraganeng mo kgwebong. Ka jalo botokololo le botsamaisi ga bo a farologana jaaka go ntse mo setlamong.



Kabelanopoelo le tuelolekgetho

Mokgatlhotekanyetsi o duelela ditokololo tsa ona ditirelo tse di di dirileng. Lotsenotota morago ga tuelolekgetho le ka aroganngwa ke ditokololo ka tsela ya dikarolelo. Mabapi le dituelo (salary) ditokololo di kgethisiwa go ya ka dibopego tsa lekgetho la sebele, kwa ntle ga dikarolelo tsa mokgatlhotekanyetsi. Ka jalo khethisogabedi e efogiwa ka gore mokgatlhotekanyetsi o kgethisiwa go ya ka lekgetho la ditlamo le le tsamaelanang. Dikarolelo tse di amogetsweng ke mokgatlhotekanyetsi, le gale, di tsewa jaaka karolo ya lotseno lwa tiragatso, mme ka jalo di kgethisiwa ka tekatekano go ya ka lekgetho la ditlamo. Dipoelo tse di sa rebolwang , di beilwe mo letloleng la ipeelo, ga di kgethisiwe.



Ditšhono tsa kabelo ka matlole

Bolengdiabe jwa mokgatlhotekanyetsi bo lekanyeditswe go ya ka dikabo tsa makesimamo ya ditokololo di le lesome, ka jalo go bokete thata mo mokgatlhotekanyetsing, go na le setlamo, go bona khepetlele. Gape ditokololo tsa mokgatlhotekanyetsi di itumelela boikarabedi jo bo lekanyeditsweng mabapi le melato ya kgwebo. Se, gammogo le gore dikanego tsa matlole tsa mokgatlhotekanyetsi ke ditlankana tsa poraefete, di kgoreletsa phitlhelelo ya tseisomolato. Ditokololo di ka neelana ka tshireletsego ya melato ya mokgatlhotekanyetsi, fela boikuelo bofe le bofe jwa boikarabedi jo bo lekanyeditsweng bo ya go ikgatholosiwa fela.



Botsweledi

Mokgatlhotekanyetsi o na le botho jwa semolao. Ka jalo botsweledi ga bo ne bo amiwa ke loso kgotsa tholotiro ya ditokololo dingwe. Dikgatlhego mo mokgatlhotekanyetsing di ka jewa boswa e bile mokgatlhoitekanyetsi o ka reka sešwa dikgatlhego. Go tšhona ga ditokololo ga go tshosetse mokgatlhotekanyetsi ka gonne dikgatlhego di rekisediwa kgotsa go rekwa gape ke kgwebo.



Mokgatlhotekanyetsi o ka fedisiwa ka tsela ya phatlalatso (liquidation) ka ditokololo kgotsa batseisamolato. Phatlalatso ya ithaopo e ikaegeile ka tumelelo ya ditokololo tsotlhe. Phatlalatso e diragadiwa ka neelo ya ditlankana tse di kgethegileng kwa kgotlatshekelong ya molao.



Terasete ya kgwebo



Mofuta

Theo e e amanngwang le terasete ke ya mosimolodi go baya dithoto tse di kgethegileng mo taolong ya motlhokomedi (trustee), yo o tsamaisang khepetlele ya terasete mo boemong le bolemong jwa mojaboswa. Mo Aforikaborwa dibopego tsa molao tsa terasete di a tlhaolwa. Terasete ya taelo ya kaboboswa e tlhometswe go tlamela balosika lwa mojababoswa. Ka jalo bajaboswa ke balosika. Terasete ya sekonteraka e tlhomiwa ka tsela ya konteraka mme e dirisiwa jaaka sebopego sa kgwebo. Go tshwanetse le gale go tlhokomelwe go farologanya magareng ga diterasete tsa kgwebo le maina a ditlamo dingwe a a ka tsietsang, sekao, diterasete tsapeeletso kgotsa yunite.



Diterasete tsa konteraka di dirisiwa go sikologa dikgoreletsi tsa semolao le tse dingwe tse di beetsweng dibopego tse dingwe tsa kgwebo. Dikgoreletsi tse di akaretsa ditsamaisotaolo tsa semoalo ts edi dirisiwang mo ditlamong kgotsa dintlha tse di amang le lekgetho. Diterasete ga di lekanyetse palo ya basimolodi kgotsa bajaboswa kgotsa go fitlha boitshupo jwa batlhokomedi.



Bogonetshwaraganelo le boikarabedi

Terasete e na le dithoto tse di tlhaolegileng. Gape e tshela kwa ntle ga batlhokomedi , bajaboswa kgotsa basimolodi ba yona, e dira kgwebo mo leineng la yona mme e tsamaisiwa ke boikemelanosi. Fela le gale ga se motho wa semolao. Dithoto tsa terasete di ka gololwa fela ka batseisamolato (creditors) ba yona. Bajaboswa, batlhokomedi le basimolodi, ba na le boikarabedi jo bo lekanyeditsweng.



Tlhomo

Terasete ya konteraka e tlhomiwa go ya ka dintlha tsa konteraka kgotsa kano ya terasete, e e farologanyang dithoto tse di kgethegileng mo boemong jwa terasete. Dithoto tse di neelwa mo taolong ya motlhokomedi yo o tsamaisang dithoto tse mo boemong jwa bajaboswa. Kano ya terasete e na le leina le maitlhomo a terasete, maikarabelo a botlhokomedi, dinwane tsa bajaboswwa le ditaelo mabapi le tsamaiso ya terasete. Khophi ya kano ya terasete e neelwa kwa go Master of the Supreme Court. Motsamaisi (master) o dira jaaka mmayaleitlho mo tsamaisong ya terasete ke motlhokomedi.



Kano ya terasete e tshwanetse go tsamaelana le ditaelo tsa Molao wa Taolo ya Thoto ya Terasete wa 1988. Ditlhokego dingwe dife le dife tsa semolao tse di nang le tshusumetso mo ditirong tsa terasete le tsona di tshwanetse go dirwa. Sekao, fa go sutisediwa thoto e e sa suteng kwa teraseteng ditlhokego tsotlhe tsa semolao tse di amanang le tshutiso di tshwanetse go salwa morago.



Diphetogo mo ditaelong tsa kano ya terasete di ka diragadiwa fela ka tumelelo ya batlhokomedi, basimolodi le bajaboswa botlhe. Kgotlatshekelo ya molao e ka tlhomamisa diphetogo tse fa mongwe wa matlhakore a a ka gana go dumelana kwa ntle ga mabaka a a utlwalang.



Botsamaisi

Motlhokomedi o tsamaisa terasete go ya ka ditaelo tsa kano ya terasete le Molao wa Taolo ya Thoto ya Terasete, 1988. Fela le gale ke Master of the Supreme Court yo o ntshang setifikeiti se se kgontshang batlhokomedi go tsamaisa terasete.



Go feta moo, ditaelo tsamoalo wa gale mabapi le tsamaiso ya dithoto tsa terasete di tshwanetse go latelwa. Ditaelo tse di akaretsa tsamaiso e e manontlhotlho ya dithoto tsa terasete, tsweletso ya maemo a botshepegi mabapi le bajaboswa le kgaoganyo ya dithoto tsa terasete mo dithotong tsa sebele tsa motho. Tlolomolao kgotsa tlhokomologo efe kana efe mo mererong ya terasete ka batlhokomedi, e ka isa kwa go lelekweng ga bona jaaka batlhokomedi, le tseo ya kgato ya semolao ya selegae kgotsa bosetšhaba kgatlhanong le bona.



Kabelanopoelo le tuelolekgetho

Terasete e tsamaisiwa go direla bajaboswa ba yona. Dipoelo go tswa ditirong tsa terasete di tshwanetse go aroganngwa bajaboswa go ya ka kano ya terasete. Fela le gale batlhokomedi ba tshwanetse go duelwa go lekalekana le maikarabelo mo teraseteng.



Mabapi le maitlhomo a lekgetho terasete e tsewa jaaka motho ya o sa nyalang/nyalwang. Lekgetho la lotseno la sebele ka jalo le kgethisiwa mo teraseteng. Fela terasete e tsewa jaaka motho yo sa nyalang yo o nang le tetla ya dikgogelolekgetho tse di rileng. Fela go tshwanetse go gakologelwe gore ke fela karolo ya lotseno lwa terasete lo lo sa arolelwang bajaboswa e e kgethisiwang ka tsela e. Lotseno go tswa mo teraseteng go ya kwa bajabosweng lo tsewa jaaka lotseno lwa morokotso lwa bajaboswa mme le kgethisiwa jaaka go tshwanetse. Ka tsela e kgethisogabedi e a efogwa. Fa lotseno lwa terasete lo aroganngwa magareng ga bajabowa ba bantsi, mme bajaboswa ba ba se na metswedi ya lotseno e mengwe, go ka feleletsa mo kelokgethisong e e nonofileng e e kwa tlase mo dipoelong tsa terasete.



Ditšhono tsa tlamelo ka matlole

Tlamelo ka matlole e e tshwanetseng ya terasete, e mela mo dithotong tse di tlhaotsweng ke mosimolodi mo kanong ya terasete. Go bona khepetlele ya tlaleletso go ka nna le mathata mo teraseteng ka gore batlhokomedi le fa e le bajaboswa ga ba na boikabarabelo mo melatong ya terasete. Batlhokomedi kgotsa bajaboswa ba ka tlhopha go naya tshireletso ya melato ya terasete, fela seno se itlhokomolosa boikarabelo jo bo tlhaelang jwa dikarolo tse. Potso e ka bodiwa ka terasete e dirisa khepetlele e e nnang le mathata. Se se ka arabiwa ka go sekaseka ditaelo tsa kano ya terasete kgotsa maitlhomo a terasete ka boyona.



Botsweledi

Botsweledi jwa terasete bo laolwa ke ditaelo tsa kano ya terasete.



Tshoboko

Tlhopho ya sebopego sa kgwebo e emela nngwe ya dintlha tsa tlhomo tse di masisi thata tsa kgwebo e ntšhwa. Mo karolong go tlhalositswe ka dibopego tsa kgwebo tse dingwe tse di fitlhelwang mo Aforikaborwa. Tlhopho nngwe le nngwe e na le mafaratlhatlha a a boitshegang mo tsamaisong le taolong ya kgwebo. Kelotlhoko e e tseneletseng ka jalo, e botlhokwa bogolosegolo go netefatsa gore sebopego sa kgwebo e e tlhophilweng se tsamaelana le mabaka a sebele a mogwebi le kgwebo e ntšhwa.











<fn>PulaImvula.Calculate.2008-07.tn.txt</fn>
Calculate Tswana



Balela ditshenyegelo pele o jala



Instructions:

Folio Strap: Botsamaisi

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Kaeding ya Grain SA: Tlhagiso mo Ntshodikunong ya Sonobolomo



Go tshwanetse go gakologelwe gore ka kakaretso temothuo e dirwa ka maikaelelo a go dira dipoelo. Go batlega madi a a boitshegang go jala disonobolomo mme peotshenyegelo mabapi le ntshodikuno ya peo ya sonobolomo ke nngwe ya dintlha tsa botlhokwa thata mo tsamaisong ya temo ya dithoro.



Pele o jala sejalo go tlhokega gore o balele gore go tlaa go ja bokae go jala sejalo seo le gore lotseno lo lo ka bonwang e tlaa nna bokae. Monongwaga go ntse le tlhatlogo e e boitshegang ya ditsenngwateng mo ntshodikunong ya dithoro mme go botlhokwa gore balemi ba dire dipalelo tsa bona ka kelotlhoko e kgolo.



Ditshenyegelo di ka kgaoganngwa ka ditlhopha tse di farologaneng di le pedi - ditshenyegelo tsa tlhamalalo le ditshenyegelo tse di tlhomameng.



Ditshenyegelo tse di tlhomameng

Tse ke ditshenyegelo tse di ka amanang le tsamaiso ya tiro ya polase yotlhe - ke ditshenyegelo tse di ka se keng tsa amanngwa ka tlhamalalo le go jalwa ga sejalo se se rileng seo. Ditshenyegelo tse di tswelela go nna teng go sa kgathalesege nako ya ngwaga kgotsa setlha. Ditshenyegelo tse di akaretsa dituelelo tsa tsholomatlotlo, dituelo tsa banka, dituelo le meputso, dikgogo, motlakase, dilaesense le makgethwana, dipaakanyo le tlamelo, merokotso mo dikadimong, ditshenyegelo tsa dirori le dikwalelo. Ditshenyegelo tse di ka farologana thata go ya ka molemi le molemi, go ya fela ka bogolo jwa polase, mokgweleo wa molato le setaele le ditshenyegelo tsa tsamaiso.



Ditshenyegelo tsa tlhamalalo

Tse ke ditsheyegelo tse di ka amanngwang ka tlhamalalo le sejalo se se jadilweng. Ditshenyegelo di tsenyeletsa dintlha tse di jaaka disele, menontsha, peo, dikhemikale, thobo, thekiso le badiri ba nakwana. Go le gantsi ditshenyegelo tse di a tshwana go ya ka heketara go sa kgathalesege go ya ka mofuta wa temo le kgono ya thobo ya sejalo se se jetsweng.



Go botlhokwa thata gore togamaano ya ditšhelete e e nepagetseng e dirwe pele go ka jalwa sejalo sefe kampo sefe. Go botoka thata go baakanya le go jala kgaolo e potlana sentle gore o tle o nne le tšhono e e gaisang ya go nna le dijalo. Mathata a temo ya mmidi a kwa godimo thata mo e leng gore ga go botlhale go tsaya ditšhanse dipe fela - maemo a loapi ga a ikanyege mo ebileng go ka se ke ga nna le go tlhabanyetsa. Gantsi go na le ditshenyegelo tse di sa akanngweng fa go rulaganngwa jalo ya dijalo - fa tlase go latela sekao sa mefuta ya tshugommu e e ka tlhokegang mo nakong ya tirego ya ntshodikuno ya dijalo:

Ditiro tse di tlhokegang

Kgaso ya llaeme;

Go dêsa masimo;

Go repa masimo;

Go ngapa masimo;

Go lema;

Paakanyo ya boalopeo;

Go jala;

Go kgatsha dibolayatlhatsana le dibolayasenyi;

Go tshelwa ga nontshogodimo;

Go tlhagola;

Kgatshotlaleletso ya dibolayatlhatsana kgotsa dibolayasenyi;

Thobo; le

Thoro ya dithoro.

Lenaneo 1: Sekao sa ditshenyegelo tsa tlhamalalo tse di amanang le jalo ya sonobolomo. (Dirisa ditlhotlhwa tsa sešweng fa o balela diponalo tsa gajaana.)



Ditshenyegelo tsa ntshodikuno tsa Foreisetatabogare tsa 2007/2008 le 2008/2009









Tekanyetso ka

Diphalane 2007

4 Mopitlwe 2008

22 Moranang 2008





2007/2008

2008/2008

2008/2009



Thobophopholetso (ditono/ha)

1,50

1,50

1,50



Ditshenyegelo tsa tlhamalalo

(Ranta/ha)



















Peo

Monontsha

Llaeme

Leokwane

Dipaakanyo

Dibolayatlhatsana

Dibolasenyi

Inšorense ya ditsenngwateng

Itshireletso (hedging)

Thobo

Inšorense ya dijalo

Morokotso mo ditshenyegelong tsa ntshodikuno

Palogotlhe ya ditshenyegelo tsa tlhamalalo (R/ha)

144,00

744,50

140,53

439,31

328,91

132,32

51,72

81,90

96,96



159,60



129,99



2449,74

165,60

1181,35

140,53

586,41

328,91

270,00

54,90

157,37

145,00



306,66



233,66



3572,39

165,60

1411,65

140,53

719,36

328,91

272,00

54,90

157,37

162,78



306,66



269.68



3989,84













Palogotlhe ya ditshenyegelo tse di tlhomameng (R/ha)



1106,83



1244,63



1244,63













Palogotlhe ya ditshenyegelo tsa ntshodikuno pele ga thekiso



3556,57



4817,02



5234,07





Lenaneo 2: Thobo e e kgonegang le lotseno/ha ka ditlhotlhwa/ditono tse di farologaneng.



R3 250/t

R3 500/t

R3 750/t

R4 000/t

R4 250/t

R4 500/t



1,00

R3 250

R3 500

R3 750

R4 000

R4 250

R4 500



1,50

R4 875

R5 250

R 5 625

R6 000

R6 375

R6 750



2,00

R6 500

R7 000

R7 500

R8 000

R8 500

R9 000





Ka se sebaka, ntshodikuno ya sonobolomo e kgatlha thata - sekaseka lebaka le mme o bone gore a o ka jala disonobolomo go na le dijalo tse dingwe tse di kgonegang tse di jalwang mo kgaolong ya gago.



















<fn>PulaImvula.Calibration.2008-11.tn.txt</fn>
Calibration (Maize) Tswana



Khaliboreišene ya sekgatshi



Instructions:

Folio Strap: Tirisometšhine

Byline : E baakantswe go tswa Khosong ya Tlhabololo ya Bokgoni jwa Setegeniki ya Grain SA ke Jane McPherson

Photos: Khaliboreišene



Kgannyana e e fa pele e ne e bua ka dikarolwana tsa sekgatshi sa "boom" le gore se dira jang. Mo kgannyaneng e re tlaa sekaseka ka botlalo khaliboreišene ya sekgatshi.



Khaliboreišene ke eng?

Tirego ya khaliboreišene ya sekgatshi e diretswe go netefatsa gore o kgatsha mothamo o o lekaneng wa seedi (metsi le botlhole) mo kgaolong e e batlegang.



Dithulusu tse di batlegang mo khaliboreišeneng

Selepanako (timer);

Jeke e e metang (e tshwailwe ka ml); le

Theipe e e metang.



Go ka setelwa eng?

Nosele. Nosele ya phatlhana e nnye e tlaa ntsha seedi se sennye go na le nosele ya phatlhana e kgolo. Nosele e ka nna le pateronekgatsho e tshesane kgotsa sephara.

Kgatelelo ya kgatsho. Fa o pompa ka thata, kgatelelo e a oketsega mme go tswa seedi se sentsi. Fa kgatelelo e le kwa godimo thata gona marothodi a tlaa nna mannye.

Fa o kgatsha ka terekere, kgatelelo ya pompo e amiwa ke medikologo ka motsotso (rpm)

Dikere tsa terekere di ama lebelo la terekere

Mokgweetsi wa terekere o tshwanela go swetsa ka rpm gammogo le kere e e tlaa dirisiwang le go tswelela ka yona fela fa khaliboreišene e setse e dirilwe.

Fetola selekanyo sa botlhole mo motswakong. Botlhole jo bontsi bo raya gore go tshelwa ditswaki tse di tshelang tse dintsi ka selekanyo se se tshwanang sa metsi.



Mokgwa wa khaliboreišene

Tlatsa tanka ya sekgatshi.

Swetsa gore ke kere efe e e tlaa dirisiwang ka lebelo le le kana kang (rpm) (sekao kere ya 4 ka 2 500 rpm).

Lekanya (meta) sekgala sa 100 m.

O dirisa kere eo ka rpm e e nepagetseng, lekanya nako e terekere e e tsayang go digela 100m eo (sekao, metsotswana e 21).

Dumisa terekere e ntse e eme, ka 2 500 rpm e e dumelanweng, mme o tlhole sekgala se kgatsho e se akaratsang mo mmung.

Setela kgatelelo mo sekgatshing go bona phitlhelelo e o e batlang (sekao, dibara tse 3).

O dirisa yona nako ele (metsotswana e 21) e e e tsereng terekere go digela 100m, gokela kgatsho mme o mete mothamo wa metsi o o ntshiwang ke nosele e le nngwe (sk. 1 200 ml / 1,2 lit).

Boeletsa tirego e ka dinosele tse pedi kgotsa tharo mme o tsee palo ya palogare.

Dirisa mothamo wa seedi o o ntshitsweng ke nosele e le nngwe (sk 1 200 m l/ 1,2 l) mme o ntsifatse ka palo ya dinosele (sk dinosele 12) gore o tle o itse gore o kgatsha dilitara tse kae mo go 100 m (ka dinosele tsotlhe 12 x 1,2 l = 14,4 l).

Meta bophara jwa "boom" (sk. 4,7 m).

Jaanong o itse bophara jo o bo kgatshang, e bile o itse mothama wa metsi o o kgatshang mo bophareng joo mo go 100 m.

Kgaolo e e akareditsweng ke sekgatshi mo go 100 m: 100 m x 4,7 m = 470 sq.m.

Re dirisitse 14,4 l ya metsi mo kgaolong e.

Kgaolo ya 1 ha = 10 000 sq.m (100 m x 100 m)

Mothamo o o tlaa dirisiwang mo heketareng e le 1 e tlaa nna 10 000 / 470 = 21,27 x 14,4 l = 306 l ka heketara.

Setshwaokaedi se se mo modutwaneng wa khemikale se tlaa bontsha selekanyo sa metsi se se batlegang ka heketara gammogo le palo ya dilitara tsa botlhole tse di tlhokegang ka heketara.

Fa o setse o weditse tiro e mme o lemoga gore selekanyo sa seedi se se kgatshiwang ga se sa tlwaelo, boeletsa tiro e mme o setele kgatelelo ya sekgatshi kgotsa kere ya terekere kgotsa bogolo (size) jwa nosele.

Fela fa selekanyo sa metsi se nepagetse, jaanong o tlhoka go balela palo ya dilitara tsa botlhole tse di tshwanetseng go tshelwa mo tankeng ya kgatsho nngwe le nngwe.

Sekao, tanka e tshola 500 l ya metsi. Sekao re tlhoka go tshela dilitara tse 4 tsa botlhole ka heketara. E tlaa nna 500 l / 306 (dilitara tse di ntshiwang ka heketara) ntsifatsa ka 4 (dilitara tsa botlhole ka heketara).

Re tshwanela go tlhakanya dilitara tse 6,5 tsa botlhole mo tankeng ya dilitara tse 500 tsa metsi.



<fn>PulaImvula.CalibrationMaize.2008-10.tn.txt</fn>
CALIBRATION (MAIZE) SETSWANA



O KHALIBOREITA POLANTERE JANG?



Instructions:

Folio Strap: Tirisometšhine

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Bokonteraka jwa Temothuo



Go tshwanetse go tsewe dikgato tse di latelang go khaliboreita polantere.



Tlhaola dikarolo tsotlhe tse di nyalanngwang tsa polantere tse di dirisiwang go khaliboreita (diseporokete, dikere le dipolata).

Tlhomamisa se polantere e se ntshang mabapi le peo le monontsha go ya ka ditshêtêlô tsa gajaana.

Lekanyetsa sekgala magareng ga diyunite tsa polantere gore o tle o itse gore bopharamola ke bokae - se se tlaa kgontsha go balela palo ya mela ka heketara (Sekao, fa sebaka sa mela e le 0,9 m, go na le 100 m mo bophareng jwa heketara e le nngwe. 100 m/0,9 m= mela e 111 ka heketara).

Tshwaya sekgala sa 10 m.

Netefatsa gore go na le peo le monontsha mo dikgamelong tsa polantere (netefatsa gore bogolo jwa peo e o e dirisetsang khaliboreišene ke bogolo jo bo nepagetseng jwa dipolata tse o di tlhopileng - ke fela peo e le nngwe e e tshwanetseng go tswa ka phatlhana ya polata ka nako e le nngwe).

Bofelela kgetsana ya polasetiki mo peiping e e ntshang monontsha gore o tshware monontsha o o tlaa o kalang moragonyana.

Tsamaisa terekere le polantere sekgala sa 10 m jaaka e kete o a jala (ka mafoko a mangwe leotwana la kgweetso la polantere le tshwanetse go dikologa le mororo diyunite tse di tsenang mo mmung di tlaa bo di kokoretse mo boalogodimong).

Peo:

Bala palo ya dipeo tse di ntshitsweng mo 10 m.

Di ntsifatse ka 10 go balela se o ka bong o se ntshitse mo 100 m (o gakologelwa gore heketara ke 100 m x 100 m).

Jaanong ntsifatsa palo eo ka palo ya mela mo go 100 m (mo sekaong sa rona mela e ne e le bophara jwa 0,9 se se rayang gore go na le mela e le 111 mo go 100 m).

Sekao: go na le ditlhaka di le 30 mo 10 m. Se se lekana le ditlhaka tse 300 mo go 100 m. Go na le mela e le 111 mo heketareng, x 300 = dimela tse 33 300 ka heketara).

Fa karabo e o e boneng e feta se o se batlang, setela diseporokete mo polantereng gore šafote e e dikolosang polata e dikologe ka bonya. (kgotsa fa o batla dimela tse dintsi oketsa lebelo la modikologo).

Boeletsa kgato e go fitlhelela o bona dipholo tse o di batlang.

Monontsha

Kala monontsha o o o tshotseng mo kgetsaneng mo go 10 m.

O ntsifatse ka 10 go bona se o ka bong o se bone mo go 100 m (gakologelwa gore heketara ke 100 m x 100 m).

Jaanong ntsifatsa palo eo ka palo ya mela mo go 100 m (mo sekaong sa rona mela e ne e le bophara jwa 0,9 m se se rayang gore go ne go na le mela e le 111 mo 100 m).

Sekao, go na le 100 g (0,1 kg) mo go 10 m. Se se lekana 1 000 gr (1 kg) mo go 100 m. Go na le mela e le 111 mo heketareng x 1 000 = 1110 g ka heketara / 111 kg ka ha.

Fa karabo e o e boneng e le kwa godimo ga se o se batlang, setela diseporokete mo polantereng gore šafote e dikologe ka bonya. (Kgotsa o dire se se kgatlhanong fa o batla dikhilogeramo tse dintsi).

Boeletsa kgato e go fitlhelela o bona dipholo tse o di eletsang



<fn>PulaImvula.Celebrate.2009-11.tn.txt</fn>
Celebrate (Maize Setswana

Ketekomeletlo ya 250 Ton Club



Instructions:

Folio strap: Lenaneotlhabololo la Balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos: 67,71,80,83,87, if there is space 27,32,35,37

Captions:

Photo 027.jpg

Batataisi Eduard Foord le Fanie Pienaar ba ne ba tseelwa tsia tshwaelo e ba e dirileng.

Photo 032.jpg

Balemisi ba ba latelang ba ne ba tseelwa tsia tshwaelo e ba e dirileng:

SM Mpahleni, M Sobuza, M.S Nyoni (e amogetswe ke Solomon Mabila) le Lucas Nhlane.

Photo 035.jpg

Batlamela ka ditsenngwateng ba ba latelang ba ne ba tseelwa tsia tshwaelo ya bona:

Mola o o kwa morago: Luvo Qongqo, Jan du Preez, Div Bosman, Victor Thabethe, Charles Matlou,

Lawrence Watch le Jarius Metswamere.

Mola o o fa pele: Dudu Mashile, Muzi Hlongwane le Salome Modise.

Photo 037.jpg

Bakatisi ba na le seabe sa botlhokwa thata mo tlhabololong ya Bantshadikuno ba ba Tlhabologang. Bakatisi ba ba ne ba tseelwa tsia tshwaelo e ba e dirileng:

Danie van den Berg (Moitseanape: Field Services) le Israel Mokoto go tswa Wolmaranstad.

Photo 067.jpg

Bafitlhelelamakgaolakgang ba Balemipotlana ba ngwaga ba Mpumalanga ke ba ba latelang:

N.R. Mhlanga, E.R. Serahe, F.J. Mhlanga (mofenyi), M.G. Nkosi, Jerry Mthombothi (mogokaganyi

wa porofense) le A.P. Masina.

Photo 071.jpg

Bafitlhelelamakgaolakgang ba Balemipotlana ba ngwaga ba Kapabotlhaba ke ba ba latelang:

Nothando Mzini, S.H. Walaza, Simphiwe Elliot Shabhu (mofenyi), Ntombizanele Mtshulana,

le Themba Mkiva.

Photo 080.jpg

Bantshadikuno ba bagwebi le ditokololo tse di latelang tsa 250 Ton Club ba abetswe betšhe ya boronse:

I. Abdool, P. Nolundi Msengana le S. Jonas Mokoka.

Mme S. Motswenyane, J. Mokoto, R.E. Pholo le George Letlojane ba ne ba se teng.

Photo 083.jpg

Go latela bantshadikuno ba bagwebi le ditokololo tsa 500 Ton Club ba ba abetsweng betšhe ya selefera Mola o o kwa morago:

J. Metswamere, R.M. Ramoholi, William Matasane le Malefane Makubo.

Mola o o fa pele: Philip Xaba le Mme Mponeng Lentoro.

Ba ba seyong: M.A. Bantseke le M.J. Komako.

Photo 087.jpg

Bantshadikuno ba bagwebi le ditokololo tsa 1000 Ton Club ba ba abetsweng betšhe ya gouta ke:

Karabo Peele le Moss Malo mme

Thando Lolwane o ne a seyo.



Ka 29 Lwetse, 2009, Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA le ne le tshwere letsatsi la ketekomeletlo - ketekomeletlo ya 250 Ton Club.



Maikaelelotheo a Lenaneotlhabololo la Balemirui ke go tlhagisa Bantshadikuno ba bagwebi ba Bantsho ba ba nonotshitsweng mme ketekomoletlo mo ntlolehalahaleng ya Fanie Ferriera kwa Nampo e ne e le go tsaya tsia bantshadikuno ba ba ka tlhagisiwang mo madirelong a temothuo ka bophara jaaka bantshadikuno ba bantsho ba bagwebi - bao ba ba ntshang go feta ditono tse 250 tsa dithoro.

Tsela ya go fitlhelela temothoro ya bogwebi ga e bonolo jalo mme e bile ga go tlhabanyediwe. Temo e tletse kgwetlho mme le dielo tsa poelo di dinnye. Bantshadikuno ba ba ntse ba engwe nokeng ke Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA, gammogo le bannaleseabe ba bangwe ba bantsi mo madirelong jaaka dibanka, dikgwebotemo, ditlamo tse di tlamelang ka ditsenngwateng, balemisi go tswa Mafapheng a Temothuo a a farologaneng le bantshadikuno ba bangwe ba bagwebi.

Ngogola re tlhomile 250 Ton Club go amogela katlego ya bao ba setseng ba ntsha ditono tse 250 tsa dithoro ka ngwaga mme e bile ba le gaufi thata go bidiwa "bantshadikuno ba bagwebi". Bontsi jwa bantshadikuno ba bo tlaa nna fela karolo ya lenaneo la rona ngwaga kgotsa tse pedi mme tswelelopele ya bona e tlhoka go tsewa tsia.

Ditokololo tsa 250 Ton Club di ntse di oketsega ka bonya. Re na le ditokololo tsa 1000 Ton di le supa, ditokololo tsa 500 Ton di le lesometharo le ditokololo tsa 250 Ton di le masomepedinngwe. Monongwaga bantshadikuno ba bašwa ba le robedi ba ntse ditokololo tsa tlelapa e.

Kwa moletlong wa monongwaga, re tsenyeleditse legoro le lengwe - Molemipotlana wa ngwaga. Kwa Mpumalanga le Kapabotlhaba, go na le bantshadikuno ba bantsi bao ba nang fela le masimo a heketara e le nngwe kgotsa tse pedi mo lefatsheng la morafe. Bantshadikuno ba ba na le seabe sa botlhokwa thata mo tshireletsegong ya dijo mo dikgaolomagaeng. Jaaka karolo ya lenaneotlhabololo, re katisa le go ema nokeng bantshadikunopotlana ba go tokafatsa matswakabele a ntshodikuno a bona. Re sweditse go tlhoma kgaisano ya bantshadikuno ba ka maikaelelo a go tsaya bonontlhotlho tsia mo legorong le. Monongwaga bafenyi e nnile Rre F.J Mhlanga wa Mpumalanga le Rre S.E Shabhu wa Kapabotlhaba. Le mororo bantshadikuno ba ba sa leme dikaboabo tsa lefatshe, ba dirisa ka botlalo lefatshenyana le ba nang nalo le go dira tshwaelo e e mosola mo merafeng ya selegae ya bona.

<fn>PulaImvula.Challenges(maize).2011-06-07.tn.txt</fn>
Challenges (Maize) Setswana
Dikgwetlho tsa matlole tsa tsamaiso ya polase
Folio strap: Tsamaiso
Byline: Tshedimosetso e rulagantswe go tswa Kaeding yaTsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling
Gore o bone poelo kgwebo ya temothuo e tshwanetse pele fela e tlamele ka dikuno tse badirisi ba di tlhokang. Morago ga moo go tsweletsa dipoelo tse di itshegeleditseng tsamaiso ya kgwebo ya temothuo e tlhoka go tswelela go tokafala mo tsamaong ya nako.
Ditlhoko tsa batho
Go tswa mo tlholegong ya motho, motho o ne a ntse a tlhoka sengwe gore a tshele. Dijo ka gale e ntse tlhoko ya motheo, mmogo le diaparo le bonno (ntlo). Kwa tshimologong motho o ne a tlamela ditlhoko tsa gagwe ka go tsoma, go roba dijalo go tswa dimeleng tsa naga, go itirela diaparo le go bona bonno mo dikgageng.
Fa motho a ntse a tswelela pele ditlhoko le tsona di ne tsa tswelela pele go fitlhelela selekanyo se se kwa godimo sa ditlhoko tsa segompieno. Gape motho gajaana o tsweletse go tswa mo go direleng go iphepa fela go ya mo go rekeng ditlhoko tse dintsi tsa gagwe. Fa go buiwa ka kakaretso, mo lefatsheng le le tlhabologileng la segompieno, dikgwebo di tloga di tlamela ka sengwe le sengwe sa ditlhoko tsa motho ka kamanyo ya madi.
Ka jalo, gompieno re tlhoka madi go a ananya ka ditlhoko tsotlhe tsa rona. Jaaka batho re ka bona madi fela ka go bereka go bona lotseno. O ka nna wa ipereka kgotsa wa berekela motho yo mongwe. Fa o tlhophile tsela ya go ipereka, jaaka mo go tsamaiseng kgwebo ya temothuo, kgwebo e tshwanetse go atlega sematlole. Mo temothuong ya motheo go kgonega fela fa kgwebo ya gago e tlamela ka dikuno tse batho ba di tlhokang gore mong a kgone go nna le lotseno.
Ke fela fa kgwebo e dira poelo mong/beng ba ka boneng lotseno (tuelo). Fa go na le tatlhegelo, mong ga a ka ke a nna le lotseno.
Lotseno le tshenyegelo
"Ditlhoko" tse di tlamelwang ke kgwebo di "rekisediwa" badirisi. Madi a a amogelwang boemong jwa ditlhoko ke lotseno lwa kgwebo.
Mo tiregong ya go ntsha kgotsa go romela ditlhoko, kgwebo e dira ditshenyegelo dingwe. Ditshenyegelo di arogantswe ka ditlhopha tse di farologaneng:
Ditshenyegelo tsa ntshokuno - peo, monontsha, furu, dibolayasenyi, melemo, thobo le thekiso.
Ditshenyegelo tse di sa tlhamalalang - dituediso tsa banka, ditshenyegelo tsa mo ofising, ditshenyegelo tsa palotlotlo le sepalamo.
Ditshenyegelo tse di tsepameng - dilaesense tsa dikoloi, dituelo tsa badiri ba leruri, ditshenyegelo tsa kwelotlase le inšorense.
Ditshenyegelo tsa lobaka losele - merokotso mo dikadimong, meputso ya motsamaisi le rente ya khiro ya lefatshe.
Ditshenyegelo gotlhe jaanong e nna palogotlhe ya ditshenyegelo tse.
Poelo/Tatlhegelo
Poelo e lekana le gore lotseno lo feta palogotlhe ya ditshenyegelo.
LOTSENO - DITSHENYEGELO = POELO/TATLHEGELO (L - D = P/T)
Kgotsa mo mabakeng a temothuo:
LOTSENO (BOLENG JWA PALOGOTLHE YA NTSHOKUNO) - DITSHENYEGELO TSA NTSHOKUNO = PALOGOTLHE YA MADI A A FETILENG - DITSHENYEGELO TSA TLHAMALALO & DITSHENYEGELO TSE DI TSEPAMENG = LOTSENO LWA POLASE LO LO SEATLENG - DITSHENYEGELO TSA LOBAKA LOSELE = POELO YA POLASE
Banewatlhotlhwa le kgwetlho
Mo tiregong ya ntshokuno ya poraemari bantshakuno ke banewatlhotlhwa mo mabakeng ka bobedi a lotseno (tlhotlhwa) le ditshenyegelo. Lotseno le ditshenyegelo tsoopedi di oketsega le nako, fela le gale mo dikemong tse di farologaneng. Go boammaaruri jaaka J. Willemse a bega mo Landbouweekblad ya 26 Mopitlwe 2010, gore mo 2009, fa go lejwa palogotlhe ya madirelo a temothuo, lotseno lo oketsegile ka 2,6% mo ngwageng oo, fa ditshenyegelo tsona di oketsegile ka 8%. Diphesentheiji tse di farologana go ya ka ngwaga le ngwaga fela di tlhola se se bidiwang tamoso ya tlhotlhwatshenyegelo (cost-price squeeze). Fa e lejwa mo dingwageng tamoso ya tlhotlhwatshenyegelo e ka tshwantshiwa jaaka go supiwa mo Setshwantsho 1 (Motswedi wa lenaneo: Willemse J. 2010 Resesie sweepslag knyp Landbou, Landbouweekblad: 26 Mopitlwe 2010).
Setshwantsho 1: Poelo, Tatlhegelo le ntlha ya "breakdown"
0+ Ditshenyegelo
Tatlhegelo
Lotseno
R
Poelo
Ntlha ya breakeven
0
Dingwaga (Nako)
Fa mokgwa o dilo di dirwang ka ona mo polaseng o ka se fetoge mo dingwageng, phatlha e e fa gare ga lotseno le ditshenyegelo e tlaa tswalega mme jaanong go nne bokete le go feta go dira poelo. Go ya ka molebo wa sematlole, go tlaa tlhokega ka jalo gore tsamaiso ya kgwebo ya temothuo e tshwanetse ya tswelela go tokafala go kgona go tshegetsa katlego ya sematlole.
Se se ka dirwa ka kelotlhoko e e masisi le e e tswelelang go tokafatsa tsamaiso ya dikgaolo tsotlhe bongwe ka bongwe tsa tsamaiso ya kgwebo ya temothuo. Maikaelelo e tshwanetse go nna go tshegetsa lotseno le le kwa godimo ga ditshenyegelo mo nakong yotlhe, jaaka go supiwa mo setshwantshi 2:
Setshwantsho 2: Kgwetlho
0+
Lotseno
R
Poelo Ditshenyegelo
0
Dingwaga (Nako)
Ga se tiro e e bonolo mo motsamaising wa polase fa o tsaya tsia ditlha tse di seng mo taolong ya gagwe, tse di tlhotlheletsang kgwebo ya gagwe. Ka jalo se ke kgwetlho e e boitshegang mo go mong/motsamaisi wa kgwebo ya temothuo. Mo tiragatsong motho o tshwanetse ka gale go tsaya tsia tshwaetso ya matlole mabapi le lotseno le ditshenyegelo mo go sengwe le sengwe se se dirilweng kgotsa se sa dirwang go ya ka mabaka a kgwebo ya rona.
Bokhutlo
Kwa bokhutlong gore kgwebo ya temothuo e dire poelo e tshwanetse sa ntlha e tlamele ka dikuno tse badirisi ba di tlhokang. Morago ga moo, go tshegetsa dipoelo tse di itshegeleditseng, tsamaiso ya kgwebo ya temothuo e tlhoka go tswelela e tokafala mo tsamaong ya nako.
<fn>PulaImvula.Challenges.2010-01.tn.txt</fn>
Challenges (Maize) Setswana



Dikgwetlho tse bantshakuno ba ba tlhabologang ba kopanang natso



Instructions:

Folio strap: Tlhabololo ya balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Temothuo ka gale e raya go dira ka natla. Go buiwa ka bantshakuno gore ga ba tshabe go dira ka natla. Malatsing ano le gale, temothoro e tlhoka go gogolo go feta go dira ka natla fela.



Re lemogile dintlha dingwe tse di dirang gore tswelelopele ya tlhabololo e nyafale. Di eme jaana:



Go tlhoka poelo ga ntshokunothoro

Fa o simolola sengwe se sešwa go na le paka e mo go yona o sa diragatseng ka botlalo - go fela jalo ka bantshakuno. Diphoso di tlaa nna teng. Gajaana ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa ditsenngwateng, di pataganngwa le ditlhotlhwa tse di kwa tlase tse di bonwang mo dithorong, ga go tlhokege phoso le e nnye tota. Bantshakuno fa e le tota ba atlega, ba dira poelo e nnye thata ka jalo ga ba kgone go beeletsa mo diterekereng le didirisong. Ba tswelela go dira ka madi a a adimilweng. Se, se borai le go tura thata. Go bona kadimo, bantshakuno ba tshwanetse go tsaya inšorense ya kakaretsomathata e e etegetsang phokotsego ya dipoelo.



Tlhaelo ya kitso, bokgoni le maitemogelo

Temothuo ke lephata le le anameng thata mme o tlhoka go tlhaloganya mabaka a a farologaneng a mantsi. Kitso ya dikwalo e le esi ga e a lekana - bantshakuno ba ithuta mo maitemogelong a dingwagangwaga. Mo ntlheng ya Aforikaborwa, bantshakuno ba ba tlhabologang ke bosetlabošweng thata mo motshamekong o, mme melawana ya motshameko o, e matswakabele - tiragatso e e maatlametlo e tlhoka go kwena go go boitshegang. Ka molapoelo o o mo kgatelelong e e boitshegang, ga go batlege le e seng phosonyana. O bona jang maitemogelo, le gona ke mang a tlaa go "atlarelang" fa o wa?



Tlhaelo ya tseisomolato ya ntshokuno

Bantshakuno ba ba tlhabologang ba iphitlhela ba le mo mathateng a a oketsegang a go fitlhelela dikadimo tsa ntshokuno. Se ke ditlamorago tsa dintlha tse pedi tse di setseng di umakilwe, molapoelo o monnye mme mathata ona a a boitshega. Go tshwanetse go tlhaloganngwe gore batlamelakamatlole ga ba batle go latlhegelwa ke madi - ba tlhoka go beeletsa madi a badirelwa sentle ka botlhale. Ka nako e, re ikaegile thata ka Land Bank go bona tseisomolato ya ntshokuno - ke thomotaelo ya bona go adima bantshakuno ba ba tlhabologang madi. Le fa go ntse jalo, Land Bank e tlhoka go fokotsa mathata a yona - ke sona se go nang le semphato se se siameng magareng ga Land Bank le lenaneo la rona.



Tlhaelo ya diterekere le didiriso

Dingwaga tse dintsi tsa dipoelo tse dinnye, di tlhodile go wela tlase ga maemo a segopa sa diterekere le didiriso - o tlhoka go dira madi gore o kgone go beeletsa mo tirisometšhineng.



Dikgoreletsi tsa lefatshe le phitlhelelo ya lefatshe

Go na le bantshakuno ba ba nang le lefatshe la ntshokuno ya dijalo le mo go lona gompieno go jala dijalo mo go lona go se nang poelo (ka ntlha ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng/tlhotlhwa ya kuno/kgonontsho ya lefatshe). Go na le bangwe ba ba nang le lefatshe le le siameng le le ka se thekelediweng (agelelweng) ka jalo le sa kgone go lengwa ka katlego. Go na le bangwe ba ba tlhokang dilekanyo tse di boitshegang tsa llaeme le fosefeite go baakanya mmu. Go na le bantshakuno bangwe ba ba kgonang le ba ba sa kgoneng go fitlhelela lefatshe ka ba Merero ya Lefatshe (kganetsanyo e e tlaa tshwarwang ka nako nngwe). Go na le metswako e le mmalwa ya mathata a a amanang le lefatshe - a otlhe a ona a thatafatsang tlhabololo ya montshakuno go sekae.



Go ya ka dikgoreletsi tse di fa godimo, ke gona re sekasekang tlhabololo ya montshakuno go ya ka diporojeke le mananeo a a farologaneng. Re direla bantshakuno ka ditsela tse di latelang:



Ka kamano e e tlhamaletseng ya sebele - ditlhophathutano, ditekotshupetso, malatsi a bantshakuno, kgaisano ya montshakuno wa ngwaga le lenaneo la montshakuno le le tsweleletseng;

Dikhosokatiso;

Bobegakgang jwa dikuranta; le

Radio.



<fn>PulaImvula.ChemicalMaize.2009-02.tn.txt</fn>
Chemical (Maize) Setswana



Taolo ya sekhemikale ya mefero le disenyi



Instructions:

Folio strap: Taolo ya mefero le disenyi

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Kaeding ya Grain SA: Ntshodikuno le thekiso ya mmidi e e tsweletseng



Dibolayatlhatshana ke didiriswa tse di mosola mo mananeotsamaisong a mofero a mantsi. Di tshwanetse go dirisiwa go tlaleletsa mekgwa kgotsa didiriswa tse dingwe tse di leng teng.



Didiriswa tse dingwe tse di akaretsa mekgwatiriso ya setso e e siameng, jaaka nontsho e e maleba le go tshela llaeme go naya dijalo maragogo, thefosanyodijalo le tshugommu e e matshwanedi, tse di leng botlhokwa mo lenaneotsamaisong la mofero le le feleletseng, gammogo le tlhagolo ka metšhine. Se se latelang ke ditlhaloso tsa mareo a o tlaa kopanang le ona fa o dira ka dikhemikale:



Go sale gale pele ga jalo (Early pre-plant)

Sebolayatlhatshana se tshelwa mo mmung morago ga tshugo ya semotšhine fela go sa le nako pele sejalo se jalwa. Gale se tlhakanngwa le dinoko di le mmalwa tse di fa godimo tsa mmu, go dirisiwa didiriso tsa tlhakanyo tse di farologaneng.



Tlhakanyo ya pele ga jalo (Pre-plant incorporated)

Sebolayatlhatshana se tshelwa mo mmung morago ga tshugo ya semotšhine le paakanyo ya boalopeo fela pele go jalwa mme se tlhakanngwe le dinoko di le mmalwa tse di fa godimo tsa mmu go dirisiwa didiriso tsa tlhakanyo tse di farologaneng.



Pele ga tlhogo(Pre-emergence)

Sebolayatlhatshana se tshelwa morago ga dijalo di se na go jalwa fela pele di tlhagelela fa godimo ga mmu. Bongola jwa mmu, pula e e botlhošwana kgotsa tshugokakadio di ka tlhokega go fitlhelela taolomofero e e siameng ka dibolayatlhatshana tsa pele ga tlhogo tse dintsi.



Morago ga tlhogo (Post-emergence)

Sebolayatlhatshana se tshelwa mo matlhareng a mofero morago ga tlhogo ya dijalo.



Sekolobetsi (Surfactant)

Se ke setlhotlheletsi se se matlhagatlhaga sa boalogodimo se se fokotsang kgwatalalo ya boalogodimo, ka go dira jalo se letlelele tshilo le kgaso e e matshwanatshwana thata ya motswako wa sebolayatlhatshana ka go lekalekana mo matlhareng a dimela kgotsa mo mmung. Mareo a mantsi a supa ditiro tsa boalogodimo tse di kgethegileng jaaka "adjuvant", setlhwekisi, setswako, segasi, sekgomaretsi le setlhotlheletsi sa kolobetso.



Bontsi jwa dibolayatlhatshana tse di atlanegisitsweng tse di dirisiwang mo temothuong, di a tlhopha. Ka kelo ya tshelo e e atlanegisitsweng, go tlaa laola ka go tlhopha kgotsa go utlwisa mofero botlhoko, fela ga di ne di utlwisa dijalo tse mefero e tlhogileng mo gare ga tsona botlhoko, go le kalo. Ka go dirisa dibolayatlhatshana tse di tlhophang thata, o tshwanetse go latela kelotshelo e e atlanegisitsweng ka kelotlhoko ka gore dikelo tse di kwa godimo di ka utlwisa botlhoko thata kgotsa tsa bolaya dijalo. O tshwanetse go amogela maikarabelo fa o ka dirisa sebolayatlhatshana ka mokgwa o o farologaneng le o o kailweng mo setshwaokaelong se se mo sekupung mme o latele ditaelo.



Nepo e e tlhokegang mo tshelong ya sebolayatlhatshana e kgolo go gaisa ya mo ditirong tse dingwe tse dintsi tsa mo polaseng. Dintlha di le tharo di laola kelo ya tshelo: kgatelelo, bogolo jwa nosele le lebelo.



Dikelotiriso tse di atlanegisitsweng tsa sebolayatlhatshana gantsi di farologana go ya ka phopholego ya mmu (magelejwa, bogareng le boleta) le diteng tsa dibodi. Dikelo tsa sebolayatlhatshana tse di kwa tlase gantsi di dirisiwa mo mmung o o magelejwa o o nang le dibodi tse di kwa tlase, fa e le gore dikelo tse di kwa godimo di dirisiwa mo mmung o o boleta wa dibodi tse di kwa godimo. Lebelela setshwaokaelo go bona kelo e e maleba ya sebolayatlhatshana sa mebu ya gago.





Tlhagelelo ya mefero ya Kemelano le sebolayatlhatshana

Dipalopalo tsa mefero e e emelanang le dibolayatlhatshana di ka tlhagelela ka ntlha ya poeletso ya tiriso ya sebolayatlhatshana sa mekgwatiriso e tshwanang. Thefosanyodijalo, thefosanyo ya dibolayatlhatshana kgotsa dibolayatlhatshana tse di tswakanyediwang mo tankeng ka mekgwatiragatso e e farologaneng, di ka thusa go fokotsa ikago ya mefero e e emelanang le dibolayatlhatshana.



Go tlhokega gore go nne lobakanyana pula e sa ne go latela tshelo ya dibolayatlhatshana tsa morago ga jalo. A go nne mo tlhaloganyong ya gago gore go kgonege morago ga kgatsho ya sebolayatlhatshana sengwe le sengwe gore go tlhokega paka e e rileng pula e sa ne. Fa pula e ka na mo pakeng e, go ka nna botoka go boeletsa kgatsho go netefatsa tiragatso e e nonofileng ya khemikale mo bothateng jwa mofero jo bo kobilweng. Dikao ke tse: 2,4 - D amine, diura tse 6-8; 2,4 - D ester, diura tse 1-2; Atrazine, diura tse 4; Basagran, diura tse 8.



Paka e e masisi ya taolomofero

Paka e e masisi ya taolomofero ke kakanyo ya botlhokwa ya thulaganyo ya tsamaiso e e gokaganeng ya Mofero. Paka e e tlhaloswa jaaka pakasebakeng mo modikotshelong wa sejalo, mo se tshwanetseng go tsholwa se se na mofero go thibela tatlhegelo ya thobo.



Kakanyotheo e thusa mo go tlhomeng nako e e nonofileng thata ya ditshelo tsa dibolayatlhatshana tsa morago ga tlhogo tse di sa saleleng, mme e fokotsa mokgwatiriso wa setlha se seleele sa masaledi a dibolayatlhatshana le ditshelo tse di sa tlhokegeng tse di thari tsa dibolayatlhatshana. Dipaka tse di masisi di tlhalosiwa go tsamaelana le kgatokgolo ya sejalo go ikarabela mo dipharologanong tsa mmu, maemo a loapi le setlha. Paka e e masisi e thaetswe mo tatlhegelong ya thobo ya bokwatlase jwa 5% ka ntlha ya mathata a mofero. Sejalo se tshwanela gore se se ka sa nna le mofero mo nakong ya dikgato tse go thibela tatlhegelo ya thobo ya go feta 5%. Fa mefero e ne e laotswe mo nakong ya paka e e masisi, mefero e e tlaa tlhogang morago ga e kitla e ama thobo.



Paka e e masisi e ka farologana go ya ka maemo a loapi le kgolo. Dipatlisiso dingwe ka mmidi le dinawa tsa soya di supile gore paka e e masisi e ka farologana go ya ka mofuta wa mmu le thulaganyo ya tshugommu le koo bokhutlo jwa paka e e masisi bo ka atolosiwang go nna moragonyana mo mebung ya mmopa kgotsa fa go dirisiwa thulaganyo ya tshugommu ya go-sa-lemeng.



Mmidi

Paka e e masisi e simologa go tswa kgatong ya matlhare 3 - 8 (Kgatokgolo ya matlhare 4 -10 fa nko ya lefetlho e bonalang mo kutung, kgotsa V2-V6 ya dikgato tsa botshelosemela). Taolomofero e e gaisang e tshwanetse go tswelediwa mo pakeng e e masisi e. Mmidi o o neng o tlhagoletswe mofero malatsi a a ka nnang 34 morago ga jalo kgotsa go fitlha kgatong ya matlhare a 6 - 8 (8 - 10 ya dintlhana tsa matlhare) o ntse le tatlhegelo ya thobo ya 0-5% mo maemong a kgatelelo e e bokete ya mofero.



Dipakatseno tsa seikonomi

Dipakatseno tsa seikonomi tsa mofero di thusa go tlhomamisa gore a tlhaselo le tshwenyo ya mofero di lekane go tlhoka gore di dirwe dikgato tsa taolo, ke go re fa e le gore tatlhegelo ya thobo e e efogiwang e feta ditshenyegelo tsa taolomofero. Nako e ka yona mefero e tlhogang go tsamaelana le dijalo ke yona ntlhakgolo e e supang tatlhegelo ya thobo. Mefero e e tlhogang go sale gale ka nako e le nngwe le dijalo e tlhola tatlhegelo ya thobo e kgolo go na le mefero e e tlhogang morago fa dijalo di setse di tlhomame. Sekao, dithuto tsa pakatseno ya seikonomi tse di dirilweng ka kgelegetlwa, "ragweed" le "barnyard-grass" di fitlheletse gore nako ya tlhogo ya mofero go tsamaelana le kgato ya dijalo, e botlhokwa thata go gaisa tlhaselo ya mofero, fa go lekanyediwa diitlhophelo tsa taolomofero. Tatlhegelo ya thobo ya dijalo e ikaegile ka nako e e tsamaelanang ya tlhogo ya matlhogelanyana a mofero. Fopholetsa methamo ya tatlhegelo ya thobo e e amanang le mefero mengwe e e tlhogang mo mmiding le dinaweng tsa soya.



Phesente ya tatlhegelo ya thobo mo mmiding ka ntlha ya dipalopalo tse itsegeng tsa mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga e e tlhogileng ka nako e le nngwe le dijalo le go tlogelwa e sa laolwa. (Patlisiso ya kwa Amerika, fela e ka dirisiwa mo Aforikaborwa jaaka tshupo ya kgonego ya ditatlhegelo. Tlhaola mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga mo polaseng ya gago go tswa mo lenaneong la mefero e e tlwaelegileng mo Aforikaborwa).

<fn>PulaImvula.Chemicals(maize).2011-09-27.tn.txt</fn>
Chemicals (Maize) (words) Setswana
Laola mefero ka nonofo mo mmiding
Instructions:
Folio strap: Taolomofero
Byline: Kgannyana e rometswe ke montshakuno yo o rotseng tiro
Lenaneo 1: Ditshelo tse di atlanegisitsweng
Lenaneo 2: Metswako e e leng mo mmarakeng
Go botlhokwa ka gale go tlhaola mathata a a kgethegileng a mefero mo polaseng ya gago. Mekgwatiriso ya tlhagolo, mekgwatiriso ya taolomofero ka dikhemikale le dithefosanyodijalo, e farologana mo sedikeng sengwe le sengwe le mo polaseng nngwe le nngwe. Mathata a mefero mo polaseng ya gago a ka farologana thatathata le a polase ya moagisani.
Tlhatlhoba mefuta ya mefero e e mo polaseng ya gago ka gale mme o tshele kopantsho e e nepagetseng ya dibolayatlhatshana tse di tshwanetseng. Tsweetswee leba mo lenaneong le le fa tlase go bona dingwe tsa diikgethelo le dikopantsho tse di kannweng tse di leng teng mo Aforikaborwa mo taolong ya mofero mo mmiding.
Ditswaki tse di mafolofolo
Dikhemikale le dikopantsho tsa dikhemikale tse di leng teng di dirilwe ka dingwe tsa ditswaki tse di mafolofolo tse dikgolo tse di laolang ditlhaga tsa sengwaga kgotsa mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga. Ditswaki tse di mafolofolo ke dinnanne tsa sekhemikale tse di kgethegileng tse di bolayang mofero ka go tshwenyana kgotsa go thibela ditirego tsa sebaeyokhemikale tse di kgontshang mefeero go tshwara marang a letsatsi le go tswelela go gola, mme kwa bofelong e ntshe dikuno.
Ka jalo dikhemikale di a kopantshiwa fa masimo a montshakuno a na le mathata a ditlhaga le matlharephaphathi ka bobedi jwa ona. Mo mabakeng a mangwe a a lesego ka ntlha ya mekgwatiriso ya thefosanyodijalo le taolomofero e e nepagetseng o ka fitlhela go ka tswa go le kgonego fela ya bothata jwa mofero wa matlharephaphathi wa sengwaga mo masimong a gago. Go tlaa bo ka jalo go le tshenyo ya madi go kgatshetsha ditlhaga. Tshekatsheko e e nepagetseng tota ya bothata e tlaa kgontsha go dirisa sentle kgotsa go fokotsa ditshenyegelo tsa gago tsa taolomofero.
Diteng tsa mmopa tsa mmu wa gago
Go molemo go itse go tswa mo dipholong tsa ditekommu tsa gago diteng tsa mmopa tsa mmugodimo wa tshimo nngwe le nngwe mo polaseng ya gago. Dikelotshelo tsa dikhemikale tsa taolomofero e e nonofileng di tlhatloga ka bonako go ya le tlhatlogo ya diteng tsa mmopa tsa mmu. Se se diragala ka gore dikholoete tsa mmopa di monyela dingwe tsa ditswaki tse di mafolofolo tse di tshetsweng ka jalo di lekanyetse khemikale e e leng teng eo semela se ka e nwang go tswa mo dibakagareng tsa metsi a a mo dikarolwaneng tsa mmu.
Go tlaa bo go se botlhale go sa tsheleng ditoiso tseo dikhemikale tse di nepagetseng tse di atlanegisitsweng ka heketara. Polao ya mofero e e sa nonofang e ka tlhola ditatlhegelo tse di boitshegang tsa thobo setlha seno. Go tshela selekanyo se sennye sa khemikale go na le jaaka go atlanegisitswe, go tlhola gore mefero mengwe e se ke ya bolawa. Mo melokong e mentsi ya dimela "kemelano le go swa" e, e tlhola dimela tsa mefero tse di ka tshelang mo tshelong ya ditswaki tse di mafolofolo tsa sebolayatlhatshana tsa mothama o o fetang ga lekgolo go na le o o ka laolang mofero gajaana.
Ka jalo go mo dikgatlhegelong tsa morafe wa temothuo otlhe gore ditshelo tse di atlanegisitsweng di latelwe jaaka tumelo. Fa go ka nna le kemelano, go ja ditshenyegelo tse dintsi thata tsa patlisiso le thibololo ya dikhemikale tse dintšhwa go ka nna le taolomofero e e nonofileng.
Go sedimosa ka khemikale ya tlaleletso e e tshwanetseng go tshelwa go tlhokometswe ditengmmopa, bona tshelo e e atlanegisitsweng ya asethokoloro (acetochlor) e e laolang bogolo ditlhaga tsa sengwaga mabapi le ditengmmopa tsa mmu. "Acetochlor e dirisiwa gantsi ka kopanyo le "safener". Se ke setswaki se ka kopantsho le "acetochlor" se thibelang khemikale e go bolaya dimela tsa mmidi tse, jaaka go tshwanetswe ga gakologelwa, le tsona e leng tlhaga.
Khemikale
Ditswaki tse di mafolofolo g/l
% ya Mmopa
Selekanyo mo dilitareng/ha
Teponako ya tshelo
Mofuta wa taolomofero
Acetochlor (+ Safener)
840g/litre
0 - 10
0,75 -1,00 l/ha
Pele ga tlhogo ya dijalo
Bogolosegolo ditlhaga tsa sengwaga
11 - 20
1,00 - 1,30 l/ha
Pele ga tlhogo
21 - 30
1,30 - 1,65 l/ha
Pele ga tlhogo
31 - 40
1,65 - 1,80 l/ha
Pele ga tlhogo
41 - 55
2,0 l/ha
Pele gat tlhogo
Pele ga tlhogo e kaya go kgatshiwa ga khemikale mo godimo ga mmu kgotsa boalogodimo jwa mmu jwa tshugopotlana morago ga go jwala fela pele dimela di tlhagelela mo mmung.
Dilekanyo tse di kwa godimo tsa semeto ka heketara di tlaa dirisiwa mo mabakeng ao go nang le tlhaselo e e kgolo e e tswelelang e e rileng ya mehuta mengwe ya ditlhaga tsa sengwaga mo masimong mangwe.
Ditshenyegelo ka heketara tsa dikhemikale fela di tlaa farologana go tswa go R97,50 ka heketara mo mebung ya motlhaba (0% -10% ditengmmopa) go ya R150 ka heketara mo mebung ya mmopa o o kwa godimo (41% - 55% ditengmmopa).
Dijalo tsa mmidi tsa kgono ya 4,5 ditono/ha di ka akanyediwa boleng jwa R7 200 ka heketara. Ka jalo e tlaa bo e le go tlhoka tebelopele le bosilo fela go boloka R60 ka heketara fa o akanya mathata a a ka tlhagelelang otlhe a gajaana le a a akanyediwang mo isagweng. Gape, sekaseka bothata le mogakolod wa sekhimikale wa gago mme o dire taolo ka tolamo.
Teponako ya tshelo
Go sa ntse go le botlhokwa go itse gore ke dikhemikale dife tse o yang go di dirisa gore o tle o kgone go golaganya gore "spray rig" se nne teng leng mo setlheng. Ditshelo tsa taolomofero di ka dirwa pele ga dimela di tlhoga morago ga jwalo, fela fa morago ga dimela di sena go tlhagelela mo mmung kgotsa ka nako kgotsa fela ka bonako morago ga jwalo mo godimo ga boalogodimo jwa mmu jo bo baakantsweng sentle. Boalogodimo jwa jwalo jo bo baakantsweng sentle bo kaya, boalogodimo jwa mmu jo bo boruma jo bo se nang dibodi ts di ka monyelang dingwe tsa dikhemikale tse di tshetsweng.
Mo tshelo ka kgotsa fela fa nako ya jwalo montshakuno o ka swetsa go rika (to rig up) polantere ya gagwe gore dikhemikale di kgatshiwe mo karolong e e sephara mo morago ga mola wa polantere kgotsa mo seripaneng se se lekanyeditsweng mo moleng mongwe le mongwe. Gongwe "spray rig" se ka tsenngwa fela mo masimong. Go na le nako e ntsi ya go dira ditiro tsa kgatsho ya morago ga tlhogo.
Mokgwa wa tlhopho le ona o ikaegile thata ka bokgoni jwa terekere le didiriso tse o nang natso tse di hirilweng ke montshakuno mongwe ka bongwe. Togamaano ka jalo e tshwanetse go tsaya tsia dintlha di le dintsi tse di akaretsang kgonagalo ya gore o ka nna le sebakanyana se sennye fela sa tšhono ya go fetsa tiro ya kgatsho ya gago ka ntlha ya pula e e fetang e e tlwaetsweng.
Tshobokanyo ya mengwe ya metswako e e teng mo mmarakeng e bontshiwa fa tlase. Jaaka montshakuno kgotsa motsamaisi wa polase, itlwaetse dikhemikale tse dikgolo tse di dirisiwang le ditoiso tsa ditswaki tse di mafolofolo mo go nngwe le nngwe. Go na le mehuta e mentsi ya maina a a gogelang mo mmarakeng, e e nang le ditswaki e e tshwanang kgotsa bapileng ka ditswaki tse di mafolofolo. Fa o ka tshwantshanya ditlhotlhwa tsa dinonofo tsa dikuno tse di farologaneng, bereka tlhotlhwa ka geramo ya ditswaki tse di mafolofolo ka litara, gore o tle o tshwantshanye ditshenyegelo ka go lekalekana.
Ditswaki tse di mafolofolo tsa khemikale
Tlhamego ka geramo ka litara
Molaselekanyo go ya ka ditengmmopa
Teponako ya tshelo
Mefero e e laolwang
Acetochlor
750/900 g/l
0,9 to 2,7 l/ha
Pele ga tlhogo.
Bogolo thata ditlhaga tsa sengwaga.
Acetochlor (+ safener)
700/840 g/l
0,7 to 2,7 l/ha
Pele ga tlhogo.
Bogolo thata ditlhaga tsa sengwaga.
Actochlor /atrazine/propazine
96/202/202 g/l
3,25 to 7 l/ha
Pele ga tlhogo. Tshela mo boalopeong jo bo baakantsweng sentle.
Mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga le ditlhaga dingwe.
Acetochlor/atrazine/simazine (+ safener)
160/165/165 g/l
3,25 to 7,5 l/ha
Pele ga tlhogo. Tshela mo boalopeong jo bo baakantsweng sentle.
Mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga le ditlhaga dingwe.
Acetochlor/atrazine terbuthylazine (ka le kwa ntle ga safener). Dikopnatsho tse dintsi
125/187,5/187.5 g/l
2.75 to 5 l/ha
Pele ga tlhogo.
Mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga le ditlhaga tse dingwe.
Alachlor
480 g/l
3,2 to 4 l/ha
Pele ga tlhogo. Tshela fela fa moragonyana mo boalopeong jo bo baakantsweng sentle. E seng morago ga malatsi a mabedi.
Bogolo thata ditlhaga tsa sengwaga.
Alachlor/atrazine
Dikopantsho tse dintsi
336/144 g/l
5,5 l /ha
Pele ga tlhogo. Tshela mo boalopeong jo bo baakantsweng sentle. E seng mo mebung ya mmopa o o kwa tlase ga 16%.
Mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga le ditlhaga dingwe.
Ametryn
500 g/l
2,5 to 3 l/ha
Morago ga tlhogo KwaZulu Natala FELA.
Mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga le ditlhaga dingwe.
Atrazine
Dikopantsho tse dintsi ka ditswaki tse di mafolofolo tse dingwe tse dintsi
500 g/l
2,5 to 5 l/ha
Tshela mo meferong e e golang ka go phophoma.
Bogolo thata mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga.
Atrazine/cyanazine
250/250 g/l
2,25 to 4,25 l/ha
Pele ga tlhogo kgotsa go sale gale morago ga tlhogo.
Bogolo thata mofero ya matlharephaphathi ya sengwaga.
Bromoxynil
225 g/l
1,5 to 2 l/ha
Tshela fa mefero e tlhogile gotlhelele.
Bogolo thata mofero ya matlharephaphathi ya sengwaga.
2-4D (dimethylamine salt)
480 g/l
2,7 to 5,4 l/ha
Tshela morago ga malatsi a 5-6 mo boalopeong jo bo bongola.
Bogolo thata mefero ya matlharephaphathi ya sengwaga.
EPTC (+ safener)
720 g/l
2 to 4 l/ha
Tshela mo boalopeong jo bo baakantsweng sentle le go tsenyeletsa mo mmung.
Bogolosegolo ditlhaga tsa sengwaga, tlhorungwe e tshetlha le e selaole.
Metolchlor (+ safener)
915 g/l
0,75 l/ha
Pele ga tlhogo. Tshela mo boalopeong jo bo baakantsweng sentle mo malatsing a mararo morago ga go jwala.
Bogolosegolo ditlhaga tsa sengwaga, tlhorungwe e tshetlha.
Jaaka go ka lemogwa mo dikaong tse di mmalwa tse go bonala go sa kgonagale mo montshakunong go lepalepana le dikopantsho tsa sekhemikale tse dintšhwa. Godimo ga moo montshakuno o tshwanetse go sekaseka gore ke efe e e gaisang go e tshela ka kelo e e nepagetseng mo mmung o o rileng mo tshimong e e nang le mathata a mofero a a tlhaolegileng. Ka gale gakololana le motho wa seporofešenale mo mofameng wa dibolayatlhatshana.
<fn>PulaImvula.Chemicals.2008-01.tn.txt</fn>
Chemicals Tswana



Akanya pele o tshela dikhemikale



Instructions:

Folio strap: Taolo ya khemikale

Byline: Corné Louw, Raikonomi wa Temothuo: Ntshodikuno/Ditsenngwateng, Grain SA.



Dikhemikale tsa temothuo di ka senya dijalo tsa gago, go na le go di sireletsa, fa di sa tshelwe go ya ka dikatlanegiso tse di rebotsweng le ka tlhokomelo e e tlhokegang. Ka go latela dikgopolotheo tsa motheo fa o reka le go tshela dikhemikale, montshadikuno o ka thibela tshenyo e e boitshegang mo dijalong tsa gagwe.



Fa o tshela dikhemikale tlhokomela tse di latelang:

A sediriso sa temothuo se kwadiseditswe sejalo se se kgethegileng (mo Aforikaborwa) le go bolaya mofero, boswa kgotsa leroborobo le le rileng?

A selekanyo se se atlanegisitsweng sa khemikale se tshetswe jaaka go rebotswe?

A maemo a loapi ka nako ya, le morago ga tshelo a dumelana le maemo a a rebotsweng?

A maemo a loapi ka nako ya, le morago ga tshelo a dumelana le maemo a a rebotsweng?

A nako ya tshelo e tshwanelana le e e rebotsweng, sekao phakela thata kgotsa thapama thata?

A maemo a tshimo mo dijalo di lemilweng a mo ditlhokegong tse di beilweng, sekao, bongola jwa mmu le mofuta wa mmu?

A dikgatotaolo kgatlhanong le tlhaselo di diragaditswe ka kgato ya kgolo jaaka di rebolwa ke dikaelo tsa tiriso?

Ditlamorago - a sediriso sa temothuo se ka nna le kotsi mo thulaganyong ya thefosanyo - ka mafoko a mangwe, mo dijalong tse di latelang?

A sediriso sa temothuo se ka tswakanngwa le didiriso tse dingwe - sekao, sebolayatlhatshana se se kgethegileng le dibolayatlhatshana tse dingwe le/kgotsa dibolayasenyi le dibolayaboswa tse dingwe?



Go fokotsa mathata go ya pele a a amanang le tshelo ya dikhemikale, ba Grain SA ba atlanegisa gore bantshadikuno ba netefatsa gore fa ba reka dikhemikale ba tsaya tsia tse di latelang:

Moemedi o tshwanetse go netefatsa gore setlamo se a se emetseng ke tokololo ya CropLife SA;

Setlamo se se phasalatsang se tshwanetse sa bo se le tokololo ya ACDASA;

Moemedi o tshwanetse go tlhomamisa gore o nonofile (gore o weditse ka katlego tlhatlhobo ya AVCASA); le

Dikatlanegiso di tshwanetse gore di bo di kwadilwe le go kanwa ke moemedi.



Bantshadikuno ba tshwanetse go tsaya tsia gore phokelelo e ka diragala ka nako ya tshelo ya dikhemikale, bogolosegolo ka kgatsho ya mo moweng, le go leka go fokotsa seno. Tshenyo e e boitshegang e ka tlhagelela fa dikhemikale di ka wela mo masimong a a mabapi a na le dijalo tse di masisi.



Tshireletsego ya dijo e botlhokwatlhokwa thata. Ka go tshela dikhemikale ka nepo le go tshola direketo tsa ditshelo tse, bantshadikuno ba setse ba falotse ditlhokego tsa tshireletso ya dijo tse di maswe thata.

<fn>PulaImvula.Commercial1.2008-11.tn.txt</fn>
Commercial 1 (Maize) Tswana



Seemo sa bogwebi sa bantshadikunopotlana



Intsructions:

Folio Strap: lenaneotlhabololo la balemirui

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain

SA

Photos: Dilo tse dintle: 035, 060, 065, 067, 069, 073. Dirisa tshedimosetso e e tlang le

setshwantsho.

Captions :

250 Ton Club (photo Club 250 - Amos 060)

Ba ba latelang ke bantshadikuno ba bagwebi ba ba leng ditokololo tsa setlhopha sa 250 Ton, e bile ba abetswe betšhe ya boronse:

Mola wa morago: John Metswamere, Amos Njoro (mogokaganyi wa porofense), Orapeleng Bankies.

Mola o o fa pele: Phillip Xaba, Deliwe Ntebele-Mutlwane, David Malo le Solomzi Boozene.

250 Ton Club (photo Jerry Mthombothi 067)

Ba ba latelang ke bantshadikuno ba bagwebi ba ba leng ditokololo tsa setlhopha sa 250 Ton e bile ba abetswe betšhe ya boronse:

George Mahlangu, Jerry Mthombothi (mogokaganyi wa Porofense), le Josias Masomboka.

500 Ton Club (photo club 500 073)

Ba ba latelang ke bantshadikuno ba bagwebi ba ba leng ditokololo tsa setlhopha sa 500 Ton e bile ba abetswe betšhe ya selefera:

Mola wa morago: Samuel Moloi, Isaac Khuto, Moses Malo.

Mola o o fa pele: Lungile Malo, Israel Motlhabane, Paul Morule, le Thando Lolwane.

1 000 Ton Club (photo Club 1000 076)

Ba ba latelang ke bantshadikuno ba bagwebi ba ba leng ditokololo tsa setlhopha sa 1000 Ton e bile ba abetswe betšhe ya gouta:

Mola wa morago : Nico Vermaak (motsamaisi : Corporate Services , Grain SA), Jane McPherson (motsamisalenaneo).

Mola o o fa pele : Basie Ntsimane, Lepati Macaphasa, le Boy Mokoena.

Ba ba seyong : Labious Manoto.

250 Ton Club (photo Club 250 - 065)

Ba ba latelang ke bantshadikuno ba bagwebi ba ba leng ditokololo tsa setlhopha sa 250 Ton e bile ba abetswe betšhe ya boronse:

Mola wa morago: Johan Kriel (mogokaganyi wa Porofense), Arnold Jenkins, Petrus Monnane, Simon Motsima.

Mola o o fa pele: Jacob Khomako, Michael Ramoholi, Malefane Makubo, le Samuel Nyambose.

250 Ton Club (photo Club 250 - 069 )

Ba ba latelang ke bantshadikuno ba bagwebi ba ba leng ditokololo tsa setlhopha sa 250 Ton e bile ba abetswe betšhe ya boronse:

Mola wa morago: Tonie Loots (mogokaganyi wa porofense), Karabo Peele.

Mola o o fa pele: Simon Mazwi, Lazarus Mothusi, John Setshwaro, Daniel Mocwiri.

Ba ba seyong: Abednigo Zilimbola



Letsatsi la 25 Lwetse, 2008 le tlaa gakologelwa ke ba Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA jaaka la moletlo o o kgethegileng thata - letsatsi le le tshwanelwang go gakologelwa.



Maikaelelo a lenaneotlhabololo la balemadithoro ke go tlhabolola bantshadikuno ba bagwebi ba bantsho ba ba nang le bokgoni mme meletlo e e neng e tshwaretswe kwa NAMPO ka 25 Lwetse 2008 e ne e le go tsaya tsia bantshadikuno ba ba ka tlhagisiwang mo madirelong a temothuo ka bophara jaaka bagwebi ba nnete ba bantshadikuno ba bantsho.



Tsela ya go fitlhelela go nna molemathoro wa mogwebi ga e botlhofo jalo, mme ga go na go tlhabanyetsa. Temothuo ke kgwetlho mme dielo tsa poelo di dinnye thata. Bantshadikuno ba, ba ntse ba engwa nokeng ke badiredi ba Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA, gammogo le bannaleseabe ba bangwe ba bantsi mo madirelong a - dibanka, dikgwebo tsa temothuo, ditlamo tsa tlamelo ya dithusatlhagiso (inputs) le bantshadikuno ba bagwebi ba bangwe.



Morago ga dingwaga tsa go tlamela bantshadikuno ka ditirelo ka ditlhophathutano, ditekelelo tsa dipontsho, malatsi a balemirui, kgaisano ya Molemi wa Ngwaga, dikhosokatiso, dikgaso tsa radio le lokwalodikgannyana lwa kgwedi le kgwedi Pula/Imvula, re ne ra swetsa go simolola ka "Lenaneo la balemirui ba ba tsweletseng" go neela kemonokeng e e tseneletseng le ya sebele go bantshadikuno ba ba bontshang bokgoni, kgatlhego, boineelo le keletso ya go atlega. Bontsi jwa bantshadikuno ba ba akgotsweng mo moletlong o ke ba ba ntseng ba le karolo ya lenaneo e bile e le balemirui ba bagwebi ka lobaka lo loleele mo e bileng tota re ka se keng ra tlhola re tshwaela sepe mo tlhabololong ya bona jaaka bantshadikuno - ke bantshadikuno ba bagwebi. Re ne ra akanya gore ke nako ya go tlotla bao ba kampaneng le mathata mme ba kgona - ba kgonne tota jaaka bantshadikuno ba bagwebi.



Re ne ra akanya gore go tshwanetse go tlhomiwe 250 Ton Club e le go amogela phitlhelelo ya ba ba setseng ba ntsha go feta ditono tse 250 tsa dithoro ka ngwaga e bile ba le gaufi le go ka bidiwa "bantshadikuno ba bagwebi". Bontsi jwa bantshadikuno ba tlaa tswelela go nna karolo ya lenaneo la rona ngwaga kgotsa tse pedi fela, fela tswelelopele ya bona e tlhoka go tsewa tsia.



Lenaneotlhabololo le ntse le dira dingwaga di le dintsi, mme Diterasete tsa Dithoro, bogolosegolo Terasete ya Mmidi, di beeleditse madi a a boitshegang mo tlhabololong ya bantshadikuno. Go itumedisa e le ruri, go tlhagisa bantshadikuno ba le 8 mo morafeng wa balemirui jaaka bantshadikuno ba bagwebi ba mmatota, le go ya pele go amogela bantshadikuno ba le 26 ka go ba laletsa go nna ditokololo tsa 250 Ton Club. Go na le ditlhopha tse di farologaneng mo 250 Ton Club, mme re na le bantshadikuno ba le 4 ba ba ntshang go feta ditono tse 1 000, le ba le 7 ba ba ntshang go feta ditono tse 500, le ba le 21 ba ba ntshang go feta ditono tse 250.



Re rulaganya go dira se go nna tiragalo ya ngwaga le ngwaga mme re letile ka botswapelo go tshwara meletlo ya 2009.



<fn>PulaImvula.Commercial2.2008-11.tn.txt</fn>
Commercial 2 (Maize) Tswana



Ke bagwebi go ya ka kemo efe kana efe!



Instructions:

Folio Strap : lenaneotlhabololo la balemirui

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos : Bogwebi 055

Caption: Kopana le dialogane tsa rona tsa bantshadikuno ba bagwebi:

Nico Vermaak (Grain SA) Dr Kobus Laubscher, (Grain SA), Moss Malo, Lepati Macaphasa, Jenny Matthews (Modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui: Setlhopha sa Tiro)

Exploding Qoute: "Ga go ope wa rona yo o itseng bokamoso... Selo sa botlhokwa ke go dirisa gompieno ka botlhale le thokgamo, le go kampana le kamoso ka matlhagatlhaga le boitumelo le ka netefaletso ya gore re tlaa mekamekana sentle le se bo tlang ka sona". Pollock



Ka 25 Lwetse, 2008, kwa moletlong o o neng o tswaretswe kwa NAMPO Park, gaufi le Bothaville, Lenaneotlhabololo la Balemirui la rona le ketikile phitlhelelokgolo ya lona - bantshadikuno ba le 9, ba alogile go tswa mo lenaneong le la rona.



Go ya ka tlwaelo ya Aforikaborwa, re na ka tlhago le bantshadikuno ba bagwebi ba "basweu" mme bantshadikuno ba bantsho bona ba itsege jaaka bantshadikuno ba ba tlhogang, ba ba jelang ganong, ba babotlana kgotsa ba ba tlhabologang. Re bone gore jaanong ke nako ya go tlotlomatsa bantshadikuno bao ba ba fetogileng go nna bantshadikuno ba bagwebi ba ba feleletseng le mororo ba kopane le mathata a mantsi mo tseleng ya bona.



Ga twe: "mathata ke ona a tlhaolang banna mo basimaneng", mme bantshadikuno ba re ba tlotlomaditseng ka 25 Lwetse, 2008 ba tota ba re bontshitse gore ke banna tia. Ga reng ga a mangwe ba kopane le mathata a a latelang:



Dipoelo tse di kwa tlase tsa ntshodikunothoro.

Mabaka a a amanang le lefatshe.

Dithulaganyo tsa thuolefatshe tse di farologaneng kwa ntle ga tshireletsego.

Kabosešwa le ditopo tsa poelo lefatshe.

Thulaganyo ya thuolefatshe ya mafatshe a semorafe ka diketsaetsego le mathata a yona mo bantshadikunong ba bagwebi.

Kemo e e bokoa ya mmu mabapi le ditlhokego tsa fosefeite le llaeme.

Ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa metšhine le tlamelo ya yona.

Thulaganyo ya mebaraka e e marara le e e bokete e e gololesegileng ya thekiso.

Tlhaelo ya go fitlhelela matlole le tseisomolato ya ntshodikuno.

Tlhaelo ya tshedimosetso, kitso le kemonokeng e e lekaneng.



Bantshadikuno ba, ba tlaa go bolelela gore ga ba a tsamaya tsela e ba le bosi - ba thusitswe le go engwa nokeng ke bannaleseabe ba ba farologaneng mo mhameng wa temothuo:



Badiredi ba Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA;

Dibanka; le

Dikgwebo tsa temothuo - bogolo MGK, NWK, VKB le OVK.

Fa re re bantshadikuno ba ba fitlheletse kemo ya "Montshadikuno wa Mogwebi" tota ra reng? Ba kgonne eng totatota? Tse di latelang:



Thuolefatshe ya lefatshe e e tswelelang.

Tirisolefatshe e e tswelelang.

Diterekere, didiriso, ditlamelo le metšhine.

Mebaraka.

Dikadimo le matlole.

Tsamaiso ya polase le kgwebo ka kakaretso.



Re rolela balemirui ba bagwebi ba ba latelang kola ya tshephe:



Karabo Peele, Thando Lolwane, Paul Morule, Job Metswamere, Labious Manoto, Boy Mokoena, Lepati Macaphasa, Basie Ntsimane le Moss Malo. Ba fitlheletse se ka neo, go dira ka natla, kitso, boineelo le boitlamo - ga go tlhabanyediwe, mme fa o batla go fitlhelela se ba setseng ba se dirile,"le ka motlhaope, se itlhoboge"!





<fn>PulaImvula.CommunicationMaize.2008-12.tn.txt</fn>
Communication (Maize) Tswana



Go tlhaeletsana le montshadikuno



Instructions:

Folio Strap : Lenaneotlhabololo la balemirui

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA.



Lenaneotlhabololo la Balemirui le tsweletse go tsaya matsapa go tlhaeletsana le wena - montshadikuno. Ditsela tse di farologaneng go akaretsa lokwalodikgannyana la Pula/Imvula, dikgaso tsa radio, DVD, dibenara tse di ka tsholwang, diphousetara le dipampitshana tsa tshedimosetso, di dirisiwa go fitlhelela montshadikuno.



Pula/Imvula



Re baakanya, ntsifatsa le go phasalatsa lokwalodikgannyana lo lwa kgwedi le kgwedi (lwa ditsebe tse 8 le ditshwantsho tsa mmala o o feletseng), ka dipuo di le supa - English, Afrikaans, Setswana, Sesotho, Sesotho sa Leboa, Sethosa le Sezulu.



Pula/Imvula ke porojeke e e tswelelang e e nang le modiko wa kgatiso - dikgannyana tsa tshimologo di baakanngwa ka Seesimane, di bo di romelwa kwa ditirelong tsa tshedimosetso koo thulaganyo ya karolo ya Seesimane e dirwang gona. Dikgannyana di bewa ka mananeo ka sebopego se se nepagetseng go ya diphetolelong, mme tsona di romelwe kwa bafetoleding ba barataro. Tsona morago di romelwa gape kwa go ba ditirelo tsa tshedimosetso gore dipuo tse dingwe le tsona di tle di rulaganngwe. Fa di setse di rebotswe, di romelwa kwa bagatising le go phasaladiwa ka mmetela. Modiko o o tsaya go ka nna kgwedi tse pedi go o digela.



Monongwaga re atolositse Pula/Imvula go akaretsa dijalo tse dingwe - re na le dikgatiso tsa kotara tsa tlaleletso tsa ditsebe di le nne mo go Sedimonthole, Mopitlwe, Seetibosigo le Lwetse tsa Ntshodikuno ya Korong mo Foreisetatabotlhaba, tse di etleediwang ke ba Terasete ya Disirele tsa Mariga. Gape le dikgatiso tsa kotara tsa tlaleletso tsa ditsebe tse nne mo go Ferikgong, Moranang, Phukwi le Diphalane tsa ntshodikuno ya Sonobolomo tse di etleediwang ke ba Terasete ya Tlhabololo ya Dipeo tsa Oli le Poroteine.



Dipampitshana le diphousetara tsa tshedimosetso



Go phasalatsa tshedimosetso ya madirelo mo maphateng otlhe a a nang le kgatlhego le go amega mo lenaneong - go na le bantshadikuno le balemisi ba bantsi ba ba tlhokang go itse ka lenaneo le, le ka ga eng le gona ba ikopanye le mang go bona tshedimosetso. Dipampitshana tsa tshedimosetso di baakantswe le go ntsifadiwa mo dipuong tse supa (Seesimane, Seaforikanse, Sethosa, Sezulu, Setswana, Sesotho le Sesotho sa Leboa). Dikhophi tsa dipampitshana di neilwe dikantoro tsa porofense tsotlhe mme di newa maphata otlhe a a nang le kgatlhego. Dipampitshana tse di ne di le teng kwa NAMPO mme di tlaa tswelela go dirisiwa ka gale.



DVD



Go dirilwe DVD ya metsotso e le robedi ka lenaneo le mme e dirisitswe sentle thata mo ngwageng o. Ka nako ya moletlo wa NAMPO, re ne ra laleletsa "ditsala tsa lenaneo" dipontsho tsa ntlha tsa DVD mme tsibogo ya bona e ntse e e nametsang. Dikhophi tsa DVD di setse di neilwe bagokaganyi ba tlhabololo ba diporofense botlhe gammogo le bakatisi mme di ka bonwa nako nngwe le nngwe fa go kgonega. Kwa pitsong nngwe ya setlhophathutano kwa Foreisetata, Johan Kriel o ne a bontsha DVD e, mme bantshadikuno ba lopa go e bontshiwa makgati a mararo - ba ne ba itumeletse go bona kgolo ya lenaneo.



"Pull-out banners"



Go tshwaraganwe le go dira "pull-out banners" mme di tlaa dirisiwa ke Motsamaisi wa Porofense mongwe le mongwe kwa dipitsong tsa ditlhophathutano le malatsi a bantshadikuno.



Dikgaso tsa radio



Re dirisa dikgaso tsa radio beke le beke mo diteišeneng tsa radio di le nne go fetisetsa tshedimosetso ya madirelo kwa bareetsing ba bantsintsi.



<fn>PulaImvula.Competition.2010-01.tn.txt</fn>
Competition (Maize) Setswana



Kgaisano ya montshakuno wa ngwaga e sa ntse e tswelela sentle



Instructions:

Folio strap: Montshakuno wa ngwaga

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Mo dingwageng tse, ka bomadimabe temothuo e ntse se se sa rategeng mo bašweng ba Aforikaborwa jaaka tlhopho ya boitshediso. Go sa ntse gape go na le kgopolo e e reng ga go na bantshakuno ba bagwebi ba bantsho ba ba dirang sentle. Ka kgaisano e, re bontsha batho gore go na le bantshakuno ba bantsho ba ba atlegileng, le gore batho ba ba dirang ka natla ba ka atlega.



Tiragalo ya mabono e kwa go yona go begilweng Montshakuno wa Ngwaga e diragetse mo pakeng ya pego e, le mororo bafitlhamakgaolakgannye ba tlhaotswe mo pakeng e e fetileng. Borre Samuel Moloi go tswa Fouriesburg, Isak Khuto go tswa Ficksburg le Labious Manoto go tswa Mooifontein e ntse bona bafitlhamakgaolakgannye ba bararo. Mofenyi yo o matshwanedi e ntse rre Labious Manoto go tswa Mooifontein yo o ntseng a le tokololo ya lenaneotlhabololo le mo dingwageng tse dintsi. (Tota ke tokololo ya 1 000 Ton ya 250 Ton Club mme o alogile go tswa mo lenaneong le la rona). Monongwaga, fela jaaka mo dingwageng tse di fetileng, re tsweletse ka kgaisano. Go ntse le batlhophiwa ba Montshakuno yo o Tlhabologang wa Ngwaga ba le supa. Borre Phillip Xaba go tswa Bothaville, Lungile Malo, go tswa Delareyville, Simon Mazwi, go tswa Makouspan, Shimi Mokoka, go tswa Vanderbijlpark, mme Nolundi Msengana, go tswa Vanderbijlpark, Borre William Matasane go tswa Senekal le Samuel Moloi go tswa Fouriesburg.



Ditokololo tsa setlhophatlhatlhobo se se atlhotseng bafitlhelelamakgaolakgang mo go Seetibosigo monongwaga e ne e le Borre Karabo Peele, go tswa Maize Trust, Andre Smit, go tswa Land Bank, Dirk van Rensburg, (tokololo e e rotseng tiro ya Komitikhuduthamaga ya Grain SA), Jabulani Zitha le Mme Jenny Mathews (ditokololo tsa Komitikhuduthamaga ya Grain SA le setlhophatiro mo Tlhabololong ya Balemirui), le ditokololo tse tharo tsa badiri go tswa lenaneong (Jane McPherson, Willie Kotze le Danie van den Berg). Bontlhopheng go tswa Foreisetata ba ne ba kgatlhisa thata, mme bafitlhamakgaolakgang ba bararo ba tswa Foreisetata. Ke lwa ntlha mo hisetoring ya tiragalo e go se na mofitlhamakgaolakgang go tswa Bokonebophirima. Jaaka go begilwe mo kgatisong ya Sedimonthole ya Pula/Imvula, mofenyi wa Montshakuno yo o Tlhabologang wa Ngwaga wa Grain SA wa 2009 ke Samuel Moloi go tswa Fouriesburg.



Monongwaga re tshwere lwa ntlha kgaisano ya montshakunopotlana wa Ngwaga - se e le kwa Mpumalanga le Kapabotlhaba. Go ne go na le bontlhopheng ba le batlhano go tswa kgaolong e nngwe le e nngwe mme kgaisano e e atlhotswe mo bekeng e le nngwe jaaka e nngwe. Go lobaka re lemogile gore re tshwanetse go atswa bantshakuno ba ba dirang sentle le mororo ba lema lefatshe le lennye thata. Re solofela go rotloetsa batho ba bantsi go simolola ka go le gonnye mo lefatsheng lefe fela le ba ka le fitlhelelang, ba lootse bokgoni jwa bona, mme ba nne mo seemong sa go oketsa bogolo jwa tiro ya bona.

.



<fn>PulaImvula.Congress(Maize).2011-05-11.tn.txt</fn>
Congress (Maize) Setswana
Ditshwenyego tse di tlhagisitsweng kwa Khonkereseng
Folio strap: Khonkerese
Byline: Ilana Koegelenberg, motshwaedi wa Grain SA
Rre Jan Botha go tswa Thaba'Patchoa o tlhagisitse ditshwenyego di le mmalwa mo boemong jwa bantshakuno ba ba tlhabologang ka nako ya Khonkerese ya Grain SA ya ngwaga le ngwaga ka 9 Mopitlwe 2011. O ne a tlhomile mogopolo thata mo dikgwetlhong tse di lebaneng bantshakuno ba ba tlhabologang le go palelwa ga puso ke go ba thusa.
"Jaaka bantshakuno ba bantsho re lebane le dikgwetlho tse di tshwanang le tsa bantshakuno ba bagwebi mme go le gantsi dikgwetlho tse di re betsa segampana gonne re se na dipolokelo (reserves)" go rialo Jan, pele a tswelela go fa dikao tsa mathata a ba kopaneng nao le ka moo puso o ba phuagantseng ka teng.
Tshwenyego ya ntlha e a e tlhagisitseng ke selekanyo se se kwa tlase sa pH. O ne a supa ka moo Lefapha la Temothuo, Dikgwa le Thuotlhapi mo Foreisetata le solofeditseng bantshakuno ba bona llaeme ka teng. Mebepe ya GP e ne ya dirwa, dikaommu tsa tsewa, dikatlanegiso tsa dirwa, methamo ya llaeme ya tlhomamisiwa e bile le madi a le teng mo tekanyetsokabong. Tsotlhe tse di ne di setse di dirilwe ka Motsheganong 2010, fela le gajaana llaeme ga ise e tshelwe mo masimong. "Se se amile dijalo tsa selemo ngogola mme se sa ntse gape se tlaa ama dijalo tsa korong monongwaga", go rialo Jan.
Tshwenyego ya gagwe ya bobedi e ntse seemo se se bokoa sa metšhine le diterekere. O buile ka moo Grain SA e dirileng tshekatsheko e e tseneletseng ya diterekere le metšhine ya bantshakuno ba le 42 mo Foreisetata le go kopa LTDT go thusa bantshakuno ka R2,5 milione ka teng go di baakanya. Se se ne se setse se dirilwe ka 12 Mopitlwe, 2010 fela le go fitlha gajaana ga go nko e tswang lamina.
Tshwenyego e e latelang ya gagwe e ntse dikonturu le mesele ya metsi e e senyegileng. "Lefapha la LTDT le na le lenaneo la Tshomarelo ya Lefatshe le le dirang tiro e e manontlhotlho, fela tekanyetsokabo e nnye thata mme lefatshe lona le gogolega ka bonako jo bo sitisang go itepatepanya le yona".
O ne a ama gape maemo a a maswe a ditsela mo nageng ya rona le ka moo a amang ikonomi bosula ka teng pele a fetela kwa bothateng jwa phulophetiso. "Phulophetiso e tshwanetse go laolwa ke LTDT ka lenaneo le le kileng la bo le itsege ka "tshireletso ya boalommu" go tshikintse Jan jalo.
Go palelwa ga bommasepala go laola mafatshe a merafe le gona go tlhageletse mo lenaneong la gagwe gammogo le mathata a go bona dikadimo tsa ntshokuno. Jan o tlhalositse gore ke fela 25% ya masimo a bantshakuno ba bantsho e e neng e jetswe ngogola gonne bantshakuno ba sa kgona go fitlhelela dikadimo tsa ntshokuno. Dipoelo di dinnye thata go ka kgontsha go bona kadimo. Grain SA e diretse bantshakuno ba le 152 ditogamaano tsa kgwebo mo lenaneong la yona ba ba neng ba batla go jala dijalo tsa selemo. Bantshakuno ba ne ba tlhoka dikabo tsa nakwana gore seno se kgonege fela puso ga e a ka ya tsaya tshwetso ka ntlha e. "Diheketara di le 27 000 tsa masimo di ka bo di jetswe ke bantshakuno ba bantsho - puso ga e a tsaya matsapa ape, fela ya re e tshwenyegile ka tshireletsego ya dijo".
Jan gape o tlhagisitse tshwenyego ya gore balemisi ga ba kgone go thusa bantshakuno. "Ga ba na maitemogelo a temothuo a tiragatso ape fela e bile le mo dipolaseng ga ba tle."
Sekao sa bofelo sa go palelwa ga puso go rarabolola ditshwenyego tsa balemirui ba ba tlhabologang e ntse ntlha ya Lefapha la Merero ya mafatshe ya go abela batho ba e seng bantshakuno lefatshe, "Bantshakuno ba ba nonofileng ba tsweletse go kgaratlha ka go tlhoka lefatshe le e leng ba bona, fa lefatshe le newa ba bangwe ba ba sa kgoneng go le dirisa."
Rre Jan Botha o digetse puo ya gagwe ka go ikuela mo go Modulasetilo wa Khonkerese go fetisetsa molaetsa wa bona kwa maemong a a kwa godimodimo a puso. "Ba paledisa bantshakuno ba bantsho go tswelela, mme ga re kitla re fetola lephata le kwa ntle ga gore ba simolole go direla batho" a digela jalo.
<fn>PulaImvula.Congress(maize).2011-02-08.tn.txt</fn>
Congress (Maize) Setswana
Go tlaa tshwarwa dikhonkeresepotlana di le dintsinyana monongwaga
Instructions:
Folio strap: Khonkerese
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Ngwaga mongwe le mongwe Grain SA e tshwara Khonkerese ya ngwaga le ngwaga ka Mopitlwe kwa Bothaville. Monongwaga matlha a Khonkerese e tlaa nna 9 le 10 Mopitlwe, 2011.
Go ipaakanyetsa Khonkerese, re tlaa tshwara dikhonkeresepotlana di le supa tsa ditokololo tsa ditlhophathutano tsa Grain SA - ditokololo tsa bagwebi tsa Grain SA di tshwarelwa dipitso tsa kgaolo. Mo nakong e e fetileng re ne ra tshwarela bantshakuno ba ba tlhabologang dipitso di ka nna nne fela, fela re lemogile gore ka dinako dingwe go bokete mo bantshakunong go tsamaya dikgala tse ditelele go ya dipitsong.
Jaaka tokololo e e tletseng ya Grain SA, o lalediwa ke gona go tsena pitso e e mo kgaolong ya gaeno, e e rulagantsweng ke mogokaganyi wa porofense yo o direlang setlhophathutano sa gago.
Dipitso di rulagantswe jaana (lefelo le tlaa itsisiwe moragonyana)
Table 1:
Porofense
Lefelo
Letlha
Kapabotlhaba - Ian Househam
Kokstad
1 Tlhakole 2011
Kapabotlhaba - Lawrence Luthango
Mthatha
2 Tlhakole 2011
Foreisetata - Johan Kriel
Senekal
11 Tlhakole 2011
Gauteng/Mpumalanga - Daan Bosman
Bronkhorstspruit
16 Tlhakole 2011
Bokonebophirima - Tonie Loots
Zeerust
24 Tlhakole 2011
Kwazulu - Natala - Jurie Mentz
Vryheid
24 Tlhakole 2011
Re dira boikuelo gore lo tsenele dipitso tse mme lo akanye ka dipotso tse di latelang:
Mokgatlho wa thoto wa gago wa Grain SA, o tshwanetse o bo o go direlang jaaka montshakuno?
A Grain SA e iketleeleditse isagwe?
Kwa Khonkeresepotlaneng bantshakuno ba baakanyediwa Khonkerese mme ditokololo tsa ditlhophathutano di newa tšhono ya go tlhopha baemedi go ya Khonkereseng. Mo nakong e e fetileng re lekile go aroganya ditokololo tsa ditlhophathutano ka Bokone, Borwa, Botlhaba le Bophirima fela se se ntse kgwetlho e tona ka melelwane e sa tlhapa. Go nolofatsa dilo, re sweditse go tshwara pitso mo kgaolong ya mogokaganyi wa porofense mongwe le mongwe. Go tlaa dumelelwa baemedi ba le 32 kwa Khonkereseng (go ya ka molaotheo wa Grain SA), go tsenela Khonkerese kwa Bothaville ka 9 le 10 Mopitlwe, 2011. Go tswa mo baemeding ba ba 32 ba Khonkerese, baemedi ba le bane (4) ba ka tlhophiwa go nna mo Komiting ya Khuduthamaga ya Grain SA. Mo kgannyaneng e e mo tsebeng ya botlhano, o tlaa buisa ka dimametlelelo tse di tshikintsweng tsa molaotheo.
Maitemogelo a a re lemositse gore ga se ka dinako tsotlhe gore bao ba tlhophilweng go nna mo khuduthamageng ya botsamaisi ke bantshakuno ba mmatota, e bile ga ba kgone go dira ditshwaelo tse di batlegang mo dipitsong. Re solofela fa bantshakuno ba tla mametlelela molaotheo jaaka go tshikintswe, gore go netefadiwe fa bantshakuno ba ba tlhabologang ba tlhopha baemedi ba ba tshwanetseng go dira mo Komiting ya Khuduthamaga. Ditokololo tse tsa komiti di tshwanetse tsa bo di tlhaloganya lephata la dithoro la bogwebi gore di kgone go tshwaela mo dipuisanong le ditlhamo tsa pholisi.
<fn>PulaImvula.Conservation(maize).2010-11-08.tn.txt</fn>
Conservation (Maize) Setswana
Tshomarelo ya mmu wa rona - re ka dira eng?
Instructions:
Folio strap: Tshomarelo ya mmu
Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Kgogolego ya mmu wa temothuo o o botlhokwa thata mo Aforikaborwa e ka rwesiwa botlhokakitso jwa batho le tiriso e e botlhaswa ya lefatshe. Go botlhokwa thata gore bantshakuno ba ithute go le gogolo ka kgogolego le taolo ya morwalela le go amogela maikarabelo a go ineela mo tirisong ya mekgwatiriso ya tshomarelo e e tlaa sireletsang lefatshe.
"Fa losika lwa motho lo ka se ke lwa tlhama le go pateletsa ditsela tsa go dira ka lefatshe, tse di ka bolokang motswedi o wa botshelo, re tlaa tlhoka go bonela pele - le e bile, e bonala e le kgakala thata , fela e bonala sentle, nako eo losika lwa rona, lo lo tlaa bong lo sentse boswa jo botona, lo tla nyelelang mo lefatsheng ka ntlha ya tshenyego e lo tlaa bong lo e fitlheletse," go rialo moporofesara NS Shaler wa Harward Yunibesithi, 1896.
Mafoko ao a kwadilwe ka 1896; gompieno ga re ka ke ra tlhola re ganela bothata jo. Dalai Lama o lemoga le go amogela kgogolego ya mmu jaaka tlalelo e e tshosang fela e e sa ntseng e tla re nanabelela ka setu.
"Matshosetsi a ditlhabano tsa ntwa mmogo le kgono ya motho go nyeletsa tikologo di boifisa e le ruri. Fela gape go sa ntse go na le diphetogo tse dingwe tse di sa lemogesegeng. Ke gopola fela ka go felelela ga metswedi ya rona ya tlhago, mme bogolo segolo ya kgogolego ya mmu mme e bile tsona di kotsi go feta, ka gore fa re setse re utlwa manokonoko a ditlamorago tsa teng go tlaa bo go setse go le thari." (Tsebe ya Bukana ya ga Dalai Lama ya Kagiso ya ka fa teng: 2002, Element Books, London.)
Tshomarelo ya mmu
Kgogolego ya mmu ke tirego ya tlholego, fela bothata ke gore gantsi ditiro tsa setho di bebofatsa go senyega ka lebelo go gaisa ka moo go neng go tlaa diragala ka tlholego. Fa mmu o gogolega go tswa tshimong nngwe le nngwe kgotsa mo polaseng, o tsamaya ka dikotla, menontsha, dibolayasenyi le dibodi tsa botlhokwa. Ga go ka moo bantshakuno ba ka kgonang go letla e ka nna tatlhegelo ya seikonomi kgotsa dikutlwalo tse di maswe tsa tikologo tsa go letla mmu go gogolega kgotsa go fokiwa ke phefo.
Dithuto di supa gore tatlhegelo ya mmu ka ngwaga mo Aforikaborwa e tsamaela ditono di le dimilione tse 300 - 400, e e balelang go ka nna ditono tse tharo ka heketara. Boleng jwa dikotla le menontsha tsa mmu tse di gogolelwang kwa lewatleng ke dinoka tsa Aforikaborwa ka ngwaga bo lekana le dimilione tsa diranta tse di se nang selekanyo. Go ya ka tono nngwe le nngwe e e ntshiwang ya temothuo jaaka mmidi, korong, mabele le sukiri, Aforikaborwa o latlhegelwa ke palogare ya ditono tse 20 tsa mmu. Mokgatlho wa Dijo le Temothuo wa USA, o fopholetsa gore tatlhegelo ya lefatshe ka bophara ya lefatshe la ntshokuno, e e tlang ka kgogolego le diheketara di le dimilione tse tlhano go ya supa ngwaga le ngwaga. (Enviro Facts, Yunibesithi ya Kapabophirima).
Tshomarelo ya metsi
Aforikaborwa ke naga ya sekakgwatata. Metsi a phepa (foreše) ke motswedithuso wa tlhago o o tlhaelang thata. Go nna teng ga metsi jaanong jaana le mo isagweng go ikaegile thata ka tlelaemete, tiriso le tsamaiso ya metsi e le kuno e e tlhaelang setlhogo, go botlhokwa thata gore bantshakuno ba dirise mekgwatiriso e e gaisang go a somarela ka fa go ka kgonegang ka teng. Pula e e bokete mo mokgokoloseng ofe kana ofe e baka mangope (manga a a boteng mo boalogodimong jwa lefatshe la polase) a o le ona a bakang kgogolego ya mmu le kelelo tse di boitshegang.
Temo ya dikonturu
Temo ya dikonturu e dirwa ka kakaretso mo masimong a a mo mokgokoloseng moo go jalwang dijwalo ngwaga le ngwaga. Ke mokgwa oo montshakuno a dirang mekoto le diforo ka nako ya tshugommu le jalo, go fetola tshelokelelo ya merwalela gore e kgokologe ka tlhamalalo le mokgokolosa mme ka fa go kgonegang ka teng go leka go kgabaganya mokgokolosa. Mekgwatiriso ya go lema ka dikonturu e thibela merwalela ya metsi e e bogale gonne diforo tsotlhe di tlaa tsamaya go kgabaganya mokgokolosa mme diforo di tlaa bo di gogoropega go tsamaya le lefatshe. Mela ya dikonturu e thusa go laola le go nyafatsa lebelo la metsi morago ga pula mme mmu o newa tšhono ya go monyela tlamelo ya metsi e e botlhokwa.
Se, ke thulaganyo ya tsamaiso ya tshomarelo e e tshwanetseng go:
Go fokotsa kgogolego ya bophadiphadi le melatswana
Go fokotsa selekanyo sa mmugodimo se se gogolelwang le merwalela; le
Go oketsa nwelelo ya metsi.
Ditshenyegelo
Mekgwatiriso ya tshomarelo menngwe e ja madi a mantsi fela thobo e e oketsegileng, ka ntlha ya tiriso ya dikonturu tse di somarelang mmugodimo o o botlhokwa le metsi, e tlaa solegelwa go fokotsa ditatlhegelo tsa pakakhutshwane e ka nna bonnye mo dingwageng tse pedi kgotsa tse tharo. Dithuto di supile gore tirisodikonturu e ka oketsa thobo tharo. Dithuto di supile gore tirisodikonturu e ka oketsa thobo ka 5 - 10% mme ditshenyegelo tsa lookwane le metšhine di a fokotsega, fa go tshwantshanngwa le masimo a a lemiwang go tlhatloga le go fologa le mokgokolosa.
Dikonturu le go-sa-lemeng
Mekwatiriso ya temo ya dinkonturu e rotloediwa ke baitseanape ba tshomarelo yam mu jaaka mongwe wa mekgwa ya go rarabolola bothata jo bo golang jwa kgogolego. Bogolo jwa mmu o o latlhegileng bo ikaegile ka lenaeno la tshugommu la la latelwang ke montshakuno. Dipholo tse di gaisang di fitlheletswe foo go dirisitsweng mekgwa ya go sa lemeng gotlhelele mme ebile go lekantswe tatlhegelo ya mmu e e nnye thata le diphesente tse di kwa tlase tsa merwalela ya metsi. Ka tsela ya go sa lemeng mmu ga o tshwenngwe mme peo ya sejwalo se sentšhwa e jwalwa mo kobelong le diriteng tse di tlogetsweng ke dijalo tsa pele.
Go itlhalosa sengtle gore mekgwa e e dirisitsweng e tshwanetse ya bo e tlhametse go tshwanela sentle tshimo e e rileng mo polaseng nngwe le nngwe mme leano la tshomarelo le tshwanetse le dumelane le maitlhomo a montshakuno ka sebele. Mekgwatiriso ya tshomarelo jaka go lema ka dikonturu e letla tloso e e babalesegileng ya lefetiso la metsi a a welang mo tshimong kgotsa e tlhagisa tshireletso kgatlhanong le diphefo tse di ka senyang. Fela le gale, leano la tshomarelo le le siameng le tshwanetse gape le tsenyeletse tiriso e e botlhale ya menontsha (e ka nna ya bogwebi kgotsa motshetelo wa lesaka), tshwaro e e tlhokomelesegileng ya dibolayasenyi, tokafatso ya bonno jwa diphologolo tse di tlhaga jwa tlhago le tlamelesego ya ditsopotla. Tshomarelo e tlaa sireletsa tshimo le go tokafatsa motheo wa ntshokuno wa bona. Gape e oketsa boleng jwa lefatshe.
Thulaganyo ya dikonturu
Go totobetse gore go batlega selekany sengwe sa boitseanape tota le bokgoni jwa boenjenere jwa temothuo mo thulaganyong le tlhomong ya motheo ya dokonturu. Dintlha te di farologaneng di le mmalwa di tlaa tlhotlheletsa thulaganyo e:
Methale ya boalogodimo;
Boleele jwa mekgokolosa;
Go na ga pula le nwelelelo;
Methale ya mmu;
Sesireletso sa mmugodimo le gas a lekalekaneng ga lefatshe;
Bophara jo bo tlhokelwang konturu le sekgala magareng ga dikonturu; le
Gore ke eng se se tlaa dirang molelwane magareng ga dikonturu, sekao, mebotwana, diforo kgotsa motšhetšhedima wa mafulo a bojang.
Re tlhoka go golagana le dithulaganyo tsa kemonokeng tsa rona go tswa mmusong, Lefapha la Temothuo le balemisi ba ba tlhokang go thusa bantshakuno ka kitso le bokgoni ka tlhokomelo ya lefatshe.
Tshomarelo le pabalelo
Jaaka bantshakuno re tshwanetse go amogela seabe sa rona jaaka babaledi ba lefatshe le metswedithuso ya botlhokwa ya naga ya rona. Re tlhoka go akanya gore re tsaya eng mo mmung le tshwaetso e se se nang le yona mo metswedithusong ya tlhago. Mongwe wa bantshakuno ba ba kwa godimo ba rona go tswa kgaolong ya Rustenburg, Karabo Pele o tsibogetse tshwaelo e e dirilweng ka go nna Lesego la gagwe go kgona go ntsha thobo ya sonobolomo e e kwa godimo kwa ntle ga ditsenngwateng tsa menontsha mo mmung wa seloko se sentsho o o humileng o o fitlhetsweng foo. "Fa o ntsha sengwe mo mmung ngwaga le ngwaga, go sa kgathalege gore se siame go le kana kang mme fa o sa busetse sepe teng, o a se kgaritlha mme e ka nna wena kgotsa kokomana ya isagwe o tlaa lemoga gore lefatshe ga le tlhole le kgona go naya se le kileng la bo le se naya."
Bokhutlo
Masimo a jalodijalo a a seemo se se kwa godimo a latlhegelwa ke mmugodimo o o botlhokwa mme dipoelokgonego go tswa masimo a o di wela tlase mme lwa bofelo montshakuno o kgaratlhela go bona poelo e e siameng go tswa masimong ao. Kgogolego le tatlhegelo ya mononommu di tlhola loso lwa mmu! Ga se tlholego mme ke Motho yo o dirang sekaka. Tshomarelo ya mmu le metswedithuso ya metsi ya rona e masisi thata mo kgonong ya seikonomi ya rona le phalolo ya batho!
<fn>PulaImvula.Constitution(maize).2011-02-08.tn.txt</fn>
Constitution (Maize) Setswana
Dimametlelelo tsa molaotheo tse di tshikintsweng
Instructions:
Folio strap: Kgatlhego e e kgethegileng
Byline: Tshedimosetso e tla ka Grain SA
Dimametlelelo tse di akanngwang mo molaotheong (kemedi mo ditlhopheng tsa tiro, Khuduthamaga le Khonkerese ka bantshakuno ba ba tlhabologang) di tlaa tlhagisiwa kwa Khonkereseng ya Mopitlwe, 2011.
Go tlaa atlanegisiwa dimametlelelo tse di latelang mo molaotheong:
Ditlhophathutano (bantshakuno ba e seng ba bogwebi) di tlaa tlhopha baemedi ba Setlhopha sa Tiro sa Tlhabololo ya Molemirui, mme e seng ka Khonkerese.
250 Ton Club (bantshakuno ba bantsho ba bogwebi) ba tlaa tlhopha baemedi go ya Khonkereseng koo ditokololo tsa bantsho tsa Khuduthamaga di le nne di tlaa supiwang go tswa mo go bona.
Maitlhomo a go tlhopha ditokololo tsa 250 Ton Club go ya Khonkereseng le go tlhopa ditokololo tsa Khuduthamaga go tswa mo go bona, go tlaa netefatsa gore bantshakuno ba dithoro ba bantsho ba tsenela Khonkerese le go dira mo Khuduthamageng mme e seng batho ba e seng bantshakunothoro ba motheo. Dintlhatlhaolo (qualification) tsa go dira mo Setlhopheng sa Tiro, Khonkerese le Khuduthamaga di tlaa tswelela go nna tsa ntshokuno ya dithoro.
Gore go diragadiwe dikatlanegiso tse di umakilweng fa godimo, go tlaa atlanegisiwa gore molaotheo wa gajaana o mametlelelwe jaana:
Dimametlelelo tsa molaotheo tse di tshikintsweng
Go tlhaolegela botokololo - dikatlanegiso tsa ditlaleletso tse dintšhwa mo molaotheong.
Mametlelelo e e tshikinngwang
Ditokololo tsa setlhophathutano
Go tlaa tlhophiwa baemedi ba le babedi ba setlhophathutano go ya ka kgaolotirelo ya ofisi ya kgaolo mo dipitsong tsa kgaolo tsa ngwaga le ngwaga tse di tshwarwang pele ga Khonkerese, go dira mo setlhopheng sa tiro sa tlhabololo ya balemirui. Pakatiro ya baemedi ba Setlhophathutano mo Setlhopheng sa Tiro ba tlaa tlhopihiwa ngwaga o le mongwe, mme batho ba ba ka tlhopiwa gape go dira mo pakeng e e latelang morago ga paka ya ngwaga.
Tlhamo: Dikgaolo tsa ditlhophathutano
Khuduthamaga e arogantse kgaolo ya ntshothoro mo Repaboleking ka dikgaolo tsa botlhaba le bophirima, ka N1 bokone/borwa go nna molelwane mo gareng ga dikgaolo tse pedi tse, mme se se amogetswe mo Khonkerenseng. Fela fa e le gore karoganyo ya kgaolo e ka mametlelelwa ke Khonkerese gangwe le gape, ka katlanegiso ya Khuduthamaga, e le go netefatsa gore karoganyo ya kgaolo e diragatsa ka fa go ka kgonegang go ya ka go direla dikgatlhego tsa bantshakuno ba dithoro ba ba tlhabologang, bosetšhaba.
Ditlhophathutano di tlhamiwa ka mo gare ga kgaolo ya botlhaba le bophirima jaaka go tlhagisiwa mo athikeleng 7.7. Setlhophathutano sengwe le sengwe se se jalo se na le bonnye ditokololo di le lesome (10) tsa Setlhophathutano, tse di ntshang dithoro mo kgaolong e e amegang. Tokololo ya Setlhophathutano e tlaa nna tokololo ya setlhophathutano se le sosi fela.
Tlhamo ya Khonkerese
Go ya ka Athikele 25.3 mabapi le baemedi go tswa bantshakunong ba dithoro ba bantsho ba bogwebi go ya Khonkereseng, go tlaa abiwa kemedi ya batho ba le masometharopedi (32). Baemedi ba ga ba ne ba tsewa go ya ka ntshokuno tsa bona. 250 Ton Club e tlaa tlhopha ngwaga le ngwaga baemedi ba le masometharopedi (32) go ya Khonkereseng, mo kopanong ya ngwaga le ngwaga pele ga Khonkerese. Baemedi ba le lesomethataro (16) ba tlaa tlhopiwa go tswa kgaolong ya tirelo ya botlhaba le baemedi ba le lesomethataro (16) go tswa kgaolong ya tirelo ya bophirima (jaaka go umakiwa mo athikeleng 7.7). Baemedi ba ba supilweng go ya Khonkereseng ba tshwanetse go kgotsofatsa dintlhatlhaolo tsa botokololo jaaka go totobadiwa mo athikeleng 5.1.4.
2. Tlhamo ya Khuduthamaga
Athikele 11.3 Baemedi ba le bane (4) bao mongwe le mongwe a emelang dikgatlhego tsa bantshakunothoro ba bogwebi ba bantsho le ditlhophathutano mo dikgaolong tsa tirelo tsa botlhaba le bophirima (jaaka go umakiwa mo athikeleng ya 7.7). Ditokololo di le pedi (2) tsa botlhaba le ditokololo di le pedi (2) tsa kgaolo ya tirelo ya bophirima di tlaa supiwa mo Khonkereseng ke baemedi ba dikgaolotirelo tse di amegang tse mme ke bona ba tlaa tlhophiwang ka tsela ya boutu le balote. Tokololo e le nngwe (1) ya kgaolotirelo ya botlhaba le tokololo e le nngwe (1) ya kgaolo ya bophirima e tlaa tlhopiwa ngwaga le ngwaga. Ditokololo tse nne (4) tse tsa Khuduthamaga, di tlaa dira mo setlhopheng sa tiro sa tlhabololo ya balemirui jaaka ex officio.
Dintlhatlhaolo tsa ditokololo tsa Khuduthamaga
13.3 Mo lobakeng lwa ditokololo tse di umakilweng mo athikele 11.2 le 11.3 go ya ka maipolelo a a kwadilweng a tsona, di tlaa amogela karolo e tona ya lotseno lwa temothuo lwa tsona go tswa mo ntshokunong le thekisong ya dithoro.
Ela tlhoko: Ka jalo go atlanegisiwa gore tlhokego e e mo 13.3, e tlaa ama bantshakuno ba bogwebi le bantshakuno ba bogwebi ba bantsho mo Khuduthamageng boobedi ka go tshwana. Dipeelo tsa dintlhatlhaolo tsa ditokololo tsa Khuduthamaga tse di setseng di tlaa tlogelwa di ntse jalo.
6. Katoloso ya botokololo jwa ditlhopha
5.1.4 Ditokololo tsa 250 Ton Club (bantshakuno ba bogwebi ba bantsho)
Ditokololo tsa 250 Ton Club tse di:
5.1.4.1 Ntshang dithoro go rekisa;
5.1.4.2 Duelang tuelo ya botokololo e e totobaditsweng le lekgetho la thoto go Grain SA; le
5.1.4.3 Tlatsang maikaelelo a Grain SA, di tlaa tlhaolegela botokololo jwa Grain SA.
Botokololo bo tlaa bonwa ka tsela e e tlhalositsweng mo Melawaneng. Baemedi ba 250 Ton Club kwa Khonkereseng ba tlaa nna le tshwanelo ya go bouta.
5.2 Tokololo e e umakilweng mo athikele 5.1.1, 5.1.2, 5.1.3 le 5.1.4, e tlaa nna le botokololo jwa Grain SA mo botokololong jwa setlhopha se le sengwe fela jaaka go umakiwa mo athikele 5.1.
<fn>PulaImvula.ConsumptionMaize.2009-09.tn.txt</fn>
Consumption (Maize) Setswana

Tiriso ya metsi - nosetso e e ama jang?



Instructions:

Folio strap: Nosetso

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Ntshodikunong ya Mmidi mo Kaeding ya Nosetso

Methamo ya tiriso le tlhokego ya metsi ka magoro e tlamelwa ke Lefapha la Merero ya Metsi le Dikgwa. Dipalopalo tsa ngwaga wa 2000 tsa badirisi ba metsi ba bagolo ba ba latelang, mo Aforikaborwa, di bontshiwa fa tlase. Tiriso ya metsi e tlhagisiwa ka dimilione tsa dikhubikimitara ka ngwaga.

Legoro la Badirisi

Tiriso

Phesente (%)



Mmasepala le selegae

3 220

14,4



Madirelo

2 043

9,1



Meepo

582

2,6



Ntshomaatla

779

3,5



Nosetso

10 974

48,9



Noso ya loruo

316

1,4



Tshomarelo ya tlhago

187

0,8



Dikgwa

1 570

7,0



Ekholoji

2 787

12,3



PALOGOTLHE

22 438

100,0





Go bonala sentle gore nosetso ya temothuo e batla halofo ya ditlamelwana tsa metsi tse di gona. Ka koketsego ya palobatho e e fetang batho ba le dimilione tse 47, go itshupa sentle fa legoro le le tlaa nna mo kgatelelong e e oketsegileg go dirisa metsi ka tshomarelo go ya ka molao le mabaka a ntshodikuno fela. Go fopholediwa gore ditlamelo tsa metsi mo Aforikaborwa di tsweleditswe go fitlhelela kwa kgonong e e feletseng ya tsona le gore tsweletso nngwe go ya pele e tlaa nna tlhotlhwa kgolo go gaisa.

Sekgala le kgono ya nosetso

Gajaana bokana ka diheketara di le dimilione tse 1,3 tsa lefatshe la temothuo mo Aforikaborwa di mo nosetsong, fa tse di ka nnang 233 600 di na le kgonego ya tsweletso ya nosetso. Go fopholediwa gore ka ntlha ya tlhaelo ya metsi, ke fela 178 000 ya diheketara tse e ka tlhabololwang mo isagweng. Ntshodikuno ya mmidi ya ditono tse di ka nnang 660 000 mo diheketareng tse 110 000 tsa masimo a nosetso, e dira 10% ya dijalo tsa bosetšhaba tsotlhe tse di jalwang ka nosetso.

<fn>PulaImvula.ContractingMaize.2008-10.tn.txt</fn>
CONTRACTING (Maize) Setswana



BOKONTERAKA JWA TEMOTHUO - DINTLHA TSA BOTLHOKWA GO AKANNGWA



Instructions:

Folio Strap: Botsamaisi

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Bokonteraka jwa Temothuo

Photos:



Montshadikuno yo o go dirisang jaaka rakonteraka o na le ditsholofelo dingwe ka tiro e e tshwanetseng go dirwa. Wena, jaaka rakonteraka o na le maikarabelo mo montshadikunong yoo, yo kwa bofelong o tshelang ka kgwebo ya gagwe.



Rakonteraka o tlhoka go tlhaloganya ka botlalo tse di latelang:



Maitlhomo a tiro nngwe le nngwe

Go botlhokwa thata go itse gore tshugommu yotlhe e totisitswe go baakanyetsa tshimo jalo ya dimela.



Fa maemo a popego a mmu e le a leng gore go ka se ke ga dirwa tiro e e duleng mabogo go mo go rakonteraka go bolelela montshadikuno se go na le go dira tiro e e bokoa a bo a solofela tuelo. Paakanyo ya mmu e e bokoa e tlaa jela montshadikuno madi a mantsi le go tlhoka go mo netefaletsa dijalo tse di latelang. Fa montshadikuno a ka se ke a dira poelo mo temojalong, gona rakonteraka o feletswe ke tiro.



Ditekanyetsonako tse di solofetsweng tsa tiro nngwe le nngwe

Tshugommu ya motheo e latela thobo ya dijalo tse di fetileng. Mo dikgaolong tsa pula ya selemo kwa go tlaa jalwang dijalo tsa mariga (sk. korong), go ya fela ka kgaolo ya temo, go gakololwa gore tiro ya tshugommu ya ntlha e dirwe fela ka bonako morago ga thobo ya dijalo tsa korong tse di fetileng fa go kgonegang. Mokgwatiriso o o netefatsa gore pula ya selemo ya gale fa e na e tsenelela mo mmung go sale gale ka fa tšhono e letlang ka teng.



Morago ga thobo ya dijalo tsa selemo di sena go rojwa (sk. mmidi), lebelo le le tlhokegang ke la go bereka masimo pele dipula tsa dikgakologo di simologa, e le go netefatsa gore pula e kgona go tsenelela boteng mo mmung go thusa mo setlheng sa jalo se se latelang. Mo sejalong sengwe le sengwe se se kgethegileng mo kgaolong e e farologaneng nngwe le nngwe, go na le nako e e maleba po! ya go jala. Go jala ka nako e e tshwanetseng go botlhokwa thata mo katlegong ya sejalo. Tshugommu e e tlang pele ga jalo e tshwanetse go dirwa ka tsela e e leng gore masimo a siametse jalo ka nako e e rulagantsweng.



Rakonteraka yo o siameng o tlhaloganya mokgwatiriso o o gaisang mo kgaolong e e rileng mme gape ke maikarabelo a rakonteraka go sedimosetsa montshadikuno fa go setse go le thari thata, kgotsa fa maemo a sa siamela go dira ditiro tse di farologaneng. Ga go mo dikgatlhegong tsa ga ope go jala sejalo go setse go le thari thata ka gore mathata a a farologaneng (sk. serame kgotsa komelelo fa se tsala) a ya go dira gore go kgonagale gore montshadikuno a se ke a dira poelo. Rakonteraka yo o tswelelang go jala morago ga letlhaphelelo la jalo, o senya kgwebo ya montshadikuno gammogo le ya gagwe.



Dikemo tse di solofetsweng tsa tiro nngwe le nngwe

Ga go kgonege go tlhoma dikemo tsa tiro nngwe le nngwe mo kgaolong nngwe le nngwe. Ditiro tse di tlhokegang di tshwanetse go dumelanwa ke montshadikuno le rakonteraka pele tiro e ka dirwa. Sekao: fa montshadikuno a tlhoka gore rakonteraka a leme palo ya diheketara e e rileng boteng jo bo rileng, se se tshwanetse go tlhaloganngwa ka botlalo ke matlhakore oomabedi mme go nne botoka fa e tsentswe le mo konterakeng - sekao e ka nna 30 ha ka boteng jwa 300 mm.



Jalo ya konteraka e tlaa nna le dikemo tse di kgethegileng. Montshadikuno o tlaa tlhoka palopalo ya dimela e e rileng ka heketara gammogo le tshelo ya palo ya dikhilogerama tse di rileng tsa monontsha ka heketara. Go botlhokwa segolo bogolo gore rakonteraka a netefatse gore dikemo tse di a fitlhelelwa - katlego ya sejalo e ikaegile bogolosegolo ka nepo mo jalong. Ka jalo rakonteraka o tshwanetse a itlamele ka tsotlhe gore a netefatse gore o tlaa fitlhelela dikemo tse di batlegang.



Ka kgatsho ya konteraka le gona go botlhokwa thata gore dipalelo di diriwe ka nepo - selekanyo sa botlhole se se nepagetseng ka heketara le gape selekanyo sa metsi se se nepagetseng ka heketara.



Kgonotota ya metšhine ya gagwe go ya ka ha. ka letsatsi

Ka kakaretso, borakonteraka ba itlwaeditse go batla go ikimetsa ka tiro go na le ka fa ba ka kgonang go dira ka teng mo tekanyetsonakong e e tshwanetseng le ka kemo e e tlhokegang. Se ke ka ntlha ya gore mo go rakonteraka go dira tiro e ntsi mo go ene go raya go dira lotseno lo lontsi. Go na le kotsi mo go se, ka gore fa modirelwa (e bong montshadikuno) a sa kgotsofala, ga a kitla a dirisa rakonteraka yoo mo isagweng.



Go na le ditlwaelo tse di amogetsweng ka kakaretso tse di ka dirisiwang mo palelong ya gore ke diheketara tse kae tse terekere, ka sediriso se se rileng, e ka di dirang mo letsatsing le le lengwe (Lenaneo 1).



Lenaneo 1:

TEREKERE

SEDIRISO

HA/LETSATSI



2 Wheel Drive 55kw

Mogoma wa dikaratharo tsa 400 mm

6,6ha





1 tine deep ripper

4ha





Diseke ya 1,8m

12,2ha





Shallow tine cultivator 2,9m

17,4ha



2 wheel Drive 80 kw

Mogoma wa dikaranne tsa 400 mm

9,5ha





3 tine deep ripper

8,4 ha





Diseke ya 2,5m

17ha





Shallow tine cultivator 3,5m

24,5ha





Tshenyegelo ya tiro nngwe le nngwe

Peotshenyegelo ya ditiro e na le go nna matswakabele ka gore go na le mefuta e mebedi ya ditshenyegelo e e tshwanelang go akarediwa mo palelong. Go tswanetse go rekwe metšhine (ditshenyegelo tsa kapetlele) mme gape e tshwanetse go tsamaisiwa le go tlamelwa.



Terekere le karolwana nngwe le nngwe ya sediriso di na le pakatshelo e e solofetsweng go ya fela ka dikemo tse di tlwaelegileng tsa tlamelo le tiriso, mo morago ga foo di tlaa tshwanelwang go tlosiwa go tsenya tse dingwe kgotsa go tsenela paakanyo e kgolo. Mabapi le puisano e, madirelo a na le dikemo dingwe, sekao, botshelo jwa terekere bo lekanyediwa ka dingwaga di le lesomepedi (diura di le 1 000 tsa tiro ka ngwaga mo pakeng ya diura tse 12 000 = dingwaga tse 12). Dikemo tse di tlhomilwe ke modiro wa metšhine gammogo le maitemogelo a pakatshelo mo bodirelong. Fa go balelwa ditshenyegelo tsa kapetlele tsa terekere, tshenyegelo ya tshimologo e arolwa ka dikarolo di le 12 - karolo e le nngwe mo ngwageng nngwe le nngwe ya botshelo jwa terekere.



Go sa ntse gape go tsewa gore mo maitlhomong a palelo madi a a dirisitsweng go reka terekere a ne a adimilwe, ka jalo morokotso mo bokanakang jwa kapetlele le jona bo dira karolo ya palelo ya ditshenyegelo ka heketara.



Palo e e solofetsweng ya malatsi a a se nang pula mo kgweding nngwe le nngwe.

Se se ka nna le tshusumetso e e masisi mo selekanyong sa tiro se se ka dirwang mo kgweding. Go tshwanetse go gakologelwe ka gale gore temo e atlhametse dielemente - tshusumetso e pula e ka e dirang mo tirong ya ga rakonteraka ga e a tshwanela go tlodisiwa matlho. Malatsi a mantsi a a latlhega mo ngwageng ka ntlha ya malatsi a pula e nang, le malatsi a mmu o kgobotlegang go ka berekwa.



Ikopanye le seteišene sa maemo a bosa sa selegae (ARC ya Mmu, Tlelaemete le metsi mo Pretoria mo (012) 310-2500 mme o bue le Derieck Vermaak).



Maemo a sediriso le nako ya go sa direng ka ntlha ya dithobego

E ke nngwe ya dintlha tsa botlhokwa go gaisa ya bokonteraka. Gakologelwa gore metšhine fa e eme ga e robege - ke fela ka nako ya tiro, le kgatelelo e gola mme metšhine e dira ka bokgoni jotlhe jwa yona dikarolo tse di onetseng di robegang. Ke gona tota go leng botlhokwa thata go dira paakanyo ya thibelo mo metšhineng yotlhe ka dinako tse go sa dirweng.



Fa wena jaaka rakonteraka o dira palelo ya palo ya diheketara tse o tlaa di berekang mo setlheng se se tlang, gakologelwa go dira tlamelo ya malatsi a a tlaa latlhegang ka ntlha ya dithobego.



Mokgwa wa tumelano magareng ga gago le molemi mabapi le tuelo.

Ga go a tlwaelega mo bathong go saena konteraka e e kwadilweng ka ntlha ya gore go na le dintsanantsana tse di nang le seabe - sekao, dithobego le maemo a bosa le ditiro dingwe tsa Modimo. Konteraka e tshwanetse go kwalwa ka tsela e e sa gagamalang gore mabaka a a sa bonelweng pele a, a nne le sebaka - e bile lebaka le la gore e bo e sa gagamadiwa jaana le kgontsha maphata oobedi go ka ikgaola mo tumelanong.



Dikonteraka tsa mofuta o e ka nna tumelano ya molomo, kgotsa maipofo a maikaelelo. Maphata oobedi a dumelana gore tiro nngwe e tlaa dirwa ka tlhotlhwa nngwe.



Maikarabelo a bokonteraka

Nngwe ya dikgaolo tse di tlholang kgotlhang magareng ga montshadikuno le rakonteraka ke tlhomamiso ya bogolo jwa tshimo. Go mo kgatlhegelong ya montshadikuno go dira diheketara tse dinnye (mmalwa) le mo kgatlhegelong ya rakonteraka go dira diheketara tse dikgolo (dintsi)



Bogolo jwa masimo bo tlhoka go tlhomamisiwa ka nepo gore go fedisiwe mathata a a nnang teng. Tiriso ya GPS e dirile tlhomamiso ya bogolo jwa tshimo bonolo thata mme a nepagatse tota. Fela le gale ga se batho botlhe ba ba fitlhelelang thekenoloji e. Go na le ditsela tse dintsi tsa go tlhomamisa bogolo jwa masimo ka go dirisa dipalelo tsa kgaolo tsa motheo.



Khutliso

Rre JP le Roux wa Pretoria o dirile thuto ka ga ditshenyegelo tsa metšhine e bile o kwadile kaedi e e atologileng le e e lotaneng ka tirisometšhine. Kaedi e e tsewa e le motheo o o utlwalang thata o go ka tseelwang ditshwetso tsa peotshenyegelo mo go ona. Rre Koos le Roux o ka fitlhelwa mo (012) 998 2803 kgotsa 082 838 9531 kgotsa imeile koosleroux@absamail.co.za.



Go tlaa elwa tlhoko gore o akaretsa ditshenyegelo tsa tlhamalalo le tse e seng tsa tlhamalalo mo dipalelong tsa gagwe, fela ga a akaretse ditshenyegelo tsa badiri le tuelo ya rakonteraka, gammogo le thwalo ya didiriso go ya lefelong le lešwa - moalopoelo o tlaa tshwanela go tlalelediwa mo dipalong tse di khoutilweng, go tlhakanya le bodiredi le go tlhakanya le tshenyegelo ya thwalo magareng ga mafelo a bokonteraka.



<fn>PulaImvula.Crop(maize).2011-04-07.tn.txt</fn>
Crop (Maize) Setswana
Botlhokwa jwa ditekanyetso tsa dijalo
Instructions:
Folio strap: Ditekanyetso tsa dijalo
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Komiti ya Bosetšhaba ya Ditekanyetso tsa Dijalo e na le go tlamela ka dipalo mo dikgatong tse di farologaneng mo nakong ya ditlhakgolo tsa dijalo tse di nayang tekanyetso ya dijalo mo masimong mo kgatong eo. Ditekanyetso tse tsa dijalo di na le seabe sa botlhokwa mo kakanyetsong ya tlhomo ya tlhotlhwa ya sejalo seo.
Ditekanyetso tsa dijalo ke eng?
Grain SA e tlhaloganya gore ditekanyetso tsa dijalo ke ntlha e e manganga thata. Go tshwanetse go akanngwe thata ka seabe le tiro ya Komiti ya Bosetšhaba ya Ditekanyetso tsa Dijalo pele go tshikinngwa diphetogo tse di ka nnang le kamego e e maswe go ya pele mo bantshakunong.
Go tshwanetse go gakologelwe gore Komiti ya Bosetšhaba ya Ditekanyetso tsa Dijalo e dira ditekanyetso mo dijalong tsotlhelele mme e seng fela tse di neelwang mo mmarakeng wa kgwebo. Gape go sa ntse go sa kgonege go tlhomamisa kgaolo ya boalogodimo jo bo jetsweng gammogo le thobo e e ka bonwang - e sala go nna tekanyetso. Boleng jwa tekanyetso bo ka siama fela jaaka bao ba nang le seabe mo tlamelong ya tshedimosetso. Motswedi o mogolo wa tshedimosetso e sala go nna bantshakuno.
Komiti ya Bosetšhaba ya Ditekanyetso tsa Dijalo ke mang?
Komiti ya Ditekanyetso tsa Dijalo e dirwa ke:
Bokana ka bantshakuno ba le 3 000 ba ba dirisanang le go romela tshedimosetso ya bona kwa komiting kgwedi le kgwedi.
Ditheo tse di itsegeng ka Spatial Intel and Geottera Image ba ka tlhomamisang kgaolo e e jetsweng dijalo ka go dirisa tshwantshiso ya sathalaete.
Setheo sa ARC sa dijalothoro gammogo le Setheo sa Small Grains ba ba dirang ka deitha ya dipalopalo le boakaretsi ka tirisano le bantshakuno.
Baemedi ba Lefapha la Temothuo la Porofense ba ba neelang tshedimosetso ya seemo mo dikgaolong tsa ntshokuno.
Dikgwebo tsa Temothuo tse di dirang ditekanyetso tsa dijalo tsa tsona mo dikgaolong tsa bona. Tshedimosetso e e newa Komiti ya Ditekanyetso tsa Dijalo fela dikgaolo tsa ditekanyetso tse di jetsweng ga di dirisiwe mo ditekanyetso.
Bokaedi jwa Dipalopalo tsa Temothuo jwa Lefapha la Temothuo la Bosetšhaba jo bo kgobokanyang tshedimosetso, bo suga deitha le go dira ditekanyetso tsa semmuso.
Dipotso tsa botlhokwa di a latela
A fa Komiti ya Ditekanyetso tsa Dijalo e ka emisa go dira ditekanyetso, a ga go ne go dirwa tekanyetso ya dijalo ya bosetšhaba? Karabo ya se ke nnyaya gonne mekgatlho e mengwe e tlaa di dira mme jaanong ga go ne go tlhapa gore ke ditekanyetso tsa ga mang tse di nepagetseng.
A komiti ya Ditekanyetso ya Dijalo e ineetse ka boyona kgotsa e laolwa ka botsotsi ke bannaleseabe mo madirelong? Go bokete thata mo mothong ka sebele go laola ka botsotsi komiti ya Ditekanyetso ya Dijalo ka gore ba na le bannaleseabe ba ba ikemetseng ba botlhe ba tshwaelang mo nepagalong ya tshedimosetso.
Kakanyo ya Grain SA ke eng?
Grain SA e dumela gore:
Ditekanyetso tsa dijalo tse di ikemetseng tse di nepagetseng di botlhokwa thata mo tiragatsong e e nepagetseng ya mebaraka ya dithoro.
Bantshakuno, Komiti ya Bosetšhaba ya Ditekanyetso tsa Dijalo le bannaleseabe ba bangwe ba tshwanetse go dira mmogo go atlega mo go se.
Ditokololo tsa Grain SA le bantshakuno le bannaleseabe ba bangwe ba tshwanetse go rotloediwa go neela tshedimosetso e e nepagetseng gangwe le gape le ka tlhomamo.
<fn>PulaImvula.CropMaize.2009-04.tn.txt</fn>
Crop (Maize) Setswana

Inšorense ya dijalo - tsamaiso ya mathata mo temothuong.

Instructions:

Folio strap: Inšorense

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Kaeding ya Ntshodikuno le Thekiso ya mmidi tse di tsweletseng ya Grain SA.



Aforikaborwa ke naga eo 90% ya lefatshe la rona le kaegang e le kgwatata kgotsa sekakgwatata. Temothuo e direlwa mo pontsheng, kwa ntle fela fa go nang le kgonagalo ya nosetso, ntshodikuno e ikaegile ka maemo a bosa - pula, letsatsi, serame, segagane, sefako le diphefo. Go botlhokwa thata gore montshadikuno mongwe le mongwe a tsee tsia tlelaemete le mathata a mangwe mo ntshodikunong ya tiragatso.



Temothuo ke kgwebo mme kgwebo e ka phologa fela fa mo pakateleleng e ka dira dipoelo, ngwaga le ngwaga, go aga dipolokelo tsa kgwebo. Poelo ga e tlhomamisiwe mme tshwetso go beeletsa mo kgwebong ya temothuo e thaetswe mo tshekatsheko botennye ya mathata a ntshodikuno otlhe a a amegang..



Mathata a ntshodikuno a a tshwanetseng go akanngwa.

Tshwanelano ya lefatshe le mafaratlhatlha a a gona;

Selekano sa peeletso mo didirisong go netefatsa ntshodikuno ka nako;

Maemo a tlelaemete go tsewa tsia palogare ya pula e e solofetsweng, komelelo, pula e ntsi go feta, botsididi, serame, sefako mo kgaolong ya temothuo e e rileng le matshosetsi a melelo le tse dingwe;

Bogona jwa khepetlele (madi) go tsweletsa ntshodikuno;

Maitemogelo a tsamaiso a mongpolase kgotsa motsamaisapolase;

Bolwetse kgotsa kgobalo ya sebele ya modirapolaseng;

Mathata a dithoto a a tsamaelanang le bogodu, molelo tatlhegelo kgotsa tshenyego ya didiriso kgotsa mafaratlhatlha;

Ponelopele ya thobo;

Ponelopele ya ditlhotlhwa tsa kuno; le

Tebo ya kgono ya ntshodikuno ya metswedithuso.



Ditselatheo go samagana le mathata

Fokotsa mabaka a tiragalo e e bosula. Lebaka la dipholo tse di maswe le ka fokodiwa ka go tlhopha mefutapeo e e fetang bongwe, dijalo tse di fetang bongwe, go anamisa ntshodikuno ka dikgaolo tsa lefatshe le go tlhoma tlhotlhwa ya sejalo.

Go ithola bothata ka go tsaya inšorense le go konterakela kwa pele.

Go fokotsa kgotsa mekamekana le bothata ka go fokotsa kwutlalo, fa tota dipholo tsa

dipholo tse di maswe di ka tlhagelela.



Inšorense jaaka sethusi sa kabelanomathata

Kgopolotheo ya inšorense jaaka sethusi sa kabelanomathata ke kamogelo ya diporimiamo tse di tshwanetseng go tswa palong e tona ya badirelwa, se se kgontshang setlamo sa inšorense go kopanya mathata. Setlamo sa inšorense se tlaa dirisa tshedimosetso go ya ka tlhagelelo le bokete jwa ditleleime go tlhoma diporimiamo ka selekanyo se se tlaa se kgontshang go duela ditleleime go tswa mo palogotlheng ya diporimiamo tse di duetsweng mme go sa ntse go sala sengwe go duela ditshenyegelo tsa tsamaiso le go bona poelo. Ka bokhutshwane setlamo sa inšorense se tsaya diporimiamo go tswa badirelweng botlhe, tse di se kgontshang go duelela ditshenyegelo tse di diragalang mo kgaolong e e rileng.



Fela le gale, inšorense gantsi e ratwa ke bantshadikuno ba mathata a a boitshegang le fela mo mathateng a a masisi go utlwala go batla go duelelwa porimiamo e e lekanang le, kgotsa e e fetang go bonala, tatlhegelo e e ka nnang teng kwa ntle ga inšorense. Mathata a mannye a a ka rwalwang bonolo gantsi ga a tseelwe inšorense, fa e le gore mathata a magolo, a a ka nnang matshosetsi mo go tsweleleng go nna teng ga polase kgotsa botswelelo jwa beng, ona gantsi a a inšoriwa. Metseletsele ya dikuno tse di lotaneng e gona go sireletsa mathata le matlhotlhapelo a a farologaneng a a itemogelwang mo temothuong ka bophara.



Inšorense e ka tseelwa go sireletsa ditiragalo tse di latelang



Sefako

Ditatlhegelo tse di bonwang ka ntlha ya tshenyego e e bonalang le ya popego ka tlhamalalo ya dikarolo tsa semela kgotsa semela sotlhe. Ditatlhegelo tse di sireleditsweng di akaretsa ditlhaka/diako tse di digelwang fa fatshe, dintlha tsa kgolo tsa semela tse di nyeleditsweng, matlhare a a nyeleditsweng ka go dirwa makgasa kgotsa ka go kgaolwa ka bontlhabongwe kgotsa gotlhelele. Le tshenyo ya sefako mo ditlhakeng kgotsa dikutu tse di gobaditsweng, robilweng kgotsa kgaotsweng. Inšorense ya sefako e botlhokwa thata ka kgethego mo ntshodikunong ya korong gammogo le disonobolomo fa di sa le dinnye.



Phefo

Tshenyo e e tshwanang le tshenyo ya sefako, jaaka ditlhaka/diako tse di tserweng ke phefo le matlhare le dikutu tse di robilweng, e a sirelediwa. Fela jaaka mo tshekatshekong ya tshenyo kgotsa nyeletso e e bonwang ya popego ke bothata jwa phefo mo dikarolong tsa semela kgotsa sotlhe.



Thoro

Go sirelediwa tshenyo mo dikunong fa di rorwa, morago ga thobo go tswa masimong a a inšorilweng kgatlhanong le molelo, thulano le menogo ya serori. Tshireletso le gale e lekanyeditswe go radiase ya dikhilometara di le 100 go tswa mo polaseng e dikuno di ntshitsweng mo go yona.



Pula e e feteletseng

Go sirelediwa fela dijalo dingwe tse di jaaka korong le diterebe, kgatlhanong le tatlhegeloseemo ya thobo ka ntlha ya pula e ntsi ka nako ya kgato ya go butswa ga dijalo tse.



Molelo

Go sirelediwa kgatlhanong le tshenyo mo dijalong dingwe ka ntlha ya molelo o o sa laolesegeng. Mosirelediwa o tshwanetse a bo a latetse melawana ya bosetšhaba malebana le go dirwa ga ditsela tsa molelo go amogela tshireletso e.



Serame

Ditatlhegelo tse di bonwang ka ntlha ya serame, go akaretsa tulafatso e e bokoa ya diseteimene, megwang, ditlhaka le matlhare di bolailwe ke serame, di a akarediwa. Kutlwalo e e tlhagelelang mo thobong ya dijalo e sekasekiwa ka tlhatlhobo e bonwang ka matlho ya dibopego tsa semela. Tshenyo e e sa bonweng ka matlho, jaaka go huba go go dirilwewng ke botsididi, ga e akarediwe.



Ditsenngwateng

Ditlhopha tsa mathata a ka gale a sa bonaleng le go kgobokanngwa a kopanngwa ka fa tlase ga tshireletso e. Mathata a a sirelediwang a akaretsa komelelo, kwa ntle ga dijo tse di nosediwang, disenyi tsa ditshenekegi tse di sa laolesegeng, sefako, phefo, serame, j.j. Ka mafoko a mangwe ka mofuta o wa tshireletso, montshadikuno o sireleditswe kgatlhanong le dielemente tsa tlhago tse di sa laolesegeng.



Ke ka bona thuso kae?

Bontsi jwa dibanka tsa kgwebo le dikgwebo tsa temothuo ke babapaletsi (agents) ba diinšorense tsa dijalo - bona kgakololo mo mothong yo o itseng gore o ka mo tshepa. NETEFATSA GORE O BUISA MOKWALO O MOSESANE MO KONTERAKENG GORE KGANTELE O SE ITSHWARE MOLOMO WA TLASE.



<fn>PulaImvula.Cultivation(maize).2011-09-27.tn.txt</fn>
Cultivation (Maize) (410 words) Setswana
Ke nako ya go tlhola katisegelo ya mmu
Instructions:
Folio strap: Tlaleletsoboleng
Byline: Kgannyana e rometswe ke montshakuno yo o rotseng tiro
Pula ya dimilimitara tse 600 go ya 2 000 e ne ya amogelwa mo dikgaolong tsa ntshokuno ya mmidi ya selemo mme ke dinako dingwe go bonwe dipula tsa 50 mm go ya 75 mm ka letsatsi ka dithubagano tsa maru. Boima jo bo boitshegang jo jwa metsi ka heketara mo pakeng e khutshwane bo ka tlhola porofaele ya mmu e e katisegetseng le e e tletseng petometsi.
Kamego ya tlaleletso e e tlang ka dikhombaene, diterekere le ditereilara tse dikgolokgolo le motlhala wa dithaere ka nako ya thobo, mo maemong a petometsi a mmu a a itemogetsweng monongwaga, a tlaa bo a katisetse mmu go feta ka fa go tlwaelegileng ka teng.
Metlhape ya dikgomo e e tshetsweng mo masimong a mmidi go fula masalela a dijwalo le yona e tlaa bo e katisetse mmu mo maemong a a kgobotlegang kgotsa mmu o o nang le petometsi. Mo makgating a a maswe thata a masimo a a nang le petometsi go roba fela pelenyana ga kgotsa ka nako ya jwalo e ka tswa e le yona tsela fela ya go kgona go jwala dijwalo tsa gago ka nako.
Mariga a a neng a le tsididi thata le pula mo dikgaolong dingwe a ka tswa a tshwaetse mo go phapalleng ka bonya ga maemo a petometsi a mmu. Go tlaaa nna botlhale go sekaseka diporofaele tsa mmu wa masimo a a yang go jwalwa mmidi le go dirisa didiriso tsa dithaene tse di tshwanetseng go tlhanyaolola porofaele ya mmu fela fa tlase ga llaga e e katisegetseng. Tiragalo e, e tlaa tsenya moa mo mmung. Dibaketheria tsa mmu le ditshetsana tsa mmu di tshela fela ka matlhagatlhaga mo maemong a a nang le mowa mo bogodimong jwa 150 mm go ya 180 mm jwa mmu.
Lereo la "serobiki" le tlhalosa go nna teng ga mowa, go akaretsa okosijene, naeterojene le digase tsa khabonedaekosaete mo mmung o o tlhanyaolotsweng le dipakagareng tsa metsi. Kgato ya tiro ya dithaene e masisi thata gore dibaketheria di tsosolosiwe go ka suga masalela a dijwalo tse di fetileng pele ga jwalo ya dijwalo tse dintšhwa. Tirego e ya sebaketheria e tlaa simologa fela fa dithemphereitsha tsa mmu di simolola go thuthafala go tswa mo bekeng ya bofelo ya Phatwe, go tsena ka Lwetse go fitlha Diphalane.
Go atlanegisiwa thata gore tiragalo ya go thaena kgotsa go repa e diragale fela ka bonako morago ga mebu e sena go fitlhelela mothamo wa bongola jwa masimo. Tiragatso e e ka dirwang go feta, mothamo wa masimo e tlaa tlhola bogolo katisegelo e e oketsegileng go na le e e fokotsegileng. Montshakuno o tlaa tshwanela go nyalantsha didiriso le tiragatso ya gagwe e e rileng fa e le go latelwa taolo ya pharakano kgotsa mekgwatiriso ya tlhagolo ya tshugommu e potlana.
Tlamelo ya dipolantere le nyalantsho ya didiriso tse di tlhokegang tse di sa wediwang di tshwanetse go dirwa go sale gale mo go Diphalane.
<fn>PulaImvula.Demand.2007-11.tn.txt</fn>
Demand Tswana



Go thiba phatkha ya tlamelo ya dipatlego tsa dijo tsa loruo



Instruksies:

Folio strap: Thekenoloji e ntshwa

Byline: Wessel Lemmer, Raikonomimogolo, Grain SA



Mo Aforika, ditihabololo tsa baeyofuele tsa lefatshe di tlhola ditshono go thsa dithotloetso tse di gaisang tsa tlhabololo ya ikonomi. Mo isagweng bagwebi ba ka mekamekana le ditiro tsa seikonomi mme ka go dira jalo ba kgontsha batho go godisa maemo a bone a botshelo mo tsamaong ya nako.



Fa dinaga tsa hemisefere ya bokone di tlhagafetse ka tlhagiso ta baeyofuele, di tshwanetse go tsepamisa megopolo ya tsona mo tlhabololong ya ditshono tse mo hemise fereng ya borwa. Go ya pele, go solofetswe go dipattego tsa lefatshe tsa dithoro le dipeo tsa oli di tlaa imena gabedi mo dingwageng tse 20 - 30 tse di latelang.



Gore go kgonwe go tlamela ka dijo tsa le leokwane (fuel) mo isagweng, wiopa e tlhoka go akanya thata ka kgonego ya tlhago ya kgaolo ya Sub-Sahara ya Aforika. Bogone jwa metsweditth ago bo tlaa kgontsha dinaga tsa Aforika go ntsha dijo tsa loruo ka ditshenyegelo tse di kwa tlase ka yunite. Meso e ya ditshenyegelo e kgontshiwa ke maemo a tlelaemete le mmu a a gaisang, bogolo segolo mo dinageng di tshwana le Angola, Mosambiki le Zambia. Dikgopolotheu tsa mmaraka o o gololesegileng, le fa go ntse jalo, di tshwanetse go tlotliwa ke dinaga tsa Sub-Sahara, fa di ngoka dipeeletso, sekai, ka go tlotla dikgopolotheo di tshwana le ditshwanelo tsa thuothoto.



Gore ditiro tsa ikonomi di olvure ka maemo a a kwa godimo le go kaela metswedi kwa tousogodinong mo ikonoming, re tlhoka go kgona go bapatsa metswedi mo bomosoleng jo bo kwa godimo jwa ikonomi. Ke gona fela ye tlaa bong re ka kgona go tlhagisa dikgono tse di tlhokegang mo ikonoming ya dikgaolo tsa Sub-Sahara. Aforikaborwa ke naga e e eteletseng pele mo Sub-Sahara ya Aforika koo dikgopobetheo tsa mm araka o o goldoisegileng di tlotlwang gona. Sub-Sahara ya Aforika e tllueka Aforikabonwa go bontsha lefatshe lotlhe gore re kgona go tshegetsa tikologo e e nitameng le e e botsalano ya bobeeletsi e e ka rotloetsang tlhabololo ya ikonomi. Fa Aforikaborwa a ka palelwa ke go netefaletsei dinaga tsa hemisefere ya bokone ka bokgoni jwa rona go tlhabolola mafeiratlhatlha gammogo le dithotloetso tse di tshwanetseng go tswa mo metsweding ya rona, re tlaa paledisa dinaga tse dingwe tsa Sub-Sahara go ikapela ditlhabololo tsa baeyofuele tsa gajaana ka bokgoni jo bo feletseng.



Mo Aforika, ditlhabololo tsa baeyofuele tsa lefatshe di tlhagisa ditshono go thusa dithotloetso tse di gaisang tsa tlhabololo ya ikonomi. Mo isagweng bagwebi ba ka mekamekana le ditiro tse tsa seikonomi mme ka go dira jalo ba kgontsha batho go godisa maemo a bona tsa botshelo mo tsamaong ya nako. Fa e ne e nna fela go ananya mo papatsong ka dijo, kgotsa go ntsha dÿo go iphepa, e bile gape e le go nna le lotsenotlaleletso go ithekela dilwana tsa maemo.



Ga re aa tshwanela go letla tshono e e boitshegang e ya tihabololo go re tswa diatleng? Aforikaborwa o rele maikarabelo a tlhabololo ya Aforika yotlhe. Go ema tlhabololo ya madirelo a baeyofuele nokeng mo Aforikaborwa, go tlaa tsholetsa tshireletsego ya dijo. Bantshadikuno ba Aforikaborwa ba na le bokgono jo bo tsweletseng le bokgono jwa ntshodikuno e e feteletseng, fela ba tlhaela mmaraka wa dikuno tsa bona. Thabololo ya madirelo a baeyofuele a ka tshegetsa tlhabololo ya mmaraka wa dithoto o mogolo. Mo tiregong e re tlaa bo re ntse re aga boidüdi jwa boitseanape jo bo tlhokegang sekana go ka romela ntle kwa Aforika yotithe. Ditshenyegelo tsa go tlhoma maditelo di tsweletse go gola ka lefatshe lotlhe, ka jalo tlhokego ya go tlhagisa tikologo e e akaretsang dithotloetso tse di tshwanetseng tsa diporojeke tsa tlhabololo tsa baeyofuele di setse di le gona. Ka tshwanelo setshaba sa rona se tlhoka ponelopele e e tlhapileng ya go tswelela pele le go thuśa dithotloetso tse di tshwanetseng.



Kwa USA, dithotloetso tse dikgolo tsa ditlhabolole tsa baeyofuele di ne kwa tshimologong e le mathata a mo polaseng (lefetiso la ntshodikuno) le kemisetso ya MTBE ka baeyofuele jaaka okosejeneite. Se se motloetsang ditthoibolele tsa baeyofuelo mo Aforikaborwa le eng? A le teng ke ditlhobaele tse di amanang le tikologo kgotsa tshono ya go tsweletsa dükonomi tsa rona tsa kwa magaeng? Go ya ka mabaka a ditshenyegelo tsa dÿo tse di tlhatlogang re mo tiregong ya go nna basupi ba phetogo ya sebopego ya lefatshe ka bophara e e pa tshwanelwang, ka phose, go tsewa jaaka enfoleisenepoitshego. Ka ka phoso, go tsewa jaaka enfoleisenepoitshego. Ka bomadimabe se se tla ka nako eo ka yona togamaano ya baeyofuelo ya rona e nona e tlhokang go tsweledisiwa go tswa kwa pusong, fa re le gaufi fela le ditthopho, Ka ntlha ya se re itemogela ketsaetsego mo badiramaikemesetsong ka go tswelela pele go a ka ditlhabololo tsa baeyofuele mo Sub-Sahara ya Aforika. Go Botlhokwa le gale go nna le tebo ya pakatele ka mathata mabapi le ditlhabololo tse mme e seng go tlhotlhelediwa ke dikgamiyana tse di lwang di le kgatlhanong mo pakakhutshwaneng fela.



Grain SA e bona tlhabololo ya baeyofuele jaaka tshono mo pusong go tlhagisa tlelaemete e e botsalano mo babeeletsing mme morago e boele foele morago mme e letle tikologo ya mmaraka o o gololesegileng go tlhabolola madiselo a ka kgololosego, kwa ntle ga ditlhabololo tse di emang pele tse di sa tlhokegeng ka go dira dilaesense, melawana le dipeelomelelwane mo thusong ya dÿo tsa loruo.



Go ya ka tlhabololo ya dimela re tshwanetse go ela tlhoko gore tshono e ga e gobelelele sukire jaaka yona dÿo tsa loruo e le yosi kgotsa gona gore mabaka a mo Aforikaborwa a tshwantshanngwe le a dinaga tse dingwe tsa hemisefere ya borwa kwa ntle ga tlhaolo. Palo e kgolo ya mebaraka e e kgonegang ya baeyoethanolo e gaufi le dikgaslo tsa ntshodikuno tsa mmidi le mabele kwa dikaroiong tsa bokone tsa naga ya rona, gammogo le mo kgaolong ya pula ya mariga koo dijalo tse di jaaka korong ya leemo le le kwa tlasc, "teitieale" le yona bali tota, di tlaa kgonang go tshegetsa tlhabololo ya dibaeyofuele ka ntshodikuno ya dijo phepo tsa tota.



Ka bokhutshwane, gore o kgone go thiba phatlha ya tlamelo ya patlego ya kifophepo re tlhoka dithotloetso ka poelonyana e e utlwalang. Fa e ka letlelelwa go tswelela ka kgololesego mo dilekanyetsong tsa tikologo, re dumela gore moeletlamelo mo ntshodikunong ya dibaeyofuele o tlaa tlhotlhola ntshodikuno ya temothuo tota, mme ka go diya jalo, o fedise phokotsego e e tswelelang mo ntshodikunong ya dithoro le dipeo tsa oli. Boammaarui, re tlaa tlhola ditshono tsa tlhabololo ya temothuo tse di tlaa tswelang baagi ba rona ba magae mosola.



Lefatshe le tshwanetse go lemoga gore Aforikaborwa o ka kgona go tshegetsa ditlhabololo tsa dibaeyofuele mo Sub-Sahara ya Aforika, e seng fela ka go tshegetsa maikemisetso a ASGISA a Rona, mme gape le NEPAD mo dipatlong ya isagwe e e botoka ya dikokomana tse di tlang.





<fn>PulaImvula.Difference(maize).2011-02-08.tn.txt</fn>
Difference (Maize) Setswana
Mmidi o mosweu le o mohibidu - pharologano ke eng?
Instructions:
Folio strap: Mmidi
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Use pictures of white maize and yellow maize
Mmidi o mosweu o tshwana fela le o mohibidu go ya ka sebaeloji le moloko (genetical), le mororo go na le pharologano mo ponong ka ntlha ya go se nne teng ga ditaki tsa oli ya kherothine mo tlhakeng eo e ka tsela nngwe e tlholang mmala o mohibidu mo thorong. Maemo a ntshokuno le mekgwa ya temo a batla a tshwana gotlhelele.
Mmidi o mosweu ke kuno e e tsewang ke lefatshe le le tlhabologileng e le maemo a a kwa tlase. Go fa sekao, kwa United States, e e leng yona montshakuno wa mmidi o mogolo mo lefatsheng, temo ya mmidi o mosweu e arabela fela kwa tlase ga phesente e le nngwe ya ntsho ya mmidi ya selegae yotlhelele, bogolosegolo o ntshiwa go ya ka temo ya konteraka ka ntlha ya mmaraka o o lekanyeditsweng thata.
Go fitlha fa gautshwane jaana, go ne go na le botlhalenyana jwa tlwaelo jwa gore mmidi o mohibidu o siametse fela diphologolo (loruo) mme e seng go jewa ke batho. Se e ntse sona ntlhatshwaelo mo mefuteng ya dithulaganyo tse di tlhageletseng tsa ntshokuno le thekiso ya mmidi. Mmidi o mohibidu le bupi jwa ona di ne di tsewa di se na le patlego e nnye ya go jewa ke batho kgotsa e e se yong gotlhelele mme ka tlwaelo ga di botlhofo go di bona. Tlhokafalo ya mmidi o mohibidu le bupi jwa teng e sa ntse e tlhatlositse ditshenyegelo tsa dijo tsa badirisi, gonne mo mebarakeng ya lefatshe, mmidi o mohibidu o tlhotlhwa tlase go na le mmidi o mosweu. Mmaraka wa mmidi o mohibidu wa lefatshe o mogolo thata le go tlhomama go na le mmaraka wa mmidi o mosweu, se se o dirang motswedi wa tlamelo o o ikanyegang thata, bogolosegolo mo dipakeng tsa leuba.
A o kile wa leka go ja bupi jwa mmidi o mohibidu? Go a kgatlhisa go bona gore ka kakaretso re kgatlhanong le tiriso ya mmidi o mohibidu. Go kgatlhisa go lemoga gore gajaana mo Aforikaborwa re ntsha mmidi o mosweu o montsi, le o monnye o mohibidu - gongwe re tshwanela go bulela mmidi o mohibidu ditlhaloganyo tsa rona le gore fa re ka tlhaelelwa ke mmidi o mosweu, re ka ja mmidi o mohibidu.
<fn>PulaImvula.Economy(maize).2011-09-27.tn.txt</fn>
Economy (Maize) (685 words) Setswana
Bantshakuno ke mokwatla wa setšhaba
Instructions:
Folio strap: Tlaleletsoboleng
Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Grabber: A montshakuno ka gale o lema fela a bo a sa jwale? A o kakadiwa mmu go ya go ile mme a bo a sa o jwale? A kwa bofelong ga a jwale mehuta ya dithoro e mentsi ya gagwe, mongwe le mongwe mo karolong ya ona ya tshimo? O itse sentle se a tshwanetseng go se dira gonne Modimo o mo dirile gore a bone le go tlhaloganya ... Morena Mothatiyotlhe ke morutabana yo o gakgamatsang mme o abela montshakuno botlhale. Jesaya 25 ditemana 23 - 29.
Temothuo ke yona tiroboitshediso ya ntlhantlha mo lefatsheng mme e ne e le taelo go tswa Modimong. E botlhokwa thata mo botshelong. Ka jalo go botlhokwa thata jaaka bantshakuno go leba tiro ya rona jaaka tiro e e tlhokegang le ya botlhokwa.
Ga re a tshwanela fela go tsepamisa mogopolo mo go direng madi le go oketseng ntshokuno, mme bogolo re tsepamise megopolo mo go ntsheng dijwalo le dijo tse di boleng, tse di tlaa tlamelang ka kotlo ya botshelo le pholo tse ba bangwe ba di batlang.
Bantshakuno ba tshwaela jang mo ikonoming?
Ba dira tshwaelo e e botlhokwa mo ikonoming le tekanyetsokabo ya bosetšhaba.
Bantshakuno mmogo ke mothapi yo mogolo mo nageng ya rona e e nang le dilekanyo tse di kwa godimo jaana tsa botlhokatiro.
Bantshakuno ba jwala dijo tsa boleng jo bo kwa godimo le tse di itekanetseng le go tshwaela mo tshireletsegong ya dijo ya bosetšhaba.
Bantshakuno mo nageng ba dira dipeeletso tse di bonalang mo merafeng ya selegae ya bona mme ba tlhokega thata mo matlhagatlhageng a seikonomi a ditoropo tsa bona le setšhaba.
Jaaka balebeledi ba lefatshe, bantshakuno ba dira ka natla go sireletsa mmu, mowa, mowametsi le bopharologanyotlholego go netefatsa gore mmu o tlaa tswelela go ntshetsa meloko e e tlang dijo.
Montshakuno o na le bokgoni jwa go itlamela, o ntsha dikuno, o ikemetse, o bonatla, o na le mowa wa bomorafe le go nna le maikarabelo. Montshakuno o dira mmidi, sonobolomo le sukiri go tswa kgalalelong ya letsatsi!
Ka bomadimabe bantshakuno, jaaka dikgwebo tse dingwe tsotlhe, ba na le mathata ka kwelotlase ya ikonomi e e akabatsang.
Ka ditshenyegelo tsa tiragatso tse di tsweletseng go oketsega, le ditlhotlhwa tse di welang tlase tsa dikuno tsa bona tsa temothuo tsa jaanong, bantshakuno le baruakgomo ba le bantsi ba tlaa fitlhela go le bokete kgotsa go sa kgonege go samagana le dituelo tsa gale tse di rulagantsweng tsa dikadimo tsa polase.
Go sa le jalo, go nna teng ga tseisomolato e e kgonegalang ya pakatelele ga go a tsepama, se se tsenyang matshosetsi a mangwe a magolo mo ditaragatsong tsa kgwebo dingwe le dingwe tsa montshakuno.
Boammaaruri jo bo se nang bana ba phefo ke gore bantshakuno ba patelesega go ikaega ka dikadimo go tswelela pele go duelela peo le furu le ditswenngwateng tse dingwe tse di tlhokegang go tsenya dilo mo mmung le go tlhoga.
Fela ka ntlha ya go sa tlhomamang ga ditlhotlhwa tsa mebaraka tsa dikuno tsa bona le matshosetsi go tswa matlhotlhapelo a a amang le maemo a loapi, tshireletsego ya peeletso ele ya tshimologo ga e a netefalediwa. Baadimisamadi ba tlwaelo ba simolotse go nna le kelotlhoko thata le go gana go adimisana ka madi ka ntlha ya se!
Kwa bofelong re tshwanetse go tswelela go ikuela mo pusong ya gajaana go thusa bantshakuno ka thulaganyo e e utlwalang, e e tlamegileng le go sireletsega ya dikadimo tsa ntshokuno.
Ditlhotlhwa tsa mebaraka tse di sa tsepamang tsa dithoto tsa dijwalo le ditshenyegelo tsa ntshokuno tse di tlhatlogang, go akaretsa montshapeo, furu le ditsenngwateng tse dingwe tsa mo polaseng, di tlaa tswelela go tsenya bantshakuno mo kgatelelong ya maemo a a makgwakgwa a sematlole gonne ba na le taolo e nnye thata mo tlamelong le patlegong ya kuno ya bona. Fa ditlhotlhwa tsa mebaraka tsa dikuno tsa bantshakuno di wa, ga se gantsi di fetelela kwa ditlhotlhweng tsa dijo mo dišelofong tsa mabentlele - se se tsosa ditshwenyego tsa gore bareki ba dithoro le bangwe, ba bona poelo kgatlhanong le bantshakuno le badirisi.
Maaforikaborwa a tlaa amega jang?
Fa bantshakuno ba latlhegelwa ke kgwebo ya bona le magae a bona, e bile le bantshakuno ba bantšhwa ba sa kgone go tsena mo madirelong, se se tlaa ama Maaforikaborwa. Bantshakuno ke mokwatla wa setšhaba le kgato ya ntlha kwa tlase mo llereng ya ikonomi. Fa dipolase di wa, dikgwebo tse dikgolo tsa mo mebileng di a wa. Se se gananang le sona ke boammaaruri - fa dipolase di tswelela pele dikgwebo tse dikgolo tsa mo mebileng le merafe ya selegae e tswelela pele.
Bantshakuno ba tlhola khumo ya mmatota, ba ntsha boleng jwa nnete, go tlhoga go tswa mo peong le lesedi la letsatsi le kuno e e re otlang, sebopegommele le seikonomi. Go ema temothuo ya selapa e e aroganeng le go ya ka dikgaolo nokeng, go a tlhokega, mo nitamisong le maatlafatsong ya naga ya rona. Fa re ka latlhegelwa le ke montshakuno a le mongwe fela, kgotsa godisa bokete ba bantshakuno ba bantšhwa kgotsa simololang, .go tsena mo temothuong, re tsenya tikologo ya rona, tshireletsego ya dijo ya rona le diikonomi tsa selegae tsa rona, mo risikeng e kgolo
<fn>PulaImvula.EducationMaize.2009-07.tn.txt</fn>
Education (Maize) Setswana



Thuto le maitemogelo di tsamaya mmogo



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Bangwe ba bantshadikuno ba ba atlegileng thata ba rutegile go le gonnye thata - fela ba na le maitemogelo a mantsi thata e bile ba rata se ba se dirang. Temothuo ke botshelo jwa bona.



Temothuo ke botsweretshi, e bile ke bonetetshi, le tsela ya botshelo. Temothuo e dira ka tumelo - ga se gantsi o kgonang go e laola ka gonne temothuo e direlwa kwa nageng ka boutlwelobotlhoko jwa bosa.



Bonetetshi jwa temothuo bo tlhaologile thata le go nna matswakabele - go itsiwe go le gontsi ka ntlha e nnye ya temothuo. Se o tlhokang go se dira ke go bona thuso le kgakololo mo bathong ba ba rutegileng thata - o montshadikuno yo o diragatsang. Sekao, go dira tshekatsheko ya sekaommu go batla botegeniki. Ga o tlhoke go dira tshekatsheko ka bowena - se o tlhokang go se dira ke go tsaya dikao gangwe le gape, bona tshekatsheko mme o tsee kgakololo ya monetetshi yo o ka mo ikanyang, Jaanong o ka dirisa lenaneo la nontsho le le atlanegsitsweng le go tlhokomela dijalo tsa gago. Tsweetswee netefatsa gore o bona kgakololo mme o diragatse kgakololo eo - le gale leitlho le maikarabelo a gago di tlaa dira gore dijalo tsa gago di atlege.



Dirisa tšhono nngwe le nngwe e o ka e bonang go bona katiso mo bathong ba ba nang le kitso le maitemogelo a temothuo. O ka se ke wa ba wa ithuta temothuo mo bukeng, ka jalo tlhomamisa gore o katisiwa ke mongwe yo o itseng serutwa se. Fa o kwala porofaele ya gago, tsenyeletsa tshedimosetso e e mo mananeong a a fa tlase, fela se tshwenyege thata ka dithutego tsa gago tsa sekolo - se ga se sona sa go tshega le go tlhonama sa ditšhono tsa gago go bona katlego.



Tsa sekolo



Seema se se kwa godimo se se falotsweng





Thuto ya morago ga sekolo







Tirisano ya Grain SA



Leina la setlhophathutano





Dikhoso tse o di dirileng











































Maitemogelo a temothuo

Modirapolaseng





Montshadikuno yo o ikemetseng





Temodijalo





Dikgomo tsa nama







<fn>PulaImvula.EstablishingMaize.2009-05.tn.txt</fn>
Establishing (Maize) Tswana



Go tlhoma kgwebo ya temothuo ya gago



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Fela fa o simolola ka temothuo, o mo kgwebong mme o tshwanelwa ke go nna le potofolio ya botshelo jwa gago. Golo gongwe o tlaa batla go bona setheo sa matlole go batla thuso mme ba tlaa batla tshedimosetso e ntsi thata ka wena le kgwebo ya gago.



Fa tlase go na le mananeo (tables) a tshedimosetso a le mmalwa a o tshwanetseng go nna le ona a feletse (mmogo le khopi ya bukanaitshupo ya gago gammogo le ya mosadi wa gago).



Hisetori ya Montshadikuno

Tshedimosetso e e botlhokwa. Ka gale tlhalosa ka botlalo gore wena, montshadikuno, o tsaletswe kae, o goletse kae, le gore o nnile jang le kgatlhego le go amega mo temothuong.



Dintlha tsa sebele ka botlalo

Sefane





Leina





Ditlhakaina





Nomore ya itshupo





Letlha la botsalo





Seemo sa nyalo





Leina la ga mogatso





Tshupafelo ya poso

















Porofense





Tshupafelo ya bonno











Nomore ya mogala wa letheka







Nonofo ya dipuo

Tshedimosetso e e botlhokwa mo dikhosong tse o tlaa di tsenelang gore o tle o newe khoso ka puo e o tlaa e tlhaloganyang.



Puo ya legae





Dipuo tse dingwe

























Bonno

Gakologelwa gore temothuo e tlhoka tlhokomelo ya gago letsatsi le letsatsi. Fa o tlhoafetse ka temothuo ya gago o tlhoka gore o be o le mo polaseng ya gago letsatsi lengwe le lengwe. Ga twe: "leitlho la mong le nontsha kgomo" e bile "monontsha o o gaisang ke motlhala wa montshadikuno mo masimong". Temothuo e dira ka dilo tse di tshelang mme di tlhoka tlhokomelo ka dinako tsotlhe.



A o nna mo polaseng?





Fa go se jalo, sekgala go tswa polaseng







<fn>PulaImvula.FactorsMaize.2009-01.tn.txt</fn>
Factors (Maize) Tswana



Dintlha tse di tshwenyang bantshadikuno ba babotlana



Instructions:

Folio Strap: Lenaneotlhabololo la Balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Dipatlisiso ka Lenaneotlhabololo la Balemirui di supile le go ribolola dintlha tse di farologaneng tse di thatafaletsang bantshadikuno ba babotlana go tsenelela mo ntshodikunong ya mmidi ya kgwebo.





Mathata a a latelang ke mangwe a a magolo a a supilweng:



Diterekere le ditlamelwana tse di dirisiwang ke bantshadikuno ba ba tlhabologang ba bantsi di mo maemong a a bokoa thata e bile ga ba mo maemong a ditšhelete go ka tokafatsa seemo - seelo sa dipoelo mo ntshodikunong ya dithoro se kwa tlase ka jalo go seelo se sennye kgotsa ga se yo gotlhelele go ka letla bantshadikuno ba ba tlhabologang go fosa sepe.

Bontsi jwa bantshadikuno bo itemogela mathata ka ditlamelwana tsa segompieno - sekao, Lefapha la Temothuo la Mpumalanga le abetse ditlhopha dingwe tsa bantshadikuno diterekere tsa ditlamelwana tsa segompieno tse ba sa kgoneng go di dirisa kgotsa go di khaliboreita.

Bantshadikuno ba bantsi ba tlhaela ka ditlamelwana tse di tlhokegang jaaka sekgatshi sa "boom" mo go rayang gore ga ba ka ke ba dira taolo ya mofero le disenyi ka dikhemikale. Ga go na ditheo tse di ikemetseng go tlamela ditlamelwana tsa temothuo tse dikgologolo ka matlole, mme ditlamelwana tse dintšhwa di tura mo go maswe moo bontsi jwa bantshadikuno ba ka se kgoneng go di reka.

Dikelomorokotso tsa gajaana di kwa godimo mme fa ditshenyegelo tse di tlhakanngwa le ditshenyegelo tsa ntshodikuno tse di setseng di le kwa godimo, ntshodikuno ya dithoro ga e ne e tlhola e nna le dipoelo mo dikgaolong tse dintsi.

Go na le bantshadikuno ba bantsi ba ba abetsweng lefatshe ka tsela ya kabosešwa le le sa tshwanelang ntshodikuno ya dijalo. Mo makgating a mantsi lefatshe le abetswe Terasete e e dirwang ke bajaboswa le diterasethii (go le gantsinyana go feta batho ba le 30). Kwa tshimologong go ne go tsewa gore mongwe le mongwe o tlaa amega mo polaseng, fela fa nako e ntse e tsamaya, go lemosegile fa mathata a oketsegile jaanong go setse bajaboswa ba se kae mo polaseng go dira tiro, fela maemo a bona ga a sireletsega.

Bothata jo bongwe jo tota bo batlang tlhokomelo ke jwa ditheo tsa semolao tse di bokoa le/kgotsa thulaganyo ya tsamaiso e e bokoa e e tlhageletseng ka ntlha ya kabosešwa ya lefatshe. Mo mabakeng a mantsi, lefatshe le ne le abetswe Terasete e e dirilweng ke bajaboswa le diterasetii (gantsi batho ba ba fetang 30). Kwa tshimologong go ne go ithewa gotwe mongwe le mongwe o tlaa nna le seabe mo polaseng, fela fa nako e ntse e ya, e godile go nna bothata mme jaanong go setse.

Phitlhelelo ya ditlhagisakuno (molato wa ntshodikuno) ke bothata jo bogolo jwa bantshadikuno ba bantsi mme go tota go le molemo go bona ditharabololo, sekao, porojeke ya tekelelo e re e tlhomileng kwa Foreisetata le Lefapha le Temothuo mmogo le OVK go ema nokeng bantshadikuno bangwe ba ba supilweng - OVK e dueletse kwa pele molato wa ntshodikuno otlhe go bantshadikuno gore ba tle ba kgone go tsenya dijalo mo mmung ka nako e e nepagetseng, mme Lefapha la Temothuo le duetse 50% ya ketleetso ya ditlhagisakuno go busetsa OVK sesuga gore madi ao a tsenngwe mo ditshupatlotlong tsa bantshadikuno ba. Tekelelo e e dirile sentle thata mme mongwe le mongwe o kgonne go duela kadimo ya gagwe le go dira poelo, mme fa re ne re leka go atolosa porojeke jaaka go dumelanwe, Lefapha la bo le re ga le na tekanyetsokabo ya porojeke e.

Fa bantshadikuno ba atlegile mo kopong ya kadimo ya bona, ditheo tsa matlole di ngomaela go ba adima a dipaakanyo le tlamelo tsa metšhine - kwa ntle ga ditlamelo tse di ka dirang sentle ga ba kitla ba nna bantshadikuno ba bagwebi.

Mo kgaolong ya Bronkhorspruit, le fa gautshwane mo kgaolong ya Lichtenburg, AFGRI e lemela bantshadikuno ba ba tlhabologang - ba dirisa borakonteraka ba bagolo ba basweu ba ba dirang temothuo, mme kwa bokhutlong jwa setlha, bantshadikuno ba bona seabe sa se se setseng (AFGRI e tsaya ditshenyegelo tsa ditlhagisakuno le 50% ya dipoelo). Tshwenyego ya rona ka se ke:

Bantshadikuno ga ba ithute go lema ka go se na kabelano ya bokgoni.

Bantshadikuno ba ba lekang go nna le seabe ga ba boelwe ke sepe - go bonala e kete masimo otlhe a lengwa mmogo mme bantshadikuno ba bona kabelo ya go lekana go ya ka diakere e seng go ya ka thobo e e bonweng mo semikaneng sa tshimo ya gagwe.

Fa go dira poelo ga mokgwatiriso o go wela tlase, go dumelwa gore AFGRI e tlaa emisa go lema, mme jaanong bantshadikuno ba tlaa bo ba le mo maemong a a maswe le go sa kgoneng go lema ka bobona ba le bosi.

Ditlhotlhwa tse di kwa godimo tsa monontsha di raya gore bantshadikuno ga ba dirise dilekanyo tse di atlanegisitsweng - se se baka thobo e e kwa tlase gammogo le tshwagafalo ya mmu.

Ba Terasete ya Mmidi ba tlhomile thulaganyo ya kemonokeng e ntle thata ya go duelela go tshela llaeme, tshugommu ya motheo, botataisi le inšorense ya ditlhagisakuno. Kemonokeng e le gale, e tlhagisiwa fela ka dikgwebo tsa temothuo. Go na le mabaka a mantsi mo montshadikuno a seng tokololo ya kgwebo ya temothuo epe, kgotsa a sa kgone go fitlhelela kadimo go tswa kgwebong ya temothuo, kgotsa mo makgating a mangwe, koo go se nang kgwebo ya temothuo (jaaka kwa Kapabotlhaba) - se se raya gore montshadikuno ga a kgone go dirisa kemonokeng e ya Terasete ya Mmidi.

Ditirelo tsa bolemisi tsa mafapha a temothuo ga di diragatse go ya ka seemo se se tlhokegang - batlhankedi ga ba a nonofa mo kitsong e bile mo makgating a mantsi ga ba kgatlhegele go ema bantshadikuno nokeng.

Go fitlhelela lefatshe la temo ke bothata mo diporofenseng tse dingwe - bogolosegolo bao go se nang lefatshe la semorafe kwa go bona, jaaka kwa Foreisetata. Lefapha la Merero ya Lefatshe ga le a nonofa - ga ba a ikaelela go duela tlhotlhwa e e batlelwang lefatshe le le nonneng, mme fa ba tshokile ba rekile lefatshe, ga ba tsee matsapa go bona gore bantshadikuno ba nna le ditlamelwana tse di tlhokegang go le dirisa - go nna montshadikuno go tlhoka go feta go nna le lefatshe le le se nang sepe.



<fn>PulaImvula.FactorsMaize.2010-02.tn.txt</fn>
Factors (Maize) Setswana



Dintlha tse di tlhotlheletsang boleng jwa lefatshe la temothuo



Instructions:

Folio strap: Mabaka a lefatshe

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Tshekatsheko ya Metswedithuso le Thulaganyo ya Polase



Ka tlhago, boleng jwa lefatshe la temothuo bo ne bo ikaegile ka bontshakuno jwa temothuo jwa lona. Mo dikgaolong tsa magae bantshakuno ba sa ntse ba ikarabela mo dithekong tse dintsi tsa lefatshe la temothuo koo poelo ya tota mo ditirisong tsa temothuo e leng tsona setlhomamisisegolo sa boleng jwa polase.



Dikelomorokotso tse di kwa godimo kgotsa kwa tlase tse di gona ka nako e, le tsona di tlhotlheletsa bantshakuno ka bontsi jwa bantshakuno bo dira ka bontlhanngwe kgotsa gotlhegotlhe ka khepetlele e e adimilweng. Peeletso ya khepetlele mo dibopegong tsa polase le ditokafatso le tsona di na le tlhotlheletso ya botlhokwa mo botennye jwa lefatshe la temothuo.



Lotseno lo lo tswang mo go nneng le lefatshe lo ka dirwa ka:

Ntshokuno ya dithoto (dijalwa) tse di farologaneng ka molemi mong;

Ka go hirisetsa balemi ba bangwe lefatshe la temodijalo kgotsa mafulo ka konteraka; le

Ka go dumelana le bantshakuno ba bangwe ka thulaganyo ya karoganothobo.



Go dira lotseno ka go nna mong wa lefatshe, ka jalo go na le dikarolo tse pedi:

Tirisolefatshe e e mosola ya pakakhutshwane le pakagare jaaka fa godimo; le

Poelo ya khepetlele ya pakatelele e e amanang le koketsego ya boleng jwa lefatshe mo nakong e telele.



Dipoelo tse tsa pakatelele gape di ikaegile ka phesente ya dipoelo go tswa tirisong e e mosola e e itemogelang dipoelo tsa seikonomi tse di kwa godimo le tse di kwa tlase mo medikong (cycles) mo nakong e telele. Ka kakaretso boleng jwa lefatshe bo ntse le go oketsega mo tsamaong ya nako mme tlwaelo ya lefatshe lotlhe ke gore lefatshe le le mosola le se fapaanelwe ke beng ba le bantsi. Ka jalo go ketefaletsa ba ba simololang go fitlhelela lefatshe mo pakeng e khutshwane le go le duelela go tswa ntshokunong e e nonofileng. Fela gape maemo a ka farologana fa lefatshe le ka bonwa ka go newa kabo (grant) (LRAD), kgotsa ka kadimo ka dikelomorokotso tse di etleeditsweng (jaaka go le ka sekema se sentšhwa sa Lefapha la Merero ya Mafatshe se se bidiwang "Proactive Land Acquisition Scheme (PLAS).



Khiriso ya lefatshe e fetogile, go tswa go tsela ya bantshakuno ba ba simololang go tsena mo temothuong go ya go tsela ya bantshakuno ba ba itshetletseng go fitlhelela lefatshe la tlaleletso le go atolosa kgwebo ya temothuo ya bona. Se se tshwanetse go akanngwa ka tlhoafalo mo lefatsheng la merafe koo go nang le lefatshe le legolo le le sa dirisiweng, le mororo go na le bantshakuno ba ba siameng ba bantsi ba ba tlhokang lefatshe le legolwane go dira temothuo ka poelo. Khiriso e letla bantshakuno go atolosa kgwebo kwa ntle ga molato le tshwariso ya khepetlele e e tsamaelanang le go nna mong.



<fn>PulaImvula.Farmer(maize).2011-07-07.tn.txt</fn>
Farmer (Maize) Setswana
Lenaneotlhabololo la Balemirui le a Tlhalosiwa
Folio strap: Lenaneotlhabololo la balemirui
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA.
Photo 1: Jane McPherson (molemeng), o ne a itumeletse go etelwa a sa solofela ke Rre Mzabensi Zwane, Mokhuduthamaga wa Temothuo mo Foreisetata le Moh, Nandi Mayathula-Khoza, Mokhuduthamaga wa Temothuo kwa Gauteng, kwa Letsatsing la Thobo la NAMPO. Ba ne gape ba patiwa ke Dr Limakatso Moorosi (mojeng), tlhogo ya Lefapha la Temothuo mo Foreisetata.
Photo 2: Gideon Ralepedi (Senwes), G Motseng, Jane McPherson, B Tshwene (Mokhuduthamaga, Bokonebophirima), N Maloyi (Mmusakgotla), mme mo moleng o o fa pele Japi Fransman (Senwes), C Kanyane le Sello Lesupi, le bone ba etetse serala sa Tlhabololo ya Balemirui kwa Letsatsing la thobo NAMPO.
Moonotlhomo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA ke go tlhagisa bantshakunothoro ba bogwebi ba bantsho ba ba katisitsweng. Go fitlhelela maitlhomo a, go botlhokwa go tsepama mo mothong ka sebele; re tshwanetse go tlhabolola motho.
Tlhabololo ga se ka lefatshe.
Tlhabololo ga se ka metšhine.
Tlhabololo ga se ka mebaraka.
Tlhabololo ga se ka madi.
Tlhabololo ga se ka go direla montshakuno temothuo.
Tirego yotlhe e simolola ka tlhabololo ya motho - dintlha tse dingwe tsotlhe di tlaa latela seo. Tlhabololo ke tirego ga se pharumo.
Tona ya Temothuo ya gajaana Moh Tina Joemat-Pettersson o supile gore o bona go na le tlhokego ya go aroganya bantshakuno ba ditlhopha tse di farologaneng. Ditlhopha tseo di eme jaana: (le mororo re dirile pharologantsho ya rona gonne go se na dipharologantsho tse di dumelanweng tsa ditlhopha tse di farologaneng).
Kemo 1
1 go ya diheketara tse 10
Montshakuno wa mojelaganong
Kemo 2
Diheketara tse 10 go 250 ditono
Montshakunopotlana
Kemo 3
Go feta ditono tse 250
Montshakuno wa mogwebi
Go ka tswa go ka tlhakanya batho tlhogo fa re re mo Kemong 1, le mo bantshakunong ba heketara e le nngwe go ya tse di lesome ba mo setlhopheng se se tshwanang. Go botlhokwa thata go nna le lenaneo le le tsenyeletsang ka botlalo dikgato tse di ka tlhaolegang - montshakuno mongwe le mongwe yo o tsenang mo lenaneong la rona, o simolola jaaka wa Kemo 1 - bogolo jwa lefatshe la gagwe ga bo botlhokwa. Jaaka motho wa Kemo 1, go na le dikhoso dingwe tse o tshwanelang go di tsenela tse di leng motheo wa temothuo ya bogwebi. Ka bomadimabe go na le bantshakuno ba bangwe ba ba se kitlang ba tswelela go feta montshakuno wa Kemo 1 ka ba ka nna ba se tlhole ba bona lefatshe le le fetang le ba nang le lona kgotsa metšhine ya go dira.
Bantshakuno ba Kemo 2, ba mo setlhopheng se se latelang, mme go na le dikhoso dingwe tse di tshwanetseng go tsenelwa mo kemong e - go tlaleletsa mo tshedimosetsong e e bonweng fa o le mo Kemong 1. Bantshakuno ba ba ka nna ba se ke ba tswelela go feta kemo e, gape e le ka ntlha ya dikgoreletsi tsa matlole, lefatshe kgotsa metšhine tse di sa kgoneng go rarabololwa.
Bantshakuno ba Kemo 3, ke bao ba ba tsweletseng pele go feta dikemo 1 le 2, ba nole katiso le tshedimosetso yotlhe, e ba e neilweng mo dikemong tse pedi tsa ntlha mme ba le mo seemong sa go ntsha go feta ditono tse 250 tsa dithoro ka ngwaga. Montshakuno wa setlabošwane yo o bonang diheketara tse 1 000 ka PLAS (sekao fela) ga tshwanela go batla go simolola tirego mo Kemong 3 - go botlhokwa thata gore montshakuno ofe le ofe a simolole kwa kemong ya ntlha le go aga go tswa foo. Bantshakuno bangwe, kwa bofelong ba tlaa fitlhelela seemo sa bogwebi, fela fa bangwe bao ka ntlha ya mabaka a a farologaneng ba tlaa salang go nna bantshakuno ba mojelaganong kgotsa bantshakunopotlana.
Dikgoreletsi tsa tshimologo Tsereganyo Bokhutlo jwa loeto
Farmers Days
Kemo 1 - Bantshakuno ba mojelaganong - 1 - 10 ha
Dikhosokatiso
Khoso ya motheo ya Ntshokuno ya Mmidi.
Tlhagiso mo Khosong ya Ntshokuno ya Mmidi.
Tlhagiso mo Khosong ya Ntshokuno ya Sonobolomo.
Tlhagiso mo Khosong ya Ntshokuno ya Mabele.
Tlhagiso mo Khosong ya Ntshokuno ya Korong.
Tlhagiso mo Khosong ya Ntshokuno ya Matonkomane.
Khoso ya Tsamaiso ya Tirisometšhine.
Dipitso tsa ditlhophathutano
Tseosekaommu.
Seemo sa pH le fosefeite ya mmu.
Boteng jwa mmu.
Tlelaemete.
Paakanyommu ya motheo.
Peo.
Dipalopalo tsa dimela.
Nontsho.
Taolo ya mofero le disenyi.
Dipontsho tsa ditekelelo
Paakanyommu.
Tshelo ya llaeme.
Jalo le palopalo ya dimela.
Nontsho.
Taolo ya mofero le disenyi.
Malatsi a Balemirui
Kgolagano le intaseteri ka bophara.
Kgaso ya Radio
Phetiso ya tshedimosetso.
Pula Imvula
Phetiso ya tshedimosetso.
Kemo 2 - Bantshakunopotlana - 10 ha - ditono tse 250
Dikhosokatiso
Khoso ya Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa Polase.
Khoso ya Paakanyo ya Enjene ya motheo.
Khoso e e Tsweleletseng ya Ntshokuno ya Mmidi le thekiso.
Khoso e e Tsweleletseng ya Ntshokuno ya Sonobolomo le Thekiso.
Khoso e e Tsweleletseng ya Metswedithuso le Togamaano ya Polase.
Khoso ya Tlhabololo ya Bokgoni.
Khoso ya Tlamelelo ya mo Polaseng le Kemonokeng.
Khoso ya tsamaiso ya tirisometšhine.
Dipitso tsa ditlhophathutano
Paakanyo le tlamelo ya semotšhine.
Ditlhopho tsa mehutapeo.
Nontsho e e feleletseng.
Tiriso e e feleletseng ya metswedithuso ya tlhago.
Tsamaiso ya Riseke le inšorense.
Thekiso le poloko.
Tsamaisomatlole (dikadimo tsa ntshokuno).
Lenaneo le le Tsweleletseng la Molemirui
Khaleboreišene ya dipolantere le dikgatshi.
Mekgwatiriso ya Tshugommu.
Tshetelo ya didiriso.
Dikadimo tsa ntshokuno.
Phitlhelelo ya dikabo le kemonokeng ya puso.
Dipontsho tsa Tekelelo
Dikemo tse di farologaneng tsa nontsho.
Ditlhopho tsa mehutapeo.
Taolomofero ya sekhemikale (mananeo).
Malatsi a Balemirui
Kgolagano le intaseteri ka bophara.
Kgaso ya Radio
1. Phetiso ya tshedimosetso.
Pula Imvula
Phetiso ya tshedimosetso.
Kemo 3 - Bantshakuno ba Bogwebi - Ditono tse 250 le go feta
Dikhosokatiso
Khoso ya go direla temothuo Poelo.
Khoso ya ntshokuno ya Mmidi ka Nosetso.
Khoso ya Ntshokuno ya Garase ka Nosetso.
Khoso ya Ntshokuno ya Korong ka Nosetso.
Khoso ya Tlamelo mo Diterekereng tsa tiriso e e kwa godimo.
Ditlhophathutano
Thekiso ya dithoro.
Thefosanyodijalo.
Mehutahuta le tiriso e e kwa godimo ya metswedithuso.
Lenaneo le le Tsweleletseng la Molemirui
Kgokagano;
Dikgwebo tsa temothuo.
Temothuo e e gokaganeng.
Ditlamo tsa tlamelo ya ditsenngwateng.
Dibanka le batlamelakamatlole.
Phuthegelo ya bantshakuno mo mofameng wa temothuo wa bogwebi.
Malatsi a balemirui
Kgokagano le intaseteri ka bophara.
Kgaso ya Radio
Phetiso ya tshedimosetso.
Pula Imvula
Phetiso ya tshedimosetso.
<fn>PulaImvula.Farmer.2008-09.tn.txt</fn>
Farmer Tswana



O ka simolola jang setlhopha sa balemirui mo morafeng wa gaeno



Instructions:

Folio Strap: Ditlhopha Tsa Balemirui

Byline: E rulagantswe ke A.P.N. du Toit (ARC Grain Crops Institute) S.J. Terrblanche (Yunibesithi ya Pretoria) le J. Stevens (Yunibesithi ya Pretoria)

Photos

Bongwe ke bobedi.

Mo setlhopheng, balemirui ba ithuta ka ga dikakanyo tse dintšhwa.

Balemirui ba ka ithuta go tswa mo go bona mmogo.

Ditlhopha di tlamela ka maatla a therisanoipuelelo.



Nako e gorogile jaanong ya gore balemirui ba ba tlhabologang mo Aforikaborwa ba fokotse go ikaega thata ka ditheo tsa puso tsa semolao le go rwala maikarabelo a isagwe ya bona.



Selotlele sa imatlafatso se mo kgobokanyong ya ditiro tsa balemirui ba selegae. Kgwetlho e e lebaneng balemirui ke go dira ka tlhoafalo go netefatsa tlhomo ya ditlhopha tsa balemirui tse di ikemetseng, e bile tsholobong e le mo mabogong a ditokololo. Ditlhopha tsa balemirui di tlamela ka sebopego sa semokgatlho se se maleba go dira mmogo go ya phetogong kwa seemong sa polase le mo thulaganyong ya temothuo ka kakaretso.



Go itshupile sentle, le gale, gore kgobokanyo ya balemirui go nna ditlhopha tse di nonofileng ke tirego e e tlaa tsayang lobaka lo loleele. Maitlhomo ka dikaelo tse ke go kgothaletsa le go kaetsa baeteledipele mo temothuong go dira ka botlalo bodirammogo mo balemiruing.



Go reng ditlhopha tsa balemirui tsa selegae?

Mesola ya botlhokwatlhokwa ya ditlhopha mo temothuong ke e e latelang:

Balemirui ba ka ithuta go tswa mo go bona mmogo, mme ka tsela e ba bone kitso e ntšhwa,

maitemogelo le bokgoni.

Mo setlhopheng balemirui ka sebele ba ka kgona go tsaya ditshwetso tse di botoka. Fa jaaka kitso e ntsi e ntse e phuthelwa mo setlhopheng, dikgonagalo tsa diphoso di ka fokodiwa, "Bongwe ke bobedi".

Mo setlhopheng balemirui ba ithuta go akanya sešwa le go utolola melelwanekgopolo e mešwa. Ditokololo mo setlhopheng di rotloediwa go lebaleba diitlhophelo.

Ditlhopha di tlamela ka kgokaganyo ya ditirelo tse di jaaka ditlhotlhomiso, bolemisi, tlamelo ya ditsenngwateng le thekiso. Batlamelakaditirelo ba rata go dirisa tšhono go rerisana le setlhopha se se rulaganeng sentle le go reka kgotsa go rekisa ka bontsi.

Ditlhopha di thusa go oketsa bontshadikuno kwa seemong sa polase. Se se diragala ka ntlha ya kopanyo ya kitso, bokgoni le maitemogelo gareng ga ditokololo tsa setlhopha.

Ditlhopha di kgontsha balemirui go thatafatsa maatla a therisanoipuelelo a bona. Balemirui mo karolong e e tlhabologang ba tlhoka kodu e e utlwalang. Setlhophathutano se se nonofileng ke mmueledi wa ditokololo ka botsona.



Dipharologantsho tsa setlhophathutano se se nonofileng ke dife?

Ditlhophathutano tse di nonofileng di bonala ka dipharologantsho tse di tlhaolegileng tse di latelang:

Boeteledipele jo bo nonofileng - "Baeteledipele ba foo go direla e seng go direlwa".

Ga di fekeediwe ke baeteledipele ba tsona kgotsa mongwe wa ditokololo tsa tsona.

Ponelopele, maikaelelo, maitlhomo le leano le le tlhomameng, tse di tlhapileng le

tšhwegatšhwegelo ya go fitlhelela katlego.

Ditokololo ke tsa seemo se se tshwanang sa botswelelopele jwa temothuo le go tlhakanela

dikgatlhego le ditlhokego tse di tshwanang. Fa setlhopha se tshwanelana thata gona momagano

magareng ga ditokololo e nna kwa godimo.

Mongwe le mongwe wa ditokololo o tshwanetse a tlhaloganye sentlentle gore tiro le maitlhomo a

gagwe mo setlhophathutanong ke eng.

Di nne le kgono ya sematlole le ditlamelwana tsa tsona ka botsona. Matlole bogolo a abiwa le go

laolwa ke ditokololo ka botsona.

Ditokololo tse di tsereng maikarabelo a dipholo tsa leanotiro, di ineetse mo setlhopheng le go

kgotsofalela go nna le seabe mo ditirong tsa setlhopha.

Ditokololo tsotlhe di gakaletse go ithuta e bile di rata go abelana kitso le maitemogelo a tsona.

Di iitshepileng mo go rulaganyeng le go tsamaiseng merero ya tsona le go kgona go iponela

ditsela tsa go ipatlela ditirelo tse di nonofileng.

Di tshwanetse di swedietege mo tlhophong ya ditsamaiso le mekgwa mo letsholong la maitlhomo

le maikaelelo a setlhopha.

Di dirisang dikgono tse di farologaneng tsa ditokololo tsa setlhopha ka sebele ka tsela e e

nonofileng.

Go nang le mowa wa tlhaeletsano o o edileng. Ditokololo di tshwanetse go ikutlwa di gololosegile

go bua maikutlo a tsona mo tirong gammogo le mo kgatong ya ditlhopha.

Go itshekatsheka gangwe le gape. Gangwe le gape setlhopha se tshwanetse go ema go

itlhatlhoba gore se dirile sentle go le kae le gore nonofo ya sona e ka tokafadiwa jang.

Di tshwaraganeng ka botlalo le dikemo tse di kwa godimo tsa temothuo e e rulaganeng.

Ditlhopha tse di jalo di golagane le mekgatlho e e nang le boemedi jo bo anameng.

Ga di ikgobelele ka tiragatso ya tsona mme di ka kgona go kampana le mathata le ditlhaelo tsa

tsona. Go kgona go tokafatsa bononofi jwa tsona e tlaa dira diphetogo dife kana dife tse di tlhokegang.

Ditlhopha tse di nayang ditokololo tsa tsona thotloetso. Le mororo mongwe le mongwe a na le

maikarabelo go direla setlhopha, ditokololo di itse sentle thata gore di tlaa boelwa mo go nneng karolo ya setlhopha.



Tlhamo ya setlhophathutano

Ditlhopha di tshwanetse go tlhamiwa go ya ka dibopego tsa semorafe le seloago tse di leng teng. Fa go tlhokega, kgokagano le pusomorafe e botlhokwa. Go tshwanetse go nne le kamogelo ka pusomorafe le mekgatlho e mengwe ya seemo sa selegae ya tlhokego ya tlhamo ya setlhopha.

Ditokololo tsa setlhopha di tshwanetse go tlhophiwa ke balemirui ka bobona.

Ditlhopha di ka simolola ka seemo se e seng sa semolao mme sa golela kwa go nneng sa seemo sa semolao ka mosito wa sona. (Bona molebo wa "Dira pele mme o rulaganye morago"). Molebo o o atlanegisiwa ka gore o a swedietega mme o letla balemirui go gola le tirego ya tlhamo ya setlhopha.

Ditlhopha tse di setseng di le teng di ka rulaganngwa sešwa kgotsa tsa tsosiwa. Fela le gale ditlhopha tse di suleng bogatsu di sikologwe ka fa go kgonegang ka teng.

Foo batho ba iseng ba ithulaganye ka setlhopha, go tlaa tlhokega barulaganyi le barotloetsi ba ditlhopha go simolola le go thusa mo tiregong ya tlhamo ya setlhopha.

Foo barulaganyi/barotloetsi ba seng ditokololo tsa morafe teng, batho ba go ka ikgolaganngwang le bona go tswa mo morafeng, ba ba tshepegang sentle, ba tlaa tlhokega jaaka bannaleseabe go golagana le morafe wa temothuo.

Go direla dilo mo pepeneneng go tswa mo barulaganying le baeteledipeleng go tlhokega thata jaaka setswaki sa botlhokwa mo tlhamong e e atlegileng ya setlhopha.

Ditlhokego le mathata a setlhopha se se kgethegileng sa balemirui a tshwanetse go itsiwe gonne se se tsewa jaaka patlegopele ya thulaganyetso ya isagwe le tlhomo ya maitlhomo.



Molebo wa "Dira pele mme o rulaganye morago".

Molebo o o thusa balemirui go simolola kwa ntle ga go senya nako. Setlhopha se se sa rulaganang se sebotlana se simolola ka go tsepamisa mogolo mo bothateng jo bo kgethegileng mme se dira mmogo go bo rarabolola. Ditokololo tsa setlhopha di nna le boineelo jo bogolo go fitlhelela maikaelelo a setlhopha. Moragonyana mowa wa bosetlhopha o a tia e bile le ditokololo tsa setlhopha di atamelana thata ka tsela ya tlhago. Ka tsela e tlhamo ya ditlhopha e tshwana le ditshedinnye tse di tshelang, tse di golang go tswa ka fa gare. Mesola ya molebo e, e totobetse:

Ditlhopha di gola ka botsona kwa ntle ga itshunyonko go tswa kwa ntle.

O tlhola mowa wa boeteledipele jo bo siameng mo tirelong ya tlhopho ya tlhago.

Maikaelelo a setlhopha ke ona thotloetsikgolo mme e seng dikeletso tsa boeteledipele ba setlhopha kgotsa mekgatlho e e ka kwa ntle.



Dikaelo tsa tlhamo ya setlhophathutano

Tlhamo ya setlhophathutano se se nonofileng ke dipholo tsa balemirui ba ba rotloetsegileng mo morafeng o o nang le tlhokego e e tshwanang, go dira mmogo go fitlhelela karabelo ya ditlhokego le ditharabololo tsa mathata a bona. Ga go na setlhopha sa balemirui se se ka patelediwang go nna teng, e ka nna go tswa ka fa gare kgotsa go tswa mongweng ka kwa ntle. Tirego ya tlhamo ya setlhopha totatota e tlaa farologana mo seemong se se kgethegileng sengwe le sengwe. Go tshikinngwa ditsela le ditsamaiso tse di latelang tse baeteledipele ba ka di latelang mo tirong e e bokete ya tlhamo ya setlhopha:



Pitso ya pele ga tlhamosetlhopha

Fa jaaka tlhokego ya tlhamo ya setlhophathutano e tlhagelela mo balemiruing mo morafeng, baeteledipele ba ka simolola ka go biletsa pitso ya pele ga tlhamosetlhopha kwa lefelong le le fa gare. Pitso e tlaa tsenwa ke palonyana ya batho ba botlhokwa, ba ba mafolofolo ka kakanyo ya setlhophathutano, e e tlaa tswelang kgwebo ya bona ya polase mosola. Maitlhomo a pitso e ke go dira tekanyetsoboleng e e feletseng ya seemo sa temothuo sa gajaana. Go ntse go le jalo, ke tšhono ya go tlhomamisa tlhokego ya go tlhama setlhopha le go buisana ka botlalo ka maikaelelo le ditsholofelo tsa ditokololo tse di solofelwang. Ditokololo tse di solofelwang di tlhoka go itse mesola e di tlaa e bonang. Kopano ya pele ya tlhamosetlhopha e tlaa tlamela ka tsela e e matsetseleko go baakanya ditokololo le go ba tlwaelanya. Kopano e e tlaa letla balemirui go netefatsa gore a tota ba batla go ineela mo maitekong a a jaana. Ka yona nako e, go tlaa tlhokega gape go baya dikaelo tsa kakaretso mabapi le maikaelelo a setlhopha.



Pitso ya motheo

Kgato e e latelang e tlaa nna go tlhoma letlha la tlhamo ya setlhopha. Go atlanegisiwa gore barulaganyi ba lebe pitso jaaka e e seng ya semolao thata jalo. Ka nako ya pitso ditokololo tse di solofelwang tsa setlhopha tse di tseneng pitso di tshwanetse go swetsa gore ke yone nako e e siameng ya tlhamo ya setlhopha ya semolao. Fa kgopolotheo e siame, gona boeteledipele bo ka tswelela go naya setlhopha sebopego sa setlhopha.



Barulaganyi/batsereganyi ba tlaa dira jaaka baeteledipele ba nakwana ba setlhopha. Balemirui ba ba supilweng jaaka ditokololo tse di solofetsweng ba tlaa lalediwa pitso e.



Dintlha tse di latelang di tlhoka go buisanelwa mo pitsong e:

Tlhopho ya boeteledipele gammogo le pakatiro ya bona mo ofising. Setlhopha se tlhoka modulasetulo wa mofuta mang? Motsereganyi wa setlhopha ka boena ga a tshwanela go etelela setlhopha - setlhopha ka bosona se tshwanetse go rwala maikarabelo ao.

Maikaelelo a pakatelele a setlhopha a buisanelwe, a kwalwe sešwa ka tshwanelo. Ditokololo di tlhalose sentle go tlhaloganya maikaelelo ga bona le go tlosa go sa tlhaloganyeng gongwe le gongwe go go ka nnang teng.

Ditokololo di tshwanetse go ka kgona go tlhoma maikaelelo le ditlapele tsa tsona mo dikgweding tse thataro tse di latelang kgotsa ngwaga. Go tlhalosa sentle ditiro le maikarabelo tse di amanang le ditiro tse di farologaneng tse di tlhokegang go fitlhelela maikalelo a. Latelanye ka botlhokwa ditiro le maikaelelo go ya ka botlapele jwa setlhopha.

Go tshwanetse go tsewe tshwetso ka lenaneo la gore go tlaa kopanwa leng, ga kae le kwa kae, go akaretsa ditlhokego tsotlhe tsa ditokololo.



Ka ntlha ya fa tiragalo e ka tsewa jaaka botsalo jwa setlhopha, go tshwanetse go senngwe nako e e lekaneng go netefatsa go nna le boeteledipele jo bo nonofileng le go nna le maikaelelo le maitlhomo a a phepa a a tlhalosegileng sentle.



Pitso ya tatelelo

Tirego ya tlhamo ya setlhopha e tlhoka go tswelediwa kwa pitsong ya tatelelo morago ga pitso ya motheo. Maitlhomo a pitso e e tlaa nna:

Go konotela maikaelelo le maitlhomo.

Go aga leanotiragatso le letlha le thulaganyo ya nako ya paka e e tshwanetseng.

Go tlhama melaotheo ka go baya melawana le ditlwaelo tsa setlhopha tse di kgethegileng

mabapi le botokololo, dituelo tsa botokololo, tseno ya pitso, boitsholo jwa setlhopha le bannaleseabe.



Tsamaiso ya setlhophathutano

Komiti ya nakwana

Mo mabakeng a le mantsi go tlhophiwa komiti ya ditokololo di le tlhano (five) e leng modulasetulo, motlatsamodulasetulo, mokwaledi, motsholamatlotlo le ditokololo tsa tlaleletso di le pedi. Ditlhopha dingwe di rata go supa le motlatsamokwaledi gammogo le botsholamatlotlo go netefatsa taolo e e siameng ya matlole. Ditokololo tse pedi tse tsa botsamaisi, di ka supiwa boemong jwa ditokololo tsa tlaleletso di le pedi, kgotsa tsa tlaleletsa. Go ka nna botlhale gore bong jwa ditokololo tse di supilweng bo emele ka tshiamo dipalopalo tsa banna le basadi mo mokgatlhong. Maitekelo a a botoka ke go nna le borre ba babedi le bomme ba babedi ba ba dirang setlhopha sa komiti, fa tokololo ya botlhano, modulasetulo, e ka nna monna kgotsa mosadi. Komiti e emela ditokololo mo go sengwe le sengwe se e se dirang. Komiti e rwala maikarabelo a maitsholo le tolamo mo setlhopheng, tse di leng botlhokwatlhokwa thata mo phitlhelelong e e atlegileng ya maikaelelo a setlhopha.



Bogolo jwa setlhopha

Ka kakaretso go ka begwa gore ditlhopha tse dinnye di nonofile sentle. Bogolo jwa setlhopha jo bo amogelesegang bo ikaegile ka tsepamisokgopolo le taolelo ya setlhopha, botshelotota jwa ka fa gare jo bo kgethegileng jwa setlhopha le kgono ya komiti ya nakwana go tsamaisa setlhopha le go tshegetsa boitsholo le tsepamo ya maitlhomo. Go botlhokwa thata go ikgolaganya le boeteledipele jwa setso kgotsa boeteledipele jwa morafe mabapi le ntlha e ya bolemirui mo botshelong jwa morafe. Go kgona go dira ka nonofo mo morafeng, botsamaisi jwa setlhophathutano bo efoge kgotlhang mo dintlheng tse di thailweng mo botlhaoleleng. Ditlhopha dingwe di thibela seno ka go dira taletso e e akaretsang balemirui botlhe ba mo morafeng go tsena letsatsi la balemirui ngwaga le ngwaga.



Dituelo tsa botokololo le matlotlo

Dituelo tsa botokololo di ka tlhomamisiwa ke dintlha di le mmalwa jaaka:

Maitlhomo a setlhopha;

Kgono ya matlole ya ditokololo;

Mefuta ya ditiro tse di dirwang ke setlhophathutano; le

Ditšhono tsa tshegetso ka matlole.



Dipitso

Dipitso di tshwanetse go tshwarwa gangwe le gape go netefatsa botswelelopele jwa ditiro tsa ditlhopha. Go atlanegisiwa gore kwa tshimologong dipitso di tshwarwe kgwedi le kgwedi. Mo tsamaong ya nako go bonala go le botoka go tshwara pitso morago ga dikgwedi dingwe le dingwe tse pedi, fela legale ditiro tse di ikaegileng ka botso jwa go tsamaya ka ditlha ga temothuo, di tlaa laola alemanaka ya dipitso ya setlhophathutano sengwe le sengwe se se rileng. Dibui, malalediwa le baitseanape ba na le seabe sa botlhokwa mo go tsholeng setlhophathutano se na le kitso le tshedimosetso ya sešweng. Go mo setlhopheng sengwe le sengwe go tlhopha ka kelotlhoko le go laletsa baitseanape ba mo dipitsong tsa tsona. Kgopolotheo e e sa ntse e ama batlamelakaditirelo le batlamela ka ditsenngwateng ba bangwe. Ditlhophathutano di tlamela balemirui ka tšhono e e gaisang go laola gore ke seemo sefe sa boitseanape le ditirelo tse se batlang go di amogela.



Bokhutlo

Ditlhopha tsa balemirui tse di nonofileng ke tlhokego ya pele ya go itlhaganedisa tlhabololo ya temothuo mo Aforikaborwa. "Kwa ntle ga boeteledipele le mokgatlho, morafe o ganelela go ema tsi! tota le batho ba ba botlhale ba ba tshelang mo go ona ba kgaratlhela go falola mo dikgoleng tsa botlhokatlhabololo", go rialo Japie Grobler, moporesidente wa Agri SA. Selotlele sa imatlafatso ke kgobokanyo ya tiro ya balemirui.



<fn>PulaImvula.Farmer.2009-01.tn.txt</fn>
Farmer's Days (Maize) Tswana



Go reng go tshwarwa malatsi a balemirui le ditekotshupetso?



Instructions :

Folio Strap : Lenaneotlhabololo la Balemirui

Byline : Jane McPherson, motsamisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos:



Maikaelelo a Lenaneotlhabololo la Balemirui ke go tlhoma le go tsamaisa ditshatekelelo koo bantshadikuno ba ka lemosiwang ka mesola ya paakanyommu, nontsho, tlhopho ya mefutapeo, taolo ya mofero le ya disenyi le thobo, tse di nepagetseng teng.



Badiredi mo lenaneong ba gokaganya tlhomo ya ditekelelo tse mmogo le bannaleseabe mo madirelong a - rakonteraka, ditlamo tsa dipeo, ditlamo tsa dikensemese le ditlamo tsa dikhemikale tsa temothuo gore bantshadikuno ba tlhagisediwe tshedimosetso le matswakabele a ntshodikuno a a kgonegang le a a gaisang thata.



Fela fa ditsha tsa ditekelelotshupetso di setse di tlhomilwe, go botlhokwa gore bantshadikuno ba ba tlhabologang mo kgaolong eo ba tlhagisediwe dintlha tsotlhe tsa go jala le go tlhokomela dijalo tseo di tlaa jalwang mo ditsheng tseo. Malatsi a balemirui a naya bantshadikuno tšhono ya go kopakopana le bantshadikuno ba bangwe, ditlamo tse di tlamelang ka ditlhagisakuno mmogo le bannaleseabe ba bangwe botlhe mo madirelong, ba ba lalediwang go nna karolo ya malatsi a - bantshadikuno ba amogela tshedimosetso e ntsi le go itemogela ka meletlo e.



Go tshwerwe malatsi a balemirui a a latelang mo go 2008:



Tonie Loots mo Bokonebophirima - malatsi a balemirui a 9;

Amos Njoro mo Bokonebophirima le Gauteng - malatsi a balemirui a 10;

Jerry Mthombothi mo Mpumalanga - malatsi a balemirui a 10;

Johan Kriel mo Foreisetata - malatsi a balemirui a 11; le

Lawrence Luthango (yo o ntseng a dira go tloga ka Motsheganong 2008) mo Kapabotlhaba - o tshwere malatsi a balemirui a mannye a le 4.



Ka malatsi a a balemirui, go tlhagisitswe ditlhogo tse di farologaneng, dikao tse dingwe di a latela:



Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA;

Kemonokeng, seabe le ditiro tsa mafapha a temothuo a a farologaneng;

Menontsha le tshelo e e nepagetseng ya yona - dibui tse di farologaneng ka malatsi a a farologaneng;

Taolo ya mefero le ya disenyi;

Ditlhopho tsa mefutapeo;

Temothuo jaaka kgwebo le ethanolo jaaka lesoba la thekiso ya dithoro;

Ditlhokego tsa dikadimo tsa ntshodikuno;

Thekiso ya Mmidi;

Ditirelo tsa Land Bank;

Merero ya Lefatshe le kabosešwa ya lefatshe; le

Inšorense ya ditlhagisakuno.



Mo lenaneong la rona re leka go dirisa le go akaretsa bannaleseabe botlhe mo madirelong a temothuo mo tlhabololong ya bantshadikuno - go nna le seabe se mongwe le mongwe a ka se dirang go ya ka maitseanape a bona. Tshwaragano e tshwanetse go nna teng e bile e botlhokwa fa go tshwanela gore go nne le tswelelopele e e kitlaneng le e e tswelelang.



Dimphato di dirilwe ke ditheo tse di latelang:

MADC, Land Bank, ABSA, Standard Bank;

Sasol Nitro, Omnia, Tsunami, Opticrop, Kynock;

Senwes, OVK, NWK, MGK, Suidwes Landbou, AFGRI;

Mafapha a Temothuo le Merero ya Mafatshe, Merero ya Metsi, SEDA;

NAFU, NERPO, MPO;

Pannar, Monsanto, Agricol;

Bayer Wenkem, Novon/Protecta;

ARC GCI;

Taung College; le

Santam Agri.





<fn>PulaImvula.Farmer1.2010-08-06.tn.txt</fn>
Farmer 1 (Maize) Setswana



Molemipotlana wa Ngwaga wa Mpumalanga - kopana le batlhophiwa

Instructions:

Folio strap: Molemipotlana wa ngwaga

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Montshakuno la Grain SA

Photos: Alpheos Masina, Nkomisheni Mhlongo, Nyosi Mhlanga and Vincent Mdluli



Batlhophiwa ba Molemipotlana wa Ngwaga wa Mpumalanga gammogo le bafitlhamakgaolakgang ba begilwe. Pego ya mofenyi e tlaa dirwa wa moletlong kwa 250 Ton Club ka Phatwe 26, 2010. Bona ba a latela:

Alpheos Masina

Alpheos Masina o belegetswe kwa Badplaas ka 1948. O nyetse Christina Ncongwane mme ba na le bana ba le barataro. O goletse teng mo Badplaas mme ga a ise a ke a tsene sekolo. O simolotse go dira ka 1965 mo jalodikgweng kwa New Town mme gape a direla rakonteraka wa Kruger Construction, ba aga tsela go tswa Barberton go ya Badplaas. Ka 1968 o ne a simolola go dira mo polaseng a jala mefuta e e farologaneng ya dithoro le merogo mengwe. Gajaana o lema mmidi, dinawa le merogo mengwe mo diheketareng di le nne tsa masimo.



Ke mongwe wa bajaboswa ba Nolwanda Trust ba ba boneng polase mo Badplaas e ba e tleleimileng go ya ka molao wa Pusetsolefatshe. Ke monnamogolo yo o matlhagatlhaga yo o ikemiseditseng go ithuta ka dinako tsotlhe.



Nkomisheni Mhlongo - mofitlhamakgolakgang

Nkomisheni Mhlongo o belegwe ka 1953 mo motsaneng wa Langeloop mo kgaolong ya Nkomazi. O goletse mo motsaneng o mme a simolola sekolo mo Sekolopotlaneng sa Driekoppies ka 1959. O ne a sutisediwa kwa Sekolong sa Lomati Dry mo mophatong wa bongwe (kereiti 3) mme a falola mophato wa 6 (kereiti 8) ka 1971. Ka 1974 o ne a tsaya taolo ya khefinyana ya batsadi ba gagwe mme a nna motsamaisi wa yona. O nyetse Nomasonto Ngwenya ka 1975, mme ba tshegofadiwa ka bana ba supa, basimane ba babedi le basetsana ba batlhano. Bangwe ba bana ba gagwe ba a dira, fa gofejane a sa ntse a tsena sekolo.



Morago ga go tsaya kgwebo e, o ne a e atolosa go nna lebentlele le le tona ka 1975. O ne a reka mafelo a maitiso a go nwela (lounges) a le mabedi, a aga butšhara mme gape a reka loruo. Gajaana o na le dikgomo di le 345.



Ka 1997 o ne a swetsa go boela kwa temothuong ka seo e ne e ntse e le tiro ya batsadi ba gagwe ka gale. O simolotse temothuo ka go lema mmidi, mantonkomane, lotlhakasukiri le dijalo tse dingwe. Gajaana o dira temo ya lotlhakasukiri mo diheketareng tse supa, gammogo le mmidi le dijalothoro tse dingwe jaaka matonkomane, dibathanate, "okra" le dimenku - tsotlhe tse di jetswe mo lefatsheng la diheketara tse di ka nnang 20. Mmidi o jalwa mo masimong a nosetso a a ka nnang diheketara di le thataro. O kgonne go roba ditono di le 40 tsa mmidi, ditono di le 15 tsa matonkomane le ditono di le 20 tsa dibathanate. Gajaana o tshwaragane le go roba dinawa tse dikima (cow peas).



Nyosi Mhlanga - mofitlhamakgaolakgang

Nyosi Mhlanga o belegetswe kwa Gutshwa ka 1941 mme a golela mo Gutshwa mo pusong ya bothati jwa setso jwa ga Khumalo. Ke motsana o o ka nnang dikhilomitara di le 20 go tswa White River mo Mpumalanga. O simolotse sekolo mo sekolong sa Gutshwa ka 1952. O tlogetse sekolo morago ga go falola mophatho wa botlhano ka 1959. O ne a simolola go dira jaaka modira mo ntlong ka 1960 kwa Plaston. O dirile nako e ntsi a dira mo dihoteleng jaaka moapei le moabadijo kgotsa weitere. O ne a nyetse moswi Evah Khumalo ka 1964. Ba ne ba tshegofaditswe ka bana ba le babedi, mosimane le mosetsana. Gajaana o nna a le esi.



O goletse mo motseng o o go neng go dirwa temothuo mo lefatsheng la morafe. Ba ne ba lema mmidi, matonkomane le dinawa tsa jugo. Fa a ntse a gola, o ne a disa loruo lwa batsadi ba gagwe. O ne a simolola go dira temothuo ka boena ka 1978 go fitlha 1982 fa leuba le ne le mo pateletsa go tlogela. O ne a ya go dira jaaka modiri fela kwa Ngodwana. O ne a boela mo temothuong ka 2003, a lema merogo mo tshimong ya heketara e le nngwe mme dijalo tse ingwe tsa gagwe a di jala mo masimong a diheketara di le nne. Go jetswe setshatekelelo sa mmidi mo polaseng ya gagwe mo dingwageng tse pedi tsedi latelanang.



Vincent Mdluli - mofitlhamakgaolakgang

Vincent Mdluli o belegetse kwa Mahukhube (Spelanyane), gaufi le Nelspruit mo taolong ya bothati jwa pusomorafe ya Mpakeni. Ke motsana o o ka nnang dikhilomitara tse 50 go tswa Nelspruit mo Mpumalanga. O simolotse sekolo mo Sekolong sa Kereke ya Roman Catholic mo Daantjie Trust ka 1949. O tlogetse sekolo ka 1957 a sena go falola mophato wa 7. O simolotse go dira jaaka modiredi fela kwa Nelspruit Sawmill ka 1960. Ka 1960 o ne a godisiwa go nna motlhatlhobi, mme a tlogela setlamo se ka 1972. Ka 1976 o ne a thapiwa ke lebentlele la Ellerines Furniture e le morekisi mme a tloga a godisiwa go nna motlhatlhobedi ka 1980. O tlogetse Ellerines ka 1999.



O nyetse Josephine Mndawe ka 1964 - yo o tlhokafetseng ka 2003. Ba ne ba na le bana ba le barataro - basimane ba babedi le basetsana ba le bane. Leitibolo la bona le belegwe ka 1966 fa gofejane e belegwe ka 1985. Ka 2007 o ne a nyala Nonhlanhla Mavuso, mme ga ba na bana.



Vincent o goletse mo polaseng ka batsadi ba gagwe e ne e le balemirui. Ba ne ba dirisa dipholo go lema masimo a bona. Fa a ntse a gola o ne a itumelela go rua dikgomo le go jala dijalo. Ka 2003 o ne a itshimololela temothuo ya gagwe ka sebele.



O simolotse ka go lema mmidi, matonkomane, le dinawa tsa jugo ka 2003 mo tshimong e e ka nnang diheketara di le lesome go ya lesometlhano. O ne fa gautshwane a dira semphato le rre Eros Mazibuko yo o leng moatefokate, yo o mo thusang ka matlole go dira temothuo ya gagwe ka mokgwa o o ntshang dikuno le o o nang le poelo. Gajaana ba jala diheketara tse 30 tsa mmidi, diheketara tsa matonkomane tse thataro le tse pedi tsa dinawa tsa jugo. Ba thapile badiredi ba le robedi le bakgweetsi ba le bararo ba diterekere. Ba na le diterekere di le nne, tshilo ya furu e le nngwe, megoma e meraro, dideše tse pedi, polantere e le nngwe, dikofole tse pedi le repara e le nngwe. Vincent gape o na le dikgomo di le 12 le dipodi tse 15.



<fn>PulaImvula.Farmer2.2010-08-06.tn.txt</fn>
Farmer 2 (Maize) Setswana



Molemipotlana wa Ngwaga wa Kapabotlhaba - mofenyi ke...

Instructions:

Folio strap: Molemipotlana wa Ngwaga

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Montshakuno la Grain SA

Photos: Bruce Nqezo, Simphiwe Tshabu, Leonard Nondonga, Colbert Timakhwe le Caledon Quta.



Batlhophiwa gammogo le bafitlhamakgaolakgang a Molemipotlana wa Ngwaga wa Kapabotlhaba ba setse ba begilwe. Mofenyi o tlaa begwa kwa moletlong wa 250 Ton Club ka Phatwe 26, 2010. Bona ba a latela:

Bruce Nqezo

Bruce o na le dingwaga di le 56 mme o belegetswe kwa Kwadike A/A kwa Lusikisiki. O weditse lokwalo lwa matiriki mme a ya go dira kwa Gold Fields mo Vaal Reefs go tswa 1974-1976. O ne a boela gae mme a dira jaaka mokgweetsi wa terekere mo Lefapheng la Temothuo mme gape a nna Mothusamotlhabolodi. O nyetse ka 1984 mme o na le basimane ba bararo le basetsana ba babedi. Mongwe wa basimane ba gagwe o kwa setheong sa thuto e kgolwane fa bana ba bangwe ba sa ntse ba le mo sekolong sa Sekontari. Bruce o ne a kgaolwa mo tirong ka 2000 mme morago ga foo a simolola go ntsha mmidi mo tshimong ya diheketara tse pedi. Gajaana o ntsha mmidi, dinawa le ditapole mo tshimong ya diheketara tse tlhano.



Simphiwe Tshabu

Simphiwe Elliot Tshabu o belegwe ka 1956 mo Kgaolotsamaisong ya Ntshiqo mo Tsolo. O tsene sekolopotlana go fitlha ka mophato wa 4 (Kereiti 6). O dirile kwa maemelakepeng kwa Cape Town dingwaga di le thataro mme gape a dira kwa Vandarly Esco dingwaga di le 20. Ka 1997 o ne a boela gae mme a simolola ka thuo ya dinku le dikgomo. Go sa le jalo o ne a jala mmidi, dinawa le ditapole mo masimong a mo motseng. O nyetse ka 1982 mme ena le mosadi wa gagwe ba na le bana ba le barataro, basimane ba le bararo le basetsana ba bararo. Mosimane a le mongwe o a dira fa ba bangwe ba sa le mo sekolong. Ka ntlha ya kgaolotirong mo meepong le botlhokatiro, Simphiwe o ne a swetsa go dirisa lefatshe le le teng le a ka le bonang go ntsha dijo le go dira lotseno. Gajaana o ntsha mmidi mo tshimong ya diheketara tse 14.



Leonard Nondonga - mofitlhamakgaolakgang

Leonard Nondonga o belegwe ka 1950 mo Kgaolotsamaisong ya Njezweni. O tsene sekolo go fitlha ka mophato wa 6 (kereiti 8). O dirile mo madirelong a meepo a Rustenburg le mo meepong ya polatinamo go tloga ka 1981 go ya 1988. O nyetse ka 1977 mme o tshegofaditswe ka basimane ba batlhano - ba babedi ba a dira, fa ba bararo ba sa le mo sekolong. Ka 1999 o ne a kgaolwa mo tirong mo mmaeneng. O ne a boela gae mme a simolola go lema, a ntsha mmidi le dinawa. Moragonyana o ne a reka terekere go suga mmu sentle le ka bonako. Gajaana o dira tiro ya bokonteraka mme e mo thusa go bona lotseno. Leonard o dirisa diheketara di le nne tsa lefatshe la morafe.



Colbert Timakhwe - mofitlhamakgaolakgang

Colbert Timakhwe o belegwe ka 1944. O goletse mo batsading ba gagwe ba ba neng e le balemirui. O tsene sekolo mme o tlogetse ka mophato wa 5 (Kereiti 7). O ne a ya go dira mo meepong ya gouta kwa Lesley, kwa Teransefalabotlhaba, dingwaga di le lesome. O tlogetse meepo ka 1989 mme a ya Cape Town go direla ba Murray Construction. Ka 1991 o ne a boela gae go dira temothuo. O ne a nyala a sa le kwa Teransefala, mme ba tshegofadiwa ka bana ba barataro, basimane ba bane le basetsana ba babedi. Basimane botlhe ba a dira mme mosetsana a le mongwe o sa le mo sekolong. Colbert o ne a direla montshakuno, mme mo dingwageng tse tharo a kgobokanya maitemogelo mo ntshokunong ya temothuo. Gajaana o ntsha mmidi mo lefatsheng la diheketara tse tlhano.



Caledon Qutha - mofitlhamakgaolakgang

Caledon Qutha o belegetswe kwa Kgaolotsamaisong ya Njijini ka 1959. O goletse koo mme a tsena sekolo se se botlana teng mme a tlogela ka mophato wa 5 (Kereiti 7). O ne a ya go tsena kwa Sekolosegolong sa Mt Frere kwa a boneng teng setifikeiti sa Kereiti ya 12 mme gape a amogela Dipoloma ya Borutabana. O ne a ya kwa Cape Town koo a neng a dira mo dikolong tse di farologaneng. O nyetse ka 1983 mme ba tshegofaditswe ka bana ka babedi, mosimane le mosetsana. Ka 1989 o ne a bula lebentlele la korosari, a rekisa maungo le merogo. O ne a hira lebentlele la kakaretso ka 2004 mme a boela gae kwa Njijini kwa Mt Frere koo a leng ralebentlele mo motseng wa gaabo. Caledon o ne a nna le kgatlhego ya jalo ya mmidi gonne bontsi jwa batho ba emisitse go ntsha mmidi o o leng sejosegolo sa bona. Gape go na le lefatshe le legolo la morafe le le sa dirisiweng. O ne a kgatlhwa thata ke bantshakuno mo tikologong ya Kokstad, ba ba ntshang mmidi ka selekanyo se segolo mme gajaana Caledon o ntsha mmidi ka selekanyo se segolo mme gajaana Caledon o ntsha mmidi mo tshimong ya diheketara tse 20.



<fn>PulaImvula.FarmerMaize.2008-12.tn.txt</fn>
Farmer (Maize) Tswana



Temogo ya bonontlhotlho mo madirelong a mmidi



Instructions:

Folio Strap: Go tlhabolola montshadikunothoro wa ngwaga

Byline : Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos : Labious, Labious 2

Caption 2 : Neels Ferreira (Grain SA), Johan Kriel (mogokaganyi wa porofense), Labious Manoto le Tonie Loots (mogokaganyi wa porofense).



Mofenyi wa kgaisano ya Montshadikuno yo o Tlhabologang wa Ngwaga wa Grain SA o begilwe kwa maitseboeng a mabono a a neng a tshwaretswe kwa The Theatre on the Track mo Kyalami, ka 17 Diphalane, 2008. Ka kgaisano e, Grain SA e rata go lemoga bonontlhotlho mo madirelong a temo a mmidi magareng ga bantshadikuno ba ba tlhabologang le go tlamela ka batsewasekao mo go ba ba tsenang mo madirelong.



Go ne ga tlhaolwa bagaisani ba le barataro go gaisanela Kgaisano ya Montshadikuno yo o Tlhabologang wa Ngwaga wa 2008. Ke ba ba latelang:



Deliwe Ntebele-Mutlwane, go tswa Delareyville Bokonebophirima;

Boy Mokoena go tswa Bronkhorstpruit, Mpumalanga;

Labious Manoto go tswa Mooifontein, Bokonebophirima;

Samuel Nyambose go tswa Paul Roux, Foreisetata;

Samuel Moloi go tswa Fouriesburg, Foreisetata; le

Isaac Khuto go tswa Ficksburg, Foreisetata.



Montshadikuno yo o Tlhabologang wa monongwaga ke Labious Manoto go tswa sedikeng sa Mooifontein mo Bokonebophirima. Re rata go akgola Labious mmogo le batsenelamakgaolakgang ba bangwe botlhe ka katlego e e manontlhotlho e.



Fa tlase go latela ditshwaelo tse di mmalwa ka ga Labious, tse di dirilweng ke ditokololo tsa basekaseki morago ga go mo etela.



Lawrence Luthango

Dikgono - Modiri wa senatla yo o boineelo. O na le maitemogelo. O na le kitso ka kgwebo ya gagwe.

Dikatlanegiso - O siametse go nna montshadikuno wa mogwebi.



Jerry Mthombothi

Dikgono - O na le diterekere le didiriso tsa polase tse di lekaneng. O itse se a se dirang, dijalo tsa gagwe di dintle, le didiriso tsa gagwe di sale mo maemong a mantle. Mabolokelo le bodirelo di siame.



Johan Kriel

Dikgono - o na le lefatshe, o na le didiriso, o na le barwa ba le babedi ba ba berekang le ena, e bile o na le maitemogelo a dingwagangwaga.



Willie Kotzé

Dikgono - O na le temothuo e e kopaneng e e siameng ya mmidi, sonobolomo, dinku le dikgomo. Ke montshadikuno yo o itshetletseng yo o nang le maitemogelo a dingwaga. O na le motseletsele wa diterekere le didiriso tsa tsona, gammogo le mabolokelo le bodirelo jo bontle. O na le kitso e ntle le go tlhaloganya temothuo mme o itse se a se dirang le gore o se direlang. O dirisa batlamedi ba ditlhagisokuno go bona kgakololo - peo, monontsha le dikhemikale.

Makoa - Monna yo o setse a fedisitse dintlha tsa makoa a gagwe e bile o dira temothuo e e nang le poelo e bile e e tswelelang.

Dikatlanegiso - Montshadikuno yo o dira sengwe le sengwe sentle mme o fitlheletse seemo sa montshadikuno wa mogwebi.



Jane McPherson

Dikgono - O na le maitemogelo a temothuo a mantle le kitso e e tebileng ya temothuo. O na le mmu o montle o o dirisiwang sentle le maatla a diterekere a a lekaneng le didiriso.

Katlanegiso - Tswelela ka tiro e e manontlhotlho e.



Tonie Loots

Dikgono - Maitemogelo a a siameng, mmu le pula tse di siameng gammogo le diterekere le didiriso tse di siameng.

Makoa - Taolomofero e tlhoka go tlhokomelwa - bogolosegolo motlho, thekiso ya gagwe e ka tokafadiwa.

Dikatlanegiso - Tsweletsa maatla a terekere a a lekaneng ka katoloso ya masimo. Tlhotlhomisa ka masimo a nosetso.



Amos Njoro

Dikgono - O na le kitso e e boitshegang ka se a se dirang.

Dikatlanegiso - O tlhoka go nna le seabe se segolwane mo malatsing a balemirui le dikhoso go bona diphetogo le kitso tse di botoka le tsa gajaana.



Jenny Mathews

Dikgono - Monna tia - ka ditlhako tse dikgolo - motlhala o mogolo - o o tlhokang go salwa morago. Motsewasekao yo o ka rotloetsang ba bangwe - bogolosegolo bomorwae. O rotloetsa tshepo ya gore isagwe ya temothuo mo diatleng tse di tshwanang le tsa gagwe e sireletsegile. Le mororo a sotlegile le go gwebelelwa, o atlegile go bonala. Ke a mo tlotla le go mmoifa. Yo ke monna yo o itlhaolang mo gare ga banna. Jaaka montshadikuno o sa ntse a gola mme ga a tshabe go ipolela dikgaolo tsa bokoa foo a tlhokang thuso - e a tlaa netefatsang gore o a e bona.

Katlanegiso - Montshadikuno wa Ngwaga wa 2008.



<fn>PulaImvula.FarmerOfTheYear(maize).2010-12-01.tn.txt</fn>
Farmer (Maize) Setswana
Montshakuno wa Ngwaga wa 2010 - Foreisetata e tsere sekgele gape!
Instructions:
Folio strap: Montshakuno wa ngwaga
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Photo: William Matasane, Montshakuno wa Ngwaga wa 2010 wa rona.
Mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng go ntse go na le kgaisano e e edileng magareng ga diporofense tse di jwalang dithoro tsa botlhokwa di le pedi, Foreisetata le Bokonebophirima.
Fa e sale tshimologo ya kgaisano ya Montshakuno yo o Tlhabologang wa Ngwaga wa Grain SA, go ntse le bafenyi ba ba latelang:
Ngwaga
Montshakuno wa Ngwaga
Porofense
2002
Karabo Peele
Bokonebophirima
2003
Stephen Matshididi
Foreisetata
2004
Paul Morule
Bokonebophirima
2005
Moss Malo
Foreisetata
2006
Lasarus Mothusi
Bokonebophirima
2007
Lepati Macaphasa
Foreisetata
2008
Labious Manoto
Bokonebophirima
2009
Samuel Moloi
Foreisetata
2010
William Matasane
Foreisetata
Jaaka go bonala ba le batlhano ba bafenyi mo go ba le robong ba tswa mo Bokonebophirima, mme ba le bane ba tswa kwa porofenseng ya Foreisetata. 2011 e tlaa nna ngwaga wa phenyo ya bommapodi go bona gore ke porofense efe e e tlhagisang bantshakuno ba ba gaisang!
William Matasane o tota a le mofenyi wa botlhokwa wa monongwaga. Yo ke monna yo o tlhophileng temothuo jaaka boiphidiso mme o e dira ka maatlametlo. Jaaka go builwe mo dikgannyaneng tse di fetileng, William o dira temothuo ka go lema mmidi le sonobolomo, o na le motlhape o o bonalang wa dikgomo tsa nama le dinku di se kae. O itheketse polase, mme o hira lefatshe la tlaleletso go atolosa tiro ya gagwe, William ke rralapa yo o ineetseng le mothapi yo o kgathalelang badiredi - mofenyi go tswa ntlheng tsotlhe. Ra re mo go ena - nelwa ke pula!
<fn>PulaImvula.FarmerOfTheYear(maize).2011-06-07.tn.txt</fn>
Farmer of the year (Maize) Setswana
Basupiwa ba Montshakunothoro yo o Tlhabologang wa Ngwaga wa 2011
Folio strap: Montshakunothoro wa ngwaga
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Photos:
Judges: Ditokololo tsa phanele e ne e le Karabo Peele, Jane McPherson, Gerhard Mamabolo, Jenny Matthews, Dirk van Rensburg le Willie Kotzè
Koos: Koos le Lydia Mthimkhulu mo phaposiboapelong ya bona.
Thando: Thando Lolwane o ipaakanyetsa go bereka mo masimong a gagwe,
Malefane: Malefane Makubo o tlhalosa Lorato lwa gagwe mo temothuong.
John: John Dipane mo masimong a gagwe.
Boy: Boy Mokoena o bontsha phanele sonobolomo ya gagwe.
David: David Motswene mo masimong a gagwe.
Go batla go sa kgonege go akanya gore re fitlhile mo nakong ele gape ya ngwaga. Monongwaga re sweditse go etela bantshakuno go sale gale monongwaga e le gore re tle re bone dijalo fa di sa ntse di le ditala.
Re tsamaile go tloga ka 11 go ya 14 Moranang mme ditokololo tsa phanele e ne e le Karabo Peele (Maize Trust) Gerhard Mamabolo (AGRISETA). Jenny Matthews (setlhopatiro) Dirk van Rensburg (setlhopatiro), Willie Kotzè le Jane McPherson (batlhankedi mo lenaneong).
Re ne re itumetse thata fa Volkswagen ya Klerksdorp e ne e re rebolela sepalamo go se dirisa mo loetong lwa rona ka jalo re kgonne go tsamaya rotlhe mmogo. Basupiwa ba Montshakunothoro yo o Tlhabologang wa 2011 ke ba ba latelang;
Koos Mthimkhulu
Koos o belegwe kwa Paul Roux mo polaseng ya ga Julius Bobbert. O tsene sekolo mo sekolong sa polase sa selegae go fitlha ka Seema 1. Go tloga bonyaneng o ne a tshameka le barwa ba montshakuno go fitlhelela a simolola go dira ditiro dingwe mo polaseng. O simolotse kwa tering a gama dikgomo, a dira ka dikgomo tsa nama le loruo lo longwe, morago a gola go kgweetsa diterekere le go dirisa didiriso tse di farologaneng, kwa a dirileng dingwaga tse tlhano teng. Koos o ne a nna mokgweetsi wa toroko mo polaseng le go simolola go weletela mo bodirelong jwa polase, a baakanya le go aga didiriso. Fa a le dingwaga tse 26 o ne a fudugela kwa polaseng ya Mieliebutt ya ga Frikkie du Preez koo a ithutileng go le gontsi ka ga didiriso, go weletela le go jala dijalo.
Frikkie o ntse le seabe se segolo mo tlhabololong ya ga Koos go tswa kwa go nneng modirapolaseng go ya kwa go nneng montshakuno wa bogwebi. O fitlheletse maitemogelo a le mantsi thata fa a direla Frikkie. Gape Frikkie o mo rekiseditse didiriso di le mmalwa tse Koos a neng a kgona go di duelela fa madi a le teng. Ka go dirisa didiriso tse Koos a di rekileng mo go Frikkie, o ne a nna rakonteraka le go direla bantshakuno ba ba tlhabologang ba bangwe mo kgaolong ya Senekal. Tiro ya konteraka e ne ya dira lotseno lo a lo dirisitseng go duelela gotlhe didiriso tsele.
Koos o ne a bona diterekere tsa John Deere 3140 le Massey Ferguson 265 le didiriso dingwe go dira tiro ya bokonteraka. O ne a beeletsa mangwe a madi a o a boneng go tswa mo kgwebong ya bokonteraka mo dikgomong. Morago o ne a hira diheketara di le 55 tsa lefatshe la temo koo a neng a jwala mmidi le go roba palogare ya ditono tse 3 ka heketara mo ngwageng ya ntlha. O ne a abelwa polase ya Astoria ke Lefapha la Merero ya Mafatshe ka 2007 koo a dirang teng gajaana jaaka molebeledi wa montshakuno. Koos ke montshakuno yo o kgonang tota mme a re o itumelela thata kemonokeng e a e boneng go tswa Grain SA le Lefapha la Merero ya Mafatshe le se ba se mo diretseng, fela o lemoga gore ntshokuno ya "cash crops" mo mmung o o botlhofo ga e ka ke ya itshegeletsa fa go iwa pele. Dikonteraka di ntšhwafadiwa ngwaga le ngwaga mme konteraka ya gajaana e a e saenneng le Lefapha la Merero ya Mafatshe e simologa ka 10 Ngwanaitseele 2008 go ya Ngwanaitseele 2009, ka tšhono ya go ntšhwafatsa ke Lefapha ngwaga le ngwaga fa polase e dirisiwa sentle le go tlhokomelwa. Mo malobeng bantshakuno ba ne ba kgona go ka reka lefatshe, fela pholisi e fetogile mme ga go a tlhapa gore a Koos o tlaa tswa a kgona go reka lefatshe. Go fitlha gajaana ba Merero ya Mafatshe ba itumetse thata ka tiragatso e ba e boneng mme ba supile fa koneteraka ya bolebedi e tlaa ntšhwafadiwa.
Ka Koos a tshwenyegile ka poelo mo ntshokunong ya dithoro mo mebung ya kgono e e kwa tlase mo sedikeng sa Senekal, o batla go oketsa kgwebo ya bokonteraka. Gape o batla ya kgono e e kwa godimo e a ka e dirang ntshokuno ya mmidi le sonobolomo. O batla gape go oketsa palo ya dikgomo tsa nama mo polaseng. Dingwe tsa ditshwenyegokgolo tsa gagwe di akaretsa boatla jwa se se diragalang mo Lefapheng la Temothuo mabapi le go abela bantshakuno didiriso. Koos o eletsa go godisetsa kabometsi ya gagwe kwa dikampeng tsotlhe tsa polase, a reke dikgomo tse dingwe le go tlhoma mafulo a a jetsweng a leruri mo mebung e e lepapadia.
Koos ke sekao se se siameng thata sa mongwe yo o simolotseng a se na sepe le go dira ka natla go fitlhelela kwa godimo kwa a leng teng gompieno. Go jesa monate tota go mo etela kwa polaseng ya gagwe gonne sengwe le sengwe se tlametswe sentle le go tsholwa ka manontlhotlho mo segotlong. Didiriso tsa gagwe tsotlhe di tlhokometswe thata le go bolokwa mo setorong. O nyetse Lydia, mme ba tshegofaditswe ka bana ba le bararo, barwadi ba babedi ba ba setseng ba nyetswe ka bobedi jwa bona le morwa Clifford. Mongwe wa bomorwadie. Petunia, ke sealogane sa tsa temothuo yo o dirang jaaka molemisi kwa kgaolong ya Ficksburg. Clifford o dirile khoso ya dingwagapedi mo tsamaisong ya thekiso le temothuo, a dira mo sepodising ngwaga tse pedi mme gajaana o nna mo polaseng leruri, mme o dira temothuo le rraagwe. O nonofile thata ka fa semekhenekeng, se se bonalang sentle ka maemo a a kgatlhisang thata a didiriso tsa gagwe. Koos le lelapa la gagwe ba nna mo polaseng mme ke sekao se se siameng sa mofuta wa ntšhwafatso e e tlhokegang mo lephateng le.
Thando Love Lolwane
Thando o belegetswe kwa Gelukspan (Bapong) ka 1957. Ke mosimane wa borobongwe wa bana ba le lesome le bobedi ba ga Stention le Francinah Lolwane. O simolotse sekolo kwa Sekolopotlaneng sa Motswenyane go tloga 1966 mme a se tlogela ka 1971 morago ga Seema sa 6 (Kereite 7)
O simolotse go dira kwa Stilfontein Panelbeaters ka 1997 jaaka modiri fela mme a tlogela go ya go dira kwa Marico Foodstar jaaka motsamaisi wa motšhine dikgwedi di se kae. O ne gape a ya go dira kwa Stilfontein Goldmine a le mokgweetsi wa terena ya ka fa tlase ga lefatshe.
O nyetse Atholia Lolwane mme ba segofaditswe ka bana ba le batlhano, basetsana ba banedi le basimane ba bararo. Leitibolo la gagwe Jacob (32) gajaana o dira mo Lefapheng la Pholo kwa Schweizer Reneke, Progress (30) o dira kwa Lefapheng la Tlhabololo ya Loago; Gladwin (28) o ne a direla Lefapha la Phemelo mme gajaana o dira le rraagwe mo polaseng. Primrose (24) o dira dithuto tsa temothuo kwa kholetšheng ya Taletso FET fa e le Nomvuyo (16) ene o dira Kereiti ya 10 kwa Sekolosegolong sa Bethel. Gladwin o na le kgatlhego e ntsi thata mo temothuong e bile o thusa rraagwe mo polaseng
Thando o simolotse temothuo ka 1982 ka go thusa rraagwe. Ka 1983 o ne a kgona go bona kadimo ya madi mo Agribank (Bophuthatswana) mme a simolola go lema ka diheketara tse75 tsa gagwe ka terekere e le nngwe. Ka 1989 o ne a setse a rekile terekere e nngwe ya Ford 6010. O rekile polase ya diheketara di le 400 mo Klippan le go hira polase e nngwe ya diheketara tse 249 kwa Lareystryd e bile o hirile gape lefatshe la morafe mo Gelukspan. Ka 2008, Thando o ne a fenya go nna New Harvest Farmer wa Ngwaga wa Toyota. Go ya ka Thando temothuo ke botshelo!
Malefane Makubo
Malefane o belegetswe mo Petrus Steyn ka 25 Lwetse 1949. O goletse mo polaseng ya ga rre CA Claasen mo kgaolong ya Petrus Steyn. O simolotse sekolo le go wetsa Kereite 4 mo Sekolopotlaneng sa Danielsrus gaufi le Petrus Steyn. Malefane o ne a rata polase mme o simolotse go dira mo polaseng a le dingwaga di le 12. O ne a setse a thapilwe leruri mo polaseng fa a le dingwaga di le 15. Malefane a re ka nako eo o ne a amogela disente tse 50 ka kgwedi mme o ne a kgona go amogela moputso o o tletseng (R2 ka kgwedi) fa a kgona go rwala kgetsi ya 200lb ya mmidi mo tlhogong.
Malefane o ne a tlogela mo polaseng eo le go direla VKB - a re o ne a amogela mo go itumedisang mme se sa mo kgontsha go nyala mosadi wa gagwe (e ne e le R10 ka kgwedi). Morago ga dingwaga montshakuno wa mogwebi o ne a mo kopa go boela kwa polaseng. A re ba ne ba tshela sentle e bile o ne a newa tebogo (bonus) ya dikgetsi tse 20 tsa mmidi morago ga thobo se e ne e le madi a a itumedisang tota!
Malefane o ne a batla go dira kwa ditoropokgolong mo madirelong a go aga mme a hudugela kwa Qwa-Qwa gore "pasa" ya gagwe e tle e mo kgontshe go tswa ka kgaolo. Ka 1990 Malefane o ne a swetsa go tlogela botshelo jwa ditoropo le go boela gae kwa Qwa-Qwa mme a reka polase. Kwa tshimologong o ne a e hirile (R3 500 dikgwedi dingwe le dingwe tse thataro), mme o ne kwa morago a kgona go reka polase e ka thuso ya kadimo go tswa Landbank eo a setseng a e duetse yotlhe ka botlalo. O ne a reka polase ya diheketara tse 560 eo diheketara tse 200 tsa yona e leng lefatshe la temo.
Malefane a re o itiretse maikemisetso a gore a duele dikadimo tsa gagwe fa a bona lotseno go tswa mo polaseng - ditlhoko tsa gagwe di ne di tla morago ga dituelelo di fitlheletswe. O setse a duetse dikadimo tsotlhe tsa gagwe mme jaanong o dira temothuo ka Korong, mmidi, dosoyabini, dinawa, dikgomo tsa nama e bile o na le teri e nnye. Malefane o dumela mo isagweng mme o itumelela temothuo.
John Dipali
John o belegetswe mo polaseng ya Vaalbank mo sedikeng sa Senekal. O tsene sekolo go fitlha kwa Kereiting ya 6 mo sekolong sa Dipolase sa Vaalbank. Morago ga go nna mo polaseng dingwaga di le nne, o ne a ya go direla Lefapha la Ditsela ka 1970 a le mokgweetsi wa segopatsela. O diretse Lefapha la Ditsela le Ditiro tsa Setšhaba dingwana di le 23. John o nyetse Jeanette (yo o rutileng dingwaga tse 30 mo Sekolopotlaneng sa Senekal, e bile bana ba bona ba setse ba nyetse/nyetswe).
John le ditsala di le nne ba ne ba reka polase ya Rooikoppies mme ka 2005 ba e rekisetsa rre Mohapi. John o ne jaanong a reka polase ya Concordia ka thuso ya Lefapha la Merero ya Mafatshe ka 2005. O setse a na le "title deed" ya polase e. Go fitlha gajaana o itumelela thuso e a e boneng go tswa go Lefapha la Temothuo la Merero ya Mafatshe le Grain SA. Ke montshakuno yo o kelotlhoko. Polase ya gagwe ke palogotlhe ya diheketara di le 277 mme o hirile gape diheketara tse 114 tsa tlaleletso tsa lefatshe la temo.
Dingwe tsa dikgwetlho tse di mo jesetsang kgobedung ke ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tse di kwa godimo le ditlhotlhwa tse di kwa tlase tsa dithoro. Mekgwatiriso ya temothuo ya gagwe e siame e bile o dira ka didiriso tse di siameng mo polaseng. Ka gonne John a sa tlhole a le mošwa, o rulaganya le go gokaganya dilo tsa gagwe sentle gore a tle a kgone go dira dilo tsotlhe sentle ka nako e e siameng.
Boy Mokoena
Boy o belegetswe mo Middleburg ka 1948 mo polaseng e batsadi ba bagwe ba neng ba dira mo go yona. O nyetse mme o na le bana ba le bane. Ga a ise a ke a tsene sekolo mme mo bosimaneng jwa gagwe o ne a nna le Lorato lwa go disa. Mo malatsing ao go tsena sekolo go ne go sa patelediwe, ja hee, lorato lwa gagwe lwa tlhago lwa gola.
O simolotse go dira ka go dira mo dipolaseng tsa bantshakuno ba bagwebi mme a tlhatloga jalo mo tirong go tswa go modiri fela go nna mokgweetsi wa terekere le go feleletsa a le foromane. Jaaka modisa wa maloba, o na le lorato lo lo tseneletseng mo thuong ya dikgomo. Gajaana o na le motlhape wa dikgomo tsa bogwebi di le 200 mo polaseng ya gagwe.
Dingwaga di ka nna lesometlhano tse di fetileng Boy o ne a na le dikgomo di ka nna makgolorobedi tsa mohuta wa nama, mme nngwe ya diphoso tse di boitshegang tse a kileng a di dira e ntse go rekisa dikgomo tsa gagwe go tlamela didiriso tsa temo le go jala dijalo tsa akeronomi. Boy o ne gape a na le senthaphaefote e e nosetsang diheketara di ka nna 40 mo polaseng ya gagwe, e e neng ya tlhongwa dingwaga tse tlhano tse di fetileng, ka bomadimabe dikheibole tsa senthaphaefote le seteišene se se pompang sa teng di utswilwe.
Le fa a ne a sa rutega, Boy ga a ka a lomeletsa bana ba gagwe ka go sa ba tsenyeng sekolo. Bana ba gagwe ba bararo ba tlogile mo dikgaolong tsa magae mme ba tsweletse sentle thata kwa dikgaolong tsa setoropo. Morwadie o mo thusa ka tsamaiso le merero mengwe ya matlole mo polaseng.
Ka bomadimabe Boy ga a kgatlhiwe ke sepe fela ka setlha se se tlang. E tlaa bo e le tatlhegelo e e boitshegang go ka latlhegelwa ke montshakuno yo o gaisang yo o itirelang dilo tsotlhe ka boena.
David Motsweni
David o belegetswe mo Middleburg ka 1949 mo polaseng ya Patatfontein. O ne a tlhola a thusa rraagwe le rraagwemogolo mo polaseng mme lorato lwa temothuo lwa tsalega mo bonyaneng jwa gagwe. Ba ne ba tlwaetse go lema ka mok gwa wa bogologolo wa "derde deel" foo ba neng ba lema masimo ka dipholo, le go tlamela ka ditsenngwateng mme e re fa nako ya thobo e tla ba bo ba amogela fela nngwetharong ya dijalo.
Tlamelo ka matlole ya ga David e tswa mo go ena gonne a na le dikgwebo tse dingwe jaaka boruakolobe jwa Naga jo e leng kgwebo ya temothuo e e tsweletseng le go tlamelega sentle. O dumela mo go tsholeng kgwebo nngwe le nngwe ya temothuo e ikemetse ka boyona mme fa e sa atlege o a e tswala. O reka peo ya gagwe ko Monsanto mme ga a dirise dipeo dipe tsa GM. Dikhemikale o dire ka mo Quemico, fa monontsha o tswa kwa Sasol Nitro. O siame thata ka batlamedi ba ditsenngwateng ba gagwe ka gonne fa e re diotara di sena go goriswa ba ba ba nyelela.
David ga a rata go tshwaela ka seabe sa Puso mo Temothuong le mo tlhabololong ya bantshakuno. O dumela gore katlego ya gagwe e mo diatleng tsa gagwe le mo matloleng a gagwe, e bile karolo ya katlego ya gagwe le gore ga a dumele mo go tlhabanyetseng - go tsela e le nngwe fela mm eke tsela e e nepagetseng.
Matshosetsi a magolo tswelelopeleng ya gagwe ke matlhotlhapelo a tlhago jaaka komelelo, sefako kgatosa masetlapelo a tlhago afe kampo afe. Matshosetsi a mangwe ke go tlhatloga le go wa ga mebaraka koo ditsenngwateng di sa tshwanelaneng le dipoelo le go tlhoka taolo mo ditlhotlhweng ka ntlha ya ntshokuno e e feteletseng.
David o rata go atologa le go jala diheketara tse dintsi fela ga a na kgono ya tirisometšhine go dira jalo. Phaoolo mo dingwageng tse di tlang e tla nna mo go sekasekeng mebaraka ka nepo le go jala dijalo tse di nepagetseng jaaka di tlhokiwa ke ditlhoko tsa ikonomi go falola.
Kgaisano e e gagametse tota fela re itumetse go bega gore bafitlhelelamakgaolakgang ba bararo ke Thando Lolwane, Malefane Makubo le Koos Mthimkhulu. Re ba eleletsa katlego yotlhe.
<fn>PulaImvula.Farming.2008-11.tn.txt</fn>
Farming (Maize) Tswana



Tota temothuo ke ka ga eng?



Instructions:

Folio Strap : Kakaretso

Byline : Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos :



Motlhaope go ka siama go re go tloga kwa tshimologong ya temothuo, jaaka re itse gompieno, lefatshe le le teng go ka diresediwa temothuo mo lefatsheng le lennye thata.



Go na le mekgwatiriso ya ntshodikuno (sekao, ntshodikuno ya haeterofoniki) e e dirang gore ntshodikuno e kgonege kwa ntle ga go dirisa lefatshe jaaka sediriso sa jalo, fela mo bogolong jwa temothuo, lefatshe le le mo ntshodikunong ga le nene, e bile le lennye. Ka kakaretso, temothuo ke ka ga ntshodikuno ya dijo le faeba. Mofuta wa temothuo o o diragadiwang mo kgaolong kgotsa naga e e rileng, o ikaegile mo dintlheng dingwe jaaka tlelaemete, mmu le ngwao. Batho ba ba tshelang ka lefatshe ba na le tlhotleletsego nngwe go fepa le go tlamela bamalapa ba bona - tshireletsego ya dijo tsa lelapa. Ke fela fa ditlhokego tsa balapa di kgotsofaditswe, ntshodikuno e ka fetisediwang kwa maitekong a kgwebo foo kuno e ntshiwang ka bontsi le go rekisiwa go bona lotseno.



Mo dingwageng tse dintsi go lemotshegile gore dinaga tse di kgonang go falola matlhotlhapelo a mofuta ofe le ofe, ke tse di nang le dijo tse di lekaneng. Ka ntlha ya mekgwatiriso ya ntshodikuno ya segompieno ya dijo, dinaga tse dintsi di kgona go ntsha dijo le faeba tse dintsi go feta ka fa tota ba di tlhokang ka teng go itlamela. Dinaga tse di tlhabologileng di le dintsi di ntsha dijo tse dintsi go na le ka fa di di tlhokang, mme go ya ka dintlhana tsa seikonomi tsa motheo, lebaka la gore tlamelo e feta patlego, go tshwanetse gore go nne le phokotsego ya tlhotlhwa, se se tla pateletsang bantshadikuno bangwe go emisa go jala sejalo seo. Mo dinageng di le mmalwa, bantshadikuno ba amogela ketleetso gore ba tle ba tswelele ka ntshodikuno eo, ka gore mmuso wa naga eo o batla go netefatsa gore naga ka bophara e sala go nna le tshireletsego ya dijo.



Dinaga tse di ntshang dijo go feta ka fa di di tlhokang, di romela ntle lefetiso kwa dinageng tse dingwe. Fa gongwe dijo tse di ka gorosiwa kwa nageng e nngwe ka tlhotlhwa e e kwa tlase go na le ka fa naga eo e ka ntshang dijo tsona tseo ka yona. Se e ka nna ka ntlha ya diketleetso, fela gape e ka nna ka ntlha ya tlelaemete e e siametseng ntshodikuno ya sejo seo thata (sekao, bantshadikuno ba New Zealand ba ka kgona go ntsha mašwi ka tlhotlhwa e e kwa tlase go tswa mafudisong a bona mme ka jalo ba kgona go romela mašwi ntle kwa dikarolong tse dingwe tsa lefatshe koo ditshenyegelo tsa ntshodikuno di leng kwa godimo).



Jaaka go umakilwe, lefatshe le le gona go dira ntshodikuno ya dijo le faeba mo nageng nngwe le nngwe le lennye thata. Go nna le tshireletsego ya dijo ya naga eo, go botlhokwa thata gore lefatshe leo le tswelela go ntsha dikuno. Fela le gale lefatshe le ka sala fela go ntsha dikuno fa bantshadikuno ba ka dira poelo mo ntshodikunong. Ga jaana re mo nakeng tsa kukama ka gore ditshenyegelo tsa ntshodikuno ya mmidi, sonobolomo, mabele le dinawa tsa soya e tlhatlogile thatathata mme se se tshosetsa poelo mo ntshodikunong ya dithoro.



Re ka gakolola bantshadikuno go dira eng?

Re gakolola bantshadikuno gore ba se ke ba jala kwa ntle ga gore ba bo ba na le mmaraka wa kuno eo ka tlhotlhwa e ka tono e fetang ditshenyegelo tsa ntshodikuno.

Re tshikinya gore fa o jalela go iphepa fela, dira jalo gore wena le balapa ba gago lo nne le tshireletsego ya dijo tsa balapa.

Morago ga go tlhomamisa tshireletsego ya dijo tsa balapa, leka go batla mmaraka, mme o jalele fela go itumedisa mmaraka oo.



Jaaka setlhajalo se simologa re go eleletsa katlego yotlhe, Kgotso, Pula, Nala - Peace, Rain and Prosperity.

































<fn>PulaImvula.February(maize).2011-02-08.tn.txt</fn>
February (Maize) Setswana
Tlhakole - kgwedi ya go sekaseka setlha sa selemo
Instructions:
Folio strap: Production
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Letlhanetlhane la tiro le le diragalang ka setlhajalo sa dijalo sa selemo sengwe le sengwe, le tshwanetse la bo le ya meriting jaanong mme montshakuno o mo maemong a go ema le go bona dijalo tse di emeng mo masimong gajaana. Go solofelwa fa dipalopalo tsa dimela di lekane, le gore mmala wa dijalo ke botala jo bontsho, le gore ga go na mefero e e gaisanang le dijalo - ka bokhutshwane, ke go re sengwe le sengwe se mo maemong a mantle go tlhagisa thobo ya pholo.
Mo mabakeng a mantsi, sengwe le sengwe ga se a tsamaya go ya ka thulaganyo, mme dijalo tse di mo masimong, ga di a siama jaaka go ne go solofetswe. E, ke yona nako e e maleba go tlhotlhomisa dilo tse di ka bong di fosagetse.
Palopalo ya dimela - a tota e mosola?
Fa a jala dijalo, montshakuno o tshwanetse a bo a rulaganya go fitlhelela palopalo ya dimela e e atlanegisiwang e e rileng. Semela sengwe le sengwe se na le kgonego e e rileng go ntsha dithoro - dintlha tse di lekanyetsang thobo ke go nna teng ga metsi mo mmung, dikotla, lesedi le mogote. Palo ya dimela tse di ka tlamelesegang ka kgaolo ya yunite ya masimo e ikaegile bogolosegolo ka selekanyo sa metsi a a mo mmung se se gona. Palopalo ya dimela mo kgaolong ya yunite e botlhokwa go gaisa bopharamola jo bo kgethegileng ka gore dimela di kgona go thiba tlhaelo eo ka tsela nngwe. Bopharamola mo maemong a temo e e sa nosediweng bo ka farologana go tswa go 0,9m go ya 2,1m kgotsa 2,3m, go ya fela ka didiriso tsa semotšhine tse di gona le mofuta o o dirilweng wa tshugommu. Mela e e sephara thata e supiwa foo thobophopholetso e leng kwa tlase, palopalo ya dimela e e eletsegang e le kwa tlase, pula e e kwa tlase, koo go nang le mathata a kgogolego ka phefo le koo mefero e e tla laolwang ka metšhine fa gare ga dimela.
Mela e mesesane e supiwa foo thobophopholetso e leng kwa godimo, koo go nang pula e ntsi, koo go nang le mothulama mo tshimong le koo mofero o tlaa laolwang sekhemikale (ga go kgonege go laola mofero semotšhine mo bopharamoleng jo bosesane, gonne go se kitla go nna le sebaka sa terekere mo dipakeng tse di fa gare ga mela).
Thobo e e kailweng e na le seabe se se botlhokwa mo tlhomamisong ya palopalo ya dimela e e tlhokegang. Dipalopalo tsa dimela tse di kwa tlase thata di lekanyetsa thobo e e kgonegang mme palopalo e e kwa godimo thata e isa kwa ngodiegong e e oketsegileng mo dimeleng e gape e fokotsang thobo. Dimela tse di jetsweng motlele gantsi di nna le koketsego ya riseke ya bolwetse (jaaka polokutu) mme go wa go nna bonolo.
Kgaolo nngwe le nngwe le mohutapeo mongwe le mongwe, di na le palopalo ya dimela e e atlanegisitsweng. Fa go sa fitlhelelwe palopalo ya dimela e e eletsegang gona kgonego ya thobo e tlaa amega bosula (ka bokhutshwane, ga go kitla go nna le dimela tse di lekaneng go ntsha boleng jwa dithoro jo bo eletsegang).
Dibako tsa palopalo ya dimela e e bokoa e ka nna eng?
Go dintlha di le mmalwa tse di ka nnang sebako sa palopalo ya dimela e e bokoa, mme dibako tse di amana le dikgato tse di farologaneng mo kgolong ya sejalo.
Melo e e bokoa
Melo e e bokoa ke nngwe ya dibako tse dikgolo tsa seemo sa bofelo se se bokoa. Go na le mabaka a le mmalwa a melo e e bokoa:
Khaliboreišene ya polantere e ka tswa e ne e sa nepagala le go tlhola jalo ya ditlhaka di se kae tsa peo mo tshimong.
Bogolo (size) jwa peo bo ka tswa bo ne bo sa nepagala mo dipolateng tsa polantere e e dirisitsweng.
Gape peo e ka tswa e ne e le nnye thata mo polantereng mme ga tlhola gore ditlhaka tse pedi di leke go tswa ka nako e le nngwe mo phatlheng - tsa thamela mme ga se ke ga tswa sepe go jala.
Mekheniseme wa "ticker" mo polantereng o ka tswa o na le phoso mme o thuba ditlhaka fa di feta.
Mo dipolantereng tsa mowa, pudulo e ka tswa e se maatla a a lekaneng sentle go tshwara tlhaka mo kemong e e nepagetseng go fitlhelelwa go jalwa.
Ka kakaretso tlamelo e e bokoa ya polantere e tlhola mathata a semekhenike a a farologaneng a le mmalwa a a tsalang go jalwa ga ditlhaka di se kaenyana tse di thubegileng.
Boleng jwa peo bo ka tswa bo le kwa tlase - peo e e tsofetseng kgotsa e e lwalang e e nang le phesente ya melo e e bokoa.
Mo maemong a a metsi thata peonyana e e melang e ka tswa e tlhaetse okosijene mo mmung.
Mo maemong a a omileng thata peo e ka tswa e tlhaetse go fitlhelela bongola jwa mmu jo bo lekaneng go tlhola melo.
Fela fa peo e setse e jetswe, go ka na pula ya sephaphathela e ntsi mme ya papiela mmu le go tlhola legogo le le thata le le thibelang peo e e melang go tlhagelela.
Go ka tswa go na le masalela a khemikale mo mmung a a bolayang semelanyana se se melang.
Mo tshimologong ya setlhajalo go sa le gale, peo e ka tswa e jetswe fa themphereitšha ya mmu e sa le kwa tlase thata go letla melo.
Peo e ka tswa e jaletswe kwa teng thata mme se se kgoreletse semela go tlhagelela fa godimo ga mmu.
Ditshenekegi, dinonyane kgotsa diamusi tse di potlana di ka tswa di jele peo pele e ka mela.
Tatlhegelo ya dimela tse dinnye (seedlings)
Bongwe jwa mathata a a tlwaelegileng thata morago ga tlhogo ke tshenyo ka ditshenekegi - bogolo sebokosegi se se jang semela fela fa boalogodimong.
Dinonyane di ka ja matlhogelanyana a mannye (le mororo se gantsi e se bothata).
Mo maemong a a omileng a motlhaba, phoko (kgogolego ya phefo) e ka hupela ka botlalo fa matlhogelanyana a leka go tlhagelela.
Sefako se ka tlhola tshenyo e e boitshegang mo matlhogeleng.
Mogote o o tseneletseng (jaaka mo lekhubung la mogote) o ka gaupanya dimelanyana.
Serame, go sa le gale mo setlheng, se ka tshuba dimelanyana.
Mo mabakeng a mangwe, jaaka go ntse ka sonobolomo, ke mokgwatiriso o o tlwaelegileng go dirisa roloege go thuba legogo la boalogodimo le le ka bong le tlhodilwe ke pula mo tshimong e e jetsweng. Roloege e e ka bolaya dimelanyana.
Tatlhegelo ya dimela moragonyana
Phulo ya loruo ke bothata jo bo boitshegang mo dikgaolong tse dintsi.
Taolomofero ya semotšhine gantsi e tlhola tshenyo mo dimeleng - fa dikara tsa setlhagodi di sa setelwa sentle, le fa mokgweetsi a se kelotlhoko mo tirong e a e dirang (fa tiro ya jalo e sa dirwa sentle le mela e sa tlhamalala le go lekalekana, tlhagolo e fetoga bothata le go tlhola tshenyo mo dijalong).
Malwetse a ka tlhola tatlhegelo mo dimeleng.
Kgaisano e e masisi ka mefero e ka tlhola tatlhegelo ya dimela.
Tharabololo ya palopalo ya dimela e e bokoa ke eng?
Fa nako e letla, dijalo di ka jalwa gape (le mororo se se tla le bokao jwa ditshenyegelo tse di masisi).
Fa mola o le mongwe o tlhaela (ka ntlha ya go sa direng sentle ga polantere), mola oo o ka jalwa ka bonako fela fa bothata joo bo lemogiwa.
Go botlhokwa thata gore dibako tsa palopalo ya dimela e e bokoa di bonwe gore di tle di alafiwe mme di se ke tsa boelelwa mo setlheng se se latelang.
<fn>PulaImvula.February.2008-02.tn.txt</fn>
February Tswana

Tlhakole - nako ya go gadima setlha sa selemo



Instructions:

Folio strap: Palopalo ya dimela

Byline: Jane MePherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneo la Tlhabololo la Grain SA

Photo 1: Dipeo tsa mmidi tse dikgolo thata mo diphatlhaneng tsa poleite ya polantere - ga di ise di ke di jalwe.

Photo 2: Pula e ka katela mmu mme ya tlhola tlhamego ya legogo le le popota le le thibelang matlhogelanyana go tlhagelela.

Photo 3: Dimela tsa mmidi tse di jaletsweng boteng thata mme tsa sokola go tlhagelela.

Photo 4: Bongwe jwa mathata a a tlwaelegileng thata morago ga go mela ke tshenyo ka ditshenekegi.



Lethuuthuu la tiro le le tlhagelelang mo setrheng sa jalo ya dijalo tsa selemo sengwe le sengwe le tshwanetse la bo le bepa mme molemi jaanong o mo maemong a go leba kwa masimo go bona dijalo tse di emeng mo go ona. Go solofetswe gore palopalo ya dimela e lekane, gore mmala wa dijalo ke botala jo bontsho jo bo eletsegang, gore ga go na mofero o o gaisanang le dijalo - ka bokhutshwane, gore sengwe le sengwe se bonala sentle go bona pholo e e boitshegang.



Gantsi le gale sengwe le sengwe o fitlhele se sa tsamae sentle ka fa go rulagantsweng mme dijalo mo tshimong ga di dintle jaaka go ne go solofetswe. E ke nako e e maleba go batlisisa dilo tse di ka bong di sa tsamaya sentle.



Palopalo ya dimela - a tota e botlhokwa?

Fa a jala sejalo, molemi o tshwanetse a bo a rulaganya go fitlhelela palopalo ya dimela e e rileng e e atlanegisitsweng. Semela sengwe le sengwe se na le bokgoni jo bo rileng go ntsha dithoro - dintlha tse di lekanyetsang thobo ke go nna teng ga metsi a a mo mmung, dikotla, lesedi le mogote. Palo ya dimela e e ka tlamelwang ka kgaolo ya yunite ya tshimo e ikaegile bogolosegolo ka selekano sa metsi a a mo mmung a a leng teng. Palopalo ya dimela ka kgaolo ya yunite e botlhokwa thata go feta bopharamola jo bo kgethegileng ka gore dimela di kgona go itshtrsa ka tsela e e rileng. Bopharamela mo maemong a temo e e sa nosiweng bo ka farologana go tswa go 0,9 m go ya 2,1 m kgotsa 2,3 m, go ya fela ka didiriso tsa metšhine tse di teng le mofuta wa tshugommu o o dirisitsweng. Mela e e bophara thata e supiwa foo thobo e e solofetsweng e leng kwa tlase, palopalo ya dimela e e eletsegang e leng kwa tlase, pula e leng kwa tlase, foo go nang le mathata ka kgogolego ya mmu ka phefo le foo mefero e tlaa laolwang ka metšhine mo gare ga mela.



Mela e mesesane e supiwa foo thobo e e solofetsweng e leng kwa godimo, koo pula e leng kwa godimo, koo go nang le mothulama mo tshimong le koo taolomofero e tlaa dirwang ka khemikale (ga go kgonege go laola mofero ka metšhine mo meleng e mesesane ka gore terekere ga e ne e nna le gona go tsamaya mo dipakeng tse di fa gare ga mela).



Thobo e e akanyediwang e na le seabe sa botlhokwa mo go tlhomamiseng palopalo ya dimela e e batlegang. Dipalopalo tsa dimela tse di kwa tlase thata di lekanyetsa kgono ya thobo, mme palopalo e e kwa godimo thata e tlisa ngodiego e e oketsegileng mo dimeleng e le yona e fokotsang thobo. Dimela tse di jetsweng motlele gantsi di na le mathata a go tlhaselwa ke malwetse (jaaka polokutu) mme go wa le gona go atile.



Kgaolo nngwe le nngwe le mofutapeo mongwe le mongwe, di na le palopalo ya dimela e e atlanegisiwang. Fa palopalo e e eletsegang e sa fitlhelelwe gona kgono ya thobo e tlaa amega bosula (ka bokhutshwane, ga go ne go nna le dimela tse di lekaneng go ntsha bontsi jwa dithoro jo bo eletsegang).



Palopalo ya dimela e e bokoa e tlholwa keng?

Go na le dintlha di le mmalwa tse di ka tlholang palopalo ya dimela e e bokoa mme ditlhodi tse di amana le dikgato tse di farologaneng mo kgolong ya dijalo.



Melo e e bokoa

Melo e e bokoa ke nngwe ya ditlhodi tse dikgolo tsa kemo ya bofelo e e bokoa. Melo e e bokoa e ka tlholwa ke mabaka a a mmalwa:

Khaliboreišene ya polantere e ka tswa e ne e fosagetse mme ya tlhola gore go nne le peo e nnye e e jetsweng mo tshimong.

Bogolo (size) jwa dipeo bo ka ne bo ne bo fosagetse mo dipolateng tsa polantere e e dirisitsweng (setshwantsho 1).

Dipeo di ka tswa gape di ne di le dinnye mo diphatlhaneng tsa polantere mme go tlhole gore dipeo tse pedi di leke go tswa mmogo ka nako e le nngwe, di thamele mme ga se jalwe sepe.

Mekhenesime wa "ticker" wa polantere o ka tswa o ne o sa dire sentle mme o thuba dithoro jaaka di feta.

Mo dipolantereng tsa mowa, go ka tswa e le gore phefo e ne e se bokete jo bo lekaneng go tshwara peo mo maemong a a nepagetseng go fitlhelela e jalwa.

Ka kakaretso tlamelo e e bokoa ya polantere e tlhola mathata a semotšhine a a farologaneng a le palonyana, se se dirang gore go jalwe peo e nnye kgotsa e e tlhubegileng.

Boleng jwa peo bo ka tswa bo le bokoa - peo e kgologolo, kgotsa peo e e lwalang e e nang le phesentheije e e kwa tlase ya tlhogo.

Mo maemong a a metsi thata, matlhogelanyana a a melang a ka tswa a tlhokile okosijene mo mmung.

Mo maemong a a omileng thata, peo e ka tswa e tlhokile go fitlhelela bongola jwa mmu jo bo lekaneng go tsibosa tlhogo.

Fela fa sejalo se setse se jetswe, pula e e bokete e ka katela bolemo mme e a tlhola go nna teng ga legogo le le popota le le thibelelang matlhogelanyana go tlhagelela fa godimo (bona setshwantsho 2).

Go ka tswa go ne go na le masalela a khemikale mo mmung e e bolayang dimela tse di tlhogang foo.

Mo setlhajalong sa go sa le gale, peo e ka tswa e jetswe fa themphereitšha ya mmu e ne e le kwa tlase go letla tlhogo.

Peo e ka tswa e jaletswe kwa teng mme se sa dira gore semela se palelwe ke go tlhagelela fa godimo (setshwantsho 3).

Ditshenekegi, dinonyana kgotsa diamusi tse dinnye di ka tswa di jele dipeo pele di ka tlhoga.



Tatlhegelo ya matlhogela

Bongwe jwa mathata a a tlwaelegileng thata morago ga tlhogo ke tshenyo ka ditshenekegi - bogolosegolo dibokosegi tse di jang semela fela fa godimo ga boalogodimo (setshwantsho 4).

Dinonyane di ka kuta matlhogelanyana (le mororo gantsi e se bothata jo bogolo).

Mo maemong a a omileng a mmu wa motlhaba, phefo e e fokang e nonofile go katela matlhogelanyana fa a leka go tlhagelela fa godimo.

Sefako se ka tlhola tshenyo e e boitshegang mo matlhogelanyaneng.

Mogote o o feteletseng (jaaka lekhubu la mogote) o ka dira gore matlhogelanyana a gaupane ka go oma.

Serame mo setlheng sa go sa le gale se ka bolaya matlhogelanyana.

Mo mabakeng mangwe, jaaka mo disonobolomong, go tlwaelegile go dirisa rôlôêgê go thuba legogo la boalogodimo le le ka bong le tlhodilwe ke pula mo tshimong e e jetsweng. Ege e ka senya matlhogelanyana.



Tatlhegelo ya dimela moragonyana

Go fudisa dikgomo (loruo) ke bothata jo bogolo mo dikgaolong tse dintsi.

Taolomofero ka metšhine fa gongwe e bolaya dimela - fa dikara tsa ditlhagodi di sa setelwa sentle, le fa mokgweetsi a sa tsepamisa mogopolo mo tirong e a e dirang (fa tiro ya go jala e sa dirwa sentle mme mela e sa lekane e bile e sa tlhamalala, tlhagolo e nna mathata mme e tlhole tshenyo ya dijalo).

Malwetse a ka tlhola tatlhegelo mo dimeleng.

Kgaisano e e bokete ka mefero e ka tlhola tatlhegelo ya dimela.



Tharabololo ya palopalo ya dimela e e bokoa ke eng?

Fa nako e sa ntse e letla, dijalo di ka jalwa gape (le mororo seno se tla le ditshenyegelo tse dikgolo).

Fa go na le mola o o tlhaetseng go tlhoga (ka ntlha ya go sa direng sentle ga polantere) mola o o ka jalwa fela ka bonako fa bothata jo bo lemogiwa.

Go botlhokwa thata gore tse di tlholang palopalo ya dimela e e bokoa di a lemogiwa gore di tle di baakanngwe le go se boelediwe mo setlheng se se latelang.



<fn>PulaImvula.FinalistOpot.2009-10.tn.txt</fn>
Finalist (OPOT) Setswana

Kopana le Bafitlhamakgaolakgannye ba Montshakunothoro yo o Tlhabologang wa Ngwaga



Instructions:

Folio strap: Mofitlhamakgaolakgannye

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos: Use the various photos



Meja ya kobo e busitswe mme jaanong kwa bofelong re ka bega bafitlhamakgaolakgannye ba bararo ba kabo ya Montshakunothoro yo o Tlhabologang wa 2009. Re rolela Samuel Moloi, William Matasane le Phillip Xaba kola ya tshephe - a sekgele se bonwe ke yo se mo tshwanetseng. Mofenyi o tlaa begwa ka 09 Diphalane, kwa moletlong o o tlaa bong o tshwaretswe kwa Midrand.



Samuel Moloi - Fouriesburg

Samuel o belegetswe kwa polaseng ya Magdalena ka Mopitlwe 31, 1969, koo rraagwe a neng a dira jaaka modirapolaseng; e le mongwe wa bana ba le robedi. O tsene sekolo mo Mashaeng fela ka fa ntle ga Fouriesburg, koo a weditseng Kereite ya 12 teng.



Mo bongwaneng, Samuel o ne a na le go dira mo polaseng fa go kgonega, mme ka gale a lora a ipona a na le polase e e leng ya gagwe. Samuel o nyetse Diane, yo o leng morutabana mo Fouriesburg mme ba tshegofaditswe ka bana ba le bararo.



Samuel ga a na lefatshe lepe le e leng la gagwe mme a re fa e ne e se ka thotloetso ya setlhopha sa Tlhabololo ya Balemirui sa Grain SA, o ka bo gompieno a se mo temothuong. O kgonne go hira lefatshe la mmu o o nonneng mo Mmasepaleng wa Fouriesburg paka ya dingwaga tse tlhano. O kgonne gape go hira lefatshe la tlaleletso go tswa setlhopheng sa badirapolaseng ba ba nnileng bajaboswa ba porojeke ya ntšhwafatso ya lefatshe ba ba neng ba sa kgone go le dirisa ka bobone. Gajaana, Samuel o ntsha dijalo mo diheketareng tse 375 ka thulaganyo ya thefosano ya mmidi, sonobolomo le korong.



Samuel o tlhaloganya botlhokwa jwa mebu e e boteng mo ntshodikunong ya dijalo. O tsamaya a tshotse borommu mo beneng ya gagwe, a tlhotlhomisa mmu o o siameng o a ka o hirang. Ka gore Samuel a se na lefatshe la gagwe, ga a na loruo lope lo lo neng lo ka lekanyetsa temothuo ya gagwe. Le mororo a dirile dikopo tse dintsi kwa Lefapheng la Merero ya Lefatshe, o iteile sefolletse.



Samuel ke motho yo o bonang ditšhono mme a dira leano go dira lotseno lwa tlaleletso. O na le bodirelo kwa Fouriesburg koo a tlamelang le go thula didiriso tsa gagwe teng le go direla batho bangwe ditiro tsa tlaleletso. O na gape le kgwebo ya go rema le go rekisa dikgong.



O beeleditse mo diterekereng le metšhine, fela thoto ya gagwe ya boleng bogolo ke go itekanyetsa ka batho ba ba nang le kitso ba ba ratang go mo ema nokeng le go mo gakolola. Ga a tshabe go tsaya kgakololo e bile o tshwarelela ka bonako. OVK e tlametse Samuel ka thuso ya ntshodikuno ya dijalo tsa selemo, fa VKB e mo thusitse ka matlole a ntshodikuno ya korong.



Samuel o na le badiri ba leruri ba le babedi mme o kwadiseditse Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro (UIF) le Thuiso ya Badiri. Gape o na le letsogo la gagwe la boikanyo - Piniki Hlabu yo o leng rara yo o boineelo le lefika la thuso ya gagwe. Samuel o ikaegile ka ntate Pinki mme o dirisa maitemogelo a gagwe a dingwaga tse dintsi.



Ditlha tse pedi tse di fetileng di ne di le dintle thata mo ntshodikunong ya mmidi mo Foreisetatabotlhaba, fela ga se bantshadikuno ba bantsi ba ba ka ipelafatsang ka thobo ya go feta ditono tse 6 ka heketara mo dingwageng tse pedi tse di tlhomaganang - katlego e motho o ka ipelafatsang ka yona.



Go ntse monate le kgakgamalo go bona tlhabologo ya monna yo - mo dingwageng tse dikhutshwane tse tharo o eme a tlhomogile gare ga banna jaaka montshadikuno wa nnete yo o nang le lorato lwa mmu le temodijalo, gammogo le temogo ya kgwebo e e bogale.



William Matasane - Senekal

William o belegetswe mo kgaolong ya Winburg koo a tseneng sekolo sa poraemari teng mme morago a tsena sekolo se segolo teng mo Winburg. Morago ga sekolo o ne a dira jaaka moapei mo Aventura Resort kwa Allemanskraal go fitlha ka 2004.



Mo dingwageng tsa bongwana tsa gagwe o ne a thusa rraagwe mo polaseng, mme a nna le lorato lwa bolemirui. Ka madinyana a o neng a a bolokile le ka thuso ya kadimo go tswa Land Bank, William o kgonne go reka polase ya Verblyden mo sedikeng sa Senekal. William, mmogo le mogatse Alina le bana ba bona ba bane, ba nna mo polaseng e.



William ke tokololo ya setlhophathutano sa Senekal mme o tsenetse dikhoso tse dintsi tsa katiso tsa Grain SA. O kgonne go duelela polase e ya diheketara tse 397 gotlhelele. Diheketara tse 253 ke tsa temo mme William o sa ntse gape a hirile diheketara tsa tlaleletso tse 380 tsa phulo ya dikgomo le dinku tsa gagwe. O dumela mo thulaganyong ya temothuo e e tlhakaneng ka maikaelelo a go fokotsa mathata.



William o ne a jetse diheketara tse 84 tsa korong ka 2008, ka bomadimabe e ne e se ngwaga o montle wa korong. Ka lesego setlha se sa dijalo tsa selemo se ne se le botoka thata mme dijalo tsa gagwe tsa mmidi le sonobolomo di lebega bontle thata. William a re o jala mmidi ka gonne o jewa ke sengwe le sengwe - batho, dikgomo, dinku le dikoko! William o sokotse thata go bona kadimo ya ntshodikuno ka gonne a wela mo kgaolong e e sa boneng ditirelo sentle go tswa dikgwebong tsa temothuo.



Fa o bua le William o lemoga ka bonako gore ke monna yo o batlang go atlega. O bonako go dirisa dithekenoloji tse dintšhwa le botoka e bile o fetogetse go mmidi wa BT mme o dirisa dithaene go na le mogoma. Taolomofero mo dijalong e laolwa sentle mme go mo pepeneneng gore William o itse se temothuo e e tswelelang le ya dipoelo e leng sona.



O na le botsalano jo bo siameng le baagisani ba bantshadikuno mme o bua bontle thata ka bantshadikuno ba bagwebib ba bane ba ba mo thusitseng mo dingwageng tsa gagwe mo polaseng.



Philip Xaba - Bothaville

Philip ke montshadikuno ka tsalo - o belegetswe mo polaseng ka 1952 mme ka dikgakologelo tsa bonyana jwa gagwe ke thuo ya loruo le ntshodikuno ya dijalo.



Ka 1973 Phillip o ne a simolola go dira jaaka mokgweetsi wa terekere mme morago a ya kwa Senwes kwa a dirileng teng dingwaga di le lesome. Phillip o nyetse Julia mme le mororo Julia a na le tirothutego ya gagwe - ke morutabana kwa Kgotsong ka fa ntle ga Bothaville - o tseneletse thata mo ditirong tsa temothuo mme o thusa Phillip thata mo polaseng.



Phillip ke mong wa polase ya Tweespruit e e ka nnang dikhilometara tse 5 go tswa Kgotsong. Ga a nne mo polaseng le mororo ba le babedi ba badiri ba leruri ba gagwe ba nna koo le go tlhokomela loruo.



Phillip o tsene sekolo go fitlha ka Kereiti ya 3, fela go mo pontsheng gore monna yono ga a ikaelela go kgorelediwa ke go tlhoka thutego e e kwa godimo - o itse se temothuo e leng sona mme o dira temothuo ka poelo. Phillip o rata metšhine thata mme o tlhokomela diterekere le didiriswa tsa gagwe tsotlhe sentle.



Ke tokololo ya setlhophathutano sa Kgotsong mme o tsenetse dikhoso tse dintsi thata, jaaka Ntshodikuno ya Mmidi le Sonobolomo; Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa polase; Khoso e e tsweletseng ya Ntshodikuno le Thekiso ya Mmidi; Tshekatsheko ya ditlamelwana le Thulaganyo ya Polase. Phillip o bone kadimo ya ntshodikuno go tswa Senwes.



Polase ya ga Phillip ke diheketara tse 197, mme e dueletswe gotlhe. O kile a bo a na le dithekisi tse a neng a di rekisa go kgona go reka lefatshe le didiriso tse a di tlhokang. O itse gore lefatshe le lennye go mo tsweletsa jaaka montshadikuno yo o feletseng mme o hirile diheketara tse 100 tsa tlaleletso tsa mmu wa temo o o siameng.



Mo setlheng se se tlang, o buisanela go hira diheketara tse 500 tsa tlaleletso go tswa moagisaning yo o se nang kgatlhego ya go lema lefatshe le. Phillip o loga maano mme a dira sentle thata - mme o golagane sentle thata le bantshadikuno ba bagwebi ba tikologo ba ba mo thusang fa a kopa thuso.



Phillip ke montshadikuno yo o bontshitseng gore go a kgonega go dira dipoelo tse di tswelelang mo lefatsheng le lennye - simolola ka go gonnye mme o gole jaaka bokgoni le ditlamelwana tsa gago di letla.



<fn>PulaImvula.FinancialMaize.2009-04.tn.txt</fn>
Financial (Maize) Setswana

Go tlhaloganya fica fa o bula tshupatlotlo

Instructions:

Folio strap: Dikgang tsa matlotlo

Byline: Tshedimosetso e baakantswe go tswa inthaneteng.



Bantshadikuno ba bantsi ba itemogetse tshotlego e e boitshegang fa ba leka go bula tshupatlotlo e ntšhwa. Se ke ka ntlha ya gore Molao wa Matlotlo wa Senthara ya Matlhale wa 2001 (FICA) o tlhoka dibanka kgotsa dikgwebo tsa temothuo go nna le tshedimosetso e e kgethegileng ka badirisi botlhe le go baya leitlho le go bega ditirisano tse di belaetsang tse di ka tswang mo dikunong tsa bosenyi.



Lefatshe le fetogile. Koketsego ya bosenyi le borukutlhi e pateleditse dinaga tse dintsi go dira mmogo mo maitekong a go laola petso e. Ditebogo go molao o mošwa le tirisano ya boditšhaba, bathati gajaana ba kgona go itaya disenyi botlhoko fa go botlhoko tota - mo sekgwameng. Disenyi le dirukutlhi di tlhoka madi a seatleng (cash) go tswelela. Di fetolela madi a a seatleng a a kgamathetseng madi a ba a bonang ka tsietso, thekiso ya diritibatsi, go semokola le thukutho go nna madi a a phepa ka go dirisa maina a batho ba ba se nang molato jaaka wena. Se se bidiwang "tlhatso ya madi" (money laundering) mme e bile ga se jele dinaga dibilione ka ngwaga fela, se sa ntse gape se tlamela ka metswedithuso mo borukutlhing jwa boditšhaba go gola. Go kgama kelelo e, puso gajaana e simolotse go diragatsa Molao wa Matlotlo wa Senthara ya Matlhale wa 38 wa 2001.


Go tsamaelana le molao o mošwa dibanka tsotlhe di tlhokiwa go tlhagisa ditirego tse di gagametseng thata mo pulong ya ditshupatlotlo tse dintšhwa. Se se raya gore, gore re tsamae ka fa molaong, di go tlhoka gore o di tlamele ka bopaki jwa itshupo jwa tlaleletso fa o bula tshupatlotlo ya banka e ntšhwa. Molao o sa ntse gape o tlhoka gore tshedimosetso ya sebele ya gago e tlhabololwe gangwe le gape. Ditsamaiso tse di ama e bile di tshwanetse go diragadiwa ke dibanka tsotlhe.



Banka kgotsa kgwebo ya temothuo e tshwanetse go bona tshedimosetso e e latelang mo monning wa Aforikaborwa:

Maina ka botlalo;

Letlha la botsalo;

Nomoreitshupo (fa o le moagi wa Aforikaborwa) kgotsa nomore ya phasepoto le gore o mokae (fa o le moditšhaba);

Aterese ya bonno; le

Dintlha tsa megala ka botlalo.



Gore ba kgone go tlhomamisa boitshupo jwa gago ba tlhoka:

Bukanaitshupo ya gago e tala ya barakhoutu kgotsa fa bukana ya gago e latlhegile kgotsa e utswilwe, maipolelo a maikano kgotsa pego ya sepodisi; bopaki jwa koposešwa ya bukanaitshupo go tswa go ba Merero ya Selegae; le

Phasepoto ya gago e e amogelesegileng kgotsa;

Laesense ya go kgweetsa ya mofuta wa karata e e amogelesegang ya gago.

Gore Banka kgotsa kgwebo ya temothuo e netefatse aterese ya gago ya bonno, o tshwanetse go di tlamela ka setlankana se se amogetsweng se se nang le leina la gago le aterese ya lefelo (dinomore tsa Lebokoso la Poso ga di a lekana) kgotsa nomore ya setsha le motsethoko wa bonno.



<fn>PulaImvula.FinancialMaize.2009-06.tn.txt</fn>
Financial (Maize) Setswana

Motheo wa sematlole wa tsamaiso



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso

Byline: Tshedimosetso e kgobokantswe go tswa Kaeding ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling

Grabbing quote: Re tlhoka madi go kgotsofatsa ditlhokego tsa sebopego le tshireletsego.

Captions: Setshwantsho 1.1: Tiro ya tshenyegelo gotlhe

Setshwantsho 1.2: Ntlha ya poelo, tatlhegelo le go lekalekana (break-even).



Kgwebo ke eng? Kgwebo e simologa jang? Go ya ka tsamaiso ya kgwebo, go botlhokwa go tlhaloganya dipotso tse ka botlalo mme kgannyana e e tlaa dira sona seo.



Ditlhokego tsa batho

Go tswa tlholegong ya motho, motho ka gale o tlhoka sengwe go tshela. Dijo, bonno le diaparo ke dingwe tsa ditlhokego tseo. Kwa tshimologong batho ba ne ba tlamela ditlhokego tse tsa bona ka go tsoma, go roba dijalo go tswa dimeleng tsa tlhago le go nna mo dikgageng. Fa batho ba ntse ba tswelela pele, ditlhokego le tsona di ne tsa tswelela pele, mme ditlhokego tsa ntshodikuno le/kgotsa go dira dithoto tsa nna karolo ya botshelo.



Madi ke eng le gona a tswa kae?

Fa sengwe se rekwa, go dirisiwa madi go se duelela. Madi ke pampiri fela e bile ka dinako tse dingwe re gakgamalela gore "pampiri e ka duelela jang dilo tsa boleng". Madi a pampiri a simologile ka tselatiriso ya madi. Mo bogologolong dikananyo di diragetse (go ananya kgotsa go emisetsa sengwe le sengwe ka se sengwe sa boleng jo bo lekanang). Sekao, motho o ne a ka ananya kgomo ka dikgetse tse tlhano tsa mmidi. Bothata jwa mofuta o wa thekisanyo e ne e le gore fa o ne o na le kgomo mme o batla mmidi, o ne o tshwanetse go batla motho yo o nang le mmidi mme a batla kgomo ya gago ka mmidi.





Tirego e, e ne e tlhoka matsapa mantsi. Jaanong batho ba ne ba rarabolola bothata ka go batla sengwe se se neng se amogelwa ke mongwe le mongwe. Sengwe se, e ne e le gouta. Jaanong o ne o ka ananya kgomo ya gago ka 30g ya gouta. Gouta e ne e amogelwa ke mongwe le mongwe. Jaanong batho ba simolola go boifa gore gouta e ba nang nayo e ka utswiwa. Gouta e ne ya bolokiwa mo lefelong le le bolokesegileng mme mmoloki o ne a tshwanela go go kwalela mo sekgemetšhaneng sa pampiri gore o na le gouta e e kana kang mo polokelong. Fa o ne o mmontsha pampitshane e, o ne a go busetsa gouta ya gago.



Jaanong ya nna gore boemong jwa go lopa gouta pele ka sekgemetšhane sa pampiri, ba ne ba ananya pampitshana eo ka se ba se batlang ka gore motho yo ba mo fileng pampitshana, o ne morago a ka ya go lopa gouta eo. Morago batho ba ne ba sa tlhole ba itshwenya ka go lopa gouta ya bona gonne ba ne ba na le sekgemetšhane sa pampiri se se bontshang gore ba na le gouta e e kana kang. Gompieno mongwe le mongwe o amogela madi a pampiri.



Batho ba bona madi jang?

Motho o ka bona madi fela ka go amogela tuelo e a e direlang kgotsa lotseno go tswa kgwebong ya gagwe e e atlegileng.



Lotseno

Mo lefatsheng la segompieno le le tlhabologileng, dikgwebo, ka tlhamalalo kgotsa e seng ka tlhamamalo, di tlamela ka ditlhokego tsotlhe tsa motho. Ditirelo tse di dirilweng kgotsa dikuno tse go tlametsweng ka tsona, di rekisiwa ke dikgwebo mme madi a a bonweng go tswa ditirelong le dikunong tse ke lotseno lwa kgwebo. Dikao tsa dikuno ke dijo, diaparo, dikoloi, fenitšhara le bonno(ntlo). Dikao tsa ditirelo ke ditirelo tsa kalafi, tlamelo ya sekolo le katiso le ditirelo tsa tlhaeletsano. Kgopolo e ya lotseno e sa ntse e gatelela lebaka la gore gompieno motho o tlhoka madi go itlamela ka bontsi jwa ditlhokego tsa gagwe.



Tshenyegelo

Mo tiregong ya go tsamaisa ditirelo le/kgotsa go ntsha dikuno kgwebo e bona ditshenyegelo dingwe. Ditshenyegelo tse di kgaoganngwa ka ditlhopha tse tharo:



Ditshenyegelo tsa ntshodikuno

Ditshenyegelo tsa ntshodikuno ke tiro ya dipholo mme e ka diragala fela fa go na le ntshodikuno. Ka jalo go na le kgolagano magareng ga bogolo (volume) jwa ntshodikuno le ditshenyegelo. Fa montshadikuno a gama dikgomo di le lesome fela, ditshenyegelo tsa ntshodikuno tsa gagwe jaaka dituelo, dilatswa, furu le ditshenyegelo tsa tsamaiso ya mašwi di nna kwa tlase go na le fa a ne gama dikgomo di le 50. Dikao tsa ditshenyegelo tsa ntshodikuno ke monontsha, peo, dibolayatlhatshana, konteraka, melemo ya loruo, dilatswa, leokwane, badiri ba nakwana, materiale wa go phuthela le ditshenyegelo tsa thekiso.



Ditshenyegelo tse di tlhomameng

Ditshenyegelo tse di tlhomameng di dira karolo ele ya ditshenyegelo gotlhe, e e sa fetogeng mo thulaganyong ya ntshodikuno e e kgethegileng go sa kgathalasege gore a go ntshiwa go le gogolo kgotsa gonnye. Ka jalo ditshenyegelo tse di tlhomameng ga se tsa ntshodikuno mo pakakhutshwaneng. Fela le gale di ka fetoga mo pakateleleng ka ntlha ya phetogo ya thulaganyo ya ntshodikuno.



Fa montshadikuno a agile bogamelo jwa dikgomo di le 50 (leano la ntshodikuno la gagwe), ditshenyegelo tse di sa tlhomamang tsa gagwe tsa bogamelo jaaka morokotso mo khepetleleng le tatlhegeloboleng ya didiriso, e tlaa dula e tlhomame go sa kgathalasege gore a o e dirisetsa dikgomo tse di lesome kgotsa masometlhano. Fela le gale fa montshadikuno a fetola leano la ntshodikuno la gagwe mme a atolosa bogamelo go tshola dikgomo tse 80, ditshenyegelo tse di tlhomameng le tsona di tlaa fetoga ka gore leano la ntshodikuno le fetogile. Dikao tsa ditshenyegelo tse di tlhomameng ke tatlhegeloboleng (e seng madi), merokotso, dituelelo tsa inšorense, rente le badiri ba leruri. Ditshenyegelo di tlhomamisiwa fela fa di setse di dirilwe. Pele terekere e rekwa, ditshenyegelo tsotlhe tsa terekere di a fetoga. Gangwe fela fa terekere e setse e rekilwe, ditshenyegelo tse di tlhomameng malebana le yona, jaaka tatlhegeloboleng, morokotso, dilaesense le inšorense, di tlhomame. Dintlhana tse tsa tshenyegelo ga di fetoge le dipholo mme ka jalo ga di tlhotlhelediwe ke phetogo mo ntshodikunong mo pakakhutshwaneng.



Tatlhegeloboleng

Tatlhegeloboleng ke tshenyegelo e e seng ya madi ka tlhamalalo, e e amanang le phokotsego ya boleng ya dithoto ka ntlha ya tiriso le go tsofala ga dithoto.



Morokotso le ditshenyegelo tsa tirisomatlole

Morokotso ke tshuiso ka madi ka ntlha ya tiriso ya khepetlele ya boditšhaba kgotsa e e adimilweng.



Ditshenyegelo gotlhe

Ditshenyegelo gotlhe ke palogotlhe ya ditshenyegelo tse di tlhomameng tsotlhe le tse di sa tlhomamang tsotlhe mme di bontshiwa mo setshwantshong 1.1.



Setshwantsho 1.1































Ditshenyegelo gotlhe











Ditshenyegelo Ditshenyegelo tsa ntshodikuno





(R)





Ditshenyegelo tse di tlhomameng





Dipholo (Y)





Poelo/Tatlhegelo

Poelo e lekana le lotseno fa lo feta ditshenyegelo gotlhe kgotsa ditheko gotlhe kgotsa fa ditshenyegelo di fela lotseno gona go bonwe tatlhegelo.



Lotseno - Ditshenyegelo = Poelo/Tatlhegelo (L - D = P/T)







Kgotsa go ya ka temothuo





Lotseno - Ditshenyegelo tsa ntshodikuno = Lotseno gotlhe - Ditshenyegelo tse di tlhomameng = Lotsenotota la polase (Poelo/Tatlhegelo)







Go botlhokwa go tlhaloganya gore fa kgwebo e dira poelo, badiri botlhe gammogo le mong ba amogela madi a ba ka a dirisang go tlamela ka ditlhokego tsa bona. Ka jalo dipoelo di tshwanetse di tswelediwe mo pakateleleng, go gatelelwa botlhokwa jwa mekgwatiriso ya temothuo e e tswelelang. Fela le gale fa kgwebo e ka dira tatlhegelo, dilo di ka fetoga. Le mororo badiri ba amogetse dituelo, mong o tlaa bo a se na lotseno, mme o tlaa tshwanelwa ke go sekaseka kgwebo ya gagwe sešwa go fokotsa ditatlhegelo. Dikgato tse di ka akanngwang di ka akaretsa kgaolo ya badiri. Go leba ka molebo o sele, akanya ka setshwantsho se se latelang.































Setshwantsho 1.2

Ditshenyegelo

Tatlhegelo

Lotseno





R



Poelo

Ntlha ya tekatekanyo









Dingwaga (Nako)



Mo tsamaisong ya nako lotseno le ditshenyegelo tsa dikgwebo tsa temothuo di a oketsega ka ntlha ya lotseno lo lo kwa godimo lwa dikuno (koketsego ya tlhotlhwa) le ditshenyegelo tse di kwa godimo (koketsego ya tlhotlhwa). Fela le gale ntlhakhutlo ya koketsego e ya ka dikhutlo tse di farologaneng, ka jalo phatlha e a tswalega. Go tswelela go nna bokete le go feta go bona poelo. Dikgwebo tsa temothuo ke batsayatlhotlhwa mme ga ba ka ke ba rekisa dikuno tsa bona ka tlhotlhwa e e kwa godimo ka bobona.



Lotseno lo ka okediwa ka ntshodikuno e e kwa godimo go ya ka yunite (mmidi - tono/heketara) le/kgotsa maano a ntshodikuno a a tokafaditsweng (lema/rua ka nepo) le/kgotsa bontshadikuno jo bo oketsegileng. Ditshenyegelo di ka lekanyediwa ka go lwanela ditlhotlhwa tse di kwa tlase tsa ditsenngwateng le/kgotsa maano a ntshodikuno a a tokafaditsweng le/kgotsa go fokotsa ditshenyegelo ka go kgaola badiri le/kgotsa go laola ditshenyegelo ka tiragatso ya ditekanyetso le/kgotsa bontshadikuno jo bo kwa godimo.



Kwa bokhutlong, kgwebo e tlamela ka ditlhokego tsa batho. Kgwebo, le gale, e ka atlega fela fa dipoelo di ka tswelediwa mo maemong a a tswelelang. Fa dipoelo di dirwa mo maemong a a tswelelang mo polaseng mongwe le mongwe o bona mosola go tswa mo poelong. Fa go na le ditatlhegelo tse di tsweletseng mongwe le mongwe mo polaseng o ya go ketefalelwa ka ntlha ya koketsego ya dituelo tse di fokoditsweng kgotsa dikgaolotirong, fela ke mong fela yo o leng mo kotsing ya go latlhegelwa ke sengwe le sengwe go akaretsa le ditsagagwe ka sebele.

<fn>PulaImvula.Fire(maize).2011-05-11.tn.txt</fn>
Fire (Maize) Setswana
Sireletsa thobo ya gago kgatlhanong le melelo
Instructions:
Folio strap: Thibelo ya molelo
Byline: Jane McPherson, motsamisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Use a photo of a raging fire on lands
Mariga a tlaa tsena morago ga selemo le letlhabula tse di bongola thata. Ka ntlha ya setlha se se bongola thata se diphologolo di na le phulo e ntsi thata fela se gape se rayang gore melelo ya naga e ka nna bothata jo bogolo monongwaga.
Melelo e ka tlhola tshenyo e kgolo thata mo dipolaseng. Lotlhokwana lwa mokgwaro lo le longwe lo ka nyeletsa diketekete tsa diheketara tsa lefatshe la temothuo. Melelo e mentsi ya dijalo e diragala pele kgotsa ka bonako fela morago ga thobo ka gonne ka nako e dijalo gantsi di a bo di budule le go oma.
Melelo e ka thibelwa jang
Bana ga ba a tshwanela go tshameka ka mokgwaro.
O se ke wa latlhela mokgwaro kgotsa sekerete se se tukang mo bojannye, matlhareng, dikhing kgotsa setoroing tse di omileng.
O se ke wa gotsa melelo mo nageng kgotsa mo maemong a bosa a a phefo.
Netefatsa gore melelo yotlhe e timilwe sentle.
Fa o bona molelo
Fa o bona molelo wa naga, begelela baagisani ba gago le motimamolelo wa selegae ka bonako. Ba bolelele gore molelo o tuka fa kae totatota.
Tlogela mongwe fa gae go ka naya batho tshedimosetso ka molelo. Fa o na le radio kgotsa mogala, a di nne di butswe gore tshedimosetso e ntšhwa e tle e fetisiwe ka bonako fela fa e amogelwa.
Fa o se mong wa polase, mmolelele ka totobalo gore tota molelo o šwa fa kae.
Tlosa le go isa diphologolo le didiriso tsotlhe tsa polase kwa lefelong le le babalesegileng.
Didiriso tse o ka di dirisang go tima molelo
Ditimamolelo - metsi kgotsa mohuta wa lorole lo lo omileng.
Dira ditselamolelo ka makgasa a diseterepe tsa rabara kgotsa kgetsi e e metsi. Go betsa molelo ka diseterepe kgotsa kgetsi e e metsi go hupetsa mowa (okosijene)o molelo o o tlhokang go tuka. Fa go se na mowa o o lekaneng molelo o tlaa hupelwa le go tima ka bonya.
Dirisa sepeiti se se sikarwang go kolobetsa dimela le bojang tse di fa pele ga molelo. Sepeiti se se sikarwang se sa ntse se le mosola thata fa o tlhola dikgabonyana tsa molelo fa morago ga molelo o sena go tingwa.
Dirisa didutametsi le pompo ya metsi tse di ka tlamelang ka metsi a a lekaneng.
Dišofole, diharaka le digarawe di ka dirisiwa go dira tsela ya molelo go thibela molelo go anama. Go ka tshubiwa molelo go tloga fa tseleng ya molelo o o tlaa fisang kgatlhanong le botsamaelo jwa phefo. Tsela ya molelo ke sebata se se phepa sa lefatshe se se tshwanang le tsela moo go se nang sepe se se ka tukang.
Dirisa dišofole le diharaka go tima molelo ka motlhaba le mmu. Di dirise gape go tlosa bojang le dikala tse di omileng tse di ka tukang bonolo.
Dirisa diselešase tsa letsogo go sega bojang le dimela tse di sa šwang fa pele ga molelo o o tlang.
Go tima (lwantsha) molelo
Tlhaga molelo go tswa ntlheng e le nngwe kgotsa ntlheng tsoopedi mme o leke go ngotla lepele la ona.
Fa go na le tsela ya molelo kgotsa sithibedi sa tlhago jaaka noka, leka go timela molelo go ya kwa sithibeding seo.
Tlhoma ditimamolelo mo mafelong a a maleba go tima ditlhase tse di rwalwang ke phefo. Phefo e e maatla e ka rwala ditlhase bokgakala jwa khilomitara e le nngwe.
Go botlhokwa gore molelo o iteelwe go ya kwa pilong gore ditlhase di se ke tsa tlolela kwa bojannye le matlhareng a a iseng a šwe.
Ka dinako tsotlhe baya botsamaelo jwa phefo leitlho.
Fa molelo o setse o timilwe
Fa molelo o setse o timilwe, go tshwanetse go dirwe tse di latelang:
Netefatsa gore ditimamolelo ga di a utlwa botlhoko.
Paterola kgaolo bonnye diura tse tharo go tlhola dikgabonyana.
Busetsa didiriso kwa lefelong le le tshwanetseng.
Tlatsa didutametsi jaaka ditanaka tsa metsi (koloi).
Baakanya didiriso tse di senyegileng.
Dikaelo tsa tsela ya molelo
Mong mongwe le mongwe oo molelo wa naga o ka simololang kgotsa wa šwa mo lefatsheng la gagwe, kgotsa wa anama go tswa mo lefatsheng la gagwe, o tshwanetse go dira le go tlamela tsela ya molelo ka fa lotlhakoreng lwa molelwane wa gagwe magareng ga gagwe le lefatshe le le mabapi. Ke tiro le maikarabelo a gago go netefatsa gore molelo ga o simolole mo lefatsheng la gago. Go tshuba ditsela tsa molelo ke nako e e dirisitsweng sentle mme go ka go sireletsa le polase ya gago (lefatshe, dikago, dijalo le loruo) mo matlhotlhapelong. Beng ba lefatshe le le mabapi ba ka dumelana go dira tsela ya molelo e e tlhakanetsweng go tswa mo molelwaneng.
Tsela ya molelo
E tshwanetse e nne bophara le boleele jo bo lekaneng go ka nna le tšhono e e utlwalang ya go thibela molelo wa naga go anama go ya kgotsa go tswa mo lefatsheng le le mabapi;
E se ke ya tlhola kgogolego ya mmu; mme
E se ke ya nna le dilo tse di ka tshwarang molelo wa naga le go ka o tlodisa tsela eo.
Maitlhomo a ditsela tsa molelo
Maitlhomo a ditsela tsa molelo e ka nna:
Go thibela kanamo ya molelo o o laolwang kgotsa o o sa laolesegeng;
Go supa ntlha fa molelo o ka tingwang teng;
Go supa ntlha foo go ka simololwang molelo kgatlhanong;
Ntlha ya tlhaselo ya molelo; le
Ntlha ya go fitlhelela molelo
<fn>PulaImvula.First-aid.2008-01.tn.txt</fn>
First-aid Tswana

Lebokoso la thusopotlako la fa gae



Byline: E baakantswe go tswa go www.health24.com.



Ntlo nngwe le nngwe e tshwanetse go nna le lebokoso la thusopotlako le le tlametsweng sentle. Tshola le lengwe fa gae mme le lengwe le nne mo koloing. Boloka lebokoso mo lefelong le le tsiditsana, le le omileng, kgakala le go ka fitlhelelwa ke bana ba bannye. Netefatsa gore o itse go dirisa dilwana tsotlhe sentle le gore di dirisediwa eng.



Lebokoso la Thusopotlako la fa gae le tshwanetse go nna le eng?

3 x rolo ya dibanteje (50 mm)

3 x rolo ya dibanteje (75 mm)

2 x dibanteje tsa khutlotharo

Difapi tsa "gauze": 1 e e omileng le 1 e e innweng mo parafeneng

1 x le botlolo ya Dettol kgotsa Savlon (50 ml)

2 x difapadintho tse dinnye

2 x difapadintho tse di magareng

2 x difapadintho tse dikgolo

1 x rolo ya "adhesive tape" (1 m x 2,5 cm)

1 x sekere sa dibanteje

Dikgokelo

1 x molemo wa matlho (eyebath)

Tweezers

1 x sefapi sa ntho ya molelo

1 x tšhupu ya setolo sa dintho

1 x para ya ditlelafo

1 x sediriso sa khemiso go dira CPR

1 x paki ya dipolasetara tsa bogolo jo bo farologaneng

1 x "cold pack"

Paracetamol jaaka Panado

Lalamine lotion, tee tree oil, amira oil, aloe-vera le propolis cream

Themometara

Rehydration fluid jaaka Rehidrat

Dintshwana tse di lekanyang.



<fn>PulaImvula.Food.2008-01.tn.txt</fn>
Food Tswana

Babalesega ka dijo



Instructions:

Folio strap: Pabalesego ya dijo

Byline: E baakantswe go tswa go www.health24.com.



Go ja dijo kgotsa go nwa metsi a a kgotlelesegileng go ka tlhola ditshwaetso tse di farologaneng.



Tlholefatsodijo ke lereokakaretso la tshwaetso e e tlhagelelang ka dijo. Ditshupo tse di tlwaelegileng tsa tlholefatsodijo di akaretsa ikhuno ya mala, letshololo, pherogosebete le go tlhatsa. Dibaketheria ke tsona ditlhodi tse di tlwaelegileng tsa tlholefatsodijo, di latelwe ke megare le dipharasaete.



Ga se ka gale motho o kgonang go bona fa dijo kgotsa metsi a kgotlelegile fela ka tebo ya matlho, tatso kgotsa monko, fela o ka fokots mathata thata ka go latela fela dikgato tse di bonolo tse di tlhagisiwang fa tlase:



Boitekanelo jwa sebele

Tlhapa diatla tsa gago gangwe le gape le ka botlalo ka sesepa le metsi, bogolosegolo

fa o tswa kwa ntlwaneng;

morago ga go tshwara diphologolo;

morago ga go ethimola kgotsa go mina;

pele le morago ga go baakanya dijo;

morago ga go tshwara nama, tlhapi kgotsa koko e tala (sa butswang).

Fapa dintlho mo diatleng tsa gago go thibela kgotlelego fa o dira ka dijo. Netefatsa gore dibantise le difapi di phepa



Metsi a a nowang

Fa o sa netefatse gore metsi a babalesegile go a nowa, a bedise pele. Metsi a thepe ka gale a babalesegile, fela metsi a a tswang mo metsweding e mengwe, jaaka dinoka le didiba, ga a babalesega.

Boloka metsi a a babalesegileng mo seduting se se phepa, se se khurumetsweng, go eletsega fa e ka nna setsidifatsi.

Netefatsa gore dinotsididi le matlapanakgapetla a dirilwe ka metsi a a babalesegileng.

Gakologelwa gore fa o thuma kgotsa o tlhapa o se ke wa goduma metsi a a sa babalesegang.



Boitekanelo mo boapelong

Tlhatswa maalo a a jaaka tafole ya mo boapeelong, khaontara le sinke, pele le morago ga go direla dijo foo. Tshola mafelo a bobeeladijo (jaaka dišelefo le ditsidifatsi) a le phepa.

Phepafatsa mo go tshologileng ka yona nako eo.

Dirisa dikhai tse di farologaneng tse di phepafatsang mo boapeelong le dikarolo tse dingwe tsa ntlo.

Bolaya ditwatsi mo difaatukung, disepontšheng le dikiripotong ka sebolayatwatsi le go di anega kwa letsatsing, mo go thusang go bolaya megare. Fa o na le mmakeroweife, go gotetsa dikhai le disepontšhe disekonte di le 60 go tlaa thusa go bolaya megare.

Tlhatswa bodilo jwa boapeelo bonnye gangwe mo bekeng, ka dikhai tse di dirisediwang sona seo fela.

Tlhatswa, dijana khatlelari le diboto tsa bosegelo sentle - bogolo mo metsing a sesepa a a bolelo a o a tshololang fa a nna leswe thata. Tsokotsa dijana ka metsi a a phepa, fa go kgonega.

Latlha didiriso tse di phanyegileng kgotsa tse di ngapegileng thata. Megare e tshela mo matlereng a dikopi le dijana le mangapo mo diduting tsa polasetiki le diboto tsa go segela.

Dirisa boto ya go segelela go segelela dijo tse ditala. Fa go kgonegang dirisa boto e nngwe go segelela, nama, nama ya koko le tlhapi le e nngwe mo dijong tse dingwe; kgotsa phepafatsa boto ka metsi a sesepa a a bolelo morago ga go segelela mofuta wa dijo mongwe le mongwe. Diboto sa tshegelelo tsa polasetiki kgotsa letlapa ke tsona di babalesegileng mo nameng e tala.

O se ke wa boeletsa didiriso gape morago ga go amana le nama, tlhapi kgotsa koko e tala, go fitlhelela o di tlhatswitse thata. Latlhela matlakala mo motomong o o kgurumelwang o oo tshololang le go o phepafatsa gangwe le gape.

Tshola dipati le difensetere tsa boapeelo di butswe ka fa go kgonegang ka teng go tlamela ka tlhabisamowa e e siameng; se se thusa go thibela tlhogô ya mouta le boswa.

<fn>PulaImvula.GearsMaize.2008-10.tn.txt</fn>
GEARS (MAIZE) Setswana



Go tlhaloganya rašio ya kere



Instructions:

Folio Strap: Tirisometšhine

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Bokonteraka jwa Temothuo

Photos: Dikere le rašio

Seporokete

Letsogo la Kere

Sekgweetso (driven)

Mokgweetsi

Leotwana la kere



Metšhine e mentsi e dirisa dikere. Sekao se se siameng thata ke sa baesekele, e e nang le dikere tse di e dirang bonolo go e tšhoba, bogolo fa o tlhatloga makgabana. Dibaesekele gantsi di na le leotwana la kere le legolo, le le mametleletsweng terapa le mokawana wa maotwana a kere a bogolo jo bo farologaneng, mo leotwaneng le le kwa morago. Fa terapa e dikolosiwa tšheine e goga go dikologa maotwana a kere a a kwa morago.



Lebelela leotwana la kere le le mametleletsweng le terapa mme o le tshwantshanye ka bogolo le maotwana a kere mo bogareng jwa leotwana la morago. O lemogang ka ona?



Batho ba bantsi ba tlhatlogile makgabana ka baesekele. Fa mokong o konyela thata go nna bokete go tšhoba baesekele mme ka tlwaelo mopalami o tlaa fetola dikere gore go nne bonolo. Fa mopalamabaesekele a fetola dikere, tšheine e tlola go tswa mo kereng e nnye go ya kwa go e kgolo ya meno a mantsi, mme go dira gore go nne bonolo go tšhoba diterapa. Fa kere e e kwa morago e na le meno a mantsi gona go nna bonolo go palamelela lekgabana le fa baesekele e tsamaela kwa pele ka bonya.



Go tlaa diragalang fa mopalamabaesekele yo o tlhatlogang lekgabana a fetola dikere go tswa leotwaneng la kere le legolo go ya go le lennye? A go tlaa nna bonolo kgotsa bokete go tšhoba?



Rašio ya kere

Lebaka la gore dibaesekele di nne bonolo go di tšhoba go tlhatloga lekgabana fa dikere di fetolwa ke ka ntlha ya se se bidiwang rašio ya kere (rašio ya bolebelo). Rašio ya kere e ka berekelwa mo popegong ya dipalo mme dikao di bontshiwa fa tlase. Tota rašio e tlhomamisiwa ke palo ya meno mo leotwaneng la kere lengwe le lengwe, tšheine e a itlhokomolosiwa mme ga e tsene mo tekatekanong.



SEKAO:

Fa kere ya terapa e dikologa gangwe kere ya seporokete e tlaa dikologa ga kae?



PALO YA MENO YA TERAPA = 60 = 2 (Kere ya seporokete e dikologa gabedi)

PALO YA MENO MO SEPOROKETENG 30



Rašio ya kere ke 1 : 2

Kere ya Kere ya

Terapa Seporokete





Sekao se se fa godimo se bontsha gore nako le nako fa kere ya terapa e dikologa gangwe kere ya seporokete mo leotwaneng la morago e dikologa gabedi go go dirang bonolo go tlhatloga lekgabana.



Leka dipotso tse di latelang:



Fa kere ya terapa e dikologa gangwe fela kere ya seporokete e tlaa dikologa ga kae?

PALO YA MENO YA TERAPA = ____ =

PALO YA MENO MO SEPOROKETENG



Rašio ya kere ke 1 :

Kere ya Kere ya

Terapa Seporokete



Fa kere ya terapa e dikologa gangwe fela kere ya seporokete e tlaa dikologa ga kae?



PALO YA MENO YA TERAPA = ____ =

PALO YA MENO MO SEPOROKETENG



Rašio ya kere ke 1 :

Kere ya Kere ya

Terapa Seporokete



Fa kere ya terapa e dikologa gangwe fela kere ya seporokete e tlaa dikologa ga kae?



PALO YA MENO YA TERAPA = ____ =

PALO YA MENO MO SEPOROKETENG



Rašio ya kere ke 1 :

Kere ya Kere ya

Terapa Seporokete





Rašio ya kere e ama jang lebelo?

Rašio ya kere e re bolelela gore kere e nngwe e dikologa ka lebelo le le kana kang fa e tshwantshanngwa le e nngwe.



Fa input gear ya rona (ya meno a le 10) e dikologa ka lebelo la 5 rpms mme e gokeletswe mo output gear ya rona (ya meno a 50) output gear ya rona e tlaa dikologa ka 1rpms.



Go reng?

Rašio ya kere ya rona ke 50:10 kgotsa 5:1



Fa kere e nnye ya rona e dikologa gangwe fela kere e tona ya rona e tlaa dikologa 1/5. Go tsaya medikologo e 5 ya kere e nnye ya rona go lekana le modikologo o 1 wa kere e tona ya rona. Jalo kere e tona ya rona e dikologa ka lebelo 1/5 = 1rpm



Go ne go tlaa nna jang fa rašio ya kere ya rona e le 1:3?

Mo lobakeng lo input gear ya rona e tona gararo go na le output gear ya rona.



Fa output gear ya rona e ne e ka dikologa ka 20 rpms, modikologo mongwe le mongwe o ne o tlhoka medikologo e 3 ya output gear ya rona. Ntshothata ya rona e ne e tlaa nna 60 rpms.



Mokgweetsi le Sekgweetso

Mokgweetsi ke kere kgotsa seporokete se se nang le maatla ka tlhamalalo. Mo sekaong sa baesekele motho yo o palameng baesekele ke ene a tšhobang diterapa. Seporokete se setona se diterapa di mametletsweng mo go sona ke sona "mokgweetsi" (se na le maatla) mme seporokete se sennye se se mo leotwaneng la morago ke "sekgweetso". Ga se ka dinako tsotlhe mo se segolo e leng mokgweetsi wa se sennye - bogolo (size) ga bo botlhokwa. Se se botlhokwa ke gore ke mang yo o nang le maatla la ntlha.



Gakologelwa gore fa go na le palo ya diseporokete e e gokagantsweng ka tšheine, di mametleletswe mo šafoteng e le nngwe, go ka nna le seporokete se sengwe se se tlaa nnang mokgweetsi mo tatelanong e e latelang.



Fa o batla tatelano, go botlhokwa go tlhokomela bogolo jwa dikere/diseporokete. Diseporokete di tlhotlhetsa lebelo le šafote e dikologang ka lona. Lebelo la modikologo wa šafote ke lona le le tlhomamisang gore mekheniseme wa peo o dikologa ka bonako jo bo kae, se se tlhomamisang gore go jalwa peo e e kana kang. Fa šafote e dikologa ka bonako, gona go tlaa jalwa peo e ntsi.



Ka nako ya khaliboreišene, fa o ka lemoga gore go jalwa peo e ntsi thata, jaanong o itse gore šafote ya bofelo e e kgweetsang mekheniseme wa peo e dikologa ka bonako mme go tlhoka go fokodiwa lebelo. Tsela e le yosi fela ya go iketlisa šafote ke go fetola bogolo jwa diseporokete tse di amanang le kgweetso ya šafote.



<fn>PulaImvula.Goal.2008-04.tn.txt</fn>
Goal Tswana

A re latlhegetswe ke maitlhomo?



Instructions:

Folio strap : Tlhabololo

Byline : Jane McPherson, Motsamaisa lenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Go na le madi a mantsintsi a a dirisiwang ke Lefapha la merero ya Lefatshe, Lefapha la Temethuo, Grain Trusts tse di farologaneng, dikgwebo tsa temothuo, ditlamo tse di tlamelang ka ditsennegwateng, mekgatlho ya dikuno ka tlhaolo le mekgatlho e e seng ya puso (go tlhagisa di le mmalwa fela) mo tlhabololong ya temethuo mo Afrikaborwa. Potso e e salang ke gore: a sotlhe se se tlisa ditlamorago tse di baotlegang?



Thlabololo, go akaretsa tlhabololo ya molemirui, ke ka batho. Ke batho ba ba tshwanelang go gola, go tlhabologa, go ithuta le go bona maitemogelo. Tsepamisomogopolo mo tlhabololong ya molemirui ga se ka gore ke mang yo o ka ntshang dithoro tse dintsi, mme segolo ke ka go thusa molemirui go bona bokgoni le kitso tse di tlaa mo kgontshang go dira temethuo ka ikemelo, tswelelo le ka dipoelo.



Fa e le re tota re batla go dira pharologanyo, go botlhokwa go tsepamisa mogopolo mo mothong ka sebele gammogo le morafe le go tlhomamisa gore ke metswedithuso efe e ba nang le yona, le go agelela mo metswedithusong eo. Go bonolo go phasumela fela mo kgaolong, le go tsepamisa mogopolo mo go se batho ba se nang naso le go ikaketsa ka go ithaya o re o a bathusa ka go ba direla sengwe le sengwe se o akanyang gore ba tshwanetse go se direlwa. Go tlaa diragalang fa o sa tlhole o ba direla dilo tseo? Re tlhoka go tsaya batho go tloga fa ba leng teng jaanong, ka iketlo le kelotlhoko, re netefatsa gore ba dumelana le diphetogo le ditlhabololo, le go ba isa kwa ba batlang go nna teng).



Go bonala go na le tsepamisomogopolo e e reng "go botoka fa go le gogolo". Boammaaruri ke gore go na le golo gongwe foo batho ba tshwanetseng go simolola teng, le fa e ka nna ka selekano se sennye fela. Go na le batho bangwe ba baleng balemi ba boramojelaganong, ba e bileng ba se na keletso ya go gola go nna sengwe sesele - seo le sona se ntse se siame. Fela gape go na le bao ba ba dirang temo sentle thata le go tswelela sentle ka selekanyo se se botlana ba ka letsatsi lengwe ba yang go nna balemi ba bagolo. Gape go na le bao ba ba dirang temothuo ka selekanyo se segolo e bile ba e dira sentle (fela gape go sa ntse go na le dikgato tse di farologaneng tse dintsi mo magareng).



Fa maiteko a tlhabololo a rona a tshwanetse go tshwanela, re tlhoka go fitlhelela batho kwa ba leng gona le go ba tsaya go tloga teng foo - ga ke kgatlhwe ke go tsaya dikonteraka tse dikgolokgolo, go jala, go tlhokomela le go roba mmeke bo ke bitsa se "tlhabololo ya balemirui" - se ga se tlhabololo e bile go ka bo go le botoka fa dikonteraka di ka bo di hirile masimo ao. Totatota go ne go ka nna botoka mo baleming fa ba ka bo ba hirisedi borakonteraka ba masimo a bona, gonne gajaana ditshenyegelo tsa tiro eno di bonala di le kwa godimodimo go fetisa e bile le rakonteraka o na le diabe mo dipoelong (o ja gabedi fa molemi a ka nna a se ke a ja sepe gotlhelele).



A re boeleng kwa metheong ya maloba mme re tsepamise mogopolo mo tlhabololong ya batho. Fa masimo a gago a dirisiwa ke rakonteraka mongwe yo mogolo, gona akanya thata le ka tshwanelo gore o ya kae le gore go tlaa go tsaya lobaka lo lo kae go nna molemi go na le go nna mohirisalefatshe!



<fn>PulaImvula.Graanprodusent.2008-08.tn.txt</fn>


Graanprodusent Tswana



Kopana le bontlhopheng - Montshadithoro yo o Tlhabologang wa Ngwaga



Instructions:

Folio Strap: Montshadithoro wa Ngwaga

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneo la Tlhabololo la Balemirui la Grain SA



Bontlhopheng ba le barataro ba ba tla gaisanelang setlhogokabo: Montshadithoro yo o tlhabologang wa ngwaga: 2008, ba setse ba tlhophilwe. Ka Diphalane 17, mofenyi o tlaa itsisiwe kwa moletlong wa mabono o o tshwarwang ke Grain SA. Bontlhopheng ke ba:



Deliwe Ntebele-Mutlwane

Deliwe o tsaletswe kwa Kagiso, Krugersdorp ka 1961 mme ke leitibolo la ga Rre le Mme Ntebele. Rraagwe e ne e le molemirui, fa mmagwe e le mooki. Deliwe o nyetswe ke Rre Olebogeng Mutlwane mme ba tshegofadiwa ka bana ba le babedi. O bona thotloetso le kemonokeng go tswa go matsalaagwe le monna wa gagwe.



Deliwe o tsene kwa sekolong sa Poraemari sa Aobakwe kwa Itsoseng mo Porofenseng ya Bokonebophirima le kwa go sa Sekontari sa Reitumetse kwa a feditseng Grade 12 teng. O tsweleditse dithuto tsa gagwe kwa Kholetšheng ya Bethel a dira borutabana mme morago a dira khoso ya N6 ya go bopela le go aga.



Ka 1991, Deliwe o ne a tlogela tiro ya gagwe e a e ithutetseng mme a simolola ka temothuo ya nakwana go fitlha ka 2002 fa a ne a nna molemirui wa leruri. O hirile polase kwa Marotse (Delareyville) mme gape o dira mmogo le matsalaagwe. Ke tokololo ya Setlhophathutano sa Frichgewaagd mo kgaolong ya Delareyville, o tsenetse e bile o sa ntse a tswelela go tsenela dikhoso tse dikhutshwane jaaka Khoso ya Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa polase, Tlhagiso mo Ntshodikunong ya mmidi, Ntshodikuno le Thekiso ya Mmidi e e tsweletseng, Tsamaiso ya Kgwebo ya Temothuo le Tsamaiso ya Porojeke go tswa Grain SA, NWK, Promise Farmer le Business Today.



Deliwe o ntse a le molemi yo o ikemetseng wa sonobolomo le mmidi dingwaga di le nne, gape o na le loruo lwa dikgomo, dikolobe, dipodi le dinku.



Isaac Khuto

Isaac Khuto o tsaletswe kwa Boksburg ka 1944 koo rraagwe a neng a dira jaaka tlelereke mo lebentleleng. Batsadi ba gagwe ba ne ba mo romela kwa Ficksburg a le dingwaga di le pedi go nna kwa polaseng ya ga rangwaneagwe le rakgadiagwe kwa a goletseng teng. O gakologelwa gore o simolotse go disa dinku a le dingwaga di le supa e bile o sa ntse a gopola monkgo ole wa bojang sentle mo mosong, fa loapi lo ne lo apogile sentle thata e bile a kgona go bona dithaba tsa kwa Lesotho. Ba ne ba tlhola ba bogetse diterekere di lema masimo ka fa Lesotho mme a aga a ipotsa gore go ka utlwala jang go e kgweetsa.



Isaac o tsene mo sekolong sa dipolase mme morago a tsena sekolo sa Sekontari kwa Ficksburg kwa a falotseng Grade 8 teng. O diretse ba ga Frasers kwa Ficksburg dingwaga di le lesomepedi. Ka a ne a setse a na le kgatlhego mo kgwebong o ne a simolola go gweba ka boena ka go reka le go rekisa merogo le maungo. Fa kgwebo e ntse e gola, o ne a kgona go reka thekisi ya ntlha ya gagwe mme o ne a kgona go tsweletsa kgwebo e pele magareng ga 1978 le 1998. Ka 1983 Isaac o ne a bona tšhono mo kgwebong ya baamogelabaeng mme a reka sekahotele. O santse a na le yona hotele e, e bile o na le laesense ya nnotagi.



Mo botshelong jwa gagwe, Isaac o kile a nna ramabole wa porofešenale. O simolotse jaaka magogorwane ka 1960 mme morago a nna wa porofešenale. A re: "Mo mosakong wa mabole ke ka wena fela le bokgoni jwa gago", - mme ke teng kwa a ithutileng teng go iikanya. "Ga gona kwa o ka iphitlhang teng kgotsa o ka sielang teng mme o ithuta go lebagana le botshelo", ga rialo Isaac. O sa ntse a katisa kwa Ficksburg Boxing Club, o kile a nna modulasetilo wa Free State Boxing Club mme gajaana ke modulasetilo wa Porofense wa Tshwaragano ya Mabole ya Foreisetata. Gape ke modulasetilo wa Setlhophathutano sa Imperani sa Grain SA mo Ficksburg.



Ka 1988, Isaac o ne a reka polase ya Diyatalana ya 230 ha, mme a simolola ka tiro ya gagwe ya go nna molemirui. O ne a ratile go reka polase yotlhe ya 460 ha, fela a boifa go dira molato o mogolo - polase e ne ya kgaoganngwa dikarolo tse pedi mme o ne a reka halofo e nngwe. Ka 2006 o ne o kgona go hira diheketara tse dingwe tse 65 tsa mmu wa temo wa kgono e e kwa godimo gaufinyana le ena.



Ka setlha sa 2007/2008 Isaac o robile thobo ya palogare ya 3,5 tono ka heketara ya korong mo diheketareng di le 79, mme le mororo go na le tshenyo e kgolo ya sefako mo mmiding wa gagwe, dijalo tse di mo masimong di sa ntse di siame.



Isaac o nyetse Lerato mme ba tshegofadiwa ka morwa le barwadi ba le babedi.



Maphale Samuel Moloi

Maphale o tsaletswe mo polaseng ya Magdelena, koo rraagwe a neng a dira jaaka modiri wa dipolase, mo sedikeng sa Fouriesburg ka 1969. Ba ne ba le bana ba le robedi - basimane ba babedi le basetsana ba barataro. Maphale o tsene sekolo mo motsesetoropong wa Mashaeng ka fa ntle ga Fouriesburg, koo a weditseng Grade 12. Ka mafelo a beke o ne a ya polaseng e e gaufi ya ga Rre Linde du Plessis, koo a neng a kgweetsa terekere le go thusa teng. O ne a bona ka moo Rre Du Plessis a neng a bereka mmu ka teng mme a eletsa gore o ka re le ena ka lengwe la malatsi a ka nna le polase ya gagwe. "Rre Du Plessis o nthusitse thata go rotloetsa kgatlhego ya me mme ka reetsa Mme Jane McPherson ka tlhoafalo fa a bua mo Lesedi FM ka temo ya dithoro, mme ke ne ka rotloetsega thata go diragatsa toro ya me," ga rialo Maphale.



Maphale o diretse Lefapha la Merero ya Selegae kwa Kgorong ya Molelwane ya Fouriesburg go tloga ka 1993 - 2007. Ka 1996 o ne a simolola temothuo ka dikgomo le dinku mo lefatsheng la morafe kwa Fouriesburg. Ka 2004 o ne a hira lefatshe la diheketara tse 30 mo molemiruing wa mogwebi Rre Osborne mme a jala mmidi. Ka 2006 o ne a hira lefatshe la diheketara tse 4 179 go tswa go Mmasepala wa Fouriesburg mme ke teng fa a dirang temothuo ya gagwe teng gajaana. "Gongwe monongwaga ke ka kgona go hira lefatshe la mmu wa kgono e e kwa godimo la diheketara tse 400, fela Grain SA e tlaa tshwanelwa go tla go bona mmu wa teng pele," go rialo Maphale.



Maphale o nyetse Dianne mme ba nna kwa Mashaeng le bana ba bararo ba bona.



Boy Mokoena

Boy o tsaletswe mo polaseng kwa kgaolong ya Middelburg ka 1948 koo rraagwe a neng a dira jaaka modiri wa polase. O tsene mo sekolong sa selegae kwa a falotseng Grade 5. Ka nako e rraagwe o ne a le molemirui wa nakwana mo lefatsheng la morafe la kgaolo ya Vlaaklaagte. Boy a re o gakologelwa a dira le rraagwe ba lema ka dipholo.



Ka 1981 Boy o ne a simolola temothuo ka boena mo lefatsheng la 10 ha le a neng a le hirile mo pusong. Moragonyana o ne a bona phatlha ya go newa 50 ha mo kgaolong ya Vaalspruit (gaufi le Bronkhorspruit). Gajaana Boy o dira temothuo mo lefatsheng la 545 ha le a le hirileng mo pusong mme gape o hirile 300 ha ya mmu wa temo o o siameng mo baleming ba baagisani. Monongwaga o lemile mmidi mo lefatsheng le lotlhe le. Boy gape o na le motlhape wa dikgomo tse 300 tse a di fudisang mo lefatsheng la morafe mo selemong le mo masimong a mmidi mo marigeng.



Boy o nyetse Lina yo o sa leng a le moratiwa wa gagwe go tswa malatsing a bona a sekolo mme ba na le bana ba le bane. Ke tokololo e e matlhagatlhaga ya Setlhophathutano sa Grain SA mme o setse a tsenetse Khoso ya Ntshodikuno ya Mmidi, gammogo le Khoso ya Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa Polase. Mo dikgweding di le mmalwa tse di tlang, o tlaa tsenela Khoso e e tsweleletseng ya Ntshodikuno ya Mmidi le Thekiso, gammogo le Khoso ya Tsamaiso ya Kgwebo ya Temothuo.



Labious Manoto

Rraagwe Labious o ne a tswa kwa Koppies mo Foreisetata. O ne a ya go aga kwa Lombaardslaagte koo Labious a tsaletsweng teng ka 1948. Ke mongwe wa bana ba le lesomepedi. Rraagwe o ne a lemoga fa ba agile mo lefatsheng la temo le le mafura mme a simolola go lema ka dipholo. "Lorato lwa me la temothuo ke sengwe se ke jang boswa go tswa mo go rre," ga rialo Labious.



Labious o falotse Grade 8 ka 1966, mme morago a wetsa Khoso ya boagi ka 1969. O agile dikolo mo Mafikeng go tloga ka 1970 mme a bereka kago ya ntlha ya gagwe ya metlhatlagano e mebedi gona mo Mafikeng. Morago o ne a direla Lefapha la Ditiro tsa Setšhaba.



"Ka ntlha ya lorato lwa me lwa temothuo ke ne ka simolola go dira temotho nakwana ka 1975. Ke ne ke na le 15 ha ya lefatshe le e leng la me (mo kgaolong ya morafe) mme ka hira diheketara tse dingwe tse 30," ga rialo Labious. Ka nako e a neng a direla Lefapha la Ditiro tsa Setšhaba o ne a na le tshwanelo ya malatsi a khunologo a le 30 ka ngwaga. O ne a netefatsa gore o tsaya khunologo ya gagwe ka nako ya setlha sa jalo gore a kgone go itlhokomelela jalo ya dijalo tsa gagwe. Labious o ne a na le modiredi a le mongwe mme mmogo ba ne ba dira bosigo le motshegare ka nako ya setlha sa jalo - ka Massey Ferguso 65 ya gagwe. "Ke ne ke dira kwa toropong mo gare ga beke mme mafelo a beke ke tla gae go tlhokomela tsa temo," ga rialo Labious.



Kgwebo ya gagwe ya temothuo e ne ya gola mme go tloga ka 1991 o ne a nna mo polaseng mme a tsogelela go tswa teng go ya tirong letsatsi le letsatsi. Labious o dirile temothuo a ntse a dira go fitlha 1996 ka nako e a neng a bereka 500 ha. Labious o ntse a dira temothuo ka botlalo go tloga ka 1997 mme gajaana o jala go tsamaela 1 000 ha.



Samuel Nyambose

Samuel o tsaletswe mo polaseng mo sedikeng sa Reitz ka 1944 koo rraagwe a neng a le modiri wa polase. Ke mongwe wa basimane ba le batlhano kwa ga gabo. Samuel o tsene sekolo kwa Reitz mme a falola Grade 8. Morago o ne a ya kwa Johannesburg mme a direla setlamo sa enjeniering dingwaga di le thataro jaaka modiri fela. Samuel o ne a hudugela kwa Phuthaditjhaba mme a bula lebentlelenyana la korosari. "Ka gore ke tsaletswe mo polaseng, keletso ya me ka dinako tsotlhe e ne e le go nna molemirui, mme e rile fa ke bona tšhono ya go hira polase mo sedikeng sa Kaallaagte ka 1997, ka se ke ka senya nako," ga rialo Samuel. O ntse mo polaseng dingwaga di le tharo. Ka 2000 o ne a reka polase ya Lorelei mo sedikeng sa Paul Roux a dirisa kabo ya R30 000 le kadimo go tswa Landbank.



"Go ntse le dinako tse di bokete, fela monongwaga ka thuso go tswa Grain SA le OVK, ke kgonne go feleletsa kadimo ya ntshodikuno ya me kwa OVK mme gape le ya Landbank e bile ke sa ntse ke na le madi a a setseng go jala 30 ha ya korong," ga rialo Samuel.



































<fn>PulaImvula.Harvest.2007-12.tn.txt</fn>
Harvest

KE NAKO YA THOBO!

Jane McPherson, Motsamaisilenaneo wa Lenaneotlhabololo la Grain SA.



Ditshwantsho tse di patileng kgang e di bontsha matlhotlhapelo a a ka welang molemakorong fa dithulaganyo tsa tshwaragano tsa gagwe di se mo maemong. Ditshwantsho tse di tserwe ka Tlhakole mo masimong kwa Kapabotlhaba - korong ga e ise e ke e rojwe, mme masimo a tshwanela go jewa ka molelo!



Ke maswabi a magolo thata gore morago ga ngwaga wa tshemelelo o bo o sa kgone go isa dithoro kwa sefaleng, mme go tshwanetse go tsewe matsapa otlhe go efoga tiragalo ya mofuta o.



Ka bomadimabe korong ke sejalo se se tshwanetseng go rojwa ka metšhine go kgobokanya thobo yotlhe le go godisa seemo, mme go tlaleletsa, dirobi tsa korong di a itsamaisa mme se se raya gore ke motšhine o o turang bobe. Peoseemo ya korong e botlhokwa mo tlhotlhweng ya yona e bile korong ke sejalo se se latlhegelwang ke seemo (grade) ka bonako le ka bonolo fa e sa robiwe ka nako e e nepagetseng. Korong e tshwanetse go robiwa ka bonako jo bo kgonagalang, ka gore pulanyana e nnye e e ka nelang korong e e buduleng e tlaa bo e lekane go diga kereite ya korong le go dira ntshodikuno ya korong go tlhoka dipoelo.



Bontsi jwa balemipotlana ba tshwanelwa ke go ikanya dikhombaenara tsa konteraka go roba dijalo tsa bona. Go na le mathata le dikgwetlho tse di mmalwa mabapi le se: (Morobi wa konteraka).

Gantsi o tsena mo ditumelanong le balemi go sa le gale mo setlheng.

O rotloetsega go saena konteraka ya diheketara ka bontsi jo bo kgonegang gonne seo ke lotseno mo go ena.

Ga a kgone go bonela pele gore e tlaa na leng le kae mme ka jalo o ka diegisiwa ke se.

O rata thata go roba masimo a magolo a a se nang dikonturu gonne motšhine o kgona go dira diheketara di le dintsi ka letsatsi, ka o sa boaboe gaufi mo tshimong.

Ga a battle go emela dithereilara.

O duelwa go ya ka palo ya diheketara tse a di robang e seng go ya ka kereite e molemi a e boneng.

O kopana le mathata a go ema - fa metšhine e dira ka thata dithobego di nna gona, mme seo ke se se ka se bonelweng pele.

Ga se ka gale a boning dikarolo tsa metšhine gonne tsotlhe tse di diragala ka boKeresemose le Ngwaga o Mošwa, foo batho ba le bantsi ba ratang go tsaya khunologo.



Tsotlhe tse di utlwala di swabisa, fela go botlhokwa go ela mamena tlhoko gore o tle o kgone go a logela maano go a fenya:

Molemi o tshwanetse go:

Dira dithulaganyo le rakonteraka nako e sa le teng.

Leka go netefatsa gore rakonteraka ga a ikimetsa tiro.

Netefatsa gore go na le matlapa a le mmalwanyana fela mo tshimong ka fa go ka kgonegang ka teng ka gore a senya tafole ya serobi.

Rulaganya go nna le bontsi jo bo lekaneng jwa dithereilara gore tirego yotlhe e se kgorelediwe.

Direla korong bobolokelo fa e le e sa kgonwe go rorelwa kwa difaleng ka tlhamalalo go tswa mo tshimong.

Dira dithulaganyo le difala tsa selegae mabapi le go omisa korong, fa e le go ka bonala se se tshwanelwa go dirwa.



Go na le dilo tse pedi tse di itumedisang thata ka setlha sa thobo-phelelo ya modliko o le mongwe wa ntshodikuno ya dijalo le gape tshimologo ya setlha se sengwe. Mo baleming ba ba ntshang korong mo Foreisetata,ntlha yotlhe ya tshomarelo ya bongola mo mmung e bonala le yona ntlha ya botlhokwatlhokwa ya tirego yotlhe ya ntshodikuno ya korong mo legoleng la selemo.



Botlhokwa jwa go somarela bongola mo mmung ga bo ka ke jwa gatelelwa go feta fa. Tirego e e tshwanetse go simolola ka bonako fela morago ga thobo ya sejalo se se fetileng. Go na le manaba a le mararo mo polokong ya bongola jwa mmu:

La ntlha ke merwalela e e leng ditlamorago tsa boalogodimo jo bo thata gore metsi a ka nwelelela kgotsa pula ya matlakadibe e e sa lething nwelelelo.

La bobedi ke tero ya khaphlari - se ke motsamao wa metsi go ya kwa godimo kwa boalogodimong koo a ka mowafalang le go latlhegela mo lefaufaung. Se se direga fa boalogodimo bo katisegetse le go nna thata.

La boraro ke kgaisano e e diriwang ke mefero - mefero mo tshimong e dirisa bongola jo wena jaaka molemi o lekang go bo bolokela sejalo se se lateleng.

O tshwanela go tsamaisa masimo a gago sentle go tswa nakong ya thobo e e fetileng go ya nakong ya jalo go ne tefatsa gore o somarela metsi mo mmung ka bontsi jo bo kgonegang. Katlego ya sejalo se se latelang e mo magetleng a gago.

<fn>PulaImvula.Hat(maize).2011-01-12.tn.txt</fn>
Hat (Maize) Setswana
Hutshe ya lefatshe - go baya letlotlo la gago mo tshireletsegong
Instructions:
Folio strap: Mmu
Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Grabber: Go khurumetsa mmu o o botlhokwa wa gago e ka nna selo se se siameng thata!
Fa motho o akanya gore dipalopalo tse di bontshang gore dilekanyo tsa monono wa mmu mo borwa jwa Aforika di wela tlase le diteng tsa dibodi tsa mmu mo temong e e seng ya nosetso di a fokotsega, gona hee, go setse go na le mabaka a a siameng a mantsi go akanya ka mesola ya go jala dijalo tsa khurumetso, bogolosegolo fa dipula tsa morago kgotsa ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa ditsenngwateng le ntshokuno tse di oketsegang - diponagalo tsoopedi tse di itemogelwang mo setlheng seno, di ka thibela montshakuno go jala mmidi.
Le mororo dijalo tsa khurumetso di dirisiwa mo dithulaganyong tsa thefosanyodijalo mo dingwagakgolong tse dintsi, bantshakuno malatsing ano ba bonala ba tlwaetse go dirisa menontsha le dibolayatlhatshana. Tsibogo e e golang ya go tlhoka go somarela tikologo e bontsha fa bantshakuno ba segompieno ba boela gape kwa thefosanyong ya dijalo tsa khurumetso ka ntlha ya mosola o di o nayang.
Mesola ya dijalo tsa khurumetso
Dijalo tsa khurumetso di mosola ka ntlha ya mabaka a le mmalwa:
Tokafatso ya popegommu
Popego ya mmu e tokafala nako nngwe le nngwe fa semela se tlhoga medi le go golela mo mmung o o katisegetseng. Mmu o nna marose mme ka jalo o kgona go monyela le go tshwara bongola botoka. Fa tshimo e tlogelwa lobaka lo loleele e sa lengwe, boalogodimo bo a katisegela le go baka gore metsi a botlhokwa a fete fela mo godimo. Dijalo tsa khurumetso di sireletsa boalogodimo mo letsatsing le le bogale le ona mmu jaaka kobo mme ga di fokotse fela dilekanyo tsa katisegelo fela gape di tlhola ditshetsana tse di tshelang jaaka menopi e e tshelang mo metherialeng ya dimela e e bolang.
Taolo ya kgogolego
Dijalo tsa khurumetso di thusa go tshwaraganya mmu ka go dira gore tatlhegelo efe le efe ya mmu ka ntlha ya metsi kgotsa phefo ka ntlha ya kgogolego e fokodiwe thata.
Monono wa mmu
Bontsi jwa dijalo tsa khurumetso bo neelana ka metswedi ya tlhago ya menontsha ya dibodi e e nonneng. Menawa e tlaleletsa ka naeterojene e e botlhokwa thata mo mmung. Moo o neng o nontshitse sentle thata mo setlhajalong mme go sa ntse go na le selekanyo se se fetileng sa naeterojene mo mmung, gongwe ka ntlha ya dijalo tse di bokoa, tse di bakilweng ke komelelo, gona dikotla tse di ka dirisiwa go bona mosola go ya pele ka go jala dijalo tsa khurumetso jaaka sejalo sa setoroi se se nang le potasiamo le foseferase tse di kwa godimo
Bothata jo bo atileng jo bantshakuno ba rakanang le jona ke tlhaelo ya dikotla bogolosegolo kotla ya N le P. Se se ka rarabololwa bonolo ka go dirisa monontsha o o baakanyang fela bantshakunopotlana ba ba se nang gona gale ga ba kgone go tlhopha ikgethelo e, jalo thefosanyo ya sejalo sa khurumetso e nne tharabololo e e tlhotlhwa e e tlaa godisang poelo ya seikonomi le monono wa mmu. Go dumelanwa ka kakaretso gore ka go dirisa sejalo sa monawa sa selemo jaaka "cow peas" mo modikong wa thefosanyo le sejalo sa mmidi, thobo le ntshokuno di ka tokafala, monono wa mmu o a godisiwa mme ditshenyegelo tsa monontsha di ye tlase.
Taolomofero
Sekhi se se kitlaneng sa dijalo tsa khurumetso jaaka "cow peas" kgotsa "teff grass" se beela mmu moriti kgatlhanong le letsatsi mme gape se hupetsa mefero e e neng e ka gola ka go phorosela.
Ntshokuno ya dijo
Mo mabakeng a mangwe foo go jetsweng dijalo tse di jaaka "cow peas" le "teff" dijalo tse ga di tswele mmu mosola fela mo setlheng seo go sa jalwang dijalo tsa mmidi, fela gape se naya montshakuno mosola wa furu ya loruo lwa gagwe, e e tla nnang botlhokwa mo setlheng sa komelelo se se tlang.
Ditshenyegelo tsa Thoro
Dijalo tse dintsi di dira ditshenyegelo tsa thoro go tswa mo tshimong e di ntshitsweng mo go yona go ya kwa lefelong la thekiso (mmaraka) fa e le gore dijalo tsa khurumetso tsona gantsi di gololosegile ka gore gantsi di jalelwa go dirisiwa foo di jetsweng teng kgotsa bonnye mo legaeng la polase ka bolona.
Mefuta ya dijalo tsa khurumetso
Sejalo sa khurumetso se tlhophiwa go ya ka dintlhatebo (criteria) di le mmalwa mme montshakuno o tshwanetse go botsa dipotso tse di jaaka:
Se tshwanetse go jalwa leng?
Maikaelelo a tiriso ya sona ke eng?
Ke dijalo tsa khurumetso dife tse di dirang sentle ka tlhago mo kgaolong ya gaetsho?
A tshimo e e tlhoka sejalo sa khurumetso sa monawa kgotsa se e seng sa monawa? Gakologelwa gore dijalo tsa khurumetso tsa monawa di oketsa dilekanyo tsa naeterojene ka go e gopa go tswa lefaufaung, fa e le gore dijalo tse e seng tsa monawa di tlaa dirisa naeterojene ya mmu e e teng le dikotla tse dingwe.
Dijalo tsa monawa dingwe tse di kgonegang ke : dišukabini, disoyabini, losereng, "field peas" kgotsa "cow peas" tlolouba, j.j. fa e le gore dijalo dingwe tse e seng tsa monawa e le "teff grass", rae, outsu, korong, thenepi, furu kgotsa rediše ya Japane.
Tlhomomogopolo mo "cow peas" - monawa
"Cow pea" ke sejalo sa selemo se se nang le kemelano le komelelo le mogote. Ke semela sa ngwaga le ngwaga se se golang bogodimo jwa 80 cm mme se tlhome moditona o o thata go ya tlase. Se gola monate mo mebung ya motlhaba o o bokoa. Se mosola thata mo mmung ka gore se kgona go jalwa mo mebung e e humanegileng naeterojene kwa ntle ga go tlaleletsa ka monontsha mme sa botlhokwa bogolo, se maatlametlo magolo thata mo bathong le diphologolong ka gore matlhare, matlape le peo ya sona di na le bolengkotla jo bo kwa godimo. "Cow peas" di sa ntse gape di ka omisiwa le go bolokwa ka katlego.
Tlhomomogopolo mo teff - se se seng monawa.
Mafulo a a jetsweng a ke semela sa ngwaga se se butswang ka bonako le go gola mo pakeng ya dibeke tse 8 - 12. Se itumelelaa maemo selemo a a lola le go gola sentle mo mebung e e monyegileng sentle. "Teff" e dira sekhukhu se se gaisang sa mmu mme go gola ka motlele ga sona go hupetsa mefero e e sa batlegeng. Se dirisiwa thata jaaka setoroi mme se kgonwa go ka segwa gabedi mo setlheng se se siameng. Setoroi se tshwanetse go segwa fela pele se ungwa gape.
Bokhutlo
Dikgonagalo tse di tlhagisiwang ke dijalo tsa khurumetso tsa thefosanyo tse di jalwang mo setlheng se se metsi fa montshakuno, ka ntlha ya lebaka lengwe fela a paletswe ke go jala dijalo tsa gale tsa gagwe mo setlheng se se metsi, go itumedisa thata. Bantshakuno mo lefatsheng ka bophara ba itsege ka go bitsa dijalo tsa khurumetso tsa bona "hutse ya lefatshe" ka ntlha ya tshireletso e di e nayang mmu wa bona. Ammaaruri, go baya mmu wa botlhokwa wa gago mo tshireletsong, e ka nna selo se se siameng thata.
<fn>PulaImvula.Heart.2010-01.tn.txt</fn>


Heart (Maize) Setswana



Grain SA - aelo ya madirelo a dithoro



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photo



Grain SA, e tsamaisa Lenaneotlhabololo la Balemirui le le tlamelwang ka matlole ke Maize Trust, Oil and Protein Seeds Development Trust, Sorghum Trust le Winter Cereals Trust ka maikaelelo a go tlamela bantshakuno ba Aforikaborwa ka kitso ka katiso le ka tirelo ka dipopegotheo tsa kemonokeng tsa tiragatso tse di ka fitlhelelwang bonolo.



Ka ntlha ya fa Grain SA e na le setlhopha sa baitseanape ba ba emeng sentle go neelana ka bokgoni le thuto tse di kwa godimo mo bantshakunong ba bantšhwa ba Aforikaborwa, e simolotse go amogelwa ka bonako jaaka moeteledipele mo lephateng la Tlhabololo ya Bantshakuno mo nageng eno. Ditokololo tsa Grain SA di dumela gore lenaneo le le tlaa thusa mo tiregong ya ntšhwafatso, ka go tlamela batho ba ba neng ba gateletswe mo malobeng go ka gaisana ka tekatekano mo madirelong a dithoro. Go botlhokwa le gale go tlhaloganya gore Grain SA ke mang, le seabe se e se dirang ka bophara mo temothuong mo Aforikaborwa.



Grain SA ke mang?

Grain SA ke mokgatlho wa baithaopi o o tsepamisitseng mogopolo ka kgethego mo madirelong a dithoro a bosetšhaba le boditšhaba. O tsepamisitse mogopolo mo kgodisong ya dikgatlhego tsa bantshakunothoro botlhe ba Aforikaborwa.



Montshakunothoro yo o lemang gajaana mongwe le mongwe, yo o tiisang maitlhomo a Grain SA, o na le tshwanelo e bile o rotloediwa go tsenela botokololo jwa mokgatlho morago ga go duela tuelo ya botokololo e e batlegang.



Grain SA e na le seabe sefe mo tikologong ya temothuo ya Aforikaborwa?

Grain SA ke mothati mo madirelong a dithoro a bosetšhaba le a lefatshe mme maikaelelo a yona ke go dira jaaka sebueledi sa bantshakunothoro botlhe ba Aforikaborwa ka tsela e e leng gore e godisa dikgatlhego tsa bantshakuno le mafaratlhatlha ka bophara jwa madirelo a dithoro.



Grain SA e dira jaaka leletamotse mo madirelong e bile e itsenya mo ditiregong tsa go dira pholisi le tshwetso tse di amang dikgatlhego tsa bantshakuno tsa dithoro, mo boemong jwa ditokololo tsa yona. Grain SA e amega ka mafolofolo mo go tlhagisetseng puso melebo le dikakanyo tsa bantshakuno le go dirisana le puso go rarabolola mathata le molaokakangwa.



Tsepamisokgopolo ya motheo ya Grain SA, ke go gabalalela ntshokuno e e nonofileng le tikologo ya mebaraka e e sa gobeleleng ya dithoro. Mokgatlho o sa ntse o amega thata mmogo le bannaleseabe ba bangwe mo motseletseleng wa boleng go tokafatsa bogaisanedi jwa madirelo a dithoro ka bophara mo go gaisaneng le bannaleseabe ba boditšhaba ba bagolo jaaka USA le Brazil.



Grain SA e dira ka Ditlhophatiro tse di kgethegileng

Ditlhopha tse di dirwa ka badiredi ba Grain SA, baitseanape, bantshakuno ba ba kgethegileng mo Khuduthamageng. Gareng ga ditiro tse dingwe, ditlhalefi tse di:



Dira tlhatlhobo ya ntšhwafatso ya tikologo ya temothuo go nna setlapele le go amega ka mafolofolo mo dikomiting tsa kgakololo tsa Ditona, e le go netefatsa tirego e e sa gobeleleng le tšhono e e lekalekanang ya bantshakunothoro botlhe mo nageng;

Go baya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng le ntshokuno ya dithoro tsotlhe, leitlho;

Go dira jaaka leletamotse mo botennye jwa ditirelo le dikuno tse di abelwang bantshakunothoro;

Go rerisana le dikgwebo tsa temothuo go akaretsa motseletsele wa boleng mo boemong jwa bantshakuno;

Go ithuta tikologo ya bobapatsi ya lefatshe le go thaothela bantshakunothoro tshireletso ya puso go netefatsa tekatekano mo kgwebong;

Go netefatsa gore patlisiso e e maleba e a dirwa gore bantshakunothoro ba Aforikaborwa ba tlametswe ka kitso le thekenoloji tse di tlaa ba kgontshang go gaisana; le

Go tlhatlhobela bantshakuno ba bantsho tikologo le go gabalalela go godisa go tsena mo ntshokunothorong le mabala a borekisi. Setlhopha se gape, se sa ntse se beile tiro ya Lenaeneotlhabololo la Molemirui, leitlho.



Go mo pepeneneng gore le mororo Grain SA e ka se ke ya tlamela ditokololo tsa yona ka thuso ya matlole, e tlamela montshakunothoro mongwe le mongwe mo nageng ka kemonokeng le boitseanape jo bo tlhokegang thata. Ditiro tsa mokgatlho o, di kgontsha bantshakuno go tsepamisa kgopolo mo go se ba se dirang botoka go gaisa - e leng go jala le go rekisa dithoro! Go botlhokwa thata mo bantshakunothorong botlhe go tlhaloganya gore Grain SA e neelana ka mo gogolo go feta thuto le katiso!



Montshakunothoro mongwe le mongwe wa Aforikaborwa o tshwanetse go gabalalela go nna tokololo e e tletseng ya Grain SA ka dithata tsa go tlhopha tse di tletseng. Grain SA ke matlho, ditsebe le molomo wa bantshakunothoro botlhe mo tikologong ya temothuo e e oketsegang go nna matswakabele, e e itemogelang kgatelelo e e oketsegang go tswa dithateng tse di ka fa ntle jaaka kgaisano ya lefatshe lotlhe. Fa se e le kgwetlho mo montshakunothorong yo o itshetletseng, go ka nna bokete go le kae mo montshakunothorong yo montšhwa go itshetlela jaaka montshakuno wa mogwebi yo o atlegileng le yo o tswelelang? Kwa ntle ga kemonokeng ya moitseanape, popegotheo e e itshetletseng jaaka Grain SA, thaotho le tshireletso ya dikgatlhego tsa bantshakunothoro botlhe ba naga e, di tlaa bo di le mo mathateng.







<fn>PulaImvula.HelpMaize.2009-05.tn.txt</fn>
Help (Maize) Setswana



Nthuse tsweetswee - ke batla go dira temothuo!



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Go na le bantshadikuno ba le bantsi ba ba re founelang ka kopo e - "Nthuse tsweetswee, ke batla go dira temothuo". Bangwe ba batho ba ga ba na sepe gotlhelele, fa bangwe ba na le lefatshe le didiriso. Temothuo ke kgwebo, mme malatsing ano go tsamaisa kgwebo go bokete - o tshwanetse wa bo o tlametswe sentle, o ineetse le go nna le kitso.



Mo go bao ba fisegelang go nna bantshadikuno, mme ba se na lefatshe kgotsa metšhine, bothata bo bokete le go feta. Fela le gale gakologelwa gore ga o tlhoke go nna mong wa lefatshe go nna montshadikuno. Mo boammaaruring, lefatshe lotlhe le re le adimilwe - re batlhokomedi fela ba lefatshe mme fa re swa lefatshe le tlaa sala. Fa e le gore o tlhoafetse ka temothuo, bona lefatshe, le fa e ka nna la bonnye jo bo kana kang, mme o simolole. O ka hira lefatshe (gakologelwa gore lefatshe la poraefete le ka hirwa mme gape bontsi jwa bommasepala ba selegae ba na le lefatshe la botlhe le le tshwanelwang go ka bonwa ka khiro). O tshwanetse go simolola mme o tshwanetse go diragatsa - o ka se ke wa nna montshadikuno go tswa fela mo dibukeng, ka gore tiori ya temothuo ga e katle tlhogo jaaka tiragatso ya yona.



Selo se o se tlhokang se se latelang ke kitso - temothuo e na le mefama e mentsi. Go ya fela ka mofuta wa temothuo o o batlang go o dira, o ka tlhoka go itse ka dimela (dijalo tsotlhe tsa dithoro le dipeo tsa oli, merogo, furu le faeba), diphologolo (diruiwa tse dikgolo, diruiwa tse di potlana, dikoko, diphologolo tse di tlhaga le dikolobe), metšhine (diterekere le dipolantere, dikgatshi le ditlamelo tsa tshugommu) le sa botlhokwa thata o tlhoka go itse ka tsamaiso ya ditlamelwana tse o yang go di dirisa (madi, batho, metšhine le dimetheriale).



Fa o na le tetla ya tiriso ya semikana se sennye fela sa lefatshe, le fa e ka nna heketara kgotsa tse pedi simolola go dira. Fela fa o setse o simolotse, o mo tseleng ya go nna montshadikuno wa mogwebi. O ithutile ka tsela e e nepagetseng ya go dira sengwe le sengwe - se dire ka tsela e e nepagetseng. Ka bomadimabe re lemogile gore batho ba ithuta go dira dilo ka tsela e e nepagetseng, sebe sa phiri ke gore ba sa ntse ba tswelela go dira ka yona tsela ele ya bogologolo. Oprah Winfrey a re: "fa batho ba itse botoka ba dira botoka". Fa o ithutile go tsaya dikaommu go sekaseka seemo sa dikotla sa mmu wa gago - dira jalo! Fa dikatlanegiso tsa monontsha di boela kwa go wena - dirisa monontsha o o nepagetseng (le fa e ka nna mo heketareng ya gago e le nngwe). Reka peo e e nepagetseng, netefatsa gore o jala palo e e nepagetseng ya dimela mo moleng le gore katologano ya mela ya gago e nepagetse. Laola mefero ya gago - mefero ke mmabamogolo wa maemo a ntlha mo temong ya dijalo, e utswa mo dijalong tsa gago! E utswa metsi, dijo, lesedi la letsatsi le mowa - ga go ope wa rona yo o ka kgonang go letla dilo go utswiwa mo go ena, tota le tsona dijalo tsa gago ga di kitla di itshokela bogodu.



Fa o netefatsa gore o tlhaloganya gore go tlhokega go dira eng mo temothuong, gona ke nako jaanong ya go oketsa, bogolo jwa masimo a o a dirisang. Re utlwa batho ba bantsi ba ngongoregela gore ba na le lefatshe le lennye go dira temothuo mo go lona - a setsekanyana se o nang naso o se dirisa ka botlalo? Kgotsa a gongwe o ka bo o ntsha go le gogolwane mo lefatsheng le lennye le o nang nalo? A o dirisa kgakololo yotlhe e o e bonang - gakologelwa gore ka gale go na le batho ba ba itseng go go feta, mme ka gale ba rata le go ineela go go thusa.



<fn>PulaImvula.Hunger.2010-04-01.tn.txt</fn>
Hunger (Maize) Tswana



Sepoko sa tlala - boammaaruri jo bo bonwang ka matlho mo Aforikaborwa



Instructions :

Folio Strap: Kakaretso

Byline: Dr Kobus Laubscher, Motsamaisikakaretso wa Grain SA



Mokgatlho wa Tlhabololo ya Balemi ba Dithoro (GFADA) o o sa tswang go tlhamiwa, ka tirisano le Grain Value Chain Network (GCVN), ga o a tshwenyega fela ka go sa nneng le dipoelo ga ntshokunothoro e e anameng mo Aforikaborwa, mme gape le ka tshusumetso ya matlhotlhapelo a se se nang naso mo go bosetlabošweng mo temothuong.



Tlhamo ya ditsamaiso tse dintšhwa tse ke sengwe sa ditlapele tsa Mmuso, ka jalo Mokgatlho wa Tlhabololo ya Balemi ba Dithoro (MTBD) o batla go tshegetsa ka botlalo bosetlabošweng ba. Fela go tlamela bosetlabošweng ba ka lefatshe kwa ntle ga kemonokeng le thotloetso e e tlhokegang, ke kganetso ya boammaaruri jo bo tobileng batho mo matlhong. Ditokololo tsa GVCN di na le boitseanape jwa go tshwara ka letsogo le go ema nokeng, fela ke seabe sa Mmuso go tlamela ka matlole a a tlhokegang a didiriso tse di batlegang go ba naya bonnye sebaka se se utlwalang sa go itshegeletsa.



Totatota, go botlhokwa go gaisa gore maemo a madirelo a dithoro ka bogotlhe, a sekasekwe sešwa. Nako e a re tlogela, mme go tlaa nna madimabe jang fa Maaforikaborwa ba nna le tlhaelo ya dijo. Ke nako gore mongwe le mongwe a lemoge gore mo maemong a gajaana, sepoko se se tswelela go fetoga boammaaruri jo bo bonwang ka matlho le go oketsega.



Bothata bo fa kae?

Ditlhotlhwa tsa ntshokuno di golagantswe ka tlhamalalo le ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa boditšhaba mme Aforikaborwa ke nngwe ya dinaga tse di nang le ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tse di kwa godimodimo mo lefatsheng. Koketsego mo ditshenyegelong tsa ntshokuno e oketsega ka lebelo go na le ditlhotlhwa tsa ntshokuno, tse di bayang bantshakuno mo kgatelelong e e boitshegang.



Bontshakuno le bononofi ke tse pedi tsa diemakgatlhanong tse di botlhokwatlhokwa tsa bothata jo. Ka jalo dipatlisiso di botlhokwa thata go tokafatsa mekgwatiriso ya ntshokuno. Dintlhakgoreletso ke gore Mmuso ga o tlamele ka matlole a a lekaneng go dira dipatlisiso tse di utlwalang.



Ditlhotlhwa tse di tlhatlogang di batla gore go fitlhelelwe dielo tsa poelo tse di tlhatlogang ka heketara kgotsa bogolo jwa ntshokuno bo tlhoka go atolosiwa. Se se raya gore diyunite tsa temothuo di tlhoka go atolosiwa go kotula lotsenologolo lo lo tshwenyang. Bosetlabošweng ka fa go le lengwe, ba ka fitlhelela fela dilekanyo tsa lotsenologolo tse di tlhokegang ka dinonofo tse dikgolo le thekenoloji ya segompieno. Maitlhomo e sala go nna go tsena mo selekanong sa itsholelo. Bosetlabošweng mo ntlheng e, ba ikaegile mo phetisong ya bokgoni le kemonokeng e e tswelelang, se e leng ponelopele ya MTBD. Se ke sekgoreletsi se segolo sa bosetlabošweng mo temothuong. Temothuo ke madirelo a a tletseng mathata a a batlang melapoelo e e bonalang mo dingwageng tse di maswe.



Ka fa lotlhakoreng lwa lotseno, ditlhotlhwa di sa ntse gape di gokagantswe le ditlwaelo tsa boditšhaba mme di boragaraga ka ntlha ya dikelothefosano. Se ga se se bantshakuno ba ka se kgonang mme se tlhotlheletsa ditumelano tsa kananyo mo go boitshegang. Ditlhotlhwa gape di sa ntse di ya tlase le godimo magareng ga tekatekano ya diromelwateng le diromelwantle mme gajaana di gaufi le tekatekano ya thomelontle mme e lekanyetsa go bona poelo.



Ditlhotlhwa tsa dithoro di tlhomiwa ke dithulaganyo tsa mmaraka o o gololesegileng, tse di oketsang botlhokwa jwa patlego le tlamelo. Ntshokuno ya Aforikaborwa e feta dipatlego tsa mmaraka wa selegae, ka jalo dikgonegalo tsa thomelontle ga di na poelo go le kalo. Tlamelo ya Lefatshe gajaana e kwa godimo thata, mme e digela ditlhotlhwa kwa tlase. Dipholisi tsa puso tsa selegae tse di lekanyetsang, di kgoreletsa tsweletso ya mebaraka e mentšhwa (bio-fuels), mme di kgoreletsa tlaleletsoboleng.



Bantshakuno ba Aforikaborwa ba bona kemonokeng e nnye kgotsa ga ba bone sepe go tswa Mmusong, se se ba thibelang go gaisana le dinaga tse di romelang ntle tseo ka tlhago di nayang bantshakuno ba tsone kemonokeng ya mmuso. Puso ya Aforikaborwa ka jalo e ka akanya ka go sekaseka sešwa ditaelo tsa ditefo go netefatsa kemonokeng e e botoka mo montshakunong le kgonotheko mo badirising.



<fn>PulaImvula.Hybrid(maize).tn.txt</fn>
Hybrid (Maize) Setswana
Peo ya leidi kgotsa ya mohuta wa tulafatso e e bulegileng-lekanyetsa diitlhophelo
Instructions:
Folio strap: Maidi
Byline: Ian Househam, mogokaganyi wa porofense wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Figure 1: Thobothoro e e bokoa ya ditlha tsa 2008 le 2009.
Photo: Mmidi o o tulafatsaneng.
Bantshakuno ba tlhagisa mabaka a mantsintsi a gore go reng ba sa boeletse peo mo peong ya leidi, jaaka ditshenyegelo tsa peo tse di kwa godimo, tlhaelo ya matlole ka nako ya jalo, go sa nneng teng ga peo ya maidi, tlhokego ya go reka monontsha, pharologanyo e nnye kgotsa e e se yong mo thobong, tlhaelo ya nyalantsho, poloko e e bokoa le boleng jwa tiregiso e e bokoa ya mefutamaidi a kgwebo e e gona.
Dikganetsano tse di tsositse dipotsopotso gore maidi a na le mosola go feta dipeo tsa tulafatso e e bulegileng mo bantshakunong ba ba tlhaelang metswedithuso koo go nna teng ga peo go sa ikanyegeng, tiriso e e potlana ya ditsenngwateng tirisong le pheilo ya dijalo, e leng tlwaelo. Potso ya tota ke gore ke mohuta wa mothale ofe : leidi kgotsa wa tulafatso e e bulegileng o o ka itshegeletsang thata mo montshakunong go fitlhelela tshireletsego ya dijo le go tlamela ka lotseno lo lo itshegeleditseng.
Peo mo ntshokunong ke yona setsenngwateng sa pinagare. Mekgwatiriso ya setso yotlhe e tlhametswe go utolola kgonolotso e e tletseng ya peo e e jetsweng. Ga go mokgwatiriso wa temothuo ope (sekao tshugommu, temo, tlhagolo le taolo ya disenyi le malwetse) o o ka oketsang thobo ya dijalo go fetisa selekanyetso se se tlhomilweng ke boleng jwa peo. Peo, ka jalo, ke yona motheo wa katlego kgotsa pheilo ya dijalo tse di jetsweng.
Go fitlhelela thobo ya pholô, motho o tshwanetse go jala peo ya boleng jo bo kwa godimo. Go netefalediwa boleng jwa peo jo bo siameng, motho o tshwanetse go reka le go jala peo e e netefaditsweng, e ka nna ya leidi kgotsa ya tulafatso e e bulegileng. Peo e e netefaditsweng e tlhwekile bonnye 98% mme e na le phesentheiji ya tlhogo ya bonnye 90%. Ditshenyegelo tsa peo e e netefaditsweng di fokodiwa ke kgonothobo e e kwa godimo thata ya yona.
Bantshakuno ba babotlana le bajelaganong ba ba nang le mathata a madi, gantsi ba jala peo ya mmidi e e beilweng go tswa thobong e e fetileng. Fa ba ka dira se ka dithoro tse di bolokilweng go tswa mmiding wa leidi, gantsi ba nna le thobo e e fokotsegileng (go ka fitlha 50%) fa go tshwantshanngwa le mmidi o o jetsweng ka peo e ntšhwa. Go jala peo e e bolokilweng go tswa methaleng ya tulafatso e e bulegileng ga go tlise tatlhegelo ya thobo.
Leidi (hybrid) ke eng?
Leidi ke kuno ya kgwelano magareng ga batsadi ba babedi ba ba sa tsalaneng (farologaneng ka lotso), mosadi yo o tlhaotsweng a le mongwe le monna yo mongwe. Itulafatso ke tirego ya go tsaya mmudula mo semeleng se le sengwe le go o tshela mo maledung a sona semela seo. Fa mmidi o itulafatsa, moloko mongwe le mongwe o nna o koafala. Seo se itsege jaaka itsadisopoeletso mme morago ga meloko e e latelanang, se se isa kwa dimeleng tse di koafetseng mo go bidiwang losika lwa itsadisopoeletso. Losika lwa itsadisopoeletso lo, lo lonnye ka bogolo, lo na le diako tse dinnye le thobo e e fokotsegileng. Fela le gale, fa masika a itsadisopoeletso a mabedi a gwelanngwa, thatafalo e boela gape mo peong e e tswang moo mme thobo ya dimela tse di jetsweng go tswa mo peong eo, e oketsega thata. Se se itsege jaaka thatafalo ya leidi. E diragala ka ntlha ya tswakano magareng ga dirobe tsa dijine tse di bonweng mo masikeng a itsadisopoeletso a mabedi a a farologaneng.
Mmidi wa maidi o na le diparologantsho tse di latelang:
O na le ponagalo e e tshwanang;
O na le thatafalo;
O ntsha thobo e e kwa godimo;
O tlhopetswe bolengthoro jo bo tokafaditsweng; le
Leidi le le rileng le ka tlhophelwa kemelano e e kgethegileng ya disenyi le malwetse kgotsa itshokelo ya komelelo.
Mesola ya go jala mmidi wa maidi ke:
Maidi ka kakaretso a thobo e kwa godimo go na le methale ya tulafatso e e bulegileng.
Maidi a tshwana ka mmala, go butswa le dipharologantsho tse dingwe tsa dimela tse di kgontshang montshakuno go diragatsa ditiro dingwe (sekao, tshelomonontsha, kgatsho le thobo) ka nako e le nngwe.
Tshwano ya dithoro tse di robilweng e ka nna gape le mesola ya thekiso fa di rekisediwa bareki ba ba nang le diemo tsa boleng.
Maidi ka palogare a ntsha 18% go feta methale ya tulafatso.
Dithapolo tsa go jala maidi
Peo ya teng e tlhotlhwa godimo thata.
Montshakuno o tlhoka go roba go feta ditono tse pedi ka heketara go buelela ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa peo.
Go tlhokega go reka peo e ntšhwa setlhajalo sengwe le sengwe.
Dithoro tse di ntshiwang mo peong ya leidi ga di a tshwanela go dirisiwa mo ditlhajalong tse di latelang.
Montshakuno o ka nna a palelwa ke go bona peo ka nako.
Maidi a tshwaetsega bonolo mo maemong a ngodiego (sekao: go ntsha lefetlho).
Mo tsamaisong ya dijalo e e bokoa le maemo a a makgwakgwa a tikologo, mosola wa thobo wa maidi go feta methale ya tulafatso e e bulegileng o a fokotsega.
Mothale wa tulafatso e e bulegileng ke eng?
Mothale wa tulafatso e e bulegileng ke ona o peo ya ona e ntshiwang ka tulafatso ya kakaretso (ke go re ga go na taolo ya tulafatso). Tulafatso ya dimela mo masimong ga e laolwe, mo go rayang gore dijalo ga di ne di tshwana, sekao dijalo di tlaa farologana ka bogodimo jwa semela, mmala wa maidi o tlaa farologana, diako di tlaa farologana ka bogolo le popego mme dijalo di tlaa butswa ka dinako tse di farologaneng.
Mesola ya go jala methale ya tulafatso e e bulegileng
Ga go na ditshenyegelo tsa peo kgotsa di kwa tlase. Montshakuno o ka baya bontlhanngwe jwa dijalo jaaka peo.
Ditshenyegelo tsa peo di kwa tlase thata go na le tsa peo ya leidi.
Madi a mantsi a ka dirisiwa go reka monontsha kgotsa dibolayasenyi.
Peo e ka dirisiwa ka go boelediwa. Ke go re dithoro tsa setlha seno di ka jalwa gape mo setlheng se se latelang.
Dikgaolo tsa kgonotlase ga di ka ke tsa buelela ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa peo ya maidi.
Methale ya tulafatso e e bulegileng e na le motheo o o anameng wa dijine mme e farologana thata ka matlha a tsalo. Se se tlhola paka ya tsalo e telele, se se tlaa letlang methale ya tulafatso e e bulegileng go tulafatsa ka dipaka tse di khutshwane tsa ngodiego e e kwa godimo (sekao ngodiego ya bongola, themphereitšha, jj). Pharologano e, ka dinako dingwe e neelana ka thobo e e nitameng thata go na le maidi a a tsalang ka go tshwana thata.
Go botlhokwa go reka peo e ntšhwa dingwaga dingwe le dingwe tse tharo go tshegetsa botlhololo jwa lotso.
Dithapololo tsa methale ya tulafatso e e bulegileng
Kgonothobo ya tlwaelo e kwa tlase ka 10 - 25%.
Mo dikgaolong tsa kgonogodimo, methale ya tulafatso e e bulegileng e tlaa fokotsa melapoelo.
Ga di ne di tshwana ka mmala, go butswa le dipharologantsho tsa dimela tse dingwe.
Di ka ama tlhotlhwa ya dithoro, k.g.r boleng.
Tlhaelo ya go tshwana e ka tlhola mathata mo go direng ditiro dingwe jaaka kgatsho le thobo (bogolo jang fa go dirisiwa serobi sa khombaene).
Go tshola mothale wa tulafatso e e bulegileng o tlhwekile o tshwanetse go jalwa dimitara tse 300 go tswa methaleng e mengwe.
Peo ya boleng jo bo bokoa (peo e e bolokelwang go jalwa mo dijalong tse di latelang e bolokwa gantsi mo maemong a a bokoa a a bulegetseng dithemphereitšha tse di kwa godimo, disenyi le malwetse), e ka tlhola tlhogo e e bokoa le dimela tse di bokoa tse di sa kgoneng go gaisana le mefero sentle.
Jaaka e le molao, methale ya tulafatso e e bulegileng ga e a tlhabololwa lotso go bontsha kemelano le ditshenekegi le dibolayatlhatshana.
Go roba peo ya tulafatso e e bulegileng
Santlha, jala mothale wa tulafatso e e bulegileng o o atlanegiseditsweng kgaolo ya gago.
Tsamaisa masimo a gago sentle, diragatsa temothuo ya tshomarelo, o dirisa monontsha, motshetelo kgotsa tsoopedi. Laola mofero le disenyi.
Jala dijalo tsa gago bonnye 100m go tswa masimong a mangwe, kgotsa o jale mmidi wa gago dibeke tse tharo pele kgotsa morago ga dijalo tse di gaufi, gore e ntshe lofetlho ka dinako tse di farologaneng. Ka tsela e o tlaa netefatsa gore kgotlelego e e sa tlhokegeng ya mmudula ga e diragale.
O tshwanetse go roba go tswa bogareng jwa tshimo go fokotsa kgotlelego ka mmudula.
Pele ga go ntsha lofetlho, tlhatlhoba masimo a gago mme o tlose dimela dife le dife tse di bonalang di farologana thata le tse dingwe (k.g.r di le ditelele thata, dikhutshwane thata kgotsa di lwala).
Ka nako ya thobo, tlhopha siako tse dintle go gaisa go tswa mo dimeleng tse di lebegang go gaisa. Tlhopha diako tse di tshwanang, tse di se nang bolwetse mme di na le bolengthoro jo bo eletsegang.
Roba bonnye diako di le 300.
Diako di tshwanetse go khurumediwa, go omisiwa le go bolokwa mo maemong a a tshwanetseng (kgaolo e e lefifi e e omileng le e e sireletsegileng).
Netefatsa gore peo e omile (botshelo jwa peo bo imena gabedi, mo phokotsegong nngwe le nngwe ya 1% kwa tlase ga ditengbongola tsa 13%). Go lekeletsa fa peo ya gago e na le ditengbongola tse di ka nnang 13%, tsaya ditlhaka tse 100 mme o di tswake le gerama e 1 ya letswai mme o di tlogele mo lebotlolong le le tswetsweng thata. Fa morago ga metsotso e 5 letswai le utlwala bongola, gona diako di sa ntse di tlhoka go omisiwa go ya pele.
Peo e nna lobaka lo loleele mo maemong a a tsididi (e seng a kgatselo). Botshelo jwa peo bo imena gabedi fa themphereitšha ya poloko e le kwa tlase ka 5ºC.
Tshupa, fankase le baketheria di ngotla botshelo jwa peo. Go fokotsa se, tshola peo e omile ka fa go ka kgonegang.
Boloka peo ya gago mo dipolokelong tse di omileng, phepa tse di sa tsenyeng mowa mme o di tshwae ka setshwao, kwalo (ngwaga o o tlang ga o ne o gakologelwa gore ke eng).
Dimetheriale tse di thibelang kgolo ya disenyi
Molora o o omileng
O monyela bongola ka fa gare ga dibolokelo le go thibela kgolo le go ata ga tshupa. Tshela 0,5 g ya molora mo khilogeramong e le nngwe ya peo.
Llaeme
Yona e ka dirisiwa ka tsela e e tshwanang fela le ya molora o o omileng. Tswakanya di tshwana tsa tee tse 15 (50 g) le khilogeramo e le nngwe, ya peo.
Oli ya kapeo
Tswakanya oli ya kapeo le peo ya gago go thibela go ata ga tshupa. Dirisa thiisipune e le nngwe ya oli mo khilogeramong e le nngwe ya peo.
Matlhare a a omisitsweng kgotsa sidilweng a dimela tse di nkgang le tse di farologaneng
Tshupa ga e utlwane le dimela tsa monkgo o o bogale. Dirisa tšhilisi (tswaka dithiisipune tse tlhano tsa lorole lwa tšhilisi le khilogeramo e le nngwe ya peo).
Mokgwapha
O omise le go thuga matlhare a ona mme o tswake le dithiisipune tse tlhano tsa khilogeramo e le nngwe ya peo
Dipoelo go tswa peong ya maidi le peong ya tulafatso e e bulegileng
Maidi
OPV
Phitlhelelo ya poelo ya lotso.
Kwa godimo.
Fa gare.
Mosola go tswa kalafong ya peo le taoloboleng.
Kwa godimo.
Fela fa e rekwa jaaka peo e e netefaditsweng.
Go nna teng ga motlamedi wa peo yo o tlhomameng yo o tlamelang ka phitlhelelo mo metherialeng wa lotso o mošwa.
Go ka tshokile.
Ga go tlhomamisege.
Kemonosi ya morafe wa temothuo.
Kwa tlase.
Kwa godimo.
Leidi le le gaisang le ka dira botoka thata go feta mothale wa tulafatso e e bulegileng (OPV) ka go feta 70%. Mothale wa tulafatso e e bulegileng o o siameng, le gale, o ka dira fela go tshwana kgotsa e bile le go gaisa leidi le le dirang bokoa. Tshusumetso ya go jala peo ya moloko wa bobedi (e e robilweng) ga e na bokao thata jalo mo mothaleng wa tulafatso e e bulegileng, fela e kgolo thata mo leiding (tatlhegelo ya go fitlha 50%). Maidi a kemogodimo (elite) a ntsha 18% ya dithoro go feta mothale wa tulafatso e e bulegileng. Peo e e boelediwang e ntsha 32% ya dithoro kwa tlase ga peo ya leidi e ntšhwa. Peo e e boelediwang ya OPV e ntsha 5% ya dithoro kwa tlase ga peo ya OPV e ntšhwa.
Fa go rekwa peo e e netefaditsweng, ditshenyegelo tsa peo di tlaa nna kwa godimo go na le fa go rekwa peo ya OPV e ntšhwa kgotsa e e boelediwang. Tatelano ka maemo ya thobo ya dithoro mo seemong sa tsamaiso se se teng e tlaa nna:
1. Leidi;
2. OPV;
3. OPV e boelediwang; le
4. Leidi le le boelediwang.
Go reka peo ya maidi ngwaga le ngwaga, e nna yona tlhopho ya poelo e tona, fela fa dilekanyo tsa tsamaiso e le go bona ditono tse pedi ka heketara kgotsa go feta. Fa dilekanyo tsa tsamaiso di tokafala, poeletso ya peo ga e nne le poelo e e kwa tlase. Go na le mosola o monnye thata fa montshakuno a fetogela kwa peong ya leidi go tswa peong ya OPV, kwa ntle ga monontsha e bile go sa nne le phetogo mo tsamaisong. Fa montshakuno a tshwanela go reka peo ya leidi ka ditshenyegelo tse di kwa godimo, selekanyo sa tsamaiso ya gagwe le sona se tshwanetse go gola jalo.
Bantshakuno ba mmidi ba jala mmidi mme ba ka sobokanya boleng jwa mmidi wa bona jaaka sejalo sa madi a seatleng. Fela, re itse gore tshireletsego ya dijo ya lelapa, kefogo ya riseke, diratwaepelo le ngwao, di na le tlhotlheletso e kgolo mo ditshwetsong tsa montshakuno ka metheriale o o jalwang gammogo le mekgwatiriso ya tsamaiso ya dijalo. Go sa le jalo, tshireletsego ya peo ya lelapa ke kakanyo ya botlhokwa mo poeletsong ya peo ya dithoro, bogolosegolo mo dikgaolong tsa magae tse di kgakala tse di sa kgoneng go direlwa ke batlamedi ba dipeo. Phitlhelelo ya mebaraka ya dithoro, koo ditlhotlhwa tse di botoka di ka bonelwang pele, e tshwanetse go nna kakanyo ya botlhokwa mo bantshakunong ba ba tlhaelang metswedithuso fa go swediwa gore go rekwe peo efe. Go na le dintlhakemo tsa seloago le setso tse dintsi mo ntlheng ya maidi kgatlhanong le OPV.
Methale ya tulafatso e e bulegileng (OPV) e ka nna tlhophoe e mosola mo bantshakunong ba mmidi mo mabakeng mangwe, fela tiriso ya peo ya OPV kgotsa e e boelediwang e tla bo e le kgato ya poelomorago mo thobong ya dithoro. Ka kakaretso, maidi a ka ntsha 18% ya dithoro go feta bontsi jwa OPV tse di botoka.
Dintlha tse di akanngwang fa go swediwa ka mehuta ya methale
Phitlhelelo ya mesola go tswa dipatlisisong mo tokafatsong ya lotso la methale e mešwa.
Phitlhelelo ya mosola wa kalafo ya peo le boleng jwa peo.
Go nna teng ga motlamedi wa peo yo o tlhomameng.
Ditogamaano tsa botshelo tsa merafe e e tlhaelang metswedithuso.
Kanoko ya seikonomi ya dipoelo tsa peeletso (thobo).
Dintlha tse di akanngwang fa go tlhophiwa mofutapeo
Ikanyego ya thobo.
Kemelano le komelelo.
Kemelano ya malwetse.
Tsepamo.
Kgotlelelo ya ditshenekegi (BT).
Boleele jwa setlha.
Nako ya go butswa.
Kelo ya go oma.
Kgotlelelo ya esete.
Kemelano le khemikale (mmidi wa round-up ready).
<fn>PulaImvula.ImprovementsMaize.2009-05.tn.txt</fn>
Improvements (Maize) Setswana



Ditokafatso tsa polase di botlhokwa



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Lefatshe le le se nang sepe le bolengtlase thata go na le lefatshe le le tlhabolotsweng. Ke sona go leng botlhokwa thata go tshola dikago, diterata le ditsela tse di mo polaseng ya gago di le mo maemong a a siameng le go di tlamela ka gale.



Dikago tse di mo polaseng di tshwanetse go tsholwa di le mo maemong a a siameng gore di kgone go dirisiwa - go boloka, go tshwara dithoro le go beola dinku. O gakololwa gore go molemo go baya diterekere le didiriso tsa gago ka gale ka fa tlase ga marulelo, ka gore go nna ga tsone ka fa ntle ke tshenyo e kgolo.



"Magora (diterata) a a siameng a dira baagisani ba ba siameng". O tshwanetse o kgone go tshola loruo lwa gago mo kgaolong e o e batlang. Fa o jala dijalo, go botlhokwa gore dijalo di sirelediwe mo loruong. Mo thulaganyong ya phudiso e e lolameng dikampa dingwe di dirisiwa mo dinakong dingwe tsa ngwaga - se se sireletsa bojang le go naya majang a a monate nako ya go itharabologelwa (go tlhoga gape).



Dikonturu le meselemetsi di tlhokega thata mo thibelong ya kgogolego ya mmu - kgogolego e tlhola tshenyego ya leruri mme ke maikarabelo a moagi yo mongwe le yo mongwe go sireletsa mmu gore dikokomana tsa isagwe le tsona di kgone go ka dirisa lefatshe go itshedisa.



Ditsela di botlhokwa thata mo temothuong ya bogwebi - dikuno tse di jaaka menontsha di tlhoka go tlisiwa mo polaseng mme dikuno tsa rona le tsona di tlhoka go tswa mo polaseng le go ya mmarakeng. Tlamelo le paakanyo ya ditsela e botlhokwa bogolo mo temothuong ya bogwebi.



Dikago























Kagelelo























Dinkonturu





























Meselemetsi























Ditsela



























<fn>PulaImvula.InputMaize.2009-04.tn.txt</fn>
Input (Maize) Setswana

Inšorense ya ditsenngwateng - a o tshwanetse go inšora dijalo tsa gago?

Instructions:

Folio strap: Inšorense

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo la Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Ka ntlha ya fa temothuo e diragadiwa kwa ntle, go na le mathata a mantsi mme mo mabakeng mangwe ditshenyegelo tsa go jala dijalo di feta boleng jwa lefatshe le dijalo di tshwanetseng go jalwa mo go lona. Gantsi, bantshadikuno ba tshwanela go adima madi mo ditheong tsa matlole kgotsa kgwebo ya temothuo gore ba kgone go tlamela jalo ya dijalo tseo ka madi. Kadimo le kadimiso ya madi di na le mathata, ka gonne ba ba adimisang madi ga ba batle a ba latlhegela. Gantsi moadimi o tlhokega go neelana ka tshireletso (security) ya kadimo - ka mafoko a mangwe, moadimisamadi o tlaa boelwa jang ke madi a gagwe fa dijalo di sule tsotlhe ka ntlha ya lebaka lefe kana lefe fela.



Fa o le mong wa lefatshe le o lemang mo go lona, fa gongwe moadimisamadi o tlhoka go go kopa tetla ya go kwadisa bonto kgatlhanong le setlankana sa kanobong sa thoto eo. Se se raya gore fa o sa kgone go duela kadimo ya gago, ba tlaa rekisa thoto ya gago go bona gape madi a bona, a o a ba kolotang. Mo lebakeng la bantshadikuno ba ba tlhabologang se se tlhola mathata a mantsi - go tlaa utlwisa botlhoko thata gore o latlhegelwe ke lefatshe fela ka gore o ntshitse dijalo tse di bokoa. Go na le palo e kgolo ya bantshadikuno ba ba tlhabologang ba ba seng beng ba lefatshe le ba le lemang - lengwe ke lefatshe le le hirilweng, mme bogolo jwa lona lefatshe ke la morafe (lefatshe le ke la Puso mme le tsamaisiwa ke pusomorafe). Ga o kgone go bonta lefatshe la morafe, gonne wena, jaaka montshadikuno, ga o na setlankana sa kano ya bong sa lefatshe leo. Mo nakong e e fetileng bantshadikuno ba ba neng ba lema mo lefatsheng la morafe ba ne ba sa kgone go bona dikadimo, ka ba ne ba se na tshireletso e ba neelanang ka yona. Fa ke teng fa inšorense ya ditsenngwateng e tlhagelelang teng - o ka inšora dijalo tse di mo tshimong gore fa go ka nna le "tiro ya Modimo", setlamo sa inšorense se duele madi a a kolotiwang.



Ka ntlha ya ditshenyegelo tsa ntshodikuno tse di tlhatlogang mo temothuong le ditshireletso tse di nyelelang tsa bantshadikuno, tlhokego ya inšorense ya ditsenngwateng mo Aforikaborwa e godile thata. Kuno e e thaetswe thata mo palogareng ya thobo e e ntshitsweng ya pakatelele ya montshadikuno mo yuniting ya temo yotlhelele ya gagwe eo phesente e e rileng ya yona e netefalediwang.



Gore ba kgone go amogelesega mo kunong e, bantshadikuno ba tshwanetse go neela ka ditlankana tse di latelang:

Kwa thoto (property) e leng gona.

Dimmepe tsa polase tse di lekantsweng go ya ka GPs tse di bontshang masimo otlhe bongwe ka bongwe, dinomore tsa masimo le dikgaolo tse di farologaneng.

Dithulaganyo tsa thuolefatshe mo lefatsheng leo - a o mong wa lona, ke lefatshe le le hirilweng; lefatshe la morafe, j.j.

Ke mang a tlaa tlamelang montshadikuno ka matlole?

Ditiragalo tsa ntshodikuno ka montshadikuno/polase mabapi le;

Diheketara tse di jetsweng; le

Thobo e e bonweng mo bonnye ditlha tsa ntshodikuno tse di fetileng tse tlhano.

Tshekatshekelo ya mmu e e dirilweng e seng go feta dingwaga tse pedi, e bile e bontsha tshwaelo ya temolefatshe.

Dinwane le mekgwatiriso ya go lema - ditiro tsa tshugo ya motheo le ya senkonteri, dijalo tse di yang go jalwa, mefutapeo, nontsho, mekgwatiriso ya taolo ya mofero le disenyi.

Dintlha ka botlalo tsa rakonteraka yo o tlaa go direlang tiro.

Matlha a jalo le tlhogo - matlha a a totobaditsweng mangwe a letleletswe e bile ga go na dijalo dipe tse di jetsweng ka kwa ntle ga matlha a, tse di tlaa inšoriwang.

Masimo a tlaa sirelediwa jang mo bogodung?

Dijalo di tlaa sirelediwa jang kgatlhanong le tshenyo ya loruo.



Kgaolo ya pula ya selemo

Pholisi ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa kgaolo ya pula ya selemo ka gale e golaganngwa le pholisi ya sefako ka pusetso e e netefaleditsweng ya bonnye go lekana kgotsa go feta palogare ya thobo e e ntshitsweng ya pakatelele ya montshadikuno mo polaseng e e amegang. Montshadikuno o swetsa gore ke phesente efe ya tshenyo e a batlang go e ituelela mabapi le bothata jwa sefako ka tlhopho ya gagwe ya tuelotlaleletso (excess).



Kgaolo ya pula ya mariga

Pholisi ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa kgaolo ya pula ya mariga e ikemetse ka boyona mme ga e a golaganngwa le pholisi ya sefako. Sefako se dira bongwe jwa mathata a ditsenngwateng a a inšorilweng mme ka jalo e duelwa le mathata a ditsenngwateng a mangwe.



Tshireletso ya ditsenngwateng tsa temo ya gale

Mathata a a tsenyeleditsweng mo tshireletsong ya dintsenngwateng tsa temo ya gale (dry land) a akaretsa: sefako, molelo, thoro, serame, komelelo, pula e ntsintsi, kgogolego ya metsi, segagane, botsididi, phefo, ditsuatsue le tatlhegelo nngwe le nngwe e e tlang ka maemo a bosa a a bosula, malwetse a dimela a a sa laolegeng, disenyi tsa ditshenekegi le diphologolo tse di tlhaga.



Inšorense ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng mabapi le mekgwatiriso ya temo e e amogetsweng.

Go lema ga bantshadikuno go tlaa bewa leitlho ka dinako tsotlhe go netefatsa gore go latelwa mekgwatiriso ya temo e e siameng. Yona e akaretsa tse di latelang:



Mekgwatiriso ya temo e e amogelesegang;

Poloko ya bongola;

Taolo mofero;

Mefutapeo e e amogetsweng ya ARC/setlamo sa dipeo;

Matlhajalo - jaaka a laotswe ke ARC/setlamo sa dipeo;

Mananeo a kgatsho a a feletseng;

Mmu o o bokoa le masimo a a nang le mathata a a sa lemiwang (masimo a lopapadia; a tserweng ke phefo, a a nang le petometsi kgotsa masimo a a sentsweng ke dinonyane);

Nontsho kgatlhanong le tshekatshekommu; le

Dibolayatlhatshana tse di sa tshelwang ka dikgato tse di masisi



Tshireletso ya ditsenngwateng tsa nosetso

Mathata a a sirelediwang mo nosetsong a akaretsa : sefako, molelo, thoro, serame, pula e ntsintsi, kgogolego ka metsi, segagane, botsididi, phefo, ditsuatsue le tatlhegelo efe kana efe ka ntlha ya maemo a bosa a a bosula, malwetse a dimela a a sa laolesegeng, disenyi le ditshenekegi le diphologolo tse di tlhaga. Komelelo ga e a akarediwa go sa kgathalasege sebako ke eng.



Inšorense ya ditsenngwateng e tlhotlhwagodimo mo go maswe, mme fa tlhotlhwa ya ditsenngwateng e le kwa godimo, mme tlhotlhwa ya dikuno e le kwa tlase (jaaka go ntse ka dijalo tse dintsi ka nako e), go tsaya mofuta o wa inšorense go botlhokwa thata, fela gape go ka raya gore fa tsotlhe di setse di diragetse, montshadikuno o iphitlhela a sa sala ka sepe morago ga thobo. O ka tswa o ne o adimile madi mme o kgonne go a busa, fela o tlaa bo o dirile poelo e kana kang? A wena jaaka montshadikuno o na le itlhophelo? E seng jalo jalo - o tlaa tshwanela go bonta thoto ya gago, kgotsa o tlaa tlhokega go tsaya tshireletso ya inšorense ya ditsenngwateng go sireletsa kadimo. Kgotsa ga o ne o kgona go bona kadimo ya ntshodikuno.



Ga go maswe go le kalo le gale, ka gore fa o ka dira sengwe le sengwe ka tshwanelo jaaka go tlhokwa ke setlamo sa inšorense, o tlaa bo o lema sentle thata, o dirisa mekgwatiriso ya ntshodikuno ya segompieno, mme le tšhono ya gago go bona thobo ya dijalo e e siameng e tlaa bo e tokafetse thata.

<fn>PulaImvula.Inputs.2008-07.tn.txt</fn>
Inputs Tswana

Dikoketsego tse di tswelelang tsa ditshenyegelo tsa ditsenngwateng - sebako sa tshwenyego



Instructions:

Folio Strap: Ditsenngwateng

Byline: Cornė Louw, Raikonomimogolo: Ditsenngwateng , Grain SA



Kerafo 1: Ditlhotlhwa tsa menontsha tsa boditšhaba.

Ranta ka ditono

Dikgwedi

Amonia

Di-ammonium phosphate

Potasiamo

Urea

Kerafo 2: Tlhotlhwa ya oli e tala ya boditšhaba le ditshenyegelo tsa holoseile tsa disele.

Ranta ka swaki/sente ka litara

Tlhotlhwa ya oli e tala ya boditšhaba (ranta ka swaki)

Tshenyegelo ya holoseile ya disele (sente ka litara)

Dikgwedi



Bantshadikuno ba dithoro le dipeo tsa oli ke baamogelatlhotlhwa. Ka mafoko a mangwe, bantshadikuno ga ba ka ke ka botlhofo fela ba tlhakanyetsa ditshenyegelo tse di oketsegetseng tsa ditsenngwateng mo tlhotlhweng ya kuno ya bona. Ka ntlha ya lebaka le dikoketsego tse di tswelelang mo ditshenyegelong tsa ditsenngwateng di tshosetsa poelo mo ntshodikunong ya dithoro le dipeo tsa oli.



Go botlhokwa thata mo bantshadikunong le badirisi ka bobedi ba nne ba sedimoseditswe ka dikoketsego tsa tlhotlhwa ya ditsenngwateng.



Monontsha

Tlhotlhwa ya selegae ya monontsha e oketsegile mo go boitshegang magareng ga Motsheganong 2007 le Motsheganong 2008. Sebakosegolo sa koketsego e ke patlego e e oketsegileng lefatshe ka bophara ya monontsha fa dilekanyo tsa ntshodikuno ya monontsha tsona di sa fetoga. Patlego e e golang go tswa dinageng di tshwana le Tšhaena le Intia ke yona ntlha kgolo. Tšhaena gape e kgethisa lekgetho la thomelontle mo monontsheng, se se etegeditseng maemo.



Fa e sale go tloga ka Moranang 2007 tlhotlhwa ya boditšhaba ya dikuno e oketsegile ka tsela e (Lenaneo 1 le Kerafo 1).



Lenaneo 1: Koketsego ya boditšhaba mo ditlhotlhweng tsa kuno.

Amonia

99,6 %



Di-ammonium phosphate

217 %



Potasiamo

173,7 %



Uria

79,9 %





Kerafo 1: Ditlhotlhwa tsa monontsha tsa boditšhaba.



Go tloga ka Motsheganong 2007, ditlhotlhwa tsa selegae tsa monontsha di oketsegetse go fitlhelela dilekanyo tse di kwa setlhoeng. Dikoketsego tsa tlhotlwa di supiwa mo Lenaneong 2, fa tlase



Lenaneo 2 : Palogare ya ditlhotlhwa tsa selegae tsa monontsha.





Monontsha

Motsheganong 2007

R/tono

Motsheganong 2008

R/tono

Phetoga ka %



LAN (28)

2 851

3 489

22,4



Urea

4 072

5 058

24,2



MAP

4 614

10 305

123,3



Potasium chloride

3 100

6 610

113,2





Monontsha o dira phopholetso ya 25% ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa bantshadikuno ba dithoro le dipeo tsa oli, ka jalo dikoketsego tse ke tlhobaetsaboroko e kgolo mo Grain SA. Dikoketsego tse di tlisa kgatelelo e kgolo mo poelong ya ntshodikuno ya dithoro le dipeo tsa oli.



Dikhemikale tsa temo

Tlhotlhwa ya boditšhaba ya dikhemikale tsa temo e oketsegile mo go boitshegang mo dikgweding tse di lesomepedi tse di fetileng. Patlego ya dikhemikale dingwe e oketsegile ka bonako thata go na le koketsego ya ntshodikuno ya dikhemikale tse. Makgetho a thomelontle a a kgethisiwang ke Tšhaena, gammogo le tlhotlhwa e e kwa godimo ya oli e tala a na le tshwaelo e kgolo mo ditlhotlhweng, bokana ka 99% jwa ditswaki tsotlhe tsa dikhemikale tsa temothuo mo Aforikaborwa di rekwa go tswa kwa ntle mme boleng jo bo bokoa jwa ranta kgatlhanong le madi a mangwe a magolo le jona bo tshwaetse mo tlhotlhweng.



Dikuno tsa theo ya Glyhposate (jaaka Roundup) di oketsegile ka 150% go ya go 240% mo dikgweding tse di lesomepedi. Ka palogare, ditshenyegelo tsa dikhemikale tse, di oketsegile ka bokana ka 45%



Leokwane (fuel)

Palogare ya tlhotlhwa ya oli e tala e oketsegile ka 63,2% fa e sale go tloga ka Moranang 2007. Go tlaleletsa mo go se, boleng jwa ranta kgatlhonong le dolara bo fokotsegile ka 9,6%



Tshenyegelo ya holoseile ya selegae ya disele mo Gauteng e oketsegile ka 63% go tswa go R6,21 ka litara mo go Motsheganong 2007 go ya go R10,10 ka litara mo go Motsheganong 2008 (Kerafo 2). Ditlhotlhwa di oketsega kgwedi le kgwedi - se mmogo le dikoketsego tse dingwe tse di umakilweng di dira gore poelo e belaetse thata.



Kerafo 2: Tlhotlhwa ya oli e tala ya boditšhaba le tshenyegelo ya holoseile ya disele.



Metšhine

Bontsi jwa didiriso tsa temothuo tse di dirisiwang mo Aforikaborwa ke ditswantle - tshwaelo ya ranta e e bokoa e na le seabe se segolo mo ditlhotlhweng tse di tsweletseng go oketsega tsa didiriso le diterekere.



Lenaneo 3: Phetogo ka Phesente mo ditlhotlhweng tsa metšhine ya temothuo go ya ka ngwaga le ngwaga.





Diphetogo ka Ngwaga le Ngwaga



Didiriso

Moranang 2007 go ya Moranang

2008

Motsheganong 2007 go ya Motsheganong 2008





%

%



Diterekere

11,7

16,7



Dirobi tse di golaganeng

7,5

9,4



Didiriso tsa go dira furu

14,6

19,1



Didiriso

5,3

7,8



Palogare

10,8

14,8





Tshoboko

Ke mang a rwalang maikarabelo a ditlhotlhwa tsa dijo tse di oketsegileng? A mme tota ke bantshadikuno ba dithoro le dipeo tsa oli?



Go ya ka kelo ya gajaana e ditshenyegelo tsa ditsenngwateng di tlhatlogang ka yona, go ya go nna bokete mo bantshadikunong ba dithoro le dipeo tsa oli go ntsha dijalo tse di tswelelang, kwa ntle ga gore ditlhotlhwa tsa dithoro tsa dipeo tsa oli di oketsege ka dikelo tse di tshwanang. Go ya ka ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa gajaana le ditlhotlhwa tse di akanngwang tsa dithoro le dipeo tsa oli, bantshadikuno ba ya go tshwanelwa go dira ditekanyetsokabo ka kelotlhoko e kgolo. Bantshadikuno ba sa ntse ba tshwanetse go netefatsa gore ba duelela ditsenngwateng ditlhotlhwa tse di siameng - batlisisa mo tikologong go bona ditlhotlhwa tse di botoka thata mme o se ke wa amogela tlhotlhwa ya ntlha o ise o lekelele mebaraka gore e na le eng. Ikopanye le Grain SA go bona ditlhotlhwa tsa sešwengšweng, tse di ka dirisiwang jaaka sediriso sa therisano.



O tlaa tshwanela go dira dipalelo ka kelotlhoko gore o ya go jala sejalo sefe - o tshwanetse go kgona go dira poelo, go seng jalo ga o kitla o kgona go tswelela jaaka molemi. Gakologelwa gore ditlhotlhwa tsa ditsenngwateng go bonala di sa ntse di ile go tlhatloga go ya pele, pele ga setlhajalo se se latelang.













































<fn>PulaImvula.IrrigationMaize.2009-09.tn.txt</fn>
Irrigation (Maize) Setswana

Nosetso - tota ke ka ga eng?



Instructions:

Folio strap: Nosetso

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Ntshodikunong ya Mmidi mo Kaeding ya Nosetso

Lefatshe lotlhe le itemogela mathata a a boitshegang a metsi, ka ntlha ya kgolo e e tsweletseng ya palobatho (baagi) le mororo mothamo wa metsi o o teng mo lefatsheng o lekanyeditswe. Mmepe o o fa tlase o bontsha bogone jwa metsi mo dikarolong tse di farologaneng tsa lefatshe.















Go na le batho ba le bantsi mo lefatsheng ba ba se nang phitlhelelo e e sireletsegileng ya dijo le metsi a go nwa a a phepa. Mafelo a le mantsi ke kgwatata, ka jalo bantshadikuno ba dirisa nosetso go kgona go dira tse di latelang:

Go ntsha dijalo ka metsi a a bolokilweng, mo dikgaolong tse pula e leng kwa tlase thata kgotsa e sa ikanyegeng.

Go dirisa metsi a a bolokilweng go tswa sekgaleng se se kgakala le foo.

Go fokotsa bothata jwa tatlhegelo ya dijalo le go oketsa tshireletso ya dijo ya bosetšhaba.

Go oketsa ntshodikuno ka heketara.

Go ntsha dijalo ka ditlha tsa pula le komelelo.

Go ntsha go feta sejalo se le sengwe ka ngwaga.

Go dirisa dipeeletso tsa khepetlele ka nonofo/tshwanelo.

Go tlamela mmaraka o o tswelelang go gola.

Go ntsha dijalo tsa boleng jo bo botoka.

Go tlhabolola le go nitamisa dikgaolo tsa magae.

Go ntsha dijalo tse di kgethegileng mo dikgaolong tsa komelelo (dikgaolo tse di nang le mosola wa gore ga di na dipula tse di ka nelang dijalo fela go sa solofelwa).

Dikgaolo tse dikgolo tsa Aforikaborwa di na le maemo a tlelaemete a a bolelo le a a omileng, dikelo tsa mowafalo tse di kwa godimo e bile di itemogela dipula tse di kwa tlase le tsa mookodi fale le fale, koo ntshodikuno ya dijalo e feletseng e sa kgonegeng kwa ntle ga tiriso ya metsi a tlaleletso. Ntshodikuno ya dijalo kwa ntle ga thuso ya nosetso e bidiwa "e e fepiwang ka pula" kgotsa ntshodikuno ya dijalo mo lefatsheng le le omileng.

Tlelaemete e e atetsweng ke mogote le tlhabo ya letsatsi, le gale e mosola mo kgolong ya dimela e bile go kgonega go lema mefuta e mentsi ya dijalo ka nosetso koo go nang le mebu e e tshwanetseng le ditlamelo tsa metsi tse di lekaneng. Bokana ka 44% ya lefatshe la nosetso, bo tlhabolotswe ke kgwebo ya poraefete, 26% mo dikemeng tsa metsi tsa puso go akaretsa le 4% mo dikemeng tsa bantshadikuno ba babotlana le 30% mo dikemeng tsa diboto tsa nosetso.

<fn>PulaImvula.Jane.2011-03-14.tn.txt</fn>
Jane(Maize) Setswana
Mme Jane a re...
Folio strap:
Byline:
Jaaka montshakuno, kgotsa lelapa (household), o na le eng? (ga re botse: "O batla kgotsa o tlhoka eng?"). A o na le lefatshe kgotsa mebaraka, kgotsa diterekere le didiriso? Se motho o se batlang ga se na bokhutlo - bomadimabe ke gore o ka re fa o nna go le gontsi, go bonala o ka re o batla go le gontsi. Mo Lenaneotlhabololong la Balemirui, maitlhomo a rona ke go re: "O na le eng, mme re ka go thusa jang go se dirisa botoka?"
Fa o na le lefatshe, e ka nna halofo ya heketara kgotsa diheketara di le 1 000, re batla go itse gore o le dirisa jang gajaana. A gongwe le ne le ka dirisiwa botoka mme ke eng se se thibelang go le dirisa ka botlalo? Fa o ntse o roba halofo ya tono ka heketara ya mmidi, gongwe fa o ne o itse botoka, o ka dira botoka mme thobo ya gago e ne e ka oketsega go nna ditono di le nne ka heketara. Ke tumelo ya rona gore mongwe le mongwe o ka thusiwa go dira botokanyana le go dirisa metswedithuso e a nang nayo botoka.
Go nna montshakuno wa mogwebi go raya go ntsha go feta ka fa wena le lelapa la gago le tlhokang ka teng. Fa o rekisa kuno, o tshwaela labofelo mo tshireletsegong ya dijo ya selegae le bosetšhaba mme o tshwanelwa ke kemonokeng. Bontsi jwa batho bo simolola kwa tlase mme bo godise kgwebo ya bona. Jaaka Grain SA, re rata go beeletsa mo go wena le kgono ya gago jaaka motho.
Setlha seno sa selemo se ntse le dikgwetlho tse dintsi. Sa ntlha fela ditlhotlhwa tsa dithoro di ne di le kwa tlase, go tsamaelana le ditshenyegelo tsa go ntsha dijalo; mme bantshakuno ba bantsi ba tlhokile go fitlhelela dikadimo. Re lekile bojotlhe go batla thuso kwa Lefapheng la Temothuo la Bosetšhaba, fela le paletswe ke go thusa bantshakuno ba rona. Mo go bao ba ba neng ba kgona go jwala, ba dirisa kadimo kgotsa khepetlele ya bona, tshimologo ya setlha e ne e omile mme maemo a go jala a ne a le maswe. Jaanong pula ya simolola go na mme ya tswelela jalo e sa emise. Jaanong ke bothata jwa mefero e e sa laolegeng ka masimo a kgobotlega le dijalo tse di betwang ka gonne di eme mo metsing. Fela le gale ditlhotlhwa tsa dithoro le dipeo tsa oli di a tlhatloga ka jalo ba ba kgonneng go jala ba tshwanetse go bona tuelo ya matsapa a bona.
Setlha se se tlang se bonala se siametse jalo ya korong thata (sejalo sa mariga), mo go ba ba lemang mo dikgaolong tse di tshwanetseng ntshokuno ya korong. Mo dikgaolong tsa pula ya selemo mmu o kolobile thata, mme ke se se botlhokwa mo jalong ya korong. Tlhotlhwa ya korong e tokafetse mme re dumela gore se e tlaa nna dikgang tse di monate mo bantshakunong.
Re dira ka natla go tlhama botsalano jo bo edileng le Lefapha ba Tlhabololo ya Magae le Kabosešwa ya Lefatshe, re solofela go tlaa kgona go ka bega ka seemo mo go Pula/Imvula e e latelang. Fa re ne re ka bopa selekane le Lefapha leo, re ka thusa bantshakuno ba bantsi.
Re lo eleletsa katlego yotlhe mo kgweding e e tlang... a dijalo tsa lona di phophome mme lo nne le tsholofelo ya temothuo mo isagweng mo Aforikaborwa.
<fn>PulaImvula.JourneyMaize.2010-02.tn.txt</fn>
Journey (Maize) Setswana

Go tsena mo tseleng ya bontshakuno jwa bogwebi



Instructions:

Folio strap: Lenaneotlhabololo la balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Moono wa Lenaneotlhabololo la Balemirui ke go aga bantshakuno ba bagwebi ba bantsho ba ba nang le kgono le itshegeletso. Lenaneo le ke karolo ya bofelofelo ya mo tseleng ya bontshakuno jwa bogwebi.



Diporojeke tsotlhe tse di farologaneng tse di dirang karolo ya lenaneo la rona di tshwaela mo phitlhelelong ya maikaelelo a rona - dipitso tsa ditlhophathutano, ditekelelo tsa tshupetso, malatsi a balemirui, tlhamo ya dimphato, kgaisano ya Molemirui wa Ngwaga, Lenaneo la Balemirui le le Tsweleletseng, dikhosokatiso, dikgaso tsa radio le Pula/Imvula.



Matshwaotlhaolo a tlhopho ya bantshakuno ba ba tsweleletseng

Go fitlhelela lefatshe la temo le le siameng le le tshwanetseng ntshokuno ya dithoro, ka kgonegalo ya lefatshe la tlaleletso le le ka mo kgontshang go fitlhelela seemo sa bogwebi sa bonnye ditono tse 250. (Thuolefatshe e nne e e sireletsegileng, le mororo re sa tshwenyegele gore a ke lefatshe la gago, lefatshe le le hirilweng kgotsa la morafe).

Ka fa go ka kgonegalang ka teng, montshakuno o tshwanetse a bo a dira a le esi mme e seng a le karolo ya setlhopha. Ka maitemogelo a rona, koo batho ba dirang ba le setlhopha, go nna le kgotlhang e e boitshegang mme tswelelopele e nnye. Batho ga ba kgone go tebisa mogopolo mo ntshokunong.

Diterekere le didiriso tse di lekaneng. Go tota go sa kgonege go nna montshakuno wa mogwebi kwa ntle ga gore o bo o na le diterekere le didiriso. (Mo mabakeng mangwe montshakuno o ka tlhoka rakonteraka go repa, kgotsa go photha, jalo le jalo, fela o tshwanetse go kgona go itirela bontsi jwa ditiro, le fa e se tsona tsotlhe).

Montshakuno o tshwanetse a bo a ne a le tokololo ya setlhophathutano mme a bo a tsenetse bonnye dikhoso tsa Grain SA tse di maleba di le tharo/nne. Ka ditlhophathutano, bantshakuno ba simolola go amogela tshedimosetso ka ntshokuno ya dithoro. Dikhosokatiso tsotlhe di tshwaela mo maatlafatsong ya montshakuno mme o tshwanetse go tsenela dikhoso, mme a bo a thusiwe go diragatsa dithuto tse a di ithutileng mo polaseng ya gagwe.

Montshakuno o tshwanetse a bo a batla go amogela kgakololo, a ineetse mo polaseng le go nna le maikutlo a a siameng. Go nna montshakunothoro go batla boitlamo le boineelo, mme re lemogile gore bontsi jwa bantshakuno ba ba dirang gosele bo a palelwa. Tlhabololo ya montshakuno go nna mo seemong sa bogwebi se se feleletseng go tsaya nako e telele, ka jalo ke peeletso e e boitshegang - ga go a tshwanela go senya madi a otlhe a fela mo mothong yo o sa tlhoafalang ka temothuo.

Kwa ntle ga gore montshakuno a bo a na le khepetlele e e lekaneng go dira kwa ntle ga kadimo, montshakuno o tshwanetse a bo a le mo kemong ya go ka newa molato, gore a tle a kgone go ka fitlhelela kadimo ya ntshokuno (molao wa tseisomolato o mošwa o dirile gore go nne bokete thata mo bantshakunong go fitlhelela dikadimo mme ka jalo ga ba kgone go tswelela pele).

Go na le boleng fa montshakuno a na le dikgwebo tse dingwe tse le tsona di dirang lotseno. Fela le gale, montshakuno o tshwanetse go tshwara ka diatla mme a nne mo polaseng. Ga re dire le "benglefatshe ba ba sa nneng mo polaseng".







<fn>PulaImvula.Key.2008-07.tn.txt</fn>
Key Tswana



Bantshadikuno ke selotlele sa katlego



Instructions:

Folio Strap: Botsamaisi

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Kaeding ya Tsamaiso ya Kgwebo ya Temothuo



Ntlha ya botlhokwa le e e masisi mo katlegong ya tiro ya temothuo ke bontshadikuno - se se akaretsa dintlhakgopolo tse pedi tse di latelang:

Bononofi - go dira se se siameng, le

Bokgoni - go dira dilo ka tshwanelo.



Bontshadikuno ga bo lekane le dikuno kgotsa ntshodikuno, mme bogolo bo supa ditokafatso mo kgonong ya go fetolela ditsenngwateng mo dikunong (dipholo kgotsa maungo). Ke pholo ya tshwaelo mo kgolong ya kuno; morago ga fa go sena go balela dintlha tse dingwe tsotlhe. Ke kuno e e sa bonweng ka matlho ya ntšhwafatso, bokgoni, tsamaiso, patlisiso, bosa le lesego.



Fa tiriso ya dimetheriale tsa ditsenngwateng jaaka monontsha, leokwane le metšhine e fitlheletse makesimamo kgotsa le gona fa tshwaelotota ya ditsenngwateng tsotlhe e simolola go supa go sa tsamaeng sentle, koketsego ya bontshadikuno e ka nna yona motswedi o le osi wa kgolo ya dikuno.



Kgolo ya bontshadikuno ke sesupo sa phetogo ya sethekenoloji le ditokafatso tsa bokgoni mo tsamaisong kgotsa tekanyong ya ikonomi e e botoka e e tlholang go ntsha go le gontsi go tswa selekanyong se se neetsweng sa dikuno. Go dira ka go ntsha dikuno thata go kaya go dira ka botlhale mme e seng fela go dira ka natla. Kgolo ya bontshadikuno e bokete go e lekanyetsa. Go balela kgolo ya bontshadikuno go batlega go balela ga dikuno le ditsenngwateng tsotlhe le maiteko a go lekanyetsa ditokafatso le kelelo ya tota ya ditirelo go tswa ditsenngwatennye.



Go botlhokwa go akanya ka dikgato tsa bontshadikuno tsa ngwaga o o fetileng tsa dintlha tse di farologaneng tsa ntshodikuno mo polaseng ya gago fa o simolola ka tirego ya togamaano ya popego le matlole tsa setlha se se latelang.





<fn>PulaImvula.KeyPerformanceAreas.2007-11.tn.txt</fn>
Key performance areas Tswana



Dintlhatiragatso tsa botlhokwa ke dife?



Instruksies:

Folio strap: Taolo le thulaganyo

Byline: Jane MePherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneo la Tlhabololo la Grain SA.



Jaaka molemi, go na le dilo di le dintsi tse o di diyang - tsotlhe ka ntlha ya lebaka lengwe.



O sekaseka le go farologantsha mmu wa gago, go yeng?

Gore o bone gore o ka dvusa mmu wa gago botoka jang.

O tsaya dikaommu le go di nomela go sekasekwa, go yeng?

Gore o tle o kgone go tshela monontsha o o nepagetseng mo dijalong tsa gago go bona thobo e e kwa godimo.

O nepa kgotsa go lema tshimo, go yeng?

Go kgontsha pula e e tlaa meng go nwelelela mo mmung.

O dêsa/go lema mmu ka paka ya go kikisa tshimo, go yeng?

Gore o tshole masimo a tlhagotswe mofero le go boloka bongola mo mmung.

O batlisisa ka mebaraka e e ka mnang teng ya sejalo se o yang go se jalo, go reng?

Go netefatsa gore fela fa syefalo se setse se jetswe o na le mmaraka go se rekisa.

O saenela konteraka ka tlhotlhwa e e ruleng, go reng?

Gore o netefatse gore ntshodikuno ya sejalo e tlaa nna poelo.

O baakanya boalopeo, go reng?

Go netefatsa gore fa o jala peo e tlaa nna kwa botennye jo bo nepagetseng le kamano e e siameng le mmu o o bongola go kgontsha tlhogo.

O jala palo e e rileng ya dimela tsa mefuta e e tshwanetseng tota, ka heketara, go reng?

Gore o tle o kgone go roba dijalo tse di gaisang.

O jala dijalo ka monontsha o o uleng ka palo e e nileng ya kg/ha, go reng?

Goy o tle o yobe dijalo tse dintsintsi.

O kgatsha masimo ka sebolayatlhatshana sa pele ga tlhogo, go reng?

Gore o thibele mefero go tlhogela go gaisanela le dimela, bongola, monontsha lesedi le mowa.

O kgatsha masimo ka sebolayatshenekegi (kgotsa o gasadithorwana), go reng?

Gore o thibele tshenyo ya ditshenekegi mo dijalong tsa di tlhogang tsa gago?

O tlhagola mo gare ga mela ya dijalo tsa gago, go reug?

Gore o bolae mefero efe kampo efe e e kabong e gaisana le dijalo tsa gago.

O tshela nontshogodimo mo dijalong tsa gago, go reng?

Gore o neele dijalo monono o di tlhokang go fitlhela thobo e e kwa godimodimo.

O tlhatlhobela dijalo disenyi le go kgatsha fa go ulie kega, go reng?

Gore o kgone go naya aijalo tsa gago sebakasese kgonegang se se gaisang go bona thobo e ntle.

O rola dijalo ka nako e e nepagetseng, go reng?

Gore o tle o bone seemo se se kgonegang se se gaisang sa dijalo tsa gago.



Dilo tse di umakilweng fa godimo ke dilo tsotlhe tse di mo taolong ya gago - o ka dira ditshwetso mme wa tsaya kgato.



Sotso e e latelang ke gore o tlaa itse jang gore o kgonne kgotsa ga o a kgona go dira dilo tsotlhe tse ka nepagalo? Tsela e le yosi ya go itse gore a o dirile sentle ke go ipeela seemo mme o itekanye go ya ka seemo seo. Fa o leba dingwe tsa dipotso tse di fa godimo, o tlaa itse gore karabo e tlaa nna "ee" kgotsa" nnyaya" sekao, o dirile se kgotsa ga o a se dira. Bontsi jwa dipotso tse dingwe, le gale, bo na le dipotso go ya pele e bile bo ka lekanngwa:



Repa kgotsa lema tshimo

Ka letlhaphelelo lengwe le boleng bongwe.

Dêsa/lema mmu ka paka ya go dika ga tshimo

A o bolokile bongola jo bo lekaneng mo mmung go jala dijalo, le o tlamela dijalo go fitlhelela dipula tse di tlwaelegileng di na?

Dira konteraka ya thekiso ka tlhotlhwa e e rileng

Ka tsholofelo ya thobo e e kana kang le ka tlhotlhwa efe?

Baakanya boalopeo

A paakanyo ya boalopeo e lekane, a mme o dirile se se ka nako go jala dijalo ka nako e e maleba tota ya mafutapeo o o yulagantseng go se jala?

Go jala palo e e vileng ya dimela ka heketara

One o rulagoantse go jala dijalo tse kae ka heketara mme a o atlegile mo go seo?

Go jala dijalo ka monontsha o o nileng ka palo e e uleng ya kg/ha

One o yulagantse kg/ha tse kae, a o atlegile mo go se.

Go kgatsha masimo ka dikhemikale tse di farologaneng

O dirisitse dikhemikale dife, a mme o diyisitse selekano se se nepagetseng ka heketara?

Go tlhagola fa gare ga mela ya dijalo tsa gago

O tlhagotse mefero?

Go tshela montshogodimo mo dijalong tsa gago

One o ruagantse go tshela eng gona o tshetse eng?

Go roba dijalo ka nako e e nepagetseng

O bone thobo e e kae ka heketara, mme o kgonne go rekisa dijalo ka tlhotlhwa ya palogare ya bokae.



Dilo tse tsotthe tse di ka:



Rulaganngwa

Diragadiwa

Sekasekelwa tiragatso.



Go na le insorense ya ditsenngwateng ka ba ARS (le ditlamo tse dingwe) go go sireletsa kgatlhanong le ditiro tsa Modimo - tsona ke komelelo merwalela, sefako, serame, phefo le molelo. Fela le gale ga go ope yo o ikemiseditseng go go emaa kgatlhanong le botsamaisi jo bo botlhaswa jwa gago. Ka jalo go botlhokwa thata gore o sekaseke, rulaganye le go diragatsa mekgwatiriso ya tsamaiso yotihe e e gaisang.













<fn>PulaImvula.Knowing.2008-01.tn.txt</fn>
Knowing Tswana

Go itse semela sa mmidi



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Tshedimosetso e tswa mo kaeding ya Grain SA: Ntshodikuno le thekiso ya mmidi



Dimela di arogantswe ka ditlhopha tse dikgolo di le pedi - matlharephaphathi (khotopedi) le matlhare sesane (khotonngwe). Dimela tsa matlharesesane di na le ditshikatlhare tse di bapileng fa e le gore tsa matlharephaphathi ditshikatlhare tsa ona di tlharaletse.



Botlhokwa jwa pharologantsho e ga bo na bolekanngo ka ntlha ya gore taolomofero ka khemikale e ikaegile ka pharologano magareng ga ditlhophakgolo tse pedi tse.



Dikarolo tsa semela

Lefetlho

Letlhare

Maudi

Seako

Kutu



Medi

Maitlhomo a medi ke go tshola semela se tsepame mo mmung le go monyela metsi le dikotla mo mmung.



Semela sa mmidi se na le thulaganyomedi e e dikalakala (tlharaletseng). Mo maemong a a feleletseng, semela sa mmidi se ka nna le thulaganyomedi ya boleele jo bo ka nnang 1 500 m. Fa thulaganyomedi e ka gola ka botlalo, medi e ka namela kwa thoko sekgala sa 1,5 m le go tsenelela boteng jwa 2 m.



Ka bophara, go na le mefuta e mebedi ya thulaganyomedi - moditona (modi mongwe o moteleletelele, o o maatla thata o o ka nnang le medithoko e le mmalwa) le thulaganyomedi ya medimotlang (medi e mentsi e e golelang dintlheng tsotlhe mo mmung). Semela sa mmidi se na le thulaganyo ya medimotlang mme mo godimo ga moo, fa semela se ntse se golela kwa godimo le go fitlhelela kgato ya go ntsha lefetlho meditshegetso e mengwe e e mela go tshegetsa semela se tsepame. E ke medi e mekima e e mmala e e nang le tebego e e bongapa mme e gola go tswa ka fa godimo ga mmu.



Dikutu

Kutu ya semela sa mmidi e bopegile jaaka selentara. Go bonala sentle gore go na le malokololo (foo matlhare a tlhogang teng) le dinoko (kgaolo e e fa gare ga malokololo). Boleele jwa kutu bo laolwa ke mefutapeo le maemokgolo. Semela sa mmidi se ka nna le dinoko di le magareng ga 8 le 21. Dinoko tse di farologaneng di ka nna le boleele jo bo farologaneng. Seako gantsi se tlhoga mo nokong ya borobedi ya semela.



Matlhare

Matlhare a le mabedi a tlhoga mo nokong nngwe le nngwe. Maitlhomo a matlhare ke go monyela marang a letsatsi le go dira feketori ya go direla semela dijo. Matlhare mo semeleng sa mmidi a tlhagelela ka go latelana mo kutung le go tlhagelela ka mela e mebedi e e lebaganeng mo semeleng. Mogwang o moleele, o mosesane mme o nna motšhotšho go ya kwa nkong. Letlhare le tshegeditswe ke mokwatlatlhare o o popometseng go ya le boleele jwa lona.



Letlhare la semela le hema ka dikgeleswana tse dinnye tse di mo sefatleng sa letlhare. Tsona di bidiwa seomata. Go na le disetomata tse tdintsi mo sefatleng se se kwa tlase sa letlhare le fa gona go nale disetomato mo sefatleng se se kwa godimo. Setomata se na le thulanganyo e ka yona disele di latlhang bongola fa go le bolelo e bile go omile, e e kgontshang letlhare go menagana. Tirego e e letla letlhare go menaganela ka fa teng mme se se thibela tatlhegelo pele ya bongola go ya. Ka dipaka tse di mogote le komelelo, semela se kgona gore matlhare a menagane ka nako ya karolo ya letsatsi e e mogote thata mme ka go dira jalo se boloke bongola. Moragonyana mo letsatsing fa dithemphereitšha di ya tlase, tirego e e a fetoga mme matlhare a kgona go tswelela ka tiro ya ona ya gale. Fa maemo a a bolelo le a omileng a tswelela paka e telele, tirego e ga e kgone go busediwa morago mme matlhare a a swa - mme se ke tshenyego ya leruri ya semela e bile se tlaa nna le kamo e e bosula mo thobong ya dithoro.



Dithunya

Semela sa mmidi se na le dithunya tsoopedi, sa monna le sa mosadi - se se letla itulafatso. Karolo e namagadi (mosadi) ke e e tswelelang go nna seako, fa e le gore e tonanyana (monna) e gola go nna lefetlho kwa nkong ya semela. Tlhakana nngwe le nngwe e e kgonegang ya mmidi e tshwaragantswe le tšhupu e tshesanyane thata (leudi) Mmudula go tswa kwa anthereng (ramodula) (sethunya se setonyana) o wela mo setekimeng (bogodimo jwa sethunya se se namagadi) le go golela kwa tlase le leudi (setaele) go ya kwa tsaleng. Tulafatso e diragala fa mmudula o fitlha kwa tsaleng.



Peo

Tirego yotlhe ya go jala mmidi e lebisitswe mo go ntsheng peo. Boleng le mothama wa peo di botlhokwa mo poelong ya tiro ya temo yotlhe.



Dintlha tse di tlhotlheletsang boleng le mothama wa peo ke bolwetse, ditlhokego tsa dikotla tsa semela, go nna teng ga bongola le themphereitšha ka dikgato tse di farologaneng le tlhopho ya mofutapeo.



Dikgato mo tswelelong ya dimela

Bomaleba jwa pharologano e ke gore go na le dikhemikale dingwe tse di tshwanetsweng go tshelwa pele dijalo di tlhoga, fa tse dingwe e le tsa morago ga tlhogo ya dijalo.



Pele-ga-tlhogo

Pele ga tlhogo e tlhalosa paka magareng ga jalo ya dijalo, tirego ya melo fela pele semela se tlhagelela fa godimo ga mmu.



Morago-ga-tlhogo

Se se tlhalosa paka ya fa morago ga peo e se na go mela e bile semela se setse se tlhageletse fa godimo ga mmu.



Dikgatokgolô

Dikgatokgolô tsa semela sa mmidi di beilwe ka dipalo go ya ka dikgato tse di tlhaolegileng go tswa 0 - 10.



Kgatokgolo 0: Go tswa jalong go ya tlhogong

Mmidi o jalwa magareng ga 2,5 cm le 5 cm fa tlase ga boalogodimo jwa mmu. Mo maemong a a bothitho le bongola, peo e tsaya malatsi a le 6 go ya 10 go tlhoga. Mo maemong a a tsiditsana le/kgotsa omileng, peo e ka tsaya go ya bekeng tse pedi go tlhoga. Themphereitšha e e Thekanetseng ya melo ke go tloga magareng ga 20°C le 30°C. Ditengbongola jwa mmu tse di eletsegang e tshwanetse go ka nna 60% ya mothamo wa tshimo. (Metsi a mantsintsi kgotsa a mannye thata a tlaa kgoreletsa tswelelo).



Makesimamo ya palo ya matlhare le matlhogelathoko a tlhomamisiwa ka lotso. Letlhare le lentšhwa le tlhagelela e ka nna malatsi a mararo mangwe le mangwe. Ka nako e, ntlhanakgolo e sa ntse e le ka fa tlase ga boalogodimo. Tlholego ya lefetlho e tlhagelela ka yona kgato e.



Kgatokgolô 1: Matlhare a mane a menologile gotlhelele



Kgatokgolô 2: Matlhare a le robedi a menologile gotlhelele

Ka paka e kgaolo ya matlhare e oketsega gatlhano go ya gasome, fa boima jwa kutu bo oketsega gamasometlhano go ya galekgolo. Tlholego ya seako e tlhagelela ka yona kgato e. Meditshegetso e simolola go gola mo malokololong ka fa tlase ga boalogodimo. Ntlhanakgolo ke 5 cm - 7,5 cm fa godimo ga boalogodimo jwa mmu.



Kgatokgolô 3: Matlhare a a lesomepedi a menogile gotlhelele

Lefetlho le le golang le simolola go gola ka bonako. Matlhogelathoko a a tlaa ungwang diako a tswelela ka bonako mo malokololong a borataro go ya a borobedi fa godimo ga boalogodimo jwa mmu. Palokgonego ya makukunya peo a seako e setse e tlhomamisitswe.



Kgatokgolô 4: Matlhare a a Lesomethataro a menologile gotlhelele

Kutu e Leelefala ka bonako mme lefetlho le setse le batiLle le tsweletse gotlhelele. Maledu a simolola go gola le go leelefala go tswa letlaseng la seako se se kwa godimo.



Kgatokgolô 5: Tlhagelelo ya maudi le tlhotlhorego ya mmodula

Matlhare otlhe a menologile gotlhelele e bile lefetlho le setse le na le malatsi a le mabedi go ya mararo le dule. Matlhogelathoko a a rweleng seakosegolo gammogo le diborakete di setse di batlile go fitLheleLa bogodi. Ka nako e patlego ya dikotra le bongola e kwa godimo.



Kgatokgolô 6: Kgato ya matseme

Seako, matlhogelathoko le diborakete di feditse go gola.



Kgatokgolô 7: Kgato ya matseme (Letšhotlho)

Bontsi jwa dithoro bo tshwelela go oketsega.



Kgatokgolô 8: Kgato ya go šetlega

Peo e simolola go oma.



Kgatokgolô 9: Putso ya popegommele

Fa tlhaka e fitlheletse makesimamo ya boima jwa go oma, llaga ya disele tse dintsho e tlhagelela mo letlaseng la tlhaka. Dithoro di setse di budule gotlhe mme ke fela diteng tsa bongola tse ditlhokang go fokodiwa pele ga thobo.



Kgatokgolô 10: Go oma ga ditlhaka

Dithoro di tshwanetse go fokotsa diteng sa bongola gore di fitlhelele putso ya sebaeloji. Go oma go diragala ka selekano sa go ka nna 5% ka beke go ya 20%, mme morago ga foo go nne le nyafalo mo tiregong ya go oma.

<fn>PulaImvula.Kobus.2008-01.tn.txt</fn>
Kobus Tswana

Go tlhophilwe motsamaisikakaretso yo montšhwa wa Grain SA



Instructions:

Folio strap: GRAIN SA

Byline: Setlhopha sa borulaganyi sa Pula-Imvula

Photo: Dr Kobus Laubscher.



Dr Kobus Laubscher o tlhophilwe go nna motsamaisikakaretso yo montšhwa wa Grain SA go tloga ka 1 Ferikgong, 2008.



Dr Laubscher, yo gajaana a amanngwang le Yunibesethi ya Foreisetata, ke raikonomi wa temothuo wa maitemogelo le kamego e e tseneletseng mo seemong sa selegae, seorofense le bosetšhaba, gareng ga tse dingwe jaaka mogakoloditogamaano wa kgwebo ya temothuo, mmaltlisisi le motlhatlheledi. Kwa ntle ga ditiro tsa bobatlisisi mabapi le ntšhwafatso ya lefatshe le togamaano ya thekiso, o ne gape a le tokololo ya setlhophatiro sa ga Tonakgolo ya Kapabokone, se se riwesitsweng maikarabelo a tlhotlhomiso ya go tlhomiwa ga, bantshadikuno ba nosetso ba ba tlhabologang.



Go ya ka bokao jwa borwa jwa Aforika, o amega ka mafolofolo mo kgwebong ya temothuo kwa Namibia le Botswana. Dr Laubscher o sa ntse gape a le tokololo ya Mokgatlho wa Tsamaiso ya Dijo le Temothuo, wa Boditšhabatšhaba (IAMA). O na gape le maitemogelo mo maemong a bokhuduthamaga le bosengbokhuduthamaga mo mofameng wa kgwebo. O sa tswa go tlhophiwa fa gautshwane ke Tona ya Badiri jaaka Modulasetilo wa bosengkhuduthamaga wa Setheo sa Bontshadikuno a Bosetšha (MPI) sa Aforikaborwa mme a dira jaaka mosupiwa wa temothuo e e rulaganeng mo maemong a. Go fitlha gautshwane jaana o ne a le tokololo ya Boto ya Yunibesithi ya Foreisetata jaaka moemedi yo o tlhophilweng wa batshwaedi.



Dr Laubscher o nyetse Annemarie mme o na le basetsana ba babedi le mosimane.



<fn>PulaImvula.KweekgrasMaize.2009-02.tn.txt</fn>
Kweekgras (Maize) Setswana



Motlho - a go na le tharabololo ya ka bonako



Instructions:

Folio strap: Taolomofero

Byline: Dr. Jeanetta Saayman -du Toit, Setheo sa ARC, Potchefstroom, Tel: (018) 299-6297

Photos: Setshwantsho 1: Sethunya - seako



Motlho - Cynodon dactylon - go bonala o tlholega kwa Boboatsatsi jwa Aforika kgotsa Asia. Tlhaga e e aname thata mo Aforikaborwa mme e bile e rwala maikarabelo a ditatlhegelo tse dintsi tse di amanang le phulo gammogo le dijalothoro.



Motlho ke tlhaga e e patlameng, e e namang ya motlhogelaruri e e anamang ka menamo le medi. Tlhaga e e sa ntse e ka anama ka didiriso le diphologolo tsa polase. Motlho ga o golele kwa godimo thata - gantsi ga o fete bogodimo jwa 40 cm. Seako (Setshwantsho 1) se na le ditsejwana tse di rulagantsweng jaaka menwana, di le 3 - 7 tsa boleele jwa 3 - 6 cm. Peo ya teng e phitshwa, borethe, phatsima le kgolokwe ya lee, ka boleele jwa go tswa 1,1 mm go ya bophara jwa 0,7 mm. E mela botlhofo le go gola ka go phorosela.



Motlho ke semela sa kgolo e e maatla a a kgonang go thuba konkoreite le sekontere. Lebaka la gore o bo o gola ka maatla jaana le o dira gore o nne mosola mo dikgaolong tse kgogolego ya mmu e tshwanetseng go thibelwa teng. Mefutapeo e e farologaneng ya motlho e tlhamilwe go dirisiwa mo meselemetsing (NK37), dillonong, mabala a kolofo le mabala a metshameko.



Motlho o naya dijalo kgaisano e e gagametseng, - mo ditlhageng tsa motlhogelaruri, motlho ke nngwe ya tse di thata go gaisa, ka jalo ke nngwe ya tse di bokete go laolwa. Ka ntlha ya gore tlhaga e e anama ka peo, medi le menamo, taolo e e feletseng ya tlhaga e, e tlhoka go tlhaloganngwa go go feletseng ga modikotshelo, tlhaloganngopopego le ikatiso (ntsifatso) tsa yona.



Motlho o tlhasela masimo ka dimikana tsa medi le peo, tse di ka anamisiwang ke diphologolo gammogo le ditlamelwana tsa polase. Jaaka go ntse le ka ditlhaga tse dingwe, peo ya motlho e tlhogela fela fa gaufi le boalogodimo, e tlhama medi ka bonakonako mme ka bofefo e tlhame logogo lo lo sa phunyelediweng. Motlho o gaisanela le dijalo sebaka, lesedi, metsi le dikotla tsa mmu, mme gape o ipaka mo didirisong le go tlhola ditatlhegelo tsa seikonomi tse di masisi.



Potso e e mo melomong ya mongwe le mongwe ke gore: A re ka laola motlho? Ee, re ka laola motlho fela ga go na tharabololo ya ka pele. Taolo ka metšhine e kgaola menamo mme tota e rotloetsa kgolo ya tlhaga e le go e kgontsha go anama ka bonako le ka botlalo.



Mo letlhabuleng (Tlhakole le Mopitlwe), popego ya tlhaga e a fetoga mme e tseela dikotla kwa tlase mo meding go tlaa dirisiwa go falola mo dikgweding tse di tsididi tsa mariga. Letlhabula ke nako e e siameng ya go peita motlho. Dilitara tse 6 tsa "Glyphosate" (Roundup) ka heketara di tshwanetse go laola motlho ka nako e. "Glyphosate" e tlaa rorelwa kwa meding ke semela mme e tlaa bolaya semela sotlhe. Mo mabakeng a le mmalwa foo go ka nnang le go tlhoga gape, dimela di ka alafiwa bongwe ka bongwe. Go sa ntse go le botlhokwa go laola tlhaga e mo ditlhofing gammogo le mo ditseleng ka gore dikgaolo tse di ka nna motswedi wa tlhaselosešwa.



Mokgwataolo o mongwe o o tshwanetseng ke go kgaoganya menamo le medi. Ka nako ya mariga ka go dirisa tlhagolo ka metšhine. Morago ga go ribega mo marigeng, fela fa medi le menamo di godile sentle, go ka kgatshiwa ka dilitara tse tsa "Glyphosate" mo setlheng sa dikgakologo se se latelang - dira pakatetelo ya dibeke tsa tharo pele o tswelela ka paakanyommu ya setlha sa selemo se se latelang.



Taolo ya mofero ya matlharephaphathi mo dijalong tsa matlharephaphathi, le taolo ya mefero ya sekatlhaga mo dijalong tsa sekatlhaga, e sala go nna pharela mo bantshadikunong. Ka jalo go sala go nna bokete go laola motlho mo mmiding. Fa go kgonegang refosanya ntshodikuno ya mmidi le sejalo sa matlharephaphathi (dinawa tsa soya, matonkomane kgotsa sonobolomo) mme o laole mofero wa sekatlhaga mo nakong ya ntshodikkuno ya dijalo tsa matlharephaphathi. Ikopanye le moemedi wa dikhemikale tsa temothuo wa gago go go naya kgakololo ya selegae. Morago ga thobo ya dijalo tsa matlharephaphathi mo marigeng go ka ribegiwa go senya medi le menamo, mme gape ga latelwa ka tshelo ya dilitara tse 6 tsa Glyphosate ka heketara.



Boeletsa lenaneo jaaka le thadisitswe fa godimo. Go ka solofelwa gore morago ga dingwaga tse pedi tsa kalafi e, motlho o tlaa bo o laolesegile.



Go na le dintlha di le mmalwa tse di ka amang katlego ya lenaneotaolo le:

Fo go tshelwa Glyphosate, motlho o tshwanetse o a bo o tlhoga ka mafolofolo mme go nne le kgaolo ya matlhare e e lekaneng go monyela khemikale.

O se ke o a tshela Glyphosate fa semela se le mo ngodiegong (botsididi, komelelo kgotsa go betwa) ka gore se se tlaa ama monyelo bosula.

Latela ditaolo mo setshwaokaelong ka kelotlhoko.

Tlhokomela phokelelo ya khemikale mo dijalong tse dingwe.

Tlhokomela gore Glyphosate e masisi mo botennye jwa metsi a a dirisiwang go kgatsha.

Go tlhakanya amoniamo salefeite le Glyphosate go ka nna botlhale mo mabakeng a a rileng.

Gakologelwa gore go boloka madi mo pakeng e khutshwane go ka dira ditshenyegelo tse dikgolo mo pakeng e telele - dirisa selekanyo se se atlanegisitsweng sa khemikale fa go tlhokega taolo e e nonofileng.

<fn>PulaImvula.Land.2008-07.tn.txt</fn>
Land (1 972) Tswana



Ke ka bona jang lefatshe?



Instructions:

Folio Strap: Thuo ya lefatshe

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneo la Tlhabololo la Balemirui la Grain SA



Ka kakaretso go ka twe methale yotlhe ya temothuo e batla gore e nne le lefatshe - e ka nna setokana sa lefatshe, jaaka "thanele" ya go jala merogo, kgotsa ya nna kaboabo ya lefatshe le le ka dirisiwang go fudisa mo dikgaolong tse di kgwatata.



Fela le gale fa lefatshe le tshwanela go dirisediwa temothuo, go tshwanetse gore go nne le phitlhelelo ya semolao ya lefatshe le - se se laola kamano magareng ga mong wa lefatshe le modirisi wa lefatshe (mo mabakeng mangwe o fitlhela mong le modirisi wa lefatshe e le motho a le mongwe).



Thuolefatshe

Go na le diitlhophelo tsa thuolefatshe tse di farologaneng di le mmalwa tsa temothuo mme tsotlhe tse di tla ka dintlha tse di siameng dingwe gammogo le dintlha tse di ganetsang. Selo sa botlhokwa go gakologelwa fa ke gore ditumelano dife kampo dife tse di amanang le lefatshe di tshwanetse tsa bo di kwadilwe fa e le di tshwanela go ka tsepama mo kgotlatshekelong ya molao - tumelano ya molomo ga e bereke mo dikgannye tsa lefatshe.



Go le gantsi mo tshimologong ya botsalano jwa mofuta ofe kana ofe, maphata a a amegang a dumelana ka se se tshwanetseng go dirwa mme ba solofela tse dintle fela go tswa go matlhakore otlhe. Mo tsamaong ya nako go diragala gore botsalano jole bo tlhanye, mme go bo go ka iphitlhelwa go emelanwe kwa kgotlatshekelo ya semolao. Jaaka go tlhageletse mo dikgetsing tse dintsi tse di amang lefatshe, go tlhokega mokoa wa madi mme go botlhokwa go dira ditumelano tsa konteraka e e kwadilweng pele go ka dirwa sepe fela, go sireletsana ga matlhokore oobedi mo dikgotlhannye tse di ka tlhagelelang.



Dibopego tse di farologaneng tsa thuolefatshe di akaretsa (magareng ga tse dingwe):

Bong jwa lefatshe;

Khiro;

Tetlo ya go dirisa mo lefatsheng la morafe; le

Go lema ditele.



Bong jwa lefatshe

Karolwana nngwe le nngwe ya lefatshe mo Aforikaborwa, le mo lefatsheng, e na le kano ya bong(title deed). Fa e le gore o mong yo o tshwanetseng wa karolwana ya lefatshe, gona o tlaa nna le kano ya bong ya lefatshe leo. Kano e na le tlhaloso ya karolwana eo ya lefatshe e e kgethegileng. Kano ke sediriso sa semolao se se dirisiwang go abela tshwanelo. Kano e itsege thata jaaka mokgwa wa phetisetso ya bong jwa boswa jwa tota go tswa mothong go ya go yo mongwe. Mo phetisong ya boswa jwa tota kano e fetisa bong go tswa go mong wa pele go ya go mong yo mošwa. Phetiso ya bong jwa boswa jwa tota e kwadisiwa mo diofising tsa kano mo ditikatikweng tse dikgolo go ralala Aforikaborwa. Kano ya bong ke bopaki jwa bong jwa lefatshe.



Mo makgating a le mantsi fa motho a batla go adima madi, ditheo tse di adimisanang ka madi di batla tshireletso ya kadimo. Ditheo tsa kadimiso ya madi di beeletsa madi ao badiri ba tsona ba a beeleditseng mo bankeng mme banka e batla go netefatsa gore madi a e a adimisitseng kwa ntle a bolokesegile. Mong wa lefatshe (motshodi wa kano ya bong) o ka dirisa lefatshe jaaka tshireletso ya kadimo. Bonto kgotsa "mortgage" e kwadisiwa kgatlhanong le kano ya bong. Bonto e kwadisediwa bokana kang jo bo kgethegileng bongwe jwa madi.



Go fa sekao, a re re motsholakano ya bong ya lefatshe o rata go adima R100 000 mo bankeng. Banka e tlaa kwadisa bonto ya R100 000 kgatlhanong le kano ya bong e e kgethegileng eo. Fa motho yo o adimileng madi a sa kgone go a busa go ya ka tumelano, gona motsholabonto
(mo lebakeng le banka) o ka pateletsa motsholakano ya bong go rekisa lefatshe gore montsholabonto a tle a kgone go boelwa ke madi a gagwe. Fa lefatshe le ka rekisiwa ka R200 000 (sekao fela) gona banka e ka tsaya fela selekano sa madi se se kolotiwang banka. Fa motsholakano ya bong a ne a adimile R50 000, gona banka e ka tsaya fela R50 000 le mororo bonto e le ya R100 000.



Khiriso

Fa motho mongwe a eletsa go dirisa lefatshe le e leng la mongwe, gona maphata a mabedi a tsena mo tumelanong ya khiriso kgotsa rente. Go mosola thata gore motho yo o batlang go dirisa lefatshe o tshwanetse go netefatsa gore tota mong wa lefatshe le a batlang go le dirisa leo, ke mang. Tumelano ya khiro ke tumelano e e kwadilweng magare ga maphata a mabedi mme e supa ka botlalo bogolo jwa lefatshe, paka ya boleele jwa tumelano, madi a a duelelwang khiro gammogo le matlha a dituelo.



Sekao, khiro e ka nna magareng ga Rre X (mohirisi kgotsa mong wa lefatshe) le Rre X (mohiri - motho yo o eletsang go dirisa lefatshe); ka polase ya Dawn, mo kgaolong ya Tweespruit, ya bogolo jwa 400 ha, ya lobaka lwa dingwaga tse tharo, ka bokana ka R150 ka heketara ka ngwaga, e e duelelwang kwa pele ka kgwedithataro nngwe le nngwe. Go sa ntse go tlaa nna le dintlha dingwe tse di tlaa akarediwang mo tumelanong ya khiro - sekao, mabaka a phediso ya khiro, tetla ya go tlosa ditlhare - kgotsa mabaka mangwe afe fela, a a ka dirang mo setshanyaneng seo sa lefatshe le le rileng.



Motho yo o hirileng lefatshe ga a kgone go dirisa lefatshe leo jaaka tshireletso ya kadimo ka gore se se ka dirwa fela ke motsholakano ya bong kgotsa mong wa lefatshe. Go a kgatlhisa gape go itse gore khiro e tla pele ga thekiso. Se se raya gore fa go na le tumelano ya khiro mo polaseng e gongwe e leng ya paka ya dingwaga tse tharo, mme mong wa lefatshe a eletsa go rekisa lefatshe leo pele ga paka ya khiro e fela, mong o tshwanela go buisana le mohiri - e ka nna go dira dithulaganyo gore mong yo mošwa a tsee khiro kgotsa mong o ka dumela go duela mohiri bokana kang jwa madi (a a dumelanweng) go fedisa khiro.



Go ya ka mabaka a setemothuo, tumelano ya khiro gantsi e magareng ga balemirui ba babedi - yo mongwe yo o leng mong wa lefatshe le yo mongwe yo o batlang go dirisa lefatshe, kgotsa magareng ga mmasepala le molemirui (gantsi se ke lefatshe la morafe le le leng la ga mmasepala) kgotsa le mmuso - go na le lefatshe la puso le lentsi le le leng la puso mme le dirisiwa ke batho poraefete ka tumelano ya khiro.



Tetlo ya tiriso mo lefatsheng la morafe

Mo Aforikaborwa 13% ya lefatshe e mo taolong ya thulaganyo ya semorafe - se se fetogela mo diheketareng di le dimilione tse 17. Boammaaruri ke gore lefatshe le ke la puso - gantsi ke la Lefapha la Merero ya Mafatshe, Lefapha la Temothuo kgotsa Lefapha la Ditiro tsa Setšhaba mme le laolwa ke dipusomerafe.



Le fa batho bangwe ba re ga go na direkoto tse di kwadilweng tse di nepagetseng dipe ka thulaganyo ya thuolefatshe mo lefatsheng la morafe, dithulaganyo le dikabo di itsege sentle mo merafeng eo (mme gongwe di tlhoka go kwalwa, gongwe gape le kwa ofising ya dikano
(deeds office) jaaka fela go dirwa ka dikano tsa bong). Go ntse le dikgannyana tsa barutegi tse dintsi tse di kwadilweng ka tiriso ya lefatshe la morafe mme batho ba le bantsi ba tshwaela ka bogabedi jwa dithulaganyo tse mo dinageng tse di kileng tsa busiwa ke bokoloniale - thulaganyo e e feletseng ka direkoto tse di feletseng mo lefatsheng le le ruilweng ke makgoa, mme go se na thulaganyo e e kwadilweng ya lefatshe le le tsamaisiwang ka semorafe. Fa maitlhomo a go nna le lefatshe e le ntshodikuno tsa temothuo le kwa bofelong e le phokotso ya lohuma, gona hee, gongwe ke nako ya gore thulaganyo ya semorafe e tseelwe tlhogong ka tlhoafalo mme go ribololwe mekgwa go tshwanela ditlhokego tsa ditheo tsa kadimiso go tsena mo bonneteng jo bo gona jwa mofuta o wa thuofatshe. Go sa ntse gape go tshikinngwa go dira patlisiso go ya pele ka kwadiso ya tshwanelo tsa lefatshe la semorafe - se se tota se tsamaelana le morero wa thuto ya patlisiso e ya motheo e e totisitsweng ditsela tse di kgonegang tsa go dira lefatshe le gajaana le leng mo taolong ya thuo ya semorafe go oketsa ntsho ya dikuno tsa temothuo.



Molaotlhomo o montšhwa o fetisitswe kwa palamenteng ya Aforikaborwa ka 2003 - Molaotlhomo wa Ditshwanelo tsa Lefatshe tsa Semorafe. Moko wa molaotlhomo o ke gore lefatshe lotlhe le gajaana e leng la puso mme le dirisiwa ke merafe (mo tsamaisong ya pusomorafe) le tshwanetse go sitlhamololelwa mo morafeng o o le dirisang - morafe o tshwanetse o tlhame setheo sa semolao (legal entity) go atlanegisiwa Mokgatlho wa Dithoto wa Semorafe - (Communal Property Association) le go bona kano ya bong ya lefatshe leo. Ditlamorago tsa molaotlhomo o le gale di na le dinonofo tse di tseneletseng mo motheong wa maatla a dikgosi. Gajaana kabo ya lefatshe la morafe e mo diatleng tsa pusomorafe - fela fa Molao o o diragadiwa, morafe o tlaa amogela bong jwa lefatshe mme pusomorafe ga e kitla e nna le dithata tsa go aba lefatshe, se gajaana e leng motheo wa maatla a bona.



Ntlha ya go lema mo lefatsheng la morafe e na le dinonofo tse di masisi mo dintlheng tsa kgwebofatso ya balemi ka ntlha ya mabaka a a farologaneng. Dintlha tse di tshwanetseng go lebelelwa ke tse di latelang:

Ka gore molemirui e se mong wa lefatshe, ga a kgone go dirisa lefatshe jaaka tshireletso ya dikadimo (go na le gale le mosola mo go se - fa o sa kgone go bonta lefatshe gona lefatshe le ga le ka ke la tsewa mo go wena fa o sa kgone go duela kadimo. Thulaganyo e e ka dia tswelelopele, fela fa molemirui a ineetse, o ka tswelela pele ka go gata dikgato tse dinnye go ya pele le go nna le mathata a mannye).

Selekano sa lefatshe le le lengwang le le newang lelapa lengwe le lengwe go ya ka thulaganyo ya tetlo ya tiriso, ga se se sekae - gape se farologane go tswa Botlhaba (koo balemi ba abelwang 1 ha - 2 ha) go ya Bophirima (koo balemi ba abelwang 15 ha).

Lefatshe la phudiso le dirisiwa ke morafe otlhe mo go rayang gore go bokete go diragatsa tsamaiso ya phulo ka gore badirisi botlhe ba tlaa tshwanela go dumelana ka thulaganyo ya tsamaiso e e tshwanang (sk. gore ke dikarolo dife tse di tlaa fudisiwang le gore ke dife tse di tlaa ikhutsisiwang ka nako nngwe e e rileng le gore dipoo di ka tsenngwa leng le go ntshiwa leng mo dikgomong).

Batho bangwe ga ba dirise lefatshe le ba le abetsweng. Mo dikgaolong dingwe batho ba bangwe ba ka buisanela go dirisa lefatshe le le jaana (ka go fa mong dingwe tsa dikuno tsa lefatshe leo kgotsa go mo duela rente). Mo dikgaolong tse dingwe le gale fa mong wa lefatshe a letla motho yo mongwe go le dirisa, o latlhegelwa ke tshwanelo ya tiriso ya lefatshe leo. Se se baka go tlhoka go dirisiwa ga diheketara tse dintsintsi tsa lefatshe la temo ka mong a sa batle go ipona a latlhegelwa ke go nna le lefatshe.



Go lema ditele

Go lema ditele ke thulaganyo ya thuolefatshe e e tlwaelegileng fa motho yo mongwe a na le tiriso ya lefatshe ya semolao fela a sena ditsompelo tsa go le dirisa. Mo tumelanong ya go lema ditele, motho yo mongwe gantsi o tlisa lefatshe mo semphatong, fa motho yo mongwe ena a tlamela ka ditsenngwateng gammogo le metšhine le go dira tiro. Dintlha tsa tota tsa tumelano di tlaa farologana go ya motho ka motho - mo mabakeng mangwe e ka nna go arogana dipoelo (le mororo se se ka nna bokete go balelwa), kgotsa karolo ya dikuno. Sekao sa se e ka nna tumelano ya go lema ditele eo mo go yona mong wa lefatshe a amogelang 10% ya dikuno - kgetse e le nngwe mo dikgetseng tse di lesome(10) dingwe le dingwe tse di bonweng kgotsa tono e le 1 mo ditonong tse 10 dingwe le dingwe tse di bonweng. Mofuta o wa tumelano o baka gore maphata ka bobedi a dire sentle mo setlheng se se siameng le go dira bokete mo setlheng se se bokoa. Fela le gale mo tumelanong ya khiro mohirisi o bona bokana kang jwa madi jo bo tshwanang go tswa mo mohiring go sa kgathalesege seemo sa setlha - se se rayang gore mohiri o ka iphitlhela mo mathateng a matlole, fa setlha se le bokoa mme go na le lotseno lo lonnye kgotsa lo se yo gotlhelele.



Kwa bokhutlong, go na le dithulaganyo di le mmalwa tse di ka dirwang go fitlhelela lefatshe. Fa o batla go dira temothuo, ga o tlhoke go nna mong wa lefatshe - dira thulaganyo e e laolesegang mme o simolole - motho yo o ka se keng a nna molemirui ka gope, ke motho yo o se keng a simolola.



<fn>PulaImvula.Leaves.2007-12.tn.txt</fn>
Leaves Tswana



Ntlhang matlhare a mmidi a se matala?



Instructions:

Folio strap: Ditlhaelo

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa kaeding ya Grain SA: Ntshodikuno le thekiso ya mmidi tse di tsweletseng



Mo nakong e ya ngwaga, dimela tsa mmidi mo dikgaolong tse dintsi di godile sentle mme go a kgonega go lemoga ditlhaelo tsa dikotla.



Se ke tšhono e ntle thata ya go tsamaya o lekola masimo a gago le go bona mathata a o ka nnang le ona le go baakanngwa go sa le jaanong (sekao: tlhaelo ya Naeterojene e e ka baakanngwang ka nontshogodimo ya LAN), le a mangwe a a ka baakanngwang setlha se se latelang.



Naeterojene

Tlamelo e e lekaneng ya naeterojene e amanngwa le kgolo e e phophomang ya dimela le mmala wa botala jo bo timpetseng kgotsa bosetlha. Tshetlhafalo e gale e simolola kwa nkong ya letlhare le go fologa le bogare jwa lona go ya kwa kutung. Fa tlhaelo e le maswe thata, kwa bofelong kgaolo e e amegileng e fetoga go nna borokwa le go swa. Ka gonne naeterojene e tsamaya mo semeleng, matlhare a magologolo ke ona a ntrha go bontsha ditshupo tsa tlhaelo ya naeterojene.



Sinke

Mmidi o ka bontsha ditshupo tse dintsi jaaka tshweufalo ya matlhare a mantšhwa. Gape o ka bontsha methalo e mesetlha e e sephara mo letlhakoreng le le lengwe kgotsa matlhakore oomabedi a mokwatla wa lethlhare. Ditshupo tsa ditlhaelo tsa sinke di tlhagelela jaaka tlelorosise ya ditshikanatlhare le tshetlhafalo ka kakaretso ya matlhare a a kwa godimodimo. Magale, mokwatla le nko, tsa letlhare, di sala go nna ditala. Gantsi dimela di a huba.



Salefore

Salofere ke karolo e e tlhokegang thata mo diaminoesete le diporoteine tse dintsi. Ka gonne tse e le diboloko tse di agang mo semeleng, salefore e nna karolo e e tlhomameng ya popego ya semela. Tshupo e e bonagalang ya ditlhaelo ke timpalo ya mmala ya matlhare a manana, fela le gale, go le gontsi matlare otlhe a na le mmala wa botala jo bo timpetseng, fela timpalo magareng ga matlhare a magologolo le a manana ga e bonale bonolo. Se se ka isa kwa temogobolwetseng e e fosagetseng ya tlhaelo ya N go na le tlhaelo ya S (Ditshupo tsa tlhaelo ya naeterojene di tlhagelela pele, mo matlhareng a magologolo). Mo mabakeng a mangwe ditshika tsa letlhare di ka nna le mmala o o letsatsa go na le ditogwa tse di di dikologileng.



Dithaelo tsa salefore di tlhagelela morago ga tiriso e telele ya menontsha e e se nang salefore jaaka motlhaoloso o o se nang mmala le dikuno tse dingwe tse di nang le meloiso ya foseferase e e kwa godimo.



Tlhaelo ya potasiamo

Tlhaelo ya potasiamo e itsege ka kgolo sa semela e e fokotsegileng le ka tshetlhafalo le/kgotsa go swa ga magale a letlhare. Ka gore potasiamo e tsamaya mo semeleng, ditshupo di bonala mo matlhareng a magologolo pele. Tshupo e nngwe ya tlhaelo ya potasiamo ke go fokotsega ga thata ya lotlhaka le go tlhola mathata a go wa, phokotsego ya kemelano le malwetse le phokotsego ya thatafalo ya mariga ya dijalo tsa ngwaga tsa motlhogelarui kgotsa mariga.



Ditshekatsheko tsa potasiamo, e e fitlheletsweng ka mekgwa ya kgopo e e farologaneng, di a tsamaelana. Ditshekatsheko tse mmugodimo wa mebu ya motlhaba ga go minyegela ga potasiamo mo mmutlaseng.



Foseferase

Ditshupo tse di bonalang tse di tlwaelegileng tsa tlhaelo ya foseferase e e bontshiwang ke dimela tsa dintsi e akaretsa:

Go huba

Mmala wa botala jo bo letobo kgotsa botala jo bopududu.

Mmala o o kgonegang wa selaole mo dikarolong dingwe tsa semela.

Phokotsego ya go tsala le/kgotsa ntshodikuno ya peo.

Tiego mo go butsweng.



<fn>PulaImvula.Lepati.2008-01.tn.txt</fn>
Lepati Tswana

Lorato lwa temothuo ke selotlele sa katlego



Instructions:

Folio strap: Tsa Botshelo

Byline: Elmarie Cronje, Setlhopha sa borulaganyi: Pula-Imvula



"Bosigong jo, ke motho yo o lebogang. Ke leboga Modimo ka lorato lwa temothuo lo o lo mphileng." Ano ke mafoko a ga Lepati Macaphasa, Montshadikunothoro yo o Tlhabologang wa Grain SA/ABSA wa Ngwaga wa 2007, a a bontshang gore lorato lwa temothuo lo a tlhokega go dira temothuo ka katlego.



Lepati o tsaletswe mo polaseng kwa sedikeng sa Fouriesburg mme o sale a ntse a na le lorato lwa temothuo go tswa bonyaneng. Morago ga dingwaga tse tharo tsa go tsena sekolo, Lepati o ne a simolola tiro ya lorato lwa gagwe ya dingwaga tse 54 mo polaseng ya Fouriesburg koo a neng ka bonako fela a nna foromane.



Kwa bofelong o ne a tsweletsa lorato lwa gagwe mme a ithekela lefatshenyana le e leng la gagwe. Le mororo a sa tsena sekolo o ne a fetolela polase e go nna kgwebo e e tsweletseng mo dingwageng di le lesomenne. "Ke mongwe wa batho ba ba filweng lorato lwa go ntshetsa ba bangwe dijo. Lorato lo lo mo pelong e ya me lo tsentswe moo ke Modimo."



Tshimololo ya tiro ya me ya temothuo e nnile bonolo ka ntlha ya maitemogelo a ke neng ke setse ke na le ona, go buile jalo Lepati, yoo gajaana a leng mong wa diheketara di le 506 tsa lefatshe e bile o hirile diheketara tsa tlaleletso di le 200 mo montshadikunong mongwe mo sedikeng sa Kestell. Kgwebo ya ga Lepati e matlhakore mabedi: dithoro ka ntlha e nngwe le thuo e e atlegileng ka fa go le lengwe.



Jaaka karolo ya setlhophathutano sa Montshadikuno yo o Tlhabologang wa Grain SA, Lepati o dira mmogo thata le Johan Kriel, Mogokaganyi wa porofense wa Lenaneo la Montshadikuno yo o Tlhabologang wa Grain SA mo Foreisetata. "Lepati ke monna wa serodumo se se kwa godimo. Fa a le teng go a utlwala e bile o tlotlwa ke botlhe ba ba kopanang nae. O itse go amogela batho ba bangwe e bile o rata bana ba bana ba gagwe thata", go rialo Johan.



Lepati o jetse diheketara di le 320 mme o diragatsa thulaganyo ya thefosanyo magareng ga mmidi, korong le "sugar beans". Tseosekao ya mmu e dirwa dingwaga dingwe le dingwe tse pedi go netafatsa gore fomula ya nontsho ya mmu e mo tekatekanong e e siameng. Mefero e laolwa ka dikhemikale le ka dimatšhine. Mo setlheng se se fetileng Lepati o jetse ka katlego mmidi wa GM lwa ntrha. "Ke tlaa tswelela go jala mmidi wa GM mo isagweng, ka ntlha ya taolo ya disenyi e e bonolo, go rialo Lepati."



Ka ntlha ya taolosemotšhine e e siameng, diterekere le didiriso tsa ga Lepati di mo maemong a a itumedisang tsotlhe. Ka 1974, fa Lepati a ne a simolola temothuo, montshadikuno wa mogwebi o ne a mo fa terekere ya Ford 500. Terekere e e sa ntse e le mo siemong se se siameng sa go diria le gajaana, tota le fa e le go rotha oli tota. Fa kgwebo ya ga Lepati e ntse e gola, o ne a tlaleletsa ka Massey 188, Ford 66, Ford 7610 le. New Holland 6640 ntšhwa mo lesomong la gagwe la bodiri. Diterekere tse di tlhulwa gangwe le gape, mme diforomo tsa tsholodirekoto e e tlhomameng ke darolo ya tirego.



Barwa Lepati, ba babedi, ba le bone ba tseneng mo kgwebong e, ba kgweetsa diterekere tse. Go na le badiri ba leruri ba le babedi mo polaseng, mme fa go tlhokega, go hirwa badiri ba nakwana.



Ga go na kgwebo epe ya temothuo e e se nang likgwetlho mme mo go Lepati, tlhaelo ya motlakase e mo direla mathata. O dirile kope kwa Eskom go mo tsenyetsa motlakase mo polaseng, se se tlaa mo kgontshang go baakanya diterekere le didirise tsa gagwe botoka thata.



Loruo lwa ga Lepati ke dikgomi le dinku. Bogolo ywa palo ya dikgomo tsa gagwe ke dikoroso tsa Bonsmara, mme e ka nna dikgomo tse dinamagadi tse dikgolo di le 85 mme dinku di ka nna 100. Go ya ka Lepati, loruo lwa gagwe lo mo tlamela ka kotara ya palogotlhe ya lotseno - o rekisa dinamane tse a di kgwisang kwa difantising tsa selegae fa setlha sa letlhabula se ya bofelong. Dinamane tsa gagwe ke tsa boleng jo bo kwa godimo e bule o setse a fentse kgaisano ya setlhopha se se gaisang sa makgwisiwa. Kgaisano e ne e tshwerwe kwa nngweng ya difantisi tsa selegae, mme Lepati o ne tota a gaisana le bantshadikuno ba kgwebo. Diheketara tse 386 tsa lefatshe la gagwe di dirisediwa mafula a tlhago.



Phuthaditjhaba ke lefelobodirelo la itlhophelo la ga Lepati koo a nnang teng le mosadi wa gagwe Nooi, le barwawe ba babedi. Ke madi a o a amogetseng ka go fenya moputso wa Montshadikunothoro wa Grain SA/ABSA wa Ngwaga, o buile jaana mo go Johan Kriel. "O itse ke eng Johan, jaanong nka reka peo e ntsi go jala karolwana ya lefatshe la me". Se jaanong ke mafoki a montshadikuno wa tota.



<fn>PulaImvula.Livestock(maize).2011-03-14.tn.txt</fn>
Livestock (Maize) Setswana
Oketsa poelo ya gago ka loruo
Instructions:
Folio strap: Tlaleletsoboleng
Byline: Kgannyana e tla ka Jane McPherson le Willie Kotzé
Photo: Ditshwantsho tsa kgomo
Caption 1: Setshwantsho se se bontsha dikarolo tsa tsela ya tshilo ya dijo ya kgomo.
Caption 2: Mogodu le diteng tsa ona (moswang).
Caption 3: Setshwantsho se se atametseng thata sa lobota la mogodu.
Caption 4: Lobota lwa marakanamantsi.
Caption 5: Ponalo ya ditogwa tse di menaganeng tsa lobota lwa ntshothwane.
Fela jaaka rotlhe re lemoga, temothuo ke kgwebo mme gore e tswelele, kgwebo e tlhoka go dira poelo. Mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng, go oketsegile go nna bokete thata go dira dipoelo mo ntshokunong ya mmidi.
Ditshenyegelo tsa ditsenngwateng di tsweletse go oketsega mme tlhotlhwa ya dithoro ga e kgone go lepalepana le se. Gajaana bantshakuno ba leka bojotlhe go oketsa go boelwa mo temong ya mmidi. Go na le ditsela tse di farologaneng tsa go atlega mo go se mme tsela e nngwe ya tsona ke go tsenya ntlha ya loruo.
Bontsi jwa bantshakuno bo na le loruo: dikgomo, dinku, le dipodi. Di fula mo lefatsheng la phulo leo gantsi le lekaneng fela setlha sa selemo, fela gantsi ga go dirwe tlamelo e e lekaneng ya go fepa loruo le mo dikgweding tsa mariga. Fa o batla go nna, kgotsa o itsaya jaaka montshakuno wa loruo, o tshwanetse o akanye thata ka go nna montshakuno wa furu; o ka rua loruo fela fa o na le dijo tse di ka di jang.
Gore o kgone go fitlhelela phitlhelelo e e kwa godimo ya loruo, go botlhokwa go tlhaloganya gore thulaganyo ya tshilodijo ya seotli e dira jang. Ka bokhutshwane, go na le mefuta e mebedi ya dithulaganyo tsa tshilodijo mo diphologolong tsa legae, tsa mogodumongwe, sekao kolobe, pitse (le motho) le diotli, sekao; dikgomo, dinku, dipodi (le difudi tsa bojang tse dingwe). Seotli se na le megodu e le mene, e mongwe le mongwe wa yona o nang le tiro e e kgethegileng.
Mo letsatsing le le tlwaelegileng la kgomo, e tlaa tlhoka go fula diura di le robedi (go ja digwata), mme tse dingwe tse robedi e tlaa bo e robetse, mme tse dingwe tse di robedi e tlaa di dirisetsa go otla. Fa kgomo e sena go ja bojang e nwa metsi mme e bo e iketla go simolola tirego ya tshilodijo. Bogolo jwa dikarolwana tsa bojang jo bo jelweng fa e fula di dikgolo, mme ka jalo kgomo e kgobola bongwe jwa bojang le go bo tlhafuna lwa bobedi go dira gore dikarolwana di nne dinnye le go bo tlhakatlhakanya le mathe (a a tlhokelwang tshilodijo). Tshugo e ya semekhenike e dira gore go nne bonolo mo ditsenngwatennyeng go iphepa ka jona (go tlaa anelwa ka yona kgantelenyana mo kgannyanneng e).
Tsela ya tshilodijo ya seotli
Go simolola puisano, a re lebe tsela ya tshilodijo ya seotli.
Molomo
Molomo o dira tshimologo ya tirego yotlhe ka gore dijo di tshwanetse go jewa. Molomo o akaretsa boalo jwa meno (a a tlhogang morago ga tsalo), loleme le dikgeleswa tsa mathe. Go a kgonega go netefatsa dingwaga tsa seotli ka go lebelela meno a sona ka gore meno mangwe a tlhoga morago ga dingwaga tse di rileng:
Tsela ya tshilodijo ya seotli
Mometso o o leng tšhupu e e o golaganyang le molomo wa mogodu wa ntlha (o o bidiwang mogodu).
Mogodu
Mogodu kgotsa mogodu wa ntlha, o dira jaaka pidisetso e kgolo. Ga go na okosijene (mowa) mo mogodung mme ke sona se o bidiwang gore o anerobiki. Mogodu o tsentse dijo le digwata (roughage) (matheriale o o tshwanang le tlhaga) tse di jewang ke kgomo mme o na le mothamo wa diletara di le 100 - 120. Kgomo e e godileng e tlhoka go ja go batla go nna dikhilogeramo di le lesome tsa matheriale o omileng le diletara di le 50 tsa metsi ka letsatsi. Diteng tsa mogodu di tsholwa di tsamaya ka dinako tsotlhe.
Mogodu le diteng tsa ona
Mo mogodung go na le ditshedinnye tseo di thugang bojang go nna mo sebopegong se se ka silwang ke kgomo. Kwa ntle ga dibaketheria tsa mogodu le potorosoa kgomo e ne e ka se ke ya sila dijo dipe. Baketheria ya mogodu e sila digwata go dira diesete tsa mafura tse di sa nnesigeng, go dira poroteine le dibetamine.
Ditshedinnye tsa mogodu di dira ka mefuta e e kgethegileng ya digwata, go na le ditshetsana tse di farologaneng tsa difepi tse di farologaneng. Ke sona se go tlhokegang go tshola njo ya kgomo e sa fetofetoge ka fa o ka kgonang ka teng le go tlhagisa diphetogo ka bonya. Fa njo e fetolwa, ditshetsana tse di farologaneng di tlhoka go itsadisa go ka ikgontsha go mekamekana le dijo tse dintšhwa, mme se se tsaya malatsi a a ka nnang mararo.
Marakanamantsi
Marakanamantsi o itsege jaaka mogodu wa bobedi. Se se dira jaaka tsela magareng ga mogodu (wa ntlha) le ntshothwane (mogodu wa boraro koo monyelo ya metsi e diragalang gona). Marakanamantsi gape o dira jaaka serai sa selwana sengwe le sengwe se se sa silegeng se se ka bong se meditswe ke kgomo, sekao lenathwana la bothale, kgotsa letlapa, jalojalo.
Ntshothwane
Ntshothwane ke mogodu wa boraro mme o dirwa ka ditogwa tse di menaganeng di le dintsintsi. Tiro kgolo ya ona ke monyelo ya metsi.
Ngati
Ngati ke mogodu wa bone le wa bofelo koo dijo tse di otlilweng tsa bo tsa otliwa di berekwang gona ke diensaeme tsa tshilodijo e le gore di fetolele dijo mo sebopegong se di ka monyelwang ke mala a masesane.
Mala a masesane
Mala a masesane ke gona kwa monyelo e diragalang gona. Kwa bofelong dijo di tsenelela mo methapong ya madi a kgomo mme di isiwa kwa dirweng tse di farologaneng tsa kgomo go tsweledisa pele.
Bokhutlo
Go tswa mo mmuisanong o o bonolo o o fa godimo, o simolola go lemoga gore go botlhokwa thata jang go fepa loruo lwa gago ka tshwanelo. Lobaka lwa go rua loruo e ka tswa e le go rekisa dikuno tsa lona (jaaka mašwi), boboa (nku kgotsa podi), kgotsa go rekisa bana ba tsona (dinamane, dikonyana le dipotsane), kgotsa go ja nama ya tsona. Fa diphologolo di fepilwe sentle, le go tlhokomelwa, di tlaa kgona go go tsalela mme ka tsela e tsa tshwaela mo go direng poelo mo kgwebong ya temothuo ya gago.
<fn>PulaImvula.Machinery(maize).2011-03-14.tn.txt</fn>
Machinery (Maize) Setswana
Tlhokomelo ya metšhine ya gago fa lethuuthuu le fedile
Instructions:
Folio strap: Tlamelo
Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa Polase
Mo setlheng sa tshemelelo sa selemo, ka gale go mo lebelong la go bona tiro yotlhe e dirilwe mo nakong e e leng teng. Bogolo jang mo setlheng sa selemo se se fetileng se pula e tlile thari, ka jalo nako e e teng e ne e le botlhokwa go gaisa.
Ka gale, mo nakong e ya ngodiego, tlamelo le phepafatso ya diterekere le didiriso e tlaa kwa bofelofelong jwa lenaneo la ditlapele. Jaanong ka lethuuthuu le fedile, tsaya nako go tlhokomela didiriso tsa gago.
Tlamelo mo didirisong tsotlhe
Tlhatswa mmu, leswe le makgome a kirisi mo didirisong mme o pente gape mafelo a a kgobogileng le a a onetseng. Se se thibela rusu go senya sediriso le go leelefatsa botshelo jwa sona.
Logetsa motšhine/sediriso sotlhe jaaka go atlanegisiwa mo kaeding ya modirisi.
Mo polokelong e e sireletsegileng, fa go na le dikarolo tse di phuthegang, di digele fa fatshe.
Sireletsa botlase le dikouletere kgatlhanong le rusu ka go di mota ka kirisi kgotsa ka pente e e thibelang rusu ya botlase jwa mogoma.
Dira lenaneo la dikarolo kgotsa dipaakanyo tse di tlhokegang. Di reke le go di tsenya pele ga setlha se se latelang.
Fa go kgonegang teng boloka didiriso ka fa gare, mme o tlose bokete mo dithaereng.
Baya diboto ka fa tlase ga matlase go thibela kamano le lefatshe le go rusa.
Tlosa diselentara tsa haeteroliki kgotsa o golole diselentara gotlhelele go thibela diroto tsa selentara go rusa.
Tlamelo ya polantere
Thulo e e tshwanetseng ya polantere ya dijalo ka mela e ka raya pharologano magareng ga poelo mo dijalong kgotsa tatlhegelo e e boitshegang. Tlhopho, jalo, katelo le tiisetso ya peo ke ditiro tse di masisi le botlhokwa thata mo ntshokunong ya dijalo. Fa polantere e sa dire sentle ka ntlha ya tlamelo e e bokoa, gona dipholo tse di ka bonwang e tlaa nna thobo e e kwa tlase go na le e e neng e solofetswe.
Tsholola le go phepafatsa dibokoso tsa monontsha, dibolayatlhatshana le dibolayasenyi, gammogo le matlase a dihopha tsa peo go thibela go rusa le jego.
Tlhola dikarolo tse di onetseng le tse di robegileng le go di baakanya pele ga setlhajalo se se latelang.
Tshasa dibulaforo, dikhabara tsa dikara le diseke le dikgaolo dife le dife tse di pholetšhilweng ka oli kgotsa kirisi go thibela rusu.
Logetsa diberiing tsotlhe.
Lotlelela dimakhase mo kemong ya go tsamaya le go boloka polantere mo kagong. Boloka polantere ka maotwana a sa kgome lefatshe kgotsa bodilo.
<fn>PulaImvula.Machinery(opot).2011-01-12.tn.txt</fn>
Machinery (Maize) SETSWANA
Go tlhokomela metšhine fa lethuuthuu le fedile
Instructions:
Folio strap: Tlamelo
Byline: Tshedimosetso e tswa mo Khosong ya Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa Polase
Mo setlheng sa selemo sa letlhanetlhane, go nna le lethuuthuu la gale la go batla go dira tiro yotlhe mo nakong e e leng gona. Bogolosegolo mo setlheng sa selemo se se fetileng dipula di nele thari thata ka jalo nako e e gona e ne e le botlhokwa go gaisa metlha yotlhe.
Ka gale, mo nakong e ya ngodiego, tlamelo le phepafatso ya diterekere le didiriso, di isiwa kwa tlasetlase mo lenaneong la ditlapele. Ka jaanong lethuuthuu le fetile, dira nako go tlhokomela didiriso tsa gago.
Tlamelo ya didiriso
Dira tse di latelang mo didirisong tsotlhe:
Phepafatsa mmu, matlakala le bomoto jwa kirisi mo didirisong mme o pente mafelo a a kgobogileng kgotsa a onetse. Se se thibela rusu go senya didiriso le go leelefatsa botshelo jwa tsona.
Logetsa motšhine kgotsa sediriso sotlhe go ya ka dikatlanegiso tsa kaedi ya modirisi.
Go nna le poloko e e babalesegileng, fa go na le dikarolo tse di phuthegang, di digele tlase go kgoma lefatshe.
Sireletsa botlase le dikouletere mo rusung ka go di mota ka kirisi kgotsa pente ya sithebelarusu ya botlase jwa mogoma.
Kolaganya dikarolo kgotsa dipaakanyo dife le dife tse di tlhokegang. Di reke le go di tsenya pele ga setlha se se tlang.
Fa go kgonegang boloka didiriso ka fa gare mme o tlose bokete mo dithaereng.
Baya diboto ka fa tlase ga botlase go thibela go kgoma lefatshe le go rusa.
Golola disilentara tsa haeteroliki kgotsa o di somole gotlhelele go thibela diroto tsa silentara go rusa.
Tlamelo ya polantere
Paakanyo e e tshwanetseng ya polantere e e jalang ka mela e ka raya pharologanyo magareng ga dijalo tse di nang le poelo le ditatlhegelo tse di boitshegang. Tlhopho, thothetso, khurumetso le katelo ya peo ke ditiro tse di masisi thata mo tirong ya ntshokuno ya dijalo. Fa polantere e sa dire sentle ka ntlha ya tlamelo e e bokoa, gona dipholo tse di ka nnang ke thobo e e kwa tlase go na le e e neng e solofetswe. Go tshwanetse go dirwe tse di latelang:
Thulega le go phepafatsa dibokoso tsa menontsha, dibolayatlhatshana le dibolayatshenekegi, gammogo le botlase jwa dikgamelo tsa peo go thibela rusu le jego.
Tlhola dikarolo tse di onetseng kgotsa robegileng, mme o tsenye tse di siameng pele ga setlhajalo se se latelang.
Tshasa dibulaforo, dikhurumetsathipa kgotsa diseke le dikgaolo dife kana dife tse dingwe tse di pholitšhiwang ka oli kgotsa kirisi go thibela go rusa.
Logetsa dibering tsotlhe.
Lotlelela ditshwai mo maemong a thoro mme o boloke polantere ka mo kagong. Baya polantere mo dibolokong maotwana a sa kgoma lefatshe kgotsa bodito.
<fn>PulaImvula.Maintenance.2007-12.tn.txt</fn>
Maintenance Tswana



Go diragatseng ka tlamelo?



Instructions:

Folio strap: Tlamelo

Byline: Jane McPherson, Motsamaisilenaneo wa Lenaneotlhabololo la Grain SA



Ditshwantsho tse tsa koko e elametse mo dikgamelong tsa polantere le mae a beetswe mo thulubokosong ya terekere, di re tsibositse ka tlamelo ya dimatšhine. Konalo e ga e diragale ka letsatsi le le lengwe - ke dipholo tsa tlhokatlhokomelo ya dikgwedi le dingwaga tse dintsi.



Tirisometshine ke karolotshwaragano ya temothuo ya kgwelo - kwa ntle ga yona re lekanyeditswe mo selekanyong sa tiro e motho a le mongwe a ka e dirang mo letsatsing le le lengwe. Tlamelo ya dimatšhine e setseele mokgwa wa botshelo - tlhokomelonyana ya letsatsi le letsatsi mme ka jalo ga go ka ke ga nna le mathata.



Tlobego gantsi e diragala fa terekere kgotsa sediriso se dira - fela gape ke yona tota nako e o di tlhokang ka yona. Fela le gale fa o ka tsaya tsia tlamelo ya thibelo, o ka ipolokela madi a man le nako e ntsi. Nako ya kemisotiro mo moleming ka setlha sa tshemelelo e ka tlhola tswelelopele kgotsa poelomorago mo moleming.



Eno ke Pula ya Sedimonthole e bile ke nngwe ya dikgwedi tse mo go tsone balemirui ba bantsi ba semeletseng mo masimong a bona - ba jala dijalo tsa mmidi tsa bofelo, ba tlhagola masimo go laola mofero, ba kgatshetsa sebokophetlhi le go roba korong ya bona. Go na le dikgakololo di se kae tse di ka go solegelang molemo.



Tlamelo ya letsatsi le letsatsi mo terekereng e botlhokwa thata go feta jaaka badirisi ba bantsi ba dumela. Sekao: fa o ka palelwa ke go tlhatlhoba le go tlamela terekere letsatsi le letsatsi, go ka diragala tse di latelang:

Setlhatswamowa (Air cleaner) se ka thibana ka ntlha ya leswe, le go tlhola tiriso e e kwa godimo ya leokwane le tatlhegelo ya maatla;

Setlhatswamowa se ka phunyega marobana le go letla leswe go tsena mo enjeneng, le go tlhola konalo pele ga nako;

Mothamo wa oli ya kerenkekheise e ka wela tlase, le go tlhola tshenyego e e boitshegang mo enjeneng ka ntlha ya tlhaelo e e lekaneng ya togetso;

Oli e e mo kerenkekheising e ka nna leswe, mme ya tlhola konalo e kgolo mo dikarolong tsa enjene tse di ka fa teng;

Thulaganyo ya tsidifatso e ka latlhegelwa ke setsidifatsi mme sa dira gore enjene e gotele go feta, le go tlhola tshenyego ya dibering, diphisetene le dibelofo;

Modutwana wa magweregwere a leokwane o ka thibana ka leswe le go dira enjene go tsamaya bokete kgotsa gona go ema (go duma);

Dikarolo tse di repileng kgotsa dikarolo tse di sa setelegang di ka tlholega (feila), tsa wa kgotsa tsa senyega, le go dira gore terekere e se ke ya babalesega go dirisiwa.



Thibela konalo le tshenyego tse di tlhotlhwagodimo tse, ka go tsaya metsotso e se kae letsatsi lenqwe le lengwe pele o dumisa terekere ya gago, go dira tlamelo e e latelang mo terekereng:

Tlhola le go tlamela setlhatswamowa.

Tlhola mothamo wa oli ya kerenkekheise.

Tlhola mothamo wa seedi sa thulaganyo ya tsidifatso.

Logetsa dikarolo tsotlhe tse di kirisiwang.

Tlhola modutwana wa magweregwere a leokwane.



Se se ka utlwala jaaka tiro e ntsi, fela fa o ka latela tsamaiso e potlana e, terekere ya gago e tlaa tswelela go go direla mme o tlaa roba dijalo tse di itumedisang kwa bokhutlong jwa setlha.



Kwa bokhutlong jwa setlha sa selemo, didiriso tse dintsi di bewa go fitlha setlha se se latelang. Pele o baya didiriso akanya tse di latelang:

Tlosa leswe lotlhe, mmu o o bopeletseng le kirisi e e leswe mo motšhineng.

Penta mafelo a pente e kgobogileng mo go ona.

Tshasa dikarolo tse di tsenang mo mmung ka pente kgotsa kirisi e ntsi go thibela go rusa.

Logetsa motšhine otlhe jaaka go atlanegisiwa mo kaeding ya modirisi.

Boloka didiriso ka fa gare (fa go kgonega) go thibela go onala.

Tsholetsa sediriso mme o se tshegetse go efosa boima mo dithaereng. Sireletsa dithaere mo letsatsing fa e le gore didiriso di beilwe kwa ntle (kgetse fela e siame).

Fa didiriso e le tsa haeterolike, tsenya lloko ya pabalesego le go tlosa kgatelelo mo diselintara tsa haeterolike kgotsa o digele motšhine fa fatshe. Gogela diselintara tsotlhe kwa morago go sireletsa diroto tsa diselintara mo go ruseng.



Ka nako e, dipolantere di tshwanetse tsa bo di setse di feditse tiro ya tsona ya botlhokwa ya go tsenya peo le monontsha mo mmung - jaanong ke nako ya tsona ya go bona tlhokomelo e nnye fela:

Tlhotlhora le go tlhatswa dibokose tsa monontsha, dibolayatlhatshana le dibolayadisenyi, gammogo le mase a dihopore tsa peo go thibela rusu le jego.

Tlhola dikarolo tse di onetseng kgotsa robegileng le go baakanya pele setlha sa jalo se se latelang.

Tshasa dibulaforo, dithipa kgotsa dikhabara tsa didiseke le dikarolo tse dingwe tsotlhe tse di pholetšhilweng ka oli kgotsa kirisi go thibela go rusa.

Logetsa dibering tsotlhe.

Lotlelela dimmakhase di le mo maemong a go tsamaya le go boloka polantere mo kagong.

Tshegetsa polantere ka diboloko ka maotwana a sa kgoma lefatshe kgotsa bodilo.





<fn>PulaImvula.MaintenanceMaize.2008-12.tn.txt</fn>
Maintenance (Maize) Tswana

Tlamelo ya sekgatshi



Instructions :

Folio Strap : Tlamelo

Byline : E baakantswe go tswa Khosong ya Tlhabololo ya Bokgoni jwa Setegeniki ya Grain SA ke Jane McPherson.

Photos :



Matlhale a tlamelo le poloko a a siameng ga a rulaganye fela dipaakanyo tsa pele ga setlha tsa ngwaga o o tlang mme gape a godisa tiragatso ya sekgatshi fa gape a oketsa dingwaga tsa botshelo jwa sona.



Kamano ya pakatelele le dibolayasenyi tse dintsi tse di fetang mo sekgatshing e ka ja le go koafatsa dikarolo tsa sekgatshi, pente le digokedi tsa motlakase. Masalela a dikuno tse a ka nna kotsi mo mongweng le mongwe yo o dirang ka motšhine. Gape masaledi a dibolayasenyi a a iphitlhileng mo dikarolong tsa sekgatshi a ka senya dijalo fa a ka fetelela kwa setlhakgatshong sa ngwaga o o tlang.



Pabalesego ya sebele ya gago le ya balapa la gago, badiredi ba gago le dijalo, e dira gore go nne botlhokwa mo go wena go phepafatsa le go kgotlolola sekgatshi sa gago ka botlalo mo setlheng magareng ga dijalo le pele o se boloka mo marigeng. Gakologelwa gore bontsi jwa dikhemikale tse di dirisiwang mo temothuong di kotsi mo dimeleng le /kgotsa diphologolong, ka jalo go tshwanetse go elwe tlhoko thata go tlhaloganya dikotsi tse di ka nnang le go laola maemo ka fa go ka kgonegang ka teng.



Go phepafatsa didiriso tsa sekgatshi

Tirego e ya tlamelo le poloko e e feleletseng e akaretsa dikgato di le tlhano.



Kgato 1 : Buisa

Pele o simolola go phepafatsa sekgatshi sa gago, netefatsa gore o boeletsa setshwaokaelo sa sebolayasenyi se o se tshetseng. Setshwaokaelo se tlaa:

Go bolelela gore o ka nyeletsa sentle jang masaledi a kuno;

Go tlamela ka ditaelo tsa phepafatso tse di kgethegileng tse di ka tlhokegang;

Atlanegisa dikuno le kgotlololo; le

Tlhalosa ka botlalo ditlamelwanatshireletso tsa Sebele (Personal Protective Equipment) tse o di tlhokang go tlhatswa sekgatshi sa gago ka pabalesego.



Kgato 2 : Tsokotsa

Maikaelelo a go tsokotsa ke go tlosa moloiso ofe kana ofe kgotsa dikgaolo tse dikgolo tsa kuno tse di ka bong di sa ntse di le mo teng kgotsa godimo ga sekgatshi. Go phepafatsa ditlamelwana tsa sekgatshi go tsenyeletsa go kgadikanya metsi go tsamaya le thulaganyo yotlhe le go a tshela mo lefelong le le kailweng mo setshwaokaelong sa sebolayasenyi se o se dirisitseng (ka mafoko a mangwe, go kgatsha metsi/motswako wa khemikale o o tswapotsweng, o jaanong o bidiwang motsokotso (rinsate) mo kgaolong e e babalesegileng).



Go netefatsa gore o phepafatsa tanka gammogo le dipeipi le dinosele, gatlharisa tanka ka metsi a a phepa mme o tsamaise terekere sekgala se se khutshwane mo go nngwe ya ditsela tsa mo polaseng - go kgothosela mo tseleng go tlaa kgotlhokgotsa metsi, mme se se netefatsa gore a phatšhegela leteng lotlhe la tanka. Metsokotso e le mmalwa o dirisa selekanyo se sennye (e ka nna 10% ya mothama wa tanka ya sekgatshi) e botoka go na le go tlatsa tanka ka gangwe ka metsi a a phepa. Go ka nna botlhale go boeletsa tirego e ya tsokotso bonnye makgati a mararo.



Tlhopha lefelo le motsokotso o se neng o kgotlela ditlamelo tsa metsi, dinoka, dijalo kgotsa dimela tse dingwe le fa go ka se ikgateng metsi, le go tlholela batho matlhotlhapelo, gammogo le diphologolo le tikologo. O ka kgatsha mo molelwaneng wa tshimo kgotsa fa thoko ga tsela ya polase.



Netefatsa gore o minolosa tanka ya sekgatshi ka mokgwa o o tsamaelanang ka nepo le setshwaokaelo sa sebolayasenyi. O se ke wa bula dinosele fela le go o tlogela o tshologela mo mmung. Tsenya dinko tsa dinosele tsa mothamo o mogolo go bona mokgwa o o bonako le wa semolao wa go latlha motsokotso wa sekgatshi. Lentle la sekgatshi le lona le tshwanetse go tlhatswiwa. Gape, fa o tsokotsa sekgatshi o se ka wa tlhola megojwana ya metsi a a emeng a a ka fitlhelelwang ke bana, meotlwana, loruo le diphologolo tsa naga.



Kgato 3 : Minolosa

Go latlha motsokotso wa sebolayasenyi go ya ka ditaelo tsa setshwaokaelo, tshela motsokotso mo lefelong foo dikuno tse di tlaa dirisiwang (gape, mo molelwaneng wa tshimo foo khemikale e kgatshitsweng, gantsi ke lone lefelo le le tshwanetseng). Boeletsa tirego ya minoloso morago ga kgotlololo le go tsokoletsa sekgatshi. Netefatsa gape gore o minolosa metsi a motsokotso a a phepa mo tankeng pele ga poloko go efoga tshenyo e e ka tlholwang ke go gatsela ga metsi ka fa gare.



Kgato 4 : Tlhatlhoba

Morago ga motsokotso wa bofelo o ka tlhatlhoba sekgatshi sa gago le go dira dipaakanyo le diphetolo tse di tlhokegang. Le mororo sekgatshi se phepafaditswe, apara ditlamelwanatshireletso tsa sebele ka gale. Masalela mangwe a ka salela mo godimo le mo teng ga sekgatshi.



Dilo tse o ka di tlhokomelang ka nako le morago ga phepafatso:

Dinosele tse di sa nyalaneng kgotsa onetseng;

Disekirine tsa dinosele tse di senyegileng;

Disekirine tsa disefo tse di senyegileng;

Maphanyego, ditutlo le tiragatso ka kakaretso mo pompong;

Maemo a lethompo bogolosegolo bothubego le maphanyego;

Maemo a belofo, go bona ditutlo tse di ka nnang teng kgotsa mafelo ao disili di ka bong di repile; le

Sebopego sa "boom" go bona maphanyego mangwe le mangwe a a ka baakanngwang.



Kgato 5 : Boloka

Jaanong ka sekgatshi se phepafaditswe ka botlalo, o ka batla go ntsha dikarolo dingwe tsa sona tse di sa senyegang ka nako ya poloko.

Tlosa disefo (difeletara) mme o di tlhatswe ka mabogo ka metsi a sesepa (gakologelwa go rwala ditlelafo tsa kemelano le khemikale), di tsokotse mme o ka di boloka kgotsa wa di busetsa mo sekgatshing.

Tlhokomela dinosele, mebele ya dinosele ka kelotlhoko e e kgethegileng, mme o tlhatlhobe dibelofo. Masalela a khemikale a ka agelela mo dikgaolong tse mme a omelela mo marigeng, le go fokotsa setlhogo tiragatso ya sekgatshi mo setlheng se se tlang.

Tlosa dintlhana tsa nosele, disekirine, tlhatlhoba dibelofo, dikhurumelo le mebele ya dinosele go tswa mo dikopanong tsa mmele wa nosele. Gokela dikopano ka nepo.

Phepafatsa le go tsokotsa dintlhana tsa dinosele, mebele ya nosele mme o tlhatlhobe dibelofo. Di boloke mo sebolokelong se se tshwailweng. Boloka dibelofo tse di tlhatlhobilweng mo themphereitšheng ya phaposi mo marigeng go efoga tshenyo e e ka tlholwang ke kgatselo ya dithemphereitšha.

Tlosa dilekanyokgatelelo tsotlhe mme o khurumele diphatlhana tsotlhe mo sekgatshing. Boloka dilekanyi foo di ka se keng tsa gatsela kgotsa senyega.

Kwa bokhutlong, dikolosa sethibelakgatselo go ralala sekgatshi le polambing yotlhe go akaretsa "diboom", dibelofo, dimenifouloto, dimetara, tsa kelelo le dillaene tsa kgotlhokgotso. Tlogela sethibelakgatselo go dikologa mo mathompong a "boom". Se se tlaa silega legare la lethompo go thibela go oma le go phanyega. Go khurumela dintlhana tsotlhe tsa dinosele tsa "boom" go tlaa thusa go tshola sethibelakgatselo mo thulaganyong e, fela o ka tlhoka go bula nosele e le nngwe kgotsa tse pedi go letla sethibelakgatselo go dikologa le "boom". Fa sethibelakgatselo se setse se tladitse thulaganyo yotlhe ka botlalo khurumela dinosele tseo.

Maikaelelo a kgato ya poloko ke gore sethibelakgatselo se kgorometse metsi a a saletseng a a ka bong a le mo thulaganyong le go silega mateng a dikarolwana tsotlhe. Letla sethibelakgatselo go nna mo pompong le dibelofo go efoga go rusa le tshenyo e e ka tlholwang ke mowa o o bongola o o ka bong o tshwaregile mo thulaganyong. Ka ntlha ya fa badiri bangwe ba tlosa pompo pele ga poloko, tlhomo ya dibelofo tse di tswalang mo matlhakoreng oobedi go ka bebofatsa tirego e.

Sethibelakgatselo sa dirori tsa boithabiso ke sona ka tlwaelo se dirisiwang mo polokong ya dikgatshi tsa temothuo. Go farologana le sethibelakgatselo sa "automotive" ga se botlhole thata jalo mo diphologolong. Le mororo dikuno tsa sethibelakgatselo ya dirori tsa boithabiso di gatsela mo maemong a tsididi thata, ga di a tshwanela go rema. Le fa go ntse jalo, buisa ka gale setshwaokaelo sa sethibelakgatselo go netefatsa gore se tlaa diragatsa mo maemong a mariga a gago.

Jaanong ka sekgatshi se phepafaditswe, se kgotlolotswe le go tlhokomelwa mo marigeng, se siametse go bolokwa. Go mo pepeneneng gore poloko e e eletsegang ke ya ka fa tlase ga marulelo, kgakala le tshotlakako ya dielemente. Fela lefelo le le khurumeditsweng lengwe le lengwe le o le tlhophang le tshwanetse go nna kgakala thata le diedi le menontsha. Lorole le masalela go tswa dikunong tse, di ka ja pente le ditshipi mo sekgatshing.

Fa o sa batle go dirisa itlhophelo ya sethibelakgatselo mo polokong, ke mokgwatiriso o o siameng go tlosa pompo ya yunite ya sekgatshi mme o e boloke mo bobolokelong go emela setlha se se latelang. Gantsi metsi a nna mo pompong mme mo dikgweding tse di tsididi tsa mariga, metsi a a mo pompong a a gatsela mme a bo a thuba pompo -a e dira gore e tlhoke mosola.





<fn>PulaImvula.MaintenanceOpot.2008-10.tn.txt</fn>
Maintenance (OPOT) Setswana



Tlamelo ya polantere



Instructions:

Folio Strap:

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Bokonteraka jwa Temothuo



Tlamelo e e lolameng ya polantere ya dijalo ka mola go raya pharologano magareng ga poelo mo dijalong le ditatlhegelo tse di boitshegang. Tlhopho, jalo, khurumetso le katelo ya peo ke ditiro tse di masisi thata mo ntshodikunong ya dijalo. Fa polantere e sa dire sentle ka ntlha ya tlamelo e e bokoa, dipholo tse di tlaa bonwang e tlaa nna thobo e e kwa tlase go na le jaaka go ne go solofetswe.



Polantere ya go jala ka mola ke sedirisonepo mme jaaka motšhinenepo mongwe le mongwe, e tlhoka tlhokomelo e e boitshegang. A re bone gore se se akaretsa eng.



Tlamelo kwa tshimologong ya setlhajalo

Phepafatsa polantere thata.

Tlhola gore ga go na dikgoreletsi mo diyuniteng tsa polantere go ka thibela mekheniseme go dira ka tolamo.

Tlhatlhoba mekheniseme wa finger-pickup go bona dikarolo tse di onetseng kgotsa robegileng, baakanya kgotsa o emisetse dikarolo tse di senyegileng.

Tlhola sebutswedi kgotsa fene mo dipolantereng tsa mowa, tlhola disili, segolobogolo go dikologa diseke kgotsa diromo.

Tlhatlhoba matlase a dikgamelo tsa peo tsa mofuta wa dipolata.

Emisetsa dikarolo tse di supang go onala, jaaka cut-off pawl, knockout pawl diseporeng le polata ya tlase ya botlase jwa kgamelo ya peo, gammogo le dikarolo dingwe le dingwe tse di robegileng kgotsa onetseng.

Tlhola meburu yotlhe gore a e gagametse, gape tlhola le dikgokaganyo tsa mathompo le

dikasekete mo mametlelelong ya monontsha wa seedi.

Fa e le gore dimametlelelo tsa monontsha, sebolayatlhatsana le sebolayatshenekegi di ne di tshasitswe oli fa polantere e bolokwa di phimole gore di ome.



Poloko ka setlha sa jalo

Ka nako ya setlha sa jalo, tsenya polantere ka fa maribelong mo bosigong, kgotsa o e khurumetse go thibela go welwa ke bongola mo dikgamelopolokelong tsa dimetheriale.



Togetso

Logetsa polantere ya jalo ka mela go ya ka dipaka tse di atlanegisiwang mo kaeding ya modirisi

Dirisa mofuta o o nepagetseng wa selogetsi

Go efoga go kgotlela dibering, ka gale phimola dikgokedi pele o logetsa.



Pele ga poloko kwa bokhutlong jwa setlhajalo

Tlhotlhora le go phepafatsa dikgamelo tsa monontsha, sebolayatlhatshana le sebolayatshenekegi, gammogo le matlase a kgamelo ya peo go thibela go rusa le jego.

Tlhola dikarolo tse di onetseng kgotsa robegileng mme o tsenye tse dingwe pele ga setlhajalo se se latelang.

Mota dibulaforo, dikhurumetsi tsa thipa kgotsa diseke, le dikgaolo dingwe le dingwe tse di politšhilweng ka oli kgotsa kirisi go thibela rusu.

Logetsa dibering tsotlhe.

Lotlela dimmakhase mo maemong a thoro mme o boloke polantere mo kagong. Tshegeletsa polantere fa godingwana ka maotwana a sa kgoma lefatshe kgotsa bodilo.



TSIBOSO: O se ke wa boloka polantere ka kgatelelo ya haeteroliki e le mo silentareng sa rimoutu. Go tlosa kgatelelo ya haeteroliki, tima terekere mme o busetse matsogwana a haeteroliki kwa morago le kwa pele gantsinyana. Jaanong gokolola dillaene tsa haeteroniki mme fa go batlega tlosa silentara sa haeteroniki.



Dikgakololo tsa tshireletsego

Dikaedi tsa modirisi tsa polantere le terekere di akaretsa ditshikinyo tsa tshireletsego tse di kgethegileng. Fano re tlaa ama dikakanyo di le mmalwa. Ditshikinyo tse di tlwaelegileng tse di latelang ke tsa polantere e e jalang ka mola go thibela kgonegalo ya khutlego kgotsa tatlhegelo ya botshelo:

Ka gale fa polantere e sa dire e folosetse fa fatshe. Fa go kgonegang, dira tlamelo le ditshetelo ka polantere e kgomile lefatshe.

Netefatsa gore fa o dira ka fa tlase ga polantere o dirisa disetente tsa jeke kgotsa diboloko, go thibela polantere go wa.

Letla fela motho a le mongwe go tsamaisa terekere fa terekere le polantere di dira.

Go phepafatsa, logetsa kgotsa go setela motšhine o o tsamayang go ka go tlisetsa kgobalo. Go tsamaya kgotsa go ema mo mabogong fa polantere e tsamaya go ka dira gore o we.

Dira ka dikhemikale tsa temothuo ka diaparo tsa tshireletso tse di maleba. Tlhopho kgotsa tiriso e e sa tshwanelang go ka gobatsa batho, diphologolo, dimela, mebu kgotsa dithoto tse dingwe. Latela ditaelo tsa modiri wa khemikale.



<fn>PulaImvula.Management(maize).2011-04-07.tn.txt</fn>
Management (Maize) Setswana
Tsamaiso e e siameng e ka go dira botoka
Folio strap: Tsamaiso
Byline: Tshedimosetso e kokoantswe go tswa Kaeding ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo, ka Marius Greyling.
Redraw the diagram and make each factor a bright different colour
A o tlhokomela diphologolo tsa gago ka tshwanelo? A kampo phulo mo polaseng ya gago e bontsha ditshupo tsa phulophetiso? A o na le maitemogelo a boitumelo jwa go boga katlego ya dijalo tsa gago? Morago ga thobo a o ne wa tlhokomela masimo a gago?
Ke eng se se dirang montshakuno mongwe go atlega go feta yo mongwe? Se se ka ganetsanelwa go ya go ile. Fela le gale kwa bokhutlong mabaka otlhe a supa kwa botennye jwa tsamaiso mme mo lobakeng lwa kgwebo ya temothuo - tsamaiso ya polase.
Tlhaloso ya tsamaiso ya polase
Go na le ditlhaloso di le dintsi tsa tsamaiso ya polase fela ka go kopanya ditlhaloso tsotlhe, tsotlhe di batla di bolela gore tsamaiso ya polase ke "tiriso kgotsa kopanyo e e bokgoni ya metswedithuso yotlhe, ya setho le sebopego, go fitlhelela maitlhomo a kgwebo ya temothuo".
Bangwe ba ka re ke puo ya molomo fela, fela a re kanoke tlhaloso re simolola ka maikaelelo kgotsa maitlhomo a kgwebo ya temothuo. Motho o ka nna sebete wa re maikaelelo a kakaretso kgotsa a botlhokwatlhokwa e ka nna go dira poelo mme ka tsela eo poelo e e itshegeleditseng. Ee, go ka nna le maitlhomo a tlaleletso jaaka go tokafatsa maemo a botshelo jwa gago, go ntsha kuno e badirisi ba ka e ratang go na le tse dingwe. Fela le gale maitlhomo a tlaleletso otlhe a ka atlega kwa bofelong fela fa go dirwa poelo. Le mororo se e se maitlhomo tota, bantshakuno ba bantsi ba rata go nna le go tsamaisa kgwebo ya temothuo ka ntlha ya tsela ya botshelo jo bo siameng. Fa go sa dirwe poelo tsela ele ya botshelo jo bo siameng le yona ga e sa tlhole e nna monate. Go ya ka dintlha tsa sematlole, maitlhomo a ka tlhagisiwa e le poelo e e siameng mo peeletsong, fela go dira dilo bonolo, a re re go dira poelo. Mo sebopegong sa motheo poelo e e bontshiwa ka tsela ya lotseno ntsha ditshenyegelo (P = L - D kgotsa L - D = P).
Metswedithuso ya setho le sebopego, e e umakilweng mo tlhalosong, le yona e tsewa jaaka dintlha tsa ntshokuno e bong tsamaiso, bodiri, lefatshe le khepetlele. Bodiri bo emetse badiri botlhe. Lefatshe le emela lefatshe tota (mmu (masimo), dimela (phulo), metsi. Khepetlele ke lereo la madi a a tshwaregang le dithoto tse di sa suteng tse dingwe jaaka dikago, logora, masaka, dithoro le tse dingwe le dithoto tse di sutang jaaka dipalangwa, didiriso, diterekere, loruo lo lo tsalang le ditsenngwateng tsa ntshokuno le tse dingwe.
Ditiro tse nne tsa tsamaiso
Kgato ya tsamaiso e na le ditiro tsa botsamaisi di le nne e bong bologamaano, borulaganyi, tiragatso le taolo, tse ka tsona:
Bologamaano e leng se o tshwanetseng go se dira, o se dira jang, o se dira leng.
Borulaganyi e leng gore mang o tlaa dira eng, se tlaa diriwa leng, se dirwa kae (kabo ya metswedithuso).
Tiragatso ke go dira ka tota le ka diatla se se neng se logetswe maano le go rulaganngwa.
Taolo ke go tshwantshanya se se dirilweng, se siame kgotsa se sa siama jalo, le se se neng se logetswe maano a go rulaganngwa le go batla mabaka a phapogo gore o kgone go tokafatsa mo isagong.
Go ntse go le jalo, fa a tsweleletse go dirisa nngwe le nngwe ya ditiro tsa botsamaisi montshakuno/motsamaisi o tshwanetse go nna moeteledipele, mme o tshwanetse go tsaya ditshwetso, a tlhaeletsane fa gae le kwa ntle, a rome, a gokaganye dikgatotiro, a rotloetse batho ba gagwe le go tsweletsa taolo kwa ntle ga molao kgotsa semolao.
Go ya pele gore o nne mo kemong ya go dira poelo e e tswelelelang le go fitlhelelang maitlhomo otlhe, kgwebo ya temothuo e tshwanetse go ntsha kuno le go kgona go e rekisa - ka jalo e tshwanetse go arabela ditlhoko tsa badirisi. Ka kakaretso dikuno e ka nna dijo, tlhale, dikota kgotsa diphologolo tsa naga. Lefoko "ditlhoko" le akaretsa dintlha tse di jaaka boleng le bontsi jwa kuno, nako e e rileng ya kgoroso le/kgotsa kgoroso e e tsepameng, lefelo la kgoroso kgotsa go paka.
Mabapi le leanotheo la lotseno - ditshenyegelo = poelo (L - D = P/T), go botlhokwa go gakologelwa sengwe le sengwe se re se dirang kgotsa se ka dinako tse dingwe re sa se direng se re neng re tshwanetse go ka bo re se dirile, go ya ka kgwebo ya rona, ka se tlaa itshupa mo leanotheong. Lotseno lo ka oketsega kgotsa lwa fokotsega, fela jalo le ka ditshenyegelo. A re tsaya tsia megala yotlhe e re e letsang? A megala eo yotlhe ya rona e botlhokwa? A re tsaya maeto otlhe a go ya toropong tsia? A re tlamela loruo lwa rona ka phepotlaleletso fa go tlhokega? A ka gale re thula le go tlamela diterekere le metšhine e mengwe ya rona?
Go ya ka puisano lereo tsamaiso ya polase ka jalo le ka tlhalosiwa e le go loga maano, go rulaganya, go diragatsa le go laola badiredi ba gago, lefatshe la gago le dithoto tse di sa suteng tsotlhe le dithoto tse di sutang tsotlhe tsa gago go akaretsa le ditsenngwateng tsa ntshokuno ka go etelelapele, go tsaya ditshwetso, go tlhaeletsana, go roma, go gokaganya, go rotloetsa le go tsweletsa taolego go ka ntsha dikuno tse badirisi ba di tlhokang ka poelo.
Go ka tlhalosiwa ka setshwantsho jaana:
Go etelela pele
Go tsaya ditshwetso
Go tlhaeletsana
Go roma
TSAMAISO = KUNO
Go gokaganya
Go rotloetsa
Go tshola taolego
Potso e e boditsweng kwa tshimologong ya kgannyana e, e ka bodiwa ka tsela e nngwe ya gore a o loga maano, go rulaganya, go diragatsa le go laola go tlhokomela loruo lwa gago sentle? A o loga maano, go rulaganya, go diragatsa le go laola thulaganyo ya phudiso ya gago sentle? A ntshokuno ya dijalo e logetswe maano, rulagantswe, diragaditswe le go laolwa sentle go akaretsa ntlha e tshwana le tlhatlhobo ya mmu, go fa sekao?
Ditiro tse nne tsa tsamaiso di ka bonwa gape jaaka maotwana a sepalamo kgotsa terekere. Leotwana lengwe le lengwe le tshwanetse go pompelwa ka selekano gore sepalamo/terekere e tsamae sentle ka botlalo. Fela fa leotwana le le lengwe le ka se pompiwe sentle, kgotsa le phantšhile, sepalamo se sa ntse se tlaa tsamaya go ya pele fela ka bokgoni jo bonnye mme mo nakonyaneng e e sa fediseng pelo go tlaa nna le tshenyo e e boitshegang mo sepalamo se tlaa emang gotlhelele. Go tlaa nna jalo le ka kgwebo. Fa nngwe ya ditiro tsa tsamaiso e ka se ke ya diragadiwa sentle, kgwebo ya gago e tlaa ema tsi! Se e sa le gape kgwetlho ya isago; fa tsamaiso ya gago e sa tokafale ngwaga le ngwaga kwa bofelong kgwebo ya gago e tlaa ema, go ka raya gore ga go tlhole go dirwa dipoelo. Motho ga a ka ke a dira dilo ka tsela e le nngwe ngwaga le ngwaga, o tshwanetse go tokafala ka go oketsa lotseno lwa gago le/kgotsa go laola ditshenyegelo tsa gago.
Lotseno lo ka okediwa, sekao ka ditlhotlhwa tse di kwa godimo le/kgotsa ntshokuno e e kwa godimo ka yunite (mmidi - ditono/heketara), le/kgotsa maano a ntshokuno a a tokafaditsweng (go dira temothuo ka nepo) le/kgotsa bontshakuno jo bo oketsegileng le/kgotsa phetolo ya kgwebo le/kgotsa go anama ka dikgwebo.
Ditshenyegelo di ka lekanyediwa, sekao ka go buisanela ditlhotlhwa tse di kwa tlase tsa ditsenngwateng le/kgotsa maano a ntshokuno a a tokafaditsweng (go dira temothuo ka nepo) le/kgotsa go laola ditshenyegelo ka tiragatso ya ditekanyetsokabo le/kgotsa bontshakuno jo bo kwa godimo.
Mo kgwebong ya temothuo mong/motsamaisi o tshwanetse go tsamaisa dikgaolo tse di latelang:
Tsamaiso ya ntshokuno (ntshokunotota ya dikuno);
Tsamaiso ya theko (theko ya ditsenngwateng le dithoto tsa ntshokuno);
Tsamaiso ya thekiso (thekiso ya dikuno);
Tsamaiso ya matlole (go tsamaisa matlole go akaretsa makgetho, togamaano ya boswa, riseke le pelaelo);
Tsamaiso ya tsamaiso (ofisi le direkoto);
Tsamaiso ya bodiri (badiredi);
Tsamaiso ya bogokaganyi (kgokagano le tlhaeletsano);
Tsamaiso ya dithoto (taolo, tlamelo le thekiso ya dithoto) le ya setoko (stock) (taolo ya ditsenngwateng tsa ntshokuno); le
Tsamaiso ya kakaretso (dintlha tse di jaaka boitekanelo le pabalesego ya mo tirong, taolo ya melelo le pabalesego ya mo polaseng).
Le mororo dikgaolo tse di umakiwa bongwe ka bongwe, dikgaolo di gokagane e bile e kare fa o tsweletse o tsamaisa (go loga maano, rulaganya, diragatsa kgotsa go laola) kgaolo o tlaa bo o ntse o tshwaragane le go tsamaisa e le nngwe kgotsa go feta ya dikgaolo tse dingwe. Sekao, fa o tshwaragane le tsamaiso ya ntshokuno o ka bo o ntse o tshwaragane le tsamaiso ya matlole, tsamaiso ya theko le tsamaiso ya bodiredi. Se se dira tsamaiso ya polase go nna kgwetlho e tona.
Fela gape go boammaaruri gore o ka se ke wa tsamaisa kwa ntle ga tshedimosetso, ya ka fa gare le kwa ntle. Ka jalo tshedimosetso e tlhoka go kgobokanngwa, ka bontsi jo bo kgonagalang mme go ka dirwa fela ka go buisa, reetsa, go ela tlhoko le go kwala. Rotlhe re tshwanetse ra bo re tlwaetse polelo e e reng fa o sa kgone go lekanya ga o ka ke wa tsamaisa (if you cannot measure, you cannot manage). Fa osa itse gore phesentheiji ya tsalo ya motlhape wa dikgomo tsa nama tsa gago ke 60%, gona o ya go tsamaisa eng go tokafatsa phesentheiji ya tsalo? Jalo o simolola ka go rekota, jaanong o bo o kgobokanya tshedimosetso gore ke eng se se bakang gore phesentheiji ya tsalo e nne kwa tlase jalo le gore o ka tokafatsa kgotsa baakanya jang dibako tse. Go ntse fela jalo le ka dijalo tsa gago, ntshokuno ya mašwi, ntshokuno ya boboa, kelokgolo ya dikokwana tsa nama le tse dingwe.
La bofelo jaaka batsamaisi ba polase re tshwanetse go gakologelwa gape gore e sa ntse e le maikarabelo a rona go akanya ka tshomarelo ya tikologo, fa re ntse re tsamaisa dikgwebo tsa rona ka go diragatsa mekgwatiriso ya temothuo e e siameng.
<fn>PulaImvula.ManagementMaize.2009-06.tn.txt</fn>
Management (Maize) Setswana

Tsamaiso ya polase - dira le go tsweletsa poelo



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso

Byline: Tshedimosetso e kgobokantswe go tswa kaedi ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling

Grabbing quote: Fa o sa lekanye ga o ka ke wa kgona.



Jaaka rotlhe re itse, temothuo ke kgwebo mme fa o batla go nna montshadikuno wa bogwebi, go na le dintlha di le dintsi tse go ka tlhokegang go tsewa tsia go dira gore kgwebo ya gago e boelwe.



Tlhokomela tse di latelang:

Maitlhomo a motheo ke go dira le go tsweletsa poelo.

Sengwe le sengwe se se dirwang mo polaseng se ama lotseno, ka tsela nngwe. Lotseno - Tshenyegelo = Poelo/Tatlhegelo.

Dikatlanegiso di a dirwa gore go ka dirwa eng le/kgotsa go tlhokegang sa semolao mabapi le tsamaiso ya dikgaolo tse di farologaneng tsa tsamaiso mo polaseng. Gore a dikatlanegiso di a latelwa e tlaa nna itlhophelo le maikarabelo a montshadikuno/motsamaisi mongwe le mongwe.

Tshedimosetso - ya kwa ntle le ka fa gare (direkoto tsa selegae) e botlhokwa thatathata.

Kgwebo ya polase mo Aforikaborwa ke karolo e e tletseng ya motse wa lefatshe ka bophara, ka jalo e amiwa ke se se diragalang mo lefatsheng.

Polase e tsewa jaaka thulaganyo e e feletseng mme kgaolo nngwe le nngwe e ama dikgaolo tse dingwe, ka mafoko a mangwe tsela ya go tsamaisa kgwebo ke tsela e e sobokantsweng.



Botona jwa tsamaiso

Gantsi o utlwa se se latelang: "Goreng bantshadikuno ba bangwe mo dikgaolong tse di kgethegileng ba tswelela pele go feta ba bangwe ba ba lemang / ruang mo kgaolong e e tshwanang, kgotsa go reng bantshadikuno bangwe ba falola dipaka tse di bokete fa baagisani ba bona ba faladiwa ke maemo a a tshwanang le ao? Karabo ke gore bantshadikuno bangwe ba tsamaisa dikgwebo tsa polase tsa bona botoka go na le ba bangwe. Mme tota tsamaiso kgotsa mo lobakeng lo, tsamaiso ya polase, ke eng?



Tsamaiso ya poalse e ka tlhalosiwa jaaka tseo ya ditshwetso tse di gaisang mabapi le ditlamelwana tsa bodiri gammogo le ditlamelwana tsa tiragatso tsotlhe go fitlhelela maitlhomo a kgwebo e e rileng.



Go kgona go tsamaisa go ya ka tlhaloso, go raya gore montshadikuno o tshwanetse go diragatsa ditiro tsa tsamaiso tse nne, e leng togamaano, go rulaganya, go diragatsa le go laola, ka nonofo. Le mororo go kgonega go farologanya magareng ga ditiro tse nne tse, tirego ya tsamaiso ke tiregotsweledi. Ka mo gare ga tirego ya tsamaiso montshadikuno o tshwanetse go dirisa ditiro tsa tsamaiso di le mmalwa e leng go tsaya tshwetso, tlhaeletsano, tlhotloetso, kgobokanyo, go tlhomamisa boitiriso, kabelanotiro le go etelela pele.



Tsamaiso ya polase e tlhalosiwa e le tseotshwetso e e totileng maikaelelo. Go tsaya ditshwetso tse di gaisang mabapi le dintlha tsa temothuo tse di maleba, montshadikuno o tshwanetse go nna le tse di latelang:



Botho le maikarabelo;

Maitemogelo a tiriso;

Kitso ya setegeniki;

Botlhale jwa kgwebo; le

Tshedimosetso ka polase e a e tsamaisang.



Dikgaolo tsa tsamaiso

Ka fa gare kgwebo ya temothuo mong/motsamaisi o tshwanetse go tsamaisa dikgaolo tse di latelang:



Tsamaiso ya ntshodikuno - tiragatso ya ntsho ya dikuno;

Tsamaiso ya theko - theko ya ditsenngwateng le dithoto tsa ntshodikuno;

Tsamaiso ya thekiso - thekiso ya dikuno;

Tsamaiso ya matlole - go tsamaisa matlole go akaretsa makgetho, thulaganyetso ya dithuo, mathata a kabakanyo;

Tsamaiso ya tsamaiso - go tsamaisa ofisi le direkoto;

Tsamaiso ya ditlamelwana tsa bodiri - batlhankedi le badiri;

Tsamaiso ya bogokaganyi - botsalano le tlhaeletsano;

Tsamaiso ya dithuo - taolo, tlamelo le thekiso;

Tsamaiso ya dithoto (stock) - taolo; le

Tsamaisokakaretso - pholo le tshireletsego ya badiri, taolo ya molelo, bogodu le pabalesego ya mo polaseng.



Gore go ka tokafadiwa jang tsamaiso ya nngwe le nngwe ya dikgaolo tse le go oketsa le go tsweletsa dipoelo, go tlaa sekasekwa mo go Pula/Imvula mo dikgweding tse di tlang. Ditshikinyo le/ kgotsa dikatlanegiso, tse di tlaa nnang mosola go oketsa le go tsweletsa poelo ya kgwebo, di tlaa dirwa mabapi le kgaolo ya tsamaiso nngwe le nngwe. Kakanyo ya gore ke eng se se tlhokegang semolao le yona e tlaa tlhagisiwa. Fela le gale tlhopho e tlaa nna ya montshadikuno/motsamaisi mongwe le mongwe go di dirisa kgotsa nnyaya. Ga go patelediwe ope. Mabapi le ditlhokego tsa semolao, fa di ka se ke tsa dirisiwa, montshadikuno/motsamaisi o tlaa rwala maikarabelo a tshwetso ya gagwe.







<fn>PulaImvula.ManagingMaize.2009-04.tn.txt</fn>
Managing (Maize) Setswana

Go laola disenyi tsa mmidi ka mmidi wa bt

Instructions:

Folio strap: Taolodisenyi

Byline: F.B. Peairs, moithutatshenekegi le moporofesara wa Colorado State University Extension, mo bonetetshing jwa temothuo ya ditshedi le tsamaiso ya disenyi.

Create a Fact Box: Quick Facts...

Bacillus thuringiensis (Bt) ke baketheria ya mmu e e ntshang botlhole jwa setshenekegi.

Dijini (Genes) go tswa mo Bt di ka tsenngwa mo dimeleng tsa dijalo go di kgontsha go ntsha botlhole jwa setshenekegi, ka jalo di kgone go emelana le disenyi dingwe.

Maidi a mmidi a a nang le jini e le nngwe kgotsa go feta ya Bt (mmidi wa Bt) a kgona go emelana le disenyi dingwe tsa botlhokwa.

Maidi a mmidi wa Bt ke itlhophelo e e nonofileng le ya seikonomi kgatlhanong le dikalafi tsa dibolayatlhatshana tsa tlwaelo, fa tiro ya disenyi e e kobilweng e le mo ditekanyong tsa botlhokwa tsa seikonomi.

Thekenoloji e ntšhwa e re letla go tokafatsa mefuta ya dijalo ka go tlaleletsa ka dijini tse di tswang mefuteng e mengwe. Se se botlhokwa thata ka gore re ka fetola semelo, jaaka kemelano le ditshenekegi, e e ka tswang ka tlhago e se yo mo mefuteng ya dijalo tseo, kgotsa e e ka tswang e le bokete go sutisiwa mo mefuteng ya dijalo go dirisiwa dithekeniki tsa tsadisodimela tsa bogologolo.

Tiragatso nngwe e e atlegileng ya thekenoloji e ntšhwa e ke tlhagiso ya maidi a mmidi a mantšhwa a a kgonang go emelana le disenyi tsa ditshenekegi dingwe ka ntlha ya tlaleletso ya jini go tswa mo baketherieng ya mmu ya tlhago. Maidi a a jalo a bidiwa "transgenic hybrids" le mororo e se maidi a tlolaganyolotso otlhe a a nang le semelo sa kemelano le ditshenekegi.

Le mororo maidi a mmidi a tlolaganyolotso a a emelanang le ditshenekegi a nonofile thata go laola disenyi tsa ditshenekegi, tiriso ya ona e tsositse ditlhobaelo. Metseletsele ya dipotso le dikarabo e e latelang e tlamela ka ponalo ya maidi a mmidi a a emelanang le ditshenekegi le tiriso ya ona mo taolong ya disenyi.

Bt ke eng?
Bt ke khutshwafatso ya baketheria e e nnang mo mmung e e tlwaelegileng e e bidiwang Bacillus thuringiensis". Bt gape e kaya dikuno tsa dibolayatlhatshana tse di dirilweng go tswa mo baketherieng e.

Bt e amana jang le disenyi tsa ditshenekegi

Mekgwa (strains) mengwe ya Bt e bolaya ditshenekegi ka botlhole jo bo bidiwang diporoteine tsa keresetale tsa setshenekegi (insecticidal crystal proteins) kgotsa "delta endotoxins". Di tsewa di se kotsi mo bathong le mefuteng e e seng ya disenyi.



Mmidi wa Bt ke eng?
Ntshodikuno ya "delta endotoxins"e laolwa ke jini e le nosi mo baketherieng. Dipopego tse di fetotsweng tsa dijini tse di tsenngwa mo dimeleng tsa mmidi. Dimela tsa mmidi tse di nang le dijini tse di kgona go ntsha "delta endotoxin" ka jalo di nne botlhole mo ditshenekeging tse di ka tlhaselwang ke poroteine ya sebopego seo.

Goreng go dirisiwa dijini tsa Bt mo mmiding?

"Delta endotoxins" tse di gasitsweng mo dimeleng di nyelela ka bonako fa di kopana le lesedi la UV. "Delta endotoxins" tse di ntshitsweng mo semeleng di sirelediwa mo leseding la UV. Gape disenyi tsa mmidi dingwe tse dikgolo tse dintsinyana di bokete le go tura go laolwa ka dibolayatlhatshana tsa tlwaelo, mme di bonolo go bolawa ke "delta endotoxins" tse di ntshitsweng mo ditogweng tsa dimela. Bayothekenoloji ya go tsenya botlhole jo bo tlhagisang jini ya Bt, mo mmiding e teng.



A mmidi wa Bt otlhe o botlhole?

Go ka nna jalo kgotsa nnyaya! Dintlha tse pedi, tiragalo le mogodisi, di laola foo "delta endotoxins" di tlhagisiwang teng mo semeleng le gona ka bogolo jwa bokae. Ditlamo tsa dipeo tse di farologaneng di dirisa ditiragalo le bagodisi ba ba farologaneng, ka jalo maidi a tsona a tlaa farologana mo go reng ke ditogwa tsa semela sefe se go tlhagisitsweng "delta endotoxins" mo go sona.

Tiragalo ya tshenyo ke tiro ya sebopego ya go tsenya jini ya Bt mo matherialeng wa lotso wa semela sa mmidi. Fa ke gona fa go tlhomamisiwa lefelo la sebopego la jini ya Bt, (ke khoromosoume efe ke karolo efe ya khoromosoumu). Lefelo la jini le tshwaela gore ke kae mo semeleng mo "delta endotoxins". Gajaana ga re na thekenoloji ya go laola foo jini ya Bt e nnang teng, ja jalo tiragalo nngwe le nngwe e tlhola dimela tse di farologaneng ka gore go ntshitswe "delta endotoxins" kwa kae le gona tse di kana kang.

Mogodisi le segoletsi sa lotso sese bolelelang jini ya Bt e e tsentsweng gore e tlhagise "delta endotoxins" leng le gona kae. Go na le bagodisi ba le bantsi ba ba farologaneng mme tlhopho ya mogodisi le yona e ama le gore go ntshiwa delta endotoxins kae le gona e e kana kang mo semeleng sa mmidi, go isa kwa dipharologanong mo maiding.

Go na le mefuta ae le kae ya mefuta ya mmidi wa Bt?

Go na le maidi a mmidi wa Bt a a farologaneng a le mantsi, mme mangwe a ka nna ditiragalo tsoopedi tsa sebokophetlhi sa mmidi le sebokomedi sa mmidi.

A maidi a mmidi wa Bt otlhe a tlaa neelana ka taolo e e lekanang?
Selekanyo sa taolo ya disenyi tse di kobilweng le kanamo ya taolo e e tlamelwang ke leidi, ke tiro ya tiragalo e e mo go lona. Go botoka go tshwantshaya taolodisenyi ka tiragalo go na le ka leidi. Tlhopha maidi a a tlaa dirang sentle mo kgaolong ya gago; mme o kope dipalopalo tsa taolo ya ditshenekegi tse di lebaneng ka kgethego le ditiragalo tse di fitlhelwang mo maiding ano.

A mmidi wa Bt o tlaa dira sentle mo kgaolong ya me?
Dimelo (traits) tsa Bt ga di a tshwanela go ama tiragatso ya leidi. Fa mofuta wa tlwaelo wa leidi o dira sentle mofuta wa Bt o tshwanetse go dira sentle le ona.

A ke sona fela semelo se se tsenyeleditsweng mo mmiding ka tsela ya lotso?
Maidi a mangwe a a nang le dimelo tse di tsenyeleditsweng ka lotso, jaaka kemelano le dibolayatlhatshana, a teng. Go tshwaraganwe le go tlhagisa dimelo tse dingwe tse dintsi mme di tlaa nna teng mo isagweng e e sa fediseng pelo.

A mmidi ke ona sejalo fela se se tsenyeleditsweng Bt ka lotso?
Nnyaya, dijalo tse dingwe di le dintsi di fetotswe go tlhagisa "delta endotoxins". Fela le gale mmidi le katune ke tsona thata di dirisiwang mo kgwebong.

A go na le mesola mengwe mo go diriseng mmidi wa Bt go na le sebolayatlhatshana go laola sebokophetlhi sa mmidi?

Mmidi wa Bt o tlaa laola dibokophetlhi tsa mmidi kwa ntle ga go ama ditsomi gammogo le ditshenekegi tse dingwe tse di mosola. Se se tshwanetse go dira taolo ya disenyi tse dingwe jaaka dintana tsa segokgo bonolo, le mororo go se na dipalopalo tsa masimo go tshegetsa ntlha e.

A go na le dithapolo mo go diriseng mmidi wa Bt go tshwantshanya taolo ya tlwaelo ya sebokophetllhi?
Go tlaa nna le ditshenyegelo tsa tlaleletso mo go dirIseng peo ya mmidi wa Bt, go sa kgathalasege gore a go na le tlhaselo ya sebokophetlhi sa mmidi e e ikhonomikale. Taolo ya sekhemikale ya tlwaelo e go letla go leta go bona gore a tlhaselo e a tswelela, pele o beeletsa madi mo taolong ya ditshenekegi. Gape go tsamaelana le ditlhokego tsa polokesego (bona fa tlase) go ka tlhakatlhakanya ditiro tsa jalo, thobo le taolodisenyi.

A nka jala mmidi wa Bt mme ka lebala ka ditshenekegi le dintana?
Nnyaya, mmidi wa Bt ga o kitla o go letla gore o lebale gotlhelele ka disenyi. Ditlhóla le taolo di sa ntse di tlhokega mo disenying tse dingwe.

A go na le dithapolo tse dingwe mo go diriseng mmidi wa Bt go tshwantshanya le mekgwatiriso ya tlwaelo ya taolodisenyi?
Go ka nna le bothata jwa go bapatsa mmidi wa Bt go kobilwe mebaraka ya boditšhaba. Seemo sa mebaraka ya boditšhaba se fetoga ka bonako, ka jalo go thata go itse gore melawana e ka fetoga jang magareng ga tlhopho ya leidi la thobo. Se gantsi ke sona bothata mo ditiragalong tse di amogetsweng sešweng.

Ke dirise mmidi wa Bt kae mo tirong ya me?
Mmidi wa Bt o tshwanetse o dirisiwe fela foo bothata jwa tlhaselo ka sesenyi se se totilweng e leng kwa godimo.

Go dirwang go efoga kemelano ya sebokophetlhi sa mmidi le mmidi wa Bt?
Babatlisisi ba diyunibesithi, madirelo a peo le EPA ba dira mmogo go tlhola maanotsamaiso a kemelano a a nonofileng le go ka diragadiwa. A thaetswe mo selekanotirisong (dose) se se kwa godimo le ditogamaanong tsa polokesego.

Togamaano ya polokesego ke eng?
Fa karolo nngwe e jetswe maidi a e seng a Bt, gona dibokophetlhi le dibokomedi tsa mmidi dingwe le dingwe tse di tswang mo dikgaolong tse di tlaa tlhaselwa ke Bt. Di tlaa gotana le difalodi go tswa mo mmiding wa Bt le go boloka tlhaselego ya lotso ya losika lotlhe foo.





<fn>PulaImvula.March(maize).2011-03-14.tn.txt</fn>
March (Maize) Setswana
Nako ya tshemelelo mo karolong ya loruo ya gago e go letile
Instructions:
Folio strap: Tlaleletsoboleng
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Mopitlwe, ke nako e e didimetseng mabapi le ntshokuno ya mmidi, fela ke nako ya tshemelelo mo montshakunong yo o atlegileng. Mo montshakunong wa mmidi setlha sa selemo sa lethuuthuu se fetile mme ka fa lotlhakoreng lwa mmidi ke nako ya go kgwa mokhu.
Fela le gale bontsi jwa bantshakuno ba mmidi ba ba atlegileng bo na le karolo ya loruo e e tshwaelang mo tirisong e e feletseng ya metswedithuso ya tlhago yotlhe le go fokotsa diriseke tse di tsamaelanang le temodijalo.
Go na le dintlha di le mmalwa tse di amanngwang le thuo ya dikgomo tsa nama e e nang le poelo, e e leng yona selo se se tlwaelegileng thata se se diragadiwang ke bantshakunothoro. Dintlha tsotlhe tse, di amanngwa thata le maemo le pholo ya kgomo e namagadi.
Ngwaga ya tsalo ya ntlha
Go godisa dinamane go nna dikgomo tse di tsalang tsa isagwe go ditshenyegelo, ka gore go fitlhelela e tsala namane ya ntlha ga e tsenye lotseno lope. Bantshakuno ga ba dumalane ka dingwaga tsa tsalo ya ntlha, fela o tlaa bo o se kgakala fa o re golo gongwe magareng ga dingwaga tse pedi le tse tharo. Fa namane e sa fepiwa sentle, e tlaa nna nnye thata go ka palangwa le go dusa, mme se se tlaa diegisa letlha la yona la tsalo ya ntlha. Mo botshelong jwa kgomo, maikaelelo ke gore e tsale ngwaga le ngwaga (mo kgweding e e tshwanang). Fa kgomo e setse e godile fa e tsala lwa ntlha gona hee, e tlaa tsala dinamane di le mmalwa mo botshelong jwa lotsalo lwa yona.
Sekgala sa tsalo
Kgomo e ka tsewa jaaka feketori ya go ntsha dinamane. Paka ya go dusa ya kgomo ke dikgwedi tse robongwe mme ka gale e tlaa kgaoganngwa dikgwedi tse pedi tse dingwe le poo gore e kgone go ikhutsisa mmele wa yona fa e tshwaragane le go ntshetsa namanyane ya yona mašwi (eo e tshelang fela ka mašwi mo dibekeng tsa ntlha di le mmalwa tsa botshelo jwa yona). Keletso ke gore kgomo e bo e le nemeru gape mo dikgweding di le tharo morago ga go tsala gore e kgone go ka tsala gape mo kgweding eo ngwaga le ngwaga. Se ke se se eletsegang (maikaelelo) se se naya ntshokuno e e kwa godimo ya kgomo ka ngwaga kwa ntle ga go tsenya bokoa mo go yona. Fa kgomo e sa fepiwe sentle, ga e ne e kgona go tshwara poo le go tsala ngwaga le ngwaga.
Phesente ya tsalo
Fa kelotsalo ya gago e le kwa godimo go tlaa nna le dinamane tse dintsi go ka rekisiwa kwa bofelong jwa setlha. Ka setegeniki go a kgonega mo kgomong e nngwe le e nngwe go tsala ngwaga le ngwaga. Go na le gale le dintlha di le mmalwa tse di amang phesente ya tsalo, fela seemo sa kgomo le sona ke nngwe ya dintlhakgolo (dintlha tse dingwe e ka nna pholo ya motlhape, rašio ya dipoo mo dikgomong, kgonotsadiso ya poo, jj). Dikgomo tse di sa tsaleng ngwaga le ngwaga ga di a tshwanela go tsholwa mo motlhapeng - ka bagami ba ba sa dueleleng tsela ya bona kgotsa go tshwaela mo tirolotsenong ya polase.
Phesente ya phusetso
Namane e e tshelang, e e itekanetseng, ke tshimologo e e siameng fela gore o bone lotseno, namane e tshwanetse go godisiwa go fitlha kgolo ya phusetso mme morago ya rekisiwa. Namane e tshwanetse go tsalwa e le kgolo le maatla a a lekaneng go ka ema e anya mo go mmaayo ka bonako le go simolola go gola. Seemo sa kotlo sa ga mmaayo se botlhokwa thata. Fa kgomo e le mo seemong se se siameng e bile e otlegile sentle, e tlaa nna mo maemong a a botoka a go tsala le go godisa namane e e itekanetseng. Dinamane tse di swang pele ga phusetso ke tatlhegelo mo moruing. Maiteko otlhe a tshwanetse go dirwa go fusetsa 100% ya dinamane tse di tsetsweng.
Boima jwa phusetso
Bontsi jwa dinamane tse di fusediwang bo rekisiwa ka kilogerama, ka jalo fa boima jwa namane bo le kwa godimo, gona o tlaa bona tlhotlhwa e e kwa godimo. Bogolo jwa namane bo amanngwa thata le seemo sa kotlo sa kgomo le namame mo tsamaong ya ngwaga gammogo le mofuta wa lotso lwa kgomo. Go fusetsa namane e kgolo ka kgomo nngwe le nngwe go raya go bona lotseno lo lo botoka go tswa mo kgwebong.
Jaaka go umakilwe, bontsi jwa bantshakunothoro ba ba atlegileng ba na gape le karolo ya loruo lo logolo mo ditirong tsa bona tsa temothuo - dikgomo (kgotsa loruo lo longwe) di dirisa mafulo a tlhago, mafulo a a jetsweng (a a jetsweng mo mmung wa kgono e e kwa tlase), mme gape le masalela a mmidi. Go nna montshakuno wa loruo yo o atlegileng go batla go golaganngwa thata le go kgona go tlamela loruo lwa gago ka dijo tse di lekaneng(feed) tsa boleng jo bo siameng ngwaga otlhe. Mo dikgweding tsa selemo bantshakuno ba bantsi ba kgona go ikanya mafulo a tlhago le phulo e e jetsweng go fepa loruo lwa bona, fela bantshakuno ba ba siameng ba rulaganyetsa loruo lwa bona mo dikgweding tse di tsididi le tsa komelelo tsa mariga.
Mo dikgweding tsa selemo bantshakuno ba bantsi ba jala furu e tala (gantsi outsu) magareng ga mela ya mmidi. Morago ga go roba mmidi dikgomo le dinku di letlelelwa go fula mo masimong koo di dirisang masalela a lotlhaka lwa mmidi, diako tse di oleng tsa mmidi, gammogo le furu e tala. Bantshakuno bangwe ba jala "seradella" mo gare ga mmidi. Se ke monawa o o monatenate le o o tletseng dikotla o o bileng o sa tlamele fela ka phulo ya boleng jo bo siameng mme gape e oketsa naeterojene mo mmung e e ka dirisiwang ke dijalo tse di latelang. Mo go Mopitlwe go thari go jala outsu le seradella, fela go sa ntse go na le nako ya go jala rae. Gakologelwa le gale gore o se jale rae yotlhe ka nako e le nngwe, o tlaa nna le furu e ntsi, e e tla latelwang ke paka ya tlhaelo e go tlaa bong go se na furu e e lekaneng. Rae ga e monate fa e setse e ungwile ka gore boboa jo bo ditedu jo bo tlhaba loruo mo molomong, nkong le matlhong.
Fa o na le mafulo a a jetsweng a eragrotis, Mopitlwe ke nako e e siameng go e sega lwa bofelo. Boleng jwa bojang bo tlaa bo bo sa siama ka nako, kwa ntle ga gore o bo o nontshitse sentle fela o tlaa bo o na le digwata tse o ka di dirisang mo dikgweding tsa mariga. Gakologelwa gore ka gale o ka tlaleletsa ka selatso se se siameng gore dikgomo di tle di dirise digwata tsa boleng jo bo kwa tlase botoka, fela le gale fa o se na digwata, ga o kitla o kgona go felegetsa dikgomo tsa gago mo marigeng di le mo maemong a a siameng. Ka go sega le go beila bojang, o tlaa kgona go nontsha masimo mo dikgakologong le go bona dijalo tsa tlhaga tse di siameng mo setlheng se se latelang. Fa go kgonega sireletsa dibale mo maemong a loapi ka go boloka mo setorong, kgotsa o di pake ka mokgwa o o ka fokotsang go nelwa ke pula.
Mo dikgweding tsa mariga, o batla go tlhomamisa gore o fepa fela diphologolo tsa gago. Ga o batle dinwamadi dipe fela di ja dikgomo tsa gago. E ke nako e e siameng ya go alafela loruo lwa gago dinwamadi tsa ka fa teng (dibokwana) le tsa ka fa ntle (dikgorola). Fa o tlhoka kgakololo mabapi le se, botsa ba kgwebo ya temothuo, koporasi kgotsa ngaka ya loruo ba selegae ba gago (ba tlaa nna le ditipi le melemo ya go nosiwa). Fa o ka tshokane o dirisa mafulo a semorafe, go tlaa tswela botlhe mosola fa barui botlhe ba ne ba ka alafa loruo lwa bona ka nako e le nngwe, se se thibela dinwamadi go tswa mo diphologong tse di sa alafiwang go boela mo diphologong tse di alafilweng.
Morago ga setlha se se metsi thata go nna ntsifalo ya ditshenekegi tse bontsi jwa tsona e leng dithwadi tsa malwetse a loruo. Tsweetswee netefatsa gore o bona kgakololo e e siameng ka ga lenaneo la meento ya dikgomo le dinku. Go botoka go senya madi mangwe mo meentong le go thibela malwetse, go na le go latlhegelwa ke phologolo go sa tlhokege. Fa o tlhokomela diphologolo tsa gago le go netefatsa gore ka metlha yotlhe di fepiwa sentle, le tsona di tlaa go tlhokomela le go go tsenyetsa lotseno lo lo tlaa nitamisang temothoro ya gago.
<fn>PulaImvula.Marketing(maize).2011-01-12.tn.txt</fn>
Marketing (Maize) Setswana
Thekiso ya mmidi wa gago le dijalo tse dingwe
Instructions:
Folio strap: Thekiso
Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Grabber: Thekiso e e atlegileng e kaya go nna le thoto e e tshwanetseng, mo lefelong le le tshwanetseng, ka tlhotlhwa e e tshwanetseng le ka nako e e tshwanetseng.
Sepe ga se ise se ntshiwe la bofelo go fitlhelela se fitlheletse ntlha ya tiriso. Se se raya gore bokgoni jwa kuno efe kampo efe ga bo botlalo go fitlhelela bo lepalepana le tlhoko ya modirisi yo o tlaa kgonang go se dirisa.
Sekao, mašwi ga a ise a ntshiwe la bofelo go fitlhelela a le mo diatleng tsa modirisi yo o tlaa a dirisang ka boitumelo. Ditapole ga di ise di ntshiwe ka botlalo go fitlhelela di le mo mabogong a mmalapa yo o tlaa di apeelang balapa la gagwe. Fela jalo, mmidi ga o ise o ntshiwe ka botlalo go fitlhelela o le mo diatleng tsa modirisi yo o tlaa baakanyang le go o dirisa. Go fitlha mo ntlheng e, montshammidi ga a na go bona poelo epe fela mo peeletsong ya gago mme ke sona kgatothekiso ya tirego ya thekiso e e leng masisi mme e bile e tshwanetse go akanyediwa le pele ga sejalo se jalwa.
Ntshokuno le thekiso ga se ditirego tse pedi tse di aroganeng jaaka bangwe ba akanya; e bile bogolo ke tirego e e tswelelang e le nngwe ya go tlisa diretala mo kgatong e di tlaa nang mosola mo modirisong. Go boammaaruri gore sepe fela ga se a tshwanela go ntshiwa go se ope yo o se batlang.
Sekamela kwa mmarakeng!
Kuno e e tshwanelang go ntshiwa e tshwanetse e bo e batliwa ke badirisi le go tlhagisiwa ka tlhotlhwa e ba ka ratang go e duela. Kgono ya go tshola kgopolotheo ya seikonomi mo tlhaloganyong, e raya gore montshakuno o tsamaisa kgwebo ya gagwe go ya ka dikgopolotheo tsa seikonomi tse di siameng tse di tlaa tlhomamisang go nna ga gagwe mo kgwebong nako e telele. Nnete ke gore ditshwetso tsotlhe tse montshakuno a di tsayang kwa bokhutlong ke ditshwetso tsa thekiso.
Go na le ditshwetso tsa go rekisa di le mmalwa tse montshakuno a tshwanetseng go di dira:
Ke ya go ntsha eng?
Ke ya go ntsha go le kana kang?
Ke ya go rekisetsa mang kuno ya me?
Ke ya go ntsha kuno leng ke bo ke e rekisa leng?
Ke ka kgona go dira ditshenyegelo tse di kana kang mme ke ikemiseditse go amogela tlhotlhwa e e kae/jang?
Ke ya go ntsha boleng jo bo jang?
Bantshakuno ba tshwanetse gape go swetsa gore ba ya go rekisa kuno ya bona kae le gona jang:
A ke tlaa rekisetsa koporasi ya selegae?
A ke tlaa rekisa ka konteraka?
A ke tlaa boloka kuno ya me le go rekisa moragonyana fa patlego e le kwa godimo kgotsa fa mmaraka o sa tlala thata?
A ke itshilela mmidi wa me kgotsa ke tlaa o fa dikgomo tsa me?
Ke patelesega go rekisa kuno ya me ka bonako jo bo kae mme ke ka kgona go tsaya riseke e kana kang?
Dikarabo tsotlhe tsa montshakuno a di bonelang dipotso tse di tshwanetse go golagana le dikakanyotheo tsa seikonomi tsa motheo tse di umakilweng pelenyana tsa patlego le tiriso tse di nonofileng! Bantshakuno ba rotloediwa go tsaya thekiso tsia fa ba rulaganya ntshokuno ya bona ya setlha.
Nna o sedimoseditswe
Le mororo dipalo tse di oketsegang tsa bantshakuno ba lemoga dikgopolotheo tsa seikonomi tse tsa thekiso, go sa ntse go na le ba bantsi ba ba bonang thekiso jaaka tirego e e diragalang morago ga setlhakgolo se se na go simologa, le go akanya gore ba tshwanetse bogolo ba tsepamise tlhaloganyo la ntlha mo tirong ya tota, e leng go jala le go ntsha dijalo!
Ee, ntshokuno mo maemong otlhe a a gaisang a a kgonegang, e botlhokwa thata le yona, fela ka ntlha ya tlhotlheletso e e oketsegang go tswa kgaisanong ya lefatshe lotlhe mo mebarakeng le ditšhono tse di newang ke kgonotheko le kgonothekiso mo SAFEX mo JSE, go botlhokwa thata gompieno go gaisa maloba gore montshakuno a sedimosediwe sentle ka ditšhono tsa thekiso le ditogamaano tsa peotlhotlhwa tse a nang natso.
Serala sa SAFEX ke se se itsegeng jaaka mmaraka wa botswathoto (commodity derivaties market) mme se tsewa jaaka sediriswa se se nonofileng sa bantshakuno go tsamaisa ditšhono le riseke ya ditlhotlhwa tsa mmaraka mo dimmarakeng tsa temothuo tsa Aforikaborwa. Bantshakuno ba ka sireletsa dithoro tsa bona kwa SAFEX, go bona tlhotlhwa e e eletsegang mo isagong. Se se ka fokotsa go jewa ga bona mo mebarakeng e e sa tsepamang mme ka jalo ba di sireletsa mo kgonagalong ya go wa ga ditlhotlhwa tse di botoka ka nako ya thobo fa mebaraka e ka bo e tletsetletse ka tlamelo e e feteletseng.
Tlhalefa!
Ntshokuno ya dithoro mo Aforikaborwa e mo kgatelelong. Ditshenyegelo tsa ditsenngwateng di kwa godimo, diriseke di kwa godimo, tlamelo e feta patlego, le go tlhola tlamelo e e fetileng mme kwa bofelong ditlhotlhwa tse di duelwang ke badirisi di mo kgatelelong mme ga di thuse montshakuno ka sepe mo ditshenyegelong tsa gagwe tsa ditsenngwateng le diriseke tse a di tsereng. Sesala ke gore bantshakuno ga ba kgone go ntsha dijalothoro ka poelo mo maemong a gajaana!
Montshakuno mongwe le mongwe o tshwanetse go sekaseka maemo a gagwe mme a direle kgwebo ya gagwe ditshwetso tse di masisi le ka nako tsa thekiso. Bangwe ba ka bo ba itlhophetse go jala selekanyo se sennye sa dithoro nakwana, go fitlhelela mmaraka o supa botshelo. Bangwe ba ka bo ba itlhophetse go tsepamisa mogopolo mo mekgwatirisong ya ntshokuno e e farologaneng ka maikaelelo a go oketsa bontshakuno fela ba tshola ditshenyegelo tsa ditsenngwateng di le kwa tlase. Bantshakuno ba bangwe ba tlhomamisa tshugommu e nnye kgotsa ya go sa lemeng gotlhelele e e fokotsang ditshenyegelo tsa ditsenngwateng.
Bokhutlo
Bomadimabe ke gore montshakunothoro ke karolo ya motšhine wa lefatshe lotlhe o o tlhomamisang ditlhotlhwa mme montshakuno a le mongwe ga a ka ke a tlhotlheletsa tlhotlhwa go fetoga a le esi. Se ke sona se dirang gore bantshakuno ka kakaretso ba bonwe e le banewatlhotlhwa go na le go nna babayatlhotlhwa e bile ke sona se togamaano ya thekiso e montshakuno a e tlhophang e tshwanetseng go nna tshwetso e e akantsweng ka kelotlhoko le e e rutegileng, e dirilwe pelenyana thata pele ga setlha sa jalo.
<fn>PulaImvula.Marketing.2008-04.tn.txt</fn>
Marketing Tswana

Go rekisa go bona tlhotlhwa e e gaisang



Instructions:

Folio Strap: Thekisommidi

Byline: E baakantswe go tswa khosong ya botsamaisi ya kgwebo ya temothuo ke Jane McPherson



Gantsi go botoka go nna le mmaraka wa dijalo tsa gago pele o jala, fela le gale go batho ba le bantsi ba ba jalang pele, ka tsholofelo ya gore ba tlaa bona tlhotlhwa e e siameng fela fa dijalo di setse di ntshitswe. Ka nako e go botlhokwa go nna le leano la go rekisa dijalo ka nonofo ka fa go kgonegang ka teng gore o tle o bone madi a mantsi ka fa go kgonegang mo dikunong tsa gago.



Tlhamoleano ya thekiso e tshwanetse go dirwa mmogo le tlhamoleano ya tiragatso ya ntshodikuno. Kgono ya thekiso ya montshadikuno e botlhokwa fela jaaka dikgono tse di tlhokegang go ntsha kuno. Go oketsa dikgonothekiso tsa gago, go tshwanetse go tlhangwe maikutlo a a utlwalang le a a atlegileng mo thekisong, togamaano ya thekiso e e dirisiwang ke molemi ka sebele sa gagwe, kgotsa setlamo sa temothuo, ke karolo ya phakeji ya tsamaisomathata yotlhe e e dirisitsweng go netefatsa phalolo ya sematlole mo pakeng e telele. Temothuo e lebane le mefutafutaya dipelaelo le mathata a mantsi. Dipelaelo mo ditlhotlhweng di ketefatsa tlhamoleano fela e e dira batlhokwa, mme leanothekiso le thusa montshadikuno go fokotsa, mathata a ditlhotlhwa fela e seng go a fedisa.



Maikutlo a gago mo go akanyetseng mathata a tlaa nna le tshusumetso mo mokgweng o o tlaa tsayang ditshwetso tsa thekiso tsa gago ka ona. Dingwaga tse dintsi tse di fetileng fa go ne go sa ntse go na le thulaganyo ya thekiso e e laolwang, balemi ba le bantsi ba ne ba ngongorega gore ga ba dire dipoelo ka ditlhotlhwa tse di tlhomilweng. Jaanong ka gore thekiso e e laolwang e fedisitswe mme thekiso e le ya mmaraka o o gololesegileng, balemi ba bantsi ba ngongoregela gore ga ba kgone go laola mebaraka. Thulaganyo ya thekiso efe kampo efe, e tla ka setlhopha sa dikgwetlho mme go botlhokwa go tlamparela ditšhono tse di tlhagisiwang.



Go dira diphoso ke karolo ya botshelo - ga go fose kota go fosa motho - go dira diphoso tsa temothuo ke karolo ya temothuo. Fela le gale fa re tswelela go boeletsa diphoso di le dingwe gona ga re tswelele pele, re tshwanetse ra bo re dira diphoso di le mmalwa le gona e le diphoso tse dintšhwa gore re kgone go tswelela pele.



Tshekatsheko ya ditiro tsa thekiso e e fetileng

A o ne o kgotsofetse ka ditlhotlhwa tse o di boneng mo nakong e e fetileng?

Ke ditiro dife tsa thekiso tse di dirileng sentle?

O akanya gore ke eng se se dirileng gore togamaano e o e diragaditseng e dire sentle?

O fitlheletse ditlhotlhwa dife tsa tota go tshwantshanya le ditekanyetsoboleng tse di kwa tlasetlase kgotsa, godimogodimo tsa selegae le pologare ya bošetshaba?

Ke ditiro dife tsa thekiso tse di sa dirang sentle?

Go reng dingwe tsa ditogamaano tsa thekiso tsa gago di sa dira sentle?

Maitlhomo a kgwebo a gago ke eng mo dikgweding tse di lesomepedi tse di latelang le mo dingwageng tse tlhano tse di tlang - maitlhomo a a tlaa ama jang leanothekiso?



Kgwebo ya me ya temothuo e dira jang?

O tlhoka go tsaya temothuo jaaka kgwebo, mme gangwe le gape go tlhokega go:

Sekaseka sešwa seemo sa matlole sa kgwebo yotlhelele ya gago.

Go patelesega gore direkoto tsa tiragatso le matlole tsa ngogola, go akaretsa le peotshenyegelo ya dijalo yotlhe, ditshupalotseno, tseno ya madi a seatleng le dibuka tsa matlole, di fediwe kgotsa di lolamisiwe

Ditshupalotseno tse di akanyeditseng, go tsena ga madi a a seatleng le dibuka tsa matlole gammogo le peotshenyegelo ya kanoko yotlhelele, di ka baakanyediwa go supa ka nepo ditshwaetso tsa diponalo tsa ditlhotlhwa tsa mmidi tse di farologaneng mo kgwebong.

Go tsena ga madi a a seatleng go go sa lekanang ka dinako tse di farologaneng tsa ngwaga, go tlaa thusa go tlhagisa gore ke leano la thekiso le le gaisang lefe le le ka latelwang.

Ntshodikuno ya tiragatso, inšorense le tlhamoleano ya thekiso di tsamaya mmogo le tlhamoleano ya matlole.



Go tlhomamisa maitlhomo a peotlhotlhwa

Fa o sa itse gore dijalo tsa gago di go jetse bokae, go bokete go itse gore o tlhoka go bona bokae ka tono gore o tle o bone poelo. Akanya ka tse di latelang:



Balela ditshenyegelo tsotlhelele tsa ntshodikuno ka heketara le ka tono e e ntshitsweng.

Tsaya tsia ditshenyegelo tsa tlhamalalo - peo, monontsha, disele, dibolayatlhatshana, dibolayasenyi, badiri ba nakwana le inšorense ya dijalo.

Balela karolo ya ditshenyegelo tse di sa fetogeng (fixed) tse sejalo sa mmidi se tshwanelang go di rwala go tlhoma tlhotlhwa e e lekalekanang ya dipoelo/ditatlhegelo le poelo e e tlhokang go bonwa mo mmarakeng. Ditshenyegelo tse di sa fetogeng di akaretsa rente, tsalo (interest), badiri ba leruri, motlakase (ditshenyegelo tsotlhe tse di tswelelang o jetse le o sa jala dijalo).

Tlhotlhwatekatekano (breakeven) e tlhalosiwa jaaka tlhotlhwa eo mo go yona ditshenyegelo tsa tlhamalalo le tse di sa fetogeng tse di lekalekanang, di akareditsweng go fitlhelela poelo gotlhelele ya lefela (zero net profit).

Ntshodikuno ya mmidi gantsi ke karolo ya thulaganyo ya ntshodikuno leruo mo polaseng e e rileng. Ntshodikuno ya loruo ya phudiso kgotsa ya phepo, kgotsa tshilo le tlhakanyo ya mmidi go dira direšene tsa phepo, e ka nna tsona maatlatsweletso a ntshodikuno ya mmidi. Mmidi gape e ka nna sejalotlhobaelo se se ka dirisiwang mo leanothefosanong la dijalo la pakatelele mo polaseng. Ka jalo go botlhokwa go gopola dintlha tsotlhe tse fa o dira palelo ya tlhotlhwa ya minimamo - gopola go lekanyetsa boleng jwa mesola e mengwe mo go ntsheng dijalo.

O mo kgwebong mme fa o tshwanela go sala o le mo kgwebong o tshwanetse go dira poelo mo tirong nngwe le nngwe mo polaseng.



Go nna molemi wa dijalo go bokete mme go dintlha di le mmalwa tse di tshwanelang go tsewa tsia ka tshwetso nngwe le nngwe. Fa o tlogetse thekiso ya gago e bile o sa netefatse gore o direng, etela kgwebo ya temothuo ya gago e e gaufi, kgotsa bagwebi ba dithoro le go bona kgakololo ka fa go ka kgonegang ka teng. Le e bile motho a tshwanela go nna bori ka kgakololo, go sa ntse go na le batho ba ba siameng ba ba ikanyegang ba ba ka go thusang - ba batle o tla ba bona.



<fn>PulaImvula.MarketingMaize.2009-10.tn.txt</fn>
Marketing (Maize) (1950 Words) English

Tsamaiso ya thekiso le tshotlego ya bantshadikuno ba rona



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA (Ka dinopolo go tswa Khosong ya Tsamaiso ya Polase ka Dipoelo)

To be translated:

Tlhotlhwa

Bokanakang jwa dikuno

Patlego

Tlamelo

Tekatekanyo



Thekiso ya dijo e akaretsa ditiro tsa kgwebo tsotlhe tse di amegang mo go eleleng ga dikuno le ditirelo tsa dijo go tswa bantshadikunong go ya badirising.



Tlhaloso ya kgopolo

Thulaganyo ya thekiso ya dijo ke togagano e e marara le e e tlhotlhwakgolo ya mekgwathana, bommaditsela le ditiro tsa thekiso tse di bebofatsang ntshodikuno, phasalatso le kananyo ya tlamelo ya dijo tsa setšhaba. Thulaganyo e, e godile ka bogolo le botlhokwa go tsamaelana le kgolo ya temothuo e e kgethegileng, khudugelotoropong (urbanisation) le meele e mengwe ya ikonomiloago. Thekiso ke tirego ya bantshadikuno e e tlaleletsang popego, lefelo, nako le bomosolathuo jwa dikuno tsa polase. Boleng jo bo tlaleleditsweng mo tiregong ya thekiso ya dijo bo tlotlomatsa ditirego tsa bontshadikuno mo temothuong. Tirego ya thekiso e dira tshwaraganyo ya botlhokwa magareng ga bantshadikuno ba dijo le badirisi mme e tlhotlhelediwa ke ditlamelwanaseloago, thekenoloji le melao le mekgwa ya setšhaba. Thulaganyo ya thekiso ya dijo e tlhageletse ka ntlha ya go tsibogela ditlhokego tse di fetogang tsa bantshadikuno le badirisi ba dijo.



Ditiro tsa thekiso di tsenyeletsa dikgato tse di farologaneng tse di dirwang mo tsamaong ya kuno go tswa kemong ya tshimologo go ya popegong ya bofelo ya yona jaaka ya modirisi. Ka kakaretso ditiro tse di arogantswe ka ditlhopha tse dikgolo di le tharo, e leng ditiro tsa popego, pebofatso le kananyo, ka tsela e:



Ditiro tsa popego:

Kokoanyo;

Tlhaolo;

Polokelo;

Thoro;

Tirego;

Go phuthela; le

Phasalatso.



Ditiro tsa pebofatso

Matlole;

Thwalomathata;

Peoseemo;

Tlhomamisoseemo;

Ipapatso; le

Tshedimosetso ya mebaraka.



Ditiro tsa kananyo

Theko; le

Thekiso (selling).



Ka jalo, tsamaiso ya thekiso e itebagantse le tirego go tswa thobong go ya thekisong ya bofelo ya dikuno, e ka nna mo sebopegong sa boretala kgosa sa tlaleletsoboleng, se se ntshiwang mo polaseng. Bantshadikuno ba tobane le mathata a a bokete a le mmalwa mo papatsong ya dikuno tsa bona jaaka:

Tlhaelo ya kitso kgotsa bokgoni jwa bobapatsi;

Tlhaelo ya tshedimosetso ya mmaraka;

Maatlaipuelelo a a sa lekalekaneng;

Bothata jwa go tokafatsa ditlhotlhwa ka kgato ya seboka; le

Go laola dipholo tsa bona.



Bokgoni jwa bobapatsi bo na le tshusumetso ya botlhokwa mo ditlhotlhweng tse di amogelwang ke bantshadikuno mme ka jalo le mo lotsenong lwa bona.



Tlhaloso ya mmaraka

Mmaraka o tlhalosiwa jaaka lefelo le barekisi ba ba ratang ba kopanang le bareki ba ba ratang mme ba fetise dikuno kgotsa ditirelo ka tlhotlhwa e e dumelanweng.



Maitlhomo a tsamaiso ya bobapatsi jo bo lolameng

Bonnye, go tsweletsa le jaaka go eletsega, go tokafatsa dipholo tsa matlole le maemo a matlole a kgwebo.

Go tokafatsa seemo sa thulaganyetso, borulaganyi, tiragatso le taolo ya tsamaiso ya bobapatsi.

Go tlhatlosa tirego ya botsayatshwetso mabapi le tsamaiso ya bobapatsi - eng, leng le kae.

Go netefatsa kamogelo ya tshedimosetso ya bobapatsi e e lolameng.



Tlhomo ya tlhotlhwa

Matseno

Ditlhotlhwa le lotseno di na le seabe sa botlhokwa mo ditshwetsong tsa bobapatsi. Ditlhotlhwa le lotseno di tlhotlheletsa poelo le kabo ya ditlamelwana tsa bobapatsi. Tlhotlhwa e e amogetsweng e laela gore mo go tlhokegang tsereganyo ya mmaraka, tlhotlhwa, selekanyo sa bodirisi le selekanyo sa dipholo, di laolwa ke patlego le tlamelo.



Patlego

Badirisi ba thulana le mathata a itlhopelo. Badirisi ba na le ditlhokego tse dintsi, kgotsa tse di se nang selekanyo - fela ka lotseno lo lo lekanyeditsweng. Ba leka go tlhopha dithoto le ditirelo tse di rileng tse di ka kgotsofatsang ditlhokego tsa bona mo bolekanyetsing jo bo tlhomiwang ke lotseno. Patlego ya kuno e ka tlhalosiwa jaaka kgolagano magareng ga tlhotlhwa le bokanakang jo bo rekilweng mo mmarakeng o o kgethegileng. Molao wa patlego o laela gore fa tlhotlhwa ya thoto e le kwa godimo, thoto e a go rekwa go le gonnye le vice versa. Fa tlhotlhwa e le kwa godimo go ya go nna le bareki ba le mmalwanyana fela ba ba nang le kgatlhego ya go reka kuno eo, fela jalo le ka tsela e nngwe. Batho ba bangwe ba tlaa tswelela go reka, fela e tlaa nna ka dilekanyo tse dinnye.



Patlego ke kgolagano magareng ga tlhotlhwa ya thoto le bokanakang jo bo rekilweng. Fa tlhotlhwa ya kuno e oketsega go tswa go R9,00 go ya R10,50, badirisi ba reka go le gonnye. Ba ka swetsa go reka pizzas. Fa tlhotlhwa e wela tlase go R7,50 ba reka go le gontsi. Bokanakang jo bo batlegang bo amana e seng sentle le tlhotlhwa.



Lenaneo 5.3.1: Bokanakang jwa kano e e batlegang ka ditlhotlhwa tse di farologaneng. (Kgolagano e bontshiwa ka kerafo mo setshwantshong 5.3.1)



Tlhotlhwa ya kuno

Bokanakang jwa kuno e e rekilweng



R16,50

0



R15,00

200



R13,50

400



R12,00

600



R10,50

800



R 9,00

1 000



R 7,50



1 200
















Setshwantsho 5.3.1: Segoro sa Patlego









Patlego





























0 200 400 600 800 1000 1200 1400

Bokanakang jwa Kuno









Mola o o thulamang o o golaganyang tlhotlhwa le bokanakang jo bo batlegang o bidiwa segoro sa patlego.



Tlamelo

Bokanakang jo bo tlametsweng jwa kuno kgotsa tirelo efe le efe, ke selekano se barekisi ba ratang e bile ba kgonang go se rekisa ka tlhotlhwa e e rileng.



Fa patlego e le kgolagano magareng ga tlhotlwa ya kuno le bokanakang jo bo rekilweng, tlamelo yona ke kgolagano magareng ga tlhotlhwa ya kuno le bokanakang jo barekisi ba ratang go bo rekisa. Fa tlhotlhwa e le kwa tlase, go rekisa kuno ga go na poelo, mme go tlamelwa ka bokanakang jo bonnye fela. Fa tlhotlhwa ya kuno e oketsega, kgwebo e nna le poelo e ntsi, mme barekisi le bona ba rekisa go le gogolo. Ka jalo bokanakang jo bo tlametsweng bo amana sentle le tlhotlhwa. Kgolagano e e magareng ga tlhotlhwa le bokanakang jo bo tlametsweng e bidiwa molao wa tlamelo. Akanya ka moo bokanakang jo bo tlametsweng bo farologanang le tlhotlhwa, ditlhotlhwa tsa ditsenngwateng tse di teng, thekenoloji, le ditsholofelo tse di sa fetogeng. Lenaneo 5.3.2 le bontsha bokanakang jwa dihambeka tse di tlametsweng ke morekisi ka ditlhotlhwa tse di farologaneng. Fa ditlhotlhwa di ntse di tlhatloga le montshadikuno o ntse a tlamela ka bokanakang jo bo tswelelang go oketsega.



Lenaneo 5.3.2: Thulaganyo ya tlamelo ya kuno



Tlhotlhwa ya kuno

Bokanakang jwa kuno e e tlametsweng



R16,50

1 200



R15,00

1 000



R13,50

800



R12,00

600



R10,50

400



R9,00

200



R7,50

0



















Setshwantsho 5.3.2: Segoro sa tlamelo





































0 300 600 900 1200 1500 1800 2000

Quantity of hamburgers



Segoro se se amanyang tlhotlhwa le bokanakang jo bo tlametsweng se bidiwa segoro sa tlamelo. Tlamelo e gogoropela kwa godimo ka ntlha ya gore ceteris panbries, tlhotlhwa e e kwa godimo e raya bokanakang jo bogolo jo bo tlametsweng.



Tekatekano ya patlego le tlamelo

Mo setshwantshong 5.3.3 digoro tsa tlamelo le patlego di bontshiwa mmogo. Tlhokomela gore digoro tsa tlamelo le patlego di kgabaganyana golo gongwe. Ntlha e ya kgabaganyo e bidiwa tekatekano ya mmaraka. Tlhotlhwa e bobedi jo bo kgabaganyanang mo go yona e bidiwa tlhotlhwa ya tekatekano, mme bokanakang bo bidiwa bokanakang jwa tekatekano.

Setshwantsho 5.3.3: Tlhotlhwa ya tekatekano



Tlamelo



P*







Tekatekano



Pe





Patlego













Q1 Qe Q**



0 300 600 900 1200 1500 1800 2000



Bokanakang jwa kuno









Fa tlhotlhweng ya tekatekano, bokanakang jwa kuno jo bareki ba ratang go bo reka bo lekana po! le bokanakang jo barekisi ba ratang le go kgona go bo rekisa. Ka dinako dingwe tlhotlhwa ya tekatekano e bidiwa tlhotlhwa ya phatlalatso ya mmaraka ka gore ka tlhotlhwa e, mongwe le mongwe mo mmarakeng o kgotsofetse. Bareki ba rekile tsotlhe tse ba batlang go di reka, le barekisi ba rekisitse tsotlhe tse ba batlang go di rekisa.



Dintlha tse di tlhotlheletsang ditlhotlhwa tsa dikuno tsa temothuo

Dintlha tse di tlhotlheletsang ditlhotlhwa tsa dikuno tsa temothuo di ka aroganngwa ka ditlhophakgolo di le nne:

Santlha, maemo a tlamelo a a tlhotlheletsang ditlhotlhwa tsa dikuno tsa temothuo le dijewa, di akaretsa ditshwetso tsa ntshodikuno, maemo a loapi, disenyi le malwetse, kgaolo e e robilweng le ditswantle (imports).

Sa bobedi, maemo a patlego a akaretsa lotseno, ditlhotlhwa, ditatso le dithatego, palobatho le diromelwantle.

Legoro la thekiso ya dijo le ama setlhopha sa boraro; le tlhotlheletsa ditlhotlhwa tsa dikuno tsa temothuo ka ditiro tsa tlaleletsoboleng, ditlhotlhwa, ditshenyegelo le ditogamaano tsa tshekelo (procurement).

Kwa bofelong, puso e ka tlhotlheletsa ditlhotlhwa tsa dikuno tsa temothuo ka kemonokeng ya ditlhotlhwa, taolo ya tlamelo, diketleetso, pholisi ya kgwebo kgotsa dipholisi tse di tlhotlheletsang patlego ya selegae ya dijewa.



Mo malobeng temothuo ya Aforikaborwa e ne e tsewa jaaka e e beetsweng thoko le go tlhaolelwa mo diikonoming tsa bosetšhaba le boditšhaba. Ka ntlha ya moo, ditlhotlhwa tsa dikuno tsa temothuo, ka jalo le lotseno go tswa dikunong tsa temothuo, di ne di tlhotlhelediwa bogolosegolo ke mabaka a legae jaaka ditshwetso tsa montshadikuno, pholisi ya puso, thekenoloji ya temothuo, maemo a loapi le patlego ya badirisi ya dijo.



Gompieno kakanyo e ga e sa dira. Mo pakeng ya kakaretsolefatshe, ga go na lephata lepe, go akaretsa temothuo, le le ka tlhaolelwang gotlhelele le ka nonofo mo lefatsheng ka bophara. Se se tlisa gape le tlhokego ya phokotso ya tsereganyo ya puso mo ditlhotlhweng tsa dikuno tsa temothuo le kgwebo mo Aforikaborwa. Ditlhotlhwa tsa dikuno tsa temothuo tsa Aforikaborwa jaanong ke tiro ya tlamelo le patlego ya boditšhaba, gammogo le tlamelo le patlego ya selegae.



Dipharologanyo tsa Ditlhotlhwa tsa Dikuno

Maemo a a farologaneng a tshwaela mo go tlhokeng nitamo ga ditlhotlhwa tsa dikuno tsa temothuo. Mo lotlhakoreng lwa tlamelo dipharologano mo ditshwetsong tsa bantshadikuno tsa ntshodikuno, maemo a loapi, disenyi le malwetse le ditiragalo tse dingwe tse di sa bonelwang pele, di tlhotlheletsa kgaolo e e jadilweng, thobo le ditlhotlhwa. Bantshadikuno ba ka laola dingwe, fela e seng dintlha tsotlhe tsa tlamelo. Le mororo bantshadikuno ba leka go lepalepanya patlego le tlamelo, tlholego e tlhola gore dilo di fosege. Montshadikuno a ka leka go inyalanya go ya le diponelopele kgotsa ditsholofelo tsa ditlhotlhwa go tsamaelana le kgaolo e e ka jalwang sejalo se se rileng, mme a iphitlhela e le gore thobo ya gagwe e kwa tlase ga palogare kgotsa maemo a kgolo a tlhola mafetiso ka ditlhotlhwa tse di kwa tlase, kgotsa gona gore kuno e romelwa teng ka ditlhotlhwa tse di kwa tlase.



Dipharologanyo tsa tlhotlhwa fa gongwe di tlholwa ke matsapa a bantshadikuno go atolosa kgotsa go fokotsa ntshodikuno. Tlhotlhwa e e kwa godimo e tlaa rotloetsa ntshodikuno kgotsa papatso e e oketsegileng, e kwa bofelong e tlaa isang kwa ditlhotlhweng tse di kwa tlase. Ditlhotlhwa tse di kwa tlase kgotsa godimo, mo temothuong di na le mokgwa wa go ipaakanya. Gale mo temothuong go na le ditiego tse di utlwalang tse di thibelang montshadikuno go tsibogela diphetogo tsa ditlhotlhwa ka bonako. Ke maitsholo ka kakaretso a bantshadikuno botlhe a a tlhotlheletsang ditlhotlhwa.



Dintlha tse di amanang le patlego le tsona di na le tshwaelo mo dipharologanong tsa ditlhotlhwa mo temothuong. Dikgolagano tsa kgwebo tsa boditšhaba di golaganya bantshadikuno le mebaraka ya Aforikaborwa le badirisi le bantshadikuno ba lefatshe ka bophara. Ka ntlha ya se, dipharologano mo ditlhotlhweng tsa lefatshe din a le kamego ya ka bonako mo ditlhotlhweng tsa selegae. Aforikaborwa ke monnaleseabe yo mmotlana mo mebarakeng ya lefatshe ya dikuno tsa temothuo, ka gore diromelwantle tsa rona di dira fela karolonyana e nnye ya kgwebo ya lefatshe kgotsa tota le yona ya diromelwantle tse dikgolo, jaaka kgwebo ya mmidi e e laolwang segolo ke USA, boboa ke Australia le waene ke Fora. Maemo mo mebarakeng ya lefatshe ke setlhotlheletsisegolo mo ditlhotlhweng tsa selegae.



Lotseno lwa selegae lwa badirisi, maemo a bothapi le kgwebo, di tlhotlheletsa patlego le tlhotlhwa ya dijo.



Tlalelo mo Karolong ya Bontshadikuno thoro

Ka nako e mo karolong ya ntshodikuno tsa dijalothoro, bantshadikuno ba šebane le tlalelo ka ba sa tlhole ba kgona go ntsha dithoro ka ditlhotlhwa tsa gajaana. Ditshenyegelo tsa ditsenngwateng di feta boleng jwa dithoro tse di ntshiwang.



Temothuo ke kgwebo, mme jaaka go ntse ka kgwebo nngwe le nngwe, fa go sa dirwe poelo, gona kgwebo e tshwanetse go tswalwa. Bantshadikuno mo Aforikaborwa ba fepa setšhaba, mme fa dikgwebo tsotlhe tsa bona di tswalwa batho ba tlaa ja eng? Karabo e e totobetseng ke gore re tlaa tshwanela go reka dijo tse re di tlhokang kwa ntle. Se ke nnete ruri, kwa ntle ga go reka dijo kwa ntle re tshwanetse re nne le kananyo ya kwa ntle (madi) go duelela diromelwateng. Mo nageng nngwe le nngwe, go na le se se bidiwang 'tekatekanyo ya tuelo' (balance of payment) mme se totatota se raya tekatekanyo magareng ga madi a naga e a bonang go tswa diromelwantleng le madi a naga e a senyang go duelela diromelwateng. Fa re se na dilo tse di lekaneng go di romela ntle go bona kananyo ya kwa ntle (foreign exchange), naga ga e ne e nna le madi a a lekaneng go rekela teng dijo tse batho ba di tlhokang mme se se tlaa ama tshireletsego ya dijo ya bosetšhaba.



Gajaana mmaraka o baya Aforikaborwa mo bothateng jwa tlhaelo ya dijo ya bosetšhaba - naga ya rona e na le kgono ya go ntsha dijo tsotlhe tse re di tlhokang, gammogo le lefetiso le re le romelang ntle kwa dinageng tsa boagisani. Fela le gale, kwa ntle ga gore go dirwe sengwe mabapi le ditlhotlhwa tse bantshadikuno ba di bonang mo dithorong tsa bona, se se tlaa re mo nakong e e sa fediseng pelo se khutle. Bothata jwa ponopoelo bo ama bantshadikuno ba bagwebi le ba ba tlhabologang - botlhe ba tshwanela go dira poelo. Re tshwanela go akanya ka tolamo ka ntshodikunothoro - go reng ditlhotlhwa di le kwa tlase jaana, mme Mmuso o ya go dirang go sireletsa bantshadikuno ba rona - motswedi wa dijo le tlhale ya rona?

<fn>PulaImvula.Measure.2007-12.tn.txt</fn>
Measure Tswana

Go lekanya ke go itse!



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso

Byline: Jane McPherson, Motsamaisilenaneo wa Lenaneotlhabololo la Grain SA



Bogologolotala pele temothuo e nna kgwebo ya seemo sa kgwebo se se kwa godimo, balemirui ba ne ba sa tshwenyegele go lekanya jalojalo.



Ba ne ba dirisa motshetelo mo masimong a bona - go ya fela ka gore ba na le o o kana kang, kgotsa gore ba ka kgona go gasa o o kana kang pele ga nako ya go lema. Ba ne ba dirisa diruiwa go goga mogoma - o tsena boteng joo pitse, tonki kgotsa pholo e ka bo kgonang. Ba ne ba gasa peo ka letsogo go tswa mo kgetsaneng e e kaleditsweng mo lotlhakoreng - gammogo le ka moo letsogo le neng le ka kgona go gasa peo ka teng. Ba ne ba tlhagola ka mabogo, ba laola disenyi ka tsela e ba ka e kgonang le go roba ka mabogo - kwa ntle ga go itse gore tota ba ne ba jetse diheketara tse kae, e bile ba sa itse le gore ba robile dithoro tse di kana kang. Sotlhe se ba neng ba se itse fela e ne e le gore a thobo e ba e robileng e tlaa kgona go fepa balelapa le loruo mo ngwageng o o tlang kgotsa nnyaya. Banna! Dilo di fetogile jang ne!



Gompieno re tlhoka go lekanya - fa re lekanya le go balela thata gona re kgona go nepa po! E bile ke gona re tlaa kgonang go laola seemo mo tirong ya temothuo thata. Mo kgannyaneng e, re tlaa bua ka ga dilo dingwe tse rona jaaka balemirui re tlhokang go di lekanya.



Tshimo

Re tlhoka go itse bogolo jwa masimo a re yang go a jala. Dipalelo tsotlhe tsa methamo ya maatla a terekere, disele, peo, monontsha le dikhemikale tse re tlaa di dirisang mo setlheng seno, di ikaegile ka bogolo jwa tshimo.



Mmu

Mebu e farologana thata, ka boteng jo bo kgonagalang le ka pharologantsho. Re tlhoka go itse mofuta le boteng jwa mmu o re yang go o lema wa tshimo nngwe le nngwe - o se ke wa bo wa akanya gore mebu ya gago yotlhe e a tshwana! Mofuta le boteng jwa mmu di na le seabe se segolo mo tseoditshwetsong ya gore ke sejalo sefe se se tshwanetseng go jalwa - dijalo dingwe ga di ka ke tsa jalwa mo mebung e e lopapadia. Fa o ka tshokane o ntse le mebu e e lopapadia, seo ga se matlhotlhapelo - go raya fela gore o tlaa tshwanelwa ke go swetsa gore ke dijalo dife tse o ka di jalang ka poelo mo mmung oo (kgotsa ka ntlha e nngwe, mafulo a o tshwanetseng go a jala go dirisa mebu e e humanegileng e ka poelo).



Seemo sa dikotla le PH ya mmu

Dimela tsotlhe di monyela dikotla go tswa mo mmung gore di gole le go tswelela. Dintlha dingwe jaaka pula le metsi a a tsamayang mo teng ga mmu di na le tshusumetso mo go nneng teng ga dikotla mo mmung. Ka go tsaya dikaommu, molemi o kgona go lekanyetsa seemo sa dikotla mo mmung gammogo le PH ya mmu (se ke selekano sa botlha mo mmung). Fa mmu o le botlha thata, le e bile dikotla di ka nna teng mo mmung oo, dimela ga di ka ke tsa di fitlhelela. Kwa ntle ga go itse seemo sa mmu, ga re kitla re kgona go balela mofuta le selekano sa monontsha o o batlegang go ntsha dijalo.



Dithemphereitšha

Dijalo tsotlhe di na le dilekanyetso tsa dithemphereitšha dingwe tse di ka di emelang. Re tlhoka go itse minimamo le makesimamo wa dithemphereitšha tse re ka di solofelang mo ngwageng otlhe, le gore serame sa ntlha se solofetswe leng. Fela fa re na le tshedimosetso e, re tlaa kgona go akanya gore ke sejalo sefe se re tlaa se jalang, mofutapeo o o tshwanetseng dithemphereitšha tsa rona gammogo le boleele jwa setlhakgolo sa rona. (Gakologelwa gore setlhakgolo ke nako ya go tswa jalong ya sejalo go fitlhelela se butswa - letlha la tsholofelo ya serame sa ntlha mo kgaolong ke lona le le tlhomang boleele jwa setlhakgolo).



Pula

Go botlhokwa thata go itse gore pula e e nang ka ngwaga mo kgaolong ya gaeno e kana kang le gore dipaka tsa komelelo di ka solofelwa leng. Re itse rotlhe gore ga re laole gore pula e ne leng, fela re ka dirisa palogare ya dipalopalo go dira ditogamaano. Malatsing ano, diponelopele tsa maemo a loapi di nepagetse e bile bontsi jwa makhubu a komelelo le bometsi, di bonelwa pele dikgwedi tse dintsi go sale gale - dirisa tshedimosetso e ka tshwanelo. Go lekanya pula ga go thata (dilekanyi tsa polasetiki di teng mme di tshwanetse go anamisiwa le polase ya gago). Morago ga pula nngwe le nngwe o ka lekanya gore e nele bokae mme wa kwala. Mmililitara mongwe le mongwe wa pula e e nang o tsena mo mmung mme o kolobise mmu go le gonnye fela - o tlhoka go lekanya pula gore o tle o itse tota gore mmu o kolobisitswe go le kae.



Palopalo ya dimela

Go botlhokwa go fetisisa gore o jale palo e e nepagetseng ya peo ka heketara gore o tle o kgone go fitlhelela palo ya dimela e e eletsegang ka heketara. Palo ya dimela e e eletsegang ka heketara e farologana go ya ka kgaolo nngwe le nngwe tota le go ya ka mebu e e farologaneng mo kgaolong e e tshwanang. Lebaka la botlhokwa jwa palopalo ya dimela ke gore semela sengwe le sengwe se tlhoka selekano se se rileng sa metsi le dikotla go kgona go gola ka botlalo - fa go le dimela di le mmalwa fela semela sengwe le sengwe ga se ka ke sa ntsha go lekane go bona thobo e e elediwang, mme fa go na le dimela tse dintsi di gaisanela metsi le dikotla mme le teng ga die kitta di ntsha thobo e e elediwang. Molemi o tshwanetse go itse gore bopharamola ke bokae le gore peo e katologane sekgala se se kae mo moleng - se ke ntlha e e masisi mo ntshodikunong ya dithoro.



Kelo ya nontsho

Dimela di thoka dikotla go gola le go dira dithoro. Selekano sa dikotla tse di batlegang se tlhomiwa ke thobo e e akantsweng. (thobo e e kgonegang e molemi o e ikaeletseng mo tshimong eo ka semela se se kg ethegileng seo). Dipholo tsa sekaommu se di tlaa neela seemo sa gajaana sa dikotla mo mmung, mme selekano sa dikotta se se tlhokang go tlalelediwa, go ya ka dipholo tse, se tlaa balelwa. Monontsha o botlhokwa thata, mo ntshodikunong ya dijalo, fela gape e turu thata se se dirang gore go nne botlhokwa ga balela ka nepo selekano sa monontsha se se tlhokegang le go tshela ka nepo sona selekano seo.



Tshelo ya dikhemikale (dibolayadisenyi le dbolayatlhatsama)

Eno ke karolo nngwe eo mo go yona go lekanya go leng botlhokwa thata. Dikhemikale tsotlhe tse di tla le katlanegiso ya kelotshelo. Se se balelwa ka kelotlhoko e tona go netefatsa gore molemi o atlega mo maitlhomong a kgatsho kwa ntle ga go senya dijalo kgotsa tikologo. Kelotshelo ya dikhemikale gantsi e akaretsa selekano sa metsi se se tshwanetseng go dirisiwa ka heketara - sekao: litara e le 1 ya khemikale mo dilitareng tse 250 tsa metsi ka heketara (se le sona ke selekanyo se se botlhokwa). Dikhemikale tse di dirisiwang mo ntshodikunong ya dijalo di kotsi le go tura, ka jalo go botlhokwa thata gore di dirisiwe jaaka go atlanegisiwa (Khaliboreišene ya sekgatshi ke kgokedi ya botlhokwa nngwe mo moleng wa ntshodikuno ya dijalo).



Go lekanya thobo

Morago ga go dira ka thata go go kana o fillheletse thobo e e kae mo heketareng nngwe le nngwe? Go na le matsapa a magolo thata a a tseelwang ntshodikuno ya dijalo mme kwa bofelong, go botlhokwa go itse gore totatota o atlegile go le kana kang. O simolotse ka mmu - o bo o o suga, o bo o swetsa gore o ya go jalang, o ya go dirisa mofutapeo ofe, o ya go tshela selekano sa monontsha se se kana kang, o ya go dirisa dikhemikale dife le gona selekano se se kana kang, o ya go dirisa dikhemikale dife le gona selekano se se kae sa nngwe le nngwe - tsotlhe tse di tsere nako, matsapa le madi a man. Jaanong go setse go roba sejalo le go se rekisa - o tlhoka go balela gore tono nngwe le nngwe e go jele bokae go e ntsha le lotseno lo o lo boneng mo go yona gore o tle o kgone go bona gore a o dueletswe matsapa agago kgotsa nnyaya.



Mo lenaneong la rona la Tlhabololo ya Molemirui, re kopana le balemi ba le mmalwa ba ba sa netefatseng bogolo jwa masimo a ba a jalang, mofuta le boteng jwa mmu, seemo sa dikotla tsa mmu, monontsha o ba rulaganyang go o dirisa, palopalo e ba e eletsang ya dimela kgotsa selekano sa dikhemikale tse ba rulaganyang go di kgatsha. Balemi ba tlhoka go lekanya - lekanya tshimo, mmu, dikotla, pula, dithemphereitšha, palopalo ya dimela, kelonontsho, trelo ya dibolayatlhatshana le diboladisenyi le thobo. Ka tsela e, o tlaa bo o le mo tseleng e e siameng ya go nna molemi wa mogwebi.

<fn>PulaImvula.MeasurementOpot.2008-10.tn.txt</fn>
Measurements (OPOT) Setswana



PEO LE MONONTSHA - GAKOLOGELWA GO META!



Instructions:

Folio Strap:

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khososng ya Bokonteraka ya Temothuo

Photos:

Sekarapore

Finger

Polata

Kgamelo ya monontsha

Tsamao ya monontsha

Sekgweetso

Sefetlho kgotsa sekurufu

Molomo wa go ntsha monontsha

Tšhupukaelo

Kgamelo ya peo

Kgoro ya sluice

Setlhotlheletsi

Diseke e e dikologang

Leotwananaledi

Leotwana le le kgethegileng go tsamaisa thulaganyo ya go meta

Maotwanakgatelelo a a dirisediwang go tsamaisa maotwana



Dimekheniseme tsa go meta tsa motheo tsa peo le monontsha



Go meta peo - polantere ya dipolata

Mekgwa e e farologaneng e mentsi ya go meta peo e dirisiwa go netefatsa katoganyo ya peo e e nepagetseng. Sediriso se se tlwaelegileng ke polata le mofuta wa diphatlhana (e bontshiwa fa tlase).



Diseke e e metang e na le leseka (ring) la diphatlhana, nngwe le nngwe ka bogolo jo bo lekaneng fela go amogela tlhaka ya peo e le nngwe ka nako e le nngwe. Fa diseke e dikologa e relela mo godimo ga polata ya motheo, e e nang le phatlhana e le nngwe fela. Karolo ya diseke e khurumeditswe mme sekhurumetsi se se na le sekarapore se se gogolang peo efe kampo efe e e feteletseng e e sa ntseng e le mo godimo ga peo e e mo phatlhaneng, fa diseke e ntse e dikologa. Gape ka fa gare ga sekhurumetsi go na le monwana o o rweleng seporeng, o o relelang mo godimo ga diseke go kgorometsa go tswa mo phatlheng fa peo e feta mo godimo ga molongwana o o mo polateng ya motheo fa tlase ga diseke. Popego le bogolo jwa diphatlhana tsa diseke di botlhokwa go netefatsa gore ke peo e le nngwe fela e e tlaa tsenang mo phatlhaneng le go thibela peo go tlamela fa e tshwanetse go wela kwa ntle.



Go meta peo - polantere ya mowa

Go na le mefuta e mebedi ya dipolantere tsa mowa - e nngwe e na le kgatelelo e e sa siamang (negative) (e e budulelang peo le go e pateletsa go tsena mo phatlhaneng) fa e nngwe e na le kgatelelo e e siameng (positive). Ka dimekheniseme tse bogolo jwa peo ga bo botlhokwa go le kalo, jaaka mo polantereng tsa mowa - bololea bo tsuntsunyetsa peo e le nngwe go tsena mo phatlheng, go sa kgathalasege bogolo jwa peo. Bokanakang jwa peo jo bo jalwang bo ikaegile ka lebelo la polata e e dikologang.



Go meta monontsha

Go meta ka sefetlho (auger)

Sediriso sa go meta se se tlwaelegileng thata ke mofuta wa sefetlho kgotsa sekurufu. Sefetlho se ntse mo botlaseng jwa kgamelo ya monontsha. Gantsi sefetlho se dikolosiwa ke kgweetso ya tšheine go tswa leotwanakgweetsong la mo mmung. Fa se dikologa, monontsha o tshwara mo difulutung tsa sefetlho le go gogolelwa go ya bokhutlong jwa molongwana wa kgamelo ya monontsha.



Tsela e yosi ya go setela go meta ke go fetola diseporokete tsa tšheine magareng ga leotwanakgweetso la sefetlho.



Go meta ka diseke

Sediriso sa go meta ka diseke se tlwaelegile thata mo dipolantereng tse di sa reng sepe tsa ditshenyegelo tse di kwa tlase. Diseke ya go meta ga se sediriso sa go meta se se siameng jaaka sefetlho. Bontsi jwa nako monontsha o elela go tswa mo kgamelong ya monontsha fela e thusiwa ke go dikologa ga diseke. Setlhotlheletsi ke popotlo mo godimo ga diseke mme e dira go fuduwa monontsha le go o thusa go ya kwa molongwaneng.



Tshetelo ya mofuta mongwe e ka fitlhelelwa ka go setela phatlha ya dikgoro tsa "sluice"



Go meta ga leotwananaledi

Sediriso sa go meta ka leotwananaledi le sona ke thulaganyo ya go meta e e siameng (positive).



Leotwananaledi le tlhomilwe ka fa gare ga kgamelo ka tsela e e leng gore menwana e dikologa ka fa ntle ga kgamelo.



Ka fa gare ga kgamelo monontsha o tshwarega magareng ga menwana ya leotwana, mme fa le ntse le dikologa menontsha e gopiwa go tswa mo kgamelong go wela mo tšhupung ya kaelo.



Go meta ka leotwananaledi go ka setelwa ka ditsela di le tharo:

Fetola diseporokete ka tšheinekgweetso go dira leotwana go dikologa ka bonako kgotsa bonya.

Fetola leotwananaledi ka le lengwe le le nang le menwana e meleele kgotsa mekhutshwane.

Maotwananaledi mangwe a ka tswa a na le "sluice gate" jaaka yunite ya go meta ya diseke. Go bula "sluice gate" go tlaa ntsha monontsha o montsi thata.



Go tsamaisa thulaganyo ya go meta

Ka re bone dikarolowana tsa polantere, gammogo le metheo ya thulaganyo ya go meta ya peo le monontsha - potso ke gore dikarolo tsotlhe tse di dikologa jang?

Thulaganyo ya go meta gale e kgweediwa ke go tswa leotwaneng la tshegetso mo polantereng. Maotwanakgatelelo fa gongwe a dirisiwa jaaka maotwanakgweetso le maotwana a tshegetso. Fa gongwe go dirisiwa leotwana le le gokeletsweng mo polantereng. Leotwana le le ka tswa le le bokete jo bo lekaneng go bona kgogo e e lekaneng, kgotsa le gatelelwa kwa tlase ka seporeng.



Makwapa a a kgethegileng a sa ntse a dirisiwa go netefatsa gore leotwana ga le relele thata. Lebelo la go dikologa la leotwana kgweetso le ikaegile ka lebelo la fa fatshe la terekere - fa terekere e taboga ka bonako, leotwanakgweetso le lona le tlaa dikologa ka bonako. Thulaganyo ya dikere, diseporokete le ditšheine e a dirisiwa go tlhoma lebelo la medikologo ya dimekheniseme tsa peo, mme thulaganyo e nngwe ya dikere, diseporokete le ditšheine e dirisiwa go tlhoma lebelo la medikologo ya mekheniseme wa monontsha.



Ela tlhoko gore mefuta e e farologaneng ya dipolantere e na le dimekheniseme tse di farologaneng - sekao, dingwe di na le matsogwana a a ka setelwang go ka bula go tlhotlheletsa kelelo ya peo le monontsha.



Go tlhotlheletsa lebelo la dimekheniseme go dirisiwa dirašio tsa kere - se ke kgopolotheo ya botlhokwa e e tlhokang go tlhaloganngwa thata.



<fn>PulaImvula.Mechanisation.2008-04.tn.txt</fn>
Mechanisation Tswana



Didiriso: tsa gago, tsa khiro kgotsa khiriso



Instructions:

Folio strap: Tirisometšhine

Byline : E baakantswe go tswa Kaeding ya Kgwebo ya Temothuo ke Jane Mc Pherson



Molemirui wa segompieno o gabalalela gangwe le gape go nna le kgono le nonofo mabapi le tiriso ya tota ya diterekere, dirobi le metšhine e e tsamaelanang le tsona.



Se, se boammaaruri tota mo ditirong tsa tshugommu. Kgolo ya segompieno mo metšhineng e mentšhwa, e e ka bonwang kwa Letsatsing la Thobo la NAMPO ngwaga le ngwaga, e bontsha moele wa koketsego ya maatla (horse power) kgotsa tekanyo ya dikhilowate tsa metshine ya polase e e tsamaisiwang ke enjene. Se se akaretsa bogolo (size) le mothamo wa metšhine, e ka nna terekere, sedirafuru se se itsamaisang, mogoma o o gogwang wa diforo tse dintsi kgotsa megoma ya didiseke tsa meno a a sephara.



Ditshenyegelo tsa go nna mong wa metšhine le go reka e mengwe e e emelang, gammogo le dipereko tsa temo le tlhagolo, di oketsega ka lebelo thata. Ditshenyegelo tsa go sa tlhagoleng ka nako di ka tlhola tatlhegelo ya dijalo kgotsa thobo ya dijalo e e kwa tlase ga palogare.



Go kgona go fitlhelela maitlhomo a ntshodikuno ya dijalo le tse dingwe jaaka a tlhagisitswe mo tlhamoleanong ya polase, mo go diriseng maitlhomo a metswedithuso le matlole, go botlhokwa go rulaganya go ya ka bokgoni jwa didiriso tse di gona. Morago ga go wetsa lenaneothoto la didiriso tse di gona, molemi o tlaa itse gore ke diterekere tsa tlelase le bogolo bofe tse di gona le tekanyo ya dikhilowate tsa nngwe le nngwe.



Bogolo jwa diterkere le kgonokgogo ya tsona kgotsa maungotiriso a tsona, di tshwanetse go sekasekwa mmogo le bogolo le kgonotiro ya didiriso tse di gona. Fa se se setse se dirilwe, go ka lekanngwa dipholo go ya ka nako e e tserweng mogolemeng, go repeng, go deseng, go tlhagoleng le go jaleng.



Molemi jaanong o ka dira ditshwetso di le mmalwa gore a o na le didiriso tse di lekaneng kgotsa nnyaya. O ka nna a tshwanela go hira kgono ya tlaletso kgotsa a hira borakonteraka go dira ditiro tse dingwe tsa motheo. Sekao, go ka tswa go ka nna ditshenyegelotlase go hira rakonteraka wa terekere e kgolo ka didiriso tse di e tshwanelang, go dira temo ya motheo, go repela kwa teng kgotsa ditiro tsa go desa. Molemi jaanong o ka feleletsa ditiro tsa tshugo tse di setseng a dirisa didiriso tsa gagwe e bile gongwe tse dipotlana. (Leba khoso ya borakonteraka tsweetswee, go bona tshedimosetso go ya pele).



Molemi o tshwanetse go swetsa magareng ga go nna, ka boena, le didiriso tsotlhe go wetsa ditiro tsotlhe tse di rulagantsweng ka nako, go hira didiriso tsa tlaletso tse di tlhokegang kgotsa go dirisa tsa borakonteraka. Ditshenyegelo tse di tlhomameng tsa go nna le didiriso tsotlhe, bogolo jang mo baleming ba ba simololang, mabapi le kwelotlase ya boleng, makgetho, bobolokelo, inšorense le tsalo, di tshwanetse go tsewa tsia mokgweleo wa matlole o o imelwang ke kgwebo mo go dueleng dikadimo tse di dirilweng go bona didiriso tsa tlaleletso, di ka kgoreletsa kgwebo le go e tsenya mo mathateng a a boitshegang a matlole. Fela gape le gona tlhoka go didiriso go ka raya go tlhoka go jala dijalo le go di roba ka nako.



<fn>PulaImvula.Mechanisation.2009-11.tn.txt</fn>
Mechanisation (Maize) Setswana

Tsamaiso ya tirisometšhine - ke maikarabelo a ga mang?



Instructions:

Folio strap: Tirisometšhine

Byline: Willie Kotzé, moitseanape: Katiso le tlhabololo, wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



O ka tswa o le lesego la go bo o amogetse diterekere le didiriso go tswa go Lefapha la Temothuo, kgotsa go tswa mekgatlhong mengwe fela. Go ka diragala gore o bo o sa newa didiriso tse e leng tsa gago ka sebele, mme e le gore go tlhokega gore o di arogane le bantshadikuno ba bangwe ba le mmalwa. Se se bokete tota. Gakologelwa le gale gore, o lesego go gaisa ba bantsi ba ba sa kgoneng go fitlhelela diterekere le didiriso gotlhelele.



Tirisometšhine ke lesego le legolo, fela e tlhoka tsamaiso. Go maikarabelo a magolo thata a a tshwanelwang go rwalwa ke mongwe le mongwe yo o amegang mo tirisong ya yona. Mekgwatiriso ya tsamaiso e e maikarabelo e tshwanela go buisanelwa mme jaanong go tsewe ditshwetso jaaka setlhopha - lo tshwanela go dumelana ka tsela e sengwe le sengwe se dirwang ka yona, mme lo tshwanela go netefatsa gore mongwe le mongwe mo setlhopheng o dumelana le ntlha nngwe le nngwe gore lo kgone go diragatsa ditshwetso moragonyana.



Dibakokgotlhang tse di kgonegang

Go na le dikabokgotlhang tse di kgonegang di le mmalwa mabapi le tiriso ya diterekere le didiriso tsa morafe, tsona di a latela:

A batho ba tshwanela go duelela go dirisa didiriso, fa go le jalo go reng?

Batho ba duela mo go mang go dirisa didiriso?

Fa ba tshwanela go duela, tuelo e tlaa balelelwa jang - ka ura kgotsa ka heketara?

Batho ba bantsi ba batla go dirisa sediriso ka letsatsi le le lengwe/le le tshwanang.

Montshadikuno a le mongwe o na le masimo a le mantsi mme o batla go bereka masimo otlhe a gagwe ka gangwe - fa e le gore bantshadikuno ba bangwe ba na fela le tshimonyana e le nngwe. Go ka berekwa diheketara di le kae ka motho?

Bantshadikuno ba tlaa tsaya disele kae? A mongwe le mongwe a reke modutonyana o o tletseng disele mo karatšheng ya selegae, a kampo setlhopha se tlaa nna le tanka e kgolo e mongwe le mongwe a ka pompang disele mo go yona?

Fa disele e ka rekwa ka bontsi, ke mang yo o ka tlhokomelang tiriso ya yona? Ke mang yo o tlaa rwalang maikarabelo?

A disele e tlaa rekwa le go rekisiwa ka tlhotlhwa e e tshwanang, kgotsa setlhopha se tlaa dira poelo e nnye, e e ka diresediwang go duelela dingwe tsa ditshenyegelo tsa tlamelo?

Fa sengwe se robega mo terekereng, ke mang a rwalang maikarabelo a dipaakanyo?

Morago ga go dirisa terekere, a e busiwa ka tanka e tletse disele?

Bakgweetsi ba terekere - a e ka kgweediwa ke mongwe le mongwe, kampo e nne le mokgweetsi yo o supilweng, kgotsa bogolo e nne mongwe yo o nang le laesense ya go kgweetsa terekere?

Sediriso se tota se abetswe mang?

A "beng" ba itshupile ka maina (k.g.r a sediriso se se ya go dirisiwa fela ke setlhotshwana se se lekanyeditsweng sa batho, kgotsa a se ka dirisiwa ke mongwe le mongwe go tswa morafeng otlhelele?)

Maitlhomo a motheo a sediriso se ke afe? (A ke go bereka masimo kgotsa a gape se ka dirisiwa jaaka sepalangwa?)

Sediriso se tlaa bolokwa kae - kwa bosireletsegong jo bo fa gare kgotsa magaeng a a farologaneng?

Diterekere di tlaa baakanngwa kae?

Ke mang a tlaa tsholang rekoto ya gore diterekere di tlaa baakanngwa leng?



Maikarabelo a mong/beng

A beng ba itse maikarabelo a bona mabapi le tiriso ya didiriso?

A go na le dithulaganyo ka ga tiriso ya sediriso?

A go na le melao le melawana mabapi le gore:

Ke mang a ka dirisang sediriso le gona leng?

Ke mang a ka dirisang (operate) sediriso?

Dipusetso tsa ditshenyegelo?

Dipaakanyo le dithulo?

Katiso ya badirisi (operators)?

Dikgato tsa pabalesego?

Kemisetso ya diterekere le didiriso ka tse dingwe?

Inšorense ya diterekere le didiriso?

Tshekatshekoseemo ya didiriso?

Konteraka le badirisi (operators) (fa motho a duelelwa go kgweetsa, j.j)?

Konteraka le mong wa lefatshe - go tshwanetse go dirwe eng, le gona ka seemo sefe?

Dinako tsa mananeotiro?

Dithulaganyo mabapi le khaliboreišene ya dikgatshi le dipolantere?

Tsamaiso morago ga tiro nngwe le nngwe - sekao, morago ga kgatsho ya masimo, go tshwanetse go tsholwe rekoto gore go dirisitswe dikhemikale dife?

Tlamelo le tuelelo ya disele?



Bakgweetsi

Ke mang a tshwanelang go kgweetsa terekere? (ke mang a ka kopiwang go kgweetsa terekere?)

A go na le katiso nngwe e e tshwanelwang go tsenelwa ke bakgweetsi?

Ke mang yo o tla katisang mokgweetsi mabapi le tiriso ya terekere jaaka e laelwa mo kaeding ya mokgweetsi?

Ke mang a rwalang maikarabelo a tsamaiso ya bakgweetsi?

A terekere nngwe le nngwe e na le mokgweetsi a le mongwe fela, kampo batho ba ba farologaneng ba kgweetsa terekere ka dinako tse di farologaneng?

Fa go na le go feta mokgweetsi a le mongwe, ke mang a rwesiwang maikarabelo a terekere?

Ke mang a rwalang maikarabelo a go tšheka terekere moso mongwe le mongwe pele e ya masimong?

Ke mang a tshwanetseng go netefatsa gore maemo a terekere a letsatsi le letsatsi a mo seemong se se eletsegang?

A go na le didiriso mme a go na le ditshiamelo tsa go phepafatsa diterekere le didiriso?

Mathata fa a le teng a begwa mo go mang?

Ke dithulaganyo dife tse di ka latelwang go thula diphoso?

<fn>PulaImvula.MechanisationMaize.2009-05.tn.txt</fn>
Mechanisation (Maize) Setswana



Tirisometšhine - matshego a bantshadikuno ba bantsi



Instructions:

Folio strap: Tirisometšhine

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Fa o ikaelela go nna montshadikuno wa dijalo wa mogwebi, ga go ne go tsaya lobaka go lemoga botlhokwa jwa tirisometšhine - diterekere, ditlamelo le metšhine. Kwa tshimologong, fa o bereka tshimo e potlana, o ka nna wa kgona go e bereka ka mabogo, kgotsa wa dirisa selemi se se gogwang ke diphologolo (ditonki kgotsa dipholo). Fela le gale, fa o simolola go bereka diheketara di le mmalwa o tlaa batla go dirisa metšhine gore o kgone go dira tiro e ntsinyana mo nakong e khutshwane.



Re itemogetse gore bantshadikuno ba bantsi ga ba kgone go tswelela pele e le ka ntlha ya go tlhoka go fitlhelela diterekere le metšhine, tse di lekaneng, kgotsa e le ka ntlha ya seemo se se bokoa sa dilwana tse. Terekere ga e na mosola ope mo montshadikunong fa e sa kgone go dira - le fa e ka nna ka lebaka lefe fela.



Tshekatsheko ya metšhine



Fa o na le ditlamelo, kgotsa o loga leano la go reka ditlamelo, o tlaa tshwanelwa ke go dira tshekatsheko mo ditlamelong tse di latelang:



Diterekere

Go sekaseka terekere, sekaseka boleng jwa tse di latelang:

Tlhola dilekanyo tsa oli le metsi.

Batla rekoto ya tirelothulo ya terekere.

Leba maemo a dithaere.

Tlhola ditutlo tsa oli - di se ka tsa nna gona.

Dumisa terekere mme o reetse enjene.

Tsamayanyana o tlhole go dira ga tlelatšhe le dikere.

Huku le ditlamelo mme o tlhole dithulaganyo tsa dikuki (lifts) le haeteroleki.

A PTO e a dira?

A dilekanyetsi (gauges) le diponetsiboso tsotlhe di dira sentle?

Goga sediriso, o bone gore a terekere e na le maatla.



Terekere

Mmotlolo (sekao)

kW

Maemo (a terekere e mo maemong a go dira - fa go se jalo tlhalosa bothata mme fa go kgonega lekanyetsa ditshenyegelo tsa paakanyo)

Boleng

























































































Dipolantere

Tlhomamisa mofuta wa mekhenisime wa polantere - a ke polantere ya dipolata, polantere ya mowa kgotsa mekheniseme wa monwana?

Polantere e jala mela e le kae?

Haka polantere mo terekereng. Tshela peo le monontsha mo dikgamelong tsa polantere. Tsamaisa terekere sekgala sa dimmitara di ka nna lesome, mme o tlhole gore a mela yotlhe e a bereka. Fa peo/monontsha di sa tswelelele sentle jaaka go batlega, tlhola dikarolo tse di tsamayang ka kelotlhoko go bona bothata.

Tlhomamisa gore a polantere e na le dipolata tsa tlaleletso (fa e le polantere ya dipolata).





Polantere

Mofuta

Bogolo/palo ya mela

Maemo (tlhalosa)

Sekgala magareng ga mela

































































Dikgatshi tsa "boom"

Pele o haka sekgatshi, tlhola selekanyo sa oli mo pompong.

Haka sekgatshi mme o se gokelele mo PTO. Gokaganya sekgatshi, mme o bone gore a dinosele tsotlhe di a kgatsha.

Tlhola kgatelelo.

Fa go na le mathata, netefatsa gore bothata ke eng - a ke pompo, feletara kgotsa dinosele?

Fa sekgatshi se se mo kemong ya go dira a se ka baakanyega?



Sekgatshi

Mofuta

Bogolo / Palo ya dinosele

Maemo (tlhalosa)













































Didiriso le tlamelo

Tlhatlhoba foreime - a e konegile kgotsa phanyegile? Tlhola mabadi a togetso (welding)

Tlhatlhoba diboutu le digokedi tsotlhe.

Tlhatlhoba dikarolo tse di tsenang mo mmung (dikara le didiseke) - a di tlhoka go emisediwa

(fetolwa)?

Tlhatlhoba dipeipe le dipompo tsa haeteroleki - a di mo kemong ya go dira e e siameng kwa ntle ga go dutla?

Tlhatlhoba maotwana a go di rwala - tlhola kgatelelo ya dithaere.

Tlhola dibering tsa sediriso - a sengwe le sengwe se logeditswe le mo maemong a a siameng a tiriso?



Didiriso

Mofuta

Bogolo

Maemo (tlhalosa)



















































































































Netefatsa gore o dira tshekatseko e e tseneletseng mo diterekereng le ditlamelo tsotlhe gore o tle o se ke wa leka go bereka masimo a magolo go feta ka moo didiriso tsa gago di ka go letlang. Go botoka go dira poelo mo palong e potlana ya diheketara go na le go bona tatlhegelo mo palong e ntsi ya diheketara. Bereka fela bogolo jwa masimo a o ka kgonang go a bereka sentle.

<fn>PulaImvula.Member(maize).2011-04-07.tn.txt</fn>
Member (Maize) Setswana
Ke ka nna jang tokololo ya Grain SA?
Folio strap: Tlaleletsoboleng
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Motho mongwe le mongwe yo o leng montshakuno wa dithoro, o ka nna tokololo ya Grain SA. Go na le botokololo jo bo farologaneng jwa mokgatlho o, fela jo bo tlwaelegileng thata, ke jwa ditokololo tsa bogwebi jo bo tletseng le ditokololo tsa setlhophathutano.
Dituelo tse di duelelwang botokololo jwa bogwebi jo bo tletseng ke R2 ka tono mo tonong e nngwe le e nngwe e e gorositsweng, ka tuelelo ya bonnye jwa R570 (go tsenyeletsa VAT)
Go na le botokololo jwa setlhophathutano jo bo jang R10 ka tokololo ya setlhophathutano ka ngwaga. Fa go na le batho ba ba ratang go dira setlhophathutano le go nna ditokololo tsa Grain SA, tsweetswee ikgolaganyeng le Motlhankedi wa Tlhabololo yo o gaufi le lona, bao maina le megala ya bona di tlhagelelang mo lemoragong la tsebe ya bofelo ya lokwalodikgannyana lo. Maitlhomo a ditlhophathutano ke go tshwara dipitso gangwe le gape, tse mo go tsona go buisanelwang dintlha tsotlhe tsa ntshokunothoro. Go nna tokololo ya setlhophathutano go raya gape go fitlhelela dikhosokatiso tse dintsi tse di tlhagisiwang ke Grain SA ngwaga otlhe.
Re solofela gore bontsintsi jwa bantshakuno ba ba tlhabologang bo tlaa nna ditokololo tsa bogwebi tse di feleletseng tsa Grain SA ka go duela lekgethwana la bona la R2 ka tono mo tonong nngwe le nngwe e ba e robang. Grain SA e tlhoka botokololo jwa gago gore re tle re kgone go buelela bantshakunothoro botlhe mo Aforikaborwa ka lentswe le le lengwe.
<fn>PulaImvula.Miss(maize).2010-10-13.tn.txt</fn>
Miss (Maize) Setswana
Se fose ditšhono tsa gago
Instructions:
Folio strap: Thulaganyetso ya ntshokuno
Byline: Phonnie du Toit, Setheo sa Dijalothoro sa ARC.
Grabber: Nna podi matseba, tšhono e e gaisang ya gago e ka tlhagelela ka bonako jo o sa bo solofelang.
Grabber: Leka gore o se semelele thata mo o ka fosang ditšhono tse di gaisang tsa gago tse di masisi mo ntshokunong ya dithoro e e atlegileng.
E re ka bantshakuno ba dithoro ba ikaegile ka gore setlha sa dijalo sengwe le sengwe e nne se se siameng, dithoro tse dintsi di rulaganyediwa mo godimo ga setlha sa ntshokuno se le sengwe ngwaga ka ngwaga. Mo pakeng e khutshwane jalo, tšhono e e siameng e tlhagelela gangwe fela mo mabakeng a le mantsi. Bantshakuno gantsi ba fosa ditšhono tse dikgolo go fokotsa ditshenyegelo kgotsa go thibela ditatlhegelo tsa dijalo tse di kwa godimo ka gonne ba sa dira ka nako.
Go na le ditšhono di le dintsi tse di siameng tse di ka tlhagelelang mo pakeng ya paakanyo pele ga nako ya go jwala gammogo le go tswelela mo setlhakgolong. Se se latelang ke dikao tsa seo:
Tšhono ya go reka e e gaisang
Ela tlhoko dithekiso tse di kgethegileng tsa boleng jo bo siameng. Itirele dikelotlhoko mo setlheng sa kgolo go lekanyetsa boleng jwa tiragatso ya dikuno tse di dirisiwang mo polaseng ya gago. Se se tlaa go kgontsha go tsaya ditshwetso tse di siameng le go tlhopha kuno e e gaisang. Itlhomele dikgono tsa botlhodi. Tereilara e kgologolo e e beetsweng tlhotlhwa e e isegang, e e rekisiwang mo fantising ya selegae, e ka nna tšhono ya botshelo.
Letlhajwalo le le gaisang
Se ke tšhono e gantsi e fosiwang ke bantshakuno. Mo makgating a le mantsi didiriso tsa metšhine tse di itlhokomolositsweng di tlhola tiego e e sa tlhokafaleng. Nako e e siameng ya go tlhokomela didiriso tsa gago ke fela mo bokhutlong jwa setlhajwalo sa gago. Fa didiriso di bolokwa morago ga go phepafadiwa sentle thata, le go sirelediwa kgatlhanong le jego, go tlaa tlhokega nako e nnye thata le ditshenyegelo tse di potlana go siamisa didiriso. Fa o siame mo letsatsing le le lolametseng maemo a go jwala, go tlaa go dira gore o ikutlwe o le mo taolong ya ditiro tsa gago.
Go sireletsa mmu wa gago
Pula ya matlakadibe e le nngwe fela e ka tlhola tshenyo e e boitshegang mo masimong a dijalo. Gangwe fela fa mmugodimo o latlhegile, go batla go sa kgonege go o bona gape. Le mororo tshomarelo ya mmu e dira karolo ya lenaneotlhabololo la pakatelele la polase, bantshakuno ba tshwanetse ka dinako tsotlhe ba bo bo le malalaalaotswe go lemoga dikgaolo tse kgonagalo ya kgogolego e ka diragalang teng. Matlakadibe o o solofelwang mo polaseng ya gago ga a ka ke a bonelwa pele. Fa o lemoga lefelonyana le le bokoa mo konturung, le baakanye ka bonako jo bo kgonagalang. Seo e ka nna tšhono e e gaisang ya gago go thibela tshenyego mo mmung o o botlhokwa.
Dira taolo mofero ya gago ka nako e e maleba
Mo taolomoferong e e nonofileng mo mmiding, sekao, go na le dibolayatlhatshana dingwe tse di siameng (dikuno tsa taolomofero ya sekhemikale). Tota fela le sona sebolayatlhatshana se se siameng se ka dira ka katlego fela fa maemo a se siametse. Ka jalo dirisa tšhono mo letsatsing le maemo a loapi a siameng mme e seng mo letsatsing le phefo e fokang kgotsa mo kemong e e mogote le e e omileng. Bogolo (size) jwa mofero le jona ke jwa botlhokwa thata go fitlhelela taolomofero e e atlegileng. Mo makgating a le mantsi, go botoka fa mefero e sa le mebotlana. Diketelo tsa masimo gangwe le gape, go ela tlhoko dikgatotswelelo tsa dijwalo mmogo le mefero, ke tsa botlhokwa thata. Se beele sepe ka moso! Laola mefero e sa le menana.
Sireletsa dijwalo tsa gago mo disenying
Ditshenekegi, jaaka sebokophetlhi sa mmidi, di ka tlhola tshenyo e e boitshegang mo mmiding le mabeleng. Tshenyo e ka dirwa mo pakeng e khutshwane thata. Dipalo tse di kwa godimo tsa dibokwana tsa ditshenekegi mo faneleng ya semela di ka laolwa ka botlalo ka dibolayasenyi dingwe. Fela le gale, fa dikgatotaolo di busediwa morago, mabaka a go retelelwa a siame thata. Lebaka ke gore, fa sejwalo se golela mo kgatong e e latelang kgotsa bogolo jwa sebokwana bo oketsega, sesala ke gore khemikale ga e nne le nonofo e e lekaneng. Tekolo ya dijwalo e e tletseng le ya gangwe le gape e tlaa thusa go tlhoma nako e e gaisang ya taolo ya disenyi e e atlegileng.
Letlhathobo le le gaisang la dijwalo tsa gago
Dijwalo dingwe di tlhoka go rojwa sentle ka nako e e maleba. Mo lebakeng la matonkomane, ditatlhegelo tsa thobo kgotsa boleng jwa dithoro tse di sa tlhokafaleng di diragala fa thobo e ka dirwa pele kgotsa morago ga nako thata. Go swetsa ka letlha la thobo le le gaisang la dijwalo, montshakuno o tshwanetse go tseela tlhogong maemo a le mmalwa jaaka mmala wa peo, maemo a tlelaemete le tlhagelelo ya malwetse. Mo lebakeng la dinawa tsa soya, thanthanyego ya maungo e ka diragala mo tshimong jaaka dijwalo di butswa. Fa di ka robiwa morago thata montshakuno o ka itemogela ditatlhegelo tsa thobo tse di kwa godimo ka ntlha ya thanthanyego. O se ka wa bo wa fosa tšhono ya go bona thoro nngwe le nngwe ka nako ya thobo.
<fn>PulaImvula.MmeJane(maize).2011-04-07.tn.txt</fn>
Jane(Maize) Setswana
Mme Jane a re...
Folio strap:
Photo: Use a new photo of Jane
Le mororo go tsewa matsapa a magolo go laola mofero, re bone gore mo setlheng se se metsi se se rileng seno bantshakuno ba bantsi ba kgaratlhile thata go laola mofero. Monongwaga o ntse sekao se se siameng go bontsha bantshakuno gore go dirisa taolomofero ya sekhemikale ke yone fela tsela! Mo makgating a le mantsi masimo a ne a kgobotlega gore bantshakuno ba ka tlhagola mo gare ga mela e bile mo makgating a le mantsi bantshakuno ba fentswe kgatlhanong le mefero.
Ke nako e e siameng go keleka masimo a gago gore o tle o lemoge mathata a o tla thulanang le ona ngwaga o o tlang. Mefero ga e a tshwanela go go tshoganyetsa - e ka nna mefero ya motlhogelaruri e e ka bong e ntse e le teng mo masimong mo ditlheng tse dintsi, kgotsa mefero ya ngwaga o o tlang e ka tswa mo peong ya mefero e e wetseng mo mmung mo setlheng seno.
Ga go ise go nne thari go dira pharologano mo masimong a gago. Gakologelwa tse di latelang:
Se itlhokomolose patsonyana e nnye ya mofero, laola patso eo pele e anama;
Tlhaola mofero gore o kgone go itse mmaba le go kgona go tsaya matsapa go o laola.
O se letlelele ka gope semela sa mofero go dira peo, bontsi jwa mefero ya motlhogelaruri e ka ikatisa ka peo le dikutwana.
Laola mofero mo ntshokunong ya dijalo ya gale. Gakologelwa go batlisisa ka dibolayatlhatshana tse di kgonegang tse di ka dirisiwang go laola mofero.
O se letlelele mofero go gola ka phuthologo mo molelwaneng. Tlhase e e maswe e ka tswa teng fa le go anamela mo masimong.
Netefatsa gore paakanyo ya boalopeo jwa gago e siame, ga go a tshwanela go nna le mofero mo tshimong pele o jala. Se se tlaa fa dijalo sebaka go gola ntle le kgaisano.
Fa metlhogelaruri e le gona, akanya go dirisa mekgwa ya go-sa-lemeng gotlhelele, gore o tle o laole mefero sekhemikale.
Tlhagola masimo mo go leng mefero ya motlhogelaruri. Tshugommu e ama mefero maswe. (Bona ntlhana ya bosupa fa godimo, mo mabakeng mangwe, taolomofero ya sekhemikale e ka nna tlhopho e e botoka).
Tlhokomela gore o se anamise mefero semotšhine ka go rwalela dinokwana tsa medi, digwete le medithola mo masimong a phepa, ka didiriso tsa semotšhine. Lobelo lwa go fitlha kwa tshimong e nngwe lo ka dira gore batho ba itlhokomolose go phepafatsa didiriso.
Tshwaya dikgaolo tse mefero e e leng mo go tsona mo polaseng ya gago mo letlhabuleng gore o tle o gakologelwe go di laola sentle mo setlheng se se latelang.
Ka lesego ditlhotlhwa tsa dithoro tsotlhe di bonala di tlhatloga - ke solofela ka pelo yotlhe gore le wena o tla tswelela gore wena - montshakuno - o bone poelo morago ga thobo le go rekisa dijalo tsa gago. Gakologelwa gore temothuo ke go feta tsela ya botshelo fela - ke kgwebo mme o tlhoka go tsepamisa matsapa otlhe a gago mo go direng poelo gore o tle o nne montshakuno yo o itshegeleditseng.
<fn>PulaImvula.MmeJane(maize).2011-05-11.tn.txt</fn>
Jane(Maize)350 words English
Mme Jane a re...
Folio strap:
Photo: Use a photo of Jane
Gautshwane jaana bobegakgang bo bonala bo bega thata ka bosenyi le bonweenwee. Go diragalang ka batho ba rona, dikemo tsa rona le maitsholo a rona? Gongwe re tshwanela go bua ka maitsholo!
Maitsholo a tiro a akaretsa molebo, boitshwaro, tlotlo, tlhaeletsano le tirisano - gore o tsamaisana jang le ba bangwe. Potso e e thata ke gore mo seemong se se siameng le go amogelesega ke eng kgatlhanong le gore ke eng se se phoso le se se gatelelang.
Mo dingwaganyaneng tse di fetileng go ntse le ditlamo le batho bangwe ba maitsholo a bona a tiro a neng a tlhobaetsa le go nna le kamego e e bosula mo bathong ba bangwe. Se se akaretsa go itlhaba ngololo fa ba bangwe ba dira sengwe se se sa amogeleseng.
Maitsholo a tiro jaaka boikanyego, go dira tiro sentle, go tlotla se motho o se dirang, go nna le boikaelelo jwa maitlhomo le go ikutlwa/ go nna karolo ya ponelopele kgotsa togamaano e e bophara, go botlhokwa. Ga re a tshwanela fela go batla go dira, mme re eletse go dira selo se se tshwanetseng. Maitsholo a tiro a tswa ka fa teng!
Mo temothuong go na le ditšhono tse dintsi tsa go bua maaka le go tsietsa. Akanya ka batho ba ba adimang madi ba bo ba sa a buse morago ga thobo; kgotsa batho ba ba jalang dijalo, ba di rorele kwa mmarakeng ba bo ba dira jaaka e kete ga ba a roba sepe; kgotsa ba ba adimang madi go jala palo e e rileng ya diheketara mme ba bo ba jala go feta (ka jalo ba sa dirise ditsenngwateng tsotlhe mo masimong jaaka go rulagantswe). Batho ba ba sa tlotleng konteraka tsa bona, batho ba ba dirang diipato tsa go re goreng ba sa dire ka natla, batho ba ba rekisang dilo tse e seng tsa bona le batho ba ba rekang dilo tse di utswilweng...se ke lenaneo le le sa feleng.
Fa re batla go aga lephata la temothuo mo nageng ya rona re tshwanela go boela morago kwa dikgopolotheog tse di siameng tsa boikanyego, go dira ka natla, boikgapo le tlotlo. Mongwe le mongwe, go akaretsa le batho ba ba mo mafapheng a puso, o tshwanetse go dira tiro e e tshwanetseng ya letsatsi. E ke yona fela tsela e re tlaa atlegang ka yona fa e le gore re ya go feta tsela e dilo di dirwang ka yona - iphetole wena pele! Nna sekao, o ikanyege. A re boeleng kwa maemong ao re ka buang re sa ipelaele: lefoko la me ke tlotlo ya me!
<fn>PulaImvula.MmeJaneSays.2011-06-07.tn.txt</fn>
Jane(Maize) Setswana
Mme Jane a re ...
Folio strap:
Photo: Use a photo of Jane
A boitumelo jo bo boitshegang go nna karolo ya phanele ya tlhatlhobo ya kgaisano ya Molemirui wa Ngwaga. Go tserwe matsapa a dingwaga go dira lenaneotlhabololo la rona mme go ne go jesa monate go kgona go bona dikemo tsa manontlhotlho tse di fitlheletsweng ke bantshakuno bangwe. Go tlhopha bafitlhelelamakgaolakgang ba bararo go ntse bokete jo bo boitshegang ka mongwe ke mongwe a ne a dirile go tlala seatla!
Le mororo go le gontlentle le go duela go bona tswelelopele ya bantshakuno bangwe, go sa ntse gape go utlwisa pelo botlhoko go lemoga gore batho bangwe tota ga ba dire tswelelopele epe. Ka bomadimabe re sa ntse re fitlhela bantshakuno ba ba sa direng dilo tsa motheo ka tshwanelo - paakanyommu, nontsho, tlhophopeo e e nepagetseng le taolomofero. Fa o sa dire dilo tsa motheo ka nepagalo ga o kitla o nna montshakuno wa mogwebi.
Gantsi batho ba go bolelela gore ga ba kgone go dira le go latela mekgwatiriso e e nepagetseng ka ntlha ya mabaka a le mmalwa - bangwe ba re ga ba na terekere, bangwe ba baya tshenyegelo ya go reka peo le monontsha molato, fa bangwe ba tshwaya puso phoso. Fa o batla go nna montshakuno yo o siameng, o tshwanetse go loga leano. Re bone dijalo dingwe tse di kgatlhisang tse di jetsweng ka letsogo - setshanyana se sennye sa lefatshe se ka ntsha dijalo tse di gaisang fa o ka baakanya mmu sentle, wa dirisa peo e e nepagetseng le monontsha le go laola mefero. Go botoka thata go jala kgaolo e nnye (e o ka e kgonang) le go dira sengwe le sengwe ka nepagalo, go na le go jala kgaolo e kgolo le go e dira manyanyabea ka ntlha ya lebaka lefe fela. Fela fa o setse o kgona go bereka kgaolo e nnye sentle, ke gona jaanong o ka atolosang kgaolo e o batlang go e bereka.
Re tshwanetse go gakologelwa gore lenaneotlhabololo le la Grain SA le tlamelwa ka matlole ke diterasete tsa dithoro (bogolosegolo Maize Trust) mme ba ba re tlamelang ka matlole ba rata go bona tswelelopele. Fa go se na tswelelopele e e bonalang mo masimong, re tlaa patelesega go tswala lenaneo le mo dikgaolong tseo. Ammaaruri e tla nna letsatsi le le botlhoko go ka emisa go ema bantshakuno nokeng - fela le gale se, se mo maruding a lona. Fa kemonokeng le katiso tse re di tlhagisang di le mosola mo go lona, lo tlaa tshwanela go diragatsa diphetogo tse di tlhokegang mo mekgwatirisong ya ntshokuno ya lona. Go bokete go nna montshakuno yo o atlegileng, fela moo go mo maruding a lona - re gona go lo naya katiso le kemonokeng yotlhe e re ka e kgonang, fela lo tshwanetse go fetola ditsela tsa lona.
<fn>PulaImvula.MmeJaneSays.2011-07-07.tn.txt</fn>
Jane(Maize) Setswana
Mme Jane a re...
Folio strap:
Photo: Use a photo of Jane
Mo go Pula mo dingwageng tse dintsi go fitlha jaanong re ntse re tsepamisitse kgopolo mo temothuong le ntshokuno fela, fa gongwe re lebala gore kwa ntle ga molemirui, go ne gotlhelele go ka se nne le ntshokuno le fa e le dijo kgotsa faeba (tlhale). A tota o itse gore o botlhokwa go le kana kang? A o itse gore o fepa setšhaba?
Rotlhe re ikgatolosa go bua ka HIV le AIDS - jaaka e kete ke sekhutso sengwe sa ditšhaba tsa lefatshe. Ga re tsee ope o hutsegile fa a tshwere ke kgatelelo ya madi, kgotsa bolwetse jwa sukiri kgotsa kankere. Ke tumelo ya me e e tletseng gore re tshwanetse go tsaya HIV le Aids jalo. Mogare o o tlhasela thulaganyo ya tshouto (immune) ya gago le go bulela malwetse a mangwe go go bolaya. Dikgang tse di monate ke gore o ka tshela botshelo jo bo fetileng jo bo itekanetseng le fa e bile o na le HIV.
Re tshwanetse go dira eng?
Itlhatlhobele HIV gore o itse seemo sa gago. "Kitso ke maatla".
Fa o na le mogare wa HI, bona kalafi ko tleleniking. Se amogele tirelo epe e e bokoa kwa tleliniking efe kana efe mme o netefatse gore fa o tshwanelwa ke go amogela "anti - retro virals" (ARV) (go ya ka palelo ya cd 4 ya gago) o di amogela ka gale le go di nwa jaaka o laetswe. Gajaana ga go na kalafi ya HIV, fela e a laolega, mme o ka tshela botshelo jo bo tletseng jo boleele fa o e laola sentle.
Fa o tlhatlhobetswe HIV le go fitlhelwa e go tshwere, itlhatlhobele le TB. Fa tshouto ya gago e le kwa tlase ka ntlha ya HIV, o na le kgonagalo ya go tshwarwa ke TB. Ke TB e e go tlhokisang keletso ya dijo, e e go dirang gore o gotlhole, e e go dirang gore o latlhegelwe ke mmele. Netefatsa gore fa e le gore o na le TB o bona kalafi, gore otle o fole - TB e a alafesega!
Fa ka fa go le lengwe. O tlhatlhobetswe TB mme wa fitlhelwa e go tshwere gona itlhatlhobele HIV - go a kgonagala gore o ka bo o tshwerwe ke TB ka gore tshouto ya gago e le bokoa.
Ga go tlhokege gore mongwe a swe ka ntlha ya gore a na le mogare wa HI - o tshwanetse go itse seemo sa gago le go bona kalafi. Tsweetswee itlhatlhobe mme fa o na le mogare, bona kalafi. Re lo tlhoka lotlhe!
<fn>PulaImvula.MmeJaneSays.2011-09-27.tn.txt</fn>
Jane(Maize) (350 words) Setswana
Mme Jane a re...
Folio strap:
Photo: Use a photo of Jane
Nako le nako re tlhoka go ema le go ipotsa gore re dira eng? Mo go lekeng go bona karabo re tlhoka gape go bua gore ga re dire eng. A re simolole ka se re sa se direng:
Ga re dirise borakonteraka ba basweu go lema masimo a bantsho.
Ga re direle batho temothuo.
Ga re leke go naya batho ditšhono tsa temothuo ba ba ntseng le ditšhono mo malobeng.
Ga re ikoketse marago ka matlapa.
Ga re leke go bona maduo a karata ya BEE mo go ba ba rekang dikuno tse.
Ga re leke go bona maduo a karata ya BEE mo go ba ba tlamelang ka ditsenngwateng.
Re dira eng? Re:
Tlhabololo bantshakuno ba bantsho - bantshakuno ba bantsho ba ba ikemetseng, ba ba itshegeleditseng.
Katisa bantshakuno ba bantsho go tlhaloganya mabaka a gore ba dira eng, ba se direlang.
Go rotloetsa bantshakuno go dirisa metswedithuso ya tlhago ka botlalo.
Go bontsha bantshakuno ba bantsho gore ba ka tlhokomela lefatshe le ba le dirisang.
Go thusa batho ba ba se nang gona, go itirela lotseno, le go intshetsa dijo, morafe wa bona le setšhaba sa rona.
Go ntšhwafatsa sebopego sa temothuo - go tswa go madirelo a a mo thateng ya basweu go ya go le a a nang le kemedi ya ditlhopha tsotlhe tsa setso le semorafe.
Go thusa batho ba ba nang le lefatshe - lefatshe la morafe kgotsa lefatshe le le hirilweng, kgotsa lefatshe la motho (go le dirisa sentle ka boitshegeletso le poelo).
Leka go dirisana le mafapha otlhe a puso go gokaganya thuso e e newang bantshakuno.
Loga maano gore bantshakuno ba nne le metšhine le didiriso
Loga maano go fitlhelela dikabo go tswa kwa mafapheng.
Ke swaba thata fa gongwe fa ke utlwa gotwe batho ba "lemela" bantshakuno ba bantsho. Batho bangwe le mekgatlho mengwe, ba dirisetsa lefatshe la bantshakuno go iponela mesola, mme ba bo ba bitsa seo "tlhabololo ya montshakuno". Fa o le montshakuno wa mosweu o dirisa lefatshe le e leng la montshakuno wa montsho - le hire, le duelele le go amogela gore o hirile lefatshe le go itemela mo go lona. Tsweetswee, se itire yo o thusang bantshakuno.
<fn>PulaImvula.MmeJaneSays.tn.txt</fn>
Jane(Maize) Setswana
Mme Jane a re...
Folio strap:
Photo: Use a photo of Jane
Mo dikgannye fa gautshwane go builwe thata ka Mokgatlho wa Bašwa wa ANC o bua ka lefatshe (le ka dibanka le meepo) mme go a kgatlhisa go bona ka moo batho ba akanyang ka go farologana ka teng mabapi le ntlha e ya lefatshe.
Ke tsaya lefatshe jaaka motswedithuso o re ntshang dijo le faeba go tswa mo go ona. Dilo di le dintsi mo lefatsheng di oketsega ngwaga le ngwaga - batho, diphologolo tsa gae, dikoloi, jj. Fela lefatshe lona ga le oketsege - le lekanyeditswe. Fa o akanya gore go na le boidiidi jwa batho ka lefatshe le lennyennye le le ka ntshang dikuno (gonne re tshwanetse go gakologelwa gore batho ba dirisetsa sebaka magae a bona - ditoropokgolo di dirisa lefatshe go gola), re tshwanetse go netefatsa gore karolwana nngwe le nngwe ya lefatshe e dirisiwa ka botlalo.
Mo Aforikaborwa gompieno, re na le seemo se se matswakabele koo bogolo jwa lefatshe la temothuo le le humileng le dirisiwang ke bantshakuno ba bogwebi ba basweu. Jaanong go na le dipuo tsa go baamoga lefatshe kwa ntle ga tuelo le go le abela bantsho. Ka ntlha e nngwe go na le lefatshe le le boitshegang mo taolong ya merafe (mo taolong ya pusomerafe), mme bogolo jwa lona ga bo dirisiwe. Go sa ntse gape go na le diketekete tsa diheketara tse di abilweng sešwa go ya ka mananeo a Lefapha la Merero ya Lefatshe. A se ke ka ga mmala wa letlalo la motho? Go ya ka nna, NNYAYA - go nna montshakuno yo o atlegileng wa mojelaganong, molemipotlana kgotsa wa mogwebi ga go tsamaelane ka gope le mmala wa letlalo la gago.
Re itse gore go nna montshakuno yo o atlegileng, o tlhoka kitso le bokgoni, metšhine, mebaraka le matlole a ditsenngwateng tsa ntshokuno. Go fa motho lefatshe Bonolo fela ga go mo dire montshakuno - fa o eme mo karatšheng, ga o koloi! Fa o na le lefatshe, ga o montshakuno. Fa o batla go bidiwa montshakuno, o tshwanetse wa bo o dirisa lefatshe la gago ka botlalo - o ntsha dikuno ka bontsi jo o ka bo kgonang.
Ke tshikinya gore re nee batho botlhe kemonokeng e ba e tlhokang mo lefatsheng le ba setseng ba na le lona, gore karolwana nngwe le nngwe ya lefatshe e ntshetse setšhaba sa rona dijo. Fa lefatshe le lotlhe le ntsha dikuno sentle, ke gona jaanong re ka nnang le go tshwenyega ka dintlha tse dingwe. Lefatshe le botlhokwatlhokwa thata, mme fa o na le lefatshe, o rwala maikarabelo a go le dirisa. Jaaka bantshakuno a re semeleleng mo ntshokunong e e tletseng mme re se itshwenye ka ditshwaelo tse di dirwang ke boradipolotiki ba ba itebeling ba le bosi.
<fn>PulaImvula.Moisture(wheat).2011-03-14.tn.txt</fn>
Moisture (Wheat) Setswana
Tshomarelo ya bongola ya dijalo tsa korong
Instructions:
Folio strap:
Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Bantshakuno la Grain SA
Dijalo tsotlhe di tlhoka metsi go gola, mme ntlha ya botlhokwa thata mo ntshokunong ya dithoro ya lefatshe le le omileng ke go nna teng ga bongola jo bo lekaneng ka nako ya kgolo ya sejalo sa korong sa gago.
Go tswa kgweding eno, kgatiso ya Pula/Imvula ya korong e tlaa romelwa babuisi botlhe mme e seng fela bantshakuno ba ba buang Sesotho ba kwa Foreisetata. Re tshwanetse ka jalo go gakologelwa gore Kapabophirima e na le tlelaemete ya Mediterranean, se se rayang gore ba amogela pula mo marigeng, se e leng setlha sa jalo ya korong. Botlhokwa jwa tshomarelo ya bongola jwa mmu mo bantshakunong ba korong mo Kapa bo batla bo se botlhokwa jaaka bo ntse mo nageng e e setseng ya Aforikaborwa, koo re tshwanelang go somarela pula ya selemo mo mmung e dimela di tlaa dirisang bongola jwa yona ka nako ya dikgwedi tsa komelelo tsa mariga.
Ntshokuno ya dijalo e batla bongola. Dijalo tse di farologaneng di na le ditlhokego tse di bongola tse di farologaneng tse di tshwanetseng go tsewa tsia pele go tsewa tshwetso ya gore go iwa go jala sejalo sefe. Bongola gape bo sa ntse bo tlhokelwa go rotloetsa kumaganyo ya masalela a sejalo se se fetileng le go oketsa diteng tsa humase mo mmung, ka jalo go dirwa dikotla tsa sejalo se se tlang.
O ka bo o ise o swetse gore a o ya go jala korong kgotsa nnyaya; tshwetso ya gago e tla bo e ikaegile ka go nna le poelo ga ntshokuno ya korong, gammogo le togamaano ya tirisolefatshe ya pakatelele ya gago. Bantshakuno ba bantsi ba tsere tshwetso go jala dijalo dingwe mo thefosanyong e e kgethegileng nngwe, go sa kgathalasege kwelotlase le godimo ya ditlhotlhwa mo pakeng e khutshwane. Go jala korong ngwaga le ngwaga go tlaa netefatsa gore o na le dijalo fa ngwaga o siame le gore o na le korong e o ka e rekisang fa tlhotlhwa e le kwa godimo (le mororo se se kgatlhanong le sona e le nnete - o tlaa nna le korong gape le mo dingwageng tse di maswe e bile gape o tlaa tshwanela go amogela ditlhotlhwa tse di kwa tlase fa di nna teng).
Go tlhokega gore o leke go netefatsa gore sejalo sa gago se nna le bongola jo bo lekaneng sentle mo mmung mo pakeng ya kgolo yotlhe ya sona. Mebu yotlhe e ka boloka metsi, le mororo e mengwe e tshwanetse botoka go gaisa e mengwe mo go bolokeng bongola jwa mmu. Mebu e e motlhaba thata ga e a siama thata go boloka metsi ka gore metsi a ka nwelelela botlhofo le go latlhega, kwa ntle ga gore go bo go na le llaga e e sa tsweleleleng (ya letlapa le mmopa) e e tlaa thibelang metsi go nyelela kwa tlasetlase. Mebu e e nang le dillaga tse di sa sutlhelegeng (sekao mmopa) mo botennye jo bo seng kwa tlase ga 600 mm go ya 1 m, e siametse sentle tshomarelo ya bongola jwa mmu le ntshokuno ya dijalo ngwaga le ngwaga. Mebu e mentsi kwa Foreisetatabotlhaba e tshwanela tlhaloso e, ke ka moo e tshwanelang ntshokuno ya korong ya mariga thata le mororo e le kgaolo ya pula ya selemo.
Kwa ntle ga gore o bo o lesego tota go nna le nosetso, o tlaa tshwanela go ikanya pula go tsenya bongola mo mmung. Boalogodimo jo bo tlhanyaolotsweng jwa mmu, bo tlaa kgontsha pula go nwelelela mo mmung. O tshwanetse wa bo o setse o lemogile gore metsi a feta bonolo jang mo mmung o o thata. Kobelo mo godimo ga mmu le yona e thusa mo nwelelong ya metsi mo mmung; e sa ntse gape e fokotsa titaagano ya marothodi le go letla nako e telele gore metsi a nwelelele.
Metsi a bolokwa mo go tse di magareng ga dikarolwana tsa mmu. Mebu e farologana go tswa go motlhaba go ya go serokwa go ya mmopeng mme mmu mongwe le mongwe o ka boloka selekano se se farologaneng sa metsi. Motlhaba, mmopa le serokwa, e ka boloka palogare ya 25 mm ya bongola ka 150 mm ya mmu. (Mo mmung wa botengmedi jo bo feleletseng jwa 1 m, go kgonega go boloka 180 mm ya pula). Selekanyo sa bongola jo bo ka bolokwang mo mmung bo ikaegile ka mofuta wa mmu, seemo sa sebopego sa mmu le temego le botengmmu.
Bongola jwa mmu bo ka latlhega go tswa mo mmung ka ntlha ya phasalalo ya marang a letsatsi. Boalogodimo jwa mmu bo a gotela mme se se oketsa mowafalo, tiro ya khapilari mo mmung (se ke motsamao wa bongola jwa mmu magareng ga dikarolwana tsa mmu), go ya boalogodimong jwa mmu koo a mowafalediwang mo lefaufaung, mme le ka ntlha ya phufulelo ya mefero le dimela dingwe le dingwe tse di kaiwang e le mofero mo tshimong. (Se ke sengwe sa dibako tse dikgolo tsa tatlhegelo ya bongola jwa mmu).
Re ka boloka bongola botoka jang?
Netefatsa gore pula e e nelang mo mmung e tsenelela mo mmung, le go tshola boalogodimo bo le mo maemong a a eletsegang. Legogo la boalogodimo le dira sethibedi se se thata mme dipula tse di latelang di taboge fela fa godimo go na le go tsenelela mo porofaeleng ya mmu.
Tlogela masalela a dijalo tse di fetileng ka bontsi jo bo kgonegang gore o tle o kgone go fokotsa titiagano ya marothodi a pula mo boalogodimong jwa mmu, mme ka jalo wa fokotsa tlhamego ya legogo. Go tshwanetse go gakologelwa gore go ya fela ka tshugego ya masalela, sejalo se ka tlhoka tlaleletso ya monontsha ya naeterojene ka ntlha ya kgololo e e bonya ya dikotla tse di salang mo masaleleng a dijalo.
Morago ga dipula tse di bokete, thuba legogo le le ka bong le tlhamegile mo godimo ga mmu. Legogo ga le thibele fela tsenelelo ya dipula tse di latelang mme gape le rotloetsa tiro ya khaphilari e e omisang mmu.
Tshola masimo a se na mofero paka yotlhe ya go tswa thobong ya dijalo tse di fetileng go fitlha dijalo tse di latelang.
Popo ya kobelo ya lorole mo godimo ga boalogodimo jwa mmu e dira jaaka sethibedi sa tiro ya khaphilari e e tlholang go tsamaya ga bongola go tswa mo porofaeleng ya mmu go tsena mo lefaufaung. Le mororo kobelo e monyela phasalalo ya marang a mogote wa letsatsi, mowafalo e sa ntse e diragala fela ka kelo e e bonya go tswa ka 5 cm e e fa godimo ya kobelo ya mmu e e omileng (kobelo ya lorole)
Kobelo e ka nna ya masalela a dijalo (go bua ka kakaretso) kgotsa ya lorole e e tshwanelang go tsholwa e siame mo pakeng yotlhe ya bogola (fallow) ka tshugo ya semotšhine ya mmu.
Dielemente dingwe tsa ntshokuno ya dijalo di botlhokwa mo go maswe mo go boneng katlego. O tshwanetse go boloka bongola ka bontsi jo o ka bo kgonang mme gape o tshwanetse go tshola masimo a gago a se na mofero ka dinako tsotlhe. Bongola ke nngwe ya dintlha tse di kgoreletsang thata mo ntshokunong ya dijalo
<fn>PulaImvula.MoistureMaize.2010-02.tn.txt</fn>
Moisture (Maize) Setswana



Tshomarelo ya bongola ya ntshokuno ya dijalo mo lefatsheng le le omileng



Instructions:

Folio strap: Tshomarelo ya bongola

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Ntlha ya botlhokwa thata mo ntshokunong ya dithoro mo lefatsheng le le omileng ke go nna teng ga bongola jo bo lekaneng mo kgolong ya sejalo se se rileng.



Tshedimosetso ke selekanyo sa pula gammogo le gore e ka solofelwa leng, malebana le kgaolo nngwe le nngwe ya Aforikaborwa e e teng. (botsa Lefapha la Temothuo la selegae). Se se ka dirisiwa fela jaaka kaedi mo thulaganyetsong ya ntshokuno ya dijalo.



Go reng re tshwanetse go somarela bongola mo mmung?

Ntshokuno ya dijalo e tlhoka bongola - dijalo tse di farologaneng di na le ditlhokego tse di farologaneng tsa bongola, se se tshwanetseng go tsewa tsia pele go tsewa tshwetso ka ga sejalo se se tlang go jalwa.

Go na ga pula ga tlhago ga go diragale tota ka nepo ka nako e e tlhokegang ya sejalo se se rileng sengwe le sengwe.

Ka kakaretso, dikgaolo tsa ntshodikuno ya dijalo mo Aforikaborwa di na le tlelaemete e e kgwatata.

Go tlhokega thata go netefatsa gore go na le bongola jo bo lekaneng ka nako ya go jala e e kwa setlhoeng go letla go mela le tlhamego ya medi go sa le gale. Nako ya jalo e e kwa setlhoeng e tlaa tsaya tsia ditlhokego tsa semela tsa bongola ka nako ya dikgato tse di masisi tsa go gola, mabapi le dipula tsa ngwaga le ngwaga tse di solofetsweng go na mo setlheng seo (sekao, go rulaganyetsa gore nako ya go ntsha lofetlho ga mmidi kgotsa go thunya ga sonobolomo, e nne paka ya go na thata ga pula).

Go rotloetsa go sugelelwa ga masalela a dijalo tsa ngogola le go oketsa diteng tsa humase mo mmung ka jalo o tlamela dijalo ka dikotla mo mmung.



A mebu yotlhe e ka boloka metsi?

Ee, le mororo mebu e e motlhaba thata mo llageng e e marose e tlogela metsi a mantsi go minyega.

Mebu ya dillaga tse di seng marose (sekao, e e mmopa) kwa botennye jo bo seng kwa tlase ga 600 mm go ya mmitareng o le mongwe, ke yona tota e tshwanetseng tshomarelo ya bongola mo mmung le ntshokuno ya dijalo ka ngwaga le ngwaga.



Re bebofatsa monyelo ya metsi a pula botoka jang mo mmung?

Nwelelo ya pula e tokafadiwa ke:

Boalogodimo jwa mmu jo bo sa lotaganang; le/kgotsa

Kobelo mo godimo ga mmu.



Bongola bo bolokwa jang mo mmung?

Metsi a bolokwa mo diphatlheng tse di fa gare ga dikarolwana tsa mmu.

Mebu e farologana go tswa go motlhaba, serokwa go ya go mmopa.

Mofuta mongwe le mongwe wa mmu o ka boloka selekanyo se se farologaneng sa metsi.

Motlhaba, mmopa le serokwa ka palogare di ka boloka bongola jwa 25 mm ka 150 mm ya mmu. (Mo mmung wa botengmedi jo bo nonofileng jwa mmitara e ole mongwe, go kgonega go boloka 180 mm ya pula).



Ke eng se se tlholang bongola go latlhega go tswa mo mmung?

Phasalalo go tswa letsatsing. Boalogodimo jwa mmu bo a gotela mme se se oketse mowafalo.

Tiro ya tsamaosetshikana mo mmung. Se ke motsamao wa bongola jwa mmu mo gare ga dikarolwana tsa mmu, go ya boalogodimong jwa mmu koo bo tlaa mowafadiwang go tsena mo loaping.

Phufulelo ka mefero kgotsa semela sefe kgotsa sefe se se ka kaiwang mofero mo tshimong. (Se ke nngwe ya dibako tse dikgolo tsa tatlhegelo ya bongola jwa mmu).



Re ka somarela bongola botoka jang?

Go netefatsa gore pula e e nelang mo mmung e ka nwelelela mo mmung, ka jalo re tshola boalogodimo bo le mo maemong a a eletsegang. Logôgô mo boalogodimong jwa mmu lo dira sekgoreletsi se se popota mme go ya pele metsi a pula a taboga fela fa godimo ga mmu mo boemong jwa go nwelelela mo porofaeleng ya mmu.

Leka ka bojotlhe go boloka masalela a dijalo tsa ngogola gore o fokotse kutlwalo ya tlhamalalo ya marothodi a pula mo boalogodimong jwa mmu ka jalo o nyenyefatse tlhamego ya logôgô. Go tshwanetse go gakologelwe gore go ya fela ka tshugo ya dirite, sejalo se ka tlhoka menontsha ya senaeterojene ya tlaleletso ka ntlha ya kgololo e e bonya ya dikotla tse di sa ntseng di le mo masaleleng a dijalo.

Morago ga dipula tse di bokete, thuba logôgô lo lo ka bong lo tlhamegile mo godimo ga mmu. Logôgô ga lo thibele fela nwelelelo ya pula ya tlaleletso, mme gape lo rotloetsa tiro ya tsamaosetshikana, e e omisang mmu.

Tshola masimo a gago a se na mofero paka yotlhe go tswa thobong ya dijalo tse di fetileng go ya jalong ya sejalo se se latelang.

Tlhamego ya "kobelo ya lorole" (dust mulch) mo boalogodimong jwa mmu e dira e le sekgoreletsi sa tiro ya tsamaosetshikana e e dirang gore bongola bo tsamae go tswa mo porofaeleng ya mmu go tsena mo lefaufaung. Le mororo kobelo e monyela phasalalo ya mogote go tswa letsatsing, mowafalo e sa ntse e diragala, mme ka kelo e e kwa tlasenyana go tswa ka 5cm e e fa godimo ya kobelo ya mmu o o omileng ("kobelo ya lorole").

Kobelo e ka nna masalela a dijalo (go bua ka kakaretso) kgotsa "kobelo ya lorole" e e tshwanetseng go tsholwa jalo mo nakong yotlhe go ise go lengwe ka tshugommu ya semotšhine ya mmu.

Mo magareng ga dipula, go botlhokwa go tsweletsa "kobelo ya lorole" go somarela selekanyo sa metsi se se kwa godimo go tsamaya le porofaele ya mmu yotlhe.





<fn>PulaImvula.Money.2008-01.tn.txt</fn>
Money Tswana

Go laola ditshenyegelo tsa gago



Instructions:

Folio strap: Mabaka a madi

Byline: Tshedimosetso e tswa mo kaeding ya Grain SA: Ntshodikuno le thekiso ya mmidi.



Ka kakaretso go tshwanetse go gakologelwe gore temothuo e dirwa go ikaeletswe go dira poelo. Go tlhokega madi a mantr go jala mmidi mme tlhomoditshenyegelo mabapi le ntshodikuno ya mmidi ke nngwe ya dintlha tsa botlhokwa mo tsamaisong ya temodithoro.



Go botlhokwa go kgaoganya ditshenyegelo ka ditlhopha tse di farologaneng di le pedi - ditshenyegelo tsa ka tlhamalalo kgotsa dithenyegelo tse di tlhomameng.



Ditshenyegelo tse di tlhomameng (Overhead costs)

Tse ke ditshenyegelo tse di amanang le tsamaiso ya tiro ya polase yotlhe - ke ditshenyegelo tse di ka se keng ka tlhamalalo tsa amanngwa le jalo ya sejalo se se kgethegileng. Gale ditshenyegelo tse di a tswelela go sa kgathalesege gore ke nako efe ya ngwaga kgotsa setlha. Ditshenyegelo tse di akaretsa dituelelo tsa palotlotlo, dituelelo sa banka, dituelo le meputso, dikgogo, metlakase, dilaesense le makgetho, dipaakanyo le tlamelo, merokotso mo dikadimong, ditshenyegelo tsa dipalamo, dikwalelo, jalo le jalo. Ditshenyegelo tse di ka farologana go tswa molemiruing go ya molemiruing, go ya fela ka: bogolo jwa polase, bokete jwa molato le tsela le tshenyegelo ya tsamaiso.



Ditshenyegelo tsa ka tlhamalalo

Tse ke ditshenyegelo tse di ka amanngwang ka tlhamalalo le sejalo se se jetsweng. Ditshenyegelo tse di akaretsa dilwana di tshwana le disele, monontsha, peo, dikhemikale, thobo, thekiso le badiri ba nakwana. Mo mabakeng a le mantr, ditshenyegelo tse di a tshwana ka heketara go sa kgathalesege gore ke mofuta ofe wa temo le thobo e e kgonegang ya sejalo se se jalwang.



Go botlhokwa thata gore togamaano ya matlole e e siameng e bo e dirilwe pele go ka jalwa sejalo sepe fela. Go botoka thata go baakanya le go jala kgaolo e nnye sentle gore o tle o nne le sebaka se se botoka sa go nna le dijalo. Go na le ditshenyegelo tse gantsi di sa akanngweng fa go rulaganngwa jalo ya sejalo - fa tlase go latela sekao sa mefuta ya tshugommu e e ka tlhokegang ka nako ya tirego ya ntshodikuno ya dijalo.



Dikgatokgonego tse di tlhokegang:

Go tshela laeme

Go desa masimo

Go repa masimo

Go lema ka mogoma wa ditšhesele

Go lema

Paakanyo ya boalopeo

Go jala

Kgatsho ya dibolayatlhatshana le dibolayasenyi

Tshelo ya nontshogodimo

Tlhagola

Kgatshotlaleletso ya dibolayatlhatshana kgotsa dibolayasenyi

Thobo

Thoro ya dithoro ka dipalangwa.



<fn>PulaImvula.Money.2010-04-01.tn.txt</fn>
MONEY (MAIZE) Tswana



Dintlhananolo tsa go adimela temothuo madi



Instructions

Folio Strap : Tsamaiso ya Kgwebo

Byline : Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Shakespeare o kile a re: "Le fa e ka nna moadingwa tota le ena moadimi, gantsi kadimo e a itatlhegela mmogo le ditsala". Se ammaruri ke kgakololo e e siameng e motho a se kitlang a e lebala ka gope. Fela le gale, fa o le montshakuno gompieno, o ka iphitlhela o patelesega go adima madi go tsena mo ntshokunong.



Tota go reng bantshakuno ba tlhoka go adima madi?

Le fa o ka tswa o na le lefatshe kgotsa le se yo, kgotsa o na le fela mofuta mongwe wa thuolefatshe, temothuo ke kgwebo mme o tlaa tlhoka madi gore o kgone go tsamaisa kgwebo ya gago. Gape ga go kgathalesege gore o fitlheletse jang lefatshe. O ka tswa o le moamogedi wa pusetsolefatshe, kgotsa kabosešwa ya moamogedi wa pusetsolefatshe, kgotsa o ka bo o rekile lefatshe o dirisitse madi a gago a o a boneng go tswa dikgwebong tse dingwe - o ya go tlhoka madi go dira temothuo.



Lefatshe le tlhotlhwagodimo, e bile gantsi batho ba ipotsa gore ba tlaa bona kae madi go reka lefatshe. Ka bomadimabe, lefatshe ke karolo fela ya kgwebo e. Fa o tshwanela go dira temothuo ka loruo, o tlhoka go reka loruo (e ka nna dikgomo, dinku, dipodi, dikolobe kgotsa dikoko). Fa o batla go nna montshakuno wa dijalo kgotsa merogo, o tlaa tshwanela go reka diterekere le didiriso gore o kgone go lema mmu. Se ga e ise e nne bokhutlo, ka gore o sa ntse o tlaa tlhoka madi go reka ditsenngwateng tsa ntshokuno (peo, monontsha, dikhemikale, disele, j.j). ga se motlholo go beeletsa madi a mantsi mo ditsenngwatennye le metšhine go na le lefatshe.



Tumelano ya kgwebisano ke eng?

Go adima madi ke kgwebo - mongwe o dirile madi, a o batlang go a beeletsa le go bona poelo mo khepetleleng. Ka mafoko a mangwe, motho yo madi e leng a gagwe o batla go netefatsa gore ga a ne a latlhegelwa ke madi le gore morago ga paka ya kadimo, ba tlaa boelwa ke madi a a fetang a ba a adimisitseng. Se ke fela go tsaya "resiki". Fa bothata jwa go latlhegelwa ke madi bo le kwa godimo thata o ya go duela tlhotlhwa e e kwa godimo thata go adima madi ao, kgotsa o tlaa duela morokotso o o kwa godimo mo mading ao.



Mo makgetlong a le mantsi, fa o adima madi o tlhoka go neelana ka tshireletso ya mofuta mongwe mo kadimong. Se ke gore fa o ka palelwa ke go duela kadimo, moadimi a kgone go rekisa selwana seo, se o se neetseng jaaka tshireletso go boelwa ke madi a gagwe.



Molao wa Bosetšhaba wa Tseisomolato

Mo malobeng , batho ba ne ba adima madi mo setheong sengwe mme e re fa ba palelwa ke go duela kadimo eo, ba ye gape kwa setheong se sengwe go adima madi koo. Batho ba ne ba sa patelediwe go bega dišuga (dikoloto) tsotlhe tse ba nang natso. Molao wa Bosetšhaba wa Tseisomolato o fetotse sebopego seo, mme setheo sa kadimiso se ka bonwa molato wa "kadimiso e e botlhaswa" fa ba adimile mongwe madi yo o ka se kgoneng go busa kadimo. Go na le sefala sa deitha ya dikadimo tsotlhe, mme le fa montshakuno a sa bege melato ya gagwe yotlhe (se tota a tshwanetseng go se dira), setheo sa kadimiso se ka bona tshedimosetso ka montshakuno, mme sa gana kopo ya kadimo e ntšhwa.



Gangwe le gape bantshakuno ga ba itumele fa dikopo tsa dikadimo tsa bona di ganwa, fela le gale, fa o sa kgone go busa dikadimo, kwa bofelong o tlaa goelediwa jaaka yo o jelweng (tšhonneng) mme go tlaa latela dilo di le pedi tse di maswe. Setheo sa kadimo se tlaa latlhegelwa ke madi, mme wena o nne le rekoto e e maswe ya tseisomolato, se se ka go thibelelang gotlhelele go adima madi mo isagweng. Go tota go le botlhokwa thata go lemoga gore madi mangwe le mangwe a a adimilweng a a busiwa - dikadimo ke dikadimo mme e seng dimpho kgotsa dikabelo.



Go reng bantshakunothoro ba bašwa ba kgaratlha go bona dikadimo?

Go na le dintlha di le mmalwa tse di tlhotlheletsang bonolo jo o ka adimang ka jona:



Kgono ya tuelo go ya ka diphopholetsokelelo tsa madi a seatleng

Batho ba ba go adimileng madi ba tlhoka go itse gore kwa bokhutlong jwa paka o tlaa nna le madi go busa kadimo. Fa re ka tsaya temothoro jaaka sekao, go jala sejalo sa korong, o tlaa tlhoka go beeletsa bokana ka R5 000 ka heketara. Ka tlhotlhwa ya gajaana ya korong (mo setlheng se se tswang go feta se, bantshakuno ba paletswe ke go fitlhelela R2 000 ka heketara), o tlaa tlhoka go bona thobo ya ditono tse 2,5 ka heketara gore o kgone fela go tshela. Gakologelwa gore palogare ya thobo ya pakatelele e kwa tlase ga ditono tse 2 ka heketara mo dikgaolong di le dintsi. Fa montshakuno a batla go adima madi go lema korong, moadimi o tlaa sekaseka thobo ya pakatelele, tlhotlhwa e e solofetsweng ya korong le ditshenyegelo tsa go ntsha sejalo. Ka e nako, ga go ope yo o ikaelelang go adima bantshakuno go lema korong - mme lebaka le utlwala sentle. Ntshokuno ya korong ga e busetse sepe.

Dipoelo tse di kwa tlase mo peeletsong ya khepetlele

Madirelo a korong gajaana a mo tlapukeng, fela gape go tshwanetswe go gakologelwe gore ka kakaretso fela poelo mo ntshokunong ya dithoro e mo kgatelelong, e e boitshegang. Go batla go nna le lefetiso mo kunong nngwe le nngwe, se se tlholang ditlhotlhwa di le kwa tlase, ntswa ditshenyegelo tsa ntshokuno di le kwa godimo mo go maswe. Tiragatso yotlhe fela ga e na poelo. Mo mabakeng a a ntseng jalo setheo sa kadimo ga se mafolofolo go ka adimisa madi gonne moadingwa a ka se kgone go naya moadimi poelo e e bonalang mo peeletsong ya khepetlele ya gagwe.

Maitemogelo a montshakuno

Fa o simolola kgwebo kgotsa boiphediso jo bošwa, o tlhaela maitemogelo mme go a kgonagala gore o dire diphoso. Gantsi go ntse jalo le ka bantshakuno ba ba tlhabologang - ga ba na maitemogelo a dingwaga tse dintsi le e seng yona rekoto e e netefaditsweng. Se se dira gore go adima madi go nne bokete e le ruri!

Tshireletso ya kadimo

Jaaka go setse go umakilwe, moadimi o batla go itse gore fa o sa kgone go busa kadimo o tlaa kgona go rekisa dithoto tsa gago go busa madi a gagwe. Mo makgating a mantsi, montshakuno ga a kgone go neelana ka lefatshe e le sesireletsamolato (se e leng tlwaelo mo karolong ya bogwebi). Bontsi jwa bantshakuno ga se beng ba lefatshe (jaaka go ntse mo lefatsheng la morafe le le le hirilweng), gongwe montshakuno o ka tswa a na le bonto ya ntlha e e kwadisitsweng mo lefatsheng go bona theko ya lefatshe leo. Fa montshakuno a sa kgone go neelana ka tshireletsomolato, moadimi o ka nna a gana go adimisa ka madi, gonne a boifa gore o ka latlhegelwa ke peeletso ya gagwe.



Bantshakuno ba sikologa jang lebaka la gore gale go tlhokega gore ba neelane ka tshireletsomolato go ka bona tseisomolato ya ntshokuno?

Peeletso e e tlhokegang go jala sejalo e tsamaela R4 500 ka heketara. (Palogare ya tshenyegelo fela go tlhalosa puisano e). Fa montshakuno a tshwanela go lema diheketara tse 100, o tlaa tlhoka go adima R450 000. Se ke madi a a boitshegang e le ruri.



Fa go tsewa gore montshakuno o mo lefatsheng le le siameng, mo kgaolong ya pula e e kwa godimo, koo thobo e e akanyediwang e leng kwa godimo, le foo ditlhotlhwa tsa dijalo di kgontshang go ka dira poelo mo sejalong seo, montshakuno o ka ya go buisana le Land Bank kgotsa dibanka tsa kgwebo, kgotsa dikgwebo tsa temothuo kgotsa koporasi, go ka bona kadimo ya ntshokuno.



Re tsaya gape gore montshakuno ga a kgone go neelana ka lefatshe la gagwe e le sesireletsomolato sa kadimo, mme o tshwanela go tla ka sesireletsamolato sa mofuta mongwe. Fa ke teng fa inšorense ya ditsenngwateng e tsenang teng. Inšorense ya ditsenngwateng e diretswe go akaretsa "ditiro tsa tlholego (Modimo)" mme e seng mekgwatiriso ya temo e e bokoa. Ka mafoko a mangwe, montshakuno o tshwanetse go dira ka fa mekgwatirisong ya ntshokuno e e siameng, mme a nne le palogare ya thobo ya pakatelele e e amogelesegang gore a kgone go letlega go bona inšorense e. Setlamo sa inšorense se baya tswelelopele ya montshakuno leitlho go tloga fela kwa tshimologong, mme ba ka nna ba gana go sireletsa dijalo mo kgatong efe kampo efe - ba sekaseka mofuta le boteng jwa mmu, ditshekatsheko tsa dikaommu, tirego ya jalo, tlhopho ya mofutapeo, nontsho, pego ya tlhogô, taolo ya mofero le disenyi, mme kwa ntle ga gore tsotlhe tse di dirilwe go ya ka ditlhokegotaelo tsa bona, batla gana go inšora dijalo.



"Ditiro tsa tlholego" tse montshakuno a sireleditsweng kgatlhananong natso, fa inšorense e amogetswe, di ka tsenyeletsa komelelo, serame, merwalela, sefako le molelo. Gakologelwa, ga ba sireletse mekgwa ya temo e e bokoa. Fa o ka nna le tatlhegelo ya dijalo ka ntlha ya phoso ya gago, ga o ne o sirelediwa.



Fa o amogetswe mo inšorenseng ya ditsenngwateng gona setlamo se go netefaletsa ditono tse di rileng kgotsa lotseno (go na le dipholisi tse di farologaneng tse di dirang ka go farologana go le gonnye). Fela le gale, inšorense e akaretsa fela 60 - 65 % ya boleng jo bo sireleditsweng. A re re, sekao, palogare ya thobo ya pakatelele ya gago mo kgaolong ke ditono tse 4 ka heketara tsa mmidi, o o ka jang R1 500 ka tono, (ke sona boleng jo bo sirelediwang e leng R6000 ka heketara), inšorense e tlaa netefatsa fela 60% ya boleng joo, e leng R3 600 ka heketara. Jaanong o tlaa gakologelwa gore re rile ditshenyegelo tsa ntshokuno di tsamaela R4 500 ka heketara. Ka mafoko a mangwe o tlaa bo o inšoretswe kwa tlase ga ditshenyegelo tsa ntshokuno. Fa o ne o le setheo sa kadimiso, o ne o se kitla o batla go adima montshakuno madi, o itse sentle gore fa go tshokile go ka nna le tiro ya tlholego, montshakuno ga a ne a kgona go busa kadimo - le mororo a na le inšorense ya ditsenngwateng. Go tshwanetse go gakologelwe gape gore inšorense ya ditsenngwateng e turu, - mo ngwageng o o fetileng bantshakuno ba ba tlhabologang kwa Foreisetatabotlhaba ba ba neng ba jetse korong, ba ne ba tshwanela go duelela inšorense ya ditsenngwateng tsa bona go feta R850 ka heketara.



Ke ditheo tsa kadimiso dife tse bantshakuno ba bantšhwa ba ka di fitlhelelang tsa dijalo/loruo lo lo farologaneng?

Jaaka go itshupa mo puisanong e e fa godimo, go adimisana ka madi go na le mathata, mme go na le dintlha di le dintsi tse di tlhokang go tsewa tsia pele go kopiwa kadimo. Go na le ditheo tse di ka adimisang madi, fela fa di netefalediwa gore di tlaa busediwa madi. Go a kgonega mo bantshakunong go dira dikopo tsa dikadimo tsa ntshokuno go tswa kwa Land Bank, dikgwebo tsa temothuo (Senwes, OVK, NWK, MGK, GWK), dikoporasi tsa temothuo (VKB), dibanka tsa kgwebo, ditheo tsa tlhabololo (Koporasitlhabololo ya Temothuo ya Mpumalanga - (MADC), Banka ya Uvimba kwa Kapabotlhab, j.j Setheo sa kadimiso ga se patelesege go adima madi - tsotlhe di na le matshwaotlhopho le dipholisi tsa tsona tsa kadimiso. O ka buisana le mekgatlho e mme wa tlhotlhomisa ka ditlhokego tsa yona.



Go diragalang fa bantshakuno ba na le molato o o saletseng?

Mo dingwageng tse di fetileng, ka poelo ya temothuo e le mo kgatelelong, go ne go diragala gore bantshakuno ba dire ngwaga otlhe, ba ntshe dijalo tse ba di rekisang, mme kwa bokhutlong jwa setlha ga ba a kgobokanya madi a a lekaneng go duela kadimo ya bona ya ntshokuno. Se ke maemo a a kgobang marapo ka gore montshakuno o tlaa bo a diretse lesidi ngwaga otlhe, mme gongwe ga a ne a nna le gona go jala sejalo se se latelang. Le mororo go jala sejalo se se latelang e ka nna gona fela tsela ya go duela molato o o kwa morago, ditheo tsa kadimiso di tshwanetse go ela tlhoko, e se re gongwe tsa pegwa molato wa kadimo e e botlhaswa.



Ke kgakololo efe e re ka e nayang bantshakuno ka ga go adima madi?

Dira dipalelo tsa gago ka kelotlhoko e kgolo;

O se lekanyetse ditshenyegelo tsa ntshokuno tlase;

O se fetise tekanyetso thobo e e kgonegang;

O se fetise tekanyetso ya tlhotlhwa e e kgonegang ka tono;

Jwala fela mebu e e gaisang ya gago;

Tlhopha sejalo se se nang le bothata jo bo kwa tlase jwa go feila;

Bona kgakololo e e siameng;

Dira sengwe le sengwe sentle;

Jwala diheketara di le mmalwa mme o di dire sentle thata - se ikgame ka tiro le ka tekanyetso;

Fa o le setlabošweng, simolola ka bonnye mme o godise kgwebo ya gago ka iketlo (lekanyetsa mathata a gago);

Reka ditsenngwateng tsa boleng jo bo siameng, go tswa batlameding ba ba itsegeng;

Reka ka ditlhotlhwa tse di kwa tlase ka fa go ka kgonegang, fela o gatelele boleng;

Rekisa dijalo tsa gago ka tlhotlhwa e e kwa godimo ka fa go ka kgonegang; le

Netefatsa gore o dira sengwe le sengwe ka nako e e siameng - o se emisetse sepe metsotso ya dikgobalo.



Jaaka o le montshakuno, o mosola thata mo go Aforikaborwa - ipele ka gore bantshakuno ba fepa le go apesa lefatshe!













<fn>PulaImvula.Mpumalanga.2008-03.tn.txt</fn>
Mpumalanga Tswana

Setshwantsho se taka mafoko a a sekete...

Ditshupetso tsa Ditekelelo kwa Mpumalanga



Instructions:

Folio strap: Ditshupetso tsa ditekelelo

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Grain SA

Photo 1: Setsha sa tekelelo kwa Malekutu.

Photo 2: Tshimo e e bapileng le setsha sa tekelelo kwa Malekutu.

Photo 3: Setsha sa tekelelo kwa Mbuzini.

Photo 4: Ishupetso ya tekelelo kwa Matibidi.

Photo 5: Masimo a poraefete mo kgaolong ya setsha sa tekelelo kwa Matibidi.

Photo 6: Masimo a peraefete mo kgaolong ya setsha sa tekelelo kwa Matibidi.

Photo 7: Rre Jerry Mthombothi, mogokaganyitlhabololo wa porofense: Mpumalanga, kwa tekelelong kwa Bronkhorspruit.

Photo 8: Rre Jerry Mthombothi (molemeng) le Rre Boy Mokoena (molemi) kwa tekelelong kwa Bronkhorspruit.

Photo 9: Setsha sa tekelelo kwa Dundonand.

Photo 10: Sersha sa tekelelo kwa Dundonald.



Nngwe ya diporojeke tsa rona mo Lenaneotlhabololong la Balemirui, e e tlamelwang ka matlole ke Maize Trust, e jala le go tsweletsa ditshupetso tsa tekelelo mo dikgaolong tse di farologaneng. Maitlhomo a ditekelelo tse ke go bontsha "Mokgwatiriso o o botokatoka" mme re dirisetsa ditsha tse mangwe a malatsi a balemirui a a tshwarwang mo ngwageng otthe.



Setshwantsho sa 1 ke setsha sa tekelelo kwa Malekutu, dikilometara di ka nna 30 bokonebotlhaba jwa Nelspruit. Setshwantso 2 ke tslumo mabapi le setsha sa tekelelo.



Go na le dintlhapuisano di le dintsi mabapi le ditshwantsho tse pedi mme pharologano mo dithobong tse di tlaa robiwang magareng dijalo tse e tlaa bo e le ka nttha ya tse di latelang.

PH ya mmu: go tshetswe llaemo mo tekelelong.

Monontsha o o tshetsweng: go tserwe dikaommu tse go thailweng tshelo ya Uaeme le monontsha mo go yona - ela tlhoko pharologano ya mmala magareng ga masimo a mabedi a.

Methale ya peo: tekelelo e jetswe ka peo ya maidi fa e nngwe e le peo ya mong e e bolokilweng go thobong e e fetileng.

Letlhajalo: tekelelo e jetswe mo go Ngwanaitseele 2007 fa e nngwe le ka Sedimonthole 2007.

Palopalo ya dimela le katologano mo moleng: le mororo go sa kgonege go bona katologana mo setshwantshong sa tekelelo, katologano mo mmiding o mongwe se sukagane thata.



Setshwantsho 3 ke kwa setsheng sa tekelelo kwa Mbuzini, 150 km kwa borwabotthaba jwa Nelspruit, go ya ntlheng ya Swaziland. Mmidi fa o bonala o le montle thata - bogolosego fa o tshwanngwa le le dijalo tse di lemilweng balemi ba tikologo e e. Botlhokwa jwa tseosekao ya mmu, pH ya mmu, nontsho, palopalo ya dimela, tthopho ya mofutapeo, le taolo ya mofero le ya disenyi, tsotlhe ke ditlhogo tsa puisano mo kgaolong e.



Ditshwantsho 4, 5 le 6, di tserwe kwa Matibidi (bokone jwa Graskop). Kguolo e ke ya morafe koo bogolo jwa tiro bo dirwang ke basadi ka mabogo (Jerry Mthobothi, mogokaganyitlhabololo wa porofense wa Mpumalanga, a e se se batla e le tshotlako ya basadi). Setshwantsho 4, sa batho mo tshimong ba tshotse dikhukhu, se tserwe mo tshupetsong ya tekelelo, fa e le gore ditshwantsho 5 le 6 ke a masimo a poraefe mo kgadong.



Dintlha tsa ntshodikuno tsa botlho kwa tse re tsepamisitseng mogopo mo go tsona mo kgaolong ke tse di latelang:

Tseosekao ya mmu - go kgontsha go tshela dilekanyo tse di nepagetseng tsa llaeme le monontsha o o tshwanetseng tota;

Letlhajalo le le nepagetseng tota;

Palopalo ya dimela le ditlhopho tsa mefutapeo; le

Jaolomofero.



Balemi mo kgaolong e ba ne ba abelwa diterekere le dimatšhine ke Lefapha la Temothuo la mpumalanga le fa bontsi jwa tiro bo sa ntse bo dirwa ka diatla - go na le mathata a magolo mabapi le kabelo ya setlhopha ya didiriso e e tlaa tlhokang kelotlhoko e e tona thata fa go tshwanelwa go dirisa peeletso e ka botswapelo. Gale go a kgonega go abelana tiriso ya didiriso tsa temothuo le diterekere, fela bothata jo bo bokete go rarabololwa ke dipaakanyo le tlamelo - tota ke mang yo rwalang maikarabelo ao?



Ditshwantsho 7 le 8 ke tsa ga rre Jerry Mthombothi, (ka fa molemeng) mogakaganyi wa tlhabololo wa porafense. Mpumalanga le Rre Boy Mokoena (molemi) kwa tekelelong kwa Bronkhorspruit. Mmidi wa teng o montle le e bile setlha se bongola thata se dirile taolomofero bokete.



Rre Mokoena o ne a le mongwe wa bagaisani ba Kgaisano ya Molemi wa Ngwaga, 2007 - ga re ne re mmona ka Seetebosigo, 2007, o ne feditse mogopolo go tlogela terno ka ntlha ya leuba. Monongwaga o jetse 400 ha ya mmidi jaaka go bontshiwang mo ditshwantshong tse di tsamaelanang le se.



Go na le balemi ba bantsi mo kgaolong e ba ba setseng ba le balemi ba kgwebo - taolomofero ke bongwe bo le bosi jwa mathata jo bo setseng go ka rarabololwa. Tsepamisomogopolo e e kgethegileng ya rona mo setlheng se se tlang e tlaa nna taolomofero ka dikhemikale.



Ditshwantsho 9 le 10 ke tsa tekelelo kwa Dundonald, botlhaba go ya Swalsing go tswa Badplaas. Setshwantsho 9, se bontsha dipholo tsa tsamaiso e e siameng e bile pharologano magareng ga tekelo le le tshimo e nngwe mo setshwantshong 10 e bonala sentle.



Mathata mo kgaolong e, fela jaaka mo mabakeng a mantsi, a akaretsa tseosekao ya mmu, matlha a jalo, dipalopalo tsa dimela, montsho le taolomofero. Balemi mo kgaolong e ka kakaretso ba jala ditokana tsa masimo mo lefatsheng la morafe.



Rre neela rre Jerry Mthombothi kola ya tshephe ka boleng jwa ditshupetso tsa ditekelelo mme re solofetse go ithuta go le gontsi ka nako ya malatsi a balemirri a a rulagantsweng mo dikgweding tse di tlang.



<fn>PulaImvula.Opot.2008-07.tn.txt</fn>
Opot Tswana



Dipeo tsa oli le poroteine ke eng?



Instructions:

Folio Strap: Dipeo tsa oli

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneo la Tlhabololo ya Balemirui la Grain SA



Go ya ka tlhaloso ya "webo" ya Dithoro le Dipeo tsa Oli tsa Aforikaborwa, dithoro di tlhalosiwa jaaka ditlhaka (cereals) tse di siametseng go nna dijo tsa batho. Dipeo tsa oli le tsona di siame go nna dijo tsa batho e bile di mosola thata ka ntlha ya oli e di e ntshang. Dijalo tsa dithoro le dipeo tsa oli mo Aforikaborwa ke matonkomane, bali, garase, korong, outse, mmidi, mabele, dinawa tsa soya le sonobolomo.



Dijalo tsa dipeo tsa oli di lemelwa bogolo oli e e mo dipeong tsa tsona. Diteng tsa oli ya dithoro tse dinnye (jaaka korong) ke 1% - 2% fela; mme tsa dipeo tsa oli tse dingwe di simolola ka 20% ya dinawa tsa soya go feta 40% mo disonobolomong le khanola. Metswedi e megolo ya dioli tsa peo tse di jewang ke dinawa tsa soya, disonobolomo, khanola, katune le matonkomane. Dioli tsa peo go tswa mo folekese (linseed) le dinawa tsa khaseta (castor beans) di dirisediwa maikaelelo a mo madirelong. Mafura le dioli tse di jewang le gale di tshwana ka popego ya dimolekhula. Mo themphereitšheng ya phaposi mafura a komota, fa dioli di le metsi.



Disonobolomo, matonkomane le dinawa tsa soya tsotlhe ke dijalo tsa selemo - di jalwa ka nako ya dikgakologo morago ga go feta ga kotsi ya segagane (di bosisi thata mo segaganeng) mme di gola mo setlheng sa dikgwedi tsa selemo (mo dikgaolong tsa pula ya selemo). Dijalo di butswa mo letlhabuleng mme gantsi di robiwa morago ga segagane sa ntlha se se na go wa. Ka fa go le lengwe khanola yona ke sejalo sa mariga - ke yona sejalo se le sosi sa dipeo tsa oli se se sa tshabeng segagane. Dithoro tse di kotutsweng di a silwa go gamola dioli. Mafura le dioli ke dikotla tsa botlhokwa mme di dirisiwa jaaka dioli tsa salate le kapeo, kgotsa tsa loisiwa go dira majerine le dioli tse dingwe tsa kapeo. Dikuno tse di tlaleletsa kgotsa emela dikuno tsa diphologolo (jaaka botoro) tse di sa lekanang go kgotsofatsa ditlhokego tse di golang tsa baagi ba lefatshe.



Masalela a a salang morago ga go gamola oli go tswa mo dipeong tsa oli ke motswedi wa dikotla wa botlhokwa mo diphologong tsa polase. Dijo tsa dipeo tsa oli go tswa mo dinaweng tsa soya, matonkomane, khanola le folekese di humile diporoteine - fa di tlhakanngwa le ditswaki tse dingwe (jaaka dithoro) di tlamela ka phepo e e lekalekanang ka dikotla.



Kerafo 1: Ntshodikuno ya matonkomane mo Aforikaborwa.

Bokonebophirima

Gauteng

Limpopo

Mpumalanga

KwaZulu-Natala

Foreisetata

Kapabokone

Ditono tse di sekete

Dingwaga tsa ntshodikuno

Ntshodikuno ya Matonkomane mo AforikaBorwa

Ditono tse

Di sekete

Dingwaga tsa Ntshodikuno



Kerafo 2: Ntshodikuno ya dinawa tsa soya mo Aforikaborwa.

Bokonebophirima

Gauteng

Limpopo

Mpumalanga

KwaZulu-Natala

Foreisetata

Kapabotlhaba

Ditono tse di sekete

Dingwaga tsa Ntshodikuno

Ntshodikuno ya Dinawa tsa Soya mo Aforikaborwa

Ditono tse

Di sekete

Dingwaga tsa Ntshodikuno



Kerafo 3: Ntshodikuno ya peo ya Sonobolomo mo Aforikaborwa.

Bokonebophirima

Gauteng

Limpopo

Mpumalanga

KwaZulu-Natala

Foreisetata

Kapabotlhaba

Ditono tse di sekete

Dingwaga tsa ntshodikuno

Ntshodikuno ya peo ya Sonobolomo mo Aforikaborwa

Ditono tse

Di sekete

Dingwaga tsa Ntshodikuno







<fn>PulaImvula.Organise(maize).tn.txt</fn>
Organise (Maize) Setswana
Rulaganya sentle - ke tiro ya botlhokwa ya tsamaiso
Folio strap: Tsamaiso
Byline: Tshedimosetso e rulagantswe go tswa Kaeding ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling
Gore o kgone go nna mo seemong sa go diragatsa maano a gago a ditiro tsa isagwe le go fitlhelela maitlhomo a gago a kgwebo ya gago, go tlhokega go rulaganya sentle le ka nako.
Mo kgannyaneng ya Pula/Imvula ya Seetibosigo 2011: seripa sa leano se botoka go na le go tlhoka leano gotlhelele, togamaano e ne ya buisanelwa jaaka tiro ya tsamaiso. Tiro ya tsamaiso ya bobedi e re tlaa e tlhalosang ke thulaganyo. Thulaganyo e kaya gore o tshwanetse go baakanya ka thulaganyo go diragatsa maano a gago a ditiro tsa isagwe. Mo tiragatsong, le gale togamaano le thulaganyo gantsi di dirwa ka nako e le nngwe. Boammaaruri, thulaganyo e tsenyeletsa gore ke mang a yang go dira eng leng le kae le jang le go swetsa gore ke metswedithuso e mengwe efe jaaka metšhine, didiriso, dithulusu, didiriswa, dipopegotheo gammogo le madi e e tlhokegang go diragatsa ditogamaano.
Ka jalo go kgona go rulaganya sentle go botlhokwa thatathata gore montshakuno a itse metswedithuso ya gagwe - popego le botho. Mabapi le badiredi ba gagwe, montshakuno o tshwanetse a itse bokgoni jwa bona, thuto, katiso, kgono (popego, setegeniki le maikutlo), maitemogelo, dithata le makoa. Badiredi ba tshwanetse ba dirisiwe fa ba diragatsang go gaisa teng, mme fa go kgonega ba tshwanetse ba dire se ba se itumelelang go se dira. Gape go tlhokega go baakanya go sa le gale le go netefatsa gore sepalamo, didiriso, didiriswa, ditsenngwateng tsa ntshokuno le madi, tse di tlhokegang di tlaa nna teng kwa lefelong le ka nako e e nepagetseng.
Go rulaganya motho o tshwanetse go tsaya tsa ditro tsotlhe jaaka di rulagantswe le go akanya ka kabo ya metswedithuso go kgona go nna mo seemong sa go diragatsa ditogamaano ka nako jaaka go sweditswe.
Go ya ka thulaganyo ya tiriso motho o ka kopanya le togamaano le thulaganyo jaaka go bontshiwa mo Lenaneong 1. Sekao se ke tsweletso ya sekao se se dirisitsweng mo kgannyaneng ya maloba mabapi le togamaano.
Lenaneo 1: Togamaano le Thulaganyo: Beke 9 - 13 Motsheganong 2011
Mosupologo 9
Ditiro tse di rulagantsweng
Badiri ba ba amegang
Metswedithuso e mengwe
Mmidi
Tlholelela tshimo ya 5.
Jan.
Sekuta.
Buka ya direkoto.
Sonobolomo
Roba tshimo - Diheketara tse 3 -10.
Piet (Mokgweetsi).
Padiso, Vosloo,
Badiri ba nakwana ba le 2.
Serobi.
Diterekere tse pedi le ditereilara.
Dikgomo
Go lekola dikgomo.
Tlhola dilatso le dijophepo.
Fusetsa, tshwaya, dousa le go kala dinamane tse 100.
Klasie.
Klasie.
Moloto, Abram, Kagiso le Hendrik.
Pitse, buka ya direkoto.
Pitse, buka ya direkoto.
Mogotlha wa dikgomo, dilwana tsa go tshuba, melemo le didiriso, sekale le buka ya direkoto.
Dikoko tsa nama
Baakanya ntlo 3 (go tlosa motshetelo o mogologolo).
Ditiro tsa letsatsi le letsatsi.
Ntlo 1 le 2.
Johanna, Minah le Johannes.
Sarah, Monica le Dawid.
Disekupa, dikgetsi le tereilara.
Dithulusu tsa seatla tse di sa tshwaraganang.
Tirokakaretso
Penta bodirelo.
Rakonteraka wa poraefete.
Dithulusu tsa gagwe.
Mabapi le sekao se, go tsewa gore badiredi botlhe ba katisitswe mme ba na le bokgoni. Go ya pele metswedithuso e mengwe yotlhe e teng le go siama go dirisiwa. Fa go sa nna jalo ditogamaano le thulaganyo tsa gago, di tlaa tshwanela go atolosiwa go akaretsa katiso ya badiri, go baakanya metswedithuso e mengwe gore e nne teng le go siama fa tiro ya tota, jaaka go jala kgotsa go enta loruo, di tlhoka go dirwa.
Se ke sekao fela sa mokgwa o o ka dirisiwang go rulaganya mme o ka nyalanngwa bonolo go tshwanela mabaka le dithato tsa motho. Maitemogelo a tiriso a bontshitse gore ke thuso e kgolo go loga maano le go rulaganya sentle le go dira ka go kwala. Fela jaaka togamaano, thulaganyo e ka dirwa ka bukatsatsi (daeyari), ka mohuta ofe fela wa sekwalwa, mo botong ya mohuta mongwe, seileketeroniki kgotsa tsela efe fela e nngwe e e tshwanetseng.
Fela jaaka mo togamaanong, mo tiregong ya thulaganyo, motsamaisi o tlhoka go ineela mo ditirong tsa tsamaiso, e bong boeteledipele, tlhaeletsano, thotloetso, tholelotiro, kgokaganyo, go tsaya ditshwetso le go tsweletsa tiregatsotolamo. Bogolo jwa kamego mo ditirong tse bo tlaa laolwa ke bogolo jwa kgwebo.
Montshakuno o tshwanetse go ithora ka thulaganyo go tlhaeletsana le badiredi ba gagwe ka go rulaganya le go tsaya ditshwetso mabapi le go rulaganya (ke terekere efe e e tlaa dirisiwang kgotsa ke sediriso sefe kgotsa modiredi ofe). O tshwanetse gape go tsweletsa tiragatsotolamo le go gokaganya, go rulaganya mo dikaraolong tse di farologaneng tsa kgwebo. O tshwanetse gape o kgone go rolela ditiro tsa thulaganyo mo mongweng fa go tlhokega; montshakuno ga a ka ke a dira sengwe le sengwe ka boena.
Gakologelwa gore fa nngwe ya ditiro tsa tsamaiso e ka se ke ya diragadiwa ka tolamo, kgwebo ya gago e ka nna ya dira poelo, fela golo gongwe moragonyana fale - e ka nna dingwaga tse tlhano kgotsa lesome, kgotsa le go feta - kgwebo ya gago e tlaa ema tsi! Mme e sa le gape kgwetlho ya isagwe - fa tsamaiso ya gago e sa tokafale ngwaga le ngwaga - kwa bofelong kgwebo ya gago e tlaa ema tsi! Mo go rayang gore dipoelo ga di tlhole di dirwa. Motho ga a ke a dira dilo ka tsela e e tshwanang ngwaga le ngwaga. O tshwanetse go tokafala ka go oketsa lotseno lwa gago le/kgotsa go laola ditshenyegelo. Thulaganyo e e lolameng ke sediriso sa botlhokwa go fitlhelela tse di umakilweng fa godimo.
<fn>PulaImvula.Partneships.2010-01.tn.txt</fn>
Partneships (Maize) Setswana



Dimphato tse di tlhamilweng mo 2008/2009



Instructions:

Folio strap:Llenaneotlhabololo la Balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Jaaka go umakilwe pelenyana, tlhabololo ya montshakuno ga se tiro e e bonako le botlhofo - e akaretsa batho ba ba farologaneng ba le bantsi, mefamatiro e e farologaneng e le mentsi le nako e ntsintsi. Ga re ka ke ra dira se re le rosi mme ke gona ka moo re lebogelang thata kemonokeng le tseoseabe ya batho ba bangwe ba le bantsintsi. Monongwaga re dirile dimphato le ba ba latelang:



Kapabotlhaba

Kwa Kapabotlhaba dimphato tse di siameng di tlhamilwe le batho/mekgatlho e e latelang:

Seteišene sa Dipatlisiso tsa Temothuo sa Dohne - go thusa tekelelo ya mmu;

PANNAR Seed - ba etleeditse ka dipeo tsa masingwana a tekelelo;

Uvimba Financing Bank - tlamelo ka matlole go bantshakuno ba ba tlhabologang mo Kapabotlhaba;

Koporasitlhabololo ya Kapabotlhaba - tlamelo ka matlole go bantshakuno ba ba tlhabologang;

Monsanto Seed and Chemicals - mo dipontshotekelelong;

Lefapha la Temothuo - ditekelelo tsa dijalo, go tshwara dikhosokatsio;

UAP - go tlamela ka dikhemikale mo ditekelelong;

Sidi Parani - go tlamela ka menontsha mo ditekelelong;

Lefapha la Katlaatleloloago - diporojeke tsa temothuo mo Kapabotlhaba;

Senthara ya Kgogo - go tshegetsa le go gakolola bantshakuno ba ba dirisang diphologolo go Goga;

Mmasepala wa Kgaolo wa Amathole.



Mpumalanga

Mo Mpumalanga dimphato tse di siameng di tlhamilwe le batho/mekgatlho e e latelang:

Lefapha la Temothuo - go jala ditekelelo le go tshwara dikhosokatiso;

MADC - go tlamela bantshakuno ba ba tlhabologang ka matlole;

Reggie Mchunu, Pannar - peo ya ditekelelo le go nna le seabe mo Malatsing a Balemirui;

Afgri - tirisano mo mafelong a ditekelelo;

Omnia - go nna le seabe mo Malatsing a Balemirui;

Bayer - go nna le seabe mo Malatsing a Balemirui;

Shadrack Mabuza, Monsanto - go nna le seabe mo Malatsing a Balemirui;

Qwemico - go nna le seabe mo Malatsing a Balemirui le go gakolola ka dikhemikale;

Bongani Nkosi - Ditirelo tsa Agro Agriculture;

Kenneth Mokoena - Sasol Nitro;

Raymond Mnguni, Phillip Khoza, Obet Gininda and Snukie Mdluli - MADC;

Bongiwe Magagula - Land Bank;

Phonnie Du Toit - ARC Grain Crops Institute;

Karel Taljaard - South African Lime and Gypsum.



Bokonebophirima

Mo Bokonebophirima, dimphato tse di siameng di tlhamilwe le batho/mekgatlho e e latelang:

Lefapha la Temothuo GP;

Monsanto - Peo ya ditekelelo le tirisano ka Malatsi a Balemirui;

LED Randfontein - tshegetso ka Malatsi a Balemirui;

Barlow world - seabe mo Malatsing a Balemirui;

Tsunami - seabe mo ditshupetsotekelelong;

Senwes - tlamelo ya bantshakuno ka matlole;

Nerpo - tshwaraganelo ya Malatsi a Balemirui;

Land Bank - tlamelo ya bantshakuno ka matlole le tshwaraganelo ya Malatsi a Balemirui;

Agricol - peo ya ditshupetsotekelelo;

Pioneer - peo ya ditshupetsotekelelo;

Khula - go nna le seabe ka Malatsi a Balemirui.



Foreisetata

Mo Foreisetata, go tlhamilwe dimphato tse di siameng le batho/mekgatlho e e latelang:

Lucas Serage go tswa Sasol Fertilisers - monontsha mo ditekelelong le go nna le seabe mo Malatsing a Balemirui;

Div Bosman go tswa Omnia - tshegetso ka tlhatlhobo ya mmu le dikatlanegiso tsa monontsha le kemonokeng mo bantshakunong ba ba tsweleletseng;

Natis van Niekerk go tswa Wenkem - kemonokeng ya bantshakuno ba ba tsweleletseng mabapi le dikhemikale;

Deon van der Ross, OVK - tlamelo ya batshakuno ba ba tsweleletseng ka matlole;

Lefapha la Temothuo - katiso le kemonokeng go bantshakuno;

Novon Protecta - dikhemikale le kemonokeng;

Charles Matlou go tswa Pioneer - kemonokeng ya ditlhophathutano le bantshakuno ba ba Tsweleletseng;

Kobus Lindeque, Gert Heyns, Bright Breytenbach le Dudu Mashile go tswa Monsanto - kemokeng ya bantshakuno ba ba tsweleletseng, peo ya ditshupetsotekelelo le seabe mo Malatsing a Balemirui;

Ferdie Roodt le Jan Davel ba VKB - tlamelo ya bantshakuno ba ba tsweleletseng ka matlole;

Jan du Preez wa Opticrop - monontsha le tlhaloso ya ditshekatsheko tsa mmu;

Cliffe Deacon wa Agricol - peo.

<fn>PulaImvula.Pest.2008-03.tn.txt</fn>
Pest Tswana

Go laola sebokophetlhi sa mmidi



Instructions:

Folio strap: Taolodisenyi

Byline: Amos Njoro, mogokaganyi wa Porofense wa Lenaneo la Tlhabololo ya Bantshadikuno la Grain SA mo Bokonebophirima

Photos:

1. Go itemogelwa ditatlhegelo tse di kwa godimo ka ntlha ya tlhaselo ya sebokophetlhi.

Setshwantsho: J van den Berg ARC/GC1

2. Puo ya kakaretso ke gore sebokophetlhi sa mmidi se tlhola tatlhegelo ya 10% ka ngwaga ya sejalo sa mmidi, fêla tatlhegelo ya sejalo sotlhe e ka diragala.

Photo: R Bate, ARC/GC1

3. Dibokwana tse di godileng di ya phuku mo dikutung tsa dirite tsa mmidi mo marigeng jaaka mokone.

Photo: ARC/GC1



Sebokophetlhi sa mmidi ke sesenyi se se fitlhelwang ka gale koo mmidi o lengwang teng mo Aforika - sesenyi se ke semelafa sa Aforika mme mefuta ya majang e mentsi e tshegetsa modikotshelo wa sona.



Puo ya kakaretso ke gore sebokophetlhi sa mmidi se tlhola tatlhegelo ya 10% ka ngwaga ya sejalo sa mmidi, fela tatlhegelo ya sejalo sotlhe e ka diragala. Dibokwana di ja matlhare, lotlhaka le diako tsa semela sa mmidi.



Digopa tsa mmoto

Go tlhaloganya dintlha tsa botlhokwa tsa modikotshelo wa sesenyi go botlhokwa go go kgontsha go tsaya ditshwetso tse di botlhale mo taolong ya sona. Dibokwana tse di godileng tsa sebokophetlhi sa mmidi di itshuba jaaka mokone mo dikutung tsa dirite tsa mmidi tse di setseng mo tshimong mo pakeng ya mariga. Tsona di tlaa tswelela go gola go nna losika lwa ntlha lwa mmoto go baya mae a a tlaa thuthusiwang morago ga malatsi a supa go ya lesome.



Dibokwana tse di thuthugileng di ja nako ya dibike di le thataro mme morago ga moo di fetoge mokone gona mo kutung ya semela sa mmidi. Morago ga dibeke di le tharo losika lwa mmoto lwa bobedi le tlhagelela ka dipalo tse dintsi go feta segopa sa ntlha kgotsa sa boraro le segopa sa bofelo.



Dikgatotaolo

Go ya ka tsa kgwebo go na le dikgato di le mmalwa tsa taolo ya sebokophetlhi. Tsona ke taolo ya sekhemikale, tlhopho ya mofutapeo, mekgwatiriso ya setso le taolo ya sebaeloji: Dikgatotaolo tse ga di tlhomamise gore taolo e tlaa nna 100%, fela di thusa go fokotsa tlhaselo le go kgontsha ntshodikuno ya mmidi e e tswelelang.



Taolo ya sekhemikale

Dikhemikale tse di kwadiseditsweng go laola sebokophetlhi sa mmidi di aroganngwa ka dibolayasenyi tsa kamano kgotsa tsa monyelo.



Megopolo ya gore dikuno tse di turang di nonofile thata go na le tse di tlhotlhwautlase ga se boammaarri ka gore dikuno dingwe tse di tlhotlhwatlase di tlamela ka taolo e e gaisang thata. Polelo ya gore taolo e ka tshwarelela boleele jwa dibeke tse thataro le yona e a belaetsa. Ka ntlha ya ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa taolo ya sekhemikale, balemi ba tshwanetse go netefatsa gore tepo ya tshelo e nepagetse. Kgatsho e e kelotlhoko ya thibelo, e sa le e supile bogologolo gore ga e a nonofa, mme ga e atlanegisiwe. Taolo ya sekhemikale e tshwanetse go akanngwa fela fa 10% ya tshimo e na le ditshupo tsa tlhaselo e e ikepelang jaaka "tshenyo ya sefako", le foo dibokwana di ntseng di iphepa ka matlhare.



Mo go diriseng 10% ya boleng jwa mapalamo le gona go dumelana le tepo e e nepagetseng ya tshelo ya sebolayasenyi. Tshelo e le nngwe fela e ka tswa e sa lekana ka gore tlhaselo e ka ipoeletsa moragonyana. Mo bofelong jwa setlha jaaka jaanong jaana go botlhale go tlhatlhobela dibokwana tse dinnye fela fa pele ga go ntsha lefetlho. Fa dibokwana tse dinnye tse di sa laolwe di ka rwala maikarabelo a nyeletso ya diako e e feletseng. Taolo e e siameng e ka fitlhelelwa go fitlha ka 50% ya go ntsha lefetlho.



Mmidi wa Bt

Tlhagiso ya mefutapeo ya mmidi wa Bt, e fokoditse tlhokego ya taolo ya dibolayasenyi ka kemelano ya mefutapeo e e nang le lotso lo lo kgatlhanong le tlhaselo ya sebokophetlhi. Lotso lo lo tlhotlhola ntshodikuno ya botlhole jo bo leng kotsi mo dibokwaneng.



Go thibela tsweletso ya kemelano, ditaelo mabapi le phesente ya mmidi o o seng wa Bt go jalwa mmogo le mmidi wa Bt, di tshwanetse go latelwa ka botlalo. Ga se mofutapeo yotlhe e e nang le lotso lwa Bt e e nang le kemelano e e lekalekanang kgatlhanong le tlhaselo ya sebokophetlhi mme se se tshwanetse go tsewa tsia fa go tlhophiwa mefutapeo ya setlha sengwe le sengwe.



Bantshadikuno ba tshwanetse ba lemoge paka ya malatsi a a lesome ka nako ya go ntsha lofetlho fa dibokwana tse dinnye di ka iphepa ka maledu. Ka nako e botlhole jo bo mo maledung bo tlhaologile ka ntlha ya diteng tse di kwa godimo tsa metsi a ona go go tlholang gore dibokwana dingwe di falole. Tshenyo ya Lotlhaka ka ntlha ya difalodi tse e tlaa bonala ka nako ya thobo, fela ka gore tshenyo e diragetse moragonyana mo pakakgolong, e tlaa nna le kamo e nnye mo thobong. Dibokwana tse di tlaa nna ditsalwapele tsa segopa sa mmoto sa ntlha sa setlha se se latelang. Fa o tshwanela go tlhopha magareng ga taolo ya sekhemikale kgatlhanong le mefuta peo ya Bt, ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa mefuta peo ya Bt, di tshwanetse go tsewa tsia.



Mekgwatiriso ya setso le Taolo ya sebaeoloji

Go ribega mo marigeng go go tlholang gore dirite di tlogelwe mo boalogodimong go tlaa thusa go fokotsa tlhaselo ya sebokophetlhi mo setlheng se se latelang ka go senolela mekone serame sa mariga le baba ba tlholego ba yona, se se tlhole phokotsego ya palopalo ya disenyi. Go lema le kwa bofelong katelo e e kwa botennye ya dirite go tlaa thibela meboto go tlhagelela mo setlheng se se latelang.



Diparasite tse di jang mokone le mae a teng, di teng, fela nonofo ya tsona ga e na boleng bope jwa bogwebi. Bojang jwa Napier jo bo jalelwang go nna moamogelamoeng yo o eletsegang mo mmiding bo dirisiwa jaaka tselataolo mo balemipotlaneng. Fela le gale ga go na lebaka la gore go reng balemi ba kgwebo ba ka se ke ba dirisa mokgwatiriso o ka gore bojang jwa napier ke dijo tsa loruo tse di gaisang mo polokong. Ditsela tsa taolo tsa setso le sebaeoloji ga di a nonofa sentle go na le taolo ya sekhemikale le tiriso ya thekenoloji ya Bt.



Tshoboko

Ke lebaka le le ultwalang gore go itemogelwa ditatlhegelo tse di kwa godimo ka ntlha ya tlhaselo ya sebokophetlhi. Dikgatotaolo le tsamaisodijalo e e siameng di botlhokwa thata go fokotsa ditatlhegelo.

<fn>PulaImvula.PivotsMaize.2009-09.tn.txt</fn>
Pivots (Maize) Setswana



Senosetsisedikologi (centre pivot) - se o tlhokang go se itse



Instructions:

Folio strap: Nosetso

Byline: Tshedimosetso e bonwe go Ntshodikunong ya Mmidi mo Kaeding ya Nosetso

Photo 1: Senosetsidikologi se bontsha kelelo e e kwa godimo gaufi le losi lwa modiko o o ka kwa ntle. Gakologelwa gore bokakwantle jwa senosetsi bo gasetsa kgakala go digela modiko, e bile ke ka moo go dirisiwang metsi a mantsi fa o katoga pinagare ya senosetsi.

Photo 2:

Photo 3:

Photo 4:



Sediriso sa nosetso ka mosarasarane se se itsamaisang sa ntlha se ribolotswe ka 1948 le go kanwa bong ka 1952 ke Frank Zybach kwa Colora botlhaba kwa Dinageng tse di Kopaneng tsa Amerika. Dithulaganyo tsa gale di ntse motheo wa tlhabololo ya sedirisodikologi se se itsamaisang sa segompieno le dithulaganyo tsa nosetso ya mela.



Mekgwa e ya tshelo ya metsi e e bonolo go nyalanngwa e itemogetse kgolo e e boitshegang mo lefatsheng ka bophara ka ntlha ya mabaka a a latelang:

Kgono ya tsona ya ditshelo tsa metsi tsa gangwe le gape, tse di nonofileng thata le go lekalekana.

Kgato ya boitirisi e e kwa godimo ya tsona e e batlang badiri ba se nene go na le mekgwa ya nosetso e

mengwe.

Kakaretso ya tota e e atologileng.

Kgono ya go tshela metsi le dikotla tsa diraroloswametsing ka papano mo kgaolong e tona ya mmu le maemo a popego a mmugodimo.



Senosetsisedikologi se dirilwe ka ditshipi le dipeipi, tse di tshegeditsweng ka dikgala tse di ka nnang dimitara tse 50 mo foreiming ya maotwana a mabedi. Dinosetsidikologi tsotlhe di agilwe go tswa mo dikarolong tsa motheo tse di latelang:



Popego ya senosetsidikologi

Se se tlhoma phaefote kwa ntlhabogareng mme ke yona hapa le sebopego sotlhe se dikologang mo go yona.



Sepane

Se ke yona yunite ya motheo eo senosetsidikologi se agilweng ka yona mme se dirilwe ka peipi e kgolo e metsi a elelang ka yona, foreimi e e tshegetsang peipe le motšhine o o kgweetsang. Boleele jwa sepane ga bo tlhoke go lekalekana (uniform) mme bo ka farologanngwa go tsamaelana le maemo a tshimo kgotsa go tlamela sebaka magareng ga terase le boalogodimo jwa mmu mo sefatleng se se kgokologang.



Overhang

"Overhang" ke peipe e nnye e e nang le dikgatshi e mo gongwe e kalediwang ka dikheibole go feta dithawara tse di kwa losing go oketsa kgaolo e e kolobediwang. Dithunyakhutlo le dithulaganyo tsa dikhutlo le tsona di ka gokelelwa kwa bofelong jwa motšhine go oketsa kgaolo e e kolobediwang mo dikhutlong kgotsa go akaretsa dikgaolo tsa tlaleletso. Metšhine ya senosetsidikologi e ka nna boleele jwa go feta dimitara tse di 1 000.



Boleele le molagare (diameter) wa peipi

Kopanyo nngwe le nngwe ya bogolo jwa dipeipi le sepane mo senosetsidikologing se se rileng e ka tlhaolwa ka nomore ya mmotlolo. Badiri ba ba farologaneng ba na le ditotobatso tse di farologaneng.



Bogodimo go katoga dijalo

Modiri mongwe le mongwe o tlaa tlamela ka dintlha tsotlhe tsa bogodimo go katoga dijalo tsa boleele jwa dipane tse di farologaneng mo mefuteng ya dinosetsidikologi tsa bona. Katogodijalo e ka farologana go tswa magareng ga dimitara tse 4 mo modirong wa porofaele e e kwa godimo, go ya go dimitara tse 0,3 mo modirong wa porofaele e e kwa tlase.



Kgonokgogo

Peeletso mo senosetidikologing se se gogwang e ka amogelesega fela fa go na le dintlha tsa phaefote tse di tlhabolotsweng di feta bongwe mo masimong a a farologaneng mme thulaganyetso ya dijalo le mafulo e letla go jalwa ga dijalotlaleletso. Dintlhakgoreletso tse di latelang di tshwanetse go tsewa tsia fa go dirwa modiro le go laola dinosetsidikologi tse di gogwang:

Mmu le popego ya mmugodimo - mebu ya mmopa le mekgokolosa e e kgabaganyang, di ka kgoreletsa thotho.

Palogodimo ya dipane tse di letlegang go gogwa.

Tsela ya bophara jwa dimitara tse thataro ka boalogodimo jo bo lekalekanang e batlega magareng ga dintlha tsa phaefote. Efoga kgotsa o tlhokomele fa o goga phaefote mo godimo ga ditotoma tsa dikonturu le diforo.

Kopanyo ya dipane - ke dipane dingwe fela tse di ka tsamaisiwang.

Kgokelo ya motlakase e tshwanetse go gololwa pele go tsamaiwa.

"Pivot flex" - kgokedi e e temekang e letla diphaefote go tsamaya mo mekgokoloseng ya go feta 14% go ya 30% go fologa kgotsa go tlhatloga lekgabana.



Dithulaganyo tsa dinosetsidikologi

Motšhine wa senosetsidikologi o dikologa mo sebopegong sa peipi sa motheo mo mpeng ya tshimo, gore ka jalo karolo e e nosiwang ke popego e e tshekeletsa go akaretsa dikarolo tsa ditshekeletsa tse di kwa tlase ga 360°. Go kgonega go akaretsa 80% - 90% ya tshimo e e sekwere. Ke phesente ya kgaolo e e nositsweng ka melagare e e farologaneng ya senosetsidikologi koo tshekeletsa e e kwa garegare e leng 50% ya molagare mme e na fela le 25% ya kgaolo e e noseditsweng yotlhe. Go botlhokwa go lemoga gore 75% ya kgaolo yotlhe e e jetsweng dijalo e diragala mo halofong e e kwa ntlentle ya molagare.



Go nosa go feta go ka

Kgama thulaganyomedi ya dijalo kago e tlhokisa mowa le go rotloetsa malwetse;

Goduma dikotla bogolosegolo naeterojene kwa kgaolong e e kwa tlase ga medi;

Romela dikotla kwa metsing a a kwa tlase ga lefatshe;

Fokotsa kgolomedi ka go tsedifatsa mmu;

Tlhola petometsi le koketsego ya letswai mo kgaolomeding;

Fokotsa boleng le thobo ya dijalo;

Senya metsi, maatla le madi.



Bantshadikuno le batsamaisi ba nosetso ba ba bayang dilekanyo tsa bongola jwa mmu ba oketsa kgono ya bona ya go boloka metsi le maatla thata, ba tlhatlosa thata thobo ya dijalo le go efoga kgogolego ya mmu le kgotlelego yametsi. Botsamaisi jwa nosetso bo akaretsa tsweletso ya tikologo e e tshwanetseng go jala dijalo, bogolo segolo ka go thibela mmu go nna bongola thata kgotsa go oma thata. Ga go ope yo o tshwanetseng go itse ka ga masimo a gago, dijalo le nosetso go go feta (gaisa).



Tiriso e e lolameng

Senosetsidikologi ke sediriso sa botlhokwa jo bo boitshegang go tshela metsi mo dijalong, fela fa se sa dirisiwe ka tshwanelo, se ka palelwa, fela jaaka thulaganyo nngwe le nngwe ya nosetso. Fa tlase go latela dintlha di le mmalwa tse di tshwanetseng go tsewa tsia mabapi le tsamaiso.

Dinosetsidikologi di tlamela ka temekiso ya tiriso e kgolo mme di dirisiwa ka katlego go medisa dijalo, go tsosolosa dibolayatlhatshana, go tshela dibolayasenyi, diboloyatlhatshana le dibolayafankase e bile di dirisiwa go fepa ka tlhamalalo dijalo ka monontsha go ya ka ditlhokego tsa tsona. Senosetsidikologi se na le kgono e e faphegileng ya go tshela dikoketsego tse dinnye tsa metsi gantsinyana. Fa mojadi a fetogela kwa dinosetsidikologing, o tlhoka go tlhaloganya gore tsela e a nosetsang ka yona e tlhoka go fetoga. Boemong jwa go tshela dinoko tse 1,5 go ya 2,0 tsa tshelo nngwe le nngwe, go ka tswa go le botoka go tshela selekanyo seo ditshelo tse pedi go ya tharo. Go leka go tshela metsi a mantsi ka nako e le nngwe go ka tlhola merwalela e e sa batlegeng mo tshimong le mathata a tsamao ya maotwana.

Go sa ntse go le botlhokwa go ela tlhoko gore mojadi o laola metsi mo kgaolomeding. Fa mojadi a ka leta lobaka lo loleele go simolola go nosa, ka dinako dingwe go ya go nna thata go samagana le nosetso le go efoga ngodiego ya dijalo. Se se ka nna bothata mo bajading ba ba iseng ba ke ba nose, ka gore ga ba lemoge gore go tsaya lobaka lo loleele go dira modikologo o o feletseng go tloga ka nako e ba simololang ka yona. O se boife go tshuba senosetsidikologi, go ka go duela thata.

Ma mabakeng a mantsi, go sa ntse gape go na le tšhono ya go boloka metsi ka ntlha ya thulaganyo ya nosetso e e lolameng. Fela jaaka go ntse ka thulaganyo ya nosetso nngwe le nngwe, go botlhokwa go baya bongola jwa mmu leitlho, le go tshela metsi fela fa go tlhokega. Se se tsala dipoloko tsa metsi le maatla go ralala setlhakgolo sotlhe.

Thulaganyo ya tlamelo

Senosetsidikologi ke peeletso e kgolo thata, mme ka gore e tlhomilwe kwa masimo mme e sa bolokwe mo setorong sa metšhine, fa gongwe bajadi ba batla ba lebala ka tlamelo ya motheo, e ba tshwanetseng go akanya ka yona. Fa o tlhopha go e itirela, go dintlha di le mmalwa tse o tshwanetseng go di akanya.



Morago ga ngwaga wa ntlha wa tiragatso

Tsholola le go emisetsa oli mo dikerebokosong tsa maotwana a kgweetso otlhe le dikerebokoso tsa pinagare ya kgweetso. Netefatsa gore o dirisa oli ya modiri wa motšhine. Fetola oli mo dikerebokosong bonnye morago ga dingwaga dingwe le dingwe tse tharo morago ga fa, mo maemong a tiragatso a a tlwaelegileng. Fa mojadi a dirisa motšhine go feta diura tse 1 000 ka ngwaga, gona akanya go fetola oli ngwaga le ngwaga kgotsa morago ga ngwaga tse pedi.



Ka ngwaga le ngwaga

Tlhola mowa mo dithaereng tsotlhe mme o di pompe go ya ka kgatelelo e e tlhokegang;

Gopa metsi otlhe go tswa dikerebokosong mme o tlatse ka oli e e tshwanetseng;

Kirisa ase ya phaefote;

Tlhola le go netefatsa gore dišafote tsa kgweetso le disireletsi tsa malokololo a tsotlhe di siame; le

Tlhola serai sa motlhaba go bona gore motlhaba ga o a tlala moo. Fa go tlhokega o tlhatswe ka metsi.



Pele ga setlha

Fa o simolola go dira tlhatlhoba dinosele tsa dikgatshi tsotlhe go netefatsa gore di kgatsha ka tolamo; le

Netefatsa gore sediriso se itshetletse sentle.



Bokhutlo jwa setlha

Mina metsi otlhe mo phaefoteng le mo digokeding tsotlhe tse di tsenang mo phaefoteng.

Go botlhokwa go gakologelwa gore nako ya go ikhutsa mo setlheng sa nosetso ka dinako dingwe e ka nna masisi. O tshwanetse go akanya tlamelo ya senosetsidikologi sa gago e le ya botlhokwa fela jaaka lenaneo la tlamelo la diterekere, dipolantere le dirobi tsa gago.

<fn>PulaImvula.Plan(maize).2010-10-13.tn.txt</fn>
Plan (Maize) Setswana
Rulaganya le go itlhoma jaaka moporofešenale
Instructions:
Folio strap: Tlaleletsoboleng
Byline: Jenny Mathews, modulasetilo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Kgannyana e e ikaelela go rotloetsa montshakuno mongwe le mongwe yo o mo tseleng ya go batla lefatshe, gape fela go botlhokwa le mo go rona ba ba setseng ba na le lefatshe go sekaseka maemo a rona gangwe le gape le go dira tshekatshekotekanyetso mabapi le phologo ya pakatelele ya dipolase tsa rona jaaka dikgwebo.
Bonglefatshe ke ntlha e e masisi mme e bile e dirisiwa jaaka seikgotlho sa thulano mo mosakong wa dipolotiki. Fela le gale montshakuno yo o yang go atlega fa phitlhelelo ya lefatshe e nna teng, e ka nna ka tsela efe fela, e tlaa nna montshakuno yo o tsayang molebo wa seporofešenale ka go sekaseka ka kelotlhoko dintlha tsotlhe tse di tlaa sekasekwang fa tlase.
Go retelelwa ga kabosešwa ya lefatshe - supa phatlha mo mmarakeng
Go boammaaruri gore le mororo go na le ketsaetsego le go se kgotsofale mabapi le kabosešwa ya lefatshe mo bathong fela, go setse go rekilwe dipolase tse dintsi ka tsela ya moreki yo o ratang le morekisi yo o ratang mme e bile go sa ntse go le boammaaruri gore ke fela dingwe tsa dipolase tseo di setseng di roletswe mo bajabosweng ba ba setseng ba supilwe go amogela lefatshe. Bao ba rona ba re leng babogedi ba ba se nang thata ba tirego e ya tholelolefatshe, re sa ntse re botsa dipotso di le dintsi ka tselatlhaolo e e dirisitsweng go supa bajaboswa. Gantsi re amogetse dikgang tsa boitumelo ka phitlhelelo ya lefatshe, mme ka ponyo ya leitlho fela re bo re buisa dikgang gape tsa go retelelwa ga yona porojeke eo.
Mo go Mopitlwe 2010, Tona ya Tlhabololomagae le Kabosešwa ya Lefatshe, Gugile Nkwinti, o amogetse gore mananeo a kabosešwa ya lefatshe a puso ga a atlega e bile bajaboswa ba le bantsi ba reteletswe ke go dira katlego ya bogwebi mo mafatsheng a bona. Tlalelo e e tshosetsa ka tlhamalalo maikemisetso a kabosešwa ya lefatshe le puso a a ikaeletseng go sitlhamololela 30% ya lefatshe la temothuo mo bantshakunong ba bantsho ka 2014. Se se ka swabisa e le tota! Bannaleseabe botlhe kwa Grain South Africa le mo motseletseleng wa Boleng wa Dithoro ka kakaretso, ba dumela ka botlalo gore tholelolefatshe e e edileng le e e atlegileng e botlhokwa thata mo nitamong le katlegong ya temothuo ya pakatelele mme e bile ke selotlele sa go netefatsa tshireletsego ya dijo ya setšhaba sa rona.
Kgwetlho ya go bona bajaboswa ba ba tshwanetseng - nna tharabololo
Go bokete go itse gore ba ba neilweng tiro e ya kabosešwa ya lefatshe ba tlhotlhile le go supa jang bajaboswa ba ba tshwanetseng. Re na le go dumela gore ka kwa ga bajakalosika le kgobelelo go tlaa nna le tirego e e sa gobeleleng le e e utlwalang e e tlaa tsamaisiwang ka seriti mo tshiamelong ya setšhaba le gore go diragadiwe kabosešwa ya lefatshe e e atlegileng. Fa ke teng fa montshakuno yo o leng moporofešenale wa nnete yo o nang le keletso ya boammaaruri ya go nna montshakuno ka pelo le moya a ka ipulelang phatlha. Batho ba ba lorang go ipona motho a dira temothuo mo lefatsheng la gagwe le go nna le tsholofelo ya tšhono ya go tswelwa mosola mo maikemisetsong a kabosešwa ya lefatshe gajaana, ba tshwanetse go ipaakanya ka tirego e e tseneletseng ya thulaganyetso e e akantsweng sentle. Ba tshwanetse go kgona go rotloetsa boikanyego ka go ka kgona ka katlego jaaka bantshakuno ba bašwa. Go le gontsi basolofedi ba ikaega ka lesego le lennye go na le boithotloetso jwa bona go nna baporofešenale ba ba dirileng ka natla go rulaganyetsa le go baakanyetsa kgonagalo ya gore ka letsatsi lengwe a ipone a na le lefatshe le e leng la gagwe.
Montshakuno ke mogwebi- nna o ipaakantse, o le moporofešenale
Kakanyo nngwe le nngwe ya kgwebo e simolola botshelo fela jaaka tlhaka ya peo - e phuthetswe le go tlhalosiwa mo togamaanong ya kgwebo. Ga go na matsapa ape a seporofešenale a go simolola kgotsa go atolosa kgwebo a ka simololang kwa ntle ga batshegetsi le batlamela-ka-matlole mme togammano ya kgwebo le sediriso se se tletseng ka mabaka le maano a kgwebo ke sediriso se se tletseng ka mabaka le dipalo tse di romelang molaetsa o o rotloetsang gore go reng "toro" ya gago e tshwanela go engwa nokeng gore e fetoge boammaaruri! Ke yona togamaano ya kgwebo e, e e go tlhagisang jaaka moporofešenale yo o nang le maikaelelo a a utlwalang mme e go supa o le motho tota ka go tlhalosa dikgato tse o tlaa di tsayang go fitlhelela maikaelelo ao. Togamaano ya kgwebo e tlaa akaretsa dintlhakgolo tsa se o akanyang e le ditšhono tsa kgwebo mme e tlaa supa maikaelelo a pakakhutshwane le pakatelele gore o kgone go beela maano a gago nako ya tiragatso. Molebo wa porofešenale wa gago o tlaa supa gore o ikamantse le mmaraka o o akanngwang wa gago go akaretsa le go sekaseka ditšhono le matshosetsi a a leng teng. Ebu, gonne o batla go kgatlha batshegetsi ba ba kgonegang, o tlaa tlhoma mogopolo mo dikgonong tsa gago jaaka montshakuno yo o nang le kitso le lorato lo lo tseneletseng gammogo le kemonokeng e e tlhokegang go tswa balemiruing le baporofešenale ba bangwe mo maranyaneng a temothuo.
Togamaano ya kgwebo nngwe le nngwe ya polase, e tlhoka go tlhatlhoba dintlha tsotlhe tsa polase jaaka yunite. Togamaano e tshwanetse go tsenyeletsa ditsamatlole mo popegong ya tekanyetso le diphopholetso tsa isagwe. Se ke kgato e e masisi mo kgwebong e bile bogolo jang mo maemong a gajaana a tshitlhamololelo ya lefatshe, jaaka bothata jo bo tlhalosiwang gangwe le gape, ke gore puso e neela bajaboswa lefatshe e bo e nyelela, e tlogela batho ka bongwe, ba ba sa ipaakanyang ba ba se nang ditsompelo tsa ditsenngwateng tse dinnye kgotsa tse di se yong mabapi le botataisi, tlhabololo ya bokgoni le dikadimo tsa ntshokuno. Go a itumedisa le go jesa monate le go tsitsibolola madi go abelwa lefatshe - fela! Motho yo o itlhaloganyang o nna a ipaakantse sentle e bile o itse gore ditoro tsotlhe di tlhoka ditsenngwateng tsa matlole go dira gore toro e fetoge boammaaruri jwa bosakhutleng. Mongwe le mongwe a ka jwala peo mo mmung, ga se mongwe le mongwe yo o ka dirang gore e gole e bo e nne le maungo. Ikemisetse go kopa thuso go netefatsa gore ditsamatlole tsa gago di a utlwala mme o itshepe gore o itse se o se tlhokang go dira gore maiteko a temothuo a gago a dire.
Dintlha tsa motheo tsa togamaano ya kgwebo - nna motho wa tota
Togamaamo ya kgwebo ya gago e tshwanetse go:
Go tlhalosa se o akanyang go se dira mo kgwebong ya temothuo ya gago.
Supa maitemogelo a gago le go tlhomamisa bommannete jwa gago ka go fa mabaka a gore go reng o le ntlhopheng yo o tshwanetseng.
Bontsha gore o tseetse tlhogong lefatshe le o nang nalo, tlelaemete ya gajaana mo mhameng o o o ikaeletseng gammogo le ditšhono tsa ditheko le dithekiso tse o di iponetseng.
Tlhomamisa maikaelelo a gago gammogo le go lemoga mathata a a ka nnang a tshosetsa katlego ya kgwebo ya gago.
Thekiso
Se ke kakanyo e e masisi mo montshakunong mongwe le mongwe e bile e iphetotse kgwetlho mo pakeng eo bantshakuno ba itemogelang kgaisano go tswa bantshakunong ba lefatshe ka bophara, bokgakala jwa diketekete tsa dimmaele. Bantshakuno ba tlhoka go baya mmaraka leitlho letsatsi le letsatsi mme ka dinako tse dingwe ba tshwanela go tsaya tshwetso ya go rekisa thobo ya bona le mororo dijwalo di sa ntse di le matlhogela a manana mo masimo! Togamaano ya thekiso e e tlhalosegang e tshwanetse ka gale go tsamaisana le lenaneo la ntshokuno gonne ga go a siama go jwala sejwalo se o se kitlang o se bonela bareki ba ba ikaeletseng go duela ditlhotlhwa tse di tlaa netefatsang gore matsapa otlhe a jwalo a gago a lerela kgwebo ya gago poelo e e bonalang.
Thulaganyetso ya tsa matlole
Bantshakuno ba bantšhwa ba bangwe ba lesego go fiwa mabaka a a utlwalang a tholelolefatshe, fela dintlha tse dingwe go ka akanngwa fa o baakanya ditlankana tsa matlole ke :
Ditshenyegelo tsa go reka didiriso gammogo le kgare (buffer) ya ditshenyegelo tsa matlole (thulo).
Ditshenyegelo tsa rente.
Ditshenygelo tsa ditsenngwateng go jwala dijwalo tsa gago tsa ntlha.
Dituelo le ditefo.
Ditshenyegelo tsa mesepele le tsa lookwane.
Ditshenyegelo tsa rakonteraka di tshwanetse go nna karolo ya dipalelo tsa gago fa o sweditse gore ga go a siama go beeletsa ka gangwe fela mo metšhineng yotlhe e e tlhokegang.
Ntlhakgolo ya botlhokwa mo thulaganyetsong ya matlole e tlaa nna ditlankana tsa madi a a seatleng a a tsenang mme se ka gale se dirwa ka thuso ya motsholadibuka wa porofešenale kgotsa mogakolodi wa banka.
<fn>PulaImvula.Planning(maize).2011-06-07.tn.txt</fn>
Planning (Maize) Setswana
Hube ga a tshwane le setlhe
Folio strap: Tsamaiso
Byline: Tshedimosetso e kokoantswe go tswa Kaeding ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling
Gore kgwebo e tswelele pele sentle e tshwanetse go tsamaisiwa ka tolamo. Togamaano e e lolameng e masisi tota gonne ke yona motheo oo ditiro tsa tsamaiso tse dingwe tsotlhe di thaetsweng mo go yona.
Go tsamaisa ka tolamo go raya gore ditiro tse e nne tsa tsamaiso - togamaano, thulaganyo, tiragatso le taolo, di tshwanetse gore di diragadiwe ka tolamo, tiro nngwe le nngwe e amogele kelotlhoko e e e tlhokang go tshola kgwebo e tsamaya ka thelelo ka nako yotlhe go fitlhelela maitlhomo a a ipeetsweng, jaaka go dira poelo.
Togamaano e tota e tshwanetse go nna tiro e e masisi tota ya montshakuno ka ntlha ya gore ke yona motheo o ditiro tsa temothuo tsotlhe tsa gagwe di thailweng mo go ona. Togamaano e ka tlhalosiwa e le netefaletso ya ditiro tsa isagwe tse di leng botlhokwa go fitlhelela maitlhomo a a kgethegileng a kgwebo mme gape le go bolela ditiro ka morero wa mohuta mongwe gore ditiro tse di ka diragadiwa jang.
Gantsi go umakiwa gore motho ga a kgone go loga maano ka go itlhaloganya mo temothuong mme go ntshiwa lebaka la gore temothuo e mo kgatelelong ya ketsaetsego le riseke tse dintsi jaaka maemo a tlelaemete, malwetse le tlamelo le tlhatlogo le go wa ga ditsenngwateng le dikuno. Diriseke le dipharalogano tse di tlhaolegetseng ntshokuno ya temothuo e bile ga di ka ke tsa ganelwa le go dira kgwetlho go ya ka togamaano ka kgwebo ya temothuo. Fela le gale halofo ya leano e botoka go na le go tlhoka leano gotlhelele (hube ga a tshwane le setlhe). Go gakololwa go loga leano go ya ka ngwaga o o magareng le go nyalantsha maano fa maemo a a maswe a ka tlhagelela mo tsamaong ya ngwaga.
Mo togamaanong go tshwanetse go dirwe kelotlhoko e e kgethegileng mo go reng:
Go tshwanetse go dirwe eng?
Se tshwanetse se dirwe kae?
Se tshwanetse se dirwe leng?
Go dirwe go le kana kang?
Se tshwanetse se dirwe jang?
Togamaanotiriso
Togamaanotiriso e tlhoka gore togamaano e tlhagisiwe ka go kwalwa mme e tlhoka boikgapo. Motho o tshwanetse go e dira, a bo a e dire go fitlhelela e fetoga mokgwa. Togamaano e ka nna mo bukatsatsing mo botong ya mohuta mongwe, ka seeleketoroniki kgotsa ka mokgwa ofe fela. Fa o rulaganya thata ka mokgwa o ke gona ditogamaano di nnang tsa tota ka tota gonne di ikaegile ka maitemogelo le tshedimosetso tse di fetileng.
Togamaano gale e thaiwa le go dirwa ka tsela ya ngwaga le ngwaga. Go tlaa dirwang mo ngwageng o o tlang mo polaseng. Fela, gape le gale go tshwanetse go nne le togamaano ya pakatelele e e ikaegileng ka gore go tlaa ntshiwang mo pakateleleng.
Togamaano ya pakatelele
Se ke togamaano e e sephara thata e e supang gore go rulagantswe go ntsha eng mo polaseng mo pakateleleng go fitlha dingwaga tse tlhano kgotsa go feta. Sekao, togamaano ya go jala diheketara tse 500 tsa dijalothekiso ka ngwaga, go tlhagisa nama go tswa mo nageng le go ntsha dikoko tsa nama.
Togamaano ya sengwaga (annual)
Togamaano ya sengwaga e tshwanetse bonnye go nna le dikarolwana tse pedi jaaka di tlhagelela fa tlase:
Togamaano kakaretso
Se se tshwanetse go supa ka bophara dikgato tsa kakaretso tse di tshwanetseng go wediwa mo ngwageng o o latelang jaaka go penta kago e e rileng, go bofa logora lo lošwa, go tlamela dikgora, go reka mogoma o mošwa, dikhoso kgotsa malatsi a balemirui, tse di ka tsenelwang, jalo le jalo.
Togamaano ya ntshokuno
Go tlaa ntshiwa kuno efe ka kgatlhego mo ngwageng oo, bokana kang le jang le gape ka moo kuno nngwe le nngwe e tlaa bapadiwang ka teng. Togamaano ya sengwaga ya 2010/2011 e tshwanetse ditiro tsa ntshokuno tse di latelang, sekao:
Go jala diheketara tse 400 tsa mmidi o mohibidu go dirisiwa mo polaseng, mme o o setseng o rekisediwe bonontshetso jo bo gaufi ka konteraka.
Go jala diheketara tse 100 tsa sonobolomo go tlaa di rekisa ka konteraka.
Go ntsha dipholwana tsa dikgwedi tse 20 di le 200 go tswa mo nageng go di rekisetsa YYY Supermarket.
Go ntsha Dikoko tsa nama di le 40 000 ka kgwedi go di rekisetsa XXX Chicken Wholesalers
Togamaano gape e tswanetse go akaretsa ditiro kakaretso, sekao:
Go penta bodirelo le setoro sa terekere.
Go aga letamo mo kampeng 9.
Go baakanya le go tlamela dikgora tsotlhe.
Togamaano ya kgwedi
Go tswa mo togamaanong ya sengwaga - kakaretso le ntshokuno - go ka logiwa togamaano ya kgwedi. Sekao, togamaano ya kgwedi le kgwedi ya Motsheganong 2011, e ka nna jaana:
Kakaretso - go penta bodirelo le setoro sa terekere
Togamaano ya Ntshokuno - go tlholelela masimo a mmidi mme fa e le sonobolomo go roba diheketara tse 100.
Dikgomo - go tlamela dikgomo tsotlhe ka dilatso tsa mariga, go tlamela dinamane tsotlhe ka dijo tsa tlaleletso, go kgwisetsa dinamane tsa ntlha, go tlhomamisa boima jwa tsona le go tshuba dinamane tsotlhe serope, go dousa dinamane ka molemo o o akaretsang wa dibokwana le go tlhomamisa boima jwa diphologolo tsotlhe.
Dikoko - go dira ditiro tsa letsatsi totlhe, go rekisa tsa hoko ya bobedi le go baakanyetsa hoko ya boraro mophato o o tlang wa dikokwana.
Togamaano ya beke
Kwa tshimologong ya kgwedi ditogamaano tsa beke nngwe le nngwe ya kgwedi, di ka thalwa. Motheo waditogamaano tsa beke ke ditogamaano tsa kgwedi tsoopedi tsa mabaka a kakaretso le ka ntshokuno.
Togamaano ya letsatsi (leano la kgato kgotsa leanotiro)
Togamaano ya bofelo jaanong e tshwanetse go nna togamaano ya letsatsi e e dirilweng mo bokhutlong jwa beke e e fetileng le go supa ka botlalo sese tlaa dirwang letsatsi lengwe le lengwe mo bekeng e e tlang. Sekao: Beke 9 -13 Motsheganong 2011 (Ditogamaano tsa beke le letsatsi di kopantswe mo lenaneong 1.
Lenaneo 1:
Mmidi
Sonobolomo
Dikgomo
Dikoko
Kakaretso
Mosupologo 09
Tlholelela tshimo 5
Go roba 10 ha tsa tshimo 3
Go ela dikgomo tlhoko
Tlhola selatso sa mariga le dijo tsa tlaleletso
Fusetsa, tshwaya, dousa le go kala dinamane tse 100
Baakanya hoko 2
Ditiro tsa letsatsi hoko 1 le 2
Go penta bodirelo
Labobedi 10
Tlholelela tshimo 6
Roba 10 ha ya tshimo 3
Go ela dikgomo tlhoko
Tlhola selatso sa mariga le dijo tsa tlaleletso
Fusetsa, tshwaya dousa le go kala dinamane tse 100
Baakanya hoko 3
Ditiro tsa letsatsi hoko 1 le 2
Go penta bodirelo
Laboraro 11
Tlholelela tshimo 7
Roba 10 ha ya tshimo 4
Go ela dikgomo tlhoko
Tlhola selatso sa mariga le dijalo tsa tlaleletso
Phepafatse mekoro ya metsi e e lesome
Baakanya hoko 3
Ditiro tsa letsatsi hoko 1 le 2
Go penta bodirelo
Labone 12
Tlholelela tshimo 8
Roba 10 ha ya tshimo 4
Go ela dikgomo tlhoko
Tlhola selatso sa mariga le dijalo tsa tlaleletso
Phepafatsa mekoro ya metsi e e setseng
Baakanya hoko 3
Ditiro tsa letsatsi hoko 1 le 2
Go penta bodirelo
Labotlhano 13
Tlholelela tshimo 9
Roba 10 ha ya tshimo 4
Ela dikgomo tlhoko
Tlhola selatso sa mariga, dijo tsa tlaleletso
Thula heke ya mogotlha
Baakanya hoko 3
Ditiro tsa letsatsi hoko 1 le 2.
Go penta bodirelo (go fediwa gompieno).
Fa togamaano e le ya pakakhutshwane gona go tlhokega go tlaleletsa dinwane tsotlhe mo ditogamaanong. Go gakologelwe gore ditogamaano ga di a kwakwalala, bogolosegolo mo kgwebong ya temothuo. Go na le ditiragalo di le dintsi tse di sa lebelelwang, jaaka melelo ya naga, dithobego (didiriso), go lwa ga poo ya setutu le tse dingwe jalo.
Togamaano jaaka tiro ya tsamaiso, e dira jaaka motheo wa go rulaganya le go diragatsa tse di tlaa buisanelwang mo kgannyaneng ya isagwe. Kwa ntle ga togamaano go ka tlhokafala gape le taolo e e lolameng gonne togamaano e dira jaaka kgato ya ntlha mo tirong ya taolo ka go tlhoma diemo tse di tlhokegang tsa taolo.
Mo tiregong ya togamaano le thulaganyong, tiragatsong le taolong, motsamaisi o tlhoka gape go nna le boineelo mo ditirong tsa botsamaisi tsa gagwe tse dingwe. E leng boeteledipele, tlhaeletsano, thotloetso, kabelanotiro, kgokaganyo, go tsaya ditshwetso le go tshegetsa boikgapo. Bogolo jwa kamego mo ditirong tse bo tlaa laolwa ke bogolo jwa kgwebo.
<fn>PulaImvula.Planning(wheat).2011-03-14.tn.txt</fn>
Planning (Wheat) Setswana
Go rulaganyetsa setlha se se latelang sa korong
Instructions:
Folio strap:
Byline: Kgannyana e tlaa ka montshakuno wa maloba
Fela fa o setse o robile dijalo tsa korong tsa gago tsa 2010, go simolola thulaganyetso e e feleletseng ya setlha se se latelang. Se ke nako e e siameng ya go sekaseka gore go diragetseng mo setlheng se se fetileng le go tlhatlhoba dintlha tsa tsamaiso le ntshokuno tse di farologaneng tsa dijalo tse di ntseng le seabe mo go tlhomamiseng kwa bofelong boleng le thobo ya sejalo.
Fa e le gore go ntse go sa tsholwe direkoto tsa ditiragalo tsa tshimo nngwe le nngwe, jaanong ke nako e e siameng ya go kgona go dirisa deitha ya ngogola go simolola thulaganyo ya go tshola direkoto.
Fa togamaano ya kgwebo e e akaretsang thulaganyetso ya molapoelogotlhe ya sejalo sengwe le sengwe, e ne e thadilwe mo ngwageng o o fetileng, methamo ya tota e e dirisitsweng gammogo le ditshenyegelo tsa teng, di tshwanetse go tshwantshwanngwa ka kelotlhoko le tekanyetsokabo ya tshimologo. Dintlha tse di tlhotlheletsang dintsenngwateng tsa sebopego le seikonomi gammogo le maemo a tlelaemete tse di tshwaetseng mo katlegong kgotsa go palelweng ga sejalo se se rileng di ka tshwaiwa le go sekasekelwa go fetola kgotsa go tokafatsa.
Direkoto
Direkoto tsa motheo tsa dintlha tsa sebopego tse di latelang tsa masimo di tshwanetse go tsholwa le go tlhabololwa ngwaga le ngwaga: leina la polase, sedika sa polase, bogolo jotlhelele, bogolo jwa masimo a a lemiwang, mafulo, mafulo a a jetsweng a a tokafaditsweng, nosetso, lefelobonno, ditoro le dikago tsa polase.
Tshimo nngwe le nngwe mo polaseng nngwe le nngwe e ka bewa leitlho mabapi le ditsenngwateng tsa tota tse di latelang: bogolo jwa tshimo, botengmmu, mofuta wa mmu, monono wa mmu, diphetogo tsa seemo mo dingwageng di le mmalwa, (fa di le teng go tswa dipholong tsa ditekommu), dithefosanyodijalo le thulaganyetso ya thefosanyodijalo, sejalo se se jetsweng la bofelo foo, matlhajalo a teng, mofutapeo, kelopeo, palogare ya pula, pula e e amogetsweng mo pakeng ya fa go sa lengwa pele ga sejalo sengwe le sengwe se jalwa, pula e e amogetsweng mo pakeng ya go gola, taolomofero e e dirisitsweng (go akaretsa dikhemikale le kelotshelo e e fitlheletsweng le nonofo ya teng), dibolayatshenekegi le nonofo ya tsona, thobo le boleng jwa dijalo.
Ditshenyegelo tsa monontsha ke nngwe ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa tlhamalalo e kgolo mo lenaneong la jalodijalo. Tshelo e e nonofileng ya lenaneonontsho le le rulaganeng mo setlheng sengwe le sengwe le se se atlegileng e tlaa kaela ntshokuno ya thobo e e kwa godimodimo. Go botlhokwa thata go itse seemo sa mmu wa gago bogolo jang morago ga thobodijalo e e kwa godimo le lefetiso la pula e e amogetsweng mo dikgaolong dingwe e e kabong e minne dikotla dingwe tsa dimela tsa botlhokwa. Go hibila ka ntlha ya tlhaelo ya naeterojene le salefure go tlhageletse mo didikeng tsa temothuo di le mmalwa mo setlheng se se fetileng seno. Mo lebakeng la dijalo tsa palogare jaaka fa godimo, go tshwanetse go busediwe dikotla tse di minnweng tse di lekaneng go netefatsa gore dijalo tse di latelang di tlaa fitlhelela thobo e e solofetsweng. Go tshwanetse ka jalo, go tsholwe se se mo tlhaloganyong go tsewe dikaommu go tswa tshimong ya korong nngwe le nngwe e e yang go tsenngwa mo ntshokunong le go romelwa go lekelelwa.
Tseosekaommu le tekelelommu
Go tshwanetse go latelwe dikgato di le mmalwa go netefatsa gore lenaneotekelelo la tshelollaeme e e utlwalang le la nontsho le tlaa tshwanela ditiro tsa temothuo tsa gago. Tse, di akaretsa tseo le tlhokomelo e e tshwanetseng ya dikaommu, ditsamaiso tsa tekelelo tse di maleba, dikaelo tse di tlhotlhomisitsweng sentle go tlhalosa dipholo, tlhamo ya dikatlanegiso tsa kelodikotla e e nepagetseng le kgokaganyo ya dipatlego tsa dikotla tsa dijalo tse di atlanegisitsweng go tlhama lenaneo la tsamaiso la dikotla le le akaretsang.
Go tsaya dikaommu
Maiteko a tekelelommu ke go fopholetsa kgono ya mmu go tlamela dijalo tse di golang ka dikotla tse di tlhokegang le go dupa mathata a mmu afe le afe a a ka kgoreletsang kgolo le tswelelopele ya dijalo e e nonofileng. Ka kakaretso dijalo di ikaegile thata ka dikotla tse di tlamelwang ke monontsha go ya jaaka dilekanyo tsa ditekelelommu di oketsega. Tekelelommu ya diteng tsa mmopa le yona e letla kelo ya dibolayatlhatshana e e nepagetseng mo lenaneong la taolomofero.
Go botlhokwa go tsaya sekao se se akaretsang go tswa tshimong e nngwe le e nngwe. Heketara ya mmu o o metilweng wa go fitlha boteng jwa 15 cm e bega ditono di ka nna 2 400 go ya ka temogo, kgobokano le katisegelo ya mmu. Sekao sa bofelofelo se se romelwang kwa laboratoring se ka bega 0,5 kg eo kwa bofelong go ka feleletsang go sekasekwa digerama di sekaenyana fela. Ka jalo go botlhokwa thata go kgaoganya masimo a a nang le botengmmu le mefutammu tse di farologaneng gape dikgaolo tse di emeng tshimo yotlhe mo masimong. Go sa ntse go tlwaelegile gore bantshakuno ba nontshe ka dikelo tseo ka gale di khaliboreitiwang boloko jotlhe jwa masimo kwa ntle ga gore sediriso sa "satellite tracking" (GPS) le dimekheniseme tsa monontsha tse di farologaneng di bo di mametleletswe mo polantereng.
Ka jalo tekelelo ga e botoka go na le sekaommu se se tserweng mo tshimong. Gakologelwa gore go na le pharologano e e boitshegang mo mmung mo masimong. Mo malobeng sekaommu se se tserweng go tswa mo diheketareng di le lesome dingwe le dingwe tsa boloko ya masimo se ne se tsewa se lekane. Fela le gale go botlhale go reka kgotsa go adima borommu ya barele le go tsamaya o nyokanyokela le tshimo yotlhe go tswa kwa godimo go ya tlase, o na le batho ba babedi, yo mongwe a tshotse kgetsi ya sekao sengwe le sengwe le go tsaya pelo mo botennye jo bo seng magareng ga 15 le 20 cm fela jo bo sa feteng 20 cm.
Lebokoso la sekao le tshwanetse go tshwaiwa ka botlalo ka nomore ya tshimo, leina, aterese ya polase, nomore ya mogala le letlha la tseosekao go efoga go ka nna teng ga tlhakatlhakano mo laboratoring. Go botoka thata go feleletsa se kwa tshimong gore go seka ka gope ga nna tsiakanyo ya dikao. Dikaommu ga di a tshwanela ka gope go tsewa mo mafelong a a sa tshwanelang jaaka ditlhofi, diforo tse di suleng, dikgaolo polokelo tsa setoroi se se bodileng kgotsa tse di gogotsweng.
Ga jaana go a kgonega ka setegeniki go dirisa GPS go tlhaola dintlha mo thulaganyong ya "grid" mo dintlheng tse di kgabaganyang tsa 0,5 go ya 4 m mo thulaganyong ya "grid" kgotsa ya phatlalatso ya dikao mo thulaganyong ya "grid". Jaanong dikao di ka nna tsa nna tsa tshwantshanngwa gangwe le gape mo isagong mme diphetogo tse di farologaneng mo mabakeng a monono wa mmu di ka bewa leitlho ka nepagalo sentle fa nako e ntse e ya. Deitha ya dipholo e ka fitlhelelwa ka "Ground Information System" (GIS) gore tšhate ya mmala ya tshimo e kgone go bontsha pH, khalesiamo, makenisiamo, fosefeite, salefore, naeterojene, dikotlannye le dipharologano tsa ditekelelommu tse dingwe e kgone go tlhagisiwa, e e nayang setshwano sa pharologano kgotsa selekano sa bothata jo bo rileng mo tshimong. Mo dikgaolong di le dintsi disenthaphaefote di bewa leitlho ka mokgwa wa "grid" mo heketareng go ya ka boloko.
Poeletso ya tseosekao
Nako e e siameng ya go tsaya sekao ke fa o ka kgona go tsaya nako go dira tiro e e matshetshe, ke fo o ka kgonang go dira katlholo ya pono ya go kgaoganya tshimo ka dikarolwana tsa tseosekao tse di tshwanang, le ka yona nako e ngwaga le ngwaga morago ga thobo kgotsa mo ntlheng e e tshwanang mo thefosanyodijalong. Go a thusa ka gale go romela dikaommu go tlhatlhobiwa fa dilaboratori di sa semelela. Togamaano e tshwanetse e nne ka nako go dira togamaano ya kgwebo e e feletseng le go dirisana le bagakolodi ba ba dirang dikatlanegiso tsa monontsha.
Tlhokomelo ya dikaommu
Bona gore sephuthelo sa sekaommu sengwe le sengwe se bontsha sentle tshimo le sekao ka palo e e tlhaolegileng, le gore diphuthelo di tswetswe, ga di mo mogoteng o mogolo, mme di mo lefelong le le tsiditsana le go romelwa kwa laboratoring ka bonako jo bo kgonagalang fela morago ga go tsewa.
Go tlhopha laboratori
Tlhopha laboratori eo gangwe le gape e tlhatlhobelwang tlhatlhobo ka sewelo ya tekelelo ya khaloboreišene ya bokgoni jwa tekelelommu ke Mekgatlho ya Akeronomi. Dintlha dingwe go ka lejwa ke dipholo tsa kanoko tse di nepagetseng, mekgwa ya tekelelommu e e maleba, tirelo e e siameng jaaka poeletso ya diphoso tse di belaetsang, nako e e bonako ya paakanyo, kgono ya go busa dipholo tsa tekelelo seileketeroniki, ditshenyegelo tsa tirelo, le go itetla go nna le ditsela tsa tlhaeletsano e e edileng magareng ga gago kgotsa mogakolodi wa gago le badiredi ba laboratori. ARC ya kwa Bethlehem e fitlhelela dipatlego tse; fela dilaboratori tse dingwe di ka dirisiwa fa go batlega tekelelo ya salefore.
Kopa ditekelelo tse di maleba le polase ya gago
Dilaboratori di le dintsi di na le "basic basket" ya ditekelelo tse gale di dirwang jaaka tekelelo ya tlwaelo ka tlhotlhwa e e utlwalang fa go tshwantshanngwa le bomosola jwa dipholo.
Tsweetswee netefatsa gore o tsaya dikaommu mo masimong otlhe a o akanyang go a jala korong - gakologelwa gape go tlhokomela pH ya mmu ka gongwe go ka tlhokega go tshela llaeme pele o jala.
<fn>PulaImvula.PlanningMaize.2010-02.tn.txt</fn>
Planning (Maize) Setswana

Togamaano - selotlele sa gago go ya ntshokunong ya dijalo e e atlegileng



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Ga o ka ke wa tsoga fela moso wa letsatsi lengwe le go swetsa go jala dijalo. Go ntsha dijalo sekgwebo go tlhoka selekanyo sa togamaano se se kwa godimo. Dipotso tse di latelang di tlhoka go arabiwa:



O rulaganya go jala eng mo setlheng seno?

Go dintlha di le mmalwa tse di tlhokang go akanngwa pele potso e e ka arajwa. O tlhoka go itse:

Matlha a go wa ga serame a a solofetsweng.

Pula e e solofetsweng.

Boteng jwa mmu.

pH le dilekanyo tsa peto ya esete mo mmung.

Go nna teng ga ditsenngwateng tsa ntshokuno.



O tlaa bona kae matlole a gago?

Ntshokuno ya dijalo e simolotse go tura mo go boitshegang mme ditshenyegelo tsa ntshokuno ya lefatshe le le omileng di mo kgaolong ya R5 000 ka heketara. Fa montshakuno a tlhoka go adima madi go jala dijalo, gona re tlhoka go botsa dipotso tse di latelang:

O ka dira kae kopo ya kadimo ya ntshokuno?

Kelomorokotso ya teng ke bokae?

Paka ya kadimo ke nako e e kae?

Fa o ka bona kadimo, a lotseno go tswa thekisong ya dijalo lo tlaa bo lo lekane go busa kadimo?

Ke tshireletsomolato efe e o ka e nayang setheo sa kadimo? Gakologelwa gore batho le ditheo tse di adimisanang ka madi di dira se jaaka kgwebo ya tsona mme di batla go dira poelo mo mading ao. Poelo e ba e dirang mo kadimong e e bonwa go tswa morokotsong o o duelwang. Ga go ope yo o batlang go latlhegelwa ke madi ka jalo moadimi o batla go netefatsa gore moadingwa o tlaa busa kadimo jaaka go dumelanwe.

Madi a tlaa nna teng leng? Se se ka utlwala e se ntlha ya botlhokwa, fela mo ntshokunong ya dijalo, paakanyo ya mmu e simolola dikgwedi pele sejalo se ka jalwa. Fa madi a ka tla thari, masimo ga a na go baakanngwa go lekane mme montshakuno a nne mo kotsing ya thobo e e sa itumediseng.



O tlaa rekisa jang dijalo tsa gago?

Fa o lemela fela go ja, gona mmaraka ga se bothata. Fela le gale fa o simolola go ntsha dijalo go rekisa, o tlhoka go akanya ka thekiso ya dijalo. Botsa dipotso tse di latelang:

Ke mang yo o tlaa rekang kuno eo?

Go solofetswe tlhotlhwa e e ntseng jang?

Dithoro di tlaa fitlha jang kwa mmarakeng?

Ke mang a tlaa rorang dijalo?

Ke mang a tlaa duelelang thoro ya dijalo?



Tshugommu ya motheo

Tshugommu ya motheo e botlhokwa thata, mme se se botlhokwa le go feta ke gore ditiro tsotlhe tsa tshugommu di dirwe ka nako e e siameng.

Totatota maitlhomo a tiro ya tshugommu ke afe?

O tlaa simolola leng go suga mmu?

Go tlaa dirisiwa sediriso sefe?

Ka boteng bofe?

A o na le maatlakgogo a terekere a a lekaneng go dira ditiro tsa tshugommu tse di tlhokegang?

Maemo a didiriso ke afe, le gona di ka dira jang?



Tshugommu ya tlaleletso

Totatota maitlhomo a tshugommu ke afe?

O tla simolola leng go dira tshugo e?

Go tlaa dirisiwa sediriso sefe?

Maemo a didiriso ke afe le gona a di ka dira tiro?



Peo

O tlaa reka kae peo ya gago?

Ke mang a tlaa go gakololang ka peo e e nepagetseng?

A o akantse ka boleele jwa setlhakgolo le go rulaganya peo sentle?

Go siame go jala dimela tse kae ka heketara?



Monontsha

A o tsere dikaommu?

A o amogetse dipholo tsa tshekatshekommu?

A mongwe o dirile dikatlanegiso tsa monontsha tse di nepagetseng mo tshimong nngwe le nngwe tsa sejalo sengwe le sengwe se o yang go se jala?

A katlanegiso ya monontsha e tsamaelana le kabelelothobo ya gago?

O ya go dirisa monontsha ofe?

O tlaa bo o dirisa dikhilogeramo tse kae ka heketara?



Khaliboreišene ya polantere

Tiro ya go jala e ka tswa e le yona tiro yosi ya botlhokwa thata mo modikong wa ntshokuno ya dijalo

A polantere e ka khaleboreitiwa go ya dikemong tse di nepagetseng? (A o ka fitlhelela dipolata, dikere le diseporokete tse di nepagetseng?)

Bopharamela jo bo eletsegang jwa gago ke bokae?

Go reng o sweditse ka bopharamela joo?

Fa e le gore o ya go tlhagolela dijalo morago ga tlhogo, a setlhagodi se ka dirisiwa mo bopharamoleng joo?

O tlhoka dipalopalo tsa dimela tse kae?

O rulaganya go tshela monontsha o o kae?

A o ka khaliboreita polantere ka bowena, kgotsa o tlaa thusiwa ke mang ka khaliboreišene?



Taolomofero

O rulaganya jang go laola mofero mo dijalong tsa gago?

Fa e le gore o ya go dirisa taolo ya semotšhine:

A o na le setlhagodi?

A setlhagodi se setetswe ka bopharamela jo bo tshwanang le jwa polantere?

A meno a setlhagodi a setilwe ka nepagalo?

Fa e le gore o ya go dirisa taolo ya sekhemikale:

A o na le sekgatshi?

A dikarolo tsotlhe tsa sekgatshi di mo maemong a tiro a a siameng?

Ke mang a tlaa khaliboreitang sekgatshi?

Go tlaa dirisiwa dikhemikale dife?

Go tlaa tshelwa bokanakang jwa khemikale efe?

Dikhemikale di tlaa tshelwa ka kgato efe ya modiko wa ntshokuno ya dijalo?



Jalo

A mmu o bongola mo go lekaneng go kgontsha tlhogo?

Peo e tshwanetse go jalwa boteng jo bo kae?

A tota o latlhela palo e e nepagetseng ya peo ka mmitara?

A tota o tshela dikhilogeramo tse di nepagetseng tsa monontsha ka heketara?

A o tshetse dibolayatlhatshana le dibolayatshenekegi jaaka o rulagantse?





Phepafatso le poloko

Morago ga jalo e weditswe, a polantere e phepafaditswe le go bolokwa sentle?

Morago ga kgatsho e weditswe, a sekgatshi se phepafaditswe le go bolokwa sentle?



Nontshogodimo

Ke nontshogodimo efe e e tla tshelwang?

E tlaa tshelwa leng?

Go tshwanetse go tshelwe e e kana kang?



Fa e le gore o ya go nna montshakuno wa mogwebi yo o siameng, o tshwanetse go dira ka natla, mme o dire ka botlhale! O tlhoka go rulaganya, o rulaganye, o bo o rulaganye, mme o dire sengwe le sengwe ka nepagalo le ka nako.

<fn>PulaImvula.Plans(maize).tn.txt</fn>
Plan (Maize) Setswana
Diragatsa ditogamaano tsa gago ka botlalo
Folio strap: Tsamaiso
Byline: Tshedimosetso e rulagantswe go tswa Kaeding ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling
Gangwe fela fa ditogamaano tsa ditiro tsa isagwe di koneseditswe le metswedithuso ya popego le setho e rulagantswe, go tshwanetse go netefadiwe tiragatso ya ditogamaano go ya ka kemo e e tlhokegang.
Tiragatso ya dikgato le ditiro tse di rulagantsweng di totisitswe maitlhomo a kgwebo. Ka jalo go tlaa bo go se botlhale go nna kelotlhoko e kgolo mabapi le togamaano le thulaganyo, o bo jaanong o itlhokomolosa tiragatso. Fela jalo katlego ya tiragatso e ka kgorelediwa le togamaano le/kgotsa thulaganyo e e bokoa. A re eleng tlhoko tiragatso e le tiro ya tsamaiso ya boraro.
Mo mabakeng a tiriso le kumako kwa dikgannyaneng tsa maloba ka togamaano (Pula ya Seetibosigo) le ka thulaganyo (tsebe 4), fa letsatsi le goroga, sekao 9 Motsheganong 2011, se se eng se logetswe maano le go rulaganngwa se tshwanetse go diragadiwa. Sekao:
Togamaano le Thulaganyo: Beke 9 - 13 Motsheganong 2011
Mosupologo 9
Ditiro tse di rulagantsweng
Badiri ba ba amegang
Metswedithuso e emngwe
Tiragatso
Mmidi
Tlholela tshimo 5.
Jan.
Sekutara.
Buka ya direkoto.
Weditswe - gago bolwetse jo bo bongweng.
Sonobolomo
Roba tshimo 3, diheketara tse 10.
Piet (Mokgweetsi).
Padiso, Vosloo,
Badiri ba nakwana ba 2.
Serobi.
Diterekere tse pedi le ditereilara.
Go weditswe diheketara tse 9.
Dikgomo
Lekola dikgomo.
Tlhola dilatso le dijophepo.
Fusetsa, tshwaya, dousa le go kala dinamane tse 100.
Klasie.
Klasie.
Moloto, Abram, Kagiso le Hendrik.
Pitse, buka ya direkoto.
Pitse, buka ya direkoto.
Mogotlha wa dikgomo, ditshupi tse di tshubang, melemo, didiriso tsa go dousa, sekale le buka ya rekoto.
Dikgomo di siame.
Digopo tsa dijo mo kampeng 3 di tladitswe.
Dinamane tse 100 le ditiro tse dingwe di weditswe.
Dikoko tsa nama
Baakanya ntlo 3 (tlosa motshetelo o mogologolo).
Ditiro tsa letsatsi le letsatsi
Ntlo 1 le 2.
Johanna, Minah, Johannes.
Sarah, Monica, Dawid.
Disekupa, dikgetse, le tereilara.
Didiriso tsa diatla tse di sa tshwaragang.
Ntlo e baakantswe.
Ditiro tsa letsatsi le letsatsi di dirilwe.
Tirokakaretso
Penta bodirelo.
Rakonteraka wa poraefete.
Dithulusu tsa gagwe.
Tiro e tswelela sentle.
Tiragatso e dirwa ka kgethego ke lefapha la metswedithuso ya setho kgotsa badiredi ba kgwebo mma ba tshwanetse go tlhagafadiwa go diratiro ka bononofi. Gore tiragatso e atlege ka tota, go batlega ka bojotle mo go motsamaisi go ineela mo ditirong tsa botsamaisi tse dingwe tsa gagwe, e leng boeteledipele, tlhaeletsano, thotloetso, tholelotiro, kgokaganyo, go tsaya ditshwetso le go tsweletsa tiragatsotolamo.
Bokao jwa tiriso (practical implications)
Go tsamaisa ka katlego tirego ya tiragatso go tlhokega boeteledipele jwa selegae jo bo nonofileng go tsa botsamaising le mekgwa e e botoka ya go diragatsa maano e tshwanetse go tswelelwa go batliwa. Batsamaisi ba tshwanetse go etelela pele mo tiregong ya tiragatso, e seng ka go dira tiro ka bobona mme e le ka go tlhagafatsa badiredi ba gagwe. Go tlhagafatsa badiredi, ba tlhoka gore ba bo ba rotloeditswe. Botsamaisi bo tshwanetse bo dire batho go dira se ba tshwanetseng go se dira kabojotlhe jwa kgono ya bona. Mo nakong ya tirego ya tiragatso kaelo e e tlhokegang e tlhoka go tlamelwa ke botsamaisi, e thusa go tlhagafatsa batho.
Tlhaeletsano e e tlhapileng ke ya botlhokwa thata go dira katlego ya tirego ya tiragatso ya maano a a bonelwang pele. Ditaelo di tshwanetse di tlhape le go totobala. Mongwe le mongwe yo o amegang mo tiregong ya tiragatso e e kgethegileng tshwanetse go itse gore mang o tshwanetse go dira eng, leng, ka kemo efe le kwa ba teng.
Ka nako ya tiragatso tholelotiro e botlhokwa. Motsamaisi ga a ka ke a dira sengwe le sengwe ka boena. Bogolo jwa tholelotiro bo tlaa laolwa bogolo ke bogolo jwa kgwebo le/kgotsa tiro e e kgethegileng. Go tlaa laola gape gore a botsamaisi bo batla go ipona boa mega thata mo tiregong ya tiragatso; kgotsa bo emetse fale bo dira ka seemo sa kgakololo ya tsamaiso.
Go botlhokwa go ela tlhoko kgokagano e e lolameng magareng ga dikarolo. Gore katlego ya tiragatso e kgonege, dikere tsa kgwebo di tshwanetse go tsamaya lwêêlwêê. Fa kgolagano e ka kgoreletsega, go tlaa senngwa nako ka jalo le madi. Gakologelwa lotseno - ditshenyegelo = poelo kgotsa tatlhegelo. Go tswa sekaong sa rona fa e ka re ka Musopologo phakela melemo yago dousa dinamane e bo e seyo, tiragatso ya tiro eo e tlaa diegisiwa.
Mo tirisong, go tle go tlhokege go tswa botsamaising go tsaya ditshwetso ka potlako go tshola tiragatso e tsamaya lwêêlwêê. Fa terekere e ka phontšha fa e roba, bothata bo tlaa rarabololwa jang? Dirisa terekere e nngwe.
Go tsweletsa tiragatsotolamo ya badiredi ka dinako tsotlhe ke ya botlhokwatlhokwa go enetefatsa tiragatso e e lolameng. A tiro e e dirwang ya kemo e e kwa tlase ga e e beilweng e a amogelesega? Fa tiragatsitolamo e e sokameng e ka se kgalemiwe ka mokgwa o o lolameng, e ka kgoreletsa setlhogo sa dikgato tsa tiragatso.
Go tlhoma ditlapele
Mo tirisong go tlwaelegile gore go tlaa nna le ditiro tse di fetang bongwe tse di tshwanetseng go dirwa mme gakologelwa gore dikgato tse di sa solofelwang di ka tlhagelela - melelo ya naga, poo ya botlhokwa ya gago e tshwerwe ke seretse kwa mogobeng! Ka maitemogelo re itse gore ga se dikgatso kgotsa ditiro di ka Amogelang kelotlhoko kanako e le nngwe. Tshwetso e tshwanetse go tsewa gore ke dikgato/ditiro dife tse di tlhokang tlhokomelo thata - ke yona tlhomo ya ditlapele.
Ditiro kgotsa mmereko tse di nang le tshusumetso mo lotsenong le/kgotsa ditshenyegelong le/kgotsa tse di amang badiredi bag ago, sekao, fa ba tlhoka go dira nako e e feteletseng, di tshwanetse go tsewa e le tsa botlhokwa. Ditiro di ka farologantshiwa jaana:
Botlhokwa jo bo kwa godimo/potlako e e kwa godimo;
Botlhokwa jo bo kwa godimo/potlako e e kwa tlase;
Botlhokwa jo bo kwa tlase/potlako e e kwa godimo; le
Botlhokwa jo bo kwa tlase/potlako e e kwa tlase.
Ditiro le mmereko wa botlapelo jo bo kwa godimo di ka tsewa jaaka ditiro tsa botlhokwa jo bo kwa godimo/potlako e e kwa godimo. Botlhokwa jo bo kwa godimo bo supa gore tiro e ka nna tshusumetso mo lotsenong - fa e ka dirwa ka potlako e tlaa oketsa lotseno 0 fa e sa dirwe e ka isa lotseno kwa tlase. Kgotsa e ka nna mmereko o o ka amang ditshenyegelo bosula. Fa e sa dirwe ka potlako e ka oketsa ditshenyegelo.
Potlako e tsamaisana le nako e o nang le yonago ka dira tiro e e rileng - e tshwanetse go dirwa ka potlako/gompieno kgotsa e ka dirwa moragonyana. Fa o tshwaragane le go roba dijalo, mme wa bo o itemogela pheilo ya semotšhine, paakanyo ya sediriso kgotsa terekere, e tlaa tsewa jaaka tiro ya botlhokwa jo bo kwa godimo/potlako e e kwa godimo - botlapele jo bo kwa godimo. Fe la jalo le ka kgomo e faretsweng, bogolo jang fa e ka nna nngwe ya dikgomo tseo setuti tsa gago. Go faela go go dirwang mo ofising go tlaa tsewa jaaka tiro ya botlhokwa jo bo kwa tlase/potlako e e kwa tlase, kgotsa botlapele jo bo kwa ltase, e ka dirwa moragonyana.
Ka jalo go a tlhokega e bile go botlhokwa thata go fitlhelela maitlhomo otlhe a kgwebo ya gago, go nna matsetseleko mo tiragatsong ya maano otlhe go ya ka kemo e e tlhokegang e e tlhomilweng.
<fn>PulaImvula.PlanterMaize.2008-10.tn.txt</fn>
Planter 2 (Maize) Setswana



Dipolantere - itse dikarolwana tsa gago



Instructions

Folio Strap: Tirisometšhine

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Bokonteraka jwa Temothuo

Photos:

Tšheisese

Maotwana a thoro

Leotwana la kgweetso

Dipolata tsa polantere ya mowa

Sefetlho sa monontsha

Sebulaforo ya peo

Sebulaforo

Khouletere ya diseke

Didiseke tse di khurumetsang

Maotwana kgatelelo



Kitso ya gago ya dikarolwana tsa polantere tse di farologaneng e nonofile go le kae? Ikgakolole ka go buisa kgannyana e, foo dikarolwana tse di farologaneng tsotlhe di bontshiwang le go tlhalosiwa.



Tšheisese

Se ke foreime eo yunite ya polantere e mametleletsweng mo go yona, gammogo le kgokagano ya polantere le terekere.



Dikgamelo (Hoppers)

Tse ke dioledi tsa peo le monontsha. Di ka dirwa ka polasetiki e e popota kgotsa mmetale.



Maotwana

A ke maotwana a polantere e tsamaisiwang ka ona.



Leotwanakgweetso

Se ke leotwana le le tsamaisiwang ke go kgomana le mmu mo polantereng e e tsamayang. Leotwanakgweetso le le tsamaya ka lebelo la terekere. Maitlhomo a leotwanakgweetso ke go tsosolosa mekheniseme ya polantere - dimekheniseme tse di lekanyang peo le monontsha.



Dikere

Gore go kgonwe go setela lebelo la dimekheniseme tsa peo le monontsha, go dirisiwa thulaganyo ya dikere tse di nang le ditšheine le diseporokete. Dikere le ditšheine tse di ka gokaganngwa ka dirašio tse di farologaneng gore go fitlhelelwe ditshetelo tse di batlegang.



Dimekheniseme tsa phasalatso ya peo

Go na le dipolata tsa mefuta e e farologaneng tse di farologanang ka bogolo le popego go ya fela ka sejalo se se jalwang gammogo le bogolo jwa dipeo (kwa ntle ga polantere ya mowa).



Mekheniseme wa phasalatso ya monontsha



Sebulaforo sa peo



Sebulaforo sa monontsha



Khouletere ya diseke e e bulegang

Se gantsi se fa pele mo polantereng mme ka gale se fitlhelwa mo dipolantereng tsa-go- sa-lemeng gotlhelele (no till) foo go nang le dibodi tse dintsi mo godimo ga mmu.



Didiseke tse di khurumetsang

Tsona di tshela mmu mo godimo ga peo e e jetsweng le monontsha.



Maotwanakgatelelo

Ano ke maotwana a mannye kwa morago mo polantereng mo moleng mongwe le mongwe a a tshwanetseng go gatelela mmu le go netefatsa kamano e e siameng ya peo le mmu.



Mekheniseme wa kgatelelomowa mo dipolantereng tsa mowa

Se se ka nna le kgatelelomowa e e siameng (positive) kgotsa e e sa siamang (negative).



<fn>PulaImvula.PlanterOpot.2008-10.tn.txt</fn>
PLANTER 1 (OPOT) Setswana



Maitlhomo a polantere



Instructions:

Folio Strap:

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Khosong ya Bokonteraka jwa Temothuo



Maitlhomo a polantere ke go tsenya peo le monontsha mo mmung ka nepagalo ka fa go ka kgonegang, e le go netefatsa gore go nne le tlhogo e e siameng ya kelojalo e e feletseng ka tshelo e e nepagetseng ya monontsha o o batlegang. Dintlha tse di latelang di tlhoka go akanngwa:



Sekgala magareng ga mela

Sekgala magareng ga dipeo mo moleng

Boteng, bokanakang le tshelo ya monontsha

Boteng le jalo ya peo

Kamano magareng ga peo le mmu o o bongola.



Polantere e thuba mmu, e bula mmu, e bo e jala peo mo lefarong leo, e tshela mmu mo godimo ga peo le go kata mmu go le gonnye go netefatsa kamano e e siameng magareng ga mmu o o bongola le peo.



Go na le palo ya mefuta e e farologaneng ya dipolantere fela kgopolotheo ya motheo e a tshwana - go na le yunite e e bulang mmu, mokgwa wa go tshela monontsha le mokgwa wa go nopola peo le go e jala (latlha) ka kelo e e eletsegang.



Dintlha tsa botlhokwa dingwe go di gopola.

Gale monontsha o tshelwa pele mo mmung pele ga peo - se se tlhomamisa gore peo le monontsha ga di kgomane ka se se ka nna le tshusumetso e e maswe mo tlhogong.

Ka ntlha ya lona lebaka leo, monontsha o tshelwa kwa tlase ga peo. (Yunite e e thubang mmu go tshela monontsha e telejana mme e segela mmu kwa tennyana. Yunite ya peo e khutshwane le go nnela fa thoko ka jalo e latlha peo gaufi le boalogodimo jwa mmu).

Mmu mongwe o wela mo godimo ga peo morago ga kgato ya go jala, fela go sa ntse go ka nna diphatlha dingwe tse di setseng magareng ga dikarolwana tsa mmu. Gore go netefadiwe gore go na le kamano e e siameng magareng ga mmu le peo (e le go netefatsa gore peo e tlaa monyela bongola le go mela), go ka nne ga tlhokega go dirisa kgatelelo ya mofuta mongwe go tiisa mmu. Maotwana a a dirisiwang go fitlhelela maitlhomo a a bidiwa maotwanakgatelelo.



<fn>PulaImvula.Practice.2008-04.tn.txt</fn>


Practice Tswana

A o diragatsa se re se rerang?



Instructions

Folio strap: Katiso

Byline : Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA.



O ka bolelela motho ka ga sengwe, fela fa a sa battle go se diragatsa ga o ka ke wa mo pateletsa. Mo ngwageng o o fetileng go feta batho ba le 2000, ba tsenetse dithuto katiso tse di tlhagisitsweng ke lenaneotlhabololo la balemirui la Grain SA. Gongwe jaanong ke nako go ipotsa - katiso e e na le tshusumetso efe mo mekgwatirisong ya temothuo ya balemirui?



Fa e le gore o kile wa tsenela khoso ya tshimologo ya ntshodikuno (mmidi, sonobolomo kgotsa mabele), tsweetswee ipotse dipotso tse di latelang?

Ke ntsha dikuno tsa me mo mofuteng ofe wa mmu?

Ke ne ke jetse diheketara di le kae?

Boteng jwa tota jwa mmu wa me ke bokae?

Seemo sa pH ya mmu wa me ke sefe?

Seemo sa dikotla tsa mmu ke sefe (N, P le K)?

Pula ya ngwaga e e solofetsweng mo kgaolong ya me ke bokae?

Mo ngwageng o o siameng ke ka solofela go roba thobo e e kana kang mo kgaolong ya gaetsho?

A keng a le legogo la temo mo masimong a me?

Ke ne ke jetse sejalo sefe, mme a e ne e le tlhopho e e siameng?

Ke nako efe e e siameng go jala sejalo sa me le gona ke eng e le nako e e siameng?

Ke sweditse jang gore ke monontsha ofe o ke tshwanetseng go o dirisa le gore ke tshele bokae?

Ke ne jetse mofutapeo ofe, le gona ke eng se se dirileng gore ke swetse jalo?

Phopholetso ya palopalo ya dimela tsa me e ne e le bokae?

Kwa bofelong ke fitlheletse palopalo efe?

Ke ne ke rulagantse go tshela monontsha o o kana kang, gona ke fitlheletse eng?

Ke dikgato dife tse ke di tsereng go laola disenyi le malwetse mo dijalong tsa me?

Taolomefero ya me e ne e le jang?

Ke mefero efe e e leng bothata mo masimong a me?

Ke dirisitse bokae go ntsha dijalo?

Ke fitlheletse tlhotlhwa efe ka tono mme e ne e tshwana jang le tse dingwe?

Dijalo di njetse bokae ka heketara?

Dijalo di njetse bokae ka tono?

Morago ga go roba dijalo tse, ke rulaganya go jala eng mo tshimong eo ngwaga o o tlang?

Ke ya go tsaya kae matlole a sejalo se se latelang?

A diterekere tsa me di lekane go bereka kgaolo e ke e berekang?

A ke tlaa kgona go dira kgaolo yotlhe ka nako e e siameng?

A ke na le didiriso tse ke di tlhokang go ntsha dijalo?



Fa o sa kgone go araba dipotso tse, gongwe o tshwanela go buisa kaedi ya gago kgotsa go tsenela thuto e nngwe. Tse ke dipotso tsa motheo mme fa e le o batla go nna molemirui yo o tswaletseng pele o tshwenetse o kgone go araba dipotso tse ka bowena.



Go na le mekgatlho e le mmalwa e e dirisang lafatshe le e leng la balemi ba ba tlhabologang:



A o na le lefatshe?

Ke mang yoo lemang mo lafatsheng la gago?

Dithulaganyo tsa gago tsa tiriso ya lefatshe le mo isagong ke dife?



Ipotse dipotso tse tswetswee, gore o tle o bone karabo e e tlhapileng mabapi le tlhabololo ya gago jaaka molemirui - a o tota o batla go nna molemirui kgotsa o batla go dira lotseno ka lefatshe la gago ka go nna mohirisalefatshe yo o sa nneng mo go lona?



<fn>PulaImvula.Price(maize).2011-09-27.tn.txt</fn>
Price (Maize) (350 words) Setswana
Seemo sa tlhotlhwa sa gajaana mo togamaanong ya ntshokuno ya mmidi
Instructions:
Folio strap: Tlaleletsoboleng
Byline: Kgannyana e rometswe ke montshakuno yo o rotseng tiro
Dikgannyana tse di fetileng mo go Pula/Imvula, di totobaditse dikgato tse di tlhokegang mo go swetseng gore ke motswako ofe wa dijwalo tsa selemo o o tshwanetseng polase ya gago, go tsewa tsia togamaano ya metswedithuso, kgonommu, togamaano ya thefosanyodijalo le ditlhotlhwa tsa mmaraka tsa isagwe. Pula/Imvula ya kgwedi e, e tlaa gatisa metseletsele ya dikgannyana tse di amang bantshakuno ba ba sweditseng go akaretsa mmidi mo setlheng sa selemo se se tlang sa ntshokuno ya dijwalo.
Ditlhotlhwa tsa isagwe tsa mmidi o mohibidu le o mosweu di ne tsa gwalalanyana mo go Phatwe 2011, ka seemo sa ditlhotlhwa tsa isagwe sa R 1 840 sa mmidi o mohibidu le sa mmidi o mosweu sa R 1 815, sa kgoroso ya mmidi mo go Phukwi 2012. Ka jalo re ka berekela mo go R1 615 ka tono ya mmidi go ka tsena mo kgwatlheng ya montshakuno ka tlhotlhwatuelelo ya thoro ya R215 go ya R225 ka tono.
Bolengtlhotlhwa jwa mmatota jo bo bonweng jwa mmidi jo bo romelwanG ntle ka puo ya molomo bo akanyediwa go ka nna R 1 717 ka tono. Se se itsege jaaka tlhotlhwatekanyo ya thomelontle e e akanngwang. Bolengtlhotlhwa jwa mmatota jo bo bonweng go romela mmidi teng bo ka nna R 2 894 ka tono go gorogela kwa Randfontein. Se se itsege jaaka tlhotlhwatekanyo ya thomeloteng e e akantsweng. Re ka dumelana ka jalo gore tlhotlhwa ya selegae ya gajaana le isagwe e thaetswe mo botengtekanyo jwa thomelontle.
Se se supa gore go sa ntse go na le lefitiso la mmidi mo mmarakeng wa selegae wa rona le gore go na le keletso e e siameng malebana le go nna teng ga mmidi mo setlheng se se latelang. Tlhomamiso ya tlhotlhwa e tsaya tsia dintlha tsa ntshokuno tsotlhe jaaka maemo a tlelaemete le a mmu, patlego ka badirisi, setoko se se gona le mmidi o o sa ntseng o tshwanetse go gorosiwa, kelokananyo le dikelomorokotso tsa selegae mo khepetleleng e e adimilweng, ga reng ga tse dingwe.
Boleng jwa mmidi wa bofelo go gorosiwa kwa difaleng go tswa bantshakunong, bo ka tswa bo le kwa tlase ka ntlha ya dipula tse dintsi tse di amogetsweng mo setlheng sa thobo mme gape bo ka tlhola gore ditlhotlhwa tsa fa tshimong tsa mmidi wa boleng jo bo siameng di tlhatloge. Gakologelwa ka gale gore dintlha tsotlhe tse di ka fetoga ka nako eo mmidi o tlaa robiwang ka yona ngwaga o o tlang ka Phukwi 2012.
<fn>PulaImvula.Price.2007-12.tn.txt</fn>
RE GADIMA KWA MORAGO KA TLHOTLHWA YA KORONG YA 2007



Instructions:

Sakkie van Zyl, Raikonomi, Market research, Commodity Servicing, Grain SA.

Ditlhotlhwa tsa korong tsa Boditšhaba le Safex

Letlha

Korong ya Safex

Ditshenyegelo tsa tefamorwalo ka sekepe go ya RSA

Argentina go ya Aforikaborwa

USA Gulf go ya Aforikaborwa

Mafelo a Beke



Go bokete go dumela gore tlhotlhwa ya korong ya Safex ya Tlhakole 2007 e ne e sa ntse e le ka fa tlase ga R1880 tono, morago ga gore tlhotlhwa e bo e ne e tsholetsegile ka R 3460 tono ka 18 Lwetse.



Le fa e bile tlhatlogo ya tlhotlhwa e ne e siame, go ya ka tebo ya montshadikuno wa dithoro, bantshadikuno ba ba boetsweng mo tlhatlogong e ke bao ba ba neng ba tshegetsa dingwe tsa dijalo tsa bona tsa 2006/2007 kgotsa bao ba ba neng ba tshotse diphosišene tsa pakatelele mo Safex. Ka bomadimabe, ke bantshadikuno ba se kae ba ba mo maemong a go tshegetsa dijalo tsa bona dipaka tse ditelele morago ga thobo, le go ipatlela mathata a ditlhotlhwa tse di kwa tlase. Bantshadikuno ba ka botsa: babatlisisi ba ne ba le kae? Ke eng bantshadikuno ba ne ba sa newe kgakololo e e botoka?



Sebe sa phiri, tshedimosetso e e gona e e gaisang ka nako e e rileng, ga se yona ntlha fela e e ka netefatsang tshwetso ya thekiso e e siameng.

Go na le dintlha tse dingwe di le mmalwa, gongwe maemo a loapi e leng yona ya botlhokwatlhokwa thata, tse di nang le seabe mo tlhatlogong le kwelotlaseng ya ditlhotlhwa, e bile tse di ka se keng tsa bonelwa pele ka tlhomamo.



Lenaneo 1 le bontsha ditlhotlhwa tsa korong tsa lefatshe go tloga 2005, go akaretsa le diphopholetso tsa ntshodikuno ya lefatshe tsa setlha sa 2007, tse di dirilweng kwa bokhutlong jwa Tlhakole, gammogo le dintlhakakanyetso tsa fa gautshwane. Ntshodikuno ya lefatshe ya setlha sa 2007 e kabakanyediwa go nna ditono di le dimilione tse 623,7, ka ntlha ya koketsego ya kgaolo e e jetsweng, e e solofetsweng, le thobo e e solofetsweng go boela mannong. Fa phopholetso e ka bo e fitlheletswe go ka bo go ntse ditono di le dimilione tse 33.5 (6.7%) tsa korong tse di leng mo mmarakeng mo setlheng sa 2006. Ka tiriso ya lefatshe e e ka nnang ditono di le dimilione tse 620, go ka bo go ntse korong e e fetileng e e batlegang mo mmarakeng go fitlhelela patlego.



Lenaneo 1: Ntshodikuno ya korong lefatshe ka bophara (ditono di le dimilione).



2005

2006

2007









Tlhakole

Lwetse

Lwetse VS Tlhakole



Dinaga tsa thomelontle tse













di botlhokwa thata













Argentina

12,6

14,2

14

14,5

0,5



Australia

25,4

9,8

21

13,5

-7,5



Canada

26,8

25,3

25

20,5

-4,5



European Union

122,7

125,3

137,5

121,7

-15,8



USA

57,3

49,3

56

57,5

1,5



Dinaga tse dingwe tse di













Botlhokwa













China

97,5

104,5

100

107

7



India

68,6

69,4

74

74,9

0,9



Pakistan

21,7

21,7

22

23,3

1,3



Kazakstan

11

12,5

12,5

14,5

2



Rusia

47,6

44,9

48

46

-2



Ukraine

18,7

13,8

16,5

13,7

-2,8



Palogotlhe ya Lefatshe

620,3

590,2

623,7

601,4

-22,3



Motswedi: Boto ya Dithoro ya Boditshabatshaba.



Ka ntlha ya maemo a loapi a a sa siamang, dinaga tse di ntshang korong tse di botlhokwa tse di farologaneng di fokoditse diphopholetso tsa dijalo tsa tsona makgetlo a le mmalwa mo setlheng sa 2007, mme kwa bokhutlong jwa Lwetse 2007, ntshodikuno e e fopholediwang e ne e le ditono di le dimilione tse 601,4. Se ke ditono di le dimilione tse 22,3 kwa tlase ga phopholetso ya Tlhakole 2007 - se se tlhodile koketsego e e gakgamatsang ya tlhotlhwa ya korong ya boditshatshaba.



Kerafo 1: Kgwedi ya konteraka e e gaufi ya Safex, le tlhotlhwa "free-on-board" ya Argentina le USA Hard Red Wheat (ka Didolara tsa USA/tono): Polokelo ya detha ya Boto ya Dithoro ya Boditšhatšhaba, Safex le Grain SA.



Tlhotlhwa ya korong ya Argentina e ne e gweba ka $177/tono mo go Tlhakole, 2007 mme e sa tswa go tlhatlogela go $355/tono (Kerafo1). Se ke koketsego ya $158/tono kgotsa 89%, le e bile go ntse le tlhatlogo e nnye mo dijalong tsa Argentina go tloga ka dikabakanyetso tsa Tlhakole. Tlhotlhwa ya "free-on-board" ya USA Hard Red Wheat mo Gulf le yona e bontshitse ditshupo tse di jalo, le mororo go ntse le koketsego ya ditono di le 1,5 milione mo dijalong tsa korong tsa Amerika go tloga bokhutlong jwa Tlhakole (Lenaneo 1).



Ka ntlha ya maemo a loapi a a sa itumediseng kwa Australia, Canada le European Union, dijalo di fokoditswe go boitshega, mme se se tlhodile phokotso e kgolo mo dipolokelong tsa korong ya lefatshe mo go 2007 - se gape se lerile kgatelelo mo tlhotlhweng go oketsega mo mmarakeng wa boditšhabatšhaba.



Kerafo 1 e bontsha gore tlhotlhwa ya Safex ( ya kgwedi e e gaufi) e balwa ka $/tono e tsamaile jaaka tlhotlhwa ya boditšhabatšhaba ya korong mo go 2007. Go tloga ka Tlhakole, 2007, tlhotlhwa e oketsegile ka bokana ka $200/tono, fa e tshwantshamgwa le koketsego ya $158/tono ya korong ya Argentina, le koketsego ya $143/tono ya USA Hard Red Wheat.



Koketsego e kgolo thata mo tlhotlhweng ya korong ya selegae go ya ka dolara fa e tshwantshanngwa le tlhotlhwa ya boditšhabatšhaba, e ka tlhalos ka tlhatlogo mo ditshenyegelong tsa tefamorwalo ka sekepe. Mo go Tlhakole 2007, go ne go ja $43/tono go rwalela korong mo Aforikaborwa go tswa Argentina ka sekepe, le $48/tono go tswa Gulf go tla Aforikaborwa. Ka ntlha ya patlego e e golang ya thwalo ka sekepe, ditshenyegelo di batlile di imenaganya gabedi monongwaga. Gajaana go ja $73/tono go rwala korong go tswa Argentina ka sekepe, le $88/tono go rwala korong ka sekepe go tla Aforikaborwa go tswa maemelakepeng kwa Gulf (Kerafo 2). Go ya ka R6,58/$, koketsego ya ditshenyegelo tsa thwalo ka sekepe go tloga Tlhakole, 2007 ya R219/tono. (Kerafo 2): Ditshenyegelo tsa tefamorwalo go tla Aforikaborwa (ka US$/tono)

Motswedi: Boto ya Dithoro ya Boditšhabatšhaba.



Bokhutlo

Phokotsego e e solefetsweng ya ntshodikuno ya korong ya lefatshe e ntse le seabe sa botlhokwa mo koketsegong ya tlhotlhwa ya korong ya boditšhalatšhaba, le ka ntlha ya lebaka la gore Aforikaborwa o tshwanetse go romela teng nngwetharong ya patlego ya selegae, koketsego mo ditlhotlhweng tsa boditšhababatšhaba e isitse kwa koketsegong mo tlhotlhweng ya Aforkaborwa. Ditshenyegelo tse di oketsegetseng tsa tefamorwalo ka sekepe, di tsentse kgatelelo go ya pele mo tlhotlhweng ya selegae, ka di tlhodile koketsego ya mo teketekanong ya diromelwateng. Koketsego mo tlhotlhweng ya boditšhabatšhaba e sa ntse e supile gape seabesegolo se maemoloapi a nang le sona mo ditlhotlhweng tsa dikuno tsa temothuo. Jaaka re itse sentle thata, go thata go bonela pele gore Tlholego e tlaa dirang.





















<fn>PulaImvula.Prices.2008-08.tn.txt</fn>
Prices Tswana



Tsela nngwe ya go leba ditlhotlhwa tsa dijo tse di tlhatlogang



Instructions:

Folio Strap: Ditlhotlhwa tsa dijo

Byline: Sakkie van Zyl, raikonomi: Dipatlisiso tsa Thekiso (Corné Louw o itsege ka ditshwaelo tsa gagwe tsa ditlhotlhwa tsa disele le yurea tsa kgwedi le kgwedi)



Kerafo 1: Borotho jo bosweu (700g)

Korong ya Safex

Tshupane (Index)

Kgwedi



Kerafo 2: Yurea

Korong ya Safex

Disele

Tshupane

Kgwedi



Kerafo 3: Borotho jo bosweu (700g)

Bupe jwa mmidi

Yurea

Disele

Molebo (trend) - borotho jo bosweu)

Molebo - Yurea

Tshupane

Kgwedi



Ditlhotlhwa tsa dijo tse di tlhatlogang, bogolo segolo tsa dijokgolo, di tlhageletse thata mo pontsheng mo dikgwedinyaneng tse di mmalwa tse di fetileng, e bile badirisi ba iphitlhela ba kgamiwa ke tlhotlhwa ya borotho e e kwa godimo. Mabaka a a tlhagisiwang e le ona a bakang dikoketsego tseno ke tlhatlogo e e tshosang mo tlhotlhweng ya boditšhaba ya dithoto tsa temothuo gammogo le tlhaelo ya selegae ya dithoto tse.



Go tswa tshwantshanngong magareng ga ditlhotlhwa tsa konteraka tsa Safex le ditlhotlhwa tsa borotho tsa dikgwedi tse di tsamaelanang, go ka lemogwa gore tlhotlhwa ya korong e tlhatlogile ka lebelo thata go na le tlhotlhwa ya borotho (Kerafo 1). Go na le kgonagalo ya tlhatlogo e kgolo thata ya ditlhotlhwa tsa dijo mo dikgweding tse di tlang. Badirisi, ba gajaana ba setseng ba itshega menwana go leka go tshwaraganya, ba sa ntse ba tlaa tshwanela go itshoka le go feta mo dikgweding tse di tlang.



Kerafo 1: Tshupane ya tlhotlhwa ya borotho go tloga Ferikgong, 2000.

Metswedi: Grain SA, Safex le Statistics SA (Sagis Webpage).



Ka ntlha ya ditlhotlhwa tse di kwa godimo gajaana tsa dithoto tsa temothuo, bontsi jwa batho jo bo sa sedimosediwang sentle bo ithaya bo re ntshodikuno ya dithoro e na le poelo e e kwa godimo. Balemirui bao, ba ba kgonneng go tswelela ka temothuo mo dingwageng tse di mmalwa tse di fetileng, foo ditlhotlhwa tse di kwa tlase le maemo a leuba e neng e le sejo sa letsatsi, gajaana ba bone sebakanyana sa go hema. Fela le gale, ka ntlha ya koketsego e e tshosang ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng, kgonagalo ya ditlhotlhwa tsa dijo tse di kwa tlase e sala go nna toro.



Kerafo 2 e bontsha gore magareng ga 2004 le 2007, tlhotlhwa ya korong ga e a ka ya lepalepana le ditlhotlhwa tse di oketsegileng tsa disele le menontsha - seemo se se reketlang tota. Ditlhotlhwa tse di kwa tlase tse di bonweng mo dikunong, gammogo le ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa ditsenngwateng, di ntse le seabe se segolo mo go reng bantshadikuno ba bantsi ba bo ba tlhobogile ntshodikuno ya dithoro. Seemo se, se mpe thata mo karolong ya balemirui ba ba tlhabologang - ntshodikuno ya dithoro e tshwanetse gore e nne le dipoelo fa balemi ba bantšhwa ba tshwanela go tlhongwa ka katlego.



Dikoketsego tsa fa gautshwane mo ditlhotlhweng tsa dithoto di neile balemirui tsholofelonyana, fela ditshenyegelo tse di tlhatlogang tsa ditsenngwateng di buseditse maemo kwa a neng a le teng - balemi ba fitlhela go le bokete go ntsa dithoro mme ba dira poelo.







Kerafo 2: Tshupane ya tlhotlhwa ya yurea, disele le korong go tswa Ferikgong 2000.

Metswedi: Grain SA, Safex, Statistics SA (go tswa Sagis webpage).



Kerafo 3 e tshwantshanya tshupane ya tlhotlhwa ya ditsenngwateng jaaka yurea le disele le ditlhotlhwa tsa borotho le bupi jwa mmidi. Go itshupa sentle gore balemirui ba ne ba lebagane le ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tse di oketsegileng mo go boitshegang thata go feta ditlhotlhwa tsa dijo tse di oketsegileng tse badirisi ba lebaganeng natso. Motseletsele wa boleng wa dithoro o tlaa tshwanelwa ke go dira ka tsela e nngwe gore o kgone go ntsha dikuno tse dintsi go fetisa ka ditsenngwateng tse di tshwanang - go sa nneng jalo badirisi ba tlaa tshwanela go duelela dijo go bonala go feta.





Kerafo 3: Tshupane ya tlhotlhwa ya borotho jo bosweu, bupi jwa mmidi, yurea le disele go tswa Ferikgong 2000.

Metswedi: Grain SA, Safex, Statistics SA (Sagis webpage).



Bokhutlo

Ditlhatlogo tse di tshosang tsa dijokgolo ke gore totatota ke dipholo tsa go tlhoka pholisi e e tshwanetseng ya temothuo go tswa mo Mmusong, go kopane le go palelwa ga Mmuso go diragatsa dipholisi le ditogamaano tse di setseng di le teng. Bantshadikuno ga ba ka ke ba kgona ba le bosi go ntshetsa setšhaba dijo tse di tlhotlhwatlase - Mmuso o a go tshwanela go dira seabe sa ona.



















<fn>PulaImvula.Proactivety.2008-08.tn.txt</fn>
Pro-activity Tswana



Diponagalo tsa molemirui yo o duleng mabogo



Instructions:

Folio Strap: Tsamaiso

Byline: Phonnie du Toit, ARC-GC1

Exploding quote: Mmatlakgwana ga a robale



Gantsi balemirui ba latlhegelwa ke ditšhono tse dikgolo kgotsa gona go tshwara sebaka sa go bona poelo e e kwa godimo, fela ka gore ba se ke ba dira ka nako.



Ka dinako dingwe ba itemogela ditatlhegelo tse di boitshegang ka ntlha ya tshenyo mo metsweding ya tlhago, jaaka kgogolego ya mmu ka nako ya dipula tsa morwalela, ka gore ba lebetse gore "thibelo e gaisa kalafi".



Go dira go sa le gale go raya go rulaganyetsa kwa pele le go dira ditiro dingwe pele thata, ga e le nngwe kgotsa go feta ya ditiragalo tse dikgolo. Mo ntshodikunong ya dithoro, se ke ntlha ya tsamaiso e e botlhokwa go gaisa. Alemanaka ya jalodijalo ya mo polaseng ya gago ke yona e tshwanetseng go laela ditiro tsotlhe ka kgwebo ya gago. Letlhajalo le le tshwanetseng (tirokgolo ya mo polaseng ya gago) e ka nna ka Seetibosigo a rogwa e le gore o rulaganya go jala korong kgotsa Ngwanaitseele a rogwa, fa e le sejalo sa selemo. Bontsi jwa ditiro tsa gago tsa thulaganyo le ipaakanyo mo dikgweding pele ga jalo, di tlaa ikaega ka letlha le. Go tswelela go akanyetsa kwa pele gale ke gona moono wa tiro ya gago.



Lenaneotlhatlhobo le ditiro tse di tshwanetseng go dirwa pelepele pele ga letlhajalo:



Kelotlhoko le tlhotlhomiso tse di tsweletseng

Tiro e e tswelelang e botlhokwa thata mo go kgontsheng molemirui go dira go sa le gale. Kelotlhoko e e dirilweng mo setlheng sa gajaana e ka thusa mo go thibeleng diphoso le go thusa go tsaya ditshwetso tse di botoka mo setlheng se se latelang. Mefero, jaaka sekao, e e tlhaotsweng mo nakong ya setlha sa kgolo, e tlaa laola mofuta wa sebolayatlhatshana se se tlaa dirisiwang mo setlheng se se latelang. Fa o ka tlholega go lemoga mathata mo setlheng sa gajaana, go ka etegela thata mo setlheng se se latelang.



Rulaganya kgotsa rulaganya sešwa thulaganyo ya ntshodikuno

Sekaseka sešwa kgono ya ntshodikuno ya mmu le go tlhomamisa palo ya diheketara e o rulaganyang go jala dijalo mo go yona. Utolola mmaraka mme o tlhophe dijalo tse di nang le dipoelo go ikaegile ka tshedimosetso ya mebaraka e e ikanyegang. Thala tekanyetsokabo mme o rulaganye togamaano ya ntshodikuno mo pampiring ka nepo ka fa go kgonegalang.



Dirisa ka botlhale ditšhono tsa mebaraka tse di botoka

Mo maemong a mebaraka a gajaana go botlhokwa thata go saena konteraka le kemedi ya mebaraka e e ikanyegang. Konteraka e tlaa sireletsa kgatlhanong le ditlhotlhwa tse di yang tlase le godimo tsa dithoto. Sireletsa konteraka ya sejalo sengwe le sengwe ka tlhotlhwa e e gaisang ka fa go kgonegang.



Iponne kadimo ya ntshodikuno

Fa madi a o nang nao a sa lekana go lema diheketara tse o eletsang go di jala, gona o tlaa tshwanela go dira kopo ya kadimo ya ntshodikuno. O se ke wa diega go bona setheo sa matlole ka bonako fela fa o sena go rulaganya togamaano ya ntshodikuno ya gago. Gantsi tirego ya go rebola kadimo ya ntshodikuno e tsaya lobaka lo loleele.



Rulaganya konteraka le rakonteraka yo o ikanyegang

Fa o sa kgone go dira tiro ya tshugommu le go jala, saena konteraka le motlamelakatirelo go sa ntse go le kwa pele thata. Netefatsa gore didiriso tsa go lema tse o di tlhokang di tlaa bo di le teng ka nako e o rulaganyang go jala sejalo sa gago. Pele o saena konteraka tsaya matsapa a a kgethegileng go batlisisa maemo a didiriso tsa rakonteraka. Gakologelwa gore, thobego nngwe le nngwe e e diragalang ka nako ya paakanyommu kgotsa ya jalo, ke go direla molemi bothata ka boena.



Paakanyo ya didiriso le metšhine

Nako e e siameng go gaisa go tlhokomela didiriso tsa gago ke fela kwa bofelong jwa setlhajalo. Fa tiro e e ka itlhokomolosiwa gona molemi o itirela mathata, e seng fela a go tshwanelwa ke go baakanya didiriso ka tlhotlhwa e e kwa godimo fela gape nako ya botlhokwa e ka latlhega tota ya bo ya tlhola letlha la jalo le le thari. Foo didiriso di bolokilweng morago ga go phepafadiwa bophepa, tirelo e e tshwanetseng le tshireletso kgatlhanong le jego, go tlaa tlhokwa nako e potlana thata go baakanyetsa didiriso setlhajalo.



Ditiro tsa tshomarelommu

Tlhatlhoba dibopego tsotlhe tse di teng jaaka dikonturu le mesele ya kelelo ya metsi. Dira nako go tlamela kgotsa go baakanya dibopego tse go efoga tshenyego ya mmugodimo wa gago ka setlha sa pula. Fa go tshwanela go dira dibopego tse dintšhwa, tiro e e tshwanetse go simololwa ka bonako jo bo kgonegalang. Dikgato tsa tshomarelo ya mmu di tlhoka togamaano e e tseneletseng le nako e e lekaneng go diragadiwa.



Theko ya ditsenngwateng

Nako ya theko e tshwanetse go dirisiwa ka tshwanelo. Tshwantshanya dikuno tsa ditsenngwateng mme o rerisanele tlhotlhwa e e isegang botoka gore o kgone go tshola ditshenyegelo ka heketara di le kwa tlase ka fa go kgonegang ka teng. Itirele itemogelo ka bowena ka setlha sa kgolo go ka tlhopha kuno e e gaisang jaaka mothale wa sejalo o o dirang ka manontlhotlho kgotsa go emisetsa kuno e e dikileng e sa dira sentle jaaka go ne go solofetswe. O se ke wa okaoka go baya kgatelelo mo setlamong sa tlamelo e le go netefatsa gore dikuno tse o di rekileng di nna teng ka nako.



Gakologelwa, go na le batlhalefi le baitseanape ba bantsi ba ba ratang go ka go thusa mo ditirong tsotlhe tse. Se tabogele kwa go bona ka nako ya bofelo. Rulaganyetsa kwa pele mme o ba leletse GOMPIENO!

















<fn>PulaImvula.ProblemMaize.2009-02.tn.txt</fn>
Problems (Maize) Setswana



Ke mathata afe a bantshadikuno ba ba tlhabologang ba tshwaraganeng nao?



Instructions:

Folio strap: Maparego a temothuo

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos:



Go botlhokwatlhokwa thata mo madirelong a dithoro gore mabaka a a kganelang bantshadikuno ba ba tlhabologang go nna bantshadikuno ba bogwebi a tlhaolwe le go rarabololwa.



Dintlha tse di amanang le lefatshe le mmu

Lenaneo la ntšhwafatso la lefatshe le le diragadiwang ke Lefapha la Merero ya Lefatshe ga se sepe fela fa e se segogamowa mo go ba bantsi - ka kakaretso, ditirego tsa bona di bonya jo bo tlhomolang pelo mo e leng gore bantshadikuno ba ba tlhabologang ba latlhegelwa ke ditšhono morago ga ditšhono, mme benglefatshe ba Basweu ba ba fedileng pelo ba feleletsa ba rekiseditse baagisani ba bona ba Basweu fela ka ntlha ya go palelwa ga ba merero ya lefatshe go fitlhelela ditumelano.

Re na le kopano ya dithulaganyo ya thuolefatshe mo Aforikaborwa - go tswa go lefatshe go ya lefatsheng la poraefete le le hirilweng, go ya lefatsheng la morafe le mo go lona go se nang ditumelano tse di bofang motho tsa semolao (tetlo ya go nna/dirisa fela). Lefatshe la poraefete la mong le ka dirisiwa jaaka tshireletso mo dikadimong, fa e le gore lefatshe le le hirilweng le lefatshe la morafe ona ga a kgone go dirisiwa jaaka tshireletso. Mo dikgaolong tsa morafe, moetlo ke gore losika lo nne le kabo ya lona ya lefatshe ya bogolo jo bo rileng (e e farologanang go ya ka diporofense), mme fa montshadikuno a batla go atolosa tiro ya temo ya gagwe, o tlaa tshwanela go rerisana le baagi ba bangwe go ka dirisa kabo ya bona. Ga go tshireletsego ya pakatelele ya mokgwathuolefatshe o mo lefatsheng le la tlaleletso.

Paakanyo ya pH ya mmu, mmogo le seemo se se kwa tlase sa fosefeite, tsoopedi ke ditirego tse di tlhotlhwagodimo thata - diketleetso di a tlhokega ka gore bantshadikuno ba ba tlhabologang ga ba na ditlamelwana go ka duelela ditiro tse.

Bogolo jwa lefatshe le le dirisiwang ke bantshadikuno ba ba tlhabologang ga le na dikonturu le meselementsi ya bojang e e rulagantsweng sentle le e e lekaneng. Le mororo Lefapha la Temothuo le na le karolo ya Tshomarelo ya Lefatshe, tekanyetso ya lona ga e lekane go letla go ka kampana le tlhokego e e boitshegang e.

Mo Aforikaborwa, ga se lefatshe lotlhe le le leng la kgono e e kwa godimo go tshwanela ntshodikuno ya dijalo. Fela gape phetolelo, ya lefatshe la temo go nna phulo e e jetsweng ke tirego e e turang le ya pakatelele. Bantshadikuno ba ba tlhabologang ba bonala ba sa kgone go fitlhelela thulaganyo ya phetolelo ka jalo gantsi ba tswelela go jala dijalo mo lefatsheng le le sa tshwanelang, kgotsa ba le latlhaganya le sa dirisiwe - tsoopedi ga se ditsela tse di siameng.

Thekeletso, kgotsa tlhaelo ya yona, ke bothata jo bo boitshegang thata jo bo lebaganeng le bantshadikuno, bogolosegolo mo dikgaolong tsa semorafe koo diterata di utswilweng, le go letla dikgomo le dihutshane go gobea jaaka di rata mo masimong.



Diterekere le metšhine

Go na le bantshadikuno ba ba tlhabologang ba bantsi ba ba nang le lefatshe (e ka nna thulaganyo efe fela ya thuo) fela ga ba na didiriso tse di tlhokegang go le lema. Didiriso tse dintšhwa di tura bobe mme bontsi jwa bantshadikuno ba ba tlhabologang ga bo di fitlhelele, mme go na le ditheo di le mmalwa fela, fa di le teng, tse di ikemiseditseng go tlamela theko ya didiriso tsa temothuo tse dikgologolo ka madi.

Fa didiriso tsa temothuo di le gona, gantsi di mo maemong a a bokoa go ka dira. Se ke ka ntlha ya:

Dikelopoelo tse di kwa tlase tsa ntshodikuno ya dithoro e e ketefaletsang balemi go nna le matlole a go tlamela didiriso.

Gantsi bantshadikuno ga ba na kitso ya dipaakanyo le tlamelo.

Ditheko dingwe tsa ntšhwafatso ya thuolefatshe di tsenyeletsa theko ya "kgwebo e e tsweletseng" mme fa gongwe didiriso di tsofetse le go nna mo maemong a a bokoa, mo go rayang gore montshadikuno yo o tlhabologang o simolola a se na ditlogo.

Ditlhopha di abelwa didiriso go di abelana mme go tlhokagale yo o tsayang maikarabelo a tlamelo.



Dikadimo tsa ntshodikuno

Bantshadikuno ba ba tlhabologang ba le bantsi ba na le mathata a go fitlhelela dikadimo - mangwe a mabaka a se ke a a latelang:

Mo dingwaganyaneng tse di fetileng, dipoelo tsa ntshodikuno ya dithoro di ntse di le mo kgatelelong e kgolo. Setlha se se fetileng e ntse se se siameng thata ka dijalo di jetswe ka "tlhotlhwa ya bogologolo ya ditsenngwateng" fa dithoro di rekisitswe ka "ditlhotlhwa tse dintšhwa tsa dijalo" e bile mo mabakeng a le mantsi pula e ne e feta palogare. Go na le bantshadikuno ba se kae fela ba ba nang le madi a a lekaneng go ka jala dijalo kwa ntle ga go dira dikadimo. Fa kelopoelo e le maswenyana mme kelokadimo e le kwa godimo, mathata a a tsamaelanang le ntshodikuno ya dithoro a nna kwa godimo thata moo go sa siamang go ka adima madi a a boitshegang a a tlhokegang go tsenya dijalo mo mmung.

Ditheo tsa kadimo tse dintsi di tlhoka bonto mo phorophating go sireletsa kadimo. Bantshadikuno mo lefatsheng le le kailweng kgotsa mo lefatsheng la morafe ga ba kgone go neela lefatshe jaaka tshireletso ka jalo dikopo tsa bona tsa dikadimo di a ganwa.

Ditheo tsa kadimo tse dintsi di batla inšorense ya ditsenngwateng go sireletsa kadimo ya ntshodikuno. Fela le gale, inšorense ya ditsenngwateng, fa e amogetswe e simolola go dira fela fa dijalo di setse di tlhogile, ka nako eo tota bontsi jwa ditshenyegelo bo setseng bo dirilwe. Ditheo dingwe ga di rate go neelana ka kadimo pele ga inšorense e amogelwa, se se tlhola maemo a a tlhobaetsang. Kotsi e nngwe ke gore inšorense e netefatsa fela go fitlha 65% ya ditshenyegelo - ke mang a tla rwalang mathata a a setseng.

Ka maswabi, go na le makgetlo a le mmalwa ao bantshadikuno ba ba tlhabologang ba paletsweng ke go tshegetsa maitlamo a bona a go duela dikadimo mme se sa dira gore baadimisi ba itshie mmele go ka adima.

Temothuo e bokete, mme fa o na le maitemogelo a mannye, gona mathata a ka nna magolo. Fa dikelo di le dinnye, gona o na le kelo e nnye thata go ka dira phoso. Bantshadikuno ba ba tlhabologang gantsi ba sa ntse ba leka go tlhabolola dikgono tsa bona tsa temothuo mme ka jalo ba nna le bothata jo bogolo mo baadimising ba madi.



Kemonokeng le kgakololo - ditirelo tsa bolemisi

Bantshadikuno ba ba tlhabologang ke "baithuti" mme ba tlhoka kemonokeng, katiso le pepetletso. Go na le mathata a mantsi a a amanang le tlamelo ka kemonokeng mo bantshadikunong:

Batlhankedi ba Lefapha gantsi ga ba a nonofa sentle go tlamela kemonokeng ya boleng jo bo tlhokegang. Bontsi ga bo na maitemogelo a tiragatso a temothuo mme le fa ba ka bo ba rata, e bile ba na le thutego e e tlhokegang ya dikwalo, ga ba kgone go e diragatsa.

Go suga batho go a tura e bile go tsaya lobaka lo loleele. Mafapha a puso a tletsetletse ka batlhankedi ba ba duelelwang go dira tiro, fela bontsi ga bo na ditsompelo. Fa lekala la poraefete le tsenya seatla, mongwe o tshwanela go bula sekgwama - ke mang a tla duelang?

Bantshadikuno fa gongwe ba iphitlhela ba sa itse gore ba sale kgakololo ya ga mang morago - molemisi wa Lefapha? Kgotsa mogakolodi go tswa kgwebong ya temothuo yo o neelang ka kadimo ya ntshodikuno? Kampo mokgatlho wa mofutapeo o o emang nokeng? Kgotsa mopepetletsi? (Bomadimabe ke gore botlhe ga ba bue se se tshwanang ka gale).



Letloatshireletsego

Go ithuta go dira temothuo, go raya go itsenya mo mathateng - fa batho ba tshwanela go nna bantshadikuno, ba tlaa dira diphoso. Go na le tlhokego e e boitshegang ya letloatshireletso go tlaa kapa bantshadikuno fa ba wa. Ka nako e, bantshadikuno bangwe ba mo maemong a a itumedisang go tlamelwa ka matlole ke kgwebo nngwe ya temothuo mme ka jalo ba kgona go fitlhelela kabo ya llaeme go tswa go Maize Trust, gammogo le fosefeite le inšorense ya ditsenngwateng (mo masimong a bona a mmidi). Le gale go na le bantshadikuno ba bangwe ba ba tlhabologang ba ba sa kgoneng go jala mmidi, kgotsa ba sa kgona go bona thebolelo ya kadimo ya ntshodikuno go tsena ka kgwebo ya temothuo e bile ga ba na kemonokeng ya llaeme, fosefeite le inšorense. Go ne go ka nna molemo fa puso e ne e ka itharabologelwa go thusa bantshadikuno ka letloatshireletso le le batlegang.



<fn>PulaImvula.ProblemsOpot.2009-07.tn.txt</fn>
Problems (OPOT) Setswana

Mathata a bantshadikuno ba ba tlhabologang ba rakanang nao



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Add picture of the banner made for farmer development programme



Go na le mabaka a a mmalwa a a ngokang kgatlhego mo tlhabololong ya bantshadikuno ba bantsho mo Aforikaborwa, sekao, lefatshe le le ntshang dikuno le abiwa sešwa, ditshenyegelo tsa dijo di tlhatlogile thata ka bonako mme go na le tshwenyego ka tshireletsego ya dijo ya bosetšhaba le boditšhaba.



Go buiwa thata ka thoto ya dijo ya lefatshe, tshireletsego ya dijo ya lefatshe, tshwanelo ya dijo le bonno, mme dijo tsotlhe tse di ntshiwa golo gongwe ke mongwe - go na le motho yo o amegang. Go botlhokwa go tsepamisa mogopolo o mo mothong ka nosi. Re tlhoka go tlhabolola le go matlafatsa motho ka nosi gore a nne montshadikuno wa mogwebi yo o tletseng yo o tshwaelang mo serotong sa dijo tsa bosetšhaba.

Goreng batho ba kgatlhegela bantshadikuno ba ba tlhabologang?

Lephata la temothuo le tlhoka go nna le lentswe le lengwe le le tshwaraganetsweng.

Temothuo ke motswedi wa dijo le tlhale ya lefatshe e bile e sala go nna mokwatla wa diikonomi tse dintsi.

Temothuo ke mothapi wa botlhokwa.

Tswelelopele ya dikgaolomagae e fokotsa kgatelelo mo metsweding ya ditoropo e e setseng e utlwile.

Fa 30% ya lefatshe e tshwanela go nna mo thuong ya batho ba ba neng ba gateletswe mo malobeng, re ka solofela gore 30% ya dikuno tsa temothuo e tlaa ntshiwang ke bantshadikuno ba: jalo he, 30% ya ditsenngwateng tsotlhe tsa temothuo e tlaa rekwa ke bantshadikuno ba.



Ke mathata afe a a lebaneng bantshadikuno ba ba tlhabologang?

Poelo e e kwa tlase ya ntshodikuno ya dithoro tse di tshelang ka pula le dikelo tsa morokotso

tse di kwa godimo.

Mo dingwageng tse di fetileng ntshodikuno ya dithoro e ntse mo kgatelelong e e boitshegang. Ditshenyegelo tsa ditsenngwateng di tsweletse go tlhatloga, mme fela tlhotlhwa ya kuno yona ga e oketsege ka selekano seo. Go na fela le bantshadikuno ba se kae ba ba nang le madi a a lekaneng go jala dijalo kwa ntle ga go dirisa dikadimo. Fa mola wa poelo o gagametse le dikelo tsa morokotso di le kwa godimo, bothata jo bo tsamaisanang le ntshodikuno ya dithoro bo kwa godimo thata go tshegetsa kadimo ya madi a mantsintsi a a tlhokegang go tsenya dijalo mo mmung. Bantshadikuno mo Aforikaborwa ba tshwanela go gaisana mo mmarakeng wa lefatshe fela mabala a botshamekelo ga a lekane.



Tlhaelo ya kitso le bokgoni jo bo maleba

Bantshadikuno ba ba tlhabologang ke "baithuti" mme ba tlhoka kemonokeng, katiso le tataiso. Go na le mathata a mantsi a a tsamaelanang le tlamelo ka kemonokeng mo bantshadikunong:

Badiredi ba Lefapha fa gongwe ga ba nonofa sentle go ka neelana ka boleng jwa kemonokeng e e batlegang. Bontsi ga bo na maitemogelo a temothuo a tiragatso mme e bile ba a rata, le gona ba na le dithutego tsa dikwalo tse di batlegang, ga ba kgone "go tsenya mogoma mo mmung".

Mekgatlho ya dikuno e dira tiro e ntle fela ditlamorago tsa ditshenyegelo di a boitshega.



Dikadimo tsa ntshodikuno

Bantshadikuno ba ba tlhabologang ba le bantsi ba na le mathata a go fitlhelela dikadimo tsa ntshodikuno. Mangwe a mabaka a se a a latela:



Ditlhokego tsa tshireletso ka ditheokadimo

Ditheokadimo tse dintsi di tlhoka bonto mo thotong go sireletsa kadimo. Bantshadikuno mo lefatsheng le le thapilweng kgotsa lefatsheng la morafe ga ba kgone go neelana ka lefatshe jaaka tshireletso ka jalo dikopo tsa bona tsa kadimo di a ganwa.

Inšorense ya ditsenngwateng ga e a lekana go sireletsa kadimo

Ditheokadimo tse dintsi di tlhoka inšorense ya ditsenngwateng go sireletsa kadimo ya ntshodikuno. Fela gape le gona, inšorense ya ditsenngwateng, fa e amogetswe e simolola go dira fela fa dijalo di setse di tlhogile, ka yona nako eo, bontsi jwa ditshenyegelo bo setse bo dirilwe. Ditheo dingwe ga di ikutlwe go rebola kadimo pele inšorense e amogelwa, se se tlholang maemo a mabe. Kotsi e nngwe e kgolo ke gore inšorense e sireletsa fela 65% ya ditshenyegelo - 35% e e setseng ke mathata fela.

Melapoelo e mennye ga e letle phoso ya go ithuta

Temothuo e bokete, mme fa o le maitemogelo mannye, gona kgonagalo ya mathata e kwa godimo. Fa dipoelo di le dinnye, gona ga o a tshwanela go dira phoso. Bantshadikuno ba ba tlhabologang, fa gongwe e bile ba sa ntse ba tlhabolola bokgoni jwa temothuo jwa bona, ke bothata jo bogolo mo badirising ba madi.



Diterekere le dimatšhine

Didiriso tse di seyong

Go na le bantshadikuno ba ba tlhabologang ba bantsi ba ba nang le lefatshe (e ka nna ka thulaganyo ya thuso efe fela), fela ga ba na didiriso tse di tlhokegang go le lema. Didiriso tse dintšhwa di tlhotlhwa godimo mme bantshadikuno ba ba tlhabologang ba bantsi ga ba kgone go di fitlhelela, e bile go na le ditheo di le mmalwa, fa e le di diteng, tse di ikemiseditseng go tlamela theko ya didiriso tse dikgologolo tsa temothuo ka matlole.



Ditlamelo tse di mo maemong a a sa itumediseng

Fa e le go na le ditlamelwana tsa temothuo, gantsi di mo maemong a a bokoa a go ka baakanngwa. Se ke ka ntlha ya:

Sekgatla sa dipoelo se se kwa tlase mo ntshodikunong ya dithoro, se se dirang gore go nne

bokete mo matloleng go tlamela didiriso;

Gantsi bantshadikuno ga ba na kitso ka dipaakanyo le tlamelo;

Dithekisanyo dingwe tsa kabosešwa ya lefatshe di akaretsa theko ya "kgwebo e e dirang" mme didiriso gantsi di dikgologolo e bile di mo maemong a a bokoa. Se se raya gore montshadikuno yo o tlhabologang o simolola ka bokoa;

Ditlhopha di newa didiriso go di amogana fela ga go yo o rwalang maikarabelo a paakanyo.



Dintlha tse di mabapi le lefatshe le mmu.



Lefapha la Merero ya Lefatshe le Kabosešwa ya Lefatshe

Lenaneo la tlhabololosešwa ya lefatshe le le diragadiwang ke Lefapha la Merero ya Lefatshe le swabisitse batho ba le bantsi thata. Ka kakaretso, le bonya mo e bileng bantshadikuno ba ba tlhabologang ba bantsi ba latlhegetswe ke ditšhono tse dintsintsi mme benglefatshe ba basweu ba kgobegileng marapo moo e bileng ba rekisetsa baagisani ba basweu ba bona ka ntlha ya go palelwa ga ba merero ya lefatshe go diragatsa. Ga go na mekgwa e e tshwanetseng ya go tlhotlha bajaboswa ba ba tshwanelang kabosešwa ya lefatshe.



pH

Paakanyo ya pH ya mmu ka go tshela llaeme e nna tiragatso e e turang thata gonne dikgaolo dingwe di ya go tlhoka go fitlha ditono tse 14 tsa llaeme ka heketara. Gantsi bantshadikuno ga ba mo seemong sa go duelela se e bile gape ga go bonale fa go na le maikemisetso a a tlhomameng, go kgontsha bantshadikuno ba ba tlhabologang go kopa thuso kwa pusong go thusa. Diporofense tse di farologaneng di ntse le mananeo a se, fela ga go na thulaganyo e e tlhomameng.



Seemo

Mo dingwageng tse dintsi mekgwatiriso ya temo e e sa lolamang e humanegisitse mmu ka fosefate mo dikgaolong di le dintsi. Fela jaaka go ntse ka go tshela llaeme, tiro e le yona e tlhotlhwa godimo thata mme ga go bonale go na le diketleetso dipe.



Dinkunturu le meselemetsi

Bontsi jwa lefatshe le le lengwang ke bantshadikuno ba ba tlhabologang ga le na dikunturu tse di rulagantsweng le go lekana sentle le meselemetsi e e jetsweng bojang. Le mororo Lefapha la Temothuo le na le Karolo ya Tshomarelo ya Lefatshe, tekanyetso ya lona e kwa tlase thata go fitlhelela bogolo jwa tlhokego e. Tshwagafatso ya lefatshe ka ntlha ya kgogolego ka diphefo le metsi ga ena bobaakanyo.



Ke eng se se tsweletsang batho go humanega?

Dikgoreletsi tsa sebopego le matshosetsi

Bantshadikuno, gore ba nne bantshadikuno ba bagwebi, ba tlhoka go nna le lefatshe le dimetšhine. Mo diporofenseng dingwe go na le tlhaelo e kgolo ya mafaratlhatlha jaaka ditsela, difala, diomisadithoro dikotudi, jj.

Tlhaelo ya kitso le phitlhelelo ya thekenoloji

Bantshadikuno ba tlhoka katiso, kemonokeng le tirelo ya bolemisi e e dirang ka botlalo.

Boikemedi

Batho ba tshwanetse go matlafadiwa go itirela dilo ka bobona. Ba tshwanetse ba ithute "go itshwarela tlhapi".

Kgoreletsego ya bothati

Go palelwa ga badiredipuso go dira se ba se thapetsweng go tshola batho ba humanegile (sekao, tlhaelo ya go direla ga Lefapha la Merero ya Mafatshe gammogo le thebolotirelo e e bokoa ya Lefapha la Temothuo).

Go jewa ntsoma

Batho ba ba humanegileng ba mo tlalelong mme ba jewa ntsoma bonolo. Go botlhokwa thata gore botlhe ba ba amegang mo tlhabololong ya bantshadikuno ba dire ka boikanyego le serodumo.



Tshikinyo ya go tswelela pele

Puso

Molao le maikemisetso a kgwebo tse di tshwanetseng go sireletsa madirelo a temothuo a selegae.

Mo bantshadikunong ba ba tlhabologang:

Go thusa ka ditshenyegelo tsa go tshela llaeme.

Go thusa ka ditshenyegelo tsa go tshela fosefate.

Go thusa ka ditshenyegelo ka tshireletso ya ditlhotlhwa tsa dijalo go bona kadimo ya ntshodikuno.

Go thusa ka ditshenyegelo tsa inšorense e e feletseng.

Go tlamela ka madi ka tsela ya dikgwebo tsa temothuo Landbank.

Go tlamela ka madi go kgontsha katisosešwa ya balemisi.

Go etleetsa tlhabololo ya matlole ka go dirisa mekgatlho ya dikuno.

Go akanya ka phakeji ya tlamelo ya didiriso tsa temothuo.



Mekgatlho ya dikuno

Go tlhabolola, katisa le go matlafatsa bantshadikuno.

Go katisa le go tlhabolola balemisi.

Go tlamela bantshadikuno ba ba tlhabologang ka kemonokeng ya setegeniki.



Lephata la poraefete

Go tlamela ka ditsenngwateng tse di tlhokegang tsotlhe ka boleng le tlhotlhwa e e utlwalang.

Go tlamela ka mmaraka wa dikuno.

Go tlamela ka kemonokeng ya setegeniki le tshegetso.



<fn>PulaImvula.Producer.2009-12.tn.txt</fn>
Producer (Maize) Setswana



Molemirui wa Fouriesburg o tlotlwa jaaka montshadikuno yo o kwa godimo



Instructions:

Folio strap: Montshadikunothoro yo o tlhabologang wa ngwaga

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos: Samuel Moloi



Mofenyi wa kgaisano ya Montshadikuno yo o Tlhabologang wa Ngwaga wa Grain SA o begilwe kwa maitisong a manobonobo a a neng a tshwaretswe kwa The Theatre on the Track kwa Kyalami, ka 09 Diphalane 2009.



Bontlhopheng ba Kgaisano ya Montshadikuno yo o Tlhabologang wa Ngwaga wa 2009 ba ne ba tlhaolwa. Ba ne ba ntse jaana:



Philip Xaba go tswa Bothaville, porofense ya Foreisetata;

Simon Mazwi go tswa Makouspan, porofense ya Bokonebophirima;

Lungile Malo go tswa Delareyville, porofense ya Bokonebophirima;

Samuel Moloi go tswa Fouriesburg, porofense ya Foreisetata;

William Matasane go tswa Senekal, porofense ya Foreisetata;

Nolundi Msengana go tswa Vanderbijlpark, porofense ya Gauteng; le

Shimi Mokoka go tswa Vanderbijlpark, porofense ya Gauteng.



Montshakunothoro yo o Tlhabologang wa monongwaga ke Samuel Moloi go tswa Fouriesburg kwa Foreisetata. Re rata go akgola Samuel gammogo le bafitlhelelamakgaolakgang ba bangwe, ka katlego e e mantlhontlho e.



<fn>PulaImvula.Producer.2010-08-06.tn.txt</fn>
Producer (Maize) Setswana



Kopana le Batlhophiwa ba Montshakunothoro yo o Tlhabologang wa 2010

Instructions:

Folio strap: Montshakunothoro wa Ngwaga

Byline: Jane McPherson, motsamisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Montshakuno la Grain SA

Photos:



Go setse go begilwe batlhophiwa le bafitlhamakgaolakgang ba Montshakunothoro yo o Tlhabologang wa 2010, wa ngwaga mme mofenyi o tlaa begwa mo moletlong wa mabono o o tlaa tshwarwang ke Grain SA ka Diphalane 8, 2010. Bona ba eme jaana

David Maleleka - Kestell, Porofense ya Foreisetata.

Thabo Macholo - Kestell, Porofense ya Foreisetata.

Daniel Mocwiri - Mareetsane, Porofense ya Bokonebophirima.

Frans Gaoganediwe - Ventersdorp, Porofense a Bokonebophirima.

Klerk Melken - Mofufutso, Porofense ya Bokonebophirima.

William Matasane - Senekal, Porofense ya Foreisetata.



David Maleleka

David Maleleka o tsaletswe mo polaseng mo sedikeng sa Foreisetata ka 1954. O goletse mo polaseng le go tsena sekolo sa dipolase sa selegae go fitlha ka mophato wa boraro (Kereite 5). Go tloga a le dingwaga di le 14 o ne a dira mo polaseng ya ga rre AJ Jonker, teng koo lorato lwa gagwe lwa temothuo lo tsalegileng teng. David o nyetse mosadi yo o maatlametlo, Evelena - o kgweetsa diterekere mo masimong.



Morago ga dingwaga di se kae o ne a hudugela kwa Witsieshoek, kwa a neng a aga teng fa a sa ntse a theogetse ka mokgwa wa konteraka kwa meepong mo kgaolong ya Goldfields. Ka 1991, David o ne a utlwela gore Mmuso o phasaladitse gore batho ba ba nang le kgatlhego ya go reka dipolase mo sedikeng sa Kestell ba itlhagise. Ka 1992 o ne a hira polase e a dirang temothuo mo go yona gajaana. Morago, ka kadimo go tswa Land Bank o ne a kgona go reka polase e. Polase ya ga David ke diheketara di le 272, tse 252 ya tsona e leng lefatshe la temo.



David o ne a hirisa polase e dingwaga di le dintsinyana ka a ne a sa kgone go kgobokanya madi a a lekaneng go dira temothuo ka boena. David o simolotse go dira temothuo gape ka 2008. Ka 2009 o kgonne go bona thobo e e itumedisang thata ya korong mo diheketareng tse 106 e bile a jetse diheketara tse 88 tsa mmidi le diheketara tse 28 tsa dinawa. Ka dinawa basadi ba le mmalwa go tswa Qwaqwa ba kgonne go bona tiro. David a re o atolosa tiro ya temothuo ya gagwe ka bonya jaaka lebodu (trapsikies).



Thabo Macholo

Thabo o belegwe ka 1982 mme o simolotse sekolo kwa Sekolopotlaneng sa Tweeling. Ka 1989 rraagwe o ne a reka polase e gajaana ba dirang temothuo mo go yona. Lorato lwa gagwe lwa temothuo le simologile mo bonnyaneng. O weditse materiki wa gagwe ka 2003 kwa Sekolosegolong sa Paul Erusmus mme a swetsa go ya go dira mmogo le rraagwe kwa polaseng. Kwa sekolong o ne a na le seabe mo motshamekong wa bothubalebelo/diatleletiking e bile o ne a emela porofense ya gaabo mo motshamekong wa rakebii, a le mo ditlhopheng tsa Aforikaborwa tsa ka fa tlase ga 17, 19 le 21 tsa rakebii.



Thabo o rata temothuo mme o batla go bona katlego a le mo polaseng ya gagwe. Ka 2009, gammogo le rraagwe, ba ne ba jala diheketara tsa korong di le 25, diheketara tsa mmidi di le 99 le diheketara di le 33 tsa dinawa. Thabo o tsweletse go gola jaaka montshakuno mme o batla go ithutela pele. O setse a tsene dikhoso di le mmalwa, ke tokololo ya setlhophathutano sa Maluti mme o reetsa bantshakuno ba bagolo fa ba abelana ka kitso le maitemogelo.



Thabo o tlhoafetse thata ka ga tsamaiso le thulaganyo ya tsa matlole, mme o matlhagatlhaga thata ka kgonagalo ya go jala dinawa tse dintsi ka gore di na le poelo go gaisa dithoro tse dingwe. Jaaka bantshakunmo ba bangwe botlhe, o solofela gore tlhotlhwa ya dithoro e tlaa oketsega gore go kgonege go dira poelo le go beeletsa gape mo temothuong.



Thabo o batla gore letsatsi lengwe a bo a le montshakuno wa mogwebi, o rata thata go ka bereka le bantshakuno ba bagwebi gore a kgone go bona maitemogelo a magolo.



Daniel Mocwiri

Kokamo Daniel Mocwiri o belegwe ka 1949 mo motseng wa Siberia mo Bokonebophirima (gaufi le Mareetsane). Ke ene yo mmotlana fa lapeng le mosimane a le esi mo baneng ba le robongwe. O simolotse sekolo mo Siberia, a ya Mareetsane mme a wetsa Kereiti 12 kwa Sekontaring ya Itlotleng. O ne a tsweletsa dithuto tsa gagwe kwa Kholetšhekatisong ya Batswana. O ne gape a dira khoso ka go ithutela gae le Damelin le Yunebesithi ya Vista kwa a amogetseng dipoloma ya borutabana. O weditse dikerii kwa Yunibesithing ya Potchestroom mme a simolola go dira jaaka morutabana mo Sekolopotlaneng sa Monnapula ka 1975 mme a tswelela go ruta foo go fitlha ka 2008. O nyetse Evelyn mme ba tshegofaditswe ka bana ba le barataro, basimane ba babedi le basetsana ba bane.



Ka e le ena morwa a le esi, rraagwe o ne a mo ruta gore go na le ditsela di le dintsi tsa go dira botshelo. O simolotse go ithuta go lema ka sepane sa dipholo, a sa ntse a le mosimanyana fa a tswa kwa sekolong mme se ya nna tshimilogo ya lorato lo lo sa khutleng lwa temothuo. Ka 1975, mmaagwe le rraagwe ba ne ba aga lebentlele mo motseng mme ka 1977 a reka terekere ya gagwe ya ntlha. Ka 1988 rraagwe o ne a tlhokafala mme ka a ne a sa ntse a ruta, o ne a hirisetsa masimo a gagwe porojeke ya temothuo ya Mareetsane go fitlha ka 1993. Ka 1994 o ne a simolola go lema ka bogagagwe a dirisa terekere ya gagwe mo masimong a diheketara tse 75.



Daniel o ne a tswelela go ruta mme morago, fa a se na go atolosa temothuo ya gagwe, o ne a kopa mongwe wa losika yo o gaufi go mo thusa mo polaseng. Sekolo se a neng a ruta mo go sona le sona se mo motseng, mme o ne a kgona go dira temothuo morago ga sekolo le ka malatsi a boikhutso fa dikolo di tswetswe. Gompieno jaana Daniel o dira temothuo mo lefatsheng la morafe la diheketara tse 200. Monongwaga o jetse diheketara tse 100 tsa mmidi le tse 100 tsa sonobolomo.



Ka 2008 Daniel o ne a tlhama setlhophathutano sa Siberia mme a tlhopiwa jaaka Modulasetilo. Ka 2009 o ne a nna mongwe wa bantshakuno ba ba tsweleletseng ba Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA. Daniel o tlhaloganya sentle mosola wa mafaratlhatlha a kemonokeng e bile o babatsa thata kemonokeng e a e boneng go tswa go rre James van der Linde wa Technichem yo o mo tlamelang ka dikhemikale le peo, gammogo le rre James Moeng yo o mo tlamelang ka monontsha. Daniel o ntse mo dingwageng tse dintsi a tshegetsa ntshokunothoro ya gagwe ka matlole go tswa Land Bank.



Frans Gaoganediwe - mofitlhamakgaolakgang

Frans Gaoganediwe o belegetswe kwa Sterkstroom ka 1957, ke ene yo mogolo mo baneng ba le lesome. Frans o tsene sekolo kwa Sekolopotlaneng sa Mesweng kwa a weditseng Kereiti ya 7 teng. Mosadi wa gagwe Phina, o belegetswe mo sedikeng sa Sterkstroom mme o weditse kereite ya 7 kwa Sekolopotlaneng sa Rabana. Gajaana ke mme wa lapa mme o thusa mo kgwebong ya thuokoko tsa nama.



Morago ga sekolo, go tloga 1985 - 1989, o ne a direla Senwes mo polaseng mo sedikeng sa Strekstroom,. Ka nako e o ne a jala ditekelelo tsa tshupetso. Se se ne sa mo tlogela ka maitemogelo a go ithuta a mantle mo temong ya mmidi le mekgwatiriso ya temo e e siameng. Go tloga ka 1990-1993 o ne a direla Senwes mo Sterkstroom. Frans o ne a sutisediwa kwa lephateng la dikgomo le dinku koo a neng a dira kgwediso ya seatla (AI) mmogo le go enta le go nosa melemo ya dibokwana mo diruiweng. Ke teng fa, fa lorato lwa gagwe lwa dikgomo tsa Bonsmara le medileng teng. Ka 2000 o ne a sutisediwa kwa lephateng la bogamelo (diary) morago diBonsmara di sena go rekisiwa, koo a neng a tswelela ka kgwediso ya seatla mo motlhapeng wa diFriesland, gape a tsamaisa mananeo a phepo le meento. Morago ga Senwes e sena go rekisa polase, o ne a tswelela go direla Senwes ka go jala ditekelelo. Ka 2002, Frans o ne a sutisediwa go tswa Sterkstroom go ya kwa Ntlokgolo ya Senwes kwa Kerksdorp kwa a neng a nna mokgweetsi.



Ka 2002 o ne a simolola ka temothuo mo lefatsheng le le leng teng. Ka 2001 o ne a dira kopo ya kadimo kwa Land Bank, e o neng a e abelwa ka 2002. O ne a reka polase le dilo tsotlhe tsa yona tse di neng di akaretsa diterekere tse pedi, megoma e mebedi, didiriso tse dingwe di le mmalwanyana, gammogo le matlo a mabedi a thuokoko ya nama (a a tsholang dikokwana tse 56 000). Matlo a a thuokoko gajaana a dira ka botlalo, mme a ntsha ditlhopha di ka nna supa le halofo ka ngwaga. Frans o na le konteraka e e tlhomameng le ba Rainbow Chickens.



Mo dingwageng tse robedi tse di fetileng o kokotleditse loruo lwa gagwe go nna dikgomo di le 38, letsomane la dinku le oketsegile go nna 63, o rekile terekere e nngwe, bene ya Toyota Hilux, tshilo ya furu e bile o tokafaditse matlo a thuelokoko ka go tsenya siling, dinnipole tsa metsi le peipi tsa phepo. Gape o tokafaditse thekeletso ya terata. Gajaana o tshwaragane le go aga botlhapelo jwa dišawara jwa badiredi.



Frans o rata go godisa kgwebo ya gagwe le go reka polase e nngwe. O batla go nna montshakuno wa mogwebi yo o feletseng. Se se kgonega fela ka go dira ka natla, go tsenela dikhoso le go katisa badiri ba gagwe. Frans o sa ntse gape a akanya gore Puso e tshwanetse go sekaseka diporojeke tsotlhe tsa yona, go rotloetsa bantshakuno go gola le go ntsha bantsho mo diporojekeng tse di reteletsweng. Frans a re o engwa nokeng ka botlalo ke bantshakuno ba bagwebi ba selegae ba tikologo ya Ventersdorp.



Klerk Melken - mofitlhamakgaolakgang

Klerk Melken o belegwe ka 1970 kwa motseng wa Mofufutso mo Bokonebophirima. Ke ngwana wa bobedi wa bana ba le lesome ba ga John le Dorah Melken, ba ba sa ntseng ba dira temothuo mo kgaolong yona e. O simolotse sekolo mo Mofufutso, a tsena sa Bogareng sa Khunwana mme a wetsa kereiti ya 11 kwa Sekolosegolong sa Atamelang. Ka 1992 o ne a simolola go dira jaaka modirapolaseng, mme a tswelela go dira jalo go fitlha ka 2000. Klerk o nyetse Joyce ka 2002 mme ba tshegofadiwa ka bana ba le bararo, mosetsana le basimane ba le babedi.



Klerk o simolotse temothuo mo dingwageng tsa bošwa ka diheketara tse 50 fela, fa a ne a kgona go bona kadimo ya ntshokuno ya ntlha ya gagwe go tswa NWK ka 2001. Ka Tlhakole 2003 o ne a reka namane e le nngwe, mme gajaana o na le dikgomo di le 16. Ka 2008 o ne a reka nku e le nngwe le podi e le nngwe mme gajaana o na le dinku tse 20 le dipodi tse 10. Gape o na le dikoko di le 80.



Klerk o ne a nna tokololo ya setlhophathutano sa Mofufutso ka 2000, fa a ne a ntse a dira mo polaseng. Ka Ngwanaitseele, 2008, o ne a tlhophiwa Modulasetilo wa setlhophathutano se. O tsenetse bontsi jwa dikhosokatiso tsa Grain SA, tse di akaretsang : Tlhagiso mo Khosong ya Mmidi, Tlhagiso mo Khosong ya Sonobolomo, Khoso ya Borakonteraka, Khoso ya Botlamedi, Khoso ya Motheo ya Paakanyo ya Enjene, Tlhagiso mo Khosong ya Mabele, Khoso ya Mmidi o o Tsweleletseng ya Balemirui ba ba Tsweleletseng, Khoso ya Tsamaiso ya Kgwebo ya Temothuo le Khoso ya Tsamaiso ya Thulaganyo ya Polase.



Gajaana o dira temothuo mo lefatsheng la morafe le le hirilweng la diheketara tse 150 la botengmmu jwa 80 cm. O jetse diheketara tsa sonobolomo tse 60, diheketara tse 42 tsa mmidi o mohibidu le tse 48 tsa mmidi o mosweu. Ka a lema mo karolong e e omileng ya naga, Klerk o tlhaloganya sentle botlhokwa jwa tshomarelo ya bongola jwa mmu. Klerk o lora go ipona a na le polase e e leng ya gagwe (e bile a tshwere lekwalo la kano ya bong). A re o batla go godisa temothuo ya gagwe go fitlhelela a nna le diheketara tse 1 000 mo kgaolong ya mebu e e boteng le pula e ntsi! Klerk o engwa nokeng ke rre Du Toit wa Technichem mme o dumela go itikanyetsa ka batho ba ba go tshegetsang le go nna le kitso.



Klerk a re o rata temothuo gonne ke monna yo o itlhotloetsang yo o batlang go itlhabolola le go dira dilo ka tshwanelo.



William Matasane - mofitlhamakgaolakgang

William o belegetswe kwa sedikeng sa Winburg, kwa a tseneng teng sekolo sa dipolase. O ne morago a tsena kwa Sekolosegolong sa Winburg. O simolotse go dira kwa Allemanskraal (e e itsegeng botoka ka Aventura Resort Aldam). O dirile pele e le weitere, a nna moapei mme kwa bofelong a nna motsamaisi wa resetšhuranta, go fitlha ka 2004. Fa a ntse a dira kwa Aldam, o ne a tsena mo maitekong a temothuo le bomphato ba le bararo. Ka 2004 o ne a reka polase ya Verblyden, koo a nnang teng le mosadi wa gagwe le bana ba bona. Ba dira temothuo ka bobona kwa ntle ga bomphato ba bangwe. Fa, ba ntsha ka katlego sonobolomo le mmidi (William a re o bone sepokonyana ka korong dingwaga tse pedi tse di fetileng mme ga a battle go lekelela gape - bogolo jang ka ditlhotlhwa tsa gajaana).



William a re o batla go neela bana ba gagwe ditšhono tseo ena a se kileng a nna natso. Morwadie yo mogolo o dira ngwaga wa bone wa B.Com, morwadie wa bobedi ena o dira ngwaga wa boraro wa Electrical Engineering, fa morwadie yo mmotlana a dira ngwaga wa bobedi kwa Secretarial College, mme "Johannes, die boer" o tsena sekolo kwa Senekal, mo kereiting ya 4.



William ke montshakuno yo o atlegileng e bile gajaana o dira temothuo mo diheketareng tse 900. Polase ya gagwe e ka nna fela diheketara tse 400, mme o hirile lefatshe la tlaleletso la temo kwa Ventersburg (go tswa balemiruing ba bantsho ba ba sa le diriseng) mme lefatshe la phulo lona o le hirile mo go Mmasepala wa Winburg. William o batla go reka lefatshe le lengwe mo sedikeng sa Senekal, fela o ngongorega ka gore Puso e batla go thusa fela "ba ba ngobetsang madi mme e seng ba ba dirang sengwe se se mosola".



William o dirisa kopanyo ya tlamelo ka matlole go tlamela dijalo tsa gagwe ka matlole - madi a gagwe le dikadimo tsa ntshokuno go tswa VKB le Land Bank. Monongwaga, dijalo tsa sonobolomo tsa gagwe di kgonne go duelela dikadimo tsa ntshokuno tsotlhe mme dipoelo go tswa mo mmiding wa gagwe ke tse di tsenang mo kgwatlheng ya gagwe. O jetse diheketara tse 110 tsa mmidi, le tsa sonobolomo tse 145 kwa Senekal, gammogo le diheketara tsa mmidi tse 60 le tsa sonobolomo tse 75 kwa Ventersburg. O na le dikgomo tsa nama tse 90 le matlaleletsa mme o ipela ka kelotsalo ya 91% - ga go mojamankoko mo polaseng. O na gape le dinku tse 30 mme a re ga a ka ke a di oketsa gonne polase ya gagwe e gaufi thata le motsesetoropo wa Matwabeng mo Senekal.



William o tshwenyegile thata ka ntlha ya tlhotlhwa ya dithoro. Mekgwatiriso ya matlole e e lolameng e botlhokwa thata mo kgwebong ya gagwe mme o beeletsa kwa a solofetseng dipoelo teng. A re ga a kgone go buelela theko ya didiriso tse dintšhwa tse di nnang ngwaga otlhe mo setorong. Tlhokomelo e e tseneletseng le tlamelo ya semekhenike ke e e manontlhotlho - sengwe le sengwe se na le bonno e bile se tlhokometswe bontle thata.



William ke motho wa dikakanyo tsa gagwe fela o tsaya tsia thata kemonokeng ya ga Johan Kriel wa Grain SA, gammogo le kemonokeng e e tsweletseng ya bantshakuno ba bagwebi ba selegae, bogolosegolo rre Phillip Basson, yo o nang le thuso e kgolo thata mo go ena.



















<fn>PulaImvula.ProducerMaize.2009-03.tn.txt</fn>
Producer (Maize) Setswana

A montshadikuno o ya go tshwaiwa phoso gape?

Instructions:

Folio strap: Lebaneng

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Mo naaneng nngwe le nngwe go tshwanetse go nne le motho yo o siameng le motho yo o maswe mme ka tsela nngwe mo motseletseleng wa ntshodikuno ya dijo, motho yo o bosula ka gale ke montshadikuno. O tshwaiwa phoso fa dijo di se yo, fa dijo di tura kgotsa boleng jwa dijo bo le bokoa.



Fa re lebelela tirego e e amegang mo go beeng dijo mo tafoleng ya modirisi, go na le bannaleseabe ba le mmalwa mme tirego e teleletelele.



Dipatlisiso le baeyothekenoloji



Ditlamo tsa tlamelo ya ditsenngwateng



Dikgwebo tsa temothuo



Montshadikuno



Mmaraka wa selegae



Furu ya diruiwa Tshilo Pesosenkgwe



Dikgwebokgolo (Holosele)



Bagwebipotlana



Modirisi



Dipatlisiso le baeyothekenoloji

Se ke karolo ya tirego ya gore go jalwe dimela tse di nepagetseng - mmidi, korong, mabele, sonobolomo, dinawa, jj., tse di jetsweng di tshwanetse go:

Tlhoga sentle fa di jetswe;

Di gole sentle mo maemong a a farologaneng;

Di emelane le disenyi le malwetse;

Di emelane le komelelo le go kgona go kgotlelela bongola jo bontsintsi;

Di nne le boleng jo bo nepagetseng jwa go silwa, go besiwa (baking) go dira momela le go omelwa;

Di nne le dilekanyo tse di amogelesegang tsa poroteine, oli, dikhabohaetereite, jj;

Di kgone go tshwarelela tirego ya thobo; le

Di kgone go bolokwa le go rorwa ka pabalesego.



Go tshwanetse go dirwe menontsha e e ka dirisiwang mo modikong wa ntshodikuno le go tlamela ka ditlhokego tsa dikotla tsa dimela. Go tshwanetse go dirwe dibolayasenyi le dibolayatlhatshana go sireletsa dijalo kgatlhanong le mefero, disenyi le malwetse.

Ditlamo tsa tlamelo ya ditsenngwateng

Di a amega ka gore di tshwanetse go:

Kwadisa dikhemikale go dirisiwa mo dijalong tse di farologaneng;

Go dira dikhemikale;

Tlhagisa peo go dirisiwa mo kgwebong;

Go dira menontsha e e tlaa dirisiwang mo ntshodikunong;

Go dira leokwane le oli tse di tlaa dirisiwang ke didiriso tsa temothuo; le

Di phasalatsa mo dikgwebong tsa temothuo.



Dikgwebo tsa temothuo

Di amega ka gore di:

Adima montshadikuno madi a ntshodikuno;

Rekisa peo, monontsha, dikarolo tsa metšhine, leokwane le dioli, diterekere le didiriso;

Tlamela ka ditirelo tsa bolemisi,

Tlamela ka inšorense ya dijalo; le

Reka dithoro.



Montshadikuno

Montshadikuno o amega ka gore o:

Bona go fitlhelela lefatshe le metšhine;

Bona go fitlhelela kadimo ya ntshodikuno;

Reka ditsenngwateng tsa dijalo;

Baakanya masimo;

Jala, tlhokomela, roba le go rekisa dijalo; le

Rorela dijalo kwa difaleng tsa selegae.



Mmaraka wa selegae

Mmaraka wa selegae le ona ke karolo ya tirego e, ka gore o:

Reka dijalo;

Omisa dijalo fa di sa le metsi go ka bolokwa;

Baya dijalo ka seemo sa tsona;

Boloka dijalo;

Netefatsa gore ga go na disenyi le malwetse a a tsenelelang dithoro tse di bolokilweng; le

O rekisetsa basidi dijalo (kgotsa mmaraka wa thomelontle).



Mosidi

Basidi ke karolo ya tirego mme ba:

Amogela dithoro;

Netefatsa gore di bolokilwe ka pabalesego go fitlha di silwa;

Sila dithoro go dira bupi le folouru; le

Olela kuno mo dipaking le go e phasalatsa kwa bagwebibagolong.



Mogwebimogolo

Seabe sa mogwebimogolo mo tiregong ke go:

Rekisetsa bagwebipotlana dikuno tse di pakilweng.



Mogwebipotlana

Seabe sa mogwebipotlana ke go;

Rekisetsa badirisi.



Tlhalosonyana e ga e a akaretsa dikgato tsotlhe tse di farologaneng ka gore dintlha di farologana ka kuno go ya kunong. Sekao, fa korong e setse e sidilwe e tshwanetse go besiwa pele e rekisediwa badirisi; fa sejalo e le bali, e e tlaa dirisediwang go titiela bojalwa, se tshwanetse go dirwa momela mme e bo e le gona se titielwang.



Mo tiregong e yotlhe e, batho le ditirego ba a amega mme se ke motseletseleboleng wa temothuo. Mongwe le mongwe mo tseleng e o tshwanetse go dira poelo gore a kgone go nna le go sala mo kgwebong.



Jaanong Potso - A montshadikuno ke ena a rwalang molato wa tlhatlogo ya tlhotlhwa ya dijo a le esi?



Fa re sekaseka tlhotlhwa ya:

Llofo ya borotho, 20% - 25% ya tlhotlhwa e o e duelang ke boleng jwa korong mo llofong;

Kgetse ya bupi jwa phaletšhe, 35% - 45% ya tlhotlhwa e o e duelang ke boleng jwa mmidi; le

Khene ya biri, kwa tlase ga 3% ke tlhotlhwa ya bali.



Kgwebo ke go solofela mathata - kgwebo yotlhe e na le selekanyo sengwe sa mathata. Fela mo montshadikunong mathata a magolo:

Modiko wa ntshodikuno o moleele (go tswa paakanyong ya mmu go ya thobong).

Dijalo di lebagane le maemo a loapi (komelelo, morwalela, sefako, serame, segagane le diphefo).

Bantshadikuno ba amiwa ke tlhotlhwa - montshadikuno ga a kgone go swetsa gore o tlaa bona bokae mo tonong ya mmidi ya gagwe ka gore dithoro tsotlhe di rekisiwa mo fantising mme tlhotlhwa e montshadikuno a e boneng ke yona tlhotlhwa eo. Go le gantsi montshadikuno o patelesega go amogela tlhotlhwa e e kwa tlase mo dijalong tsa gagwe go feta e o sejalo se mo e jeleng go se ntsha.



Go dira setshwantsho fela, fa re leba setlha sa korong se se fetileng kwa Foreisetata, e ntse ngwaga o o maswe thata le pula e le bokoanyana. Bantshadikuno mo dikgaolong tse dintsi ba paletswe le ke go roba tono e le nngwe ya korong ka heketara. Ditshenyegelo tsa ntshodikuno ya korong di tsamaela R4 200 ka heketara, mme tlhotlhwa e e bonweng ke montshadikuno mo koronnye ya gagwe e ne e tsamaela R3 000 ka tono. Se se raya gore fa montshadikuno a robile tono e le nngwe ka heketara, o dirile tatlhegelo ya R1 200 ka heketara.



Fa o le ralebaka, o reka folouru, o swetsa le ka tlhotlhwa e o e batlang ya dirolo tsa senkgwe tsa gago. Fa modirisi a sa batle go duela tlhotlhwa eo, o emisa go reka folouru le go emisa go besa borotho go fitlhelela tlhotlhwa e tokafala. Gangwe fela fa montshadikuno a sweditse go jala dijalo, ga a ka ke a emisa tirego le go emela go fitlhelela tlhotlhwa e tokafetse - o dirisitse madi mme o tshwanelwa ke go roba dijalo le go di rekisa.



Bantshadikuno ba rona ke gouta - ba dira ka thata, ba rwala mathata go ntsha dijo le go tlamela batho ba Aforikaborwa ka diphatlhatiro (mmereko). Gakologelwa gore re ka reka dijo go tswa ntle fela fa dinaga tse dingwe di na le lefetiso la dijo, le fa naga ya rona e na le ledi la dinaga disele go duelela diromelwateng. Fa maemo a sa siama mo dinageng tse dingwe tsa thomelontle, ba tshwara dijo tsa bona go di itirisetsa, mme ga re ne re kgona go di reka. Fa kelothefosano e le kgatlhanong le boleng jwa ranta ya rona, naga ya rona ga e ne e nna le madi a go duelela dithoro tse di romelwang mono gae, mme batho ba rona ba tlaa bolawa ke tlala, jaaka go ntse ka dinaga tse dintsi mo Aforika. Pele re ba rwesa molato wa ditlhotlhwa tse di kwa godimo tsa dijo, a re sekasekeng morero o le go tlhaloganya gore go reng ditlhotlhwa di tlhatlogile. Fa re sa eme bantshadikuno ba rona nokeng le go ba thusa go nna mo ntshodikunong ka go lemela poelo, setšhaba sa rona se tlaa bolawa ke tlala.

<fn>PulaImvula.Profile(maize).2011-03-14.tn.txt</fn>
Profile (Maize) 615 words Setswana
Itse... Xolile Dasheka
Instructions:
Folio strap: Porofaele
Byline: Johan Kriel, mogokaganyi wa porofense wa Lenaneotlhabolo la Balemirui la Grain SA
Photo: Use pic of Xolile
Xolile Dasheka o belegetswe mo polaseng mo sedikeng sa Petrusburg. Rraagwe e ne e le modirapolaseng fa mmaagwe e ne e le modiralapeng. Xolile o na le dikerii ya Management and Leadership le Dipoloma ya Labour Relations Management.
O rekile polase ya gagwe ya Lemoenkloof mo sedikeng sa Jagersfontein ka 2006 ka kadimo go tswa Landbank. Polase ya gagwe e bogolo jwa 1 134 ha, ka masimo a 145 ha le phulo ya 989 ha. Xolile o dira temothuo ya gagwe ka mmidi, dikgomo, dikolobe, dikoko le merogo.
O bona jang matlole a go lema?
Mo ditlheng tse pedi tse di fetileng ga ke a ka ka rekisa dithoro tsa me. Ke di dirisitse go tlamela loruo lwa me. Ke dirisitse bontlhanngwe jwa poelo ya me go tlamela ntshokuno ya setlha se se latelang ka matlole. Ka ntlha ya ditshenyegelo tse di tlhatlogang ke tlaa leka go bona kadimo go tswa Land Bank.
Kakanyo ya gago ke eng ka dintlha tsa tlamelo ya matlole ya temothuo?
Montshakuno o tshwanetse go nna dilo di le dintsi, sekao o tshwanetse go nna moitseanape wa tsa ditšhelete, raikonomi, morekisi le go feta. Selekanyo sa dipoelo mo ntshokunong ya dithoro se kwa tlase. Ke tlhoka gore batho ba ikanyege mo bantshakunong ba Aforikaborwa, le go reka dikuno tsa selegae. Re tlhoka lekgetho la diromelwateng mo dithorong tse di tsenang mo nageng ya rona. Ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tse di jaaka disele le monontsha di a re bolaya. Temothuo ga se tlhopho ya boiphediso (career) mo bašweng ba batho ba bantsho; ga ba bone isagwe epe mo go yona. Fa ditshenyegelo tsa diromelwateng di sa laolwe gona kgaisano e e gobelelang kgatlhanong le dithoto tse di etleediwang ka matlole e tlaa bolaya montshakuno wa Aforikaborwa.
O bona kae ditsenngwateng tsa gago?
Ke reka mo baemeding ba thekiso ba ditlamo tse di tlamelang ka ditsenngwateng, morago ga go amogela le go tshwantshanya dikhotheišene gammogo le tlamelo e ba tlamelang ka yona morago ga thekiso.
Seabe sa Puso mo temothuong ke sefe le gona e se diragatsa jang?
Puso e tshwanetse go tlhokomela bantshakuno. Bantshakuno ba tlamela ka ditiro le nitamo mo dikgaolong tsa magae. A ko o lebe lefatshe le le newang bantshakuno ba ba tlhabologang le thuso e ba e newang go atlega ka go ba abela diketleetso le didiriso. Go tshwanetse go rotloediwe tataiso ka bantshakuno ba bogwebi. Duela madi a a siameng mme o bone thuso fa go tlhokegang. Puso e a leka fela ka e nako, ga e atlege.
O bone jang katlego?
Lobaka lwa gore ke kgonne go anama le nthusitse. Loruo lo go naya nitamo le go thusa ka kelelo ya lotseno. Go rua dikolobe le dikoko go nthusitse go fitlhelela ditshenyegelo tsa tsamaiso kgwedi le kgwedi. Ke na le sebatanyana sa lefatshe se se ka nnang 3 ha se nka se nosetsang. Lobaka lwa gore ke montshakuno wa nakwana yo o nang le tiro e e tlhomameng le lona lo a thusa. Fa temothuo e ka nna poelo e ntsi, gona nka nna montshakuno wa leruri.
Ke eng se o bonang e le matshosetsi mo tswelelopeleng le katlegong ya gago?
Ke tshwenngwa ke go tlhoka nitamo ga dipolotiki, bosenyi le dipuo tse di bosutlha mo bobegakgannye di ka ntseela tšhono ya go atlega. Poelo le yona ke ntlha ya botlhokwa.
Ke dintlha dife tsa kgwebo ya temothuo ya gago tse o ka ratang go di tokafatsa?
Ke rata go nna le kitso e ntsi ka paakanyommu, tshomarelo ya metsi le thuo ya diphologolo. Gape ke eletsa go bonela badiredi ba me katiso.
Togamaano ya phalolo ya monongwaga ke eng?
Ke rata go netefatsa gore popegotheo ya tshegetso ya me e rulagane. Grain SA le setlhophathutano sa me, ba botlhokwa go tla thusa. Gape ke eletsa go oketsa loruo lwa me, e leng dikgomo tsa nama. Fa ntlha ya bosenyi e letla, ke batla go simolola go rua dinku.
<fn>PulaImvula.Profile(maize).2011-04-07.tn.txt</fn>
Profile (Maize) Setswana
Itse...Victor Mahlinza
Instructions:
Folio strap: Tsa botshelo
Byline: Jurie Mentz, mogokaganyi wa porofense wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Photo: Use pic of Victor
Sibongile Victor Michael Mahlinza o tsaletswe kwa Estcourt ka 14 Phukwi, 1961 le go golela mo kgaolong ya Ntabamhlophe. O simolotse thuto ya gagwe ya poraemari ka 1968 kwa sekolopotlaneng sa Cornfield. Ka 1976 o ne a tsena kwa sekolosegolong sa Mtshezi kwa a weditseng Kereiti 11 ka 1982.
Ka 1983 o ne a swetsa go ya Johannesburg kwa a dirileng teng jaaka mokwaledi wa rakonteraka wa moagi sebaka sa ngwaga. Victor o ne a ya go direla setlamo sa dikhemikale jaaka rasetoro gona mo Johannesburg go fitlha ka 1986. Go tloga 1987 go ya 1988 Victor o ne a thapilwe jaaka mokgweetsi wa teraka ke M & L Distributors. Go tloga ka 1986 go ya 1995 o ne a nna rakonterakammotlana wa AMCA Construction a ba tsamaisetsa dikuno. Mo go 1996 Victor a swetsa go nna montshakuno mme a boela gae. O ne a simolola temothuo mme a dirisa dipholo go lema dijalo tsa gagwe. O rekile terekere ya gagwe ya ntlha ka 2003.
Botshelo jwa lelapa
Victor o nyetse Linah mme ba tshegofaditswe ka bana ba le batlhano, basetsana ba bararo le basimane ba babedi. Fikile (26) o na le bana ba le babedi. Sizwe (19) o weditse kereite 12 mo Pietermaritzburg kwa Kholetšheng ya Temothuo ya Zakhe le go wetsa khoso ya temomerogo kwa Kholetšheng ya Buhle mo Delmas mme gajaana o dira le Victor mo polaseng ya gagwe. Zandile (15) o mo kereiting ya 9 kwa Sekolosegolong sa Abantungwa mme Mpumelelo (11) o mo kereiting ya 4 mo Sekolopotlaneng sa Mathamo.
Victor gape o tlhomile Norah lotlhokwa mme ba na le bana ba le bararo; mosimane a le mongwe le basetsana ba le babedi. Ayanda (24) o weditse kereiti ya 12 kwa Sekolosegolong sa Mtshezi le go bona Setifikeiti sa N3 mo Civil Engineering kwa Kholetšheng ya Botegeniki ya Berea kwa Durban. Ayanda le ena o dira le rraagwe mo polaseng ya gagwe. Barwadie ba babedi Thokosile (20 gajaana o mo kereiting ya lesomenngwe kwa Sekolosegolong sa Abantungwa mme Bongeka (12) o mo kereiting ya 6 kwa Sekolopotlaneng sa Mathamo.
Victor o na le diterekere tse pedi; Massey Ferguson 440 4 x 4 le Massey Ferguson 5465 mme gape o na le bene ya Colt 2.8. O tlaa atlega thata mo temothuong ka gore o goletse mo tikologong ya temothuo. O na le ponelopele mme o sebete se se lekaneng go mekamekana le dikgwetlho tsa go nna montshakuno.
O tsaya kae madi go lema dijalo tsa gagwe?
Victor ga a dirise baadimamadi mme o tlamela dijalo tsa gagwe ka madi a gagwe se e leng bothata mo go ena gajaana, ka gore o dirisa lefatshe la morafe bogolo le go hira diheketara di ka nna lesometlhano tsa temo mo moleming wa mogwebi.
O bona ditsenngwateng tsa gagwe kae?
O reka ditsenngwateng tsa gagwe tsotlhe go tswa TWK kwa Winterton le dikhemikale tsa gagwe kwa Farmers Agri-Care mo Winterton. Victor o reka peo ka tlhamalalo go tswa kwa Pannar le Monsanto mme o itumelela thata tirelo e a e bonang go tswa batlameding ba ditsenngwateng.
Seabe sa Puso mo temothuong ke eng mme e se diragatsa jang?
Victor o bona seabe sa Lefapha la Temothuo mo kgaolong ya gaabo e le se se siameng jaaka le mo naya kemonokeng e e siameng le go bona Lefapha la Temothuo la selegae le thusistse bantshakuno go lemela ba SAB mmidi o mohibidu. Katlego ya gagwe mo temothuong ke ka ntlha ya togamaano e e siameng le go dira ka natla.
Ke eng se a bonang e le matshosetsi mo tswelelopeleng le katlegong ya gagwe?
O lemoga fa matshosetsi a magolo a tswelelopele ya gagwe e le go tlamela ka matlole dijalo tsa gagwe go tswelelela go fitlha kwa kgatong ya thekiso. Ditshenyegelo tsa badiri le tsona di tshwentse thata.
Ke dintlha dife tsa temothuo ya gagwe tse a ratang go di tokafatsa?
Victor o rata go tokafatsa thuo ya dikgomo le dipodi tsa gagwe gonne o bona se e le ntlha ya botlhokwa go tsepamisa temodijalo ya gagwe. Togamaano ya pholoso ya gagwe monongwaga ke temothuo ya mefutafuta; e leng go jalela Nestle ka konteraka mmidi, dinawa, merogo le tšhikori.
<fn>PulaImvula.Profile(maize).2011-05-11.tn.txt</fn>
Profile (Maize) Setswana
Itse... Monica Mathamba
Instructions:
Folio strap: Porofaele
Byline: Lawrence Luthango, mogokaganyi wa porofense wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Photo: Use pic of Monica
Monica Mathamba o nna mo Kgaolotsamaisong ya Mthatha Mbozisa koo a leng karolo ya Mokgatlho wa Balemirui wa Mbozisa. Monica o lema mo lefatsheng la morafe mme o kgonne go teratelela masimo a dijalo a gagwe a diheketara tse thataro.
Monica o tsenetse dikhosokatsio tsa Grain SA tse di latelang: Tlhagiso mo Ntshokunong ya Mmidi gammogo le Khoso e e tsweleletseng ya Ntshokuno ya mmidi. Monica o tokafaditse ntshokuno ya mmidi ya gagwe ka go dirisa kitso le bokgoni tse a di boneng ka go nna tokololo ya Grain SA. O ne a tlwaetse go ntsha ditono tse 3,5 ka heketara fela jaanong o ntsha ditono tse 4,5 ka heketara.
O tsaya kae matlole go jala dijalo tsa gagwe?
Tlamelo ka matlole ya dijalo tsa gagwe e dirwa go tswa mo kgetseng ya gagwe mme ga a itumelela tlamelo ya matlole ka gonne dikadimo di rebolwa thari thata setlha se setse se fedile.
O bona kae ditsenngwateng tsa gagwe?
Monica o reka ditsenngwateng tsa gagwe go tswa Mthiza Farmers Co-op le Eastern Cape Co-op. Ditlhotlhwa di tloga di le kwa godimonyana mme e bile batlamedi ga ba mo thuse ka kgakololo epe ya setegeniki.
Seabe sa puso ke sefe mo temothuong mme ba se fitlhelela jang?
Seabe sa puso ke go naya bantshakuno kgakololo le bokgoni jwa setegeniki gammogo le go tlamela ka mafaratlhatlha. Monica a re puso ga e diragatse seabe sa yona ka gore ga e diragatse dipholisi tsa yona.
Ke eng se se mo nayang katlego?
Monica a re o newa katlego ke Lorato lo logolo le go semelela. O dumela gore go dirisa dipeo tsa mmidi, monontsha le kgatsho ya dibolayatlhatshana go laola mofero, go tokafaditse thobo ya gagwe. Monongwaga Monica o batla go reka didiriso tse dintsi, bogolosegolo sekgatshi sa "boom" (boom sprayer).
<fn>PulaImvula.ProtectingMaize.2009-03.tn.txt</fn>
Protecting (Maize) Setswana



Go sireletsa motswedithuso wa tlhago - khurumetso ya mmu le kgogolego



Instructions:

Folio strap: Tshomarelo ya lefatshe

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos: Dikobelo: Dikobelo di dirisiwa jaaka khurumetso ya tshireletso e e tshelwang go dikologa dimela go thibela mowafalo ya bongola, kgatselo ya medi le kgolo ya mefero.



Ditlamorago tsa pula le marothodi a pula mo mmung o o sa aparang gammogo le se se ka dirwang go fokotsa tshenyo e e tlholwang ke dipula tse di bokete ke tsa botlhokwa go gaisa mo montshadikunong mongwe le mongwe.



Mo kgatisong ya Pula Imvula ya Tlhakole re sekasekile tshireletso ya mmugodimo le go gatelela dipholo tsa kgogolego ya mmu gammogo le mefuta ya kgogolego. Mo kgannyaneng e re tlhalosa ditlamorago tsa pula mo mmung o o sa aparang gammogo le ditlamorago tsa khurumetso ya mmu.



Phatšho ya marothodi a pula

Karolo ya maatla a marothodi a pula e dirisiwa mo go thubeng makwetenyaneng a mmu le go gasagasa dikarolwana tsa mmu le naga. Mo boalong jo bo lekalekanang mmu o gasagasiwa go batla ka go lekana go ya ntlheng tsotlhe, ka jalo go tlaa latlhega fela mmu o monnye; fela mo bolaolong jo bo mothulama, mmu o montsi o tlaa gasagasediwa go kgokologa le mothulama go na le go ya kwa godimo. Ka jalo mo mokgokolosong, mmu o tlaa kgoromelediwa kwa tlase mme kwa bofelong o latlhegele lefatshe le le kgethegileng le o tswang mo go lona.



Go na le kamano e e kitlaneng magareng ga bokete jwa pula le bogogodi jwa yona. Go itsege sentle gore tshenyo e kgolo ya kgogolego (50 - 80%) e tlholwa ke dipula tsa matlakadibe tse di bokete tsa sewelo mo dikgaolong tsa pula ya selemo.



Tlhotlheletso ya botlhatlogo jwa mothulama

Fa mothulama o tlhatloga o le mokong thata gona kgogolego e tlaa nna kgolo ke gore:

Go na le phatšho ya marothodi a pula e ntsi go fologela le lekgabana.

Go na le kgokologo ya morwalela e tona mo methulameng e e mokong.

Morwalela o tlaa taboga thata.



Dikganelo tsa mothulama

Botlhatlhogo jwa mothulama gammogo le tsamaiso ya mekgwatiriso e tlaa lekanyetsa dijalo tse di ka jalwang mo lefelong le le kgethegileng, fa kgogolego ya mmu e tshwanela go lekanyediwa ka pabalesego. Ditekanyetso tse di ikaegile bogolosegolo ka bogogodi jwa dipula le bogogolego jwa mmu mo kgaolong e e kgethegileng eo. Se se latelang ke sekao sa ditekanyetso tse di ka bonalang mo kgaolong e e kgethegileng:

Lefatshe lotlhe le le lemilweng la mothulama wa go feta 3% le tshwanetse go sirelediwa ka dikonturu (ke lobotana lo lo tlhatlositsweng mo lefatsheng lo lo diretsweng go laola metsi a a fetileng go tswa mo tshimong).

Dijalo tsa mela di ka jalwa fela mo methulameng ya bonnye jwa 10%.

Dithoro tse dinnye di ka jalwa fela mo mothulameng wa bonnye jwa 15%.

Phulo e ka letlelelwa fela mo methulameng ya bonnye jwa 30%.

Methulama ya go feta 30% e tshwanetse go dirisediwa fela jalodikgwa le tshireletso ya diphologolo tse di tlhaga.



Dimedi ke motlhodi o o nonofileng thata mo kemelanong le kgato e e bogogodi ya pula. Tlhotlheletso e kgolo thata e dimedi di nang le yona mo kgogolegong ka pula ke ka bokhukhu (canopy) jwa tsona, jaaka nonofo ya sekhukhu, ka mafoko a mangwe bokgoni jwa dimedi go garela marothodi a pula pele a fitlha kwa lefatsheng. Pula, e e nelang mo matlhareng le dikutung tsa dimedi e latlhegelwa ke bontsi jwa maatla a yona mo thulanong, mme e thubega go nna marothodi a mannye, a a ka welang mo mmung ka bokete le maatla a a kwa tlase, kgotsa ka go elelela kwa tlase ga dikutu tsa dim edi le go fitlha kwa mmung a saletswe ke maatla a mannye thata.



Dikobelo di nonofile thata go feta khurumetso ya bokhukhu. Dikobelo di garela marothodi a pula gaufi le boalogodimo, se se thibela marothodinyana go boelwa ke bokete jwa bolebelo. Dikobelo gape di thibela kelelo ya merwalela ya boalogodimo, le go fokotsa bokgoni jwa bolebelo le tsamao ya yona. Le mororo kobelo e sa akaretsa khurumelo ya mmu gotlhelele, e nonofile sentle go oketsa nonofo ya khurumetso ya sekhukhu.



Dikobelo tsa tlhago di ka nna setoroi, matlhare, lotlhaka, lorole lwa petlo kgotsa dibetlela tse di adilweng mo godimo ga lefatshe. Mo temothuong, masalela a dijalo ke ona a tshwanetseng tota.



Nonofo ya khurumetso ya mmu

Nonofo ya khurumetso ya mmu mo thibelong ya kgogolego e oketsega ka tlhamalalo le phesente ya khurumetso ya mmu. Go sa ntse go ka nna le kganetsi - selekanyo sa kgogolego ya mmu se lekalekana ka tlhamalalo le selekanyo sa mmu o o khurumediwang.



Masalela a dijalo a tshwanetse go tlogelwa mo godimo ga boalogodimo jwa mmu, kwa ntle ga gore go bo go na le lebaka le le utlwalang gore go se dirwe jalo, sekao, malwetse a dimela, tlhaelo ya naeterojene ya mmu ka ntlha ya dimedi tse di bolang, tlhokego ya go lema le go tlhagola, le phediso ya mofero, jj. Go sa ntse gape go le mokgwatiriso o o leng wa Aforikaborwa fela wa go dirisa masalela a dijalo jaaka furu ya loruo.



Mabapi le mathata a go lema go na le didiriso tse di teng go lema le go jala kwa ntle ga go tshwenya dikobelo.



Mo ntlheng ya dijalo tsa mela, temo le tlhagolo di ka lekanyediwa mo meleng e e jetsweng, le go tlogela dikgaolo tse di magareng ga mela le dikobelo. Mefero e ka laolwa ka khemikale.



<fn>PulaImvula.Pula.2010-01.tn.txt</fn>
Pula Setswana



Tlhaeletsano ka Pula/Imvula



Instructions:

Folio strap: Lenaneotlhabololo la Balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Lenaneotlhabololo la Balemirui le tlhaeletsana ka dikgannyana tse di botlhokwa mo montshakunong ka lokwalodikgannyana lwa kgwedi le kgwedi - Pula/Imvula.



Go phasaladiwa dikhophi tsa Pula/Imvula di le 18 000 kgwedi le kgwedi ka dipuo di supa - English, Afrikaans, Sesotho, Setswana, Sesotho sa Leboa, Sezulu le Sethosa. Kgwedi le kgwedi, Pula/Imvula e na le ditsebe tse robedi tse di etleediwang ke Maize Trust, Winter Cereals Trust e na le ditsebe tsa tlaleletso ka Sesotho ka Mopitlwe, Seetibosigo, Lwetse, le Sedimonthole. OPOT e na le ditsebe tsa tlaleletso di le nne tse di gatisiwang ka dipuo tsotlhe (kwa ntle ga Sethosa) ka Ferikgong, Moranang, Phukwi le Diphalane.



Re tsaya matsapa otlhe go akaretsa dikgannyana tse di botlhokwa thata mo montshakunong tsa kgwedi e e rileng. Dikgannyana tse tsotlhe tse di ka ga lefatshe, temothuo, mekgwatiriso ya ntshokuno, thekiso, tirisometšhine le tsamaiso.



Re sa ntse re leboga gape baetleetsi ba lenaneo le go re naya tšhono go dira tshwaelo mo temothuong e e tlhabologang le ntšhwafatso mo mofameng wa temothuo.

<fn>PulaImvula.Radio.2010-01.tn.txt</fn>
Radio (OPOT) Setswana



Molaetsa wa temothuo o gasiwa ka makhubu a mowa



Instructions:

Folio strap: Dikgaso tsa radio

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Radio ke tsela ya tshedimosetso e e maatla thata go fitlhelela balemirui mo mofameng o o tlhabologang. Mananeo a beke le beke a engwa nokeng ka botswapelo mme tshedimosetso ya madirelo e ka fetisediwa go balemirui ka tsela e.



Re gasa beke le beke mo mananeong a mane:

Radio Motsweding (Setswana go tswa Bokonebophirima);

Radio Lesedi (Sesotho go tswa Foreisetata);

Radio Ligwalagwala (Sezulu/Seswati go tswa Mpumalanga); le

Radio Umhlobo Wenene (Sethosa go tswa Kapabotlhaba).



Ditlhogo tse di sekasekilweng

Ditlhogo tse di latelang di sekasekilwe mo mananeong a Radio:

Paakanyo ya boalopeo jo bo boleta jwa mmidi;

Taolo ya mofero le leroborobo la ditshenekegi, semotšhine le sekhemikale;

Botengmmu le go na ga pula go akanyetsa dipalopalo tsa dimela;

Ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa ntshokuno ya mmidi ka ntlha ya koketsego ya leokwane;

Didiriso tse di maleba go dirisiwa mo paakanyong ya mmu;

Maitlhomo a ditsha tsa ditshupetsotekelelo;

Go nna le seabe le go ineela ga ditokololo tsa setlhophathutano mo jalong ya ditsha tsa Ditshupetsotekelelo;

Sebokopetlhi le taolo ya sebokophetlhi;

Nontshogodimo le taolomofero;

Taolo ya disenyi mo mmiding;

Mosola wa go tsenela Malatsi a Balemirui;

Dibako tsa thobo e e kwa tlase le gore o ka tokafatsa jang thobo;

Go roba, poloko le thekiso;

Tseosekaommu, dipholo le mosola wa go dirisa monontsha o o nepagetseng;

Taolodisenyi;

Botlha jwa mmu le mosola wa go tshela llaeme;

Tsholodirekoto;

Moletlo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui;

Go reng re tlhama Ditlhophathutano le gore o ka se simolola jang?;

Dipeo tsa mmidi (maidi kgatlhanong le OPV'S);

Matlha a go jala;

Tlhopho ya peo;

Tshelo ya monontsha;

Khaliboreišene ya peo le monontsha;

Dipalopalo tsa dimela;

Thefosanyo ya dijalo;

Dipalopalo tsa dimela le pula le themphereitšha e e tlhokegang;

Tiriso le tlamelo ya didiriso tse di maleba;

Ditshenyegelo tsa ntshokuno ya mmidi le lotseno;

Tlhaelo ya dikotla tsa mmidi;

Tiragatso ya dipeo tsa maidi le tsadisopeo;

Ditsenngwateng le dipholo tsa ntshokuno ya mmidi;

Go ribega mariga le botlhokwa jwa teng;

Kopokadimo ya ditsenngwateng tsa ntshokuno ya mmidi;

Bongola jwa mmu le dipalopalo tsa dimela;

Porofaele ya mmu malebana le tsenelelomedi le katisegelo ya mmu;

Mekgwa ya go roba;

Kubetso, poloko le thekiso;

Tsiboso ya bantshakuno ka inšorense ya dijalo le ya ditsenngwateng;

Thotloetso ya bantshakuno go dira dikopo tsa dikadimo tsa temothuo le ditsela tse di latelwang go

dira kopo;

Go photha mmidi le didiriso tse di maleba;

Katisegelo le kgogolego ya mmu;

Borakonteraka;

Matlha a go jala;

Khaleboreišene ya polantere;

Botlhokwa jwa go sekaseka didiriso le diterekere pele o di reka le gore o šebe eng tota;

Dipholo tsa montshakuno wa ngwaga (Labious Manoto);

Tiriso ya dikhemikale tsa pele ga tlhogo;

Pula e e solofetsweng, o ka dirisa jang bongola jo bo teng;

Pula, bongola jo bo teng, dijalo tse di farologaneng le gore a o ka jala kgotsa nnyaya;

Taolo ya mofero le nontshogodimo;

Ditshenyegelo tsa ntshokuno ya mmidi le sonobolomo le dikopo tsa tseisomolato wa ntshokuno;

Tlamelo ya polantere pele ga setlha sa go jala;

Tshomarelo ya bongola le tshugommu ya motheo go ka jala mmidi;

Poloko ya dipolantere;

Pula ya mariga - a bantshakuno ba ka simolola go lema le matlhaneelo a dikopo tsa dikadimo;

Ke nako efe e e siametseng go simolola go bereka?;

Go duela melato, o a go dira jang ka lotseno le go nne molemirui yo o ineetseng le go tshela

llaeme;

Setlha se se tlang;

Tshwaetso ya pula e ntsi mo masimong a dijalo gajaana;

Dikgato tse di latelwang fa o batla go reka polase;

Tiriso e e nepagetseng ya dikhemikale;

O ka tlhama jang leano la ntshokuno;

Tshomarelo ya bongola ya setlha se se tlang le go rulaganyetsa setlha;

Botlhokwa jwa tseosekaommu go isa tekanyetsokabong ya setlha;

Go hira rakonteraka;

Dielemente mo monontsheng (N, P le K);

Ditlhotlhwa tse di tlhatlogang tsa dijo;

Lenaneo la Balemirui le le tsweleletseng la Grain SA;

O ka lekanyetsa jang bogolo jwa lefatshe/tshimo;

Botlhokwa jwa go nna le polantere e e ikanyegang;

Kotsi ya go jala dijalo mo tshimong e e omileng;

Ka diphokotsego tse di teng - balemi ba ka jala kae dithoro;

Taolomofero ya sekhemikale le dikotsi tsa taolomofero ya semotšhine;

O ka fitlhelela jang tseisomolato ya ntshokuno - dikadimo le dikopo;

Letsatsi le letsatsi re latlhegelwa ke lefatshe ka tlhabololo, lefatshe le pele le neng le dirisediwa

Ntshokuno ya dijo. Lefatshe le le setseng le tshwanetse go fepa lefatshe;

Go jala dimela o tlhoka tse di latelang:

Mmu - itse mmu wa gago, boteng, phopholego, mmala, tshekatsheko le kgono ya mmu;

Metsi - go jala o tshwanetse go bereka mmu ka tsela o o tlaa tsholang metsi mo puleng, fa o le lesego go tswa mo nosetsong. Mo temothuong metsi ke botshelo;

Dijo - o tlhoka monontsha go neela dimela tsa gago kgolo e e siameng o tlhoka N, P le K ka dilekanyo tse di nepagetseng go nna le tlhamegomedi e e siameng le kgolo e e siameng.

Borakonteraka - leng, go reng le gore o ba dirisa jang. Ke sekasekile mathata le mesola. Go botlhokwa go itse ditshenyegelo tsa tiro ya tshugommu nngwe le nngwe gore o se ke wa duela go feta jaaka o tshwanetse. Fa e le gore o na le didiriso tsa gago, di dirise, tsweetswee. Tsenela dikhosokatiso tsa rona mme o ithute go itirela;

Dipolantere - o ka di phepafatsa, thula le go di tlamela jang;

Boloka dipolantere mo setorong mme o se ke wa tlogela monontsha mo kgamelong ya teng kgotsa

ditšheine mo menong;

Go batla diphoso mabapi le polantere ya gago;

Fa mela e mebedi e e bapileng e na le mebala e e farologaneng - bothata e ka nna eng?;

Fa o dira kopo ya kadimo o tshwanetse o bo o na le kopo e e tletseng le e e tsolotaneng;

Ke simolotse metseletsele ya mananeo ke dirisa dikgannyana go tswa go Pula/Imvula ka ga: "A

montshakuno o tlaa rwala molato wa ditlhotlhwa tse di tlhatlogang?";

Ke sekasekile seabe sa dikgwebo tsa Temothuo le montshakuno mo tšheineng ya dijo le ka moo di tshwaelang mo ditlhotlhweng tsa dijo tse di kwa godimo (tlase);

Poeletso ya khoso ya tlamelo - thulaganyo ya tsidifatso;

O ka atlega jang jaaka montshakunothoro;

Go nna le maikaelelo le go a fitlhelela;

Go tlhola tselanathuso jaaka montshakuno - bona thuso ka nako;

Go dira tlhopho e e nepagetseng montshakuno o tshwanetse go nna le tlhamalalo le maikarabelo, maitemogelo a tiragatso, kitso ya setegeniki, kitso ya kgwebo le tshedimosetso;

Dirisa nako ya gago sentle - nako ke dilo tsotlhe mo ntshokunong ya dijalo;

Rulaganya sentle mme o akanye sentle.



<fn>PulaImvula.RainfallMaize.2009-09.tn.txt</fn>
Rainfall (Maize) Setswana

Go na ga pula le dipaterone tsa mowafalo



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Ntshodikunong ya Mmidi mo Kaeding ya Nosetso

Photos: Setshwantsho 1.1: Palogare ya go na ga pula ngwaga le ngwaga go lekanyediwa ka

mm ka ngwaga.

Setshwantsho 1.2: Palogare ya mowafalo ngwaga le ngwaga e lekanyediwa ka

mm/ngwaga.



Bongola ke ntlha ya botlhokwatlhokwa thata e e tlhotlheletsang ntshodikuno ya dijalo. Kgaolo nngwe le nngwe e na le palogare ya go na ga pula go go kwadilweng. Palogare e, ya go na ga pula e tlaa neelana ka kaelo e e siameng thata ya gore ke dijalo dife tse di ka jalwang mo kgaolong e e totobetseng mo maemong a e seng a nosetso. Foo nosetso e kgonegalang, dintlha dingwe tsa tlelaemete di nna botlhokwa thata ka gore ditlhokego tsa metsi di ka tsamaisiwa ka nosetso.

Go tshwanetse go gakologelwe gore le mororo selekanyo seo sa pula se ka na, ga se gore dimela di tlaa bona metsi ao otlhe. Fa pula e ka na ka lebelo, merwalela e ka oketsega. Fa mmu o le mothulama, merwalela le teng e tlaa oketsega. Go ya fela ka tshugommu, mmu o ka nna le llaga e e katisegetseng e e tlaa thibelang monyelo. Fa mmu o se na kobelo, mowafalo e tlaa oketsega. Mofuta wa mmu le ona o tlhotlheletsa gore ke bongola jo bokae jo bo ka bolokwang mo mmung, mme go nna teng ga mofero mo tshimong go ka dirisa bongola jwa mmu, mme bo tlhaele dijalo. Palogare ya go na ga pula le mowafalo ngwaga le ngwaga mo Aforikaborwa e bontshiwa mo setshwantsho 1.1 le setshwantsho 1.2 (DWAF, 1986).

Kwa tlase ga 20% ya boalo jwa naga ya Aforikaborwa ya disekwerekhilomitara tse di dimilione tse 1,05, bo na le tlelaemete ya sekahuhudi (semi-humid) ka palogare ya go na ga pula ya go feta 750mm/ngwaga le palogare ya mowafalo e e kwa tlase ga 1 400mm/ngwaga - se se ka tsewa jaaka maemo a a siametseng kgolodimela le ntshodikuno ya dijalo.

Dikgaolo tsa pula e e fetang 500 mm/ngwaga le mowafalo e e kwa tlase ga 1 800 mm/ngwaga, di akaretsa bogare jwa nagagodimo, kgaolo ya lobopo ya botlhaba, le kgaolo ya pula ya mariga. Nosetso ya mefutafuta ya dijalo e mentsi, gammogo le temo e e seng ya nosetso ya bontsi jwa mmidi, lotlhokasukiri le korong, e diragala mo dikgaolong tse ka kakaretso. Kgaolo e e setseng ya naga bogolosegolo ke tlelaemete e e bothitho, sekakgwatata le kgwatata, ka pula e e magareng, e e tlamelang ka kwa tlase ga 50% ya ditlhokego tsa mowafalophufudi ya dijalo mo kgolong le ntshodikunong e e kwa godimo. Ka jalo nosetso e botlhokwa thata mo phulong, jalomaungo le temodijalo mo dikgaolong tse.





Setshwantsho 1.1: Palogare ya pula ngwaga le ngwaga e lekanyediwa ka mm/ngwaga





Setshwantsho 1.2: Palogare ya mowafalo ngwaga le ngwaga e lekanyediwa ka mm/ngwaga



<fn>PulaImvula.Resources.2008-08.tn.txt</fn>
Resources Tswana



Ditlamelwana - o di dirisa jang?



Instructions:

Folio Strap: Tsamaiso

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Kaeding ya Agribusiness Management



Tshekatsheko le tiriso e e feletseng ya ditlamelwana tsotlhe tse molemi a nang natso di masisi thata mo katlegong ya sematlole ya bofelo ya molemi mongwe le mongwe.



Ditlamelwana tse dikgolo tse molemi o nang natso di ka aroganngwa ka tsela e e latelang:

Lefatshe le polase - go akaretsa tiriso ya lefatshe, boleng jwa lefatshe, bong (ownership) jwa lefatshe le sebopego tsa tsamaiso ya polase.

Metsi le metsitlane - go akaretsa ditshenyegelo tsa nosetso le metsi, boleng jwa metsi, seemo sa metsitlane le melebo.

Kitso le bontshadikuno - go akaretsa lotso lwa dijalo le diphologolo, patlisiso le tlhabololo, baeyothekenoloji mo temothuong le kgolo ya dikuno tsa ntshodikuno tse di nonofileng.

Tsamaiso ya ntshodikuno tsa temothuo - go akaretsa tsamaiso ya kgwebo ya polase, tsamaiso le tshomarelo ya mmu, mekgwatiriso ya tsamaiso ya disenyi, mekgwatiriso ya tsamaiso ya dikotla, mekgwatiriso ya ntshodikuno ya diphologolo, le tikologo, tsamaiso ya metsi a nosetso, tsamaiso ya thekenoloji ya tshedimosetso le dithulaganyo tsa ntshodikuno di kopantswe le mekgwatiriso ya tshomarelo e e siameng.

Ntlha ya botlhokwa e nngwe e e ka tsewang e le karolo ya tsamaiso ya thekiso - kwa ntle ga mmaraka wa dikuno, ga go mosola go di ntsha.



Le mororo dintlha tsotlhe tse di le maleba tota mo kgwebong ya temothuo e e atlegileng le e e tswelelang, kgannyana e e tla tsepama mo tshekatshekong ya kgono ya lefatshe le tsamaiso ya lefatshe jaaka tlamelwana e e nang le maungo gore go kgonwe go dira kgwebo e e nang le poelo le e e tswelelang. Dintlha tse dingwe tsotlhe di tshwanetse go tsewa tsia fa go dirwa ka mekgwa ya ntshodikuno e e tla tlhagisang ditshenyegelo tsa tlhamalalo le tse di sa tlhamalalang tse di batlegang fa go logiwa maano a kabo ya ditlamelwana tsa madi, mo tshetshereganong ya kumogotlhe ya kgwebo ya gago ya polase.



Lefatshe

Lefatshe le magareng a ditlamelwana tsa botlhokwatlhokwa tsa naga nngwe le nngwe. Batsamaisi ba dipolase ba tsaya ditshwetso ka tiriso ya lefatshe letsatsi le letsatsi go ya fela ka maemo a mmaraka, dipholisi tsa mmuso le dipharologantsho tse di kgethegileng tsa lefatshe ka bolona.



Ditiriso tsa lefatshe tse dikgolo kwa ntle ga ditoropo tse dikgolo le ditharabololo tsa madirelo tse di lekanyeditsweng go farologana le mokgwatebo wa temothuo ke:

Bofulo jwa tlhago;

Bofulo le dikgwa tse di jetsweng; le

Masimo a dijalo a a akaretsang

A a sa nosiweng; le

Masimo a a nosiwang.



Mo ditirisong tse go akareditswe dikgaolo tse di diriseditsweng thwalo ka dipalangwa, dirapa le naga ya diphololgolo tse di tlhaga tsa dinagamagae, ditiriso tsa phemelo le madirelo, bonno jwa polase, ditsela tsa dipolase le ditoropo tsa magae. Tshalelo ya lefatshe e abelwa metsitlane, ditsopotla, mekgatsha, dinoka, matamo, matlapa a a sa tlhogang sepe le kgaolo ya sebaka.



Dikgaolo tsa metsitlane di botlhokwa thata ka di:

Tlamela ditlhapi le diphologolo tse di tlhaga ka bonno;

Boloka boleng jwa metsi;

Dira jaaka tshitatshikinyego mo kgonagalong ya tshenyo ya merwalela;

Tlamela ka mafelo a a bulegileng le mafelo a boitapoloso; le

Godisa methalethale ya diphologolo tse di tlhaga,



Balemirui mo Aforikaborwa ba ka iponela ditlamelwana tse ka go tlhagisetsa batshwaratlhapi ba bojanala le bathuntshanonyane ditšhono, ka go dira jalo ba itirela lotseno lo lo sa amaneng le ntshodikuno ya tlhamalalo. Ditlamelo tse di abelwang lefatshe di ka tlhagisiwa ka dipoelo tse di amanang le ditiriso tse di gaisanang tse di farologaneng mme di ka farologana go ya ka boleng jwa lefatshe le kgaolo e lefatshe leo le leng mo go yona.



Lefatshe la Temothuo

Lefatshe la Temothuo la ntshodikuno e e kwa godimo thata le tlhalosiwa ke batho jaaka lefatshe le le nang le kopanyo e e gaisang ya dipharologantsho tsa sebopego le sekhemikale tsa go ntsha dijalo tsa dijo, furu, tlhale ya phepo le dipeo tsa oli.



Lefatshe le tshwanetse le bo le le mo kgaolong e e nang le boleng jwa mmu, setlhakgolo le tlamelo ya bongola tse di tlhokegang mo go ntsheng thobo e e tswelelang ya dijalo fa le alašwa le go tsamaisiwa, go dirisiwa mekgwa ya temothuo e e amogelesegang, go akaretsa tsamaiso ya metsi le mekgwatiriso ya tshomarelo.



Lefatshe la temothuo le le nonneng:

Le na le tlamelo ya metsi e e lekaneng le e e ikanyegang go tswa mo kelelong kgotsa nosetsong;

Le na le themphereitšha le setlhakgolo tse di siameng;

Le na le botlha kgotsa bompu jo bo amogelesegang;

Le na le diteng tsa letswai le sodiamo tse di amogelesegang;

Le na le matlapa a mmalwa kgotsa a se yo gotlhelele; le

Le le boruma go monyela metsi le mowa.



Lefatshe la temothuo le le nonneng ga le:

Gogolege bonolo go feta selekano;

Hupe metsi a mantsi nako e telele;

Tlhaselwe ke merwalela gangwe le gape; kgotsa

Le sireletsegile mo merwaleleng.



Ntshodikuno go tswa mo lefatsheng la temothuo le le nonneng e ka akaretsa dikuno tsa dijalo jaaka mmidi, mabele, korong, habore, sonobolomo, khanola, dinawa tsa soya, motsoko, merogo, dikuno tsa botlhogisetso, katune le dikuno tsa loruo go tswa mo dikgomong tsa nama le tsa mašwi, dinkung, dipoding, dikokong le diphologolong tse di tlhaga. Dithulaganyo tse di farologaneng tse di ntshang se le sengwe kgotsa go feta sa dijalo ka tsela ya thefosanyo le tshwaragano le dithulaganyo tsa loruo tsa go iphulela mo nageng kgotsa tsa phepo di setse di diragaditswe ke balemirui mo lefatsheng ka bophara.



Diphetogo tsa tiriso ya lefatshe di ka ama tikologo le tsweletso ya ntshodikuno. Ka dinako dingwe dikamego mo tikologong jaaka kgogolego, boleng jwa metsi le bonno jwa diphologolo tsa naga gantsi ga di bontshiwe mo dipalelong tsa dipoelo tsa poraefete, e bile modirisalefatshe ka sebele sa gagwe o ka bo a tshwenyega fela ka se se tsenang mo kgetseng ya gagwe go na le ka tiriso e e tswelelang ya lefatshe. Ditlhopho tsa tiriso ya lefatshe tse di feletseng mo mothong ka sebele di ka bo gongwe e se tse di feletseng mo morafeng.



Mong wa lefatshe yo o batlang go dira dipoelo tse dikgolo o tlaa abela karolo ya lefatshe tiriso e e tlaa mo nayang thobo ya dipoelo tsa seikonomi tse di solofetsweng tse di kwa godimodimo.







<fn>PulaImvula.Safety.2008-01.tn.txt</fn>
Safety Tswana

Pabalesego e tla pele



Instructions:

Folio strap: Pabalesego

Byline: Tshedimosetso e tswa mo kaeding ya Grain SA: Diterekere le didiriso tsa polase

Insert: Tsiboso



Jaaka beng ba diterekere le didiriso, o tshwanetse go elwa tlhoko ntlha ya gore o rwele maikarabelo a mongwe le mongwe yo o dirang ka didiriso tsa gago re ka fa tlase ga melao e e farologaneng e e tsamaelanang motlakase, kgeleloleswe, tsenyomowa, diaparotshireletso, phepafatso dimatšhine gammogo le peoleitlho ya bao ba ba dirang ka didiriso tse kotsi.



Maemo a a sa babalesegang gantsi ke a a amanang le:

Lebelo le le kwa godimodimo;

Hhokego ya tirise ya didiriso tsa pabalesego;

Nyalanyo ya metšhine e e tsamayang;

Hhaelo ya dithebe tsa tshireletso.



Melawana ya pabalesego

Ishoboko ya melawana ya pabalesego ya tiriso ya didiriso tsa bodirelo ke e:

Dirisa sediriso se se siameng: Ae pateletse didiriso tse dinnye go dira tiro ya sediriso sa tiro e e bokete.

Hamela didiriso ka tlhokomelo: Ishola didiriso di le bogale kgotsa di nyalantswe sentle mme o di phepafatse gangwe le gape. Netefatsa gore mekgothi e gagamaditswe ka tshireletsego.

Dirisa digalase tsa pabalesego le didiriso tse dintsi. Dirisa maseke wa sefatlhego le lorole fa tiro ya go sega e diragala mo loroleng.

Ishola disireletsi di le mo maemong le seemo sa go dira.

Kgaphela bana kwa thoko: Baeng botlhe ba mo bodirelong ba tshwanetse go nna sekgala se se babalesegileng go tswa kgaolong ya bodirelo.

Ishola kgaolo ya bodirelo e le phepa: Dikgaolo tse di makgerokgoro le dibanka di laletsa dikotsi.

Boloka didiriso tse di sa direng: Fa di sa dirisiwedidiriso di tshwanetse go bolokwa - go tswa mo tseleng. Gokolola didiriso tsa motlakase tsotlhe fa di sa dire.

Apara diaparo tse di maleba: Diapare tse di masabusabe di kgona go tshwarega mo dikarolong tse di tsamayang.

Sireletsa tiro: Dirisa ditlelempe kgotsa baese go tshwara tiro. Go babalesegile go na le go dirisa mabigo a gago e bile go golola mabogo a gago oomabedi go dirisa sediriso.

Se pateletse sediriso: Se tlaa dira tiro botoka le ka pabalesego ka selekano se se se diretsweng.

O se ke wa gabalala: Eina sentle o balansitse ka dinako tshotlhe.

Goga dipannere - se di kgorometse. Fa o tshwanela go kgorometsa, dirisa serethe sa seatla mme seatla se nne se bulegile. Se se tlaa boloka dinoko tsa menwana.

Dirisa didiriso tse di motsu di sa leba kwa go wena. Ka tsela e o tlaa efoga kgobalo fa sediriso se relela.

Didiriso tsotlhe tsa motlakase di nne le "earth". Dirisa polaka ya dintlhatharo kgotsa adapotara ka mogala o o gokeletsweng fa go tshwanetseng.

O nne le lesedi le tsenyomwa tse di lekaneng. Netefatsa gore kgaolo ya ditafole tsa go berekola di na le lesedi le le lekaneng le gore mesi yotlhe ya diekesoso e tswela kwa ntle ga bodirelo.

Nna le lebokoso la thusopotlako gaufi ka gale. Alafa dikgobalo tse dinnye ka bonako go thibela tshwaetso.



<fn>PulaImvula.Safex.2008-04.tn.txt</fn>


Safex Tswana



O mo kgetseng



Instruction:

Folio strap: THEKISODITHORO

Byline: E baakantswe go tswa Khosotsamaisong ya Kgwebo ya Temothuo ke Jane McPherson



Jaaka bana, re ne re rutla gore 'lo se ka lwa jela mabele mogwannye" - fela gangwe fela fa o setse o robile dijalo tsa gago, ke tsa gago tota, jaanong o tshwanetse go swetsa gore a ke o di rorele difaleng gona jaanong kgotsa go di boloka le go ema go fitlhelela ditlhotlhwa di tlhatloga (gongwe fa o se lesego, di fokotsega) - ke gore fa, re tsaya gore ga o na konteraka ya thekiso, eo o tshwanelwang ke go e tlotla fa e le teng.



Ke dintlha dife tse ke tshwanetseng go di akanya ka polokelo?

A ke na le ditshiamelo tsa tshwaro, phepafatso le polokelo mo polaseng?

A ke rorel dithoro ka tlhamalalo kwa difaleng tsa poraefate go tswa masimo (fa ke roba) kwa meleming o mongwe, tshilong kgotsa badirising ba bangwe ba dikuno tsa mmidi?

Fa mmidi o tlaa bolokwa mo polaseng kgotsa kwa motsamaising wa sefala sa kgwebo, ditshenyegelo tsa poloko ka tono e tlaa nna bokae?

A ditshenyegelo tsa poloko di tlaa bona dipoelo tse dintsi morago ga go duela tsalo le dituelelo? (Buisa mokwalo o mosesane mo konterakeng nngwe le nngwe e o tsenang mo go yona ya poloko).

Maemo a motsamao o o solofetsweng wa ditlhotlhwa tsa dithoro ke afe?



Bona tshedimosetso e ntšhwa ya dithulaganyo tsa thekiso dife kampo dife tse di ikaegileng, ka bonnye, dipatlisiso tsa mebaraka tsa beke le beke tsa ditsamao tsa tlelaemete le ditlhotlhwa morago ga go rerisana le moemedi wa gago kgotsa mogakolodi wa thekiso wa gago.



Ke dintlha dife tse di tlhotlheletsang tlhotlhwa ya mmidi mo Aforikaborwa?



Kemo ya tlamelo le patlego

Fa go na le lefetiso la mmidi mo Aforikaborwa (jaaka ka 2004 ke 2005) tlhotlhwa ya mmidi ya Safex e ganelela go gweba gaufi le tekatekanoboleng ya thomelontle.

Fa go ka bonala e kete go tlaa nna le tlhaelo ya mmidi mo Aforikaborwa (jaaka ka 2006 le 2007) ditlhotlhwa tsa mmidi tsa Safex di ganelela go gweba gaufi le tekatekanoboleng ya thomeloteng.



Ditlhotlhwa tsa mmidi tsa boditšhaba

Tlhotlhwa ya mmidi ya boditšhaba ke karolo e kgolo thata mo palelong ya ditlhotlhwa tsa tekatekanoboleng ya thomeloteng le thomelontle.

Ditlhotlhwa tsa mmidi tsa boditšhaba gape di farologana letsatsi ka letsatsi go ya ka kemo ya boditšhaba.

Phetogo mo tlhotlhweng ya boditšhaba e ka tlhola phetogo mo dilekanyong tsa tlhotlhwa ya tekatekanoboleng ya thomeloteng.

Ditlhotlhwa tsa tekatekanoboleng tsa tlhomeloteng tsa mmidi wa USA le Argentina gantsi di dirisiwa jaaka letshwaokaelo la tlhotlhwa ya mmidi wa Aforikaborwa.



Kelokananyo ya Rand/Dolara ya USA

Ditshenyegelo tse di golaganngwang le palelo ya tlhotlhwa ya tekatekano ya thomeloteng le thomelontle jaaka tlhotlhwatheko ya mmidi mo mmarakeng wa boditšhaba (tlhotlhwa ya mmidi ya 'free - on - board" mo nageng nngwe), ditshenyegelo tsa thwalo ka lewatle le inšorense ya morwalo, di bewa tlhotlhwa le go duelelwa ka dolara ya USA.

Go fetolela ditshenyegelo tse kwa ranteng ya Aforikaborwa di tshwanetse go ntsifadiwa ka kelokananyo ya Ranta/Dolara ya USA.

Go wela tlase le godimo ga kelokananyo ya ranta/dolara ya USA, le gona go tlaa tlhola phetogo mo ditlhotlhweng tsa mmidi tsa tekatekano ya thomeloteng le thomelontle.



Tlhomamiso ya tlhotlhwa ya mmidi ya Aforikaborwa



South African Futures Exchange (Safex)

Mmidi wa Aforikaborwa o gweba letsatsi le letsatsi mo mmarakeng wa dikuno tsa temo wa South African Futures Exchange (Safex) o leng karolo ya Johannesburg Stock Exchange (JSE).

Safex e ka tlhalosiwa jaaka thulaganyo ya thekiso ya koo barkei (Sekew: basidi bam midi) le barekisi (sekao bantshi bam midi) ba ka lwela go reka le go rekisa mmidi ka seileketeroniki mo pakeng e e kgethegileng (kgwedi).

Mmaraka wa dikuno tsa temo wa Safex, o gweba letsatsi le letsatsi go tloga ka 09:00 -12:00.

Randfontein (Gauteng) ke lefelokaelo la tlhotlhwa yam midi.

Tlhotlhwa yam midi ya Safex, ka jalo ke tlhotlhwa yam midi o o roretsweng kwa Randfontein.

Fa mmidi o ka rorelwa kwa sefaleng sengwe fela go na le Randfontein, tekanyo e tshwanetswe go dirwa mo tlhotlhweng go emela ditshenyegelo tsa thorelo kwa Randfontein go tswa sefaleng seo, gammogo le ditshenyegelo tse dingwe.



Calculating the producer price of maize

Go balela tlhotlhwa ya mmidi ya montshadikuno, go fitlhelela kwa tlhotlhweng ye montshadikuno o tlaa e amogelelang mmidi wa gagwe, fa o roretswe kwa sefaleng se se kwadisitsweng mo Safex go na le sa Randfontein, go tshwanetswe go dirwe dikgogo dingwe mo tlhotlhweng yam midi ya Safex.

Ntsho ya ntlha ke pharologano ya lefelo (e e leng tshenyegelo ya thoro e e baletsweng go tswa sefaleng se se kgethegileng seo go ya Randfontein) e e phasaldiwang ke Safex ka ngwaga.

Fa mmidi o roretswe kwa sefaleng sa kgwebo, kgwebo ya temothuo (e e beng ba sefala seo) e tlaa duedisa tuelo ya tshwaro.

Gale tuelo ya thekiso e tlaa duedisiwa ke kgwebo ya temothuo kgotsa setlamo se se gwebisang fa mmidi o sa rekisiwe ka tlhamalalo kwa mosiding wa mmidi (sekao, mmidi o rekisiwa ke kgwebo ya temothuo mo boemong jwa molemi).

Fa mmidi o sa rekisiwe ka tlhamalao morago ga go gorosiwa (o bolokwa nakwana) go tlaa tshwanelwa ga dirwa tshiamelo ya ditshenyegelo tsa polokelo.



Palelo ya tlhotlhwa ya montshadikuno wa mmidi e e fitlheletsweng kwa sefaleng e ka sobokwa jaana:



Tlhotlhwa ya mmidi ya Safex



- Pharologano ya Lefelo



- Ditshenyegelo tsa tshwaro



- Tuelo ya thekiso



- Ditshenyegelo tsa poloko



= Tlhotlhwa ya montshadikuno kwa sefaleng





Go botlhokwa gore montshadikuno a tlhaloganye gore tlhotlhwa ya montshadikuno e e fitlheletsweng ke tlhotlhwapotlana e a ka e amogelang mo mmiding wa gagwe kwa sefaleng se se kgethegileng. Ka go buisana ka tlhamalalo ke setlamo sa tshilo, kgwebo ya temothuo kgotsa tsa kgwebo ya dithoro tse dingwe, o ka bona tlhotlhwa e e botoka go ba le tlhotlhwa ya montshadikuno e e fitlhetsweng.



Go botlhokwa thata mo montshadikunong go gopola gore ke mong dijalo tsa mmidi - ke wag ago go o rekisa mme fa o sa kgotofalela tlhotlhwa, rerisanela (tlhotlhwa e e botoka, tlhotlhwa ya Safex ke) tlhotlhwapotlana e e kwa tlasetlase e o tshwnetseng go ikemisetsa go ka e amogela.





















<fn>PulaImvula.School(maize).2011-05-11.tn.txt</fn>
Schools (Maize) Setswana
Lenaneo la dikolo la rona ke sekao
Folio strap: Lenaneo la dikolo
Byline: Willie Kotzé, moitseanape wa katiso le tlhabololo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Graph 1: Dikolo tse di etetsweng ka kotara ya ntlha ya 2010 le 2011.
Graph 2: Baithuti ba ba etetsweng ka kotara ya ntlha ya 2010 le 2011.
Graph 3: Baithuti ba ba tsenetseng dithuto tsa kotara ya ntlha.
Graph 4: Dikolo tse di etetsweng mo diporofenseng tse di farologaneng mo kotareng ya ntlha ya 2011
Ka 2010, Grain SA e simolotse lenaneo la dikolo ka thuso ya Maize Trust. Lenaneo le bone katlego. Mo kopong ya rona go Maize Trust re ne gape ra kopa tlamelo ka matlole ya lenaneo la dikolo. Ka lorato Maize Trust e ne ya rebola matlole go tsweletsa ketelo kwa dikolong.
Go botlhokwa thata go rotloetsa bana go itse le go lemoga boleng jwa temothuo jaaka motswedi wa dijo le tlhale, monnaleseabe yo mogolo mo ikonoming, jaaka mothapi le kgetho ya boiphediso. Go feta halofo ya baagi ba Aforika ba kwa tlase ga dingwaga tse 20. Bana ke badirisi ba gajaana, badirisi ba isagwe le moloko o o latelang wa badiri, ka jalo bonako jo re ka bo lemosang boleng jwa temothuo ka kakaretso ka jona le madirelo a mmidi ka kgethego ke bonako jo re ka solofelang go bona ba tlhaloganya botlhokwa jwa yona.
Monongwana maikaelelomagolo a porojeke ya rona ke go dira diDVD tse tharo tse di farologaneng tse di bontshang lephata la temothuo, madirelo a mmidi gammogo le temothuo jaaka tlhopho ya boiphediso. Dipalo tsa bana di dintsi thata - mo sekolong sengwe le sengwe re tshwanela go tsaya tshwetso gore a re bona bana botlhe mmogo (ka gore ditlhopha tse dikgolo ga di tsamaelane le tlhoafalo le go nna le seabe), kgotsa go ba bona ka ditlhophana tse di farologaneng (se se rayang gore mokatisi o tshwanetse go boeletsa thuto e e tshwanang gantsi). Re ikopantse le ba Agri-SETA ka Diphalane 2010 go kopa kemonokeng ya bona ya lenaneo. Ba supile fa ba tlaa aba R360 000 mo go dirweng ga diDVD tse tharo. Re amogetse kabo ya bona ka diatla tsoopedi le go simolola tiro ya thaopo ya go bona motlamelakaditirelo yo o tshwanetseng yo o ka dirang diDVD. Kwa bofelong re tlhophile Martie Willemse go tswa ga Noline Products, mo DVD ya ntlha, le PW van Wyk go tswa Agri TV mo DVD ya bobedi.
Batlhagisi (presenters) ba ne ba tlhophiwa mo dikgaolong di le lesome tse di farologaneng e bong Foreisetata, Bokonebophirima/Gauteng, Kwazulu-Natala, Kapabotlhaba le Mpumalanga. Mo kotareng ya ntlha go etetswe dikolo di le 180 koo DVD e neng ya tshamekelwa baithuti. DVD e dirilwe ka tsela e e leng gore go na le mafelo a le mararo a go ka emisiwang mo go ona gore motlhagisi a buisane le baithuti ka diteng tsa yona. Morago ga kokoano, sekolo se sa ntse se fiwa phousetara jaaka segakolodi sa diteng tsa DVD ya ntlha - Dijo, Tlhale le Botshelo.
Baithuti ba ba farologaneng ba dikolo tse di etetsweng ba ne ba bodiwa fa letsatsi leo e ntse le le mosola mo go bona. Ditshwaelo tse di latelang di ne tsa amogelwa.
Moliko, Tebello le Doreen baithuti ba Sekontarikgolo ya Quibing
"Ga ke itse gore ke simolole kae, fela se nka se buang ke gore ke ithutile thata mme nka itumelela go ithuta go feta fa. Ke dumela gore go botlhokwa tota go jala ditlhare, jalo le jalo, gore re tle re tshele botshelo jwa rona sentle re itumetse ka gale. Gape ke ithutile gore tiro ya go jala ga se ya balemi fela, rona jaaka batho ba bašwa, re tlhoka go itse go le gontsi ka temothuo gore re tle re kgone go ntshetsa batho ba bangwe dijo, mme go tloga gompieno ke ya go itirela tshingwana ya merogo ka gore ke ithutile gore nka fitlhelela go le gontsi ka go jala. Ka jalo ke itumetse thata mme ke rata go leboga Grain SA ka go re ruta gore temothuo e ka nna botlhokwa go le kae. Ke eleletsa Grain SA masego, Modimo o ba thuse go fitlha re kopana gape."
Mosamo, Mokhele P, Diphapang, Radimo le Mokhethi M ba Sekolosegolwane sa Le Reng
"ke ithutile dilo di le dintsi tse re neng re sa di itse, jaaka gore 90% ya dijo tsa lefatshe e tlhagisiwa ke balemirui. Re tlhoka balemirui ba le batlhano go dira beke e le nngwe. Bangwe ba rona re ne re sa itse gore diaparo di dirwa ka boboa jwa phologolo mme diphologolo ke karolo ya temothuo. Re ne re akanya gore temothuo ke fela ka go dira temothuo fela gompieno re lemogile gore re ne re fositse. Tota ke ka ga balemirui gonne kwa ntle ga balemirui, ga go na dijo".
Bongani & Sechaba ba Sekolosegolwane sa Thabo Thokoza
"Ee! Tlhagiso e tlhalogantswe sentle mme re ithutile thata ka temothuo. Ga re ka ke ra tshela kwa ntle ga temothuo. Nnete ke gore go na le kgolagano e e kitlaneng magareng ga tikologo ka gore balemirui ba ntsha dijo go tswa mo diphologolong le dimela. Re ithutile gore se re se aparang se tswa mo temothuong e bile re ithutile gore sonobolomo e ntsha oli mme gape katune e ka ntsha marokgwe a dijini go sa kgathalasege setaele. Re ithutile gape gore fotosenthisise e diragala mo dimeleng tse ditala le tlelorofele e tswa dimeleng tse ditala. Re a go leboga Grain SA, go ntse monate go nna le wena ".
Monique Pretorius Sekolosegolo sa Winburg
"Ee, ke ithutile gore re ka dira pharologano fa e ka re sekolo se tswa ra ya go dira kwa polaseng le go thusa gore rotlhe re bone dijo. Gape ke bone gompieno gore dijo tsotlhe le dikuno tsa rona tse re di jang di tswa kae, mme ga go bonolo go di dira jaaka rotlhe re gopola. Ga ke ise ke ke ke akanye thata ka tsenelelo ka ditirego tsa go dirwa ga dikuno, mme e ntse se se kgatlhisang tota. Ke a leboga!"
Makotsoang Sello wa Sekolokopanyo sa Louw Wepener
"Ee, gonne go monate go itse go le gontsi ka temothuo mme ke ithutile gore mmu ke ona motswedi o mogolo wa lefatshe. Sengwe le sengwe se re se bonang gompieno se tswa mo diphologolong le mmu, mme se e ntse maitemogelo a magolo mo go nna. Rremogolo le ena o ne a le molemirui, fela o ne a se na maitemogelo jaaka rre yo o jalang dilo tse di farologaneng jaaka Khabetšhe le ditapole. Ke ka rata go tsweletsa boswa jo jwa borraetshomogolo pele, mme rre o ka ipelafatsa thata ka nna. Ka jalo se e tlaa nna selo se nka se se lebaleng. Ke a leboga ".
Malefane Retshedisitswe wa Sekolosegolwane sa Boitumelo
"Ke lemogile gore kwa ntle ga temothuo re ya go bolawa ke tlala mme re ya go tlhoka le diaparo tse re ka di aparang. Mo go nna temothuo e siametse batho, diphologolo le tse dingwe. Ke rata go rotloetsa batho ba ba bolayang diphologolo le dimela gore ba khutle go dira jalo gonne fa ba tswelela go bolaya dimela re a go tswelela go sotlega re se na dijo, dikgong, fanitšhara, matheriale o o aging matlo le go sotlega ka go tlhoka dikwalelo, mme fa re bolaya diphologolo le teng re ya go sotlega re se na diaparo le dijo. Ke e rata thata..."
Rebecca Ntsapi wa Sekolosegolwane sa Boitumelo
"Ke bone gore kwa ntle ga temothuo batho ba ya go sotlega mme batho ba ya go fela le go swa. Kwa ntle ga temothuo ga go ne go nna le diaparo le dijo le setlaagana. Temothuo e botlhokwa mo matshelong a rona ka gore kwa ntle ga yona dilo di le dintsi mo lefatsheng ga di kitla di nna teng. Ke a leboga."
Mtabane Egnar wa Sekolo Lere-La-Thuto
"Go ne go kgatlhisa thata mo go nna ka gore dilo dingwe ke ne ke sa di itse. Ke thusegile thata. Ke eletsa gore Grain SA e boe gape. Ke ne ke sa itse gore reise e tlhoga ka fa tlase ga mmu le metsi. Sengwe gape se ke se ithutileng se ke neng ke sa se itse ke gore borraetshomogolo fa ba ne ba tshwanela go apara sengwe ba ne ba tshwanela go ya go tsoma gore ba bone se ba ka se aparang, fa rona re reka ka dishopong. Ke ithutile go le gontsi thata go feta ka moo ken eng ke solofetse. Tsweetswee lo boe gape lo tle go bontsha ba ba sa bonang. Ba tlaa gakgamalela go bona se ke se boneng gompieno. Se ne se itumedisa thata e le ruri!"
Jaco Hulme wa Sekolosegolo sa Linpark
"E ntse le bokao jo bontsi mo go nna ka gore e ntemositse gore sengwe le sengwe se re se jang le se re se aparang se tswa mo tlhelogong. Ke ithutile gore balemirui ba na le seabe se segolo mo matshelong a rona gonne ba re jwalela tse re di jang le gore merogo yotlhe e re e jang e tswa mo mmung o o molemo. Balemirui ba netefatsa gore diphologolo tse re di jang di fodile le gona mmu o botlhokwa thata mo matshelong a rona. Batho ba tshwanetse go thokomela tlholego go seng jalo dijo di ka se nne teng gonne re dirisa milione o le mongwe wa ditono tsa mmidi ka ngwaga mme fa go tswelela jalo lefatshe le ka iphitlhela le le mo kotsing, mme se ntirile gore ke akanye thata ka se re nang le sona le gore re leboge thata".
Metyatat Nontetho wa Sekolokopnayo sa Senzile
"Loeto lwa Grain SA lo ntse le kamego e e siameng - gonne lo re fa kitso gore dikuno di dirwa jang lephateng la motheo, la sekontari go ya la thešiari. Se e ntse maitemogelo a a itumedisang thata mo go nna. Tota ke ne ke gakgamaditswe ke lotso lwa diretala. Go bona ditšhono tsa tiro tse motho o ka di bonang ka dilo tsa temothuo go nkgwetlhile go akanya. Ke ithutile gape gore diaparo tse ke di aparang letsatsi le letsatsi, di dirwa jang. Jaanong ke ya go tlhotlhomisa gore ke ditiro tsa boiphediso dife tse nka di bonang fa ke batla go tsena mo temothuong gonne ke bone gore batho ba ba se nang bokgoni ba ba sa direng le bona ba ka nna le tshwaelo - se se rayang gore go ya go tlholwa ditiro mme matshelo a mantsi a tlaa fetoga. Ke sa ntse ke re se e ntse maitemogelo a a gakgamatsang mo go nna".
Thabiso Sonopo wa Sekolosegolo sa Marquard
"Ee, e ne e le mosola thata gonne ke ithutile go feta ka moo ke neng ke solofetse. Kwa tshimologong ke ne ke sa itse gore temothuo e botlhokwa jaana le gore e na le seabe se segolo mo matshelong a rona. Go a itumedisa go itse gore mosong ono ke tsogile le go ja dijo tse di dirilweng go tswa temothuong. Go itumedisa le go feta go itse gore ke apere diaparo tse di dirilweng go tswa temothuong. Se se itumedisang le go feta ke gore ke ya go robala ka dilaakane tse di dirilweng go tswa temothuong. Ke ne ke sa itse gore reise e tswa mo dimeleng. Go bua boammaruri temothuo e dira seabe se segolo mo matshelong a letsatsi le letsatsi a rona. Re tshwanetse ka gale go tlhokomela dimela tsa rona tota le tseo tse re ithayang re re ga di na mosola gonne ke ne ke akanya gore dimela tse di tlhogang mo metsing ga di na mosola le e seng go fitlhela ke lemoga gore reise e tswa mo semeleng sele se ke neng ke re ga se na mosola. Ke tota ke lebogela gore Grain SA e bo e etetse sekolo sa rona gonne ba re rutile dilo di le dintsi ka temothuo. Ke ya go letela loeto lwa bona lo lo latelang ka botswapelo. Ke a leboga ba Grain SA go re naya kitso e".
Letshabo Ipeleng wa Sekolokopanyo sa Senzile
"Ke ithutile go le gontsi gore dikuno di tswa kae le kwa di ileng teng pele di nna dijo tse ditala. Re ithutile ka moo dimela le diphologolo di leng botlhokwa ka teng mo go rona le gore di re tlamela ka eng. Re ithutile gape gore fa dijo di tswa kwa lephateng la motheo di ya kwa lephateng la madirelo go fitlhelela kuno ya bofelelo. Di re tlamela gape ka diminerale le tlhale".
Moshane Paballo Vinoliah wa Sekolosegolo sa Rainbow
"Ee, go ne go itumedisa thata gonne ke ithutile go le gontsi le go feta ka temothuo. Ke motho yo o tlotlo le yo o utlwisisang mme ka ntlha ya loeto lo jaanong ke tlhaloganya go le gontsi ka temothuo mme ke eletsa go ithuta go ya pele ka yona. Go ne go siame tota. Ke rata go dira temothuo mme ke dumela gore go na le ditšhono tse dintsintsi tsa tiro. Ke ka itumela fa mokatisi wa Grain SA, Rre A Thomas a ka nkaraba. A e se ke ya nna mo sekolong sa rona fela, fela ke ka rata gore lo nne mafoko a a molemo mo dikolong tse dingwe".
Callum Estchmaier wa Kholetšhe ya Temothuo ya Weston
"Ee go ntse le boleng jo bogolo mo go rona gonne e re baakanyetsa temothuo mo isagweng. Puo e e re thusitse gape go bona ka moo temothuo e leng botlhokwa mo dijalong, diaparong, ditlhakong le maatla. Gape re rotloediwa go tsamaelana le temothuo".
Thabiso Msomi wa Sekolosegolo sa Linpark
"Ee, e re sedimoseditse ka foo dijo tse re jang di tlang ka teng kwa go rona, le gore di dirwa jang. Gape e dirile gore re bone lotlhakore lo longwe lwa temothuo le mesola ya lona. E re sedimosetsa gore diaparo tse re di aparang tse di dirwa le go tla jang kwa go rona.
Londeka Mhlongo wa Sekolo sa Wartburg Kirchdorf
"Ee, gompieno ke lemogile gore tota 90% kgotsa go feta ya dilo tse re di dirisang letsatsi le letsatsi di tswa mo temothuong. Re na le tlwaelo ya go ikaketsa ka dilo tse re di jang, diaparo tse re di aparang mme gantsi ga re leboge se bontsi jwa balemirui ba re se direlang. Matsapa a balemirui le diphologolo tse di tlhabelwang nama ya rona, dikgetsana tsa letsogo tse di dirwang ka letlalo le boboa. E ntse tshiamelo le tlotlo e kgolo go rutwa le go gakololwa ka ga dilo tse ke Grain SA. Ka jalo ke akanya gore re tshwanetse gore re tsee tsia thata le go fokotsa kgotlelegoloapi gonne ga e siamela lefatshe la rona".
Pono Shembe wa Kholetšhe ya Temothuo ya Zakhe
"Loeto lo ne lo le mosola mo go nna mme ke dumela gore bontsi jwa sekolo, fa e se sekolo sotlhe, bo ikutlwa jalo. Ke ithutile go le gontsi mo loetong lo, bogolosegolo gore ditlhokego tsa batho ba bantsi di tswa mo madirelong a temothuo. Go tswa mo tiragalong ya khudugelotoropong ya go tswa polaseng go ya ditoropokgolong. Temothuo e dira jaaka motlhodi mo ntshokunong ya dijo lefatshe ka bophara. Go ka nna teng ga diaparo go tlhotlhelediwa ke ntshokuno ya temothuo. Re tlaa letela loelo lo lo latelang ka botswapelo".
Londeka Mkhize wa Sekolosegolo sa Estcourt
" Ee, go boammaaruri gonne ke ithutile gore go na le dikarolo tse dintsi mo temothuong. DVD e ne e tlhalosa go le gontsi ka tsela e e kgatlhisang thata. E nthutile gore go na le metswedithuso e mentsi e e nang le boleng jo bogolo mme jaaka batho re tshwanetse go e tsaya tsia. Re tota re leboga gore go bo go na le batho ba ba tsayang nako ya bona go re lemosa ka ga dilo tse mme re letetse loeto lo lo latelang ka botswapelo".
Ramona Steenkamp wa Sekolosegolo sa Pionier
"Ee, e ne e kgatlhisa le ya boleng jo bogolo. Nna ruri ke tlotla thata se ke se jang le kwa se tswang teng. Re lo lebogela go abelana kitso ya lona le rona, re itumetse go menagane. Tsweetswee tswelelang go dira jalo gonne ke sengwe se se khatlhisang tota".
Sandile Mohunu wa Sekolosegolo sa Sarel Cilliers
"Ee, ke dumela gore rona jaaka batho re tsaya dilo tsa temothuo botsatsa. Ga ke ise ke ke ke akanye ka dilo tsotlhe tse ke di utlwileng fa gompieno. Jaanong ke itse gore dikuno di tshwana le dikhonofoleike ga di tlhage bonolo fela jaaka rona re akanya. Ke nako gore re lebelele tlholego ka leitlho le lengwe. Tshwarang ka thata tiro e lo e dirang. Lo se ke lwa latlhegelwa ke mafolofolo a lo nang nao..."
/
/
/
/
School visited in Provinces - Dikolo tse di etetsweng mo Porofenseng
<fn>PulaImvula.SclerotiniaOpot.2009-04.tn.txt</fn>
Sclerotinia (OPOT) Tswana

Bolwetse jwa setlelerotinia (sclerotinia) mo disonobolomong

Instructions:

Folio strap:

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Yunibesithing ya Puso ya Dakota le Lefapha la Temothuo la Dinagakopano tsa Amerika.

Photo Captions:

Photo 1: Botlase jwa dimela tse di swabileng tse di bontshang dikgato tse di farologaneng tsa tshimologo ya kankere le go bola. Ela tlhoko setlelerotinia se sentsho le maesiliamo e tshweu. Kutu e e fodileng e ka fa molemeng.

Photo 2: Maesiliamo e tshweu kwa botlaseng jwa semela se se swabang.

Photo 3: Setlelerotinia mo teng ga pelo mo botlaseng jwa semela se se swabileng.

Photo 4: Pôlô ya bogare jwa letlhaka .

Photo 5: Pôlôseako - ditshupo tse di bonala pele ga tshugego (kgasafalo) ya tlhogo (seako)

Picture 6: Modiko wa bolwetse - pôlôseako le pôlôtlhakagare

Fankase mo marigeng jaaka setlelerotinia mo mmung le matlakala a dimela

Dimela tse di swabileng ka dikutu tse di bolang le dikankere tsa botlase jwa kutu

Jwalo ya dikgakologo

Setlelerotinia mo mmung

Ka bongola jwa mmu jo bo kwa godimo setlelerotinia gaufi le boalogodimo jwa mmu se tlhoga go dira aphothešia (apothecia)

Ascospores tse di kgwiwang ke aphothesiamo le go tsamaisiwa ke phefo

Aphothesiamo

Ascospores

Phetogopopego/Tshokamo

Ascospores tse di fokilweng go tswa masimong a a gaufi

Pôlôseako (polotlhogo)

Pôlôlotlhakagare

Medi e kopana le setlelerotinia mme sona se a tlhoga le go tshwaetsa medi; fankase e tswa semeleng go ya semeleng se sengwe ka medi.

Dimela tse di oleng

Bolwetse = tatlhegelo ya thobo le koketsego mo pofaganong ya inokhulamo ya mmu.

Setlelerotinia se boela mo mmung ka nako ya thobo le tshugommu.



Mo kgannyaneng e re tlaa dira tshekatsheko e e tseneletseng mo bongweng jwa malwetse a magolo thata a a amang sonobolomo - malwetse a Setlelerotinia.



Malwetse a mararo, Setlelerotinia sa tshwabo, pôlôlotlhakagare le pôlôseako, a ka lemogwa mo tshimong. Setlelerotinia sa tshwabo se tlholwa ke ditshedinyana tsa fankase tse di nnang mo mmung tse di bidiwang setlelerotia (sclerotia) tse di sokamisang medi ya disonobolomo. Tshwabo e tlhaolegile mo malwetseng a mabedi a mangwe ka gonne e simologa mo meding. Setlelerotinia sa pôlôseako le sa pôlôlotlhakagare se tlholwa ke peo e e tsamayang ka mowa. Ke malwetse a fa godimo ga mmu ka kgolo ya bolwetse e e tshwanang. Malwetse otlhe ka boraro a tlholwa ke mogare o o tshwanang, Setlelerotinia, selerothiamo; fankase a a tshenyokgolo go gaisa, e fa gongwe e bidiwang fankase ya "mouta o mosweu". E, e sa ntse e le yona fankase e e tlholang mouta o mosweu wa dinawa tsa soya, dinawa tsa gale, khanyola le dijalo tse dingwe tse di tlhaselegang botlhofo.



Setlelerotinia sa tshwabo se tlhagelela fa sonobolomo e jetswe mo mmung o o tletsetletseng ka Setlelerotinia mme se ka tlhagisa tatlhegelo ya thobo e e boitshegang. Masimo otlhelele a nyeleditswe gotlhelele ke bolwetse jo. Tatlhegelo ya thobo e ikaegile ka palo ya dimela tse di tshwaetsegileng le gore di tshwaeditswe leng; fa palo ya dimela tse di tshwaetsegileng e le kwa godimo le tshwaetso e diragetse go sale gale mo kgolong, gona tatlhegelo ya thobo e tlaa boitshega. Ka palogare, semela se se tshwaetsegileng se ungwa 50% kwa tlase ga sejalo se se fodileng. Go ya pele, diteng tsa oli ya peo mo dijalong tse di tshwaetsegileng di a fokotsega. Fela ka sona selekano se, tshwaetso e isa kwa dilekanyong tse di oketsegileng tsa Setlelerotinia mo mmung. Se se ka tlhola gore masimo a se tlhole a lemiwa sonobolomo mo dingwageng tse dintsi. Ka jalo, Setlelerotinia ga se fokotse thobo fela, gape se ama le ntshodikuno le poelo ya seikonomi ya isagwe tsa sonobolomo.



Pôlôseako le pôlôlotlhakagare e tlhagelela mokabagangwe fale le fale, e bile di latela dipaka tsa pula e ntsi. Malwetse a a bonala boutsana mo dingwageng tse di omileng. Pôlôseako e fokotsa bounapeo le palo ya dithoro le go diga diteng tsa oli. Go nna teng ga setlelerotinia mo dithorong go ka fokotsa seemo (grade) le bolengthekiso jwa dijalo. Diako tse di tshwaeditsweng fa gongwe di sugega di sa le mo masimo, mme peo yotlhe e tlhotlhoregele mo mmung.



Go ya pele fa sephothi se thula dimela tsa ditlhogo tse di tshwaetsegileng, ditlhogo di a thubega mme peo yotlhe e latlhege pele e tsena mo sephothing. Pôlôseako ke bothata jo bo kgethegileng mo masimong a ntshodikuno ya peo gonne peo e e ntshitsweng mo ditlhogong tse di tshwaetsegileng e ka tswa e fokoditse tlhogô mme setlelerotinia se se ntshitsweng mo ditlhogong tse di tshwaetsegileng se tla kgotlela mantshapeo, le go ama ditiro tsa phepafatso le neelosetifikeiti. Ga go na botlhole jo bo ntshiwang ke setlelerotinia mo peong ya sonobolomo, fela kgotlelego e kgolo ka setlelerotinia ga e amogelesege mo tirisong ya batho le diphologolo. Ditlamorago tsa botlhokwa tse dingwe tsa malwetse a mabedi a ke gore ke ona ditselakgolo tse fankase e e tsenngwang mo masimong a sonobolomo a a phepa ka tsona. Se se diragala fa setlelerotia go tswa ditlhakeng le ditlhogo tse di lwalang di lemelelwa mo mmung. Disetlelerotia tse di ka tlhola tshwabo mo dingwageng tse di latelang.

Ditshupo tsa setlelerotinia

Setlelerotinia sa Tshwabo

Ditshupoponagalo tse di tlwaelegileng ke tshwabo ya matlhare ya tshoganyetso, polô ya medi le kankere ya botlase jwa kutu. Gantsi, tshwabo e bonala lwa ntlha mo masimong fela fa pele ga go thunya, fela dimela tse di tshwaetsegileng di ka bonala mo kgatong ya botlhogela. Kwa tshimologong dimela tse di tshwaetsegileng di aname fale le fale mo tshimong, mme morago di tlaa bonala ka ditlhopha mo meleng. Bolwetse jo gantsi bo tlhagelela ka dibata mo tshimong. Ka gore dimela di ka swaba mo sebakeng sa dibeke di se kae go tswa nakong ya tshwaetso, kupugo ya ditshupo mo tshimong e bonala e le bonako.



Ntho e e tletseng metsi e tlhagelela mo botlaseng jwa semela. Ntho e fetoga kankere ya botala jo bopududu go ya borokwa e fa gongwe e dikologang kutu. Fa polô e tswelela lotlhaka lo a setlhefala mme lo nna le ponalo ya go rafolega (kgasafala). Karolo e e bodileng e ka atologa ka bogolo jwa kgato kgotsa go feta go tlhatloga le kutu. Pelo e kwa botlaseng jwa kutu e a bola mme go nna le ditshedinyana tse di ikhuditseng tse dithata tse dintshonyana tse di bidiwang setlelerotia (tsa boatlhamo jwa 1/8 go ya 1/4 ya noko). Disetlelerotia di tlhagisiwa ke mogare (peo) mme di tlamela ka itshupo e e siameng ya bolwetse. Dimela tse di tshwaetsegileng di wa bonolo. Ka nako ya pula e ntsi, gantsi maesiliamo o mosweu o tlhagelela mo botlaseng jwa kutu, ke sona o bidiwang "mouta o mosweu" (white mould).



Polô ya meditlhakore le meditona ga e na bofapogo, jaaka gantsi semela se ka kumolwa. Lekwati la modi le le bodileng le oboga bonolo le go tlogela ditogakgotshwane tse di ditlhale mo lebaleng. Medi gantsi e nna le polô ka metsi, e e tlhomameng. Setlelerotia se ka bonwa mo meditlhakoreng e megolo le mo moditoneng.



Dimela tse di tshwaetsegileng kwa bofelong di a swa. Semela se ka nna sa ungwa peo kgotsa sa se ka sa ungwa; go ya fela ka gore tshwaetso e diragetse leng. Ditlhogo tsa dimela tse di swabileng di dinnye go na le tsa dimela tse di fodileng. Tshwabo e ka fokotsa thobopeo go bonala, bogolosegolo ka ntlha ya boima jo bo kwa tlase. Dimela tse di swabileng mo dikgatong tse di tsweleletseng tsa polômedi gantsi di ka wa mo diphefong tse di maatla.



Setlerotinia sa pololotlhakagare

Pololotlhakagare gantsi e bonwa ka nako ya kgotsa morago ga go thunya mo karolong ya bogareng kgotsa bogaregodimong jwa lotlhaka. E simologa e le ntho e e tletseng metsi e e borokwa kgotsa bopududu, gantsi mo kgotsa gaufi le nokoletlhare. Kankere e tlhagelela go dikologa lotlhaka mme togwa e e bodileng gantsi e nna e le metsi le botabutabu. Gantsi lotlhaka lo wa fa polô e setse e diragetse mme ditogwa tse di fa godimo ga kankere di swa. Gantsi maesiliamo e tshweu e e bofaganeng le setlelerotia sengwenyana di tlaa tlhagisiwa ka fa ntle le ka fa teng ga lotlhaka, bogolosegolo mo puleng e ntsi. Kwa bofelong ditogwa tse di tshwaetsegileng di a setlhefala le go nna le ponalo ya kgasafalo. Polôlotlhaka e ka tswelela go fologela kwa botlaseng jwa kutu kgotsa go tlhatlogela kwa seakong. Ka dinako tse dingwe letlhare le tlaa tshwaetsega ka Setlelerotinia mme fankase e tlaa bodisa lonono lwa letlhare (Petiole) mme kwa bofelong e fitlhelele kutu go tlhola polôlotlhakagare.


Setlelerotinia sa Poloseako

Ditshupo tsa ntlha tsa poloseako gantsi ke tlhagelelo ya maesiliamo wa fankase o mosweu o o tlhogang mo dikarolong tsa thunyo kgotsa tlhagelelo ya dikolo tse di tletseng metsi mo morufeng (karolo e e matseme ya tlhogo). Fankase e gola ka go phorosela mo morufeng, e o bodise le go tlhola maesiliamo o mosweu le disetlelerotia tse dintsho tse dikgolo tse dintsi. Morufa gantsi o a setlhafala mme o bonale bonolo go farologana le tlhogo e e itekanetseng. Morufa otlhe o ka bola mme llaga ya peo ya wa, go tlogela fela letlhotlholo le lesetlha le le kgasafetseng, le le akaretsang dingatana tsa lekgotshwana, tse di phephethang ka setlelerotia se segolo. Ditlhogo tsa letlhotlholo tse di setlhafetseng tse di iponatsa sentle mo tshimong, le fa o le kgakala tota. Fa go rojwa, ditlhogo tse di tshwaetsegileng gantsi di thubega fela mme dithoro tse di setseng di latlhege tsotlhe. Mo puleng e ntsi fankase e tlaa tlhoga mo godimo ga ditlhaka le go dira setlelerotia sa sekaletloa se segolo, se se ka khurumetsang bopele jwa tlhogo. Gantsi ditlhaka ga di a bola, fela bontsi ga di a tlala. Setlelerotia se segolo mo diakong se robiwa mmogo le ditlhaka. Setlelerotia se se tlhakaneng le ditlhaka se netefatsa gore tshimo e ne e na le polôseako. Polôseako ke bothata jo bo boitshegang mo masimong a ntshodikuno ya peo. Mo godimo ga ntshodikuno ya peo e e fokotsegileng, karolo e e ka fa ntle ya peo e ntsi e ka bo e tlhasetswe ke fankase ya Setlelerotinia, mme se tsale tlhogo e e fokotsegileng.



Mogare

Sclerotinia sclerotiorum ke mogare o o nang le motseletsele wa moamogedi o o sephara tota; mme o ka tlhasela mefuta ya dimela e ka nna 370. Bolwetse bo itemogetswe mo sonobolomong, dinawa, soebini le khanyola; mme le gale dijalo tse dingwe tse dintsi di ka tlhaselega jaaka buckwheat, borage, flax, lentils, dierekisi, ditapole, masetete, crambe, Jerusalem artichoke le safflower. Dijalo tse tsotlhe tse ga di tlhaselege bonolo ka Setlelerotia jaaka sonobolomo, e bile dingwe nako nngwe ga di senyege le go senyega. .

Modikotshelo wa Bolwetse - Setlelerotinia sa Tshwabo

Mo marigeng Setlelerotinia se tshela jaaka setlerotia mo mmung le mo matlakaleng a dimela. Mo selemong fa medi ya sonobolomo e e golang e kopana le setlelerotia, setlelerotia se a tlhoga mme se tshwaetse medi. Fankase e gola go tlhatloga le medi e e tshwaetsegileng go tsena mo moditoneng, le mo kutung mme semela se swe. Gape se golela le mo meditlhakoreng e mengwe, kwa bofelong se bodise thulaganyo yotlhe ya medi. Ka gonne go na le kamano ya medi ya dimela tse di bapileng mo meleng, fankase e ka gola go tswa thulaganyongmeding e nngwe go ya go e nngwe mo moleng, mme go tlholege motseletsele wa dimela tse di swabileng. Dimela di ka swaba mo nakong ya dibeke tse pedi go ya go tse nne morago ga tshwaetso. Paka go tswa ditshupong tsa ntlha tsa tshwabo go ya tshwabong e e feletseng e ka nna ya nna fela malatsi a mane go ya a supa. Tswelelopele e e bobebe ya tshwabo ke lebaka le le lengwe gore goreng masimo a a bonalang a itekanetse a bonalang a hupediwa ke bolwetse fela mo dibekeng di le mmalwa.

Sonobolomo ke sona sejalo fela sa masimo seo Setlelerotinia se e tshwaetsang ka tlhomamo go tsena ka medi. Dijalo tse dingwe tse di ka tlhaselegang, di tshwaediwa ka "ascospores" mo dikarolong tsa semela tse di ka fa godimo. Se ke sona pharologanokgolo magareng ga sonobolomo le dijalo tse dingwe.

Fa jaaka fankase e gola mo teng le godimo ga ditogwa, disetlelerotia di a tlholega; bontsi bo tlhagisiwa mo pelong ya kutu e e bodileng le mo meding jaaka fa semela se swa. Go ka tlhagisiwa disetlelerotia di le 25 go ya 100 mo teng kgotsa godimo ga semela se se tshwaetsegileng. Disetlelerotia tse jaanong di busediwa mo mmung ka nako ya tshugommu le go dira jaaka metswedi ya tshwaetso mo dijalong tse di latelang tse di ka tlhaselegang. Disetlelerotia di tshela lobaka lo loleele mo mmung mme masimo a nna a tshwaetsegile dingwaga tse dintsintsi morago ga foo. Potso e bajadi ba bantsi ba e botsang ke gore setlelerotia se tlaa tshela nako e e kana kang mo mmung? Bomadimabe ke gore go bokete go e araba gonne tshimo nngwe le nngwe e na le setlhophana sa dintlha tse di farologaneng tse di amang go falola, jaaka mofuta wa mmu, bongola jwa mmu le ditiragalo tsa jalodijalo. Dintlha tse di ama ditshedinnye tse dintsi tse di mo mmung tse di bolayang setlelerotia. Bongola jwa mmu jo bo kwa godimo le themphereitšha e e kwa godimo ke maemo a a siametseng tshwagafalo ya dimaekerobese tsa setlelerotia. Pholo e sa ntse gape e ikaegile ka pofagano ya inokhulamo (palo ya disetlelerotia mo mmung). Fa pofagano ya inokhulamo e le kwa godimo gona Setlelerotinia se tlaa tsaya lobaka lo loleele se tshela. Tshimo e e tshwaeditsweng mo go maswe e tlaa tlhoka dingwaga tse dintsi go jalwa dijalo tse di sa tlhaselegeng go fokotsa pofagano ya inokhulamo go nna selekanyo se se kwa tlase.

Disonobolomo di na le thulaganyo ya medithoko e e mositlha thata e e kgobokaneng mo llageng ya tshugommu. Se se bebofatsa kamano le setlelerotia. Thulaganyomedi ga e a nonofa sentle go fitlhelela ka nako ya go thunya, jaanong gape go na le kamano ya medi e e kwa godimo magareng ga dimela e e bebofatsang kamano ya mogare go tswa semeleng go ya semeleng se sengwe. Gape tsofalo e simologa morago ga go thunya e bile medi e ka tlhaselega bonolo ke mogare. Ano ke ona mabakamagolo a gore go reng bontsi jwa dimela tse di swabileng bo bonagala morago ga tshimologo ya thunyo.



Mo masimong a a tlhaselegileng dimela tsa ntlha tse di swabileng gantsi di tlaa tlhagelela morago ga malatsi a le 40 go ya 50 morago ga jalo, fela bontsi jwa dimela bo tlaa swaba morago ga go thunya. Dingwe di ka swaba fela fa pele ga go omelela.



Taolobolwetse

Bontsi jwa ditaolo tsa botlhokwa tsa malwetse a Setlelerotinia a sonobolomo, ke go re go se ke ga jalwa mo masimong a a tlhaselegileng le go thibela kgolo ya setlelerotia mo mebung. Tiiso ya thibelo e dirwa bogolosegolo ka go baya masimo leitlho ka ponalo ya malwetse le thefosanyodijalo. Gakologelwa gore masimo a a tlhaselegileng thata a ka tswa mo ntshodikunong ya sonobolomo lobaka lwa dingwaga tse dintsi thata. Ka gonne tlhagelelo ya pololotlhakagare le poloseako e tla mokabagangwe, taolo ya bolwetse gantsi e totisitswe taolo ya tshwabo. Gajaana kemelano ya dimela ga se mokgwatheo wa taolo. Fela le gale go na le dipharologano mo tlhaselegong ya maidi ke setlelerotinia. Gape ga go na dikhemikale tse di kwadiseditsweng taolo ya tshwabo kgotsa tshwaetso ya "ascospore" mo sonobolomong.

<fn>PulaImvula.Seeds(maize).2011-04-07.tn.txt</fn>
Seed (Maize) Setswana
O ka laola jang peo ya mofero e e sa batlegeng mo mmiding?
Folio strap: Taolomofero
Byline: Dr Jeanetta Saayman-du Toit (ARC-GCI, Potchefstroom)
Nako ya thobo e ntse e atumela mme go sa ntse go le palo e ntsi ya masimo a a tletseng mofero. Jaaka re buile gantsi mo nakong e e fetileng, mefero ke mmaba wa montshakuno ya dijalo.
Nngwe ya dintlha tsa botlhokwa mo ntshokunong ya dithoro ke taolo ya mefero. Go nna teng ga mofero mo dijalong go ka nna kotsi ka dintlha tse dintsi, bogolosegolo mo ditatlhegelong le kgotlelego ya peo. Ka tlhaelo e e teng ya dithoro tse di jewang ga re ka ke ra kgona go letla gore dithoro di latlhwe fela ka ntlha ya kgotlelego ka peo ya mofero. Peo ya mokolonyane ga e ka ke ya letlelelwa mo mmiding ka e baka monkgo o o sa amogeleseng mo bathong le diphologong. Go ya ka melao ya tokafatso ya dimela le bophepa jwa peo, dipeo dingwe di thibetswe gotlhelele go nna mo mmiding. Go ya ka melao e, sekao, ga go a tshwanela gore go nne le fa e le thoro e le nngwe ya peo ya mokhura mo forageng ya mmidi. Mokhura o botlhole jo bo boitshegang mo mokong e bile go rekotilwe dikgetsi di le dintsi tsa go ja botlhole.
Nngwe ya dithuto tsa botlhokwa go ithuta go ya ka taolomofero ke go fedisa gotlhelele dibako tsa kgotlelego. Mmidi o o sa kgotlelegang ke dipholo tsa botsamaisi jo bo siameng jo bo tswelelang jwa dijalo tsa mmidi go na le maiteko a a phatlaletseng a taolomofero.
Mekgwa ya temo e e siameng e akaretsa tse di latelang:
Tokafatso ya monono wa mmu (mefero mengwe e itumelela mebu e e sa nonang e e bokoa);
Tiriso ya peo e e phepa e e siameng ka nako ya go jala;
Netefatsa gore dikgaolo tse di mabapi ga se motswedi wa peo ya mofero;
Tiriso e e siameng ya mekgwa ya taolomofero go sale gale mo setlheng e tlaa thibela kgaisano le semela mabapi le bongola le monono le go thibela go ungwa ga peo go go ka tlholang kgotlelego moragonyana;
Fa taolomofero ya go sale gale mo setlheng e ne e sa felela, mefero e tshwanetse go rengwa le go tlosiwa mo tshimong pele ga thobo. Se se tlaa thibela dipeo go tlhakatlhakana le peo ya mmidi; le
Fa mefero e megolo e tlosiwa morago ga go ungwa, o gakololwa go e tshuba go e thibela go tlhoga mo setlheng se se latelang;
Gakologelwa gore dijalo tse di siameng di kaya peo e ntsi - peo e e phepa e ntsi.
<fn>PulaImvula.Shortcuts(maize).2011-07-07.tn.txt</fn>
Shortcuts (Maize) Setswana
Ga go na go tlhabanyetsa mo temothuong ya tshomarelo
Folio strap: Temothuo ya tshomarelo
Byline: Phonnie du Toit (Arc-Grain Crops Institute Potchefstroom)
Photo 1: Polantere ya melamebedi ya go sa lemeng gotlhelele mo tirisong. Ela tlhoko boalogodimo jo bo sa lengweng.
Photo 2: Go tlhama llaga ya masalela a dijalo mo boalogodimong jwa mmu ke ntlha ya botlhokwa mo temothuong ya tshomarelo (TT). Theo Msimanga, montshakuno kwa Diekeng kwa Mpumalanga o tlhatlhoba poloto ya tekelelo pele a jala. Ela tlhoko kgaolo e e se nang mofero le masalela a dijalo mo boalogodimong.
Photo 3: Sekao sa polantere e kgologolo e e fetoletsweng go nna ya go sa lemeng gotlhelele.
Photo 4: Johannes Simelane ke molemirui mo sedikeng sa Balfour mo Mpumalanga mme o lema diheketara tse 300 tsa mmidi. O setse a dira ditekelelo tsa gagwe mo dintlheng dingwe tsa TT.
Grabber 1: Temothuo ya tshomarelo e ikaeletse go tshola montshakuno mo lefatsheng.
Grabber 2: TT ke thulaganyo e e tlhokang tsamaiso ya kemo e e kwa godimo mme go fetogela kwa thulaganyong ya temodijalo e ntšhwa ga go kitla go diragala bonolo jalo kwa ntle ga mathata.
Temothuo ya tshomarelo (TT) ke kgopolotheo e ntšhwa mo bantshakunong ba dithoro ba le bantsi mo Aforikaborwa. Buisa mo kgannyaneng e ka se se buiwang ke bantshakuno ba ba tlhabologang ka ga temothuo ya tshomarelo le dintlhakaelo tse bantshakuno ba tshwanetseng go di latela go lepalepana le mokgwa o mošwa o mo temothuong ya dijalo.
Temothuo ya Tshomarelo (TT) e ka ga eng?
Go itsege thata gore bantshakuno ba bantsi ba dirisa mekgwa ya tlwaelo ya ngwao ya go baakanya mmu mme mogoma wa sekara o sala go nna sediriso se se dirisiwang thata mo polaseng. Mo mabakeng a mantsi bantshakuno ba jala mmidi fela o le nosi mme ga ba dire thefosanyodijalo le dijalo tse dingwe jaaka dinawa le sonobolomo. Tiriso ya mogoma wa sekara mo dingwageng di le dntsi, e bonwa gompieno jaaka sebakisegolo sa tshwagafalo ya mmu. Tshwagafalo ya mmu e diragala mo dikemong di le tharo.
Go lengwa go go tsweletseng go tlhola gore sebopego sa mmu sengwe.
Tatlhegelo ya kgono ya mmu go boloka metsi; le
Phokotsego ya palo ya ditshedinnye tsa mmu tse di mosola.
TT ke thulaganyo e e tlhamilweng go sireletsa mmu, go tokafatsa boleng jwa mebu le go busetsa mme kwa seemong sa ona sa monono le boitekanelo sa tlholego. Mo TT montshakuno gape o tshwanela go dirisa ka botlalo boleng jwa dijalo tse di farologaneng mo thulaganyong ya thefosanyodijalo le mmidi. Go ntsha dijalo tse dintsi ga montshakuno go tlaa thusa gape go fokotsa diriseke. Gakologelwa polelwana e e reng: "o se ke wa phuthela mae a gago otlhe mo serotong se le sengwe".
Motho o tshwanetse go lemoga gore temothuo ya tshomarelo e kaya go feta go sa lemeng gotlhelele kgotsa tshugommu ya tshomarelo fela. Temothuo ya Tshomarelo e thaetswe mo dipinagareng di le tharo:
Mmu o tshwanetse go tshwenngwa go le gonnye thata ka fa go ka kgonegang ka teng. Se se raya gore go se lengwe kgotsa desa gotlhelele mme le gore jalo e tshwanetse go dirwa ka polantere e e kgonang go jala ka tlhamalalo mo mmung o o sa tshwenngwang.
Masalela a dijalo a sala mo boalogodimong jwa mmu. Ka tsela e masalela a dijalo a dira tiro ya go bipa mmu ka fa go ka kgonegang ka teng.
Thefosanyodijalo, e e akaretsang dijalo tse di jaaka dinawa le dikhaophisi, di nna karolo ya thulaganyo ya ntshokuno.
Se bantshakuno ba se buang ka TT?
Mo patlomaikutlong a ditlhopha di le tharo tsa bantshakuno ba ba tlhabologang mo diporofenseng tsa Mpumalanga, Limpopo le Bokonebophirima, bantshakuno ba ne ba na le tsholofelo ka mesola ya TT fela gape ba ne ba sa kabakanye ka mathata a TT jaaka ba a bona.
Mengwe ya mesola e e bonwang ke bantshakuno ka TT e ntse:
TT e ka thusa go thibela kgogolego ya mmu.
TT e ka thusa go boloka ditshenyegelo tsa tirisometšhine.
Tiriso ya taolomofero ya sekhemikale e ka tshwaela mo dipolokong tsa ditshenyegelo tsa nako le badiri.
Go nna teng ga mehutapeo ya Roundup Ready go ka dira taolomofero go nna botlhofo thata.
Go akaretsa dijalo tsa monawa tsa dithoro jaaka khaophisi kgotsa soyabini go ka thusa go tokafatsa monono wa mmu.
Gareng ga tse dingwe bantshakuno ba supile dikgoreletsi tse di latelang ka TT:
Tlhokego ya khepetlele ya go simolola le ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa tirisometšhine
Tlhaelo ya khepetlele ya go simolola, sekao jaaka go emisetsa polantere ya tlwaelo ka polantere ya go sa lemeng gotlhelele, e sala go nna bothatabogolo mo bantshakunong ba bantsi. Tlhotlhwa ya gajaana ya polantere ya melamebedi ya go sa lemeng gotlhelele e farologana magareng ga R50 000 le R80 000 ka yunite.
Bokete jwa go laola sebipo sa mmu mo popegong ya kobelo.
Bantshakuno ba bantsi ba ikantse masalela a dijalo go dirisiwa ke loruo mme lotlhaka lwa mmidi bogolo thata lo tsewa e le furu ya maemo a a kwa godimo. Bantshakuno gape ba ne ba le huba semolangwana ka phitlhelelo ya sebipo sa mmu se se maleba bogolosegolo mo ditlheng tsa komelelo moo thobo ya dijalo e leng kwa tlase.
Riseke ya kwelotlase ya thobo ya dijalo
Bantshakuno ba buile ba tlhamaletse gore ga ba ka ke ba kgona riseke ya thobodijalo e e wetseng tlase ka ntlha ya tshimololotiriso ya thulaganyo ya ntshokuno e ntšhwa. Tatlhegelo ya thobo e e ka diragalang mo pakeng e khutshwane, e ka kgobang bantshakuno marapo go fetogela kwa TT.
Ka moo bantshakuno ba ba akanyang TT ba ka engwang nokeng ka teng
Ditekelelo tsa mo polaseng go sekaseka TT
Ka ntlha ya diriseke tsotlhe tse di lebaneng bantshakuno ba tlhoka go kgwedisiwa gore go thulaganyo e ntšhwa e ka tsenngwatirisong ka katlego. Ditekelelo tsa mo polaseng tsa selegae ka tirisano le bantshakuno, di ka tlamela ka phaposiborutelo e e maleba go lemosa bantshakuno ka mekgwatiriso ya TT le go e tshwantshwanya le thulaganyo ya tlwaelo.
Nyalantsho ya didiriso tse di teng
Bantshakuno ba tshwanetse go rotloediwa go fetolela didiriso tse di gona tsa bona jaaka dipolantere tse di tshwanetseng phetolelo go nna dipolantere tsa go lema go le gonnye le go sa lemeng gotlhelele. Sekao, kwa Brazil bantshakuno ba ba simololang ba bantsi ba ne ba sa kgone go reka metšhine ya segompieno. Ka ntlha ya se ba ne ba simolola go fetolela dipolantere tsa tlwaelo tse dikgologolo tsa bona go nna dipolantere tsa go sa lemeng gotlhelele. Se e ne ya nna tshimologo ya "Zero-tile Revoulution" ya dingwana tsa bo 1970 kwa nageng eo.
Go lemosa bantshakuno ka didiriso tsa TT
Go tshwanetse go dirwa go le gontsi go tswala phatlha e e gona magareng ga bantshakuno ba ba tlhabologang le dikgwebo tsa temothuo tse di tomameng TT.
Go tokafatsa maemo go atolosa ntshokuno ya monawa
Le mororo bantshakuno ba supile gore dijalo tsa monawa di ka tokafatsa dithulaganyo tsa temodijalo tsa bona, ba sa ntse ba paletswe go atologela kwa go jaleng monawa. Se e ka nna segolo ka go tlhoka go fitlhelela batlamedi ba dipeo mme mo ntlheng ya khaophisi, tlhaelo ya mmaraka o o ikanyegang wa thoro eno. Tsela e e botoka thata mo go emeng bantshakuno nokeng gore ba kgone go sutlhelela mo go boneng boleng jwa dijalo tsa monawa mo thefosanyodijalong ke go tokafatsa thulaganyo ya go tlamela ka peo le go rolela montshakuno ditšhono tsa mmaraka o o botoka.
Go rotloetsa ntshokuno ya furu ya tlaleletso
Bantshakuno ba tshwanetse go rotloediwa go jala dijalo tsa furu mo masimong a mangwe a a fa thoko. Mefuta ya furu ya mabele a a sukiri e e jalwang mo selemong kgotsa rediše ya Japane le outsu tse di jalelwang phulo ya mariga, di ka thusa thata go tlamela ka furu e e ipeetsweng. Ka tsela e bantshakuno ba ka kgona go tshola mmu o bipilwe ka ba tlaa bo ba sa ikanya thata masalela a dijalo jaaka motswedi wa furu.
Nna o itse gore metheo ya ntshokuno ya dijalo e tshwanetse ka gale go diragadiwa ka nepo ka dinako tsotlhe. Pele ga maiteko afe fela a go fetogela kwa thulaganyong ya TT, bantshakuno ba tshwanetse go thuba logogo lwa temo lo lo ka nnang teng le go fedisa tlhaselo ya mefero e e mathata jaaka "coach grass". Tsaya matsapa go batla kgakololo mo batshakunong ba ba diragatsang TT ba ba nang le maitemogelo. La bofelo, ikopanye le bao ba ba tlhoafaletseng go neelana ka kemonokeng e e siameng mo bantshakunong ba ba akanyang TT jaaka sengwe se se botoka. Ka tsela e, o ka lemoga fa TT e le selotlele go tsena isagong ya temothuo e e botoka.
<fn>PulaImvula.Soybean(opot).2011-03-14.tn.txt</fn>
Soybean (OPOT) Setswana
Soyabini - sejalo se se gakgamatsang le sejo se se gakgamatsang!
Instructions:
Folio strap:
Byline: E baakantswe go tswa go Wikipedia, ensaetlelophidia ya mahala
Photo: Soyabini
Go buiwa thata ka soyabini le boleng jwa yona mo thefosanyong dijalo le mmidi. Fela jaaka dijalo tse dingwe tse di sa bolong go dirwa tsa legae, tshwaragano ya soyabini ya segompieno le mefuta e e tlhogang fela mo nageng ga e kgone go latedisiwa ka nefatso e e feletseng.
Jaaka Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA re solofela go tsena mo lenaneong le la Oil and Protein Seeds Development Trust go rotloetsa montshakuno yo o tlhabologang go ntsha soyabini - jaaka sejalo sa kgwebo le gape jaaka motswedi wa selegae wa poroteine ya boleng jo bo siameng.
Tlhaloso le Dipharologantsho tsa popego
Soya e farologane ka kgolo le mokgwatshelo. Bogodimo jwa semela bo farologana go tswa kwa tlase ga 20 cm go ya 2 m. Diphotlwa (pods), dikutu le matlhare di khurumeditswe ke boboa jo bo boleta jo borokwa kgotsa bokwebu. Matlhare a na le matlhatshana a mararo go ya nne ka letlhare, mme matlhatshana a boleele jwa 6 - 15 cm le bophara jwa 2 - 7 cm. Matlhare a tlhotlhorega pele ga peo e butswa. Dithunya tse di sa bonaleng tse di itulafatsang di tswa mo aseng ya letlhare mme di ditshweu, dipinki kgotsa selaole. Leungo ke sephotlwa se se boboa se se golang ka dikgotlhwana tsa tharo - tlhano, sephotlwa sengwe le sengwe se boleele jwa 3 - 8 cm mme gantsi se tshola ditlhaka di le 2 - 4 (ga go bonolo go feta fa), le molagare wa 5 - 11 mm.
Disoyabini di tlhagelela ka bogolo (sizes) jo bo farologaneng le ka makapi a mebala e mentsi, go akaretsa bontsho, borokwa, bopududu, bosetlha, bosweu le marabata. Lekape la peo e e buduleng le thata, le emelana le metsi le go sireletsa khotilitone le haephokhothile go senngwa. Fa lekape la peo le phanyegile, peo ga e ne e tlhoga.
Mmogo, diteng tsa oli le poroteine di dira 60% ya soyabini e e omileng ka boima, poroteine e le 40% fa oli e le 20%. Masalela ona a dirwa ke 35% ya dikhabohaetereite le 5% ya molora. Mefutapeo ya soyabini e dirwa ke 8% ya lekape, 90% ya khothilitone le 8% ya haepokhotile.
Kotlo
Go jewa ke batho, disoyabini di tshwanetse di apewe ka mogote o o metsi gore o kgone go bolaya "trypin inhibitors". Disoyabini tse di sa apewang, go akaretsa le tse ditala ka mmala tsa boramolekwane, di botlhole mo bathong, dikolobe, dikoko, tota a ke re diphologolo tsotlhe tsa mala a molamongwe.
Disoyabini di tsewa ke maphata a le mantsi jaaka motswedi wa poroteine e e feletseng. Poroteini e e feletseng ke e e nang le dilekanyo tsa botlhokwa tsa diamino esete tsotlhe tsa botlhokwa tse go tshwanetseng ga tlamelwa mmele wa motho ka tsona ka ntlha ya mmele go sa kgoneng go di tlamaganya. Ka ntlha ya se, soyabini ke motswedi o o siameng wa poroteine, gareng ga tse dingwe, mo bajamerogong kgotsa batho ba ba batlang go fokotsa selekanyo sa nama e ba e jang.
Poroteine ya soya e tshwana fela le ya dipeo tsa monawa tse dingwe. Go feta foo disoyabini di ka ntsha bonnye poroteine e kana ka gabedi ka heketara go na le morogo kgotsa dijalothoro dingwe fela tse di dikgolo. Go ntsha poroteine e ntsi ka heketara ga makgetlo a matlhano go ya lesome mo lefatsheng le le beetsweng thoko go fudisa diphologolo go ntsha mašwi le go fitlha makgetlo a 15 a poroteine e ntsi ka heketara go feta lefatshe le le beetsweng thoko go ntsha nama. Go jewa ga soya gape go ka fokotsa riseke ya kankere ya lela le legolo.
Temo
Disoyabini ke dijalo tsa lefatshe tsa botlhokwa, tse di tlamelang ka oli le poroteine. Kwa United States bontsi jwa sejalo bo tlhotlhiwa ka hekeseine, mme bupi jwa soya ke jo bo ntshitsweng mafura jo bo gadikilweng (50% poroteine, jaanong bo kgontsha kgodiso ya diphologolo tsa polase(sk. Dikoko, dikolobe, dikalakune) ka seela sa madirelo se se iseng se bonwe mo hisetoring ya batho. Karolo e potlana ya sejalo e jewa ka tlhamalalo ke batho. Dikuno tsa soyabini le gale di tlhagelela ka methale e megolo ya dijo tse di fetotsweng.
Ka nako ya Ntwa ya Lefatshe II, disoyabini di ne tsa nna botlhokwa thata kwa North America le Europe, bogolo thata jaaka dikemedi tsa dijo tsa poroteine tse dingwe le jaaka motswedi wa oli e e jewang. Ke ka nako ya Ntwa ya Lefatshe II fa soyabini e neng ya ribololwa jaaka monontsha ke Lefapha la Temothuo la United States.
Temo e atlegile mo ditlelaemeteng tsa selemo se se mogote, ka maemo a kgolo a a feletseng mo dithemphereitšheng tse di bokete tsa 20 - 30 °C; dithemphereitšha tse di kwa tlase ga 20 °C le kwa godimo ga 40 °C di kgoreletsa kgolo thata. Di kgona go gola mo metseletseleng e e bophara ya mebu, ka kgolo e e kwa godimo mo mebung ya alubiale e e bongola e e nang le diteng tsa dibodi tse di siameng. Disoyabini jaaka menawa e mentsi, di diragatsa paakanyo ya naeterojene ka go tlhoma kgolagano ya mataragano le baketheriamo ya Bradyrhizobium japoniam. Fela le gale go bona dipholo tse di gaisang moento wa lotso lwa baketheria o o nepagetseng o tshwanetse go tshwakanngwa le peo ya soyabini (kgotsa monawa ofe kana ofe) pele ga go jalwa. Mefutapeo ya sejalo ya segompieno gantsi e fitlha bogodimo jo bo ka nnang mitara o le mongwe mme e tsaya malatsi a le 80 - 120 go tswa jalong go ya thobong.
Disoyabini di tlholega kwa Ašia Botlhaba fela ke 45% fela ya ntshokuno ya soyabini e e tswang koo. Phesente tse dingwe tse di 55 tsa ntshokuno di tswa Amerika. US e ntshitse ditono tse 75m tsa soyabini ka 2000, eo go feta nngwetharong ya yona e rometsweng ntle. Bantshakuno ba bagolo ba bangwe ke Brazil, Argentina, Paraguay. China le India. Dimela tsa soyabini di tshwabelelwa ke metseletsele e e bophara ya malwetse a dibaketheria, a difankase, malwetse a mogare le dinwamadi.
Hisetori
Disoyabini e ne e le dijalo tsa botlhokwa mo Ašia Botlhaba bogologolotala pele ga direkoto tse di kwadilweng. Di sa ntse di le sejalosegolo kwa China, Japan le Korea. Pele ga dikuno tse di titietsweng jaaka Soy sauce, tempeh natlo le miso, soya e ne e tsewa e le e boitshepo mo tirisong ya yona mo thefosanyodijalong jaaka mokgwa wa go baakanya naeterojene. Dimela di tlaa bo di lemeletswe ka fa tlase gore di phepafaletse tshimo dijalo tsa dijo. Soya e ne ya tlhagisiwa lwa ntlha kwa Yuropa go sa le gale mo ngwagakgolong wa 18 le kwa go se se itsegeng gajaana jaaka United States ka 1765, koo e neng lwa ntlha e jalelwa furu. Disoyabini di ne tsa se ke tsa nna dijalo tsa botlhokwa ka kwa ntle ga Ašia go fitlha e ka nna ka 1910. Kwa Amerika, soya e ne e tsewa fela e le kuno ya seintaseteri mme e seng go dirisiwa jaaka dijo pele ga bo1920. Soya e ne ya tlhagisiwa mo Aforika le China go ya bokhutlong jwa ngwagakgolo wa 19 mme gajaana e aname le kontinente yotlhe.
Badimo ba ba tlhaga ba soyabini ke Glycine soja (e e neng e bidiwa G. ussuriensis), monawa o o tlholegang kwa China bogare. Soyabini e ntse e dirisiwa kwa China dingwaga di le 5 000 jaaka dijo le karolo ya diritibatsi. Fela le gale, soya e ne ka kgethego e tlotlelwa sebopegomedi sa yona jaaka tsela ya thefosanyodijalo. Temo ya soyabini e ne nako e telele e kganeletswe fela kwa China, mme e ne ka bonya ya atologela lekwa dinageng tse dingwe.
Bontsi jwa batho bo kaya gore disoyabini kwa Ašia di ne ka hisetori di dirisiwa fela morago ga tirego ya titielo, e e digelang kwa tlase diteng tsa "phytoestrogens" tse di kwa godimo tse di fitlhelwang mo semeleng se setala (raw). Fela le gale mareo a a tshwanang le "mašwi a soya" di ntse di dirisiwa go tswa 82 AD mme go le bosupi jwa go jewa ga "tofu" go tswa ka 220.
Disoyabini di ne tsa tlhagisiwa kwa Amerika ka 1765 ke Samuel Bowen, motsamayakasekepe yo o neng a etetse China. O ne a jala soya gaufi le Savanna, Georgia a bo a dira le "soy sauce" go e rekisa kwa England. Soya e ne ya nna le seabe sa botlhokwa kwa United States morago ga Ntwa ya Lefatshe I. Ka nako ya Khumanego e Kgolo (Great Depression), dikgaolo tse di neng di iteilwe ke leuba tsa United States di ne tsa kgona go dirisa soya go tlhabolola mmu wa tsone ka ntlha ya dikarolwana tsa yona tse di baakanyang naeterojene. Ka 1932 - 1933 Setlamo sa Dikoloi sa Ford se ne sa dirisa e ka nna $1 250 000 mo dipatlisisong tsa soya. Ka 1935 koloi ya Ford nngwe le nngwe e ne e na le soya mo modirong wa yona. Sekao oli ya soya e ne e dirisiwa go penta dikoloi gammogo le mafura a "shock absorbers". Go amega ga Ford mo soyabining go ne ga bula dikgoro tse dintsi gore temothuo le madirelo di golaganngwe thata go na le jaaka go kile ga nna pele.
Tokafatso ya lotso (genetic modification)
Disoyabini ke nngwe ya dijalo tsa "dijo tsa baeyotheke" tseo di tokafaditsweng lotso mme disoyabini tse di tokafaditsweng lotso di dirisiwa mo dikunong di le mmalwa thata. Ka 1995 Setlamo sa Monsanto se tlhagisitse (disoyabini) tsa Roundup Ready (RR) tse di tokafaditsweng lotso go kgona go emelana le sebolayatlhatshana sa Roundup sa Monsanto.
Ka 1997 e ka nna 8% ya disoyabini tsotlhe tse di lemetsweng mmaraka wa kgwebo kwa United States di ne di tokafaditswe lotso. Ka 2010 palo e ne e le 93%. Jaaka go ntse le ka dijalo tsa Roundup Ready tse dingwe, go tshwenyegile thata tshenyo e e ka nnang mo "biodiversity". Fela le gale modipeo (gene) wa RR o setse o tsentswe mo mefutapeong ya soyabini e e farologaneng e mentsi mo e leng gore tokafatso ya lotso ka boyona ga e a tlhola kwelotlase epe ya pharologano ya lotso, jaaka go bontshitswe ka thuto ya pharologano ya lotso ka 2003.
Ditiriso
Ka bophara disoyabini di ka arolelwa kwa mefuteng ya merogo (tshingwana) kgotsa masimo (oli). Mefuta ya merogo e apeega botlhofo, e na le tatso e e bonolo ya mafura, tshwarego e e botoka, e metona ka bogolo, e na le poroteine e e kwa godimo le go nna le oli e e kwa tlase go na le mehuta ya masimo. Bantshakuno ba "tofu" le mašwi a soya , ba rata mefutapeo ya poroteine e e kwa godimo e e tsetsweng go tswa mo disoyabining tsa morogo tse ka tlholego di tlisitsweng mo United States go ya bofelong jwa bo1930. Mefutapeo ya tshingwana gantsi ga e a siamela thobo ka motšhine o o robang ka gore diphotlwa tsa teng di na le tlwaelo ya go thubega fa di butswa.
Gareng ga menawa, soyabini, e gape e tlhaolwang jaaka peo ya oli, e itsege thata ka diteng tsa poroteine tse di kwa godimo (38 - 45%) gammogo le diteng tsa oli tse di kwa godimo (20%). Disoyabini ke seromelwantle sa temothuo sa boleng jo bogolo se e leng sa bobedi sa United States fa morago ga mmidi. Bontsi jwa soyabini bo jalelwa ntshokuno ya oli ka bupi jwa soya ya poroteine e e kwa godimo jo bo tlhotlhilweng mafura le go gadikwa bo dirisediwa go epa loruo. Phesente e potlana ya disoyabini e dirisediwa go jewa ke batho ka tlhamalalo.
Kwa China, Japan le Korea, nawa e, le dikuno tse di dirilweng go tswa mo naweng e, ke karolo e e tumileng ya lenaneonjo. Matšhaena a ribolotse tofu mme gape ba dirisa mefuta e e farologaneng ya setshaso sa soya jaaka senatetshi. Mo "cuisine" ya Korea memela ya soya e dirisiwa gape mo ditsholeng tse di farologaneng. Dinawa di ka fetolwa ka ditsela tse dintsi. Didirwa tse di tlwaelegileng tsa soya di akaretsa bupi jwa soya, folouru ya soya, mašwi a soya, tofu, "textured vegetable protein" (TVP, e e kgonang go dira dijo tsa bajamerogo tsa methale e mentsi, tse dingwe tsa tsone di kobisitsweng go tshwana le nama), tempeh, "soy lecitium" le oli ya soya. Disoyabini di sa ntse gape di le setswaki sa motheo se se amegang mo ntshokunong ya "soy sauce".
Oli
Peo ya soyabini e na le diphesente tse 19 tsa oli. Go tlhotlha oli ya soyabini mo peong, disoyabini di a thubiwa, go nyalanngwa diteng tsa bongola, di potokwa go nna lekakaba le go tlhotlhwa ka "hexane" ya kgwebo. Jaanong oli e a tlhokololwa, e tswakelwa go dirisiwa mo ditirisong tse di farologaneng mme fa gongwe e dirwa mowa. Dioli tsa soyabini, tsoopedi, e e metsi le e mowafaditsweng bontlhanngwe, di romelwa ntle kwa moseja, di rekisiwa jaaka "oli ya morogo" kgotsa di feleletsa di fetoletswe mo dijong tsa mefuta e mentsi. Bupi jo bo setseng jwa soyabini bo dirisiwa jaaka dijo tsa diphologolo.
Bupi
Bupi jwa soya ke masalela a salang morago ga tlhotlho ya serarolosi sa oli go tswa makakabeng a soyabini, jo bo nang le diteng tsa 50% tsa poroteine ya soya. Bupi bo gadikilwe le go silwa mo hamoremeleng. Bupi jwa soya ke elemente ya botlhokwa ya mokgwa wa ntshokuno wa Amerika wa go godisa diphologolo tsa mo polaseng jaaka dikoko le dikolobe ka bogolo jwa madirelo o o simolotseng ka bo1930, mme fa gautshwane jaana mo thuong ya "catfish" 98% ya dijalo tsa soyabini ya United States e dirisiwa jaaka dijo tsa loruo.
Folouru
Folouru ya soya e raya disoyabini tse di tlhotlhilweng mafura, tsa silwa boletaleta go ka feta mo sefong ya 100 mesh, koo go tserweng matsapa ka nako ya tlhaoloso go leka go nyenyefatsa go kgotlela poroteine gore e sale e tshotse Protein Dispersability Index e e kwa godimo; mo tirisong e e jaaka "extruder cooking of textured vegetable protein".
Folouru ya soya e e tlhotlhilweng mafura e bonwa go tswa makakabeng a a tlhotlhilweng ka serarolosi mme e na fela le oli e kwa tlase 1%.
Folouru ya soya e e mafura e dirilwe go tswa dinaweng tse di sa tlhotlhiwang mafura tse di obotsweng mme e na le oli e e ka nnang 18% - 20%.
Folouru ya soya ya mafura a mannye e dirwa ka go tshela gape oli mo folourung ya soya e e tlhotlhilweng mafura. Diteng tsa mafura di farologana go ya ka ditaelomodiro, gantsi magareng ga 4,5% le 9%.
Folouru ya soya ya mafura a a kwa godimo le yona e ka dirwa ka go busetsa oli ya soya mo folourung e e tlhotlhilweng mafura ka selekanyo sa 15%.
Fomula ya masea
Fomula ya masea ya soya e dirisediwa masea a a ilwang ke diporoteine tsa mašwi a kgomo a a pasetšhuraisitsweng. E mo popegong ya lorole, e e siametseng go fepa le gape ka seedi se se komota.
Nama le diemelateri le diatolosi
Disoyabini di ka fetolwa go ntsha phopholego le ponalo tse di tshwanang le dijo tse dingwe tse dintsi. Sekao, disoyabini ke setswaki sa motheo mo diemeding tsa dikuno tsa teri tse dintsi (sekao mašwi a soya, majerine, ice cream ya soya, soy yoghurt, soy cheese le soy cream cheese) le diemelanama (sekao veggie burgers). Diemedi tse di bonwa botlhofo mo marekelong a magolo. Mašwi a soya ka tlhago ga a na dielo tse di bonalang tsa khalesiamo. Badiri ba bantsi ba mašwi a soya ba sa ntse ba rekisa le dikuno tse di humisitsweng ka khalesiamo tse dingwe.
Dikuno tsa soya di dirisiwa gape jaaka diemedi tsa tlhotlhwa e e kwa tlase mo dikunong tsa nama le koko. Katoloso e ka tlhola tswapogo ya tatso, fela mafura le kholesetorolo di a fokotsega. Tiriso ya dibithamine le diminirale e ka dirisiwa go dira dikuno tsa soya gore di lekane ka dikotla le poroteine ya phologolo; boleng jwa poroteine bo batla bo setse bo lekana. Seemedi sa nama se se thaetsweng mo nameng sa poroteine ya phopholego ya morogo se ntse se dirisiwa go feta dingwaga di le 50 jaaka tsela ya go atolosa nama e e sitsweng e e tlhotlhwatlase kwa ga go fokotsa boleng jwa dikotla jwa yona.
Dikuno tse dingwe
Disoyabini di dirisiwa gape mo dikunong tsa madirelo tse di akaretsang dioli, sesepa, dikhosometiki, resinse, polasetiki, enke, dikherayone, dirarolosi le diaparo. Oli ya soyabini ke motswedi wa motheo wa disele kwa United States, le go dira 80% ya ntshokuno ya baeyodisele ya selegae. Disoyabini di ntse gape di dirisiwa go tswa 2001 jaaka setoko sa titielo mo go dirweng ga mofuta wa vodka.
<fn>PulaImvula.Sprayers.2008-03.tn.txt</fn>
Sprayers Tswana

Tlamelo, phepafatso le poloko ya "boom sprayers"



Instructions:

Folio strap: Tlamelo

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo la Lenaneotlhabololo la Grain SA, go akaretsa ditshwaelo tsa botlhokwa go tswa badirammogong ba ba farologaneng



Mo kgannyaneng e e ka ga taolomofero e e bokoa mo go Pula-Imvula ya Hhakole, 2008, lengwe la mabaka a a kgonegang le le tlhagisitsweng e ntse seemo sa "boom sprayer". Go bonala seno e le bothata jo bo tlwaelegileng gotlhe - ke gona ka moo re tlhagisang kganyana e.



Hamelo e e tshwanetseng le dithekemiki tsa poloko ga di lolamise fela dipaakanyo tsa pele ga setlha tsa ngwaga o o tlang, fela gape di godisa tiragatso ya sekgatshi fa gape di tlaleletsa ka dingwaga tsa botshelo jo bo tletseng maungo jwa sona. Pepentsho ya paka e telele mo dibolayasenying tse di fetang ka sekgatshi di ka ja le go koafatsa dikarolo tsa sekgatshi, pente le digokedi tsa motlakase. Maselela a a tswang mo dikunong tse a ka nna kotsi mo mongweng le mongwe yo o dirang ka kgotsa go dikologa motšhine. Gape dithothinyana tsa dibolayasenyi tse di iphitlhileng mo dikarolong tsa sekgatshi di ka bolaya dijalo fa di ka fetelela kwa setlaeng se se latelang sa kgatsho.



Pabalesego ya sebele ya gago le ya balapa la gago, badiredi le dijalo di dira gore go nne botlhokwa gore tlhatswe le phepafatsa thata sekgatshi sa gago mo setlheng, fa gare ga dialo le pele o se boloka mo marigeng. Gakologelwa gore bontsi jwa dikhemikale tse di dirisiwang mo temothuong di kotsi mo dimeleng le/kgotsa diphologong mme ka jalo go tshwane tse go tlhokomelwe thata go tlhaloganya bokotsi jo bo foo le go laola seemo ka fa go ka kgonegang ka teng.



Go phepafatsa sediriso sa sekgatshi

Tirego e e feleletseng ya tlamelo le poloko e na le dikgato di le tlhano.



Kgato 1: Buisa

Pele o ka simolola go phpafatsa sekgatshi sa gago, netefatsa gore gore o buisa setshwaokaelo ya serelasenyi se se dirisitsweng. Setshwaokaelo se tlaa:

Go bolelela gore o latlhe jang maselela a kuno.

Go tlamela ka ditaelo tsa phepafatso dingwe tse di kgethegileng tse di ka tlhokegang.

Dikuno tsa kgotlololo tse di atlanegisiwang.

Go go tlhalosetsa sentle ka Didiriso tsa Ishireletsego ya Sebele (DTS) tse o di tlhokang go phepafatsa sekgatshi sa gago ka pabalesego.



Kgato 2: Tsokotsa

Maitlhomo a go tsokotsa ke go tlosa kuno mo dikgaolong tse di loileng kgotsa tse dikgolo e e ka bong e sa ntse e le mo sekgatshing. Sediriso sa phepafatso ya sekgatshi se akaretsa metsi a a sa emeng go tsamaya le thulaganyo yotlhe le go a tshela mo lefelong le le kailweng mo setshwaokaelong sa sebolayasenyi se o se dirisitseng (ka mafoko a mangwe go kgatsha motswako wa khemikale wa metsi/tharoloso, o jaanong o bidiwang "nnsate" mo kgaolong e e babalesegileng).



Gore o tlhomamise gore o phepafatsa tanka gammogo le dipeipi le dinosele, tshela tanka go tlala bogare ka metsi a a phepa mme o kgweetse terekere sekgala se sekhutshwane mo ditseleng polase - go tlolatlola mo tseleng go tlaa kgotlhokgotsha metsi le go netefasa gore a gasa leteng botlhe la tanka. Ditsokotso tse di mmalwanyana o dirisamothama o monnye (go fitlha 10% ya mothano wa tanka ya sekgatshi di botoka thata go gaisa go tlatsa tanka lepeepee gangwe fela ka metsi a a phepa. Go ka nna botlhale go boeletsa tirego ya tsokotso bonnye makgetlo a mararo.



Hhopha lefelo leo motsokotso (rinsate) o se neng o kgotlela dittamelo tsa metsi, melapo, dijalo le dimela tse dingwe, le foo go se neng go nna megojwana teng, le go tlholela batlu, diphologolo le tikologo matlhotlhapelo. O ka o kgatsa mo molelwaneng wa tshimo kgotsa fa thoko ga tsela ya polase.



Netefatsa gore o minolosa tanka ya sekgatshi ka mokgwa o o tsamaisanang le setshwaokaelo sa sebolayasenyi. O se ke wa bula dibelofo fela mme oa se lella go tshologela mo fatshe. Go kela dinosele tsa mothama o mogolo go bona mokgwa o o bonako le semolao go latlha motsokotso wa sekgatshi. Bokafantle jwa sekgatshi le jona bo tshwanetse go tlhatswiwa. Gape fa o tsokotsa sekgatshi; o se ke o a dira megojwana e e ka fitlhelelwang ke bana, meotlwana loruo le diphologolo tsa naga.



Kgato 3: Minolasa

Go tsholola motsokotso wa sebolayasenyi go ya ka ditaelo tsa setshwaokaelo, tshela motsokotso mo lefelong leo dikuno di tlaa dirisiwang mo go lona kwa tshimologong (gape, go tsamaya le molelwane wa tshimo foo khemikale e kgatshitsweng gantsi ke lone lefelo le le siameng). Boeletsa tirego ya minolos morago ga kgotlololo le go tsokotsa sekgatshi gape. Netefatsa gape gore o minolosa le metsi a a phepa mangwe le mangwe a go tsokotsa tanka pele ga go e boloka go efoga tshenyego e e ka tlholwang ka go gatsela a metsi ka fa teng.



Kgato 4: Tlhatlhoba

Morago ga tsokotso ya bofelo o ka tlhatlhoba sekgatshi sa gago le go diria dipaakanyo le diphetolo tse di tlhokegang. Le mororo sekgatshi se phepafaditswe, ka gale apara diaparo tsa tshireletso tsa gago. Masalela mangwe a ka salela sekgatshing.



Dilo tse o tshwanetseng go di baya leitlho ka nako ya le morago ga phepafatso:

Dinosele tse di sa tsamaelaneng le go onala.

Disekerim tsa dinosele tse di senyegileng.

Disekerini tsa sefo tse di senyegileng.

Manga, madutlo le tiragatso ya kakaretso ya pompo.

Maemo a matirompo, bogolo go phanyega le manga.

Maemo a belofo, go bona madutlo a a ka nnang teng kgotsa dikgaolo moo dithibo di ka bong di repile.

Karolo ya "boom", bona maphanyego a a ka nnang teng le go baakanngwa.



Kgato 5: Poloko

Jaanong ka sekgatshi se phepafaditswe ka botlalo, o ka batla go tlosa dikarolo dingwe tsa sona tse di ka senyegang ka nako ya poloko.

Hosa disefo mme o di tlhatswe ka letsogo mo metsting a sepa (gakologelwa go rwala ditlelafo tse di emelanang le khemikale), di tsokotse mme o bo o di boloka kgotsa o di busetse gape mo sekgatshing.

Hlokomela thata dinosele, mebele ya dinosele le ditšhekebelofo. Masalela a dikhemikale a ka bopelela mo dikgaolong le go oma thata mo marigeng, mme se sa fokotsa thata tiragatso ya sekgatshi mo setlheng se se latelang.

Hosa dinkwana tsa dinosele, disekerini, ditšhekebelofo, dikhurumelo le mebele ya dinosele go tswa mo dikopanyo tsa mmele wa nosele. Gokela dikopanyo ka nepo.

Hlatswa le go tsokotsa dinkwana tsa dinosele, mebele ya dinosele mme o tlhole dibelofo, Di boloke mo sebolokelong se se tshwaileng. Boloka ditšhekebelofo mo themphereitšha tsa boswakgapetta.

Hosa dilekanyikgatelelo tsotlhe mme o khwuimele diphaltha tsotlhe mo sekgatshing. Boloka ditekanyi (gauges) tsotlhe foo di ka se keng tsa gatsela kgotsa senyega.

Kwa bafelong tsamaisa sekganela go ya le sekgatshi le dipeipi tsotlhe, go tseeletsa di-boom, dibelofo, manifouloto, dimeterakelelo le dillaene tsa kgotlhokgotso. Letla sekganekgatsetso go dikologa le mathompo a "boom". Se se tlaa simega boteng jwa lethompo go thibela go oma le go phanyega. Go khurumela dinosele tsa "boom" tsotlhe go tlaa thusa go tshola sekganelakgatsetsa go dikologa le mathompo a "boom". Se se tlaa simega boteng jwa lethompo go thibela go oma le go phanyega. Go khurumela dinosele tsa "boom" tsotlhe go tlaa thusa go tshola sekganelakgatsetsa mo thulaganyong, fela o ka tlhoka go bula e le nngwe di le pedi tsa dinosele go letla sekganelakgatsetsa go dikologa mo "boom". Khurumela dinosele tseo fa sekganelakgatsetsa se tladitse thulaganyo yotlhe ka botlalo.

Maitlhomo a paka ya poloko ke gore sekganelakgatsetsa se kgorometse masalela a metsi a a ka bong a le mo thulaganyong le go silega tsotlhe tsa dikarolo tsa sekgatshi. Letta sekganelakgatsetsa go nna mo pompong le dibelofo go efoga go rusu le tshenyego tse di ka tlholwang ke mowa o o bongola o o tshwaregile mo thulaganyo. Ka gore ditshedi dingwe di tlosa pompo pele ga poloko, tsenyo ya dibelofo tse di tswalang mo matlhakoreng oobedi a pompo e ka bebofatsa tirego.

Sekganelakgatsetsa sa dirori tsa toithabiso se tlwaelegile go dirisediwa poloko ya dikgatshi tsa temothuo. Go farologana le sekganelakgatsetsa sa mebotoro ga se botlhole jalo mo diphologolong. Le fa dikuno tsa sekganelakgatsetsa sa diroritsa boithabiso tse dintsi di tlaa thema mo maemong a a tsididi go feta, ga di a tshwanela go gatsela. Le mororo go le jalo, biusa ka gale setshwaokaelo sa sekganelakgatsetsa netefatsa gore setlaa dira sentle mo maemong a mariga a gago.

Jaanong ka sekgatshi se phepafaditswe, se kgotlolotswe le go sirelediwa mo marigeng, se siametse go bolokwa. Go mo pepeneneng gore ke ka fa gare ga ntlo fa go eletsegang go se boloka kgakala le tshottako dielemente tsa tlhago. Fela le gale lefelo la ka fa gare lengwe le lengwe le o le tlhophang le nne kgakala diedi le menontsha e e omileng. Lorole le masalela a a tswang mo dikunong tse di ka ja pente le ditshipi tsa sekgatshi.

Fa o sa batle go dirrusa itthophelo ya sekganelakgatsetsa mo polokong, ke mokgwatiriso o o siameng go golola pompo ya yunite ya sekgatshi le go e boloka mo setorong go fitthela settha se se latelang. Go le gontsi metsi salela mo pompong mme mo dikgweding tse di tsididi tsa mariga, metsi a a mo pompong a a gatsela a bo a phantsha pompo - a dira gore e tlhoke mosola.



Go tlamela (maintaining) sediriso sa sekgatshi.

Hamelo ya sediriso sa go tshela sebolayasenyi e akaretsa tlhatlhobo ya gangwe le gape ya tanka ya sekgatshi, pompo, mathompo, disefo, dilekanyi tsa kgatelelo, dinkwana tsa dinosele le diminolosi. Sekaseka sekgatshi pele ga le go latela poloko e telele, le pele ga tiriso nngwe le nngwe. Gakologelwa ka gale go apara didiriso tsa tshireletsego tsa sebele fa o dira ka didiriso tsa sekgatshi.



Ditanka tsa kgatsho: Ditanka tsa kgatsho di dirilwe ka tshipi e e tüsitsweng (stainless and galsanised), faebtlelase kgotsa polasetiki, go tseeletsa pholithelene kgotsa pholiporophelene. Dimetheriale tse di batla di sa monyele diela, ka jalo go se ke ga tlogelwa masalela a sebolayasenyi mo go tsona morago ga go phepafadiwa. Fela le gale boteng jwa lebota la tanka ya faebatlesase fa bo ngapiwa bo tlaa monyela dibolayasenyi. Maphanyego le diphatsana mo tshilegong ya ditanka tse di galefanaese, di tshwanetse go baakanngwa ka metheriale wa ephokosi, go seng jalo metale o o pepentshitsweng o tlaa jega. Fale le fale, tlhatlhobela ditanka maphanyego, rusu kgotsa jego tse di ka koafatsang tanka mme morago tsa fetoga diphatthana tsa go dutla. Netefatsa gore tanka ya kgatsho e bofeletso ka pabalesego mo sekgatshing.



Pompo le dithio tsa pompo: Pompo le ditsompelo tsa yona tsotlhe di tshwanetse tsa bo di le mo maemong a tiro a a siameng. Dithibo tsa pompo, direng tsa "O" kgotsa diwašara tsa khapo tssa lettalo kgotsa metheriale wa senthetike di ka oma le go kunyela fa sekgatshi se na le paka e telele se sa dirisiwe kgotsa se sa bolokwa sentle. Ditlhaolosi mo dingweng tsa mere ya dibolayasenyi di ka senya dithibo tsa pompo, ka dittamoragp tsa go dutla go dikologa pompo kgotsa go pompa go go bokoa.



Mathompo (hoses): Emisetsa mathompo a a phanyegileng le go dutla. Gakologelwa gore mathompo a a dirisitsweng go tshela dibolasenyi a ka se ke a bo a kgotlololwa gotlhelele. Go tlaa sala ka gale go na le masalela a sebolayasenyi a a setseng mo go ona. Otlhe a a tshwanetseng go latlhwa a tshwanetse go latlhwa sentle mme a se ke a bo a dirisediwa sepe gape.



Disefo tsa Uaene le disekerini: Ka gale dirisa disefo le disekerini fa sediriso se le mo tiragatsong. Isona di tlhotlha mattakala le dilwana tsa seeng tse di ka thibang dinosele le go fokotsa tiragatso ya sekgatshi.



Dilekanyi tsa kgatelelo: Kgatelelo ya seedi mo thulaganyong ya kgatsho e beilwe leittho ke selekanyi se kgatelelo. Selekanyi se lekanya kgatelelo ya kgatsho go ralala dinosele fa se beilwe magareng ga selaolakgatelelo le dinosele tsa kgatsho. Kwa bofelong phetogo mo kgatelelong e ka raya gore go na le kgonega ya go sa diriseng sentle. Netefatsa gore dilekanyi tsa kgatelelo di mo maemong a go dira a a siameng le go khaliboreitiwa ka tshwanelo.



Difiting le ditlelempe: Difiting tse di repileng kgotsa phanyegileng gantsi ke motsedi wa go dutla. Netefatsa gore difiting le ditlelempe di siame thata pele go ka bewa thulaganyo mo kgatelelong le go pompa seedi. Gangwe fela fa thulaganyo e setse e le mo kgatelelong, tlhola fa go duttang.



Dinkwana tsa nosele le disefo: Hlola dinosele gangwe le gape go netefatsa gore ga di a thibana. Dinosele tse di onetseng di raya gokgatshiwa go gontsi ga khemikale, mme fa gongwe go tlhola paterone ya kgatsho e e sa tshwaneng le dipholo tse di sa tsamaelaneng. Diphatlhana tsa nosele di sa ntse di ka fetoga, bogolosegolo fa ditswako tse di kgobalang, jaaka dipoere tse di kolobediwang, di dirisiwa gangwe le gape. Fa go peita ga nosele go le bonya go na le jaaka go solofetswe, phepafatsa dinosele mme o leke gape. Go ka nna fela gore dinosele di ne di thibane.



<fn>PulaImvula.Study.2010-01.tn.txt</fn>
Study (OPOT) Setswana



Ditlhophathutano di diragatsa maitlhomo a tsona



Instructions:

Folio strap: Ditlhophathutano

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Go direla bantshakuno ka bongwe ka bongwe go bonya e bile go tlhotlhwagodimo. Go fokotsa ditshenyegelo go a isega, go kgobokanya batho ba dikgatlhego le dikgono tse di tshwanang mme o ba direle ka go tshwara dipitso gangwe le gape. Porojeke e e tswelela go fitlhelela maitlhomo a yona - go phasalatsa kitso, bokgoni le tshedimosetso mo bantshakunong ba ba tlhabologang mo dikgaolong tse di farologaneng.



Re lemogile gore fa nako e ntse e ya, dipalo tsa ditokololo di wela tlase ka gore e le fela bantshakuno ba ba nang le kgatlhego le tlhaloganyo ya bogwebi ba ba salang go tswelela. Se se bonala bogolo mo porofenseng ya Bokonebophirima foo lenaneo le le ntseng le dira dingwaga tse dintsi. Mo dikgaolong tse ditlhophathutano di sa tswang go tlhomiwa, bogolosegolo mo dikgaolong tsa semorafe, bothata jo bogolo ke go leka go lekanyetsa bogolo jwa setlhopha. Mo dikgaolong dingwe go na le bantshakunopotlana ba ba ka nnang 200 ba ba batlang go nna ditokololo tsa setlhophathutano!



Monongwaga re diretse ditlhophathutano tse 128 mo kgaolong yotlhe e re e direlang ka dikantoro tsa diporofense. Mo palong e go akareditswe ditlhophathutano tse robedi tse di leng karolo ya porojeke ya korong kwa Foreisetatabotlhaba. Mo dipitsong go sekwasekwa ditlhogo tse di latelang:



Botlha jwa mmu le petoesete;

Botlhokwa jwa go tlhopha mmu wa ntshokuno ya dithoro;

Tsamaiso ya mmu;

Tshugommu le boleng jwa yona;

Katisegelo ya mmu le tshwaetso ya ona mo ntshokunong;

Tlhaelo ya dikotla mo dijalothorong;

Tshomarelo ya bongola;

Tlhopho ya mofutapeo;

Modiko wa ntshokuno - mmu, tshugommu, tlhopho ya mofutapeo, taolomofero le nontsho;

Taolomofero - semotšhine le sekhemikale;

Tshwaro e e babalesegileng ya dikhemikale tsa temothuo;

Nontshogodimo;

Taolo ya sebokophetlhi le disenyi tse dingwe;

Roundup ready le BT - maize;

Boleng le ditshenyegelo tsa inšorense ya ditsenngwateng;

Poloko e e babalesegileng ya mmidi;

Go dira tekanyetsokabo le togamaano - ditshenyegelo tsa tota tsa ntshokuno;

Botlhokwa jo bo masisi jwa teponako mo modikong wa ntshokuno;

Thekiso;

Tirisometšhine - sengwe sa dilotlele tsa kgwebofatso;

Mokgwa wa go reka didiriso tse dikgologolo tse di siameng;

Ditlhokego tsa FICA le Molao wa Tseisomolato;

VAT le phokoletso ya disele;

Seabe sa setlhophathutano jaaka setlhophatheko;

Dikotsi tsa molelo mo masimong a mmidi o o buduleng;

Tsela ya go rulaganyetsa setlha se se tlang fa ponelopele ya bosa e sa siamela ntshokuno ya dijalo.



Mo dikgweding di le mmalwa tse di sa tswang go feta, re ntse re kopana le tokololo nngwe le nngwe ya setlhophathutano ka sebele, ka maikaelelo a go kgobokanya tshedimosetso ka motho mongwe le mongwe mabapi le palo ya diheketara tse di jetsweng, palo le maemo a diterekere, dipolantere, dikgatshi le didiriso tsa tshugommu. Re solofela go ka fitlhelela tlamelo ka matlole le kemonokeng ya lenaneo la thulontšhwafatso ya didiriso tse - didiriso tsa semotšhine tse di siameng di botlhokwa thata mo ntshokunong ya bogwebi. Ka kgatelelo e e nepagetseng mo poelong mo ntshodikunong ya dithoro, bogolo jwa didiriso tse bo ntse bo itlhokomolositswe gonne go se na madi a a lekaneng go thula le go tlamela didiriso tse. Kgang e e tshwanetse go tsewa tsia thata fa bantshakuno ba bantsho ba tshwanela go tlatsa maemo a bona a a tshwanelang jaaka bantshakuno ba bagwebi.



<fn>PulaImvula.StudyGroup(maize).2011-03-14.tn.txt</fn>
Study Group (Maize) Setswana
Tsepamisomogopolo mo Setlhophathutanong sa Ficksburg
Instructions:
Folio strap: Porofaele
Byline: Johan Kriel, mogokaganyi wa porofense wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Use the South African map and show where Ficksburg is
Leina la Setlhophathutano
Setlhophathutano sa Imperani (Ficksburg).
Kgaolo e e direlwang ke setlhopha
Ficksburg le Rosendal.
Botokololo jwa setlhopha
Ditokololo tse 35.
Lefatshe la temo la ntshokuno ya dithoro le le gona
Diheketara tse 1 510.
Palogotlhe ya diheketara tse di lemilweng mo setlheng sa 2010/11
Diheketara tse 289.
Lebaka la gore lefatshe la temo le bo le sa jalwa ke eng?
Mabaka a gore bontsi jwa diheketara bo bo sa lengwa ke:
Mathata a go bona dikadimo tsa ntshokuno;
Tlhaelo ya didiriso tse di ikanyegang;
pH ya mmu e e kwa tlase;
Seemo se se kwa tlase sa fosefeite ya mmu;
Mathata a loruo go tswa ka kwa Lesotho;
Masimo a a dikang dingwaga tse dintsi;
Tlhaelo ya kemonokeng go tswa Pusong; le
Lefatshe ke la ditlhopha tsa batho, mme ga go botlhofo go bona khepetlele ya ntshokuno.
Setlhophathutano se kopana ga kae?
Setlhophathutano sa rona se kopana gangwe fela mo kgweding go buisana ka lenaneo la korong le ka kgwedi nngwe le nngwe ya bobedi ka lenaneo la mmidi.
Mesola ya go nna tokololo ya Setlhophathutano ke eng?
Jaanong re itse ka ga se se diragalang mo madirelong a dithoro e bile re itse ka ga ditšhono mo mofameng wa temothuo. Re na le thulaganyo ya kemonokeng e re itshegetsang ka yona fa mathata a le teng.
A go na le tshwaragano magareng ga Setlhophathutano le lephata la balemi ba bagwebi?
Ka dinako dingwe re kopana le montshakuno wa mogwebi ka boena kwa difantising mme re utlwe mowa wa morafe wa temothuo ka bophara.
A lo batla go kopana le Setlhophathutano sa bantshakuno ba bagwebi e bile ke eng lo gopola gore go mosola go dira jalo?
Go botlhokwa thata gore rona jaaka bantshakuno re bue ka lentswe le le lengwe. Montshakuno yo o tlhabologang ke montshakuno wa dijo wa mogwebi yo o tlhogang. Fa re simolola mmogo, re buisana le go emana nokeng, go tlaa maatlafatsa bantshakuno botlhe.
<fn>PulaImvula.StudyGroup(maize).2011-04-07.tn.txt</fn>
Study Group (Maize) Setswana
Tlhomomogopolo mo Setlhophathutanong sa Uphuzane
Instructions:
Folio strap: Porofaele
Byline: Jurie Mentz, mogokaganyi wa porofense wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Use the South African map and show where Uphuzane is (Paulpietersburg)
Leina la sethophathutano
Setlhophathutano sa Uphuzane.
Setlhophathutano sa Uphuzane se kwa kae?
Uphuzane e letse dikhilomitara di ka nna 25 go tswa Paulpietersburg kwa karolong ya bokone wa Kwazulu-Natal fela gaufi le Noka ya Bivane. E ke kgaolo e tala ya selegae ka mafaratlhatlha a a bokoa mme bantshakunoba tlhaela bokgoni le kitso go ka kgona go dira temothuo ka boitshegeletso le boikemelo.
Botokololo jwa setlhopha
Setlhophathutano se dirwa ke banna le basadi ba ba gakaletseng go ithuta le go tokafatsa lotseno lwa bona go tokafatsa matshelo a bona le go dirisa metswedithuso ya tlhago go bona botoka.
Lefatshe la temo le le gona
Gajaana bantshakuno ba dirisa bokana ka diheketara di masomeasupa tsa lefathse la temo fela go sa ntse go na le masimo a magola a le mantsi.
Mabaka a lefatshe le le sa dirisiweng ke afe?
Mabaka a lefatshe le le sa dirisiweng bogolo thata ke go tlhoka go nna teng ga matlole; ka gore masimo a bona a mo le faatsheng la morafe mme batlamela ka matlole ba ngodiega go adimana ka madi. Bothata jo bongwe ke tirisometšhine, tlhaelo ya diterekere le didiriso.
Setlhophathutano se kopana ga kae?
Setlhophathutano se kopana gangwe fela ka kgwedi go buisanela mathata le gore ba ka dirisa jang metswedithuso e e lekanyeditsweng ya bona.
Mesola ya go nna tokololo ya setlhophathutano ke efe?
Kgakgamalo e kgolo mo go nna e ntse go bona fa bantshakuno ba simolotse go dirisa mekgwatiriso ya ntshokuno ya segompieno (go sa lemeng) mo setlheng sa 2009/2010 ka katlego e kgolo. Mo setlheng seno ba okeditse tota tiriso yam midi wa go-sa-lemeng gotlhelele ka katlego e kgolo le go gaisa. Keletso ya bona go fetoga mo mekgweng ya bona ya bogologolo ya go jala mmidi go tsena tseleng ya segompieno e supa gore gab a kgatlhanong le go fetoga le gore katiso le tlhabololo di ungwa maungo. (walala wasala)
Bantshakuno ba lemogile gore ba bona tshedimosetso le kitso e ntsi mo go nneng tokololo ya setlhophathutano le go tsenela malatsi a balemirui. Tsela nngwe ya go bona maitemogelo a mantsi ke go dirisa dipoloto tsa tekelelo go bontsha bantshakuno tsela e e tshwanetseng le ya segompieno eno ya go jala mmidi.
A go na le tirisano magareng ga setlhophathutano le lephata la temothuo ya bogwebi?
Go na le tirisano magareng ga ditokololo tsa setlhophathutano le bantshakuno ba bagwebi ba selegae, fela sekgala go tswa kwa go bona le bantshakuno ba bagwebi ke kgwetlho. Setlhopathutano se na le botsalano jo bo edileng le Lefapha la Temothuo le bantshakuno ba bagwebi mo kgaolong.
<fn>PulaImvula.StudyGroup(maize).tn.txt</fn>
Study Group (Maize) Setswana
Tsepamisomogopolo mo Setlhophathutanong sa Khanyayo
Instructions:
Folio strap: Porofaele
Byline: Ian Househam, mogokaganyi wa Porofense wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Use the South African map and show where the Northern Eastern Cape is.
Photo 1: Setlhophathutano sa Khanyayo mo pitsong ya setlhophathutano.
Photo 2: Modulasetilo wa Setlhophathutano sa Khanyayo rre Magidela fa pele ga mmidi wa gagwe.
Leina la Setlhophathutano
Setlhophathutano sa Khanyayo.
Setlhophathutano se kwa kae?
Setlhophathutano se mo kgaolong ya magae e e nang le mafaratlhatlha a mannye thata kgotsa a a se yong gotlhelele, dikhilomitara di ka nna 60 go tswa Bizana mo bokone jwa Kapabotlhaba.
Botokololo jwa setlhophathutano
Setlhophathutano se na le ditokololo di le 100.
Lefatshe la temo le le gona la ntshokuno
Go na le lefatshe la temo la ntshokuno la diheketara tse 100.
Palogotlhe ya diheketara tse di jetsweng setlheng sa 2010/2011
Diheketara tse 40.
Mabaka a a gore goreng go sa jalwa lefatshe lotlhe la temo?
Tlhaelo ya matlole.
Tlhaelo ya ditsenngwateng.
Tlhaelo ya didiriso.
Tlhaelo ya logora lwa thekeletso.
Tlelaemete - mo tshimologong ya setlhajalo sa 2010, pula e nele thari mme go ne go tsopotlega ga ka jala ka nako.
Sekgala sa go tswa batlameding ba ditsenngwateng, sekao monontsha, peo le dikhemikhale.
Setlhophathutano se kopana ga kae?
Setlhophathutano se kopana le ba Grain SA gangwe mo kgweding mme bona ba kopana beke le beke go buisana ka tsa temothuo.
Dipoelo tsa go nna tokololo ya setlhophathutano ke eng?
Dipoelo tsa go nna tokololo ya setlhophathutano ke phetiso ya kitso, dipuisano tsa setlhophathutano, go bona mekgwatiriso ya temo e e nepagetseng go tswa dikaong tsa tseommu, jalong, tshelong ya dibolayatlhatshana le ditekelelo. Setlhophathutano sa Khanyayo se ntse Lesego la go tsenela Khoso ya Tlhagiso mo Mmiding.
A go na le tirisano magareng ga setlhophathutano le lephata la temothuo la bogwebi?
Ga go ise go nne le balemirui ba bogwebi mo tikologong gajaana.
Setlhophathutano se ungwileng go tswa Grain SA?
Ka moele wa dipitso tsa setlhophathutano, ba bone kitso ka go kgona go buisana le go golagana ka dipoelo le dithapolo tsa mekgwatiriso ya go jala e e nepagetseng.
Ditshupetso tsa ditekelelo di ntse le tshusumetso mo dipoelong tsa tiriso ya dikhemikale le monontsha.
Ka ntlha ya go tlhama setlhophathutano, ba tlhamile setlhopha sa theko ka fa gare ga setlhophathutano go reka dikhemikale le monontsha.
<fn>PulaImvula.StudyGroups(maize).2011-05-11.tn.txt</fn>
Study Group (Maize) 420 words Setswana
Tlhomomogopolo mo Setlhophathutanong sa Kapabotlhaba
Instructions:
Folio strap: Porofaele
Byline: Lawrence Luthango, mogokaganyi wa porofense, wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA
Use the South African map and show where the Eastern Cape is
Mo kgaolong e go na le diheketara di le 2 152 tsa lefatshe la temo le le dirisiwang ke ditokololo tsa ditlhophathutano. Se ke lefatshe la morafe, lefatshe le e leng la puso fela le laolwa ke pusomorafe. Molemirui mongwe le mongwe o na le "tshwanelo ya tiriso" e e lekanang le tumelano ya khiro. Molemirui ga a kitla lefatshe e nna la gagwe, fela lefatshe ga le kitla le amogwa balosika.
Mo setlheng se, balemi ba reteletswe ke go jala diheketara di le 857. Go na le mabaka a le mmalwa a a tlhodileng se, a a akaretsang ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa ditsenngwateng gammogo le ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa go dirisa borakonteraka. Balemirui ga ba kgone go ithekela didiriso le diterekere tse e leng tsa bona ka ditlhotlhwa tse ba di amogelang mo dithorong tsa bona tse di kwa tlase mme poelo e le nnye. Bontsi jwa balemirui ba ba sa ntseng ba dirisa lefatshe le ba tsofetse mme ba ikantse diphenšene. Balemirui ba ba tsofetseng ga ba letlege go bona thuso ya matlole jaaka dikadimo go tswa dibankeng mme ga ba kgone go oketsa lefatshe le ba le lemang ka madinyana a ba nang nao.
Bogolo jwa lefatshe la temo ga bo a agelelwa ka jalo balemirui ba lebagane le ditatlhegelo go tswa mo loruong lo lo fulang mo masimong a a jetsweng. Lenaneo la CASP la Lefapha la Temothuo le bonya thata mo mafaratlhatlheng a a tshwanang le metheriale wa kagelelo. Lenaneo la ntshokuno ya dijo le le sephara le wela tlase ngwaga le ngwaga mme ke balemi ba se kaenyana fela ba ba thusiwang ke lenaneo le go jala dijalo tsa bona. Balemirui ba Magae ba dira dikopo kwa lenaneong la ASGISA le le berekang lefatshe la merafe kwa ntle ga go akaretsa beng ba lefatshe. Se ga se tharabololo e e ka itshegeletsang ka re itse gore ASGISA e sa tlhole e bereka masimo, a tlaa dika gape ka go se na phetisetso ya bokgoni le maatlafatso ya nnete e e diragalang. Maemo a letobo.
Ditokololo tsa setlhophathutano di kopana gangwe ka kgwedi. Go na le boleng jo bogolo go nna karolo ya setlhophathutano ka balemirui ba kgona go arogana dikakanyo le go tlhagisa ditlhokego tsa katiso tsa bona gammogo le go abelana kgakololo le kemonokeng. Balemirui ba magae ba kgakala thata le balemirui ba bagwebi mme go na fela le palonyana ya balemirui e nnye e e dirang temothuo mo selekanyong sa bogwebi. Tlhabololo mo dikgaolong tse e bonya, fela ke itumela go ka bega gore tswelelopele e a bonala. Balemi ba dirisa dipeo tsa maidi, monontsha le go tsaya matsapa a magolo go laola mofero mo masimong a mmidi a bona.
<fn>PulaImvula.StudyGroups.2009-01.tn.txt</fn>
Study groups (Maize) Tswana



Maitlhomo a setlhophathutano ke eng?



Instructions :

Folio Strap : Ditlhophathutano

Byline: Jane McPherson motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos:



Nngwe ya diporojeke tsa botlhokwa mo Lenaneotlhabololong la BalemiruI ke tlhomo le tirelo ya ditlhophathutano.



Maitlhomo a porojeke e ke go rotloetsa bantshadikuno ba ba tlhabologang, ba ba nang le lefatshe, go tlhama ditlhophathutano tse di kopanang gangwe le gape go fitlhelela tshedimosetso le katiso tse di amanang le madirelo a mmidi.



Go tlhomilwe le go direla ditlhophathutano tse di latelang mo ngwageng otlhe:

Tonie Loots mo Bokonebophirima - ditlhophathutano tse 25;

Amos Njoro mo Bokonebophirima le Gauteng - ditlhophathutano tse 21;

Jerry Mthombothi mo Mpumalanga - ditlhophathutano tse 33;

Johan Kriel mo Foreisetata - ditlhophathutano tse 25; le

Lawrence Luthango (o ntse a dira go tloga ka Motsheganong 2008) mo Kapabotlhaba - ditlhophathutano di le 14.



Ditlhogothuto tse di farologaneng di buisanetswe mo dipitsong le ditlhophathutano, mme di akaretsa tse di latelang:



Mebu le nontsho

Tseosekaommu, go dirisa boro ya mmu, boteng jwa mmu, katisegelo ya mmu le logogo lwa mmu, go tshelwa mmu ga llaeme, dipholo tsa tlhatlhobommu, botlha jwa mmu, kgono ya mmu, nontsho, ditlhokego tsa dimela tsa dikotla, bogona jwa dikotla mo mebung e, mekgwa ya tshugommu le tshomarelo ya bongola.



Ntshodikuno

Dikadimo go bantshadikuno - kamego e e feleletseng ya go adima madi, togamaano ya matlole, ditshenyegelo tsa ntshodikuno, diphopholetso tsa thobo, matlhajalo, botengjalo, methalethale, dipalopalo tsa dimela, tshwaetso ya tlelaemete mo ntshodikunong ya dijalo, khaliboreišene ya dikgatshi le dipolantere, dithefosanyodijalo, tiriso ka botlalo ya bokonteraka, go roba, ditengbongola tsa tekanyoboleng ya dithoro, poloko ya mmidi, ditshenyegelo tsa thorô, go reka ditlhagisakuno ka botlhale, mosola wa masalela a dijalo, thekiso ya dithoro, dikabo le kemonokeng go tswa kwa pusong.



Diterekere, didiriso le metšhine

Ditshenyegelo tsa ditiro, ditlhokego tsa kW tsa didiriso tse di farologaneng, ditshenyegelo tsa dipaakanyo, ditlhokego tsa kW ka heketara, phokotso ya tshugommu go fokotsa ditshenyegelo le ditumelano tsa tseomolato.



Lefatshe le ditiriso tsa lefatshe

O ka bona jang lefatshe, dipalelo tsa kgaolo, khiro ya lefatshe, pharologantsho ya mmu, le gore o ka kampana jang le bothata jwa boipei mo lefatsheng.



Disenyi le Malwetse

Taolo ya sebokosegi mo masimong le taolo ya sebokophetlhi.



Mefero

Mefuta ya mefero, taolo ya mofero ka dikhemikale le metšhine, taolo ya bojang mo meferong, dibolayatlhatshana tsa pele le morago ga tlhogo le go kgatsha ka mola kgotsa tshimo yotlhe.



Tsamaisomathata

Tshenyo ya sefako, inšorense ya sefako, inšorense e e akaretsang gotlhe le ditlhokego tsa inšorense.





<fn>PulaImvula.SuccessfulMaize.2009-06.tn.txt</fn>
Successful (Maize) Setswana

Temothuo e e atlegileng e dirwa bonolo - maikaelelo le maitlhomo a kgwebo ya temothuo ya gago



Instructions:

Folio strap: Tsamaiso

Byline: Tshedimosetso e kgobokantswe go tswa kaeding ya Tsamaiso ya Polase ka Poelo ka Marius Greyling



Jaaka nngwe ya dikgato tsa ntlha mo tsamaisong e e nonofileng ya kgwebo ya temothuo, go botlhokwa go swetsa ka maitlhomo. Tsela e e sa itsiweng ga e ka ke ya latelwa kwa ntle ga kakanyo nngwe ya maitlhomo a a elediwang. Gangwe le gape bantshadikuno ba nyadiwa ka gore ga ba rate go ipeela dintlhaphitlhelelo kgotsa maikaelelo a kgwebo kgotsa a bona ka sebele.



Mangwe a mabaka a a ntshiwang ka maikutlo ke a:

Go bokete go bopa maitlhomo mo kgwebong ya temothuo ka gore maemo ga a tlhomama e bile gape ga a bonelwe pele.

Go tsaya nako e telele thata ya go tlhoma maitlhomo a tota a kgwebo ya temothuo.



Le mororo mabaka oobedi a na le ntlhanyana ya boammaaruri, botlhokwa jwa go tlhoma dintlhaphitlhelelo - le e bile go le mathata le nako e telele e e tlhokegang - ga bo ka ke jwa gatelelwa go feta fa. Maitlhomo a naya tsela le maikutlo a go dira mme kwa ntle ga tsona ga go kgonege go tlhomamisa katlego kgotsa go palelwa. Kwa ntle ga maitlhomo go lekanya bononofi ga go na mosola, gonne ga go kgonege go thuntsha ntlhaphitlhelelo e e se yong. Lebaka la gore go tlhoma ntlhaphitlhelelo mo kgwebong ya temothuo go bokete le go ja nako, ga le fokotse botlhokwa jwa yona, mme e bile bo gatelela lebaka la gore e tlhoka tlhokomelo e e kgethegileng.


Go tlhoma dintlhaphitlhelelo mo kgwebong ya temothuo fa gongwe go tla le mathata. Lebaka la se le fitlhelwa mo ntlheng ya gore temothuo ke boiphediso jwa mong-montshadikuno gape ke mokgwa wa botshelo. Lelapa la gagwe ke karolo e e tletseng le e e gokaganeng le kgwebo ya gagwe jaaka boiphediso. Le mororo go amogelesegile ka kakaretso gore maitlhomomagolo a kgwebo ya bokapetalise ke poelo e e kwa godimo mo pakeng e telele, kgwebo ya temothuo e ka tswa e sa tsee se jaaka ntlhaphitlhelelokgolo ya yona ka ntlha ya kgolaganyo ya mokgwa wa botshelo le thutegoiphediso. Maitlhomokakaretso a beng-bantshadikuno ba ka jalo a ka anelwa ka bophara jaaka tatelelo ya poelo e e kgonegalang e e kwa godimodimo fela fa e le gore tatelelo e ya poelo ga e ne e kgaphela kwa morago botshelo jo bo monate jwa selelapa le jwa tsela ya botshelo.



Maitlhomo a a tlhagisitsweng fa godimo ga a na moko ka gore ga a kgone go lekanyediwa e bile a ka tlhalosiwa ka ditsela tse di farologaneng. Tlhaloso ya teng le gale, e nna boammaaruri mo tirisong, moo go itemogelwang gore ga go batho ba babedi ba ba nang le thulaganyo ya boleng e e tshwanang le kgopolotheo ya se se dirang lelapa le le itumetseng le mokgwa wa botshelo, tse di tshwanang. Bogolo le lobaka lwa tatelelo ya poelo ka jalo e tlaa farologana go tswa montshadikunong go ya go yo mongwe, go ya ka mabaka a sebele a gagwe le bogolo jo a ikemiseditseng go ntsha tatelelo ya poelo ya gagwe setlhabelo boemong jwa ditlapele tse dingwe. Se le gale se ka nnang botlhokwa thata mo montshadikunong ka sebele mo lebakeng le, ke gore o tshwanetse go tlhomamisa gore ditlapele tse dingwe tsa gagwe di mo ja bokae mo go ntsheng poelo ya gagwe setlhabelo, ka gonne ke gona fela a tlaa kgonang go dira tlhopho e e tlhalefileng magareng ga ditlapele.



Morafe o solofela lephata la ntshodikuno la temothuo go tlamela - go ya ka ditekanyetso tsa naga e e rileng - bonnye ka dijo le dimatheriale tsa motheo ka ditlhotlhwa le go tswelela go dira jalo, go go rayang tiriso e e kwa godimo ya ditlamelwa tsa tlhago mo pakateleleng. Fela le gale maitlhomokakaretso ga a ne a lekana. Tiro kgotsa tirwana nngwe le nngwe e tlhoka maitlhomo kgotsa maitlhongwana a a kgethegileng a yona, fela tsotlhe tse di tshwanetse ka gale go tsamaelana le maitlhomomagolo a kakaretso. Sekao, montshadikuno yo o batlang go ntsha mmidi o tshwanetse gape go nna le maitlhomo a a kgethegileng a lekala la gagwe la mmidi, sekao, go jala diheketara di le 500 tsa mmidi o mohibidu ka ngwaga. Fela se le sona ga se ise se lekane. O sa ntse gape a tlaa tshwanela go tlhomamisa maitlhomo a tiragatso le ditshenyegelo gonne tse le tsona di tlaa mo kaela mo thulaganyong ya gagwe ya tiriso ya peo le monontsha.


Montshadikuno mongwe le mongwe o tshwanetse go tlhomamisa maitlhomo a sebele a gagwe. Botlhokwa jwa go tlhoma dintlhaphitlhelelo bo ka gatelelwa gape mme gape go tshwanetse go bontshiwe gore go botlhokwa mo montshadikunong go itlhaloganya sentle gore tota o batla go fitlhelela eng ka kgwebo ya temothuo ya gagwe. Fa go na le thulano magareng ga maitlhomo a, montshadikuno ka boene, o tshwanetse go akanya ka ditatelelo tse di kgethegileng le botho jwa gagwe mme a bee dintlha tsa ditlapele tsa gagwe ka botlalo. Mo thulaganyetsong ya kgato kgotsa ntlhaphitlhelelo efe kana efe e nngwe, o tshwanetse go netefatsa ka botlalo gore maitlhomo kgotsa tiro e e kgethegileng e,l di tsamaelanang le ditlapele tsa gagwe ka sebele le go tlhakana le maitlhomo a kakaretso.


Sengwe le sengwe se go fitlha gajaana se builweng ka maitlhomo se ka sobokanngwa ka kgopolotheo e le nosi. Maitlhomo a kgwebo ya temothuo ke tatelelo ya poelo e e kwa godimo ka tshiamelo ya gore ditlamelwana tsa tlhago (mmu, metsi, phulo, jj) di tlamelwa ka tsela ya gore di ka dirisiwa go ntsha thobo e e kwa godimo mo pakateleleng.


Gore a kgone, motsamaisi o tshwanetse

Go bo a tlhaloganya ka botlalo maitlhomo a gagwe, a pakakhutshwane le pakatelele ka bobedi;

Go rulaganya le go dira tekanyetso ya gore o ya go dirisa jang ditlamelwana tsa gagwe go fitlhelela maitlhomo a;

Go rwala maikarabelo le bothati jo bo tlhokegang go fetolela dithulaganyo tse go diragadiwa; le

Go simolola dithulaganyo tsa taolo tse di lekaneng go tlamela ka dipegelo tsa tswelelopele gore dikgato tsa paakanyo tse di ka tlhokegang di dirwe ka nako e e tshwanetseng.



Maitlhomo a tshwanetse go:

T - totobala;

L - lekanyega;

F - fitlhelega;

U - utlwalega;

N - tsamaelana le nako.



Go tlhoma maitlhomo

Go tlhoma maitlhomo go amana le "boeng" jwa tiro ya temothuo, go kaya go bona dikarabo tsa potso : "Re batla go fitlhelela eng?"



Maikaelelo le maitlhomo mangwe a akaretsa methalethale ya dikgwetlho, dingwe tsa botlhokwa tsa tsona e leng:

Go fitlhelela dintlhaphitlhelelo tsa thobo ka heketara - se se raya gore ntshodikuno ka heketara e tshwanetse go fitlhelela dintlhaphitlhelelo tse di tlhomilweng mo tekanyetsong ya ngwaga le ngwaga. Dintlhaphitlhelelo di farologana go ya ka kgwebo le kgwebo.

Go netefatsa gore dikuno tsa mafelelo di fitlhelela dipatlego tsa mebaraka - motsamaisi wa ntshodikuno, sekao, o tshwanetse go tlhoma maitlhomo a ntshodikuno go fitlhelela ditlhokego tsa mebaraka. Se e ka bo e le go ya ka bogolo, mmala kgotsa boleng jwa ka fa teng.

Go netefatsa gore tirego e a tswelela - se se raya gore tikologo ga e amiwe bosula kgotsa go sa tlhokafale ke ditirego tsa ntshodikuno; sekao, ka dikhemikale tsa go laola disenyi, menontsha, j.j gore dilekanyo tse di kwa godimo tsa ntshodikuno di tswelediwe mo pakatshelong yotlhe ya kgaolo ya ntshodikuno kgotsa kgwebo.

Go sala ka mo letlhomesong (framework) la Mekgwatiriso ya Temothuo e e Siameng (MTS) - MTS e batla tlhokomelo mo tirisong ya dikhemikale go netefatsa pabalesego ya badirisi botlhe, tirisong ya dibolayasenyi, dibolayafankase le menontsha ka tsela e e rulaganyeng, tlhokometsweng le akanyeditsweng, le tiragatso e e lolameng ya metsi go thibela tshenyego, kgotlelego le kgogolego.



Maitlhomo a tlaleletso a ka dira mo ditirong tsa temothuo tse di rileng; fela go fitlhelela maitlhomo a a boletsweng fa godimo go tlaa netefatsa katlego e e botlalo ya tiro eno.





<fn>PulaImvula.Sunflower(opot).2011-04-07.tn.txt</fn>
Sunflower (OPOT) Setswana
Sonobolomo - thobo, pereko le poloko
Folio strap:
Byline: Tshedimosetso e tswa mo kaeding ya Ntshokuno ya Sonobolomo e e Tsweleletseng
Montshakuno o tshwanetse a netefatse gore taoloboleng e simolola kwa togamaanong le dikgatong tsa pele ga jalo mme e akaretsa kgato ya tsamaiso nngwe le nngwe e e tlaa netefatsang ntshokuno e e kwa godimodimo.
Dintlha dingwe go di akanya le tse di tlhotlheletsang boleng jwa bofelo jwa peo e e robilweng ke: paakanyommu, botengmmu, pH, tekatekano ya diminerale, bongola jo bo bolokilweng, tlhopho ya mohutapeo, nontsho e e nepagetseng, taolo ya mofero le disenyi le go roba ka kgato e e nepagetseng le pereko e e tshwanetseng go akaretsa mekgwa ya phepafatso, komiso le poloko.
Thobo
Go roba go tsenyeletsa tiro e kgolo le masisi ya kgwebo ya temothuo nngwe le nngwe. Go roba ke kgato ya ntlha mo thulaganyong ya morago ga ntshokuno go akaretsa tirego, poloko le pabalelo ya sejalo sa sonobolomo. Mo dikgaolong tsa ntshokuno tse di farologaneng mo Aforikaborwa thobo, poloko le tirego di akaretsa motseletsele wa ditiro go tswa kwa kotulong le polo ko ya tlhogo ya sonobolomo yotlhe go tlaa phuthwa moragonyana mo dipolaseng tse dinnye le go ya ditirong tsa temothuo ya dithoro ya tirisometšhine ya bogwebi e e feletseng.
Thobo ya semotšhine
Teponako
Gantsi disonobolomo di robiwa pele ga dijalo tsa mmidi mo ngwageng o o tlwaelegileng go tswa bofelong jwa Tlhakole mo peong e e jetsweng go sale gale go ya Motsheganong mo peong e e jetsweng moragonyana. Gale thobo e e ka wediwa pele ga thobo ya mmidi e simologa. Se, se botlhokwa mo ditirong tse dinnye tse di dirisang dirobi tse di tshwanang go roba sonobolomo le mmidi. Montshakuno mongwe le mongwe a ka dirisa rakonteraka yo o nang le metšhine e e setetsweng mmidi le/kgotsa sonobolomo. Paka ya go butswa le thobo e tshwanetse go tsholwa e le khutshwane ka fa go ka kgonegang go fokotsa ditatlhegelo go tswa tshenyong ya dinonyane le malwetse a poloseako.
Dimela tsa sonobolomo di budule gotlhelele fa bokafamorago jwa tlhogo bo fetogile go nna bosetlha go tswa go botala, phetogo e gantsi e diragalang pele ditlhogo di omile sentle go ka robiwa. Disonobolomo tse di jetsweng moragonyana di tlaa bo di siametswe go rojwa fela fa morago ga serame se se bogale mo dikgweding tsa ntlha tsa mariga. Pele ga thobo dirisa selekanyabongola go lekanya dilekanyo tsa bongola mo dijalong ka le morago ga go butswa gotlhelele, go netefatsa gore dijalo di robiwa ka nako e maleba po! Fa o se na selekanyabongola, go ka tsewa dikao morago ga dipakanyana, go di isa kwa motsamaising wa difala kgotsa ka puisano le rakonteraka wa morobi wa gagwe, gore o tle o swetse gore go tsaya kgato e e nepagetseng ya go ka roba ke leng.
Go fokotsa ditatlhegelo tsa go tlhotlhorega ga peo ka nako ya thobo le tatlhegelo ya go jewa ke dinonyane, sonobolomo e ka robiwa ka diteng tsa bongola jwa bogodimo jwa 20% go ya 25% le go omisiwa mo seomising sa dithoro go fitlha go 9,5% jo eleng diteng tsa bongola jo bo babalesegileng go ka bolokwa mo bining. Fela le gale maemo mo Aforikaborwa a rata komiso e e feletseng ya sonobolomo go diragalela kwa masimo pele e ka rojwa. Go tshwanetse ka gale go akanngwe gore sonobolomo ya diteng tsa bongola tse di kwa godimo ga 10% e tshabelelwa ke go tlhaselwa ke fankase.
Thobo ya motšhine
Lobelo lwa go ya kwa pele lwa serobi le tshwanetse go nna magareng ga dikhilomitara tse tlhano le robedi ka ura. Lobelo lwa go ya pele lo lo kwa godimo lo tlaa farologana go ya ka diteng tsa bongola jwa lobelo lwa sonobolomo le thobo ya dijalo. Lobelo lwa go ya pele lo tshwanetse go fokodiwa fa diteng tsa bongola jwa peo di fokotsega go fokotsa tatlhegelo ka tlhotlhorego fa ditlhogo di tsena mo serobing. Mabelo a go ya pele a a bonako a a kgonega fa bongola jwa peo bo le magareng ga 12% le 15%
Mabelo a a kwa godimo ga a tshwanela go kgama silintara le disefo tsa kgaolo e e di kgaoganyang kwa ntle fela ga mo dijalo di pitlaganeng thata. Peo ya bongola jwa 12% go ya 15 % e tlaa phothega bonolo thata fa e feta mo silintareng.
Tshetelo ya serobi
Tshobokanyo ya mangwe a mathata a go kopanweng le ona mo ditshetelong tsa serobi le dibako tse di ka a tlholang e bontshiwa mo lenaneong le le fa tlase:
Bothata
Sebako/tharabololo e e ka kgonegang
Ditlhogo tse di phothegileng bontlhanngwe tse di wetseng fa fatshe.
Katologano ya khonkeife e sephara.
Go nna le mmoko o montsi.
Go tswa ga phefo go kwa tlase, go photha go feta kwa silintareng/rotorong. Diphatlha tsa mmoko di ditshesane.
Matheirale wa leswe o o fetileng mo bining ya hapore.
Photho. Lebelo la silintara/rotoro le kwa godimo thata, khonkeifi e gagametse thata, fene e bonya, kgotsa sefo e bulegile thata.
Ditlhogo tse di robegileng kgotsa silegileng.
Mabelo a silintara/rotoro a a kwa godimo, katogano e tshesane ya khonkeifi.
Peo e e tšhwetlegileng ka lekape le le itekanetseng.
Katogano ya khonkeifi e gagametse thata.
Dipeo tse di photlegileng kgotsa thubegileng.
Mabelo a a kwa godimo a silintara/rotoro kgotsa matheriale o feteletseng go tswa dikokoleng.
Ditlhogo tse di sa phothwang fa fatshe.
Phutho e e bokoa kwa tlhogong le dipane.
Peo e e tlhatsediwang kwa ntle kwa morago ga sephothi.
Go tswa ga lebelo/mowa, iketlise motšhine le kelophoko ya mowa.
Ditatlhegelo tsa thobo di simologa go tswa 3% go ya 5% fela di tlhatlogela go 10% kgotsa 15% mo maemong a a maswe. Dirobi tsa semotšhine di tshwanetse di tlhatlhobelwe bokgoni le go tlhatlhoba ditatlhegelo tota pele le morago ga serobi se sena go roba loeto lwa tekelelo.
Dilekanyi le ditlhatlhobi tsa bongola
Go netefatsa gore montshakuno o ka simolola go laola thobo le diteng tsa bongola jwa poloko ka botlalo, go botlhokwa gore o fitlhelele selekanyabongola sa segompieno kgotsa o ithekele sa gago fa mothamo wa ntshokuno ya gago o go letla jalo.
Ditekobongola tse di nepagetseng di botlhokwa tahta mo tsamaisong le thekiso ya dithoro.
Go abelela kgotsa ditekelelo tse di sa nepagalang di ka baka:
Tshenyego fa dithoro di sa le metsi thata le go bewa mo themphereitšheng e e kwa tlase kgotsa dibini tsa komiso tsa mowa wa tlhago.
Ditshenyegelo tsa komiso tse dingwe gape le tatlhegelo ya serobi fa dithoro di robiwa di sa le metsi thata.
Tshwabo ya bongola le dituelelo tsa komiso tsa tlaleletso.
Tatlhegelo ya boleng jwa dijalo.
Go dira tekelelobongola e e nepagetseng sa ntlha bona sekao se se emelang dijalo sentle.
Tseosekao
Go bona sekao medi pele ga thobo ka gore diteng tsa bongola jwa sonobolomo e e emenge sa rojwa di ka nna tsa fosega. Se se tlaa tlhola gore thobo e dirwe moragonyana go na le ka bonako.
Roba karolo mme o e tlhatlhobe.
Tswaka ditlhogo tse di tlhophilweng ka letsogo le dipeo tse di foforegileng go tswa dimeleng tse di farologaneng tse di tlhaotsweng go tswa kwa le kwa mo tshimong. Dira ditekelelo tse tharo mo sekaong se mme o tsee palogare ya dipholo.
Tsaa sekao sa gago kwa motsamaising wa sefala wa gago wa selegae go bona tekelelo e e nepagetseng.
Morago ga gore ditlhogo di setlhefale dira ditshekatsheko gangwe le gape gore dijalo di robiwe ka diteng tsa bongola jwa peo tse di lekaneng.
Poloko kwa polaseng/motseng
Difala tsa mmetale
Gongwe ke ikgethelo e e gaisang ya montshakuno yo o leng mo maemong a ntshokuno ya bogwebi. Dibini tsa dithoro tsa tshipi tse dintsi di bogolo jwa go tswa ditonong tsa mothamo wa diketekete tsa 30 go ya 10. Fa matlole a tlhaela difala tse dipotlana di le mmalwa tsa mothamo wa ditono di ka nna 30 di ka agiwa, tse di tlaa dirang karolo ya thulaganyo ya pereko le poloko ya dithoro e e ka rulaganngwang go tswa tshimolong go ka nna tshimologo ya tlhomo ya thulaganyo e e akaretsang e e diretsweng fela methamo ya ntshokuno ya isagwe ya montshakuno.
Dintlha le dikakanyo tse di tlhotlheletsang thobo le poloko ya dithoro ka bantshakuno di ikaegile ka gore montshakuno o na le kgotsa ga a na polokelo kgotsa polokelo ya gagwe ya bontlhanngwe jwa dijalo kgotsa ya mmidi otlhe o o robilweng mo kgaolong. Bantshakuno ba bagolo ba tlaa bo na le ditshiamelo tsa go tshwara fela karolo ya bogolo jwa sejalosegolo se se ntshiwang. Dipolase tse dikgolo di aname le naga mme go ka nna ditshenyegelotlase go ka rorle kwa difaleng tsa bogwebi ka tlhamalalo go tswa kwa masimong go na le go bereka go tswa masimong go ya sefaleng sa polase mme morago o bo o rorelwa kwa difaleng tsa bogwebi.
Montshakuno o na le polokelo ya gagwe
Fa o na le ditshiamelo tsa pereko tsa gago tse di akaretsang phepafatso, komiso le dibini tsa polokelo gona dithoro di ka robiwa ka bonako fela fa peo ya sonobolomo e ka kgona go tlhotlhorega mo tlhogong, e phepafaditswe, e omile, e bolokilwe le go rekisiwa ka nako e e maleba sentle, go tserwe tsia gore ke dithulaganyo dife tsa papatso le thekiso tse di dirilweng. Fa dijalo di ka robiwa ka bonako jo bo kgonagalang gona go ka fokodiwa ditatlhegelo kgotsa tshenyego go ya ka maemo a loapi le diriseke tse dingwe.
Montshakuno yo o se nang polokelo
Sonobolomo e e ntshiwang mo polaseng e go se nang ditshiamelo tsa polokelo gale e tlaa robiwa le go romelwa ka bonako ka bontsi (bulk) kwa difaleng tsa selegae. Montshakuno o tlaa emela gore dijalo di ome go lekane go ka rorelwa kwa difaleng tsa selegae. Dithoro di tshwanetse tsa bo di omile go feta 10% go fitlhelela dikemo tse di kasetilweng tsa disonobolomo.
Nna o tshwaragane le motsamaisi wa sefala sa selegae wa gago go bona gore ke ka selekanyo sa bogodimo jo bokae jwa diteng tsa bongola tsa dithoro e dithoro di ka gorosiwang ka tsona. Ka ditlha tsa thobo e e kwa godimo motsamaisi wa sefala ga a ne a kgona go bereka mothamo o o kwa godimo wa mmidi ka diteng tsa bongola jo bo kwa godimo jalo. Rakonteraka o tshwanetse fela go simolola go roba ka diteng tsa bongola joo dithoro di ka gorosiwang ka bonako go bolokwa.
Le mororo go le mosola go nna le ditshiamelo tsa polokelo tsa gago go na le diriseke le peeletso e kgolo e e amegang mo didirisong le tsamaiso ya pereko, phepafatso, komiso, kubeletso ya ditshenekegi, le go tshola dijalo di le mo ditennye tsa bongola tse di kwa godimo mo pakeng yotlhe ya polokelo
Polokelo ya peo ya sonobolomo e e tshwanetseng
Mo montshakunong yo o setseng a na le setoro sa polokelo kgotsa difala tsa polokelo tsa gagwe ditlhatlhobo le dithulaganyo tse di latelang di tlaa thusa go boloka dithoro tsa gago ka katlego, pele o ka rekisa dijalo.
Phepafatsa tshiamelo ya polokelo. Phepafatsa setoro kgotsa sefala sa gago thata, le dipeipi tsa kamogelo, diboro le dikhonbeiyase, difene tsa mowa, didakete ka go tlosa matheriale wa leswe o o pakileng moo le dithoro tse dikgologolo tse di ka subang ditshenekegi kgotsa difankase. Thiba manga le magago a a ka tsenyang ditshenekegi, difankase kgotsa bongola go ka tsena mo polokelong.
Akanya go dirisa kalafi ya Bini e e Amogetsweng ya ditshenekegi. Alafa bokafagare jwa thulaganyo ya polokelo le ka fa tlase ga bodilo kwa tsenyomowa bongwe le bongwe ka sekgatshi se se tshwarelelang lobaka go laola ditshenekegi. Netefatsa gore khemikale e kwadiseditswe go dirisiwa le sonobolomo le go latela ditaelo tsa leibole thata.
Netefatsa gore dithoro tse di bolokilweng di phepafaleditswe matheriale osele le mouta. Peo ya sonobolomo e e bolokilweng ka matheraile osele o o feteletseng, difolorete, dipeo tse di thubegileng, dipeo tsa mofero ka dimetheriale dingwe le dingwe di dira sekao sotlhe se se sa tshabelelweng ke difankase le mathata a ditshenekegi. Gantsi metheriale o o na le diteng tsa bongola tse di kwa godimo mme o ka tlhola kgotelo. Go ka nna botlhale go tsenya sephepafatsi sa go gopa mo thulaganyong morago ya "intake pit anger" kgotsa elebeitara pele peo e e phepa e bolokwa ka bontsi.
Dijalo di bolokega botoka fa di le tsiditsana, omile le phepa.
Boloka ka Diteng tsa Bongola tse di Babalesegileng. Peo ya sonobolomo e tshwanetse go bolokwa ka bongola jwa 10% kgotsa kwa tlase fa o rulaganya go bapatsa dijalo mo dikgweding tse thataro go latela thobo.
Dithulaganyo ts Tsenyomowa ya Difala ke selotlele. Fene ya tsenyomowa e ikaelela go tsidifatsa sonobolomo. Difene di tshwanetse go timiwa mo nakong ya maemo a loapi a a bongola kgotsa a dipula.
Tlhatlhoba peo. Peo ya sonobolomo e tshwanetse go tsewa sekao be e le beke go fitlhelela dithemphereitšha tsa peo di tsidifaditswe go fitlha themphereitšha ya poloko ya mariga. Dikao di tshwanetse go tsewa dibeke tse nne dingwe le dingwe mo marigeng le gangwe fela mo bekeng mo dikgweding tsa selemo.
Tlhatlhoba sonobolomo e seng bini. Fa o tsaya sekao, tsenelela mokgobe wa peo wa sonobolomo mme o ele tlhoko thata themphereitšha, bongola, ditshenekegi, difankase le pharologano ya monkgo go tswa mo tlhatlhobong e e fetileng. Fa tsenelelo e le mogote tsaya kgato ya go sutisa kgotsa go dikolosa bini yotlhe ya peo. Utlwelela, dupelela kgotsa o dikologe bini le go tlhola bini ya peo go tswa matlhakoreng a a farologaneng mo matlhakoreng a a kwa tlase le kwa godimo a dibini go kgona go baya maemo a peo mo bining yotlhe leitlho.
Dira ka bonako go tsepamisa bothata. Fa bothata bo ka lemogiwa bo tsepamise ka go tsenya mowa ka bonako, sutisetsa dithoro mo bining e nngwe kgotsa mo bodilong jwa setoro kgotsa di pegwe mo terakeng le go isiwa kwa sefaleng sa bogwebi se se gaufi kgotsa tshiamelo ya bareki.
Peo ya sonobolomo e e sa bolokwang mo maemong a a tshwanetseng e ka jela montshakuno madi a a boitshegang. Ditshenekegi tsa dithoro tse di bolokilweng di ka tswa di ne di setse di le mo polokelong pele e tladiwa kgotsa di ka tsewa morago. Dikgato tse di latelang di tlaa thusa mo thibelong ya dithoro ts di bolokilweng mo mathateng a ditshenekegi.
Phepafatsa polokelo thata pele ga go e tlatsa.
Morago ga go phepafatsa masalela a dijalo tse dikgologolo le lorole le paakanyo dirisa sekgatshi se se tshwarelelang go alafa boalo ba legare la bini dibeke tse pedi pele ga go tlatsa. (latela dipeelo tsa modiri le dipaka tsa thibelo go efoga kgotlelelo m tirisong ya diphologolo le batho).
Efoga go tlatsa ka go tlhakanya dijalo tse dintšhwa le dijalo tse dikgologolo.
Phepafatsa le go tlhatlhoba thulaganyo ya tsenyomowa. Matheriale osele o ka kgobokana mo didaketeng le go tlhola tikologo ya matsalelo a ditshenekegi le go kgoreletsa tsamao ya mowa.
Tshwagafalo ya sebaeloji
Maemo a dithoro tse di bolokilweng a laelwa ke tirisano e e matswakabele magareng ga dithoro, tikologo ya makero le maekero le ditshidinyana tse di farologaneng go akaretsa ditshidinnye tse di jaaka mouta, ditshenekegi, dintana, dirugi le dinonyane tse di ka tlhaselang. Dithoro di tlamela ka motswedi o o phothoselang wa dikotla mme tshenyo e e bakwang ke ditshedinyana tse di umakilweng fa godimo mme e bidiwa tshwagafalo ya sebaeloji.
Meuta
Kgotlelego ka meuta e laelwa ke dithemphereitšha (kwa tlase ga 0º C go ya 50º C) tsa dithoro le go nna teng ga metsi le okosijene. Meuta e dirisa phufudi ya metsi, e kgobokano ya teng e laolwang ke seemo sa tekatekano magareng ga metsi a a gololesegileng mo teng ga peo (diteng tsa bongolajwa dithoro) le metsi a a mo kgatong ya phufudi a a dikologileng pelo ya dithoro.
Ditshenekegi le dintana
Di tlhola tshenyo ya popego le tatlhegelo ya dikotla.
Ditiro tsa methaboliki di oketsa diteng tsa bongola le themphereitšha ya thoro.
Di dira jaaka dithwadi tsa mogare wa mouta.
Maloko a ditshenekegi le dintana a dirisiwa jaaka tsela ya kgolo ke meuta.
Selekano se se oketsegileng sa ditlhaka tse di thubegileng se fokotsa botshelo jwa poloko thata.
Dimethabolaete
Dimethabolaete wa sekontari ke dikhomphaotile tse di ntshiwang ke ditshidinyana tse di tshelang go akaretsa meuta, tse di seng botlhokwa mo kgolong fela di botlhokwa thata mo diphologolong, batho le dimela.
Dimaekhothokosine tse di ithutilwe ka bophara go tloga 1961 foo setlhopha sa Aspergillus flavus se se botlhole thata e leng "aflatoxins" di se na go tlhaolwa. Tiro nngwe le nngwe e e tshwenyang tsepamo ya ekhositene e tlaa oketsa ntsho ya dimethabolaete tsa sekontari go akaretsa dimaekhothokosine. Dikgato tsotlhe tse di akaretsa tiriso e e anameng ya menontsha le dibolayatshenekegi le temo ya mehuta ya dimela tsa thobo e e kwa godimo le e e lekanyeditsweng.
Dimaethokosine di amegile mo metseletseleng ya malwetse a batho le diphologolo le/kgotsa malwetse le a a tlhagelelang mo dithorong tse di farologaneng. Go jewa ga dimaekhothosine go ka ntsha tlholefatso e e bogale kgotsa e e khoroniki e e ka tlholang loso go ya tshwenyanong le tiro ya boboko, dithulaganyo tsa methapo ya pelo le ditshika le ya mala. Dimaekhotosine dingwe di khasinojeniki, muthajeniki le umunosaporesif Aflotoxin B ke nnwe ya dihephatokhosinojense tse di itsegeng tse di kotsi thata.
<fn>PulaImvula.Sunflower.2008-02.tn.txt</fn>
Sunflower Tswana



Disonobolomo: Malwetse le disenyi



Instructions:

Folio strap: Dipeo tsa Oli

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa kaeding ya Grain SA: Ntshodikuno ya Sonobolomo

Insert: E etleediwa ke Oil and Protein Seeds Development Trust.

Photo 1: Sebokosegi

Photo 2: Khukhwane ya mmidi e thamaga

Photo 3: Khukhwane ya Herpalus

Photo 4: Tshenyo e kgolo e diragala mo ditlhogong (diako) mme tlhaselego e kgolo e ka dira gore ntshodikuno ya sonobolomo e se nne le dipoelo.



Ke fela dingwe tsa ditshenekegi tse di fitthelwang mo sonobolomong di ka arologantshiwang jaaka disenyi - go na le ditshenekegi tse dintsi tse di ka fitlhelwang mo disonobolomong mme di se na kotsi epe mo semeleng. Ditshenekegi tse di ka nnang matshosetsi mo disonobolomong di ka ja peo e e jetsweng, matlhogelanyana a a sa ntseng a mela, matlhogelanyana a a tlhogang, semela se se golang, medi kgotsa dithoro tse di simololang go ungwa.



Taolodisenyi e ikaegile thata ka dikhemikale (dikhemikale tse di botlhole mo tshenekeging) tse di tlhokang go tshelwa ka nako e e nepagetseng, ka selekanyo se se nepagetseng, mme se se botlhokwa bogolo, botlhole jo bo nepagetseng mo sesenying se se kgethegileng. Go na le dibolayatshenekegi tse di kwadiseditsweng go dirisiwa mo ditshenekeging tsotlhe tse di tlhaselang semela sa sonobolomo - fa o dirisa dikhemikale tse di kwadisitsweng ka selekanyo se se atlanegisitsweng gona o batla o tlhomamisa go bona dipholo tse di siameng. Tselaleano e e golaganeng mo taolodisenying gantsi ke yona e e nonofileng - mekgwataolo e a kopanngwa go gatelela palopalo ya ditshenekegi le go lekanyetsa tshenyo ya ditshenekegi.



Ditshenekegi tse di jang peo le matlhogela

Go na le ditshenekegi tse dintsi tse di jang peo le matlhogela, sekao: dibokothale, dibokwana tsa khukhwane ya mmidi e thamaga le dibokosegi (go umaka tse di mmalwa fela). Ditshenekegi tse di fokotsa palopalo ya dimela tse di tlhogileng mme fa di sa laolwe dijalo di ka tshwanelwa go jalwa gape. Taolo e e tshwanetseng ya ditshenekegi tse e ikaegile ka tiriso e e nepagetseng ya dibolayatshenekegi. Taolo ya disenyi tse gantsi ga e ture e bile go tshwanetse go tlhokomelwe thata go thibela tshenyo mo dijalong ka kgato e ya go sale gale.



Go ribega mo marigeng go tlaa thusa mo taolong ya bontsi jwa ditshenekegi tse ka gore di itshuba mo marigeng mo dimeleng tsa baamogedi tse gantsi e leng mofero. Paka ya malatsi a le 35 kgotsa go feta kwa ntle ga semela sa moamogedi e ka nyeletsa mathata a a kgonegang a mantsi.



Peo e e yang go jalwa e ka alafiwa ka sebolayatshenekegi, kgotsa sebolayatshenekegi se ka tshelwa mo forong ka nako ya go jala. Dibokosegi di ka laolwa ka go gasa jarelo mo godimo ga mmu mo moleng. Masimo a mmidi le ona a ka kgatshiwa ka sebolayatshenekegi se se tshwanetseng.



Ditshenekegi tse di jang dikarolo tsa semela sa sonobolomo

Dikhukhwane tsa mmidi tse dithamaga dibokosegi, khukhwane ya "doodhouertjie" le dikhukhwane tsa harpalus tse di godileng di ka tlhola tshenyo e e boitshegang mo matlhogelanyaneng, mme di ka fokotsa palopalo ya masimo a a nang le tlhogo e e siameng go nna mo dilekanyong tsa ntshodikuno tse di se nang dipoelo.



Sebokobôlô sa Aforika se tlhola tshenyo mo tlhogong ya sonobolomo mme se ka bula tsela ya tshwaetso ya ditshwaetso tsa fankase jaaka "rhizophus microsporus". Ditshenekegi tse di gopang jaaka "nysius nataensis" le tsona di ka senya dithoro tsa sonobolomo tse di golang.



Go na le palo ya dibolayatshenekegi tse di kwadiseditsweng go laola ditshenekegi tse di farologaneng tse di tlhaselang semela. Go botlhokwa thata le gale go tlhaloganya sentle gore tota ke tshenekegi efe e e senyang, jaanong o bo o dirisa sebolayatshenekegi se se nepagetseng ka kelotshelo e e siameng ka nako e e maleba tota. Se se farologana go ya ka tshenekegi le ka kgatokgolo ya semela.



Go diragatsa taolodisenyi go ka fokotsa ditatlhegelo tsa thobo, fela go ja madi mme montshadikuno o tshwanetse go tsaya tsia tshwantshanyo ya ditshenyegelo tsa molemo. Dilekanyo tseo taolo ya disenyi e fetogang tlhokego di setse di baletswe - go na le nako eo go leng botlhokwa go senya madi go laola disenyi go seng jalo tshenyo mo dijalong e ka feta tshenyegelotheko ya molemo.



Taolothibelo

Ga se mokgwatiriso o o amogelesegang go kgatsha dibolayatshenekegi mo dijalong foo selekano sa tlhaselo se sa fitlhelelang maemo a a maswe. Lebaka la se ke gore ditsomi tsa tlhago di ka nyelediwa ka tsela e, e bile go ka agega kemelano kgatlhanong le sebolayatshenekegi. Dikhemikale di kotsi mo tikologong mme di tshwanetse go dirisiwa fela fa go tlhokega tota.



Tlhagolo pele dijalo di jalwa ke tsela e e atlegileng ya tsamaiso ya thibelo ya tshenekegi. Fela le gale dilekanyo tsa ditshenekegi di tshwanetse go bewa leitlho thata gore go netefadiwe taolo e e sa tureng.



Ka kakaretso go botlhokwa go nna le tselaleano e e golaganeng ya taolo ya disenyi - dirisa mokgwa mongwe le mongwe fela o o matshwanedi ka nako eo mo sejalong seo. Taolo ya ditshenekegi mo dijalong ke ntlha ya botlhokwa mo tsamaisong ya dijalo ka gore e na le kamego ya botlhokwa mo thobong ka jalo le mo ntshodikunong e e busetsang ka fa ikonoming.



Malwetse a Sonobolomo

Malwetse a dimela a fokotsa thobo le boleng jwa dijalo mme a ka tlhagisetsa diphologolo le batho ba ba di jang, mathata a pholo. Malwetse a dimela a tlholwa ke difankase, baketheria le megare. Dilo tse di ka ama dikarolo tsotlhe tsa semela - medi, dikutu, matlhare, dithunya le diako. Malwetse a a farologaneng a tlhoka maemo a a farologaneng go gola (ata).



Bolwetse bo ka gola fela fa maemo mo tikologong a tshwanetse, semela sa moamogedi se le teng, mme le jona bolwetse bo le teng. Dintlha tse tharo tse di ka bidiwa khutlotharo ya tshwaetso ya bolwetse. Fa nngwe ya tsona e tlhaela, bolwetse ga bo ne bo gola. Bolwetse jo bo tlhagelelang mo kgaolong e e kgethegileng bo ka nna jwa se ka jwa nna teng mo kgaolong yona eo mo setlheng se se latelang fela ka ntlha ya gore maemo a tikologo ga a teng. Ka ntlha ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tse di kwa godimo tsa ntshodikuno ya sonobolomo, gantsi ga go busetse go laola bolwetse ka dikhemikale. Malwetse mangwe a teng ka gale fela ga a kgone go tswelela ka gore le le lengwe kgotsa go feta la matlhakore a khutlotharo ga le yo. Malwetse a laolwa go diragatsa dikgato tsa thibelo. Go na le dintlha tse di farologaneng tse di ka akanngwang ka taolobolwetse ya thibelo.



Kemelano ya dimela

Mefutapeo e mengwe e tlhodilwe le go dirwae le e e ka emelanang le bolwetse. Kemelano le gale, gantsi ke fela mo bolwetseng jo bo rileng mme ga se kemelano ya bolwetse ka kakaretso. Go botlhokwa go tlhaola bolwetse jo bo atileng foo mme o tlhophe mofutapeo o o tshwanetseng tota.



Taolo ka khemikale

Taolo ya sekhemikale e tlhoka tshelo ya melemo ya difankase le dibaketheria e e kwadiseditsweng bolwetse jo bo kgethegileng, mo maemong a a kgethegileng. Ka gale tlhotlhwatheko ya molemo e tshwanetse go akanngwa pele ga tshelo ya ona - go ka nna botlhale go buisana le moemedi wa dikhemikale tsa temothuo yo o gaufi wa gago kgotsa koporasi ya temothuo, go bona kgakololo mo tirisong ya dikhemikale.



Mekgwatiriso ya ntshodikuno

Tshugommu e ka nna botlhokwa thata mo taolong ya malwetse - malwetse mangwe a subiwa ke dirite mo tshimong, ka jalo thulaganyo ya tshugommu e tshwanetse go akaretsa tseotsia ya malwetse a mantsi a a atileng.



Maitlhomo a thefosanyodijalo ke go letla paka e e utlwalang ya matheriale wa dimela go bola. Go botlhokwa go tlhomamisa gore ke malwetse afe a a amogelwng ke dimela dife gore go tle go netefadiwe gore bothata joo bo tsewa tsia ke thefosanyo e e rileng.



Letlhajalô le lona le tlaa nna le tshusumetso mo mo go ateng ga bolwetse bongwe - go jalwa go sa le gale kgotsa morago go ka fokotsa bothata jwa kgolo ya bolwetse joo.



Taolo ya ngodiego

Dintlha tsa ngodiego dingwe di ka ama malwetse a dimela. Dintlha tse di tlholang ngodiego mo dimeleng di akaretsa bongola (kwa godimo thata kgotsa kwa tlase thata) mogote, botsididi, kotlo e e sa lekalekaneng, botlha jwa mmu le tshenyo ka ditshenekegi.



Taolobolwetse e e feletseng e tlhoka bonnye nyeletso ya leoto lengwe la maoto a khutlotharo ya bolwetse. Se se ka fitlhelelwa ka katlego ka go dirisa thulaganyo ya taolobolwetse e e golaganeng.



Malwetse a a tlwaelegileng

Malwetsea dintho tsa letlhare (Septoria helianthi and Alternaria)

Dintho tse di tlholwang ke Septoria gantsi di ganelela fela mo matlhareng. Ditshwaetso tsa Alternaria di bontshiwa ke go tswa ga dintho tse dintsho mo dikutung, dikgopo tsa letlhare, le ka fa morago ga tlhogo ya sonobolomo.



Rusu

Mogare o o tlholang bolwetse jo o anamisiwa ke ditsie tsa letlhare mme ke bothata jo bogolo mo kgaolong ya Nagatlase (Lowveld) le koo go lengwang korong. Dimela di tshwaediwa fela fa morago ga go tlhagelela fa godimo ga mmu, di a huba mme ga di ne di ungwa.



Polokutu le poloseako (Sclerotinia)

Gongwe jo, ke bongwe jo bo tshenyo e e boitshegang jwa malwetse a botlhokwa a bogwebi mme bo laolwa ka thefosanyo ya dijalo. Tlhaselo mo dikutung e tlhola dikgaolo tse dikgolo tse di bokoa mo kutung, go diragala fela fa godimo ga boalogodimo mme go ka isa kwa konegong kgotsa go wa fa diphefo tse di maatla di foka.



Ditlhogo jaanong di kgoma mmu mme di ka isa kwa tshwaetsong ya fankase pele thtrlo e simolola.











<fn>PulaImvula.Sunflower.2009-01.tn.txt</fn>
Sunflower (OPOT) Tswana



Disonobolomo - malwetsi le disenyi



Instructions :

Folio Strap:

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa mo kaeding ya Ntshodikuno ya Sonobolomo ya Grain SA.

Photos:

Sebokosegi

Khukhwane ya Vaalgrond

Khukhwane ya Herpaplus

Khukhwane e thamaga ya mmidi

Kutuntsho

Rusutshweu

Polotlhogo ya Soft Rhizopus



Ke fela dingwe tsa ditshenekegi tse di fitlhelwang mo dimeleng tsa sonobolomo di ka tsewang e le disenyi. Ditshenekegi tse di ka nnang matshosetsi mo disonobolomong di ka iphepa ka dipeo tse di jetsweng, matlhogelanyana a tlhogang, matlhogelanyana a a setseng a tlhogile, semela se se golang, medi le ditlhaka tse di tlhogang.



Taolotshenekegi e ikaegile thata ka dibolayatdshenekegi (dikhemikale tse di botlhole mo tshenekeging). Go na le dibolayatshenekegi tse di kwadiseditsweng go dirisiwa mo ditshenekeging tsotlhe tse di tlhaselang semela sa sonobolomo. Molebokgokagano mo taolotshenekeging gantsi ke ona o o nonofileng - go kopanngwa mekgwa e e farologaneng go gatelela dipalopalo tsa tshenekegi le go lekanyetsa tshenyo ya tshenekegi.



Ditshenekegi tse di jang peo le matlhogelanyana

Go na le ditshenekegi tse di farologaneng tse di jang peo le matlhogelanyana, sekao, dibokothale, sebokwana sa khukhwane e thamaga ya mmidi, dibokosegi, j.j go ama di se kae fela. Ditshenekegi tse di fokotsa palopalo ya dimela tse di setseng di tlhogile, mme fa di sa laolwe dijalo di ka tshwanela go jalwa gape. Taolo e e tshwanetseng ya ditshenekegi tse e ikaegile ka tshelo ya dibolayatshenekegi e e nepagetseng, bogolosegolo ka nako ya jalo.



Go ribega mo marigeng go tlaa thusa mo taolong ya bontsi jwa ditshenekegi tse - paka ya malatsi a 35 kgotsa go feta kwa ntle ga semela sa moamogelamoeng go tlaa fedisa bontsi jwa tsona.



Go ka alafiwa peo e e yang go jalwa ka sebolayatshenekegi; kgotsa sebolayatshenekegi se ka tshelwa mo forong ka nako ya jalo. Dibokosegi di ka laolwa ka go di tshelela jarelo mo godimo ga mmu mo moleng. Masimo a mmidi le ona a ka kgatshiwa ka seboloyatshenekegi e e maleba.



Ditshenekegi tse di ka jang dikarolo tsa semela sa sonobolomo

Dikhukwane tse di thamaga tsa mmidi tse di godileng, (Astylus, Atromaculats) dibokosegi (Agrotis Segetum), Khukhwane ya Harpalus, di dira tshenyo e e boitshegang mo matlhogelanyaneng mme di ka fokotsa dipalopalo mo masimong a a tlhogileng sentle go sala ka dilekanyo tsa ntshodikuno tse di seng tsa sepe.



Sebokobolo sa Aforika (Helicoverpa Armigera) se baka tshenyo mo tlhogong ya sonobolomo mme se ka bulela tshwaetso ya ditshwaetso tsa fankase jaaka Rhizopus Microsporus. Ditshenekegi tse di gopang jaaka Nysius Nataensis le tsona di ka senya peo ya sonobolomo e e simologang.



Go na le palo ya dibolayatshenekegi tse di kwadiseditsweng go laola ditshenekegi tse di farologaneng tse di ikgomaretsang mo semeleng. Fela go botlhokwa go tlhaloganya sentle gore ke tshenekegi efe e e bakang tshenyo mme o bo o dirisa sebolayatshenekegi se se nepagetseng ka kelotshelo e e maleba ka nako e e lebaneng po! Se se a farologana, go ya fela ka tshenekegi le kgato ya kgolo ya semela.



Go tshela selaoladisenyi go ka fokotsa ditatlhegelo tsa thobo, fela go ja madi tota, ka jalo montshadikuno o tshwanetse go tlhokomela pharologano ya ditshenyegelo tsa molemo. Dilekanyo tseo taolo ya disenyi e nnang tlhokego di setse di baleletswe - go na le kgato e mo go yona go nnang botlhokwa go senya madi go laola disenyi go seng jalo tshenyo e e ka diragalang mo dijalong e ka feta ditshenyegelo tsa molemo.



Taolothibelo

Ga se mokgwatiriso o o amogelesegang go kgatsha sebolayathenekegi mo dijalong foo selekanyo sa tlhaselo se sa fitlhelelang maemo a a masisi. Lebaka ke gore ditsomi tsa tlhago tsa tsona di ka bolawa ka tsela e, mme kemelano e ka agega kgatlhanong le sebolayatshenekegi.



Go ribega pelenyana pele ga sejalo se jalwa ke tsela e e atlegileng ya tsamaiso ya thibelo ya ditshenekegi. Dilekanyo tsa ditshenekegi le gale, di tlhoka go bewa leitlho thata e le go netefatsa taolo ya seikonomi.



Go na le dimela dingwe tse di nang le kemelano ya tlhago kgatlhanong le ditshenekegi dingwe - go na le matlhakoremabedi go se, e leng mosola wa pakakhutshwane ka gore sejalo ga se ne se tlhoka go kgatshiwa gammogo le mosola wa pakatelele ka gore dipalopalo tsa tshenekegi di a fokotsega mo pakeng e e bonalang.



Ka ka karetso go botlhokwa go nna le molebo o o gokaganeng mo taolodisenying - dirisa mokgwa ofe fela o o bonang o le matshwanedi ka nako eo mo sejalong seo. Taolodisenyi mo dijalong ke ntlha ya botlhokwa thata mo tsamaisodijalong ka gore e na le tshusumetso e e botlhokwa mo thobong, ka jalo le mo ikgonong ya seikonomi ya ntshodikuno.



Malwetse a Sonobolomo

Malwetse a dimela a diga thobo le boleng jwa dijalo mme a ka bakela batho kgotsa diphologolo mathata a pholo fa ba ja semela seo. Fankase, baketheria le megare di tlhola malwetse a dimela. Tse di ka tshwaetsa dikarolo tsotlhe tsa semela - medi, dikutu, matlhare le diako. Malwetse a a farologaneng a tlhoka maemo a a farologaneng gore a tswelele.



Bolwetse bo ka tswelela fela fa maemo a tikologo a bo dumelela, sejalo sa moamogedi se le gona le jona bolwetse bo le gona. Dintlha tse tharo tse, di ka tsewa jaaka khutlotharo ya tshwaetso ya bolwetse. Fa nngwe ya tsona e tlhaela, bolwetse ga bo ne bo tswelela. Bolwetse jo bo tlhagelelang mo setlheng se se kgethegileng mo kgaolong e e rileng bo ka tlhokafala mo kgaolong eo mo setlheng se se latelang, fela ka gore maemo a tikologo ga a teng. Ka ntlha ya ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa ditlhagisokuno tsa ntshodikuno ya sonobolomo, gantsi ga go ikonomiki go laola bolwetse ka khemikale. Malwetse mangwe a teng ka gale, fela ga a tswelele ka gore lengwe la matlhakore a khutlotharo le se yo. Go dirisa dikgatothibelo go laola malwetse a. Tse ke dintlha tsa methale tse di ka akanngwang ka taolobolwetse ya thibelo.



Kemelano ya dimela

Go tlhamilwe mefutapeo mengwe e e emelanang le malwetse. Kemelano e le gale ke fela ya bolwetse jo bo rileng, mme ga se kemelano le bolwetse ya kakaretso. Go botlhokwa go tlhaola bolwetse jo bo leng teng mme jaanong o tlhophe mofutapeo o o tshwanetseng.



Taolo ya sekhemikale

Taolo ya sekhemikale e tlhoka tshelo ya melemo ya fankase le baketheria e e kwadiseditsweng bolwetse jo bo kgethegileng mo maemong a a kgethegileng, tlhotlhwatheko ya molemo e tshwanetse go akanngwa ka gale pele go ka tshelwa.



Mekgwatiriso ya ntshodikuno

Tshugommu e ka nna botlhokwa mo taolong ya bolwetse - dirite mo tshimong di suba malwetse mangwe mme thulaganyo ya tshugommu e tshwanetse go akaretsa kakanyetso ya malwetse a a farologaneng a a atileng foo.



Maitlhomo a thefosanyodijalo ke go letla paka e e bonalang gore methiriale ya dimela e bole. Go botlhokwa go tlhomamisa gore ke malwetse afe a a amogelwang, ka dimela dife, e le go netefatsa gore bothata bo rarabololwa ke thefosanyo e e rileng eo.



Letlhajalo le lona le tlaa nna le thusumetso mo go ateng ga bolwetse bongwe - go jala go sa le gale kgotsa moragonyana go ka fokotsa bothata le tswelelopele ya bolwetse joo.



Taolo ya ngodiego

Dintlha tsa ngodiego tse di kgethegileng di ka ama malwetse a dimela. Dintlha tse di tlholang ngodiego mo dimeleng di akaretsa bongola (jo bo kwa godimo thata kgotsa kwa tlase thata), mogote, serame, kotlo e e sa lekalekaneng, botlha jwa mmu le tshenyo ya ditshenekegi. Taolobolwetse e e feleletseng e tlhoka bonnye nyeletso ya lengwe la maoto a khutlotharo ya bolwetse. Se se ka fitlhelelwa botoka go gaisa ka go dirisa thulaganyo ya taolobolwetse e e gokagantsweng.



Malwetse a a tlwaelegileng



Malwetse a dintho mo matlhareng - Septoria Helianthi le Alternaria

Dintho tse di tlholwang ke Septoria gantsi di rata go nna matlhareng. Ditshwaetsego tsa Alternaria tsona di lemosega ka go tswa dintho tse dintsho mo dikutung, mekwatlana ya matlhare le ka fa morago ga tlhogo ya sonobolomo.



Rusu - Puccinia Helianthi

Ditsienyana tsa letlhare ke tsona di anamisang mogare o o tlholang bolwetse jo e bile ke bothata jo bogolo mo kgaolong ya Nagatlase, le koo go ntshiwang korong teng. Dimela di tshwaediwa fela di sa tswa go tlhoga, di a huba mme ga di kitla di ungwa ka gope.



Polokutu /Poloseako - Sclerotinia Sclerotiorum

Jo gongwe ke bongwe jwa malwetse a a botlhokwa a bogwebi a a setlhogo go gaisa mme a laolwa ka thefosanyodijalo.



Tlhaselo ya dikutu e tlhola go bakega ga dikarolo tse di bokoa tse dikgolo mo kutung fela fa godimo ga mmu mme go ka tlhola go sekama le go wa ga semela mo diphefong tse di bokete. Ditlhogo jaanong di kgoma mmu mme go ka isa kwa ditshwaetsong tsa fankase tse dingwe pele thobo e simologa.



Tshenyo e kgolo e diragala mo diakong (ditlhogong) mme tshwaetsego e e boitshegang e ka dira ntshodikuno ya sonobolomo go se nne le poelo.



Kutuntsho - Phoma Oleacea

Bolwetse jo bo ka tlhagelela nako nngwe le nngwe mo setlheng mme bo anamisediwa kwa dikutung ka tirego ya marothodi a metsi. Dimela tse di tshwaetsegileng di a koafala ka ditlhogo tse di sa ungwang sepe.



Rusutshweu - Albugo Oleracea

Bolwetse jo bo tlhodile ditshenyegelo tsa kgwebo tse di boitshegang mo dingwageng tse di sa tswang go feta mme gape bo tlhola go wa ga dimela.



Poloseako ya Soft Rhizopus - Rhizopus Microsporus

Tshupo e e tlwaelegileng ke polo e thokwa e e boruma ka fa morago ga tlhogo



<fn>PulaImvula.SunflowerProduction.2007-11.tn.txt</fn>
Sunflower Tswana



Disonobolomo - tlhopho e e phatsimanc mo Dijalong tsa selemo tse dingwe



Instruksies:

Folio strap: Dipeo tsa Oli

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa kaeding ya Grain SA: Ntshodikuno le thekiso ya mmidi e e tsweletseng.

Insert: E tshegediwa ke: Oil and Protein Seeds Development Trust.



Disonobolomo ke dingwe tsa dijalo tsa peo ya oli tse di botlho kwa thata tse di ntshiwang mo Aforikaborwa ka dijalo tsa palogare ya pakatelele ya ditono tsa meteriki di le 650 000.



Peo ya oli e e kwa godimo ya peo ya Sonobolomo e e nang le 44% ya oli e dira palo e kgolo ya ntshodikuno. Peo ya sonobolomo ya oli e e kwa tlase ya diteng tsa oli tsa magareng ka 25% le 38% e dirisiwa mo madirelong a dimonamone le phepo ya dinonyane. Disonobolomo di ka jalwa mo dikarolong di le dintsi tsa naga koo pula e fetang 475 mm le gofitlha 675 mm ka ngwaga. Gore o nne le ntshodikuno ya sonobolomo e e tswelelang mo kgaolong efe kgotsa efe, ntshodikuno ya sejalo e tshwanetse e nne le poelo.Gajaana tlhwatlhwa ya sonobolomo e kwa godimo thata mme e solofetswe go tswelela go nna kwa godimo bonnye lobaka lwa setlha seno sotlhe.



Tlhopho ya peo - boleng jwa peo

Peo e e lekanang ya boleng jo bo kwa godimo ka phesenthe e e kwa godimo ya tlhogo, botlhololo jwa mefuta ya maidi a a itsegeng, le kgololesego ya dipeo tsa mofero le malwetse, e tshwanetse go tlhophiwa go fokotsa mathata a ntshodikuno. Peo e e tswang mo mefutapeo e e tsadiseditsweng le go tlhabololwa go ntsha thobodlthoro e e kwa godimo, e ka se ke ya diyisediwa jalo ya ditlha tse di latelang. Dipeo tse di tlaa boela kwa morago koa mefuteng ya sonobolomo ya naga ya ditlhogo tse dintsi, mme ga e siamela thobo ka motshine e bile e tlaa nna nshodikuno ya peo e e kwa tlase.



Matlhajalo

Tihagelelo ya komelelo ya selemobagare go tloga e ka nna Sedimonthole bogare go ya. Ferikgong bogare e e ka solofelwang mo kgaolong e kgolo ya ntshodikuno ya sonobolomo, e na le salie sa botlhokwa mo tlhomamisong y letlhajale. Ka gone go thunya ga sonobolomo go tsamaelana le ditihokego tsa metsi tse di kwa godimo tsa semela sa sonobolomo e bile e santse gape e le yona kgato e semela se leng masisi thata mo komelelong, nako ya jalo e tshwanetse go tlhophiwa go netefadiwa gore go thunya go se ke ga diragala fa kgonagalo y lekhuibu le le mogote e le kwa godimo. Dikgonagalo tsa go rakana le mathata di dikgolo thata fa peo ya sonobolomo e jalwa go sa le gale mo mebung eo mmutlase wa teng o omileng. Fa dipula tsa pele ga jalo di ne di le dintle, mme le mmu o kgotshe metsi, disonobolomo tse di jetsweng go sa le gale di na le sebaka se se botoka sa go dira sentle.



Ka jalo tshwetso ya go jala go sale gale kgotsa morago e tlaa ikaega ka dipolokelo tsa metsi a mo mmung ka nako ya go jala, mine gape le ka gisetori ya bogale le ipoapoeletso ya dikomelelo tsa selemobogare. Ka ntlha e nngwe, letlhajale ga le ka ke la diegisa sebaka, ka gore paka e e masisi ya go tsenya ditlhaka jaanong e tlaa diragala fa phuso le dithemphereitsha di wela tlase mme ditlamorago e nna thobo ya dithoro e e fokotsegileng go boitshega.



Ka kakaretso, matlhajalo a a siameng thata a ka bonala jaana: mo dikgaolong tsa botlhabana tse di tsiditsana, go tloga tshimologong ya Ngwanaitseele go ya bekeng ya ntlha ya Sedimonthole; mo dikgaoiong tsa bogare, go tswa bekeng ya bofelo ya Ngwanaitseele go ya bofelong jwa Sedimonthole, mo dikgaoiong tse di omileng tsa bophirima go tswa dibekeng tsa babei tsa bofelo tsa Sedimonthole go ya bogare jwa Ferikgong. Go tshwanetswe go gakologelwe gore go jala morago ga matlha a go tlaa fokotsa kgonego ya ntshodikuno ya dijalo.



Botengialo le thekeneki ya jalo

Disonobolomo di ka jalwa mo botennye jwa magareng ga 2,5 cm le 5 cm, go ya fela ka mofuta wa mmu le letlhajale. Jalo e tshwanetse e nne fa godimo mo mebung e e bokete le boteng mo mebung ya motlhaba. Go botlhokwa thata gore peo e jalwe mo mmung o o nang le bongola jo bo lekaneng gore e mele. Kamano e e siameng magareng ga ga peo le bongola jwa mmu e botlhokwa thata. Dipeo di tshwanetse di jalwe ka go lekana le boteng bo tshwane. Tekatekano ya kemo e botlhokwa fela jaaka palopalo ya dimela ka gore e amana le kgaisano e dijalo tse di mabapi di e direlanang.



Palopalo ya dijalo le bophara jwa mola

Palo ya dimela tse di ka tlamelwang ka kgolo ya yumte e ikaigile ka selekano sa metsi a mo mmung a a leng teng. Palopalo ya dimela ka kgaolo ya yumte e botlhokwa thata go feta bopharamola jo bo kgethegileng. Bopharamola mo temong ya maemo a a omileng e ka farologana go tswa 0,91 m ya 2,1 m kgotsa 2,3 m go ya fela la didiriso tsa semotshine tse di gona le mofuta wa thulaganyo ya tshugommu o o dirisitsweng.



Palopalo ya dimela e e kwa tlase thata e lekanyetsa kgonagalo ya thobo, fa palopalo e e kwa godimo thata e tisa koketso ya ngodiego mo sejalong e le yona e fokotsang thobo. Dimela tse di jetsweng mollelo gantsi di na le koketsego ya bothata jwa bolwetse (jaaka polokutu) mme le go wa go gontsi.



Palopalo ya dimela e e tshikinngwang (bonnye dimela di le 20 000 ka heketare mo dikgaolong tsotlhe).



Sethalomela se supa katoganyo ya dimela mo moleng (e lekalekantswe) mo kemo ya bofelo ya dimela jaaka e supiwa (Heketasa ke kgalol ya 100 m x 100 m).



Palopalo

Bopharamda



Sekgala magareng ga dimela mo moleng (cm)

Dimela ka ha - Kemo ya











bofelo

0,9 m

1 m

1,5 m

2,25 m



20 000

56

50

33

22



22 000

49

44

30

20



25 000

44

40

27

18



27 500

40

36

24

16



30 000

37

33

22

15



32 500

34

31

21

14



35 000

32

29

19

13



37500

30

27

18

12



40 000

28

25

17

11



42 500

26

24

16

10







Go atlanegisiwa gore polantere e setelwe go jala peo 10% go feta kemo ya dimela ya bofelo go duelela ditatlhegelo go tswa, tshenyegong sa peo, go tlhoka go mela, tshenyo ya ditshenekegi kgotsa katisegelo morago go dipula tse di bokete ka nako ya go mela. Jaio kemo ya bofelo e le kwa tlase ga dimela tse 20 000, go tshwanetse go akanngwe go jala tshimo gape fa pako ya jalo e sa ntse e wela mo melelwaneng e e amogelesegang.

<fn>PulaImvula.SupportMaize.2009-01.tn.txt</fn>
Support (Maize) Tswana



Kemonokeng e e newang bantshadikuno ba bagwebi ba ba tsweletseng le ba bantsho



Instructions:

Folio Strap : Lenaneotlhabololo la Balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos:



Maikaelelo e Lenaneotlhabololo la Balemirui ke go ema nokeng baitshupi ba ba gaisang ba ba tlhagogileng mo thulaganyong ya setlhophathutano.



Ditsamaiso tse di tlhoka kemonokeng ya motho mo mothong go ya ka togamaano ya ntshodikuno, tsamaiso, dikopo tsa matlole le dipego, jj. Bantshadikuno ba ba tlhaotsweng ba tlaa newa kemonokeng e e gagametseng ya ngwaga o le mongwe. Ngwaga e nngwe le e nngwe go tlaa tlhaolwa le go ema nokeng setlhopha sa bantshadikuno se sešwa mme morago ga foo ba tshwanetse go kgona go tswelela ka bo bona ka kemonokeng ya mogala go tswa kwa batlhankeding ba kgaolo. Fa montshadikuno a ntsha go feta ditono tse 250 ka ngwaga, o tlaa rolelwa mo bantshdikunong ba kgwebo mo kgaolong eo - se ke maiteko a go itlhaganedisa tlhakanyo ya bantshadikuno ba bantsho le karolo ya bogwebi.



Bantshadikuno ba ba tsweletseng mo Foreisetata ba ba engweng nokeng ke Johan Kriel, ke ba ba latelang:



Sr. Priscilla Katase

Rre Samuel Moloi

Rre Isaac Khuto

Rre Samuel Nyambose

Rre Moeketsi Matshabe

Rre Hennie Jacobs

Rre Petrus Monnane

Rre Frans Mokoena

Rre David Lekhula

Rre Isaac Kheswa



Bantshadikuno ba ba tsweletseng mo Bokonebophirima ba ba engwang nokeng ke Tonie Loots, ke ba ba latelang:

Rre Abram Manuel

Rre Rykie Rapotho

Rre Lazarus Mothusi

Rre Labious Manoto

Rre Thando Lolwane

Rre Salphanius Motswenyane

Rre Ismael Botha

Rre Phillip Nzonda

Rre Simon Mazwi



Bantshadikuno ba ba tsweletseng mo Bokonebophirima ba ba engwang nokeng ke Amos Njoro, ke ba ba latelang:

Rre Phillip Xaba

Rre Solomzi Booizene

Rre Hendrick Melken

Rre Jack Kokoma

Rre Moss Malo

Rre Orapeleng Bankies

Rre George Mokwele

Rre Paul Morule

Mme Deliwe Ntebele-Mutlwane

Rre Job Metswamere



Bantshadikuno ba ba tsweletseng mo Mpumalanga ba ba engwang nokeng ke Jerry Mthombothi, ba a latela:



Rre Nkosi

Dr Hewu

Rre Mahlangu

Rre Mokoena

Rre Masumbuko

Rre Mahlangu

Rre Thubane

Rre Mahlangu



Bantshadikuno botlhe ba ba leng karolo ya lenaneo le, botlhe ba thusiwa ka tlhamo ya dipotofolio tsa bona tse di akaretsang togamaano ya kgwebo ya setlha. Potofolio e e thusa bantshadikuno go dira dikopo tsa kadimo ya ntshodikuno kwa ditheong tse di farologaneng. Bantshadikuno ba etelwa bonnye gangwe ka beke ke mogokaganyi wa porofense yo o ba thusang ka thulaganyo le peoleitlho ya ditiro tsa bona go tswa paakanyong ya mmu go ya jalong, tlhagolong, kgatshong, thobong le thekisong.



Re sweditse gore tswelelopele go ya kgwebofatsong e tshwanetse go bewa leitlho le go amogelesega, ka jalo ra tshwara moletlo oo kwa go ona re neng ra laletsa balemirui bangwe go tsenela 250 Ton Club, 500 Ton Club le 1000 Ton Club - balemirui ba ne ba tlotliwa le go fiwa "dibetšhe" tse di supang botokololo jwa bona jwa tlelapa. Re solofela go kgona go bontsha ba madirelo gore ammaaruri go na le tswelelopele go ya kgwebofatsong.



<fn>PulaImvula.SurveyMaize.2010-02.tn.txt</fn>
Survey (Maize) Setswana



Neelana ka kakanyo ya gago mme o fenye!



Instructions:

Folio strap: Patlomaikutlo

Neelana ka patlomaikutlo mme o ikutlwe

Tsebe e phungwaphunngwe

Tlatsa ka tshedimosetso e e reng se ke kgatiso ya mmala ya bo-50 ya Pula/Imvula



Tsweetswee iphe nako ya go tlatsa patlomaikutlo e e latelang.



Diforomo tsotlhe tsa patlomaikutlo tse di tladitsweng di tlaa tsenngwa mo kgogong ya lesego. Bafenyi ba ba lesego ba le 10 ba tlaa amogela hemphara ya peo - e e lekaneng go jala heketara e le nngwe ya tshimo.



Leina le Sefane



Supa bong jwa gago

Monna

Mosadi



Supa dingwaga tsa gago

16 go ya 24

25 go ya 34

35 go ya 44

45 go ya 54

55 go ya 64

Go feta 65



Aterese ya poso le nomore ya mogala



O dira temothuo mo porofenseng efe le sedikeng sefe?



O dira temothuo mo lefatsheng le le kana kang?

Kwa tlase ga diheketara tse 2

Diheketara tse 2 - 20

Diheketara tse 20 le go feta



O dira temothuo ya eng?

Mmidi

Korong

Sonobolomo

Dinawa

Dinawa tsa soya

Mabele

Dikgomo

Dinku



A o amogela Pula/Imvula kgwedi le kgwedi?

Ee

Nnyaya



Fa karabo ya gago e le ee, tsweetswee tlatsa dipotso tse di fa tlase:



Ke ba le bakae ba lapa la gago ba ba buisang Pula/Imvula



O buisa go le go kae ga Pula/Imvula

Dikgannyana dingwe

Bontsi jwa dinkgannyana

Dikgannyana tsotlhe



O akanyang ka setaele sa puo se se dirisiwang mo Pula/Imvula

Bonolo

Amogelesega

Thata



A o boloka dikhophi tsa kgale tsa Pula/Imula

Ee

Nnyaya



Tshedimosetso e e mo go Pula/Imvula e maleba go le kae mo go wena?



O ka lekanyetsa Pula/Imvula jang?

Manontlhotlho

Siame

Siamenyana

Bokoa



Ke ditlhogo dife tse o eletsang go di bona di tšhotlhwa mo dikgatisong tsa isagwe?



Go ka dirwang go tokafatsa Pula/Imvula?



Ditshwaelo:





Tsweetswee tlatsa patlomaikutlo mme o romele ka poso kgotsa fekese go:



Jane McPherson

PO Box 88

Bothaville

9660



Fekese: (056) 515-3613

<fn>PulaImvula.Sustainable.2009-12.tn.txt</fn>
Sustainable (Maize) Setswana



Temothuo e e itshegeleditseng: go reng e tsaya lobaka jaana?



Instructions:

Folio strap: Temothuo e e itshegeleditseng

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Re tlhoafetse go tlhabolola bantshakuno ba bagwebi ba bantsho ba ba nang le bokgoni ba ba tlaa kgonang go dira temothuo ka boikemedi le boitshegetso. Mo maemong a seikonomi a gajaana, se se bokete go lekane - le mororo o ineetse e bile maikaelelo a gago a siame. Fa temothuo mo Aforikaborwa e tshwanela go atlega le go itshegeletsa, re tshwanela go nna le ntšhwafatso ya boammaaruri mo madirelong gore re kgone go bua re le ntswe lengwe.



Ga gona sepe se se bonolo ka temothuo, mme bantshakuno ba tsamaisa mefama e mentsi, mme ba lebane le mathata a magolo.

Ditlhotlhwa tse di kwa tlase tsa dithoro di tsenya kgatelelo e kgolo thata mo go nneng le poelo ga ntshokuno ya dijalo.

Dikelomorokotso di kwa godimo le ditshenyegelo tsa metšhine di kwa godimo thata.

Bantshakuno ba bagwebi ba ba nang le maitemogelo le bona ba a kgaratlha - jaanong bantshadikuno ba ba tlhabologang bona? Bona ba kgaratlha le go feta.



Puso e ka thusa jang?

Ka se sebaka go nna le poelo ga ntshokunothoro, go mo go reng bantshakuno ba ba tlhabologang ga ba kgone go ntsha dithoro dipe ka itshegetso. Re dumela gore se ga se seemo sa leruri, le gore ditlhotlhwa tsa dikuno di tlaa tlhatloga. Mo pakakhutshwaneng, le gale, re tlhoka go naya bantshakunothoro kemonokeng ya matlole ka sebopego sa kabelo (grant) - e ka nna go thusa mo ditshenyegelong tsa ditsenngwateng, kgotsa ka bonase mo ditonong tse di ntshitsweng. Bomosola jwa thulaganyo ya bonase mo ditonong tse di ntshitsweng e tlaa nna gore o atswa bao ba ba dirang sentle - se e tlaa nna tsela ya go thusa bao ba ba nang le kgono le boineelo go nna bantshadikuno ba bagwebi ba ba tletseng.



Bothata jo bongwe jo bogolo jwa bantshakuno ba ba tlhabologang ke maemo a diterekere le didiriso - re tlhoka mohuta mongwe wa kemonokeng ya matlole gore bantshakuno ba thusiwe go thula didiriso tsa bona. Go na le mafapha a mmuso a le mmalwa a a abelang ditlhopha tsa bantshakuno diterekere le didiriso. Se e ka nna tharabololo ya pakakhutshwane, le gale go tlhokega katiso le pebofatso e kgolo gore bantshakuno ba ithute go tsamaisa didiriso tse. Fa sengwe e le sa setlhopha le go dirisiwa ke setlhopha, ga go ope yo o rwalang maikarabelo, e bile ga go ope yo o ikarabelang foo - go na le dikgetse di le dintsi moo didiriso di abetsweng ditlhopha, mme didiriso di ne di itlhokomolositswe mo e bileng di phutlhame. Se ga se mokgwatiriso o o itshegeleditseng.



Balemisi ba tlhoka go katisiwa sešwa, ba newe bokgoni sešwa le go rotloediwa - go na le palo e ntsi thata ya balemisi ba mme ba tshwanetse ba bo ba thusa bantshakuno kwa masimong.



Seabe sa dikgwebo tsa temothuo

Nngwe ya dikgwetlhokgolo tse di šebileng bantshakuno ba ba tlhabologang ke go fitlhelela molato wa ntshokuno. Bontsi bo na le lefatshe, ba na le metšhine (dingwe tsa tsona ga di mo maemong a a siameng), ba a katisiwa le go engwa nokeng, fela ba tlhoka madi. Ditshenyegelo gotlhe tsa go ntsha dijalo di kwa godimo thata - magareng ga R4 000 le R5 000 ka heketara (go ya fela ka gore ke sejalo sefe, kae). Kwa tshimologong, re ne re itumetse go feta mabapi le go amega ga dikgwebo tsa temothuo mo go tlameleng bantshakuno ba ba tlhabologang ka matlole a ntshodikuno, fela re tshwanela go gatelela gore go sa ntse go na le dikgwebo tsa temothuo dingwe tse di emeng bantshakuno nokeng go nna ba bagwebi.



Go ya ka kakanyo ya rona dikgwebo tsa temothuo tse di emang bantshakuno nokeng, e tshwanetse go nna:

Go akaretsa bantshakuno mo ditherisanong tsotlhe;

Go sedimosetsa le go matlafatsa bantshakuno;

Go thusa bantshakuno ka dikadimo ka dikelomorokotso tse di kwa tlase ka fa go ka kgonegang;

Go buisanela diphokoletso tsa bantshakuno ba ba tlhabologang go tswa ditlamong tse di tlamelang ka ditsenngwateng le go fetisetsa diphokoletso tseno mo bantshakunong;

Go ema bantshakuno nokeng ka ditirelo tsa bolemisi go dirisiwa batho ba ba nang le maitemogelo a a tletseng le ba thutego e e tshwanetseng;

Go dirisana le ditheo tse di katisang le go ema bantshakuno nokeng;

Go thusa bantshakuno go rekisa dithoro tsa bona ka tsela e e botoka thata go ba tswela mosola; le

Go thusa montshakuno go ntšhwafatsa le go tlamela diterekere le didiriso tsa polase tsa gagwe.



Go ntse jang ka tiriso ya borakonteraka ba temothuo

Nngwe ya ditsela tse di bonolo tsa go dirisa lefatshe mo ntshokunong ke go dirisa ditirelo tsa borakonteraka ba temothuo ba bagolo. Se se lekeleditswe gangwe le gape, mme seipato ke gore rakonteraka o tlaa dirisiwa fela mo dikgatong tsa tshimologo, mme montshakuno o tlaa itirela tiro kwa morago. Mokgwatiriso o re rutile gore se ga se diragale ka ntlha ya mabaka a le mmalwa:

Montshakuno ga a dire ka botlalo fa rakonteraka a mo direla tiro;

Rakonteraka o mo lebelong thata go ka neelana ka matlhale;

Rakonteraka ga a kgone sentle go ka katisa le go matlafatsa ba bangwe; le

Montshakuno ga a dire poelo e e lekaneng go nna mo maemong a go ithekela diterekere le didiriso tsa gagwe.



Dithapolo tsa go dirisa rakonteraka

Ditshenyegelo tse di oketsegileng tsa ntshokuno.

Madi a a senngwang mo tirong ya konteraka a ka bo bogolo a sentswe mo go tlameleng le go ntšhwafatsa diterekere le didiriso tsa montshakuno.

Bantshakuno ga ba nne le seabe mo tiregong ya temo le gona ga ba matlafadiwe go ka itemela ka bobona.

Mo tikologong e e kgwatata ya rona, gantsi go nna le nakonyana e khutshwane fela e siametseng thata ditiro tsa tshugommu tse di farologaneng. Fa rakonteraka a dirisediwa kgaolo e tona, gantsi pakanyana eo e a fosega, se se ka dirang gore montshakuno a latlhegelwe ke dijalo tsa gagwe (go jala kgotsa go pieta thari).

Rakonteraka o duelwa ka heketara mme ga a duelwe go ya ka boleng jwa tiro e e dirilweng - gore montshakuno o dira poelo kgotsa nnyaya, rakonteraka ena o bona madi a gagwe. Taoloboleng e tlhaela mo go tshosang - gape le ka ntlha ya bogolo jwa diporojeke.

Go na le bantshakuno ba bantsho ba ba nonofileng le ba ba kgonang. Ba ba tshwanetse go kgona go hira lefatshe mo go ba ba se nang kgatlhego kgotsa ba sa nonofa go le dirisa ka bobona. Ka e nako, bogolo jwa lefatshe le le teng bo dirisiwa ke dikgwebo tsa temothuo, ka jalo ga le kgone go ka fitlhelelwa ke bantshakuno ba bantsho ba bangwe. Bantshakuno ba ba nonofileng ba tshwanetse go kgona go dirisa lefatshe le, ka jalo ba atolose ditiro tsa temothuo tsa bona.

Mo lebakeng la montshakuno yo o se nang didiriso gotlhelele, go ngangisanwa gore go ba direla temothuo, ba ka ikokoanyetsa matlole go ka simolola temothuo ka bobona. Ga go na bosupi go tlatsa ngangisano e - dipoelo mo ntshokunothorong di dinnye thata mme go dirisa konteraka go fokotsa poelo le go feta.



Re dumela gore go ka dira eng?

Bannaleseabe botlhe ba tshwanetse go dira ka seriti le go tlhoafalela go tlhabolola bantshakuno - temothuo bogolosegolo ke ka montshakuno go na le ka lefatshe. Bantshakuno ba batla go itirela temothuo, e seng go e direla.

Letlelela montshakuno go simolola ka se o nang naso - go simolola ka bonnye mo lefatsheng le lennye go babalesegile. (Gakologelwa gore yo o batlang go dirisa lefatshe la gagwe o falotse go fitlha gajaana ka lotsenonyana lo a nang nalo. Fa o ka kgona go dira poelo e nnye ka heketara mo lefatsheng le o nang nalo, ke madi a tlaleletso a o neng o ka se ka wa nna le ona. Ka go simolola ka bonnye le go lekanyetsa mathata, go dira se se siameng ka tshwanelo, montshakuno o ka gola mo bokgoning le go itshepa).

O se ke wa pateletsa montshakuno go dirisa rakonteraka, mme bogolo thusa montshakuno go tlamela didiriso tsa gagwe, le go lema se a ka se kgonang ka boena - go ka nna botoka mo montshakunong go hirisa lefatshe le a sa kgoneng go le dirisa, fa a ntse a golela mo kgwebong.

Go nna le motataisi go botswerere thata - fela motho yoo ga se mongwe le mongwe fela! Motataisi ke mongwe yo o nang le kgatlhego ka boammaaruri mo tlhabololong ya motataisiwa - yo o tlaa tsayang nako go fetisa kitso le bokgoni, yo o tlaa nnang pelotelele le go mo ema nokeng. Kgolagano ya motataisi le motataisiwa e tshwanetse go ela - e thaetswe mo tshepanong le tlotlanong, e bile go botlhokwa thata gore matlhakore ka bobedi a bo a itumelela go nna mo kgolaganong e, ka gore ke sona se e leng sona kgolagano.

Sedimosetsa le go akaretsa bantshakuno, mme o se ke wa tsaya ditshwetso tse di ba amang kwa ntle ga bona. "Go se nne le sepe sa rona, kwa ntle ga rona" ke moono wa mongwe wa mekgatlho ya batho ba ba nang le bogole, mme ruri o maleba tota!

Thusa bantshakuno go dira tshekatsheko e e feletseng mo lefatsheng la bona, diterekere, didiriso, metšhine, loruo, melato, dithoto, jalo le jalo. Re tlhoka go thusa bantshakuno ka botlalo ba feletse mme le bone ba tlhoka go tlhaloganya gore ke ka ga eng. Sekao, montshakuno o na le maatla a kW tse kae, mme ke lefatshe le le kana kang le a ka le kgonang ka bogolo joo?

Netefatsa gore montshakuno o nna karolo ya lenaneo la katiso le tlhabololo. Go nna montshakuno wa mogwebi yo o nonotshitsweng yo o tletseng ke tirego ya pakatelele mme ditheo tse dintsi tse di farologaneng di ka tshwaela mo tiregong e.

Sekaseka boleng jwa katiso e e tlamelwang. Batlamela ka katiso bangwe ga ba dire tiro e e duleng mabogo ka gore le bona ba tlhaela maitemogelo mo temothuong (o ka se ke wa ithuta ka temothuo fela ka go buisa mo bukeng!)

Tshola porojeke e le nnye le go laolega. Bantshakuno ba ba tlhabologang ba tlhoka nako le kemonokeng, mme fa porojeke e gola go feta, dilo di a senyega mme kwa bofelong porojeke e a retela. Ga go go tlotlomatse gore o ema bantshakuno ba le 15 - 20, fela se se a laolega. Dikema tse dintsi tsa bantshakuno ba ba fetang 50 (go tswa tshimologong) di retetse ka gore tota ga go na badiredi ba ba lekaneng go tsamaya mo go bona. Fela fa porojeke e setse e simolotse, palo e ka okediwa ngwaga le ngwaga.







<fn>PulaImvula.TopsoilMaize.2009-02.tn.txt</fn>
Topsoil (Maize) SETSWANA





Mmugodimo - go sireletsa motswedithuso wa botlhokwa



Instructions:

Folio strap: Tshomarelo ya mmu

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Photos: Mmugodimo

Exploding quote: "Mmu ke boswa jwa lotso lwa motho le thoto ya botlhokwa go gaisa e setšhaba se nang nayo. Ke motswedi wa dijo tsotlhe le motheo wa ditshugommu tsotlhe. O bopilwe ka bonya jo bo masisi mo dingwageng tse dintsi, o bonako go senyega, mme fa o setse o senyegile, boammaaruri ke gore ga go bonolo go o busetsa maemong. Ka jalo go re pateletsa go sireletsa ditlamelwana tsa mmu tsa rona ka kelotlhoko e e boitshegang le go di dirisa ka botlhale, ka gore setšhaba se se fodileng se ka agiwa fela go tswa mo dikunong tsa mmu tse di fodileng." JC Ross



Mmu o bopegile ka bonya jo bo masisi mo dingwageng tse dintsi, o bonako go senyega, mme fa o setse o senyegile, boammaaruri ke gore ga go bonolo go o busetsa mo maemong.



Mo tlhagong ga go sepe se se sa fetogeng gotlhelele. Ditirego tsa tlhago, go akaretsa le kgogolego ya mmu, di tlhagisitse tlhamego ya mmu go tswa mo matlapeng a tlholego. Pharologano ya motheo e tshwanetse go dirwa magareng ga kelo ya phetogo e e tlhagisiwang ke tsereganyo ya motho. Se se tsayang tlhago makgolokgolo, kgotsa tsona diketekete tsa dingwaga go se dira, motho o ka se phatlalatsa mo bosigong bo le bongwe ka ntlha ya tiriso e e botlhaswa ya lefatshe le mekgwatiriso ya temothuo e e botlhaswa.



Mesola ya taolo ya kgogolego ya mmu

Taolo ya kgogolego e tlholela mongmmu wa poraefete mesola, mmogo le setšhaba - mo go mongmmu, ka mosola wa tshomarelo ya mmu le bongola, fa mo setšhabeng e le ka phokotsego maatla a merwalela, melapo e e phepa le tlamelo e e kwa tlase ya meselemetsi, maborogo, jalo le jalo.



Ditlamorago tsa kgogolego

Tatlhegelo ya mmu le monono.

Tatlhegelo ya metsi ka go taboga fela.

Masimo a a senyegileng le mmu o o swagafetseng.

Merwalela le maruba.

Boleng jwa lefatshe jo bo fokotsegileng.

Lotseno lwa polase lo lo fokotsegileng.

Lefatshe le le latlhagantsweng.

Kganano ya dijalo.

Tlamelo ka metsi e e tlhaelang.





Mefuta ya kgogolego

Dithata tsa kgogolego tse tharo tse di matlhagatlhaga ke metsi, phefo le segagane. Mono Aforikaborwa, re na thata le tlhobaelo ka kgogolego ka metsi le bonnye kgogolego ka phefo. Kgogolego ka metsi e itshetlela ka ditsela di le pedi - kgogolego ya bogodimo le kepego ya mesele.



Kgogolego ya bogodimo

Ka tlholego go dira boalopeo jo bo siameng, lekalekanang le boruma, mmu o a bo o letefaditswe go nna mo maemong a a lolea le tshilego, (go dirisiwa tshugo e nnye jaaka tharabololo ya segompieno mo bothateng jwa tatlhegelo ya mmugodimo). Setlhajalo gantsi ke setlha sa dipula tsa matsorotsoro. Fa pula e e maatla e nela mo mmung mo maemong a, tlwaelo ya ntlha ke go katela mmu, fela fa go diragala jalo bontsi jwa dithoro tsa mmu di thubiwa go nna lolea, le go gololwa go elela le metsi. Fela fa pula e sena go simolola go na, metsi a a feteletseng a ya go simolola go elela le mesele, a rwele mmu le humase mo go ona. Se se ka tswelela mo dingwageng tse dintsi kwa ntle ga montshadikuno go lemoga tshenyo e e setseng e dirilwe mme go na le tatlhegelo ya ditonotono tsa mmu ka heketara.



Kgogolego ya kepo

Mo makgating a le mantsi, masimo ga a lekalekane sentle, mme le mmu ga se wa phopholego e e tshwanang tota. Metsi a nna le tlwaelo ya go ikgobokanya go nna meedinyana ka bonako fela fa a fologa mo dithotaneng mme meedinyana e e fetoga go nna dikalana. Fa mokgokolosa o le boleele jo bo bonalang, meedi ya dikalana ka boyona e kopana go nna melatswana ya makgabana, paterone yotlhe e tshwana le dikalana, dikala le kutu ya setlhare - se se itsege jaaka kepego ya menwana.



Fela fa metsi a simolola go elela ka mosele o o tlhomameng, maatla a kgogolego a mothamo o o rileng mo mokgokoloseng o o rileng, a oketsega thata. Fa jaanong kepego ya menwana e fitlheletse kgato eo mesele ya metsi e ka se tlholeng e baakanngwa botlhofo, ke gona go tlaa bong go fitlheletswe kemo ya kgogolego ya kepo. Tlhamego e e bonako e ya melatswana e ka fatolaka kgaolo ya naga le go dira gore e se tlhole e siamela tshugommu gotlhelele.



Dikokomana tsa isagwe di ikantse rona go bolokela ntshodikuno ya isagwe mmu. Ka tsamaiso e e kelotlhoko, kgogolego ya mmu e ka thibelwa mme re ka netefatsa tiriso ya lefatshe e e tswelelang.











<fn>PulaImvula.Track.2010-01.tn.txt</fn>
Track (Maize) Setswana



Ditshupetsotekeletso le malatsi a balemirui di mo tseleng



Instructions:

Folio strap: Lenaneotlhabololo la Balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Maikaelelo a Lenaneotlhabololo la Balemirui ke go tlhoma le go tsamaisa ditsha tsa tekeletso koo bantshakuno ba ka lemosiwang ka mesola ya paakanyo ya mmu e e nepagetseng, nontsho, tlhopho ya mofutapeo, taolo ya mofero le disenyi le thobo.



Ditshupetsotekeletso

Re kgonne go tlhoma ditsha tsa ditshupetsotekeletso di le 46 mo kgaolong yotlhe e e direlwang ke lenaneo. Maitlhomo a ditekeletso ke go supetsa mekgwatiriso e e gaisang - monontsha/go se nang monontsha; kelo ya jalopeo e e nepagatseng/e ntsi thata kgotsa e nnye thata; taolomofero e e siameng/go se nang taolomofero. Se bogolosegolo mo bantshakunong ba ba kgonosetseng mo kgaolong eo le/kgotsa ba sa rutega sentle, ditekeletso di bontsha bantshakuno mesola ya go dira se se siameng ka nako e e siameng, mo maemong a a tshwanang le a a ba amang.



Malatsi a balemirui

Malatsi a balemirui a tlhagisetsa bannaleseabe botlhe tšhono e e boitshegang mo karolong e go bontsha le go bua le bantshakuno. Malatsi a a akaretsa batlhankedi ba rona, gammogo le baemedi go tswa ditlamong tse di tlamelang ka ditsenngwateng, dikgwebo tsa temothuo, diinšorense tsa dijalo, batlamelakamatlole, j.j. Mo pakeng e ya matlole, re tshwere malatsi a balemirui a le 65 - a tsenetsweng ka bantshakuno ba le magareng ga 8 le 250!





<fn>PulaImvula.TractorsMaize.2009-03.tn.txt</fn>
Tractors (Maize) Setswana

Diterekere - lekaba la segompieno



Instructions:

Folio strap: Tlamelo

Byline: Willie Kotze, mogokaganyi wa bokatisi wa Lenaneotlabololo la Balemirui la Grain SA

Photos: Setshwantsho 1 - Beterii e e se keng e tlamelwa

Setshwantsho 2 - Megala ya motlakase e e tletseng dioli

Setshwantsho 3 - Ga gona oli mo "differential"

Setshwantsho 4 - Phepafatsa difeletara tsa mowa gangwe le gape

Setshwantsho 5 - Oli mo peiping ya radiethara

Setshwantsho 6 - Diphanele tse di bofilweng ka terata

Setshwantsho 7 - Fenebelete e e sa tsenngwang sentle



Setlha sa ntshodikuno ya selemo se batla se wetse mo dikgaolong tse dintsi mme diterekere tsa gago di berekile thata go netefatsa gore o bona thobo. Ke nako jaanong ya gore le wena o di tsee tsia e le go tlhomamisa gore di tlaa bo di le mo maemong a go go thusa gape mo setlheng se se tlang.



Thulaganyo ya tsidifatso

Netefatsa gore ga go na mo go dutlang teng mo dipeiping tsa metsi tsotlhe kgotsa gaufi le pompo ya metsi.

Tlhola maemo a dipeipi tsa metsi go netefatsa gore ga di botabutabu ka ntlha ya kgotlelo ya oli.

Tlhola sekhurumelo sa radiethara le go netefatsa gore sili e sa ntse e le mo maemong a a siameng. Ga go sena mo go dutlang teng mo thulaganyong e, mme semeto sa metsi se le kwa tlase, go ka tswa go raya gore go batliwe sekhurumelo se sengwe.

Go botlhokwa gore o tsholole metsi a a mo thulaganyong ya tsidifatso ngwaga le ngwaga, le go tshela sethibelakgatselo se sentšhwa mo thulaganyong.

Netefatsa gore o rekela terekere ya gago sethibelakgatselo se se nepagetseng, mme o se ke wa tlhakanya dithibelakgatselo tsa mebala e e farologaneng, gonne di farologane.

Netefatsa gore maemo a difenebelete a siame - ga di na maphanyego. Tlhola kgagamalo ya yona. Fa go na le dibanta tse pedi, mme e nngwe e tshwanela go ntshiwa ka ntlha ya lebaka lefe fela, o tshwanetse o di ntshe tsotlhe, o tsenye tse dintšhwa gore nngwe le nngwe ya tsona e rwale kgagamalo e e tshwanang le ya e nngwe.

Thulaganyo ya leokwane

Tlhola mo go dutlang go tswa mo tankeng ya disele go tsamaya le thulaganyo yotlhe go fitlha kwa diinjekethareng.

Netefatsa gore tanka e phepa mme o tlhole le filetara e e mo tankeng.

Emisetsa difiletara tsa disele tse ditona le tse dinnye.

Phepafatsa terepe ya metsi. Go botlhokwa go tshola tanka ya gago ya disele e tletse gonne fa go na le mowa mo tankeng, bongola jo bo mo moweng bo a phokafala le go fetoga metsi. Metsi a a ka senya pompo ya gago ya diinjeketara.



Thulaganyo ya togetso

Netefatsa ka dikgala tsa tlamelo ya terekere ya gago - e ka tswa e le nako ya go tshela oli e ntšhwa ya enjene le go emisetsa difiletara.

Fa e le gore ke nako ya go fetola oli ya diferenšiale le ya kerebokoso, gona gakologelwa le go fetola difiletara tsa teng le tsona (ela tlhoko gore thulaganyo ya haeteroleki e dirisa oli e e tshwanang, mme o tlhole mo go dutlang le mo go yona thulaganyo e).

Fa o simolola go dirisa terekere gape netefatsa gore ga go na mo dioli di dutlang teng mo filetareng kgotsa polakeng ya sampo.

Ela tlhoko dioli tse di dutlang le disili tse di dutlang - a go tsenngwe tse dingwe.

Logetsa dintlha tsotlhe tsa tlamelo (mo leotwanakgweetsong gammogo le dinepole tsa kirisi tse dingwe).

Diphepafatsamowa

Tlhola diphepafatsamowa mme o netefatse gore di ntse sentle e bile di phepa - fa di se mo maemong a a siameng tsenya tse dingwe.

Tlhola dipeipi tse di gokaganyang sephepafatsamowa mme o netefatse gore ditlelempe tsotlhe di bofilwe thata.



Thulaganyo ya motlakase

Beterii - beterii yotlhe e tshwanetse go nna phepa. Netefatsa gore selekanyo sa metsi se nepagetse, mme fa go se jalo, tshela metsi a a tlhwekisitsweng (a bonwa mo mabentleleng a dibeterii). Golola dithapo tsa dibeterii mme o di phepafatse gammogo le ditheminale tsa beterii. Busetsa dithapo mme o tshase kirirsinyana mo ditheminaleng go thibela go jega. Netefatsa gore go na le kgokagano e e feletseng magareng ga thapo ya neketifi mo enjeneng le thapo ya phosetifi mo setatareng.

Netefatsa gore megala ya motlakase yotlhe ga e na dikirisi le dioli le go tsenngwa mo selefing (se ke go sireletsa dithapo mo mogoteng, kgotlhegong le dieding).

Netefatsa gore diponetsiboso le dikeije tsotlhe di a bereka - fa o dumisa terekere di tshwanetse go tshuba tsotlhe. (Dipone tsa oli le oletheneitha di a tshuba fa ikenešene e tshubilwe, mme ka bonako fela fa e duma di tlaa tima - dingwe tsa dipone tse dingwe di tlaa tshuba fela fa go na le bothata).

Tlhola difiuse gangwe le gape.



Dithaere

Dithaere di tshwanetse go nna mo maemong a a siameng - go se nne le maphanyego, masego kgotsa dipudulogo.

Tlhola kgatelelomowa le go netefatsa gore tshetledi ya thaere ya morago e e tshwanetseng go nna le metsi e nepagatse.

Sekaseka makwapa mo maotwaneng a a gogang - fa dithaere di le borethe, maotwana a tlaa relela mme se se dire tiro ya gago bokete.

Sekaseka dipaterone tsa makwapa a maotwana a a gogang sentle mme o netefatse gore di lebile ntlheng e e nepagetseng.



Mekheniseme wa kgweetso

Mekheniseme wa kgweetso wa terekere o pepentsheditswe maemo a a seng mantle a tiriso le konalo. Go botlhokwa go netefatsa gore dibuše, dibering, dithaeroteente tsotlhe le bokoso ya kgweetso di mo maemong a a siameng. Dikarolo tse di onetseng di dira gore terekere e thetheekele mo tseleng - se se kotsi mo go maswe ka gore mokgweetsi ga se ene a laolang terekere, mme se tlhola le konalo ya dithaere e e sa tlhokegeng.



Dipolata tsa tshireletso

Go na le dipolata tsa tshireletso di le palonyana mo terekereng (gantsi di pentilwe ka pente ya terekere). Maitlhomo a dipolata tse ke go sireletsa modirisi gammogo le dikarolo tse di tsamayang. Nako nngwe dipolata tse ga di a gagamadiwa kgotsa ga di yo gotlhelele. Go botlhokwa thata go tshola dipolata tse di golegeletswe thata mo terekereng mme meburunyana e mennye e tlhoka go tlholwa gangwe le gape.



Bara ya kgogo

Go tshwanetse go tlhokomelwe thata bara ya kgogo go netefatsa gore e bofeletswe sentle. Dirisa diphini tsa bokima jo bo nepagetseng fa o goga didiriso le ditereilara (koloi) ka gore boima jotlhe jwa sediriso se se gogwang bo rwelwe ke phininyana eo le diboutu tse di bofeletseng bara ya kgogo mo terekereng. Dikotsi tse dintsi di tlholwa ke tlhokomologo ya bara ya kgogo.





<fn>PulaImvula.Training.2008-07.tn.txt</fn>
Training Tswana

Katiso mo go phatwe 2008



Instructions:

Folio strap: Katiso



BEKE

KHOSO

PUO

LEFELO

MOKATISI



28 Phukwi - 1 Phatwe

Khoso ya paakanyo ya enjene

Setswana/isiZulu

Bronkhorstspruit

Mpumalanga

Israel Mokoto





Ntshodikuno ya Sonobolomo ya balemi

Sesotho

Foreisetata



André Malan





Khoso ya tlamelo (thulo) ya balemi

IsiXhosa

Kapabotlhaba

Colin Emms



4 Phatwe - 9 Phatwe

Khoso ya dikonteraka

Sesotho

Welkom

Foreisetata



Danie van der Berg





Khoso ya ntshodikuno ya mmidi ya badiri ba polase

Sesotho

Assisi

Free State

Israel Mokoto





Khoso ya Tlamelo ya badiri ba polase

isiZulu

Wonderfontein

Mpumalanga

Max Naudé





Khoso ya Ntshodikuno ya Sonobolomo MGK

Setswana

Rustenburg

Bokonebophirima

André Malan





11 Phatwe - 15 Phatwe

Khoso e e tsweleletseng ya ntshodikuno ya mmidi ya balemi

IsiZulu/English

Bronkhorstspruit

Mpumalanga

Danie vd Berg





Khoso ya tlamelo ya diterekere le didiriso tsa polase

Afrikaans

Luckhoff

Northern Cape

Arthur Clayton





Khoso ya Ntshodikuno ya Sonobolomo ya balemi

Setswana

Bokonebophirima

André Malan





Tlamelo ya diterekere le didiriso MGK

Setswana

Rustenburg

Bokonebophirima

Israel Mokoto





Tlamelo ya Balemi

IsiXhosa

Kapabotlhaba

Colin Emms





18 Phatwe - 22 Phatwe

Tlamelo ya diterekere le didiriso tsa polase

IsiZulu/Setswana

Malekutu

Mpumalanga

Israel Mokoto





Ntshodikuno ya mmidi ya badiri ba polase

Sesotho

Theunissen

Foreisetata



André Malan





Ntshodikuno ya mmidi e e tsweleletseng ya balemi ba ba tsweleletseng

Setswana

Bokonebophirima

Danie van der Berg





25 Phatwe - 29 Phatwe



Khoso ya Tlamelo ya badiri ba polase

Afrikaans

Hope Town

Bokonebophirima



Arthur Clayton





Khoso ya paakanyo ya enjene

Sesotho

Foreisetata



Israel Mokoto





Tlhagiso ya mmidi ya badiri ba polase

isiZulu

Middelburg

Mpumalanga







Khoso ya borakonteraka

IsiXhosa

Kapabotlhaba

Colin Emms





<fn>PulaImvula.Training.2009-12.tn.txt</fn>
Training (Wheat) Setswana



Grain SA e neela katiso efe?



Instructions:

Folio strap: Katiso

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA

Add pie charts



Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA le na le maitlhomo a go tlhabolola bantshakuno ba bagwebi ba bantsho ba ba nang le bokgoni. Ntshokuno ya bogwebi ya mmidi, sonobolomo, korong le mabele, e tsenyeletsa mekgwatiriso ya ntshokuno, thekiso, tirisometšhine le tsamaiso ya motheo.



Mathata a magolo a bantshakuno ba ba tlhabologang ba lebanang nao ke a a latelang (kgotsa ka tatelano e e kgethegileng e):

Go sa nneng le poelo ya ntshokunothoro e e seng ya nosetso mo Aforikaborwa;

Tlhaelo ya kitso, bokgoni le maitemogelo;

Tlhaelo ya matlole a ntshokuno;

Tlhaelo ya tirisometšhine e e lekaneng; le

Mabaka a a tsamaelanang le lefatshe le thuolefatshe.



Khoso ya tlhagiso (tshimologo)

Dikhoso tsa ntlha tse re di tlhabolotseng mo lenaneong la rona e nnile: "Tlhagiso mo Ntshokunong ya Mmidi" "Tlhagiso mo Ntshokunong ya Sonobolomo", "Tlhagiso mo Ntshokunong ya Mabele", le "Tlhagiso mo Ntshokunong ya Korong", tse di neng di tsenyeletsa dintlha tsa ntshokuno tsa motheo. Dikhoso tse di na le dimojule tse di latelang:

Mmu le tlelaemete;

Popegommele ya semela;

Ditlhokego tsa dikotla tsa semela;

Jalo ya dijalo;

Mefero le taolomefero;

Disenyi le malwetse; le

Tsholodirekoto



Jaaka montshakuno yo o tlhabologang, re tsikinya gore o simolole ka nngwe ya dikhoso tse, go ya ka dijalo tse di jalwang mo kgaolong ya gaeno. Fa o sa simolole ka khoso e, o tlaa iphitlhela o kgaratlhela go samagana le diteng tsa dikhoso tse di latelang mme o tlaa diegisa tswelelopele ya baithuti ba bangwe mo setlhopheng.



Khoso e e tsweletseng ya Ntshodikuno le Thekiso ya Mmidi

Selekano sa tshedimosetso e e leng gona ka go dira temothuo ya bogwebi e aname thata, mme mo tlhamong ya khoso nngwe le nngwe, re ntse le mathata a go itse gore re tlogele eng mo khosong, gonne ruri go gontsi thata mo serutweng sengwe le sengwe go ka akarediwa dingwe tse re bonang gore di tshwanetse go akarediwa mo kgatong nngwe le nngwe. Re fitlhetse gore ga re a kgona go akaretsa dintlha tsa botlhokwa tsotlhe tse di amanang le ntshokuno le thekiso mo khosong ya ntlha, ka jalo ga tlhamiwa "Khoso e e tsweletseng ya Ntshodikuno le Thekiso ya Mmidi", Khoso e e tsenyeletsa dimojule tse di latelang:

Tlhagiso - poeletso ya khoso ya tlhagiso

Tlhagiso mo mekgwatirisong ya tshugommu;

Didiriso le botlhokwa jwa tsona mo ntshokunong ya dijalo;

Tsamaiso ya monono wa mmu;

Taolo ya mefero le disenyi ka dikhemikale;

Thobo, tshwaro le poloko ya dithoro;

Thekiso ya dithoro; le

Inšorense ya dijalo le tsamaisotaolo ya mathata.



Khoso e e Tsweleletseng ya Ntshokuno ya Mmidi ke ka setegeniki se se kwa godimo thata ka monono wa mmu le botlha jwa mmu. Fa o tshwanelwa ke go tswelwa mosola ke khoso e, o tshwanetse wa bo o tsenetse khoso ya tlhagiso e bile o setse o ntshetsa mmaraka dithoro. Boammaaruri ke gore tota khoso e ga se ya montshakuno yo mmotlana kgotsa wa mojelaganong.



Khoso ya Balemisi ya Tlhagiso mo Ntshokunong ya Mmidi

Go na le balemisi ba le bantsintsi ba ba direlang Mafapha a Temothuo a a farologaneng mme ba tshwanetse ba bo ba rebolela bantshakuno tirelo ya bolemisi. Bomadimabe bontsi jwa batho ba ga bo a katisiwa le go nna le maitemogelo mo mofameng wa ntshokunothoro. Bangwe ba na le thutego ya dikwalo e e lekaneng, fela ba tlhaela maitemogelo a tiragatso, a a leng botlhokwatlhokwa mo temothuong. Re tlhamile khoso : "Khoso ya Balemisi ya Tlhagiso mo Ntshodikunong ya Mmidi". Re setse re neetse balemisi dikhoso tseno di le dintsi thata, mme re gatelela thata ntlha ya tiragatso ya ntshokunothoro - re dumela gore se se tshwaetse thata mo neelong ya ditirelo ya balemisi bano.



Khoso ya Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa Polase

Nngwe ya dintlha tsa botlhokwa thata ya ntshokuno ya mmidi ya bogwebi e ama diterekere le didiriso. Re lemogile gore maemo a bontsi jwa didiriso tse di dirisiwang ke bantshakuno ba ba tlhabologang ke a kemo e e maswe ya bokgoropa - ke ka moo go nang le khoso ya "Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa Polase". Khoso e e na le dimojule tse di latelang:

Didiriso (tools) le pabalesego;

Dienjene - di dira jang;

Metseletsele ya maatla;

Dibering le disili;

Difenebelete le ditšheine;

Dithaere le makwapa;

Dihaeteroliki;

Tlamelo ya terekere;

Ponophoso (troubleshooting); le

Didiriso tsa polase.



Khoso e, e tshwanetse go dirwa ke mongwe le mongwe yo o akanyang go nna montshakuno wa mogwebi - o tlhoka go tlhaloganya sediriso sa gago gore o tle o kgone go se tlhokomela sentle. Tirisometšhine e e siameng ke nngwe ya dilotlele tsa go ya ntshokunong ya bogwebi. Ga o kitla o kgona go nna montshakunothoro wa mogwebi yo o itshegeleditseng fa o sa tshole diterekere le didiriso tsa gago sentle.



Khoso ya borakonteraka

Re lemogile gore go na le bantshakunopotlana, bogolosegolo kwa Kapabotlhaba, ba ba se nang diterekere le didiriso tse e leng tsa bona (Massive Food Scheme la Lefapha la Temothuo kwa Kapabotlhaba, le ne le dirisa borakonteraka thatathata bao gantsi ba neng ba sa dire tiro e e duleng mabogo). Re ne ra lemoga gore go tlaa nna mo dikgatlhegong tsa bantshakuno ba mmidi go nna le khoso eo mo go yona re tlaa oketsang go tlhaloganngwa ga borakonteraka ka "bo-goreng le bo-kae", ba ditiro tse di farologaneng. Re ne ra tlhama "Khoso ya Borakonteraka", e e tsenyeletsang dimojule tse di latelang:

Go tsaya konteraka ya temo;

Mmu le botlhokwa jwa ona mo ntshokunong ya dijalo;

Tshugommu le botlhokwa jwa yona mo ntshokunong ya dijalo;

Go jala dijalo;

Go kgatshetsa taolo ya mofero le disenyi; le

Tlamelo ya terekere.



Mo lenaneong la rona, re kgatlhanong thata le tiriso ya borakonteraka ka ntlha ya mabaka a a latelang:

Ba oketsa ditshenyegelo tsa ntshokuno;

Gantsi bantshakuno ba dira sengwe le sengwe thari ka gore rakonteraka a sa itekanya morwalo; le

Borakonteraka gantsi ga ba dire tiro ya seemo se se eletsegang.



Go na le mabaka le gale foo masimo a montshakuno a leng mannye gore o ka nna le terekere e e leng ya gagwe, ka jalo tiriso ya rakonteraka e tlhokegang. Re solofela gore ka go neela borakonteraka ba temothuo Khoso ya Borakonteraka, ba tlaa tlhaloganya botlhokwa jwa go dira ditiro tsa tshugommu tse di nepagetseng, ka diemo tse di tshwanetseng, ka nako e e tshwanetseng le ka tlhotlhwa e e utlwalang mo montshakunong. Fa montshakuno a sa rebole tirelo ya matlole, rakonteraka le ena o tlaa bo kgwebo ya gagwe e se na isagwe.



Khoso ya Thulaganyo ya Polase le Tshekatsheko ya Metswedithuso

Pele ga 1994, bontsi jwa bantshakuno ba bantsho bo ne bo lema mo dinagamagaeng tsa maloba. Morago ga 1994, bantshakuno ba bantšhwa ba le bantsi ba ne ba bona go fitlhelela lefatshe la temothuo. Ka bomadimabe bantshakuno ba bantsi ga ba lemoge matswakabele a go dira temothuo le gore ga se mafatshe otlhe a a siametseng mefuta yotlhe ya temo. Re itemogetse gore bantshakuno ba batla go jala mmidi mo dikarolong tsotlhe tsa Aforikaborwa, koo tota mehuta ya mmu le dipaterone tsa go na ga pula di sa tshwaneleng ntshokuno ya poelo. "Khoso ya Thulaganyo ya Polase le Tshekatsheko ya Metswedithuso", e diretswe go thusa bantshakuno go sekaseka metswedithuso e ba nang nayo mme ba rulaganye gore ba ka e dirisa botoka jang gore ba kgone go dira temothuo ka poelo le itshegeletso. Morago ga go dira dingwaga le bantshakuno bangwe ka ditlhophathutano, re ne ra simolola ka "Lenaneo la Balemirui ba ba Tsweleletseng" le le kgontshang bagokaganyi ba diporofense go tsepamisa mogopolo mo palong ya bantshakuno bangwe ka go dira le mongwe le mongwe ka sebele. Fa le gona re lemogile gore bantshakuno ba ne ba sa dirise metswedithuso e ba nang le yona ka botlalo, mme ba tlhoka kemonokeng go ba thusa go tsepamisa mogopolo mo dintlheng tse dikgolo tse di atlegisang temothuo. Khoso e, e tsenyeletsa dimojule tse di latelang:

Tlhagiso (tshimologo ya tshugo, dijalo di gola jang, tsadiso ya dimela, mmidi, botso jwa temothuo);

Thuolefatshe le tsamaiso ya lona;

Tshekatsheko ya metswedithuso - popego le semekhenike;

Tshekatsheko ya metswedithuso - khepetlele le batho;

Go diragatsa thulaganyo ya metswedithuso; le

Dikgaolo tsa tiragatso tse dikgolo.



Khoso ya Tlhabololo ya Bokgoni ya Tiriso

Mafapha a Temothuo a Diporofense a na le palo e ntsi ya balemisi ba ba nang le kitso ya dibuka ya temothuo, mme ba batla gotlhelele ba se na kitso kgotsa bokgoni jwa tiriso. Mo leetong lwa tirego ya go katisa bantshakuno, re dirisane thata le Lefapha la Temothuo, mme re ba neile dikhoso tse dintsi. Go ya ka rona, fa re ka matlafatsa balemisi ka kitso e e tlhokegang re tlaa kgona go thusa bantshakuno ba bantsi thata, le go isa bontsi jwa bona kwa bontshakunong jwa kgwebo. Ga re tlhakanye bantshakuno le balemisi mo khosong mmogo, ka gore balemisi ba tshaba go botsa dipotso tse di ka ba upololang fa pele ga bantshakuno. Le mororo dikhoso tsa rona tsotlhe di tsenyeletsa ditshupetso tsa tiragatso mo dithapameng, re lemogile gore balemisi ga ba ise ba kgone go dira dikhaliboreišene fa ba tlogetswe go dira ba le bosi. Ka jalo re ne ra tlhama "Khoso ya Tlhabololo ya Bokgoni ya Tiriso" e e tsenyeletsang dimojule tse di latelang:

Thulaganyo ya semeteriki;

Tlhomamiso ya kgaolo;

Kgonegoboleng ya mmu;

Khaleboreišene ya polantere le tlamelo; le

Khaliboreišene ya sekgatshi sa "boom" le tlamelo.



Khoso ya Motheo ya Paakanyo ya Enjene

Bontsi jwa bantshakuno ba ba tsenetseng Khoso ya Terekere le Didiriso tsa Polase ba ne ba kopa khoso e e tlhatlhamang e, e e tla ba kgontshang go tlhaloganya dintsanantsana tsa paakanyo ya enjene. Bantshakuno ba bantsi ba jelwe ntsoma ka ntlha ya go tlhoka kitso mabapi le dipaakanyo tsa enjene le metseletsele ya maatla. "Khoso ya Motheo ya Paakanyo ya Enjene" le metseletsele ya maatla. "Khoso ya Motheo ya Paakanyo ya Enjene" e ne ya tlhamiwa mme e tsenyeletsa dimojule tse di latelang:

Pabalesego, dithulusu tsa diatla le setegeniki;

Dikarolo tsa enjene;

Go bona diphoso;

Tlhatlhamololo le tomaganyo ya enjene;

Teko ya ntshomaatla ya enjene; le

Ditotobatso (specifications).



Go tshwanetse go gatelelwe fano fa gore Khoso ya Motheo ya Paakanyo ya Enjene, ga e leke go katisa bomakhenike. Khoso e, sa yona ke go lemotsha moithuti ka dikarolo tsa enjene le gore di lomagana jang. Go baakanya enjene ke tiro ya botegeniki jo bo kwa godimo e bile ke fela batho ba ba rutegileng ba ka lekang go dira se. Dipaakanyo tsa enjene le kerebokoso di tura mo go maswe, mme go bonolo go senya madi fa o se na kgono e e tletseng.



Dikhoso tsa Ntshokuno ya Mmidi le Garase mo Nosetsong

Jaaka go ntse ka lenaneo lengwe le lengwe, fa batho ba lemoga ka tiro e e dirwang, ditlhokego tse dingwe di a tlhagelela. Go na le bantshakuno ba le bantsi mo kgaolong ya Taung/Hartswater ba ba nang le masimo a nosetso, gammogo le dikgaolo dingwe tsa Bokonebophirima le Foreisetata. Le mororo ditheo tsa ntshokuno ya mmidi di sa ntse di tshwana, go sa kgathalasege gore a go jetswe ka nosetso kgotsa kwa go sa nosiweng, go na le dintlha tsa tlaleletso di le mmalwa tse di tshwanelang go tsewa tsia. Re tlhamile dikhoso tsa tlaleletso di le pedi, "Ntshokuno ya Mmidi ka Nosetso le Ntshokuno ya Garase ka Nosetso". Dikhoso tse di tsenyeletsa dimojule tse di latelang:

Tlhagiso mo tirisong ya nosetso le modiko wa sehaetereloji;

Mmu, metsi a mmu le monono wa mmu;

Diphaefote - dithulaganyo le tlamelo;

Thefoso ya nosetso;

Tshelo ya khemikale; le

Semela sa mmidi/garase ka nosetso.



Khoso ya Tsamaiso ya Polase go bona Poelo

Fa montshakuno a tlhabologela kwa go nneng mogwebi, botlhokwa jwa tsamaiso e e siameng ka tsepamiso mogopolo mo dipoelong e nna botlhokwa le go feta. Re mo dikgatong tsa bofelo tsa tlhamo ya khoso, "Tsamaiso ya Polase go bona Poelo" e e tsenyeletsang dimojule tse di latelang:

Tlhagiso - bogolo (scope) jwa tsamaiso;

Motheo wa matlole wa tsamaiso;

Tsamaiso ya ntshokuno;

Tsamaiso ya theko;

Tsamaiso ya thekiso;

Tsamaiso ya matlole;

Tsamaiso ya botsamaisi;

Tsamaiso ya metswedithuso ya batho;

Tsamaiso ya bogokaganyi;

Tsamaiso ya dithoto le setoko; le

Dintlha tsa kakaretso tsa tsamaiso.



Dikhoso tse dingwe tse di neelwang

Fa o leba gape mathata a magolo a a lebaneng bantshakuno ba ba tlhabologang, re lekile go rarabolola mathata a ka dikhoso tse re di tlhamileng.



Go tlhoka poelo ga ntshokunothoro e e seng ya nosetso mo Aforikaborwa.

Tsamaiso ya Polase ka Poelo;

Ntshokuno ya Thekiso ya Mmidi e e Tsweleletseng; le

Thulaganyo ya Polase le Tshekatsheko ya Metswedithuso.



Tlhaelo ya kitso, bokgoni le maitemogelo.

Tlhagiso mo Ntshokunong ya Mmidi;

Tlhagiso mo Ntshokunong ya Sonobolomo;

Tlhagiso mo Ntshokunong ya Korong;

Tlhagiso mo Ntshokunong ya Mabele;

Tlhagiso mo Ntshokunong ya Matonkomane;

Ntshokuno le Thekiso ya Mmidi e e Tsweleletseng;

Khoso ya Borakonteraka ba Temo;

Khoso ya Tlhabololo ya Bokgoni;

Ntshokuno ya Mmidi ka Nosetso; le

Ntshokuno ya Garase ka Nosetso.



Tlhaelo ya matlole a ntshodikuno.

Tsamaiso ya Polase ka Poelo; le

Thulaganyo ya Polase le Tshekatsheko ya Metswedithuso.



Tlhaelo ya tirisometšhine e e lekaneng.

Khoso ya Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa Polase;

Khoso ya Borakonteraka ba Temo; le

Paakanyo ya Motheo ya Enjene.



Mabaka a a amanang le lefatshe le thuolefatshe.

Tsamaiso ya Polase ka Poelo.







<fn>PulaImvula.Training.2010-01.tn.txt</fn>
Training (OPOT) Tswana



Katiso - go neetswe dikhoso dife?



Instructions:

Folio strap: Katiso

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Monongwaga go neetswe dikhoso di le 190 go baithuti gotlhe ba le 3 770. Dikhoso tseo ke tse di latelang:





Khoso

Moetleetsi



45

Tlhagiso mo Ntshokunong ya Mmidi ya Balemirui

Maize Trust



9

Tlhagiso mo Ntshokunong ya Mmidi ya Balemisi

Maize Trust



6

Ntshokuno e e tsweleletseng ya Mmidi le Thekiso

go Balemirui ba ba tsweleletseng

Maize Trust



6

Ntshokuno e e tsweleletseng ya Mmidi le Thekiso

go Balemisi

Maize Trust



28

Tlamelo ya terekere le didiriso tsa polase go

Balemirui

Maize Trust



1

Khoso ya Borakonteraka go Balemisi

Maize Trust



3

Tlamelo ya terekere le didiriso tsa polase go Balemisi

Maize Trust



9

Tlamelo ya terekere le didiriso tsa polase go

Badirapolaseng.

Maize Trust



13

Paakanyo ya Enjene ya Motheo go Balemirui

Maize Trust



8

Khoso ya Borakonteraka ya Balemirui le Borakonteraka

Maize Trust



3

Khoso ya Tlhabololo ya Bokgoni ya Balemirui ba ba tsweleletseng

Maize Trust



6

Khoso ya Tlhabololo ya Bokgoni ya Balemisi

Maize Trust



6

Tshekatsheko ya Metswedithuso le Thulaganyo ya

Polase

Maize Trust



6

Go lemela Poelo ga Balemirui

Maize Trust



1

Go lemela Poelo ga Balemisi

Maize Trust



3

Tlamelo - didiriso tsa Tiragatso e e kwa godimo

Maize Trust



5

Ntshokuno ya Mmidi ka Nosetso

Maize Trust



2

Tsamaiso ya Tirisometšhine

Maize Trust



2

Ntshokuno ya Matonkomane go Balemirui

OPOT



1

Tlhabololo ya Bokgoni go Balemirui ba ba Tsweleletseng

OPOT



1

Tlhabololo ya Bokgoni go Balemisi

OPOT



1

Ntshokuno ya Sonobolomo go Balemisi

OPOT



5

Ntshokuno ya Sonobolomo go Balemirui

OPOT



1

Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa polase

OPOT



4

Ntshokuno ya Korong ya Balemirui

Winter Cereals Trust



4

Ntshokuno ya Mabele go Balemirui

Sorghum Trust



1

Ntshokuno ya Mabele go Balemisi

Sorghum Trust



2

Pebofatso ya Balemirui

SAB



1

Nosetso ya Garase/Mmidi go Balemisi

SAB



5

Nosetso ya Garase/Mmidi go Balemirui

SAB



2

Tlamelo ya Terekere le Didiriso tsa Polase

SAB







<fn>PulaImvula.TrainingMaize.2009-02.tn.txt</fn>
Training



Katiso ya mopitlwe 2009



Instructions:

Folio strap: Katiso

Caption:



Beke

Khoso

Puo

Lefelo

Mogokaganyi





9 Mopitlwe -

13 Mopitlwe

Khoso ya ntshodikuno ya mmidi e e tsweleletseng ya balemi ba ba tsweletseng

Seesimane

Bokonebophirima

Tonie Loots





Khoso ya ntshodikuno ya mmidi e e tsweleletseng ya balemisi

Seesimane

Gauteng

Amos Njoro





Khoso ya tlamelo ya ditlamelo tsa tiragatso e e kwa godimo

Seesimane

GWK

GWK





Khoso ya ntshodikuno ya Korong ya balemi

Seesimane

Foreisetata

Johan Kriel





16 Mopitlwe - 20 Mopitlwe

Khoso ya tlamelo ya badirapolaseng

Seesimane

Foreisetata

Johan Kriel





Khoso ya tlamelo ya badirapolaseng

Seesimane

Bokonebophirima

Tonie Loots





Khoso ya tlamelo ya ditlamelo tsa tiragatso e e kwa godimo

Seesimane

GWK

GWK





Khoso ya tlamelo ya ditlamelo tsa tiragatso e e kwa godimo

Seesimane

GWK

GWK





Khoso ya ntshodikuno ya Korong ya balemisi

Seesimane

Foreisetata

Johan Kriel





23 Mopitlwe -

27 Mopitlwe

Khoso ya Basimolodi mo mmiding ya badirapolaseng

Sethosa

Eastern Cape

Lawrence Luthango





Khoso ya tlamelo ya Balemi

Seesimane

Gauteng

Amos Njoro





Khoso ya tlhabololo ya dikgono ya balemisi

Seesimane

Bokonebophirima

Tonie Loots





Bolemisi jwa sonobolomo

Seesimane

Foreisetata

Johan Kriel





30 Mopitlwe -

3 Moranang

Khoso ya thulaganyo le tsamaiso ya polase

Seesimane

Foreisetata

Piet Potgieter





Khoso ya borakonteraka

Seesimane

Kapabotlhaba

Lawrence Luthango





Khoso ya tlamelo ya ditlamelo tsa tiragatso e e kwa godimo

Seesimane

GWK

GWK





Khoso ya tlhabololo ya dikgono ya balemisi

Seesimane

Mpumalanga

Jerry Mthombothi









<fn>PulaImvula.TyresMaize.2008-12.tn.txt</fn>
Tyres (Maize) Tswana



Dithaere: ditlhabomalotsana tsa kgweetso tse di mosola



Instructions:

Folio Strap : Dithaere

Byline : Kgannyana ka ba ga Goodyear

Photos : Karolo ya 4 "pic" le 11 Optitrac DT818

Dirisa letshwaomoono la Goodyear



Go itse gore o ka bona se se gaisang jang mo tirisong ya dithaere tsa gago tsa mo polaseng ga go ne go tshwaela fela mo tokafatsong ya tshireletsego fela gape go tlaa fokotsa ditshenyegelo tsa tiragatso le go lekanyetsa tshenyo mo mmung le dijalong.



Kgweetso ya mo polaseng e tlaa ka motseletsele o o feletseng wa maemo a tiragatso - sengwe le sengwe go tswa mo go lemeng masimo go ya kwa go gogeng tereilara mo ditseleng tsa sekontere. Fela jaaka maemo a farologane, go na le melawana ya botlhokwa mengwe e e tshwanetseng go latelwa.



Malebana le dithaere, dingwe tsa dintlha tsa botlhokwa ke go nyalanya mofuta wa thaere le tiriso e e ikaeletsweng (seretse, motlhaba, j.j), go tlhomama mo dikaelong tsa modiri wa serori mo bogolong jwa dithaere le kgethelo le, se se botlhokwa go gaisa, go nyalanya tlatsomowa ya thaere go ya ka boima jwa morwalo le maemo a boalo jwa lefatshe le go dirwang mo go lona.



Ke mowa fela o o mo thaereng o o e kgontshang go rwala morwalo, mme badiri ba dithaere jaaka Goodyear ba tlhomamisa makesimamo ya dikelothwalo tsa thaere nngwe le nngwe mo ditekanyetsoboleng tse di kgethegileng.



Nyalanya tlatsomowa ya thaere le thwalo ya thaere.



Go pega serori morwalo o o boimaima kwa ntle ga go nyalanya kgatelelomowa go tlaa tlhola tshenyego le konalo tsa thaere tse di boitshegang, ka go dira jalo go fokotsa thata tiragatso le botshelo jwa tiriso.



Thaere e e pegilweng boima jo bo fetileng kgotsa e pompeletswe kwa tlase e tlaa pharama kgotsa e obege mo go maswe mo maemong a a jaana, ka kgonagalo ya go phanyega mo karolong e e kwa godimo ya lobotanathoko, le go onala ka bonako, mo meleng e e ka fa ntle. Dithaere tsa "bias" kgotsa "crossply" gantsi di ganelela go tswa dimpanyana mo matlhakoreng fa di dirisiwa mo maemong a kgweetso ya "torque" e e kwa godimo, ka go dira jalo go senye mmele wa thaere. Gape kgatelelo e e kwa tlase le yona e ka dira gore thaere e relele mo riming, e kgaole belofo mo thaereng e e nang le tšhupu le ka kakaretso go senya kagego ya thaere.



Go ntse jalo, tlatsomowa e e feteletseng e dira gore thaere e nne potokwe thata, le konalo e diragala thata mo bogareng. Gape e fokotsa kgaolokamano ya thaere le lefatshe, le go ama kgogo bosula le go oketsa sebaka sa go relela ga thaere go go senyang makwapa le go epa mmu.



Fa o patelesega go kgweetsa terekere mo mokgokoloseng wa lekgabana, kgatelelo ya tlatsomowa ya thaere e tshwanetse go okediwa go fitlha go 30% ya kgatelelo ya motheo (go ya fela ka mothulama) go tlamela ka tlhomamo e kgolwane. Se se ama fela kgweetso ya dithaere tsa morago - thaere ya moelamongwe fa o kgweeletsa ntlha e le nngwe, kgotsa tsoopedi fa o kgweeletsa dintlheng tse di fapaaneng.



Go botlhokwa go gakologelwa go tshuisetsa kgatelelo e e fokoditsweng kgotsa okeditsweng fa o fetola maemo a tiragatso, jaaka fa o haka tereilara kgotsa sediriso kgotsa go kgweetsa ka lebelo mo tseleng ya sekontere.



Kokobalo le phato



Le mororo kgatelelo ya mowa e le botlhokwa thata, go dira ka thaere ya mothamo wa mowa o o farologaneng go ka nna le tlhotlheletso mo ingaparelong le mo mmung. Foo mmu o o ka fa tlase, dimela le dibopego tsa medi di leng tsa botlhokwa jo bo kgethegileng, go molemo go dirisa thaere e kgolo (ka bophara le / kgotsa molagare) o dira ka kgatelelo e e kwa tlase. Se se tlaa kgontsha serori go rwala morwalo o o tshwanang go tshwantshanya le thaere e nnye ka kgatelelo e e kwa godimo, fela se fokotsa go sega metlhala e e boteng mo mmung, kgotsa se se itsegeng jaaka phato (compaction).



Fela jalo le mo boalong jwa motlhaba, sebopego se sa thaere se tlaa kgontsha kgogo e e oketsegileng jaaka thaere e anamisa morwalo mo kgaolong ya boalogodimo e kgolwane mme ka tota e "kokobala" mo godimo ga mmu go na le go nwela mo go ona.



Go dirisa mokgwa wa kgogo wa maotomane mo terekereng (fa o le teng) go mosola mo maemong a ngaparelo e e kwa tlase, fela go tshwanetswe go efogiwe mo ditseleng tsa sekontere kgotsa maalogodimo a karabole a a thata ka gore go tlhola konalo ya dithaere tse di kwa pele ya ka bonako le go sa lekalekaneng, go dira taolo ya serori bokete mme go tlaa tlhola mathata a a oketsegileng mo dikarolwaneng tsa serori.



<fn>PulaImvula.TyresMaize1.2008-09.tn.txt</fn>
Tyres 1 (Maize) Zulu

Ukuthenga amathaya epulazi



Instructions:

Folio strap: Amathaya

Byline: Ibhalwe nguGoodyear

Use Goodyear logo



Ukukhetha amathaya epulazini kubaluleke njengokukhetha ugandaganda noma umshini ozosebenza ngalawo mathaya. Kufanele ubheke indlela ithaya lakhiwe, ukusinda elizokwazi ukuthwala nobukhulu balo - lokhu kubalulekile.



Abaningi abantu bacabanga ukuthi onke amathaya ayafana, kodwa abakhi balezo zinto njengeGoodyear bazama ukwakha amathaya azozwana nezimo ezahlukene zemisebenzi lapho azosebenza khona. Lokhu kuphathelene nendlela kwakhiwe isinyathelo sethaya elithile, iraba elisetshenzisiswe nokulinganisa ukuqina komoya namandla ukuthwala.



Amathaya azosethenziswa kanjani?

Ngokokuqala lapho kukhethwa amathaya kagandaganda kufanele uzibuze ukuthi: azosetshenziswa kanjani? Kuzoba manzi, kuzobakhona izindawo ezinodaka? Unjani umhlabathi ngaphezulu - uthambile noma unesihlabathi? Injani indawo lapho usebenza khona: inamagebhugebhu noma ilingene? Lokhu kuzokwenza ukuthi kusetshenziswe kanzima futhi amathaya kufanele abenamandla ukusebenza isikhathi eside.



Ngokujwayelekile amathaya asebenza epulazini lapho kumanzi khona nalapho kukhona udaka avama ukuba nemisedlana esenyathelweni esidlula nga-25% ngokujula uma kulinganiswa namanye amathaya ajwayelekile. Lokhu kusiza ukuthi amathaya abambe kahle ezindaweni ezishelelayo, futhi ayakwazi ukulahla udaka olungena ngaphakathi kwemisele oluzokwenza ukuthi amathaya angakwazi ukubamba kahle ashelele.



Isibonelo: ithaya elakhiwe ukusebenza ezindaweni ezithambile ezinesihlabathi lizoba nemisedlana ebanzi, ethambile ukuze ithaya lizokwazi ukuhamba ngaphezu komhlabathi. Kodwa ithaya elivama ukusetshenziswa zonke izindawo lapho komile, alibanzi futhi liqinile - lokhu kuzokwenza ukuthi lelo thaya lizozigubhela umgodi esihlabathini, alingeke liye phambili.



Isisindo somthwalo

Okulandelayo ngukuthola ukuthi ithaya lizothwala umthwalo osinda kangakanani, lapha kufanele ubheke konke okuthwalwayo: amathulusi, imishini, amathangi, amanzi (nokusinda kwalawo manzi angina phakathi kwethaya). Ubukhulu nenani lamaphulayi (ply rating) kufanele kulingane nokusinda komthwalo, uma kungenjalo ithaya alingeke libambe kahle, lizodleka masinya, kakhulukazi alingeke lizebenze ngokuphepha, lizodala ingozi.



Umoya ophakathi kwethaya ulinikeza ikhono lokuthwala umthwalo othile, ngakho-ke uma wandisa umthwalo, kufanele usebenzise ithaya elikhulu (ubukhulu bomoya nabo bese buyanda), noma sebenzisa ithaya elinenani lamaphulayi elingaphezulu, noma ungasebenzisa kokubili lokhu - qhapela kodwa ulandele umlayezo wabakhi bogandaganda.



Amathaya angemuva asebenza kakhulu ukuthwala umthwalo futhi ahambisa amandla kagandaganda emhlabathini. Kanjalo ubukhulu bethaya nenani lamaphulayi kukhombisa ukuthi ithaya likwazi ukuthwala nokudonsa isisindo somthwalo esithile kuphela, uma umthwalo ungaphezu kwalokhu ithaya lizodlika liphele masinya.

Ubukhulu bethaya

Ubukhulu (isayizi) bethaya bubalulekile. Izinto ezibalulekile lapho sibheka ubukhulu bethaya zilokhu: ububanzi beseksheni (SW), ububanzi beseksheni lapho sekukhona umthwalo (LSW) (lokhu kuzokutshela ukuthi ithaya lizokwazi ukuhamba ngaphakathi kwamalayini ezitshalo) nobubanzi besiyingi (overall diameter (OD)) okukhombisa ubude (ukuphakama) bethaya lapho seligcwele umoya. Ithaya futhi lifanele lingene kahle liqine lilingane nobubanzi beremu (rim) (RW) nanobubanzi besiyingi beremu (RD).



Isisindo sokuhambisa ugandaganda kahle

Ekugcineni, amathaya nogandaganda kukwazi ukusebenza kahle kuphela uma isisindo sikagandaganda nesisindo somthwalo sihambelana (siyazwana). Lokhu kubalulekile uma ufuna ukusebenzisa onke amandla omshini nokusebenza isikhathi eside umshini ungaphuki.

<fn>PulaImvula.TyresMaize2.2008-09.tn.txt</fn>
Tyres 2 (Maize) Tswana



Go tlhokomela dithaere tsa gago



Instructions:

Folio Strap : Dithaere

Byline : Kgannyana ka Goodyear

Photos : Dirisa ditshwantsho tsa dithaere

Dirisa letshwaomoono la Goodyear



Dithaere tsa mo polaseng ga di tlhotlhwatlase, fela go na le melawana ya botlhokwa e e ka latelwang go boloka peeletso ya gago le go tokafatsa botshelo jwa dithaere tsa gago.



Go kgweetsa ka dithaere tse di tletseng thata kgotsa di sa tlalang sentle go tlhola konalo e e boitshegang, go dira ngodiego ya tlaleletso mo mmeleng wa thaere le go tlhola tshenyego e e iseng e lebelelwe - kgato e e tlhotlhwagodimo go gaisa!



Ka jalo go botlhokwa go nyalanya kgatelelomowa ya thaere go ya ka maemo a a gona, le go tlhola kgatelelomowa gangwe le gape. Se se tshwanetse go dirwa gangwe kgotsa gabedi ka beke, mme o gakologelwe go baakanya kgatelelomowa ya thaere fa e ne e nyalantsheditswe morwalo o o bokete kgotsa ditiro tse di kgethegileng.



Go ntse go ntse jalo, tlhatlhoba makwapa le mabota go bona tshenyego e e ka nnang teng kgotsa paterone ya dikonalo tse di sa tlwaelegang; gonne se se ka supa go dutla mowa, kgatelelomowa e e fosagetseng, mathata a sasepenšene kgotsa jiometeri ya leotwanakgweetso e e sa nyalanngwang sentle.



Go netefatsa gore thaere e taboga ka kgatelelomowa e e tshwanetseng go tlaa tlamela ka kgogo e e feteletseng, kgotlelelo e e oketsegileng, tokafalo e e oketsegileng ya tiriso ya leokwane, e bile go tlaa nolofatsa go bona go dutla mo isagweng. Gakologelwa go tlhola kgatelelo fa thaere e sa ntse e le tsididi, pele o kgweetsa terekere kgotsa serori, ka gore mogote o o tlhagisiwang ke go kgweetsa o tlaa feleletsa o okeditse kgatelelo le palelo e e fosagetseng.



Paakanyo ya thaere - dirisa moitseanape!

Goodyear e atlanegisa gore go tsenya le go baakanya thaere go tshwanetse go diriwe ke modiri yo o katisitsweng, ka gore ke tiro e e nang le kgonagalo ya go tlhagisa kotsi. Sekao, fa morumo wa thaere o sa nna ka tshwanelo mo remeng, kgatelelo ya pompelo e e kwa godimo mo teng ga thaere e ka thuba morumo kgotsa reme ka maatla a thunyo. Go tlaleletsa, go tlhoka go nna sentle go ka baka go dikologa (spinning) ga thaere mo maemong a modikologo o o kwa godimo, mo go ka tlholang go senyega ga thaere, mme le serori.



Kopano ya thaere le leotwana e tshwanetse ka nako ya go pompelwa e nne mo kheijing e e babalesegileng e le kgato ya thibelopele, mme foo go dirilweng paakanyo mo tšhupung ya thaere e e dutlang, se se tshwanetse go tsewa e le paakanyo ya nakwana.



O se ke wa pompela gape thaere e e tsamaileng e patlame kgotsa e sa tladiwa sentle kwa ntle ga go e ntsha pele le go bona gore a ga e a senyega, kgotsa go e isa go sekwasekelwa seno - le go baakanngwa ke moitseanape wa dithaere.



Dintlha tse dingwe tsa botlhokwa go di gakologelwa ke tse: ka gale khurumela belofo ya thaere ka sekhurumelo sa lorole; o seke wa itaya thaere kgotsa reme ka hamore fa kopano e sa ntse e tletse mowa; o se ke wa dirisa tšhupu mo thaereng e kgolo kgotsa potlana go na le ka fa go laetsweng; efoga go dirisa ditšhupu tse di mataraganeng kgotsa tsutsubaneng; tlhomama fela mo bogolong jwa direme jo bo atlanegisitsweng ke modiri; e bile o se ke ka gope fela wa leka go thula, go momaganya (weld), gotetsa kgotsa boreisa direme tse di senyegileng.



Poloko e e babalesegileng

Le mororo Goodyear e dirisa dimethiriale tse di sireletsang kgatlhanong le tshenyego ya thaere, raba e na le mokgwa wa go monyela oli, kirisi, leokwane le ditlhaolosi tse dingwe, mme gape e onadiwa go ya pele ke go nna mo mogoteng le mo leseding.



Ka jalo dithaere di tshwanetse go bewa mo kgaolong e e tsiditsana, phepa le lefitshwana, gape kgakala le metšhine e mengwe jaaka dikoloi, dijenereitara le dimomaganyi ka gore gase e e kgwiwang ke didiriso tse di jalo e tlhola maphanyego mo rabeng mme, kwa bofelong, go ganana ga mmele wa thaere. Go sa le jalo, tlhatswa dikhemikale dingwe le dingwe mo dithaereng morago ga go dirisa terekere mo ditirong tsa kgatsho.



Go boloka dithaere tse di tsentsweng mo diremeng mme di se mo motšhineng, fokotsa kgatelelo go nna 10 psi le go di boloka di gatile ka makwapa. Dithaere tse di seng mo diremeng di ka bolokwa di tlhatlagantswe ka go lekalekana ka dimpa, fela di se ke tsa ya bogodimo jo bo ka utlwisang thaere e e kwa tlase botlhoko.



Mo motšhineng kgotsa sedirisong mo polokelong mo dipakeng tse ditelele, pega serori mo dibolokong go tsholetsa dithaere gore di se ke tsa kgoma lefatshe. Fa se se sa kgonege, oketsa kgatelelomowa ya thaere ya gale ka 25% go fokotsa go tswa mowa mme gangwe le gape o tsamaise serori go fokotsa ngodiego mo kgaolong ya thaere e e kgomileng mmu.





<fn>PulaImvula.Value.2008-09.tn.txt</fn>
Value Tswana



Dintlha tse di tlhotlheletsang boleng jwa lefatshe la temothuo



Instructions:

Folio Strap: Dintlha tsa lefatshe

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Kaeding ya Botsamaisi jwa Kgwebo ya Temothuo



Go ya ka setso boleng jwa lefatshe la temothuo bo ne bo ikaegile ka bontshadikuno jwa temothuo. Mo dikgaolong tse di kgakala thata le ditoropo, balemirui ke bona ba sa ntseng ba reka bontsi jwa lefatshe la temothuo koo dipoelo tsa bofelo mo ditirisong tsa temothuo e leng kaedikgolo ya boleng jwa polase.



Dikelo tsa morokotso tse di kwa godimo kgotsa kwa tlase tsa gajaana le tsona di tlhotlheletsa balemirui ka gore balemirui ba bantsi ba bereka ka lotseno lo lo adimilweng ka bontlhanngwe kgotsa lotlhe. Dipeeletso tsa kapetlele mo dibopegong le ditokafatso tsa polase le tsona di na le tlhotlheletso kgolo mo botennye jwa lefatshe la temothuo.



Lotseno go tswa mo go nneng mong wa lefatshe la temothuo le ka bonwa ka:

Ntshodikuno ya dikunothoto tse di farologaneng ka modirisi yo e leng mong;

Khirisetso ya lefatshe la dijalo kgotsa phulo go modirisi yo mongwe; le

Go tsena mo thulaganyong go lema ditele le balemi ba bangwe.



Go dira lotseno ka go nna mong wa lefatshe ka jalo go na le dikarolo di le pedi:

Tiriso ya go ntsha dikuno ya pakakhutshwane le pakatelele jaaka fa godimo; le

Poelo ya khapetlele ya pakatelele e e amanngwang le koketsego ya boleng jwa lefatshe mo tsamaong ya nako.



Dipoelo tse tsa pakatelele di sa ntse gape di ikaegile ka selekano sa phesente ya dipoelo go tswa tirisong ya go ntsha dikuno, eo e itemogelang dipoelo tsa ikonomi tse di kwa godimo le kwa tlase go ya ka mediko ya nako. Ka kakaretso boleng jwa lefatshe bo ntse le go oketsega mo tsamaong ya nako mme tlwaelo ya lefatshe ka bophara ke gore lefatshe le le nang le kgono ya ntshodikuno le ruiwe ke batho ba le mmalwa fela. Ka jalo go nna bokete mo balemiruing ba bantšhwa go bona lefatshe mo pakeng e khutshwane le go le duelela ka ntshodikuno e e nonofileng. Seemo le gale se ka farologana fa lefatshe le ka bonwa ka theko ya kabo (LRAD), kgotsa ka go jewa boswa, kgotsa ka kadimo ka dikelo tsa morokotso tse di etleediwang (jaaka go ntse ka thulaganyo e tshikinngwang e ntšhwa ya Lefapha la Merero ya tsa Mafatshe e e bidiwang Proactive Land Acquisition Scheme (PLAS).



Khiriso ya lefatshe e fetogile go tswa mo tseleng ya balemi ba ba simololang go tsena mo temothuong le mo tseleng ya balemirui ba ba itshetletseng go bona lefatshe la tlaleletso le go atolosa kgwebo ya bona ya temothuo. Se se tshwanetse go akanngwa thata mo lefatsheng le lentsi le le sa dirisiweng ntswa go na le balemirui ba bantsi ba ba kgonang ba ba tlhokang lefatshe le ba ka dirang temothuo ka poelo mo go lona. Khiro e letla balemirui go atolosa kgwebo ya bona kwa ntle ga sekoloto le tiriso ya khapetlele e e tsamaelanang le bong.



Gakologelwa: Go a kgonega go dira temothuo kwa ntle ga go nna mong wa lefatshe ka go hira, go nna mo lefatsheng la morafe kgotsa go lema ditele.



<fn>PulaImvula.Vat.2010-04-01.tn.txt</fn>
VAT (MAIZE) Tswana



Lekgetho la Tlaleletsoboleng - a ke o ikwadise?



Instructions :

Folio Strap : Go tlaleletsa boleng

Byline : Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Mo dingwageng tse nne tse di fetileng re ntse le dikgannyana di le mmalwa ka VAT. Fela re sa tswa go lemoga gore ke bantshakuno ba le mmalwa fela ba ba ikwadiseditseng VAT.



Ke tlaa boelwa ke eng fa ke ikwadisa?

Ditshenyegelo tsa ditsenngwateng tsa ntshokuno ya dijalo di kwa godimo thata mme bantshakuno ba tshwanetse go dira gotlhe mo ba ka go kgonang go fokotsa ditshenyegelo tsa ntshokuno. Nngwe ya ditsela tsa go dira se ke go ikwadisetsa VAT.



VAT e kgethisiwa mo ditsenngwatennye tsa ntshokuno - peo, monontsha, dikhemikale, dithulo le tlamelo, j.j. Se ke 14% ya ditshenyegelo tsa ditsenngwateng. Fa e le gore o ka tswa o dirisa R4 000 ka heketara mo ditsenngwatennye tsa ntshokuno, VAT mo madding ao ke R560 ka heketara. Fa o ikwadiseditse VAT, o ka kgona go lopa madi gape go tswa go Ditirelo tsa Lekgetho tsa Aforikaborwa (SARS). Ke madi a mantsi thata ka heketara, mme ka nako e, a feta poelo e bontsi jwa bantshakuno ba e dirang. Fa o sa ikwadisetsa VAT, gona go na le kgonagalo ya gore ga o ne o kgona go dira poelo mo temodithorong ya gago.



Go reng bantshakuno ba sa batle go kwadisa?

Lengwe la mabaka a gore goreng bantshakuno ba sa batle go ikwadisetsa VAT ke gore go tlaa tlhokega go tshola rekoto tse di siameng ka gore SARS e kgona go tlhatlhoba dibuka tsa bona nako nngwe le nngwe. Fa o tlhoafetse ka go nna kgotsa go batla go nna montshakuno wa mogwebi, go botlhokwa thata go tshola direkoto tse di siameng. O tlhoka go itse ditshenyegelo tsa ntshokuno tsa gago, dipoelo le gore madi a ya kae.



Gantsinyana bantshakuno ba latofadiwa ka go efoga kgotsa go ikgatholosa tuelolekgetho - ba tsamaisa ikonomi ya madi a seatleng a a se nang motlhala wa pampiri gope. Se ga se mokgwatiriso o o siameng ka ntlha ya mabaka a le mabedi: Sa ntlha ke tlolomolao wa lefatshe le go gweba kwa ntle ga go bega ditiro tsa gago kwa SARS. Sa bobedi ga o ne o kgona go tsaya ditshwetso tsa kgwebo tse di lolameng fa o sa kgone go latedisa lotseno le ditshenyegelo tsotlhe tsa gago. Gakologelwa gore rotlhe re dirisa ditirelo go tswa pusong, e bile ke maikarabelo a moagi mongwe le mongwe mo nageng go tshwaela mo lotsenong lwa naga. Re ka se ka ra efoga go duela lekgetho, fa re itumelela mesola yotlhe e e duelelwang ka makgetlho. Gakologelwa gore puso e dirisa makgetho go duelela ditsela, dikolo, ditirelo tsa pholo le sepodisi, jj.



Fa e le gore o tlhoafetse ka go nna montshakuno wa mogwebi yo o itshegeleditseng - ikwadisetse VAT le Lekgetho lwa Lotseno.

<fn>PulaImvula.Voice.2009-11.tn.txt</fn>
Voice (Maize) Setswana

Lentswe la pitso ya bantshadikuno



Instructions:

Folio strap: Lenaneotlhabololo la balemirui

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Ka nako ya NAMPO 2009, ditokololo tsa 250 Ton Club le bantshadikuno ba ba tsweletseng ba le mmalwa ba ne ba lalediwa go tsena pitso. Go ne go dumelwa gore nako e fitlhile ya gore bantshadikunothoro ba bantsho ba ba tlhabologang ba nne le lefoko le go buisana ka dintlha tse ba bonang di le botlhokwa.

Ka 8 Lwetse, 2009, go ne ga tshwarwa pitso le bantshadikuno ba ba tlhophilweng ka Motsheganong mme go ne ga buisanwa ka dintlha tse di latelang;

Go nna le dipoelo ga temothoro;

Kabosešwa ya lefatshe;

Dikadimo tsa ntshodikuno; le

Seabe sa puso mo tlhabololong ya bantshadikuno;

Llaeme le fosefeite;

Ntšhwafatso ya tirisometšhine ya temothuo; le

Tlaleletso mo inšorenseng ya ditsenngwateng.



Go nna le poelo ga temothoro

Go na le potso ya ntlha ya botlhokwatlhokwa e Moaforikaborwa a tshwanelang go e ipotsa - a re batla go itlamela gotlhelele ka dijo, kampo re batla go itsenya mo mathateng a go ikaega ka dijo tse di rekwang kwa ntle? Go nna le poelo ga temothoro go mo kgatelelong e kgolo thata mme e bile go batla go sa kgonege mo bantshadikunong go tswelela go ntsha dikuno. Bantshadikuno ba ntshitse tse di latelang jaaka dintlha tse di kgonegalang go dira poelo e e bokoa.



Kgwetlho

Tharabololo e e kgonegang



Bantshadikuno ba Aforikaborwa ba ba lemang mo tikologong e ka kakaretso e leng kgwatata, ba patelesega go gaisana le dithoro tse di ntshiwang mo maemong a tlelaemete a a botoka, e bile dingwe tsa tsona di etleediwa ke puso.

Aforikaborwa ga a tshwanela go letla dinaga tse dingwe tse di tlhabologileng go re dira thothobolo ya tsona.





Thoro ke tsela e e tlhotlhwagodimo mme thulaganyo ya ralewee ga e dire ka tshwanelo.

Thulaganyo ya thoro ka ralewee e tshwanetse go tlhabololwa.



Ga go na makgetho a diromelwateng a a ka sireletsang bantshadikuno ba selegae.

Makgetho a diromelwateng a botlhokwa go sireletsa bantshadikuno ba rona.



Ka ditlha tse di siameng, re na le pholo e e fetileng ya mmidi, mme ga go na dijalo tse dingwe tse bantshadikuno ba ka di jalang le go dira poelo - mabele, sonobolomo le dinawa tsa soya di bona thobo e e fetileng, mme tlhotlhwa ya gajaana ya korong, e dira jalo ya yona bokete go jala mo maemong a e seng a nosetso.

Go tshwanetse go simololwe "sekema sa phetolelo kwa mafulong" gore ka jalo mebu yotlhe e e bokoa e ntshiwe mo ntshodikunong ya dithoro le go fetolelwa go ya phulo mo ntshodikunong ya nama le tlhale.







Go atolosiwe mebaraka ya dithoro.



Mekgwatiriso ya temothuo e e siameng le botsweletsopele jwa sethekenoloji di okeditse thobo moo e bileng e fetile tlhokego.

Bantshadikuno ba tlhoka go diragatsa mekgwatiriso ya ntshodikuno ya tshugommu e e fokoditsweng kgotsa e e sa dirweng go fokotsa ditshenyegelo.



Go na le phatlha e e atlhameng thata magareng ga tlhotlhwa e montshadikuno a e bonelang kuno ya gagwe le tlhotlhwa e modirisi a e duelelang dijo - fa motho yo o fa gare a ne a ka dira poelo e potlana, gona montshadikuno le modirisi boobedi ba ne ba ka solegelwa mosola.

Go tshwanetse go nne le tshedimosetso gore mongwe le mongwe mo moleng wa dijo a itse ka ga ditsheneyegelo.



Ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa ditsenngwateng.

Mabaka a bokunkutshwana jwa kutlwaneloditlhotlhwa a tlhotlhomisiwe ka botlalo.



Ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa madi a a adimilweng.

Land Bank e adime batho dikadimo tsa ntshodikuno ka dikelomorokotso tse di kwa tlase.



Ditlhotlhwa tsa dithoro di kwa tlase thata.

Karolotuelo (premium) e ka duelelwa dithoro tse di ntshitsweng ke bantshadikuno ba ba tlhabologang. Se se ka "atswa" ba ba dirang sentle le go ba kgontsha go atologa.





Kabosešwa ya lefatshe

Bogolo jwa lefatshe le le abilweng sešwa ga bo tlhole bo na le ntshodikuno - diporojeke di gananye.



Dikgwetlho

Ditharabololo tse di kgonegang



Pharologantsho ya tlhopho.

Pharologantsho ya tlhopho e tshwanetse go akaretsa katiso le maitemogelo a temothuo mo malobeng.



Bopaki jwa bokgoni le boineelo ka bajaboswa ba ba akanngwang.

Go rotloetsa seabe sa mekgatlho ya dikuno mo tlhophong ya bajaboswa gammogo le mo kemonokeng ya bantshadikuno.





Kemonokeng ya baamogedi.





Bathati mo Lefapheng la Merero ya Mafatshe ga ba tlhaloganye temothuo.





Boradipolotiki ga ba itse temothuo.





Theboloditirelo e e bonya - ditheko tse dintsi di gananye.

Ditirego tsa tsamaiso di tshwanetse di tseleganngwe le go tsamaisiwa ke batho ba ba nang le kitso.



Tuelelo e e bonya ya lefatshe.

Ditirego tsa tsamaiso di tshwanetse di tseleganngwe le go tsamaisiwa ke batho ba ba nang le kitso.



Dipholisi tse di tlholang di fetofetotswe.

Se se ithutilweng mo tiragatsong se tshwanetse go diragadiwa.



Lefatshe le le losi, ga le a lekana.

Ditlhokego tse dingwe jaaka loruo, metšhine le molato wa ntshodikuno di tshwanetse di nne teng fela di tloga.





Dikadimo tsa ntshodikuno

Bantshadikuno ba iphitlhela ba le mo thateng ya boutlwelobotlhoko jwa ditheo tsa kadimo tse keletsokgolo ya tsona e seng sepe fela fa e se poelo.



Dikgwetlho

Ditharabololo tse di kgonegang



Bantshadikuno ba fisegela go bona kadimo, mo e bileng ba se nang maatla a boipuelelo, e ka nna mo kelong ya morokotso, kgotsa mo tlhotlhweng ya ditsenngwateng tsa bona.

Land Bank e tshwanetse go thusa bantshadikuno ka matlole ka tlhamalalo gore ba kgone go ipuelela go bona diphokoletso tse dikgolo.



Bantshadikuno ga ba engwe nokeng le go gakololwa sentle ka thekiso ya dithoro tsa bona.

Bantshadikuno ba tlhoka kgakololo e e ikanyegang ka mebaraka ya dithoro.



Ditheo tsa matlole di adima fela madi a di a bonang go tswa Land Bank le IDC fela ga di robe mesola ya dikelo tsa morokotso tse di kwa tlase.

Go tshwanetse go nne le go nna mo pepeneneng mabapi le dikelo tsa morokotso.



Ka dinako dingwe dikadimo di rebolwa thari.

Dikadimo di tshwanetse go rebolwa go sa le gale go letla bantshadikuno go ipaakanyetsa dijalo sentle.



Diphokoletso go tswa ditlamong tse di tlamelang ka ditsenngwateng ga se gantsi di fetisediwang kwa bantshadikunong.

Bantshadikuno ba ba tlhabologang ba tshwanetse go ungwelwa mo diphokoletsong.





Seabe sa puso

Makgetho a diromelwateng a tshwanetse go tlhongwa go sireletsa bantshadikuno ba selegae.

Puso e tshwanetse go rwala ditshenyegelo tsa 35% tsa ditshenyegelo tsa ntshodikuno tse gajaana di sa akarediwang ke inšorense ya ditsenngwateng.

Go tshwanetse go nne le ketleetso ya mmuso go fetolela mebu e e swagafetseng kwa jalong ya phulo.

Puso e tshwanetse go duelela tshelo ya llaeme ka tshiamiso ya pH ya mmu.

Puso e tshwanetse go duelela tshelo ya fosefeite koo dilekanyo tsa fosefeite di leng kwa tlase teng.

Mananeo a kemonokeng mo bantshadikunong ka mafapha a a farologaneng a tshwanetse go gokaganngwa.

Kadimo ya balemisi go mekgatlho ya dikuno e tshwanetse go akanngwa go tokafatsa theboloditirelo.

Go tshwanetse go elwe tlhoko thusosešwa ka matlole le tsosoloso ya didiriso tsa temothuo.

Dikarolo tsa tshomarelo ya naga le mmu mo Lefapheng la Temothuo di tshwanetse go matlafadiwa le go nonontshiwa.

<fn>PulaImvula.WaterMaize.2009-09.tn.txt</fn>
Water (Maize) Setswana

Go tlhaloganya modiko wa metsi



Instructions:

Folio strap: Tlaleletsoboleng

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa Ntshodikunong ya Mmidi mo Kaeding ya Nosetso

Photos: Use the water cycle photo

Use the transpiration photo



Lefatshe le na le mothama o o lekanyeditsweng wa metsi o o tsamayang ka go dikologa o sa eme. Se se itsege jaaka modiko wa metsi kgotsa modiko wa sehaeteroloji.

Modiko o dirilwe ka dikarolokgolo di le mmalwa, e leng:

Mowafalo le phufulelo;

Kgatselo/phokafalo;

Phothoselo (precipitation); le

Kgobokanyo.



Mowafalo

Mowafalo e diragala fa letsatsi le lelofatsa metsi mo dinokeng kgotsa matamong mme metsi a bo a fetoga phufudi. Phufudi e ya metsi e tswa mo nokeng kgotsa letamong mme e tsene mo moweng.



Phufulelo

Phufulelo ke tirego eo ka yona dimela di ntshang metsi ka matlhare a tsona. Phufulelo le mowafalo ke ditirego tse pedi tse ka tsona metsi a busediwang mo moweng.



Kgatselo/Phokafalo

Kgatselo ke tirego eo ka yona phufudi ya metsi e mo moweng e tsidifalang le go fetogela gape go nna seedi le go dira maru.



Phothoselo (kgakologo)

Phothoselo e diragala fa metsi a gatsetse ka bontsintsi mo mowa o sa tlholeng o kgona go a tshwara. Maru a nna bokete thata mme metsi a wela gape kwa lefatsheng ka sebopego sa pula, sefako, serame kgotsa segagane.



Kgobokanyo

Fa metsi a wela gape mo lefatsheng jaaka photlhoselo, a ka wela gape mo lewatleng, matamong kgotsa dinokeng kgotsa a feleletsa a le mo mmung. Fa a feleletsa a le mo mmung a tlaa nwelelela mo lefatsheng le go nna karolo ya "metsi a mo mmung" a dimela le diphologolo di ka a dirisang, kgotsa a tlaa elela ka merwalela le go kgobokana mo melapong, matamong, dinokeng mme kwa bofelong mo lewatleng - mme tirego e e bo e simolola gape.



Goreng dimela di tlhoka metsi?

Metsi a tshola semela se eme tswe! Dirwe tsa semela se se tshelang di le 90% kgotsa go feta ke metsi. Bontsi jwa matute a disele ke metsi mme se se tshola tlhale ya semela e gagametse. Fa semela se tlhaela metsi se a swaba le go lepelela. Tatlhegelo e e tseneletseng e ka tlhola loso.

Metsi a tsidifatsa semela ka tsela ya phufulelo.

Metsi ke matheriale wa go aga, oo mmogo le khabonodaekosaete, dimela di di dirisang go dira dikhabohaetereite.

Metsi ke serarolosi mme se tsamaisa dimenerale tse di rarolositsweng mo mmung go tsena ka medi go ya le semela sotlhe.







<fn>PulaImvula.Weather.2007-11.tn.txt</fn>
Weather Tswana



Ponelopele ya maemo a loapi a setlha sa ntshodikuno sa selemo sa 2007/2008



Instruksies:

Folio strap: Maemo a loapi

Byline: Corné Louw, Raikonomi wa temothuo: Ntshodikumo/Ditsenngwateng, Grain SA.

Setshwantsho 1 - Ngwanaitseele

Setshwantsho 2 - Sedimonthole

Setshwantsho 3 - Ferikgong

Setshwantsho 4 - Bothaville

Setshwantsho 5 - Reitz

Setshwantsho 6 - Scheizer-Reneke

Setshwantsho 7 - Bethal

Kgonegalo

Dikgwedi



Pula ya setlha se se fetileng, bogolo segolo paka e e masisi go tswa Ferikgong 2007 go ya Mopitlwe 2007 e ne e le komelelo le go gaisa 1992, fa go ne go tshwaiwa komelelo e e maswe. Go ne go na le dikgaolo dingwe, segolo bogolo go dikologa Gauteng le dikarolo tsa bophirima tsa Mpumalanga tse di itemogetseng komelelo e e maswe go gaisa fa e sale 1912.



Go ya ka rre Johan van den Berg wa ARS, go na le ditshupo tsa tlhagelelo ya La Nina e e maatla. Go solofetswe gore tshusumetso ya La Nina e tlaa itemogelwa bonnye go fittha ka letihabula la 2008. Dipholo tsa se ke gore dikgonegalo tsa dipula tse dintle di kwa godimo thata ka paka e e masisi go tswa Sedimonthole 2007 go ya Mopitlwe, 2008.



Ditshwantsho 1 - 3 di supa dikgonagalo tsa go amogela bonnye pula e e tlwaelegileng. Dikgaolo tse ditshetlha di supa pula ya tlwaelo, tse ditala di supa pula e e kwa godimo gapalogare, fa tse di borokwa di supa pula e e kwa tlase ga palogare. Diponelopele tsa dikgwedi tse di tlang di supa pula ya palogare (losetlha) go ya go feta palogare (botala) e e solofetsweng Dikgonagalo tsa pula di dintel bogolo segolo tsa Sedimonthole 2007 le Ferikgong 2008.



Ditshwantsho 1 - 3: Kgonegalo (%) ya bonneje pula ya kgotsatlaelo.

Bophitshwa: Kwa tlase ga 20% ya pula ya palogare/tlwaelo.

Bophitshwa: 20% - 40% ya pula ya palogare/tlwaelo.

Bosetlha: 40% - 60% ya pula ya palogare/tlwaelo.

Botala: 60% - 80% ya pula ya palogare/tlwaelo.

Bopududu: Go feta 80% ya pula ya go feta thata palogare/tlwaelo.



Ditsholofelo tsa dikgaolo ka bongwe ka bongwe. Kgonegalo ya kamogelo ya pula bonnye 20mm ka paka ya malatsi a le 10 e baleletswe dikgaolo dingwe - se se ka bonwa mo Ditshwantsho 4 - 7. Ditsholofelo tse di thailweng mo palogareng ya pakatelele di supiwa ka bohibidu mme dikgoaolotsa setlha se (2007/2008) di supiwa ka bopududu: Dikgaolo tse dipududu di supa kgonagalo e ntlé ya pula ya fa godimo ga palogare. Go lebilwe tswelelo ya La Nina, Dikgonagalo tsa pula e ntle di mo go Sedimonhole kwiole ya ntlha ya ferikgong le tshimologo ya Tlhakole, 2008 go ya mopitlwe, 2008.



Tshedimosetso e e fa godimo e kgobokantswe ke rre Johan van den Berg wa ARS. Tshedimosetso go ya pele e ka bonwa mo webosaeteng ya Grain SA.

<fn>PulaImvula.Weeds(maize).2011-09-27.tn.txt</fn>
Weeds (Maize) (995 words) Setswana
Akanya taolomofero ka "spray rig"
Instructions:
Folio strap: Taolomofero
Byline: Kgannyana e rometswe ke montshakuno yo o rotseng tiro
Morago ga go jwala mo setlhajalong sa Diphalane go ya bogareng jwa Sedimonthole, 2010, dikgaolo tsa ntshokuno ya mmidi di le dintsi di ne tsa amogela pula e e kwa godimo ka dipaka tse di sa atologanang thata. Mo dipolaseng di le dintsi maemo a a kgobotlegang a ne a thibela taolomofero e e nonofileng ya semotšhine mo gare ga mela, setlha sotlhe.
Bantshakuno ba ba se kileng ba dirisa taolomofero ya sekhemikale, le go sa kgatshang pele ga tlhogo ya dimela kgotsa ba ka se ka ba tshela dikhemikale morago ga tlhogo, ba ka kopana le mathata a magolo a mefero mo setlheng se se tlang se. Dimela tsa mofero tse di kgonneng go ungwa di tlhodile dipeo di le dimilione tse di tlaa bong di anamisitswe mo masimong pele ga setlha sa ntshokuno sa selemo se se tlang se.
Bantshakuno ba go lema go le gonnye le bona ba itemogetse mathata a taolomofero a a boitshegang mo masimong fa sediriso se ne se sa kgone go dirisiwa go kgatshetsa lenaneo la taolomofero le le rulaganeng la mefero pele le/kgotsa ka jwalo. Ka jalo go botlhokwa go tllhatlhoba masimo a a tlileng go jwalwa gore go tle go lemogiwe paterone ya kanamo ya mefero e e mathata. Khemikale e e nepagetseng le lenaneokgatsho le le nepagetseng, gammogo le moemedi wa gago wa taolomofero, jaanong di ka rulaganngwa.
Ka maemo a a kgobotlegang a a sa leng gona gammogo le pula e e setseng e amogetswe mo go Phatwe, go bonala sentle fa maemo a kgobotlego a tlaa kgoreletsa gape tlhagolo ya mofero ka metšhine le ditiro tsa kgatsho ya taolo ka khemikale le monongwaga. Go atlanegisiwa ka jalo gore fa o ntse o ikantse taolomofero ya semotšhine fela, go akanngwa ka tshwetso ya go reka "spray rig" se se tshwanetseng.
Mehuta ya "spray rigs"
Rigs tsa ntlhatharo
Mediro e e farologaneng e mentsi ya "spray rigs"e e siametseng go gokelelwa mo ntlhatharong ya terekere ya gago, go akaretsa ditanka tsa dilitara tse 600 le 1000 le dibumu tsa boleele jwa dimitara tse 12 go ya 16, e ka bonwa mo mebarakeng ya selegae. Diyunite tsa ditanka tsa dilitara tse 1 000, di tshwanetse go dirisiwa fela mo diterekereng tse di nang le mothamo wa llifite ya ntlhatharo wa ditono tse 1.5 kgotsa go feta.
Diyunite tse di dirilweng mono gae di tlhotlhwa e e utlwalang sentle mme le dikarolwana tsa tsona di fitlhelelwa botlhofo mo setlheng. Fa o ka reka yunite e e rometsweng go tswa ntle, netefatsa gore agente ya gago e go tlhomamisetsa go ka bonwa ga dipompo tsa kemisetso kgotsa didaeforamo tsa pompo le go tshola metseletsele ya dinosele tsa kgatsho ka gale. Tshelo nngwe le nngwe e tlhoka dinosele tse di kgethegileng tse di nang le dipaterone tsa kgatsho le melongwana e e farologaneng. Ditshetelo tsa kgatelelo tsa nosele nngwe le nngwe di botlhokwa thata mo go netefatseng gore go fitlhelelwa bogolo jwa lerothodi jo bo nepagetseng jwa tshelo e e rileng go bona tiragatso e e kwa godimodimo ya sebolayatlhatshana se se tshetsweng.
Diyunite tse di gogwang
Fa o kgonne go reka yunite e e gogiwang, se se na le mosola o mogolonyana go na le yunite e e gokelelwang ya ntlhatharo. Konalo ya thulaganyo ya haeteroliki ya ntlhatharo, e a tlosiwa mme terekre le "spray rig" di dira yunite ya semotšhine e e lekalekanang le go tlhola bokgoni jo bo kwa godimo le katisegelo ya mmu e potlana. Diyunite tsa dilitara tse 2 000 gape di kgontsha kgatsho ya bogolo jwa masimo pele o ka ya go tlatsa motswako wa tanka. Gakologelwa botlhofo jwa go nyalantsha sebaka magareng sa maotwana mo yuniteng e e gogwang go tlaa tsamaelana le a terekere mo katoganyong ya mela ya polantere ya gago ya phitlhelelo e e bonolo ya dilaodi go tswa setilong sa mokgweetsi.
Bonnye jwa tlwaelo jwa tshelo ya metsi mo motswakong wa tanka o o rileng e ka nna dilitara tse 200 ka heketara go netefatsa kapeso ya kgatsho e e lolameng ya boalogodimo jwa mmu. Tanka ya ntlhatharo ya mothama wa dilitara tse 600 ka jalo e tlaa apesa diheketara tse tharo pele ga tlatso le tswakanyo ya dikhemikale tsa tshelo e e latelang.
Fa o rulaganyetsa tiro ya kgatsho tsaya tsia kgaolo e e yang go kgatshiwa, ditekanyetso tsa nako, go nna teng le phitlhelelo ya metsi a a tshwanetseng, palo ya diterekere le didiriso tse di gona go tsenyeletsa le tereilara e e nang le tanka ya mothama wa bonnye jwa dilitara di le 5 000. Go gakololwa gore tereilara ya metsi a a tlaa dirisiwang e tlamelwe ka pompo e e nang le mothamo wa bogolo jo bo lekanetseng gore tanka ya ntlhatharo kgotsa tanka ya tereilara, e tladiwe ka bonako.
Thulaganyo le tlamelo ya didiriso e tshwanetse e dirwe ka kelotlhoko e le gore go tle go fokodiwe motsamao mo masimong ka setlha sa jalo. Temothuo ya segompieno e e nang le poelo e ka se fitlhelelwe kwa ntle ga kitso e e siameng ya taolomofero ya sekhemikale le tshelo e e nonofileng ya yona ka sediriso sa kgatsho se se nepagetseng. Ka gale dirisa agente kgotsa mogakolodi yo o nang le maitemogelo go thusa mo togamaanong le tshelo ya dibolayatlhatshana le dibolayasenyi.
Fa o se na maatlakgogo a terekere a a lekaneng kgotsa khepetlele ya go itlamela ka didiriso, akanya ka go dirisa rakonteraka yo o nang le "spray rig" se segolo. Ditlhotlhwa go tswa go borakonteraka di ja magareng ga R65 le R100 gammogo le disele. Kgaolo e kgolo ya masimo e ka dirwa mo motshegareng le bosigong ka thuso ya dithulaganyo tsa GPS. Fela le gale netefatsa pele o tsena mo dithulaganyong gore rakonteraka o tlaa nna teng ka nako fa a tlhokega le gore lotlhakore longwe le longwe lo tlhaloganya sentle ke didiriso dife tse di tlaa tlhokegang le go tlamelwa ka lotlhakore longwe le longwe. Borakonteraka bangwe ga ba na ditanka tsa metsi le ditoroko tse e leng tsa bona. Fa o ka se kgone go tlamela ka mothamo wa metsi a a tlhokwang ke "spray rig" sa rakonteraka, tatlhegelo ya nako le nonofo e tlaa tlhola kgotlhang le boitlhobogo mo mefameng yoobedi.
Ditshenyegelo tsa go nna le didiriso tse e leng tsa gago, le tshiamelo ya go kgatsha ka nako e o e batlang ka heketara di tshwanetse go lekalekanngwa kgatlhanong le ditshenyegelo gotlhe tsa fa tiro e ka dirwa ke rakonteraka. Mosola o o tlaleletsang ke gore gantsi borakonteraka ba le bantsi ba na le kitso ya dikhemikale le metswako ya ditanka e e yang go dirisiwa, kgotsa ba dirisana thata le badiragatsi ba tshelo ya dibolayatlhatshana.
Go mo dikgatlhegelong tsa gago go baya tiro ya kgatsho efe le efe leitlho ka dinako tsotlhe. Go sa ntse gape go le botlhale go bua le ditlamo tsa dikhemikale di le mmalwa go tshwantshanya ditshenyegelo tsa tshelo tsa dikhemikale ka heketara le go sekaseka seemo sa tirelo e o tlaa e newang. Gakologelwa gore motlamela ka dikhemikale ofe le ofe o theogetse thata mo setlheng, mme o ka nna a se ke a kgona go go tlhokomela go lekane mabapi le thuso ya tswakanyo ya dikhemikale ya ditanka le atejufante le go baya dikelotshelo leitlho. Kwa ntle ga maitemogelo go bonolo, le tota go le maikaelelo a a siameng, go tshela dikhemikale go le gonnye kgotsa go fetisa.
<fn>PulaImvula.Weeds.2008-02.tn.txt</fn>
Weeds Tswana



Mefero - khutso ya ntshodikuno ya dijalo



Instructions:

Folio strap: Taolomofero

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa kaeding ya Grain SA: Ntshodikuno le Thekiso ya mmidi e e tsweletseng.

Photo 1: Tshimo e, kwa Kapabotlhaba ga e a kgatshiwa ka sebolayatlhatshana sepe, ka jalo e tletse mefero.

Photo 2: Tshimo e, le yona kwa Kapabotlhaba, e ne ya kgatshiwa ka sebolayatlhatshana fela fa morago ga go jala.

Photo 3: Malepa mo setshwantshong se ke go lepa semela sa mmidi.

Photo 4: Filetara ya sekgatshi e thibane.

Photo 5: Dinosele tsa sekgatshi di thibane.

Photo 6: Thibano e ka nna teng fa sekgatshi se sa phepafadiwe le go tlamelwa.



Ditshwantsho 1 le 2 e sale tsa tshimo ele kwa Kapabothaba - e e nang le mefero ga e a ka ya kgatshiwa ka sebolayatlhatshana sengwe fa e le gore e nngwe e ne ya kgatshiwa fela morago ga jalô - pharologano e mo pepeneneng!



Mofero ke eng?

Semela sengwe le sengwe se se tlhogang fa se sa batlegeng kgotsa tlhokegeng teng, se ka bidiwa "mofero". Mefero ke bothata mo temodithorong ka gore e gaisanela bongola le dikotla, e ka dira mathata ka nako ya thobo, e ka kgotlela le go taka dithoro, dipeo tsa yona di ka nna botlhole mme e ka suba disenyi le malwetse a a amang sejalo se se solofetsweng.



Mefero e anama bonolo e bile e golela ka bonako thata. Gantsi e na le thulaganyomedi e e godileng sentle mme e inyalanya bonolo le maemo a mantsi. E bokete go laolwa, e thata e bile e gaisanela ka mafega bongola le dikotla tsa mmu, le dijalo. Mefero e na le ditsela tse di farologaneng tsa go intsifatsa mme di tshwanetse go tsewa tsia thata fa taolomofero e rulaganngwa. Mefero e kgona go ungwa (gantsi ka bonako le phophomo), mengwe e na le dikutu tsa ka fatlase (medithola) mengwe e na le medimetlange e namang mo boalogodimong, mengwe e na le digwete fa mengwe e na le digwere. Mo mabakeng mangwe jaaka mo monakalading, e dira peo, e na le segwere le medithola - se se e dirang bokete segolo go laolwa. Dipeo tsa mefero fa gongwe di tshela paka e telele - di kgona go leta mo mmung go fitlhelela maemo a di siamela go ka mela. Gape dipeo tsa mofero ga di ke di tlhogela gongwe tsotlhe - dingwe di a mela fa dingwe di tlaa mela moragonyana. Tlhogo e, fa gongwe e rumolwa ke go lema mmu.



Medi ya mefero fa gongwe e tsenelela kwa teng thata go na le medi ya dijalo ka jalo e kgona go falola bonolo. Mefero ya motlhogelaruri gantsi e na le dipolokelo tse dikgolo tsa dijo mo dikarolong tsa tsona tse di ka fa tlase ga mmu - gape se se e kgontsha go emelana le maemo a kgolo a a bokete.



Mefero e ka digela modikotshelo wa yona mo sebakeng se se ka fa tlase ga ngwaga - kgotsa mo setlheng (yona e bidiwa mefero ya sengwaga), kgotsa e ka tshela go feta ngwaga fela kwa tlase ga dingwaga tse pedi (yona e bidiwa mefero ya ngwagapedi), kgotsa e ka tshela lobaka lo loleele le go ungwa ngwaga le ngwaga (yona e bidiwa mefero ya motlhogelaruri).



Keng go le botlhokwa go laola mefero mo dijalong?

Mefero e gaisanela le dijalo bongola jwa mmu dikotla, sebaka le lesedi. Kgaisano e e kgoreletsa kgolosejalo le go diegisa tswelelo, ka go eira jalo e fokotse thobo ya dijalo. Kgaisano e e ka tlhola kgotlelego ya peo ya dijalo, phokotsego mo thobong kgotsa phokotsego mo bolennye jwa peo ya sejalo. Kgaisano e e dirwang ke mefero e farologana go tswa sejalong go ya sejalong le go tswa moferong go ya moferong - e ka tlhola phokotsego ya thobo ya dijalo ka bonnye jwa 10% kgotsa ka bogolo jwa 98%.



Mefero e simolola go gaisana le dijalo fela fa e setse e tlhabolotse thulaganyomedi ya leruri - fela fa e fetile kgato ya botlhogela. Taolomofero e tshwanetse go totisiwa go thibela kgaisano le dijalo, gammogo le go thibela mofero ga ungwa peo mme ka jalo o a itshamatlhela go gaisana le dijalo tse di tlang moragonyana.



Molemi mongwe le mongwe yo o tlhoafetseng ka ntshodikuno ya dithoro o bolotsa ntwa kgatlhanong le mefero - ke yona mmabamogolo wa molemi. Ka kakaretso mefero e laolwa semotŝhine kgotsa ka go dirisa sebolaya tlhatshana - kgotsa ka go dirisa kopano ya mekgwa yoobedi. Taolomofer e e nonofileng e tshwanetse gore mo tshimong eo go lemilweng fela dijalo mo go yona - e tlhole gore go se nne le mofero got Lhelele. Boammaaruri, le gale ke gore dilo di ka fosega mme mefero ea se ka e a tlhagolwa sentle.



Ke eng se se tlholang taolomofero e e bokoa?

Go na le mabaka a motheo a le mararo a a tlholang taolomofero e e bokoa - lengwe le amana le didiriso tsa go tlhagola, lengwe le amana le didiriso tsa kgatsho mme la bofelo ke maemo a loapi (bosa).



Didiriso tsa tlhagolo

Taolomofero e e bokoa e ka nna fa:

Dikara tsa go tlhagola di sa katologanngwa ka tshwanelo gore di fitlhelele kgaolo yotlhe ya mmu fa gare ga mela ya dijalo (di ka nna tsa bo di fedile mo di sa tsaaneng tema).

Tiro ya go tlhagola e sa dirwa go fitlhelela boteng jo bo nepagetseng - medi ya mefero ya motlhogelaruri e ka tlhogelwa mo mmung o o bongola o o tlaa di kgontshang go gola gape.

Tiro ya tlhagolo e sa dirwa ka lebelo le le nepagetseng - go botlhokwa go tlhagolwa ka bonako jo bo lekaneng gore gore go tlhanyaololwe mmu go lekane.

Mmu o le metsi thata ka jalo mefero e e kumotsweng e sala e ntse e amana le mmu e kgone go tswelela go gola.



Didiriso tsa kgatsho

Taolomofero e e bokoa e ka nna fa:

Khaliboreišene ya sekgatshi e fosagetse.

Tepo ya nako ya taolomofero e ne e sa nepagala.

Sebolayatlhatshana se se dirisitsweng se ne se sa tshwanela mofuta wa mofero o o mo tshimong.

Filetara ya sekgatshi e thibane (setshwantsho 4).

Dinosele tsa sekgatshi di thibane (setshwantsho 5).

Go dirisitswe mofuta wa dinosele o o fosagetseng (gakologelwa go dirisa dinosele tsa khoune go kgatsha mo dimeleng, le dinosele tsa sesarasari go kgatsha mmu).

Sekgatshi se se ke sa phepafadiwa le go tlamelwa sentle morago ga setlha se se fetileng - dithibano tse di farologaneng di ka diragala, gammogo le jego ka ntlha ya dikhemikale tse di saletseng mo sekgatshing.



Maemo a loapi (bosa)

Dikhemikale dingwe di tlhoka pula morago ga kgatsho gore di nonofe - fa go se na pula gona ga di ne di dira.

Paka e e mogote thata le go oma le yona e ka dira gore dikhemikale di se ke tsa dira.

Pula e ntsi thata morago ga masimo a se na go tlhagolwa e ka dira gore mefero e jalwe sešwa.



Botlhokwa jwa taolomofero ga bo na mafoko a a ka bo tlhalosang - kwa ntle ga taolomofero e e tshwanetseng, thobo e e eletsegang ga e ka ke ya fitlhelelwa. Le mororo go umakilwe mabaka a mantsi mo kgannye e fa godimo gore gore ke eng taolomefero e ka se ke e a nna tlhololo, dintlha tse dintsi di amana le tsamaiso - gongwe go setse go le thari mo setlheng seno, fela dithuto tse di ithutilweng mo setlheng seno di tlaa nna mosola mo setlheng se se tlang. Re tshwanetse ga dira bojotlhe go dira diphoso tse "dintšhwa" fela ka go ithuta mo diphosong tsa rona tsa monongwaga le go dira dipaakanyo tsa isagwe.

<fn>PulaImvula.Weeds.2008-04.tn.txt</fn>
Weeds Tswana

Re boloditse ntwa kgatlhanong le MEFERO



Intructions:

Folio strap: TAOLOMOFERO

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemi la Grain SA



Mmaba yo o setlhogo wa moemi ke mofero mme mo lenaneong la tlhabololo la rona re sweditse gore o, ke ngwaga wa go bolotsa ntwa kgatlhanong le yona!



Mo dikgaolong tse dintsi koo go ntshiwang dijalo tsa selemo teng seno e ntse setlha sa ntshodikuno se se siameng thata. Bomadimabe ke gore fa maemo a siametse dijalo, fela jalo a siametse le mefero. Monongwaga go ntse le masimo a go ntseng bokete go bona dijalo mo gare ga mefero mme tatlhegelo e se se e lereng mo moleming e tlhomola le moloi pelo. Mo dingwageng tse di mmalwa tse di fetileng balemi ba gogile bokete e bile go ntse bokete go dira poelo - ga re kitla re kgona go latlhegelwa ke dithoro go sa tlhokege.



O ka gakgamala gore keng go tlhokega go tshwenyega ka mefero mo go moranang. Gajaana, go tlaa bo go se mosola go lekalo go laola mofero mo dijalong tsa gajaana gonne e setse e dirile tshemnyo (hwa ntle ga go e thibela go ungwa go kgotlela masimo mo ngwageng o o tlang). Fela le gale go lwantsha mmaba ka botlalo, o tlhoka go itse mmaba - ga o ka ke o a lwantsha selo se o sa se itseng e bile o ka se ke oa se lemoga. Nako e ke yona tota nako e e siameng go tsamaya mo masimong a gago go bona gore ke mefero efe e e tlhogang moo - mefero e e leng foo jaanong jaana e tlaa bo e le teng le ngwaga o o tlang (le ngwaga morago ga yona fa o sa tsee dikgato tse di gagametseng go e laola).



Tlhaola mefero

Tshwaya gore ke mefero efe e e tlhagelelang thata mo masimong afe.

Batlisisa ka mefero e o e boneng- a ke ya:

Matlharephaphathi;

Matlharemasesane (sekabojang);

E intsifatsa jang - a ke ka peo, kgotsa medi, kgotsa digwere, jj.

Ke tsela efe e e gaisang go fedisa mefero eo mo dijalong (thefosanyodijalo taolo ka metšhine kgotsa taolo ka dibolayatlhatshana)?

Mefero e e ka tlhaselwa ka paka efe ya ngwaga e ka nna mariga pele o jala sejalo se se latelang)?

Ke dikhemikale dife tse di kwadiseditsweng go dirisiwa mo meferong eo?

Dikhemikale tse di ka tshelwa leng mo meferong kgotsa mo mmung?



Fela fa o setse o na le tshedimosetso yotlhe ka ga mefero e e leng bothata jwa gago, o tlaa bo o le mo maemong a a botoka go e laola setlha se se latelang - nna o le malalaalaotswe gore o tle o fenye ditlhabano, kwa bofelong o fenye ntwa!



<fn>PulaImvula.Weeds.2009-11.tn.txt</fn>


Weeds (Maize) Setswana



Mefero le taolo ya mofero



Instructions:

Folio strap: Taolo ya mofero

Byline: Tshedimosetso e bonwe go tswa kaeding ya Tlhagiso mo Ntshodikunong ya Mmidi



Semela sengwe le sengwe se se tlhogang fa se sa batlegeng kgotsa eletsegeng teng se ka bidiwa mofero. Mefero ke mmaba wa montshadikunothoro - e gaisanela bongola, lesedi le dikotla, e tlhola mathata ka nako ya thobo, e ka leswefatsa kgotsa ya senya mmala wa dithoro, peo ya yona e ka nna botlhole e bile e ka fitlha disenyi le malwetse a a ka amang dijalo tse di ikaeletsweng.



Mefero gantsi e itsege ka ntshopeo e e bonako le e ntsintsi, e anama ka bonako le go gola ka bonako. Gantsi e na le thulaganyomedi e e nonofileng sentle, mme e inyalantsha le maemo a mantsi. E bokete go laolwa, e thata mme e gaisanela ka bogale bongola le dikotla mo mmung le dijalo. Gale mefero e butswa e sa le mennye thata ka jalo e ungwa le go ata ka bonako.



Medi ya mefero gale e tsenelela kwa tengteng le ka go ikala go na le medi ya dijalo, ka jalo e kgona go falola bonolo. Mefero ya motlhogelaruri gantsi e na le dipolokelo tsa dijo tse dintsi thata mo dikarolong tsa yona tse di ka fa tlase ga lefatshe - gape se se e kgontsha go emelana le maemo a a bokete a kgolo.



Mefero e ka digela modikotshelo wa yona kwa tlase ga o le mongwe fela - kgotsa mo setlheng (yona e bidiwa mefero ya sengwaga), kgotsa e ka tshela go feta ngwaga fela e seng go feta ngwaga tse pedi (yona e bidiwa mefero ya sengwagapedi), kgotsa e ka tshela lobaka lo loleele le go tsala ngwaga le ngwaga (yona e bidiwa mefero ya motlhogelaruri).



Ke eng se se botlhoka go laola mefero mo dijalong?

Mefero e gaisanela bongola jwa mmu, dikotla, sebaka sa lesedi, le dijalo. Kgaisano e e kgoreletsa kgolo ya dijalo le go dia go gola, ka jalo e fokotsa thobo ya dijalo. Kgaisano e e ka tlhola kgotlelego ya peo ya dijalo, thobo e e fokotsegileng kgotsa phokotsego mo bolennye jwa peo ya dijalo. Kgaisano e e dirwang ke mofero e farologana go ya ka sejalo le sejalo, le ka mofero le mofero - e ka tlhola bonnye phokotsego ya thobo ya dijalo ya 10% kgotsa bogolo jwa 98%.



Mefero e simolola go gaisana le dijalo fela fa e setse e dirile thulaganyo ya medi ya leruri - fela fa e setse e fetile kgato ya botlhogela. Taolomofero e tshwanetse e totisiwe go thibela kgaisano le dijalo, gammogo le go thibela mofero go dira peo, ka go dira jalo o ipaakanya sentle go gaisana le sejalo se sengwe mo nakong e e tlang.



Mekgwa ya taolomofero

Go na le mekgwa e megolo ya taolomofero e le mebedi - wa semotšhine le wa sekhemikale. Mo mabakeng a le mantsi tlhagolo e le yosi, kgotsa kopanyo ya dibolayatlhatshana le tlhagolo, e ka nna thulaganyo ya seikonomi e e botoka go e dirisa. Tlhopho ya mokgwa e tlaa ikaega ka thato, maitemogelo le kitso ya montshadikuno, gammogo le go nna teng ga badiri, diterekere le didiriso - bogolosegolo ka nako ya go jala le fela fa morago ga foo.



Tsamaiso ya mofero e tshwanetse go tsewa jaaka karolotlhogelelo ya temommidi mme e tshwanetse go tsewa tsia ka nako ya temommu, paakanyo ya boalopeo, jalo le ka dikgatokgolo tsa dijalo.



Taolomofero ya semotšhine

Taolomofero ya semotšhine e akaretsa go sega mefero, go thiba mefero go ungwa, kgotsa sa botlhokwa thata go kumola mofero o dirisa terekere le sediriso se se maleba. Taolomofero ya semotšhine e maleba thata pele ga jalo (go tshola tshimo e le phepa) le ka nako ya dikgato tsa pele tsa kgolo ya sejalo. Go botlhokwa go laola mefero fa e sa le menana le go thibela kgaisanelo ya bongola jwa mmu, gammogo le fa dijalo di sa le dinana, e le go netefatsa gore go tlhagola ga go senye medi ya dijalo. Mefero e e itshetletseng e na le thulaganyomedi e e godileng sentle mme taolo e e nonofileng ya semotšhine ya yona e tlaa tshwanela go tsenelela mme e ka senya medi ya dijalo.



Taolomofero ya sekhemikale

Go na le diedi, dithoro le digase tsa sekhemikale tse di ka dirisiwang go laola mofero. Selekanyo se se nepagetseng le teponako e e tshwanetseng mo tirisong ya dibolayatlhatshana ke ya botlhokwa thata.



Dikhemikale di ka farologantshiwa jaaka dibolayatlhatshana tse di tlhophang le tse di sa tlhopheng. Dibolayatlhatshana tse di sa tlhopheng di bolaya semela sengwe le sengwe se di amanang naso, fa e le gore sebolayatlhatshana se se tlhophang se tlaa bolaya fela mofero o o rileng kwa ntle ga go ama dijalo gotlhegotlhe. Dibolayatlhatshana tse di sa tlhopheng di ka tshelwa fa gare ga mela ya dijalo ka go dira jalo tsa bolaya mefero kwa ntle ga go tshwaetsa dijalo.



Dibolayatlhatshana di sa ntse gape di dira ka ditsela tse di farologaneng di le pedi - dingwe di dira ka go ama (kgoma) fa dingwe di dira ka go monyela. Dibolayatlhatshana tsa kamano di tshwaetsa ditogwa tsa semela se di amanang naso; jalo go bona dipholo tse di gaisang, go tlhokega kolobetso e e tseneletseng. Tsona di dira sentle thata mo meferong e mennye kgotsa menana. Dibolayatlhatshana tsa monyelo di tsamaisiwa ka fa gare ga semela, ka jalo le fa se kgatshitswe fela mo matlhareng, medi le yona e ka tshwaediwa.



Dibolayatlhatshana gape di ka farologantshiwa go ya pele ka ya pele ga tlhogo (pele dijalo di tlhagelela fa godimo ga mmu); le morago ga tlhogo (morago ga dijalo di sena go tlhagelela fa godimo ga mmu). Dibolayatlhatshana tsa pele ga tlhogo di monyelwa ke kholiophothaele kgotsa medi e e golang, fa e le gore dibolayatlhatshana tsa morago ga tlhogo di monyelwa ka matlhare le dikutu.



Go na le mesola e le mmalwa ya taolomofero ya sekhemikale go na le taolomofero ya semotšhine - mesola e e sa batliweng e mentsi ke:

Go bonako thata go tshela khemikale go laola mefero go na le go e tlosa ka semotšhine;

Dikhemikale di le dintsi di na le go nna lobaka di sa ntse di dira, se se rayang gore ga go tlhokege go dira sepe gape go laola mofero; le

Mo ditlheng tse go tsopotlegang fa go le dithetse thata go ka tsena ka terekere mo masimong, taolomofero ya sekhemikale ke yona e nonofileng thata (terekere ka sekgatshi e ka tsena mo tshimong ka bonako go na le terekere e e gogang setlhagodi).

<fn>PulaImvula.Wheat.2007-12.tn.txt</fn>
Wheat

Go tsenya korong mo Pula- Imvula



Instructions:

Dithoro tsa mariga

Kgatiso e e kgethegileng

Jane McPherson, motsamaisilenaneo wa Lenaneotlhabololo la Grain SA,



Ka go buisa Pula - Imvula e, o tshwanetse wa bo o itse ka ga Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA. Mo nakong e e fetilng, lenaneo le le ne le tlamelwa ka matlole a otlhe fela ke Maize Trust, mme ka ntlha ya seo re ne kgona fela go g atisa dikgang tse di amanang le Mmidi.



O ka bo o lemogile gore fa gautshwane jaana re tsentse dikgang ka Dipeo tsa Oli mo makasineng o - se ke ka ntlha ya tlamelo ka matlole go tswa go Oil and Protein Seeds Development Trust. Jaanong re itumetse go feta go ka go itsise gore re kgonne go bona matlole go tswa go Winter Cereals Trust, mme go tswa mo kgatisong e ya Sedimonthole, re tlaa bo re na le tlaleletso ya kgweditharo ya Pula - Imvula e e tlaa bong e na le dikgang ka Ntshodikuno ya Korong mo dikgaolong tsa pula ya selemo.



Gajaana re tlaa gatisa tlaleletso e fela ka Seesimane le Sesotho mme e tlaa tsenngwa mo phasalatsong ya gale ya lenaneoina ya Pula-Imvula mo Foreisetata. Mo kopong ya rona go Winter Cereals Trust, re kopile diporojeke di le mmalwa go thusa bantshadikuno ba korong ba ba tlhabologang mo Foreisetatabotlhaba le Bogare. Re tlaa jala ditekelelo tsa ditshupo di le pedi - e le nngwe kwa Modderpoort, gaufi le Ladybrand, e le tsa balemi mo kgaolong ya botlhaba mme e nngwe kwa Glen, gaufi le Bloemfonein e le ya balemi ba kgaolo ya bogareng.



Maitlhmo a ditekelelo tse e tlaa bo e le go supetsa balemi mekgwatiriso e e gaisang - mekgwatshugo e e nepagetseng ya tshomarelo e e kwa godimo ya bongola mo dikgweding tsa selemo, tlhopho ya mofutapeo, palopalo ya dimela, nontsho le taolo ya mefero le disenyi. Malatsi a Balemi a le mabedi a tlaa tshwarelwa kwa ditekelelong tsa tshupetso - go siame go utlwa ka dilo, fela go di bona gona ruri ke go di tlhaloganya.



Le fa e bile go na le dikwalo tse dintsi tse di amanang le ntshodikuno ya korong mo dikgaolong tsa pula ya selemo, re tlaa rulaganya kaedi e e kgethegileng ya balemi ba ba tlhabologang mo kgaolong. Tsepamisomogopole e e kgethegileng ya kaedi e, e tlaa bo e le ka mokgwatiriso wa tshomarelo ya bongola - ntlha ya botlhokwatlhokwa mo ntshodikunong ya korong mo kgaolong ya pula ya selemo. Kaedi e sa ntse gape e tlaa nna le dikgaolo ka mmu, semela sa korong, tlhokego ya dikotta tsa korong, dithekeniki ya go jala tse di tlaa akaretsang tlhopho ya mofutapeo gammogo le palopalo ya dimela le matlhajalo, taolomofero mo dijalong tse di golang, taolodisenyi, taolomalwetse gammogo le thobo, peseemo le thekiso.



Morago ga go wetsa khoso, re tlaa bo re neela dikhoso tse tharo (gongwe mo go ba bangwe dikhoso tsa ntšhwafatso) - e le nngwe ya balemisi le tse pedi tsa balemirui, Dikhoso tse di tlaa tlhagisiwa mo nakong ya beke e le nngwe - mo mosong go tlaa rutwa tiori fa dithapama e tlaa nna dintlha tsa katiso mo tirong,



Go kgona go direla balemirui sentle ka botlalo, re tlaa tlhoma ditlhophathutano di le nne tse di totileng ntshodikuno ya korong. Ditlhophathutano tse di tlaa kopana kgwedi le kgwedi, mme mo dipitsong dintlha tsotlhe tse di maleba tsa kgwedi eo e tlaa nna ditlhogo tsa puisano.



Re motlotlo thata go newa tšhono go direla balemi ba korong kwa Foreisetata mme re bonela pele tirisano e utlwalang le balemi, dikgwebo tsa temothuo gammogo le Small Grain Centre mo Bethlehem.

<fn>PulaImvula.Year.2007-12.tn.txt</fn>
Year Tswana

Bokhutlo jwa ngwaga o mongwe mo lenaneotlhabololong la molemirui



Instructions:

Folio strap: Dikgatlhego tsedi kgethegileng

Byline: Jane McPherson, Motsamaisilenaneo la Lenaneotlhabololo la Grain SA

Photo: Kopana le setlhopha sa Bothaville sa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA: Go tswa molemeng ke: Jane McPherson, (motsamaisilenaneo), Willie Kotzé (mogokaganyi wa katiso le tshedimosetso), Debbie Nel (mothusi mo ofising) Jenny Mathews (Motsamaisikhuduthamaga: Grian SA) le Nico Vermaak (motsamaisi: Ditirelo tsa Bokoporasi, Grain SA).



Re tile kwa bokhutlong jwa paka ya thuso ka maltlole le ngwaga wa matlole o mangwe wa Lenaneotlhabololo la Balemi la Grain SA. Tiro yotlhe e e dirilweng monongwaga ke dipholo tsa tlamelo ka matlole eo lenaneo le le e amogetseng go tswa go ba Maize Trust mme go tlhokega gore re lere malebogo a rona, gammogo le ditebogo go tswa go ba ba tswetsweng ke lenaneo le mosola.



Jaaka e le tlwaelo mo mofameng mongwe le mongwe wa tlhabololo tswelelopele e diragala ka mosito wa motho ka sebele mme mo mabakeng a mant e ka tsewa e le bonya - batho bangwe ba tshwarela ka bonako, fa bangwe ba tsaya lobaka go dira diphetogo tse di tlhokegang go tswelela pele go tswa mo seemong sa gajaana go ya maemong a a eletsegang, Sethalo se se bonolo sa tirego ya tlhabololo se eme jaana:



Tsereganyo

No lenaneong la rona, re dira ka nat go tsaya balemirui go tswa mo seemong sa gajaana, se se farologanang go ya ka molemirui go ya molemiruing yo mongwe, go mo isa kwa seemong se se eletsegang sa molemirui wa mogwebi, yo o ikemetseng le yo o tswelelang. Diporojeke tse di farologaneng mo lenaneong le di tlhametswe go samagana le ditlhokego tse di farologaneng tse ditlhopha tsa bolemirui tse di farologaneng.



Sit die Engels is.



Lenaneo le sa ntse le tsamaisiwa go tswa Bothaville. Mo popegotheong ya thulaganyo ya Grain SA, lenaneo le wela mo karolong ya Ditirelo tsa Bokoporasi, e e laolwang ke rre Nico Vermaak. Batlhankedi ba bangwe mo lenaneong ba eme jaana.



Lefelo

Motho

Maitlhomo a Phatlhatiro





Bothaville

Jane McPherson

Debbie Nel

Willie Kotze

Motsamaisilenaneo

Mothusi mo ofising

Mogokaganyi wa Katiso le Tshedimosetso



Zeerust

Tonie Loots

Mogokaganyitlhabololo wa Porofense



Nelspruit

Jerry Mthombothi

Mogokaganyitlhabololo wa Porofense





Nonhlanhla Sithole

Mothusi mo ofising





Cathcart

Phillip Olivier

Mogokaganyitlhabololo wa Porofense



Ladybrand

Johan Kriel

Mogokaganyitlhabololo wa Porofense







Jacinta Motloang

Mothusi mo ofising





Klerksdorp

Amos Njoro

Mogokaganyitlhabololo wa Porofense







Lerato Modise

Mothusi mo ofising





Setlha sa selemo se se sa tswang go feta se ne se le se se bokete mo go maswe ka ntlha ya leuba le le boitshegang le le neng le aparetse dikgaolo tse dikgolo tsa pula ya setlha sa selemo - balemi bangwe ba paletswe ke go jala gotlhelele, bangwe ba jetse mme ba batile ba sa nne le sepe go se roba, fa dikgaolo di le mmalwanyana di ntse le maemo a tlwaelo. Go le gontsi balemi ba jala dijalo ka madi a kadimo - e ka nna go tswa mo dibankeng kgotsa dikgwebo tsa temothuo (old Co-ops) - tota ke balemirui ba ba mmalwa ba ba tsayang inšorense ya ditsenngwateng ka gore dielopoelo mo ntshodikunong ya dijalo di kwa tlase thata mme ba leka go tshola ditshenyegelo di le kwa tlase ka fa go kgonegang ka teng.



Mo setlheng se tshwana le se go na le balemi ba bantsi ba ba sa kgoneng go duela dikadimo tsa bona tsa ntshodikuno mme ka jalo ga ba kgone go fitlhelela thuso go ka jala sejalo se se latelang. Fa motho o dira ka balemirui ba ba tlhabologang ba fa gongwe ba se nang dipolokelo tsa khepetlele, ngwaga o o tshwanang le setlha se se fetileng se, ke matlhotlhapelo mme tswelelopele go fitlhelela kgwebofatso e ka kgoreletsega.



Lenaneo la balemirui le le tsweletseng le tswelela sentle mme re setse re tshwaretse setlhopha se se tlhophegileng sa balemi ba Khoso ya Kgwebo ya temothuo. Neelo ya khoso e mmogo le tiragatso ya tiro ya morago-ga-khoso e tsewa jaaka kgato ya bofelo ya lenaneo, e ree tsayang le molemi go ya kgwebofatsong. Khoso e e kokoanya mmogo tshedimosetso yotlhe e e fitlhelwang mo dikhosong tse dingwe, mme e totile go tsepamisa molemi mo dikgaolong tsa botlhokwa tsa tiragatso tse di tlaa mo kgontshang go tsepamisa mogopolo mo kgatong nngwe le nngwe ya tirego ya ntshodikuno ka nako e e nepagetseng mo diemong tse di nepagetseng.



Lenaneokatiso la rona monongwaga le ntse le tiro e ntsi go feta - go feta dikhoso tse 80 go tswa tshimologong ya Diphalane 2006 go ya 30 Lwetse, 2007. Dikhoso di tswelela go amogelwa sentle thata, dipego go tswa baleming di siame, mme gantsi ba batla dikhoso tse dingwe go ya pele. Re neela dikhoso go tloga ka Tlhakole go ya Ngwanaitseele ngwaga le ngwaga, ka dinako tse dingwe balemi ba theogetse thata mo masimong mo ba sa kgoneng go tsenela dikhoso. Mo dikgweding tsa selemo se, re tsepamisitse thuto mo ditekong tsa ditshupetso, dipitso tsa ditlhophathutano, le kemonokeng mo baleming ka bongwe le ka sebele. Re santse gape re ntse le tsibogo e e nametsang go tswa mo balemising ba Lefapha la Temothuo mme re solofela go tswelela mo pakeng ya matlole e e tlang e mo go yona re tlaa kgonang go ba thusa ka dikhoso tsa tekelelo - tiragatso ya tiori mo masimong ke tlhaelo e kgolo mo balemising ba.



Re tswelela go gasa mo diradiong tse nne, Lesedi, Motsweding, Ligwalagwala le Umhlobo Wenene - se se sala go nna tsela e e gaisang go kopana le balemirui - e seng fela mo phetisong ya thekendoji, fela gape le go itsise balemirui ka ditiro mo lenaneong.



Pula-Imvula e a tswelela - ke nngwe ya diporojeke tse di rategang mo lenaneong le mme e bile ga re ke re tlholega go ipelela makasine o o weditsweng. Go na le batho ba le mmalwa ba ba tshwaelang mo tiregong yotlhe - badiredi ba ARC-GCI kwa Potchefstroom, bafetoledi ba ka gale ba nnang mo kgatelelong go fetsa tiro ka nako e e beilweng ka kgagamalo, badiredi kwa Infoworks (barulaganyi le baphasalatsi) bagatisi le baromedi - se ka kgwedi le kgwedi. Pula-Imvula, e amogelwa sentle thata nme bobuisi bo tswelela go oketsega - re setse re fetile dikhophi di le 16 500 ka kgwedi mme lenaane le tswelela go oketsega. Re sa ntse gape re re: malebo, Maize Trust, ka go tswelela go ema lenaneo nokeng:









<fn>PulaImvula.Year.2010-01.tn.txt</fn>
Year (Maize) Setswana



Tlhabololo ya balemirui ya Grain SA - thadiso ya ngogola



Instructions:

Folio strap: Lenaneotlhabololo la Balemirui

Byline: Jane McPherson, motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA



Jaaka batlhankedi mo Lenaneotlhabololong la Balemirui la Grain SA, re tshegofetse le go tlotlomala go nna karolo ya se re dumelang fa se tlaa dira pharologanyo mo tiregong ya phetogo ya temothuo mo Aforikaborwa. Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA, le itlamile go tlhagisa bantshakuno ba bagwebi ba bantsho ba ba nonofileng le ba ba itshegeleditseng.



Madirelo a dithoro, bogolosegolo bantshakuno, ba šebane le metlha e e gwetlhang. Re šebane le kabosešwa le pusetso ya lefatshe, re tshwanela go gaisana le ditlhotlhwa tsa dithoro tsa lefatshe, re mekamekane le ditlhotlhwa tsa ditsenngwateng tse di kwa godimodimo le tse di sa gaisaneng le boditšhaba; e bile re lema mo nageng e e kgwatata, e gape e itemogelang ditshwaetso tsa kgotelo ya lefatshe go ya ka dipaterone tsa maemo a loapi. Ka kakaretso ga re tlhaele dikgwetlho - mme bogolo re tlhaela ditharabololo!



Tsamaiso

Re tshwanela go tswelela go bala masego a rona mo lenaneong - re na le setlhopha se se gakgamatsang sa batho. Re tshwanetse go simolola ka ditokololo tsa botsamaisi jwa Khuduthamaga ya Grain SA, Modulasetilo wa rona Mme Jenny Mathews ke motho yo o kgonang, le yo o tshwarang ka diatla le yo o tshegetsang badiri. Re ne ra tshegofala monongwaga go nna le Rre Schalk Viljoen go tswa Kapabophirima yo o itetlileng go direla mo setlhophatirong sa rona. O ne gape a tlhopiwa jaaka motlatsamodulasetilo wa komiti. Re itumetse thata, go nna le Schalk Viljoen le Andries Theron, bobedi jo bo tswang Kapa mo komiting ya rona, gonne ba tlisa dikakanyo tse dišwa le molebo o mongwe mo tlhabololong ya montshakuno. Re na le ditokololo tse dingwe tse di ikanyegang le boineelo mo Setlhophatirong sa rona. Rre Gert Pretorius go tswa Lichtenburg, Rre Moss Malo go tswa Delareyville, Rre Jabulani Zitha go tswa Nigel, Rre SK Makinana go tswa Ugie le Rre Papi Nkosi go tswa Hazyview.



Monongwaga, re itumela thata gape gore Rre Karabo Peele a bo a le karolo ya setlhophatiro. O emetse Maize Trust, moetleetsi wa rona yo mogolo. Re kgonne go kgwedisa rre Dirk van Rensburg, tokololo ya maloba ya komitikhuduthamaga, go tswelela go nna tokololo ya setlhophatiro. Dirk ke montshakuno yo o boineelo thata le yo o tshwarang ka diatla go tswa Arlington, mme re lebogela go itetla ga gagwe go re ema nokeng ka lenaneotlhabololo le.



Mabapi le batlhankedi, re godisitse porojeke go nna le batlhankedi ba leruri ba le 17, le ba bangwe ba le 13 ba ba dirang ka konteraka. Tekanyetsokabo ya lenaneo lotlhe e ka nna R14m. (dingwaga tsa matlole tsa diporojeke tse di farologaneng di farologana le ngwaga wa matlole wa Grain SA, se se dirang palo e go nna phopholetso e e gaufi tota). Mo Bothaville re na le Jane McPherson (Motsamaisalenaneo), Dr Willie Kotzê (Moitseanape: Katiso le Tlhabololo), Rre Danie Van den Berg (Moitseanape: Ditirelo tsa kwa ntle), Mme Debbie Boshoff le Mme Annemarie de Beer (badiredi ba tsa tsamaiso).



Batlhankedi ba dikgaolo ba eme jaana:

Lefelo

Modiri

Mothusi



Ladybrand

Johan Kriel

Dimakatso Nyambose



Zeerust

Tonie Loots

Connie Mosikare



Klerksdorp

Amos Njoro

Lerato Modise



Nelspruit

Jerry Mthombothi

Nonhlanhla Sithole



Mthatha

Lawrence Luthango

Nombulelo Makeleni



Vryheid

Jurie Mentz

Sydwell Nkosi





Mo ngwageng o o fetang o, re maswabi go laelana le Mme Jacinta Motloang go tswa ofising ya Ladybrand, o o boneng tiro ya borutabana kwa Manyatseng, le Rre Piet Potgieter yo o ileng kwa VKB, go etelela karolo ya tlhabololo ya bantshakuno ya bona pele. Re itumelela go dira le Piet Potgieter ka botsalano mo maemong a gagwe a mašwa. Re itsaya jaaka karolo ya setlhopha sa tlhabololo se segolo mo Aforikaborwa le go ja monate go dira le batho ba ba aroganang tebelopele ya tlhabololo ya rona le rona.



Rre Jan de Villiers wa Ficksburg, o dumetse go tsamaisa porojeke ya Winter Cereals Trust kwa Foreisetatabotlhaba. Jan ke montshakuno yo o rotseng tiro le yo o tumileng thata le yo o nang le khumo ya maitemogelo e e boitshegang mo temong ya korong (gareng ga tse dingwe), yo o nang le pelo ya go fetisetsa se a se itseng go matlafatsa montshakuno. Rre Arthur Clayton go tswa Sannieshof o tswelela go ikarabela mo tsamaisong ya porojeke ya Mabele.



Bakatisi ba bangwe mo lenaneong ke:

Mokatisi

Lefelo



Eduard Foord

Ladybrand



Johan van der Merwe

Ladybrand



Attie Louw

Bloemfontein



Israel Mokoto

Wolmaransstad



Derrick Nqana

Nelspruit



Hendrik van Zyl

Cedara



Peter McGregor

Kokstad



Paul Jordaan

Barkley West



Andre Malan

Bloemfontein



Jan de Villiers

Ficksburg



Arthur Clayton

Sannieshof



Alphons Dube



Middelburg, Mpumalanga





Marius Greyling

Potchefstroom





Malebo

Lenaneo lotlhe le le etleediwa ke Grain Trust, Maize Trust, Winter Cereals Trust, Oil and Protein Seed Development Trust, le Sorghum Trust. Tshwaelo e e dirwang ke diterasete tse e a boitshega. Kwa ntle ga tsona go ka bo go diragala go le gonnye thata mo mofameng wa tlhabololo ya montshakuno wa dithoro. Re sa ntse gape re tlisa malebogo a rona ka tshwaelo e e duleng diatla e - re ba netefaletsa go dira ka boineelo jwa rona mo tlhabololong ya montshakuno.





<fn>PulaImvula.YearMaize.2008-12.tn.txt</fn>
Year (Maize) Tswana



Ngwaga o mongwe - kgang e nngwe ya katlego



Instructions :

Folio Strap : Kgatlhego e e kgethegileng

Byline: Jane McPherson, Motsamaisalenaneo wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA.

Photos:



Re sa ntse gape re tlile kwa bokhutlong jwa ngwaga o mongwe wa katlego wa Lenaneotlhabololo la Balemirui la Grain SA. Tiro yotlhe e e dirilweng monongwaga ka dipholo tsa tlamelo e e duleng mabogo ka matlole e lenaneo le le e amogetseng go tswa Teraseteng ya Mmidi (Maize Trust).



Jane McPherson le Willie Kotzé, go tswa ntlokgolo ya Grain SA kwa Bothaville, ke bona ba tsamaisang Lenaneotlhabololo la Balemirui. Phatlhalatso ya tlaleletso ya "Moitseanape: Ditirelo tsa Ketelo" (Field Services) e ne ya tlhamiwa mme ga tlhomiwa Danie van den Berg mo go yona. Danie o itsege thata mo porojekeng e mme o ntse a dira katiso e e manontlhotlho mo dingwageng tse tharo tse di fetileng. Danie, o dirisa nako ya gagwe e ntsi mo go tsamaiseng badiredi ba ba dirang kwa ntle - bagokaganyi ba tlhabololo ba diporofense. Lenaneo 1, le supa badiredi ba bangwe ba ba amegang mo porojekeng e.



Lenaneo 1:



Lefelo Modiredi Purpose

Bothaville Debbie Boshoff Mothusakantorong

Zeerust Tonie Loots Mogokaganyi wa tlhabololo wa porofense

Connie Mosikare Mothusakantorong

Nelspruit Jerry Mthombothi Mogokaganyi wa tlhabololo wa porofense

Nonhlanhla Sithole Mothusakantorong

Mthatha Lawrence Luthango Mogokaganyi wa tlhabololo wa porofense

Nombulelo Makeleni Mothusakantorong

Ladybrand Johan Kriel Mogokaganyi wa tlhabololo wa porofense

Jacinta Motloang Mothusakantorong

Klerksdorp Amos Njoro Mogokaganyi wa tlhabololo wa porofense

Lerato Modise Mothusakantorong



Mo dikgaolong tsa bogwebi jo bogolwane, re tsepamisitse mogopolo thata mo bantshadikunong ba ba godileng kgotsa tsweletseng, gonne re dumela gore go fitlhelela maikaelelotheo a rona a "Go tlhabolola bantshadikuno ba bagwebi ba bantsho ba ba nang le bokgoni" re tlhoka go senya nako e ntsi le go naya tlhokomelo ya sebele mo bantshadikunong ba ba setseng ba le mo tseleng ya go nna bagwebi. Mo dikgaolong tsa bogwebi jo bo kwa tlase, re tswelela go tsepamisa mogopolo mo ditlhophathutanong, e e leng yona tsela e e ditshenyegelopotlana ya go direla palo e kgolo ya bantshadikuno.



Lenaneokatiso le tswelela go atologa - ka dikhoso tse dintsi, gammogo le patlego e e tswelelang go oketsega ya dikhoso.



Re sa ntse gape re leboga le Terasete ya Mmidi ka botswapelo ka kemonokeng e e tswelelang ya lenaneo le - re dira e bile re tlaa tswelela go dira bojotlhe go tsamaisa lenaneo le ka nonofo, le go neela bantshadikuno kemonokeng e e duleng mabogo. Re tota re itumelela tšhono e re e newang jaaka setlhopha sa tlhabololo.





<fn>PulaImvula.Yellow(maize).2011-03-14.tn.txt</fn>
Yellow (Maize) Setswana
Go reng dijalo di hibila mo ditlheng tse di kgobotlegang?
Instructions:
Folio strap: Tlaleletsoboleng
Byline: Leon van Rensburg, Moporofesara wa Fisika ya Mmu, Lefapha la Disaense tsa Mmu, Dijalo le Tlelaemete, Yunibesithi ya Foreisetata
Photo: Bohibidu
Caption: Maemo a petometsi a ama tirego ya pholo ya dimela tse dintsi.
Mohisetori wa Moesemane, H.G Williams o kile a re hisetori ya batho ke mokato magareng ga thuto le masetlapelo. Mo bantshakunong ba dijalo mo dikgaolong tsa pula ya selemo mo Aforikaborwa, bogolosegolo ba ba nnang mo dikarolong tsa dikakgwatata mokato o ke nnete ya letsatsi le letsatsi.
Mekgwatiriso ya ntshokuno ya dijalo mo dikgaolong tsa sekakgwatata e nyalantswe go thibela matshosetsi a a agang a le teng, e leng komelelo. Re dira se ka go tsietsa kgotlhagano ya dimela, go dirisa ka botlalo ditsenngwateng tsa monontsha go ya thobo ya pakatelele, ditiro tsa temommu go boloka metsi bogolosegolo go oketsa monyelo, go dirisa matlhajalo ka botlalo le go tlhopha mefutapeo e e nyalantsheditsweng komelelo, jj. Mefutapeo e e wela mo setlhopheng sa kakaretso sa dimela tse di bidiwang dimesofaete (mesophytes) tse di golang botoka mo mebung e e bongola fela e e marose go tsenya mowa. Medi ya tsone e nyalantswe sentle thata go tlhotlhomisa mothamo wa mmu go batla metsi le dikotla, sekao, medi ya mmidi e tlaa tsenelela mmu ka kelo ya 24 mm ka letsatsi, go fitlhelela makesimamo ya boleng kwa 2 - 2,4 m, go ya fela ka dikarolopopego tsa mmu.
Kgolomedi e ka kgoreletswa kgotsa emisiwa setlhogo thata ke pula e e feteletseng jaaka go ntse mo setlheng sa gajaana, koo dijalo di jetsweng ka Sedimonthole le Ferikgong. Pula e ntsi thata mo mebung e e minyegang metsi bokoa e tlaa tlhola go betagana ga metsi mo mebung go fitlha seelo se a tlaa ntshang le go emela mowa mo go yona. Tirego ya sebopego sa botlhokwa ya ntlha e e tlaa amegang bosula thata ke khemo ya medi, dimela di tlhoka go nna le dilekanyo tse di rileng tsa mowa (okosijene) go tlamela medi ya tsona. Babatlisisi ba bontshitse ka ditekelelo (experiments) gore mo maemong a peto e e feleletseng, kgolomedi e ka khutla mo metsotsong e sekae. Fela le gale, dimela di farologana go ya ka kemelano le maemo a petometsi. Sekao, dihaeterofaete (reisi) di inyalantse sentle go fenya maemo a peto mo mmung. Fela gape dimela tse di tlaa swa mo maemong a mebu e e marose go tsenya mowa. Medi ya dimela tse di bosisi mo maemong a peto, jaaka monawa (dinawa tsa soya etc) di swa morago ga malatsi a le mmalwa a morwalela. Ditshupo tsa ntlha tsa tshenyo ka petometsi di ka bonala morago ga diura tse 24, bogolosegolo mo malatsing a a bothitho letsatsi le tlhabile.
Fa khemomedi e thibetswe, ditiro tse dingwe tsa botlhokwa jaaka kgolo, monyelo ya metsi le dikotla le tsona di a tshwenyega. Le mororo metsi e le maphatšhaphatšha dimela ga di kgone go monyela metsi le dikotla. Go ikaegile go ya ka kgato ya kgolo, ditshupo tsa dimela dingwe di a bonala. Sekao, fa khemomedi e fokotsega ka nako ya mmidi o sa ntse o gola, go monyelwa ga metsi go tlaa fokotsega thata, go go tlaa amang monyelo ya dikotla. Tshupo e e bonalang bonolo thata ke go setlhefala (hibila) ga matlhare ka ntlha ya kwelotlase ya diteng tsa tlelorofile. Se ke bogolo ka ntlha ya tlhaelo ya naeterojene go tswa matlhareng a magologolo go ya matlhareng a mannye go tlamela kgolo. Petometsi e e tswelelang kwa bofelong e tlaa isa kwa go fokotseng kgolo ya letlhogela le tatlhegelo ya thobo.
<fn>PuoYaGae.txt</fn>
Dipuo
Puo ya Gae
LEFAPHA LA THUTO
KITSISO GO MMADI
Lefapha la Thuto le motlotlo go tlhagisa Kemo e e Tlhabolotsweng e, ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Dikereiti R - 9 (Dikolo), ka dipuo tsotlhe di le 11 tsa semmuso tsa Aforika Borwa.
Tiragalo ya go ranolela le go fetolela ke e e matswakabele le e e gwetlhang.Mo mabakeng a le mantsi, mareo le mmuo wa kharikhulamo o ne o tshwanetse go bopiwa ke batho ba ba neng ba dira ka dibukana tse. Dibukana tse, di lekeleditswe mo badirising ba bomankge mo maphateng a a farologaneng.
Lefapha la Thuto le tsaya dibukana tse jaaka tshimologo ya tiragalo ya go nonotsha le go tsweletsa dipuo tsa rona. Re amogela le go rotloetsa badirisi ba dibukana tse, go di dirisa jaaka motheo wa tswelelopele e e tswelelang.
MOKGWA WA GO DIRISA BUKA E
Go bona tshedimosetso ya kakaretso leba:
Kitsiso ya Kemo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba mo Kgaolong 1- se, se tla neelana ka tshedimosetso ka ga Thuto-tota-dipoelo, Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba ya Dikereiti R-9 (Dikolo), le Manaanethuto;
Kitsiso ya Dikarolothuto mo Kgaolong 1 - Se, se tla neelana ka matseno go Ditlhagiso tsa Dikarolothuto go akaretsa le dipharologantsho, botlhamo le Dipoelothuto;
Tlhatlhobo ya Moithuti - Kgaolo e, e neelana ka ga dikaelo go ditheo tsa tlhatlhobo mo Thutong-tota dipoelo, e tlotla ka ga tlhatlhobo e e tswelelang, le go neelana ka dikao tsa go tshola direkoto;
Lenaane la Metswedi le neelana ka bobedi jwa Lenaanefoko la kakaretso la Kharikhulamo le Tlhatlhobo mmogo le Lenaanefoko le le kgethegileng la Karolothuto.
Mmele wa buka e, o kgaogantswe ka dikgaolo di le mmalwa. Go na kgaolo e le nngwe mo Dikgatong dingwe le dingwe tsa Sekgamu sa Thuto-Kakaretso le Katiso, e bong - Kgato ya Motheo, Kgato ya Magareng, Kgato e Kgolo. Nngwe le nngwe ya dikgaolo tse, e na le karolo ya matseno a makhutshwane, e e latelwang ke Dielo tsa Tlhatlhobo tsa Kgato. Go na gape le kgaolo ka ga tlhatlhobo ya moithuti.
Dielo tsa Tlhatlhobo tsa Kgato nngwe le nngwe di tlhagisiwa ka mokgwa o o kgontshang go latela tatelano. Se, se raya gore Dielo tsa Tlhatlhobo tse di tshwanang mo kereiting nngwe le nngwe di bapantswe gore morutabana a kgone go bapisa tatelano mo tsamaong ya dingwaga. Se, se ka tlhola diphatlha felo gongwe, ka ntlha ya fa Seelo sengwe le sengwe sa Tlhatlhobo se ka seke sa nna le le se se ka bapisiwang le sona, mo Kereiting nngwe le nngwe.
Dikai-tshwantsho dingwe di a dirisiwa go ralala buka e, go kaela mmuisi go bona tshedimosetso e a e tlhokang. Dikai-tshwantsho tse ke:
Dielo tsa Tlhatlhobo
Kereiti
Dipoelothuto.
KITSISO YA KEMO KHARIKHULAMO YA BOSETŠHABA 1
Thuto-tota-Dipoelo 1 Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba: Ditlhagiso tsa Dikarolothuto 2 Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba: Manaanethuto 3
KITSISO YA KAROLOTHUTO YA DIPUO - SETSWANA 4
Thanolo 4 Mokgwa wa Tlaleletso o o isang go Dipuodintsi 4 Puo ya go ithuta le go ruta 5 Maikaelelo 5 Diponagalo tse di kgethegileng le boatlhamo 6
DIPOELOTHUTO TSA DIPUO 6
KGAOLO 2: KGATO YA MOTHEO (DIKEREITI R-3)
MATSENO 11
Tsepamiso 11 Tlhabololo ya Puo: Tiragalo e e tsamayang ka iketlo 11 Molebo wa Tekatekano go Tlhabololo ya go buisa le go kwala 11 Go agelela mo Kitsong 12 Thotloetso ya go Ikatisa 12 Tomaganyo ya Dipoelothuto 12
DIPOELOTHUTO 12
Poelothuto 1: Go reetsa 12 Poelothuto 2: Go bua 13 Poelothuto 3: Go buisa le go bogela 13 Poelothuto 4: Go kwala 13 Poelothuto 5: Go akanya le go batla mabaka 13 Poelothuto 6: Popegopuo le tiriso 14
DIELO TSA TLHATLHOBO LE MERABA 14
DIELO TSA TLHATLHOBO LE MERABA YA KEREITI YA R 15
Meraba e e Tshikhinngwang 15 Poelothuto 1: Go reetsa 16 Poelothuto 2: Go bua 17 Poelothuto 3: Go buisa le go bogela 18 Poelothuto 4: Go kwala 20 Poelothuto 5: Go akanya le go batla mabaka 21 Poelothuto 6: Popegopuo le tiriso 22
DIELO TSA TLHATLHOBO LE MERABA YA DIKEREITI TSA 1 - 3 23 Meraba e e Tshikhinngwang 23 Poelothuto 1: Go reetsa 26 Poelothuto 2: Go bua 30 Poelothuto 3: Go buisa le go bogela 34 Poelothuto 4: Go kwala 44 Poelothuto 5: Go akanya le go batla mabaka 52 Poelothuto 6: Popegopuo le tiriso 56
KGAOLO 3: KGATO YA MAGARENG (DIKEREITI 4 - 6)
MATSENO 63
Tsepamiso 63 Mefuta e e farologaneg ya meraba 63 Ditiro tsa go ithuta tse di lomaganeng 63 Diteng tsa mefutafuta tse di anameng. 64
DIPOELOTHUTO 64
Poelothuto 1: Go reetsa 64 Poelothuto 2: Go bua 64 Poelothuto 3: Go buisa le go bogela 64 Poelothuto 4: Go kwala 65 Poelothuto 5: Go akanya le go batla mabaka 65 Poelothuto 6: Popegopuo le tiriso 65
DIELO TSA TLHATLHOBO MERABA YA KEREITI YA 4 - 6 66
Meraba e e Tshikhinngwang 66 Poelothuto 1: Go reetsa 72 Poelothuto 2: Go bua 76 Poelothuto 3: Go buisa le go bogela 82 Poelothuto 4: Go kwala 90 Poelothuto 5: Go akanya le go batla mabaka 96 Poelothuto 6: Popegopuo le tiriso 100
MATSENO 105
Tsepamiso 105
DIPOELOTHUTO 106
Poelothuto 1: Go reetsa 106 Poelothuto 2: Go bua 106 Poelothuto 3: Go buisa le go bogela 106 Poelothuto 4: Go kwala 106 Poelothuto 5: Go akanya le go batla mabaka 106 Poelothuto 6: Popegopuo le tiriso 107
DIELO TSA TLHATLHOBO MERABA YA KEREITI YA 7 - 9 108
Meraba e e Tshikhinngwang 108 Diteng tsa meraba 111 Poelothuto 1: Go reetsa 112 Poelothuto 2: Go bua 116 Poelothuto 3: Go buisa le go bogela 122 Poelothuto 4: Go kwala 128 Poelothuto 5: Go akanya le go batla mabaka 132 Poelothuto 6: Popegopuo le tiriso 140
KGAOLO 5: TLHATLHOBO YA MOITHUTI
MATSENO 147
DITHEO TSA TLHATLHABO TSE DI DIRISITSWENG MO THUTONG-TOTA-DIPOELOTHUTO 147
Thanolo 147 Dintlhapopo tsa Botlhokwa 148 Maikaelelo a Tlhatlhobo 148
TLHATLHOBO E E TSWELELANG149
Diponagalo tsa Tlhatlhobo e e Tswelelang 149 Ditogamaano tsa Tlhatlhobo 150 Ditiro tse di Tshwanang tsa Tlhatlhobo 150
TSAMAISO YA TLHATLHOBO 150
Batho ba ba amegang mo Tlhatlhobong 150 Lenaane la Sekolo ya Tlhatlhobo 150
GO TSHOLA DIREKOTO 151
Dibuka tsa Direkoto 151 Dikhoutu tse di tshwanetseng go dirisiwa mo Tlhatlhobong 152 Dikhoutu tsa Bosetšhaba 153 Dišedule tsa tswelelopele 153 Diporofaele tsa Moithuti 153
LENAANE LA MAREO
LENAANE LA MAREO A KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO 157LENAANE LA MAREO A KHARIKHULAMO 159
KGAOLO 1
MATSENO
KITSISO YA KEMO YA KHARIKHULAMO YA BOSETŠHABA
Molaotheo wa Repaboliki ya Aforika Borwa, 1996 (Molao 108 wa 1996) o neela motheo wa tlhabololo le tsweletso ya kharikhulamo mo Aforika Borwa wa ga jaana. Ketelelapele ya Molaotheo e tlhalosa maikaelelo a Molaotheo a go:
Alafa dikgaogano tsa maloba le go tlhoma setšhaba se se theilweng mo dielong tsa temokerasi, ditsamelo tsa loago le motheo wa ditshwanelo tsa botho.
Tokafatsa boleng jwa matshelo a baagi botlhe le go golola bokgoni jwa motho mongwe le mongwe.
Ala metheo ya setšhaba sa temokerasi se se mo phatlalatseng, se mo go sona puso e theilweng mo keletsong ya batho, le baagi botlhe ba sireleditsweng ke molao ka go tshwana.
Aga Aforika Borwa o o kopaneng wa temokerasi o o kgonang go tsaya boemo jwa gagwe jaaka naga e e ipusang mo tshikeng ya ditšhaba.
Thuto le kharikhulamo di na le seabe se se botlhokwa mo go fitlheleleng maikaelelo a.
Thuto-tota-Dipoelo
Thuto-tota-dipoelo ke motheo wa kharikhulamo mo Aforika Borwa. E ikaelela go kgontsha baithuti botlhe go fitlhelela dikgono tsa bona tse di kwa godimo. Se e se dira ka go tlhoma dipoelo tse di tshwanetseng go fitlhelelwa kwa bofelong jwa tiragalo.
Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba e agile Ditlhagiso tsa Dipoelothuto tsa yona tsa Sekgamu sa Thuto-Kakaretso le Katiso sa Dikereiti R-9 (Dikolo) mo dipoelong tsa botlhokwa le tsa kgolo tse di tlhotlheleditsweng ke Molaotheo le go tsweledisiwa mo tiragalong ya temokerasi.
Dipoelo tsa botlhokwa di solofela baithuti ba ba tla kgonang go:
Lemoga le go rarabolola mathata le go tsaya ditshwetso ba dirisa kakanyo ya botlhokwa le ya boitlhamedi;
Dira ka nonofo le ba bangwe jaaka ditokololo tsa setlhopha, mokgatlho le baagi;
Rulaganya le go tsamaisa ditiro tsa bona ka maikarabelo le ka nonofo;
Kokoanya, sekaseka, rulaganya le go tlhatlhoba tshedimosetso;
Tlhaeletsana ka tolamo ba dirisa pono,botshwantshi le puo mo mekgweng e e farologaneng;
Dirisa saentshe le thekenoloji ka tolamo, mme ba supa boikarabelo mabapi le tikologo le pholo ya ba bangwe;
Supa go tlhaloganya botshelo jaaka ngatana ya dithulaganyo tse di golaganeng ka go lemoga gore bokaelo jwa tharabololo ya mathata ga bo nne bo le bosi, bo maphataphata.
Dipoelo tsa kgolo di solofela baithuti ba ba kgonang go:
Akanya le go tlhotlhomisa ka ga mefuta ya ditogamaano tsa go ithuta ka katlego;
Nna le seabe jaaka bagae ba ba maikarabelo mo botshelong jwa selegae, jwa bosetšhaba le jwa boditšhabatšhaba;
Nna masisi mo setsong le mo bokgabong go ralala bonamo jwa bokaelo jwa loago;
Tlhotlhomisa thuto le ditšhono tsa bodiri;
Merero jaaka lehuma, go tlhoka tekatekano, lotso, bong, bogolo, bosaitekanele le dikgwetlho jaaka Lebolelamading/Phate (HIV/AIDS) di fokelela boemo le tsela e baithuti ba nnang le seabe mo thutong. Kemo ya Kharikhulamo e e Tlhabolotsweng ya Bosetšhaba Dikereiti R - 9 (Dikolo) e tsaya molebo wa boakaretsi ka go totobatsa bonnye ditlhokego mo baithuting botlhe. Ditlhagiso tsa Dikarolothuto tsotlhe di leka go bopa temogo ya kgolagano fa gare ga dithwanelo tsa botho, tikologo e e itekanetseng, thokgamo ya loago le boakaretsi.
Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba: Ditlhagiso tsa Dikarolothuto
Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba ya Dikereiti R-9 (Dikolo) e bopiwa ke Dintlhakakaretso le Ditlhagiso tsa Karolothuto tsa:
Dipuo;
Mmetse;
Botaki le Setso;
Tebanyo le Botshelo;
Disaentshe tsa Ikonomi le Botsamaisi;
Thekenoloji.
Tlhagiso ya Karolothuto nngwe le nngwe e tlhaola Dipoelothuto tse dikgolo tse di tshwanetsweng go fitlhelelwa mo bofelong jwa Kereiti ya 9. Tlhagiso ya Karolothuto nngwe le nngwe e popomatsa Dielo tsa Tlhatlhobo tse di tla kgontshang phitlhelo ya Dipoelothuto. Dielo tsa Tlhatlhobo tsa kereiti nngwe le nngwe di a ranolwa, mme di tlhalosa boteng le bophara jwa se baithuti ba tshwanetseng go se itse le go se dira. Dielo tsa Tlhatlhobo tsa Ditlhagiso tsa Karolothuto nngwe le nngwe di supa ka mokgwa oo tsweletso ya dkakanyo le dikgono dim ka diragalang ka teng mo tsamaong ya nako. Dielo tsa Tlhatlhobo di ka tswakanngwa mo dikereiting le go kgabaganya dikereiti.
Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba: Manaanethuto
Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba e ikaelela go godisa boitlamo gape le bokgoni mo barutabaneng,ba ba tla bong ba na le maikarabelo a go tsweletsa Manaanethuto a bona. Go tshegetsa tiragalo e, Lefapha la Thuto le tla neelana ka metlhala ya pholesi e e theilweng mo Tlhagisong ya Karolothuto nngwe le nngwe. Diporofentshe di tla tsweletsa metlhala go ya pele, fa go tlhokega go letla bomethalethale.
Metheo le dielo tsa tshimologo tsa Ditlhagiso tsa Dikarolothuto tsa Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba di tiisa Manaanethuto. Fa Dikarolothuto di tlhagisa megopolo, dikgono le dielo tse di ka fitlhelelwang mo seemong sa kereiti ka kereiti. Manaanethuto a popomatsa boatlhamo jwa go rutwa le ditiragalo tsa tlhatlhobo tsa kgato nngwe le nngwe. Manaanethuto gape a na le dišedule tsa tiro tse di neelanang ka lebelo le tatelano ya ditiragalo tse, ngwaga nngwe le nngwe, mmogo le dikao tsa ditogamaano tsa dithuto tse di ka diragadiwang mo nakong efe kana efe.
Mo Kgatong ya Motheo, go na le Manaanethuto a le mararo: Puiso-Kwalo, Dipalo le Dikgono tsa Botshelo. Mo Kgatong ya Magareng, Dipuo le Mmetse di sala go nna Manaanethuto a a ikemetseng. Dikarolothuto tse dingwe di ka tswakanngwa ke dikolo, ka tetlelelo ya mafapha a thuto a porofentshe. Diporofentshe ka botsona, di ka tsweletsa ditshwetso tse di namileng le porofentshe mo go tswakanyeng manaane a mo Kgatong ya Magareng. Mo Kgatong e Kgolo, go na le Manaanethuto a le robedi, a a theilweng mo Dikarolothutong. Neelo ya nako mo Karolothutong nngwe le nngwe e abelwa mo Dikereiting le mo Dikgatong tsotlhe.
Neelo ya nako
Go ya ka Karolo ya Molao wa Bothapi wa Borutabana, , letsatsi le le feleletseng la sekolo la Barutabana ke diura di le supa. Go ya ka Molao wa Pholesi ya Bosetšhaba ya Thuto, , nako e e feleletseng ya go ruta mo bekeng ya sekolo ke diura di le 35. Dintlha tse di tlhagisiwa mo:
Lokwalong lwa Dintlha-kakaretso ISBN 1-919917-X, ditsebe 17 & 18.
Kasete ya Mmuso ya Palo ya 23406, Vol. 443, Motsheganong 2002, ditsebe 26 & 27
Tlhatlhobo
Tlhagiso ya Karolothuto nngwe le nngwe e akaretsa karolo e e phuthologileng ka ga tlhatlhobo. Boalothulaganyo jo bo theilweng mo dipoelong bo dirisa mekgwa ya tlhatlhobo e e kgonang go amogela mabaka a bokaelo jo bo matswakabele. Tlhatlhobo e tshwanetse go neela ditshupo tsa phitlhelelo ya moithuti ka tsela e e utlwalang le e e nonofileng, le go netefatsa gore baithuti ba ba tswakanya le go diragatsa dikgono. Tlhatlhobo gape, e tshwanetse go thusa baithuti go dira katlholo ka ga bokgoni jwa bone, go tlhama diphitlhelelo ka maikaelelo a tswelelopele le go tsosa kgatlhegelo ya go ithutela pele.
Mofuta wa Morutabana yo o Solofelwang
Barutabana botlhe le barutisi ba bangwe ke batsaya-karolo ba botlhokwa mo tlhabololong ya thuto mo Aforika Borwa. Kemo e, e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba ya Dikereiti R-9 (Dikolo), e lebeletse barutabana ba ba nonofetseng go ruta, ba na le bokgoni, ba le boineelo, ba le kutlwelo-botlhoko, le ba ba tla kgonang go fitlhelela diabe tsa bona tse di mo Meetlong le Dielong tsa Borutabana. Se, se akaretsa go nna bat-sereganyi mo thutong, baranodi le batlhami ba Manaanethuto le didiriswa, baeteledipele, balaodi le batsamaisi, baithutedi, batlhotlhomisi le baithuti ba leruri, maloko a baagi, bagae le bagomotsi, balekeletsi le bomankge ba Dikarolothuto kgotsa Dikgato.
Mofuta wa Moithuti yo o Solofelwang.
Tsweletso ya dielo, ga e botlhokwa fela mo tsweletsong ya motho a le mongwe, mme e tshwanetse go tlhomamisa gore sebopego sa bosetšhaba sa Aforika Borwa se agilwe mo dielong tse di farologaneng le tse go neng go theilwe thuto ya apareteiti mo go tsona. Mofuta wa moithuti yo o solofetsweng ke o o tladitsweng ka dielo, e bile e le moithuti yo o dirang ka fa dikgatlhegelong tsa setšhaba se se theilweng mo tlotlong ya temokerasi, tekatekano, botho jwa batho, botshelo le thokgamo ya loago.
Kitsiso ya Karolothuto ya Dipuo Thanolo
Karolothuto ya Dipuo e akaretsa:
Dipuo tse di kannweng ke Lekgotla la Dipuo tsa Aforika Borwa (PANSALB) le Boto ya Aforika Borwa ya Kabo ya Ditefikeiti (SAFCERT) di tshwana le Puo ya Matshwao le Dikai le ya Boreile.
Karolothuto ya puo nngwe le nngwe ya semmuso e tlhagisiwa mo dikarolong di le tharo, e nngwe le nngwe ya yona e nang le bukana ya yona ya: Puo ya Gae, Puo-Tlaleletso ya Ntlha, le Puo-Tlaleletso ya Bobedi.
Mo nageng ya dipuodintsi e tshwana le Aforika Borwa, go botlhokwa gore baithuti ba nne le bokgoni jo bo tseneletseng mo dipuong di le pedi, ba bo ba kgone go bua dipuo tse dingwe.
Mokgwa wa tlaleletso o o isang go dipuodintsi
Karolothuto ya Dipuo e tsamaelang le maikemisetso/pholesi a Lefapha la Thuto a puo-mo-thutong. Maikemisetso a a naya Makgotla-taolo a Dikolo maikarabelo a go tlhopha dipholesi tsa puo tse di tshwanelang maemo a ona, e bile a tsamaelana le pholesi ya mokgwa wa tlaleletso o o isang go dipuodintsi. Kemo ya Karolothuto ya Dipuo e neelana ka kharikhulamo e e tshegetsang ditshwetso dife kana dife tse di dirwang ke sekolo:
Se se raya gore baithuti botlhe ba ithuta puo ya bona ya gae le e nngwe ya semmuso e e tlaleletsang.
Baithuti ba nna le bokgoni jwa puo ya tlaleletso, ba ntse ba babaletse le go tsweletsa puo e ba e buang kwa gae.
Baithuti botlhe ba ithuta Puo ya Seaforika e le nngwe bonnye dingwaga di le thataro kwa bokhutlong jwa Sekgamu sa Thuto-Kakaretso le Katiso. Mo mabakeng a mangwe, e ka ithutiwa jaaka Puo-tlaleletso ya bobedi.
Puo ya gae, puo-tlaleletso ya ntlha le puo-tlaleletso ya bobedi di rutiwa ka mekgwa e e farologaneng:
Dielo tsa tlhatlhobo tsa puo ya gae di tseela gore baithuti ba tla sekolong ba kgona go tlhaloganya le go bua puo. Di tshegetsa kgolo ya go itshepa go, bogolosegolo malebana le mefuta e e farologaneng ya litheresi (go buisa, go kwala, go bogela le dilitheresi tsa botlhokwa). Di neelana ka kharikhulamo e e popota go tshegetsa puo ya go ithuta le go ruta.
Puo-tlaleletso ya ntlha e tseela gore baithuti ga ba na kitso epe ya puo e, fa ba goroga kwa sekolong. Baithuti ba kgona go fetisetsa diletheresi tse ba di antseng mo puong ya bona ya gae mo puo-tlaleletsong ya ntlha. Kharikhulamo e naya baithuti ba ba tla dirisang puo-tlaleletso jaaka puo ya ithuta le go ruta mo sebakeng se se rileng mo Sekgamung sa Thuto-Kakaretso le Katiso, tshegetso e e utlwalang. Kwa bokhut-long jwa Kereiti ya 9, baithuti ba ba tshwanetse gobo ba kgona go dirisa puo ya bona ya gae le dipuo-tlaleletso ka nonofo le ka go itshepa mo mabakeng a a farologaneng, go akarediwa le a go ithuta.
Puo-tlaleletso ya bobedi e lebisitswe baithuti ba ba batlang go ithuta dipuo di le tharo. Puo ya boraro e ka nna ya nna puo ya semmuso kgotsa puo esele. Dielo tsa tlhatlhobo di netefatsa gore baithuti ba kgona go dirisa puo go bua mo mabakeng a kakaretso. Di tseela gore go ithuta puo-tlaleletso ya bobedi go tla fiwa nako e nnye go na le puo ya gae kgotsa puo-tlaleletso ya ntlha.
Karolothuto ya Dipuo e akaretsa dipuo tsotlhe tse di lesomenngwe tsa semmuso, jaaka:
Puo ya gae;
Puo-Tlaleletso ya ntlha; le
Puo-Tlaleletso ya bobedi.
Puo ya go ithuta le go ruta
Re atlanegisa gore puo e moithuti a e buang kwa gae (kgotsa dipuo) e dirisiwe go mo ruta le go ithuta fa go kgonegang. Se se botlhokwa thata mo Kgatong ya Motheo e mo go yona baithuti ba ithutang go buisa le go kwala.
Fa baithuti ba patelesega go dirisa puo ya tlaleletso e seng ya gae go ithuta le go rutiwa, ke gore jaaka puo ya go ithuta le go ruta, go rulaganngwe jalo ka kelotlhoko:
Puo ya tlaleletso e tshwanetse ya dirisiwa jaaka serutwa go sa le gale;
Puo ya gae e tswelele go dirisiwa mmogo le puo ya tlaleletso ka sebaka se se kgonagalang;
Fa moithuti a tsena sekolo se mo go sona puo ya go ruta le ya go ithuta e leng ya tlaleletso, sekolo le barutabana ba tshwanetse go fa moithuti yoo thuso e e kgethegileng le dithuto tse di okeditsweng tsa puo ya tlaleletso, go fitlha moithuti a kgona go ithuta ka nonofo ka puo ya go ithuta le go ruta.
Maikaelelo
Dipuo ke dipinagare tsa matshelo a rona. Re buisana re bo re tlhaloganye lefatshe la rona ka puo. Ka jalo, puoe bopa kitso ya rona le borona.Dipuo di dirisediwa maikaelelo a a farologaneng a a tlhagisiwang mo Kemong ya Dikarolothuto tsa Puo. Tsonake tse di latelang:
Tsa sebele - go tsweletsa le go somarela sebone; go somarela dikgolagano mo malapeng le mo setšhabeng; le go itlhabolola ka sebele le go itumedisa.
Tsa go buisana - go buisana sentle le ka nonofo mo maemong kana mabakeng a a farologaneng.
Tsa thuto - go bopa le go tlhabolola didirisiwa tsa go akanya le go batla mabaka, le go tlamela tsela ya go bona tshedimosetso.
Tsa temogo ya bontle - go tlhama, go ranola le go tshameka ka ditlhangwa tsa molomo, tse di bogelwang le tse di kwadilweng.
Tsa setso - go tlhaloganya le go kgatlhegela dipuo le ditso mmogo le boswa jo di bo rweleng.
Tsa sepolitiki - go itshupa le go gwetlha ba bangwe; go tlhotlheletsa bangwe malebana le kgopolo e e rileng;
go ipaya le go baya bangwe mo maemong a a rileng; go somarela, go tlhabolola le go fetola bobone.
Tsa go sekaseka - go tlhaloganya dikgolagano magareng ga puo, maatla le bowena, le go gwetlha tiriso ya tsona fa go tlhokagala; go tlhaloganya phetophetogo ya setso; le go gana go tlhotlhelediwa le go bewa mo maemong a a rileng, fa go tlhokega.
Diponagalo tse di kgethegileng le boatlhamo Karolothuto ya Puo e thusa kharikhulamo jang?
Karolothuto ya puo e:
Tlhabolola go buisa le go kwala, tse e leng motheo wa botlhokwa wa dithuto tse dingwe tse di batlang go buisiwa le go kwalwa.
Ke puothuto ya dithuto tse dingwe tsa kharikhulamo, di tshwana le Mmetse le Disaentshe tsa Loago.
Rotloetsa go tlhaloganyana ga ditso, go utlwa gore batho ba bangwe ba akanya jang le go leba setso ka leitlho le lentšhotšho.
Rotloetsa boitshimololedi le boitlhamedi, ka maikaelelo a go godisa maemo a botaki le setso.
Neelana ka tsela ya go fetisa tshedimosetso le go godisa maikaelelo a bonetetshi (saentshe), thekenoloji le thuto ya tikologo.
Tlhabolola didirisiwa tsa botlhokwa tse di kgontshang batho go nna baagi ba ba maikarabelo.
Dipuo: go kopanya kitso, bokgoni le dielo
Go na le Dipoelothuto di le thataro tsa puo ya gae, puo ya tlaleletso ya ntlha le puo ya tlaleletso ya bobedi tse di tshwanang. Tsona ke:
Dipoelothuto tse nne tsa ntlha di akaretsa mefuta e metlhano ya bokgoni jwa puo (go reetsa, go bua, go buisa, go bogela le go kwala).
Poelothuto ya borataro e bua ka moko wa puo - medumo, mafoko le thutapuo.
Dipoelothuto tse, di kwaletswe gore go tsepamisiwe matlho mo mefuteng e e rileng ya kitso le bokgoni, le go dira gore di nne sedi di bo di tlhaloganyesege. Le gale, fa re dirisa puo, re lomaganya kitso, bokgoni le dielo tsa botshelo go itlhalosa. Ka jalo, kakanyokgolo ya Kemo ya Karolothuto ya Dipuo ke go lomaganya mefama e ya puo ka go tlhama le go ranola meraba.
DIPOELOTHUTO TSA DIPUO
Poelothuto ya 1: Go reetsa
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go ijesa monate, mme a arabe sentle le ka go sekaseka mo maemong a a farologaneng.
Poelothuto ya 2: Go bua
Moithuti o kgona go bua kana go tlhaeletsana ka go itshepa le ka nonofo mo maemong a a farologaneng.
Poelothuto ya 3: Go buisa le go bogela
Moithuti o kgona go buisetsa le go bogela kitso le monate, mme a arabele ka ka bokgabale, bontle le botaki, setso le dielo tsa maikutlo mo merabeng.
Poelothuto ya 4: Go kwala
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya boammaaruri le ya maitlhomo, a e kwalela mabaka a a farologaneng.
Poelothuto ya 5: Go akanya le go batla mabaka
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka, go bona tshedimosetso, go e tlhotlha le go e dirisetsa go ithuta.
Poelothuto ya 6: Popegopuo le tiriso
Moithuti o itse, e bile o kgona go dirisa medumo, tlotlofoko le thutapuo ya puo go tlhama le go ranola meraba.
Tomaganyo ya dipoelothuto
Le fa dipoelo tsa go reetsa le go bua, go buisa le go bogela, go kwala, go akanya le go batla mabaka, le kitso ya medumo, mafoko le thutapuo, di tlhagisiwa jaaka dipoelothuto tse di farologaneng, di tshwanetse go lomaganngwa fa go rutiwa le fa go tlhatlhojwa.
Sekao, Baithuti ba:
Reetsa mofuta o o rileng wa moraba (sekao: thanolo ya tiro e e rileng jaaka ya go dira pampiri kgotsa go epa gouta);
Buisa le go sekaseka diponagalokgolo tsa moraba mongwe wa mofuta o o tshwanang (sekao: tiriso ya paka jaanong e e bonolo, tirwa, tiriso ya makopanyi jaaka 'pele', 'morago');
Tlhaba, ba bo ba kwala moraba o mošwa wa mofuta o o tshwanang.
Go tlhama le go ranola meraba
Baithuti ba tlhoka kitso ka ga puo, kitso ka ga meraba, le bokgoni jwa puo le ditogamaano gore ba tle ba kgone go tlhama le go ranola meraba.
Meraba e ka nna:
Ya molomo, sekao: puo;
E e kwadilweng, sekao: lekwalo;
Tshwaraganyo ya tse di kwadilweng le tse di bogelwang, sekao: phasalatso;
Bobegakgang, sekao: filimi kgotsa moraba wa thelebišene.
Kitso ya puo le meraba, e akaretsa kitso ka ga:
Bokaelo - maikaelelo, setlhogo le babogedi/bareetsi/babuisi;
Popego ya moraba, sekao sa leboko kgotsa phasalatso;
Ditlwaelo tsa loago tse di tsamaelanang le puo, sekao: ka moo o dumedisang batho ka dipuo tse di farologaneng ka teng;
Thutapuo, medumo le tlotlofoko ya puo;
Go kwala le go peleta mo morabeng o o kwadilweng;
Ditshwantsho le moakanyetso mo morabeng o o bogelwang.
Tomaganyo ya go ithuta puo: dielo tsa botshelo
Ditlhangwa di rwele dielo kana metheo ya botshelo e e siameng (jaaka, setemokerasi) kgotsa e e sa siamang (jaaka, go tlhaola ka lotso le ka bong). Go se tseelwe gore botlhe ba itse metheo e ya botshelo. Baithuti ba tshwanetse go ela tlhoko le go sekaseka metheo kgotsa dielo tse tsa botshelo, fa di le teng mo merabeng e ba e buisang le e ba e bogelang, tota le mo merabeng e ba itlhamelang yona.
Fa baithuti ba sekaseka e bile ba gwetlha metheo ya botshelo e e teng mo merabeng ya molomo, e e bogelwang le e e kwadilweng, ba tla:
Ithuta ka moo meraba e bonang batho le ditiragalo ka teng;
Tlhabolola bokgoni jwa go sekaseka gore ba tlhatlhobe dikakanyo tse, mme fa go tlhokega, ba di gane mmogo le dielo kgotsa metheo ya botshelo e e amanang le tsona;
Ela tlhoko ka moo ba tlhagisang metheo ya botshelo mo merabeng e ba e itlhamelang - go fa sekao: kgotlelelo, kutlwelobotlhoko, tlotlo, boitumelo, bontle, metlae, go tshameka, tenego.
Tomaganyo ya go ithuta puo: dithitokgang kana merero
Go ithuta puo le gona go ka lomaganngwa ka dithitokgang kana merero. Fa go di dirisiwa dithitokgang, baithuti ba kgona go aga tlotlofoko e e maleba le setlhogo.
Fa dithitokgang le ditlhogo di tlhophiwa ka kelotlhoko, phisegelo ya baithuti e a rotloetsega. Go fitlhelela ntlha e, o tshwanetse go leka go:
Bona ditlhogo le dithitokgang tse di kgatlhang basimane le basetsana, baithuti ba kwa magaeng le ba kwa metsesetoropong ka go lekana - le dithitokgang tse di kopanyang baithuti ntle le tlhophololo;
Tlhopha dithitokgang tse di maleba le matshelo a baithuti, mme gape o katolose kitso ya bona. Go fa sekao, ba ka nna ba ithuta ka dinaga le ditso tse dingwe;
Tlhopha dithitokgang le ditlhogo tse di golaganyang le Dipoelothuto tsa Botlhokwa le tsa Kgolo. Go fa sekao, baithuti ba tshwanetse go tshwaragana le ditllhagiso tsa botlhokwa tsa ditshwanelo tsa botho le tsa tikologo, jaaka khumanego, Lebolelamading/Phate (HIV/AIDS), ditshwanelo tsa lefatshe le bodirisi (consumerism);
Ditshwanelo tsa botho le tshiamelo ya tikologo
Dipuo ke didiriswa tsa botlhokwa tsa go fitlhelela ditshwanelo tsa botho le tshiamelo ya tikologo. Kemo ya Karolothuto ya Dipuo e batla go godisa didiriswa tse ka botlalo ka dielo tsa yona tsa tlhatlhobo. Baithuti ba tshwanetse go nna babuadipuo-pedi kgotsa babuadipuo-dintsi ba ba itshepang e bile ba na le didiriswa tsa botlhokwa tsa go buisa ka ga lefatshe le meraba e e buiwang le e e kwadilweng ka lona. Ba tshwanetse go kgona go sekaseka le go kwalolola meraba ka mekgwa e e godisang dikgonagalo tsa ditshwanelo tsa botho le tshiamelo ya tikologo.
KGAOLO 2KGATO YA MOTHEO(DIKEREITI R - 3)
MATSENO
Baithuti botlhe ba tla kwa sekolong ba na le kitso e ntsi le bokgoni jo bo tebileng jwa puo ya gae. Ba bone kitso e, ka dikgolagano tse di farologaneng tsa fa ba kopana le bangwe kwa lapeng, fa ba tlhokometswe, fa ba nonotshwa le ka nako ya go tshameka. Ka gobo malapa a farologana, kitso e bana ba tlang ka yona kwa seolong le yona e a farologana. Le gale, sengwe le sengwe se ba se itseng, se tshwanetse go solwa mosola mo go tlhabololeng puo ya bona. Se, se botlhokwa thata mo kgolong ya sebele sa bona, mo dikgolaganong le baithuti ba bangwe, le fa ba simolola go ithuta le go phela mo lefatsheng.
Mo karolong e, re tlhalosa ka bokhutshwanyane dilo tse di latelang:
Kitso ya bana ya pele.
Mafelo a go ithutela.
Melawana le ditsela/mekgwa e e kaelang kharikhulamo e.
Tsepamiso
Fa baithuti ba tsena mo Kereiting ya R le 1, ba ithutile dilo di le dintsi ka go reetsa, mme ba kgona go buisa ka thelelo le ka go itshepa. Ba godisitswe mo setsong, ngwaong le mo kitsong e ba e fitlhelang kwa gae, mme tsotlhe tse, ke karolo ya bona ya kitso ya puo. Phaposiborutelo e tshwanetse go nna lefelo le le itumelelang, le le tlotlang le le le agelelang mo godimo ga se baithuti ba tlang ba se itse.
Tlhabololo ya Puo: Tiragalo e e tsamayang ka iketlo
Kakanyo e e kaelang go ithuta le go ruta go kwala (letheresi) mo kharikhulamong e ke ya gore tlhabololo ke tiro ya go tokafatsa, e e tsamayang ka iketlo. Ka jalo, diphoso di tshwanetse go nna teng mo tirong eo. Fa puo ya baithuti e godisiwa sentle, e tla tokafala thata, bogolosegolo fa ba nna le tšhono e ntsi ya go dirisa le go godisa bokgoni jwa bona jwa puo.
Molebo wa tekatekano go tlhabololo ya go buisa le kwala (litheresi)
Mo kharikhulamong e, go dirisitswe 'mokgwa wa tekatekano' wa go tlhabolola litheresi. Ke wa 'tekatekano' gonne o simolola ka litheresi e e golang ya bana, mme o dira gore ba buise dibuka tsa nnete, ba bo ba kwalele mabaka a a boammaaruri (genuine purposes). Gape, ga o ikgatholose medumopuo (phonics). Baithuti ba tshwanetse go itse le go dira dilo tse gore ba kgone go ithuta go buisa le go kwala sentle. Fa re tla mo puisong, se se raya gore re tswe mo 'mokgweng wa tshiamelo ya go buisa' o o neng o dumela gore baithuti ga ba a siamela go simolola go ithuta le go kwala fa ba ise ba kgone go farologanya ka kutlo le ka pono, e bile ba ise ba nne le bokgoni jwa go tsamaisa kana go dirisa dithwe tsa mmele sentle.
Go ya ka mokgwa wa tekatekano:
Ga go tlhokege gore moithuti a nne le bokgoni jo, pele a ka simolola go buisa le go kwala; mme
Bokgoni jo, bo ka godisiwa/tokafatswa fa bana ba simolola go nna le maitemogelo a go ithuta.
Go agelela mo kitsong
Kharikhulamo ya puo e lemogile gore baithuti ba simolola go itse go kwala puo go tloga fa ba bontshiwa tiro ya go buisa le go kwala kwa gae, mo tikologong e ba phelang mo go yona, le ka nako ya dingwaga tsa dithuto tsa pele ga sekolo. Re tshwanetse ra dira phaposiborutelo lefelo le le rotloetsang baithuti go nna babuisi le bakwadi ba ba bokgabale gore tiro e, e tswelele pele.
Thotloetso ya go ikatisa
Kharikhulamo e, e tshwanetse go:
Rotloetsa le go tshegetsa baithuti go buisa ka bophara (ka bobona kgotsa le ba bangwe).
Neela baithuti tšhono ya go kwala le go godisa tlotlofoko ya bona le go dirisa puo kgabetsakgabetsa.
Thusa baithuti go utulola dithekeniki le ditogamaano tse di ba thusang go ranola mokwalo, jaaka:
Kgodiso ya bokgoni jo bo farologaneng jwa temogo ya mafoko le jwa tekatlhaloganyo jaaka go lemoga difonimi (ba nne tsebe ntlha mo medumong ya puo).
Kitso ya medumo - tlhaka e e nyalelanang (medumopuo).
Kitso ya go tshwaraganya (go tshwaraganya ditlhaka di le pedi kgotsa di le tharo go bopa modumo).
Tomaganyo ya Dipoelothuto
Dipoelothuto di tshwanetse go bonwa di dirisana go aga le go tlhabolola puo ya baithuti. Kwa tshimololong ya dielo tsa tlhatlhabo, re tshikinya dikao tsa meraba (tsa molomo, tse di kwadilweng, tse di bogelwang, le tsa bobegakgang-bontsi) tse di kgontshang baithuti le barutabana go dira mofuta o wa tomaganyo. Go botlhokwa go gakologelwa gore ga go solofelwe gore baithuti ba bue puo e ba iseng ba e utlwe, kgotsa ba kwale kgotsa ba tlhagise meraba e ba iseng ba ke ba e buise kgotsa ba e bone.
DIPOELOTHUTO
Poelothuto ya 1: Go reetsa
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go ijesa monate, mme a arabe sentle le ka go sekaseka mo maemong a a farologaneng.
Bokgoni jwa go reetsa jo baithuti ba tlang ka jona kwa sekolong, bo tshwanetse go tlhabololwa le go dirisiwa go godisa bokgoni jwa go bua, go buisa, go bogela le go kwala. Go reetsa ka matlhagatlhaga go botlhokwa thata mo go ithuteng, mmogo le mo go ageng dikgolagano kgotsa botsalano jo bo tlotlegang. Baithuti ba ka reetsa gore ba kgone go oketsa kitso ya bona ya dipuo le ditso tsa bona le tsa batho bangwe.
Poelothuto ya 2: Go bua
Moithuti o kgona go buisana kgotsa go tlhaeletsana ka go itshepa le ka nonofo mo maemong a a farologaneng.
Baithuti ba tshwanetse go kgona go dirisa kitso ya bona ya go buisana kgotsa go tlhaeletsana ka nonofo le fa ba le fa gare ga dipuo le ditso tse dingwe. Ba tshwanetse go ithuta ka go itemogela gore, go itse dipuodintsi/ditementsi go humisa le go godisa bobona le boagi jwa bona. Gape, ba ithute go bua le go buisana le batho ba ba sa kgoneng go bua le go utlwa, ba bo ba tsibogele ditlhokego tsa bona.
Poelothuto ya 3: Go buisa le go bogela
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla tshedimosetso le go ijesa monate, mme a arabele ka go sekaseka bontle le botaki, setso le dielo tsa maikutlo mo merabeng.
Go buisetsa go bona bokao, ke maikaelelomagolo a poelothuto e. Ka jalo, dithekeniki le ditogamaano tse di thusang baithuti go buisa ka nepo, di tshegetsa ntlha ya go buisetsa bokao. Go buisa (go akaretsa meraba e e bogelwang le ya bobegakgang-bontsi) go botlhokwa fa go godisiwa puo, le fa go ithutiwa go kwala, go ijesa monate le go ithuta ka tsa lefatshe.
Poelothuto ya 4: Go kwala
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya boammaaruri le ya maitlhomo, a e kwalela mabaka a a farologaneng.
Mo Kgatong ya Motheo, baithuti ba ithutela poelothuto e. Ba ithuta gore go kwala go rwele bokao, le gore bone ka bobona ke bakwadi ba bokao boo. Gape ba godisa bokgoni jwa mokwalo gore ba tle ba kgone go kwala dikgopolo le dikakanyo tsa bona gore bone le baithuti ba bangwe ba kgone go buisa se ba se kwadileng. Mo godimo ga moo, ba ithuta melawana le mefuta e e farologaneng ya mokwalo jaaka mopeleto le matshwao a puiso gore se ba se kwadileng se tle se tlhaloganngwe sentle ke ba bangwe. Ba ithuta gore go kwala ke tiro e e akaretsang: dintlha tsa pele ga go kwalwa, go kgwaritsakgwaritsa, poeletso, go runa kgotsa go tseleganya le go gatisa.
Poelothuto ya 5: Go akanya le go batla mabaka
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka, go bona tshedimosetso, go e tlhotlha le go e dirisetsa go ithuta.
Bokgoni jo bo tlhalosiwang mo poelothutong e, ke karolo ya mefama yotlhe ya go ithuta puo. Mabaka a a dirileng gore bokgoni jo bo tsenngwe mo Poleothutong e e ikemetseng e, ke go totobatsa botlhokwa jwa jona mo go tlhabololeng le go godiseng puo ka kakaretso. Dipuo di ka tlhalosiwa jaaka 'dikgoro' tsa karolothuto: gonne di thusa gore bana ba ithute dirutwa tsotlhe tsa bona. Barutabana ba tshwanetse go tlhabolola le go godisa, go nonotsha le go tiisa didirisiwa tsa puo go akanya le go batla mabaka. Se ga se a tshwanela go dirwa se le sosi - baithuti ba tshwanetse go diragatsa bokgoni jo, mo Dikarolothutong.
Poelothuto ya 6: Popegopuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo, go tlhama le go ranola meraba.
Baithuti ba tla simolola go tlhtlhomisa ka moo puo e dirang ka teng. Ba tla simolola go tsweletsa puo e e aroganngwang ya go bua ka puo. Sekao, ba tla ithuta le go dirisa mareo jaaka "medumo, dinoko, mafoko, polelo le khutlo". Se, se tla ba letla go tlotla le go akanya ka ga mokgwa o mafoko a peletiwang ka teng le ka mokgwa o dipolelonolo di bopilweng le go kgaoganngwa ka teng.
DIELO TSA TLHATLHOBO LE MERABA
Mo dikarolong tse di latelang, Dielo tsa Tlhatlhobo tsa poelothuto nngwe le nngwe di tla neelwa go ya kereiti ka kereiti. Kwa tshimologong ya kereiti nngwe le nngwe, re go naya dikao tsa meraba e e ka dirisediwang go ithuta puo go go lomaganeng. Dikao tse, ga se tsona fela di ka neelwang, o ka ikokeletsa dikao ka go itlhophela meraba efe kapa efe e e maleba.
Barutabana ba tshwanetse go gakologelwa gore ga se baithuti botlhe ba ba tseneng Kereiti ya R. Dikgopolo, bokgoni le ditogamaano tsa Kereiti ya R, di tshwanetse go rutiwa le go di tiisiwa mo Kereiting ya 1.
DIELO TSA TLHATLHOBO LE MERABA YA KEREITI YA R
Kereiti ya R
Meraba e e tshikhinngwang
Meraba Motlotlo:
Dikgang (tse ka gale di diragadiwang, mme di akaretsa le dipoeletso tse di letlelelang baithuti go tsena pina fa gare)
Ditaelo tse bothata jwa tsona bo oketsegang.
Dithanolo tsa tatelano ya ditiragalo
Dipina
Metshameko
Dithanolo tse di bonolo
Tse di bogelwang le tse di kwadiwang:
Dikgang tsa ditshwantsho le dibuka tse di nang le ditlhogo tse di bonolo.
Diphasalatso le dikaratapepentsho tse di tlwaelegileng.
Ditshwantsho
Bobegakgang-bontsi:
GO REETSARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go ijesa monate, mme a Reetsa dipotso, ditaelo le dikitsiso ka tlhwoaafalo, arabe sentle le ka go sekaseka, mo mme a arabe kgotsa a di tsibogele ka tshwanelo.
maemong a a farologaneng
Supa maitsholo a a siameng a go reetsa kwa ntle ga go tsena mongwe ganong. A supa tlotlo fa sebui se bua, a refosana go bua.
Reetsa meraba ya molomo ka boitumelo, (dipina tse di bonolo, diraeme, maboko le dikanelo tse dikhutshwane), mme a supa gore o a di tlhaloganya:
Diragatsa dikarolo tsa kgang kgotsa kanedi, pina le leboko;
Tsena sentle fa go opelwa khorase;
Tshwantsha setshwantsho sa kgang;
Kwala dintlha le go naya kakanyokgolo ya moraba wa molomo;
Baya ditshwantsho ka go di tlhomaganya;
Tsweletsa temogo ya medumopuo;
Lemoga gore mafoko a bopiwa ka medumo;
Farologanya medumo bogolosegolo mo tshimologong le mo bofelong jwa mafoko;
Lokolola dipolelo tsa molomo go ya ka mafoko;
Lokolola mafoko a a buiwang a dinokodintsi go ya ka dinoko (jaaka, se-ja-na-ga);
Lemoga mafoko a a rumisanang mo dipineng tse di itsegeng, (jaaka, dia le sia).
GO BUA
Moithuti o kgona go bua le go buisana ka go itshepa le ka nonofo mo maemong a a farologaneng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlotla ka ga ba losika le ditsala.
Tlhagisa maikutlo a gagwe le maikutlo a batho ba nnete le ba maitlhomo.
Opela le go boka dipina le maboko a bana.
Dirisa puo ka botshwantshi go ijesa monate le ditoro (jaaka, go bopa mafoko a a raemang).
Dirisa puo ya maitlhomo go ijesa monate le go ijesa ditoro.
A botsa dipotso fa a sa tlhaloganye kgotsa a tlhoka tshedimosetso, mme a tsiboga ka tshwanelo fa a bodiwa dipotso.
Fetisa melaetsa.
A tlhagisa maitemogelo a gagwe.
A tlotla dikanelo tsa gagwe mme a boeletsa dikanelo tsa ba bangwe ka mafoko a gagwe.
Nna le seabe mo setlhopheng ka go itshepa le ka tokologo.
A supa masisi fa a bua le ba bangwe.
A etsisa mefuta le mekgwa e e farologaneng ya dipuisano. (sekao: puisano ya mogala)
GO BUISA LE GO BOGELARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, mme a Dirisa ditshwantshetso tse di bogelwang go bopa arabe ka go sekaseka bontle le botaki, bokao:
setso le dielo tsa maikutlo a a leng teng
Leba le go sekaseka ditshwantsho le dinepe ka mo merabeng. kelotlhoko, go lemoga dilo le maitemogelo a a tshwanang;
Lemoga setshwantsho kgotsa sebopego go tswa mo lemoragong;
Ntsha bokao go tswa mo dikanelong tsa ditshwantsho;
Bapanya ditshwantsho le mafoko;
Dirisa ditshwantsho go tlhaloganya ditlhogo tse di bonolo mo bukeng ya ditshwantsho.
Dira motshameko wa go buisa:
Tshwara buka ka go tlhamalala, a phutholola ditsebe ka tshwanelo, a leba mafoko le ditshwantsho, a tlhaloganya kgolagano fa gare ga tsona, mme a dirisa ditshwantsho go tlhama dikakanyo;
Farologanya ditshwantsho mo mokwalong (sekao: ka go supa mafoko go na le ditshwantsho fa a buisa).
Poelothuto ya 3
Tsweletso
GO BUISA LE GO BOGELA
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, mme a arabe ka go sekaseka bontle le botaki, setso le dielo tsa maikutlo a a leng teng mo merabeng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Ntsha bokao jwa moraba o o kwadilweng:
Tlhaloganya maikaelelo a mokwalo - gore o na le bokao (gore lefoko le le kwadilweng le ka emela leina la gagwe);
Buisa ka setlhopha le morutabana (sekao: dirisa 'dibuka tse dintsi' mo morutabana a ntseng a supa mafoko a a kwadilweng fa tlase ga ditshwantsho);
Golaganya maitemogelo a gagwe a botshelo fa a bogetse thelebišene kgotsa ditshwantsho;
Tlhalosa le go neela dikakanyo ka ga baanelwa ba ba mo kaneding kgotsa mo lenaneong la thelebišene.
Simolola go lemoga le go ntsha bokao jwa ditlhaka le mafoko:
Lemoga gore mafoko a a kwadilweng a kaya mafoko a a buiwang;
Lemoga le go buisa mafoko a a dirisiwang gantsi, jaaka, leina la gagwe le go kwala matshwao a tshwana;
le EMA (Stop), maina a mebila, jalo jalo;
Buisa' dibuka tsa ditshwantsho tse di nang le ditlhogo tse di bonolo kgotsa dipolelo.
Simolola go lemoga medumopuo:
Lemoga tumammogo ya tshimologo le ditumammogo tsa medumo e mekhutshwane;
Lemoga le go fa maina a ditlhaka tsa alefabete di tshwana le tlhaka e leina la gagwe le simololang ka yona;
Lemoga mafoko a a rumisanang mo dipineng.
Kgato ya Motheo
GO KWALARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya boammaaruri Simolola go iteka go kwala:
le ya maitlhomo a kwalela mabaka a a
Tlhama e bile a dirisa ditshwantsho go fa molaetsa, farologaneng jaaka ntlha ya go simolola go kwala;
Tlhama ditlhaka ka mekgwa e e farologaneng (sekao: go dirisa mmele wa gagwe go supa dipopeg, le go kwala mo motlhabeng);
Tlhaloganya gore go kwala le go taka ditshwantsho go a farologana (sekao: supa mafoko go na le go supa ditshwantsho fa a 'buisa');
Kwala' a bo a kopa ba bangwe gore ba fe bokao jwa se se kwadilweng;
Bua ka ditshwantsho tsa gagwe tse a di takileng le ka se a se kwadileng;
Etsisa ka go tshameka 'go kwala' ka maikaelelo (sekao: molaetsa wa mogala, lenaneo la go reka);
Dirisa ditlhaka le dipalo tse a di itseng (tekanyetso) go emela puo e e kwadiwang, bogolosegolo ditlhaka tsa leina la gagwe le ya dinyaga tsa gagwe;
Buisa" mokwalo wa gagwe o o simololang go tlhagelela, fa a kopiwa go dira jalo.
GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka, mme a fitlhelele, a bo Dirisa puo go godisa megopolo.
a tlhotlhe tshedimosetso e a e boneng,
Supa kitso e e golang ya megopolo ka ga bongwe lemorago a e dirisetse go ithuta. bontsi, bogolo le popego, bokaelo, tsela, mmala, lebelo, nako, dingwaga, tatelano.
Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
Lemoga a bo a tlhalosa go tshwana ga dilo le go farologana ga tsona;
Nyalanya dilo tse di tsamaelanang, a bo a bapisa dilo tse di farologanang;
Aroganya dilo (jaaka, go baya ditshamekisi (toys) tsotlhe mo lebokosong, dibuka mo rakeng ya tsona, dikheraeyone mo motemeng);
Lemoga dikarolo tsa selo sotlhe (jaaka, dikarolo tsa mmele).
Dirisa puo go batlisisa le go utolola:
Botsa dipotso, mme ba batle dithanolo (sekao: goreng?, eng?, mang?, jang?, kae?, leng?);
Neela dithanolo a bo a ntshe ditharabololo;
Rarabolola a bo a feleletsa morabaraba wa mafoko.
Tlhotlha tshedimosetso:
Ntsha tshedimosetso e e tlhophilweng go tswa mo thanolong.
POPEGOPUO LE TIRISO Re itse seno fa moithuti a kgona go:Moithuti o kgona go dirisa medumo,mafoko le thutapuo ya puo go tlhama le go Golaganya medumo le ditlhaka le mafoko:
ranola meraba.
Lemoga gore mafoko a bopilwe ka medumo;
Lemoga medumo mo tshimologong ya mafoko mangwe;
Kgaoganya mafoko a a buiwang a dinokodintsi ka dinoko (jaaka, a ka nna a dumisa dinoko mo mafokong a tshwana le, se-ko-lo kgotsa ngwa-na).
Dira ka mafoko:
Lemoga tlhogo mo lefokong, la Setswana, jaaka, sekolo;
Kgobokanya mafoko a a rumisanang a a adimilweng mo Seesimaneng le mo Seaforikanseng, a a nang le ditlhogo tse di tshwanang, jaaka, ausi, aubuti, aumama;
Lemoga lefoko, tlhaka le phatlha fa gare ga mafoko mo mokwalong.
Dira ka dipolelo:
Anaanya dikakanyo a dirisa dithanolo le mafoko a a bontshang tiro.
Dira ka meraba:
Bua ka ga meraba (jaaka, dikgang/dikanedi) a dirisa mareo a tshwana matseno, mmele le bokhutlo.
Dirisa puo go buisana le go golagana:
Dirisa puo go supa maitsholomantle (jaaka, tsweetswee, tuu, ke kopa);
Lemoga bokao jo bo tlisiwang ke phetogo ya segalo mo lentsweng.
Dirisa 'puo-ka-ga-puo':
jaaka, 'medumo', 'mafoko', 'tlhaka', 'morumo', 'tshimologo/matseno', 'mmele', le 'bokhutlo'.
DIELO TSA TLHATLHOBO LE MERABA YA DIKEREITI TSA 1-3
Kereiti ya 1
Meraba e e tshikhinngwang
Motlotlo:
Dikanedi (dikgang tse di bonolo, dikinane, dinoolwane)
Dipinatlhaletso
Dipina
Maboko
Metshameko
Ditaelo tse bothata jwa tsona bo golang
Dithanolo tsa tatelano ya ditiragalo
Dithanolo tse di bonolo
Tse di bogelwang le tse di kwadiwang:
Dikanedi tse di bonolo
Mananeo jaaka lenaneo la go ya go reka
Maboko
Metshameko (sekao, morabaraba)
Dibuka tsa ditshwantsho
Dikgang tse di bonolo
Dikaratapepentsho/ditšhate tse di bonolo
Mathata a a bonolo a mafoko (mmetse)
Ditaelo (sekao: go dira sefofane sa pampiri)
Dithanolo tse di bonolo
Dithanodi
Metlobo, jaaka dithanodi
Dibuka tsa dipopego, diphologolo, dikgopana tsa lewatle
Bobegakgang-bontsi:
Difilimi tsa bana
Kereiti ya 2
Meraba e e tshikhinngwang
Motlotlo:
Dikanelo (sekao: dikgang, dianelaphologolo, dikahisetori, dianelalebopo)
Ditaelo tse bothata jwa tsona bo oketsegang.
Mananeo
Dithanolo tsa tatelano ya ditiragalo
Dithanolo
Mmuisano le metlotlo
Dipina
Maboko
Metshameko
Dithamalakwane le metlae
Dikgaso tsa seyalemowa (dikgang, dikitsiso, dikgang tsa bosa, dipuisano)
Tse ke di kwadilweng le tse di bogelwang:
Dibuka tsa ditshwantsho
Makwalodikgang
Metlobo (jaaka, dithanodi, dibukathuto tsa dikarolothuto tse dingwe, diensaetlelopedia tsa bana)
Mananeo a diteng le ditshupane
Dimmapa tsa tlhaloganyo
Dikuranta
Dimakasini
Letlotlo la mafoko
Bukatsatsi
Tshekatsheko e e bonolo ya buka
Diphasalatso
Ditlhangwa tse e seng tsa maitlhomo (sekao: dibukakgakololo)
Dibukanatshedimosetso
Diforomo tse di tladiwang (sekao: tsa dikgaisano)
Bobegakgang-bontsi:
Difilimi tsa bana.
Kereiti ya 3
Meraba e e tshikhinngwang
Motlotlo:
Dikanelo (sekao: dikgang, dianelaphologolo, dikahisetori, dianelalebopo)
Ditaelo tse bothata jwa tsona bo oketsegang
Mananeo
Dithanolo tsa tatelano ya ditiragalo
Dithanolo
Mmuisano le metlotlo
Dipina
Maboko
Metshameko
Dithamalakwane le metlae
Dikgaso tsa seyalemowa (dikgang, dikitsiso, dikgang tsa bosa, dipuisano)
Tse ke di kwadilweng le tse di bogelwang:
Dibuka tsa ditshwantsho
Makwalodikgang
Metlobo (jaaka, dithanodi, dibukathuto tsa dikarolothuto tse dingwe, diensaetlelopedia tsa bana)
Mananeo a diteng le ditshupane
Dimmapa tsa tlhaloganyo
Dikuranta
Dimakasini
Letlotlo la mafoko
Bukatsatsi
Tshekatsheko e e bonolo ya buka
Diphasalatso
Ditlhangwa tse e seng tsa maitlhomo (sekao: dibukakgakololo)
Dibukanatshedimosetso
Diforomo tse di tladiwang (sekao: tsa dikgaisano)
Bobegakgang-bontsi:
Dielo tsa Tlhatlhobo Poelothuto ya 1
GO REETSARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go ijesa monate, mme a Reetsa ditaelo le dikitsiso ka tlhwaafalo, mme a arabe arabe sentle le ka go sekaseka, mo ka tshwanelo. maemong a a farologaneng
Supa maitsholo a a siameng a go reetsa ka go supa tlotlo fa sebui se bua, go sa se tsene ganong, go bua ka go refosanya, go botsa dipotso gore a tlhaloganye sentle.
Reetsa dikgang, maboko le dipina ka boitumelo, go tswa mo ditsong tse di farologaneng, mme a supa gore o a di tlhaloganya, ka go:
Theeletsa kakanyokgolo le dintlha tsa botlhokwa tsa kgang kgotsa kanedi;
Diragatsa dikarolo tsa kgang kgotsa kanedi, pina le leboko;
Tsena sentle fa go opelwa khorase;
Tshwantsha setshhwantsho sa kgana a bo a kwala mafoko a se kae fela ka yona;
Baya ditshwantsho ka go latelana ga tsona a bo a bapanya ditlhogo le ditshwantsho;
Araba dipotso tse di bulegileng ka ga moraba;
Tlhagisa maikutlo ka ga moraba;
Buisana ka ga tatelano ya dikakanyo.
Reetsa le go kgatlhegela metlae le dithamalakwane a bo a di tsibogela ka go di ranola ka tshwanelo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Reetsa ka tlhwaafalo sebaka se seleejana (a oketsa kgotlelelo ya go reetsa ka tlhwaafalo) mme a arabe le go tsibogela ditaelo tse di tlhomaganeng.
Supa maitsholo a a siameng a go reetsa ka go supa tlotlo fa sebui se bua, go bua ka go refosanya, go botsa dipotso gore a tlhaloganye sentle le go tshwaele ka se a setseng a se utlwile fa go tshwanela.
Reetsa dikgang, maboko, dipina le meraba e mengwe ya molomo ka boitumelo, mme a supa gore o a di tlhaloganya, ka go:
Reetsa gore setlhogo kgotsa kgangkgolo ke efe;
Reetsa ka go tlhopha dintlha;
Bonelapele se se tla diragalang;
Bega tatelano ya ditiragalo/dikakanyo tse di leng mo morabeng wa molomo;
Araba dipotso ka ga moraba;
Tlhagisa maikutlo ka ga moraba a bo a neela mabaka.
Reetsa le go kgatlhegela metlae le dithamalakwane a bo a di tsibogela ka go di ranola ka tshwanelo.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Reetsa ka tlhwaafalo (a oketsa kgotlelelo ya go reetsa ka tlhwaafalo) mme a arabe le go tsibogela ditaelo tse di latelanang tse di thata le go feta, tsa maemo a a mo tshwanetseng.
Supa maitsholo a a siameng a go reetsa ka go supa tlotlo fa sebui se bua, go bua ka go refosanya, go botsa dipotso gore a tlhaloganye sentle le go kgona go sosobanya kgotsa go tshwaele ka se a setseng a se utlwile.
Reetsa dikgang, maboko, dipina le meraba e mengwe ya molomo ka boitumelo, mme a supa gore o a di tlhaloganya, ka go:
Reetsa gore setlhogo kgotsa kgangkgolo ke efe;
Reetsa ka go tlhopha dintlha;
Bonelapele se se tla diragalang;
Bega tatelano ya ditiragalo/dikakanyo tse di leng mo morabeng wa molomo;
Araba dipotso ka ga moraba;
Tlhagisa maikutlo ka ga moraba a bo a neela mabaka;
Rala ditshwantsho go supa go tlhaloganya moraba wa molomo, le go kwala ka mafoko a gagwe.
Reetsa le go kgatlhegela metlae le dithamalakwane a bo a di tsibogela ka go di ranola ka tshwanelo.
Poelothuto ya 1 Tsweletso GO REETSA
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go ijesa monate, mme a arabe sentle le ka go sekaseka, mo maemong a a farologaneng
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Reetsa melaetsa a bo a e fetisa ka nepagalo.
Tsweletsa temogo ya medumopuo:
Farologanya fa gare ga difonimi, segolo motshimologong ya mafoko;
Lemoga mafoko a a rumisanang mo dipineng tse di itsegeng, (jaaka, dia le sia).
Dielo tsa Tlhatlhobo Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go: Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Reetsa sebui se a sa se boneng (sekao: mo mogaleng) mme a tsibogela dipotso le ditaelo. Reetsa sebui se a sa se boneng (sekao: mo radiong) mme a tsibogela dipotso le ditaelo.
GO BUA
Moithuti o kgona go bua le go buisana ka go itshepa le ka nonofo mo maemong a a farologaneng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlotla ka maitemogelo a gagwe a botshelo, maikutlo le dikgang.
Bua dikakanyo a dirisa dithanolo tse di natetshang le mafoko a a supang tiro.
Opela, boka, diragatsa le go mumuretsa dipina, maboko le maboko a bana.
Dirisa puo ka botshwantshi go ijesa monate le ditoro.
Dirisa puo ya maitlhomo go ijesa monate le go ijesa ditoro.
Fetisa melaetsa.
A tlhagisa ka tatelano maitemogelo a gagwe.
A tlotla khutshwe e e tlwaelegileng, e e nang le tshimologo, bogare le bokhutlo, a dirisa ditshwantsho go tshegetsa fa go tlhokega.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhalosa ka tatelano maitemogelo a gagwe a botshelo, le dikgang ka kakaretso.
Dirisa puo ka botshwantshi go ijesa monate le ditoro (jaaka, go dira metlae, dithamakwane, go tshameka morabaraba wa mafoko le go itlhamela maboko).
Tlhama le go tlotla dikanelo tse di bonolo, tse di nang le tshimologo, bogare le bokhutlo, a dirisa puo e e tlhalosang, mme a efoga poeletso.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhalosa ka tatelano maitemogelo a gagwe a botshelo, le dikgang ka kakaretso, mmogo le dikakanyo le maikutlo ka ga gagwe.
Dirisa puo ka botshwantshi go ijesa monate le ditoro (jaaka, go dira metlae, go itlhamela maboko le puo e e kgethegileng).
Tlhama le go tlotla dikanelo tse di bonolo,tse di nang le tshimologo, bogare le bokhutlo, a dirisa puo e e tlhalosang, mme a efoga poeletso, mme di na le diponagalo tsa poloto le boanedi.
Dirisa mekgwa e e farologaneng le tiriso ya diatla go tlotla kgang.
GO BUARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go bua le go buisana ka go itshepa le ka nonofo Nna le seabe mo dipuisanong tsa setlhopha le tsa mo mo maemong a a farologaneng. phaposing:
A botsa dipotso ka go refosanya, a supa masisi tebang le ditshwanelo le maikutlo a ba bangwe;
Bega boemong jwa setlhopha morago ga tiro ya setlhopha;
Tsibogela dipotso tse di bodiwang ke bareetsi.
Dirisa puo ka tshwanelo mo mabakeng le mo bathong ba ba farologaneng ka go:
botsolotsa moeng wa mogodi mo phaposing;
Etsisa maemo a a farologaneng jaaka go bopa botsala jo bošwa.
Farologanya segalo le modumo wa lentswe.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Nna le seabe mo dipuisanong tsa setlhopha le tsa mo phaposing:
Simolola setlhogo mo dipuisanong tsa setlhopha;
A botsa dipotso tse di maleba ka go refosanya;
A dira ditshikhinyo le go lotolotsa megopolo;
A supa masisi go ditshwanelo le maikutlo a ba bangwe;
Bega boemong jwa setlhopha morago ga tiro ya setlhopha;
A botsa dipotso go batla tshedifalelo le tshedimosetso;
A araba dipotso le mabaka a dikarabo;
A dira pegelo e e utlwalang;
Tlhagisa mekgwa ya go rarabolola mathata.
Dirisa puo ka tshwanelo mo mabakeng le mo bathong ba ba farologaneng (sekao: maitato, ditaletso, dipotsolotso le go etsisa).
Dirisa modumo le segalo se se tshwanetseng, jaaka, go buela kwa tlase le molekane mo phaposing le go buela kwa godimo fa a na le ditsala kwa patlelong.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Nna le seabe mo dipuisanong tsa setlhopha le tsa mo phaposing:
Simolola setlhogo mo dipuisanong tsa setlhopha;
A botsa dipotso tse di maleba ka go refosanya;
A dira ditshikhinyo le go lotolotsa megopolo;
A supa masisi go ditshwanelo le maikutlo a ba bangwe;
A dira tshobokanyo ya setlhopha;
A botsa dipotso go batla tshedifalelo le tshedimosetso;
A araba dipotso le mabaka a dikarabo;
A dira pegelo e e utlwalang;
Botsolotsa batho mo dipuisanong go fitlhelela maikaelelo a a rileng.
Dira ditlhagiso tsa molomo (sekao: ka setlhogo se se filweng, ka dipotsolotso tse a di dirilweng, neela pegelo ya leeto la kwa nageng):
Ka tshegetso kgotsa kemonokeng ya morutabana, a aga dikaedi tsa go dira tlhagiso e ntle;
Tlhalosa se a yang go se tlhagisa le gore o ya go se tlhagisa jang;
Dirisa ditshusathuto tsa dibogelwa go tshegetsa ditlhagiso tsa molomo;
Dirisa ditogamaano tse di tlwaelegileng go dira gore bareetsi ba nne le seabe (sekao: go ngoka bareetsi ka go kopanya matlho le bona);
Fetofetola lentswe, modumo le segalo.
A nna le seabe mo mmuisanong kgotsa mo motlotlong go supa bokgoni le kitso ya tsa loago.
Dielo tsa Tlhatlhobo Poelothuto ya 3
GO BUISA LE GO BOGELARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, Dirisa ditshwantshetso tse di bogelwang go bopa mme a arabe ka go sekaseka bontle bokao:
le botaki, setso le dielo tsa maikutlo a a
Bolelelapele ka go leba sephuthelo sa buka gore leng teng mo merabeng. buka e bua ka ga eng?
Dirisa ditshwantsho go ranola bokao jwa dikanedi, a bo a anele kanedi;
Ranola tshedimosetso, go akarediwa ditheibole le dikerafo tse di fitlhelwang mo dikgatisong; bobegadikgannyeng le mo diphasalatsong, jaaka, dialemanaka le mananeo a sekolo, dipapetla tsa HIV/AIDS.
Etsisa go buisa:
Tshwara buka sentle e tlhamaletse;
Phutholola ditsebe ka tshwanelo;
Leba mafoko le ditshwantsho;
Dirisa ditshwantsho go bopa dikakanyo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa ditshwantshetso tse di bogelwang go bopa bokao:
Bolelelapele ka go leba sephuthelo sa buka gore buka e tla bua ka ga eng;
Malebana le ditshwantsho, bobegakgang jwa dikgatiso le dipapatso:
Ranola molaetsamogolo,
Go tlhaola maikaelelo, babogedi le gore di ka bonwa kae,
Supa tsibogo ya gagwe malebana le ditshwantsho tse di gatisitsweng le tsa bobegakgang.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa ditshwantshetso tse di bogelwang go bopa bokao:
Buisa meraba ya dikerafo di tshwana le ditshwantsho, mebepe, ditshwantsho tsa fa fatshe, ditšhate, mme a:
Tlhalosa ka molomo kgotsa ka mokwalo gore bokao le mosola wa tsona ke eng,
Dirisa tshedimosetso ka tshwanelo, jaaka mmapa o o supetsang tsela, go sala morago dikgato mo resepeng,
Sekaseka setshwantsho mabapi le dipopnagalo tsa popego le gore a di nonofile kgotsa di siame.
Poelothuto ya 3 Tsweletso GO BUISA LE GO BOGELA
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, mme a arabe ka go sekaseka bontle le botaki, setso le dielo tsa maikutlo a a leng teng mo merabeng.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Ntsha bokao jwa moraba o o kwadilweng:
Buisa kanelo le morutabana;
Go tlotla kakanyokgolo;
Go tlhaola dintlha (sekao: baanelwabagolo, tatelano ya ditiragalo, maitshetlego);
Ba tlhalosa gore a ba rata kanedi kgotsa nnyaa.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Ntsha bokao jwa moraba o o kwadilweng
Buisa kgang kana kanedi ka bobona kgotsa le morutabana, mme ba:
Tlhalosa kakanyokgolo,
Supa dintlhakgolo (jaaka, baanelwabagolo, tatelano ya ditiragalo, maitshetlego, jalo jalo),
Supa le go buisana ka dielo tsa setso mo kgannyeng kana kaneding,
Supa ditiragalo le mabaka a a di tlholang (goreng sengwe se diragala mo kgannyeng),
Tsaya ditshwetso kgotsa a ikakanyetsa gore bokhutlo bo tla nna jang,
Tlhalosa gore a ba ratile kgang kgotsa ga ba e rata, mme ba bo ba naya mabaka,
Buisa meraba e e mararanyana dikwalo tse di bonolo le dibuka tse e seng ditlhangwa, ditaelo tse di bonolo, ditaletso le dikarata tsa ditumediso, merabaraba ya mafoko, jalo jalo.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Ntsha bokao jwa moraba o o kwadilweng:
Tshwaela maleba le khutshwe kgotsa leboko le a le buisitseng, a bo a bontshe fa a tlhaloganya ka go araba dipotso tse di malebana le:
Kakanyokgolo,
Dintlha tsa botlhokwa jaaka baanelwabagolo, tatelano ya ditiragalo, maitshetlego, dielo tsa setso,
Kamano ya ditiragalo tebang le kgwediso kgotsa mabaka a a di tlholang (sekao, goreng phokojwe a re diterebe di botlha?),
Bokhutlo (sekao: kgang e, kana leinane le, le re ruta eng?), a o ratile kgang kgotsa nnyaya, a bo a neye mabaka,
Buisa ditaelo a bo a di sekaseke gore di amana jang le botshelo le ditlhokego tsa setho,
Buisa meraba e e farologaneng e e mararanyana e tshwana le dikwalo, dibukathuto, mananeo a diteng le ditshupane.
Poelothuto ya 3 Tsweletso GO BUISA LE GO BOGELA
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, mme a arabe ka go sekaseka bontle le botaki, setso le dielo tsa maikutlo a a leng teng mo merabeng.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Lemoga ditlhaka le mafoko, le go ntsha bokao mo morabeng o o kwadilweng:
Buisa mokwalo o o bonolo mo mabakeng a afarologaneng jaaka dikanelo;
Buisa mokwalo wa gagwe le mokwalo wa baithuti ka ena;
Dirisa bokgoni jwa go lemoga medumopuo le mafoko go bopa mafoko a mašwa le a a sa tlwaelegang mo bokaelong (sekao: ditshwantshetso tsa dibogelwa jaaka popego ya lefoko le tlhaka, le ditemogo tsa ditshwantsho, bokaelo le kgolagano ya tlhaka-modumo).
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Lemoga le go ntsha bokao mo ditlhakeng le mo mafokong a meraba e meleele:
Buisa ka bonako le ka go elela;
Buisetsa kwa godimo e bile a kapodisa mafoko sentle le gona ka segalo se se tshwanelang;
Dirisa bokgoni jwa temogo ya medumopuo le mafoko le tekatlhaloganyo jaaka medumopuo le ditemogo tsa bokaelo go bopa bokao.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Ipuisetse meraba ka boena, mme a dirise ditogamaano tse di farologaneng go bopa bokao:
Buisa meraba e e tlantsweng ka thelelo e bile a tlhaloganya:
A kapodisa mafoko sentle fa a buisetsa kwa godimo,
A buisetsa kwa godimo a tlhagisa maikutlo, a gatelela fa go tlhokega, a kgaotsa, e bile a dirisa segalo se se maleba,
A dirisa bokgoni jwa go lemoga le jwa tekatlhaloganyo go buisa meraba e e sa tlwaelegang, jaaka, medumopuo, ditshwantshetso tsa tiriso, ponelopele,
A dirisa mefuta e e farologaneng ya go ikela tlhoko le go itshwaya diphoso fa a buisa, jaaka, go buisa a boeletsa, go tswelela go buisa, go buisa o kgaotsa le go ikatisa go buisa lefoko pele a le biletsa kwa godimo.
Poelothuto ya 3
Dielo tsa Tlhatlhobo
Tsweletso
GO BUISA LE GO BOGELARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, Godisa temogo ya medumopuo:
mme a arabe ka go sekaseka bontle
Lemoga a bo a naya ditlhaka tsa alefabete maina; le botaki, setso le dielo tsa maikutlo a a
Tlhaloganya pharologano fa gare ga maina aleng teng mo merabeng. ditlhaka le medumo ya ditlhaka:
Tlhaloganya gore maina a ditlhaka ga a fetoge, mme medumo e e e emelang ditlhaka yona, e kgona go fetoga,
Kgaoganya mafoko a a bonolo a a simolola a bo a khutla ka tumanosi, jaaka, ema, ega, ota, atla,
Kgobokanya mafoko a a tlwaelegileng a a simololang a bo a khutla ka modumo o o tshwanang, jaaka, atla, ala, ana, aga,
Lemoga mafoko a a dirisiwang gantsi a a ka ikwalelang ona ka fa thoko mo bukeng ya gagwe, jaaka, wena, lona, nna ditshwantsho jaaka mokgwa wa go ruta mokwalo,
Arabela setshwantsho ka go kwala dipolelo tse di bonolo,
Tlotla le baithuti-ka-ena ka ditlhogo le dikakanyo tse di rileng (ka ditlhophana kgotsa ka sebedisebedi).
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Godisa temogo ya medumopuo:
Lemoga gore go na le mafoko a a thata a a nang le ditumanosi tse di pataganeng, jaaka, moakanyetso, selealeegi;
Lemoga gore mopeleto o o tshwanang o ka kapodisiwa ka mekgwa e e farologaneng, jaaka, go fitlha, go fitlha, go bua, go bua;
Lemoga gore modumopuo o le mongwe o ka peletiwa ka ditlhaka di le tharo, jaaka, tsh mo go tshasa, tlh mo go tlhatlhobo;
Lemoga gore go na le ditumanosi tsa Setswana di le supa;
Lemoga gore go na le mafoko a ditumanosi dingwe tsa ona di lelefadiwang jaaka e kete di pedi, jaaka, ngwega, moko, bomo.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tiisa kitso ya medumopuo:
Lemoga gore go na le mafoko a a thatanyana a ditumanosi tse di pataganeng, jaaka, leitlho, ee, moakanyetso, selealeegi;
Lemoga gore mopeleto o o tshwanang o ka kapodisiwa ka mekgwa e e farologaneng, jaaka, go fitlha, go fitlha, go bua, go bua;
Lemoga gore modumopuo o le mongwe o ka peletiwa ka ditlhaka di le tharo go ya go di le nne, jaaka, tsh mo go tshasa, tlhw mo go tlhotlhwa;
Lemoga gore go na le ditumanosi tsa Setswana di le supa.
Dielo tsa Tlhatlhobo Tsweletso GO BUISA LE GO BOGELA Re itse seno fa moithuti a kgona go: Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, Buisetsa tshedimosetso le go e itumelela: mme a arabe ka go sekaseka bontle a buisa dibuka tsa ditshwantsho tse di nang le le botaki, setso le dielo tsa maikutlo a a ditlhalosetso tse di bonolo.
leng teng mo merabeng.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Go buisetsa tshedimosetso le go ijesa monate:
Buisa buka ya ditshwantsho le dikgang tse di bonolo tse a di itlhophetseng;
Supa go itumelela dikanedi tse di tswang mo ditsong tse di farologaneng;
Buisa mefuta ya meraba go ijesa monate (dikao: dimakasini, dikhomiki dibuka tsa metlae, dibuka tse e seng tsa maitlhomo);
Simolola go dirisa thanodi go netefatsa mopeleto le bokao jwa mafoko.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Go buisetsa tshedimosetso le go ijesa monate:
Tlhopha dikwalo tsa maitlhomo le tse e eseng tsa maitlhomo, le go tlhalosa se a se ratang le se a sa se rateng;
Buisa a bo a kgatlhagele dibuka tse di kwadilweng ke bakwadi ba ditso tse di farologaneng tse di buang ka ditiragalo le dikgolagano tse di farologaneng;
Buisa mefuta e e farologaneng ya meraba, (jaaka, dikhomiki/dibukana tsa metlae, dimakasine, dikuranta);
Itlhamela tlotlofoko ka go dirisa thanodi e bile na le thanodi ya gagwe;
Dirisa mananeo a diteng, tshupane, mafokothaetsi (key word), ditlhogo le dinomore tsa ditsebe go batla tshedimosetso;
Tshameka merabaraba ya mafoko e e batlang puiso, tlotlofoko, kitso le bokgoni;
le go bona metswedi ya tshedimosetso, jaaka, baagi ba setšhaba, dibuka tsa kwa laeboraring;
Simolola go sekaseka meraba ya molomo, e e kwadilweng le e e bogelwang go bona dielo tsa loago le setso, maitshwaro le diphopholetso. (sekao: jaaka mo phasalatsong ya sesepa sa lerole, bua gore se phasaladitswe go ngoka batho bafe, le diabe tse basadi le banna ba nang le tsona).
GO KWALARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya Kwala ka mokwalo o o bonagalang: boammaaruri le ya maitlhomo a kwalela
Tshwara didirisiwa tsa go kwala di tshwana le mabaka a a farologaneng dikheraeyone le diphensele ka nonofo;
Godisa bokgoni jwa go bopa ditlhaka le mokwalo, dipaterone tsa ditshwantsho, go gatisetsa le go kopolola mafoko;
Tlhama ditlhaka tsa alefabete ka katlego.
Dira ditiro tsa pele ba kwala
Bopa le go dirisa ditshwantsho (metako) jaaka ntlhakgolo ya mokwalo;
Buisana le baithuti-ka-ena (ka sebedi kgotsa ka ditlhopha) ka ditlhogo le dikakanyo tse ba tlileng go kwala ka tsona;
Arabela setshwantsho ka go kwala dipolelo tse di bonolo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa ditogamaano tsa pele a kwala, go simolola go kwala:
Nna le seabe mo ditlhopheng tse di akantshanang go bona dikakanyo tsa go kwala;
Abela dikakanyo le baithuti-ka-ena le morutabana;
Tlhopha setlhogo se a ka kwalang ka sona, se a se ratang kgotsa se se botlhokwa mo go ena.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa ditogamaano tsa pele a kwala, go simolola go kwala:
Dirisa ditogamaano tse di farologaneng tsa pele a kwala go kokoanya tshedimosetso le go tlhopha setlhogo (sekao: go akantshana, go kwala ka bolokologi, go bua le ditsala, ditshwantsho tse di bogelwang);
Simolola go rulaganya go kwala.
GO KWALARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya Kwalela mabaka a a farologaneng boammaaruri le ya maitlhomo a kwalela
Rulaganya mananeo;
mabaka a a farologaneng
Kwala matshwao a a bonolo (dileibole) kgotsa ditlhogo tsa dikgang tse di tlileng go dirisetswa ditshwantsho tse di takilweng;
Bopa meraba e e bonolo e tshwana le dikarata tsa botsalo (ka moraba o o bogelwang le o o kwadiwang);
Dirisa ditogamaano tse di bonolo tsa go bona le go kwala/go rekota tshedimosetso (sekao: go lekanyetsa kgotsa go dira ditlhotlhomisi tsa gore go buiwa dipuo di le kae mo setlhopheng se se rileng);
Rulaganya tshedimosetso ka tsela e e bonolo a dirisa diforomo tsa dikerafo (sekao: karata, lenanetiro);
Kokoanya ditshwantsho tse di maleba le ditshwantsho tsa kerafiki go tlhalosa moraba;
Kokoanya, mme a arologanye ditshwantsho go ya ka magoro a tsona.
Akanyetsa go le boeletsa:
Neela ditshwaelo tsa dikakanyo mo setlhopheng, go ba kgontsha go kwala kgang (kwa tshimologong morutabana e le mokwaledi);
Poeletso ya moakanyetso wa moraba o o kwadilweng ke setlhopha, o tlhaloganyesege, o bo o ngoke maikutlo;
Kwala le go buisetsa morutabana le baithuti-ka-ena moakanyetso wa bona, mme a simolole go boeletsa.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhama sekwalwa kgotsa setlhangwa a se tlhamela mabaka a a farologaneng:
Kwala meakanyetso le meraba e mekhutshwane a e kwalela mabaka a a farologaneng:
Mananeo a ditiro tsa beke,
Meraba e e itlhalosang e e bonolo, jaaka, dikarata tsa go leboga motho le makwalo,
Meraba e e bonolo ya tshedimosetso, jaaka, diresepe,
Thanolo e e bonolo ya maitemogelo le ditiragalo,
Dikgang kgotsa dikanedi, maboko le dipina tse di bonolo.
Kwala setlhogo se se maleba, se se tlhalosang diteng tsa moraba.
Boeletsa se a se kwadileng:
Buisana le ba bangwe ka se a se kwadileng le se se kwadilweng ke ba bangwe go bona ditshwaelo le go tshwaela ka tiro ya bona;
Runa kgotsa tseleganya se a se kwadileng (sekao: a tlosa kgotsa a oketsa mafoko go tlhalosa bokao, a rulaganya dipolelo sešwa, a tlhatlhoba a bo a siamisa mopeleto le matshwao a puiso);
Boeletsa se a se kwadileng morago ga go bua le ba bangwe.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhama sekwalwa kgotsa setlhangwa a se tlhamela mabaka a a farologaneng:
Tlhopha sebopego sa moraba se se ka tshwanelang lebaka le bareetsi/babogedi (jaaka, go kwala mo bukatsatsing, a tlhalosa maikutlo a gagwe ka ga tiragalo e e rileng);
Kwala meraba e mekhutswane e a e tlhophetseng mabaka a a rileng (sekao: dikgang tsa temana e le nngwe kana tse pedi, tshekatsheko e e bonolo ya dibuka, diresepe, makwalo, mmuisano, ditaelo);
Kwala setlhogo se se maleba, se se tlhalosang diteng tsa moraba.
Boeletsa se a se kwadileng:
Buisana le ba bangwe ka se a se kwadileng le se se kwadilweng ke ba bangwe go bona ditshwaelo le go tshwaela ka tiro ya bona;
Runa kgotsa tseleganya se a se kwadileng (sekao: a tlosa kgotsa a oketsa mafoko go tlhalosa bokao, a rulaganya dipolelo sešwa, a tlhatlhoba a bo a siamisa mopeleto le matshwao a puiso);
Boeletsa se a se kwadileng morago ga go bona ditswaelo tsa ba bangwe.
Dielo tsa Tlhatlhobo Tsweletso GO KWALA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya Go kwala gore ba bangwe ba kgone go tlhaloganya, a boammaaruri le ya maitlhomo a kwalela dirisa melawana ya mokwalo:
mabaka a a farologaneng
Dirisa ditlhaka go bopa mafoko a a ikemetseng le dipolelwana tse dikhutshwane;
Tlogela dikgala kgotsa diphatlha fa gare ga mafoko;
Tlwaela go kwala a simololola kwa letsogong la molema go ya go la moja, go tswa kwa godimo go ya kwa tlase;
Dirisa dikakanyetso tsa go kwala gore ba simolole go kwala dipolelo tsa bona;
O simolola go dirisa matshwao a puiso a a tlwaelegileng (sekao: ditlhakakgolo le dikhutlo).
Simolola go aga tlotlofoko mme a simolole go peleta mafoko ka nepagalo gore a tle a buisiwe le go tlhaloganngwa ke ba bangwe:
Kwala mafoko a a emelang batho ba ba rileng, mafelo le dilo;
Peleta' mafoko a a tlwaelegileng ka nepagalo;
Leka go kwala mafoko a a sa tlwaelegang a dirisa kitso ya medumopuo;
Aga letlotlo la gagwe la mafoko le thanodi ya gagwe.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Phasalatsa' se a se kwadileng:
Abelana tiro ya gagwe le ba bangwe ka go e buisetsa kwa godimo kgotsa ka go e baya mo pontsheng mo phaposiborutelong;
Itirela dibuka tsa gagwe kgotsa dingatana tsa maboko kana dikhutshwe tsa mo phaposing.
Ikokoanyetsa tlotlofoko e bile a peleta mafoko ntle le thuso:
Lekelela le go dirisa mafoko a a tswang mo puong le mo maitemogelong a gagwe;
Peleta mafoko a a tlwaelegileng ka nepagalo;
Dirisa mokwalotshwano (homophones) ka nepagalo le ka nonofo (fitlha, fitlha, bua, bua);
Leka go peleta mafoko a a sa tlwaelegang a dirisa kitso ya medumopuo;
Ikagela letlotlo la mafoko le thanodi;
Dirisa thanodi go netefatsa mopeleto le bokao jwa mafoko;
Dirisa kitso ya medumopuo le melawana ya mopeleto go kwala mafoko a a sa tlwaelegang.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Phasalatsa' se a se kwadileng:
Abelana tiro ya gagwe le ba bangwe ka go e buisetsa kwa godimo kgotsa ka go e baya mo pontsheng;
Abelana se a se kwadileng le babuisi ba a ba tlhophileng go ka buisa moraba wa gagwe, ba tshwana le balosika kgotsa ditsala (sekao: makwalo, melaetsa, ditaelo);
Itirela dibuka ya gagwe kgotsa dingatana tsa maboko kana dikhutshwe tsa mo phaposing.
Ikokoanyetsa tlotlofoko e bile a peleta mafoko ntle le thuso:
Farologanya tlotlofoko go ngoka maikutlo le mo mabakeng a a kgethegileng;
Lekelela le go dirisa mafoko a a tswang mo dikgannye, bobegakgannye, metlaeng, puong ya molomo ya ditsala le ya ba bangwe;
Fetisetsa mafoko a a tswang mo maitemogelong a a fa godimo go kwala;
Ikokoanyetsa letlotlo la mafoko le go itlhamela thanodi ya gagwe;
Dirisa thanodi go netefatsa mopeleto le bokao jwa mafoko;
Dirisa kitso ya medumopuo le melawana ya mopeleto go kwala mafoko a a sa tlwaelegang.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Tsweletso GO KWALA (Ga go na Dielo tsa Tlhatlhobo tsa Poelothuto e, mo Moithuti o kgona go kwala Kereiting ya 1.) mefuta e e farologaneng ya meraba ya boammaaruri le ya maitlhomo a kwalela mabaka a a farologaneng
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Kwala gore batho ba bangwe ba kgone go tlhaloganya le go dirisa dipopegopuo tse di maleba, ga mmogo le melawana ya mokwalo:
Dirisa dipopego tsa go kwala tse di bontshang mefuta e e farologaneng ya dipolelo le dipopego tsa moraba;
Dirisa matshwaopuiso a a bonolo(ditlhakakgolo le dikhutlo);
Lekelela go dirisa matshwaopuiso a tshwana le letshwaotsiboso le la potso;
Diragatsa kitso ya thutapuo;
Dirisa malepa mangwe a boaneledi (Ga twe e rile, Bokhutlo);
Dirisa meraba mengwe ya tshedimosetso e tshwana le diresepe.
Kwala ka mokwalo o o bonagalang botoka:
Dirisa didirisiwa kgotsa ditlamelo tsa mokwalo ka nonofo;
Bopa ditlhaka bonolo e bile di bonala;
Kwala a repile le ka lebelo ka ntlha ya go ikatisa kgabetsakgabetsa.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa dipopegopuo tse di maleba le melawana ya mokwalo:
Simolola go kokoanya dipolelo go bopa ditemana;
Dirisa matshwaopuiso ka tshwanelo (ditlha-kakgolo, dikhutlo, dipotso, diphegelwana, lenalana/aphoseterofi, matshwaotsiboso);
Diragatsa kitso ya thutapuo;
Dirisa kitso ya meraba e mengwe jaakadimmotlolo kgotsa dikao tsa go kwala;
Dirisa popego ya kanedi;
Dirisa dipopego tsa meraba ya tshedimosetso di tshwana le ditekelelo.
Kwala ka mokwalo o o bonagalang:
Kwala a repile e bile a oketsa lebelo la go kwala fa a ntse a ikatisa kgabetsakgabetsa;
Fetsa tiro ya go kwala ka nako e e lekanyeditsweng.
GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka, mme a Dirisa puo go godisa megopolo:
fitlhelele, a bo a tlhotlhe
Supa kitso e e golang ya megopolo ka ga bongwe letshedimosetso e a e boneng, morago bontsi, bogolo le popego, bokaelo, tsela, mmala, a e dirisetse go ithuta. lebelo, nako, dingwaga, tatelano;
Tlhaloganya e bile a dirisa puo ya megopolo (conceptual language) ya dikarolothuto tse di farologaneng tse di botlhokwa mo maemong a kereiti e a leng mo go yona, e bile a ntse a ipaakanyetsa maemo a a latelang.
Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
Tlhaloganya e bile a dirisa puo go ntsha dikakanyo tse di utlwalang le go batla mabaka, jaaka, go tlholana kgotsa go bakana;
Aroganya tshedimosetso (jaaka, kgobokanya mefuta e e farologaneng ya diphologolo);
Lemoga dikarolo tsa selo sotlhe (jaaka, dikarolo tsa baesekele, dikarolo tsa sejwalo);
Lemoga go tshwana le go farologana, a dirisa puo e e tshwanelang (jaaka, tshwana le, farologana le).
Dirisa puo go batlisisa le go utolola:
Botsa dipotso e bile a batla dithanolo;
Neelana ka dithanolo le ditharabololo;
Dirisa ditogamaano tse di bonolo go bona le go rekota tshedimosetso jaaka go lekanyetsa kgotsa go batlisisa gore dipuo tse di buiwang mo setlhopheng di kae, kgotsa go bona tshedimosetso e e maleba mo merabeng;
Rarabolola merabaraba ya ditshwantsho le ya mafoko.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go godisa megopolo:
Tlhaloganya e bile a dirisa puo ya megopolo (conceptual language) ya dikarolothuto tse di farologaneng tse di botlhokwa mo maemong a kereiti e a leng mo go yona, e bile a ntse a ipaakanyetsa maemo a a latelang.
Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
Tlhaloganya e bile a dirisa puo go ntshamegopolo le go batla mabaka, jaaka, gotlholana kgotsa go bakana, tatelano e eutlwalang ya dikakanyo;
Dirisa go akanya ga maemo a a kwa godimo le puo e e tsamaelanang le gona, jaaka, go tlatsa dikgala, go batla mabaka, go diragatsa kitso, go tlhatlhoba (jaaka, Ke nagana gore ..., Ke a ipotsa gore ...);
Lemoga go tshwana le go farologana (jaaka, tshwana le, farologana le) a bo a a aroganya dilo;
Bapisa dilo.
Dirisa puo go batlisisa le go utolola:
Botsa dipotso a bo a batla dithanolo, a naya dittharabololo le diphapaano;
Dirisa kitso ya metswedi e e farologaneng go tlhopha tse a di tlhokang, mme a kgona go ntsha mabaka a gore ke eng a dirile tlhopho eo.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go godisa megopolo:
Tlhaloganya e bile a dirisa puo ya megopolo (conceptual language) ya dikarolothuto tse di farologaneng tse di botlhokwa mo maemong a kereiti e a leng mo go yona, e bile a ntse a ipaakanyetsa maemo a a latelang.
Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
Tlhaloganya e bile a dirisa puo go ntsha megopolo le go batla mabaka, jaaka, go tlholana kgotsa go bakana, go tsaya ditshwetso;
Dirisa go akanya ga maemo a a kwa godimo le puo e e tsamaelanang le gona, jaaka, "Fa ke ka bona madi, gona nka aga ntlokgolo";
Dirisa puo go tlhalosa go tshwana le go farologana, le go sekaseka, go bapisa le go fapologantsha.
Dirisa puo go batlisisa le go utolola:
Botsa dipotso go tlhaloganya, go batla dithanolo, go tlhagisa diphapaano. (jaaka, Gongwe re ka leka ..., O akanya eng ka? Fa ke ka dira se gona...?)
Poelothuto ya 5 Dielo tsa Tlhatlhobo
Tsweletso
GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka, mme a fitlhelele, a bo a tlhotlhe tshedimosetso e a e boneng, morago a e dirisetse go ithuta.
Tlhotlha tshedimosetso:
Rulaganya tshedimosetso ka dikerafo tse di bonolo jaaka, ditšhate, mananeo a tiro, jalo jalo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa ditogamaano tse di bonolo go bona le go rekota tshedimosetso (jaaka, go batla metswedi kwa laeboraring ka thuso ya motsadi kgotsa moithuti yo mogolo).
Tlhotlha tshedimosetso:
Ntsha tshedimosetso e e tlhophilweng go tswa mo morabeng a bo a e tlhotlha,
Rulaganya tshedimosetso ka dikerafo tse di bonolo (jaaka, ditšhate, mananeo a tiro),
Dirisa puo go tlhalosa go tshwana le go farologana, le go sekaseka, go bapisa le go fapologantsha tshedimosetso.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira tlhotlhomisi kgotsa patlisiso e e bonolo:
Botsa dipotso tse di thusang go tlhalosa tiro e bile a bona tshedimosetso e e maleba (jaaka, re tlhoka eng go itse, go dira, go bona; gona re ka bona tshedimosetso kae?);
Rulaganya dikgato tsa tiro le go abelana maikarabelo (jaaka, gore go dirwe eng, ke mang yo o tla se dirang);
Dirisa ditogamaano tse di bonolo go bona tshedimosetso:
Kgona go botsolotsa le go lekanyetsa,
Botsa dipotso tse di maleba,
Batla mo laeboraring (a thusiwa ke mogolo kgotsa moithuti yo mogolo).
Tshegetsa e bile a tlhalosa dikakanyo ka go ntsha mabaka le bopaki;
Sosobanya tshedimosetso a bo a e tlhagisa ka tshwanelo le ka mokgwa o o natefang.
Tlhotlha tshedimosetso:
Rekota e bile a rulaganya tshedimosetso ka mekgwa e e farologaneng:
Tlhopha tshedimosetso a bo a tsaya dintlha,
Tlhomaganya tshedimosetso a bo a e baya ka fa tlase ga ditlhogo;
Dirisa puo go tlhalosa go tshwana le go farologana, le go sekaseka, go bapisa le go fapologantsha tshedimosetso.
POPEGOPUO LE TIRISORe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go Golaganya medumo le ditlhaka le mafoko:
tlhama le go ranola meraba
Kgaoganya mafoko a a buiwang a dinokodintsi ka dinoko (jaaka, a ka nna a dumisa dinoko mo mafokong a tshwana le, se-ko-lo kgotsa pa-na-na);
Dirisa medumopuo go buisa le go peleta.
Dira ka mafoko:
Itse gore lefoko le le kwadilweng le simolola fa kae e bile le felela fa kae, mme a tlogela diphatlha fa gare ga mafoko;
Peleta mafoko a a tlwaelegileng ka nepagalo;
Bopa bontsi jwa mafoko a a tlwaelegileng;
Lemoga a bo a dirisa ditlhogo tsa mafoko;
Lemoga nyenyefatso;
Kgobokanya mafoko, jaaka, mafoko a a rumisanang kgotsa a na le tlhogo e e tshwanang;
Dirisa ditlhakakgolo mo maineng, jaaka mo go, Mpho.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Golaganya medumo le ditlhaka le mafoko, ka go:
Dirisa medumopuo go peleta mafoko a a sa tlwaelegang.
Dira ka mafoko:
Lemoga le go dirisa ditlhogo le megatlana e mentsinyana;
Dirisa nyenyefatso;
Peleta mafoko a a tlwaelegileng ka nepagalo;
Dirisa thanodi go netefatsa mopeleto;
Lemoga mangwe a makaelagongwe le malatodi.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Golaganya medumo le ditlhaka le mafoko, ka go:
Dirisa medumopuo go peleta mafoko a a sa tlwaelegang.
Dira ka mafoko:
Dirisa melawana ya mopeleto go peleta;
Dirisa metswedi e e farologaneng go netefatsa mopeleto;
Dirisa ditlhogo le ditlhongwa go bopa mafoko;
Tlhaola le drisa makaelagongwe le malatodi a mantsi.
Dielo tsa Tlhatlhobo Tsweletso POPEGOPUO LE TIRISO Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go Dira ka dipolelo:
tlhama le go ranola meraba
Kwa dipolelo tse di bonolo, jaaka, Phaladi o tsere sekgele;
Dirisa matshwaopuiso - tlhakakgolo kwa tshimologong ya polelo le khutlo kwa bokhutlong jwa polelo;
Dirisa maina, maemedi (Nna, wena, ena) le masupi sentle;
Dirisa Pakajaanong le Pakaphethi e e bonolo sentle.
Dira ka meraba:
Latelanya moraba (jaaka, ka go dirisa mafoko a tshwana le, 'morago, ga latela' mo thanolong ya ditiragalo tse di latelanang);
Bua ka ga meraba (jaaka, dikgang/dikanedi, a dirisa mareo a tshwana le, matseno, mmele le bokhutlo).
Dirisa puo go buisana le go golagana, ka go:
Dirisa puo go supa maitsholomantle (jaaka, go kopa ka bonolo: tsweetswee, tuu, ke kopa);
Fetola segalo sa lentswe go ya ka mabaka.
Kgato ya Motheo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka dipolelo:
Kopanya dipolelo tse di bonolo tse pedi (dipolelwana) ka lekopanyi ('le' kgotsa mme) go bopa Polelopate, jaaka, Phaladi o tsere sekgele mme a se atla;
Dirisa mekgwa ya kganetso sentle (jaaka, O ka se ka wa dira jalo; Ga o ne o bona sepe mo go nna);
Lemoga a bo a dirisa maina, maemedi, (Nna, wena, ena) matlhaodi, madiri le masupi sentle.
Dirisa Pakajaanong, Pakaphethi le Pakatlang tse di bonolo, sentle;
Dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo dipotso, ditlhagiso, ditsibogo exclamations;
Dirisa matshwaopuiso sentle (letshwaopotso, phegelwana, go kgaoganya dintlha mo lenaneong, ditlhakakgolo go kwala mainatota jaaka, Mmapula.)
Dira ka meraba:
Latelanya moraba ka go dirisa mafoko a tshwana le, 'la ntlha', 'morago', 'ga latela', 'kwa bokhutlo';
Golaganya dipolelo go bopa ditemana;
Lemoga dipharologantsho (characteristics) tsa mefuta e e farologaneng ya meraba (jaaka, kanedi, ditaelo, dithanolo tsa tatelano ya ditiragalo)
Dirisa puo go buisana le go golagana, ka go:
Dirisa puo go supa maitsholomantle (jaaka, go kopa maitshwarelo).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka dipolelo:
Tlhaola sediri, lediri le sedirwa mo polelong;
Dirisa dithuanyisediri le dithuanyisedirwa ka tshwanelo;
Dirisa makopanyi go tlhalosa go tlholana (Ke a ja. ka gonne ke tshwerwe ke tlala);
Dirisa dipaka tsa lediri tse di matswakabele;
Dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo (dipotso, ditlhagiso, ditsibogo ditaelo);
Tlhaola le go dirisa maina, maemedi, matlhaodi, madiri le matlhalosi ka tshwanelo;
Dirisa matshwaopuiso sentle (letshwaopotso, phegelwana, go kgaoganya dintlha mo lenaneong, ditlhakakgolo go kwala mainatota; jaaka, Mmapula).
Dira ka meraba:
Golaganya dipolelo go bopa ditemana, mme tiriso ya dipaka e sa fetoge.
Dirisa puo go golagana:
Dirisa puo go supa maitsholomantle (jaaka, go kopa maitshwarelo).
Dielo tsa Tlhatlhobo Tsweletso POPEGOPUO LE TIRISO Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go Godisa temogo e e botlhokwa ya puo, ka go:
tlhama le go ranola meraba
Lemoga pharologano fa gare ga puo e e dirisiwang mo phaposiborutelong (jaaka, ka nako ya dikgang) le ya fa a tshameka le ditsala, mme a utolole gore ke goreng go dirisiwa puo e e farologanang mo merabeng e e farologaneng.
Dirisa 'puo-ka-ga-puo':
jaaka, 'polelo', 'ditlhakakgolo', 'khutlo', 'thanodi'.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Godisa temogo e e botlhokwa ya puo, ka go: Godisa temogo e e botlhokwa ya puo, ka go:
Tlhalosa mafoko a ka tlwaelo a dirisiwang go
Tlhotlhomisa mokgwa o setlhopha se dirisang tlhalosa basimane le basetsana, mebala e e mmuo ka teng, le mang le mo mabakeng afe. golaganngwang le basimane le basetsana (jaaka, 'o montle', 'o maatla'). Tlhalosa gore dithanolo di ama batho jang, le gore a go siame gore motho a tswelele go dirisa mofuta o wa puo kgotsa nnyaya.
Dirisa 'puo-ka-ga-puo': Dirisa 'puo-ka-ga-puo':
jaaka, 'maina', 'ditlhogo', 'matlhaodi',
(jaaka, sediri, lediri. sedirwa, dipotso, 'maemedi', 'madiri', 'matlhalosi', ditlhagiso, ditaelo, makopanyi, tshwantshanyo, 'phegelwana', 'letshwaopotso', 'temana'.). tshwantshiso, malatodi, makaelagongwe, matshwaokgakgamalo.
KGAOLO 3KGATO YA MAGARENG(DIKEREITI 4 - 6)
MATSENO
Mo Kgatong ya Magareng, baithuti ba tsena mo bosimeng (adolescence). Ba a tlhobaela, ba matlhagatlhaga, mme ba tsibogela tlhotlheletso ya balekane ba bona, ka ntlha ya go tlhoka go itshepa. Ba a iteba e bile ba rata go itse gore ke bo mang le gore ba rata go nna eng. Merero e e amanang bobona e simolola go nna botlhokwa thata, ka jalo, go botlhokwa thata go gakologelwa kgolagano e e leng teng fa gare ga puo le bobona (identity) mo nageng e ya rona ya dipuodintsi le ditsodintsi. Tse dingwe tsa diponagalo tsa baithuti mo Kgatong e, ke tse di latelang:
Ba nna masisi thata tebang le gore ditiro tsa bona di amana ba bangwe jang.
Ba simolola go tlhokomela ditlhokego, dikeletso le ditebelelo tsa ba bangwe (mokgwa o ba lebang dikakanyo tsa ba bangwe ka teng).
Ba simolola go dirisana sentle, ba le mo ditlhopheng, ba dirisana ka bolokologi.
Ba simolola go itumelela go kampana le ditiro tse ba di dirang ba le bosi.
Ka jalo ba supa keletso ya go laola go ithuta ga bona.
nna le maikaelelo le thulaganyo mabapi le go leba dilo ga bona.
Ba kgona thata go fitlhelela, go kwala (rekota) le go sokasokana le tshedimosetso.
Ba gola ka bokgoni jwa go dira dipatlisiso, go tshwantshanya le go leba dilo ka leitlho le lentšhotšho.
Tsepamiso
Mo Kgatong e, baithuti ba tiisa ba bo ba go godisa bokgoni jwa bona jwa go buisa le go kwala (litheresei), gape ba aga boitshepo le go bua ka thelelo ga bona, ga puo ya molomo. Tiro e e akaretsang kharikhulamo yotlhe e tla nna karolo e e botlhokwa ya karolo ya ditiro tsa go ithuta.
Mefuta e e farologaneng ya meraba
Baithuti ba tla dira ka meraba e e farologaneng go na le mo Kgatong ya Motheo. Puo le diteng tsa meraba ga di kitla di tlhola di nna matswakabele le go feta. Di tla tlhagisetsa baithuti meraba ya molomo le dikwalo tse di kwadilweng, le merero ya botlhokwa ya tsa loago le ya tikologo.
Ditiro tsa go ithuta tse di lomaganeng
Go thusa go bopa dielo tsa tlhatlhobo tse di sedifetseng, poelo nngwe le nngwe e na le bokgoni jo bo farologaneng jaaka tirokgolo, (go reetsa, go bua, go buisa, go bogela, go kwala, go akanya le go batla mabaka le popegopuo le tiriso). Le fa go ntse jalo, mo mananeong a go ithuta, dintlha tse tsa diteng, di tshwanetse go lomaganngwa le go logaganngwa le ditiro tsa go ithuta ka maikaelelo a a tlhaloganyesegang e bile a le maleba.
Diteng tsa mefutafuta tse di anameng
Diteng tse di maleba di tshwanetse go tsewa mo mererong ya mefuta e e farologaneng, go lebeletswe ditlhokego tsa moithuti mongwe le mongwe, le merero e e anameng ya tsa loago/setšhaba. Ba leke go akaretsa dilo tse di tlhobaetsang tsa setšhaba jaaka boidiidi, Lebolelamading/Phate (HIV-AIDS) le bosenyi. Ga di a tshwanela go tsewa fela jaaka karolo ya diteng tsa moraba, nnyaya, di tshwanetse go tsewa jaaka karolo e e rulaganeng ya maitemogelo a go ithuta. Ka tsela e, o ka lemosa baithuti tiriso e e dumelesegang ya puo wa bo wa ba kgontsha go aga bokgoni jwa go leba dilo ka leitlho le lentšhontšho, jaaka go:
Lemoga dilo di tshwana le ditlwaelo tse di masisi.
Ithuta ka moo moraba o tlhotlheletsang babuisi go nna le tebelo e e rileng ka teng; le
Gwetlha tiriso ya mokgwa o, wa puo.
Ka mokgwa o, barutabana le baithuti ba tla:
Fitlhelela Dipoelothuto tsa Botlhokwa (Critical outcomes) tse di lesomepedi , ba bo ba,
Ipaakanyetsa ditiro tse raraaneng/matswakabele tsa go ithuta, gammogo le Dielo tsa Tlhatlhobo tse di marara, mo Kgatong e Kgolo.
DIPOELOTHUTO
Poelothuto ya 1: Go reetsa
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go ijesa monate, mme a arabe sentle ka go sekaseka, mo mabakeng/maemong a a farologaneng.
Mo nakong e, bokgoni jwa baithuti jwa go reetsa bo looditswe go ba kgontsha go reetsa meraba ya molomo e e okeditsweng (meraba ya tlhwaafalo le e seng ya tlhwaafalo) malebana le mabaka a a farologaneng.
Poelothuto ya 2: Go bua
Moithuti o kgona go bua/go buisana ka go itshepa le ka nonofo ka puo e e buiwang, mo mabakeng/maemong a a farologaneng.
Maemo a tsa loago a fetoga fa moithuti a ntse a gola. A simolola go ba gwetlha gore ba nne le boitshepo le nonofo mo puong e ba e buang. Bokgoni jo, ka jalo, bo tswelela go godisiwa gore baithuti ba tokafatse bokgoni jwa bone jwa go bua, mme ba tsibogele dipharologano tsa setso, mme ba ithute go bona mosola wa dipuodintsi/ditementsi.
Poelothuto ya 3: Go buisa le go bogela
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla tshedimosetso/kitso le go ijesa monate, mme a arabele, ka go sekaseka, bontle le botaki, setso le botlhokwa jwa dielo tsa botshelo tse a di fitlhelang mo merabeng.
Go buisa dikwalo tsa boammaaruri le tsa maitlhomo tsa Aforika Borwa le tsa boditšhatšhaba, go botlhokwa mo kgodisong ya maikutlo, mo tlhabololong ya puo, mo bokgoning jwa go buisa le go kwala, go tlhaloganya dielo tsa botshelo, le go ijesa monate.
Poelothuto ya 4: Go kwala
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya boammaruri le ya maitlhomo a e kwalela mabaka a a farologaneng.
Baithuti ba tswelela go godisa bokgoni jwa bona jwa go kwalela mabaka le babogedi/babuisi/bareetsi ba ba farologaneng. Ba simolola go tlhabolola le go rulaganya dikakanyo ka tshwanelo mo merabeng ya boam-maaruri le ya boitlhamedi ka go sala morago dikgato tsa tsamaiso ya go kwala.
Poelothuto ya 5: Go akanya le go batla mabaka
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka, go fitlhelela, le go tlhotlha tshedimosetso, gore morago a dirise kitso e go ithuta.
Bokgoni jwa go akanya, re akaretsa 'go akanya ka ga go akanya' (metacognition) le letheresi ya tshedimosetso, di botlhokwa mo tirong yotlhe ya kharikhulamo le mo katlegong ya thuto. Bo tshwanetse go rutiwa ka mokgwa o o lomaganeng ka tiriso ya ditiro tsa go rarabolola mathata ka mabaka a a tlhaloganyesegang e bile a le botlhokwa mo thutong. Mo dikarolong tse di latelang, re naya Dielo tsa Tlhatlhobo tsa Polelothuto nngwe le nngwe, mme re di naya ka kereiti ka kereiti. Gape re neelana ka dikao tsa meraba e e ka dirisiwang go ithuta puo ka mokgwa o o lomaganeng.
Poelothuto ya 6: Popegopuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go tlhama le go ranola meraba.
Baithuti ba tla batlisisa gore puo e dira jang, mme ba godisa puo e ba e abelanang ya go bua ka ga puo (puo-ka-ga-puo/'metalanguage'), gore ba tle ba kgone go sekaseka meraba ya bona le e mengwe tebang le bokao, nonofo le nepagalo. Gape, ba tla kgona go dirisa kitso e go lekeletsa go bopa bokao (go tswa mo mafokong le mo dipolelong go fitlha ka meraba yotlhe) ka puo, le gore ba bone ka moo moraba le tiriso di tsamaelanang ka teng. Ba tla lemoga ka moo puo e fetogang le dinako le fa e kopana le ditso tse dingwe ka teng, le ka moo e fetogang ka teng mo mabakeng a a farologaneng.
DIELO TSA TLHATLHOBO LE MERABA YA DIKEREITI TSA 4 - 6
Kereiti ya 4
Meraba e e tshikhinngwang
Meraba Motlotlo:
Dipuisano
Dipuo
Maboko
Mmino wa ditemana
Dikanedi (sekao: dianelaphologolo, dikahisetori, dikgang)
Dipegelo tsa ditiragalo
Metlae, dithamalakwane le maboko a a nang le mela e metlhano e bile a na le metlae/limeriki
Tsa bosa
Dipotsolotso
Dipuisano tse khutshwane
Dipina
Metshameko ya mafoko
Ditaelo (sekao: tsa metshameko)
Dikaelo
Go kwala/Go bogela:
Maboko
Dikgang
Dipegelo (sekao: boneteshi, tsa bosa, kotsi, tsa metshameko)
Dikanedi (sekao: dianelaphologolo, dikahisetori, dikgang)
Ditsamaiso (sekao: meapeo/diresepi, ditaelo)
Makwalo
Dibukatsatsi
Ditaelo
Metswedi/Dibukatshedimosetso (sekao: dithanodi, ensaetlelopedia)
Dibukathuto (go tswa dikarolothutong tse di farologaneng)
Ditshwantsho tse di thadilweng
Dikerafo tsa bara
Dikarata tsa dikakanyo
Mebepe/Dimmapa
Kereiti ya 4
Meraba e e tshikhinngwang
Bobegakgang-bontsi:
Diterama tsa bana tsa thelebišene
Ditiragatso
Dipapatso
Kereiti ya 5
Meraba e e tshikhinngwang
Meraba Motlotlo:
Dipuo
Metshameko ya radio
Maboko a molomo (sekao; direto, dibalate)
Dikanedi (jaaka, ditori/dikgang, dianelaphologolo, dianelalebopo, dikahisetori)
Ditaelo
Dikaelo
Dikgang
Dipegelo - tsa bosa, tsa metshameko, jalo jalo.
Dipina tsa dikhwaere
Metlotlo/Ditlhatlhelelo tse dikhutshwane
Dingangisano
Metshameko
Metlae, dikhutshwe tse di metlae
Go kwala/Go bogela:
Maboko
Dikanedi (sekao: dikanedi, dianelaphologolo, dianelalebopo, dikahisetoi)
Makwalo
Ditshekatsheko tsa dibuka
Dibukatsatsi
Dijenale
Dipegelo
Metswedi/Dibukatshedimosetso (sekao: dithanodi, ensaetlelopedia)
Dibukathuto (tsa dikarolothuto tse di farologaneng)
Ditshwantsho (Dinepe)
Dikerafo
Ditheibole (Mealo)
Dikarata tsa dikakanyo
Kereiti ya 5
Meraba e e tshikhinngwang
Bobegakgang-bontsi:
Difilimi
Ditiragatso
Dipontsho
Kereiti ya 6
Meraba e e tshikhinngwang
Meraba Motlotlo:
Dipuisano
Dikopano
Dikganetsano
Dikhutshwe
Metshameko sekao: khomedi, tlaopo/tshotlo satire
Dipuisano tsa radio
Dikgang
Ditaelo
Dikaelo
Dithanolo
Poko ya molomo/puiso ya poko (sekao: poko ya bogologolo, direto)
Ditherisano
Go kwala:
Dipadi
Dikhutshwe
Maboko
Diathikele tsa makwalodikgang le dimakasine
Dipegelo (sekao: tsa bosenyi, dikotsi, tsa metshameko)
Dikaelo
Metswedi/Dibukatshedimosetso (sekao: dithanodi, ensaetlelopedia)
Dibukathuto (go tswa dikarolothutong tse di farologaneng)
Dipapatso
Dikerafo - mefuta e e farologaneng.
Ditheibole
Ditshwantsho
Mebepe/Dimmapa
Kereiti ya 6
Meraba e e tshikhinngwang
Bobegakgang-bontsi:
Difilimi le baesekopo
Mananeo a a faphegileng a ditiragalo tsa botshelo (documentaries)
Dikhathunu
Mananeo a thelebišene (sekao: khomedi/metlae, tlaopo)
Ditiragatso
Dipontsho
GO REETSARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go ijesa monate, Itumelela go reetsa mefuta e e farologaneng ya meraba mme a arabe sentle le ka go ya molomo mme a araba ka tshwanelo, jaaka, sekaseka mo mabakeng/maemong a a dikanedi, dianelaphologolo, dipegelo tse farologaneng. dikhutshwane.
Tlhalosa kakanyokgolo le dintlha tse di rileng tsa moraba, mme a di golaganya le maitemogelo a gagwe a botshelo.
Tlhalosa tiriso ya mafoko, dikapolelo le puo ya mmele ya sebui le gore di ama moreetsi jang. (sekao: o ne wa ikutlwa jang morago ga go reetsa sebui? Ke eng se a se buileng/dirileng se se dirileng gore o ikutlwe jalo?)
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Itumelela go reetsa mefuta e e farologaneng ya meraba ya molomo, jaaka, dikanedi, dianelalebopo, dikopelo tsa dikhwaere, metlae le dithamalakwane, le metshameko e mekhutshwane a bo a araba ka tshwanelo.
Lemoga molaetsamogolo le merero/dithitokgang mo merabeng ya molomo a bo a e golaganya le botshelo jwa letsatsi le letsatsi.
Lemoga diponagalo tsa meraba ya molomo (popego, puo, segalo, mmuo, jalo jalo) tse di dirang gore e tshwanele mabaka a a farologaneng le bareetsi/babuisi/babogedi ba ba farologaneng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Itumelela go reetsa le go araba ka go sekaseka, mefuta e e farologaneng ya meraba ya molomo, jaaka, dikanedi, dikahisetori, dingangisano, maboko, metshameko le dipuo.
Lemoga merero/dithitokgang, a bo a botsa dipotso, mme a golaganya dikakanyo le maitemogelo a gagwe a botshelo.
Lemoga a bo a tlhalosa diponagalokgolo di tshwana le tiriso, puo ya mmele ya sebui, diteng, mmuo le tlhopho ya mafoko, mme a:
Tlhalosa gore di ama moreetsi jang le gore goreng?
Tlhalosa ka moo diponagalo tse di ka fetogang ka teng mabapi le mabaka le bareetsi ba ba farologaneng;
Tlhalosa ka moo diponagalo tse di bayang sebui le moreetsi (malebana le bolaodi le maatla, maikutlo tebang le baanelwa, jj.) ka teng;
Lemoga a bo a tlhalosa ka moo ditemana di bopiwang ka teng le gore di ama moreetsi jang (jaaka, Ka moo moanelwamogolo a tshwantshiwang ka teng? Se se dira gore o ikutlwe jang? A batho ba ntse jaana mo botshelong jwa nnete?)
Anaanela ka kamego ya modumo le dibogelwa, di tshwana le, moribo, ...poeletso, poeletso ya ditumammogo, maetsi (onomatopia), tshwantshanyo.
GO REETSA
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go ijesa monate, mme a arabe sentle le ka go sekaseka mo mabakeng/maemong a a farologaneng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhalosa ka moo segalo le tlhopho ya sebui ya mafoko e fetogang ka teng, fa se bua le bareetsi le fa a batla go gatelela lebaka le le rileng.
Bua ka ditshwantsho tsa medumo le tsa mafoko tse di fitlhelwang mo puong a bo a anaanele ka gore di amang moreetsi jang.
Theeletsa tshedimosetso e e mo mefuteng e e farologaneng ya meraba e tshwana le dipegelo, dikitsiso tsa sekolo, dipotsolotso, jalo jalo, e bile a gakologelwa dikakanyo tsa botlhokwa kgotsa dintlha tse di rileng, mme a arabe ka tshwanelo.
Diragatsa ditaelo e bile a sala dikaelo morago.
Reetsa metlotlo le dipuisano ka matlhagatlhaga a bontsha tlotlo le bosisi tebang le maikutlo a ba bangwe, e bile a itumelela tebelelo ya ba bangwe.
Tlhalosa dielo tsa loago, maitshwaro le setso, mekgwa le dipelaelo mo merabeng ya molomo (jaaka, A malapa otlhe a na le rre, mme le bana? A go na le mefuta e mengwe ya malapa?)
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhalosa ka moo puo e dirisiwang ka teng go bopa maikutlo a maemo a a renang (atmosphere)...
Reetsa mefuta e e farologaneng ya meraba ya tshedimosetso (dikaelo, ditaelo, dipuo, dipuisano tsa radio, ditiragalo tsa botshelo tsa thelebišene), a nongonanongona... dintlha tsa botlhokwa kgotsa dintlha tse di kgethegileng, mme a dirisa tshedimosetso eo ka tshwanelo.
Reetsa ka matlhagatlhaga a etse tlhoko tebelelo kgotsa dikakanyo tsa ba bangwe, mme a arabela dikakanyo le ditlhagiso tsa bona ka masisi.
Tlhalosa dielo tsa loago, maitshwaro le setso, mekgwa le dipelaelo mo merabeng ya molomo, a bo a anaanela ka ga se se tsentsweng le se se sa tsenngwang (jaaka, A molaetsa wa kanedi o boammaaruri mo mabakeng otlhe? Ke mabaka/maemo afe a go sa akanngwang ka ona mo kaneding e?)
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Reetsa mefuta e e farologaneng ya meraba ya tshedimosetso dingangisano, dithanolo, dipegelo, ditiragalo tsa botshelo tsa mo thelebišeneng, khutshwafatsa dikakanyokgolo, e bile a nongonanongona dintlha tse di kgethegileng ka tshwanelo.
Reetsa ka matlhagatlhaga a etse tlhoko tebelelo kgotsa dikakanyo tsa ba bangwe, mme a amogela dikakanyo tse di farologanang le tsa gagwe, a bo a araba ka tshwanelo mo mabakeng otlhe.
Tlhalosa dielo tsa loago, maitshwaro le setso, mekgwa le dipelaelo a bo a anaanela ka moo di tlhalosiwang ka teng mo morabeng (jaaka, A go na le ditemalo... mo morabeng?)
GO BUARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go bua le ge buisana ka go itshepa le ka nonofo mo
Bolelela bareetsi ba ba farologaneng maitemogelo, mabakeng a a farologaneng. dikakanyo le tshedimosetso kgotsa kitso mo maemong a a farologaneng, le gona a di buela mabaka a a farologaneng, ka go:
Dirisa puo ka bolokologi, a e dirisetsa go buisana le batho mo metlotlong ya letsatsi le letsatsi;
Dirisa puo go tlhalosa dilo tsa maitlhomo, (jaaka, go anela kgang, go boka leboko kgotsa go etsisa tiragalo kgotsa maemo a a rileng);
Abelana dikakanyo le go fa dikgopolo ka ga ditlhogo tsa maitemogelo a gagwe;
Gakologelwa le go tlhalosa ditiragalo di le mmalwa;
Neelana ka dikaelo kgotsa ditaelo;
Botsa a bo a araba dipotso;
Tlhalosa a bo a tshwantshanya/bapisa dikakanyo le dikgolo tsa gagwe le tsa ba bangwe.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Bolelela bareetsi ba ba farologaneng maitemogelo, dikakanyo le tshedimosetso kgotsa kitso mo maemong a a gwetlhang le a a farologaneng, le gona a di buela mabaka a a farologaneng, ka go:
Dirisa puo ka go akanya, a e dirisetsa go buisana le batho mo metlotlong ya letsatsi le letsatsi (jaaka, a akgola ditiro tse dintle tsa mongwe, a sa dumalane le mongwe);
Dirisa puo go tlhalosa dilo tsa maitlhomo, (jaaka, go tlhalosa maikutlo le dikakanyo, go diragatsa kgotsa go etsisa tiragalo);
Abelana dikakanyo le go fa dikgopolo ka ga ditlhogo tse di sa tlwaelegang le ditiragalo, a akanyetsa kgotsa a fopholetsa e bile a bopa karabo e e sa solofelwang;
Tlhalosa ditiragalo, a neela ka dikarabo, e bile a fa dikaelo sentle le ka mokgwa o o tlhaloganyesegang;
Botsa dipotso tse di botlhokwa tse di batlang tshekatsheko, di se na dikarabo tse di bonwang bonolo, mme a kgona go araba ka go akanya pele;
Tlhalosa a bo a emela dikakanyo tsa gagwe ka mabaka.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Bolelela bareetsi ba ba farologaneng maitemogelo, dikakanyo tse di matswakabele le tshedimosetso kgotsa kitso mo maemong a a gwetlhang thata le a a farologaneng, le gona a di buela mabaka a a farologaneng, ka go:
Dirisa puo go buisana le batho, ka go go supa maikutlo le go ipatlisisa jaaka, go bua ka maikutlo le phegelelo aspiration;
Dirisa puo go tlhalosa dilo tsa botlhami le tsa maitlhomo, (jaaka, maboko, tsibogelo ya mmino);
Abelana dikakanyo le go fa dikgopolo ka ga ditlhogo tse di gwetlhang ka mokgwa o o logaganeng, o o tshwaraganeng e bile o rulagane (jaaka, ditlhagiso tsa dipapetlanapepentsho (diphousetara), dipegelo, dingangisano);
Botsa a bo a araba dipotso tse di gwetlhang;
Godisa metlotlo e e nang le dintlha e bile e na le mabaka a go netefatsa dikakanyo.
GO BUARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go bua le ge buisana ka go itshepa le ka nonofo mo Dirisa bokgoni le ditogamaano tsa kgolagano tsa go mabakeng a a farologaneng. dira mo ditlhopheng:
Go fana sebaka;
Go dirisa dintlha tse di golaganang le setlhogo;
Go botsa dipotso tse di maleba;
Go tshola metlotlo e tswelela sentle;
Go arabela dikarabo tsa ba bangwe ka kutlwelobotlhoko le ka tlotlo;
Go arabela ka go lekalekana le gona ka mabaka;
Go dirisa segalo le ditshupetso tsa sefatlhego tse di tshwanelang;
Go supetsa ditokololo tse dingwe tsa setlhopha tlotlo.
Dirisa puo e e tshwanelang ya mmele le bokgoni jwa tlhagiso, ka go:
Lebelela motho mo matlhong le go fokotsa go tsetsenega (fidgeting);
Dirisa ditshupetso tsa mmele le tsa sefatlhego, tse di tshwanelang;
Dirisa modumo o o utlwalang sentle wa lentswe, ka dikgaotso tse di tshwanetseng, mme a bua ka lebelo le le lekanetseng.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa ditogamaano tsa kgolagano go bua ka nonofo mo mabakeng a ditlhopha:
Go fana sebaka, a akanya go ya ka setlhogo, a botsa dipotso tse di maleba, a tshola metlotlo e tswelela sentle, e bile a arabela dikakanyo tsa ba bangwe ka kutlwelobotlhoko le ka tlotlo;
Go arabela ka go lekalekana le gona ka mabaka;
Go dirisa segalo le ditshupetso tsa sefatlhego tse di tshwanelang;
Go bontsha masisi tebang le ditshwanelo le maikutlo a ba bangwe fa ba tshwaragane le tiro ya setlhopha.
Dirisa puo e e tshwanelang ya mmele le bokgoni jwa tlhagiso, ka go:
Sutasutisa tebo ya matlho go akaretsa bontsi jo bo kgonagalang jwa bareetsi;
Dirisa ditshupetso tsa mmele le tsa sefatlhego, tse di tshwanelang;
Lekanyetsa lebelo le modumo ka maiteko a go gatelela;
Kgaotsa fa go tshwanetseng a bo a lekanyetsa lebelo go ya ka ditlhokego tsa bareetsi.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa bokgoni jwa kgolagano mo mabakeng a ditlho:
Go latela melawana tebang le kgolagano ya go dira mo ditlhopheng;
Go fana ka dikarabo tse di lekalekanang, di tlhabosa e bile di na le mabaka;
Go bontsha masisi tebang le dipharologano tsa seloago le setso (jaaka, a dumalana e bile a dirisa puo e e farologaneng, maitemogelo, dikao);
Dirisa puo e e botlhale (ya sedipolomatiki) mo maemong a go renang kgotlhang mo go ona.
Dirisa bokgoni jwa tlhagiso le puo ya mmele, ka go:
Se huralele bareetsi;
Farologanya modumo, segalo le lebelo la lentswe go gatelela le go dira gore a utlwagale;
Itlhatlhoba ka tlhagiso le bokgoni jwa gagwe, e bile a leka go tokafatsa makoa a a a lemogileng.
GO BUARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go bua le ge buisana ka go itshepa le ka nonofo mo Dirisa mafoko le dipopego tse di tshwanetseng mo mabakeng a a farologaneng. bareetsing le mabakeng a a farologaneng:
Dirisa puo ka tlhwaafalo (mmuo) e e tshwanelang mabaka a a farologaneng (segalo, tlhopho ya mafoko le setaele, puo ya mmele);
Dirisa puo e e tshwanelang fa a tlhalosa boikobo mo loagong/setšhabeng (maitato/maitshwarelo, dikopo, malebo, tshegetso);
Naya e bile a leka go itlhokomolosa tiriso e e sotlang le e tlhaolang ya puo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo e e tshwanetseng mo bareetsing le mo mabakeng a a farologaneng:
Dirisa puo ka mmuo o o tshwanelang mo mabakeng a a sa tlwaelegang thata;
Dirisa dipopego tsa thutapuo le mmuo o o tshwanelang mabaka;
Dirisa puo ka kelotlhoko go tlhalosa maikutlo a a matswakabele mme a tlwaelegile, jaaka, tenego, pelokhutshwane, kutlwelobotlhoko, kgatlhego;
Lemoga a bo a gwetlha tiriso e e sotlang le e e tlhaolang ya puo.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo e e tshwanetseng mo bareetsing le mo mabakeng a a farologaneng:
Dirisa puo ka mmuo o o tshwanelang mo mabakeng a a gwetlhang le a a sa tlwaelegang thata, e bile a bontsha gore o lemoga bareetsi ba ba farologaneng;
Dirisa puo mo mabakeng a a farologaneng, jaaka, a go tlhotlheletsa, go ngangisana, go rotloetsa le go ikgolaganya le bangwe;
Tlhagisa tiriso ya marefosi boemong jwa tiriso e e tlhaolang ya puo.
GO BUISA LE GO BOGELARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate,
Buisetsa mefuta e e farologaneng ya meraba ya mme a arabe ka go sekaseka dielo boammaaruri le ya maitlhomo ya Aforika Borwa le ya tsa bontle le botaki, setso le maikutlo Bosetšhabatšhaba mabaka a a farologaneng jaaka, tse a di fitlhelang mo merabeng. maboko, dikanedi, dianelalebopo, dibukana, dibukatshedimosetso le dibukathuto, jj:
Buisa e bile a dirisa ditogamaano tse di farologaneng tsa go buisa le tsa tekatlhaloganyo ka bolokologi mo mabakeng a a farologaneng;
Latlhela bofofu (scan) a batla dintlha;
Batlisisa tsebe ya diteng, ditlhogo, tshupane go bona dintlhakakaretso;
Akanyetsa kwa pele, a dirisa ditshwantshetso tsa mo tirisong go tlhomamisa bokao, le go lemoga ditlhaelo;
Buisetsa kwa godimo a utlwala e bile a itlhalosa sentle.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Buisetsa mefuta e e farologaneng ya meraba ya Buisa mefuta e e farologaneng ya meraba ya boammaaruri le ya maitlhomo ya Aforika Borwa boammaaruri le ya maitlhomo ya Aforika Borwa le ya Bosetšhabatšhaba mabaka a a farologaneng le ya Bosetšhabatšhaba (jaaka, dijenale, maboko, (jaaka, maboko, ditshekatsheko tsa dibuka, dipadi, metshameko e mekhutshwane, dikuranta dipatsana, lekwalokgang, dibukatshedimosetso, jj): (makwalodikgang) dibukathuto, jj):
Buisa e bile a dirisa ditogamaano tse di
Buisetsa kwa godimo le ka setu, a lekanyetsa farologaneng tsa go buisa le tsa tekatlhaloganyo ditogamaano tsa go buisa go tsamaelana le ka bolokologi mo mabakeng a a farologaneng; mabaka le bareetsi;
Dirisa ditogamaano tse di tshwanelang tsa go
Latlhela bofofu scan a batla dintlha; buisa le tsa tekatlhaloganyo tsa go, okola le go
Batlisisa tsebe ya diteng, ditlhogo le tshupane; latlhela bofofu, go akanyetsa pele;
Dirisa kitso ya pele kgotsa ditshwantshetso tsa ditshwantshetso tsa mo tirisong (contextual meraba go tlhomamisa bokao, go lemoga clues), temogo ya ditlhaelo, tlhokomela gore o ditlhaelo; a tlhaloganyana, jj.
Akanetsa diteng le bokhutlo kwa pele;
Buisetswa kwa godimo a utlwala e bile alekanyetsa lebelo go ya ka mabaka le bareetsi.
GO BUISA LE GO BOGELA
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, mme a arabe ka go sekaseka dielo tsa bontle le botaki, setso le maikutlo tse a di fitlhelang mo merabeng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Bogela a bo a anaanela ka ga meraba e e farologaneng e e bogelwang le ya bobegakgang-bontsi mo mabakeng a a farologaneng (e.g. ditshwantsho, dipapetlanapepentsho, dikhathunu, dikhompiutara le diCD-romo fa di le teng, jj):
Ranola molaetsa;
Lemoga a bo a tlhalosa ditegeniki tsa dikerafo, jaaka, mmala, bobopi/moakanyetso, tlhopho ya dipono, jj. Le ka moo di amang molaetsa o o senogang;
Tlhalosa maikutlo ka ga moraba (wa boammaaruri kgotsa wa dikwalo, o o bogelwang kgotsa wa bobegakgang-bontsi);
Tlhalosa ka moo tlhopho ya puo le diponagalo tsa dikerafo di amang ditshwetso tsa mmuisi ka teng;
Itemogela mabaka a a tlhaelang tebang le ditiragalo mo kaneding;
Tlhaloganya tlotlofoko a bo a tlhalosa tlhopho ya mafoko, botshwantshi le mosola wa modumo mo mabokong, dikaneding le mo merabeng ya bobegakgang-bontsi (jaaka, moribo, morumo, poapoeletso ya ditumammogo, ditshwantsho tsa mafoko, tshegiso);
Lemoga dipopego tse di farologaneng, tiriso ya puo, mabaka le bareetsi/babogedi/babuisi ba meraba:
Lemoga mabaka a a farologaneng a meraba (jaaka, dipuo, dikanedi, maboko, dipapatso);
Lemoga ka moo meraba e rulaganngwang ka teng.
Lemoga ka moo puo le mmuo (maemo a tlhwaafalo) o farologanang go ya ka mabaka le ka bareetsi ka teng;
Kgato ya Magareng
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Bogela a bo a anaanela ka ga meraba e e farologaneng e e bogelwang le ya bobegakgang-bontsi mo mabakeng a a farologaneng (e.g. dipapatso, dividio/difilimi, diterama tsa thelebišene, fa di le teng, dikhompiutara le diCD-romo jj):
Tlhalosa molaetsa o o senolwang;
Lemoga a bo a tlhalosa ditegeniki tsa dikerafo, jaaka, mmala, tlhopho ya dipono, mefuta le bogolo jwa ditlhaka, dikai, boalo-thulaganyo (layout) jj;
Tlhalosa a bo a sekaseka maikutlo a gagwe ka ga moraba;
Tlhalosa ka moo bakwadi le bataki ba dibogelwa ba golaganang le babuisi ba bona ka mekgwa e e farologaneng ka teng, le ka moo ba bopang dikakanyo tse di farologaneng tsa lefatshe ka teng, ba dirisa diponagalo tsa puo le tse di bogelwang;
Bontsha gore o tlhaloganya moraba wamaitlhomo, ka go:
Tlhalosa kakanyokgolo, poloto, maitshetlego, mowa o o renang (atmosphere) le baanelwa,
Lemoga ditlhaelo ka ga poloto le baanelwa,
Tlhalosa merero/dithitokgang le mathata a bo a neelane ka dikakanyo tse di tshegeditsweng ka mabaka.
Tlhaloganya tlotlofoko a bo a tlhalosa ka moo bakwadi ba dirisitseng puo go ama bareetsi/babuisi ka teng Tshwantshanyo, moribo, maetsatumo onomatopia;
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Bogela a bo a anaanela ka ga meraba e e e e bogelwang le ya bobegakgang-bontsi mo mabakeng a a farologaneng (e.g. difoto, dipapatso tsa thelebišene, diterama le mananeo a ditiragalo tsa botshelo, inthanete le diCD-romo, (fa di le teng) jj):
Ranola a bo a tlhalosa molaetsa o o senolwang;
Lemoga a bo a tlhalosa ditegeniki tsa dipone le tsa modumo, tlhopho ya meriti (images), dikhutlo tsa khemera, sebopego le bobopi (moakanyetso), dikerafiki, jj. Le ka moo di amang mmogedi ka teng;
Tlhalosa thanolo le dikarabo tebang le moraba ka kakaretso, mme a naya mabaka a ikaegile ka moraba kgotsa ka maitemogelo a gagwe;
Tlhalosa ka moo ditegeniki tse di dirisitsweng ke bakwadi le babopadikerafiki (graphic designers) le batsayadifoto di bopang dikakanyo kgotsa dikgopolo tsa lefatshe le maemo a mmuisi ka mekgwa e e farologaneng ka teng;
Bontsha gore o tlhaloganya moraba, le gore o golagana jang le botshelo jwa gagwe, gore lebaka la ona le mesola ya ona ke eng ka go:
Tlhalosa merero/dithitokgang, poloto, maitshetlego, le baanelwa (boanedi).
Tlhalosa tebelelo ya mokwadi, ka moo bokao bo tlhamilweng ka teng, le ka maemo a mmuisi a beilweng mo go ona, (jaaka, A mokwadi o anela kgang jaaka mmogedi kgotsa jaaka mo-na-le-seabe? O ikutlwa jang mabapi le moanelwamogolo? A o mo utlwela botlhoko kgotsa o a mo nyatsa? Mokwadi o dira jang gore o ikutlwe jalo?);
Poelothuto ya 3 Tsweletso GO BUISA LE GO BOGELA
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, mme a arabe ka go sekaseka dielo tsa bontle le botaki, setso le maikutlo tse a di fitlhelang mo merabeng.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Lemoga puo e e dirisiwang mo mefuteng e e farologaneng ya meraba (puo-sebui mo dianelaphologolong, latelanya mafoko mo ditsamaisong, puo ya tirwa mo dipegelong, jj.);
Lemoga le go tlhalosa dielo tsa setso, loago, tikologo le botho mo merabeng (jaaka, molaetsa wa kanedi le bomosola jwa ona mo mabakeng a a farologaneng, merero ya itekanelo le tekatekano mabapi le maemo a a farologaneng le baanelwa, jj.)
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Lemoga dipopego tse di farologaneng, tiriso ya puo, mabaka le bareetsi/babogedi/babuisi ba meraba e e farologaneng:
Lemoga ka moo mefuta e e farologaneng ya meraba e rulagantsweng ka teng (jaaka, dianelaphologolo, makwalo, ditshekatsheko tsa dibuka),
Lemoga gore mefuta e e farologaneng ya dikwalwa (jaaka, dikwalo tsa maitlhomo, dikanedi tsa meka (mystery stories), jj.),
Lemoga mabaka a a farologaneng a meraba a bo a sekaseka ka moo puo le mmuo o farologanang go ya ka mabaka le ka bareetsi ka teng.
Lemoga le go tlhalosa dielo tsa setso, loago le tikologo mo merabeng ka go:
Lemoga a bo a tlhalosa tebelo le mabaka a e a dirisediwang, mmogo le ka moo e amang bareetsi ka teng,
Lemoga a bo a tlhalosa ditemalo tse di farologaneng le ka moo di agiwang ka teng,
Tlhalosa a bo a bapisa ka moo bakwadi ba ba farologaneng ba tlhalosang merero kgotsa mathata a seloago le setso ka teng ka ditlhogo tse di farologaneng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Lemoga a bo a tlhalosa dipopego tse difarologaneng, tiriso ya puo, mabaka lebareetsi/babogedi/babuisi ba mefuta e efarologaneng ya meraba:
Lemoga a bo a tlhatlhoba mofuta le go nna maleba ga puo le mmuo wa moraba gore a o tshwanelang bareetsi,
Lemoga a bo a sekaseka diponagalo tsa mefutakwalo e e farologaneng kgotsa mefuta ya meraba (jaaka, melawana le thulaganyo e e dirisiwang mo mefuteng e e farologaneng ya maboko, lephelo, diathikele tse di farologaneng tsa dikuranta, jj.).
Lemoga le go sekaseka dielo tsa setso le tsa loago mo merabeng ka go:
Ranola melaetsa ya mokwadi e e fitlhilweng ka bomo le e seng ka bomo,
Lemoga ditebelo tse di farologaneng mo morabeng o o matswakabele a bo a neye ditebelo (perspectives) tsa gagwe a ikaegile ka tshedimosetso e e mo morabeng,
Tlhalosa go farologana ga dielo tsa setso le seloago mo merabeng.
Sekaseka kamego ya lonyatso le ditemalo, a bo a tlhalosa ka moo di ka gwetlhiwang ka teng tsa bo tsa fetolwa, mme a ntshe dikakanyo tsa gagwe ka mabaka.
Dielo tsa Tlhatlhobo Tsweletso GO BUISA LE GO BOGELA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go buisa le go bogela a batla kitso le go ijesa monate, Tlhaloganya a bo a araba ka tshwanelo tebang le mme a arabe ka go sekaseka dielo meraba ya tshedimosetso:
tsa bontle le botaki, setso le maikutlo
Lemoga dikakanyokgolo le dikakanyo tse di tse a di fitlhelang mo morabeng. tshegetsang;
Latlhela bofofu tebang le dintlha tse di rileng mo merabeng, jaaka, dipegelo tsa bosa, mananeo a dibese, dimmapa, jj.;
Sala dikaelo le ditaelo tse dikhutshwane tse di gatisitsweng morago;
Ranola meraba e e bogelwang e e bonolo mananeo, ditšhate, dipapetlanapepentsho, dikerafo, dimmapa e bile a ka fetola moraba go tswa mo sebopegong se se rileng go ya go se sengwe. jaaka, kerafo go ya go kerafo-tlhalosi explanatory graph;
Tlhopha meraba e e maleba go ipatlela tshedimosetso, jaaka, dithanodi, diensaetlelopedia le dibukatshedimosetso.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhaloganya a bo a araba ka tshwanelo tebang le meraba ya tshedimosetso:
Lemoga dikakanyokgolo le dikakanyo tse di tshegetsang, a nongonanongone dintlha tse di rileng a bo a sosobanya kitso kgotsa tshedimosetso e a e boneng;
Buisa a bo a diragatsa ditaelo tse dimatswakabelenyana, e bile a sala dikaelomorago ka thuso e nnyennyane;
Ranola a bo tlhalosa meraba e e bogelwang e e matswakabele jaaka, mananeo, ditšhate, dipapetlanapepentsho, dikerafo, dimmapa e bile a ka fetola moraba go tswa mo sebopegong se se rileng go ya go se sengwe. jaaka, thulaganyo ya tshedimosetso a;
Tlhopha meraba e e maleba a bo a dirisa bokgoni jwa go tlhotlhomisa, go bona tshedimosetso mo dithanoding, dibukatshedimosetsong le dibukathutong go tswa mo metsweding ya setšhaba kgotsa mo bobegakgannye jwa seileketeroniki (fa bo le teng).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhaloganya a bo a dirisa meraba ya tshedimosetso ka tshwanelo:
Sosobanya dikakanyokgolo le dikakanyo tse di tshegetsang;
Tlhopha a bo a rekota tshedimosetso e e maleba ka tshwanelo;
Sala ditaelo le dikaelo tse di matswakabelenyana morago ka bolokologi;
Ranola a bo sekaseka dintlha tsa meraba ya kerafo a le esi (dimmapa, le dikerafo tsa mola, dikerafo tsa ditlhomeso le diphaetšhate) a bo a fetise tshedimosetso go tswa mo mmopong (sebopegong) o o rileng go ya go o mongwe;
Tlhopha meraba e e maleba go tswa mo metsweding e e farologaneng a e dirisetsa ditlhokego tsa gagwe le tsa tshedimosetso, jaaka mo baaging ba a phela le bona le ka bobegakga jwa seileketoroniki (fa bo le teng).
GO KWALARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya Kwala mefuta e e farologaneng ya meraba, a e kwalela boammaaruri le ya maitlhomo a babuisi le mabaka a a farologaneng:
kwalela mabaka a a farologaneng.
Kwalela mabaka a sebele sa gagwe, a go utulola, a go tshameka, a go tlhagisa maitlhomo le botlhami (sekao: makwalo, ditemana tse di tlhalosang, dilimeriki, jj.);
Kwalela babuisi/babogedi ba ba farologaneng, meraba ya tshedimosetso e e tlhagisang dikakanyo tse di sedifetseng (sekao: dipegelo tse dikhutshwane, ditaelo, jj.);
Kwalela a bo akanyetsa babuisi/babogedi ba ba farologaneng meraba e e farologaneng ya bobegakgang (jaaka, karatapepentsho, Dikhathunu, dibukana tse di bonolo);
Fetola tshedimosetso go tswa mo mmopong (sebopegong) o o rileng go ya go o mongwe (jaaka, meraba e e kwadilweng e fetolelwa mo ditheiboleng, jj.).
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Kwala mefuta e e farologaneng ya meraba a e kwalela babuisi le mabaka a a farologaneng:
Kwalela mabaka a sebele sa gagwe, a go utulola, a go tshameka, a go tlhagisa maitlhomo le botlhami (sekao: bukatsatsi, dikanedinyana tsa metlae, dikanedi, maboko, jj.);
Kwalela babuisi/babogedi ba ba farologaneng, meraba ya tshedimosetso e e tlhagisang dikakanyo tse di sedifetseng ka thulagano e ntle (sekao: dikitsiso, dipegelo);
Kwalela a bo akanyetsa babuisi/babogedi meraba e e bogelwang a tlhalosa tshedimosetso ka mo kgwa o o sedifetseng le ka bokgabale (jaaka, dipapatso, makwalokgang, mmapa o o nang le ditshwantsho le dileibole, jj.);
Fetola tshedimosetso go tswa mo mmopong (sebopegong) o o rileng go ya go o mongwe (jaaka, tshedimosetso e fetolwa go tswa mo theiboleng go ya mo temaneng kgotsa mo kerafong, jj.).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Kwala mefuta e e farologaneng ya meraba a e kwalela babuisi le mabaka a a farologaneng:
Kwalela mabaka a sebele sa gagwe, a go utulola, a go tshameka, a go tlhagisa maitlhomo le botlhami (sekao: dijenale, maboko, dianelalebopo, mmuisano, ditlhamo tsa ngangisano, jj.);
Kwalela babuisi/babogedi ba ba farologaneng, meraba ya tshedimosetso e e tlha- gisang dikakanyo tse di sedifetseng ka thulagano e ntle (sekao: pegelo ya tlhotlhomisi, lekwalo le le yang kwa kuranteng, ditaelo tsa setegeniki);
Kwalela a bo akanyetsa babuisi/babogedi meraba e e bogelwang ka mokgwa o o sedifetseng le ka bokgabale, a dirisa puo, modumo, dikerafiki le moakanyetso (jaaka, CD le diphuthelo tsa dibuka, dipapatso tsa thelebišene kgotsa tsa radio, makwalokgang a a nang le dinepe.);
Bontsha gore o tlhaloganya setaele le mmuo ntsha tshedimosetso mo kaneding go ya go athikele ya kuranta lokwalodikgang;
Ipatlisisa ka e bile a tlhatlhoba sekwalwa le setlhangwa.
GO KWALARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya Godisa le go rulaganya dikakanyo tsa gagwe mokwalo boammaaruri le ya maitlhomo a kgotsa tiro ya go kwala:
kwalela mabaka a a farologaneng.
Tlhopha bo a tlhotlhomisa setlhogo, mme a se akanyetse ka go dirisa dikarata-kakanyo (mind maps), ditšhate tsa fa fatshe le mananeo;
Rulaganaya dikakanyo ka ditemana a dirisa dipolelonolo le dipolelopate;
Tlhagisa sekgemetšhana sa ntlha (first draft) a etse tlhoko puo e e maleba le melawana ya go kwala, a di dirisetsa mabaka le bareetsi/babogedi ba ba rileng;
Boeletsa tiro a dirisa maitemogelo a gagwe a puo e e maleba, thulaganyo le setaele, le ditshwaelo tse di tswang mo baithuting-ka-ena kgotsa mo morutabaneng;
Phosolola sekgemetšhane sa bofelo a lebeletse thutapuo, matshwaopuiso le mopeleto, a tsenyeletsa ditshwaelo tsa baithuti-ka-ena le tsa morutabana;
Phasalatsa sekgemetšhana sa bofelo ka go abelana le babogedi/bareetsi kgotsa morutabana yo o maleba.
Tlhagisa tiro a dirisa mokwalo o o phepa o o bonalang ka sebopego sa nnete, (jaaka, ditlhogo, kgaoganyo e e siameng ya ditemana).
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Godisa le go rulaganya dikakanyo tsa gagwe mokwalo kgotsa tiro ya go kwala:
Tlhotlhomisa a bo a sekaseka setlhogo, mme a se akanyetse ka go dirisa dikarata-kakanyo (mind maps), ditšhate tsa fa fatshe le mananeo;
Godisa setlhogo ka go batla tshedimosetso mo metsweding e e maleba, a tlhopha tshedimosetso e a e batlang, mme a rulaganya dikakanyo;
Tlhagisa sekgemetšhana sa ntlha (first draft) se na le kakanyokgolo, le ditemana tse di tshegetsang di tlhabolotswe sentle;
Boeletsa tiro a nanganetse mo ditennye, puo e e maleba, thulaganyo le setaele, mme a dirisa ditshwaelo tse di tswang mo baithuting-ka-ena kgotsa mo morutabaneng;
Tlhagisa tiro e e phepa ka mokwalo o o bonalang go etswe tlhoko tlhagiso (jaaka, sephuthelo, setlhogo, ditlhogo, jj le dikerafiki tse di maleba).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Godisa le go rulaganya dikakanyo tsa gagwe mokwalo kgotsa tiro ya go kwala:
Akanyetsa dikakanyo tsa setlhogo a bo a di tlhabolola ka go leba metswedi e e farologaneng, a tlhopha tshedimosetso e e maleba, mme a rulaganya dikakanyo ka go dirisa ditogamaano di tshwana le, dikarata tsa dikakanyo, ditšhate tsa fa fatshe le mananeo a go lekanyetsa (grids);
Tlhagisa sekgemetšhana sa ntlha (first draft) a etse tlhoko kakanyokgolo, le puo le melawana e e siameng a lebeletse mabaka le bareetsi;
Boeletsa tiro a nanganetse mo go tokafatseng puo, thulaganyo le setaele, mme a dirisa ditshwaelo tse di tswang mo baithuting-ka-ena;
Tlhagisa dikgemetšhana tse dintsinyana fa go kgonega;
Neela balekane ba gagwe ka mo phaposiborutelong/baithutikaena ditshwaelo ka go bontsha tshisimogo go rotloetsa maiteko a bona;
Tlhagisa sekgemetšhane sa bofelo, mme a akaretsa ditshwaelo tse di tswang mo baithuting-ka-ena le mo morutabaneng;
Ipatlisisa a bo a sekaseka diphoso tsa leungo/sekgemetšhana sa bofelo ka boena, le ka thuso ya baithuti-ka-ena le ya morutabana.
Tlhagisa tiro e e phepa ka mokgwa o o kgatlhang, (jaaka, sephuthelo, tsebe ya diteng, thulaganyo (layout) le ditshwantsho tse di maleba kgotsa dikerafiki, jj.)
GO KWALARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya Dirisa kitso ya gagwe ya puo mo maemong a a boammaaruri le ya maitlhomo a farologaneng: kwalela mabaka a a farologaneng.
Maemo a lefoko
Tlhopha le go dirisa mefuta e e farologaneng ya mafoko go tswa mo maitemogelong a puo, ditiro, dikwalo, puo ya molomo ya baithuti-ka-ena le ba bangwe.
Maemo a polelo
Atolosa dipolelo ka go oketsa ka matlhaodi le matlhalosi; le ka dipolelwanatlhaodi, dipolelwanatlhalosi le dipolelwanaina,
Suta go tswa mo pakeng e nngwe go ya go e nngwe ka tlhomamo le ka tshwanelo.
Maemo a temana
Dirisa setlhogo le dipolelo tse di tshegetsang le go godisa temana e e tlhaloganyesegang,
Dirisa thutapuo, mopeleto le matshwaopuiso ka tshwanelo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa kitso ya gagwe ya puo mo maemong a a farologaneng:
Maemo a lefoko
Tlhopha le go lekelela ka mefuta e e farologaneng ya mafoko go tswa mo metsweding e e farologaneng,
Dirisa thanodi kgotsa thanodi ya makaelagongwe le malatodi go netefatsa mafoko.
Maemo a polelo
Atolosa dipolelo ka go oketsa ka ditlhaodi, dipolelwanatlhaodi, dipolelwanatlhalosi le dipolelwanaina,
Suta go tswa mo pakeng e nngwe go ya go e nngwe ka tlhomamo le ka tshwanelo,
Dirisa puo-sebui le puo-pegelwa ka nonofo le ka tshwanelo.
Maemo a temana
Kwala polelotlhogo (topic sentence), mme a tsenya tshedimosetso e e maleba go tlhabolola le go godisa temana e e logaganeng,
Bontsha mekgwa e e farologaneng ya go golaganya ditemana,
Dirisa thutapuo, mopeleto le matshwaopuiso ka tshwanelo.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa kitso ya gagwe ya puo mo maemong a a farologaneng:
Maemo a lefoko
Tlhopha, dirisa le go lekelela ka mefuta e e farologaneng ya mafoko go tswa mo dikarolothutong tse dingwe, le mo dilong le maitemogelong a a senolang bokao ka tshwanelo,
Peleta mafoko a a dirisiwang kgabetsakgabbetsa ka nepagalo a bo a netefatse mopeleto wa mafoko a mašwa.
Maemo a polelo
Dirisa mefuta e e farologaneng yadipolelopate le dipolelotswako,
Atolosa polelo ka matlhaodi le matlhalosi; le dipolelwanatlhaodi, dipolelwanatlhalosi le dipolelwanaina,
Suta go tswa mo pakeng e nngwe go ya go e nngwe ka tlhomamo le ka tshwanelo,
Dirisa mokgwa wa tira le wa tirwa sentle,
Farologanya tatelano ya mafoko go gatelela le go tsepamisa matlho mo ntlheng e e riling.
Maemo a temana
Kwala polelotlhogo (topic sentence), mme a tsenya tshedimosetso e e maleba go tlhabolola le go godisa temana e e logaganeng,
Bontsha mekgwa e e farologaneng ya go golaganya ditemana, a bo a tsenya dikeafiki ka tshwanelo go bopa moraba otlhe.
GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka, go Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
fitlhelela tshedimosetso, a e
Tlhalosa go tlholana mo merabeng e e kwadilweng, tlhotlhe, morago a e dirisetse go ithuta. le puo e e dirisiwang go go tlhalosa jaaka, Leng .. .. , morago.. .. . , fa.. .. , morago;
Lemoga dithefosano (alternative options) a bo a tlhalose ka moo di farologanang ka teng;
Lemoga bokao jo bo tlhaelang, jo bo sa tlhalosiweng ka tlhamalalo, e bile a ka tlhalosa ka moo bokao bo senotsweng ka teng.
Drisa puo go batlisisa le go utolola:
Botsa dipotso go thusa go bona tshedimosetso e a e batlang;
Lemoga metswedi ya tshedimosetso e e maleba;
Ntsha tshedimosetso a dirisa mafokotaetsi kgotsa megopolo e e fang tshedimosetso;
Tlhopha a bo a batlisisa metswedi e e farologaneng tebang le ditebelelo tse di farologaneng tsa setlhogo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
Lemoga go tlholana mo merabeng e e kwadilweng le ya molomo, a bo a tlhalosa gore di golagana jang;
Dira diphopholetso go ya ka tshedimosetso e e itsegeng;
Farologanya magareng ga bomosola le boseng-mosola disadvantages ba selo a bo a tlhalosa ka mabaka;
Botsolotsa a bo a tla ka ditebelelo ka gaditlhogo tse di tlwaelegileng;
Tlhalosa diphokelelo tsa tiriso (context) mo tshedimosetsong.
Dirisa puo go batlisisa le go utolola:
Botsa dipotso tse di maleba go mo thusa go batla tshedimosetso;
Dirisa dipotsolotso go kgobokanya tshedimosetso;
Tlhama dipotso sešwa go bona tshedimosetso e e maleba thata;
Tlhalosa ka moo dipotsolotso di dirang jaaka mokgwa wa go bona tshedimosetso;
Batla tshedimosetso go tswa mo metsweding e mengwe e e maleba;
Fetola tshedimosetso go tswa mo puong nngwe go ya go e nngwe.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
Lemoga go tlholana mo merabeng gokgabaganya kharikhulamo;
Tlhalosa dikgopolo a bo a di setlega katshedimosetso e e popota;
Godisa ngangisano e e lekalekanang ka ga merero e e maleba le e gwetlhang;
Fapologantsha ditebelo tse di ganetsanang a bo a naya mabaka;
Sekaseka bonnete le kamego ya tiriso le maemo a bakwadi.
Dirisa puo go batlisisa le go utolola:
Botsa dipotso tsa botlhokwa tse di gwetlhang e bile di batla dithanolo tse dingwe kgotsa dithefosano tsa tsona;
Botsa dipotso tse di latedisang go bonadikarabo tse di boteng;
Tlhalosa bonnete jwa tshedimosetso ka go e bapisa/tshwantshanya le ya metswedi e mengwe;
Bapisa ka moo dipuo tse di farologaneng di tlhalosang megopolo ya Dikarolothuto tse di farologaneng ka teng;
Tshwaraganya dikakanyo go tswa mo metsweding e e farologang go bopa bogotlhe jo bo logaganeng;
Tsaya ditswetso a bo a dira dikatlanegiso;
Fetola popego ya tshedimosetso (jaaka, sebopego sa ditheibole se ya kwa go sa mokwalo, kgotsa se fetogela kwa dikerafong, jj.)
Dielo tsa Tlhatlhobo Tsweletso GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go: Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka, go Dirisa puo go akanya ka boitlhamedi: fitlhelela tshedimosetso, a e
Tlhalosa a bo a bapisa tshedimosetso e e bonweng tlhotlhe, morago a e dirise go ithuta. mo metsweding e e farologaneng;
Tlhopha dikakanyo tse di maleba;
Ntsha dikao go tswa mo dithanolong;
Baya tshedimosetso ka tatelano e e siameng;
Sosobanya tshedimosetso ka mekgwa e e farologaneng (jaaka, dithaladi/diralwa, ditemana, dikarata-kakanyo, ditheibole);
Atlhola go ya ka tshedimosetso a bo a dira ditshwetso.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go akanya ka boitlhamedi: Dirisa puo go akanya ka boitlhamedi:
Kgobokanya a bo a aroganye dikakanyo tse di
Tlhalosa se a se bopang mo tlhaloganyong maleba, mme a tlhalose mabaka a a mo morago ga go buisa kgotsa go reetsa moraba; thusitseng mo karoganyong;
Tlhama a bo a tlhalosa ditlamorago kgotsa
Farologanya tshedimosetso ya kakaretso mo go bokhutlo jo a bo eletsang;e e totobetseng;
Nagana ka tharabololo a bo a neelane ka
Rulaganyetsa tshedimosetso ka fa tlase ga dikgonagalo tse dingwe mo maitekong a gagwe ditlhogo tse di farologaneng; a go rarabolola bothata;
Baya motseletsele wa dikgato kgotsa ditiragalo
Lekelela ka puo mo mabakeng a a ka tatelano e e tlhabosang a bo a tlhalosa farologaneng, jaaka, go tlhamela megopolo botlhale jo jwa tatelano; mengwe mafoko a mašwa ka dipuo tse di
Rulaganya tshedimosetso ka ditemana, farologaneng.ditheibole, ditšhate kgotsa ka boemedi bongwejo bo tshwanelang kgotsa jwa kerafo;
Tlhatlhoba a bo a swetsa, mme a bo a ka kgonago tlhalosa mabaka a gagwe.
POPEGOPUO LE TIRISORe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go Dira ka mafoko:
tlhama le go ranola meraba.
Dirisa ditlhogo, dikutu le megatlana go bopa mafoko;
Utolola tshimologo ya mafoko (jaaka, mafoko a a adimilweng go tswa mo Seaforikanseng le Seesimaneng mo Setswaneng);
Tsenya/Rekota mafoko mo thanoding e e leng ya gagwe;
Dirisa medumopuo le melawana ya mopeleto go peleta mafoko ka nepagalo;
Netefatsa mopeleto mo thanoding.
Dira ka dipolelo:
Lemoga sediri le letiro la polelo;
Dirisa makopanyi go bopa dipolelopate (jaaka, O berekile thata e bile o falotse ka dinaledi);
Dirisa thuanyisediri le thuanyisedirwa;
Dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo ka nepo le ka tshwanelo (ditlhagiso, dipotso, ditaolo, ditsibogo);
Lemoga a bo a dirisa maina, maemedi, madiri, matlhalosi le matlhaodi;
Dirisa dipaka tse di matswakabele ka nepo (jaaka, Pakaphethi-tsweledi - O ne a lebeletse thelebišene fa .. .. .. . );
Dirisa puo-sebui le puo-pegelwa;
Dirisa matshwaopuiso sentle (ditsejwana tebang le puo-sebui, lenalana).
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka mafoko:
Dirisa ditlhogo, dikutu le megatlana go bopa mafoko;
Utolola tshimologo ya mafoko (jaaka, mafoko a a adimilweng go tswa mo Seaforikanseng le Seforentšheng go ya kwa Setswaneng);
Tsenya/Rekota mafoko mo thanoding e e leng ya gagwe;
Dirisa medumopuo le melawana ya mopeleto go peleta mafoko ka nepagalo.
Dira ka dipolelo:
Lemoga sediri le letiro la polelo;
Dirisa dithuanyisediri le dithuanyisedirwa mo dipolelong tse di se nang didiri le didirwa (mme di tlhaloganyesega mo tirisong);
Lemoga a bo a dirisa maina, maemedi,makopanyi le mabadi;
Dirisa dipaka tse di matswakabele ka nepo (jaaka, Pakaphethi-tsweledi - O ne a lebeletse thelebišene fa ...);
Dirisa puo-sebui le puo-pegelwa;
Dirisa matshwaopuiso sentle (tiisa tiriso ya matshwaopuiso a a ithutileng go fitlha fa).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka mafoko:
Dirisa ditlhogo, dikutu le megatlana go bopa mafoko;
Utolola tshimologo ya mafoko (jaaka, mafoko a a adimilweng go tswa mo Seaforikanseng le Segerikeng go ya kwa Seesimaneng);
Tsenya/Rekota mafoko mo thanoding e e leng ya gagwe;
Dirisa medumopuo le melawana ya mopeleto go peleta mafoko ka nepagalo.
Dira ka dipolelo:
Lemoga thuanyisediri le thuanyisedirwa mo polelong e go se nang sediri le sedirwa (mme e tlhaloganyesega go ya ka tiriso);
Lemoga a bo a dirisa maina, maemedi,makopanyi, mathusdamadiri le mabadi;
Dirisa dipaka tse di matswakabele ka nepo -dipolelo tse di nang le polelwana e e ikemetseng ka boyona (Polelwanakutu) le pole- lwana e e golaganngwang ka lekopanyi (jaaka, Le fa tshipi e ne e lela, Rapula ga a ka a tshikinyega.);
Dirisa matshwaopuiso sentle - phegelwana go kgaoganya dipolelwanakala le dipolwanakutu;
Dirisa mokgwa wa tirwa go tsepamisa matlho mo sedirweng sa polelo, jaaka, Gouta e epiwa mono Aforika Borwa.
POPEGOPUO LE TIRISORe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go Dira ka meraba:
tlhama le go ranola meraba.
setlhogo le dipolelo tse di se tshegetsang go tlhama temana e e logaganeng;
Golaganya dipolelo mo temaneng e e logaganeng a dirisa (sekao: makopanyi a tshwana le, 'le', 'kwa bokhutlong' le 'maemedi').
Godisa temogo le tiriso ya setaele, ka go:
Dirisa diane le maele ka nonofo;
Dirisa maemo a a tshwanelang a tlhwaafalo/le a e seng a tlhwaafalo (mmuo);
Tlhaloganya a bo a dirisa puo ya botshwantshi, jaaka tshwantshanyo le tshwantshiso (Mmaphefo o bogale jaaka tau. Kefilwe ke Saatane.)
Godisa temogo ya puo ya bosekaseki, jaaka, go utolola mekgwa e e farologaneng ya go kopa mongwe go dira sengwe (ka go dirisa, tshwanetse/kgona/ka, jj), le ka moo e tsamaelanang le kgolagano fa gare ga sebui le moreetsi ka teng, le ka moo e amang batho ka teng, le gore a e gwetlhiwe:
Dirisa 'puo-ka-puo' (jaaka, 'puo-sebui' le 'puo-pegelwa', 'maele', 'diane', 'puo ya tlhwaafalo', 'puo e e seng ya tlhwaafalo', 'tshwantshanyo', 'ditsejwana/matshwaonopolo').
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka meraba:
Dirisa setlhogo le dipolelo tse di se tshegetsang go tlhama ditemana tse di logaganeng;
Golaganya dipolelo mo temaneng e elogaganeng a dirisa (sekao: makopanyi atshwana le, 'ka jalo', le 'maemedi');
Sutasuta go tswa mo pakeng nngwe go ya go e nngwe ka tshwanelo.
Godisa temogo le tiriso ya setaele, ka go:
Dirisa diane le maele ka nonofo;
Dirisa puo e e tshwanelang bareetsi, mabaka le tiriso (sekao: mmuo o o tlhwaafetseng le o o sa tlhwaafalang);
Tlhaloganya a bo a dirisa puo ya botshwantshi, jaaka, mothofatso, (Loso, o setlhogo jang! O tsaya mogolo le losea.)
Godisa temogo ya puo ya bosekaseki, aaka, go utolola puo le botshwantshi jo bo dirisiwang go aga ditemalo tsa lotso, bong, tsa mefuta e mengwe.
Dirisa 'puo-ka-puo' (jaaka, 'mabadi' le 'makopanyi', 'polelotlhogo', 'bareetsi', 'paka', 'mothofatso').
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka meraba:
Dirisa setlhogo le dipolelo tse di se tshegetsang go tlhama ditemana tse di logaganeng;
Golaganya dipolelo go bopa ditemana tse di logaganeng a dirisa (sekao: makopanyi a tshwana le, 'le gale', makaelagongwe le malatodi);
Sutasuta go tswa mo pakeng nngwe go ya go e nngwe ka tshwanelo.
Godisa temogo le tiriso ya setaele, ka go:
Dirisa diane le maele ka nonofo;
Tlhalosa ka moo puo e farologanang go ya ka bareetsi, mabaka le tiriso (mmuo);
Tlhaloganya a bo a dirisa puo ya botshwantshi, jaaka, tshwantshiso, (Mpho ke tau. Rapula ke moengele).
Godisa temogo ya puo ya bosekaseki, jaaka, go utolola puo ka moo puo e dirisiwang ka teng mo dipapatsong go re rotloetsa go reka dilo tse re sa di batleng, mme go silafatswe tikologo.
Dirisa 'puo-ka-puo' (jaaka, 'polelwanakutu' le 'polelwanakala', 'lekopanyi', 'mokgwa wa tira le tirwa', 'tshwantshiso').
KGAOLO 4KGATO E KGOLO(KEREITI YA 7 - 9)
MATSENO
Mo kgatong e, baithuti ba kopanya le go tiisa se ba se ithutileng mo kereiting tse di kwa tlase, mme ba ipaakanyetsa thuto e e tsweledisiwang pele le lefatshe la tiro. Ba ipaakanyetsa go nna batsaya-seabe mo setšhabeng sa temokerasi, le go inaakanya le merero ya loago le tikologo, jaaka HIV/AIDS, le go dira ka tsela e e siameng. Ba tlhoka go dirisa puo mo mabakeng a bone, a botlhe, a semmuso le a thuto.
Ka tiriso ya puo, baithuti ba tshwanetse go itsisiwa ka:
Boiphediso le ditšhono tsa go ithutela kwa pele.
Ditshiamelo le maikarabelo a bona jaaka baagi mo setšhabeng sa temokerasi le sa ditsodintsi.
Tsepamiso
Tsepamiso ya kgato e, e mo go kopanyeng le go tiiseng katoloso ya puo, le go buisa le go kwala. Kwa bokhutlong jwa Kereiti wa 9, baithuti ba tshwanetse go kgona go:
Buisa le go kwalela mabaka a a farologaneng - ditlhokego tsa semmuso le tse e seng tsa semmuso, tsa setšhaba le tsa bobona/sebele.
Nna babuisi ba ba tlhagafetseng ba ba kgonang go tlwaela diphetogo tse di farologaneng ba ba kgonang go itshekatshekela tshedimosetso ka bobona.
Nna bareetsi ba ba matlhagatlhaga, ba ba tsebentlha, ba ba buang puo ka go itshepa, e bile ba supa maikutlo mo bareetsing ba bona.
Sekaseka puo, ba tlhaloganye gore e dira jang, mme ba e dirisetse mabaka a bona.
DIPOELOTHUTO
Poelothuto ya 1: Go reetsa
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go itumela, mme a tsibogele ka tshwanelo le ka bosekaseki mo mabakeng a a farologaneng.
Baithuti ba tla reetsa ka matlhagatlhaga mefuta e e farologaneng e bile e aname ya ditlhangwa tsa molomo, ba di sobokanye, ba di kwale/rekote ba bo ba di tsibogele ba le tsebentlha.
Poelothuto ya 2: Go bua
Moithuti o kgona go buisana ka go itshepa le ka nonofo mo mabakeng a a farologaneng.
Baithuti ba tla bua ka go itshepa mo phatlalatseng, mme ba tlhaeletsane sentle ka nonofo le ba bangwe. Seno se botlhokwa mo tirong le go ithutela kwa pele.
Poelothuto ya 3: Go buisa le go bogela
Moithuti o kgona go buisetsa le go bogelela kitso le go itumela, mme a tsibogele ka bosekaseki mosola wa bokgabale,setso le maikutlo tse di fitlhelwang mo merabeng.
Puiso ke motheo wa go kwala le sekgontshi sa go ithutela botshelo jotlhe. Baithuti ba tshwanetse go buisa ditl-hangwa tsa mo Aforika Borwa le tsa Boditšhatšhaba, tsa maitlhomo le tse e seng tsa maitlhomo go godisa puo, kitso ka kakaretso, go itumedisa le kgolo ya baithuti ya sebele.
Poelothuto ya 4: Go kwala
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya boammaaruri le e e seng ya boammaaruri mo mabakeng a a farologaneng.
Go kwala ke sekgontshi sa go ikakanya le go ithuta, gape ke mokgwa wa go tlhaeletsana. Go le gantsi ke mokgwa/tsela ya go tlhatlhoba baithuti, ka jalo go kwala go botlhokwa mo go ithuteleng pele le go thapiwa.
Poelothuto ya 5: Go akanya le go batla mabaka
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka,mme a fitlhelele, a tlhotlhe,le go dirisa kitso go ithuta.
Bokgoni jwa go akanya le tshedimosetso ya kgono ya go buisa le go kwala ke tsela e e botlhokwa ya go ithutela botshelo jotlhe le go fitlhelela Dipoelothuto tse di Botlhokwa le tsa Kgolo.
Poelothuto ya 6: Popegopuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go tlhama le go ranola meraba.
Baithuti ba tla batlisisa gore puo e dira jang, mme ba godisa puo e ba e abelanang ya go bua ka ga puo (puo-ka-ga-puo/'metalanguage'), gore ba tle ba kgone go sekaseka meraba ya bona le e mengwe tebang le bokao, nonofo le nepagalo. Gape, ba tla kgona go dirisa kitso e go lekeletsa go bopa bokao (go tswa mo mafokong le mo dipolelong go fitlha ka meraba yotlhe) ka puo, le gore ba bone ka moo moraba le tiriso di tsamaelanang ka teng. Ba tla lemoga ka moo puo e fetogang le dinako le fa e kopana le ditso tse dingwe ka teng, le ka moo e fetogang ka teng mo mabakeng a a farologaneng.
DIELO TSA TLHATLHOBO LE MERABA YA DIKEREITI TSA 7-9
Baithuti mo Kereiting ya 7, 8 le 9 ba tshwanetse go buisa le go bogela meraba e e farologaneng ya Aforika Borwa le ya boditšhabatšhaba, go akaretsa dibuka tse ba di baletsweng.
Kereiti ya 7
Meraba e e tshikhinngwang
Meraba
Dikhutshwe
Ditlhangwa tsa baikwadi le dibayokerafi (autobiography)
Dipatsana
Poko
Metshameko kgaolo-nosi le kgaolo-pedi
Thutaditso
Dianelalebopo le dikahisetori
Tlhopho ya meraba e mekhutshwane jaaka dimakasine, dikuranta, diphasalatso, phousetara
Dipuisano tsa radio
Kereiti ya 8
Meraba e e tshikhinngwang
Meraba
Dikhutshwe
Dipadi
Poko
Metshameko/diterama
Thutaditso
Thuto ya filimi
Tlhopho ya meraba e mekhutshwane jaaka dimakasine, dikuranta, diphasalatso, phousetara, dipuo, dipuisano tsa seyalemowa, manaane a thelebišene, dibidio tsa mmino.
Kereiti ya 9
Meraba e e tshikhinngwang
Meraba
Dikhutshwe
Padi e e feletseng
Poko
Metshameko ya dikgaolo di le tharo-tlhano.
Thutaditso
Thuto ya filimi
Tlhopho ya meraba e mekhutshwane jaaka dimakasine, dikuranta, diphasalatso, dipuo, tlhatlhelelo (lectures), terama ya seyalemowa, terama ya thelebišene le mananeo a a faphegileng (documentaries), dividio tsa mmino.
DITENG TSA MERABA
Go tswa mo merabeng ya mefutafuta, moithuti o tshwanetse go tlhagisetswa/go rutiwa:
Maitshetlego a a humileng a le maleba a loago le hisetori, a a tsweletsang go tlhaloganya boswa jwa puo.
Dipoloto le dipolotwana tse di matswakabele.
Dithitokgang tse di gwetlhang le tse di rotloetsang, mme di tsweletsa go tlhaloganya dielo.
Baanelwa ba madi le nama mo dikgolaganong tse di tswelelang.
Ditaele tse di farologaneng, ka dipolelo tsa dipopego tse di farologaneng.
Tlotlofoko e e gwetlhang le tiriso e e tlhomameng ya tiriso ya mmuo wa puo.
Mefuta ya puo botshwantshi le dikapuo.
Mefuta ya diponagalo/dipharologantsho tsa poko tse di fitlhelwang ka mo mabokong a a tlhophilweng
Meraba e e bogelwang (go akarediwa difilimi) tse di bontshang tiriso ya mmala o montsho le o mosweu, botlhokwa jwa tlhamego ya tsona, lesedi, tebego ya tsona le go tshwantsha o godisa le go tshwantsha o ngotla.
Meraba e e dirisang botshwantshi le go kwala (le mekgwa e mengwe ya kgolagano) mo popegong ya yona.
Meraba e e letlang baithuti go sekaseka sejwalejwale le bobegakgang.
Mefuta ya tiriso ya puo le merero:
Mokgwa o puo e bopang bokao ka teng-mokwadi o tsaya tebelo efe, mme a tlhotlheletsa bareetsi go bopa bokao ka ditsela tse rileng;
Mokgwa o babadi ba bopang bokao go tswa mo morabeng, le ka moo ba tlisang maitemogelo le dielo mo morabeng ka teng;
Mekgwa ya go tsibogela meraba e e dirisang bosekaseki mo go tlhaloganyeng popego le thanolo ya meraba (go ganana le melaetsa ya bobapatsi, bong le ya bomorafe);
Mefutapuo: mefuta e e golaganeng le kgaolo (ditengwana) mophato (mmuo); le phokelelano ya dipuo.
GO REETSA
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go e itumelela, mme a tsibogele ka tshwanelo le ka bosekaseki mo mabakeng a a farologaneng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re lemoga seno fa moithuti a kgona go:
Reetsa le go itumelela puo ya thadiso kgotsa e e tlhagisang maikutlo, ya go ikakanyetsa ya meraba/ ditlhangwa tsa boanedi (sekao: dibalate, dikhutshwe, thutaditso).
Reetsa ka tlhoafalo le ka tlhokomelo tshedimosetso le melaetsamegolo, mme ba arabe kgotsa ba e tsibogele ka tlhomamo sekao: go kwala dintlha, go sosobanya, go ruma le go fetisetsa tshedimosetso ka nepagalo:
Kwala dintlha, sobokanya le go neelana katshedimosetso ka nepagalo;
Akanya ka ga megopolo, botsa dipotso ledikgwetlho mo go tlhokegang.
Lemoga ka moo meraba e e tlwaelegileng ya motlotlo e rulagantsweng ka teng, le go tlhalosa dingwe tsa diponagalo tsa yona (sekao: pegelo ya bosa, dikaelo, metlae, dipina) Se, se akaretsa go lemoga didiriswa tse di dirisetswang metlae jaaka, kgaotso le tiriso mela e e tlhagang e emisiwa.
Tlhaola le go ranola ka tshwanelo, tiriso ya ditogamaano tse e seng tsa molomo (sekao: ditlhagiso tsa sefatlhego, tiriso ya diatla le modumo).
Tlhaola mafoko, dikapolelo le dipolelo tse di gwetlhang bareetsi le go tlhalosa tlhotlheletso ya tsona (sekao: puo ya maikutlo, pharologanyo fa gare ga dintlha le megopolo, tlhotlhololo le kgobelelo).
Re lemoga seno fa moithuti a kgona go:
Reetsa le go itumelela puo ya thadiso kgotsa e e tlhagisang maikutlo, ya go ikakanyetsa ya meraba/ditlhangwa tsa boanedi (sekao: dibalate, dikhutshwe, thutaditso).
Reetsa ka tlhoafalo le ka tlhokomelo, tshedimosetso le melaetsamegolo, mme ba arabe kgotsa ba e tsibogele ka tlhomamo (sekao: go kwala dintlha, go sosobanya, go ruma le go fetisetsa tshedimosetso ka nepagalo):
Kwala dintlha, sobokanya le go neelana ka tshedimosetso ka nepagalo;
Akanya ka ga megopolo, botsa dipotso le dikgwetlho mo go tlhokegang.
Lemoga ka moo meraba e e tlwaelegileng ya motlotlo e rulagantsweng ka teng, le go tlhalosa dingwe tsa diponagalo tsa yona (sekao: pegelo ya bosa, dikaelo, metlae, dipina) Se, se akaretsa go lemoga didiriswa tse di dirisetswang metlae jaaka, kgaotso le tiriso mela e e tlhagang e emisiwa.
Tlhaola le go ranola ka tshwanelo, tiriso ya ditogamaano tse e seng tsa molomo (sekao: ditlhagiso tsa sefatlhego, tiriso ya diatla le modumo).
Tlhaola mafoko, dikapolelo le dipolelo tse di gwetlhang bareetsi le go tlhalosa tlhotlheletso ya tsona (sekao: puo ya maikutlo, pharologanyo fa gare ga dintlha le megopolo, tlhotlhololo le kgobelelo).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re lemoga seno fa moithuti a kgona go:
Reetsa le go itumelela puo ya thadiso kgotsa e e tlhagisang maikutlo, ya go ikakanyetsa ya meraba/ditlhangwa tsa boanedi (sekao: dibalate, dikhutshwe, thutaditso).
Reetsa ka tlhoafalo le ka tlhokomelo, tshedimosetso le melaetsamegolo, mme ba arabe kgotsa ba e tsibogele ka tlhomamo (sekao: go kwala dintlha, go sosobanya, go ruma le go fetisetsa tshedimosetso ka nepagalo):
Kwala dintlha, sobokanya le go neelana ka tshedimosetso ka nepagalo;
Akanya ka ga megopolo, botsa dipotso le dikgwetlho mo go tlhokegang.
Lemoga ka moo meraba e e tlwaelegileng ya motlotlo e rulagantsweng ka teng, le go tlhalosa dingwe tsa diponagalo tsa yona (sekao: pegelo ya bosa, dikaelo, metlae, dipina) Se, se akaretsa go lemoga didiriswa tse di dirisetswang metlae jaaka, kgaotso le tiriso mela e e tlhagang e emisiwa.
Tlhaola le go ranola ka tshwanelo, tiriso ya ditogamaano tse e seng tsa molomo (sekao: ditlhagiso tsa sefatlhego, tiriso ya diatla le modumo).
Tlhaola mafoko, dikapolelo le dipolelo tse di gwetlhang bareetsi le go tlhalosa tlhotlheletso ya tsona (sekao: puo ya maikutlo, pharologanyo fa gare ga dintlha le megopolo, tlhotlhololo le kgobelelo).
Poelothuto ya 1 Tsweletso GO REETSA
Moithuti o kgona go theeletsa tshedimosetso le go e itumelela, mme a tsibogele ka tshwanelo le ka bosekaseki mo mabakeng a a farologaneng.
Re lemoga seno fa moithuti a kgona go:
Lemoga le go amogela mefutapuo mo puong jaaka, ditengwana le dipuo tsa mephato e e farologaneng jaaka mmuo.
Go tlhaola mesola ya hisetori, loago le setso ya bokaelo jwa meraba e e tlhophilweng.
Re lemoga seno fa moithuti a kgona go:
Lemoga le go amogela mefutapuo mo puong jaaka, ditengwana le dipuo tsa mephato e e farologaneng jaaka mmuo.
Go tlhaola mesola ya hisetori, loago le setso ya bokaelo jwa meraba e e tlhophilweng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re lemoga seno fa moithuti a kgona go:
Lemoga le go amogela mefutapuo mo puong jaaka, ditengwana le dipuo tsa mephato e e farologaneng jaaka mmuo.
Go tlhaola mesola ya hisetori, loago le setso ya bokaelo jwa meraba e e tlhophilweng.
GO BUARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go bua/buisana ka nonofo le bokgoni ka puo e e Tlotla dikakanyo le maikutlo ka phuthologo le nonofo, buiwang mo mabakeng a a le ka thuso nngwe, a dirisa mefuta ya meraba ya farologaneng. motlotlo o o tlhophilweng (sekao: dikgang, metlae, diterama).
Tlotla dikakanyo, dintlha le megopolo sentle le ka nepagalo le kgolagano, a dirisa mefuta ya meraba ya motlotlo o o sa namang (sekao: dipuisano, dikganetsano tse dikhutshwane).
Supa dikgono tse di bonolo mo mefuteng ya meraba ya motlotlo o o tlhophilweng:
Tatedisano e e nepagetseng ya ditaelo le dithanolo tsa motlotlo;
Tlhagisa dikganetsano tse di lolameng;
A tshwara dipotsolotsano le balekane a dirisa dipotso tse di bonolo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlotla dikakanyo le maikutlo ka boitlhamedi le phuthologo le nonofo e kgolo, le ka thuso e nnye, a dirisa mefuta ya meraba ya motlotlo o o tlhophilweng (sekao: diterama, ketsisa-tiragalo, dipina).
Tlotla dikakanyo,dintlha le megopolo sentle le ka nepagalo le kgolagano e kgolo, mo ditlhogong tsa mefuteng ya meraba ya motlotlo o o namileng. (sekao: dipuisano, dikganetsano.)
Supa dikgono tse di bonolo mo mefuteng ya meraba ya motlotlo e e rileng:
Ka tatedisano e e nepagetseng ya ditaelo le dithanolo tse di matswakabele tsa motlotlo;
Ka go tlhalosa mokgwa wa go dira tekeletso/ekeseperimente;
Ka go tshwara dipotsolotsano le baagi a dirisa dipotso tse di bonolo.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlotla dikakanyo le maikutlo ka boitlhamedi le phuthologo le nonofo le ka boikamelo, a dirisa mefuta ya meraba ya motlotlo o o tlhophilweng (sekao: diterama, maboko).
Tlotla dikakanyo, dintlha le megopolo sentle le ka nepagalo le kgolagano a dirisa ditlhogo tse di gwetlhang tsa mefuta ya meraba ya motlotlo o o namileng. (sekao: tlhalosetso ya diragalo tsa thekenoloji jaaka go dirisa khompiotara le setshameka-divideo.)
Supa dikgono tse di kwa godimo mo mefuteng e e anameng ya meraba ya motlotlo o o rileng:
Ka go tlhalosa ditiragalo tsa thekenolojile le go ithuta dikakanyo tse di matswakabele ka tatelano, sekao: mokgwa wa go dirisa khompiotara;
Ka go tshwara dipotsolotsano ka tshwanelo a dirisa dithekeniki tse di kwa godimo tsa dipotsolotso (sekao: go botsa dipotso tse di utulolang).
GO BUARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go bua/buisana ka nonofo le bokgoni ka puo e e Supa dikgono tse di bonolo tsa kgolagano ka go nna lebuiwang mo mabakeng a a seabe mo dipuisanong tsa setlhopha, dipotsolotsano, farologaneng. dikganetsano mme a tsweletse:
Go mekamekana le merero ya botlhokwa (sekao: merero ya leago le setho e e golaganeng);
Go nna le diabe tse di farologaneng;
Go amogela megopolo e mengwe;
Tlhalosa mokgwa ya go bona dilo;
Naya tshekatsheko;
Tlisa kgolagano ka go botsa dipotso, go naya boitlhophelo, go letla dikarabo tse di phuthologileng, go supa kgatlhego;
Go supa masisi go ditswanelo le maikutlo a bangwe;
Go gwetlha tiriso ya puo e e seng masisi le e e tlhotlhololang.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Supa dikgono tsa kgolagano ka go nna le seabe mo dipuisanong tsa setlhopha, dikganetsano, patlisiso ya setlhopha, mme a tsweletse:
Go mekamekana le merero ya botlhokwa (sekao: merero ya leago le setho e e golaganeng);
Go botsa dipotso tse di maleba;
Go nna le diabe tse di farologaneng;
Go amogela megopolo ya ba bangwe le go e ganetsa ka boikobo;
Tiisetsa mokgwa wa go bona dilo;
Go bona diphoso le go amogelwa go bonwa diphoso;
Go tlhotlheletsa ba bangwe;
Go tlisa kgolagano ka go botsa dipotso go sedifatsa bokao, go naya boitlhophelo, go letla dikarabo tse di phuthologileng, go supa kgatlhego;
Go supa masisi go ditswanelo le maikutlo a bangwe mo dipuisanong tse maleba;
Go gwetlha tiriso ya puo e e seng masisi le e e tlhotlhololang.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Supa dikgono tse di matswakabele tsa kgolagano ka go nna le seabe mo dipuisanong tsa setlhopha, dikganetsano, dipotsolotso tsa setlhopha, dipatlisiso mme a tsweletse:
Go mekamekana le merero ya botlhokwa (sekao: merero ya leago le setho e e golaganeng go botsa dipotso tse di utulolang);
Go etelela pele dipuisano;
Go rerisanya ka dipharologano, le go fitlhelela tharabololo;
Go tisetsa mokgwa wa go bona dilo o dirisa bopaki le megopolo e e tshwanang go tswa mo balekaneng, e le sesupo sa bolemelagotlhe le;
Go amogela ditshwetso tse o sa dumelelaneng le tsona;
Go amogela dikgwetlho le go amogela go bonwa diphoso mo go maleba;
Go tlisa kgolagano ka go botsa dipotso, go neelana ka megopolo, go baakanya puo ka maikaelelo a go sedifatsa bokao, go naya boitlhophelo, go letla dikarabo tse di phuthologileng;
Go farologanya gore o supang leng masisi go ditshwanelo le maikutlo a ba bangwe le gore oka emelelana leng le go tlhoka masisi kgotsa tlhotlhololo.
GO BUARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go bua/buisana ka nonofo le bokgoni ka puo e e Go neelana ka metlotlo ka nepagalo le boitlhamedi, o buiwang mo mabakeng a a etse tlhoko: farologaneng.
Kapodiso e e utlwalang;
Kgaotso;
Thefosanyo ya lebelo le modumo;
Maikaelelo le bareetsi;
Seemo le tiriso ya puo ya dithwe;
Ditlwaelo tse di farologaneng tsa loago le setso;
Malepa a dikapuo a a maleba jaaka setlhoa le tshitasetlhoa.
Lemoga le go tlhalosa katlego ya gagwe ya kgolagano.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Go neelana ka metlotlo ka nepagalo le boitlhamedi, o etse tlhoko:
Kapodiso e e utlwalang;
Kgaotso;
Thefosanyo ya lebelo le modumo;
Maikaelelo le bareetsi;
Seemo le tiriso ya puo ya dithwe;
Mekgwa e e farologaneng ya metlotlo, mmuo segalo le ditlwaelo tse di farologaneng tsa loago le setso;
Malepa a dikapuo a a maleba jaaka setlhoa le tshitasetlhoa le pheteletso.
Go tlhaola le go tlotla ka ga dingwe tse di nang le seabe mo katlegong ya gagwe ya kgolagano.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Go neelana ka metlotlo ka nepagalo le boitlhamedi, o etse tlhoko:
Kgaotso le thefosanyo ya lebelo le modumo mo dintlheng tsa botlhokwa;
Maikaelelo le bareetsi;
Seemo, tiriso ya matsogo, puo ya dithwe le sefatlhego go ngoka bareetsi;
Mekgwa e e farologaneng ya metlotlo, mmuo segalo, seemo sa semmuso le ditlwaelo tse di farologaneng tsa loago le setso;
Malepa a dikapuo a a maleba jaaka setlhoa le tshitasetlhoa le pheteletso le dipotso.
Go tlhatlhoba katlego ya go golagana ga mongwe le go tokafatsa.
GO BUISA LE GO BOGELA
Moithuti o kgona go buitsetsa le go bogelela tshedimosetso le go e itumelela, le go tsibogela ka bosekaseki dielo tsa bokgabale, setso le maikutlo tse di mo merabeng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Buisa ka nosi, mme mo mabakeng a le mantsi a buisetsa monate le tshedimosetso go anama le mefuta ya meraba e e ithutilweng, a tlhalosa ditsibogelo tsa gagwe le go tlotla ka mefuta ya meraba e a e itumelelang.
Buisetsa godimo le ka setu no mabakeng a a farologaneng, a dirisa mekgwa e e maleba ya go buisa (go tlhokola le go senola, go abelela, metlhala ya bokaelo, ditswetso.)
Tlhaola maikaelelo, bareetsi le bokaelo jwa moraba.
Supa go tlhaloganya tshedimosetso ya meraba:
A tlhaola mereromegolo le go tlhalosa gore dintlha di thusa moreromogolo jang.
Tlhaola meraba e e farologaneng le diponagalo tsa yona tse dikgolo le go tlhalosa tsela e moraba o rulagantsweng ka teng (sekao: maboko, diathikele tsa dikuranta, dikhutshwe, dipapatso, diathikele tsa dimakasini tse dikhutshwane.)
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Buisa ka nosi, mme mo mabakeng a le mantsi a buisetsa monate le tshedimosetso go anama le mefuta ya meraba e e ithutilweng, a tlotla ditsibogelo tsa gagwe le ka ga mefuta ya meraba e a e itumelelang le go atlenegisa meraba e go ba bangwe.
Buisetsa godimo le ka setu mo mabakeng a a farologaneng, a lomaganya dithekeniki tse di maleba tsa go buisa tse ithutilweng mo dikereiting tse di kwa tlase.
Tlotla maikaelelo, bareetsi le bokaelo jwa moraba.
Supa go tlhaloganya tshedimosetso ya meraba:
a tlhaola mereromegolo le go tlhalosa gore dintlha di thusa moreromogolo jang:
A botsolotsa megopolo mo go tlhokafalang,
A atlhola le go tsaya ditshwetso ka ga megopolo ka bopaki jo bo teng,
A tlhaola le go tlhalosa tebelo tse di farologaneng.
Tlhalosa ka moo diponagalo tse dikgolo le thulaganyo ya mefuta ya meraba e thusang go tlhalosa ka moo moraba o dirang ka teng. (sekao: maboko, dipatsana, diartikele tsa dikuranta, makwalo, dibalate, ditshekatsheko tsa dibuka).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Buisa ka nosi, mme mo mabakeng a le mantsi a buisetsa monate le tshedimosetso go anama le mefuta ya meraba e e ithutilweng, a tlotla ditsibogelo tsa gagwe le ka ga mefuta ya meraba e a e itumelelang le go atlenegisa meraba e go ba bangwe.
Buisa ka nosi, a buisetsa kwa godimo le ka setu mo mabakeng a a farologaneng, a lomaganya dithekeniki tse di maleba tsa go buisa tse ithutilweng mo dikereiting tse di kwa tlase.
Tlotla le go tlhalosa maikaelelo, bareetsi le bokaelo jwa moraba.
Supa go tlhaloganya tshedimosetso e e anameng ya meraba:
A tlhaola mereromegolo le go tlhalosa gore dintlha di thusa moreromogolo jang a sekaseka dikakanyo a tlotla ditebelo tse di farologaneng.
Tlotla ka moo diponagalo tse dikgolo le thulaganyo ya mefuta ya meraba e thusang go tlhalosa ka moo moraba o dirang ka teng. (sekao: maboko a maleele, dipatsana, diartikele tsa dikuranta, makwalo, dibalate, ditshekatsheko tsa dibuka).
GO BUISA LE GO BOGELARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go buitsetsa le go bogelela tshedimosetso le go e Supa go tlhaloganya moraba, maikaelelo a ona le itumelela, le go tsibogela ka kgolagano le botshelo jwa gago ka go sekaseka poloto, bosekaseki dielo tsa bokgabale, merero, baanelwa le lefelo. setso le maikutlo tse di mo merabeng.
Tlhaola le go sekaseka malepa a a dirisiwang go bopa ditlamorago dingwe mo merabeng e e tlhaotsweng e e bogelwang, e e kwadilweng le ya medumo-pogelwa jaaka:
Malepa a a bonolo a dikwalo le tiriso ya puo (sekao: motshamekofoko, mmuo);
Go bopa dipopi (sekao: tlhopho le maemo a ditshwantsho/dinepe, tiriso ya bogolo le boleng jwa mokwalo, tiriso ya mmala);
Dithekeniki tsa khamera le filimi (bogaufi le bokgakala).
Tsibogela meraba ka bosekaseki:
Ka go tlhaola ntlha tebelo ya mokwadi;
Ka go tlhaola melaetsa e e bofitlha mo morabeng;
Go tlhaola dikgobelelo le ditlhotlhololo tse mo pontsheng;
Go tlhaola mekgwa e mokwadi a bopang puiso ya moraba ka teng ka tlhopho ya mafoko.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Supa go tlhaloganya moraba, maikaelelo a ona le kgolagano le botshelo jwa gago ka go tlotla poloto, merero, mosola le lefelo.
Sekaseka malepa a a dirisiwang go bopa ditlamorago dingwe mo merabeng e e tlhaotsweng e e bogelwang,e e kwadilweng le ya bobegakgangbontsi jaaka:
Nonofo ya malepa a dikwalo le puo e e dirisitsweng;
Mosola wa dipopi tsa kagego. (sekao: mofuta le maemo a didiriswa tsa botaki, tiriso ya mmala);
Mosola wa dithekeniki tsa khamera le filimi (bogaufi, bokgakala, dikhutlo tsa khamera, ponelomorago).
Tsibogela meraba ka bosekaseki:
Ka go tlotla ntlha tebelo ya mokwadi;
Ka go tlotla melaetsa e e bofitlha mo morabeng le dikgobelelo le ditlhotlhololo;
Go tlotla ka moo bokaelo bo fokelelangmolaetsa ka teng;
Go lemoga se se tlogetsweng mo morabeng le go sekaseka go re goreng, le go botsa gore a o dumelelana le melaetsa e e mo morabeng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Supa go tlhaloganya moraba, maikaelelo a ona le kgolagano le botshelo jwa gago ka go sekaseka tswelelo ya poloto, merero, mosola le lefelo.
Sekaseka malepa a a dirisiwang go bopa ditlamorago dingwe mo merabeng e e tlhaotsweng e e bogelwang, e e kwadilweng le ya bobegakgangbontsi jaaka:
Nonofo ya malepa a dikwalo le puo e e dirisitsweng;
Mosola wa dipopi tsa kagego. (sekao: mofuta le maemo a didiriswa tsa botaki, tiriso ya mmala);
Mosola wa dithekeniki tsa khamera le filimi (bogaufi, bokgakala, dikhutlo tsa khamera, ponelomorago).
Tsibogela meraba ka bosekaseki:
Ka go sekaseka ntlha ya tebelo ya mokwadi;
Ka go sekaseka melaetsa e e bofitlha mo morabeng le dikgobelelo le ditlhotlhololo le go tlhagisa mogopolo wa gago le tharabololo nngwe;
Go tlotla ka moo bokaelo jwa leago le setso bo fokelelang molaetsa ka teng;
Go lemoga se se tlogetsweng mo morabeng le go sekaseka go re goreng, le go botsa gore a o dumelelana le melaetsa e e mo morabeng.
Poelothuto ya 3 Tsweletso GO BUISA LE GO BOGELA
Moithuti o kgona go buitsetsa le go bogelela tshedimosetso le go e itumelela, le go tsibogela ka bosekaseki dielo tsa bokgabale, setso le maikutlo tse di mo merabeng.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhaola le go tlotla merero ya loago, setso, tikologo le setho e e mo merabeng (jaaka, e tlhagisiwa ke mefama e e farologaneng ya moraba jaaka diteng, puo, botaki, baanelwa).
Sekaseka dikgono tsa gagwe jaaka mmuisi.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tlhaola le go tlotla merero ya loago, setso, tikologo le setho e e mo merabeng le go tlhaola mefama ya meraba e e tshotseng mesola e e golaganeng le yona (sekao: diteng, puo, botaki, tebelo, baanelwa).
Sekaseka dikgono tsa gagwe jaaka mmuisi.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Naya katlholo ka ga merero ya loago, setso, tikologo le setho e e mo merabeng le go tlhaola mefama ya meraba e e tshotseng mesola e e golaganeng le yona (sekao: diteng, puo, botaki, tebelo, baanelwa).
Sekaseka dikgono tsa gagwe jaaka mmuisi.
GO KWALARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya dintlha tsa Kwala meraba ya maitlhomo e e tlhophilweng:
boammaaruri le tsa maitlhomo mo
Go tlhagisa maitlhomo, dikakanyo le maikutlo ka mabakeng a a farologaneng. wena le ba bangwe;
Go tlhotlhomisa tiriso ya puo ya botlhami le e e tshamekang ka go kwala ditlhamo tse di anelang le tse di tlhalosang, dibukatsatsi, makwalo a botsalano, dipuisano, maboko le dipina.
Tlhagisa meraba e e tlhophilweng ya dintlha tsa boammaaruri le meraba e e dirisang mekgwa e e farologaneng mo mabakeng a a farologaneng, a dirisa didiriswa tsa pono le tsa botaki mo go tshwanelang, ka go dirisa pegelo ya mmoni, diphousetara, dipegelo tsa dibuka, diresepe, metshameko.
Supa dikgono tse di bonolo mo diponagalong tse di tlhophilweng tsa go kwala, di le maleba le mofuta wa moraba (sekao: go lemoga maitshetlego le poloto mo padding; lemoga moribo le morumo mo pokong, a dirisa puo e e bonolo mo dithanolong tse di bonolo, a supa tatelano mo dithulaganyong.)
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Kwala meraba ya maitlhomo e e tlhophilweng:
Go tlhagisa maitlhomo, dikakanyo le maikutlo ka wena le ba bangwe;
Go tlhotlhomisa tiriso ya puo ya botlhami, le ya bosekaseki le e e tshamekang ka go kwala ditlhamo tse di anelang le tse di tlhalosang dipuisano, maboko le dipina le makwalo.
Tlhagisa meraba ya dintlha tsa boammaaruri le meraba e e dirisang mekgwa e e farologaneng mo mabakeng a a farologaneng, a dirisa didiriswa tsa pono le tsa bobopi mo go tshwanelang, ka go dirisa pegelo ya ditiragalo, dipegelo tsa diporojeke tsa ditlhotlhomisi, diphousetara, le dipegelo tsa dibuka.
Supa dikgono tse di bonolo mo diponagalong tse di rileng tsa go kwala, di le maleba le mofuta wa moraba (sekao: senola baanelwa, go lemoga maitshetlego le poloto mo dikaneding le mo dikwalong tse di tlhalosang, a dirisa botshwantshi jo bo bonolo mo pokong).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Kwala meraba ya maitlhomo e e tlhophilweng:
Go tlhagisa maitlhomo, dikakanyo le maikutlo ka wena le ba bangwe;
Go tlhotlhomisa tiriso ya puo ya botlhami, le ya bosekaseki le e e tshamekang ka go kwala ditlhamo tse di anelang le tse di tlhalosang dipuisano, maboko le dipina le makwalo dikhutshwe, terama e e utlwiwang le go bonwa.
Tlhagisa meraba ya dintlha tsa boammaaruri le meraba e e dirisang mekgwa e e farologaneng mo mabakeng a a farologaneng, a dirisa didiriswa tsa pono le tsa bobopi mo go tshwanelang, ka go dirisa pegelo ya ditiragalo, dipegelo tsa diporojeke tsa ditlhotlhomisi, diphousetara, le dipegelo tsa dibuka, dipegelo tsa dibuka, pegelo ya mmoni, pegelo ya kuranta, lemorago la boithutedi, dintlhakgolo tsa pitso le metsotso ya pitso.
Supa dikgono tse di bonolo mo diponagalong tse di rileng tsa go kwala, di le maleba le mofuta wa moraba (sekao: go tsweletsa baanelwago lemoga maitshetlego le poloto mo dikaneding le mo dikwalong tse di tlhalosang, a dirisa botshwantshi jo bo namileng mo go kwaleng poko).
GO KWALARe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go kwala mefuta e e farologaneng ya meraba ya dintlha tsa Dirisa tiragalo ya go kwala ka go buisana ka boammaaruri le tsa maitlhomo mo ditlhophana go kwala meraba ka:
mabakeng a a farologaneng.
Go tlhopha le go tlhotlhomisa ditlhogo ka go tlotla ka tsona, o dirisa karata ya dikakanyo le manaane;
Go dirisa meraba e mengwe jaaka dikai tsa go kwala;
Go rulagnya le go tsweletsa setlhogo ka go dirisa tshedimosetso go tswa mo metsweding e mengwe;
Go rulaganya dikakanyo ka go di golaganya ka tsela e e bonolo, e e latelanang go tlhagisa maiteko a ntlha;
Go sekaseka maiteko, o etse tlhoko; maikaelelo, babadi, tiriso ya puo le tatelano, mme o boeletse;
Go sekaseka le go tlotla ka ga dikwalo tsa gago le tsa balekane, o supa masisi go ditshwanelo le maikutlo a ba bangwe;
Go baakanya diphoso tsa maiteko a bofelo ka go dirisa kitso ya puo mo tirisong, o tsepamisitse mo thutapuong, matshwaopuiso, mopeletole tlotlofoko e e maleba le kereiti;
Phasalatsa kumo ya bofelo, o etse tlhoko tebego le matshwaotota a bobopi.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa tiragalo ya go kwala ka go buisana ka ditlhophana go kwala meraba ka:
Go tlhopha le go tlhotlhomisa ditlhogo ka go tlotla ka tsona, o dirisa karata ya dikakanyo le manaane;
Go dirisa meraba e e matswakabele jaaka dikai tsa go kwala;
Go rulagnya le go tsweletsa setlhogo ka go dirisa tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e mengwe;
Go rulaganya dikakanyo ka go di golaganya ka tsela e e latelanang go tlhagisa maiteko a ntlha
Go sekaseka maiteko a mantsi, o etse tlhoko maikaelelo, babadi, tiriso ya puo le tatelano e matswakabele, le dintlha tse di bonolo tsa setaele mme o boeletse;
Go sekaseka le go tlotla ka ga dikwalo tsa gago le tsa balekane, o dira dikatlenegiso, go supa masisi go ditshwanelo le maikutlo a ba bangwe;
Go baakanya diphoso tsa maiteko ka go dirisa kitso ya puo mo tirisong, o tsepamisitse mo thutapuong, matshwaopuisong, mopeletong le tlotlofokong e e maleba le kereiti;
Phasalatsa kumo ya bofelo, o etse tlhoko tebego e e botlhami le matshwao a farologaneng a bobopi.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa tiragalo ya go kwala ka go buisana ka ditlhophana go kwala meraba ka:
Go tlhopha le go tlhotlhomisa ditlhogo ka go tlotla ka tsona, o dirisa manaane le dintlha;
Go dirisa meraba e e matswakabele jaaka dikai tsa go kwala;
Go rulagnya le go tsweletsa setlhogo ka go dirisa tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e mengwe;
Go rulaganya dikakanyo ka go di golaganya ka tsela e e latelanang go tlhagisa maiteko a ntlha;
Go sekaseka maiteko a mantsi, o etse tlhoko maikaelelo, babadi, tiriso ya puo le tatelano e matswakabele, le dintlha tse di bonolo tsa setaele mme a boeletse;
Go sekaseka le go tlotla ka ga dikwalo tsa gago le tsa balekane, a dira dikatlenegiso go supa masisi go ditshwanelo le maikutlo a ba bangwe;
Go baakanya diphoso tsa maiteko ka go dirisa kitso ya puo mo tirisong, o tsepamisitse mo thutapuong, matshwaopuisong, mopeletong le tlotlofokong e e maleba le kereiti;
Phasalatsa kumo ya bofelo, o etse tlhoko tebego e e botlhami le matshwao a farologaneng a bobopi.
GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka mme a fitlhelele, a Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
tlhotlhe, le go dirisa kitso e, go ithuta.
A utulola bokao, le go tlhalosa maikaelelo a mokwadi ka go ranola meraba e e kwadilweng, e e bonwang le e e utlwiwang go ralala kharikhulamo;
Go tlhalosa go tlholana ga dilo;
Go dira tlhopho e e laolwang ke se se botoka;
Go tlhagisa le go tsweletsa tebelo ya gago e e tlhamaletseng;
Go tshegetsa ngangisano ka bopaki jo bo farologaneng (sekao: dipalopalo le tse dingwe);
A dirisa dipotso go tsweletsa mogopolo wa gagwe kgotsa wa ba bangwe;
A dirisa dipopi tse di maleba tsa puo go tlhagisa mogopolo o o matswakabele (sekao: mo tirisong ya dipolelwanakala-tlhalosi tsa boemo, jk. "fa o ka mpha dijo, ke tla tsamaya le wena".)
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
Go diragatsa dikgono tsa go akanya le go batla mabaka mo bokaelong jo bo farologaneng go ralala kharikhulamo;
Go tlotla le go tlhalosa mefama le seemo sa mokwadi mo merabeng e e farologaneng;
Go sa dumelelane le go naya lebaka la go sa dumelelane;
Go lemoga le go tlhalosa lebaka la go re goreng tshedimosetso e ka tsewa e le ya boammaaruri;
Go dirisa maitemogelo go tiisa ntlha ya tebelo;
Go botsa le go naya lebaka la go rarabolola mathata le go tsweletsa go akanya ka ga merero e matswakabele le maikutlo (sekao: merero ya ditshwanelo tsa botho le ya tikologo, ditlalelo tsa batho, ditlhogo go ralala kharikhulamo).
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go akanya le go batla mabaka:
Go diragatsa dikgono tsa go akanya le go batla mabaka mo bokaelong jo bo farologaneng go ralala kharikhulamo ka boena;
Go lemoga le go tlotla kakanyokgolo letebelelo ya mokwadi mo merabeng e efarologaneng;
Go sekaseka go tlholana ga ditiragalo ka botlalo, mo merabeng ya dikwalo le mo merabeng go ralala kharikhulamo (sekao: ka go lebelela mabaka a a fitlhegileng);
Go tsweletsa le go dirisa dingangisano ka tsela e mokwadi le mmadi ba ka bonang botlhale ka teng;
Go nnang le tsholofelo ya dikarabo le go ganetsa;
Go tlhagisa dingangisano tse di emelanang, le go neelana ka boitlhophelo;
Go dirisa tshedimosetso ya boammaaruri le go ranola dipalopalo ka nonofo e e kwa godimo go tshegetsa ngangisano;
Go dirisa maitemogelo a gago le go a fapologantsha le a ba bangwe go tlhagisa ntlha ya tebelo;
Go dirisa dipotso, ditemogotlhaelo (inference) le ditshekatsheko go tsweletsa kakanyo, le go rarabolola mathata.
GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka mme a fitlhelele, a Dirisa puo go batlisisa le go tlhotlhomisa:
tlhotlhe, le go dirisa kitso e, go ithuta.
Ka go tlhaola tshedimosetso e e tlhokegang go thusa mo batlisiseng bothata;
A dirisa mafokomagolo le kakanyokgolo go tlhopha metswedi e e maleba ya tshedimosetso;
A utlwelela, a buisa, le go leba moraba go tswa mo metsweding e e farologaneng ka maikaelelo a go kgobokanya le go tlhopha kitso;
A dirisa thekeniki e e siameng le melawana fa o dira khophi le fa o nopola tshedimosetso go tswa mo metsweding (sekao: tlhagisa mokwadi, setlhogo, letlha, mophasalatsi, nomore ya ditsebe, lefelo la web jj.);
A dira mo diporojekeng tse di maphataphata go ralala Dikarolo Thuto mme a tlhagisa kumo e e logaganeng.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go batlisisa le go tlhotlhomisa:
Ka go botsa dipotso tse di amang merero ya bosetšhaba le ya kharikhulamo ka bophara (sekao: tiriso ya thupa, dipuisano tsa tikologo);
A dira tlhopho e e maleba morago ga go bona mabaka;
A dira tlhotlhomisi e e ikemetseng go ralala kharikhulamo;
A bona lefelo le go naya tshedimosetso go tswa mo metsweding e e anameng le e farologaneng (sekao: radio, internet, mefuta ya meraba e e kwadilweng, dilaeborari);
A tokafatsa tiriso e e botoka ya thekeniki ya go kaya metswedi le melawana ya fa o dira khophi le fa o nopola tshedimosetso go tswa mo metsweding (sekao: mokwadi, setlhogo, letlha, mophasalatsi, nomore ya ditsebe, lefelo la web jj.);
A dira kgabetsakgabetsa mo diporojekeng tse di maphataphata go ralala Dikarolo Thuto mme a tlhagisa kumo e e logaganeng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dirisa puo go batlisisa le go tlhotlhomisa:
Ka go botsa dipotso tse di gwetlhang mo mererong ya bosetšhaba le ya kharikhulamo ka bophara (sekao: HIV/AIDS, phokotsego ya dielo tsa merokotso);
A lemoga fa sebui kgotsa motswedi o le bokaokao, a dirisa bopaki e seng ka tshwanelo, a dira boikao jo bo se nang boammaaruri, le go botsa dipotso tse di maleba go bona tshedimosetso e ntsi, e e nepagetseng;
A botsa le go lekanya ditlhopho;
A utulola mefuta ya melebo go rulaganya le go tlhagisa tlhotlhomisi ka setlhogo (ka Dipuo le Dikarolo Thuto tse dingwe);
A tsaya tsia ditebelo tse di farologaneng fa a tlhopha tshedimosetso;
A katolosa metswedi le mekgwa ya go bona tshedimosetso e e maleba (sekao: metswedi ya dikgang, ya motlakase le e mengwe jaaka dikuranta, diakhaefe, difilimi tsa ditiragalo, dilaeborari tse di kgethegileng);
A dira kgabetsakgabetsa mo diporojekeng tse di maphataphata go ralala Dikarolo Thuto mme a tlhagisa kumo e e logaganeng.
Dielo tsa Tlhatlhobo Tsweletso GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka mme a fitlhelele, a Ranola tshedimosetso:
tlhotlhe, le go dirisa kitso e, go ithuta.
Ka go kwala tshedimosetso mo sebopegong se se ka fitlhelelwang (sekao: manaaane, dikarata tsa dikakanyo, dintlha, ditsobokanyo j.j);
Ka go rulaganya tshedimosetso ka tshwanelo (sekao: go ya nako le botlhokwa);
Ka go fetola tshedimosetso go tswa mo sebopegong [kgotsa puo] se sengwe go ya go se sengwe (sekao: dikarata tsa dikakanyo go ya go ditemana, manaane go ditshobokanyo j.j);
Supa bosekaseki ka go abelana le botsolotsa dikakanyo;
Go bapisa ditebelo tse di farologaneng, le go tlhaola dipharologano le go tshwana;
Ka go dirisa puo e e maleba ya go bapisa (sekao: ka jalo, mo ntlheng e nngwe);
Ka go tlhopha tshedimosetso e e maleba ya botlhokwa go tswa mo metsweding le bathong ba ba farologaneng, le go logaganya dineelo ka dikakanyo tsa gagwe go bopa kumo e e duleng diatla.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Ranola tshedimosetso:
Ka go lekeletsa ka mefuta e e farologaneng ya go tsaya dintlha le go dira dintlha (sekao: go tsaya dintlha mo maemong a a farologaneng, o dirisa dikhutshwafatso ka ntlha ya lebelo);
Ka go ela tlhoko dintlha tsa go kaya metswedi;
Ka go anywa le go logaganya tshedimosetso, a dirisa dikgono tsa go reetsa, go buisa, go kwala le go bogela;
Ka go fetola tshedimosetso go tswa mo sebopegong kgotsa puo e nngwe go ya go e nngwe (go bopolola kgotsa go fetolela);
Ka go sobokanya tshedimosetso kgotsa dikakanyo ka go di tlhopha, ka kakaretso, ka karoganyo le go runa, le go akanya ka kumo;
Ka go bopa dikakanyo mo motlotlong le mo kwalong, ka mekgwa e matswakabele, a dirisa kitso ya puo.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
A ranola tshedimosetso:
Go tsweletsa dikgono tsa go tsaya dintlha le go dira dintlha (sekao: go tlhopha, go rulaganya, go aroganya tshedimosetso a dirisa manaane, dikarata tsa dikakanyo) mme a akaretsa dinopolo le dintlha tsa go kaya metswedi;
Ka go tlhopha tshedimosetso e e maleba le e e gaisang go tswa mo metsweding le batho ba ba farologaneng le go logaganya dineelano le dikakanyo tsa gagwe go bopa kumo e e logaganeng le e e duleng diatla;
Ka go fetola tshedimosetso go tswa mo se-bopegong kgotsa puo e nngwe go ya go e nngwe (go bopolola kgotsa go fetolela);
Ka go sekaseka botshepegi le boleng jwa tshedimoseto go tswa mo metsweding ya bokwadi le mo bophasalatsing (sekao: mo mererong ya sesweng);
Ka go kwala le go bua a dirisa puo le dipopipolelo tse di matswakabele thata go sedifatsa le go utlwatsa.
GO AKANYA LE GO BATLA MABAKA Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa puo go akanya le go batla mabaka mme a fitlhelele, a A na le kakanyo ya botlhami:
tlhotlhe, le go dirisa kitso e, go ithuta.
Ya go ipopela, go abelela, go ja ditoro le go gatelela, go bopa bokao le rarabolola mathata;
Ya go dirisa go kwala go tsweletsa dikakanyo (sekao: jenale, go tlotla ka bophara, dikarata tsa dikakanyo);
Ya go akanya dikgonego le ditsela tse dintsi tsa go godisa kitso (dikabelelo);
Ya go tsaya tsia dipharologanyo le go di dirisa ka botlhami (sekao: pharologano mo maitemogelong, setsong, dikgatlhegelong le bothong);
Ya go dirisa puo go ralala kharikhulamo go rarabolola mathata (sekao: go refosanya dipuo);
Ya go bapisa ka moo dipuo tse di farologaneng di tlhagisang mareo mo dikarolo thutong tse di farologaneng, le go bopa dikgolagano tsa go thusa go tlhaloganya le go rarabolola mathata.
A dirisa puo go akanya:
A akanya ka ga se se utlwileng kgotsa buisitsweng, le go botsa dipotso tse di gwetlhang;
A akanya ka ga tswelelo ya bokgoni jwa gagwe jaaka sebui, moreetsi le mokwadi mo bokaelong jo bo tlwaelegileng, le go tlhaola dikarolo tsa go tswelela pele;
Go akanya ka bokgoni jwa gagwe jaaka moabi mo ditirong tsa setlhopha le go lemoga ditšhono tsa go tswelela.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
A na le kakanyo ya botlhami:
Ya go ipopela, go abelela, go ja ditoro le go gatelela, go bopa bokao le rarabolola mathata;
Ya go akanya dikgonego le ditsela tse dintsi tsa go godisa kitso (dikabelelo);
Ya go tsaya tsia dipharologanyo le go di dirisa ka botlhami (sekao: pharologano mo maitemogelong, setsong, dikgatlhegelong le bothong);
Ya go kwala ka tekeletso go utulola dikakanyo, maikutlo le maitemogelo a dikakanyo;
Ya go bapisa ka moo dipuo tse di farologaneng di tlhagisang mareo mo dikarolo thutong tse di farologaneng, le go bopa dikgolagano tsa go thusa go tlhaloganya le go rarabolola mathata.
A dirisa puo go akanya:
A akanya ka ga se se utlwileng kgotsabuisitsweng, le go botsa dipotso tse digwetlhang;
A akanya ka ga tswelelo ya bokgoni jwa gagwe jaaka sebui, moreetsi le mokwadi mo bokaelong jo bo tlwaelegileng, le go tlhaola dikarolo tsa go tswelela pele;
Go akanya ka bokgoni jwa gagwe jaaka moabi mo ditirong tsa setlhopha le go lemoga ditšhono tsa go tswelela.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
A na le kakanyo ya botlhami:
Ya go ipopela, go abelela, go ja ditoro le go gatelela, go bopa bokao le rarabolola mathata;
Ya go akanya dikgonego le ditsela tse dintsi tsa go godisa kitso (dikabelelo);
Ya go tsaya tsia dipharologanyo le go di dirisa ka botlhami (sekao: pharologano mo maitemogelong, setsong, dikgatlhegelong le bothong);
Ya go kwala ka tekeletso go utulola dikakanyo, maikutlo le maitemogelo a dikakanyo;
Ya go bapisa ka moo dipuo tse di farologaneng di tlhagisang mareo mo dikarolo thutong tse di farologaneng, le go bopa dikgolagano tsa go thusa go tlhaloganya le go rarabolola mathata.
A dirisa puo go akanya:
A akanya le go sekaseka boleng le nepagalo ya tshedimosetso mo mo tirong e a e dirileng le ya ba bangwe;
A akanya ka ga dikgono tsa gagwe tsa go buisa, go kwala, go reetsa, mekgwa le maitemogelo, mme a tsaya tsia tse a di kgonang le dikarolo tsa tswelelo;
A akanya le go botsa dipotso le go gwetlha ditebelo (go akaretsa kgwetlho ya ditemalo) ka ga se se bonwang, utlwiwang le se se buisiwang;
A tokafatsa tebelo ya gagwe moo go tlhokegang teng, morago ga go utlwa kgotsa go buisa ditebelelo tsa ba bangwe.
POPEGOPUO LE TIRISORe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go tlhama le go Dira ka mafoko:
ranola meraba
Dirisa ditogamaano tse di farologaneng go peleta mafoko a a sa tlwaelegang;
A itlhamela lenaane la mopeleto le thanodi ya mafoko go ralala kharikhulamo;
A dirisa thanodi le bukafoko ya malatodi le makaelagongwe go oketsa tlotlofoko le go tokafatsa mopeleto;
A dirisa dikhutshwafatso tse di tlwaelegileng le diakoronimi ka tshwanelo;
A tlhaola le go dirisa mafoko a tshika le mafoko le mafoko a lekala le le lengwe go tsweletsa tlotlofoko mo bokaelong;
A tlhaola ditlhogo le megatlana e le mmalwa go tlhagisa bokao;
A sekaseka mokgwa o dipuo di adimang mafoko ka teng go tswa mo tse dingwe, le ka moo mafokomašwa a bopiwang ka teng, le go a dirisa ka tshwanelo.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka mafoko:
Dirisa ditogamaano tse di farologaneng go peleta mafoko a a sa tlwaelegang;
A itlhamela lenaane la mopeleto le thanodi ya mafoko go ralala kharikhulamo le go tlotla ka mafoko a a thata;
A dirisa thanodi le bukafoko ya malatodi le makaelagongwe ka katlego go oketsa tlotlofoko le go dira tlhotlhomisi ya mopeleto;
A dirisa dikhutshwafatso tse di tlwaelegileng le diakoronimi ka tshwanelo;
A tlhaola le go dirisa mafoko a tshika le mafoko a lekala le le lengwe go tsweletsa tlotlofoko mo bokaelong;
A dirisa ditlhogo le megatlana go tlhagisa bokao;
A tlhalosa mokgwa o dipuo di adimang mafoko ka teng go tswa mo go tse dingwe, le ka moo mafokomašwa a bopiwang ka teng.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka mafoko:
Dirisa ditogamaano tse di farologaneng go peleta mafoko a a sa tlwaelegang le go tlotla ka ga ditogamaano tse di dirisitsweng;
A itlhamela lenaane la mopeleto le thanodi ya mafoko go ralala kharikhulamo le go sekaseka mafoko a a thata;
A dirisa thanodi le bukafoko ya malatodi le makaelagongwe ka katlego le nonofo kgabetsakgabetsa go tlhotlhomisa mopeleto, mafokomatswa, le kgolo ya mafoko;
A dirisa dikhutshwafatso tse di tlwaelegileng le diakoronimi ka tshwanelo;
A tlhalosa le go dirisa mafoko a tshika le mafoko a lekala le le lengwe go tsweletsa tlotlofoko mo bokaelong;
A dirisa ditlhogo le megatlana go tlhagisa bokao;
A tlotla ka mokgwa o dipuo di adimang mafoko ka teng go tswa mo go tse dingwe, le ka moo mafoko a fetolang bokao go ya ka nako ka teng le ka moo mafokomašwa a bopiwang ka teng.
POPEGOPUO LE TIRISORe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa medumo,mafoko le thutapuo ya puo go tlhama le go Dira ka dipolelo:
ranola meraba
Go tlhaola le go dirisa maina, madiri, mathusamadiri, matlhaodi, maemedi, makopanyi, malatlhelwa, maetsi, matlhophi, j.j.
Go tlhaola le go dirisa mefuta ya dipolelwanakala ka tshwanelo le maleba;
Go dirisa mefuta ya dipolelo, jaaka, ditlhagiso, dipotso, ditaelo le dikgakgamatso;
A tlhaola le go dirisa dipopi tsa polelo jaaka, sediri, letiro, sedirwa le polelwanakutu;
A dirisa matshwaopuiso otlhe ka tshwanelo.
Dira ka meraba:
A refosanya tiriso ya setlhogo le dipolelo tse di tshegetsang (baya polelo ya setlhogo kwa bofelong) go tsweletsa ditemana tse di golaganeng;
Go dirisa mafoko a a golaganyang jaaka "le fa" go tsweletsa tsela e e utlwalang ya dikakanyo mo ditemaneng;
Go golaganya dipolelo mo ditemaneng tse di logaganeng o dirisa, thulaganyo, poeletso ya mafoko le maemedi;
Latelanya ditemana ka tsela e e utlwalang go bopa meraba e meleele.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka dipolelo:
Go tlhaola le go dirisa maina, madiri, mathusamadiri, matlhaodi, maemedi, makopanyi, malatlhelwa, maetsi, matlhophi, j.j.;
Go tlhaola le go dirisa mefuta yadipolelwanakala ka tshwanelo le maleba;
Go sekaseka dipharologano tsa popegopuo, jaaka, ditlhagiso, dipotso, ditaelo le dikgakgamatso;
A tlhaola le go dirisa dipopi tsa polelo jaaka, sediri, letiro, sedirwa le polelwanakutu;
A dirisa matshwaopuiso otlhe ka tshwanelo.
Dira ka meraba:
A refosanya tiriso ya setlhogo le dipolelo tse di tshegetsang (baya polelo ya setlhogo kwa bofelong) go tsweletsa ditemana tse di golaganeng;
Go dirisa mafoko a a golaganyang jaaka "le fa" go tsweletsa tsela e e utlwalang ya dikakanyo mo ditemaneng;
Go golaganya dipolelo mo ditemaneng tse di logaganeng o dirisa, thulaganyo, poeletso ya mafoko le maemedi;
Latelanya ditemana ka tsela e e utlwalang go bopa meraba e meleele.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Dira ka dipolelo:
Go tlhaola le go dirisa maina, madiri, mathusamadiri, matlhaodi, maemedi, makopanyi, malatlhelwa, maetsi, matlhophi j.j.;
Go dirisa mefuta ya dipolelwanakala katshwanelo le maleba;
Go sekaseka dipharologano tsa popegopuo, jaaka, ditlhagiso, dipotso, ditaelo le dikgakgamatso;
A tlhaola le go sekaseka dipopi tsa polelo jaaka, sediri, letiro, sedirwa le polelwanakutu;
A dirisa matshwaopuiso otlhe ka tshwanelo.
Dira ka meraba:
A refosanya tiriso ya setlhogo le dipolelo tse di tshegetsang (baya polelo ya setlhogo kwa bofelong) go tsweletsa ditemana tse di golaganeng;
A dirisa mafoko a a golaganyang jaaka "le fa" go tsweletsa tsela e e utlwalang ya dikakanyo mo ditemaneng;
A golaganya dipolelo mo ditemaneng tse di logaganeng o dirisa makopanyi, makaelagongwe, malatodi le poeletso ya mafoko.
POPEGOPUO LE TIRISORe itse seno fa moithuti a kgona go:
Moithuti o kgona go dirisa medumo, mafoko le thutapuo ya puo go tlhama le go Tsweletsa temogo le tiriso ya setaele:
ranola meraba
A dirisa dipolelo tsa boleele jo bo farologaneng le tsa mefuta;
A farologanya fa gare ga puo ya tlhoafalo le e e seng ya tlhoafalo;
A dirisa dikapuo le mokgwa wa puo ka tshwanelo.
Tsweletsa botlhokwa jwa temogo ya puo:
A tlhaola meraba e puo e sa kayeng se e se buang-a lemoga bokao jo bo tlhaelang;
A tlhaola puo e e tlhotlheletsang;
A tlhaola le go dirisa mafoko a a supang masisi go bong, lotso, tikologo, pholo le merero e mengwe ya loago le setso.
A dirisa puo ka ga puo:
A bua ka polelonolo, polelotswako le polelopate.
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tsweletsa temogo le tiriso ya setaele:
a tlotla le go dirisa dipolelo tsa boleele jo bo farologaneng le tsa mefuta;
A farologanya fa gare ga puo ya tlhoafalo le e e seng ya tlhoafalo, mme a dirisa setaele se se tshwanetseng mo go kwaleng le mo go bueng;
A dirisa dikapuo le mokgwa wa puo ka tshwanelo.
Tsweletsa botlhokwa jwa temogo ya puo:
A tlhaola bokaotemogo le bokaobontsi;
A tlhaola puo e e tlhotlheletsang le go e kwala ntle le go supa maikutlo;
A golaganya tlhaolo le tiriso ya mafoko a a supang masisi go bong, lotso, tikologo, pholo le merero e mengwe ya loago le setso.
A dirisa puo ka ga puo:
Sekao: bukafoko ya makaelagongwe le malatodi, akhoronimi, mathusi, dipolelwana.
Dielo tsa Tlhatlhobo
Re itse seno fa moithuti a kgona go:
Tsweletsa temogo le tiriso ya setaele:
A dirisa dipolelo tsa boleele jo bo farologaneng le tsa mefuta;
A farologanya fa gare ga puo ya tlhoafalo le e e seng ya tlhoafalo, mme a dirisa setaele se se tshwanetseng mo go kwaleng le mo go bueng;
A dirisa dikapuo le mokgwa wa puo katshwanelo le botlhami.
Tsweletsa botlhokwa jwa temogo ya puo:
A tlhaola bokaotemogo bokaotota le bokaobontsi;
A tlhaola puo e e tlhotlheletsang ntle le go supa maikutlo;
A golaganya tlhaolo le tiriso ya mafoko a a supang masisi go bong, lotso, tikologo, pholo le merero e mengwe ya loago le setso.
A dirisa puo ka ga puo:
Logaganya, golaganya, latelanya.
KGAOLO 5
TLHATLHOBO YA MOITHUTI
MATSENO
Boalo-thulaganyo jwa tlhatlhobo ya Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba ya Dikereiti tsa R-9 (Dikolo) e theilwe mo ditheong tsa thuto-tota-dipoelo. Thatlhobo e tshwanetse go naya ditshupo tsa phitlhelelo ya moithuti ka mokgwa o o nang le bokgoni; le go netefatsa gore baithuti ba logaganya le go dirisa kitso le dikgono. Tlhatlhobo gape, e tshwanetse go thusa baithuti go dira katlholo ka ga go dira ga bona, go tlhoma diphitlhelelo tsa go tswelela le go tsosolosa go ithutela pele.
Go thusa mo go tlhatlhobeng moithuti, Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba e:
popomatsa Dipoelothuto le Dielo tsa Tlhatlhobo tse di golaganeng le tsona mo Karolongthuto nngwe le nngwe, le mo kereiting nngwe le nngwe mo sekgamung sa Thuto-Kakaretso le Katiso (Dikereiti R-9);
diragatsa dipoelo tsa Botlhokwa le tsa Kgolo mo bokaelong jwa Dipoelothuto le jwa Dielo tsa Tlhatlhobo;
baya Dielo tsa Tlhatlhobo mo pinagareng ya tiragalo ya tlhatlhobo mo kereiting nngwe le nngwe. Dielo tsa Tlhatlhobo di tlhalosa boemo jo baithuti ba tshwanetseng go supa phitlhelelo ya bona ya Dipoelethuto le mekgwa (ka boteng le bophara) ya go supa diphitlhelelo tsa bona.
Seralo se se latelang se supa kgolagano fa gare ga dintlhapopo tsa Kemo e e Tlhabolotsweng e, ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba:
DITHEO TSA TLHATLHOBO TSE DI DIRISITSWENG MO THUTONG-TOTA-DIPOELO
Thanolo
Tlhatlhobo mo Kemong e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Dikereiti R-9 (Dikolo) ke tiragalo e e tswelelang, le e e rulagantsweng, ya go kgobokanya kitso mabapi le bokgoni jwa baithuti, e lekanngwa le Dielo tsa Tlhatlhobo tsa Dipoelothuto mo Kemong e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba. E tlhoka seelo se se popomaditsweng ka tshwanelo le ditogamaano tse di maleba tsa mefuta, go kgontsha barutabana go naya pegelo e e botlalo go barutwana le go begela batsadi le batho bangwe, ba ba nang le kgatlhego.
Dintlhapopo tsa Botlhokwa
Thuto-tota-dipoelo ke mokgwa wa go ruta le go ithuta o o tlhalosang ka tshwanelo se barutwana ba tshwanetseng go se fitlhelela. Ditheo tse e di dirisang, ke tsa gore morutabana a tlhagise pele ga nako se barutwana ba tshwanetseng go se fitlhelela. Tiro ya morutabana ke go ruta gore a thuse barutwana go kgotsofatsa ditlhokego tsa Dielo tsa Tlhatlhobo mo kharikhulamong; tiro ya baithuti ke go ithuta kgotsa go dira se Dielo tsa Tlhatlhabo di se solofelang. Tlhatlhobo e botlhokwa mo thutong-tota-dipoelo, ka ntlha ya gore go botlhokwa go tlhatlhoba fa mothuti a fitlheletse se se tlhokegang mo kereiting nngwe le nngwe.
Go thusa baithuti go fitlhelela bokgoni jwa bona ka botlalo,tlhatlhobo e tshwanetse go:
nna mo pontsheng le go tsepamisiwa ka tshwanelo logaganngwa le go rutiwa le go ithuta thewa mo dielong tse di akanyeditsweng pele farologanngwa go ya ka mekgwa le bokaelo; le nna ya tota,e ikanyega, e le nnete, e lekalekana le moithuti, mme e le malemela-gotlhe go letla ditšhono tse di atologileng.
Maikaelelo a Tlhatlhobo
Maikaelelo a magolo a go tlhatlhoba baithuti ke go tiisa kgolo le tswelelo ya motho, go elatlhoko kgatelopele ya baithuti le go kgontsha go ithuta ga bona. Tiriso tse dingwe tsa tlhatlhobo di akaretsa:
Tlhatlhobo-theo ya kitso ya pele
Tlhatlhobo-theo ya kitso ya pele, ka gale e diragala mo tshimologong ya kereiti kgotsa kgato go netefatsa gore baithuti ba setse ba itse eng. E thusa barutabana go rulaganya manaanethuto le ditiragalo tsa thuto.
Tlhatlhobo-patlisiso
Tlhatlhobo-patlisiso e dirisiwa go tlhotlhomisa boleng le se se bakang dikgoreletso mo go ithuteng gabaithuti ba ba rileng. E latelwa ke kaelo, tshegetso e e maleba le ditogamaano tsa tsereganyo.
Tlhatlhobo-phitlhelelo-kgono
Tlhatlhobo-phitlhelelo-kgono e elatlhoko le go tshegetsa tiragalo ya go ithuta le go rutwa,mme e dirisiwa go itsise baithuti le barutabana ka ga kgatelopele ya baithuti ka maikaelelo a go tokafatsa go ithuta. Pegelo e e rotloetsang, e newa go kgontsha baithuti go tswelela.
Tlhatlhobo-Kakaretso
Tlhatlhobo-kakaretso e naya setshwano-kakaretso sa kgatelopele ya baithuti mo nakong e e rileng, sekao, kwa bofelong jwa kgwedi-tharo kgotsa ngwaga, kgotsa fa moithuti a fetisetswa kwa sekolong se sengwe.
Tlhatlhobo ya makgaolakgang
Tlhatlhobo ya makgaolakgang ke mokgwa wa go elatlhoko bokgoni jwa thulaganyo ya thuto. Karolo nngwe ya se, ke tlhatlhobo ya bokgoni jwa moithuti go ya ka ditshupo tsa Bosetšhaba. Tlhatlhobo ya makgaolakgang e diragatswa kwa bofelong jwa kgato nngwe le nngwe ya sekgamu sa Thuto-Kakaretso le Katiso. Sampole e e akaretsang dikolo le baithuti e tlhophiwa mo porofenseng kgotsa mo nageng go dira tlhatlhobo ya makgaolakgang.
TLHATLHOBO E E TSWELELANG
Diponagalo tsa Tlhatlhobo e e Tswelelang
Tlhatlhobo e e tsweleleng ke mokgwa o mogolo o ka ona tlhatlhobo e diragatswang ka teng mo Kemong e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba. E akaretsa ditheo tsotlhe tsa thuto-tota-dipoelo le go netefatsa gore tlhatlhobo e:
diragala mo sebakeng se se rileng le gore e a tswelela: Go ithuta go tlhatlhobiwa nako le nako mme direkoto tsa kgatelopele ya baithuti di nna di le teng mo ngwageng otlhe.
tshegetsa kgolo le tswelelo ya baithuiti: Bithuti e nna batsaya-karolo ba ba matlhatlhaga mo go ithuteng le mo tlhatlhobong, ba tlhaloganya dielo tse di dirisiwang mo ditiragalong tsa tlhatlhobo, ba na seabe mo go itlhatlhobeng, ba ipeela diphitlhelelo tse di rileng, ba sekaseka go ithuta ga bona, mme ka jalo ba godise go-ikaya-bobona ga bona.
neelana ka pegelo go tswa mo go ithuteng le go rutweng: Pegelo ke ntlhapopo e e botlhokwatlhokwa mo tlhatlhobong-phitlhelelo-kgono. Mekgwa ya pegelo e akaretsa go botsa dipotso go go maleba, go tsepamisa mo ditshwaelong tsa morutabana tsa molomo le tsa kwalo ka ga se se neng se ikaeletswe go fitlhelelwa ka tiragalo ya tlhatlhobo, le thotloetso go moithuti.
go letla tlhatlhobo e e logagantsweng: Se, se ka akaretsa go tlhatlhoba Dipoelothuto tse di golaganeng mo tiragalong e le nngwe ya tlhatlhobo, le go kopanya mefuta e le mmalwa ya mekgwa ya go tlhatlhoba Dielo tsa Tlhatlhobo. Bokgoni mo Dipoelothutong tse di rileng bo ka supiwa ka mekgwa e e farologaneng, ka jalo mefuta ya mekgwa ya tlhatlhobo le ditšhono di tshwanetse go neelwa, tse baithuti ba ka supang bokgoni jwa bona ka tsona.
dirisa ditogamaano tse di neelang ka ditlhokwa tse di farologaneng tsa baithuti (tsa mmele, tsa maikutlo-sesaekholoji le setso): Tlhatlhobo e e tswelelang e letla barutabana go nna masisi go barutwana ba ba nang le ditlhokwa tse di kgethegileng tsa thuto, le go fenya dikgoreletsi mo go ithuteng ka melebo e e malemela-gotlhe. Mo setlhopheng sengwe le sengwe sa baithuti, go na le lebelo le mekgwa e e farologaneng ya go ithuta. Baithuti botlhe ga ba tlhoke go tlhatlhojwa ka nako e le nngwe fela le ka mokgwa o le mongwe fela.
letla tlhatlhobo ya kakaretso: Tlhatlalagano ya ditlamorago tsa ditiragalo tsa tlhatlhobo e e tswelelang ga, e neelana ka setshwano-kakaretso sa kgatelopele ya moithuti mo nakong e e beilweng. Tlhatlhobo-kakaretso e tshwanetse go rulaganngwa ka kelotlhoko mo tshimologong ya ngwaga,go akaretsa mefuta ya ditogamaano tsa tlhatlhobo-sekao: dithutiso, ditiro, diporojeke, ditlhatlhobo tsa sekolo le tsa phaposi-tse di tla neelang baithuti selekano sa ditšhono go supa se ba se ithutileng.
Ditogamaano tsa Tlhatlhobo
Tlhopho ya gore ke ditogamaano dife tse di tshwanetseng go dirisiwa ke ya itlhophelo ya motho, e e leng ya morutabana yoo, kereiti eo, le sekolo seo fela,mme e laolwa ke katlholo ya morutabana ya sephorofešene. Go nna teng ga boalo le didiriswa go laola tshwetso e, mme le gale fa didiriswa di tshwana, barutabana ba farologana ka ditsela tse ba dirang ditlhopho ka yona.
Mekgwa, e e tlhaoletsweng ditiragalo tsa tlhatlhobo e tshwanetse go nna maleba le Dielo tsa Tlhatlhobo tse di tlileng go tlhatlhojwa, mme maikaelelo a tlhatlhobo a tshwanetsweng go tlhalogannngwa ka tshwanelo ke baithuti botlhe le barutabana ba ba amegang. Bokgoni bo ka supiwa ka mekgwa e le mmalwa. Ka jalo mefuta ya mekgwa ya go ruta, e a tlhokega, go naya baithuti tšhono ya go supa bokgoni jwa bona ka tshwanelo.
Ditiro tse di tshwanang tsa Tlhatlhobo
Ditiro tse di tshwanang tsa tlhatlhobo di ka tlhamiwa mo boemong jwa bosetšhaba, porofentshe, sedika kgotsa mo setlhotshwaneng, mme di tlhatlhobiwa kwa boemong jwa sekolo, mme di lekanyediwa go sele.
Maikaelelo a Ditiro tse di Tshwanang tsa Tlhatlhobo ke go:
netefatsa go lekalekana mo dikatlholong tsa morutabana;
go rotloetsa seemo se se tshwanang sa go tlhama;
go tiisa nonofo ya tlhatlhobo-tswelelo e e dirwang kwa dikolong;
go oketsa nepagalo ya tiragalo ya tlhatlhobo le didiriswa tsa tlhatlhobo;
go netefatsa gore ditiro tsa tlhatlhobo kwa dikolong di tlhatlhoba bokgoni le phitlhelelo ka tshwanelo;
go netefatsa ditšhono tse di atologileng tsa baithuti.
TSAMAISO YA TLHATLHOBO
Batho ba ba amegang mo Tlhatlhobong
Sekolo mmogo le barutabana ke tsona tse di rweleng maikarabelo otlhe mo tlhatlhobong ya baithuti. Barutabana ba solofelwa go tlhama tiragalo ya tlhatlhobo e e nang le moko, e ikanyega e bile e babatsega. Dipholesi tsa porofentshe di tshwanetse go netefatsa go nna le seabe ga baithuti, ditlhopha tsa sekolo tsa tlhatlhobo, ditlhopha tsa didika tsa tshegetso, ditirelo tsa tshegetso le batsadi, jaaka dingwe tse di maleba.
Lenaane la Sekolo la Tlhatlhobo
Sekolo sengwe le sengwe se tshwanetseng go tlhama lenaane la tlhatlhobo le le theilweng mo dikelong tsa porofentshe le tsa bosetšhaba. Sekolo se tlhoka go nna le Togamaano ya Tlhatlhobo ya Sekolo le Setlhopha go se kgontsha go diragatswa ga lenaane le. Setlhopha se tshwanetse go nna le baemedi go tswa mo Kgatong nngwe le nngwe le mo Karolothutong nngwe le nngwe.
Go netefatsa molebo wa seporofešene mo tlhatlhobong, lenaane la tlhatlhobo la sekolo e tshwanetse go tlhagisa:
mokgwa o tlhatlhobo-tswelelo e rulaganngwang le go diragatswang ka teng;
mokgwa o dibuka tsa direkoto di tshwanetseng go tsholwa ka teng, le ka moo di ka fitlhelelwang le go bolokesega ga tsona;
dikhoutu tsa tlhatlhobo tse di theilweng ke porofentshe;
tlhotlhomiso e e dirwang ke sekolo ka ga tlhatlhobo;
mokgwa o tekanyetso e diragalang ka teng mo sekolong;
makgati le mekgwa ya go bega;
kelotlhoko ya ditiro tsotlhe ya tlhatlhobo;
katiso ya badiri mo dikarolong tsa tlhatlhobo.
Dikarolo tse katiso ya mo sekolong e tlhokang go dirwa mo go tsona, di akaretsa:
mokgwa wa go dirisa dielo tsa tlhatlhobo;
go fitlhelela tumelelano mo barutabaneng ba ba mo keriting e e tshwanang ka ga se se kaiwang se le botlhokwa go kgotsofatsa Dipoelothuto;
mokgwa wa go kwala ditshwaelo tsa dipholo tsa tlhatlhobo le dipegelo;
go fitlhelela go tshwana mo go tlhaloganyeng lenaane la tlhatlhobo la sekolo.
GO TSHOLA DIREKOTO
Dibuka tsa Direkoto
Go tsholwa go go siameng ga direkoto go botlhokwa mo tlhatlhobong yotlhe,segolo thata mo tlhatlhobong-tswelelo. Buka kgotsa faele ya rekoto e tshwanetse go tsholwa e le mo nakong ke morutabana mongwe le mongwe. E tshwanetse go nna le:
leina la moithuti;
matlha a tlhatlhobo;
leina le tlhaloso ya tiragalo ya tlhatlhobo;
dipholo tsa ditiragalo tsa tlhatlhobo go ya ka Dikarolothuto kgotsa Manaanethuto;
ditshwaelo tsa maikaelelo a go thusa.
Direkoto tsotlhe di tshwanetse go fitlhelelwa, tsa nna bonolo go ranolwa, tsa tsholwa ka polokesego, tsa nna sephiri le thuso mo tiragalong ya go ruta le go bega.
Lenaane la sekolo ya tlhatlhobo le laola dintlha tsa mokgwa o ka ona direkoto di tshwanetseng go tladiwa ka teng. Dikhoutu tsa tlhatlhobo di dirisiwa go tlhagisa mokgwa o moithuti a kgonang ka teng mo Dipoelothutong. Dikhoutu di tshwanetse go sedifala le go tlhaloganngwa ke baithuti le batsadi.
Dikhoutu tse di tshwanetseng go dirisiwa mo Tlhatlhobong
Go na le mekgwa e mentsi e pegelo ya tlhatlhobo e ka neelwang baithuti ka teng le go rekotiwa ke barutabana. Go tlhopha mokgwa o o gaisang go dira jalo, go tla laolwa ke mabaka a le mmalwa jaaka:
palo ya baithuti mo phaposing le nako e e leng teng go dirisiwa ke morutabana;
bomatswakabele le boleele jwa tiragalo ya tlhatlhobo;
diteng tsa thuto kgotsa dikgono tse di tlhatlhobiwang (mmetse kgotsa mokwalo);
bonako jo pegelo e diriwang ka jona;
bonosi/bongwefela jwa mokgwa wa pegelo;
gore a bokgoni jwa moithuti bo tshwanetse go bapisiwa le jwa balekane,kgotsa le bokgoni jo bo fetileng; le /kgotsa le ditlhokego tsa Dielo tsa Tlhatlhobo le Dipoelothuto.
Dikhoutu dingwe tsa tlhatlhobo di botoka mo go maikaelelong mangwe, go na le tse dingwe. Sekao: ditshwaelo di ka nna le dintlha tse di phutholotsweng, kgotsa tsa nna bonosi, le go neelana ka ditshikhinyo tsa go tokafatsa. Ditshwaelo di botlhokwa mo neeleng pegelo ka ga bokgoni jwa moithuti tebang le Dielo tsa Tlhatlhobo. Le fa go le jalo ditshwaelo di tsaya nako e telele go kwalwa, mme ga di bonolo go di rekota. Dikhouto jaaka "Sentle thatathata", "Sentle thata", "Sentle", "O a kgona" le "Bokgoni jo bo tlhaelang", di bonako go kwalwa, mme di letlelela tswelelopele ya tlhatlhobo tebang le tiro e e fetileng le Dielo tsa Tlhatlhobo. Le gale ga di neelane ka dintlha tse di phuthologileng tse di kgonegang mo ditshwaelong. Maduo mo letlhakoreng le lengwe, a rekotiwa ka bonako, le go tlhakanngwa mmogo, go atisiwa le go arolwa. A mosola mo go tlhatlhobeng bokgoni jwa moithuti fa bo bapisiwa le ba ba bangwe mo phaposing, le jwa dikereiti tse dingwe kgotsa dikolo tse dingwe.
Le gale a naya tshedimosetso e nnye mo bokgoning jwa moithuti tebang le Dielo tsa Tlhatlhobo.
Dikao tse dingwe tsa dikhoutu tsa tlhatlhobo ke:
ga a ise a kgone; o gaufi le go kgona; o kgonne.
dikapolelo tse di tlhametsweng tiragalo ya tlhatlhobo kgotsa pegelo.
Go sa kgathalelwe khoutu e e dirisitsweng, pegelo e na le mosola fa e kopantswe le ditshwaelo. Go na le kgonagalo ya tokafalo ya phitlhelelo, fa baithuti ba newa pegelo e e kwadilweng, go na le maduo fela. Le fa maduo le diphesente di le botlhokwa mo mabakeng a go rekota, jaaka fela go le bonolo go kwala maduo mo bukeng ya go rekota, ga se gantsi a le botlhokwa mo go begeng le mo go rekoteng. Mathata mangwe a a golaganeng le maduo ke a gore a ka tlhakanngwa le go arolwa, le go dirisiwa ka mokgwa o o ka tsietsang, le gona mo mabakeng a mantsi a fitlha bontsi jwa phitlhelelo le tswelelopele ya moithuti. Fa baithuti ba dirile ditiragalo tsa tlhatlhobo tse di fetang bongwe, go na le thaelesego ya go dirisa maduo a, jaaka dipalo,go a tlhakanya le go batla palogare. Fa se se dirwa, maduo a latlhegelwa ke mosola wa go naya tshedimosetso ya pegelo. Maduo a palogare le a a arotsweng a fitlha ntlha ya gore a mothuti a ka bo a fitlheletse thuto e e ikaeletsweng sentle mo mofameng mongwe, mme e seng mo go o mongwe. Maduo a naya selebo sa kakaretso sa phitlhelelo, mme a fitlha mabaka a tlhatlhobo ya phitlhelelo (kgotsa go sa fitlheleleng) ya moithuti, mme a kganela tsepamiso mo go ithuteng sengwe go tswa mo tlhatlhobong. E bile ga a tlhalose tswelelopele ya mothuti sentle mo kharikhulamong. Mo mabakeng a mantsi, go tshwara maduo a a tshwanang (fa e le a a kgotsofatsang) go kaega jaaka sesupo sa tswelelopele e ntle. Maduo a a kana ka 70, mo Dielong tsa Tlhatlhobo tsa Kereiti ya 5, le maduo a a kana ka 70 mo Dielong tsa Tlhatlhobo tsa Kereiting ya 6, a fitlha gotlhelele, tswelelopele e moithuti a ka bong a e dirile mo ngwageng, e e tlhagisiwang sentle mo tlhagisong, khoutung kgotsa mo tshwaelong.
Mo go rekoteng kgotsa mo pegelong e e ka ga phitlhelelo ya moithuti mo Dipoelothutong tse di maleba lekereiti, dikhoutu tse di latelang di tla dirisiwa.
= Bokgoni jwa moithuti bo fetile, ditlhokego tsa Poelothuto ya kereiti e.3 = Bokgoni jwa moithuti bo kgotsofaditse tsa Poelothuto ya kereiti e.2 = Bokgoni jwa moithuti bo kgotsofaditse ka bontlhanngwe ditlhokego tsa Poelothuto ya kereiti e.1 = Bokgoni jwa moithuti ga bo a kgotsofatsa ditlhokego tsa Poelothuto ya kereiti e.
Kwa bokhutlong jwa ngwaga nngwe le nngwe, šedule ya tswelelopele e tshwanetse go tladiwa, le go saenwa ke mogokgo le modiredi wa lefapha. šedule ya tswelelopele ke rekoto e e nang le tshedimosetso e e sobokantsweng ya tswelelopele ya baithuti botlhe mo kereiting mo sekolong.
edule ya tswelelopele e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso e e latelang:
Leina la sekolo le setempe sa sekolo;
Lenaane la baithuti mo kereiting nngwe le nngwe;
Dikhoutu tsa tswelelopele mo Karolothutong nngwe le nngwe. (Thulaganyo ya go Khouta ya Bosetšhaba);
Dikhoutu tsa tswelelopele mo kereiting nngwe le nngwe (tswelela pele kwa Kereiting e e latelang kgotsa o nne gone mo kereiting eo);
Ditshwaelo ka dikarolo tsa bokgoni le tse di batlang tshegetso mo Karolothutong nngwe le nngwe;
Letlha la tshaeno la mogokgo, morutabana kgotsa morutisi, le modiredi wa lefapha.
Diporofaele tsa Moithuti
Porofaele ya moithuti ke rekoto e e tswelelang ya tshedimosetso e e neelang dintlha tsa kakaretso ka ga tswelelopele ya moithuti, e akaretsa kgolo e e feletseng ya dielo tsa botshelo, maitsholo le tlhabololo ya tsa loago. E thusa morutabana mo kereiting kgotsa sekolong se se latelang gore a tlhaloganye moithuti botoka, ka jalo, a tsibogela moithuti ka tshwanelo.
Tshedimosetso e e latelang e tshwanetse go akarediwa mo porofaeleng ya moithuti:
Tshedimosetso ya sebele;
Maemo a mmele le hisetori ya pholo;
Dikolo tse di tsenweng le rekoto ya go tsena sekolo;
Go tsaya karolo le dikatlego mo ditiragalong tsa kharikhulamo ya metshameko-boitapoloso;
Maitsholo a maikutlo le a setho;
Tlamego ya motsadi;
Dikarolo tse di tlhokang tshegetso ya tlaletso;
Pegelo-kakaretso, ya bofelo jwa ngwaga; le
Tshobokanyo ya direkoto tsa tswelelo ya dingwaga tsa go tsena sekolo.
Ela tlhoko:
Porofaele ya moithuti e emela direkoto tsotlhe tsa pele tsa tswelelo tse di neng di dirisiwa ke dikolo, jaaka dikarata tsa direkoto, dikarata tsa mofatlhosi (tutor) le dikarata tsa ditiro tsa baithuti tse di beiwang kwa sekolong. (Edlab cards). Maikaelelomagolo a porofaele ya moithuti ke go thusa moithuti go fitlhelela mefuta ya tshedimosetso e e akaretsang.
Tshedimosetso ya sebele e e leng mo porofaeleng, ga e a tshwanela go dirisiwa ka mokgwa o e seng ona go kgetholola moithuti.
Diporofaele tsa baithuti ga di a tshwanelwa go tlhakatlhakanngwa le dipotefolio. Potefolio ke mokgwa wa go tlhatlhoba o o nayang moithuti le morutabana mmogo, tšhono ya go lebelela tiro nngwe e e dirilweng go tlhamela ditiragalo di le mmalwa tsa tlhatlhobo. Tiro e bewa mo sephuthelong mo faeleng kgotsa mo bokosong. Porofaele ya moithuti, mo letlhakoreng le lengwe ke rekoto e e nang le tshedimosetso ka ga moithuti.
Tshedimosetso e e tshwanetseng go Akarediwa mo Direpotong
Barutabana ba tshwanetse go ikarabela go baithuti, batsadi, thulaganyo ya thuto le mo baaging ka bophara, mo go tlhatlhobeng baithuti. Se se diragala ka go naya pegelo. Mo godimo ga dipegelo tse di kwadilweng, ditiro tsa motlotlo le tsa diatla le dipontshotshupetso di ka dirisiwa.
Pegelo nngwe le nngwe e e ka ga tswelelopele-kakaretso ya moithuti, e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso ka ga:
Thuto e e fitlheletsweng;
Bokgoni jwa moithuti;
Tshegetso/kemonokeng e e tlhokegang;
pegelo e e bopang,e e tshwanetseng go nna le ditshwaelo ka ga bokgoni jwa moithuti fa bo bapisiwa le jwa balekane ba gagwe, le bokgoni jwa nako e e fetileng tebang le ditlhokego tsa Dikarolothuto.
Batsadi ba tshwanetse go begelwa nako le nako go rotloetsa go nna le seabe ga bona. Barutabana ba tshwanetse go bega kwa bokhutlong jwa paka nngwe le nngwe ya sekolo ba dirisa dikarata tsa semmuso tsa dipegelo.
Ga se gantsi go kgonegang go neelana ka tshedimosetso ya phitlhelelo mo Karolothutong nngwe le nngwe. Le gale dipegelo di tshwanetse go naya tshedimosetso ka ga phitlhelelo mo Dikarolothuto dingwe le dingwekgotsa mo Manaanethutong mangwe le mangwe. Mo lebakeng la kgato ya motheo
Dikarata tsa Pegelo
Bonnye jwa ditlhokego tsa karata ya pegelo/raporoto ke tse di latelang:
Tshedimosetso ya botlhokwa,
Leina la sekolo;
Leina la moithuti;
Kereiti ya moithuti;
Letlha la matsalo a moithuti;
Ngwaga le paka ya sekolo;
Letlha le tshaeno ya motsadi kgotsa motlamedi;
Letlha le tshaeno ya morutabana;
Letlha le tshaeno ya mogokgo;
Matlha a go tswalwa le go bulwa ga sekolo;
Setempe sa sekolo;
Porofaele ya moithuti ya go tsena sekolo;
Tlhaloso ya dikhoutu tsa thulaganyo ya Bosetšhaba ya dikhoutu.
Dikgono le ditlhokego,
Neela tlhaloso ya dikgono, ditlhokego tsa kgolo, kgotsa dikarolo tsa tshegetso tse di tlhokwang ke moithuti mo Karolothutong kgotsa Leanaanethutong lengwe le lengwe.
Dirisa thulaganyo ya dikhoutu tsa Bosetšhaba go tlhatlhoba bokgoni fa bo bapisiwa le Dielo tsa Tlhatlhobo le Dipoelothuto tse di dirilweng go fitlhelela jaanong-ga go botlhokwa go naya khoutu mo Poelothutong nngwe le nngwe. Mo pegelong ya bofelo jwa ngwaga, bokgoni jwa kakaretso jwa moithuti mo Dikarolothutong bo tshwanetse go supiwa.
Ditshwaelo mo Karolothutong kgotsa Lenaanethutong lengwe le lengwe,
Neela ditshwaelo mo Karolothutong kgotsa Lenaanethutong lengwe le lengwe, a kgatelelo e e kgethegileng mo baithuting ba ba fetileng ditlhokego kgotsa ba ba tlhokang go engwa nokeng gape. Ditshwaelo tse di ka ga dikgono tse di kgethegileng le dikarolo tse di tlhokang tshegetso di tshwanetse go golaganngwa le Dielo tsa Tlhatlhobo. Ditshwaelo tse, di tla letla batsadi, baithuti le barutisi go nna le kitso ya gore ke tshegetso efe e e tlhokwang ke moithuti.
LENAANE LA MAREO
LENAANE LA MAREO A KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
Se, ke lenaane le le rulagatsweng ka dialefabete la mareo a a botlhokwa a a dirisitsweng mo go tlhameng Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Ya Dikereiti R-9 (Dikolo) le ditheo tsa tlhatlhobo tsa baithuti ba yona:
Tlhatlhobo - Tiragalo e e rulagantsweng e e tswelelang ya go kokoanyo tshedimosetso ka ga bokgoni jwa moithuti, jo bo lekanyeditsweng go ya ka Dielo tsa Tlhatlhobo
Dielo tsa Tlhatlhobo - Kitso, dikgono le dielo tse baithuti ba tshwanetseng go di supa gore ba fitlheletse Dipoelothuto mo kereiting nngwe le nngwe
Tlhatlhobo ya kitso ya pele - Tlhatlhobo ya pele e e dirisiwang go netefatsa se moithuti a setseng a se itse
Tlhatlhobo e e tswelelang - Sekao sa tlhatlhobo e e rotloetsang tomagano ya tlhatlhobo mo go ruteng le tswelelong ya baithuti go ya ka pegelo e e tswelelang
Dipoelo tsa botlhokwa - Dipoelo tse, mmogo le Dipoelo ts dikgolo, di bopa dipoelokgolo tsa Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba ya Dikereiti tsa R-9 (Dikolo), tse di tlhotlhelediwang ke Molaotheo - di akaretsa dikgono tsa pinagare tsa dikgono tsa botshelo tsa baithuti, jaaka tlhaeletsano, kakanyo e e tseneletseng, tiro le tsamaiso ya tshedimosetso, tiro ya ditlhopha le ya baagi, le dikgono tsa go lekanyetsa
Kharikhulamo 2005 - Se ke sekao sa ntlha sa Kemo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba morago ga Apareteiti. Lokwalo loo, la pholesi ya thuto la 1997, le neela boalothulaganyo go Tswelelo ya Thuto ya Pele ya Bana, Thuto-Kakaretso le Katiso, Thutelo-Pele le Katiso, le Thuto ya Motheo ya Bagolo. Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba e na le maikaelelo a go tiisa Kharikhulamo ya 2005
Dipoelo tsa Kgolo - Tsona, mmogo le Dipoelo tsa Botlhokwa, di bopa pinagare ya dipoelo tsa Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba, e e tlhotlhelediwang ke Molaotheo - di akaretsa go kgontsha baithuti go ithuta sentle, go nna baagi ba ba maikarabelo, ba ba masisi le ba ba ntshang dikumo
Maemo a bofelo - Fa baithuti ba konosetsa kereiti ya 9 ba bo ba newa Setefikeiti sa Thuto-Kakaretso le Katiso
Tlhatlhobo-Phitlhelelokgono - mofuta wa tlhatlhobo e e tlhatlhobang tswelelopele ya moithuti go neelana ka pegelo e e tla tiisang go ithuta
Kgato ya Motheo - Kgato ya ntlha ya sekgamu sa Thuto-Kakaretso le Katiso: Dikereiti R, 1, 2 le 3
Sekgamu sa Thuto-Kakaretso le Katiso - Ke sebaka sa dingwaga di le 10 tsa thuto ya sekolo e e patelediwang, se bopiwa ke dikgato tsa Motheo, Bogare le e Kgolo Setefikeiti sa Thuto-Kakaretso le Katiso - Setefikeiti se se amogelwang morago ga go wetsa sekgamu sa Thuto-Kakaretso le Katiso
Tomagano - Pinagare ya ditheo tsa Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikulamo ya Bosetšhaba ya Dikereiti tsa R-9 (Dikolo), e e batlang gore baithuti ba dirise kitso le dikgono tsa bona go tswa go Dikarolothuto tse dingwe, kgotsa go tswa go dikarolo tse dingwe tsa Karolothuto e le nngwe gore ba kgone go tsweletsa ditiro tsa bona
Kgato ya Magareng - Ke kgato ya bobedi ya sekgamu sa Thuto-Kakaretso le Katiso -Dikereiti 4, 5 le 6
Puo ya go ithuta le go ruta - Puo e e dirisiwang thata mo tikologong ya go ithuta le go ruta; baithuti ba bangwe ba itemogela go ithuta le go rutwa ka puo ya tlaleletso (e seng ya kwa gae)
Dikarolothuto - Mefama e le 8 ya kitso mo Kemong e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba: Dipuo, Mmetse, Disaentshe tsa Tlhago, Thekenoloji, Disaentshe tsa Loago, Botaki le Setso, Tebanyo le Botshelo; le Disaentshe tsa Ikonomi le Tsamaiso
Ditlhagiso tsa Karolothuto - tlhagiso ya Karolothuto nngwe le nngwe, e e tlhalosang Dipoelothuto mmogo le Dielo tsa Tlhatlhobo
Porofaele ya moithuti - rekoto-kakaretso ya moithuti, go akarediwa tshedimosetso ka ga gagwe, kgolo ya seloago, ditlhokego tsa go mo tshegetsa, dikao tsa bontlhabongwe jwa tiro ya gagwe, le pegelo ya ngwaga yotlhe
Manaanethuto - Manaane a ditiro tsa go ithuta, go akarediwa diteng le mokgwa wa go ruta, tse di kaelwang ke Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba ya Dikereiti tsa R-9 (Dikolo) mme a tlhangwa ke diporofentshe, dikolo le barutabana
Thulaganyo ya Dikhoutu tsa Bosetšhaba - thulaganyo e e tlwaelegileng ya Bosetšhaba, ya dikhoutu tsa bokgoni tsa go bega ka ga tswelelopele ya moithuti
Dipoelo - Dipholo kwa bofelong jwa tiragalo ya go ithuta mo thutong-tota-dipoelo;dipoelo tse, di thusa go betla tiragalo ya go ithuta
Thuto-tota-dipoelo - Tsamaiso ya thuto e e totileng katlego, e ikaegile ka go dira, mme e theilwe mo moithut-ing. Mo go lateleng molebo o, Kharikhulamo 2005 le Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba Ya Dikereiti R-9 (Dikolo) di ikaelela go rotloetsa thuto ya leruri
Potefolio - Faele ya mongwe le mongwe kgotsa sephuthelo sa tiro ya moithuti mongwe le mongwe
Kgatelopelo - setheo-popo sa botlhokwa sa Kemo e e Tlhabolotsweng ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba ya Dikereiti R-9 (Dikolo) e e kgontshang moithuti go tsweletsa ka iketlo, kitso, dikgono le tlhaloganyo, tse di matswakabele, dikgono le go tlhaloganya mo kereiting nngwe le nngwe Šedule ya Kgatelopele - Sediriswa sa bofelo jwa ngwaga sa go rekota tswelelopele ya baithuti botlhe mo kereiting, go akarediwa dikhoutu tsa tswelelopele mo Karolothutong le kereiting nngwe le nngwe, le ditshwaelo malebana le tshegetso e e tlhokegang
Tlhatlhobo-kakaretso - E farologana le tlhatlhobo-phitlhelelo-kgono, ka gobo yona e le ka ga dipegelo tsa kgafetsakgafetsa tsa tswelelopele ya moithuti, gale kwa bofelong jwa paka ya sekolo kgotsa kwa bofelong jwa ngwaga
LENAANE LA MAREO A KAROLOTHUTO
Puo ya tlaleletso - ke puo e o e ithutang mo godimo ga puo ya gago ya gae
Tlaleletso-puontsi - ke fa motho a ithuta dipuo mo godimo ga puo ya gagwe ya gae. Se, ga se emele puo ya gae, mme dipuo tse di ithutiwa mmogo le yona.
Dielo tsa Tlhatlhobo - kitso ya puo,dikgono le dielo tse baithuti ba di tshwanetseng go di supa, fa ba di itse kgotsa ba ka di dira kwa bokhutlong jwa kereiti e e rileng.
Moraba wa nnete - meraba e e dirisiwang mo botshelong jwa nnete (sekao: dimakasine, dikuranta, dipapatso tsa radio le thelebišene, makwalo)
molebo wa tekatekano go puiso-kwalo - molebo o o emang nokeng puiso-kwalo ya moithuti e e setogang,mme o rotloetsa baithuti go itumelela dibuka le go tsepamisa mo bokaong, mme e ba neela gape dithekeniki le ditogamaano go ranola khoutu ya mafoko a a mo kwalong phetola-teme - go fetogela kwa puong e nngwe ka maikaelelo (sekao: go akaretsa ba bangwe)
Bokaelo - moraba o tlhamiwa le go amogelwa mo bokaelong. Bokaelo bo akaretsa maemo a a anameng le a a gaufi puo ya gae - puo e bana ba e ithutang, ka go nna mo go yona mo magaeng a bona le mo baaging. Dipuo tse di fetang bongwe di ka ithutiwa ka tsela e, ka jalo baithuti ba ka nna le dipuo tsa gae tse di fetang bongwe kgono puiso-kwalo - ke bokgoni jwa go buisa le go dirisa tshedimosetso e e kwadilweng, le go kwalela mabaka a a farologaneng. Ke karolo ya bokgoni jwa kakaretso go nna le bokao jwa botshelo bobegakgang-bontsi - mekgwa e e logaganeng ya go bega,e e akaretsang meraba, dibogelwa, medumo, vidio, j.j.
okola - go gasa bofofu mo morabeng ka maikaelelo a go bona tshedimosetso e rileng. (go okola kaedi ya megala-tlhaeletsano, go batla leina le nomore) tshela bofofu - go buisa moraba ka bonako go nna le kemokakaretso (go tshela ditlhogo tsa kuranta bofofu ka maikaelelo a go bona dintlhakgolo)
mmuo - puo e e seng ya semmuso, e gantsi e dirisiwang ke setlhopha se se rileng (sekao: mmuo wa bašwa)
<fn>Random.DPS.9780636072725T.txt</fn>
Go ya ka wena moruti Nteso e ne e le motho wa semelo se se ntseng jang? A go sengwe se o ka se tshwayang se o ka se dirisang go tlhalosa tshobotsi ya moruti Nteso? Kwa ntle ga sefane Nteso, moruti o ne a na le leina le lengwe le fa le ne le tshogane le dirisitswe, a o santse o le gakologelwa? Le neele. Go ne go le seletswa sa mmino se moruti a neng a le setswerere mo go sone. Se bolele. Go nnile le nako e moruti a neng a iphitlhela a latofatsa Modimo wa gagwe. A o santse o gakologelwa gore go ne go rileng? Tlhalosa. Go ne go le dilo di le mmalwa tse moruti Nteso a neng a sa di rate sentle ka mogatse. Ke eng se o gakologelwang a ne a tle a mo kgale thata ka sone? Go a itsege gore moruti Nteso e ne e le molwetse yo o lwalang a tsamaya. Kana o ne a lwala malwetse afe? A o santse o gakologelwa dikopelo tse moruti Nteso a neng a di tshameka ka seletswa sa gagwe mo letsatsing la gagwe la bofelo? Ke dife? Fa o sutisetsa bomankge jwa gago kwa thoko mme o bua maikutlo a gago, o ka re moruti Nteso o bolailwe ke eng tota?

O ne a bua a setse a kgotlha setlhako ka poifo ya gore Fatima o tloga a mo gakolola gore ga a di bua tsotlhe. Fatima a ikela gae, tlhaloganyo ya gagwe e faraferwe ke dipotsopotso. Pelafalo ene a tsamaya a balabala ka pelo ka a batlile a ntshitse mosi ka sekhurumelo gore nkoko wa mokapelo wa gagwe o a loa. MmaPelafalo, mosadi wa pheta ka pejana, o ne a di gatile, a di gatile gore mogatse a itatswe menwana phetelela. "O tota o di gatile ngwetsi ya ga rre, ke a bona gore dikgomo tsa Batshweneng ga di a tswela lefela." Ba ne ba le mo bogareng jwa dilalelo fa MmaPelafalo a re: "Ruri mosimanyana yo ga ke itse gore o tsenwe ke eng." "O raya mosimanyana ofe?" "Pelafalo wa gago kgotsa wena o bona e le mosimanyana ofe gape yo nka ngongoregang ka ene?" "Pelafalo wa bo a dirile eng jaanong?" "O a ntena, o ntsenya bosula e bile o ntsenya le matlho a batho." RraPelafalo a boeletsa potso ya gagwe ya kgantele: "Pelafalo o dirile eng?" "Mosimanyana yo ga a supe maikarabelo ape, ga a itshupe jaaka ngwana wa batho ba itsholetse, ga a itshole jaaka kwana ya nku e e leleme le letala." "Pelafalo o dirile eng?"
Ke go jetse eng? Ke tlolomolao go gatisa le fa e le nngwe ya ditsebe go tswa mo bukeng e ntle le tetla ya bagatisi ba yona.
"Somamabedinngwe." "Ke mang yole yo o tshwanang le mmaago, yo o neng a ba a ipitsa pele a go neela senotlolwana?" "Senotlolwana?"
Ga go bonnete jo bo feletseng jwa gore moruti o ne a tlala lefufa ka phoso kgotsa Mmamoruti e ne e le mme yo o tlhokang boikanyego mo lenyalong la gagwe. Fela se se mo pepeneneng ke gore moruti o fitlhetse setshwantsho sa modiragatsadifilimi mo go mogatse. Wena o ka reng ka ntlha e? Go ya ka wena, a Mmamoruti o ne a dumela gore mosadimogolo Boingotlo o a loa kgotsa e ne e le thumulano fela? Tshwaela. Fa o arabile ka nnyaa mo potsong e e fa godimo gone neelana ka sesupo se le sosi fela sa gore o ne a sa dumele. A o ka kgona go etsisa Mmamoruti fa a bitsa mosimane wa gagwe ka go mo reta? Direla phaposi ya gago jalo. O akanya eng ka batsadi ba ba retang bana ba bona ka mokgwa o o jalo? A go bonolo go ka tlhalosa semelo sa mosadimogolo Boingotlo ntle le mathata? Fa o re Ee, simolola o dire jalo. Go latela maikutlo a mosadimogolo Boingotlo a go latofadiwa ka go loa go nnile le thuso mo go ene. Kana o rile ke efe, e neele fela jaaka a e buile. Mo lelapeng la ga mosadimogolo Boingotlo go ne go le mongwe yo o neng a le botlhokwa thata le fa go ntse jalo ga go mo a tlhagelelang a bidiwa ka leina. A o ka mo bolela?
Ga go a nna le ope yo o rileng sepe mo go yo mongwe pele ba kgogogelana jaaka dipheleu ba bo ba rathana ka ditlhogo jaaka tsone. Ba rathana gore ba digelane mo diretseng tsa pula ya bosigo jwa maabane. Ba emelela ka dinao, ba kgogogelana gape, ba kampana ka dikgara, ba tlhokisana sebaka, ba thubana ka mabole, ba bontshana dinaledi. Ba ne ba sa tlhole ba lwa ka setu. Ba ne ba kgwa botšarara ka magano a mmopi wa bone a ba a neetseng pele a itse gore ba tla a dirisa jalo. Moruti wa Fora o ne a ba a ikaba ditsebe ka menwana. Motho yo o boneng sengwe le sengwe a ba a utlwa sengwe le sengwe e ne e le Tsika. Tsika e ne e le yo mongwe jaana yo o sepirigwana, yo o difai e kete o ne a itlhabegile jaaka a ne a tlhaga kwa maitisong a banna kwa ga Mashaba. Tsika o ne a itumelela se a se bonang e bile a itse le go se tshwantshisa sentle. O ne a tshega a ba a ragaraga ka lonao pele a goa banna ba dithekesi tse di rwalelang batho kwa Otontala: "Heela banna ba gaetsho, lo a fetwa! 'Ntwa ya Sumo e a lo feta. Fano gone Majapane a itapisa... khwakhwakhwakhwakhwa..." Banna ba dithekisi ba fitlhela ba setse ba kgagolane mesese, ba kgokolosane mo diretseng jaaka dikolobe. Batho ka bontsi ba simolola go ikatametsa. Monna mongwe wa dithekesi, wa sefane se se simololang ka 'X' yo ba neng ba rata go mmitsa 'Rre X', a ntsha sampoko mme a re o ba palama godimo ka sona. Ba bangwe ba mo thiba ba re: "Nnyaa 'Rre X' ga go dirwe jalo. O ka tshogane wena wa iphitlhela o bonyabonya ka fa morago ga ditshipi tsa kgolegelo, melao ya gompieno Rra, e tlhaloganngwa thata ke bona basadi." 'Rre X' yo a neng a ntse a lekegile ke tse a di bonang a re: "Ke tla ba tshela ka kubu e. Ba ipatlela sampoko fela, le mageseterata tota o tla ntlhaloganya. Ba bontsha bana ba rona metlholo?"
"Goreng o mpotsa?" "Ke gore mmaagwe nna ke yo mongwe wa ba ba latofatsang mosadimogolo ka boloi, mme o mina ka nko e le yosi gore ga a rate kgolagano ya me le Fatima e bile o ikaelela go e khutlisa khutli! A re a ka se ntetle ke ithabuetsa mo tamong a ntse a ntebile."
"Mogatsaka", ga bua moruti yo o seriti, yo o dinko di sephaphathi, le fa mo sebakeng se o ne o ka tshoga o di tshwantshanya le tšhemele ya setofo ka ntata ya mosi wa kwadi o o neng o tswa o pitlagane.
Ga go ope yo o neng a ka tlhaloganya gore moruti o ne a raya jang, gongwe o ne a boifisa fela. Kana e ne e le molao wa ngaka gore moruti a itlhabe ka nnelete ya molemo go laola botlhoko jwa sukiri. Motsing ba tlhoboganeng e bile mogatse a tsamaile ka bodipa, moruti o rile ka re 'nnalete-nnalete' ntlo yotlhe ya mmotsa 'a o ne o mpeile nnalete'. Ga go itsege sentle gore a matlho a moruti a ne a foufaditswe ke kgalefo kgotsa kutlobotlhoko. A kgotsa mmamoruti o ne a e fitlhile kgakala ka bomo kgotsa ka gongwe a e tsere mo go ene go e latlhela kgakala fela ka go lomeletsa. Pelo ya moruti ya rutlega, ntekwane e rutlega ka letsatsi le e sa tshwanelang go rutlega ka lone. O ne a phuruphutsa le go furutlholola gotlhe go fitlha a tshwara le tse a sa tshwanelang go di tshwara, a bona le tse a sa tshwanelang go di bona. Mo phurutlhololong ya gagwe, a fitlhela setshwantsho sa modiragatsi wa difilimi, mongwe yo o itsegeng thata wa kwa Gauteng. E ne e le setshwantsho sa modiragatsi wa difilimi yo le wena mmadi o mo itseng thata ka gore o tlhola a diragaditse mo terameng ya...., naare leina la yona le nkgakelang ge, ke le fela fa, le gale le tla boa kgantele. Moruti a simolola go tlala dipelaelo pelo ya rutlega thata. O ne a simolola go belaela gore ka gongwe kgannyana eno ya go ya go bona mosetsana ke seipato fela, yo tota a yang go bonwa ke ene modiragatsi wa difilimi yoo. O ne a simolola go e akanya mo setshwantshong sa semowa, mogatse a setse a le kwa hoteleng nngwe ya dinaledi di le tlhano, a itumetse a le mo diatleng tse di bothitho tsa monna yoo. Pelo ya ipoa kgatsu, ya rutlega gape, ya rutlega ka letsatsi le e sa tshwanelang go rutlega ka lona. Nteso a simolola go balabala, a ipotsa gore ba tla lebana jang le mogatse motsing a boang. A ipotsa gore tota ba tla lebana jang mo matlhong. A ipotsa gore o tla mo tsaya jang. Se se botlhoko thata mo go ene ya nna kitso ya gore kana pelaelo e e tlhokang bosupi ga e kgone go ka emelela kgotla efe kgotsa efe. O ne a itatlhela mo bolaong ka kutlobotlhoko, a robala jwa bosigo 'tsatsi le penne. E rile a thanya, sa ntlha se a neng a se tlhokomela ya nna tshupanako ya lebota e e neng e bega ura ya bongwe mo motshegareng. O ne a bulela seyalemowa go reetsa dikgang tsa ura eo. Tlhogo ya moruti ya lela ditshipi jaaka a utlwa mogasi wa dikgang a bua Setswana se se tlhololo, puo e e sa pekanngwang le sepe a re: Rramelemo yo o itsegeng thata wa kwa Thabantsho o leletswe ke ditshipi moso wa gompieno ka ntlha ya go ipagololela mogodu..." Pelo ya rutlega gape mme moruti a wela fa fatshe jaaka kgetse ya mmopo. E rile a itharabologelwa, ke fa mogasi yo o diatla di phepa a setse a phuthaphuthile a iketse gae. O ne a khubama fa fatshe ka mangole mme a simolola go rapela dithapelo tse le ene a simololang go di utlwa fa e sa le e nna ena. O ne a rapelela go utlwa go twe Rramelemo yo o dirileng tiro e e tlhabisang ditlhong e, e nne motho mongwe fela mme e seng morwae. Morago ga dithapelo tse, a sutlhamana ka setu mo sofeng, a lebelela fela mo sebakabakeng, a balabala ka pelo, yone e e koafetseng e. O ne a leka go batla se se kgontshitseng morwae go itshwara bosutlha jalo. A leka go gakologelwa motsi yo a kileng a tlhagafala mme a fitlhela e le ga gagwe fela mo dingwageng di ka nna somamabedinne tse a di tshedileng. E ne e le motsing oo moruti a neng a ganela go mo adima sejanaga go ya menateng le ditsala tsa gagwe. Moruti o ne a kile a mo naya teko ya gore pele a ka mo adima sejanaga, a buise Beibele a bo a e fetse mme e re morago a beole meriri e e tshabegang e a neng a na le yona.
Lakabane Nteso, maitibolo a moruti e ne e le Rramelemo yo o feletseng mme a sa tswa go iponna tiro moo a neng a hirile lebenkele la melemo, kana ke raya khemisi e bolelwang kwa mafaratlhatlheng a Ratlou kwa Thabantsho. Go ne go le Mosupologo fa mogala o lela kwa ga mosadimogolo Boingotlo mme wa fetolwa ke Fatima. Lakabane o ne a kopa go bilediwa mmaagwe mme Fatima a kgabaganya mmila go ya kwa ga moruti. Mmamoruti a tlhaga a khobakhoba fa a utlwa gore ke morwae mo mogaleng, a fetela kwa kamoreng ya mosadimogolo ka gore ke kwa mogala o leng teng. Ka go kokoroga ga setuki le mebala yotlhe e e gone mo lefatsheng, a atlanya mogala le tsebe pele a re:"Lakabaaan-Lakabaaan, Lakaban-lakbi-lakab-noga tsa meeetsi!" A nna metsotso e ka nna lesome mo bolaong jwa mosadimogolo wa moloi, a sosologile, a repile, a thakgaletse, a le kwa ga mothakga go se letsapa le mo fisang pelo. Morago ga dikgang tse o ka reng di ne di jesa monate, a leboga mme a boela gae. Tsa mothale o di ne di ka feta fela go sa twe sepe mo mothong mongwe fela, mme e seng mo go Boingotlo wa ponto le šeleng. Fatima le kgaitsadie ba batla ba somoga mowa ka ntata ya setshego fa ba bona nkokoabona a nna mo bolaong, a tsholetsa mogala, a o tsholetsa a sa tobetsa palo epe pele a re: "Lakabaniii dilakalakabiii, dinoga tsa metsiii." Morago ga foo, a tshega thata a le nosi pele a re "Motho wa teng o ntse o sosologile, o ikatladitse mo bolaong jwa mosadimogolo wa moloi. Gongwe ga a itse le gore ke a itse gore ke mongwe wa ba ba dumedisang ka go loa ga me. Go a gakgamatsa gore ga ba lemoge gore bokeresete jwa bona bo simolola fa kae le go khutla fa kae fa go setse go ntse jaana." Pula a kgaritlhelela setshego sa gagwe ka potso: "Tota fa go twe motho ke Mmamoruti yo o tlotlegang; mme a nwetse mo ditshebong tsa motse ka mmele otlhe jaana, ga twe rona ba ba ditumelonyana di reketlang re tshabale kae tota?"
Mo tshimologong ya ngwaga, Pelafalo e ne e le mongwe wa baithuti ba ba neng ba semeletse go ipaakanyetsa go ya sekolong. O ne a ya go ithutela bobueledi-semolao kwa yunibesithing ya Vista kwa Gauteng. Tsa kwa pele e ne e se mathata ka gonne go ne go le lekolwane le le neng le bidiwa Bonolo le a neng a le itse. Bonolo o ne a le mo ngwageng wa bobedi kgotsa wa boraro wa dithuto tsa gagwe, mme ka bonno a hirile phaposi e e ka kwa morago mo segotlong sa lelapa la ga rre Mphahlele kwa motseng wa Pimville. Go utlwala gore mo ngwageng o o sa tswang go feta, Bonolo o ne a tlhakanetse phaposi e le ntsalaagwe. Ntsalaagwe o ne a setse a weditse dithuto tsa gagwe mme Bonolo o ne a itsise Pelafalo ka ga phaposi eno gore ba tle ba e nne mmogo. Bonolo o ne a tswa mo lelapeng le le dikobo-dikhutshwane ke jaaka a ne a batla motho yo o ka nnang nae ka go tlhakanela dilo gore ba thusane ditshenyegelo. Pelafalo o ne a felegediwa ke rraagwe ka koloi e e rweleng dithoto ka gonne Bonolo o ne a mo thadiseditse ka botlalo gore phaposi e na le eng mme e tlhoka eng. Ntlo ya ga Rre Mphahlele e ne e le ya diphaposi di le thataro, monnamogolo Mphahlele a nna le mosadimogolo wa gagwe ba le babedi fela ka gonne bana ba ne ba setse ba godile mme mongwe le mongwe a nna kwa ga gagwe ka katlego. Ka kwa morago go ne go le ntlwana ya diphaposi di le pedi, e nngwe e ne e hirilwe ke Rre Shai fa e nngwe e le yona ya bona. Pelafalo o ne a ya go begwa kwa ntlokgolo pele a fetisediwa kwa phaposing. Rre le mme Mphahlele ba ne ba mo itumelela thata ka a ne a lebega e le mosimanyana yo o maitsholo. Ba ne ba kgatlhwa thata le ke maikarabelo a ba a supeditsweng ke rraagwe ka go mo lere ka namana. Ka matlho Pelafalo o ne a bona e kete phaposi e e kgolonyana go gaisa ka moo a neng a akanya ka teng. Ka mo teng go ne go le tafole ya logong le ditulo tsa yona di le pedi. Modiro wa tafole le ditulo tsa teng o ne o ka re wa tsele tsa barutabana ba maloba kwa dikolong. Le fa go ntse jalo, ga go ope yo o kileng a itshwenya go tlhotlhomisa gore di sutlhile jang gore di feletse di tsurame kwa ga Mphahlele ka pabalesego. Kana ga se Mphahlele fela, mongwe le mongwe o a itse gore e setse e le selo-modiro. Fa sekhutlwaneng sele go ne go le lebokosonyana le le betlilweng go dira sekamabeelo a diaparo. Sekaraka le sone se ne se le gone go baya poraemasetofo. Bolao jona e ne e le jo bo betletsweng go robala motho a le mongwe mme ka ntata ya mathata, Bonolo le ntsalagwe ba ne ba ipitlaganya mo go bona ngwaga otlhe. Mapainyana a mabedi a a mo bolaong, e rile go tlhakana le a le mane a a tlang a rwelwe ke Pelafalo, ga nna mo pepeneneng gore monongwaga gone Seetebosigo o tsile go ipotsa dipotso. Fa rraagwe Pelafalo a sena go lekola phaposi a re: "Ke botshelo jwa bokgope jo, le gale ke ka moo monna a simololang botshelo ka teng. Fa ngwana a tlhoafaletse selo se se botlhokwa jaaka thuto, gone o tshwanetse go lebala gotlhelele ka ga manobonobo a o a tlogelang kwa morago." E ne e le mafelo a kgwedi mme jaaka gale, morwadie Boingotlo a le gone mo gae. Jaaka gale, o ne a tshotse mapenenyana go tla go jesa mamphorwana a gagwe. Fatima o ne a rongwa kwa toropong go ya go reka sele le sele. O ne a sena go tswa, mo mmarakeng mme a rwelerwele merogo fa a utlwa lentswe le le tswang ka kutlobotlhoko le re:
"Kae koo, ga nkitla! Fa nka ngongoregela gore batho ba reng ke gone fa ke tla sulafalelwa ke botshelo. Ke bona go le botoka gore ke itshelele monate ka kagiso, ke inonele mme go ote bona ba ba tshwenyegang ka nna.
Ke a mo tlhoboga ka gore nna ke ngwana wa mohumanegi e bile ga ke a rutega, se ke se ganang fela, ke gore ke ngwana wa moloi, mohumanegi ee, moloi ene le goka, foo gone ke gana nang ya banyana." O ne a bua, jalo ka matlho a binabinang. A siana ka lebelo a ntse a rwelerwele merogo ele. Fatima a fitlha kwa gae merogo e le metala ka ntata ya mebala ya yone ya tlhago mme matlho one a le mahibidu, a ntse a re hibii ka ntata ya selelo. Mmaagwe le nkokoaagwe ba mo kgogogela ka potso e le yosi ka nako e le nngwe: "Molato ke eng mosadi?" "Ga go sepe." Bomme ba babedi ba, ba ne ba na le maitemogelo a botshelo thata gore ba ka tsiediwa bonolo jalo. A tsena ka fa phaposing ya gagwe ya go robala ba ntse ba mo tlhomile matlho mme ba re: "Bua mosadi, bua! O jewa ke eng?" "Bagolo ba me ga se sepe, ke puo e e tlwaelegileng ya gore ke ngwana wa moloi." "A go ntswe go gaketswe go twe mmê ke moloi?" Go botsa mmaagwe ka kgalefo." Ee, go gaketswe thata fela, gompieno ke mmaagwe Pelafalo, lekau la me le ke le ratang ka pelo yotlhe ya me, mmê yo ke ntseng ke iphora ke re 'tsatsi lengwe ke tla bidiwa ngwetsi ya gagwe; o mpoleletse mo matlhong gompieno gore ke tla nna yone mo ditorong fela." "Ngwanaka ke lemoga maikutlo a gago mabapi le mosimanyana yoo fela se ke se itseng ke gore fa mosadi a sa go batle mo lelapeng la gagwe, gone o tla tsena a sule kgotsa go sule wena. Se sengwe ke gore o santse o le monnye Fatimanyana wa me, o santse o ka iponna... Se se monate ke gore re ne re ise re ba jele dikgomo, ga re a ba jela sepe."
"Ke letile Lerato go tla go ntsaya a nkisa kwa ga malomaagwe kwa ke yang go nna teng." "Moleta ngwedi o leta lefifi mfana, mono ke Soweto, thipa ya mono ga e a kopelwa jaaka ya kwa gae, o ka lala o paraletse jaana ka moso, wa tsoga o lepeleditswe mo bothaleng jaaka segwapa sa 'laksmane', a re ye gae monna, ga go na Lerato wa sepe yo o tlang go go tsaya ka nako e." Dikhambadoni le Vakele ba itaya sefololetse jaaka tlhobolo ya boijane. Le gale ba isa maaka kwa go Lerato ba re: "Re mmolaile, re mo tlhabakakile ra ba ra latlhela setopo sa gagwe ka kwa molapong." Lerato a ba dumela, le gale a sa ba duele ka gore a ba dumela, o ne a ba duela ka gore a ba boifa mme a sa rate go tsena mo ngangisanong epe le bona. E rile mmaagwe a letsa mogala ka ura ya borobedi go utlwa 'maemo a bosa', a bolelelwa fa legotlo le falotse mo seraing. "Ke a ikana ke ne ke ka se mo fose, o tshwanelwa ke go swa. Ka rre a ntsetse, leina la me ke Portia Nteso." O ne a bua a le kgakala le metlae, a menne phatla mme a feleletsa ka a a reng: "Botshelo ke ntwa, ipusolosetso ya me ke tla e bona, gape le bokeresetenyana jono, motho yo ke neng ke leka go mo kgotsofatsa ka jona. Ga a sa tlhole a le gone, ke santse ke ya kae ka bona?
MmaPelafalo a tenega e le tota, a tšhakgala, a emelela ka dinao pele a ka re: "Mosimanyana yo o a ntena, ga a tlhabiwe ke ditlhong go tsamaya motshegare otlhe a kologane le ngwana wa molala, modidi wa nta e e motôpo, kana ke raya ngwana wa moloi."
Moruti o ne a santse a nnetse go balabala jalo ka pelo fa mongwe a tsena ka mojako le go konyakonya a sa konyakonya. E rile a tsholetsa matlho, a fitlhela e le mongwe fela wa botsheganaingate ba mo mmileng ba a sa itseng le maina a bone. O ne a tsena a fegelwa ka ntlha ya go bo a tlile a bolailwe ke lobelo. "Rre Moruti, nkoko fale o a go bitsa, a re o tle ka bonakonako, o batliwa ke mogala." "Se rialo mosimanyana towe, tlhang o a ntshosa!" Moruti a ikutlwa a thathasela mmele otlhe, mangole a gana nang ya banyana go mo rwala. A tsamaya a apaapa jalo a itshwareletse ka magora a mathale go fitlha a tsena kwa ga mosadimogolo a tlhakatlhakane moo a neng a sa utlwe le yo o boditseng potso a re: "Go riana le moruti wa lona o ntse a itshiela?"
Fatima o kaile fa mogatse a kile a mo leofela fela ga go bonolo gore o mo leofetse ka go dira eng. Batlisia mme o re neele karabo. A o santse o gakologelwa gore ke eng se Fatima Govendor a neng a se lebala mo seatleng sa ga Fatima? A o ka kgona go tlhalosa semelo sa monnamogolo Mphahlele? Go utlwala gore go ne go le dithoto dingwe kwa ga Mphahlele tse di neng di bonala ka molebo wa tsone fela gore tota ke tsa sekolo fela, wena maikutlo a gago ke afe tebang le tlwaelo e? Rre Shai o ne a tlela makolwane a gaetsho e bong Bonolo le Pelafalo ka sentswelakae. O ne a ba direla eng? Kana rre le mme Shai ba ne ba fudugela kae? Ga twe rraagwe Pula o kile a tshamekela setlhopha sa kgwele ya dinao se se neng se bidiwa Pimville United Brothers, a o setse o kile wa se utlwela kgotsa ke boitlhamedi jwa mokwadi fela, Tlhalosa ntlhakemo ya gago? Pula wa batho o sale a ema mo tseleng ya segotlo sa Yunibesithi go tloga ka ura ya sethoboloko, lotlatlana le ne la ba la tshwara a ntse a eme foo. Fa e ka bo e ne e le wena o ne o tla ikutlwa jang? Go ya ka wena, fa Bonolo a ka bo a sa tlhagelela go ka bo go diragetse eng ka Pula? O ka re go leina lengwe la motshameki wa Orlando Pirates yo mokwadi a batlileng a mmitsa ka lona fela a titse go le dirisa. Go ya ka wena:
E phasaladitswe lekgetlo la ntlha ka 2007. E rulagantswe ke Mpho Tserema Mothalo wa buka MML Design Studio Mothalo wa bokwantle ka MML Design Studio le Future Pre-Press Botaki ba bokwantle ka John Smyth Thulaganyo ya mokwalo ka Karen Graphics E gatisitswe ke
Pelafalo a didimala sebakanyana pele a re: "Bagolo ba rona le bone ba na le go latlhisiwa setepe sa pina ke tlwaelo e ya go latlha setso sa rona, ba kgomarele dilo ba sa di itse, ba ikgomareditse ditso tsa basweu tse ba sa itseng le gore di tlhaga di tswa kae le di ya kae."
Fatima o ne a tlhaloganya sentle gore fa mosadi a sa go batle mo legaeng lwa gagwe, ga go sepe se o ka se dirang. O ne a rata Pelafalo ka pelo yotlhe ya gagwe, mme a fekeediwa ke letlhoo la ga MmaPelafalo. O ne a loga leano la go arogana le Pelafalo kwa ntle ga go latlhegelwa ke seriti sa gagwe. E ne e le mo maabanyaneng fa mogala o kgatinya mme o fetolwa ke Fatima ka namana. Moletsi e ne e le Pelafalo yo o neng a re: "Fatima moratiwa..." O ne a tsenwa ganong ka mafoko a a reng: "Pelafalo, ke solofela e le la bofelo o mpitsa jalo." "Go diragetse eng?" "Ke iponetse lekau le ke le ratang ke sa le ipateletse jaaka ke ne ke go ipateletsa." Mabela a modipa a utlwa botlhoko moo a neng a ikgomotsa ka go re: "Ke a go leboga ngwana wa mohumanegi towe, tota ke ntse ke sa itse gore nka go itlhotlhora jang. Ga ke bolo go lemoga gore ga o a ntshwanela, ke ntse ke thibelwa fela ke ditlhong tsa go go swabisa. Le nna ke setse ke iponetse motho wa maemo ame ka kwano Gauteng, selo sa go katoga monyo, motho wa go ka tsalela 'sika la gaetsho kgosi..." O ne a tswelela jalo go tlhalosa selo seo sa gagwe a sa tlhokomele gore ke bogologolo mogala o beilwe fa fatshe ka kwa porofenseng e nngwe. Se se neng se mo latlhisa tlhogo le go feta ke go itse gore selo seo sa gagwe ga se sa nnete fa e se gone fela go ikoketsa marago ka matlapa.
O ne a fetsa le maikutlo a gagwe gore a mmolelele nnete fela go ye kwa go yang. Motlholo ke gore Fatima o ne a dumela, Laboraro ba mmona a tsena. Go tloga ka motsotso o a tseneng ka one, Pelafalo a mo supetsa gore ga se motho wa sepe. O ne a mo dirisa ditiro tsa ntlo jaaka lekgoba, legano le lone le sa salela kwa morago. O ne a mo kgobotletsa ka mafoko a a sa jeseng monate le e seng, bogolosegolo mo ditsebeng tsa ga kgaitsadie, o ne a mmitsakaka ka mainaina a go seng ope yo o feletseng mo tlhaloganyong a ka a kwalang. Dingwe tsa dilo tse a neng a di mo raya mogaetsho le wena o ka palelwa ke go di kwala, ga se nna fela. Fatima wa batho ne a itshoketse sengwe le sengwe, o ne a tla re eng? Ba ne ba tla re eng. Pelafalo o ne a ba ruile, a ba ruile le ena Bonolonyana wa teng. Mo bosigong, Fatima a robala mo bolaong mme Bonolo ene a robala fa fatshe e le taolo ya ga kgosikgolo, Pelafalo.
"Go ne ga go a siamela badumedi. Ga o a tshwanela go tsamaya o sela matlakala gotlhe fela fa o tsamayang teng mme o feta a ntsha boammaaruri. Nna ke tsaya gore ke tshebi fela, e ka bo e le lefufa fela, kana batho..." "Le fa a le jalo, o na le eng se se botoka se se ka dirang gore batho ba mo fufegele?"
O ne a ntse a tlhatlhela kwadi ya gagwe, mamoruti ene a ntse mo sofeng e e lebaganeng le ya mogatse. Mo diatleng o ne a le dimao di le pedi tse di neng di tshameka ka manontlhotlho le botswerere jo bo sa ipatelediweng jaaka di ne di tshameka ka boboa jwa nku jo bo neng bo bonala sentle gore mo sebakeng se se sa fediseng pelo e tla bo e le jeresi e mongwe a ka e tsenyang mo mmeleng.
Mafelo a beke a ne a le monate tota. Pelafalo a repile mo diatleng tse di bolelo tsa ga Lorato wa gagwe fa selulafounu e lela, e kgatinya molodi go sa le phakela wa ura ya bone. "Ke mang mo bosigong jo bokanakana?" "Ke nna Fatima, ke ne ke botsa, fela gore a o ntse o tsoga?" "Ke mo diatleng tsa Lerato la me. A o a belaela?"
Pula o ne a tlhaloseditswe sentle gore Lerato o tla tla go mo tsaya ka ura ya sethoboloko. Fa Pula a goroga, nako e ne le ura ya somenngwe e bile a setse a fela pelo gore ura ya sethoboloko e tla fitlha leng a tle a isiwe kwa legaeng la gagwe le le ntšhwa. Ura ya sethoboloko ya feta, tsela ya nna ya re o ne o mpeile motho, a gololoditse molala mme a se ke a bona sepe. Ka ura ya borataro jaanong, ngwana wa batho o ne a ise a latlhegelwe ke tsholofelo. O ne a ikaketsa a re Lerato o diilwe ke se kgotsa sele. Portia o ne a tsamaela kwa mogaleng go leletsa morwadie: "A batho ba gago ba setse ba le gone, gone a ke basimanyana ba ke ba itseng?" "Tsotlhe di sa ntse di tsamaya ka thelelo mma, re letile fela gore go fifale sentle, 'kana 'sepa la bosigo ga le na mong, mathaka ao one ga ke gopole o ba itse, le gale nna ke a ba ikanya. Ke Dikhambadoni le Vakele, ba kopile makgolo a le robedi fela. Mo sebakeng seno ke mo okometse ka letlhabaphefo, o ntse a leba kwa le kwa jaaka motimedi wa nnete". "O ba tlhalosetse gore ke mmatla a le matsatsankotsanko, ba mo dire mpaola, setopo sa gagwe ba bo ba se tsole le ditswalo, ke batla e nne se se tlhabisang ditlhong tota. Ga se nna ke tla jelwang monna ke baloi ka bo ke phutha diatla ke ntse ke re 'hee-hee Modimo o tla ba bona hee-hee, nna ga ke a belegwa maabane". Nako e ne e setse e le nngwe-nneng ya ura pele ga ura ya bosupa, mme ngwana wa batho, a ise a time lebone la tsholofelo. O ne a leka go ala matlho ka motse wa Pimville, a gakologelwa kgang e rraabo a kileng a e ba lotlegela ba santse ba le bannye, a ba raya a re o kile a bo a tshameka kgwele ya dinao, a tshamekela setlhopha sa maemo a Liga e e kwa godimo mme se bidiwa 'Pimville United Brothers'. Ka pelo e e elelang kgodu e khibidu, a ithoga, a itatofatsa a itatofaletsa boeleele jwa go tloga a sa tshwarelela maina a borre ba ba kileng ba bo e le batshamekammogo le rraagwe. O ne a akanya gore ka gongwe fa a ne a kabo a tshwareletse le fa le le lengwe fela mo maineng ao, o ne a tla ipatlisa kwa ga rre yoo, a fete a itlhalose gore ke morwa mang le go ba lotlegela ka tlalelo e a leng mo go yona. O ne a akanya gore gongwe rre yoo o ne a ka mo utlwela botlhoko ka e ne e le tsala ya ga rraagwe. Kae koo, maikwatlhao, namane ya morago ka gale. Morago ga metsotso e ka nna metlhano a ntse a balabala ka pelo jalo, a itewa ke ditshikare, a sosobana meriri, segakolodi sa gagwe sa mo ruta gore go mongwe yo o mo atamelang. A gadima kwa morago mme a mmona, e le monna wa sekhipa se sesweu, a rapela thapelo e e bonakonako, a ikopela botshelo mo mmoping. Wa sekhipa se sesweu a botsa: "Pula, monna molato ke eng fa..." Pula a tlola pele a botsa: "Bra Soft, motho yo ke wena?" "Ee, ke nna mfana, o bewa ke eng fa le gone ka nako e?" Ke go bone kgantele ke le mo thekising mme ka ithaya ka re o letile mongwe, jaanong fa ke tswa mo lebenkeleng ke go bona o ntse o tlhamaletse jaaka sefikantswe, o letile mang monna?"
Diteko tsa morago ga loso tsa dirwa mme dipholo tsa tlhalosa gore moruti o bolailwe ke koafalo ya pelo morago ga go utlwa dikgang tse di sa jeseng monate. Go tlhola a sa itlhaba ka nnalete le gone ga lejwa ka leitlho le le ntšhotšho la baitseanape. Mo go boeng ga gagwe, Mmamoruti a fitlhela ntlo ya gagwe e le tlhakantsuke fela e a neng a sa e solofela. A tlhakana tlhogo ka gonne a tlhalosetswa ke batho ka se se diragaletseng mogatse, ene a se teng mo lelapeng. Ya nna gona a lemogang gore o tlhoka Nteso go le kae mo botshelong jwa gagwe, gape ya nna gone a tlhaloganyang gore monna wa gagwe o ne a raya jang fa a ne a re: "O tla fitlhela ke fudugile, o tla fitlhela ke sa tlhole ke nna fa." Pelo ya gagwe ya batla e ema go se nene. Selo sa ntlha se se neng sa kgabola mo kakanyong ya gagwe e nnile go loa ga ga mosadimogolo Boingotlo. O ne a fetsa mogopolo ka gore mosadimogolo Boingotlo o mo jetse monna mme maikutlo a ipusolosetso a bo a simolola go iponna legae mo pelong ya gagwe. Mmamoruti e ne e le mongwe wa batho ba ba kileng ba nna le lesego la go buisa buka ya mokwadi yo o tumileng thata yo o neng a bidiwa 'James Hardley Chase' mme buka yone e bidiwa 'Double Funeral.' O ne a gakologelwa mafoko a mongwe wa baanelwa yo o neng a bua a re: "Re tla kopanela phitlho ya bobedi mmogo." O ne a ikana ka badimo ba gagwe ba a neng a latlhegetswe ke palo ya bone a kopa gore yo o mo jetseng monna ene, ba apare le ena kobo e le nngwe. O ne ikana gore yo o bolaileng monna wa gagwe le ene mo sebakeng se se sa reng sepe, o tla bo a apeile mogoga. Mo kakanyong ya gagwe, go ne go se ope yo o lebanweng ke go apaya mogoga fa e se mosadimogolo Boingotlo.
Go ya ka tshedimosetso e o e boneng fa o ntse o buisa, kgwele ya dinao e ne e tsamaisiwa jang mo nageng ya rona ka nako ya tlhaolele? Go ya ka wena, a ke boammaaruri gore go kile ga bo go na le SA Black X1 kgotsa ke boitlhamedi jwa mokwadi fela? A o ka kgona go tlhalosa setlhopha sa Pimville United Brothers ka botlalo?
Kgwanyape ya kgakgauthano ya mafoko e ne e ise e bepe fa mongwe a tla kokota mo mojako. E ne e se ope fa e se morwa yo o tsetsweng a le esi wa MmaPelafalo. O ne a refosanya madume le bagolo pele a ya ka tlhamalalo kwa sejaneng se a itseng sentle gore se se mo teng sa re ene wee! Morago ga go di lotlhantsha le meno a a diphaphathi, a tlhamalalela kwa phaposing ya gagwe kwa a neng a feta a itatlhela, a kanama jaaka senonnori.
Nteso a mo fetola a re: "O kopa maitshwarelo go sele, ke eng o sa a kope mo go Boingotlo, o be o fete o ye go a kopa kwa go mme yo o ntsetseng?" A thanya a tshologa sethitho e bile a roroma jaaka e kete ke bogare jwa mariga a a befileng. A bua a roroma e kete motho a latlhegetswe ke tlhaloganyo a re: "Mme Boingotlo intshwarele, intshwarele tlhe motsadi wa me fa ke go tlhapaditse ke re o moloi..." Le pele a ka utlwa tsibogo ya mosadimogolo, a phamola dikgetsana tsa gagwe a betsega. Fatima le nkokoagwe ba rile ba a mo thiba ba re: "Mmamoruti o ya kae bosigo jaana?" Mmamoruti a lekelela ka lobelo, a taboga lopaapaa, a taboga jaaka motho a rwele ditlhako tsa moapolelo. O ne a mediwa ke kobo e ntsho ya bosigo, ya bo e le la bofelo ba ga Boingotlo ba mmona.
Kana ke mang yo a reketseng mosadimogolo Boingotlo ntlo? A o ka kgona go tlhalosa ka botlalo gore ntlo ya mosadimogolo Boingotlo e ne e ntse jang? Fatima o tlhalositse fa leina leo e ne e se la gagwe la tota. Tlhalosa botso jwa leina le la ga Fatima wa mosetsanyana. Ka mafoko a gago tlhalosa sebopego le semelo sa ga Fatima? Fa Motswana a re: "Baratani ba ja tlhogo ya tshwene " o a bo a raya eng tota?? O gakologelwa baratani bafe ba ba tlhalositsweng ka go ja tlhogo ya tshwene mo kgang e? Fa Motswana a re motho ke 'kwana ya nku e e leleme letala' tota o a bo a kaya eng? Rraagwe Pelafalo ene o ka mo tlhalosa jaaka motho wa semelo se se jang?
Mo boemong jwa gore a bone gore go ka dirwa eng ka ga Lerato yo o idibetseng, Pelafalo a itlholela gore le ene a bone se se mo letlojaneng, "Mmalooo weeee! Mmaloo-nna-weee! Mamame weee! Naare ke ne we tsenwe ke eng wee, ijooooooo, ijooooooooo!" Mo selelong seo sa gagwe sa matlhotlhapelo, Pelafalo a tobetsa dinomoro tse di romelang mogala kwa go mmaagwe: "Mma, ke tlile go swa, go fedile ka ga me, ke na le twatsi ya HIV, mmalooo-nna-weeee..." Lerato a itharabologelwa ka esi.
Mogatse a baya phegelwana mo dijong, a mo tsepa ka matlho a re: "O a itse nna ke ntse ke ithaya ke re mokapelo wa ga Pelafalo ke Fatima. Fatima yo o tlogolang kwa ga mosadimogolo Boingotlo. Tlhang jaanong o bua ka ngwana wa moloi? Jaanong o tota o ntswetse ditsebe." "Ke raya ena Fatimanyana yoo wa lona!" Tlhang e kete ke wena fela mono mo motseng wa Monyakeng yo o iseng o ke o utlwele sepe ka ga go loa ga ga Boingotlo?" "Hei-hei-hei mosadi! Nna o ntshe mo ditshebong tsa basadi ba motse o. Ga ke itse sepe ka boloi jwa ope! Gape ga ke kgatlhegele go itse gore Pelafalo o tsamaya le mang o ja le mang e bile o nwa le mang! A ga o itse fa pelo e ja serati? A wena o na le bonnete jwa gore e rile ke go itlhaolela, batsadi ba ne ba go rata ka gangwe kgotsa ke go itseetse ka go rata ga me ka gonne ke ne ke go rata? Ga se nna ke ileng go kgoreletsa bana mo thatanong ya bone e bile o ntshulafaleditse dijo tse ke neng ke ithaya ke re di a balola, di mpetlile e le tota e bile o ka re nka betolola. Ga ke sa tlhole ke itse gore a bothata bo mo dijong kgotsa mo moapeing wa tsona." Mosadimogolo Boingotlo o ne a nna mo karolong e e bidiwang "Phola" kwa motseng wa Monyakeng o o fitlhelwang gaufi thata le toropo ya "Baseleborone" kwa Foreisitata. Ntlo ya gagwe e a sa leng a e rekelwa ke morwadie dingwaga di sena palo tse di fetileng, e ne e setse e le letlotla. Le fa e ne e setse e le mo maemong a go ka bidiwa lengwa, gone e ne e setse e kile ya okediwa ka diphaposi di le pedi gore di nne ditlhano ka palo. E ne e kile ya ntšhwafadiwa. Morwadie o ne a ba a mo tsenyetsa le mogala gore fa a le kwa Belekomo ka masimo, a kgone go nna a roma mogala kwa gae go utlwa gore mosadimogolo le bana ba ntse ba tshedile jang.
Moruti a tswelela: "Ke ba ba jaaka lona jaana ba ba rotloeletsang tshenyego ya bana. O kile wa se bona kae ngwana wa mosetsana a tswa fela a ya go nna a le nosi a bo a siama? Akanya fela Portia. Ke tshwanetse ka ikutlwa jang fa o gana go mpata fa ke re ke ya go lekola mmê yo o lwalang, kana ke raya yo o ntsetseng? Kana mmê o buile mafoko a a totobetsang botlhoko mo pelong jaaka a ne a re o tla tla mo ga me fela motsing oo go leng phitlho, go sa kgathalesege gore ke phitlho ya ga mang?"
Mo Sontageng ono ba ne ba tlhotse ba thakgaletse ba itisitse kwa mabaleng a metshameko, mme e rile letlatlana le tshwara, Pelafalo a mmuledisa go ya gae. E rile ba fitlha fa marakanelong a tsela kwa gaabo Fatima, ba ema go se nene, ba tshamekisa dipounama ka tshwanelo pele Pelafalo a re: "Lala o robaditswe tlhe lorato lwa pelo ya me, kana nna ke a go rata le fa batho ba goeleditse dipuopuo di gana go fela tebang le nkokoago." "Batho ba rata go bua ka nkoko, naare ba re o dirang?" Pelafalo a okaoka pele a inanatha a re: "B-ba-batho, batho ba na le gore nkokoago ga a rate batho. Sala sentle moratiwa, ke tla go bona ka moso."
Bomba a dira seipato sa gore o santse a ya go nwa metsi kwa ntlong, ntekwane ga go metsi a sepe. O ne a itumedisitswe ke kgang e a sa tswang go e utlwa mme a sa kgone go e itimokanya. Fa a fitlha kwa ntlong a nnela go binabina a le nosi a ntse a re: "O mo tlogetse, o mo phuagantse ka kgetse, a dikgang tse di jesang monate ruri! Jaanong re a tsena rona makanyane."
Moruti Nteso o ne a ntse a segile "nne" mo sofeng ya gagwe ya manobonobo ya modiro wa Lazy boy.
Batsogapele ba kile ba re: "Ngwana yo o tlhogo kgolo o sira rraagwe". Se ba neng ba se tlhalosa fano ke gore fa ditiro tsa ngwana e le tse di sa siamang, di kgotlhela seriti sa motsadi mo go maswe, mme ga go ope yo o ka ganetsang seo. Kana ga re tsamae le bana ba rona kwa ba tsamayang teng mme seno se a tle se ba fe tšhono ya go re fora kgotsa go re tsietsa ka dinako dingwe. O ka ithaya wa re ngwana wa gago ke wa maitsholo a a rileng, wa ba wa nna wa ititaya mafatlha ka maitsholo a gagwe, ntekwane batho bone ba mmona ka leitlho le o sa le itseng. Se re se kayang fano ke gore batsadi ba ga Lakabane Nteso ba ne ba itse ngwana wa bone e le wa maitseo a motsadi a ka ipelang ka one. Go ne go le gontsi go ba neng ba sa go itse ka ga gagwe, mme sebe sa phiri e le gore ga ba itse fa ba sa itse. O ne a na le ditsala di le pedi kwa Thabantsho, kwa a neng a dira gone jaaka Rramelemo, e ne e le Kibiti le Kolokoti. Mathaka a mabedi ano a ne a sa di gadikela go di ja, mme ga go a ba tsaya lobaka pele ba tsenya Lakabane mo metsamaong ya bona ka katlego. Ba ne ba tsamaya ka dijanaga tsa mabaibai, majalwa ba latswa a maina a nna le wena re palelwang le ke go a buisa, ke raya ano a e tleng e re fa motho o thwetse lebotlolo la teng le le lolea, o le ipele o bo o le dirise jaaka sekgabiso sa maemo a a kwa godimo. Makgarebe one e le mmu le matlakala, motho o ne a thwantsha monwana fela o bone wa lotso looEfa lo tla kwa ntle ga go botsa potso.
Basimane ba gaetsho ba nna monate kwa Gauteng, ba thakgaletse ba kwa ga mothakga, go se letsapa le ba fisang pelo. Letsatsi lengwe ga tsena rre le mme Shai, e ne e le baagisani le bona. Rre Shai o ne a ba itsise gore ba rekile ntlo kwa 'Kempton Park' mme e na le sengwe le sengwe ka jalo ba ka ba rekisetsa fenitšhara e e mo phaposing ya bone fa e le gore ba a e kgatlhegela, sesolo fela. O ne a ba kopa dikete di le pedi fela sengwe le sengwe.
"Leina la me ke Fatima, Fatima Govendor, mme ke kgatlhilwe ke fa ke lemoga gore nna le wena re kopanetse leina. Kana ga go a tlwaelesega, tota nkare tlwaelega e seng tlwaelesega gore MoAforika a ka bidiwa ka leina Fatima. Re itse maina ao e le a segarona. A ko o mpolelele, wena o le tsaya kae?
Go ya ka moo a tlhalositseng ka teng, lelapa leo le ne le mo tshotse jang? 5. Go setlhaketlhake sengwe se Fatima Govendor a tlhalositseng gore o kile a se etela. Neela leina la sona. Kwa hoteleng go ne go le mosimanyana yo o neng a atisa go phepafatsa phaposi ya ga Fatima. Ene leina la gagwe ke mang? Leina la hotele e Fatima a neng a nna kwa go yona kwa setlhaketlhakeng e ne e le mang? Fernando wa Mopotokisi o ne a tsaya ngwana wa batho ka setsokotsane. Tlhalosa maikutlo a ga Fatima ka ga Fernando, o dirisa mafoko a gago. A o ka kgona go nopola Fatima ka mafoko a gagwe tebang le maikutlo a gagwe ka ga Fernando? Go ya ka tlhaloganyo ya gago, maikutlo le maikaelelo a ga Fernando ka ga Fatima e ne e le eng? Ke mafoko afe mo kgang e, a a supang a Seeng a a reng 'cul - de - sac'? Ka Setswana o akanya a bo a kaya eng, goreng o akanya jalo? Itlhalose.

O ne a bua jalo a gata a gatoga, a na le botshelo jaanong. Fa a setse a le dikgatonyana di le mmalwa go tswa fa go Bomba, Bomba a bua a gagasela a re: "Le gale fa o sa tlhole o mo tlhoka, o se mo latlhele kwa thothobolong bogolo o mo latlhele mo sehubang sa me."
"Dumela ngwana wa moloi." E rile a tsholetsa matlho, a kgatlhantshiwa ke sefatlhego se se tletseng boleo le bosetlhogo sa motho yo a ntseng a iphora a re o tla tsoga a mmitsa mmatsale ka moso. Ngwana wa batho a tsewa ke sedidi, mafoko a gaelelwa mo ganong. Morago ga go fopholetsa mafoko a go fetola a re: "Dumela MmaPelafalo, a o ne o bua le nna?" "Ke bua nao le jaanong. Kgotsa ke mang gape ngwana wa moloi yo o mmonang mo tikologong e? A kgotsa le a itsane bana ba baloi? A gone e a bo e se madi a monna wa me a lo a bong lo a ja ao?" Fatima wa batho a iphitlhela a aparetswe ke ditlhong tse di senang go lekanngwa le sepe, a leba kwa le kwa go tlhotlhomisa gore go ka bo go le batho ba le kae ba ba utlwileng fa a bidiwa ngwana wa moloi phatlalatsa. Lesego ya nna go sa bone ope yo a mo lemogang le fa e le go mo itse. Ka boingotlo jo a bo antseng go tswa mo go nkokoagwe, Fatima a tswa molomo: "Mme o teng kwa gae, ke ene a nthomileng. Se ke sa se tlhaloganyeng ke madi a go tweng ke a a ja." MmaPelafalo yo o neng a ntse a suma ka kgalefo a tlhalosa: "Bona fa Fatimanyana towe! ke go tlhoile mme ke go tlhoisitswe ke mabaka a a nkamang. La ntlha, ke gore ga ke batle bagogadi ba baloi! Ga ke lore ke nyalelane le baloi. Fa e le gore le setse le forane wena le Pelafalonyana yoo wa gago, o itse mosetsanyana gore tseo tsotlhe di tla fetoga dijo tsa ditoro fela. Kwa ga me o tla nna ngwetsi ke sule kgotsa go sule wena." Fatima a sala a ntse a mo rotoletse matlho, a tswile dikgapheng jaaka e kete o bone sengwe se se tshosang tota, puo yona a e tlhoka a ntse a o rwele. Yo o nang nayo a tswelela: "La bobedi, ke ipotsa gore fa ngwanake a ne a sa rutega, a sa ya kwa diyunibesithing a o ne o tla mo ikgomaretsa jaaka bonota jaana? Ba ba go itseng sentle ba re o itirile sutu ya gagwe. Ba ba go itseng botoka le go gaisa ba re le a ya ntlwaneng ya boithusitso tota o ntse o mo kgomaretse, sisi! ga o tlhabiwe ke ditlhong, a bua jalo a mo kgwa mathe. Le a di rata tlhe ditšhono, kante lo bomabina-go-tsholwa fa lo riana? Tsa gago wena dithuto di kae? O na le eng?" Pelo ya ngwana wa batho ya tsorotla kgodu e khibidu. Mo nakong yotlhe e, o ne a ntse a sa itse gore mme yo a ntseng a iphora a re o tla tsoga a le mmatsalaagwe, o mo tlhoile go le kanakana. Mo puong yotlhe ya mme yo, go ne go sa ntse go le sengwe se se saletseng kwa morago, sengwe se Fatima a neng a sa ntse a sa se tlhaloganye: "Jaanong mma, madi a monna wa gago a o ntatofaletsang go a ja one ke afe? Nna ga ke ikitse nkile ka ja madi a monna wa ope ruri." "Ga o a itse? A o batla ke go a bolelele? A ga o itse fa Pelafalo a sa dire? Kgotsa wena o itse a dira kae? O itse a dira kae le gore o amogela bokae? A ga o itse fa dimonamone tse a tlholang a di go kgogompetse e le tsa madi a monna wa me? 'Teddy bear' e ba reng o go e reketse malobanyana fa yone o itse a e rekile ka madi a ga mang? Haa!! bua mosadi, bua mma." E rile gore Fatima a lemoge fa e sa ne mme e komakoma, a ipolelela gore go tlholwa ga se go lema dinaka. A akanya ka ga lerato le a ratang Pelafalo ka lona, mme e rile a le bapisa le lotlhoo le mmaagwe Pelafalo a mo tlhoileng ka lona, a tlhoboga lerato leo, a le tlhobogela ruri. "MmaPelafalo, ke a go tshepisa, ga nkitla ke tlhola ke ikgomaretsa ngwana wa gago gape. O ka se tlhole o utlwa go twe ke bonwe le ene gope.
"E na le eng se se botlhokwa go le kalo se ke sa tshwanelwang ke go se bona?" "A o tlhe Lerato, tlhee ngwanaarona ke kopa gore o ..." E rile fa Fatima a lemoga gore Lorato o ya go okomela ka kgang, a tšhaela monwana ka fa logwafeng pele a re: "Ntla! ke feditse ka bona jaanong." Lerato a bula letlojana mme a e bona, a bona kgetsana e ntshonyana ya letlalo, a e bula, a e bula ka iketlo. A se bona.
Se se gakgamatsang ke gore banna bano ba ne ba sa dire, mme botlhokatiro jwa bona bo sa itshupe e le sekgoreletsi ka gonne ba ne ba aga ba sailasaila ka mausausa a diranta gongwe le gongwe fa ba bonwang teng. Le fa go ne go se bosupi jo bo feletseng, go ne go na le magatwe a gore ba amega thata mo thekisong ya diritibatsi le diteemane. Le fa go ntse jalo e kete ba ne ba dira tiro ya bone ka makgethe, ba kgona go khurumetsa metlhala yotlhe ya bona ke ka moo go neng go ise go diragale gore ba tshwarwe ka morwalo. MmaNteso ka go sa itse, o ne a aga a ithorisa ka bana ba gagwe ba ba maitseo e bile a itse le go kgala ba batho ba bangwe. Le fa Nteso a ne a sa rate, o ne a felelwa ke ditlhale morutsheng, go se go kalo moo a ka go dirang. Ka letsatsi lengwe Lakabane a santse a itisitse ka phafana le ditsala tsa gagwe tsa tlhogo ya kgomo, ba utlwa a ba botsa potso e ba sa e solofelang, le go e tlhaloganya ba sa e tlhaloganye: "Banna ba gaetsho, a lo itse hoko ya dikgogo?" "Hoko ya dikgoko, o raya eng jaanong?" ga botsa Kibiti le Kolokoti ba buela gongwe. "Ee, ke ne ke rata go itse gore a lo itse pharologano magareng ga dikgoko tse di tswaletsweng mo hokong di fepiwa le tse di tlalatlalang le naga di itshelela?" "Ke mang tota yo o ka reng ga a itse pharologano?" ga botsa Kibiti. Lakabane a tswelela, "Ke buisiwa ke gore nna ke tle ke bone e kete dikgoko tse di tlalatlalang di leba tse di tswaletsweng ka kgatlhego ka di bona tseo di tlhokomelesegile sentle, di fiwa dijo le metsi, di direlwa sengwe le sengwe di bile di babalesegile kgatlhanong le dilalome. Ka mo letlhakoreng le lengwe o ka fitlhela dikgoko tse di tswaletsweng di lebile tse di tlalatlalang ka kgatlhego ka di bona di itsamaela jaaka di rata, di ijela se se ratwang ke tsona, tota le go tebalana le ditsie e kete tse di tswaletsweng di go tswela pelo. Jaanong la re botshelo jo bo monate ke bofe foo?"
"Ka moso ke batla Fatima fa, ke ene a ka nnang esele ya me, e seng wena, o itse eng ka go nna esele wena?" Pula wa batho a tsielega, o ne a sa itse gore o tla raya kgaitsadie a re eng, se se botlhoko e le gore ga go se a ka se dirang.
"Ee, ke raya sona senotlolo." "Ke ne ka se neelwa ke mmê ka namana." "Ke itumela thata fa o santse o gakologelwa. Jaanong a ko o mpolelele gore mosadimogolo o ne a raya gore ke senotlolwana sa eng fa e le gore o santse o le tshegana-ingate?"
Lakabane o ne a rapela bosigo le motshegare gore a se atlholwe mme a ipone a gololosegile. Bosigo bongwe, rraagwe a mo etela ka toro go mo itsise dikgang tse di jesang monate tsa gore, dithapelo tsa gagwe di utlwetse mme a solofele go gololwa mo sebakeng se se sa fediseng pelo. O ne a mo tlhokomedisa go ithuta batho: "O ithute go tlotla basadi. Kana motho fa a apere ng kgotsa eng, o a bo a aparetse ene, e seng wena, mme ga o na tshiamelo epe ya go mo henahena. Seipato sa gago sa gore o simolotswe pele, se bokoa thata ngwanaka." E rile bo sa, ga diragala motlholo ka nnete. O ne a etelwa ke motho yo a mo itseng sentle le fa a ne a sa mo solofela ka gope. E ne e se ope fa e se Ouma, ene mosetsana yole wa go mo latofatsa ka go iphamolela tlhakwana ya podi. "Dumela abuti Lakabane, ke tsile go go itsise gore ke tsholola kgetse, ke go itshwaretse, o se mpotse sepe, ke na le mabaka a me a gore ke go itshwarele." O ne a tswa a tsamaya a sa fa Lakabane le tšhono ya go tsiboga. Fa a fitlha kwa go boKolokoti, a ba tlhalosetsa gore o dirile jaaka ba mo laetse. Ba mo naya dikete di le pedi tsa diranta go mo leboga. Kolokoti a sala a re mo go Kibiti: "Kana boammaaruri ke gore mothaka ene o ne a sa re siamololela ka gope. Motho yo re neng re batla go mo ntsha botlhale ke mmaagwe, mme bo dule, bo tswetse ruri, ga ke na pelaelo." Pelafalo ene ka ntlha ya go ikitse a rwele bolwetse jo bo sa alafegeng, a nna kwa Gauteng a tlhobogile sekolo, a tlhobogile dithuto mme nko yona e sa tlhole e tswa ka mo phafaneng ya bojalwa.O ne a ba a tloga kwa Soweto, mme ba ba mmoneng kwa Alexandra malobanyana fa, ba re melomo e setse e le ditatswa fela. O aga a re ga go thuse go leka go itshomarela etswe a itse gore o samile garawe. Lorato ene ba re o ineeletse lefatshe gore le dire jaaka le rata ka ene. O tladitswe lefatshe ke tsupuetsego go fitlha a ipona a le kwa Hillbrow. Le gompieno wa gompieno o santse a le kwa teng, kgwebo ya gagwe e mo tsamaela sentle, se a se rekisang ke ene ka sebele. Borrangwanaarona ba ema mekoloko fa ntle ga phaposi ya gagwe ba tshotse mausausa a diranta, mme ba tswa dikgetse di le lolea. Lorato o tlhoile mesomelwana ka pelo yotlhe ya gagwe ka gore a re ga a batle go swa a le nosi. MmaPelafalo ene o ne a belesediwa, a gatisiwa kosene letsatsi le penne. Ba ba mmoneng ka matlho ba re o dule a akga diatla. A boela kwa gaabo kwa Thulama a sa gadime kwa morago. Thulama wa teng o sale a mo feleletsa ka phitlho ya mmaagwe. A fitlhela ntlo ya kwa gaabo e ntse letlotla. Baagi ba Thulama ba ne ba mo sisimoga ka ba ne ba mmone bosulanyana mo lokwalodikganyeng. O ne a sa itse gore a ka ya kwa ga mang ka a ne a sentse dikamano ka esi le batho ba Thulama motsing o o a neng a ipona gore o nyalegile mme o tsene mo mafureng jaaka philo. O kgotlhetse didiba, a lebala gore o tla tsoga a batla go nwa gape mo go tsona. O ne a ba a gakologelwa ka pelo e e sisang gore kana batsogapele ba kile ba re: "O se bone nong go rakalala godimo, go ya tlase ke ga yona." Malobanyana fa jaaka a ne a ntse a le nosi mo maropeng a batsadi ba gagwe, pelo e ne ya thelela botlhoko fa a utlwa kopelo e e botswerere e tlhaga kgakajana mme le gale e utlwala sentle. E re ka Thulama e se kgakala le naga ya Lesotho, mo kopelong go ne ga utlwala monna wa Mosotho a opela ka lentswe le le gagaselang o ka re a ka šaga dikota ka lona jaaka a ne a re: "Empa jwale ho fedile ..." O ne a lemoga ka tota gore go fedile ka ene. Botshelo jwa gagwe bo kgethefetse, a ka se bo apolele ope, molato o le mo diatleng tsa gagwe. Ka nako eo, ke fa a tlhoka le se a ka se latlhelang mo ntshung, a ntse kwa maropeng a bagolo ba gagwe jaaka segogou sa bosena-tshwaro. A iphelela pelo gore mmopi a dire thata ya gagwe ka ena.
Lerato a phamola founu mme a re: "Ke nna Lerato, a go sengwe se se go jang mosadi? A ga o bone boroko?" "Ee, ga ke bo bone ka ntata ya kgetsana ya me ya letlalo e ke e tlogetseng ka phoso ka mo kobotlong ya diaparo ka koo. Ke a kopa, tsweetswee gore lo e neele Pula gore a tle nayo motsing a tlang gae, ke kopa le gore le se ke la okomela se se mo teng tlhe, ke a le rapela."
Abakane o ne a kile a tlalelana mafatlha, a bitsakaka rraagwe ka mainaina a a sa tlhageleleng mo lokwaloitshupong, a kgwa manxa, a phamola setulo se a neng a se ntse, a se phatlalatsa fa fatshe, a thubaganya setswalo a tswa a tsamaya. E ne e le la ntlha le la bofelo a mmona a ntse jalo. Mo sebakeng se o ne a ipotsa gore a go ka kgonega gore a bo a dirile se go tweng o se dirile, le teng e le fa e le gore go tewa ene. O ne a nnetse go balabala ka pelo jalo a sa ele tlhoko le gore fa e sa le letsatsi le ntsha nko ka kgala ya botlhaba, ga a ise a ke a latlhele sepesepe mo ntshung. Mmele o ne wa simolola go koafala, maikutlo le one a ya kwa tlase.
Fatima a dira sengwe sa dilo tse a neng a setse a lebetse gore o itse go di dira e bong go nyenya pele a mo thadisetsa ka botlalo a re: "Tota Fatima eno ga se leina la me la nnete. Ke utlwa go twe motsing ke neng ke tsholwa, go ne go le mmelegisi mongwe wa MoIndia a bidiwa ka leina le. Ke utlwa mme a re mmelegisi yo, a bona e kete ke montle jaaka ena mme a kopa mme gore a mpitse ka leina la gagwe. Ke gola ke bidiwa ka leina le go fitlha le gompieno. Batho botlhe ba ba ntlwaetseng le ba ba nkitseng ba mpitsa jalo, le nna ka nosi ke tsamaya ke lebala leina la me la Setswana. Wena o MoIndia yo o ntseng jang yo o buang Setswana se se tlhololo jaana?"
Wits nala. Mo gare ga bosigo, fa a re o ya go kwa dithekesing gaufi le hotele e e itsegeng thata ya Milpark, a rakana le masogwana a le mabedi a difatlhego tse a simololang go di bona. O ne a tsenwa ke letshogo a bo a ikwatlhaela go ebela masigo jalo a le nosi mo gare ga mpa ya Gauteng. O ne a ba a gakologelwa puo e le ya maloba ya gore thipa ya kwa Gauteng ga e a kopelwa jaaka ya kwa Foreisetata. Mongwe wa mathaka ano a lemoga ka bonako fa Pula o tshogile. "O se tshoge 'mfana', leina la me ke Dikhambadoni, 'mpintšhi' ya me fano ke Vakele, a o itse Lerato, Lerato Nteso?" "Lerato ke mo itse sentle, re nna mmila o le mongwe..." "Jaanong ke goreng ene le mmaagwe ba go tlhoile jaana, o ba jetse eng mfana?" "Ga ke itse fela ke tlhomamisa gore ga ke a ba jela sepe e bile ke ntse ke sa lemoge gore ba ntlhoile go le kalo. Ya tsewa ke Vakele: "Ga o lemoge jang ba setse ba re duetse madi ka makgetlo a le mabedi gore re go bolaye? Rona ke rona fela re neng ra ijela madi fela re sa dira tiro ka gore re ne re sa utlwe lebaka sentle." Ya nna gone Pula a tshogang: "Mpolaya, nna, leng, kae, jang?" "A ga o gakologelwe letsatsi la ntlha o simolola go fitlha mo Jozi. A ke re Lerato o ne a rile o tla tla go tsaya ka sethoboloko, jaanong ke goreng a ne a sa tle go go tsaya? Thulaganyo e ne e le gore o kotame foo go fitlha go fifala, rona ra bo re tla go go kgabatlelela ka maruarua a rona a dithipa. Modimo wa gago o mogolo mfana kgotsa ngaka ya gago e itse tiro ya yone." Pula a akanya ka tsenelelo ka ga kgang ya banna ba mme a fitlhela go sa kgonege gore ba ka tlhama noolwane e e ntseng jalo, a itse ka jalo gore ba bua boamaaruri. O ne a ikutlwa a tlhoa Mmamoruti le Lerato wa gagwe ka letlhoo le a ntseng a sa itse gore a ka nna le lona. A ba hutsa go fitlha kwa tshikeng ya botlhano. Pula a sianela kwa mogaleng o o gaufi. BoDikhambadoni ba tla ba mo setse morago. A leletsa mosadimogolo mogala a sa itse le gore Mmamoruti o gone kwa gaabo. O ne a tlhalosetsa nkokoagwe sengwe le sengwe se boVakele ba se mmoleletseng. Mosadimogolo o ne a sa rate go dumela, o ne a simolola go dumela fa Vakele a phamola mogala mme a mmolelela ka esi ka ga se se diragetseng. Mosadimogolo a ba bolelela fa Mmamoruti a le teng mo ga gagwe mme a eletsa gore ba bue a tle a ikutlwele. Dikhambadoni a tsena: "Nkoko, mmitse a tle mo mogaleng." Mosadimogolo a biletsa Mmamoruti fa mogaleng, Mmamoruti o ne a sa itse gore o bidiwa ke mang mo mogaleng. Dikhambadoni a itlhalosa: "Jeforou, ke nna Dikhambadoni, a o a nkgakologelwa?" Boingotlo le ene o ne a atameditse tsebe ya gagwe mo mogaleng. Boammaaruri ke gore Mmamoruti o ne a sa gakologelwe leina leo, "Dikha-mang?" "Ke Dikhambadoni mme ke tsamaya le Vakele. A ga o re gakologelwe ka gope?" "Ga ke lo gakologelwe sentle, lo letsa lo le kae banaka?" "Rona, re go tshwara sentle, e bile re go bone o tlhageletse mo kuranteng, kante o Mmamoruti yo o ntseng jang? A o teng Mmamoruti fela yo o tsamayang a soka mabole mo mmileng! Ke rona ba le ba wena le morwadio, Lerato le neng la re duela gore re bolaye 'mfananyana' yole yo le neng le re ke ngwana wa moloi..." Mmamoruti a wela fa fatshe, a idibala.
Makolwane a gaetsho a itumelela sesolo seo thata. Bonolo ene o ne a itumela fela ka gonne e le selo se se itumedisang mme a sa itse gore o tla tsenya seatla ka go dira eng. O ne a itse gore ene ka nosi dikete di le pedi a ka se di kgone. Tse di neng di akareditswe mo sesolong seno e ne e le tafole le ditulo di le nne, setofo sa dipitsa di le pedi, bolao jwa batho ba le babedi gammogo le kobotlo ya go beela diaparo. Pelafalo jaaka kwana ya nku e e lolemeletala, a lala a romile mogala kwa gae mme ya re a tsoga, a bo a romeletswe madi. Go ne ga simolola khuduga e kgolo jaaka go ne go fudugelwa kwa phaposing ya ga Shai. Dithoto tse ba neng ba sa tlhole ba di rata ba di ja ka molelo ka ntata ya boitumelo. Bonolo o ne a tlhokomela gore jaanong fenitšhara e ba nang nayo ke ya ga Pelafalo ka botlalo. Le gale o ne a ikgomotsa ka gore o tlile go tsamaya pele ga Pelafalo.
Morago ga kopelo e e molodi e, e e tlhabang motho mo pelong, moruti a kgaogana le piano, a nna mo sofeng mme a tlhaselwa ke letshanyana la boroko. Mo torong, a lora a konyakonya mo kgorong ya legodimo mme a bulelwa ke moengele wa sefatlhego se se edileng. Ntekwane o ne a sa lore o ne a konyakonya ka nnete. Ba ba neng ba italetsa mo ntlong ya gagwe ka go ngokwa ke molodi wa pina, ba fitlhela maloba e le maabane.
"Karabo ya gagwe e a tshegisa gone jaanong mme ka nako eo, e ne e sa tshegise e bile ke ne ke mo tlhabelwa ke ditlhong." "Mpolelele, o ne a go raya a re eng?" "O ne a nthaya a re 'mphe wena', ke ne ka leka go itshegisatshegisa ka ntlha ya ditlhong mme ka re: "Ao, ngaka, o ka dira eng ka selo se se ntseng jaaka nna jaana? Ke ne ka lemoga fa ke mo leba sefatlhego gore o bua a tiisitse, a menne phatla fa a re: "Ga o selo mo go nna, o motho wa totatota". Go tloga motsing oo, ra nna baratani ba lerato la o ka swa nka go ja. Le gompieno ke santse ke mo rata fela jalo, ga go a fetoga sepe e bile ga ke batle go utlwa sepe ka ene ke jaaka ke neng ka mo itshwarela bonolo fa a ne a nteofetse." "A o go leofetse? A mme o setse a kile a go leofela? A ko o nthadisetse ka eo go le gonnye." "Waai, ke kgang e le ya 'mawelana' e ke rileng ke tla go e lotlegela ka letsatsi le lengwe. Wena o buise 'Kgori e bona lee', o tla ikutlwela." Sejanaga sa mabonomantle, sa modiro wa Sejeremane sa itelekela, se tsamaya e kete se a belafala pele mong a se tshwara maremo le go tobetsa phala. Fatima a tsholetsa matlho pele a re: "Ke ene mogatsake yo, re tla boa re bonana." O ne a kwakwantela kwa sejanageng. Fatima wa mosetsanyana a sala a rotoletse sejanaga matlho go fitlha se ema kwa makopanelong a ditsela. O ne a eletsa e kete le ene ka lengwe la malatsi a ka ipona a le mo maemong ao. Fa maikutlo a gagwe a santse a ile le naga jalo, a gakologelwa gore go sengwe mo seatleng sa gagwe mme a se leba. O ne a fitlhela e le letlojana lele la baswi le a sa le a le tshwarisiwa ke tsala ya gagwe.
Ditshiamelo tsotlhe di sireleditswe. Ga go na karolo ya kgatiso e, e e ka boelediwang, ya bolokiwa mo mofuteng o o ka tlhagisiwang gape ka ona, kgotsa ya gatisiwa mo sebopegong sengwe le sengwe kgotsa ka mokgwa o o rileng, wa elektroniki, ka motšhini, ka kgatiso, kgotsa ka mokgwa o mongwe o sele, kwa ntle ga gore go bonwe tumelano e e kwadilweng ya mong wa ditshiamelo tse di sireleditsweng tsa bakwadi pele.
A ko o rete setlhopha sa Pimville United Brothers jaaka bagasi ba Setswana ba ne ba dira metlheng eo, buela kwa godimo, phaposi yotlhe e reeditse. Go ya ka moo o tlhalogantseng ka gone, a motlhatlheledi Maseko ka esi o kile a tshameka kgwele ya dinao? Go ya ka wena monna yo Dancing Shoes e ne e le wa semelo se se jang? Motlhatlheledi Maseko ene o ka re o ne a le semelo se se jang? Go ya ka moo o tlhalogantseng ka teng, Thandi e ne e le mang? Ga twe monna wa Mosotho o ne a opela ka lentswe le le gagaselang o kete a ka saga dikota ka lone, leina la gagwe ke mang? Go kaiwa eng fa go twe 'dipitsa di agetse digokgo'? Tlhalosa. O ka netefatsa jang gore MmaPelafalo o ne a sa golela mo lelapeng le le itsholetseng? Go ya ka wena, a mme Pelafalo le Lerato ba ne ba na le twatsi ya HIV kgotsa nnyaa? Tshegetsa karabo ya gago ka mabaka. Go ya ka wena, a botshelo jo bo neng bo tshelwa ke Kibiti le Kolokoti bo ne bo siame kgotsa bo ne bo sa siama? Emelela ntlha ya gago ka mabaka.
Fatima a leba mmaagwe le nkokoagwe sebakanyana pele a re: "Nkoko, kana go lo fa, re hutsafala jaana ka ntlha ya leina la gago. Ke leina la gago le le gogakiwang mo seretseng mme wena o lebega o sa le tshwenyegele ka gope." Boingotlo a thubega ka setshego pele a re: "Ngwanaka, ga ke loe. Ga go sepe se nna nka ka se dirang go fetola ditlhaloganyo tse di boleletsweng ke beng ba tsone ka ga me. Ke tla ba reng? Ke setse ke tlwaetse."
"Ke goreng o ne o re ke ratane le Pelafalo yo gone jaanong a ntsentseng HIV/AIDS?" Mmaagwe a o tlhoka a ntse a o rwele. A tlhakatlhakana jaaka e kete ke ene e tsenweng ke bolwetse. MmaPelafalo fa a sena go amogela mogala, a kokomoga a le nosi ka tšhakgalo: "MmaNteso wa molotsana! Ke sale ke ntse ke balaela. Ke tsone tse a neng a di batla. O ne a ntse a batla gore 'Aids' eo ya gagwe e a e bitsang ngwana e mpolaele wa me. Ke ya go mmolaya la go swa! e seng leng, gone jaanong! A tswa mo ntlong a suma jaaka setimela, a santse a le mo meseseng ya bosigo. MmaNteso ene o ne a boa go tswa kwa ntlong e a neng a tswa go amogela mogala kwa go yona, e seng kwa ga Boingotlo. E rile a akanya ka ntlha eno ya Aids sentle, a bona kwa e tswang teng ka tlhamalalo. A simolola go batla yo a ka mo latofatsang: "Mmm, ke sale ke mmelaela MmaPelafalo wa molotsana! Ke tsone tse a neng a di batla tse! O ne a ntse a batla gore setlhobogwa sele sa gagwe se se ke sa swa se le nosi. O kgotsofetse, o kgotsofetse kwa a teng ka gore jaanong ngwanake o tlile go swa le wa gagwe. O tla nkitse, nna ke Portia wa ponto le šeleng! Ga se nna ke tla dirwang jaIo ka ngwana ke mo tsetse, ka bo ke phutha diatla. Ke ya go mo sokeletsa molala, e seng leng, ka re gona jaanong." O ne a tswa mo ntlong a tšhakgetse jaaka lebolobolo le tshetswe ka motlhaba. O ne a santse a le mo meseseng ya bosigo. A gatela kwa godimo, maoto a gagwe a tlhaela lefatshe, mmele wa gagwe o mokima a sa o utlwe ka sepe. E rile a tikologa ka sekhutlwana sa fa kerekeng ya Fora, a bona mongwe yo mokima jaaka ene le ene a gatela kwa godimo. Ba rakanela fa bogareng jwa kereke ya Fora le ntlolehalahala.
O ne a ngunanguga thapelonyana pele a tsholetsa mogala: "Modimo Rara, modiri wa thata yotlhe, a e se nne ngwanake tlhe ke a go rapela." "Rra, ke Lakabane, ke bua jaana ke leletswe ke ditshipi tsa kgolegelo..." Moruti a pumpunyega sethitho pele a re: "Molato ke eng monna, a o tshwatshwaeditswe kgotsa jang? Ntheye o re ba go tshwatshwaeditse tlhee, ke a go rapela mosimanyana wa me." Pelo ya Lakabane ya uba a eletsa e kete a ka aketsa le rraagwe. Le gale a itse gore o tla bo a lema diso ka go di ingwaela. A fetsa le maikutlo a gagwe gore a phunye seso fela, se tswe boladu go ye kwa go yang teng: "Rra, ga ke a tshwatshwaediwa ka gope, ke dirile jalo le gale mosetsana a umakiwang ke ene a simolotseng, o nkgogetse mo thaelong, ga ke a dira ka bomo..." Moruti ga a ka a tlhola a utlwelela go feta foo, a pirigana fa fatshe jaaka kgetse ya mmopo mme e le la bobedi selo se, se mo diragalela mo letsatsing le le lengwe. "Molato ke eng rre moruti, a ke go biletse ngaka?" "Nnyaa, Pula ngwanaka ntshegetse fela go fitlha kwa gae."
"Pela, ke wena, monna?" A botsa jalo a thibosa sesiro sa letlhabaphefo go netefatsa. Monyenyo wa ngwedi o mosetlhana o o neng o bonesitse sefatlhego sa ngwana wa monna se se tlhontseng wa lemosa Bomba ka bonakonako gore sengwe se gone. Kwa ntle ga go okaoka a re jasana ya bosigo ntle magetleng, ditlhako tsa bosigo ntle dinaong. Ka ntata ya go tila go tsosa bagolo, a phaila a ngotlile mokgwasa a ba a fitlha a bula setswalo a ntse a o ngotlile fela jalo.

Ka go tlhabega maikutlo, a sela matlapa mme a leka go ba tebela. Ba phatlhalala mme a se itse gore a ka ora ofe dibeso lesa ofe. A sala a eme fela a sa itse gore a ka ba dira eng. E rile ba bona gore o a ba lesa, ba ikgobokanya gape mme ba simolola kopelo nngwe ba ntse ba re: "Mme Mmamoruti, moruti o e tla yelelele iye Mme Mmamoruti moruti o e tla yelelele iye O e tla yelelele, o e tla Yelelele iye..."
"Cul - de - sac" gape mo go ba ba nang le makwalo a go kgweetsa e kaya selo sengwe se se rileng. Wena fa e le gore ga o kgweetse, o akanya gore ke ka ntata ya eng fa ba ba kgweetsang bone ba patelesega gore ba a itse? Go sengwe se se neng se tladitse Fatima ka phisego ya go bona sefofane se tsurama mo Aforika Borwa, e ne e le eng? Ke eng sa ntlha se Fatima a neng a se dira fa a fitlha kwa gae go tswa boitapolosong le bathapi ba gagwe? Fatima o ne a simolola go bopama. Fa o bona go ne go diragala eng? Go sengwenyana se se tshegisang tebang le ngaka e Fatima a neng a ile kwa go yone. A o ka se tlhalosa? Felo gongwe kwa Thabantsho go kile ga belegwa mawelana a metlholo. Ga go bonolo go tlhaloganya gore go ne go tewa eng fela go na le tsela e nosi fela ya go ka tlhaloganya se, ke efe?
A tlhakana tlhogo, a leka go tebela sejanaga ka lobelo mme a lemoga lebelo le sejanaga se neng se tsamaya ka lona, a itlhoboga. O ne a fetsa le maikutlo a gagwe gore a le tsenye mo kgetsaneng ya gagwe mme a tsamae a le rwele jalo ka tsholofelo ya gore 'tsatsi lengwe o tla boa a rakana le Fatima mong wa lone mme a le mo neele. Go tloga motsing oo, kgetsana ya ga Fatima ya letlalo e a e rwalang ka legetla, ya nna legae la leruri la letlojana leo.
i. Ke goreng mokwadi a ne a tila go dirisa leina la mothaka yo? ii. O lemogile jang gore mokwadi o titse go le dirisa? iii. Fa o bona leina la motshameki yoo ke mang?
"Pela monna, go rileng masigo jaana?" "Monna wetsho, ke tlhakatlhakane. A go sengwe se o se itseng ka ga mosadimogolo Boingotlo?"
"Ke lemogile fela gore o ne o ntse o buisa buka mme ga ke a e tsaya tsia, ke e e bidiwang mang?" "Ke e e bidiwang 'Kgori e bona lee' mme e kwadile ke P. Tseole. O e ipuisetse o tla ikutlwela, o a itse seso se monate se ingwaelwa."
Mme Portia a o moma fela, a se ke a araba. O ne a tsena mo kamoreng, mme a tswa a setse a fetotse moaparo, o ne a apere tse di dumalanang le mafoko a o a buileng: "Dijo tsa gago di ka mo ontong. Ke sa ya go bona MmaPelafalo." A bua a kukile nko jaaka ntšwa e dupelela. A tlogela moruti a sena boiketlo mo moweng. O ne a sala a balabala a le nosi ka pelo, a tsamaya a kopakopanya le go latofatsa Modimo ka go mo abela mosadi yo o tlhoileng mmaagwe go le kanakana. Nteso a simolola go utlwa e kete pelo ya gagwe e gateletswe ke sengwe, a imelega, a sa tlhaloganye gore jaanong matsapa ke eng. O ne a leka go itapolosa ka go tshameka, kopelo ya moswi Jim Reeves jaaka a re: "This world is not my home." Pelafalo le Bonolo ba ne ba kaname mo bolaong jaaka dinonnori fa Bonolo a tla phatlhoga fela a sa rumolwa a re: "Hee, Pela, aitsane ke na le go tlelwa ke maikutlo a gore kopano ya gago le Lerato e kete ke e e rulagantsweng? Go tla jang gore fa Fatima a sena go go tlogela fela, Lerato a bo a setse a wa fela jaaka sewagodimo fa pele ga gago. O wa a tlhaga kae monna?" "Mmona Soft, jaanong wena o a bo o bua dife jaanong?" "Ke akanya fela, kana batsadi bangwe ba tle ba tshameke morabaraba ka bana ba bone." Pelafalo a ikgagolaka meriri e e malepelepe, a šakgala a re: "Ke tlhoile leina Fatiiiima, ke tlhoile leina Bomba, motho wa teng fa a ntse a mpolelela ka lekau le a le iponetseng ntekwane o ntse a bua ka ga Bomba. Bomba ke eeeeeng monna? A o raya Bomba wa matlhogole! Bomba ga a na mabaka! Bonolo o ne a mo leba mme a mo tlhokela puo, kaekae o ka re o ne a batla go ikwatlhaela go tloga a lerile kgang eo mo tafoleng. Pelafalo a kgwa manxa gabedi kgotsa gararo pele a re: "Motho o ka ithaya wa re ke tsala ya gago, wa mmona a go tshegeditse fa o le mo tlalelong, e bile a ntse a go gakolola, wa mo utlwa a go buisa ka leleme le le borethe, ntekwane o go tsenyeditse lerumo mo kobong, o tshabe motho kana ga a itsewe e se naga."
Mmamoruti o itharabologetswe a ipona a robaditswe gape mo bolaong jwa ga Fatima. A robatsa mmutla gore ba se lemoge gore o itharabologetswe. E ne e le gone a ntseng a leka go akanya sentle ka tse di diragetseng le go leka go pateletsa tlhaloganyo ya gagwe go dumela gore e ne e le toro fela. Bosigo jotlhe a lala a balabala ka pelo, a ipotsa gore o tla tsoga a lebana jang mo matlhong le mosadimogolo le ngwana wa gagwe. A lala a leka go loga leano la go ngwega, ga pala ka a ne a tlhoka le sentenyana o montsho mo go ene. Ka moso a tsoswa ke mogodungwana wa ga Fatima o o patilweng ke sefatlhego se se edileng se se tletseng monyenyo. O ne a swaba nko go feta molomo fa Boingotlo a tsoga a mo dumedisa le go mmotsa gore o letse jang. O ne a omosediwa metsi a go tlhapa a ba a bona le difitlholo. Letsatsi lotlhe a le tlhola a ikgogonne a le bodutu, a le bosula a sa itse gore o tla atlhama a reng tota mo go Boingotlo. Boingotlo a tlhola a ntse a le boingotlo jaaka leina la gagwe le kaya, a mmuisa o ka re ga go a re sepe. Letshogo le ketsaetsego ya go sa itse gore ba rerile go dira eng ka ena, ke tsona tse di neng tsa mo tlhotlha mafura. Mo maitsiboeng Mmamoruti a ba utlwa ba mo seba: "Fatima ngwanaka, re se itshele bomadimabe ka go mo ikatlholela, re se mmotse sepe tebang le maiteko a go bolaya kgaitsadio. Ke batla gore dibe tsa gagwe di mo je, di mo fetse, di mo phunyakake maroba, di mo ntshe mpaola fa di batla fa di ka tswang teng."
Pelafalo a tswirinya molodi wa boitumelo mo gare ga bosigo, a o tswirinya gore dingwe tsa dintšwa di bo di tlhabege; tsa utlwala ka pogolo gore ga di a itumelela molodi oo, "E kabo e se weeeeena; Bomba-Bombastiki" Kana wena o kgeleke tota, o kgeleke le moo e reng le fa motho a go boditse potso e le yosi, o tseye bosigo jotlhe go e fetola. Ka boripana o kaya fela gore ke kgomarele Fatima ke lebale mosadimogolo."
Letsatsi le le latelang, ka Labone, fa Pula a ntse a ikaegile ka lebota la dikago kwa sekolong, a utlwa mongwe a mo dumedisa ka leina le e seng la gagwe: "Dumela Frelimo kgotsa o monnawe Frelimo?" Motho yo o dumedisang yoo e ne e le motlhatlheledi Maseko. Maseko a atamela Pula le go mo dumedisa ka seatla pele a mmotsa gore o amana jang le Frelimo. Pula a gakologelwa ka bonakonako gore rraagwe o ne a tle a ba tlotlele gore o ne a bidiwa ka leina leo fa a ne a santse a tshamekela Pimville United Brothers. O ne a tsibogela motlhatlheledi ka go re: "Nna leina la me ke Pula, Frelimo e ne e le Rre." Maseko a mo tlamparela ka boitumelo pele a re: "Rraago o ne a tshamekela PUBS, kgwele e ne e jewa foo..." O ne a tswelela go rorisa ka moo rraagwe Pula a neng a ja kgwele ka teng. Pula a dirisa tšhono eo go mmegela ka ga tlalelo e a nang le yona. Maseko amega thata a ba a mo solofetsa gore fa a latlha jokwe, o tla tsamaya nae go mo isa kwa mothong yo a eletsang a ka mmona. Ga a ka a tlhalosa gore motho yo o ke mang le gore ke wa eng. Pula a tlala phisego ya go rata go itse gore motho yo ke mang. Se a neng a se rapela fela e ne e le gore e nne motho yo o tla mo thusang ka bonno gore a rekologe mo go Satane yole yo go tweng ke Pelafalo.
"Go tla nna mo mpaananeng gore motekwane oo, e tla bo e se wa gagwe, e seng Lakabane wa me, leka go batla sekao se sengwe bogolo! Ke wena yo o itseng le go gaisa nna gore Lakabane o e rwala ka tlatlana fa kgwedi e fela! Ao, e tla bo e se Lakabane wa me yo o buang ka ena." A thikhitha tlhogo ka kgatlhego pele a re: "Lakabane wa me, Lakabane-lak-bi-laka-bee noga tsa metsi, yoo ga se yo o tla bonwang gope ke ope a dira sepe se se tsamayang kwa thoko le molao jaaka go tsamaya a rwelerwele motekwane, kana ka re, e seng Lakabane wa me..."
Mogaetsho, ngwaga legonnyana o a robega. Leitlho le ne le ise le bonye le go bonya, ke fa go setse go tlhantlhetswe go ipaakanyediwa ditlhatlhobo tsa makgaolakgang. Dikolo naga ka bophara di ne di le mo maemong a a itekanetseng go ka mekamekana le ditlhatlhobo. Ketsaetsego e ne e le fela kwa koletšhekatiso ya borutabana ya Soweto, e e neng e setse e boifisitse ka go ngala ditlhatlhobo. Mmamoruti o ne a rata go ikaba ditsebe ka boka fa a utlwa gore morwadie ke mongwe wa ba ba tshotseng mokgwaro wa go tlhosetsa molelo o wa go ngala ditlhatlhobo. Moruti ene ka kitso ya gagwe ya gore o ka se ikanye ngwana go le kalo, a dumela one magatwegatwe ao mme a simolola go ngongorega. O ne a leka go gakolola mogatse jaaka a kile a mo tlhokomedisa gore mosetsana a ka ne a nnetse go tshameka mantlwane, a sa ithute. O ne a tlhagisa bona bopaki joo mme a re: "Fa e le gore o ipaakantse, gone ke goreng e le mongwe wa ba ba reng go se kwalwe?" Mmamoruti a mo ja nko e sa butswa, a mo kgobotletsa ka mafoko a a galakang, mangwe a one e le ditlhapa tsa seheitene, tse nna le wena re ntseng re ithaya re re ga di itsiwe mo malapeng a seruti. Monna wa Modimo a tšhotlhelela kobo le leswe, a kalametsa mathe a tlhakane le madi, kgodu e khibidu yona ya tsorotlela ka fa gare.
E ne e le ka sethoboloko, mo letsatsing le le latelang fa Bomba a ikanametse fa tlase ga setlhare sa kwa gaabo, a ipuisetsa lekwalodikgang. Ga tsena Fatima ka sebele, Bomba a ipotsa dipotso di gana go fela. E ne e se tlwaelo gore Fatima a etele Bomba. "Dumela Bomba"
"Modimo o go segofatse ngwanaka." E rile gore a ba hularele, Boingotlo a sala a bua le mamphorwana a gagwe a re: "Modimo o segofatse Mmamoruti, gongwe leso la ga mogatse lo mo fetotse pelo." Motsing o Pula a neng a ipaakanyetsa tsela, Mmamoruti o ne a le teng, a tlhantlhetse a thusa o ka ba wa ithaya wa re ga se mo ga mosadimogolo wa moloi. O se ke wa lebala, kana Pula o ne a ise a ke a gate kwa Gauteng fa e sale e nna ena. "Dithekesi tse di tswang kwa Belekomo, di gorogela mo mmileng o o bidiwang 'Noord' go tloga foo o tla tshwara tse di yang kwa yunibesithing ka tlhamalalo, mme fa o sena go ipega, o tla ema mo tseleng eo gore Lerato a tle go go tsaya ka sejanaga sa ga malomaagwe go go isa kwa o yang go nna teng. Tsela-tshweu mosimanyana wa me. Morago ga gore a tswe, Boingotlo a sala a re: "Modimo o segofatse Mmamoruti le kgaitsadie."
Mosadimogolo MmaNteso, yole wa go amusa moruti letsele e le lesea, e rile go utlwa pego fela, a lebala sekgopi sa gagwe le ngwetsi mme a bofa merwalo ka mogala a gopola kwa Foreisetata go boloka ngwana e le wa gagwe. Dithulaganyo tsa dirwa ka matsetseleko le botswerere mme moruti a bolokwa ka seriti le tlotlo tse di mo tshwanetseng. Ka fa letlhakoreng le lengwe Fatima le ena o ne a simolola go tlhorisega thata mo motseng. Dipuopuo tsa gore boloi ba ga nkokoaagwe ke bone bo tlhodileng loso lwa moruti, di ne tsa mo pitikisa le lefatshe, tsa mo gamuketsa botlhoko mo pelong. O ne a simolola go ikgogona thata, a nna fela mo ntlong, a ila go bonana le batho. Go tswa ga gagwe fela e ne e le fa a ya kwa laeborari, le teng o ne a sa tsene ka tsela ya batho botlhe, o ne a sutlha legora ka kwa morago gore a tsene ka bokhukhuntshwane. Tsala ya gagwe ya nna dibuka fela, a buisa letsatsi lotlhe moo a neng a sa ele tlhoko gore le go ja o ne a sa je. Molndia. Mosadi yo o ne a apere sarie, moaparo wa basadi ba teng, e le mmala wa namune e na le dibenya fale le fale. O ne a feta a nna fa fatshe go buisa buka e a e tlhophileng. Mosadi yo o ne a didimetse ka gonne o ne a buisa, mme se se gakgamatsang ke gore e ne e re fa Fatima a tsholetsa matlho go mo leba, a mo kgabeletse le ene a mo utswile ka leitlho. Fatima o ne a leka go ipotsa gore e ka bo e le eng se se kgatlhileng mosadi yo ka ga gagwe mme a fitlhela a boditse motho yo se nang karabo. E ne e ka nna ura ya boraro mo tshokologong fa a tswa mo laeborari mme mosadi yole a tswa a mo setse morago. "Dumela tlhe nnaka, o tshedile jang?" E ne e le la ntlha mo botshelong jwa gagwe Fatima a utlwa MoIndia yo o buang Setswana, se se tlhapileng go le kalo.
"Fatima, sefatlhego sa gago se tlhontse moo ke bonang kutlobotlhoko fela, molato ke eng?" "Pelafalo o ntlogetse, o mphuagantse ka kgetse, a re o iponetse mongwe yo o botoka go nkgaisa kwa Gauteng."
Bonolo o ne a fitlha a tlhalosetsa Pelafalo jaaka a tlhatlotse Pula mo dinakeng tsa kukama, a ba a feta a tshitsinya gore a nne le bona malatsinyana fela fa ba santse ba mmatlisa bonno. Pelafalo ga a ka a re sepe, le gale sefatlhego se ne se supa gore ga a kgotsofala. Mo bosigong joo Bonolo o ne a mo alela fa fatshe e le fa a eteleditse mabole kwa pele. Mo gare ga bosigo, fa ba ithaya ba re Pula o thulametse Pelafalo a simolola go ngunanguna le Bonolo a re: "Ke wena o itseng ka moo ke tlhoboganeng le Fatima ka teng mme ke wena gape yo o tlang o rwelerwele mfana yo o mo tlisa fa. A o solofela gore ke mo amogele e tswe o itse sentle gore kgaitsadie o ntirile eng? Akanya sentle monna." "Bona fa monna, mosimanyana yo ga a na seabe sepe mo tlhoboganong ya gago le kgaitsadie, ke goreng fa o rata go mo tsenya mo dilong tsa lona?" Pula wa batho yo o neng a robaditse mmutla, a utlwa sengwe le sengwe mme pelonyana ya gagwe e e letsamu ya hibila. Go ne go se ka moo a ka dirang ka teng ka gonne e le mokopi. 'Motsamai o ja noga' a ipolelela gore o tla itshoka go fitlha a iponna manno a gagwe. "Reetsa fa monna Pelafalo, ke tiba ka tlhako, mosimanyana yo o tla nna fa, o rata kgotsa o sa rate. Kana le wena o gorogile fa o sa itse ope mo Gauteng, wa gorogela mo diatleng tsa me. Jaanong ka gore o setse o itse Gouta o ithaya o re o tla tlhamakanya melao fano, le go ka!"
Se se tshegisang ke gore ka bobedi ba ne ba sa bolelane nnete fa ba re ba iponetse bakapelo ba bantšhwa, le ga le go ne go siame ka gonne yo mongwe o ne a ithaya a re yo mongwe o bua boammaaruri. Morago ga go baya mogala fa fatshe, Pelafalo a o tsholetsa gape mme mo nakong e a tobetsa dipalo tse di o romelang ka tlhamalalo kwa go mmaagwe: "Mma ke tlhotlhorile kgofa ele e bile ke e tlhalefetse pele e fetsa go nnwa madi." O ne a bua jalo ka mabela a a ipatelediwang. Mmaagwe a itumela moo a neng a rata go netefatsa gore o tota a tlhalogantse se se kaiwang. O ne a boifa gore ka gongwe a ka dika a binne pele moropa o lela. "Ngwanaka, a ke go tlhaloganya sentle, a se o se kayang ke gore o phuagantse ngwana yole wa moloi?" "Ke raya jalo mma." "Amen haleluuuuuuuuja! Ke mosimanyana wa me yoo." MmaPelafalo o ne a tlala boitumelo moo a neng a nanoga ka yona nako eo go ya go nathelana bogobe jo le mongwe yo a mo ikanyang. "Mmamoruti, mosimanyana o sa tswa go nteletsa mogala gone jaanong jaana, ke jaaka o mpona ke tla ke khukhutha le masigo ka ke utlwa gore nka lala ke sa lala fa nka se ka ngathelana le wena bogobe jo." Mmamoruti a leba kwa le kwa pele a bua: "Bua mosadi, ke dife tse di jesang monate tse o di rweleng?" "Leano la rona le dirile e le tota, ngwanake a re o mo phuagantse ka kgetse. Jaanong go tla latela kgato ya bobedi. O tlhokomedise mosetsana gore jaanong a ikatametse. O ka re ke a bona tlhe mmawena, motsing oo bana ba rona ba kopanyang malapa a mabedi a. Kana motho a tshwana le nna o tshwanetse go nyalelana le batho ba maemo a gago." Moruti yo ba ntseng ba ithaya ba re o thulametse, a retologa, a kgwa segotlholo fa a lemoga gore jaanong o utlwile go lekane. MmaPelafalo a itshomola jaaka lerumo la tlhobolo, le robadiwang tota a e tlhokela sebaka. Fa MmaPelafalo a sena go tsamaya, moruti a tsena ka mo phaposing ya boitapoloso go tswa ka kwa phaposiborobalo. "Mogatsaka, le tota le swabisa, o ka re ga le basadi ba Batswana. A fa le itse puo ya Motswana e e reng 'pelo e ja serati' a bana ba lona ba setse ba fetogile 'diroboto', ke dikonopo fela tse di tobeletswang kwa go batlang lona teng?" "Hei, moruti, wena tlhogo ya gago e tletse Beibele fela." Moruti a mo tsena ganong ka botlhale a re: "Mmaabo, a ke Beibele fa ke re Motswana a re 'pelo e ja serati'? Akanya sentle tlhee." E ne e le gone Mmamoruti a elang boeleele jwa gagwe tlhoko, mme jaaka gale a emelela manganga a gagwe: "Ga go kgathalesege, Beibele kgotsa nnyaa! Fa o le motsadi yo o kgatlhegelang ngwana wa gago, gone a tshwanetse wa mmetlela isago e e tsabakelang. Phoso e kae fa Lerato a nyalwa ke Pelafalo? A wena, ga o rate go nna le mokgwanyana wa mmueledi-semolao?" "Mogatsaka, ke a itse e bile ke a tlhaloganya gore lengwe la malatsi gone Lerato o ntse a tshwanetse go ka nyalwa, mme fa e le dithulaganyo tse di laolwang ka taolo ya maitirelo tsone ke a di boifa." "Rraabo, o dirwa ke go sa tlhaloganye. Pelafalo ke ene monna yo o ratwang ke pelo ya ga Lerato, mosetsanyana yole wa ngwana wa moloi, ke ene a neng a mo eme mo tseleng. A ke ne ke tshwanetse go tlogela fela?" "Ke boifa go bona motsing oo kutlwano eno ya lona e thunyang. Ke rapela Modimo wa me gore o ntseele kwa go one pele ke bona matlhabisaditlhong ao. Nna ke le Jeremia Nteso, ke a rata fa batho ba utlwana, mme fa ba utlwana ka bolotsana gone, ruri ke a boifa. Letsatsi lengwe le tla bo le tebelane ka dilepe mo mebileng letsatsi le penne, go sa tlhole go le monate, dilo di sa tlhole di tsamaya jaaka go rata lona. Fa go nna jalo, la re rona bomorwa Nteso re itshube kae?"
Mmaagwe Fatima, a sutela motho le nkokoagwe. Boingotlo a tlhola gore o bokgakala bo le bokae pele a buela kwa tlase a re: "Le ene mmaago yo, ba re monna o mo phuagantse ka gonne a mo nyadisitswe ka dipheko, jaaka gale, go ntse go supiwa Boingotlo."
Kana go ne go rileng fa mongwe a tla botsa a re: "A mme moruti wa lona o a nwa"? Kana e ne e le dikgang tsa nako mang tse go utlwalang e nnile tsa bofelo tsa gore moruti Nteso a di reetse mo botshelong jwa gagwe? Mmamoruti le ene o ne a na le leina le le neng le tshogane le dirisitswe. Kana ke lefe? Fa e le gore o dumalana le nna gore Mmamoruti e ne e le motho yo mokima, gone a o ka kgona go nopola bobotlana makgetlo a le mabedi mo ntlha e e netefaditsweng teng.
"Boloi jwa mosadimogolo ke tle ke utlwe ba bo kaya, le gale ga ke ise nke ke utlwe ope yo o netefatsang a re nna moketekete nkile ka mmona a dira sa gore, botlhe ba ke tleng ke utlwe ba mo latofatsa ke ba ba buang dilo tsa bo 'mogwe wa bosebare sa tsala ya malomaagwe mmaagwe kgaitsadie tsala ya malome a re o utlwile e kete ba re ba bone motho yo o tshwanang le Boingotlo a palame sengwe se se batlileng se tshwana le lefeelo!" Ke tsone ditatofatso tse ke tleng ke di utlwe, mme le wena fa e le gore o motho yo o ratang go bua nnete, ga o ise o ke o tsamaye o rakane le yo o reng ene ka esi o netefatsa gore o bone Boingotlo a dira sa gore gore, mme batho ba teng ba e reng fa ba tla go bua ka ga Boingotlo wa moloi, gone ba bue ba sa kgale mathe ganong."
Kana ga se sekeresete go bua jalo e bile ga go a siamela badumedi e ka nna ba tumedi efe kana efe go bua dipuo tsa mothale o. Kana mo Aforika Borwa re na le ditumelo di le dintsi mme re di tlotla ka go tshwana, ke ka moo o nkutlwang ke re go latela tumelo efe kgotsa efe. O buile phoso, segolobogolo jaaka o le Mmamoruti le motho-setšhabeng."

Kolokoti a botsa a rototse matlho a mahibidu: "Monna Lakabane, e le gore o eleditse nama ya kgoko kgotsa o bua ka eng monna?" "Ga ke a eletsa nama ya kgoko go le kalo, le gale fa e le teng o ka nna wa ntsholela fa e le fa gaufi, fa e le gore e kgakajana gone o se itsape ka gore ke ne ke itirela sekao fela ke bapisa botshelo jwa bana ba baruti le jwa bana ba batho fela. Batho ba le bantsi ga ba itse botshelo jwa bana ba baruti." "Ee, ke mongwe wa batho bao, re tlhalosetse." ga bua Kibiti. E rile a re o simolola go tlhalosa, selulafounu ya gagwe ya lela, e ka nna motho a le mongwe fela yo o ka reng: "Lakabaaan, Lakabaaan, Lakabane-lak-bi-lakab noga tsa metsi."
Basadi ba babedi bano ba ratana ka gangwe fela mme ba feta ba nna mo tlhageng e e ka fa ntle mo laeboraring. Mo puong ya bona, Fatima Govendor a utlwala a re: "Fatima nnaka, aitsane e rile ke simolola go go bona, ka bona kutlobotlhoko e e senang selekanyo e kwadilwe mo sefatlhegong sa gago, mme ke yone e e nkatameditseng fa go wena. Ka gale fa ke bona motho yo o mo kutlobotlhokong, ke a ikatametsa gore ke kgone go mo gomotsa. Ke dira jalo ka ke itse kutlobotlhoko sentle, ga ke akanye go na le motho mo lefatsheng yo o kileng a nna le kutlobotlhoko jaaka nna. Ga ke akanye go sa ntse go tla nna le yo o tla tlholang a ka nna le e e fetang e ke kileng ka nna le yona, e bile ga ke eletse go ka nna le motho yo o ka itemogelang se ke kileng ka nna mo go sona." Fatima a kopa MmaGovendor go mo lotlegela ka ga kutlobotlhoko e a fetileng mo go yona. MmaGovendor a leba tshupanako pele a re: "Mogatsake o fetetse kwa Hoopstad ka merero ya tiro, mme o solofeditse go tla go ntsaya ka ura ya bone." O ne a mo lotlegela jaaka a ne a swelwa ke batsadi a sa le mmotlana mme a godisiwa ke ba losika ka go refosanya. Bangwe ba ne ba mmogisa a ba a inaya naga. La bofelo a ipona a fetogile ngwana wa mo mebileng. E rile a le dingwaga di le somethataro, a iponna tiro kwa lelapeng la ga rre le mme Greenhoff, ba Maesimane. O ne a nna kwa kamoreng e e ka kwa morago mo segotlong sa Maesimane jaaka bommarona ba ne ba ba dira mo metlheng ele e go neng go direlwa basweu fela mo digaising tsa bone. O ne a tswelela go tlhalosa jaaka bathapi ba gagwe ba ne ba setse ba mo tsere jaaka ngwana wa bone ka ba ne ba ba tlhoka. O ne a ba a lotlega tsa motsing ba neng ba tsamaile go jela malatsi a khunologo jaaka lelapa kwa setlhakatlhakeng sa 'Mauritius'.
Bomba a, thikhitha tlhogo pele a re: "Pela monna, o mongwe wa batho ba ba ikopisang tlhogo ka bomo. A ga o lemoge fa mmaago tiro ya gagwe a e weditse mo go wena? A ga a dira tiro le bone boikarabelo jwa gagwe ka go go godisa ke jaaka o le monna jaana gompieno?" "Ke a lemoga tlhee, monna." "Go ya ka nna, o tshwanetse wa tlhamalalela kwa pele, o lebe botshelo mo matlhong, o itseele ditshwetso tsa gago jaaka monna. Kana ga o mo tlalelong ya go nna le mmê ka gonne ene o na le ene, o rata kgotsa o sa rate. Tlalelo e o leng mo go yona ke ya go nna le molekane. Tlhokomela gore pelo e ja serati monna! Kana mosadi yo o tla mo nyalang o tla tshwanelwa ke go nna wa pelo ya gago ke ena a tla ikarabelang mo bonneng jwa gago. Mmaago o ne a ikarabela mo bosimaneng jwa gago."
"Mmawena, e ne e le la ntlha ke palama sefofane, e le la ntlha ke tswela ka kwa ntle ga naga ya gaetsho e bile e le la ntlha ke utlwa monate wa botshelo." O ne a tswelela go tlhalosa gore rraagwe le mmaagwe ba ne ba nna mo phaposing e nngwe mme ena ba mo hiretse ya gagwe a le nosi kwa thoko mo hoteleng e e neng e bidiwa Lecoco Beach. Fatima o ne a reeditse ka tlhoafalo le kgatlhego fa wa MoIndia a ntse a mo lotlegela ka tsa maitemogelo a gagwe a botshelo. "Mosimanyana yo o neng a atisa go phepafatsa phaposi ya me a bidiwa Ravi. Ravi yo, o ne a na le go nteba ka kgatlhego fela e kete o ša dibaki. Mo phaposing e e neng e bapile le ya me, go ne go na le lekau la seithati lona le bidiwa Fernando. Fernando o ne a tlhaga kwa Potokisi, e le motho yo montle jo ke neng ke simolola go bo bona segolobogolo mo monneng. Monyenyo wa gagwe fa a nteba o ne o tlhaolosa pelo ya me mme lentswe la gagwe lona le roba motho ditokololo fa a bua. Fa o mo leba ka tlhamalalo gona, o ne o iphitlhela o atlhame e kete motho o gakilwe ke sengwe. Mmawena, ke ne ke mo rata ka me yotlhe. Bosigo gona, ke ne ke lala ke khidiega, ke gadikega ke balabala ka ga gagwe mme ke retelelwe ke go robala." Fatima wa mosetsanyana a itseela kgang yotlhe e ka setshwantsho sa semowa, a sekaseka lerato le a utlwang le kaiwa le la gagwe le Pelafalo yo le ene a neng a mo rata fela jalo mme jaanong maloba e le maabane. MmaGovendor a tswelela: "Go re tsere malatsi a le mabedi fela ke fa re setse re le mathe le leleme, re le selo se le sengwe, re ja tlhogo ya tshwene mmogo. "Ka simolola go natefelwa ke botshelo tlhe mmawena. Go boela kwano gae e le selo se se neng se se na manno mo tlhaloganyong ya me."
Ka lentswe le le roromang, Mmamoruti a goa a re: "Moruti wa me, moruti wa me ke kopa maitshwarelo tlhe mogatsaka, intshwarele mo ditshiamololong tsotlhe tse ke di dirileng, ke a go rapela tlhe rra."
"Ijaa-jaa! ke lefatshe le, tsa teng ga di tlhaloganngwe." Moruti a ipuela a le esi fa a sena go fitlha kwa gae. "Ke tota ke sa siama e le ruri, ke gone ke iponang gore ke bosula go le kae. Ke rapela gore motho yo o dirileng se se bolelwang e se nne ngwanake, mme tota ke ne ke batla e nne wa ga mang? A ke motsadi yo mongwe yo ena a tshwanetseng go utlwa botlhoko jo nna ke bo boifang. Le gale ga se nna fela, batho ba lefatshe re ntse fela jalo, re bosula. Naare ke itshwenyetsang e bile nna ke a itsamaela, ga nkitla ke nnela dikgobo tse. Batho ga ba kitla ba lebala gore ngwanake o beleseditswe kwa sekolong ka ntlha ya maitseo a a kwa tlase, ngwana e le wa moruti. Yo mongwe ene o bonyabonya ka fa morago ga ditshipitshipi tse di tshabegang tsa kgolegelo ka ntlha ya maitsholo a a swabisang, a a isang motsadi le naga. Mmaabo le ene o tsere e nngwe tsela, le yona e ntse e ntsenya matlho a batho." Fa a sena go bua mafoko a, morwa Nteso a fofela piano e a neng a e tshameka ka sewelo. Sefatlhego se ne se tlhontse, menwana e relela ka bokgeleke le maatlametlo a a sa ipatelediweng. E ne e relela jalo mo marapong a tse di suleng. Ditlhaa le tsone di ne di sa salela kwa morago. O ne a kgwa ka bothakga a ntse a re "O a betsa e bile o a fodisa . . ." Morago ga o a betsa, a latela ka "ke na le Rara kwa legodimong..." O ne a sa tlhole a ikutlwa jaaka motho wa lefatshe le le ka kwano fa a ntse a re "Ke tla ya kae, fa e se kwa go Rara." Moruti o ne a setse a ipona a le kwa lefatsheng la tshepiso jaanong. O ne tlhoafaletse kgoro ya legodimo mme e le gone a ipotsang gore tota o ne a ntse a itietse eng mo lefatsheng leno le le tlhokang tshiamo le kutlwano. Dikeledi tsa simolola go itirela boithatelo, tsa elela le sefatlhego sa monna wa Modimo fa a ne a simolola go etsa moswi Jim Reeves fa a ne a re "Before I die."
Pelafalo o ne a ntse a dumela ka go nota tlhogo fela, go supa fa a dumalana le Bomba. Bomba a tswelela: "Go a gakgamatsa ka moo batsadi ba dirang dilo tsa bona ka teng mo malatsing ano. Ruri ba tota ba sa re dirile sentle." "O raya jang?" "Ke raya sentle, a kere malobanyana fa, ga ke bue dilo tsa bogologolo, ka re malobanyana fa re ne re le kwa gaeno re ja moletlo. A o santse o gakologelwa gore e ne e le moletlo wa eng?"
Bana ba ne ba setse ba godile. Fatima e ne e le lekgarebe la bogolo jwa dingwaga di le somerobongwe fa Pula e ne e le lekolwane la dingwaga di le somesupa. Ba ne ba nna le nkoko wa bona ka gonne rraabona a ne a ba phuagantse fela, a itlhaoletse go inaya lefatshe. Mmaabona o ne a dira kwa dikitšhining tsa Belekomo mme a ba bona gangwe mo kgweding. Le fa Fatima a ne a le mogolwane ka matsalo, ka dithuto ba ne ba lekana jaaka ba ne ba mekamekane le mophato wa marematlou mmogo. Mo Sontageng se, mosadimogolo Boingotlo o ne a ntse mo sofeng le fa e ne e se manobonobo jaaka ya kwa moseja wa mmila, a ga se kwa ga Nteso? O ne a repile, a thakgaletse, a le kwa ga mothakga, go se letsapa le mo fisang pelo, a sa kgopisege ka gope fa Pula a ne a tlhantlhetse a mmotsa gore go tla jang gore a se ke a tshwenyega fa batho ba re o a loa. "Pula ngwanaka, ga ke loe, fa nkabo ke loa, wena le kgaitsadio le ka bo le sa bolo go lemoga gore go na le sengwe se se phoso kgotsa se se sa tlwaelesegang ka gore le dula le nna mo ntlong." Pula o ne a na le tumelo e e tletseng ya gore tsotlhe tse ga se nnete. Se se neng se mo ja ke gore ke ka ntlha ya eng batho ba tlhaotse go mo tladika ka maswe ao le gore ena o dira jang gore kgang e, e se ke ya mo tshwenya. "Pula ngwanaka, go tloga gompieno o ithute go se itshwenye ka batho ba ba buang bosula ka ga gago ka gonne ya bo e le bona ba ba nang le matshwenyego ka ga gago. Wena o itlwaetse fela go se bue bosula ka ope o tle o bone jaaka o tla itshelela ka kagiso. Gone jaanong, ke a itse gore go na le batho ba le bantsi ba ba nkitseng ka go loa, mme ga go le fa a le mongwe wa bona yo a ka tlang ka bosupi le fa e le jo bokananyana jwa gore ke bonwe ke loa mang, kae, leng, jang. Selo sengwe se se ntswelang molemo ka kgang e, ke gore fa batho ba re o a loa ba tshamekela kgakajana nao, ba boifa le go go kgopisa ka ba re o tla ba dirakanya dilo." Kgang e ya simolola go rothela mo bobokong jwa ga Pula, a lemoga gore go na le pharologano e e kana kang fa o le selo se batho ba se kayang le fa batho ba go phara ka sona fela. Mosadimogolo a tswelela, a ntse a keketega ka ditshego: "Se se mpolaisang ditshego le go feta ke gore tota le Mmamoruti fa le, ke mongwe wa batho ba ba nkitseng ka boloi mme fa a tla go araba mogala, o kgona go tsenelela ka kwa phaposing e e kwa teng, a bo a tswa a sa tlhagelwa ke sepe."
Moruti Nteso e ne e le molwetse yo o lwalang a ntse a tsamaya. O ne a bolawa ke malwetse a semphato seraro e bong pelo, sukiri le kgatelelo e e kwa mankalengkaleng ya madi. Ka jalo o ne a sa tshwanelwa go aga a utlwa dikgang tse di utlwisang botlhoko. Ba ba itseng botlhoko joo go gaisa nna le wena, ba re go tle go diragale gore bo fitlhe mo maemong a gore motho wa teng a gapelesege go itlhaba ka lomao letsatsi le letsatsi. Bana ba gagwe go fitlha mo mokgapheng o ba ne ba santse ba itshotse sentle kgotsa re ka re rraabo a itse jalo, ba ise ba ke ba dire sepe se se ka tsogang se etegeleditse rraabone ditlhabi. O ne a ipela ka bona tota. Lakabane jaaka re itsisitswe, e ne e le mongwe wa borramelemo ba ba tlhageletseng ka magetla kwa Thabantsho. Lerato ene o ne a ithutela borutabana kwa koletšhekatiso ya Soweto. Mmamoruti o ne a na le bokoa jwa go tlotlomatsa bana ba gagwe thata mo godimo ga bana ba batho ba bangwe, a lebala fa go tle go twe 'o se bone kgori go rakalala godimo go ya tlase ke ga yona'. O ne a ba dimofatsa thata moo a neng a sa tlhokomele gore o ba direla kgogedi e e seng monate. Ka gale e ne e tle e re fa moruti a re o leka go mo gakolola, a mo fetole ka mabela a re: "Kana fa o le motsadi mme bana ba gago ba go tlotla ka ditiro le maitsholo o tshwanetse wa dira eng, o didimale fela? A ke phoso fa motho a ipela ka bana o ba tsetse?"
Mafoko a a latelang a ne a buiwa ke mang mo kgang e o sa tswang go e buisa: i. "Dumela ngwana wa moloi" ii. "Ke kopa maitshwarelo fa ke go tlhapaditse ke re o moloi" iii. "Ba gago ba ba nang le maitsholo ba kae mo sebakeng seno?" iv. "Ga ke itse gore ke selekwa ke dijo kgotsa ke moapei wa tsona". v. "Mmawena, ke ne ke mo rata" . vi. "Mosimane wa gagwe ke yo o mo tlalelong". vii. Lo se okomele se se mo teng tlhe ke a lo rapela. viii. "E re o tshwatshwaeditswe ngwanaka tlhe, ke a go rapela". ix. "Ke mmatla a le matsatsankotsanko, ke batla ba mo dire mpaola". x. "Le gale fa o sa tlhole o mmatla o se mo latlhele kwa thothobolong, o mo latlhele mo sehubeng sa me".
"Ee, ke gakologelwa sentle, moletlo o le o jeleng kwa gae e ne e le wa letsatsi la me la matsalo." "Ke a itse, kana o ne o fetsa dingwaga di le kae?"
"Ahee! ke gone ke tlhaloganyang papiso e le ya gago ya dikgogo." Ke Kolokoti yoo.
Fatima wa mosetsanyana o ne a reeditse ka tlhoafalo, a galela maina-ka-ena, e kete le ena a ka bo a kile a nna le maitemogelo a bolelwang. Yo o nang nae a tswelela: "Letsatsi pele ga re boela gae, motho wa me a mpha mpho e e neng e phuthetswe ka sephuthelo sa mekgabiso ya malomo a a mebalabala. Sephuthelo seo se ne se ka lekana le letlojana lwa mokgwaro ka bonnye. O ne a nkopa ka boikokobetso gore ke se ke ka bula mpho e pele ke fitlha kwa gae. Ka bolawa ke magalamasuge a go rata go bona se se mo teng mme ka kgona go itshoka, ka raelesega mme ka fenya, ka kgona go nna pelotelele. Re ne ra tsoga re palama phefo go boela gae ka le le latelang. Diura di le nne tse re di fofileng, mo go nna ya bo e kete dingwaga ka ke ne ke fela pelo gore re tla fitlha leng, ke fete ke bule mpho ya me." "Sa ntlha fela fa o goroga kwa phaposing ya gago e nnile go e bula ke a itse, le nna jaanong ke fela pelo go utlwa gore e ne e na le eng ka mo gare." Fatima yo mogolwane a re tswee! Matlho a gagwe a gelela dikeledi. A ubuga gape, a lebega jaaka motho a bona selo se se kgakala. A bonala jaaka motho wa maikutlo a a ileng le naga, a thikhitha tlhogo pele a ka re: "Ee nnaka, ke ne ka e bula" a thikhitha tlhogo gape "ke ne ka e bula mme ka idibala." "Wa idibala? E le gore go na le eng ka mo gare?" Mo boemong jwa go mo araba ka molomo, a tsenya seatla mo kgetsaneng a ntsha mpho e a ntseng a bua ka yona. E ne e le letlojana la bonnye jwa go lekana le la mokgwaro le betlilwe ka logong ka matsetseleko a ke iseng ke a bone, modiro wa lone o ne o tshwana sentle le wa lekese la baswi mme mo godimo ga sekhurumelo le takilwe sefapaano. "Tshwara o iponele ka a gago matlho, ke eo mpho e ke neng ka e fiwa ke Fernando. Fernando yo ke mo ratileng ka pelo le mowa otlhe wa me."
"Mma, ke dirile eng?" "Ke molelo wa selo mang o ke tshamekang ka ona?" "Ngwanaka, motse otlhe wa Monyakeng o na le kitso ya gore o sianakaka le Fatima, gape ona motse o, o itse fa mosadimogolo Boingotlo a di titiela, e le moporofesara wa tsona."
Bomba a fetola jaaka motho o ka re o ntse a solofetse potso ya mothale oo, "A o raya ka ga boloi jwa gagwe?" Pelafalo a okaoka, pele a dumela ka tlhogo. O ne a itse sentle gore ga se ga Bomba go ja modikologa fa potso e tlhamaletsele le gale go ne go diega go tlwaelega gore go na le motho yo o jalo. "Ke raya jalo Bombas".
Malatsinyana fela morago ga foo, mmamoruti a amogela kitsiso ya gore mosetsana o beleseditswe. Fa a boa kwa mogaleng, a inanatha a batla mabakanyana a go fora moruti ka gore ke ka ntlha ya eng mosetsana a tla gae. Moruti a lemoga ka bonako gore fa gone o a tsiediwa, a mo tlhaba ka matlho a a hibidisitsweng ke kgalefo pele a re: "O beleseditswe a ke re?" "Nna ke tla e tlamparela ka fa bogaleng, ga ke na ngwana yo o tla kgarakgadiwang jaaka lekgalagadi! Ka moso ke tsoga ke phakelela gone kwa Gauteng koo, ba tla nkitse sentle!" Moruti a leka go mo iletsa, le gale a tlhokomela ka bonako gore maiteko a gagwe a tlile go itaya sefoletse jaaka tlhobolo ya boijane. Ka gale e ne e tle e re fa mogatse a tshameketse sentle mo metsing e bile a tsentse mmele mo dikataneng tsa marata-go-lejwa, moruti o ne a tle a mo utswe ka letlhabaphefo jaaka a tswa ka tsela ya segotlo pele a re: "Se gate mmampitla wa me."
Moruti a mo leba ka monyenyo o o tletseng kgalo pele a tlaleletsa a re: "Dilakabane dilakabibi, dinoga tsa kwa nokeng." "Ga ke kgathalele gore o mmitsa jang, fela o sala go nna wa me yoo." Moruti a tswelela "Mmaetsho, wa itse o nkgaotse leleme ke ise ke fetse go le dirisa. Sekao se sa me se maleba tota, yone Lakabane eo ya gago, lakabilakabibi eo ya gago, ga ke itse le go se etsa selo seo sa gago. Ke raya ene morwao yo o mo ikantseng. Ke dumalana nao gore motekwane e ka nna wa motho yo o pegilweng, se se botlhoko ke gore batho bone fa ba di lotlega ga ba kitla ba di baya jalo, ga ba kitla ba re mongwe jaana yo o sa itseweng o tshwerwe ka motekwane. Se ba yang go se eteletsa kwa pele ke leina la me." Ba ile gore Lakabane Nteso wa rramelemo, morwa moruti Nteso, ga go ka moo leina la me le ka efogang go tladikwa ka seretse. A hupa galase ya metsi go se nene pele a tswelela, "Go ntse jalo ka gale fa o buetse ruri ka bana ba gago,o rata batho go bua ka bone. Sebe sa phiri ke gore fa motho a dirile bontle batho ba bua bone bontle boo fela; ga ba kgabise ka bontle jo bo feteletseng; mme fa o dirile bosula gone ba tla kgabisa gore go sale go le mebalabala jaaka tšhese e thuntse ka dikgakologo." Mmamoruti a mo tlhokela puo sebakanyana. Moruti a tswelela: "A ga o itse gore bana ba otlhaiwa ka ntlha ya maleo a batsadi ba bone?" O tota o sa buise Beibele mmaabo gonne fa o ne o dira jalo o ka bo o itse kwa ntle ga go bolelelwa. Mmamoruti a thunya ka lentswe le le tletseng tšhakgalo a re: "Wena ke mang yo o kileng a go otlhaya ka ntata ya maleo a ga mmaago?" Go ne go setse go kgabagantse dikgwedi di le mmalwa moruti a feleleditse go utlwa mogatse a mmuisa ka mafega jalo, o ne a setse a batla a lebetse le gore kana o nyetse mosadi wa tshôbolo, a gakologelwa ka bonako: "Mosadi, o a bo o simolola, mme o kile a leofela mang?" A ke re ke wena o tlhoileng mme o mo tlhoetse go go kgalema, a kgala yona mekgwa e ya gago ya go ithorisa thata le go dimofatsa bana ba gago. Gone jaanong e bile o rutile le bona bana ba gago gore mme ga a siama." "Ke ba rutile leng? Ke ba rutile leng? O se ke wa nkwela godimo, ga ke...!" "Ga se nna Nteso ke tla go gakololang gore o ba rutile leng, potso eo ya gago e ka fetolwa ke wena ka nosi fa o ka ntlhalosetsa gore fa mme a nna kwa Klipspruit mme Lerato a tsena sekolo kwa Soweto, go tla jang gore a se nne le nkokoagwe? O bone go le botoka gore ngwana a nne kwa matlong a difolete tsa madi a mantsintsi? O mo reile wa re mme o ntse jang?" Mmamoruti a tlhoka molomo ntswa a o rwele.
Go tloga ka motsi o morwa Nteso a hularetseng lefatshe le le ka kwano, ya nna semphete ke go fete kwa gagwe. Batho e le ba ba thibang letsatsi kwa lapeng la gagwe. Batho ba nyeuma, go se fa motho a ka gatang teng. Go le batho ba methalethale, ba bangwe e le ba losika, fa ba bangwe e le ba kereke, bangwe e le bathusi fela ba baithaopi fa bontsintsi e ne e le bomaratahelele, diphuduhudu tse di thamotelele tse di ka dikang di batilwe ke melamu e sa di lebana. Maikutlo a phuthego eo ya batho le ona a ne a farologane. Ba bangwe ba dumela fa moruti o sule leso la Modimo, ba bangwe ba re ke bolwetse, fa bontsi bo ne bo dirisa tshupatshupa-baloi ya bona jaaka leina la yone le kaya. Kwa ga mosadimogolo Boingotlo, ga tsoga ketsaetsego. Mosadimogolo o ne a simolola go amogela megala e e boifisang le go mo tlhapatsa seheitene tota, go twe ke ena a itseng se se dirageletseng moruti. Baletsi botlhe e ne e le ba ba mo latofatsang ka gore o na le seabe mo lesong la ga moruti. Ba bangwe ba ne ba boifisa ka gore ba tla maula ntlo ya gagwe ka molelo. E ne e re fa a ntse a le nosi kgotsa a na le bana ba gagwe fela, o ne o ka mo utlwa a ngongorega a re: "Naare Nteso o ntekelang? Ke tshelwa ke madi a kgofa e le fa ke dirile eng tota? Kana go utlwisa botlhoka jang fa motho a itse gore ga a na molato, mme lefatshe lotlhe lona le go lebile ka matlho a mahibidu a tatofatso."
"Ga ke Pela wa gago nna, feta o ye go bolelela Bomba gore ga a botlhale go nkgaisa, o bo o mmolelele gore o ntse o le esele ya me malatsi a le mabedi le masigo a one." Fatima a tlala dikgapha matlhong pele a re: "A ke one mokgwa o o siameng wa gago..." Pelafalo a mo tsena ganong ka mafega: "O itse eng ka mekgwa e e siameng o le ngwana wa moloi? Ga ke itse le gore o santse o letile eng fa, 'tsamaya o ye gaeno, o tloge fa, a e ye!" Fatima wa batho a phuthaphutha a boela gae. Fa a le mo thekesing, batho ba ne ba gakgamatswa ke go mmona a tshega a le nosi. Go bonala gore go na le sengwe se se mo kgotsofaditseng le fa Pelafalo ene a ne a sa rate a ka mmona a itumetse. Foo gone ke a ikana, ke ba me jaanong, le nna ke tla dira se ke se ratang ka bona, kana go tle go twe, o se tshege yo o weleng gonne maraledi a sale kwa pele, ra tla utlwa kwa teng...
Lakabane a tswelela: "Le gale ga se bana ba baruti botlhe kgotsa bommabaruti botlhe ba ba jalo. 'Auleidi' o na le mokgwa o wa go re dimofatsa thata mme seno se re bakela kgatelelo e e sa tlhokegeng."
Mo malatsing a se kae, Labakane o ne a kile a tla kwa go rraagwe mme a mmolelela gore o buisitse Beibele yotlhe, mme rraagwe a ka mmotsa sengwe le sengwe go netefatsa seo. Mo boemong jwa go mmotsa potso e e tswang mo Beibeleng, a mmotsa ka meriri e e ntseng e le malepelepe e ka gore tumalano e ne e le gore le yone e segwe. Lakabane o ne a kile a mo fetola ka botlhale jo bo sa solofelwang a re: "Yona Beibele e o rileng ke e buise, ke yone e nthutileng gore meriri e meleele ke selo se se siameng kgotsa ke nopole boMoshe, Samsone le Absalome? A o itse gore meriri ya bone e ne e ntse jang?"
Fatima wa mosetsanyana a gakwa ke mafoko e tswe a batla go botsa potso: "Ke mpho ya mofuta mang e? Gone e kaya eng, a o ka ntlhalosetsa?" "E bule o tla iponela karabo." O ne a e bula mme a batla a idibala ka nosi fa a latlhela matlho mo go se se ka mo teng. Go ne go na le pampitshana e tshweu, e e kwadilweng ka makgethe ka setlanyi. Ditlhaka tsa teng di le bohibidu jwa madi mme molaetsa o buisega ka gore: "Tsela e, ga e sa tlhole e tswelela pele Fatima moratiwa wa me ka gonne go tloga jaanong o na le twatsi ya HIV/ AIDS." Fatima wa mosetsanyana a tlhoka molomo a ntse a o rwele, a gaelelwa ke puo e tswe a ne a e itse ka bokgeleke, yo mogolwane a ipipa sefatlhego ka diatla. Go ne go sa tlhokege gore a ka mmotsa gore o ne a ikutlwa jang fa a lebane le molaetsa o o jalo mo matlhong, o ne a kgona go ikakanyetsa fela jaaka nna le wena. "A o ne a bua nnete tota?" "Mmawena, wena ga o itse sepe. Ke ne ka fetsa dibeke di le pedi ke itlhoile, ke sa ithate, ke itshisimoga, ke itena, ke ipotsa gore kana ke ne ke tsenwe ke eng gore ke wele mo mathateng a a kanakana. Ka simolola go ikgogona le go tswa mo bathong ka ntlha ya se se njang ka mo teng, ka bopama." "Go ne ga diragala eng morago ga dibeke di le pedi?" "Mme le rre ba ne ba kgona go lemoga gore ga ke sa tlhole ke le ngwana yole wa bona yo ba mo itseng, ba bo ba nkisa kwa ngakeng kgatlhano le maikutlo a me." MmaGovendor a ntsha setshegonyana pele a botsa a re: "A o a itse gore ngaka e ba neng ba nkisa kwa go yone e ne e le mang?" "A mme ke motho yo nna nka mo itseng?" "Ke Faruk Govendor, yo e leng mogatsake gompieno. E ne e le motho yo o siameng thata, a itse puo e e rotloetsang. Ke ne ka kgona go mmolelela sengwe le sengwe, fela ka se ka ka mo supetsa letlojana le. O motho wa ntlha go bona letlojana le. O ne a ntsaya madi mme a a romela kwa baitseanapeng. O ne a neela letlha la go tla go tsaya dipholo tsa boitekanelo jwa me. Se e ne ya nna khupamarama ya rona fela re le babedi." Fatima wa mosetsanyana a sala a maketse, a lebile yo mogolwane fela mo matlhong. Yo mogolwane a tswelela: "Motsing o ke neng ke ya go tsaya dipholo, mangole a ne a gana go rwala mmele wa me. Faruk a nkgatlhantsha ka monyenyo a santse a tsena fela kwa kgorong, a nteba mme a re: 'Negative', a ntlamparela, ka bo ka kgona go utlwa le pelo ya gagwe fa e betsa tota. Ka lela selelo se ke iseng ke ko ke se lele mo botshelong jwa me. A ntlamparela gape mme a nnaya legetla la gagwe go lelela mo go lona. Jasana ya gagwe e tshweu ya tiro yona, ka e dirakanya dilo ka dikeledi. Mmawena, ke ne ke sa dumele se ke se utlwang, tšhono ya bobedi ya botshelo!" "O ne o ikutlwa jang jaanong fa o setse o itse maemo a gago a pholo?" "Ke ne ke ikutlwa e kete ke ne ke sule mme ke tsogile mo baswing. Go tloga motsing oo, ngaka Govendor a aga mo go nna, a se tloge mo ditorong tsa me. E ne e kete ke ene yo o nneileng tšhono e ya bobedi, ke mmona jaaka mothatayotlhe mme ke ipotsa gangwe le gape gore ke tla mo leboga ka eng." "Jaanong o ne wa feleletsa o mo diretse eng?" "Ka letsatsi lengwe ke ntse ke itsamaela mo toropong, ka mmona. Le ena a mpona mme ya nna ena yo o ntumedisang pele, a mpotsa gore go ntse go tsamaya jang ka botshelo. Ka mo itekodisetsa ka boikanyego jotlhe jo ke neng ke na le jona ka nako eo go supa ditebogo tsa me." "O ne a reng, a ko o mpolele tlhe?

'Rre X' ga a ka a kgotsofalela tshwetso ya ditsala tsa gagwe ya go mo kganela ka a ne a ipona a dira se se matshwanedi jaaka monna. O ne a sa bone tshiamololo epe fa a ka ba ja basadi ba ba dirang dilo tse di maswe jaaka tse, ga ba a tshwanelwa go tlogelwa fela go twe go tshabiwa molao. Le fa go ntse jalo, mongwe wa ditsala tsa gagwe a mo lemosa ka moo molao o dirang ka teng, segolo mo malatsing a segompieno. A mo tlhokomedisa gore, ka dinako dingwe o ka iphitlhela o bonwe molato e tswe o ne o re o dira bontle. A mo lemosa gape gore, ledi lengwe le lengwe le na le difatlhego di le pedi. Kwa bofelong, 'Rre X' a tlelwa ke kgopolo e e botlhale, a ntsha selulafounu ya gagwe ya botegeniki jo bo kwa godimo, e e kgonang go tsaya ditshwantsho tsa mmala o o tlhakileng e le tota. A ba tleketla ka khemera fa ba ntse ba nnetse mabole jalo. Morago a tobetsa dinomoro tsa megala ya babegadikgang botlhe ba a neng a kgona go ba fitlhelela. Jaaka manong a utlwetse setoto, ka ponyo ya leitlho ke fa babega-dikgang ba setse ba re palakata ka ditlamelwana tsa bone tse ba di ikantseng. Ba ne ba emetse seyalemowa, bangwe ba tlhaga kwa makwalodikgang a le mabedi kgotsa mararo. Magatwe a re le ba thelebišene tota ba ne ba sa salela kwa morago. Letsatsi le le latelang, ba tsoga ba tlhageletse mo tsebeng e e ka kwa ntle ya lekwalodikgang la letsatsi le letsatsi, e leina la yone le santseng le nkgakile mo sebakeng seno. Ka ditlhaka tse dintsho tse di nonneng sentle, go ne go kwadilwe go twe "DItLHong tsA gAgo DI KAe MMAMoRUtI?". Tota e ne e le a mabedi ka gore le lengwe lona le ne le rile "MMAMoRUtI KgotsA MMAntWA?" Ka bobedi makwalodikgang a, a ne a ngoketswe ke setshwantsho se se tlhagisitseng mo mekaloba e e kgokolosanang mo seretseng jaaka dikolobe. Jeremia Nteso le kwa a robetseng, o robetse a tlogetse nnete kwa morago. E ne e le gone mogatse a e bonang mme go setse go le thari ka gore se monna wa Modimo a neng a leka go se mo lemosa, o ne a se lemogile lomapo lo setse lo le mo tsebeng. Kana Nteso o ne a tlhola a buile gore fa o le motho-setšhabeng, bosula jwa gago bo tlhagelela ga masome-a-supa kwa godimo ga jwa batho fela. Lekgotla la kereke la mmiletsa kwa pitsong mme ga go a le tsaya nako ya sepe go fitlhelela ntlhakgolo ya kopano ka gore kgang ya gagwe e ne e na le bopaki jo bo feletseng, jo bo senang bana ba phefo, bo ne bo iponelwa ka matlho. Kana go ne go sa kgonege gore a ka iphemela kgatlhanong le tsheko e e mo lebaneng ka bopaki bo ne bo bonwe go ralala naga yotlhe. Mmamoruti a phuthaphutha a sa gadima kwa morago. Gape o ne a ka se gadime sepe ka gore go ne go se sepe sa gagwe se a neng a se tlogela kwa morago. E ne ya nna gore a tlhokomele gore tse di ipitsang ka ene mo ntlong, ke diaparo tsa gagwe fela. Difenitšhara, dijana le tse dingwe tsotlhe e ne e le tsa kereke mme o ne a tshwanelwa ke go di lesa di ntse fela jalo. O ne a simolola go katela diaparo ka mo dikgetsaneng tse dintsho tsa matlakala, a lela sa masisapelo. Fa a sena go di dira mebotwana jalo, a nyekanyekana le tsona go tswa ka segotlo. O ne a tswa ka segotlo sa ntlo ya kereke la bofelo mme e sa tlhole e le Mmamoruti, go itshaletse leina fela.
Bagasi ba Setswana ba ne ba re reta mo go tlhatswang pelo ba re: 'Bana ba ba tswang masimong a matala, bana ba ba kileng ba titiela Mmamokoto'. Re ne re apara botala mme re sa fenngwe pele phala ya bofelo e lela. Jaanong, ka letsatsi lengwe ga tlhopiwa setlhopha sa 'SA Black Xl..." "Black eng?" "Ga ke go tshwae phoso mosimanyana wa me, kana o belegwe ka ngwaga ofe?" "Ka l987 rra." "Ga ke go tshwae phoso le e seng kana dilo tse ga le di itse, bana ba gompieno. Fano re bua ka 97. Metlheng eo, re ne re tshameka kgwele ya rona kwa, mme ba basweu le bone ba tshamekela ya bone kwa thoko, le gale go a itumedisa ka gore tseo di fetile. Jaanong, go tswa kwa setlhopheng sa rona, go ne go tlhophilwe nna, Frelimo e bong rraago le rraagwe mosimanyana yole, kana ba re ke mang? O tshamekela Pirates mo sebakeng se mosimanyana wa teng. Naare leina la gagwe le nkgakelang. Ke tla le le gakalogelwa kgantele. Motsing oo re neng re tshameka le ba ba neng ba tlhaga kwa moseja mme ba bidiwa 'UK All Stars' motshameko wa teng o tshamekelwa ka fa mabaleng a 'Orlando' ka fa." Pula o ne a reeditse ka tlhoafalo le ka kgatlhego e kgolo. Maikutlo a gagwe a ne a setse a mo rutile gore o tlile mo mothong yo o tla mo amogelang ka diatla tsoopedi. Shoes a thadisetsa mosimane ka ga kgwele e rraagwe a neng a e mmopela ka go tlhoka bopelotshetlha mme ena sa gagwe ya nna go e atlantsha le letloa. O ne a tlhalosa fa batsomi ba talente go tswa kwa Amerika, ba ne ba le gone mme ba ne ba kgatlhwa thata ke nno eo. "Ba ne ba e tshwantsha le e ba reng e kile ya nosiwa ke 'Puskase' ka 953 a le kwa setediamong sa Wembley. Nna tota ke ne ke sa kgatlhwa ke tsela e ke nositseng nno eo ka yone, kgangkgolo e ne e le tsela e Frelimo a e bopileng ka teng. Ke e bone fela e setse e le mo dinaong tsa me, rraago o ne a sa ikgopolele mosimanyana wa me. O ne a itse gore kgwele ke motshameko wa setlhopha. "Banna ba MaAmerika ba ne ba dira dithulaganyo tsa gore ke ye go tshameka kwa teng. E rile ke tloga, ka bolelela rraago gore ke utlwa go twe kwa Amerika go tshamekelwa madi a a olelwang ka ditlatlana. Ke ne ka mo solofetsa gore motsing oo ke boang, ke tla mo direla selo se segolo thata, sengwe se a se kitlang a se lebala. Kae koo? Motsing ke boang ka fitlhela setlhopha se thubegile mme rraago e le mongwe wa ba ba tseneng ka lenga la seloko, le gompieno ke santse ke re fa nka mmona a tlhagelela ka fa, ke tla se mo direla." Maseko yo ka nako yotlhe a neng a ntse a rokile molomo, a tswa puo: "Se direle mosimanyana wa gagwe ke yo, o mo tlalelong. Ke jaaka ke mo tlisitse kwano go wena. O tlhola o ntlhodiile ka gore o eletsa go direla Frelimo se segolo, dirisa tšhono eo mo mosimaneng wa gagwe ke yo. Pula a tlhadisetsa rre yo ka ga maemo a a sa jeseng di welang a o iphitlhelang a le mo go ona. Kwa ntle le go okaoka, a bolelela Pula gore o tla mo naya bonno jo bo sa duelelweng mo ntlong ya gagwe go fitlha a weditse dithuto tsa gagwe. Boitumelo jwa ngwana wa batho ba penologa, ope a se tlhole a re ka moso, koloi ya tswa ka ponyo ya leitlho go ya go tsaya merwalonyana ya gagwe. O ne a sebela kgaitsadie gore o bone bonno jo bo jesang tse di itumedisang, manobonobo a ena a iseng a ko a a bone. Fatima ga a ka a dira seo se wena mmadi o setseng o se akantse. Ga a ka a ineelela le kgaitsadie, o ne a lala kwa ga Mphahlele fela jaaka maabane. Mo mosong wa le le latelang a tsoga a botsa Pelafalo: "Pela wa me, a o santse o nthata?"
Fa a sena go inanatha jalo, a baya mogala fa fatshe mme Lakabane a leba ditsala tsa gagwe ka tenego e e seng kana ka sepe, pele a re: "Ke mosadimogolo, o mpolelela ka moo ke sa tshwanelang go apara dijini le diteki ka teng ka gonne ga di a siamela motho wa maemo a me. Akanya fela, ke yona tsela e motho o godisitsweng ka yona ya go tlhola a ikgamile ka dithai, nna jaanong di ntapisitse. Ke tshwanelo gore motho a tshwanelane le batho ba a tsamayang le bona."
Jaanong fa go ka diragala gore a swele fano gone..." "Sššš, se buele kwa godimo o kae motho wa rona ga a ise a thulamele." 'Sigo joo a lala a sa bo bona boroko. A khidiega, a balabala ka pelo a ntse a re: "Naare ke ne ke tsenwe ke eng, naare ke ne ke tsenwe ke eng tota?" Letshanyana la boroko la mo fitlhela mme a tlelwa ke toro. Mo torong a ipona a apaere dikata tse di mantabolatabola tse di tlhabisang ditlhong. Di le leswe moo di neng di phatsima, di mmolaisa dinta tse a neng a leka go di runa mme a sa kgone. E rile a santse a leka go ithuna dinta jalo, a bona bana ba bogolo jwa palogare ya dingwaga di ka nna lesome mme le ka palo ba ka nna lesome. Bana bano ba ne ba opela e bile ba bina ka botswerere jo bo tseisang manya. Le fa ba ne ba opela ka maatlametlo jalo, mafoko a kopelo ya bone a ne a sa wele A lo a mmona. Yelele!!! A lo a mmona. Yelele..."
Mo Sontageng o le wa gore Pelafalo a buledise Fatima, o ne a batla a bua sengwe se se sa jeseng monate fela a kgona go itshwara. Kana ke eng se a neng a batla a se bua? Kana e nnile mang motho wa ntlha wa go leba Fatima mo matlhong le go mmolelela fa e le ngwana wa moloi? A o santse o gakologelwa gore Fatima o ne a rakana kae le motho yoo? Go sengwe se Fatima a neng a se tlhoboga gore a somarele seriti sa gagwe. A o ka se bolela? Fatima e ne e ntse e se motho yo o ratang go tlalatlala fela go nnile le sengwe se se neng sa dira gore a ikgogone, a iphitlhele batho. Re thadisetse ka ga sona. Go dilo di le mmalwa tse di neng tsa ngokela Fatima Govendor kwa go Fatima wa ga Boingotlo. Neela di le pedinyana fela. Leina la ga mogatsa Fatima Govendor e ne e le mang. Rre yo o ne a dira tiro ya mofuta mang? Fatima Govendor e ne e le MoIndia fela se se gakgamatsang ka ene ke gore o ne a itse le go bua Setswana sentle. O se ithutile kae, bolela. Ka popego o ka tlhalosa Fatima Govendor e le motho yo o jang? 0. Ka botho gone o ka re o ne a ntse jang? . A o ka tlhalosa ka boripana mokgwa o Fatima Govendor a godileng ka one? 2. A o santse o gakologelwa lelapa le Fatima Govendor a neng a le direla? 3. Fatima Govendor o rile o simolotse go direla lelapa leo a le bogolo jwa dingwaga di le kae?
"Ee, dumela mma." "Ke solofela fa o ntse o itshwere jaaka ke go itse ngwanaka, borokgwe bo ntse bo le motshetshe wa go kgaola ntsi le diphuka tsa yona..."
Fatima Govendor a nyenya pele a re "Mogatsake e bong Faruk Govendor, o dirile sebaka se se leele kwa bookelong jwa Moroka kwa Thabantsho, ke gone kwa re ithutileng Setswana teng." "Ga jaana le nna kae?" "Re nna kwa Durban, re ne ra tlogela Thabantsho morago ga go belega mawelana a a sa tlwaelegang." "Mawelana a a sa tlwaelegang ke a a ntseng jang?" "Ke kgang e telele tota, ga o kitla o e tlhaloganya ka bonako. Ke tla go e lotlegela ka nako e nngwe, kgotsa o ka e ipuisetsa ka gonne go mongwe yo o neng a kwala buka ka ga ona. Ke yona buka e ke neng ke e tshotse e le."
Ga garela mosadimogolo. Mma, ke dumalana nao ka botlalo." Ke mmaagwe Fatima yoo. Boingotlo ene jaaka gale, o ne a ntse a sa ikopise tlhogo ka ditlontlokwane tse. O ne a simolola go opela ntse a re: "Mosadi fa e se mmago le ka metsi a ka go fisa mme ntshware ke a robega ga ke robege ke mabela...."
Pelafalo a leba mmaagwe ka kakabalo, a sa tlhaloganye gore go diragetse eng se se tlhokang gore a e tlamparele ka foo. "Mma, a go diragetse sengwe se se phoso? Tota go diragetse eng?" "Ngwanaka, ga nkitla ke go lesa o wela ka bodiba ke bo lebile, ga se nna ke tla didimalang fela le fa ngwanake a tshameka ka molelo."
Ka a ne a sa kgone go ba tshwara fa a ba tebala a ba konopa ka matlapa a seheitane a re: "Bana ba ga Satane, ga lo na maitseo. E rile a sena go rialo, segakolodi sa gagwe sa re a lebe kwa morago mme a bona moruti a mo utlwa a mmotsa potso a re: "Ba gago ba ba nang le maitseo ba kae? Ba kae mo sebakeng seno ba gago ba ba nang le maitseo?"
"Go dira jalo ke go ikwetsa fela ka lengope, kana setso fa e se sa gago, o tla aga o dirakaka diphoso."
Pelafalo a ntsha setshegwana, o ne a utlwa fela gore seo ke motlae le fa a ne a sa tlhaloganye gore ke motlae wa mofuta mang ka gore a ne a tletse boitumelo. Bosigong joo a lala a bo bone boroko.
"A o ne o bua rraabo?" "Ee, ke ne ke bua mme e seng go bua fela, tota ke ne ke rata, go go kgala tebang le puo e ke go utlwileng o e bua malobanyana fa mme e se la ntlha ke go utlwa o e bua.
Tsholofetso ga e tlhabise ditlhong. E rile Maseko a latlha jokwe, a tsaya Pula go ya nae kwa 'Protea North'. Ntlo e ba neng ba fitlha mo go yone, e ne e le ya maemo a a kwa godimo moo Pula wa batho a neng a ba a ikutlwa e le mmotlana go gata lefelo le le ntseng jalo. Rre wa foo e ne e le monna wa Motswana, Pula o ne a sa dumele. E rile ba leba mo tseleng e e tsenang mo jarateng, mong wa ntlo a bo a setse a lemogile koloi ya ga Maseko mme a ikatametsa "Bricks!" ga goa mong wa ntlo: "Ao 'Dancing Shoes' bona gore ke tsamaya le mang." "Mong wa ntlo a atamela sejanaga, a leba Pula o ka re o rata go mo gakologelwa: "Frelimo! Nnyaa, Frelimo a ka se nne kana, o mang wena o tshwanang le Frelimo jaana?" "Ke ngwana wa gagwe." E le lantlha mo dingwageng tse di utlwalang, Pula a ikutlwa a ipela ka rraagwe. Ka boitumelo jo bo senang bothibo, 'Dancing Shoes' a tlamparela Pula pele a re: "Jirrrr jong, ga ke itse gore nka reng' tlang re nneng kwa tlase ga setlhare kwa gore ke utlwe gore la re go diragala eng totatota. O a itse e kete ke a lora: "Thandi, re tlisetse senotsididi foo!" Banna ba bararo ba nna ka fa tlase ga setlhare. Go ne go tlotla Dancing shoes fela. A itumetse la go itumela.O ne a ba lotlegela ka moo a tshelang botshelo jwa manobonobo ka gone, mme a e ritela ka go tlhalosa gore ke ka ntata ya rraagwe Pula gore a bo a le mo maemong ao. Pula a botsa: "E le gore Rre o go thusitse jang gore o tshele botshelo jo bo manobonobo jaana?" "Reetsa fa wena Frelimonyana, re ne re tshamekela Pimville United Brothers. Baemanokeng ba rona ba ne ba re rorisa ba re re bo The Skom Boys'.
Mmamoruti o ne a le botlhale thata moo a neng a tlhaloganya sentle gore fa o batla go ja motho o bo o mo sadisa ka monwana o mogolo fela, gone ga o a tshwanela ke go mo supetsa meno a ntšwa. O tshwanetse go itira meno-masweu polaya e tshega tota. Ka jalo o ne a itira yo o kgatlhegelang sengwe le sengwe se se amanang le mosadimogolo Boingotlo. Ka fa letlhakoreng le lengwe Pula ena a ngata mophato wa marematlou ka dinaledi mme a ikaelela go ya kwa Gauteng go ya go tsweletsa dithuto tsa gagwe. Se a neng a sa se rulaganya ke bonno. Ke gone foo boPortia Nteso ba neng ba bona phatlha ya go tsweletsa mokgaphe wa bona. Ba dirisa tšhono e go kgwa botlhole jo bo ntseng bo agile mo teng ga bona. Mmamoruti o ne a tlhaga a le mo setshwantshong sa motho a eleletsa Pula bontle. O ne a bo a ithaopa a re: "Mme Boingotlo, aitsane kgaitsadiake o nna le mogatse ba le babedi fela kwa Pimville, ga ba na bana, ke tla go tswela maoto, ke kopele Pula bonno kwa go bona." "Kana kgaitsadio, o raya..." "Nkgonne, yole wa logatadima, yo moleele yo o neng a le gone fano ka sejanaga sa mabaibai ka motsi wa phitlho." "Nnyaa, ke a mmona motho wa gaetsho." "Mme Boingotlo, lesa sengwe le sengwe mo tlhogong e ya me, ke tla baakanyetsa Pula sengwe le sengwe."
O ne a ise a nne mo mokgapheng wa go neela badimo marapo go kokona fa a tla utlwa mongwe a kokota mojako: "Mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng, Pelafalo wa me."
Morago ga malatsinyana a se kae, ga diragala gore ditsala tsa ga Lakabane di mo etele kwa a nnang gone. Ya re ba santse ba itisitse, ga tla gore Lakabane a ye kwa ntlwaneng mme a tlogele mogala wa gagwe mo sofeng. Kibiti yo o neng a rata metlae e bile a itse le go etsisa mantswe a batho, a tsholetsa mogala ka maikaelelo a go dira metlae fela, a itira e kete ke ena Lakabane. Mmamoruti a bua masaikategang a sa lemoge gore o ntse a sa bue le mong wa mogala. E rile a tswa kwa ntlwaneng, a fitlhela ditsala tsa gagwe di fetogile, di le bodutu, di le mo leba ka mabifi, segolobogolo Kibiti yo o neng a ngamotse dinko e kete tsa pitse ya mabelo ka ntata ya kgalefo. A leka go botsa gore go diragetse eng mme a tingwa puo, a tewa fela ga twe ga go sepe. E rile a ntse a re o a ba sala morago ka se se diragetseng, Kibiti a raya Kolokoti a re: "Monna, a re tsamaye." Mo tseleng a tlhalosetsa Kolokoti ka botlalo: "Mosadimogolo yole wa go swa a re o utlwa ka podi ya tsela gore mothaka yo wa gagwe o tsamaya le di-eng-eng-dikolobe-di-eng-eng. O re biditse ka mainaina a a tlhapatsang mme o tla duelela matlhapa ao ka mamina le dikeledi. Ke tla mo ruta batho nna ka gonne ene o paletswe ke go ithuta botho. Go mpontsha fa a ikaya e le motho a le nosi le balelapa la gagwe, ga a ise a bone motlholo." Kolokoti le ena o ne a utlwile botlhoko thata fa a utlwa mainaina, a ba biditsweng ka ona. Monna re tla tshwanelwa go loga leano la go utlwisa mosadimogolo yole botlhoko jo re sa mo ntsheng madi. E le gore o bona re ka mo dira eng monna?" "Nna ke akanya gore re mo utlwise botlhoko ka ene ngwana yo wa gagwe yo a ikgantshang ka ene fela ga ke itse gore re ka dira seo jang?" "Ke na le leano. A re batle mongwe wa basetsana ba le, ke raya Dora kgotsa Ouma, mongwe wa bone a mo khurumetse ka leru." "Eheeee, o ka re o a bua tsala. O tla welwa ke torio mme mmaagwe o tla lela botlhokotlhoko."
"Mmaetsho, kana ga ke nyatse fa o ipela ka bana e le ba gago, le nna ke ntse jaana ke ntse ke ipela ka bona, se ke sa se itumeleleng ke go ema mo marakanelong a ditsela ga gago, o letse serankure se se modumo o mogolo o raya batho o re: "tsialala, ngwanake o dirile sa goregore se se itumedisang" kana fa o dira jalo, o tla patelesega gore le motsing o ba dirileng se se tlhabisang ditlhong, o itsise setšhaba fela jalo. Fa o sa bolelele batho ka ga tse di maswe tse bana ba gago ba di dirileng, ntswa o ba tlwaeditse, gone ba tla ipolelela mme se ba tla se ipolelelang, se ka nna se se feteleditsweng, o tlhokomele mmaabo." Mmamoruti jaaka gale, o ne a lebile mogatse fela ka matlho a a sa bontsheng maikutlo, le fa nna le wena re itse sentle gore o ne a sa dumalane le tse moruti a ntseng a di bua. Moruti le ena o ne a itse gore jaaka gale, mogatse o a bo a sa dumalane nae, jaaka a ne a bona go le botoka go namela pele. "Gone jaanong, Lakabane ke morwaarona yo re mo ikanyang bobe, mme seo ga se reye gore a ka se pege motho mo sejanageng sa gagwe mme ya re ba fitlha mo maparegong a ditsela, maphodisa a ba phuruphutse mme go fitlhelwe motekwane kgotsa sengwe sa mothale oo mo sejanageng sa gagwe.
Motsing oo, a neng a tsoga a ya Gauteng, moruti a itsapa le go mo okomela ka ba ne ba sena go refosanya a a kabang ditsebe. Tota moruti o ne a sa rate a ya koo, le gale pelo ya mmamoruti e ne e setse e fetogile lentswetshipi. Pelo ya moruti e ne ya thelela pele a boifisa a re: "Fa e le gore o tla ya kwa Gauteng eo ya gago kgatlhanong le maikutlo a me, gone o itse gore o ipiletsa bomadimabe. O tla welwa ke maru ka tatelano mme ka moso wa bo o re o loilwe." "Moperesita, a ga o rere go ikgotsofatsa kwa kerekeng? Thiboga nna ke tsamaye." O ne a bua jalo a kgarametsa moruti ka mafega a a sa tlwaelegang. Lentswe la moruti la roroma go se nene pele a boifisa: "Nna o tla fitlhela ke fudugile, o tla fitlhela ke sa tlhole ke dula fa."
"A o tla lesa go ja modikologa mme o tle mo ntlheng? Kana nna ke buile dilo di le dintsi maloba le maabane, ke tla itse jang se o se tshwaileng ka pene e khibidu?" Moruti a tlatsa mosi ka mafatlha, a o betsa ka dinko pele a re: "Ke bua ka ga boloi jo ke go utlwileng ka tsa me tse pedi o latofatsa mosadimogolo Boingotlo ka bona, kana ga go a siama, ga go a siamela badumedi go tsamaya ba ngongorega ka dilo tse di sa reng sepe jaaka boloi. Mosadimogolo yoo wa Modimo ke mmona ka leitlho le lengwe, ke mmona e le motho fela yo o itshiametseng, yo o sa kgweng le nxa le motho. Ke mo tlhaloganya botoka ka gore re amogela mogala kwa ga gagwe. A o akanya gore fa e kabo e le motho yo o bosula go le kalo, o ne a ka re letla go amogela megala kwa ga gagwe, le gone ka kwa phaposing e e kwa teng, ya borobalo? Nna ruri go tla ntsaya dingwaga di le makgolokgolo go bona boloi jo lo bo bonang mo mosadimogolong yo wa batho. Mmamoruti a tlhoka puo, ga mo tsaya metsotso e le mmalwa a ntse a leka go kgobokanya mafoko a go fetola mogatse. Morago ga sebaka se se sa fediseng pelo, a re: "Mogatsaka, o ka re ga o a ntlhaloganya. Kana ke ne ke sa re mosadimogolo o a loa. Ke ne ke re batho ba re o a loa." "Mme fa e le gore ke batho ba reng jalo, wena wa reng?" "Nna ka re, re le batho re nne re ntshitse matlho mo dinameng."
"Se a nang naso, ke se ba bantsi ba se tlhokang. O na le botho. O na le maitsholo le molao mo ntlong ya gagwe, gape ga se motho yo o tlalatlalang le mebila a eta a akga leleme. Kana fa motho a feta mme le sa itse gore le ka kgwathana menwana ka ene le mmuamua, le mo tladika ka sengwe le sengwe fela se se gaufi, le tla re o a ikgantsha, o a ikgopolela kgotsa o a loa. Tseo tsotlhe di tsalwa ke tlhaka ya tshele fa e le babela. Ga ke tlhaloganye gore batho ba lefatshe tota le ntse jang. Motho yo o senang sekgopi le batho ga le mo kgatlhegele, le tsamaya le mo tladika, ke raya go mo tlamuka ka maswe otlhe." "Rraabo, kana ke ne ke sa rate re ka ngangisana ka kgang e. A maikutlo a gago e nne a gago, a me e nne a me." "Go siame, fela o tlhokomele gore a gago a se go wetse kwa moleteng o o fisang, o mang le mang a sa batleng go ipona kwa go ona." mathe le leleme, o ka re monwana le lonala, e ne e le baji ba tshwene mme ba ratana la o ka swa nka go ja.
A se bona se a neng a sa tshwanelwa ke go se bona. O ne a fitlhela letlojana le le betlilweng ka kota go etsa e kete ke lekese lwa baswi, mo sekhurumelong le takilwe sefapaano. O ne a le bula mme a fitlhela molaetsa o o neng wa sadisa mangole a gagwe a le borepurepu fa sethitho sona se elela ka mokwatla wa gagwe. Mmele otlhe wa gagwe wa tetesela. "Tsela e fitlha fa moratiwa Fatima, go tloga gompieno o na le twatsi ya HIV/AIDS." E ne e le molaetsa o o mo letlojaneng. Pelafalo a mo leba ka kelotlhoko pele a mmotsa: "Molato ke eng mosadi? O reng o pumpunyega sethitho o ka re o bone sepoko jaana?" Lerato ga a ka a kgona go mo fetola ka puo. Se a neng a se kgona ya nna go mo phaphaila ka logofi la dira-ga-di-bonwe, a mo tanya ka mabole, a tlhoka boitaolo, a mo ratha ka tlhogo gore kgodu e khibidu e elele mo diaparong tsa gagwe. A mo kakata lerama ka meno gore Pelafalo a bo a tlhabe mokgosi. Lerato a wela
Le ene fa a itharabologelwa, a tobetsa dinomoro tse di romelang mogala mo ntlong e e mabapi mme a ba kopa ka tsweetswee gore ba mmiletse mmaagwe ka gore e le kgang ya leso le botshelo. Fa mmaagwe a tsholetsa mogala, Lerato a botsa ka tlhamalalo fela a re: "Mma, ke goreng tota fa o ne o ntira jaana?" "Ke dirile eng nnana wa me?"
Bonolo o ne a bua ka matlho a a tsabakelang kgalefo e e kgatlhanong le semelo sa gagwe. Kae koo, Pelafalo a mo timola bogale ka bonolo le gone: "Go siame, go tla tsamaya nna', mme o tlhokomele gore ke itsamaela le ka fenitšhara ya me. Ke go tlogela le tshegaingate yo o se nang sepe yo mo ntlong e e lolea e." "A e nne modiga tlhe kgosi ya gaetsho, go siame mosimanyana ga a kitla a nna le rona fa e le gore go kgatlhanong le maikutlo le thato ya gago..."
Kakabalo e e bonagetseng mo sefatlhegong sa ga Pelafalo e ne e santse e saletse fa a botsa: "Mma, e le fa nkoko Boingotlo o titiela eng, ke eng se o reng ke moporofesara wa sona?" "A ruri ga o itse sepe kgotsa o itlhaoletse go itshela moriti o o tsididi ngwanaka?" "Go itshela moriti o o tsididi, ga se Pelafalo yoo, ga ke itse gore o buang ka ga eng, ke batla go itse gore nkoko Boingotlo o titiela eng se e bileng e leng moporofesara wa sona." "Ke moporofesara wa folaing-sekwata ngwanaka, ke mongwe wa ba ba namelang mafeelo thete e ralala ba eta ba tsamaya dikhonforense tse di tsitsibanyang mmele." "Mma, fa e le gore o bua ka gore nkoko Boingotlo o a loa, gone o gatisetsa fela mo go se ke setseng ke se utlwile makgetlo a sena palo, mme ga ke se dumele le e seng. Ke itheile ka re gongwe o tlile go bua sengwenyana se se ntšhwa, sengwe se ke simololang go se utlwa. Kana le fa go ka tlhagelela bosupi jo bo feletseng jwa gore mosadimogolo o tota a loa, ga ke bone ka moo go ka nkamang ka teng. Nna ga ke ratane le ene ke ratana le Fatima." MmaPelafalo ga a ka a rata thefosano eo ya mafoko, le gale ka ntata ya go tlhoka bosupi jo bo feletseng, jo bo mo mpaananeng tebang le go loa ga mosadimogolo, a itlhaolela go e ritela ka a a reng: "Go sa le monate ga jaana go sa nkutlwelele, go itirela boithatelo o ka re ga o ngwana ke mo tsetse. Fa o setse o le mo tlalelong e e se nang bothibo gona, o se ka wa bo wa tla go nkatlhamela." Morago ga fao, a tswa, a thubaganya setswalo ka mafega moo dipota tsotlhe tsa ntlo di neng tsa ikoma go phatlhoga. Pelafalo o ne a itheile a re go tshwara boroko e tla nna tiro e e bonolo jaaka gale. Kae koo? A lala a rototse matlho, a itsalantse le merubisi, a menoga a khidiega o ka re seboko se memerwe ke ditshoswane. La bofelo a tsaya tshwetso ya gore a nne ka marago mo bolaong mme a simolole go ja marapo a tlhogo. O ne a itse kwa ntle ga go ranolelwa gore jaanong o fitlhile mo ditsela di aroganang teng mme o tshwanelwa ke go itlhaolela e le yosi fela. O ne a patelesega go tlhopha mmaagwe yo o mo tsetseng, yo o mo godisitseng ka pepetletso le lerato lotlhe kgotsa mosetsana yo o ratwang ke pelo ya gagwe, mosadi wa isago ya gagwe. O ne a akanya ka ga tsela e mmaagwe a e mo tsamaisitseng go tloga boseeng go fitlha gompieno a setse a ipona e le monnanyana yo ka moso a tla tsogang a ya kwa yunibesithi. O ne a akanya ka mo gongwe a ka bong a sa fitlhelela tse a di fitlheletseng fa e ka bo e se ka matsapa a ga mmaagwe. Ka mo letlhakoreng le lengwe a akanya ka ga isago ya gagwe e a ikaelelang go e baya mo diatleng tsa ga Fatima. O ne a setse a ithutile Fatima sentle e bile a itse gore ka moso o tla mo tswela mosadi-tia. O ne a tlelwa ke kakanyo ya go ba rata ba le babedi jaaka o ka re ga go diragale sepe, le gale a tlhokomela ka bonako gore go dira jalo ke go ijesa dijo tsa ditoro fa e le gore bobedi joo jona ga bo utlwane. Ga go a ka ga gakgamatsa fa letlhabaphefo la kwa gaabo Bomba tsala ya gagwe ya go tshega le go tlhonama, le kokotwa thete e ralala. "Ke mang jaanong mo gare ga masigo jaana?" "Bomba, ke nna. Ke Pelafalo e bile ke nna fela nka go tsosang mo gare ga mpa ya bosigo jaana."
"Lengwe la malatsi a o tla tshwanelwa ke go tshwenyega." Ke Fatima yoo.
Fa a fitlha mo tseleng, a tsielega, a ipotsa gore a ka itlhophela ntlha efe ya tshupantlha. E ne ya nna gone a simololang go lemoga gore ga a na ba lesika mo Foreisitata. Ba ne ba seyo gotlhelele ba ba amanang le ene ka madi le ka kgomo. O ne a tlalatlala le mebila a apaapa, a sa itse gore a ka tsena kwa ga mang yo o sa bonang lokwalodikgang. Batho ba ne ba mo sisimoga. Ba ne ba mmitsakaka ka maina fa a re o atamela matlo a bona. O ne o ka bona fa a re o atamela ntlo e e rileng, go tswalelwe setswalo ka bonako go twe, "Tswalang ka bonako Mmadifeisi ke yoo". Bangwe ba ne ba mmitsa Mantwa ya Sumo fa bogolo bo ne bo mmitsa Mantwa wa go ka lwa le dipôô'. E ne ya nna gone a lemogang gore fa motho o le mo tlalelong, ga go motho yo o go kgatlhegelang le yo o go kgathalelang. O ne a ipotsa gore go feletse kae ka bomme ba le ba merapelo ba e neng e tle e re fa a bua mo phuthegong, o utlwe ba mo thelela lošalaba ba ntse ba re "Seo ke ntlha tota" le fa a ntse a bua dilo tse di sa siamang. Pelo ya gagwe ya hibila fa a lemoga gore bangwe ba bona ke bona ba gompieno ba mo sisimogang le go mmitsakaka maina. Letsatsi le ne la be la wela ka kgala ya bophirima a nnetse go ebelakaka jalo le mebila. Kwa bofelong a gakologelwa gore kana ba kwa ga Boingotlo ga ba itse gore o ba tlhoile. O ne a itse gore ga go yo o kileng a ba tsibosa ka ga dithulaganyo tsa go lobela Pula dintsi. Ka jalo, a fetsa le maikutlo a gagwe gore a fapogele kwa teng go latsa tlhogo. Mosadimogolo a mo amogela ka diatla tsoopedi tse a nang natso. O ne a alelwa mo kamoreng ya ga Fatima, e ne ngwana yo o a neng a mmona e le wa moloi mme e ka se nne ngwetsi ya gagwe. Fatima a ithaopa go robala mo mosemeng gore a sutele mogolo. A nna lesego tota ka gonne o ne a bo a lala a bone le diyamaleng tota. Gone mo bosigong joo, Pula o ne a jetse ditsala dingwe tsa gagwe tse di o neng a ithuta le tsona kwa yunibesithing ya
Lakabane o ne a itheile a re o tla itsamaela bonolo fela. O ne a ka itsamaela bonolo fa e ka bo e le mo mothong yo mongwe, mme e seng mo go Nteso. O ne a kile a tsholetsa mafatlha, a tletse kgalefo pele a mo araba a re: "Ke a itse gore meriri ya bone e ne e ntse jang, ke itse le gore ga ba ise ba ke ba adingwe dijanaga ke borraabo, jaanong wena o ntswela kae ka meriri e e ditlhotho mme o batla go kgweetsa sejanaga sa me?"
Pula a palelwa ke go itshwara jaanong, a tswa mo dikobong mme a tla a phophotha diatla mo go Pelafalo: "Nkgonne, ke kopa gore o se ke wa nkoba tlhe, ke a rapela. Ke tla dira sengwe le sengwe se o se ntaelang. Ke tla nna esele ya gago. Ke tla dira sengwe le sengwe kwa ntle ga go ngongorega ka gope. Pelafalo a mo leba jaaka e kete o lebile kabetla ya nama e e bokanetsweng ke dintsi pele a mo garumela a re: "Go siame robala, re tla bua ka moso." Ka moso, ke raya ka Labobedi, Pelafalo a tsoga a naya Pula taolo e a neng a sa e solofela le e seng.
"Fa e le gore kitso ya me ya dipalo ga e ntatlhe, gone ke setse ke go boditse potso e le yosi makgetlo a le mararo mme ke solofetse karabo e le yosi fela, motlholo ke gore ke tlhaela yona karabo eo fela."
<fn>Random.DPS9780636073050T.txt</fn>
28. A mme mong o se tlotlile? Tshegetsa ka lebaka.
kgatuRe: O nepile. O a itse! Ke ile go go direla tsotlhe. O ntlotlomaditse ntle le go dikadika. Ngwana yo o tla nna le lesego la go fitlhela diatla tsa rona di tletse.
thando: Go ntse jalo. O bonolo ka tlhago. Ke a mo
3. Batsaya karolo mo motshamekong........... xii
ngakane: Ee, go ntse fela jalo. Ga se go re ga ke ikutlwe.
42. Thobalano ya ga Thando le Kgature kwa Tlhabane Sun e ne e le e e sireletsegileng.
thando: Re ne ra se utlwanele leina la ngwana. O ne a batla fa ngwana a newa leina ke batsadi ba gagwe.
ngakane: Wena rre le mme, ke lo itsise fa ke na le maikaelelo magolo ka dithoto tsa ga nkgonne. Ke rata go di tlhokomela tsotlhe fela.
Ka ntlha ya fa teramakhutshwe e le khutshwane mme ditiragalo di kitlane e bile di siana ka lobelo, dikgato tse di kailweng tsa poloto ya terama ga di senoge sentle bonolo.
ngakane: Tsholofelo o makala sentle. Fa nkgonne a ne a sa ntse a le botshelong, o ne a ka se gakgamale.
ngakane: Ao! Ausi Thando, ka re dumela.
ngakane: Ga ke rate fa go ka tlhaga motho fela, mme a tla go ja dithoto tsa ga nkgonne ke ntse ke di lebile.
senkepeng: Thando, nkadime ditsebe. (A tsokotsa kgokgotso). Ke ne ke tlhola motho wa maloba ke bua ka ene. O teng e bile o solofetsa go goroga mo nakong e e sa fediseng pelo.
thando: Go ntse jalo, mme tota e ne ya nna tsietsego ya gangwe fela. Ke ka moo ke tiisang gore ke ngwana mo go nna.
kgatuRe: Bagolo ba me, nna tota ke lebogetse kemonokeng ya lona mo go se keleng sona gona jaanong. Fa lo kabo lo sa ntshegetsa, Thando a kabo a se teng fano. Ke a leboga.
senkepeng: Thando, mo go lona ke dinyana. Tota ke mantlwane. E ka re motho a ka kumola mogobagoba ole wa ntlo, a tla go e tlhoma mo Geelhout Park. Tota e ne e tla gapa tebo ya batho ka bontsi. O e bona jang tsala Bantlhoile?
tsholofelo: (Motseleng go ya marobalong). Ngakane, kgaitsadi. Fa e le ka go ya seyantlo o lebale.
go itlhokisa tse o di tlhokang o solofetse tse di botlhokwa go feta tse
8. Kgaolo 5................................ 62
thando: Tshotlhe o raya eng?
senkepeng: Tsala!
kgatuRe: Wa reng?
5. Ngakane : Gofejane mo lelapeng. O matepe ka tsalo.
e) Lemorago Ditiragalo tsa terama di diragalela mo lemoragong le le agilweng ke moterama. O le aga gore le tsamaelane le ditiragalo. Lemorago la ditiragalo le arolwa ka dikarolo tse di latelang: Tikologo (motse, dithaba, dinoka jj.) Motlha/nako (Mariga, bosigo, ura ya bobedi jj.) Ditiragalo tse dingwe.
senkepeng: (O a imakatsa) Heelang!
kgatuRe: Heela, Thando! Tsoga tlhe. Ke toro ya mofuta mang e e go tlhasetseng jaana? E bue gongwe ke ka go thusa ka tlhaloso.
thando: Fela jalo tsala.
jwa tlhogo.
thando: Ditsala tsa me, ke a lo utlwa. Mantlentle a ratwa ke mang le mang yo o leng mo botshelong. Ga lo dire phoso go ntlhaba botlhale. Bothata mo go rona, e tlile go nna kago e tonatona e re setseng re na le yona. Leruo le lona gape ke leo le foo.
25. Mmui wa mafoko a ke mang?
2. Neela dintlha tsa semelo sa ga Rasebintsolo o di tshegeditse ka ditiragalo.
thando: Dumela, mma!
senkepeng: Rre Rasebintsolo, ke lebogela matsapa a lona. Kgale re lo emetse e le ruri.
tsholofelo: Heela Lesope nnaka! Re go leboga go menagane. O tshwanelwa ke tebogo e e mafura. O dirile.
thando: Nnyaya tlhe rraabo, e seng jalo tuu! Bosa bo sele, le batho ba setse ba sasanka le mebila. Metsi a go iphimola a tloga a tsidifala.
(Kwa Moepong ke nako ya ura ya borataro mo maitsiboeng a Labotlhano. Ngakane o ntse le Senyaka mo godimo ga bolao. Ba tlhasetse mponyana ka dikweletla tsa nama).
1.2.1 Lokwalotshelo lwa mokwadi, rre K.S Naledi. Ka go buisa ka kelotlhoko bayokerafi ya mokwadi, barutwa ba tla tlhaloganya ditlhangwa tsa gagwe botoka.
ngakane: Mafoko a gago a kiba teng ga boteng jwa pelo ya me ya lorato. Ke leka go fapoga tsa mothale o. Fa o mpona, ke tila go sunya nko mo tshetsaneng ya motse wa rona.
senkepeng: Bagaetsho ba bantle! Lo a tshwanelana. Modimo o itse go kopanya batho. Ke tla tsoga ke bua puo phaa bosele. (Ba a kgaogana).
RaMoepa: Ga o bue boammaruri. Ke lona lo ntseng tlhogo di botlhoko. Lo fekeditswe ke maikutlo a morwaalona yo o senang kgala yole.
17. A o ka dumela go ya seyantlo kgotsa wa rotloetsa mongwe go ya seyantlo? Neela mabaka.
21. Moruti Isang : Moruti wa Kereke ya Faith Mission.
(Mo mosong wa fa dikgomo di bolola. Thando o tsosa monnamogolo Ntaoleng le Gabatshwane.)
thando: Ke yole, o iphetotse Rasebintsolo. O letse a ineile phaposi ya me ntle le letswalo lepe. O gateletse fa a tiisitse mo go se a se simolotseng.
kgatuRe: Nnyaya Thando! Tlogela tsa ngwana. Gompieno jaana, ke dumela motho yo a reng; "Ngwana o itsiwe ke mmaagwe". Ke ne ka iphora, ke ithaya ka re ke belege ngwana wa leitibolo, kante ke a ikaketsa.
senyaka: Bona fa thaka. Tshetsana ya fatshe le ke ntletsentletse. O ka kgona go ja mokaragana le bona ntle le mathata.
nkeMeleng: Thando, ngwetsi ya me!
ngakane: Nnyaya rre, ga ke re ke lorile, ke mogopolo wa me. Ga ke rate fa go ka tsena gopane mo lelapeng la ga nkgonne. ´Thoto tsa ga etsho tsa tloga tsa jewa ke batswakwa re ntse re lebile.
36. O bo batla mo go mang?
kgatuRe: O bogale tota mosadi ke wena. O tsene le nna mo mapaing o sa ntse o apere bontsho? O ne wa fitlha mosese wa gago felo gongwe. Wa tla o apare ditokana tse pedi tsa tsala. O sebete motho ke wena. O ka baya nkwe botsetse.
tsholofelo: O swabisitse batsadi ba rona. Ba ne ba go rata le go re gaisa. Tsatsi lengwe o tla lelela kgama le mogogoro.
kgatuRe: O belaela eng? Le dithaekgora tsa Tlhabane di a itse gore ga ke di boife.
thando: Ee, malome, segolo ke tlhoafaletse ntlo ya me. (A bua e bile a galamela mo go yona).
senyaka: Ao, Ngakane, se bue jalo tlhe! Mafoko ao ga a go lekana.
thando: (A tswa ka ntlo. A atamela mmaagwe). Ke feditse go phutha.
thando: Le fa tota ke sa tshwanela go leboga, go a mpateletsa go leboga.
10.Dipotso tse di khutshwane................. 96
Phuruphutsha: Go batla sengwe ka mokgwa o o matsetseleko o sa senye nako.
thando: Nnyaya, tsala. Mo maabaneng ke ne ke sa phela sentle. Mowa wa me o letse o futswakane.
Ramoepo: (Ka go tiisa.) Ngwanaka, tlogela tsotlhe mo
RaMoepa: (Ka go fela pelo. A tsholetsa sekgwama). Sekgwama ke se, se na le dikete di le thataro tsa diranta. Di tswa kwa Tlhabane go kopa kgololo ya ngwana.
ntaoleng: Re go utlwile morongwa wa batho. Rona fano fa, re na le moemedi wa mmueledi. Re tshwanelwa ke go mo tshwara ka mogala pele re ka dira ditshwetso le wena.
A me a kalo.
4. Neela maina a ditsala tsa ga Senkepeng.
Leino le le lengwe mo ganong:
nkeMeleng: Banaka, fa lo itumetse go itumetse rona. Leina la ngwana ke "Kamogelo".
Poloto: Tatelano ya ditiragalo dina le mabaka a a di tlholang.
thando: Ijoowee, mmalo nna wee! (O petula matlho, Senkepeng o ba thusa go rapalatsa Thando mo mosemeng).
Jonase: Ka ditumediso o bua le Jonase.
bantoMo: (A penya mosadi ka leitlho). Mafoko ke ao mma!
9. Jonase o dira kae?
gabatshwane: E le gore o simolotse jang ngwanaka?
kgatuRe: Nako e teng re tla di tšhotlatšhotla mo sephiring. O tla sala pila motho yo montle. (O a tswa).
bantoMo: Koko ... koko.
nkeMeleng: Ga ke na kgang rraabo. Kana re tshwentse batho ba. Ngotla mafoko rraabo.
ngakane: Bona fa, wena Senyaka. Felo fa nkgonne o ne a nyetse mosadi. Ke mosadi wa mmantota. Ke ene a ka kgonag go ntsholela bana.
kgatuRe: Ke raya se ke sa se tlhalonangyeng. Ke simolola go itewa ke ditshikare. (A leba Thando gareng ga matlho).
Ralekwatiti: (O tsholeditse diatla. Phuthego e tswetse matlho). "Keresete", Morwa Modimo, Morena wa me yo o rategang, yo o ntshitseng lefatshe dibeng, intshwarele ka ntlha ya madi a a boitshepo a gago. A...men."
Mponeng: Go senyegile fa kae ngwanaka? Ke raya tota o ise o apole bontsho jaana.
kgatuRe: Fa o ka e re bolelela, re tlile go go thusa mokgweleo o.
Mponeng: (Ka makalo). A re o jewa ke eng?
senyaka: Monna tlogela go ikgwagetsa ka kgole o e lebile. O ka tsoga o ikotlhaya go bona bomatlhogole, ba ba setlhana ba go tla kwa morago. Se lelele go disa nako tsa mariga. Tlogela go ikepela lemena, o tla thanya o faraferwe ke morwalela wa madimabe.
12. Thando a re Senkepeng ke menomasweu polaya e tshega, phiri e e apereng letlalo la nku. Tlhalosa gore o raya jang.
ngakane: O bua nnete kgaitsadi. Ga re kitla re letlelela letsenela mo go tsa rona. Ke rata kakanyo ya ga Tsholofelo. Ke solofela fa re tlile go tshwaragana le go thubakana le kgang e.
K. S. NALEDI
Mametlelelo e, e rulagenyeditswe go nolofaletsa baithuti le barutabana ba kereiti ya 12 tshekatsheko ya teramakhutshwe e, le go ipaakanyetsa tlhatlhobo ya Pampiri ya Bobedi ya Setswana mo kereiting e. Mametlelelo e, e rulagantswe go ya ka ditheo tse di tshegetsang moono wa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba mo logatong lwa FET, e leng:
thando: Ahee rra.
Ralekwatiti: Phuthego ya etsho Moreneng. Fa jaaka lo bona morwarre fano Setonti a batla go nnathola tsebe, o tshotse molaetsa o o seng monate.
gabatshwane: Rraago o bua nnete e le ruri. Dikgomo ga di rate motho a tlhola a ikokometse dinala. Nna ga ke bone o ka kgona. Rraago o tla tswa letsholo go batla modisa.
kgatuRe: Molato ke eng?
5. Nkemeleng a re a ngwana a bidiwe Kamogelo. Tlhalosa bokao jwa leina le o lebeletse lenyalo la ga Thando le Kgature.
tsholofelo: Nnyaya molato ga o teng. Rre ke ena a bobolang. O ratile thata go ka bona ausi Thando a ise a ye bookelong.
gabatshwane: Jaanong dingwe ke dife?
Rasebintsolo: (Pele a tswa mo ntlwaneng, a atamela tsebe ya ga rraagwe). Thando go tloga jaanong, o mosadi gare ga basadi. O tlotswe ke tse pedi dikgwedi.
RaMoepa: Ngwanaka, Thando! ga o kitla o nyalwa gabedi lapeng le le lengwe. Seo sona nka itoma sekgono. E seng ke sa ntse ke phela.
Cover artwork by Yvonne Mamothusi
ntaoleng: Ema pele mmaabo. Nte a re fatlholole re kgone go ipitla ka la moja.
RaMoepa: (O a tiisetsa ka go tenega). Didimala, wena ngwanaka. O tlile go ikotlhaya le penne.
thando: Dumela wa pelo ya me!
Ralekwatiti: (O amogana le phuthego diantifone). Ke neela moya wa me mo atleng sa gago.
gabatshwane: Ngwanaka Thando! Ke tshepa fa o itseetse ka tsebe tsoopedi. Kana nama ya pateletswa e thuba pitsa.
lesope: Abuti Ngakane! Kana batsadi ba gago ba go rata tota. O se tlhole o dira jalo tuu! (Ba mmofolola thapo mo molaleng).
ntaoleng: Ema pele mmaabo! Tswela pele re utlwe rra.
ntaoleng: Lo ntse lo tsoga jang fatsheng la Kopmane?
senkepeng: O ntheetse sentle, Kgature, Ngwana wa ga Thando, ga se wa gago. Fa monna wa gagwe a bona kotsi ke fa Thando a le mo kgweding ya bobedi. Ngwana yole, ke wa ga Rasebintsolo. Wena o ne o motiwa ka letsoku le ntse le sa go tshwanela.
gabatshwane: Rraabo, ngwana ke wa rona! Bua puo phaa! A seso se ropologe re kgone go ikgwapitla.
tsholofelo: Ao wena, tota!
thando: (Ka go tshega. O betsa Kgature ka seatla mo legetleng). Hei, ratu! Matlho a gago a bogale e le ruri. Ke ntse ke ithaya ke re ga o bone sepe.
thando: Ke go utlwile ka tsoopedi ntate. Ke ditlhong go ka ikatlhola. La bofelo le tla tswa go mme yo o nkanyisitseng. Fa e le moila sikeng la bona, e tla nna thetela. Ga ke batle go iphetola moipolai yo o sa lelelweng ke ntse ke rototse matlho. Lo a itse batho betsho, ka dipuo tsa bagolo. Ka ga me Ngakane a lebale. Ke tshaba go tsoga ke tshegwa ke dithaka mebileng. Se ke kopo ya me ya bofelo. (A emelela).
Mponeng: E le gore mathata a simolotswe ke eng?
kgatuRe: Ke eng fa o ne a o sa intsibose go sa le bošweng?
ntaoleng: Heelang batho ba ga Ramoepa! Ke ne ke lo itsise fela e seng go kopa sepe mo go lona. Ngwana a re nna wee!
15. Batho ba ba neng ba taya ngwana yo maina ba amana jang le ena?
First published in 2008
rwaletse. Ntshang ka ´tlhaa re utlweng.
Jonase: Ke lebogile mma. Dumedisa ba ga Ntaoleng (O baya mogala)
RaMoepa: (Ka go ikana). Ngwanaka! O ritibatse maikutlo, tsotlhe o di tlogele mo tlhogong tsa rona. Re tla dubakana natso go fitlha more o nna borethe. Dikgomo tsa bona di ka boela gae.
thando: Heelang motho ke wena! Fa o riana o ntigela mo karolong ya dithoto tsa Rasebintsolo? Bona fa Ngakane, a re tlogele kgang ena, o ise o ntlhapatse tuu!
go jewa ke bodutu: Go nna go sena motho yo o ka itumelang le ene le dira ditiro dingwe mmogo.
thando: Ke mo go ya ... (A emisa menwana e mebedi).
thando: (Ka go tlhabiwa ke ditlhong). Ke a leboga abuti Kgature. Ke meditse molaetsa wa gago. Ke tla tsoga ke leboga bosele. E sere gongwe ka itlhaganela. Lepotlapotla le ja pholwana, modikologa o ja kgomo ya tona.
b) Batho ga ba tshwane = Bathapi le badiri/ bathapiwa c) Sekoropolapa = Lerato d) Mosadi ke wa me = Loso le phitlho e) Metlholo ga e fele = Boagisani
thando: Ga o mmakatse. Ke a itse gore Senkepeng ke menomasweu polaya e tshega. Ke ene a go kgwetseng botlhole jo. O go talafaditse sefatlhego jaaka kolobe ya leswafe e pontswe ke noga ya lebolobolo. ´Gano la gago le nkga botala jwa maaka.
thando: Rra, ruri ke mo letsapeng. Fela jaaka o mpona ke le fano, ruri ke ikgoga fela. Fa e le nako ya go reetsa, ga e teng, e tlabo e le maaka fela. Tota fa o ka nkgolola motho wa batho, o ka bo o ntiretse molemo (O fetsa ka go edimola).
ngakane: (O fetsa go metsa lenathwana la mosoko. O betile sebete). Rre le mme, ke kgangwa ke sengwe. Ga ke na boiketlo mo moweng. Ke ratharatha ka pelo. Ga ke na boikhutso mo mogopolong.
thando: A re tseneng kwa ntlong. Kana mafoko a bofefo go ya le naga. (Ba tsena botlhe ka ntlo).
senkepeng: O dirile jang ka lebaka le le...?.
bantoMo: Betshong! Lo tla re itshwarela. Re tla re paputla le naga. Re batimedi e bile re barongwa.
13. Ikgomotseng : Lesea la dikgwedi di le thataro la ga Thando mo nyalong ya bobedi. Batho fela.
Rasebintsolo: (Ka tebo ya kgatlhego). Hei, moratiwa! Ka re o phatsima jaaka namane ya mogwere. Dinoka tsa gago di tletse tota ...
thando: (O lora a bua le Ntaoleng) "Thando ngwanaka, o se ka wa lebala tsamao ya me. Ngwana yo le mo botabotang yoo, ke wa ngwanake Rasebintsolo. Lo mmitse ka leina la Ikgomotseng. O bee tsebe thata gonne ke go naya taelo ya botlhokwa. Ke wena o re itatotseng, rona re tla gomotswa ke ngwana wa madi a rona "Ikgomotseng". O tseye ngwana yo o mo ise kwa lelapeng la ga rraagwe. O tla fitlhela Tsholofelo le Ngakane ba mo emetse. Fa o ka nna tlhogo e thata, o tla lelela kgama le mogogoro. Ke bua gangwe fela, la bobedi e tla bo e le fa ke tlile go mo itseela, mme wena o tla sala o bokolela jaaka kolobe ya mokoduwe e longwa ke mekotou. Dira ka pele."
Jeso a re: ´A dipelo tsa lona di se fuduege lo dumele mo Modimong, dumelang le mo nna. Mo ntlong ya Rre go na le manno a le mantsi. Fa go ne go se jalo nkabo ke lo boleletse. Ke ya go lo baakanyetsa bonno gore kwa ke leng gone, le lona lo nne gone... E re ka ke tshedile, le lona lo tla tshela'. (Johane 14:1 - 3 le 19).
nkeMeleng: (Ka go tsiboga). Hei, e seng leo tuu! Ke gana nnang wa banyana. Rraabo, ke tseo tsa baša.
tsholofeleo: Mma, ke dirile thomo ya gago. Ngakane ke yo.
gabatshwane: Thando ngwanaka. Elatlhoko gore Rasebintsolo o go agetse ntlo e e kana kang. Dithoto tsotlhe tse, di raya wena. O se intshe dijo mo ganong o di lebile.
Offices in Johannesburg and Cape Town
Jonase: O kopiwa go iponatsa mo kantorong ya rona mo Rustenburg. O tle le makwalo a gago a boitshupo.
setonti: Tsa lenyalo tsona di feletse kae?
bantoMo: Dumelang, rra le mma!
tsholofelo: O opile kgomo lonaka kgaitsadi. Ditiro ga di latsane, rona re go lokolola ka mewa e e lokologileng. O nne o re gopole kwa o yang.
nkeMeleng: (Ka mowa o o sa phuthologang) Go siame rraabo.
tsholofelo: (O bua a ntse a tsamaya). Robala sentle mogadibo. O lore tse di monate.
senkepeng: Wena mme, MmaThando! Motho yo Thando o setse a bonwe ke mongwe wa bahumi ba Tlhabane.
gabatshwane: A o setse o kile wa latlhela tlhware legonyana?
stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by
RaMoepa: Hei motho wa batho! O re tsenetse ka sekgoropa tsatsi le penne.
Rasebintsolo: Ke ne ke re tsotlhe di apere tshiamo, re ka wela tsela. Pega dilo ka bonako.
bantlhoile: Ga go nnete e e fetang e o e buileng.
thando: (Ka lenyatso). Ahaa! O noga e e ipolayang mala. Ntlo e, fa ke rata, ke ka e tsenya mo kgwebong ka go dirisa boramolao. Ntlo e, e mpetsa mo phatleng. Go tswa mo go nna gore ka reng ka yona. Fa ke ka fetola maikutlo, lo ka sala lo itshwere matheka. (O tsena ka phaposi ya gagwe).
ngakane: (A ntse a tabogile.) Bathong, thusnag! Ke a swa tlhe! Thusang! (Go utlwala swaa, swaa ...! Mo tlhageng).
senkepeng: (O mo tsena mo ganong). Iketle pele tsala. Wa re...?
thando: Hei thaka! Ka re o nkeme nokeng e le ruri.
16. A go ya ka wena seyantlo se molemo? Tshegetsa karabo ya gago ka mabaka a a utlwalang.
thando: Rre Ntaoleng o ne a ntshwenya kwa ntle le go boela morago bosigo bongwe le bongwe mo torong. Sa bobedi ke gore o ne a batla ngwana. Jaanong ke ne ke sa itse gore ke ka raya ba bogadi ka reng?
Mogapatiro/molwantshiwa:
1. Matseno................................ v
kgatuRe: Mo go nna o itshwenya fela. Lefoko ga le boe go boa monwana. Tsela ya gago e butswe. Taelo, batsadi ba me ke e ba neile. Molelo ga o fise bona.
ntaoleng: (Ka go tenega). Le goka! Seo se ka se direge.
thando: E seng nna! Letsatsi le ka tswa Bophirima la ya Botlhaba. Le fa o ka itoma sekgono ...
senkepeng: Tsena!
senkepeng: A re o tsenwe ke eng?
thando: (O iphimola dikeledi). Ratu!
tsholofelo: O mo nneteng kgaitsadi. O tlamega e bile o tshwanelwa ke go tsaya mosadi wa ga abuti.
Edited by Boitumelo Phalatse
senkepeng: (O eme mo mojako wa phaposi ya go tlhapela). Ka re o bopegile tsala. Mojita yole o tla gapega maikutlo.
phuthego: (Sefela.)
A.
gabatshwane: Le nna ke batla go tsokotsa mantlakatla a me, ke tle ke kgone go go silela kgala e le ya maabane.
kgatuRe: Dumela mmaetsho! Re ntse re go tlhoafaletse e le ruri.
gabatshwane: Nna ke ne ke re a ye go bitswa, molato o batla o ikutlwelwa ke mong. A ka tsoga a re itatola. Tsholo ngwanaka, siana o bitse abutiago ka pele.
ntaoleng: A re o timeletswe ke eng?
setonti: Dumela Thando! Ke eng o re phakeletse jaana?
thando: (Ka tenego o thubaganya lebati la phaposi e e mabapi le eo a ntseng a e bitsa ya gagwe le Rasebintsolo). O robale teng ka foo, o tla tsoga o tswa ka nnete. Mosimane ke wena ga o na ditlhong. Batho fa ba ka utlwa ruri ba ka go kgwa mathe a ditlhabisa ditlhong. (O a robala).
gabatshwane: Nna ruri fa dilo di ka bo di itirelwa fela, ke ne ke tla rata fa lo ka ithutana, mme morago Ngakane a rwala tlhako tsa ga mogolowe. Ga ke bone e le moila ope.
6. Ntaoleng ene a re ngwana a bidiwe Ikgomotseng. Tlhalosa gore goreng Ntaoleng a naya ngwana wa ga Thando leina le.
phuthego: (Go opelwa sefela 288). "Batho botlhe ba tlaa fela, ka ba tshwana le bojang. Ba tshwanetse go nyelela, ka ba le mo maleong. Mmele o tla bola pele, Ee, o tla tswa mo losong, go ya kwa kgalalelong.
ngakane: Nkgonne Thando, re lebogela matsapa a gago. Ere le ka moso o utlwela mathata o re gopole. Re se latlhane, le fa tota...
bantlhoile: (Ka go makala.) E le gore batsadil ba gagwe ba reng?
gabatshwane: (A tsena ka phaposi). Thando ngwanaka o reetse rraago thata!
nkeMeleng: Ele gore jaanong ...! A re itlhoboge?
senkepeng: Se tshwenyege. Ke tla go tsenyetsa "polasetiki" ya go go kokobatsa mo godimo ga metsi. (Botlhe ba mo letangwaneng).
gabatshwane: Jaanong? E le go ree...!
Mponeng: Nnyaya bagaetsho, go fetoga ga re a fetoga. Molekane wa ngwanaarona o ithobaletse. A ngwana a gololosege mo botshelong. Kgole e e neng e mo tlamile e kgaogile.
thando: Lo saleng sentle!
Research: Challenges and constraints faced by Educators regarding conflict Management and Resolutions in the Primary School of Moses Kotane East APO Bojanala Region.
ntaoleng: Ga o a fosa ngwanaka, fela bothata e tla nna jo bogolo jang ka o nna kwa moepong. Go raya gore o ka tloga wa di okomela gangwe ka kgwedi. Kana, fatshe leno, ga le a robala. Magodu a lona a bofitlha e tswa a le ntletsentletse.
thando: (Ka boletanyana o ja lebati ka monwana wa kgonojwe). Koo-koo. A go a tsenwa?
ntaoleng le gabatshwane: (Ka gangwe fela ) Ahee ngwanaka!
thando: O letse a iphile dikobo tsa ga Rasebintsolo. O letse a nwele pitsana ele ya mosetlha. O ikanne go tlhakanela le nna mapai go tloga jaanong. (A rothisa keledi ya kutlobotlhoko).
gabatshwane: Ijoo, nna wee ...! (A petula matlho. Setulo sa menoga. Ntaoleng le Setonti ba mo kukela kwa ntlong).
kgatuRe: (O tshikinya Thando.) Heela, Thando! robala sentle. Ke eng o ntse o kunyakunya jaana?
tsholofelo: Ao, tlhe! Dumela ausi Thando.
ngakane: Go tloga gompieno jaana o itse fa e le nna motsamaisi wa lelapa le. Phaposi ya ga nkgonne e tlile go nna ya me le wena. Ga go monna yo o tla lekang go tsena ´sikeng la rona. Ke ikana ka nkgonne a ntse a ithobaletse. (O bua a tsena ka phaposi ya ga Thando).
thando: (O ikhurumeditse ka kobo). O bua nnete ratu. Ke tla leka go robala ke patlame.
senyaka: Nnyaya norwarre, ga ke kgakala ka puo, mme fela go sengwe. Malatsi a ke bona gangwe le gape o tlhoname. A ga o ise o itlholboge ka tiragalo ya ga mogoloo?
Mponeng: Bagolo dumelang!
gabatshwane: Go siame ratu, ngwetsi e utlwile. Tselana e tlhagolwa ke mong. Ramogola e fenoswa ke ba e ba babalelang. O se lebale go phalotsa makwati a mosetlha tlhakoreng la Botlhaba, re tle re kgone go fetola pitsa ya ngwetsi.
lenyalo la lepotlapotla. Mo go nna o tlhoboge. O tlile go itaya kwa ntle.
tlotla, le ene o a nthata. Ga a kgone go dira
1.2.3 Tshekatsheko Fa ba buisitse, ba tlhalogantse ke gona ba ka tsenang mo tshekatshekong ba dirisa ditheo tsa ya tshekatsheko ya terama, bogolosegolo ya teramakhutshwe .
(Ka nako ya boraro mo thapameng, Thando o goroga kwa gaabo Kgature. O fitlhela Kgature a na le batsadi ba gagwe ba adile kojwana mo motlhong fa thoko ga ntlo).
ntaoleng: (A le esi). Go siame batho betsho. Lo gopoleng gore ngwana wa mosetsana segotlholwa o a latlhwa. (A tsena ka ntlo).
bantoMo: (Ka go tlhomoga pelo) Mmaabo, le wena Kgature. Ke kopa re neeleng ngwetsi ya rona tlotla. Ngwana ke wa maitibolo. A re se ngangeng. O tloga a nna ka go ngobaela.
ntaoleng: Wa re eng? (Ka makalo).
ntaoleng: Heela monna! Leba fa monna wa batho. Wa re ngwanake o tlhokafetse?
bantoMo: (Ka makalo). Tlhang o ka re re fitlhela tseo re sa di tlelang. Bothata bo fa kae bagaetsho?
thando: Ga go kgonege, e bile ga ke boele morago. Mosimanyana yo, o tota a sa mpone. A bagolo ba tlogele leina la me, ba fasafasetse Ngakane molekane yo o mo tshwanetseng.
bantoMo: Bagaetsho! Re tlhotse, ka jalo re kopa tsela.
gabatshwane: (O tlhaga a kubakuba). Ga twe ke eng tota ngwnaka? (O a lela). Ruri ga twe ke ne ke ile go go bona kae? (Ba tshwaragana ka magetla).
thando: Ke rre Ntaoleng.
thando: Ke lebogetse thata go nna le lona ka nako tsa matsapatsapa. E kete Modimo o ka re babalela rotlhe fela. Ditlhokwa e kete di ka re robalela ra tla ra kgona go namatshega. tsholofelo le
gabatshwane: Ao, ngwanka! A o ne o gopotse yole Rasebintsolo?
phuthego: (E tswelela ka go opela sefela). MoRuti isang: (O bala mafoko mangwe a kgomotso. Pesalema 103:13) ´Jaaka rra-bana a tla a utlwela bana ba gagwe botlhoko, Morena Modimo le ene a tlhomogele ba ba mmoifang pelo fela jalo.
Mponeng: (A mo tsena ganong). Ehee! Ke ne ke ithaya ke re go ile fela jalo rra. Nkinele diatla metsing motho yo montle. (A phophotha diatla).
ntaoleng: O ikilele mo direng. Dithaelo o di rukhutlhe. Dipitsa o di nwe go ya pheletsong. O tla iteboga. Aparo se sa gago o se tlotle. Ke letshwao la thatano ya batho ba ba kopantsweng ke Modimo.
senkepeng: O a bua tsala. O tshwanetse go ingaparela. Kgobokgobo e a ikgobokanyetsa... Motho ke go gata monwana o mogolo wa leoto. Tse dintsi re tla di tlotla fa re kopana gape. Ga ke ile go tsena le wena kwa ga gago. O tla ba dumedisa. Ba tloga ba nkakaretsa mo marareng a lona a dikgang. (Koloi e tsetlela fa hekeng. Thando o bula a boa a tswala lebati. Koloi e wela tsela. Thando a ema go fitlha koloi ya tsala e tikela).
ke ngwetsi ya rona. Taolo mo go yona...
thando: (A ntsha "enfelopo" mo sekgwameng. A naya Kgature) Se ke madi a rona boobedi.
RaMoepa: (O emeletse). Lo saleng sentle ba ga Ntaoleng. Lo tlhogo di thata fela jaaka nama ya tlhogo. Lo se sale lo kgerisa ngwana yoo, go seng jalo, ke tla tla go mo phutha le seo e leng sa gagwe. (A tlhaba jase ka legetla).
thando: O robale sentle, o tle o lale o lora mmamaaka yole wa gago Senkepeng. Lenyalo kgale le kgabagantse mo go ene. O ithutile fela go thuba metse ya batho. Senkepeng ke noga ya maoto a mabedi. Ke phiri e e apereng letlalo la nku. Nxa! (A tsena ka dikobo).
tsholofelo: Ntlo ya ga Rasebintsolo e fetogile ya ga Ngakane. Wena o tlile go nna fa kae?
ntaoleng: Ke nna tlhogo ya lelapa le. Yo ke khumagadi ya me. Ke mosadi wa me wa go tshega le go tlhonama. (O a tshega).
Kgato Tiragalo
bantoMo: (Ka kutlobotlhoko.) Banaka botlhe fela ba ke lo rantang, gomotsegang. Lo sa le ba botlana go ka itlhoboga. Se ileng se ile...!
nkeMeleng: Dumela ngwetsi ya rona. Ke sebaka re ntse re beile seatla phatleng.
thando: Se rialo tlhe ratu! Kana o nthatile, le nna ke go ratile. Mo go nna le wena ga go na nama ya pateletsa. Re ngatana e le nngwe fela.
bantlhoile: Botsala jwa rona bo tshwanela go ya marung. Nna pelo ya me e phophoma ka boitumelo.
thando: (O tshwaraganya menwana). Ruri, ruri fale ba sa nkitseng! Noga e go thweng Senkepeng ele, e tlile go di gama e sa di tlhapela. Ke ya go apara kobo e le nngwe nae.
tsholofelo: Abuti ema tlhe ke go thuse. Ke nna Tsholofelo, kgaitsadio. Mme le ena o mo tseleng go go thusa tlhe. (Ngakane a ema, e le go kopa thuso ya go bofolola kalana).
Rasebintsolo: (Ka boitumelo) Wa rialo tota!
1.2.2 Puiso Mo go buiseng, baithuti ba leke go tlhaloganya mafoko le kgang yotlhe ka kakaretso. Ba latele ditiragalo sentle, ba bone mabaka a a di tlholang.
senkepeng: (Ka go tshega). Ke ne ke ipotsa gore a o ka palelwa ke go baya nkwe botsetse.
Motlhalerwa: ke bomorafe jwa
kgatuRe: Dumela ratu. (A mo atla).
senkepeng: Kana motho o bolokwa ke motho a sa mo itse.
senyaka: Oaii! (Ka lenyatso).
kgatuRe: Nnyaya mma, le ene ke paki. Sebe sa phiri ke gore o lala a kunyakunya bosigo bo le kana.
Mponeng: Pelo ya me e nthaya e re ke ka bo ke setse ke thulane le batho bale. Kana re ya go tsetsepela mo go ganeng. Ga re kitla re suta mo dikakanyong tsa rona. O nthusitse ngwanaka Senkepeng. Jaanong ke na le maitsetsepelo a go tiisa go gana.
thando: Dumelang, bagolo!
thando: Jonase! (Ka makalo).
RaMoepa: Rona re gana lefoko la seyantlo. Se pateletseng ngwana se a sa se batleng. Letlametlo ga le ke le lela fela,le a bo le utlwile a magolo ...
Jonase: Nnyaya rra, mme ga a fose. Ke tshwanelo ya go botsa. Motlhala wa motho ke molomo. (Pele a ka bua leina, a baya dikwalo tseo a di tshotseng fa fatshe. A tsenya seatla mo kgetsaneng ya maratagolejwa ya letlalo. A ntsha dikaratana. A neela mongwe le mongwe ya gagwe). Nna ke Jonase fela jaaka lo bona mo dikarataneng tseo.
Ramoepo: Lo itse fa ke beela ba bogwe seelo. Fa e ka re ke tsena ba phatlalatsa menwana, ke tla tla go lo itsise. Fa ke sa bonale lo itse fa gongwe ba e ngotlile. Ke batla lo re tlhatswe diatla tsa kgodiso ka dikete di le. (A tlharalatsa menwana ya matsogo e le tshela).
Jonase: Se tshwenyege motho yo montle letsapa ke mogatsa mmele. Fa le go ngaparetse, o tshwanelwa ke go dira ditshwanelo tsa lona.
(Marapo a neelwa malomaatsona).
ngakane: Ga go sepe sa ga nkgonne se se tla tlolelang kgoro kwa ntle. Fa o ithutla, o tlile go tswa ka ditswalo tse o tlileng ka tsona.
29. A gona mmuisiwa o kgonne go rukutlha dithaelo? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka. "Ke belaela gore monna yole o tsamaile a gadimile. Ga ke tlhaloganye gore o timeletswe ke eng mo lelapeng la me"
thando: E kete ke tla nna lesego. Ke utlwile a umaka go loma bagaabo tsebe. Ka go tloga gompieno gona, leseanyana leo ke le imileng, le na le ntataalona. Go sa kgathatse gore dikgwedi di reng, tseo ga di nthee.
setonti: Dumelang botlhe fela.
thando: Ke a utlwa ratsale.
thando: Ee, o re go mpona ke patlapatlile jaana, go nkga go sa bola.
ntaoleng: Bua seo le tlileng ka sona. E kete re tloga re lo thiba molomo lo ise lo itlhalose.
Sekoropolapa: Ke lesela le le dirisiwang go phimola metsi le go phepafatsa mo fatshe.
senkepeng: Go ntse go tsamaya jang?
o di itimang.
Ralekwatiti: Keresete, Morwa Modimo, Morena wa rona yo a rategang. Ke neela moya wa motlhanka wa gago mo diatleng tsa gago, ka gonne o mo golotse, Modimo wa me wa boammaruri, A... men. (Phuthego e boela gaeng la moswi).
Book design by MML Design Studio
a) Morero/thitokgang Morero/thitokgang ke modi wa kgang ya terama. Ke yona e kgotlhang ya terama e melang mo go yona. Ditiragalo tsotlhe tsa terama di itshwareletse ka ona. Merero ya diteramakhutshwe tsa rona e ka nna e e latelang:
ngakane: Tsholofelo kgaitsadiaka, a re ye go isa marapo go beng. (Ba a tswa)
kgatuRe: (O leka go tshegetsa Thando, keledi e tshologa bobeding). Itshoke tlhe Thando! Nolofatsa mowa wa gago o tle o kgone go amogela se se tlileng.
Mponeng: Ke reeditse (Ka monyenyo).
tsholofelo: Ao ! dumela tlhe nkgonne. Tsena. (A goga setilo go mo neela).
Printed by
nkeMeleng: Tota le molao ga o dumele mo kgoreletsong ya bana. Yo o nonfileng o letlelelwa go itseela tshwetso ntle le go rerisa batsadi. Jaanong batho ke ba, ba thatafaditse melala ya bona ka ngwana ba sa mo anyisa.
RaMoepa: (O hupike tedu.) O raya jang? Itlhalose monna. O ithaya o re o a re tshosa. Nnyaya e seng go sotla ngwana wa rona. Lefatshe le, le namile. A ngwana wa lona a phasalale. A tswe letsholo. A se phalwe ke khukhwane ya boloko.
bantoMo: Dumelang bagaetsho! (Ba fana diatla).
ntaoleng: Nnyaya mmaabo! Se ba etelelepele ka mafoko. O tloga o ba dira gore ba boe ka seo ba se hupileng. Ba ga Bantomo repang.
ntaoleng: (Ka go tenega). Ramoepa, o nyatsitse lelapa la me. O le nyefotse. O re tsentse matlho a batho. O lenyatso, mme fela tsatsi lengwe le tla go tlhabela...
ngakane: O nepile fa o re ke boele gae. Ke kgopolo ya me eo. Fa ke tloga fa, ke tla bo ke kibetse ka makgowa.
senkepeng: Bona fa wena tsala. Motho yo, o montle, o itsholetse e bile ga a ise a ikgolege ka kgole ya nyalo. O tla iponna le wena, o a go tshwanela.
thando: Ga se koo ke kwano. (A atamela mmatsale le rratsale. A ba naya molomo bongwe ka bongwe) Bagolo ba me dumelang!
thando: A o a bitsa rra?
nkeMeleng: (Ka setshego). Fa lo isitse bogadi lo tle le ngwetsi ya rona.
Mponeng: Re tsogile ngwanaka. A mantsi ke maaka fela. Ke letse ke baba ditsebe tshegare lotlhe fela.
kgatuRe: Dumelang bomma!
tsholofelo: (O tshamekatshameka ka lesela la tafole). Ausi Thando!
Rasebintsolo: (O tsena mo ntlwaneng). Ntate, ke sa ntse ke felegetsa Thando go ya go bona tsala ya gagwe.
ntaoleng: Rra, dipoo ga di ke di bopa lesakeng le le lengwe. Re bona jaaka lo batla go re tlola tlhogo. Sengwe gape ke gore lo eletlhoko gore kgori e bona lee...
thando: (Ka dikeledi). Ikgomotseng o petutse matlho. O gana go tsoga.
thando: Ke a leboga fa o ntetla go ya go utlwa seo ke se biletswang. Ke tla ipaakanya.
thando: (Ka ditshegwana) Ratu! O tla bo o e lole fa o ka dira jalo. Kana ntlo ga e beele e tshwana le lenaga. (A tsena ka phaposi ya go tlhapela).
thando: Dira jalo ka bonako rra. O se lebale go ntaelela mo go rre.
kgatuRe: Ke ka se tsene. Lo tla sala sentle. O tla sala sentle. O itlhokomele. (A mo atla).
thando: Wena Ratswale le Mmatswale, ke itlamile ka tukwi lethekeng. Ke ne ke lebogetse thata go nna tlase ga batsadi le molekane wa me. (Keledi ya palelwa ke go itshoka).
20. O ne a bua le mang?
ntaoleng: Monna Ngakane. Re go biditse fano. Go mafokonyana a re ratang go a go botsa.
gabatshwane: Heelang! (O itshwara dinoka).
• Go nna mosupatsela go barutabana fa ba tataisa barutwa.
9. Thando : Kgarejwana ya maratagolejwa. Ke ngwana wa bobedi wa ga Mponeng. Ba lelapa la ga Bantomo mo Tlhabane.
ntaoleng: Nnyaya tlhe mmaabo! Iketle pele, moeng a fodise maoto.
ntaoleng: Ga se ntlo fela, dinamanyane le tsona ke tsele di tlala seatla. O nne le rona ka phuthologo. Badimo ba tla go alela diatla. O tla robalelwa ke ditlhokwa. Mo sebakeng se, ga o tlhoke sepe. Seo se ka go tlatsatlatsang le naga.
thando: O opile kgomo lonaka. Ga go nnete e e phalang eo. (O bua ka monyenyo). Ke itsitse gore o ka se ntshwabise, tota le fa pula e ka gosomana ka morwalela. Kana ke mosadi ka wena.
ntaoleng: Ke batla go sianela dinamaneng.
RaMoepa: (O tlhomile mogatse matlho). Ao, mmaabo! Motho ga a lebelelwe jalo tlhe.
thando: Mme le rre, ke lo rata tota. Kgature ena o a itse, ga ke bolo go mo netefaletsa ka moo ke mo ratang ka teng.
setonti: Sebare, nna ka re tlogela fela. Botshelo jo, leotwana bo a dikologa. Lepotlapotla le ja pholwana modikologa o ja pholo ya tona.
lesope: (Ka go hemelwa). Abuti Ngakane!
6. Setonti : Kgaitsadia Gabatshwane. Ba lelapa la ga Ramoepa mo motseng wa Kopmane.
ntaoleng: Fela jalo ngwetsi ya me. Modimo o dirile thato ya Ona. (Senkepeng le Thando ba thubagana ka selelo).
setonti: Nnyaya mma, nna ke tshaba go tsoga ke di seka. E re ke bitse beng ba legae. (O tswela kwa ntle go bitsa Tsholofelo le Ngakane)
senkepeng: Ga ke re ga twe. Tsotlhe di rulagantswe ke nna. Fa ke bua jaana Thando o tsoga mo hoteleng ya Tlhabane Sun le lekau la gagwe.
(Ka nako ya sethoboloko e le La-Mosupologo kwa Kopmane lelapeng la ga Ramoepa, go tsena Thando le Senkepeng. Batsadi ba ga Thando ba adile phate tlase ga mokaloba wa setlhare sa morula.)
RaMoepa: Direla ka pele re ikgobole kgokgotso.
RaMoepa: Re batla go itse gore fa lo re naya ngwana wa rona lo ka re kopa bokae?
bantoMo: Rre Ramoepa. A re se etelelwe ke bomme pele, Wena o bona jang?
tsholofelo: Go siame mma. Ke tla dira ka bonako. (O a siana).
17. Ralekwatiti : Moruti wa Kereke ya Pentekosete mo Tsitsing.
thando: Go mabaka a mararo a a mpoifisang. Ke tshaba go itlamaganya le motho e le gona ke mmonang. Sa bobedi ke fa a ka tloga a lemoga fa ke le sesading. La bofelo ke gore, ke sa ntse ke le moswagadi. (O ikokomela ka fa le ka fa).
gabatshwane: (O itumeletse mo pelong). E le gore o kae mo nakong e?
lesope: (O tsentse lekgotla la pelo. O itayaitaya mpana ya moretlwa mo diropeng). Heelang, bathong! A selo se ke pono ya matlho a me kampo ke a lora? Motho o rankganya mo thapong! E re ke mo atamele. Mmalonnawee! Motho yo ke abuti Ngakane. E re ke betsegele gae go kopa thuso. (A wela tselana ya dikgomo go leba motseng).
any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or
Mponeng: Heelang bathong! Motho yo ke ngwanake Thando? (Ba atlana).
thando: (Ka lenyatso.) Owaii! O ithaya o re o tshosa mang?
gabatshwane: (Ka go rotola matlho). Tswelela ngwanaka.
DIPOTSO TSE DI KHUTSHWANE
Modiragatsimogolo yo o ngongoregang
18. Lesope : Mosimane mo motseng wa Tsitsing.
"O laetse jalo". Terama (Shutter & Shorter)
kgatuRe: Ke toro ya ga Ntaoleng. Gangwe le gape o ne a tlela Thando, segolo fa motho o ne o re o tla thuba kobo segole. Fa a setse a ka gakologelwa toro, o ne o ka se tlhole o dira sepe ka ene.
bantoMo: Ke a go leboga rra. Kgwedi e e tlang re tshwanetse ra bo re keteka moletlo wa lenyalo. Ke tshepa go tla bogela yo o sebete.
thando: Ke ntse ke lebala go go loma tsebe tsala. (A tswa mo metsing).
3. Tharaano Bothata bo golela pele Go a raraana
ngakane: Mogalammakapaa! Tlhang e kete o tla inkitimetsa ka thoto ya mafoko morwarre. Nta ke go neele sebaka o phunye boladu mmutlwa o kgone go photsegela ntle.
thando: Ke lebogela dikakanyo tsa lona. Ke bona ruri lo nthatela bontle. Ba a tlhokwa ba ba tshwanang le lona. Ke lo tshepisa gore ke tla ititaya sehuba. Ke tla dirisa maano a lorato go tswapetsa rraabo.
gabatshwane: Re ka go thusa ka eng? Le gona rre ke mang?
(Kwa ntlong ya ga Rasebintsolo. Ke nako ya go robala. Ngakane o rapaletse mo sofeng.)
3. BATSAyA KArOLO MO MOTSHAMEKONg
(Ke nako ya masome a mararo go tswa ureng ya borobongwe. Kwa ga Senkepeng go goroga Thando le mogatse. Senkepeng o na le tsala ya gagwe, ba thubile kobo segole).
• Go nna mosupatsela go barutwa fa ba dira tiro ya tshekatsheko ka bobona, go buisa le go tlhaloganya dipotso mmogo le go araba ntle le go sutlha sekgwa.
bantlhoile: Ka re ruri malatsing a gompieno jaana, dilo di thata e le ruri. Motho o sotlakwa ke ngwana, bagolo ba ntse ba lebile.
thando: Ee, go ntse fela jalo. (Kgature o goroga kwa ga Senkepeng ka selailai sa mmala wa botala jwa loapi).
thando: (Ka ditlhong.) Dumela, rre.
tsholofelo: Ke etla Ausi Thando. (A tshwara berebere, lebati la pheuga).
monnao. Le fa go tweng tota!
thando: Monna yole o ne a nthata ka pelo ya gagwe yotlhe fela. Motho wa boraro e ntse molotlhanyi.
13. Thando o reile Mponeng a re a se ke a ntsha mosi ka sekhurumelo fa a bua le Ntaoleng le mogatse, ke mosi wa eng?
gabatshwane: Ga re itse banaka. Ke tla utlwa mo go lona morago ga malatsi. Tota ga ke rate fa a ka tloga a ithaya a re kgang e, e tswa mo go nna le rraalona. (Ba a kgaogana).
Mokganatiro/molwantshi:
RaMoepa: Ke a bona o a tsenwa mosimane yole. O tlhoka kwa a ka pitikelang teng?
ntaoleng: Nna ke rraago, yo ke mmaago (A supa ka monwana). Yo ke ngwana wa rona, ngwetsi e re e ratang jaaka re ithata. Ga re batle go mmona a tlhoname re sa ntse re tshela. Ka bokhutshwane, tlhalosa tiragalo ya maabane bosigo.
tsholofelo: Owaii! O itshokodisetsa eng tota? Ausi Thando o mmontshitse gore ena ga go bonolo go mo fetola mogopolo. A ineele. Se nkganang se nthola morwalo.
ntaoleng: (Ka go beta sebete). Ngwanaka, ngwetsi ya me. Marama a hupile bodila. Mpuru o faretswe fa go le jaana. Rre yole wa moeng o tla ka matlhotlhapelo. O ntheetse ka tsebe tse pedi ngwanaka. O godile ngwanaka.
ntaoleng: Owaii! Wena o ipuela ditsiabadimo fela. (O tswela kwa ntle).
gabatshwane: O raya jang ngwanaka?
gabatshwane: Ga go na madi a re a tsayang. Lo a busetse batshi ba ona. Lo ba tlhalosetse fa go retetse.
ngakane: (O gadimisetsa tlhogo ka fa le ka fa). Kgaitsadi, O intshwarele tuu! Ke bakile e le ruri. Thapo ga se molekane wa motho.
senkepeng: Dumela tlhe tsala ya motho.
thando: Ke go utlwile mma. Nta ke lo direle mogodungwana. Ke tlile ke lo reketse "ditšhipisi" le tlhapi.
ngakane: Motlholo ke yoo betshong. Nna ke tsere tshwetso ya go itekanya morwalo, le gona poela e a bolaya.
senkepeng: Tsala, ruri re go itumeletse. O phuthologe tsala. O dire se o se batlang ntle le letswalo lepe.
32. Fa a re 'monna yole', o timeletswe ke eng?
Jonase: Betshong. Ke kopile tshwarelo. Ke batla go lo tlhaga thuso.
thando: Mme o ne a reng?
Jonase: Dumelang bagolo! (O ba naya seatla ka bongwe ka bongwe a ntse a kobela tlase).
ntaoleng: (A simolola go baba lebadi). E le gore jaanong fa o bewa ke eng rra?
thando: Rratsale Ntaoleng, o tlogile a ntse a mpolelela gore leina la ngwana e nne Ikgomotseng. O ne a kopa gape gore ke busetse ngwana gaeng la gagwe. Ke ngwana yo ba neng ba gopotse go ikgomotsa ka ene. E rile go retela re mo amoga. Lorato la ga rre Ntaoleng mo go nna e ne e se la go ipateletsa. E ne e le la mmatota.
nkeMeleng: Bogale jwa kgang ena bo gaisa bogale jwa semane. Bothata jwa yona bo gaisa jwa lerapo la momo wa kgomo ya motsofe.
RaMoepa: E le gore Kgature o lemogile jang?
thando: Heela, tsala! Ka tla ka tlholelwa ke batho ke sa nagana.
thando: Rre o raya jang jaanong?
thando: Tlhang e kete o mmakaletse? Ke eng e kete o tla ntshosa jaana?
Mponeng: Ga se nnete. Re lo tliseditse ona, mme lona lo gana go a tsaya. Ke lona lo ka re senyang leina mo bathong. (Ba tsena mo koloing. Ya thuntsha lerole go leba Kopmane.)
(Go mo mosong wa letsatsi la Mosupologo, kwa ga Ntaoleng. Thando o laelana le ba losika la ga Ntaoleng morago ga letsatsi la phitlho).
nkeMeleng: (Ka go tenega). Heela, mosadi! Lapa le, la ga Bantomo e seng Ntaoleng. Ntaoleng yoo wa teng o itshwetse e seng rona.
senkepeng: (A letsa mogala). Hallow rra! Ehe! Ke wena Kgature?. Ke nna Senkepeng. Ee, o se lebale go tla ka nako. Motho yole o gorogile. (O a tshega). O tla tla o iponna ka a gago matlho. Ke ... (O a tshega). O re tlele tse di monate, sala sentle (O baya mogala).
thando: Ga a tshwenye. Re tla nna basadi ba gagwe bobeding ba rona.
14. Lereo "maikwatlhao" le raya goreng? A ditiragalo tsa terama e di maleba mo setlhogong se? Anela ka botlalo bomaleba jwa sona.
setonti: Tsena Mokwena yo mogolo.
setonti: O nna le ene jang?
Rasebintsolo: Go siame mogatsaka. Phuthologa kana ke rile photi tlaya o je letlhodi. (O bua a ntse a tlhapa)
Modimo: Re a leboga fa lo tlile go re phimola dikeledi. Keledi ya rona e ile godimo. Re tota re latlhegetswe ke letlhogela. Fela ka e le thato ya ga Rara re a gomotsega. E re lo sena go itsokotsa diatla, lo emeng go na le lenathwana. Sejo sennye ga se fete molomo... (Ba a phatlhalala.)
(Kwa ga ga Ntaoleng ka nako ya borobongwe mo mosong wa Labobedi. Go goroga Jonase, letwadi la gagwe le bekenya jaaka phologolo e latswitswe ke tlhware. Ntaoleng, Gabatshwane le Setonti ba iketlile ka go ja kabu).
ngakane: Lo tlile go kopanela kwa mebileng. E seng fa ga abuti.
gabatshwane: Lo se lebale, ngwetsi ke ya rona. Ga se kgomo ya mafisa...
thando: Mme le ntate. Nna tota ke tshaba go godisa
kgatuRe: O tlile go a bona kwa o a ithutileng teng. Madi a o, a jelwe ke ditshenyegelo tsa
thando: Ke a bona o tlhoka kwa o ka tshamekelang teng. (Ka go tenega).
kgatuRe: Wa reng? Ka pele jaana! O tshwanetse wa bo o e loba. Ke a belaela. Kgotsa e na le sephiri?
tsholofelo: Fa e se mokgwa ke malao. Motse re feta wa balala wa baruakgomo re tsena ka ona.
RaMoepa: (A mo tsena ganong). Rra wee, ke eletsa fa o ka tlogela go nna bofitlha. Ga ke go tlhaloganye sentle rra.
senkepeng: (Ka go nyeba) Ao, tlhe! O rata gore batho ba nje ka dinala. Ka nna o eme pele tuu!
senkepeng: Maano ga a site ... (O mo supetsa ditokana tse pedi tse di ntse di kgwageditswe).
(Mo ntlong ya ga Ntaoleng ka nako ya maitiso, Ngakane o tshwaraganetse kgang le batsadi ba gagwe).
ntaoleng: Ke batla gore lo itse fa go se kitla go tsena gopane kgotsa lekgalagadi mo lelapeng le la ngwanake. Ke tlile go ja motho ka boloto jwa selepe. Lo nkutlwe ke bua fa ke riana.
kgatuRe: Dumela, morwarre Senkepeng!
ntaoleng: O opile kgomo lonaka mmaaabo, ga re a tshwanela go bofaganya loleme la ngwetsi ya rona. Marara a botshelo, a batla motho a fodile mogopolo go a rarolola. O se ka wa iphitlhela o apeetse thukhwi le mala.
thando: Ke tshwanelo mma fa lo ntse lo nkgopola. Mma! Yo ke tsala ya me Senkepeng. O nna kwa maphatsiphatsing a lokeišene la Geelhout Park.
thando: (Ntle le ditlhong dipe) Malome o re go mpona fa, ke gona fa ke tlile gae!
thando: Ke a go tshwara jaanong. O ka tswelela pele ka kgang.
thando: (Ntle le go dikadika.) Jaaka ke kaile malome.
33. Bantomo a re Ikgomotseng o ba thobetse. O raya jang?
34. A gona o thobile? Tlhalosa "...A o ke o ntswele ka nnete yotlhe fela. Mphe boteng jwa ga Thando..."
Molaetsa: Thuto ya mokwadi ka setlhangwa sa gagwe.
Jonase: Motho wa batho dumela (O mo naya seatla) Phuthologa mme o tseye manno ke a (O supa setilo se se fa pele ga gagwe).
RaMoepa: Kgang e lo e buang, e ntle mme e popota e le ruri. Ngwana ke wa rona mme tota ga a mo thatong ya rona. Kwa a ileng teng o ne a ile ka dikgomo.
gabatshwane: O nepile rraabo. Tiego e tsala tatlhego. E kete re tloga re thanya lomapo lo le tsebeng.
thando: Bathong, lo tsogile jang?
Jonase: Fa ke bua jaana o beilwe mo ntlong tsididi ya ditopo.
Ke tlolomolao go gatisa le fa e le nngwe ya ditsebe go tswa mobukeng e ntle le tetla ya bagatisi ba yona.
thando: Kana ke tla bo ke godisa motho, mme go twe ke monna. A metlholo ruri.
ngakane: Ke raya wena le thoto ka kakaretso.
thando: Kwa go mang?
gabatshwane: (O tshaba go lelela godimo, O suma fela.)
senyaka: Fa o ka baya mogopolo mo go seo, o tla tsoga o ja maswe a thaka tsa gago. Ethimola monna. Bosa bo sele.
ntaoleng: Go siame ngwanaka. O ngwana o a rerwa. Mphe sebaka go ya go bona bagaeno bosele.
Lemorago: Maitshetlego/tikologo le nako ya ditiragalo.
senkepeng: Tsala, tlogela go ratharatha, phokoje go tshela yo o dithetsenyana.
tsalong go ya losong, le fa a sa ntse a tshela.
RaMoepa: (O ntsha sekgwama. O se baya fa pele ga dinao tsa gagwe). Rre Ntaoleng le mme Gabatshwane. Re boile re ikgatile motlhala. Re tlile jaana re latetse motlhala wa ga rre Bantomo le mogatse.
bantoMo: O bua nnete ngwanaka. Motho o itsiwe ke motho wa gagwe. Phuthologo e ntse e ngotlega hubeng sa ga Thando. Ke mo etse tlhoko makgetlo a a mmalwa.
thando: Owaii! Sepe fela. Ba tsere mo go ene. Ga ba ise ba itshwenye le go isa molaetsa kwa gae.
49. Fa Thando a boela gaabo, Ramoepa o ne a mo rotloetsa go boela kwa ga Ntaoleng.
thando: Dumela nnake Ngakane.
RaMoepa: Bagetshong! Ke nako ya gore ke reme ka selepe. Palagabedi e sita palagangwe. Fa ke lo kgaola monwana lo ipege e tle e re ka moso ke lela lo mphimole dikeledi.
ngakane: (Ka ditlhong). Kana go raya gore fa Thando a gana ke mo nyala, o tlile go swelela mo dithotong tsa ga nkgonne.
setonti: Phuthego e ntle ya Morena, go diragetse go diragetse. Re tsere sebaka go dumela se re se tletseng fano. Thato ya Modimo ga go yo o ka emang kgatlhanong nayo. Re ne re solofetse go le go ntsi mo lekawaneng le. Ke motlogolo wa me. Ga se wa ntete foo, o nkotla mo
gabatshwane: Tsena.
RaMoepa: (O bua ba ntse ba tswa ka kgoro). E seng wa me ngwana. (Ba a tswa).
kgatuRe: Thando ga a bue nnete. Go na le sengwe se se sa phuthololang pelo ya ga Thando. O hupile bodila bongwe ka marama.
ngakane: Fa o bua jalo, go raya gore le nna ke na le tshiamelo ya go tsaya tse e neng e le tsa ga nkgonne tota ntle le kgoreletso ya motswakwa.
44. Leseanyana le Thando a neng a le imile le ne le se na rra lona go fitlha a kopana le Kgature.
bantoMo: Se tshwenyege rra. Moselwa wa pula o baakangwa go sa le gale. Mo go rona tsotlhe di ntse motwenene. Kgetse ya tsie e kgonwa ke go tshwaraganelwa. Re itlama go tloga gompieno go nna ngata e le nngwe le lona.
thando: (Ka botiumelo) Ntate, ke tlhoka mafoko a go leboga. Ke ne ke ka a dirisa otlhe fela.
7. Ntaoleng fa a naya Thando leina la ngwana o ne a le kae?
21. Ngwana wa gagwe yo a yang go kopana le ene ke mang?
thando: O ne o reng rraabo?
Jonase: Hei! E kete ga le a ntlhabela. Ke bona ke ile go boa ka ngoba e sa fotlhwa. (O bua a le esi).
thando: (Ka phuthulogo ya sefatlhego) Rra wee! O ntsentse mo sekgoropeng. Tshimologong o buile ka MMF jaanong o nkokeletsa ka MVA.
Rasebintsolo: (Ntle le go senya nako, a mo atla). Heela mmaabo! Fa ke leng fa, pelo ya me e kibakiba jaaka kgankgathi e dirwa ke meroba kikeng. O ka re ke ka tsaya fatlhego sa gago ka se lakaila jaaka tlhware e a tle e dire fa e tshokile e nopotse nngwe ya diphologotswana. Ruri ke ikutlwa ke le motlotlo ka wena.
senkepeng: O bua nnete tsala. O nne bonolo jaaka kwana. O ikobe ka dinako tsotlhe. Gangwe le gape o nne o tsirole lefoko ka bongwe ka bongwe. Lefoko ga le boe ... (Morago ga go lalela ba tsena ka diphaposi go latsa tlhogo).
12. Ngakane le Thando ba ne ba na le sephiri, ke se fe?
b) Kgotlhang/Bothata/Selwelwa Kgotlhang/Bothata ke ntwa, ngangisano e e nnang teng fa gare ga badiragatsi. Kgotlhang e mela mo Morerong. Yona e ka nna fa gare ga badiragatsi ba terama jaana: Motho le motho Motho le batho Batho le batho Motho le tikologo Motho le maikutlo a gagwe.
setonti: Nna lo a mmakatsa. Re lo neile dikgomo lwa re naya ngwana. Gompieno lo re tlhanogetse.
35. Ke mang yo o batlang boteng jwa ga Thando yo?
Mponeng: Ga ke bone tsela ya rona e rapeletswe. E kete re ya go boa ka tsupamolomo.
bantlhoile: Tsala, re phetse rotlhe fela.
thando: (Morago ga go go baya poleite ya mofokotso wa mabele). Tsholofelo, le wena kgaitsadi Ngakane, ke wela tsela go leba Paardekraal. Bagolo ba lo ntseng le rona ka dinako tsotlhe ke a leboga mme e bile ke a lo laela. Kwa ke yang ba nkemetse.
RaMoepa: Mmaabo! Lesa bana ba wele tsela. Wena Thando ngwanaka baya pelo! O seka wa boifa sepe. (Thando le Senkepeng ba tsena mo koloing. Mabati a tswalwa).
thando: Nnyaya, e seng jaaka o nagana! Ke ne ke tsiboga fela. Ke repile fa o mpona ke riana. Keledi ya me e rothile ya ba ya nolofatsa pelo ya me. Ngwanake o nthobile marapo, go fitlha ke ineela.
kgatuRe: (Ka boingotlo.) Bagolo ba me, le wena mmaetsho ke leboga go menagane. Tota ga se ka lenyatso. (Ba a tswa)
thando: (O inama go tsaya morwalo wa gagwe.) Tsala, re tla kopana. Thekisi ke eo e e tla.
1.1 Maikaelelo ka tshekatsheko e
ngakane: Ke ithaya ke re ke godile. Jaanong ke ne ke lemosa Thando gore keletso ya me ke go tlhokomela tsotlhe tse e leng tsa ga nkgonne. Ke mo itsisitse gore ke rata fa ke ka ya seyantlo sa ga nkgonne.
thando: Ke tlhwaile tsebe tsala.
thando: Bomenomasweu polaya e tshega bona o ba tlogelelang? Kana batho ke bao ba rutilwe go ntsha 'ino la motlhagare ntswa e le go itimokanya.
thando: Bagolo ba me, ba ba tlotlegang yo ke tsala ya me ya tlhogo ya kgomo. Re ntshana seinong bosigo le motshegare. Lo se tshwenyege ka ene. O itse tsotlhe tsa me.
MoRuti isang: (O buisa temana ya ga Johane 11:25-26.)
ntaoleng: Go siame ngwanaka. Motlhala re o setse. Nte a tle, a tle a kgone go itlhalosa. Mmaabo, wena o di bona jang?
thando: Ga ke re ga twe. Ija! O nthubile lepetleke.
gabatshwane: Ngwanaka ke eng? (Ka go tsiboga).
thando: Mathata a botshelo, masaitsiweng! Ke ne ka patelesega go tsaya malatsi a le mmalwa...
thando: (Ka ditlhong). A re ke ise ngwana kwa gaabo Rasebintsolo. (O tsena ka ntlo).
nkeMeleng: (A ntse a rothisa keledi.) Wena rraabo, tsamaya o ye go itsese boSetonti le ba losika. Re tla sala re phutha ngwana.
bantlhoile: Heelang, tsala motho yo ke wena.
thando: Ema pele tlhe mogatsaka. Go sale bosigo, re tla tlotla bosele tuu!.
thando: (Ka letshogo). Ke go reeditse rra.
thando: Ya re e le nako ya go latsa tlhogo, a tshokane a iphetlha. A iphetola Rasebintsolo. A inaya phaposi ya ga mogolowe.
thando: Heela, mma! Motho yole ke noga ya bofelo. O thubile malapa ka bontsi. Ke ene a neileng Kgature kgang yotlhe fela. Motho yole o tshwana le leobu. Ga a na mmala wa nnete Ke sefelekwane.
(Kwa Tlhabane beke morago ga lenyalo, go mo mosong wa nako tsa ura ya lesome. Kgature o na le mogatse Thando).
Mponeng: Ba ga Ntaoleng, re a lo kopa se kateleng bana disuga ganong. A re se keng ra lela selelo sa baipolai.
Mponeng: Dumela, ngwanaka! Ruri ke letse ke bua ka wena. Ke ne ke sa itse fa o tla re jela nala gompieno.
tsholofelo: Bua tlhe Lesope! Ke eng?
DIPOTSO TSE TELELE
RaMoepa: Le fa tota ke rerile ngwana ke le esi, ke kopa gore lona ba ga Bantomo lo itse fa re tota re apeela thukhwi le mala, mme fela ga gona ka mokgwa o mongwe.
thando: A ke ona otlhe rra?
thando: (O tlolela ka kgoro. Matlho a gagwe a palela mo lefatsheng.) Bana ba ga rre Ntaoleng le mme Gabatshwane dumelang!
thando: Nnyaya rre.
Jonase: Kwa "Police Station" ya Rustenburg.
Ijoo, ngwanake! Ga twe ke wa ga mang ruri? (Ba tswa ka lebelo).
ngakane: Ausi Thando. O nkutlwe o nkutlwisise. Lelapa le la ga nkgonne, ga ke batle le tlhonama. Ga ke batle fa o ka jewa ke bodutu ke ntse ke le teng.
ngakane: (A emisa go metsa. A rotola matlho). Ke tlhwaile tsebe, thaka. A re utlwe.
thando: Wa re eng? Rasebintsolo wa me!
RaMoepa: A jaanong o itlhobogile?
ntaoleng: (A itshwara mo seledung). Ahee! Jaanong sephiri se tswetse mo pepeneneng. Jaaka fela lo kgonne go utlwanela bogotswana joo, ga ke tlhole ke tla reetsa maipato ape.Mmaabo! Masaitsiweng ke ao.
RaMoepo: Goroga ngwanaka. Tsebe gaufi e a ikutlwela. Goroga ka phuthologo. Ga o a latlhega. (O mo phophotha legetla.)
Jonase: (Ka go fela pelo. A ntsha senepe sa ga
• Tsa go ithutela pele:
thando: (A araba ka go thikitha tlhogo).
Mponeng: Boela morago. Re tla go bitsa fa re tsamaya. (Koloi ya ga Senkepeng ya tsetlela fa kgorong).
bantoMo: Nnaare tota yole a re o timeletswe ke eng?
(Kwa ga Ntaoleng mo Tsitsing. Ke nako ya masome a mararo go tswa ureng ya lesome. Go goroga Nkemeleng le mogatse).
thando: Dumela tsala ya me ya botlhokwa. (Ba atlana).
Mponeng: Rraabo, tlhwaya tsebe, mafoko ke a.
Jonase: (Ka go tsalanya matlho le lefatshe). O bone kotsi ya koloi.
gabatshwane: Heela ngwanake Thando! Tlaya o dumedise batsadi ke ba.
kgatuRe: (A inamisetsa tlhogo mo go ene). Didimala mothonyana wa me. Tlogela go sisa pelo ke sa ntse ke tshela. Boloka dikeledi tseo ratu!
thando: Nnyaya mma, ga go sepe se se tshosang, fa e se dimakatso fela. (O rothisa keledi).
senkepeng: Nnaare beng ba lapa ba kae Thando?
All rights reserved. No part of this publication may be reproduced,
Mponeng: Go khutshwafatsa kgang, nna ke na le monagano wa gore, re phunyeng tlhagala. Fa boladu bo ka re tlala diatleng re tla pateletsega go bo dubeletsa.
thando: (O tswa mo ntlong le mogatse). Tsholofelo, a re weleng tsela. (Ba tswa ka koloi).
• Tsa Botshelo: Kobelo Stephen Naledi o belegetswe mo motseng wa Dwarsberg. Ke setlogolwana sa ga Makopye. O ntse boagi jwa Mogwase ka 1985 mo 1477 Unit 4 Tontosi Drive.
RaMoepa: (Ka go makala.) Ao, tlhe ngwanaka! O direla eng jalo? O tlhoka eng kwa go ene? Kana ba ile go re ja ditshego...
senkepeng: Jaanong thulano ya lona e simolotswe ke eng?
Ralekwatiti: (A bula mo Beibeleng lokwalo la ga Johane 18 temana 28 - 30. A buisetsa kwa godimo). 28 'Morago ga moo, ka Jeso a itse gore tsotlhe di setse di weditswe gore lokwalo lo dirafadiwe gotlhe a re; "Ke nyorilwe." 29 ´Mme jaanong ga bo go le nkgwana e e tletseng motatsa, a ba a ina ngami mo motatseng, ba e tlhomela thupeng ya mosiama, ba e tsholeletsa kwa molomong wa gagwe. 30 Ya re Jeso a sena go amogela motatsa a re; "Go weditswe". A bo a oba tlhogo, a neela mowa. Amen.
lesope: (O tlhaga a hemelwa. A tlolela ka kgoro.) Heela Ausi Tsholo! Sianela kwano! (O iphimola sethitho.) Ausi, baya dijo fa fatshe tuu!
40. O ne a akanya go dira eng ka mmuisiwa? C Bolela gore a tshedimosetso e e latelang ke NEPO kgotsa PHOSO
ntaoleng: Ka fa o nyetswe la bobedi, o itse bothata bo etla. Wena o ka se bo bone. Ke utlwa ke go utlwela botlhoko. Ga ke batle go tsamaya ke sa go laela. E tloga e nna gore ke go latlhile.
22. Mafoko a a gore o ya go kopana le ngwana wa gagwe a kaya goreng?
B. "Tsela ya me e bulegile ke gaufi le go kopana le ngwanake"
bantoMo: (O naya ditebogo). Phuthego yotlhe fela ya
16. Goreng Gabatshwane a ne a sa batle gore go itsewe ka maiteko a ga Ngakane a go ikaletsa?
1. MATSENO
ntaoleng: Tsela ya me e bulegile. Kwa ke tswang teng go motsila. Ke gaufi le go kopana le ngwanake. E rile pele a ka re tlogela, a nkitsese fa setlogolwana se le mo tseleng. E re ka wena o ithufutse, o buse madi a rona. Re mmatla fa. (Monnamogolo a sekama. A se tlhole a lebaleba. Gabatshwane a mo tswala matlho.)
Setlhoa: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona badiragatsi ba laolwang ke maikutlo/Tshisibalo.
MoRuti isang: E re ka go kgatlile Modimo Mothatayotlhe, e le yo mogolo wa botshelo le wa loso, go itseela mowa wa yo o fedileng, le go o tsosa mo lefatsheng: Ke gone re bayang setopo sa gagwe mo phuphung, lerole leroleng, re ntse re itse ka tlhomamo go re fa motlaagana wa rona wa selefatshe o rutlologa, re na le kago kwa magodimong, ntlo ya tlhomamo ka bosakhutleng. (Phuthego le balosika ba tshela mmu yo ba o gelelang mo garaweng ka diatla. Morago tshelelo ya lebitla ya dirwa.)
setonti: Nnyaya sebare. Mo neele nako a re tlhalosetse pele.
kgatuRe: Dumela kgaitsadi!
gabatshwane: Nnyaya rra. Lo ka se timele. Motlhala wa motho ke molomo.
Mosadi wa khumo, kwa a yang teng o tlile go thanya lomapo lo le tsebeng. Lefatshe leno la rona, ga le a robala. Mebitlwa ya lona e tshwana le ya noko. O tsoga o retelelwa ke go itlhomola wa tloga wa tlhomola pelo.
ngakane: O tla nkgopola tsatsi le penne. O tla ntelela ntle le pateletso ya ga ope.
thando: Ke kopa go ya go tlhola rre Setonti.
bantoMo: Ke a leboga. Kobo e sugwa ke mong wa yona. Sengwe gape ke gore, Lorwaneng go tseneng go tsenelwa gongwe. Fa lo re bona fa, re motlhaleng wa kgarejwana e ipitsang Thando. Ngwana wa rona, ene o bitswa Kgature.
thando: Nna ruri ga ke itse fa botshelo bo ka batlwa ka mokgwa o, fela le ga le...
setonti: (Ka go makala.) Wa rialo!
holder.
nkeMeleng: Nna ke gakgamatswa ke moso mongwe le mongwe. Ngwetsi ya rona e tsoga e bifetswe. Ke ne ke setse ke belaela fa gongwe Kgature a sa mo robatse sentle.
Jonase: Nnyaya rra, e seng jalo, fela lefapha la sepodisi le tshwaragane le la rona thata. Sejanaga sengwe le sengwe se se tlhagisetsang mong kgotsa bapalami kotsi, se tshwanelwa go begwa mo go rona pele. Ke seo se mpeileng fano. Tota go leba nnete matlhong, ke rona re rulaganyetsang bagobadi dituelo tsa bona.
7. Kgaolo 4 ............................... 48
kgatuRe: Owaii! Moeng wa eng? Nna ke mong gae. (O a tshega).
thando: (A tsaya setilo go nna.) Bagolo ba me, ke ka maswabi go bo lo mpona fa.
ntaoleng: Tsena. Ehe ke wena Thando, ngwanaka!
phuthego: (Tsweletso ya sefela.)
thando: (O pheula lebati a bo a ikgorosa) Dumela Rra!
thando: Fela jalo. Tota puo ya ga rre Ntaoleng ga e batle phetolo. Ka metlha o tla mo go nna a galefile. Ga ke itse tota gore ke wa ga mang?
bantoMo: Nna ga ke bone lebaka la go ema mabaka a ngwana kwa pele. Ba tloga ba mo fifaletsa ditsela.
kgatuRe: (O tsena ka phaposi e nngwe ya borobalo). O robale sentle motho wa batho. O dire gore o se ke wa selwa. O tsoge o phutha dipurugwana tsa gago. O tla batla mongwe go go isa gae. Fa ele ka nnna o lebale tuu!. (A ikurumetsa ka kobo).
(Kwa gaabo Kgature go bosigo Thando ga a kgone go robala ka ntlha ya ngwana go sa robaleng).
Ralekwatiti: (O tshotse mmu ka seatla.) Jaaka go kgatlhile Ramasedi, gore yo o belegweng ke motho wa nama pheletsong o tla felela mmung ka jalo, ka o le mmu, boela mmung, molora moloreng. Eo, ke thata le go rata ga mmopi wa rona. A ...men.
RaMoepa: (Ka go swaba.) Ngwanaka, lebala ka tseo tuu! Kana re ile go tshegwa ke batho e sita le dintsi tota.
ntaoleng: Ke go utlwile sebare. Nte ke golole rre yole wa batho (O tswela kwa ntle). Rre wa moeng, re lebogile le fa tota go se seo re ka se lebogelang. Molaetsa re o utlwile. O thibetswe ke eng go re etelela? Mo sebakeng sena, ga go mo ke ka go aketsang ka teng. O a iponna gore mpuru o faretswe. O tla re inela matsogo metsing motho wa batho.
lesope: Ke mo tlogetse a ntse a kgaratlha. Fa re ka taboga re ka kgona go mo thusa. Lo se lebale thipa go kgaola thapo.
nkeMeleng: Dumelang, bagaetsho!
kgatuRe: (Ka go fela pelo). Thando!
c) Badiragatsi/batshameki Batho ba ba diragatsang ba tsweletsa ditiragalo tsa terama ke badiragatsi. Ga ba anele mme ba diragatsa ka ditiro le mmuisano. Makoko a badiragatsi Mogapatiro (molwantshiwa) -Mokganatiro (molwantshi) Baemanokeng -baemanokeng Motsenagare/Molotlhanyi (motlhotlheletsi) Mogapatiro ke modiragatsimogolo yo o nang le bothata, yo o ngongoregang, yo o tshwenngwang. Mokganatiro ke moemakgatlhanong, o baka bothata, o tshwenya mogapatiro. Bobedi jo ke jone bo kampanang, bo gotlhanang. Matsapa otlhe a ba a tsayang ke maiteko a go rarabolola kgotlhang mme kwa bokhutlhong mongwe o tla fenya. Mogapatiro le Mokganatiro ba na le baemanokeng ba ba ba rotloetsang ka dikgakololo. Motsenagare/Molotlhanyi ke modiragatsi yo o amanang le makoko a mabedi. A ka nna molotlhanyi kgotsa moagisi. Kagego ya modiragatsi Modiragatsi o na le ka mokgwa o a agilweng ka ona ke mokwadi. O agiwa a newa semelo se se tla mo kgontshang go diragatsa le go tsaya karolo e a e abetsweng.
Mponeng: Nnyaya, ga go sepe. Ke ne ke re a gogele mosese tlase.
bantlhoile: O a bonala. Ga a bontshe a ikgalala. Motho o a mmona fa a iketlile mo monaganong.
• Tsa sekolo: O dirile dithuto tsa poraemari mo Kgolane Primary. Thuto tsa Secondary kwa Herman Thebe High School. Lokwalo la J.C. kwa Rakoko High school ka 1975. Lokwalo la Materiki (STD 10). O le dirile poraefete mo Seiphore ABET centre mo Moruleng.
thando: O buile nnete e e senang bana ba phefo e le ruri. Rra, ke nna Thando yo o neng o bua nae ka mogala. Ke gopotse gore pilediwa e a lwelwa.
tsholofelo: Dumela mma, ke boile.
kgatuRe: (O bua ale esi) Ruri ka rre a ntsetse ke nnete fa go twe Modimo ga o fe ka letsogo. Thando ke mosadi tota. O montle, o diatla. Tota o dilo tsotlhe mo go nna. Ga ke kitla ke bula molomo. (O tsena ka phaposi ya go tlhapela go mo tlhapisa ka fa morago).
kgatuRe: Tlhang ekete o setse o baba lobadi?
gabatshwane: (A ntse a lela) Thando, ngwanaka! Tsamaya o ye go bitsa kgaitsadiake Setonti. (Thando o tswa a tabogile.)
30. Ke mang yo o neng a bua mafoko a ?
Mponeng: Tota lo re tshoganyeditse. Lo tlile go re tima nako ya go ikgafetsa.
ntaoleng: Bagaetsho ba ga Ramoepa, A ke bue jaana ke re, kwa re yang go monamo, re tshwanelwa ke go le kokona ka marinini rotlhe fela.
tsholofelo: (O a mo goeletsa.) Tsamaya, o bona o sotlilwe ke lefatshe. (A thubaganya lebati)
ntaoleng: Ngwanaka, fa o le tsebe ntlha, o tshwanetse o be o utlwile mafoko a ga mmaago fano. Ya rona tsela e khutshwanyane. Tsa lefatshe di re lekile, bontsi di iteile kwa ntle. Bophelo jwa motho ga se jwa gagwe jaaka a ka gopola. O ka se ele tlhoko gore bangwe ba ikana go bo ferekanya.
setonti: Dikgakamatso! Thando ke yo a re o boile. A re o gopotse ntlo ya gagwe.
ngakane: (Ka go thikitha tlhogo.) Le nna fa ke riana ke eme menomakitla.
tsholofelo: Heela, abuti Ngakane! Tswela kwano o bone.
ntaoleng: E le fa go senyegile eng?
Mponeng: Dira ka bonako.
(Ke motshegare wa Lamatlhatso. Lesope o tsamaya mo sekgweng se se kgakajana le motse. O feta ka fa tlase ga setlhare se segolo sa mosetlha).
senkepeng: Tota nna ga ke bone se se ka pateletsang Thando go itia ka go belega motho go twe ke monna.
(Go Lamatlhatso kwa mabitleng a Tsitsing. Tirelo ya phitlho e tsweletse. Moruti Ralekwatiti o tshwere tirelo).
gabatshwane: Jaanong? (Ka tlalelo).
Tsa bokwadi: Bokwadi mo go ene ke jwa tsalo e seng go tswa thutegong.
RaMoepa: Motlhala re o neilwe ke beng ba ona. Mfataphufo ya gaabo ga a swe lentswe.
thando: Bagolo ba me ba ba tlotlegang, ke a lo rata, lo a nthata. Ga ke bone fa go tla nna le serurubele seo se ka fofelang dintshing go mphatlha. Lo mphile bothitho le namatshego. Modimo yo ke sa o direleng sepe o nthuse, ke lo phelele.
thando: Tseo di lebale malome. Lenyalo la me le sentswe ke toro ya ga Ratswale. O ne a mpatla fa lapeng la gagwe mo ntlong ya ga Rasebintsolo.
thando: Nnyaya, ke a gana e seng jalo. Ke na le tshiamelo ya go ikgethela se se tla nnayang tokologo e e lokologileng.
senkepeng: Jaanong o ikaeletse go dira eng?
thando: Fela jaaka o bona matshwititshwiti a, go na le dintsho tse pedi. Re fitlhile rre, jaanong mme ke gone a begwang. Ke kopa fa o ka nnaya sebaka sa go ba boloka tuu!
setonti: (Ka go makala). Mogalammakapaa! Lo rekisitse ngwetsi ya rona?
7. Tlhalosa ka botlalo mabaka a a dirileng gore Thando a gane gore Ngakane a nne seyantlo sa ga Rasebintsolo
1. A Senkepeng ke tsala ya boammaaruri kgotsa nyaa? Tshegetsa karabo ya gago ka mabaka a a utlwalang o totile botshelo jwa ga Senkepeng le Thando.
gabatshwane: Rona tota re mo digakgamalong. Batho ba motlhala o lo buang ka ona, re ntshitse ka nngoba e sa fotlhwa. Go tlile jang gore ba se ka ba itlholboga?
Jonase: Nyaya mma! A a saletseng morago, a tlile go duelwa ka bonnyane go fitlha a felela.
Rasebintsolo: Le nna ke a leboga, fela nna ga ke a tla go nna. Ke tshwanelwa ke go sianela gongwe. (O a emelela).
thando: Tsamaya sentle. O nne o ntse o nkgopotse. Le nna ga o katoge mo pelong ya me. (Ba a kgaogana. Thando o boela mo lapeng. Koloi ya wela tsela.)
kgatuRe: Fa e se mokgwa ke molao. Go rata le go sa rate ga go kitla go nna molemo ope. Leina la batsadi ke sekgongkgothela. Wena wa reng Thando?
ngakane: E kete o mo pelong ya me tsala. Ga ke na boikhutso mo moweng.
thando: Go ntse jalo rra. Ke utlwa go twe o a mpatla.
thando: Kana ke letse ke go kopile gore o nkise kwa ga Senkepeng. O nkopile thata go mo jela nala malatsi a mabedi. Ke rata ke tsena go sale mo mesong.
ntaoleng: Go bua puo phaa! Re a mo rata. Re ne re eletsa go mo nyadisa yo o latelang mogatse. Jaanong go a retela. Batsadi ba gagwe ba mina ka nko tse pedi.
tsholofelo: (A tsena ka phaposi ya batsadi). Dumelang rre le mme! Ausi Thando o rata go lo bona.
(Kwa gaabo Kgature. Morago ga dijo tsa dilalelo Kgature le Thando ba tsena ka ntlo. Ba goga ditilo go nna).
1.2.4 Diponagalo tsa terama Terama ke setlhangwa se se tlhametsweng go diragadiwa. Ka jalo
tlhasetswe ke ntaramane. Kana Ngakane a re o batla go ya seyantlo sa ga mogoloe. Ga a boe ka morago.
thando: Hei! Tsala. (Ka lethabo). Monate o ne wa tshameka ka go siana le methapo ya me. E rile fa ke tla re go senyegile, ke fa ke tla utlwa monyakaladi o tswa ka ditsebe.
thando: O se itshwenye ka tseo. Tse o di kayang ke mmantlwane a banyana, Nna ga di a ntekana. O ikopisa tlhogo fela.
Terama: Tiragatso/setlhangwa se se tlhametsweng go diragadiwa
thando: O bua nnete Kgature, fela ke go tlhaloseditse ka ga dikgateledi. Toro e e ntshwenyang ke ya ga rre Ntaoleng.
senyaka: (Morago ga go metsa). Tsala ya me Ngakane!
bantlhoile: Se rialo tsala!
thando: Rre Jonase, ke lebogile, segolo thata ke lebogela matsapa a lona. Ke tla dira fela jaaka o ntaetse. O sale sentle rra.
Mponeng: (Ka kgakgamalo.) Ehe...!
bantoMo: Nnyaya, bagaetsho nteng ngwetsi e ntshe maikutlo a yona. Se mo tlaatlaetseng.
kgatuRe: Wa rialo tota! E le gore o a bone kae le gona jaang?
gabatshwane: Bona fa ngwanaka, o nne boripana mo go
ISBN 9780636073050
23. Ke tshedimosetso efe e mmui a e buileng le mmuisiwa ka letsatsi le, e re tla reng e ntse e le sephiri sa mmuisiwa?
Jonase: Nna ke morongwa fela. Bamolao ke bona ba la tlisang tlhaloso yotlhe fela. Nna ke tlile jaana go lo rulaganyetsa tsa dituelo tsa moswi tsa "Third Party".
(Kwa gaabo Kgature tsatsi e le Lamatlhatso nako ya lesome mo mosong. Batsadi ba ga Kgature ba biditse Thando le mogatse. Ba dikaganyeditse tafole).
phuthego: (Sefela sa phelegetso).
ntaoleng: Tota e le fa thai e batlang mo mothong wa letwadi jaana?
Jonase: (O mo supetsa lokwalo lo lo kwadilweng "Motor - Vehicle accidents compensation under the MMF act 93 of 1989:") Mma wee...! Tsoga tlhe motho wa batho. A o ne o ka se bee tsebe go le gonnye?
gabatshwane: Tlhang lo re tima se lo se tshotlhang?
thando: Heela mma! O se ke wa ntsha mosi ka sekhurumelo.
senkepeng: O dirile ngwanyana. O ititeile sehuba. (Ba tswa ka diaparo mo ntlong)
senyaka: Thaka! A re ise marapo go beng. Bosigo ga bo rune nta. Dikgang ga di nke di fela, go fela motho. (A gonyetsa tlhogo teng ga mapai a mantshonyana).
thando: Ke tla direla ka bonako motho wa lorato lwa me (marama a binabina). (Ba namela koloi ya "Ford Siera". Ya pena mogatla go leba Tlhabane e e tlhabang).
2. Gabatshwane : Mosadi wa ga Ntaoleng, ke motho yo montle ka pogego.
ntaloeng: Seo re se kayang, ke kgakololo ya botsadi. Wena sa gago ke go itlhopela ditlhokwa go tswa mo morogong. Motho o ipaya ka diatla tsa gagwe.
gabatshwane: A tlheng ga o ganele gore o setse a go bonetse?
gabatshwane: (O a emelela). Betshong! Ga twe tsebe gaufi e a ikutlwela. Rre o buile. Ga ke batle go tloga ke e latswa bobe ... (A nna fa fatshe.)
thando: Dumela Tsholo!
11. Ngakane a re o na le maikaelelo ka dithoto tsa ga Rasebintsolo, tlhagisa dithoto tseo.
Dingwe tsa dikwalo ke tse di latelang:
kgonagala. A reye go ntseisa dilo. Ke phuthile tse di ntshwanetseng. Ke boela gae. Ke ya go ipaakanyetsa nyalo.
phuthego: (Sefela 313.) Ke mosepedi bophelong, mme ke ya kwa legodimong, kwa Jerusalema yo moša; O 'theilweng koo mading a kgolagano Golgoteng, kwa Jeso o re swetseng gona. Ke mosepedi bophelong, mme ke ya kwa legodimong.'
go tsena gotlhelele mo nkgong: go tlhoka go ka boela morago mo
kgatuRe: Wa re dinyana? Mo go nna e tlile go nna dikgolo.
(Mo mosong wa tsatsi la Labone ka ura ya borobong. Thando o tsena kwa ga Ntaoleng motseng wa Tsitsing. O fitlhela Setonti a ntse le Ngakane le Tsholofelo mo mathuding a ntlo ya ga Rasebintsolo.)
setonti: Bagaetshong botlhe fela, re a lo leboga. Re lo leboga jaaka lo ntse lo lela le rona fano. Marama a me a hupile botlhoko. Motheo wa kutlobotlhoko e, ke lorato lwa motsadi mo ngwetsing. Go tlhokile kutlwano gare ga ngwetsi le ba bogadi. Rre Ntaoleng e rile go utlwa botlhoko a tsenwa ke bolwetse jwa pelo. Jaanong ga se ena fela, mosadimogolo Gabatshwane o ganne go sala a le esi. Fa ke bua jaana o didimetse. Molaetsa ke gona o gorogang. Re kopa fa lo sa ntse lo ka re ema nokeng. Ke kopa re ye go busa dinao rotlhe fa lelapeng la batho ba. (Ba a phatlalala go tswa ka mabitla).
Lokwalotshelo/bayokerafi: Hisetori
thando: Se ke dinyana fela, dikgolo di sa ntse ditla latela.
ntaoleng: Bonang botlhe fela fa. Nna ke weditse tema ya me. Ga go poopedi fa. Lapa le, la re nna wee.
(Kwa Tlhabane moso e le wa tsatsi la Tshipi. Ka ura ya borataro Thando le mogatse ba tlogela ngwana mo dikobong. Ba nna le Bantomo le Nkemeleng fa ntle.)
ntaoleng: Bona fa rra, bogologolotala ke dira Gauteng.
thando: (Ka go sa phuthologang.) O bewa ke eng fano? Le gona o bontshitswe ke mang fa?
thando: (Ka setshegonyana). Dumela mma! Rre o kae?
kgatuRe: (A penya Senkepeng ka leitlho). Yo montle yo ene ke mang?
kgatuRe: O re go nkutlwa. O foo ke fano! Sa pele ke sa pele sa morago ke dithuthuntshwane.
gabatshwane: Botlhe fela fa, lo tsupeng molomo. Kana rraagwe fa a ka utlwela, bolwetse jwa pelo bo ka mo kubugela. A re weleng tsela jaaka e kete ga go a diragala sepe. (Ba wela tsela).
tsholofelo: (O sianela kwa ntlong go araba mogala). Hallow! Ke 614819 e, ke bua le mang? Ehe! Ke tla ya go mmitsa (O tswela ntle). Ausi Thando o batlega mo mogaleng.
46. Ramoepa o ne a re Ngakane a se batlelwe mosadi Thando a le teng.
gabatshwane: Rraabo, dimakatso ke tseo!
Diteng
6. BED. Hons Management & Planning :
4. ABET Practitioner: Unisa
thando: Ga ke itse, fela Modimo o teng.
kgatuRe: O dirwa ke eng? O seke wa tlhola o robala o lebeletse kwa godimo. Ditoro tsa teng di tla ka bontsi.
thando: Ntate, kana ke tlogetse leruo leo le neng le ntebane. Ke batla go tlhola sekgethe sa me. Fa ke ka bona go retela, ke boela mo ntlong ya monna wa me.
bantoMo: (A ntsha sekgwama. Letsogo la tla le tshotse maswaswa). Bagaetsho! bonnyane jole ke jo.
Mponeng: Jaanong wena o ne o ngangela eng?
Kgotlhang/bothata/Selwelwa/ ngangisano: Ntwa ya badiragatsi mo terameng.
gabatshwane: Ba farologane. Yo mongwe o tlamega go ineela.
1. S.E.C. (Secondary Education Certification: Vista University.)
phuthego: Jehofa, O nthekolotse, wena Modimo wa
ntaoleng: Ema pele ngwanaka. Se eteletse keledi ngwanaka. A re utlwe se se tlisitseng kutlobotlhoko ya gago ngwanaka. Busa mogopolo o ntshe bothata jwa gago ka phuthologo. (Ka bonolo).
kgatuRe: Bua puo-phaa! Tlogela go hunyela jaaka khudu e bona sera. Ke fano go go thusa. Ke ikanne fa pele ga moruti gore ke tla go ema nokeng go le boitumelo kgotsa matha.
• Go rarabolola le go senola maitemogelo a mokwadi mo terameng e "Maikotlhao" Seno se tla sedimosiwa bogolosegolo ke lokwalotshelo (bayokerafi) lwa gagwe gonne ka lona barutwa le barutabana mmogo ba tla tlhaloganya lebaka la gore a bo a kwadile ka tsela e a kwadileng ka yona.
4. Tsholofelo : Kgaitsadia Rasebintsolo le Ngakane.
thando: Owaii! Wena o ithaya o re ke itse go thuma.
ntaoleng: Bona fa ngwanaka, ntlo ga se ya rona. Mong
go tlogela go okomela mo nkgong:
RaMoepa: Mogatsaka! Re lekile go retetse, mme fela ngwana a a gololwe. Lo itse lona ba ga Ntaoleng gore fa logana madi ano, ngwana ena re boa ka ena.
ngakane: O tsamae ka kagiso. (Ba mo naya diatla. A wela tsela go ya go emela ditekisi tsa Tlhabane).
gabatshwane: (Ka go tenega). O bua boammaruri rraabo. Se sengwe ke gore, fa a ka ithutla, ka dithoto a lebale. O tla tswa fa, jaaka kgogo e tlhobilwe. A itse. A se tloge a re ga re a mo tlhalosetsa. O tla lelela kgama le mogogoro...
Mponeng: Lo itshenyetsa sebaka. Batho bale, ba tshwaragane le go rulaganya moletlo wa lenyalo.
senkepeng: (O tswa ka phaposi). Tsala ke batla gore re ye go ikotlolola mo letangwaneng la rona ka fa morago ga ntlo. (O mo naya diaparo tsa go thuma).
Badiragatsi/batshameki: Batsayakarolo mo ditiragalong tsa terama.
thando: Owaii! Ke ka lelela wena tota. Ga o mpone ke a bona. O batle dithaka tsa gago le nna ke tla ipatlela ba ba ntekaneng.
nkeMeleng: (Ka go makala). Ao, Thando! Go diragetse eng jaanong?
gabatshwane: (O rothisa keledi). Ngwanaka, Ngakane re bolaile tsupamolomo. Re boa ka nngoba e sa fotlhwa. Kana le gona nama ya pateletswa e thuba pitsa.
ngakane: Bona fa mma, tsela e butswe, e bile o tloga o ntshosetsa mmutla wa me.
ntaoleng: (O tswa ka ntlo). Monna wa batho, o a bona e tsentse tlhako kgamelong. Ga go na molemo gore ke nnele go inanatha. Pego ya gago e mpheditse maatla. Ke imelwa ke tlhogo.
Mponeng: Go raya gore ngwana yole e ne e le wa ga Rasebintsolo.
8. Kgature fa a kopana le Thando lekgetlho lwa ntlha o rile, " dilo dingwe di a lojwa, di bolelwa go le thata." Anela ka botlalo kopano/nyalano ya bobedi jo o setse bokao jwa mafoko a morago.
tsholofelo: Bona gore go tsena mang kwa hekeng?
bantoMo: Ke belaela gore monna yole o tsamaile a gadimile. Ga ke tlhaloganye gore o timeletswe ke eng mo lapeng la me? (Thando o tswa mo ntlong. O tlhaga a thikga keledi).
Mponeng: Re kwano, tsenang.
Thaologo: Kgato ya popoto ya terama e mo go yona ditiragalo di tlosang lonao.
thando: Tsholo! Ke kopa o mpiletse bagolo.
senkepeng: (O ba tsena ganong). Bathong! Tota se ke botlhodi. A ngwana o a tle a iphetlhe a re o a nyala, a supa motho a ka mo godisa.
gabatshwane: Dumela ngwanaka! O tsamaetse ka pele. Dumela Thando. Ke eng o setse o poetse jaana?
1. Tshimologo/Thaego Mogapatiro o bega bothata ba gagwe O itela mo go moemanokeng wa gagwe
kgatuRe: (O mo lebelela go tloga dinaong). A o kgona go emelela sebaka ka morwalo o. (O supa ka go dirisa tlhogo).
thando: A re ga a mpotse o a nkitsise fa a batla go ya seyantlo sa ga mogolowe.
ngakane le tsholofelo: (Ntle le kgatlhego) Dumela Thando!
thando: Rasebintsolo o iketse badimong a itse fa leboa le kukunya.
tsholofelo le ngakane: (Ba kgarameletsa Thando kwa ntle).
senkepeng: A mme? (A itshwara letheka).
© Maskew Miller Longman (Pty) Ltd 2008
thando: Ao, tsala! Tlhang o tletse ditshegwana? (Ka go nyeba).
17. Kgature o ntsheditse Thando bogadi jwa bokae?
senkepeng: Rra eno o bontsha e le motho yo o phuthulogileng e le ruri tsala.
Mponeng: O kae, Senkepeng tsala ya gago?
• Go tlhalosa setlhogo, gore ka tlhaloso fela barutwa ba kgone go nna le ponelopele ka ga diteramakhutshwe tse di yang go sekasekwa. Tsona di ama matshelo a malapa, lenyalo, diphitlho, maitsholo a bagolo ka kakaretso mo mererong e e kailweng.
setonti: (O sebela moruti mo tsebeng). Mosadimogolo Gabatshwane o latetse rre Ntaoleng.
senkepeng: (Keledi e tshologela boatleng). Didimala tlhe tsala ya me. O a itse ga ke dumele ditsebe tsa me...!
Ralekwatiti: Go tloga jaanong go tshegofaditswe baswi ba ba swelang Moreneng.
senkepeng: Ke a leboga mma (A tsaya setilo).
Jonase: Tsamaya o boloke madi a. E re o se na go bofologa o boele kwano re tle re kgone go go naya tlhaloso e e tletseng. Ga ke rate go go tshwarelela, ke a bona gore malatsi a badilwe.
ngakane: Ke reeditse ntate.
bantoMo: Thando ngwetsi ya me, ´ina la ngwana ga le sekwe. Re tshaba dikgaba. Ineele ngwanaka. Ngwana o newa leina ke ba bogadi e seng mmaagwe.
bantoMo: Bagaetsho, lo tla re inela diatla metsing. Re tswa' felong la Tlhabane. Rona re batsadi, e bile re barongwa ba ngwana wa rona Kgature. Ke a itse ga lo a tlwaela gore batsadi ba ngwana ba ikise go ya go batla ngwetsi.
6. Thando o nnile le ngwana a nyetswe ke Kgature. Tota Rraagwe ngwana yo ke mang? Tshegetsa karabo ya gago ka tlhaloso.
Mponeng: (Ka boleta). Thando! Wena wa reng? Fa o ka tsinyalala, o tla ikutlwa.
thando: (Ka ditlhong.) Dumela malome Setonti!
ngakane: A e nne boroko mmanape. (A latsa tlhogo mo mosamong).
thando: (Ka monyenyo, matlho a ntse a bonyabonya ka bogoma jwa dintshi). Badimo ba gaeno le ba gaetsho, ba nkarabile. Di pedi ka menwana, leboa le simolotse go kukunya. Ke ntse ke gategile go go loma tsebe.
thando: Jaanong fa a ka dirisa mosomelwana gona?
Rasebintsolo: (A bula matlho e kete ga a rate) Ao! Motho yo ke wena ratu. (O bua a mo potisa matsogo go dikologa tlhogo a bo a mo atla)
Tharaano: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona Kgotlhang e golelang pele. Go thatafala ga kgotlhang
thando: (A tsena ka ntlo. A felela kwa phaposing ya go robala). Rre Kgature! E re ke ise ke lebale ke go bontshe sengwe fa.
ngakane: Nnyaya mma, fela o lemoga fa go le sengwe.
bantoMo: Re tswa kwa motseng wa Tsitsing. Re boile ka nngoba e sa fotlhwa. Gompieno re baeng ba lona. Re tlile go ipobola mo go lona.
nkeMeleng: Tota le nna ke inyalanya le gore re tshwaraganeng ka diatla tsoopedi re tle re kgone go fitlhelela phitlhelelo e e namatshang. Mosimanyana yo a tsentseng letsogo yole o tla itlhoboga.
senkepeng: Ba feta ba e tsaya jang?
ngakane: Ee, go ntse fela jalo.ke yona tlhokomelo e ke ntseng ke bua ka yona. Ya di dikgomo e batla modisa.
RaMoepa: Heela, tlhe mmaabo! Tlogela go botsolotsa ngwana a ise a bee lerago fa fatshe tlhe ... Le nna kana ke mo tlhoafaletse fela jaaka le wena o itshupa. (O tshwara Thando ka seatla.) Dumela, mosetsana wa me!
thando: (Ka go tsiboga). A tlheng o bua ka gore tshotlhe?
nkeMeleng: Ke letse ke utlwa kgang ya lona e tsholetsegile gare ga bosigo, molato ke eng?
Rasebintsolo: (O mo pentse ka leitlho). Heela ratu! Ntlhang ...!
bantoMo: (O sianela kwa ntlong.) Ngwana yo o re thobetse. Ruri o tsamaile ka dinao. E le fa bothata bo ne bo le fa kae?
Mponeng: Ke la me leo. Tiego e tsala tatlhego, rra.
sebilo. Lo ka goroga. Lo amogetswe.
ngakane: Owaii! O bua ka phure e go tweng Thando e. O tla re bolelela se se mmayang fano.
setonti: (A emelela.) Lo tla sala sentle bagaetsho. (Ba a kgaogana.)
RaMoepa: (Ka go ba naya diatla). Tselatshweu. Modimo o lo gorose. (Ba a tswa.)
otherwise, without the prior written permission of the copyright
thando: (Ka go makala) Heelang, tlhang o nkgarola mala!
11.Dipotso tse telele......................... 100
kgatuRe: (O a kokota)
thando: Tswela pele re go thuse rraabo.
gabatshwane: Nna ke feletswe ke mafoko.
Maskew Miller Longman (Pty) Ltd 2008
1.2 Tsela ya tshekatsheko
thando: (Ka monyenyo). Hei, le nna o mmakaditse! Go raya gore o ntse o tlhwaafeletse go bitswa rra nee!
thando: (A thanya ka letshogo) Kgature mogatsaka! Ke ntse ke tlhasetswe ke kgateledi. Ke ntse ke le mo torong e e bogale e le ruri.
O dirile dithuto tse di latelang:
bantoMo: Go siame mmaabo, ke tla dira ka bonako. (O a tswa).
gabatshwane: (Ka go makala.) Mogalammakapaa! Ke tseo rraabo. E kete ke bona matsubutsubu a tla a
bantlhoile: O tsamae sentle tsala. (Ba a kgaogana.).
gabatshwane: O tla intshwarela ngwanaka. Kana rona re godile. Ke ka moo re ratharathang jaana. Tswelela motho wa batho.
senkepeng: Wa rialo tsala! (O mo photha legetla ka ditshegwana).
3. H.E.D. (Higher Education Diploma: Vista University.)
senyaka: (Ka go makala). Maikutlo a gago a tlhanasela jaaka a lekawana le ithuta lorato.
5. Tharabololo Tiragalo e nngwe le e nngwe e isa kwa tharabololong ya kgotlhang e a rarabologa. Go nna le mofenyi le mofenngwa
ntaoleng: Ngwanake Rasebintsolo, monna wa gago, o re tlogetse. O bone kotsi ya sejanaga.
8. Molaetsa o mongwe o Thando a o amogetseng mmogo le leina la ngwana ke ofe?
gonweng bojalwa/go tlogela bojalwa.
ntaoleng: Ngwanaka Thando! A go ntse jalo?
ntaoleng: Mogatsaka, go ntse tlhe. Tsoga re thuse bana ba rona. A re ba nolofatse dipelo. Re thobe maikutlo a bona. A re amogeleng tsotlhe, ka e le tsa thato ya Modimo. Re tshwanelwa ke go potlakela kwa bookelong go netefatsa kgang ena. Re tloga re nnela go lela motho a sa le botshelong. Masaitsiweng a ditiragalo tsa 'fatshe lena o ka tloga wa itlhoma o a itse, kampo o a ikaketsa.
neele se o tlang ka sona tuu!.
thando: Tota le fa ke tsene dikgang tsa bagodi, le nna ratswale o tiketse ka nna.
malatsi. Ke tla boela teng morago ga malatsi a se kae.
19. Jonase : Monna wa enšorense ya dikoloi go tswa Garankua.
8. Mponeng : Mosadi wa ga Ramoepa. Mosadi yo o letsipa ka tsalo.
4. Setlhoa Maphata a mabedi a eme ka dinao. Go sisibetse Badiragatsi ba laolwa ke maikutlo
kgatuRe: O wa me, ga go poo pedi fa! Ke ikana ka rre a ntse a tshela...!
e) Lemorago la tikologo le le lekanyeditsweng, le sa sutasute, le lekana le ditiragalo le kgotlhang e e rarabololwang.
Mponeng: Ao, ngwanaka! (A tsenwa ke tsebetsebe).
Mponeng: (Ka go tenega). Didimala ngwanaka. Thuso ya gago e gaufi. Re tlile go swabisa satane. Re ile go ba bolelela tse ba di jeleng ka tlala. Tseo ke diphirimisi fela.
tsholofelo: Ke bone e kete rre o hupile tedu. Go raya gore ga a rate tshitshinyo ya ga Ngakane.
Tse dingwe di sa le morago.
43. Mponeng le Ramoepa ba ganana le gore Ngakane a ye seyantlo sa mogoloe.
ntaoleng: Dumelang bagaetsho ba ba tlotlegang! Badimo ba ga Ntaoleng le ba ga Ramoepa, ba re kopantse ka lorato. Ka jalo re kgonne go wetsa dikapolo tsa ngwetsi ya rona, ngwana wa lona. Ke lebisa mafoko a a latelang go wena Thando ngwetsi ya me. O ntse tsebe ntlha go retsa ditaelo. O itlhobile boroko go amogela kalafo ya moswelwa. Ga o a ke wa tsenwa ke dilo tsa sekgoeng. Maitsholo le maitseo a ka tlatsa mmeto. Leo ke le ke go tlotlomatsang ka lona lefoko. (A goga setilo go nna fa fatshe).
RaMoepa: Bakgotsi! Re ntse re beile tsebe. Fa letsoku le tshwanela ngwana wa rona Thando, re wela matswalo. Re ne re ka swaba nko go feta molomo fa re kabo re bileditswe matlhabisaditlhong a bonyana. Ngwana yo, ke wa rona botlhe, fa a thuba lelapa o re kgoreletsa botlhe. Ke a leboga. (A nna fa fatshe).
RaMoepa: Lo amogetswe, batho ba bantle. (O tsaya manno).
RaMoepa: A lo ipaakantse, rre Bantomo?
kgatuRe: Go siame Thando. Nte re fokotse bosigo. (Ba boela ba robala).
12. Kgature : Monna wa lenyalo la bobedi la ga Thando, ke Ralebentlele.
thando: Tsholofelo! Tsholofelo! ( A ja lebati ka monwana). Ke nna Thando, bula tuu!
thando: (O a lela) Ke lorisitswe ke rre Ntaoleng.
senkepeng: Tlisa palamonwana eo ya gago ke e go beele.
ntaoleng: Ke eng e kete o itebaditse ka go boela tirong jaana?
Modiragatsimogolo yo o bakang ntwa/yo o tshwenyang
kgatuRe: Ke gona ke tlelwang ke tlhaloganyo ya gore ngwana o itsiwe ke mmaagwe. Ga ke batle go tloga ke inyatsetsa go go thusa.
Mponeng: Wa reng ka ga senyantlo?
thando: Se tshwenyege tsala. Seo ga se kitla se
kgatuRe: Ehe! O raya toro ya maloba. A tlheng o ne o ntobela?
Rasebintsolo: Thando! Thando ...! (O bitsa a tsweletse ka go gabola mogodungwana a o hupela ka borotho jwa kgaragana. Koloi e ntse e dumaduma ka fa ntle).
Mponeng: Nnyaya ngwanaka. Wela makgwafo. Tseo di raya wena. Nna ke gana lefoko la seyantlo. Sa bofelo, ke itumeletse tirisano mmogo le tsala ya gago Senkepeng. Lo tsamae sentle banaka.
thando: (O tlhamalela go mogatse o mo atla a ntse a pentse batsadi ba ga Kgature ka leitlho). Dumela rraabo!
motho go ya ka se a se anang.
bantoMo: (Ka boitumelo) O opile kgomo lonaka mmaabo. Ke leina le le ntle e le ruri. Ngwana yo o amogetswe ´sikeng la ga Bantomo. Re a lo rata banaka?
Jonase: Tsena motho yo montle.
RaMoepa: O se tlhole o ithaya o re ... E re o gopola tshukudu o ikanye setlhare. (Ka setshego).
14. Neela maina a ngwana wa ga Thando a neng a a fiwa o bo o bolele gore one a a fiwa ke bo mang?
(Kwa Geelhout Park mo ntlong ya ga Senkepeng. Ke nako ya botlhano mo tshokologong go tsena Kgature).
bantoMo: Ke ntse ke reeditse mma. Ke rile ke latlhela la motlapitso ga go nko e e tswang lemina. Rona re ne re sa itse fa go le jaana. Lo tla sala sentle (Ba a tswa).
tsholofelo: (Ka go tenega.) A re ntlo ya gagwe! Ijoo!
Mponeng: (Ka go gakgamala). Heelang! Motho o batlile go tshwana le ngwanake Thando. Nta ke lebelele sentle. (O baya seatla mo phatleng).
"Senakangwedi". Dikgangkhutswe (Edncum / Maskew Miller)
thando: (O rothisa keledi.) Fela jaaka o bona morwalo o. Monna yole o mpelegesitse. bantlhoile: E le fa molato o letse kae? thando: Motlhodi wa motho o gaisa wa tsagana. Tsala ya gago le nna Senkepeng. bantlhoile: Heela Thando! Motho yole noga ya dinoga. Ke mo tlhatsitse jaaka matagwa a atle a dire go fokotsa...
kgatuRe: (Ka boitumelo). Se rialo tlhe! A mme o bua nnete ratu?
10. Bantomo : Batsadi ba ga Kgature
Tadi e amusa: Go le motshegare letsatsi le penne.
thando: Ao, tlhe ratu! Ke ka se kgone go e golaganya sentle.
Jonase: Go tswa mo dikarataneng, go bontsha tiro e ke e dirang. Ka bokhutshwane, ke moemedi wa dikotsi tsa dipalangwa. Ke dira mo "enšorenseng" ya lefapha la dituelo tsa ba ba amegileng mo dikotsing tsa ditsela.
Ralekwatiti: (O buisa go tswa mo Beibeleng. Lekwalo la Pesalome15. Pesalome ya ga Dafita). "Morena, ke mang yo o ka tsenang mo Tenteng ya gago? Ke mang yo o ka nnang mo thabeng ya gago e e boitshepo? Ke ene fela yo o tsamayang a se na molato, a dira ka tshiamo, a bua boammaruri ka pelo, yo o sa senyeng motho leina ka loleme. A sa direle mongwe-ka -ena bosula, a sa kgobe wa ga gabo."
ntaoleng: Lo tsamae lo gadimile. Ga re kitla re lo laletsa fa re tshwaraganya bana. Lo tlile go utlwa ka bafeti ba tsela.
thando: Hei! Ga ke itse gore a ke tlile go kgona malatsi a mararo ntle le wa pelo ya me. E tla re re re ke dipitse ra di bona ka mebala. (O tsena mo ntlong a ntse a bua a le esi).
gabatshwane: (Ka go tshoga) Ao, Thando! Mme tlhe e kete o tla re tshosa jaana?
"Metlholotlholo". Dikgangkhutswe (Vivlia)
senkepeng: Jaanong o ne o akanya eng?
lesope: (A forogotlha menwana ya matsogo). Ngakane o ikaleditse kwa sekgweng.
4. Kgaolo 1................................ 1
Jonase: (Ka go otlolola seatla) Tselatshweu mmaarona. (Ba a kgaogana)
thando: Go ntse jalo, ke ntse ke mo reeditse. Rre a ka tswelela.
thando: Ke fela jaaka ke tlhalositse le jaaka a bua. Tota o ne a le bogale mo go nna maabane.
senyaka: Ke maitapiso fela, nna ke bona o tla itaya kwa ntle jaaka tlhobolo ya bujane. Fa o se kelotlhoko, o tsoga o re lefatshe le go futsitse, ntswa e le wena moipolai yo o sa lelelweng. O tsenyetsang Thando matlho a lefatshe leno ruri? Nna ka re boela gae, o fete o ikope maitshwarelo. A me a kalo mophoting yo mogolo.
ntaoleng: (Ka tsibogo e e tlhakantseng le boitumelo). Ao, tlhe ...! A mafoko a mantle ruri ngwanaka. Ke a nesetsa pula! Tsamayang le Modimo go fitlha lo boa.
thando: O nepile. Bosa bo sele ntle le mahube. Batho ba bogadi ba mina ka nko tse pedi. Ba eme ka la bona lefoko.
(Ke nako ya bosupa mo mosong wa Mosupologo Thando o emetse dithekisi tse di yang Lotlhakane. Bantlhoile o mo fitlhela fa renkeng ya Tlhabane).
(Kwa ga Ntaoleng ke laboraro ka nako ya bone mo maitsiboeng. Koloi ya ga Kgature e tsetlela fa hekeng. Thando o fologa le Tsholofelo. Koloi e wela tsela).
22. Phuthego : Phuthego ya Faith Mission mo Tlhabane.
thando: Ke fano Tsholofelo. Nka go direla eng mogadibo?
kgatuRe: Nna ke feditse le monagano wa me. Setlhare sa mosi ke go o katoga.
kgatuRe: (Ka letshogo) Hei! Ka tla ka wela mathata ka mpa ya sebete e le ruri. Ruri nko e e sa dupeng e (A supa nko ya gagwe).
(Kwa Rustenburg mmileng wa Van Staden nako ke ura ya lesomepedi Sethoboloko. Thando o tsena ka moago wa House of Estates).
tsholofelo: Dumela malome! Ke romilwe kwa go ausi Thando.
(Kwa motseng wa Tsitsing. Ke mo mosong wa ura ya borataro tsatsi la Lamatlhatso. Ba ga Ntaoleng le ba ga Ramoepa ba kokoane mo lelapeng la ga Ntaoleng. Ke letsatsi la dikapolo tsa ga Thando).
nkeMeleng: (A tsena ka ntlo). Ijoo, nna, wee! Ga twe ngwanake o bonnang motlholo ruri?
thando: Fa Ngakane a ka dumela, ke ikgaola tlhogo.
Mponeng: (Ka go tenega). Ija, Ija, Ija....! Lo sutlhile sekgwa ka puo. Bana bona ba reng?
senkepeng: Go iswa seyantlo!
thando: (O ja setswalo ka monwana). Koko...
Jonase: Re ka itumela fa o ka dirisa moso wa gompieno nako nngwe le nngwe. O dirise mmila wa Van Staden House of Estates. Number 779B.
(Kwa Kopmane kwa ntlong ya ga Ramoepa. Ke nako ya borobongwe mo mosong. Go goroga Bantomo le Nkemeleng).
tsholofelo: (Ka letshogo). Wa reng? O ikaleditse! Mang Tota? E seng kgaitsadiake.
gabatshwane: Go ntse jalo ngwanaka. Le nna ke mo lemogile. O kgatlhanong le yona. Ke tla leka go lemosa malomaalona Setonti ka kgang e.
gabatshwane: Lo a makatsa ruri. Lo tsaya bogadi gabedi. Lo ile go tshegwa ke ditšhaba.
thando: (O gadima Kgature) Nnyaya mma! re ne re itlotlela fela. Ga go molato ope mo go rona. Ngwana ke ena a sa re robatsang. O a bobola.
gabatshwane: Rraabo! Konotetsa kgang eno. Ba neye nako go ikakanya.
thando: Ratu! Go mongwe yo o tsenang. E re ke ye go mmulela. (Go tsena Tsholofelo.)
thando: Ke mmoleletse go ka tlala seatla. Fa e le motho o utlwile, fela se se makatsang ke fa batsadi ba gagwe ba nnetefaletsa jalo.
5. Morago ga phitlho ya ga Ntaoleng, Thando ga a ka a kgona go boa ka bonako ntswa Kgature a ne a tlile go mo tsaya; molato e ne e le eng?
• Maitemogelo a Borutabana: O simolotse tiro ya go ruta mo Batlhalerwa Primary (Tweelaagte). A dira gape mo Segakwana Primary, Mokhine Primary ele morutabana a tlhatlhoswa go nna Motlatsamogokgo mo Matuana Primary go fitlha ka March 1998. A tlhatlhoswa go nna mogokgo wa sekolo sa Madutle Primary (Welgeval Village ) ka April 1998. Tse dintsi tsa botshelo o di itemogetse le go di ithuta teng mo sekolong se gore botshelo ga bo ratanelwe.
ngakane: Nte ke bue puo phaa! Nna ke rata go ya seyantlo sa ga nkgonne. A o a nkutlwa?
ngakane: (O a tsena.) Dumelang bagolo!
6. Bokhutlo Ditiragalo di a khutla
gabatshwane: E le gore o jewa ke eng?
phuthego: (Ba feleletsa ka sefela.) "Nna ke seboko leroleng, ke mo poifong ya loso. Kgomotso ga e teng moeng, nkgomotse, wena Jeso, yo o ntshwetseng sefapanong go nthekolola mo losong. O ntlhomogele pelo." (Moruti o dira thapelo ya phelegetso diatla di tsholeditswe godimo).
setonti: Rra, tlogela go ketlolaketlola mafoko. Re
d) Molaetsa/Thuto Molaetsa ke thuto e moterama a batlang go e naya babuisi. Ona o senoga kwa bokhutlong jwa ditiragalo, go ya fela ka tsela e kgotlhang e rarabololwang ka yona. Le fa re ka se dumalane le ene gona ene o a bo a rialo.
setonti: Wena abuti le ausi, digang makgwafo. Modimo o mogolo yo setlogolo ena, o sale mmotlana. O tlile go rakana le yo o mo lebaneng. A tsee nako.
a. Go ya ka wena, a tlotlomatso e e nepagetse? Tshegetsa karabo ya gago ka mabaka a a utlwalang.
senkepeng: Ao!
ntaoleng: Heela rra! O kopane kae le motho yo? (O supile setshwantsho).
ntaoleng: Bona fa rre Ramoepa. Ga re na ngwana yo re mo tsenyang mo kgwebong. Lo a re gakgamatsa. Lo re neile ngwana ka nyalo, gompieno ke lona gape lo batlang go mo nyala mo go rona.
52. Ngakane o ne a na le lekgarebe mme a sa ikaelela go nna le basadi ba babedi fa Thando ena a ne a se na bothata go nna mosadi wa bobedi.
ntaoleng: Heela monna Ngakane!
ntaoleng: Bana ba gompieno, ba bona balekane motho wa bona a ntse a routse.
ntaoleng: Ke eng se se go rutang jalo?
senkepeng: Ke eng seo Thando?
ntaoleng: Re le utlwa ka tsoopedi bagaetsho. Fa lo re bona re riana, lapeng le ga re je di welang. Motlhapisa podi ngolwana ga se mogami wa yona. Lelapa la monna ga se botshamekelo. Lelapa la rona le a tlhakatlhakana. Ke tshwanelwa go tswa leano.
kgatuRe: Molato o fa kae?
phuthego: Moya o a re; Ee, gore ba bone boitapoloso mo matsapeng a bone.
nkeMeleng: (Ka go nyema moko). O ntse o ikutlwela rra. Dikgobamarapo ke tseo.
Mponeng: Ga se jalo ratu. Ke ne ke ithaya ke re Thando. Tota o nkgarotse letswalo.
Re go reeditse, le fa tota tlhogo ya gago e bontsha e le ya motho e le tsotsi.
RaMoepa: (A se emele nako ya gagwe. A re, tswee)! Ga go so´ seo. O se tlhole o bua puo eo. (A nna fa fatshe a sosobantse phatla).
Rasebintsolo, ga mmogo le pasa). A ke lona batsadi ba monna yo?
20. Phuthego : Phuthego ya Pentekosete mo Tsitsing.
2. S.E.D. (Secondary Education Diploma: Vista University.)
Mponeng: Re ile go tla nae.
thando: (O a goeletsa.) Heela, malome Setonti! Ke kopa o tle kwano.
thando: Ke a bona ka ntlha ya MMF le MVA. Morago ga loso lwa ga Rasebintsolo. Tse dintsi re tla di bua ka moso bo sele.
thando: (Ka ditlhong a forogotlha menwana ya matsogo) Ke a utlwa bagolo. Ga ke gane sepe seo lo se akantseng, mme fela ke ntse ke tshotse leina la "Ikgomotseng."
7. Ramoepa : Monna yo o setsumpa ka tebo.
thando: Ke swabile nko go feta molomo. Ke tshokile ka tshoganyetswa ke monnawe Rasebintsolo.
9. Fa Thando a apola rou, Ntaoleng o ne a mo tlotlomaletsa maitsholo le maitseo a gagwe ka nako ya go ikilela le gore ke bona ba mo apotseng e bile Thando ga a tsenwa ke dilo tsa sekgoa.
tsholofelo: Nkgonne, ke a itse pelo ga e na molekane. Go tloga jaanong o kgwele mathe seatleng. Se sa feleng se a bo se tlhola. Tlogela go ikgarakgatsha mogopolo tuu! Modimo o mogolo o tlile go go naya molekane yo o go tshwanetseng. Lebala ka ga Thando tuu!
thando: (Mo tseleng a kotama godimo ga letlapa. O bua a le esi.) Kana mongwe o kile a bua are; Tlhapi solofela leraga metsi a tshele o a lebile. Tsotlhe tse ke neng ke na natso di ntatlhegetse. Ke gopola mafoko a ga moruti mo bukeng ya ga Jobo fa a ne a re: ´Ke tlile ke le fela fela mme ke tla boa ke le fela fela.. Ka nako ke sotlegelang nna mosadi wa moitshodi. Ka nako e ke neng ke na le tsotlhe, moruti o kile a nkgothatsa go ya kerekeng. Ke ne ka nna kgatlhanong le kereke. Ke tla tshwana le morwa sesenyi. Ke tla boela go moruti ke simolole go tsamaya kereke. Nkabo ke ngwana wa morago. Ruri ke boammaruri jo bo senang bana ba phefo fa go twe 'foko la moswi ga le fetolwe. Ke moipolai yo o sa lelelweng. (O a lela.)
RaMoepa: Dumela Thando le moeng wa gago.
kgatuRe: (Ka go makala.) Se rialo tlhe motho ke wena!
RaMoepa: Gontse re utlwile ngwanaka. Se ileng se ile...
gabatshwane: (A ntse a rothisa keledi). Ga ke itse gore a ngwanake o bona seo re se bonang?
gabatshwane: Motho yo le buang ka ena fa, o teng. Sebe sa phiri fela ke gore,o ne a nyetswe ke morwa wa rona fa. Monna wa gagwe o mo tlogetse ka ntlha ya kotsi ya koloi. E ne e ntse e le monna le mosadi.
senkepeng: Ijoo! Tsala ya me ... A ke wena o letseng go twe o ne o letsitse mogala?
Rasebintsolo? (A mo penya ka leitlho).
thando: Re mmogo rra, mme o ka tswela pele.
kgatuRe: Bua fela mmaetsho ke go reeditse.
ngakane: Ke batla go ya seyantlo sa ga nkgonne.
nkeMeleng: Ke jaaka rre, a rile lo tla re inela diatla metsing. Re pateleditswe ke mabaka go itlisa fano.
thando: O a itse! Ke utlwa tlhogo ya me e lela meropa. Tokologo mo go nna tota ke moila. Rre Ntaoleng o batla ngwana kwa lelapeng la ga Rasebintsolo go seng jalo, a re o tlile go mo itseela ka la gagwe letsogo, mme rona re tla sala re tlhoname.
senkepeng: (Ka monyenyo). Bona fa, Kgature! Ga ke batle gore o tsoge o ikgolola ka nna. Nnyaya ruri...
MoRuti isang: (Ka go tsholetsa diatla, o naya tshegofatso.) A Morena wa rona Jeso Keresete ka esi, le Modimo Rraarona, yo o re ratileng a ba a re naya kgomotso e e sa khutleng le tsholofelo e e molemo, a a gomotse dipelo tsa lona, a lo tlhomamise mo ditiriong le mo puong nngwe le nngwe e e molemo.
26. O bua le mang?
thando: Koo - koo.
setonti: (Ka go tlalelwa) O tlile gae!
senyaka: Mafoko ga a timanwe, go timanwa nama.
ngakane: Rre o raya jang?
Mponeng: O foo ke fano rraabo! Le nna ka ditsebe ke a utlwa fela ka kgopolo ga ke kgone go golaganya sepe.
ngakane: Ausi Thando o kile a nkutswetsa mapai a ga
gabatshwane: Ao mosetsana wa me! A le wena o itsalanya le keletso ya ga abuti wa gago?
RaMoepa: Ema pele mmaabo. Nte a re tswele ka kgang.
kgatuRe: Heela, motho wa batho! Monate wa lenyalo o nyeletse. Ditshepiso, dikeletso, maikano, lefelafela.
gabatshwane: Nnyaya rraabo, ga o a bolaya motho. Le nna tota ke ne ke le gaufi le go makala.
setonti: Wena rre wa "enšorense", o tota o rometswe ke mang fano? Kgotsa ake wena o begang dintsho tsa batho?
Rasebintsolo: Dumela mma. (O mo naya seatla).
19. Ke mang mmui wa mafoko a?
ntaoleng: Heela mosimane ke wena! Wa re o lorile eng?
senkepeng: Thando, tsala! Yo ke rre Kgature, ke ene yo ke neng ke mo leleditse. O se mo ise tlhogong ke motho wa metlae. Wena Kagture, yo ke Thando, tsala ya me ya botlhokwa. Ke kopa lo itsane. (Ba tshwaragana ka diatla).
gabatshwane: (A mo tsena ganong matsogo a setse a le moweng). O buile boammaruri jo bo senang bana ba phefo rraabo. Motlhodi wa motho o gaisa wa tsagana. Bomasenyeletsa ba ikadile le bophara jwa lefatshe. Ga se bona fela, boretlammona gore o tla felela kae ba ntse dikhutlhwaneng tsa meago ya bona. (Kopi ya leba molomong).
thando: Wa rialo tsala! (Ka go tshoga).
gabatshwane: Ngwanaka, ngwetsi ya rona e re e ratang jaaka re ithata, namatshega mo moeng. Re na le wena botlhokong le monateng. Re fano jaaka batsadi ba gago. Modimo o mogolo thata pele ga rona.
Forest Drive, Pinelands, Cape Town
Mponeng: Motsalwamorago, ke mo ja boswa. Mojamorago ke kgosi. (A tshega). Borra le mma, mafoko a lona a tsene ka tsebe tsoopedi. Ba ga Ntaoleng, re ntse re beile tsebe. Lo buile go ka tlala seatla. Tota motho a ka re, lo ntseetse mafoko. (A boela mo setilong sa gagwe).
thando: Jaaka monna le mosadi.
thando: Nnyaya e seng jalo mma. Ke ne ka fudugela mo go e nngwe. Mo mesong ka phakelela batsadi ba gagwe.
3. O ikaegile ka botshelo le maitsholo a ga Senkepeng le Thando, bapisa botshelo jwa lekeišene le jwa magae.
ntaoleng: Ngwetsi ya me o nkutlwe. Reetsa puo ya me. Bagolo ba ga Thando! lo nkutlwe fa ke fosa lo re moo ga se nnete. Ngwetsi ya rona re e bofolotse. O tshwanelwa ke go dira tiro ya sesadi lapeng le morafeng. Ka lorato lo sa tlhophe, le segatlhamela masisi, Thando ke motho wa madi. Dithaeletsego di fofa moweng.
thando: O re go mpona! Ke makgabe a dipapetla.
(Go motshegare wa Labobedi mo Geelhout Park. Thando o tsena fa ga Senkepeng. Go mogote o o pateleditseng Senkepeng go ithateletsa ka toulo fela).
gabatshwane: Bagaetsho! A lo rekisa ngwana re ntse re mo tshotse?
ntaoleng: Go diragetse eng ka ngwanake? Tlhalosa ka bonako tuu!
Mponeng: Ao, rraabo! Ga o ntheye o re motho yo ke ngwanake. Nna tota ke ntse ke re mofeti wa tsela. (A mo sianela. A mo atla).
ngakane: Tota go a bontsha gore o na le lorato la mosadi tota. Ke ka moo ke bonang go ka ntswela molemo go tlhokomela tsa ga nkgonne.
setonti: Nnyaya tlhe kgaitsadi. Rre a a tswelele ka go itlhalosa. Se mo tsenye sesuga ganong.
1.2.5 Diponagalo tsa teramakhutshwe Teramakhutshwe e na le diponagalo tse e leng tsa yona tse di e tlhaolang mo makaleng a mangwe a a kailweng fa godimo. E tshwanetse ya nna khutshwane. Leba diponagalo tse di latelang mme o di batle mo diterameng tsotlhe tsa "Matsapa di a tsaya kae?": a) kgotlhang e e bonolo, e e rarabologang ka bonako terama e ise e lelefale. b) Badiragatsi ba palo e e potlana ba ba sa lelefatseng ditiragalo. c) Badiragatsi ba ba botlhale, ba ba rarabololang kgotlhang ka bonako.
5. Kgaolo 2 ............................... 14
(Ke nako ya ura ya borobedi mo mosong. Mo ntlong ya ga Rasebintsolo, Ntaoleng le mogatse ba tshwaragane le go goduma mogodungwana le ngwetsi ya bona Thando).
thando: (A bula heke) Ba tla re intshwarela...
thando: (Ka go gakgamala). O a itse! Ga ke dumele seo ke se bonang ruri. Tota lo tshela botshelo jo bo kwa godimo. Lo phela sekgoa tota.
thando: O bua nnete. Se teng. O itse go batlisisa kemo ya motho. Ratu! Ke na le mathata.
Mponeng: Ee, ngwanaka. Fa ke leba ka matlho a me o foufaditswe ke lesira la lorato. Ga o ise o fatlhologe sentle. Kamoso o tloga e re o fatlhologa wa fitlhelwa o fatlhwa ke yo wa rona. Emela thaka tsa gago ngwanaka.
thando: Jaanong mosese o montsho o, ke ya go dira jang ka ona.
Mponeng: Ao tlhe! Ke mosetsana yo montle ruri. Banaka lo bolokaneng lo gaiseng rona.
kgatuRe: Mmaago Ikgomotseng! A re ikhutse. Re tla tsoga re di feleletsa bosele. Nte re ikhutse, motho o tloga o tsoga o koumela mo bathong. (Ba a robala).
Jonase: (O emelela go goga mokgobe wa dikwalwa) Mma ke kopa gore o phuthologe mo kantorong e. Fa o sa tlhaloganyeng teng, o wetse mogopolo mme o kgone go botsa.
Jonase: Ka fa lapeng bagaetsho. (O tlola ka kgoro).
thando: Ga ke riana, ke imetswe ke letsapa la go lala ke tlhobaeditswe ke motho ke mo tsaya jaaka nnake.
tsholofelo: (O ba tsena ka bogare). Tota mma, fa dilo di ka bo di itirelwa, lo ne lo tshwanela go nyadisa ausi Thando Ngakane. Dikgomo tsa gaetsho di ne di tshwanetse tsa boelwa.
setonti: Dumela ngwetsi ya rona.
setonti: Nna ga ke na kgang. Ke tlaletswe fa ke riana. O re ganne. Re lekile go go ikgomaretsa, mme wa re itatola letsatsi le penne. Dintsho tse di tlileng mo lelapeng leno, ke ka ntlha ya lorato la batsadi ba ga Rasebintsolo mogatso.
bantoMo: Re eletsa fa lo ka se re akgele diatla. Ngwana ke wa lona. Tota le fa mo sebakeng se lo mo lwela, o tshwanetswe ke go gololwa mo go pheleng ka pitlagano.
ntaoleng: Rraago Thando! Elatlhoko gore moapaya pitsa, ga a gaise beng ba dijo ka sepe. Le fa o ka ititaaganya le lefatshe Thando ga a kitla a tswa mo lapeng lena.
thando: Ke tsogile bagolo, le fa tota ke sa tsoga.
thando: (Ka ditlhong) Ke... ke...!
thando: Ao, tlhe ntate, bua tlhe! Tlhang o nkgarola pelo?
(Ka kgwedi ya Seetebosigo kwa gaabo Kgature felong la Tlhabane, morago ga moletlo wa go ntsha ngwana mo ntlong. Ka nako ya kgogamasigo, Thando o robetse ka go tlhobaela.)
b. Fa e le gore tlotlomatso e, ga e a tshwanela Thando, ke sekapuo sefe se re ka reng Ntaoleng o ne a se dirisa?
bantoMo: Ngwanaka, Thando! Mmaago fano o ntseetse mafoko. O tshegofaditswe gareng ga basadi. Ngwana yo, ke sona seipone sa mosadi a le mo nyalong. Ka ena, o re bontshitse bosadi jwa gago. Lapa le tlhokang ngwana dintwa ga di fele.
ntaoleng: O raya ntlo ya ngwanake?
Ba ntshetsana a metlhagare: Go itse go tshegelana le itumelelana.
bantoMo: Re lebogela kamogelo ya lona.
tsholofelo: Le fa tota ke sutlheletse mo mafokong a bagolo. Go a tshwanela gore gonne fela jaaka ke eletsa.
ntaoleng: (Ka phuthulogo). Go siame ngwanaka, a e nne tselatshweu. Ba dumele kwa le yang teng.
thando: Ruri ka re metlholo ya lefatshe le. O fitlhela fela monna wa lelapa a atlhametswe ke banyana ba mo aketsa. Motho wa teng a lebetse gore o tla newa leina la sepharabasading.
boammaruri. (Ka kopelo).
thando: Wa rialo ratu!
thando: Le fa go se jalo, yoo ga ke kitla ke mo lebala. Ke ene modi wa botshelo jwa me. Seriti sa gagwe ke se tlotla bosigo le motshegare.
13. Thando o itsaya jaaka moipolai yo o sa lelelweng morago ga gore Tsholofelo le Ngakane ba mo tlhabise tsela. A mme ke ena? Tlhalosa.
tsholofelo: Nna tota ke ne ke iphorile ke re o gorogile. Motho ga a itsewe e se naga. Malatsi ano o re fetogetse.
(Ke Laboraro wa mafelo a kgwedi ya Lwetse. Ke nako ya bone mo maitsiboeng. Thekisi ya Tlhabane e goroga mo motseng. Thando o fologa gaufi le ntlo ya gaabo. O kikimere morwalo diatleng tsotlhe).
Rasebintsolo: (O tsena mo koloing). O repe. Ke tla go go tsaya ka Labobedi thapama. (Ba atlana. Koloi ya wela tsela).
kgatuRe: O a itse go sengwe!
ngakane: Se nyatse jalo tsala. Maikutlo a batho a farologane. A me maikutlo, a batla mogomotsi.
thando: Ngakane, nnaka! Dijo di wetse. Ke utlwa letsapanyana. Ga ke a iketla mo mogopolong. ngakane: A o sa ntse o gopotse yole nkgonne?
2. Go latela Rasebintsolo, dinoka tsa ga Thando di tletse, di tladitswe ke eng?
12.Lenanefoko/Mareo/Tlelosari ............... 102
thando: (Kwa ntle o thikga keledi.) Bathong tlhe intshwareleng! Ke ne ke sa itse se ke se dirang.
• Go lemosa barutwa botlhokwa jwa maduo a a abelwang dipotso mabapi le tekanyetso ya boleele jwa dikarabo gore palo ya maduo le boleele jwa karabo di tsamaisane.
thando: Hei tsala! Ka re dilo fa o sa di tlwaela ... Le gale re tla di utlwa teng. (O thobunyela mo metsing go fokotsa mofufutso).
41. Senkepeng o gakolotse Thando gore a amele Kgature ka seemo sa gagwe sa bosadi.
thando: Rraetsho! Ke kopa tshwarelo fa ke se kile ka kgona go boa ka bonako.
ngakane: Nnyaya rre, ga go jalo. Ke ne ke kopile
senyaka: Wa reng? O tlogela tiro. (A tshikinya tlhogo). O tshwanetse o bo o sa inagana sentle.
thando: O ka bua puo tsa batho le tsa baengele, fela nna mo ntlong ena ga ke kitla ke tswa. O ntseetse madi a me a diensorenre. Pele ke tswa fa, o bo o a beile seatleng sa me.
f) Nako e e lekanyeditsweng e e sa atoloseng terama.
E rulagantswe ke Boitumelo Phalatse Mothalo wa buka ke MML Design Studio Mothalo wa bokwantle ka MML Design Studio le Future Pre Press Botaki ba bokwantle ka Yvonne Mamothusi Thulaganyo ya mokwalo ka Karen Graphics
ngakane: Rre o ne a reng?
thando: (Ka go imakatsa.) O raya sa mofuta mang?
nkeMeleng: (O a kokota).
Jonase: (A komakoma ka tlhogo pene ya gagwe e ntse e betsabetsa godimo ga lekwalo) Mma, ka boripana ke go naya madi a a kana ka R 32 700. Ke bontlha bongwe jwa ditshwanelo tsa gago mabapi le tatlhegelo ya molekane wa gago ka kotsi ya sejanaga. Ke madi a "Third Party".
thando: Ke utlwile rra. Ke tla goroga mo nakong e e sa fediseng pelo. Sala sentle rra.
ntaoleng: Botsogo bo kae? Tlhang o re phakeletse?
thando: Ngwana yo! (A supa lesea).
4. Tlhopha botshelo jo go ya ka wena bo leng botoka mme o tshegetse tlhopho ya gago ka mabaka.
Morero/thitokgang: Modi wa kgang. Se kgang e ikaegileng ka sona
gabatshwane: Go siame tlhe Tsholo. Re etla gona jaanong. (Ba a tsoga).
gabatshwane: Ijoo ...! (A rwala diatla mo tlhogong).
kgatuRe: (Ka go tenega). Bona fa mme wa batho. O ntshotlile e le ruri. O ntsentse matlho a lefatshe. Ke tshegwe le ke dipota tse.
f) Poloto Tatelano ya ditiragalo di na le mabaka a a di tlholang e bidiwa poloto. Poloto ya terama e tsamaya ka dikgato. Dikgato tsa poloto ya terama:
Cover design by MML Design Studio and Future Pre Press
kgatuRe: Nnyaa, Thando! Se tshwenyege. Ke lekile go tlhalosetsa mme le rre. Goroga o tle o bone go itapolosa. Ke tla go tshelela metsi a a bothitho go ithoba.
kgatuRe: Tsaya setilo ke seo, re sa ntse re ithulaganya.
kgatuRe: Kgaitsadia motho Senkepeng. O intshwarele go tsena ka go ratharatha. Ke ntse jalo fa nako e letla. Sala sentle, ga ke fodise matshego. (Kgature a mo gakolola go tsaya diphatlho tsa gagwe. A emelela a ntse a tshwere Thando ka seatla).
ngakane: Le yona ke e akareditse.
15. Senkepeng 16. Bantlhoile : : } Ditsala tsa ga Thando mo Geelhout Park.
thando: (O itsheka keledi). Ee, ntate. Ke go reeditse.
phatleng. Tota ke ka bua go feta fa, ke tla neela Rre moruti go felegetsa ngwana wa rona. (Setopo se folosetswa tlase).
37. Ke tiragalo efe e e botlhoko e e diragetseng pele ga mafoko a?
Rasebintsolo: Thando! Tse dintsi re tla di bua fa o boa. Nta ke laele rre pele.
arabeng. O se ke wa re isa kwa le kwa. A o a utlwa Ngakane?
thando: Kana tiragalo e, e diragetse go robetswe. Ke bile ka tshwanelwa ke go fudugela mo phaposing e nngwe go latsa tlhogo. Ke phakeletse bagolo ba gagwe go sa le mo phakeleng.
gabatshwane: Rraago o bua nnete ngwanaka, phothulola mogopolo ngwetsi ya rona. Re fano go go sireletsa ka pelo tse di edileng.
ntaoleng: Ke ikgata motlhala bagaetsho. Ke tla tlogela go potapotela. Ke tla tlhabega ting go belela ka pele. Re eletsa fa mosimane wa rona Ngakane a ka ya seyantlo sa ga mogolowe.
thando: O raya nako mang, le gona ka letsatsi lefe?
(Kwa ga gabo Rasebintsolo go mo mosong wa Lamatlhatso. Thando o tsogile, morago ga go tlhapa o bua a le esi)
kgatuRe: Se tshwenyege. Maano ga a site go sita loso. Le wena o ka nna wa thiba phatlha ya gagwe.
Mponeng: Ga re mo rekise. Re gana fela go iswa seyantlo. Ke eng fa lo pateletsa ngwetsi ya lona go dira selo se se kgatlhanong le maikutlo a gagwe?
ngakane: Mohumi yole wa Tlhabane o kae?
thando: Badimo ba gago ba go arabetse ka pele. Nna ke ne ke sa gopola gore kopano ya rona ya ntlha go tla nna jaana. (A supa dimpa).
thando: Ke lo tlhoafaletse malome.
Mponeng: Re a leboga bétsho. Kana re sa ntse re ile go lwa ntwa ya go tsaya ngwana wa rona.
nkeMeleng: (Ka go kgwa mowa). Rraabo! Ga bontsha re sa timelela kgakala. Nathela beng ba lapa lemme le o tlang o le ba phutheletse.
senkepeng: Lo tsogile bagolo?
go tlogela go rata bojalwa.
senkepeng: Bona fa tsala Thando, o montle, o moša, o tshwanelwa ke go nna mo lokeišeneng. O tlogele go nna o ntse o ya le sekgwa o tsomana le go sela dibi tsa dikgomo le dikgong tsa menato.
thando: Ka tlotlo yotlhe e ke lo nayang yona, ke kopa go naya ngwana leina le la ´Ikgomotseng'. Ke leina leo ke le lorisitsweng.
thando: Dumela ntate!
15. Thando o ganne Ngakane a ya seyantlo. Tlhagisa ka botlaolo ditlamorago tsa go gana go.
ngakane: (O tswa ka ntlo.) Ke eng kgaitsadi?
thando: Ngwana ke yo o a lwala. Nna ka fa ke tlhasetswe ke toro. Tota ga ke itse gore ke tshabele kae? (A rothisa keledi).
thando: (Ka go seba). Owaii...! O itheela mang ne? Ke a bona o njela le matlapi. Nx!
RaMoepa: Ke go reeditse morwadiaka. Phuthologa.
2. BAYOKERAFI YA GA
6. Kgaolo 3................................ 28
LENANEFOKO/MArEO/TLELOSArI
thando: Nnaare ga twe bo sele jang gompieno? O tshwanetse wa bo o ntlholela. E tlaare ka makuku a naka tsa kgomo, ke begelele monnamogolo kgang e e masisi e.
tsholofelo: Rre o a go batla.
Phogwana: Karolo e e fa bogareng
Diteramakhutshwe: Diterama tsa kgaolo e le nngwe.
RaMoepa: Re feletswe ke mafoko bagaetsho. Re lo bone, ga lo batho ba ba manganga. A re tshwaraganeleng morero o. Fa lo tloga fano, lo fete lo itshiamisetseng moletlo wa nyalo ya bana. Le rona re ile go itlhaganela go begela bale ba bogadi jwa ga Thando.
gabatshwane: A kgatlhego ga e teng mo go wena Thando?
gabatshwane: Wa rialo! Ga ke tlhaloganye ...
Jonase: (Ka tlalelo). Ao, rra! Nna ga ke kgatlhanong le thulaganyo ya lelapa, fela itse gore tsela ke rona. (Thando o goroga ka koloi ya ga Senkepeng. Ya tsetlela gaufi le heke. Ba fologa botlhe fela).
gabatshwane: Se re se batlang ke kgang e lo tlang ka yona. Tse dingwe re tla di sekaseka.
ngakane: Ee, mma! Ga go se ke sa se utlwang.
thando: Ke go utlwile mma. Go tlile go ntsaya sebaka go itebatsa. Kana Rasebintsolo ke ene molekane wa me wa ntlha mo botshelong. Ke rutilwe ke ene mantlwane a bonyana go fitlha a ntira mosadi wa lelapa.
ngakane: Nna mma ke feditse le mogopolo wa me. Malatsi a me a tiro a fedile. Ke tshwanelwa ke go boela morago kamoso. Fa lo mpatla lo tla nteletsa mogala. Ke feditse bagolo. Ke lebogela kemonokeng ya lona.
gabatshwane: (E rile go gadima a latlhela lefoko). Hei! Ka re fa e le ba bona, ga re kitla re tlhola re ba ikhutsa.
thando: Ke Thando yo o buang! Nka go thusa ka eng?
senkepeng: (Mo tseleng.) Tsala! O bo bone jang mo manobonobong?
thando: A go a makatsa? Kante ke a go ipateletsa?
gabatshwane: Rraago banake. A e ke e nne wena o mo tsupololang molomo. O nne boripana mo go ene a tle a tlhalose. (Tsholofelo o goroga le Ngakane.)
thando: Ga go tshwenye. Ke tla nna le ene mo go yona.
senkepeng: Lo tsoga jang borra?
ngakane: Ga ke tlhaloganye gore tota bothata jwa ga Thando bo phunyega kae? Ke makalela lefoko la Thando la gore ke ngwana mo go ene.
tsholofelo: Ke romilwe.
senkepeng: Robadiwang bagaetsho! (Koloi ya thuba lobelo go leba Geelhout Park).
lesope: (A mmona pele.) Heela abuti Ngakange ke rona tlhe! Ke a go kopa tlhe se sutlhe naga. Tsholofelo ke yo tlhe. (Ngakane o tlhaga a tshaba a goga kalana eo a neng a ikgwageditse mo go yona).
thando: Ke letse ke sa bona boroko.
ntle le nna. O mpatla fa nokeng ya gagwe gangwe le gape.
ngakane: Ga ke bue ka dikgomo fela, ke raya tsotlhe tse e leng tsa ga nkgonne.
3. Rasebintsolo : Maitibolo a ga Ntaoleng le Gabatshwane. O mosetlha ka masetatšhe.
10. Neela makgetho a mabedi a Jonase a tliseditseng Thando tshedimosetso ya botlhokwa.
gabatshwane: Fa tshwaelo e le teng, ngwanaka e re neele. Tsebe gaufi e a ikutlwela. Mo go nna le rraalona re lo tsaya ka selekanyo se le sengwe.
kgatuRe: (O gogela Thando mo go ena. A mo forogotlha dimpa). Mogatsaka! A tlheng e kete o titietse jaana?
51. Thando ga a boelwa ke ntlo le dikgomo tsa gagwe jaaka a ne a akantse.
setonti: Nnyaya, ditlogolo se nneng mabifi. O tla lo itlhalosetsa. Lo se mo kateleng segaswa ganong.
Two Modules : Vista University Five Modules: Vista University of North West (Mankwe Campus).
ntaoleng: (A tshega). Ga ke tshege rra. Ke wena o ntshikinyang, fa o re ke go tsenetse mo sekgoropeng.
thando: Fela jaaka o ikutlwa, le nna maikutlo a me a ile godimo. Kana bongwetsi bogolo ke go nna le thari. Fa o ka itshoka wa e tingwa, o tla jela kgobedung. Mainaina a tshotlo o tla a newa tsatsi le letsatsi.
Mponeng: Ga go kgathalesege, e bile ga go kitla go kgonega. Mosimanyana yo wa lona o tlhokile kwa a ka tshamekelang mantlwane teng. O rata go tsola ngwanake ditswalo. (O nna fa fatshe bosutlha).
senkepeng: (Ka go gatelela.) Ke ikana ka mme ka mmaago. Ga ke re ga twe!
11. Fa Thando a sena go lora a bua le Ntaoleng lekgetlho lwa ntlha o ne a raya Kgature a re o lebetse toro. Se se ne sa gakgamatsa Kgature mme a botsa gore a kgotsa go na le sephiri. A sona se ne se le teng? Tlhalosa.
gabatshwane: Banaka! ga mmogo le wena Lesope, ke kopa gore mmutla o se rothe madi ka tiragalo e.
thando: Ao, tsala ya me! O ka re o motho a dupelela.
thando: Ee, mma! Fa a tlhokofala ke fa ke na le kgwedi tse pedi. Ratsale o ne a ntlela ka bogale tota. Loso la ngwana mo go nna ga se motlholo. Ke ne ke setse ke itse pele a ka re tlogela.
11. Nkemeleng :
1. Ntaoleng : Monnamogolo wa seithati, yo mosesane ka tsalo.
senkepeng: (O utlwa koloi fa ntle. Fa a tswela kwa ntle o bona Thando). Heelang! Batho ba ke lona? (O atla Thando a bo a mo tlamparela). Dumela rra! Lo ka goroga.
ntaoleng: (O ntsha senepe sa pasa ya ga Rasebitsolo). Setopo re supa nakedi ...
kgatuRe: Kana ke ngwana wa monna fa o mpona ke riana. Ga ke nthoromane.
kgatuRe: A re o batla eng?
RaMoepa: Le nna ka rialo. Tota kana o sa le mmotlana go ineela mo botshelong.
Mponeng: A o ne wa iteseletsa?
ngakane: Ga se jalo thaka, fela o opile kgomo lonaka. Ke na le bothata jwa go batla molekane.
kgatuRe: Ke a leboga Senkepeng. Ke lebogela kgatlego ya gago ya go nkeleletsa katlego mo botshelong. Yo o tshwanang nao o a tlhokwa. Wena Ausi, Thando. O se inyatse go kopana le nna. Ke ntse jaaka o mpona. Ga ke fofele godimo jaaka dinong. Dilo dingwe di a lojwa, di bolelwa go le thata. Tlhokomologa ba bantsi. Nna ga ke batle sepe ke feditse fa ke na nao. Wa bobedi a ka re tlisetsa podile. Ke solofela ke tla aga ke le wa gago, le wena o nna wa me. (A susumela Thando).
senkepeng: Ke eng e kete maemo ga a iketla jaana?
thando: (Ka go tlhabiwa ke ditlhong). Ao, le wena tota! Ke ntse ke sa itse fa o le mongwe wa bomaratahelele.
• Terama e na le diponagalo tse di latelang:
ntaoleng: Banaka boobabedi! Ke lo rata lotlhe fela. Ga ke rate fa go ka nna le yo o tla phelang ka go ngobaela lapeng le. Re bana ba thari e le nngwe fela. Molao re tla tlhokomela wa lapa le. Ga go motswakwa yo o tla tlang go re neela molao. Makunutu a lelapa le e tlile go nna dikhupamarama tsa bana ba mpa. Ngwana wa me wela dibete, ngwetsi ya me se kgarakgatshe mogopolo. Ngwanaka o a nkutlwa o godile. O re apeele bogobe jwa legala re je rotlhe. La me ke leo ngwetsi ya me. Le boloke pelong e sere bosele wa tsoga o lelela kgama le mogogoro.
Rasebintsolo. O a itse a mpherosa dibete! Mafatlha a me a kukegela godimo.
bantlhoile: Bona fela jaaka re phela le ba merafe ya seeng. Bana ba rona ba tlhakanetse dikolo le bana ba basweu. Re phela ka phuthologo. Toropo le yona e mo dikgorong tsa rona. O rata jang tsala?
ngakane: (Ka go itlhoboga. O bua a le esi). O ithaya a re ke ja diketo. Go mo tlogela gona, ga nkitla. Lefoko ga le boe... E kete a ka lala a ntorile. Gongwe o tla gakologelwa tsatsi lele nkgonne a sa ntse a tshela. Marumo, nna mosimane wa kakapa, ke a rometse. Phologolo fa e jelwe ke marumo, e tshaba e ntse e kobela. Se sa feleng se a bo se tlhola. Bosa bo tlile go sa. Dikgang di matlhong... (O a robala).
45. Senkepeng ke tsala ya boammaaruri.
(Ka nako ya bosupa mo mosong wa tsatsi la Tshipi. Matshwititshwiti a batlaphitlhong a tsholeditse pina.)
thando: Hei, thaka! Wa tla wa mpotsa poo ya potso. Ka re, go ne go utlwala fela, "moratiwa, papa! Mama!"
thando: Ke lebogile bagolo. Ke batla go phaila lelapa.
gabatshwane: Rraago ke matsapa fela, o lwala tota. O batlile go go bona ka pele. Fetela kwa go ene. Ga a tshwara boroko.
47. Ngakane o ne a ikaletsa kwa sekgweng gonne a ne a patelediwa go nyala Thando.
ngakane: Nna fa ke riana, ke boi. Ga ke batle motho yo o tla tsogang a ntshela ka metsi a a belang.
thando: (O tsene mo thekising ya E20 BSF128 NW) O sale sentle tsala.
Mponeng: Nnyaya rra, ga go jalo. Losologolo ditshego
2. Thaologo Ditiragalo di a simolola. Di tsoswa ke dikgakololo tsa moemanokeng
senkepeng: (Ka go tsiboga). Wa rialo tsala ya me?
lesope: Go leboga nna thata fa ke kgonne go boloka botshelo jwa ga nkgonne Ngakane. Tota ga nkitla ke ntsha mosi ka sekhurumelo. Ke a lo tshepisa.
Mponeng: Nna, bagolo ke kopa gore re tswe mo dintsanantsaneng tsa mofuta o. A re tsweletseng pele kgang ya bana ba rona.
nkeMeleng: Tsa etelelwa pele ke e namagadi tsa wela ka lengope. Le nna ke leboga jaaka rre a lo lebogile.
48. Gabatshwane o ne a kopa Tsholofelo le Lesope gore ba bolelele batho ka ga go ikaletsa ga Ngakane.
Ditshiamelo tsotlhe di sireleditswe. Ga go karolo ya kgatiso e, e e ka boelediwang, ya bolokwa mo mofuteng o o ka tlhagiswang gape ka ona, kgotsa ya gaswa mo sebopegong sengwe le sengwe kgotsa ka mokgwa o o rileng, wa elektroniki, ka motšhine, ka kgatiso kgotsa ka mokgwa o mongwe o o sa dumelesegang, ntle le gore go bonwe tumelano e e kwadilweng fatshe ya mong wa ditshiamelo tse di sireleditsweng tsa bokwadi pele. E phasaladitswe lekgetlho la ntlha ka 2008.
senkepeng: Ahee mma, tsena!
9. Kgaolo 6................................ 75
gabatshwane: Dumela ngwetsi ya rona!
ngakane: Kgaitsadiaka. A re tlogele go suga letlalo le le ganang go letefala. Ntlo e ya ga nkgonne o e robale sentle. Re go balela matsatsi.
50. Ngakane o ne a itumelela go nna le Thando mo ntlong ya ga Ramoepa fa lenyalo la gagwe le Kgature le sena go senyega.
ngakane: Ke ya go tlhokomela tsotlhe tse eleng tsa ga nkgonne. Ka re, tsotlhe fela. Ke ya go nyala ntle le go ntsha dikgomo. Tota lorato la ga ausi Thando lo ntshuba jaaka setlhabi tennyana ga maikutlo.
Typesetting by Karen Graphics
2. Bayokerafi ya ga K.S. Naledi ............... x
thando: (A nyeba). Wa rialo tsala!
ntaoleng: (O koma ka tlhogo.) Mm ... Ka mafoko a mangwe go raya gore ke go geletswe ke pelo, ngwanaka.
nkeMeleng: (Ka go tenega.) Wa re a reng? Ga ke tlhaloganye! Tota o bua ka ngwana wa ga mang?
Rasebintsolo: (A kukupologa a ntse a edimola). Hei! Ke ne ke le kgakajana. Letsapa le gana go nkgomarologa. Go batlana le dikgomo mo selokong ga se thaka ya motho.
Ba lelapa la ga Ntaoleng mo motseng wa Tsitsing.
senkepeng: Tsala, o tla bo o tshameka. O nyalwe ke
Jonase: Go ntse jalo mma. Ke nna monna wa "enšorense" yo ke neng ka tlisa pego ya loso la ga Rasebintsolo.
thando: O re go nkutlwa...
d) Ditiragalo tse di latelanang, di siana ka lobelo gore nako e se ke ya senngwa. k.g.r. poloto e e kitlaneng
tsholofelo: (Kwa gae o tshola bogobe). O a itse! Ke simolola go baba lebadi. Nkgonne Ngakane go sebaka a rile o ya go tlhola dikgomo. E re ke mo tsholele bogobe. O tla fitlhela bo gamogile bolelo.
nkeMeleng: Ga go nnete e e fetang e e re bofeleleng lengoto. Mosadi fa a inama o a bo a ikantse motlokolo. Bana ke ba rona ga re ba ipateletse.
Website: www.mml.co.za
ngakane: Gompieno jaana, ke ile go tsibosa yole Thando ka lebaka le. Fa a ka nkgapha, ke tla mo itshokela go fitlha a ineele.
LEFOKO LA THOTLOETSO
39. Tshwetso ya mmui mo letsatsing le e nnile efe?
Mponeng: Rraabo tlhe! Tlogela go ya mafatlheng le puo. Bua puophaa! Ke sebaka o tokaganya mafoko.
thando: Nna le Senkepeng re boela Geehout Park. Lo tla ntshala morago ka le le latelang. Lo tla mphitlhela ke gorogile. Lo tle lo tlile. Go se nne gope fa lo tla tsamaisanang teng le bona. Nte re se ka ra senya nako ka go lotolotsa motlotlo.
senkepeng: Wa rialo abuti Kgature! O tla bona o dirile jang ntle le lekgarebe?
Mponeng: (O biletsa Thando fa thoko. A isa molomo tsebeng). A o phuthile?
kgatuRe: Ke tla dira gore ga ke ya go boloka madi a lebentlele ke fete ke a boloke ka nako ele nngwe.
kgatuRe: (Ka ditshegwana.) Ao, tsala! O ntsaya jang ruri? Kana ke a itse gore leina la motho le jelwa kgomo.
thando: (Ka monyenyo). Lorato la monna yole le fisa jaaka molelo wa mafura. Ke a go leboga tsala. O motho wa botlhokwa mo botshelong jwa me.
thando: Hei, tsala! Dinyemisa moko. Kgang e ne ya ya magoletsa. Kgetse ya tlhakatlhakana. Se se makatsang ke gore e rile pheletsong ke fa ba baakanyetsa ngwana wa bona tsela. Ba mpateletsa go ineela mo go Ngakane.
senkepeng: Owaii! Tseo ke dinyana. O mo forogotlhe go fitlha a o lebala. E re a re thaa! Maloba e bo e le maabane. Go tla bo go ntse go lekane.
nkgonne a sa ntse a le mo botshelong.
Kagosešwa: Tlhabololo le tokafatso ya se se neng se le kwa morago kgotsa se le seemotlase
Tlhabane Sun. Motho ke yo o tla lo bonang gareng ga maphatsiphatsi bosigo jotlhe.
Babadi! Inopoleleng tse di botlhokwa matshelong a lona go sale gale. A e re pele o thubunyela mo mafureng a a bolelo o betilwe ke pelo, o ikatumetse mo go ba ba ka go tlhabang botlhale mme wa tshwana le tshoswane. La me lefoko " Dipula tsa matla - ka - dibe di kile tsa ntsogela kgatlanong mme Morena a nkgopola ka dipula tsa matlhogonolo -ka fetsa ke atlaretse ke phutetse. Dinako tse di thata ga di bolae, di a ruta, ke botshelo mogaetsho!"
thando: Ke iphitlhetse ke tetesela jaaka motho a
Modimong. Ke ona o itseng masaitsiweng.
thando: (Ka go tlalelwa). Dumela mma! Molato o fa kae mma? (O bua a gadimile rratsalaagwe).
5. B.A Bachelor of Arts in Education: Vista University.
nkeMeleng: Banaka, re lo biditse jaana nna le rraalona. Re lo itsise fa boitumelo bo phophoma dipelong tsa rona. Ngwetsi ya rona, re go leboga go menagane. Lesea le la lona, le tlisitse kganya lapeng la ga Bantomo.
Mathaithai le botsotsi ke di tlhaloganya jaaka ke ikitse. O seka ... (Ka go tenega).
14. Senyaka : Tsala ya ga Ngakane kwa Moepong wa Wildebeesfontein.
thando: Heela, tsala! A mpatla dikobo.
tsholofelo: Abuti Ngakane, motho yo a re tswele ka ntlo. A tsamaye go ise go fifale.
ntaoleng: A reng? Seyantlo! thando: Fela jalo rra. Fa ke bua jaana, ke letse ke fudugile mo phaposing ya me.
Jonase: (A baya lokwalo fa thoko mo tafoleng, a bula "enfelopo" e tshetlha ka mmala) Se ke setlankana sa madi a gago go tswa go MVA.
tsholofelo: O bua nnete, nkgonne. Le nna ke tlile go mo lemosa botlhokwa jwa kgang e.
ntaoleng: Didimala mmaabo! Se ileng se ile, lesilo ke mo se latedi... A re digeleng kgang e, e tloga e re tsenya malwetse a dipelo.
bantoMo: Tau e iphutha motlhala e le nosi, fa e na le malawana mafaratlhatlha. Go riana ga re itse fa re gorogile kwao re laetsweng teng. Re tla re tswa fatshe la Tlhabane e bontsi bo reng e a tlhaba. Yo ke mosadi wa me Nkemeleng.
Mponeng: (Ka monyenyo.) Hei! Wa tla wa re gopola ruri. (Thando o gotetsa molelo)
thando: Nnyaya. Ngakane ke ngwana mo go nna. Batho ba ka tloga ba ntsaya jang ruri?
senkepeng: O nthaya o re nne? Ga ke dumele ditsebe tsa me. Ruri motho ga a itsewe e se naga.
kgatuRe: Morwarre, Senkepeng! A o ke o ntswele ka nnete yotlhe fela. Mphe boteng jwa ga Thando. Kana lo ntse lo le ditsala tsa go ntshana seinong.
setonti: Sebare, tlogela go lelefatsa kgang. A re kuke dinao go sa le gale. Keledi e tla tsamaya e rothela tseleng. Letshwamina re tla le phetsa gangwe le gape ka lentle la seatla. Go itsema go ka tloga ga re dia.
ntaoleng: Re tsogile le fa re sa tsoga. A re bonaneng kwa ntlong banaka. (Ba tsena ka ntlo. Ba fitlhela mosadimogolo a thikga keledi).
ngakane: (Ka go tenega.) Malome, tota ke lekgotla la eng gompieno?
24. Mmui o reile mmuisiwa a re a buse 'madi' a bona; o ne a raya eng? "Ditaelo o di rukhutlhe, Dipitsa o dinwe go ya pheletsong... Aparo se sa gago o se tlotle"
(Kwa mabitleng a Tlhabane nako ke ura ya bosupa mo mosong wa tsatsi la LaMatlhatso. Lekase le folosediwa mo phuphung pele tirelo e simololwa. Moruti o ema ka fa tlhogong ya phuphu, batho ba dikaganyeditsa phuphu). phuthego: (Sefela sa kobamelo ka bonolo thata). MoRuti isang: (O goga phuthego ka thapelo). A re: A re rapeleng lo ntshaleng morago, lo re; ´Rara wa rona, mogomotsi wa bana ba gago, re rapelela baledi ba ba mo pitlaganong e e kanakana. Ga go batlege gore re go bolelele bohutsana jwa bona. Fela re ba rapelela gore ba tshegofadiwe ke Rara wa bona wa legodimo, ba tle ba bone namatshego. Ba bone lesedi la ga Keresete ba le mo lefifing la loso. Rraarona Modimo, yo morwao o na a bapolwa, nna nabo gompieno, o ba thuse go ineela, o ba tlhomamisetse gore le fa re tshela, gongwe re swa re mo diatleng tsa gago tse di molemo. Re ntse re le bana ba Morena. Ka Jeso Keresete. Mmoloki wa rona. '
ntaoleng: Go a reng monna? Ke eng ke bona o itshetlhefaditse jaana?
tsholofelo: Heelang basadi! Wa reng? E seng kgaitsadi. Ngakane o gaufi la go nyala. O iponetse yo o molekaneng.
Mponeng: Ngwanaka, tsoga o phakela. Fa o fitlha o se umake sepe ka ga seyantlo. Wena o ba re o re o latile leruo la gago fela.
tsholofelo: Kana ga di nke di lala. Ga twe o nyalwa ke mohumi wa kwa Tlhabane.
tsholofelo: Nnyaya, Ausi Thando! E seng jalo.ke utlwa o mpitsa mogadibo.
18. Fa Thando a sena go tlhalosa gore Ntaoleng o mo file leina la ngwana mo torong, o ne a sala a ntse a sa iketla. Tota o ne a tshwennga ke eng?
Mponeng: Ba ntse jalo ngwanaka, bana ba gompieno fa ba thanya o tla utlwa a re, ke a nyala, ke a nyala.
kgatuRe: Go malatsi a le mmalwa o sa tlhole o phuthologile mo moweng. Motshegare o bontsha o le bodutu, bosigo o tshwenngwa ke ditoro. Tota ga ke itse. Sengwe sona se teng.
ngakane: (Ka go itlhoboga). Ke a leboga Kgaitsadi. Tota o nkeme nokeng. Ke ratile go itseela botshelo nako e ise e goroge. Ke tlile go nna sejaro ... O lale sentle. (Ba tsena ka diphaposi tsa bona tsa go robala).
tsholofelo: Heela malome Setonti le wena abuti Ngakane! Ke eng se se diragalang?
1. Rasebintsolo a re letsapa le gana go mo kgomorologa. Ke letsapa la eng?
thando: (O tswa ka phaposi ya go tlhapela) Nta nna mosetsana wa pheta ka pejana, ke sa le bothito jaana, ke tsose Rasebintsolo mogatsake. Kana ke ena mafura a pelo ya me. (O a mo kgotlokgotsa, a mo kgoma ka dipounama tse di bothitho).
kgatuRe: (Ka makalo) Thando! Madi a kanakana. Ka nnete bohumi jwa rona bo ile go golela pele.
thando: (Ka ditlhong) Ke a leboga rra. Re utlwa letsapa ruri.
setonti: Nnyaya, tota nna ga ke itse. Gongwe setlogolo fano ene o na le kitso.
bantlhoile: Owaii! Ga go sepe se se tshosang fano. Ke maiteko fela. Ga re eletse gore bana ba rona ba tshele jaaka rona metsing ele ya maloba.
31. Fa a re 'monna yole' o raya mang?
Mponeng: Ruri lefatshe la rona le rogilwe. Le tletse dintsanantsana. Go na le bomaratahelele ka bophara jwa lefatshe.
Jonase: (O a emelela). Ke utlwile rra. Ke tlhaloganya thata kemo e lo leng mo go yona. E tla re lo sena go tsidifalelwa lwa ntshwara ka mogala. Salang lo robaditswe bagaetsho. (O a tswa).
ntaoleng: Dumelang batho ba bantle ba mmala wa
thando: (Ka ditlhong.) Mme a reng? Nala! Nnyaya ga go jalo.
thando: Ke ne ka tlholelwa ke monnawe
setonti: (O tsena ka ntlo.) Motho wa batho o ka thuswa ka eng?
kgatuRe: (Ka go makala) Wa reng, Thando? O lorisiwa ke mang tota?
bantoMo: A ke teng fa gaabo mosetsana Thando?
ntaoleng: E le fa lo tsere motlhala wa bona kae?
nkeMeleng: (A mo tsena mo ganong) Basadi ba kae...! Bua re utlwe raditoro o wa gago gore ke mang?
tsholofelo: Ausi Thando, Ke ba tsositse. O se fele pelo, ke sa ntse ke ya go tlhadia metsi a mosukubyane. (O a tswa.)
kgatuRe: Thando, mogatsaka! Diga mogopolo. Tsamaya o ye go bona rre Ntaoleng. Ke tla lo buledisa ka koloi.
thando: (Ka go tenega). Ga gona sepe se ke ka se gadimang. Ke lebile pele.
thando: Dumelang rra!
3. Fa Rasebintsolo a laela kwa ga Senkepeng, Thando o mo raya a re o re gopole mo tseleng; o raya ena le mang?
a) Matsapa di a tsaya kae? = Bogadi
(Ke Labotlhano nako ya borobedi maitsiboa. Tsholofelo, Ngakane ba ntse go dikologa tafole ya ga Thando le Rasebintsolo).
gabatshwane: (O palelwa ke go itshoka). Mmaloo...!
Mponeng: O se rialo ngwanaka! (Ka lethabo).
38. Boteng jwa ga Thando jo bo ntshitsweng mo letsatsing le ke bofe?
thando: Bona, fa Kgature! Tseo ke dinyana mo go nna.
ntaoleng: O nepile ngwetsi ya me. Ke batla go go laela. O nkutlwe, o nkutlwisise.
thando: (O ba tshwara ka seatla). Dumelang bagolo! RaMoepa le
bantlhoile: O se nyeme mooko tsala. Se go ganang se go rola morwalo Modimo yo re sa o direleng, ga o je nkabo...
10. Tlhalosa ka botlalo gore Gabatshwane o raya jang fa a re boRamoepa ba amogela bogadi gabedi.
thando: Nnyaya mma, e seng jalo. Ke letse ke tlhasetswe ke Ngakane.
senkepeng: (A betsa Kgature mo legetleng a ntse a tshega). Ao, tlhe Kgature! A ga o itse gore moeng o' naka di maripa?
Mponeng: Dumela ngwana wa rona! Re a leboga.
ntaoleng: Mmaabo le ngwanaka, e reng ke tlogele go ratharatha. (O a emelela ka go goletsa lebanta la kgorotlho. Ba a kgaogana).
(Kwa ga Ntaoleng. Ke Lamatlhatso nako ya go feela mabala. Go goroga Ramoepa le Mponeng. Ba fitlhela Ntaoleng, Gabatshwane le Setonti ba ntse mo mathuding. Thando o tswetse go ba tshelela mogodungwana).
senkepeng: E le fa go senyegile eng tsala? A kampo o sa ntse o le mo kutlobotlhokong ya ga
gabatshwane: Thando o bua puo ya senyana mme ntswa a setse a kile a laiwa. Go boeng ga me ke tla kibela ka taelo ya badimo bagaetsho. (O a tswa).
ntaoleng: Fa go ne go ka nna jalo, tshireletsego ya dithoto e ne tlaabo e ka nna teng. Thando ngwanaka, o a itse re a go rata. Tota ga re eletse go kgaogana le wena. O ngwana wa rona kae le kae.
senkepeng: Kana monna yole o ikaelela go go nyala ka pele. O tlhoka mothusi mo lebentleleng. O swe senku fela, gongwe a ka se go lemoge.
gabatshwane: Nnyaya, mma! Ga re rialo. Re neile kgarebe go ikakanya. Ga re batle go mo tsenya sesuga ganong. A ka tsoga a ipata ka rona. Tse e leng tsa nyalo tsona ga re di tsene. Ga go ope yo o tla tswang fano ka nyalo. Le go leka.
thando: Bua fela rrabo. O bontsha o kgamilwe ke mafoko. Tota makalo ke ya eng?
tsholofelo: O bua nnete mma. Re ka tsenwa ke matlho a batho ka bontsi.
(Ka Lamatlhatso mo maitsiboeng. Koloi ya ga Kgature e ema fa thoko ga heke ya ga Ntaoleng. Morafe o tletse ka lelapa. Thando a se tlhole a senya sebaka a tswela kwa ntle).
ngakane: Fa o dira jalo, o tlaabo o ntswetse molemo wa go ba itsise ka bonako. Mosetlha yo wa gago, go tloga bosigong jona, re tlile go o tlhakanela. (O bua a tsholeditse mmolopita yo montsho ka fa ntle. A gabola mothama o o tiileng).
thando: (A mo atamela go mo atla). Motho yo ke nna. O sere go mpona ke le fa. Dikuku di monate, lenyalo le boima.
27. Aparo se go buiwang ka sona ke ....?
gabatshwane: (O ba gadima fela.) Thando ngwanaka, dira se o bonang se tla go tswela molemo. O se ke wa tsoga o lela.
senkepeng: Ijo! Mang? O ne o batla gore ke nne yo o maaka. Le gona ke gore ke ne ke sa batle go sulafaletsa Thando dikakanyo tsa gagwe. Sengwe gape ke gore, o robetse le ene a sa ntse a routse.
motho mme go twe ke monna. Tota fa teng ke a gana.
gabatshwane: (Ka go fela pelo). O opile kgomo lonaka rra. Ga re tle go gogwa ke motswakwa ka nko mo lapeng la rona. Go ka mpa ga nkga go sa bola. Ngwetsi ke ya rona.
ya botshelo jwa motho go tswa
kgatuRe: (Ka letshogo). Wa reng? Mma thusa foo tlhe.
ntaoleng: (A emelela gape). MmeMponeng, ke mojamorago jaaka o kaile.
Jonase: Bagaetsho, nnang pelotelele go reetsa. Kwa pheletsong lo tla kgona go mpotsolotsa ka se le sa se tlhaloganyeng.
gabatshwane: Ngakane kana o gana go ineela. Mowa wa gagwe o sotlegile e le ruri. Ga ke itse gore re ka mo gomotsa ka eng tota?
thando: O tsamae sentle ratu. O re gopole mo tseleng ya gago. Tsela tshweu rraabo.
thando: (O tswa ka ntlo). Bagaetsho, lo tla nkinela diatla metsing. Ke batlega kwa Rustenburg nako nngwe le nngwe mo tsatsing la gompieno. Ke patelesega go itlhaganela.
senkepeng: O foo ke fano. Kana fa le tloga fano, lo leba
RaMoepa: Botsogo bo teng, fa e se makoa mogatsa mmele.
thando: Ratu, toro ya maloba e tlile gape.
kgatuRe: Thando, mosadi wa me! Ke batla go bua puo- phaa!
Jeso a re: "Ke nna tsogo le botshelo, yo o dumelang mo go nna, le fa a swa, le fa go ntse jalo, o tla tshela gape, le fa e le mang yo o tshelang a ba a dumela mo go nna, ga a kitla a swela ruri gope."
bantoMo: Lo re go re bona fa, re mokgapeng wa go batla sego sa metsi. Monwana wa supabaloi wa morwaaka o supile lapeng le. Le ka re neela tsela e e tlhagotsweng rramogola. Re buleleng ditsela lona ba ga Ntaoleng.
kgatuRe: Fa e le gore ga se se se tshosang ke ka itumela.
Mponeng: Rona re tlile re tshotse bogadi jo bo tswang Tlhabane, teng kwa Thando a bonweng teng. Ga se rona re mo inyalelang.
thando: Se tshwenyege tlhe ratu! Malatsi a sa ntse a le kgakajana. Ke tla dira fela mo go ntekaneng.
<fn>Random.DPS9780798673624T.txt</fn>
3.1 Dikgato tsa poloto ya terama
RantleRu: (O letsa mogala) Hallo! Ke Sajene? Ke nna Rantleru. Ke mo 6666 mmila wa Kgama. Ke fitlhetse setopo mo ntlong mme go lotletswe ka fa gare. Ke palelwa ke go rarabolola malepa a mmolai. Ke na le mong wa ntlo, mme le ena o tsene le nna fa ke sena go roba lebati. Tlayang lo re thuseng tsweetswee, Sajene. (O baya mogala fa fatshe. O kgwa mowa) Ga ke kgone go bona tshipi e e iteileng motho yo mo kgorikgoring. (Go utlwa la motho a itewa ke kgodisa, e bile a ntse a potla) Ke mang yoo?
Boipelo: Ee.
3.6Moipolai yo o sa lelelweng............... 95
MMakgoMotso: O ne a go tshwantsheditse ka maemo a loapi a o ka se keng wa a tshabela gope.
• Kgomotso o boela gae mme Phofu o a swa.
2.4 Phika o kaya eng fa a re, "Seako, ntataalona?" (4)
kgoMotso: (O a sunasunetsa) Di tlhabisa ditlhong mo go se nang bosekaseko mma.
moterama o tlhagisa lemorago.
sankatane: Mma ke rile o se ke wa atamela kwano. Ke tla e bolaya ke le esi fela. Nna ga ke rre e mo jeleng. Ke mosimane wa Sankatane.
seleBaleng: (O a tshegatshega) Jaanong o a re o tsile go dira jang abuti Phofu?
seleBaleng: Lebelela ka fensetere gore go tsena mang kwa hekeng.
kgoMotso: (O ntse a lela) Ke eng ke tshwanetse go aga ke ledile jaana tota?
kgoMotso: (O tlhakantse le selelo) Tota ga twe o mpogisetsang se se kanakana Phofu?
phika: (O itumetse) Ka ga nna le Raditerekere. (O a tshegatshega)
Ranko: Naare mosadi yo o kae? (Ka go bitsa) Mokgadi.. .! Mokgadi!
Batho: Ga e tlhole e le kgosi ya rona. Ke wena kgosi. A a tsamaye!
3.11 Moswinini o na le kitso yotlhe ya togamaano e.
5.1 Dipotso tsa tlhamo.....................125
kgoMotso: E seng jaana.
lepodisi: Mma ke maswabi go go itsise fa monna wa gago Phofu a sa tlhole a tshela.
(Go tlhaga terekere, e a ema, mme e ntse e duma)
Boipelo: Mosadi wa dingwaga di le 25
f. Moipolai yo o sa lelelweng = Temothuo
seako: Ka ura ya bongwe, re ya rotlhe kwa lesakeng.
MMalaBadi: Nka didimala jang go bolelwa ka tshimo ya me? Ruri 'tsatsi lengwe, tshimo ele e tla ntsenya ka lebitla.
RantleRu: Ga ke re jaanong o a bona. Setopo!
• Selebaleng o ne a re o tseela motho monna, o feletsa a latlhegetswe le ene e bile a le mo mathateng a go ima ngwana yo o se nang rraagwe.
Mokgadi: Ke ne ke photha dinawa. Kgang ya gago e ka se eme, re tla e bona kgantele.
• Mosadi a le mongwe fela, e leng Morwesi o ne a iphitlha mo khuting.
1.5 Seesimane
1.9 Mmui a re o bone jang gore Mmemme o ile? (2)
Motswedi: A ko o ntshelele segalagala sa metlheng ke ikhaunye go le gonnye. Kana ke lapile e le tota.
kediBone: (Ka go rapela le ka selelo) Kgosi! A re tsweng mo motseng ono, re tla dika re fedile rotlhe. Ka wena o le kgosi ya rona re goge o ye go re senkela lefelo le lešwa.
Boipelo: Dumela rra. Ee, ga o a timela.
BasiMane: Khutsepeee...
Ya botlhano: "Mosese, Mosese, Mangole le Menwana". Yo o logelang yo mongwe maano a bosula, go wela ena mo go ona.
thipe: (Ka bogale) Tshepo, atamela kwano. Le tshameka ka rre Ntlhake? Ga le bone gore monnamogolo o ikgoletse? A re yeng koo ke tlile go le khuma matlalo ka setoropo...
ntlhake: (Ka go tshoga) Ijo... o eng... o motho kgotsa o sepoko...?
RantleRu: (O a mo kgaoletsa) Tlogela se o sa se itseng setopo se le fa pele ga rona!
Potso 3 BA TLA NKITSE
Motswedi: Go siame Boipelo. Nte ke tsamae. Go botoka batho ba se ka ba re bona re le babedi kgabetsakgabetsa, ba ka tloga ba belaela. Nkatle ratu. Sala sentle ratu. (Ba a atlana)
MMakgoMotso: Modimo o itse ka fa o tla go sireletsang ka teng le go go phimola dikeledi Kgomotso ngwanaka.
RakgoMotso: Kgomotso o nyetswe, o setse a na le batho ba ga bone... o fana ka sefane sa batho!
phika: (O a goa) Mogolole Seako, a ke o tshware dipholo tsa gago, re buisane pila.
ntlhake: (O a mo ngapa) Maragonyana a a sa utlweng a... ke batlile ke ngatega ka ntlha ya lona...
RaditeRekeRe: (O a gakgamala) A o tlhorontshiwa ke legatlapanyana le go tweng Seako?
kgoMotso: O bua fa nna ke tsile ke tabogetse khumo ya gagwe.
• Morero wa tsona ke wa lerato
RaditeRekeRe: (O a lela) Borra, Phika o ne a ntsieditse. Ga ke mo rate. Ke satane wa nnete. Tsweetswee, intshwareleng!
MonnaMogolo: (O gakgametse) Ke eng? A ke ntse ke ro-betse? Fa e sale ke ipona ke ile go lwa le Kgodumodumo ele, mme ke tswa kae, ke...
feke: Go tloga leng o nkoba fa o etetswe ke Mmemme! Le gone wena ga ke na sepe le... (O bona setopo. O a kua) Hei! Hei! Hei! Ke bonang? Bosalala, o bolaile Mmemme!
1.1 Se se diragetseng morago ga loso lwa ga Ramarumo.
ntlhake: Ba a nthoga, ba re ke Khutsepe. Khutsepe ke mang? Bua gape... (O a mo nota, Nakedi o a rapela)
RantleRu: Jaanong yo o inotleletseng ka fa gare ke mang? A o lekile lebati le le kwa morago?
(Go maitseboa a maitiso)
6. Lenanefoko/Mareo/Tlelosari................. 133
10. O dirile sentle. Motho ga a tshwanela go tshabela mathata. O tshwanetse go kampana le one go bona tharabololo.
seleBaleng: Ke lotletse ratu... fela e kete o ne o ka nteta go se kae ke ye go apara botokanyana kwa lapeng?
MMalaBadi (Ka go tenega): O se ke wa ntshosetsa monna. Ke tlile go go bolaisa diatla, fa nka tlhola ke utlwa o bua ka tshimo ya me.
Ga ke bolo go fepa motho ka bojalwa ke mo reka gore a fitlhe diphiri tsa me. O ile Nnuku. Ke nna le Mmemme fela. (O emisa koloi) Ooyi, naare o setse a timile lebone le ena Mmemme bathong? O robetse ngwanyana wa me yo ke sa bolong go mo lomelediwa ke Nnuku. O emetse gore Salaboy a feta a re ko-ko-ko! gararo mo lebating, a be a bula. (O kokota gararo mo lebating a be a leta sebakanyana. A be a ipoeletsa gape. O buela kwa tlase ka go fela pelo) Khaamaan! Bula ka pele ke ise ke bonwe ke matlho a a fa a a ratang dilo a! Naare Mmemme o robetse jo bofe? A ka ya le boroko mo ntlong ya go ikutswa? (O leka lebati. Le a gana) Kana ke tla nnela go atlhama fa, kgotsa go riana motho o ile, o tlhagafaditswe ke bomaratahelele ba ba etsang Feke jaana! O ile Mmemme. Ke sale ke bona go timilwe lebone. Sis! Fa e le gore o sutlhile, go fedile ka nna le ena. (O ntsha dinotlolo) Nte ke lotlolole ka sa me ke tsene mo ntlong ke ithobalele. (O tsenya senotlolo, mme se gana go tsena) Heelang! Golo fa lebati le le notleletswe ka kwa gare. Go na le senotlolo mo go lona. (O leka lebati. Le gana gape) Mme le notletswe. Go raya gore Mmemme o teng mo ntlong mo. Jaanong o a reng a sa bule. Kgotsa... (O a siana) Kgotsa o butse le le ka fa morago. (O rutlarutla lebati la tshipi) Le lona le jelwe ka berebere. Motho o teng mo ntlong mo. Nte ke ye go kokota gape ka kwa pele. (O a kokota. O tshoganyediwa ke lentswe le lekima)
Moswinini: Moratwe o lefufa malatsi a. Motlhaope o duma maemo a gago.
3.1 Ba tla nkitse ka ES Lekalakala 1
• Bogolo monna yo a ka mpa a tswa mo ntlong ya gagwe 1 x 15 = (15)
3.12 - Gore Motswedi o ne a sa mo rate, o ne a mo dirisa. -Gore Moratwe ke ene tsala ya nnete. -Gore thuto e nnye e a bolaya.
phika: Ka go saena tumelano ya gore a ntemele masimo.
6. LENANEFOKO/MAREO/TLELOSARI
tau: Tseo ga re di tsene rre Mathule.
(Go kwa magaeng. Go utlwala melodi ya dinonyane, dikgogo le dikgomo. Go tlhaga sejanaga, fa se fitlha se a ema, lebati la sone le a bulwa morago le a tswalwa)
sankatane: (O sa ntse a lela) Mma ke batla rre! Ke ile go bolaya Kgodumodumo eo ke ntshe rre! (Ka selelo)
• Tau ya bofelo e bolailwe ke ene.
RakgoMotso: Ke batla gore a nkarabe potso e ke e botsang... e seng e ke sa e letelang. A re mmogo?
phika: (O tlhaeletsa lentswe) Rre Seako a ke o tswele kwano, re go letile.
kediBone: (Ka selelo) Ijo... bona fela jaaka e metsa rre Mabinagotsholwa! Monnamogolo wa Modimo o sule! Re tla tshabela kae? Ijoo!
sankatane: (O a sunetsa) Mma a ke yone e ntseng e gataka ka fa godimo ga khuti ka fa?
ntlhake: (O a mo lesa) A o tla tlhola o ntshosa gape?
MMaseako: E le gore bona go direga eng ka bona?
Bosalala: Borra se golegeng mosadi wa me! Le paka ka eng gore o ne a le mo ntlong? A o ronwa ka go tshola senotlolo sa ntlo ya ga mogatse!
tshepo: Ga a ise a re bolelele...
MMaseako: (O simolola go tenega) Bolelela rraago Modise.
ntlhake: (Ka go tenega) Khutsepe o makgakga wena ao. (Tidimalo) E bile ke batlile ke gakanega. (Ka matlhagatlhaga) Tau ya bofelo e e neng e le mo, e bolaiwe ke nna...
thipe: Ga ke rate bana ba ba tshamekang ka bagolo... ga se molao...
2.4 O kaya gore Seako o a ba laola, ba tsaya fela mo go ene.
kgoMotso: Go nkoba ga a nkoba mma; ke paletswe ke go itshokela dikgobo le ditshego tsa mosetsana yole.
3. Tharaano: Bothata bo golela pele. Go a raraana.
Maikaelelo ka tshekatsheko e ke:
seleBaleng: (O sala a lela botlhoko) Ijoo nna we... ke wa ga mang wee...!
sajene: (O a mo kgaoletsa) Naare matsitla a ona ke a kwa kae a? O tsena jang mo dilong wena?
MMakgoMotso: (O a mo gomotsa) Kgaotsa tlhe ngwanaka; kana selelo se oketsa kutlobotlhoko le one matshwenyego.
feke: (O tsamaya a ntse a opela) Mosese wa gagwe, mangole le menwana mangole le menwana mangole le menwana.
1.9. O bone fa lobone lo timile.
Bosalala: Monna, tsamaya! Mapodisi a tloga a go fitlhela fa. Fa re batla thuso re tla e batla mo go bona.
MMakgoMotso: E le gore go diragetseng se se kanakana? Hee! dilo tsa gompieno ruri...
Boipelo: E buise ke utlwe gore ga twe go diragalang.
ntlhake: (O hemela kwa godimo) Ruri ke batlile ke ngatega. A go na le metsi fa gaufi?
Thaologo: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona ditiragalo di tlosang lonao.
MMakgoMotso: Se tlale pelo tlhe o nkitsise se se go tlhagetseng Kgomotso.
ntlhake: Tlogela namane eo Tshepo. Gama Thokwana pele e setse e rokoditse. Atamela ka kgamelo eo monna Nakedi...
nnuku: (O sisa pelo) Feke o nepile. Ke ne ke boa kwa ke neng ke ile teng mme fa ke kokota ka gakgamala fa ke bulelwa ke Mmemme. Ka palelwa ke go itshoka. Ka itisatisa nae. Ka bona sebaka sa go mo itaaganya le setofo ka kgorikgori. Ka mo tshwara ka memetso. Ke ne ke sa re ke a mmolaya. Nka bo ke ntse ke tshabile, fela ka utlwa batho kwa ntle. Ke tshabile gore ba ka mpona. Ke ne ke sa itse gore ke tla tswa jang. Ke ne ka iphitlha ka fa tlase ga bolao gore e re le tsena, ke sutlhe. Ke ne ke re ke tla boa ke tla go imakatsa le lona. Tota ke ne ke batla gore e nne wena o tshwarwang. (O a lela)
Boipelo: Moswinini, nta re tlhokomele baeng. Re tla bua tsotlhe di fetile.
Mokgadi: O nepile ngwanaka. Le gale monnamogolo o sa tswile. O fitlhela a tsamaya le motsana o a batla diphafana. Batho ba ba tsamaya thata e kete ba tlhotlhonyelwa ke legae. (Tau o a tshega)
(Go utlwala selelo sa batho. Diruiwa tsa batho le tsona di a bokolela di leka go tshaba mme Kgodumodumo o di feleletsa tse tsotlhe. Kgosi e maketse, ga e tlhaloganye gore tota se se diragalang ke eng)
ntlhake: (Ka go tshoga) O... o ntshosetsang ne, ga ke a go utlwa fa o tla...
kgosi: Bagaetsho ke ne ke re...
seako: Go tloga fa, gonne e ya kwa ureng ya bongwe, re ya kwa lesakeng. MmaModise, wena o itire yo o seporeiyang kgomo e ke tla bong ke le fa thoko ga yona. Modise... !
ntlhake: (Ka go supa fa a sa tshepe Nakedi) E se ke ya bo e le letlametlo gape phakela jaana?... Ke tla katela motho boloko jwa kgomo mo leganong...
sankatane: (O araba mmaagwe) Mma o se ke wa atamela kwano, nna ke mosimane wa Sankatane ga e ka ke ya ntira sepe. Ke tla e bolaya ke ntshe rre!
Bosalala: (A le esi) Le rona boBosalala ruri! Ke fano jaanong ke bona kotlhao ya go siana le boMmemme, basadi ba rona boNnuku ba ntse ba le teng. Kana fa a ka utlwa, Nnuku mogatsake, o tlile gore ke baakanyegile. O ngadile a tsamaya. A ntlhe nka bo ke emetse gore re tlhalane pele! Mmemme le ena o itlhophela loso lo lo ntsenyang mo tsietsing. Loso lo lo malepa lo lo ka golegang motho e se mmolai. E bile fa a ka bo a bolailwe ke nna, kgotsa go na le ditshupo tsa gore o ipolaile... ! Ke tlile go golegwa fela fa boRantleru ba ka palelwa ke go rarabolola malepa a polao e. (Rantleru o a mmitsa)
phofu: Jaanong ba tla itse leng fa re tlhalana?
MMalaBadi (Ka boikgantsho): Seako o botlhale, e bile o rata dilo tsa tlhamalalo.
Modise: (Ka boitumelo) Gape dikgomo tsa etsho di a thula. Nna ke a itse.
tshepo: O bona fa ke reng rremogolo? Nna ke didimetse ga ke re sepe.
• Rraagwe basimanyana le ene o ne a tshogile.
Ntlhodiela: go bakela mongwe leratla/modumo.
tshepo: Itlhaganele rra. A re pelo e ka nna ya ema nako le nako...
seako: Mogalammakapaa! E le gore ke kgopolo ya ga mang eo?
nakedi: (Ka go tshega) O mo jesitse boloko rremogolo...
kgoMotso: Ke setse ke ntse ke itemogetse mma.
3.6.1 Boipelo: Mosadi yo o se nang lerato mo monneng wa gagwe. Ke sematla ka a tsiediwa bonolo ke lerato la nakwana. O rata madi bobe e bile ga a ikanyege ka a sa tlotle maikano a nyalo.
lepodisi: Jaaka ke setse ke netefaditse gore ga a go nyala...
ntlhake: (O lesa go opela, o a itshebela) A... ke eng seo... kana naga e ga e a robala. Ke tla dira jaaka e kete ke tla le mongwe. (O tlhatlosa lentswe) Itlhaganele, ke a go tlogela ao...
Thitokgang ke kgankgolo e go buiwang ka yona mo terameng. E ka sobokanngwa ka mola o le mongwe, mme mola o o tlhalosa ditiragalo tsotlhe mo kanelong ya terama. Morero ke tsela e thitokgang e tsamaisiwang ka yona. O amane thata le thitokgang, mme o phutholola thitokgang jaaka e tlhagisitswe ke mokwadi. Merero ya diterama tsa rona e ka nna e e latelang:
Monna: Borra, selelo sa Raditerekere re a se utlwa. Fela le ena, o dirile gore batho ba bantsi ba rekisetse Phika masimo, ka a ne a sa tlhole a na le maikaelelo a go ba lemela.
phika: Jaanong molato ke eng?
kgoMotso: (O a sunasunetsa) Mma, nna tse ke di bonang di tsitsibanya mmele e le ruri.
ntlhake: (O mo tsena ganong) A re tau ya bofelo e bolailwe ke mang?
nakedi: (Ka letshogo) Monna - ga ke itse, ntate o ile go re...
tshepo: Ke go fe nama ya letlametlo rremogolo...
Motswedi: (O bua a tshwenyegile) Mme fela leano la rona e nne khupamarama. A mmutla o se rothe madi ka gope. Golo fa re tshwere phage ka mangana. Fa re ka atlafala re tla phunyetsa pudungwana dintsi. Re tshwa- netse go iphutha metlhala.
Boipelo: (Ka go lela) Nka ya jang go mmona? Ga ke na yo o ka kgonang go nkisa teng.
MMaseako: (O tsena ka dikopi tsa tee, go supa fa a hutsafetse) Ithuseng ka mogodungwana ke o borra.
MMaseako: Ga twe'ina la gagwe ke mang?
seako: Ga ke rekise tshimo, e bile go jala korong ga se maikemisetso a me. Ke rata dilo tsa tlhamalalo.
(Go tlhagelela medumo ya dikoloi tse di kgabaganyang fa Kgomotso a le mo mmileng go leba kwa ga gagwe)
seleBaleng: (O wetsa setshego) Hae! E-e.
Konyakonya: Go kokota mo lebating.
phika: (Ka bonolo) A balemikarona ga ba ise ba go begele sengwe?
• Boipelo ga a dirisane mmogo le batsadi ba gagwe a re, o sa le mošwa.
ntlhake: Ga go sa thusa sepe, pelo e e ka nne ya ema nako le nako...
phika: A ke o fetoge le dinako tsala. Mo dintweng tsele tsa botlhabatsatsi, ba bolaile balemi ba bantsi ba korong. (Ka boikgantsho)
seako: Ke mang yo a mo tlisitseng?
kediBone: (Ka lenyatso) Lo ntse lo senya nako, mo fophe ka khiba setlaela se, a ga lo mo apese mosese e nne mosadi?
ntlhake: (Ka go tshega) Ke mašwi...
MMakgoMotso: Bathong! A o kile wa ya go mo kopa gore a go nyale?
Mokganatiro/molwantshi: Modiragatsimogolo yo o bakang ntwa/ yo o tshwenyang.
ntlhake: Ka re le tšhwatle monna...
Boipelo: Ke go tlhalogantse sentle rre Mathule. Wena o tla siamisa dipampiri tsotlhe jaaka o laetswe.
Mokgadi: (O arabela kwa morago) Ke fano rraabo. A o na le kgang?
Bafokeng! O le sekopa sa kgosi!
kediBone: (Ka letshogo) Rremogolo! Modumo o ntse o gola tlhe, a re potlakeng, pele selo seno se tla go re bolaela mono. A re lateleng kgosi!
phofu: Go siame ratu dinotlolo tsa ntlo o ka di tshola mo go wena.
lepodisi: Tseo ga se mathata a me... e bile ke tloga ke go okeletsa ka dimpama gone jaanong.
3.1 Motswedi
phika (Ka bogale): Gona o batla go nthaya
4. Ditsala di ne di tla mo ja ditshego. Mmatsalagwe o ne a tla mo kgoba ka mafoko.
3.3Khutsepe............................ 43
Monna: Go tloga gompieno, a itse gore ga re sa tlhoka diterekere tsa gagwe.
RantleRu: O itse sentle gore mosadi o gana go go bulela, monna. Tsamaya o ye go robala kwa o tswang teng.
MoRwesi: (Ka letshogo) Ke sepoko! Ke tla dira eng jaanong? Sa re ke boe mme ke batla go swa le ngwanake, ke swe le batho botlhe ke ye kwa go ngwanake le monna wa me ga mmogo le batho botlhe ba ba feletseng teng.
MMaseako: Le gale re tla bona kwa mmu wa sekara o tla welang teng.
lepodisi: Dumela mma.
Modise: Ba kgaotse terata ya tshimo ya etsho.
lentswe: Ke nna Phoka! Rraagwe dikgosi le dikgosana tsotlhe tsa Phokeng tsa bogologolo, ga o ka ke wa mpona, le gona ga o ka ke wa nkitse. Fela ka re boa koo!
Setlhakanatlhogo: Motho yo a dirang ditiro tse di sa solofelwang ke batho ba bangwe.
seleBaleng: (O gakgametse le go ipotsa) Go a gakgamatsa nako e abuti Phofu a ise a goroge go tswa go tshela peterole. E le gore o tshwerwe ke eng? Ga ke bolo go ipaakanya le go leta. (Go utlwala mokokoto o o matlhagatlhaga mo setswalong)
Monna: Ba ntaetse go tla go tsaya madi a tshimo pele ga ura ya bongwe, ke bo ke tswe ka motse.
• Ke ka se mo letle gore a bee lonao mo teng ga ntlo ya me.
Ranko: (Ka selelo) Boipelo ngwanaka, re utlwile tsotlhe. Ke maswabi e bile ke hutsafetse go go itsise gore mmaago o robetse. O bolailwe ke pelo mo mosong ono.
Modise: (O a tshoga) Mama.
kgoMotso: (O tlhakantse le selelo) A rre o raya gore o ntatlhela mo magaleng ke ntse ke re ke a tshabetse mo go ene tota...
MMakgoMotso: Tota fa o garumela ngwana jaana, o a re a go arabe jang?
5. MEMORANTAMO
kgoMotso: Hee! O kae rre e bile ke lebala go botsa ka ga ene jaana?
phofu: O tsene ka phoso... mo tlele seipone a ipone.
1.11. Selomang.
Mokgadi: (Ka go tshwenyega) Mogatsaka Ranko, ditiro tsa ga Boipelo ke tsa motho a loilwe. Ruri nna di ntshwenya mogopolo. Bona jaaka ke fela. Ke setse ke le letlhokwana fela la mosadimogolo.
seako: (O felelwa ke mowa) Ga ke dumele. Rona balemi ba mmopo, re fetoga ba korong ka motsotswana?
1.2 BO TLA SA JANG? (A moithuti o kgona go lemoga go siama / go sa siamang ga ditshwetso tsa badiragatsi bangwe?). Ntsha maikutlo a gago ka dintlha di le sometlhano (15) ka ga tshwetso ya ga Kgomotso mabapi le mathata a gagwe. A o itirela molemo? A mabaka a gagwe a a utlwala? Wena o ne o ka dira eng fa o le Kgomotso? 1 x 15 = 15
RantleRu: Sajene.
thipe: Fa e le thato ya gago eo rremogolo, go siame. O tla nna le rona ka mo o ratang ka gona...
Boipelo: Motswedi moratiwa ga o tlhaloganye. Go tloga fa ga go thuse sepe. Nka se kgone go go tsaya jaaka monna wa me. Go tla raya gore molao o itse. Fa re reka ntlo koo, Mathule o tla tshwanela ke go itse. Fa molao o itse, Mathule a itse, re latlhegelwa ke leruo lotlhe. Le gona batho ba inšorense ga ba ise ba duele. Madi a ke a dirisang ke a ke a neelwang ke banka ka tetla ya ga Mathule.
Ranko: Ngwanaka, leka go tlotla moswi Ramarumo. Ga a na lobaka a tlhokafetse. Bona jaaka o ntse jaanong. O setse o 12 apotse bontsho. Go reng ngwanaka?
feke: O kaiwa e le letagwa, mme o kgona go rarabolola kgetsi ya polao
tshepo: Letlametlo... ke le tshwaretse au Khutsepe ka fa molapong fa ke ne ke ile go thiba dikgomo...
MAITEMOGELO A GO RUTA
kgoMotso: Ke ne ke gopotse gore nyalo e, e tsile go fetola botshelo jwa... jwa me le gone go bo tokafatsa mma. (O a sunasunetsa)
phofu: Ga ke go tshwae phoso thata. Ke itse se se go lerileng fa.
(Kwa ga Phofu phirimane - Phofu o iketlile le Selebaleng)
MMakgoMotso: Mo neye sebaka a tlhalose tlhe...
Boipelo: (Ka makgakga) Wena Moswinini o itshwenya ka Moratwe. Dithuto tse tsa bona ga di ba rute sepe. Motho wa teng o setse dilo tsa bogologolo morago. Fa o ka mmotsa gore go reng go aparwa bontsho, o tla go raya a re ke kutlobotlhoko. Nnyaya, nna ga ke dumele. (Boipelo le Moswinini ba a tshega)
MMalaBadi: Re a leboga.
Bosalala: O ne o le soomamang wena? Le nna ke tloga ke go okeletsa. (O a mo phantsha)
MMakgoMotso: Jaaka Mmopi e le ene fela a itseng go fetola maemo a loapi, le a botshelo o kgona go a fetola ngwanaka fa o kopa thuso mo go ene.
MMalaBadi: Ga a fetsa ka go re ke go ikantse fela.? (O bua o ka re o hutsafetse) O rile 'tsatsi lengwe bomatla ba me, bo tla mpaya mo bohutsaneng.
ntlhake: (O a mo nota) Khutsepe ke mang... mh... ka re ke mang...?
lentswe: (Ka iketlo) Ke nna kgosikgolo ya lona Bafokeng ba ga Motlatla. Ke nna ke dirileng gore mosadi yono Morwesi a sale, a tie a tshole mosimane yono wa Sanka-tane gore a tie a lo golole mo diatleng tsa kgosi e e neng e lo patika, lo ntšhwafale. Mme ke ene kgosi ya lona. Ke yone kgosi ya me e ntšhwa e ke lo e tlhophetseng. (Go betsa logadima gape)
Mokgadi: Wena o mang ngwanaka?
(Go nako ya maitiso. Ba ga Seako ba tsere dikgang ka se se diragetseng)
Boipelo: O raya jang?
Buisa tsela e e latelang ya tshekatsheko gore o tle o tlhaloganye diteng tsa terama e.
Modise: Le nna mama, ke mo goditse. A ga go a nna jalo mama?
ntlhake: Letshoroma banaka, mmele otlhe o o a roromela.
seako: (O a bitsa) Mmalabadi! (Tidimalo) A ke o bue, tsala ya ka e e rategang. O bolailwe ke mang? (Tidimalo) Ga twe o bolailwe ke bomang?
MMakgoMotso: (Ka kgakgamalo) O a re wa ga Phofu?
Moswinini: (Ka go nyatsa) Wena Moratwe o tshwenngwa ke dithuto tsa gago. Nna ga ke batle batho ba re ke fufegela dithuto tsa gago. O rutegile, o montle, mme ga o bue jaaka setlhalefi.
thipe: Fa ke re o godile, o tshwanetse wa ya go ikhutsa kwa gae...
tshepo: (Ka go tshega) Ga e tshwenye o tla gola ka yona rremogolo...
sankatane: (O bua a le esi, o a seba) Mme o thulametse, nte ke simolole go lootsa tshipi e ya me e. Ga nka ke ka dumela gore Kgodumodumo e bolaye rre nna ke sale le mme fela re le babedi, bona fela jaaka a sotlega. Ke tla lootsa tshipi eno ke e dire bogale jaaka thipa, mme e nne motswi jaaka lemao. Fa ke feditse, ke tla ngwega mme a sa robetse ke ye go e tlhaba ke e bolaye. Ke tshwanetse gore ke bone rre pele bosigo bo sa. Ke tle ke utlwe mme fa a mpoka a re "Ke Sankatane mosimane wa phoka wa ga Mmaphalanyana a Motlatla matodi magana letsholo fa ba ja ga ba gadimane ke magadimana ntweng." (O simolola go lela)
kgosi: (Ka letshogo) Ke eng! Lo ntshosetsang?
seako: O kobile batho ba ba neng ba kotula... Ke mang ene yoo?
Nagana ka madi a mantsintsi a re yang go a bona. Diketekete.
RakgoMotso: E le gore fa e kete ke nako tsa go tlhatlega dipitsana jaana, wa gago monna o apeetswe ke mang?
Monna: (Ka bonako) Mogatso o kae?
tshepo: Itšhuu... ke tla le bolaya jang o ntshokolotsa lebogo...
tau: (Ka kutlobotlhoko) Nkoko le wena o ka nthusa, ke makgabe a dipapetla. Ke tla jaana ka pego. Boipelo o tshwerwe.
ntlhake: Ke tlile go itoma monwana ka nama ya koko... nka se tlhole ke go jesa boloko ba kgomo. (Ka go supa fa a sa tshepe basimane) Nte ke bone. Monna, ntlhang go a kunyakunya...?
kgoMotso: (O rata go lela) Ee mma, o ratana le Phofu. (O a lela)
seako: (O bua o ka re o lapile) Ke a imelwa mogatsaka. Balemi botlhe fa ba tshwenngwa ke Phika, le fa e le ka selo se sennyane, ba lelela mo go nna. (Go konyakonya motho mo lebating)
ntlhake: (Ka lentswe le le teteselang) Ke a bobola banaka, nka se ye go gama le lona.
MMaseako: Ke a tshepa gore ga o ise o lebale gore o ntsholofeditse eng.
• Mmaagwe Boipelo, Mokgadi o jewa ke pelo ya ditiro tsa ga Boipelo. O setse a bopame.
ntlhake: (Ka bonako) Ijo... pelo e a ema... Tabogang le ye go bitsa rraalona.
b. Kgotlhang/Bothata Kgotlhang/Bothata ke ntwa kgotsa ngangisano e e nnang teng fa gare ga badiragatsi. Kgotlhang e mela mo morerong.
MMaseako: Kana o tlhokomele gore botshelo ba gago bo mo kotsing.
MMaseako: A o batla go re isa kgolegong?
RaditeRekeRe: (O hutsafetse) Molato wame ke eng morena? A diterekere tsa me ga di go kgotsofatse?
Boipelo: A re re ka se kgone go nyalana. Ramarumo o fetotse tshupaboswa ya gagwe pele a tlhokafala.
seako: O ba ikutlwetse. (Ba a phatlalala)
MaBinagotsholwa: Lo a re nna nka dira eng? A ke kgosi?
(Ramarumo o ne a tlhokafala kwa kokelong. Morago ga phitlho Boipelo o ile a ya go bona Mathule kwa kantorong ya gagwe)
Ya borataro: "Moipolai yo o sa lelelweng". Bopodi ba kgonwa ke ba ba dinaka.
ntlhake: (Ka boitumelo) A le le bolaile?
8. Go ya dijong le Selebaleng kwa hoteleng.
sajene: Rantleru, kopela Bosalala le mosadi yo. Ba tla bua kwa pele.
lepodisi: Ke lebogetse dinotlolo tsa motho mma... fa o ne o dumalana le Phofu ke ne ke se yo...
ntlhake: (O mo nota gape) O ka se tlhole o dirang... ke tla go ja ping ka dinala, ditsebe tse... ga di utlwe... setlhong sele se kae ke go ngwae maragwana a a sa utlweng a...
seako: (O galefile) O kgaoletseng terata ya me monna? O kobetseng badiredi ba me?
(Basimane ba kwa nageng ba disitse dikgomo, go utlwala fale le fale kgomo le molodi wa dinonyane)
Boipelo: Lefufa ga le thuse.
seako: (O tshega setshego sa boitumelo) Go a itumedisa mosong ono rre Phika. (Ba tshega mmogo) Monongwaga e ka re re tla kotula fa go tlalang seatla.
Bosalala: Monna wa lelapa
Boipelo: (Ka go tshwenyega) Molato e le eng rra?
MoRwesi: (Ka bosilo) O lelela eng? Tabogela kwano ka bonako Kgodumodumo e etla. Mpolelele gore o lelela eng? Molato ke eng?
MMalaBadi: Ga go jalo rre Seako? Borre ba, le bona ba ka paka. Rre Phika o ne a bua jaaka motho yo o tshikhinyang fa re ka kopanya masimo mme ra lema korong. Fela, ga re a dira tshwetso epe nae.
Mokgadi: Nnyaya Ranko, mo itshwarele jaaka mosimane wa lesutlha a kile a itshwarelwa. Phoso e dirwa ke motho.
sankatane: Tidimalo bomma le borra! A lo bona phologolo e e robetseng fa e?
• Thaego: Mogapatiro o bega bothata ba gagwe.
tshepo: Thoo-thoo...
Batho: (Ka boitumelo) Gola kgosi ya rona! Gola mosimane wa Sankatane. Gola Phoka o re buse! Pula! Phoka!
Mokgadi: (Ka letshogo) O tshwerwe? Jang? O dirile eng?
1.11 Kwala lefoko "sssoomamang" ka botlalo. (2)
RantleRu: Ke lepodisi
Badiragatsi/batshameki: mo ditiragalong tsa terama.
(Go utlwala medumo ya kwa magaeng)
Potso 4
tau: Nnyaya, ke gore o ntshoganyeditse. Le tsoga jang?
Setlhoa: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona badiragatsi ba laolwang ke maikutlo/Tshisibalo.
• Terama e na le diponagalo tse di latelang:
sankatane: (Ka go rapela) Borra le bomma, reetsang kgosi ya lona e bua le lona.
seako: Mmaago Modise, ke batla o ntlhaloganye sentle. Lefatshe leno ke a le rata. Go feta foo, gore ke fuduge mono, ke gona fa ke kgaogane le temo.
ntlhake: Tshwara o je gape... (O a tshega)
RakgoMotso: (Mongwe o a konyakonya) Kotikoti...
Tharabololo: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona ditiragalo e leng tse di rarabololang kgotlhang.
sankatane: Mma! (Tidimalo) Kgodumodumo eno ke eng? A ke motho yo o tshwanang le nna kgotsa a ke kgomo?
ntlhake: (Ka boitumelo) Ke lebogile basimane ba me. Maitseboa le tleng go itisa le nna re tle re beseng dikgaka. Ke tsogile ke tshwere tse pedi...
kediBone: (Ka lenyatso le ka selelo) Hee kgosi ke wena! Fa o ntse o boela kwa morago jaana o ire jang? Tsamaya o ye go bolaya selo sele!
tshepo: Se senye sebaka rra, a re ye go mmona.
RantleRu: Tswaya ka tsona monna.
thipe: Le wena ke wena o ba senyang...
lepodisi: Gomotsega tlhe ngwana wa batho...
Modise: (Ka boikgantsho) Mama, gape wena ga o nkitse pila. A mama a mphe sethunya sa ntate, ke mo supetse gore nka se fose ntate Phika.
Mathule: Fela jaaka ke setse ke kaile, go tshwanetse ga nna le dipatlisiso pele o ka bona kabo ya madi. Gape o itse gore fa o ka tlola taelo ya ga moswi Ramarumo, o tla latlhegelwa ke madi otlhe.
sankatane: Mma fa e le phologolo e tona jaana e ka tsena jang mo khuting e nnyennyane jaana?
tshepo: Ga ke re ke wena o reng fa o ne o le lekolwane o ne o ipitsa Khutsepe.
ntlhake: Ke Monnamogolo, o tsamaya a gogagoga maoto
sankatane: Mma ke dira lerumo, ke batla gore ke ye go tsoma ka lone, ke tle ke go bolaele mmutla.
Mathule: Ke maswabi fa go le jalo.
MoRwesi: Bomma le borra ke ne ke...
MMaseako: Modise tsamaya o ye go ikhutsa ngwanaka. O tsogile o thothile dikgetse tse di bokete tsa mmopo.
RantleRu: Ga a ye gope. Gongwe ke ena mmolai.
MMalaBadi: O file banna ba ba lesome ba masimo a ka kwa morago ga ya gagwe tšhelete, e bile ba fudugile ka ona motsotso o.
Boipelo: A o tshotse tshupaboswa eo fa?
seako: Monna, molemirui
Mokgadi: Dumela ngwanaka. Setulo ke seo.
• Ga ba a ka ba tsaya mafoko a mmegi tsia mme ba ne ba simolola go otlhaiwa.
seleBaleng: Ga ke a utlwa o re o ne o rata go ka
kgoMotso: (O a sunasunetsa) Ee mma...
• Go lemosa baithuti botlhokwa jwa maduo a a abelwang dipotso mabapi le tekanyetso ya boleele jwa dikarabo gore palo ya maduo le boleele jwa karabo di tsamaisane.
Motswedi: Lekau la ga Boipelo, ke senokwane
Ranko: (Ka go gatelela) Boipelo ngwanaka, nna le mmaago re tlile mo go wena go go tlhaba podi matseba ka maitsholo a mosadi a tshwana le wena jaana. Se re tla se buang ngwanaka, re setse re se buile. Re utlwa botlhoko thata go utlwa dikgang di fofa le mowa jaana gore o setse o nwa e bile o iponetse segatamarukgwana se se tlholang fa le wena.
tau: Ke a leboga.. . Le tsoga jang mosadimogolo?
Boipelo: (Ka bonako, le ka letshogo) O a re go diragetse eng gore a bone kotsi?
tau: (Ka kutlobotlhoko) O tshwaretswe polao. Fa re ntse re dira dipatlisiso, re fitlhetse bopaki jwa gore ngwana wa gago ke mmolai wa ga Ramarumo.
1.2 O folosiwa mo go eng? (2)
phika: (O a gatelela) A ke o se nnyemise moko. Kana monna ke monna banneng. O se ke wa ithata o le esi.
RantleRu: Bosalala, gore ke mogoloo kgotsa gore motho yo ke eng sa gago, ga go nthibele go diragatsa maikarabelo a me mo mabakeng a a ntseng jaana. Motho yo, o na le beng, mme ba tlile go batla go itse gore o swela jang mo ntlong ya gago. Ba tlile go batla go itse gore nna ke le lepodisi, ke dirileng. Kgotsa o ne o batla gore ke nnele go bokolela jaaka wena?
kediBone: (Ka letshogo) Nnaare motho yo o buang le rona jaana mme re sa mmone, ke mang, gona o fa kae?
MoRatwe: Mosadi wa dingwaga di le 25, o bonolo
Mathule: Nnyaya, ke ne ke re lo ele tlhoko. Tshwetso ya lona ke e kgolo mo kgetseng e. Nka tla ka leofa fa nka se tshegetse keletso ya ga Ramarumo. Selo sengwe morwaarra, itse fa ke direla Ramarumo le fa e bile...
• Motswedi o iphitlha mo kamoreng fa ba goroga.
tshepo: Ke tlile go go bitsa Khutsepe ga... (Ntlhake o mo konopa gape)
ntlhake: Kana wena e bile ga ke a go fafadia ka setlhong maabane... nka se somola, e re otšhe...
3.11 A, o akanya gore Boipelo le Motswedi ke bone fela ba neng ba itse ka togamaano ya loso lwa ga Ramarumo? (2)
(Go bosigo, go tlhaga sejanaga, sa ema mme lebati la sone le a bulega)
sankatane: Didimala mma, didimala! Ke tla e direla leano. Ke tla feletsa ke e bolaile le yone jaaka e bolaile rre.
MMakgoMotso: Ao Rakgomotso...
Motswedi: (Ka go gomotsa) Iketle Boipelo. Ke ganane le leano leo la gago. Ke nnete, mabaka a a jaana a tshosa e le ruri mme ka ke go rata, ke batla go go golola mo go Ramarumo. Ka jalo maikemisetso a me mo tirong e, ke a gago. Ke tla dira maikemisetso le maikano a rona.
seleBaleng: (O lela botlhoko) O ne a tshwa... tshwanetse go nnyala. (O tswelela ka selelo)
MMakgoMotso: Tota ga twe o motho wa mofuta mang wena he?
thipe: Ke rile le ye go gama, le batlang fa?
Morero/thitokgang: Modi wa kgang.
ntlhake: A kgaka eo ga e ise e butswe? E fetole.
killeR: (O bua ka koafalo) Di tloseng. Di nthobakanya dikgopo, tlheng ...
Mokgadi: (Ka go rapela) Ngwanaka nkutlwelele ke a go kopa. Kana re tshwanetse ra go kgopolola fa o fosa. Fa re go tlogela re tla bo re leofela Rramasedi.
• Fa e le nna nka ntsha mosetsana yo mo ntlong ya me.
6. • O makgakga ka a ipuela jaaka a rata mo mosading wa motho.
Motswedi: Tlogela ditshele Boipelo. Ke ga kae ke go bolelela gore o se bue jalo?
DIKWALO TSE A DI RANOTSENG
seako: Mogatsaka, o se ke wa lebala. Ke batla seporei seo se felela ka mo matlhong a bona.
MoRwesi: E ka tla ya re bolaya ngwanaka.
seleBaleng: A Phofu o go romile kwano rre wa lepodisi?
d. Molaetsa Molaetsa ke thuto e moterama a batlang go e naya babuisi. Ona o senoga kwa bokhutlong jwa ditiragalo, go ya fela ka tsela e kgotlhang e rarabololwang ka yona. Le fa re ka se dumalane le ene gona ene o a bo a rialo.
ntlhake: (Ka bogale) Le sa ntse le boeletse le... (O tshwara Nakedi) Ke go tshwere, o ka se tšhwemole...
Mokgadi: Bua mme ke reeditse.
Mokgadi: Re tsogile Boipelo. Re botsa wena matso-go.
MMakgoMotso: Go jalo Kgomotso ngwanaka; se malomaago a neng a go botsa sone fa a ne a re bo tla sa jang...
3.3 Khutsepe ka EJ Sekati 43
Boipelo: Ke tla go leletsa mogala fa ke go tlhoka. Ke ne ke rata go ya go ikhutsa.
• Go tlhalosa setlhogo, gore ka tlhaloso fela baithuti ba kgone go nna le ponelopele ka ga diterama tsa radio tse di yang go sekasekwa.
1.1 BA TLA NKITSE Tlhalosa ka dintlha di le someamabedi (20) se se diragetseng morago ga loso lwa ga Ramarumo. 1 x 20 = 20
seleBaleng: (O ntse a lela) Ka dinotlolo ga ke gane ke tse... fe... fela ke ne ke botsa gore ke dire jang ka ngwana yo o tla tsholwang?
1.13 Ke mang yo o ntseng a fepiwa ka bojalwa? (2)
MMakgoMotso: Hm! Ga ke itse gore o a bo a tsile go e amogela jang ruri e le setlhakanatlhogo sa motho le ene...
RantleRu: Ga ke go botse ke a go bolelela. E seng jalo o tla tlhalosa gore o lotleletswe ke sepoko sefe kwa ntle. Tshaba ke robe lebati le. (Bosalala o leka go mo rapela. O mo kgaoletsa ka bogale) Tshaba! (O roba lebati) Ke tla ke siane ke bona motho fa lebating la gago ke ithaya ke re o a senyediwa. Ka re ke a go thusa o...
Dipotso tsa ditlhamo
• E ne e re fa e rora lefatshe le rorome.
MMakgoMotso: A kaya fa a mangwe malatsi a tlhaba ka mogote o o ntshang tlhapi mo metsing, kana ka diphefo le dirame...
5. Ka a ne a akanya gore Kgomotso o tla ngalela ruri a se boe. Kgomotso o ne a tla latlhegelwa ke kgetse bonolo ka a ne a sa kobiwa ke mogatse e bile a sa bediwa/itewa.
ntlhake: (O ngadile) Ntlhang o ka re lo a ntsheba? Ke tla ntsha setlhong gona jaanong. Nakedi ke eng?
phofu: (O a tshegatshega) Ke go reile ka re seo ga se kitla se ntsaya le fa e le sebaka sa kgwedi. Nna ke a itse gore ke tla dira jang.
(Go bosigo. Mo gare ga bosigo go utlwala lentswe le lekima le goeletsa kwa godimo)
tau: Mathata ga a teng. Ke botsa wena!
kgoMotso: Ke sone se se nkemisang tlhogo seo...
MMakgoMotso: (Ka bogale) O lenyatso jang ... ! O tsenya basetsana mo ntlong o ntse o le teng?
Bosalala: (Ka bogale) Monna, fologa o tsamae. Ke se tlhole ke go bona. (O thubaganya lebati la koloi, o a e dumisa, o a tsamaya. O bua a le esi) Nnuku, Nnuku! Nnuku e ne e le sssoomamang! Rona re itse boMmemme.
kedisaletse: Nnyaya rra re ne re re o re tsamaise tsela re ye go kopa kgosi gore e re senkele lefelo le lengwe re se ke ra swela mono. (Lentswe le sa ntse le utlwala)
seleBaleng: (O ntse a lela) Jaanong ngwana wa gagwe o ya go tlamelwa ke mang ka a nkimisitse?
3.9 Kabo ya dithoto e ne e sa phatsime jaaka fa e lebelelwa mo dipampiring. Go ne go le sekgwagenyana se se neng se tla kgoreletsa Boipelo go itumelela boswa jaaka a ne a akantse. Sekgwagenyana se ke eng? (2)
• Motswedi o atlhotswe dingwaga di le lesome, Boipelo di le tharo. 1 x 20 = [20]
Boipelo: Ee, Mathule. O ne a ile go nthadisetsa ka ga kabo ya boswa. Ke itsholela go nna magalamasuge mo tirong e. Nko go se dupe. O a itse gore a reng?
• Tharabololo: Ditiragalo tsotlhe di lebisa kwa tharabololong ya kgotlhang.
Mokgadi: (Ka go rapedisa) Ngwanaka, re utlwelele. Re batsadi ba gago. Ga re batle o tsena mo mathateng re le teng.
phika: (O galefile) Ke lwa le go kgomagantsha masimo gore diterekere tsa gago di bone tiro e e ka go phedisang, fela wena ga o nthuse. Batho ba bangwe ba setse ba batla le go mpolaya mme ke tlhoka mothusi. (Go tlhaga sejanaga mme se a ema)
Ranko: (Ba tsena ka lebati) Dumela Boipelo ngwanaka.
Mokgadi: (Ka go kgalemela) Boipelo ngwanaka, o tsamaya tsela ya lefifi. Mosadi ga a dire jalo.
2.3 Kwala dipolelo tse di latelang ka mafoko a gago: "Ke tlile go go bolaisa diatla" (4) "O tsile go le wetsa ka lengope" (4) "Ntswele ka kgoro!" (4)
MoRwesi: Ngwanaka, batho ke dilo tse di tshwanang jaaka nna le wena.
o re ke lesilo e bile ke senokwane? Ntswele ka kgoro! Tsamaya! Tsamaya kwa ga Seako ntataalona...!
seleBaleng: O ntse o akantse le foo...
Bosalala: Oohoo!
sankatane: Mma ka re ke batla rre! A re ye go mo ntsha kwa Kgodumodumong ele?
Bosalala: Rantleru, ke a itse gore o lepodisi. Ke a itse gore o a mphenya. Ke itse gape gore o mogolole. Se ke sa se itseng...
MMaseako: Ke mogatsa Seako
seako: Golo fa, o ka re o tsile ka maikemisetso.
lepodisi: Tota ga ke itse gore o tsile go e tsaya jang kgang e...
• Boipelo o a lela o kopa maitshwarelo.
2.8 Fa go twe Seako o "botlhale", "o rata dilo tsa tlhamalalo"
Ke batsadi ba me, tlosa dino tseo o be o iphitlhe Motswedi. Tsena kwa phaposing ya me. Dira ka bonako! (Go kokota mongwe) Tsena!
• Moratwe o utlwile Boipelo le Motswedi ba bolela ka fa ba bolaileng Ramarumo ka teng.
tau: Ke tlile mabapi le ena Ramarumo. (O bua ka pelo e e botlhoko) Mma, ke Sajene Tau wa matseka a Hammanskraal. Ke tla jaana ka dikgang tse di bosula e le tota. Rre Ramarumo o bone kotsi ya sejanaga kwa Klipdrift. Tota o gobetse mo go sa jeseng diwelang. O setse a rometswe kwa kokelong.
Monna: Nna le banna ba ke neng ke na nabo, re rile ga re tsamaye fa Seako a sa tsamaye.
(Go motshegare, go ema sejanaga kwa ntle, Boipelo o gakgametse gore e ka be e le mang?)
MoRwesi: (Ka letshogo) O mang? Ke utlwa eng? Ke ntse ke re ke nna fela ke setseng mo lefatsheng leno? Jaanong wa bobedi o tlhaga kae? O mang wena o mpitsang ke sa go bone? O fa kae?
nakedi: Ga go kunyakunye sepe rremogolo. Ke mpho ya gago. Ga ke re ke letsatsi la gago la matsalo gompieno?
phofu: Boa! Boa koo! O tswa go tsaya ditlhare kwa o tswang go di tsaya teng o tsile go di tshasa mo phaposing ya me!
RaditeRekeRe: (O hutsafetse) Seako a o ke o nthapelele mo banneng ba.
MMakgoMotso: O ne a go tiisetsa gore o ithute go itshoka ngwanaka.
seako: (Ka go gatelela) Go tloga gompieno monna, o se ke wa tlhola o arabisanya le ope. Le fa a ka go kgopisa jang, o nne o itidimalele.
sankatane: E rile ke goroga mo lefatsheng leno ka fitlhela e le nna le mme fela, mme ka gakgamadiwa ke matlo le masaka a mantsi gore a tswa kae le gore batho ba ile kae le diphologolo tsa bona? E rile ke botsa mme, a mpolelela fa lo jelwe ke Kgodumodumo. E rile ke mmotsa gore rre ene o kae a mpoielela fa rre le ene a jelwe ke Kgodumodumo. Pelo ya me e ne ya utlwa botlhoko mme ka loga leano la go e bolaya. Ke ne ka senka tshipi, ka dira lerumo, ka e lata, ka simolola ka leleme la yona fa e ntse e re e a ntshwara ka nna ka le kgaola, mme e rile ke utlwa gore ke lapile, ka ineela gore e mmetse ga mmogo le lerumo la me. E rile ke tsena mo teng ga yona, ka e kgabetlelela malanyana ka e phunya mpa. Ke fa lona le rre le diphologolo tsotlhe lo tla tswa jaaka lo ipona lo dule jaana.
ntlhake: Le latlhele fale... (Ka boitumelo) O a bona gee, le a swa...
phika: Ke gona o tla ntumelang Killer fa ke re mothaka yo, o na le nkane.
kgoMotso: Jaanong ke dire jang jaaka a neile batho dinotlolo jaana? (O a sunasunetsa)
Boipelo: (Ka selelo) Rra.. . intshwarele.. . ke ne ke direla mo lefifing. Ke ne ka raelwa ke lorato lo e seng lona lwa ga Motswedi. Moswinini ke noga... noga e e raetseng Efa... ruri batho bao ke a ba ila... A rra o tla intshwarela... Go raya gore nka se kgone go boloka Mme...
nakedi: (Ka letshogo) Tshepo, mo tshware, bona o ferola matlho, o a ngatega...
MMaseako: Ke sone se lo se itseng batho ba mono, go thibela kotsi ka maphelo a batho ba bangwe.
Mokgadi: Re a leka ngwanaka. Re itshelela ka mathata. Ga re na ditlogolwana re ka bo re roma.
nakedi: Ao rremogolo! Re ne re itshamekela...
• Boipelo o ikotlhaela se a se dirileng.
Monna: Molemirui
• Batsadi ba ga Boipelo ba bolola go ya go mo gakolola.
• Ditiragalo tsa terama di a khutla gonne kgotlhang e fedile. 1 x 15 =(15)
• Setlhoa: Go a sisibala mme badiragatsi ba dira ka go fekeetswa ke maikutlo.
• O lenyatso le le feteletseng ka go tseela motho monna.
seako: (O tsholetsa lentswe) Lona lwa re eng, banna? (Ga ba mo arabe) A re utlweng rre Mmalabadi ka a tsholeditse seatla.
sankatane: Jaanong ba ile kae mma?
thipe: Molato?
Motswedi: (O tsena ka lebati) Dumela Boipelo. Go reng e kete ga o a iketla? Ke eng se se go gonyang maikutlo?
Moswinini: Dira moletlo wa diragadibonwe. O bitse ditaitai tsa motse ono. Ke raya gore ba tla go itse.
LENANEO LA DITENG
thipe: Ao rre Ntlhake, le itisitse go lekane monnamogolo. E kete le ka tima molelo oo la ya go robala. Basimane bao ba tsoga ba ganelela mo dikobong fa ba riana...
MMakgoMotso: Bosa joo o ne a lebisitse mo botshelong ngwanaka?
RantleRu: Feke!
MMegi: Lentswe le ne le utlwala mo motseng otlhe. Rremogolo Mabinagotsholwa le ene o ne a utlwa lentswe la Kgodumodumo.
ntlhake: (O a mo ngapa) Ka re Khutsepe ke mang?
kgoMotso: (O a sunasunetsa) O se ka wa lebala gore batsadi ba me ba itse o nnyetse Phofu...
3.13 O tla itsiwe jaaka mmolai yo o setlhogo.
seleBaleng: (O a lela) O ntshosa fela...
• O rata dithoto tsa batho ba bangwe, tse a sa di direlang.
sankatane: Ke nna ke itseng bagaetsho! Fela ke ne ke kopa gore lo mo neye sebaka a bue.
seako: (Ka mafega) Phika,... Phika... Hei wena Phika!
(A moithuti a ka buisa, a bo a tlhaloganya tatelano ya ditiragalo ka botlalo. A o kgona go itse gore karabo ya gagwe e simolola ditiragalo fa kae, e di feletsa kae?)
Potso 1
kgoMotso: (O akanya ka kutlobotlhoko) Ga ke itse gore ke wa ga mang fa ke kobilwe kwa lapeng jaana? (O a sunasunetsa) Le fa nka re ke ya go ikhutsa tlhaloganyo kwa ditsaleng tsa me, di tsoga di ntshega ka moso di dira metlotlo ka nna. Fa e le kwa ga mmatsale gone, nka tswa ke sulafaletswe go gaisa kwa ga me... Hee, ba simolola go mpolelela fa meratiso e ke e jesitseng Phofu e phophile, jaanong ke feletswe ke maano jaaka ba tlwaetse go bua... hae! le gale ga go tselapedi, ke tla boela teng kwa ga Phofu kwa, a ye go nja ditshego le mogatse... gongwe le nna ke tla bo ke tlhabelwe ke letsatsi la bokhutlo jwa mathata a me...
o se ke wa tswa. Fa e ka go bona e tla go tshwara ka leleme la yone e go gogele kwa go yone.
tshepo: Ga re itse rremogolo...
Mokgadi: (O bua a le esi) Ruri bana ba dubisa thankga. O mo godisa ka thata, kwa bofelong o go phuaganya jaaka legala le le fisang. Ruri lefatshe le tletse ka meleko. Nta ke tswelele pele ka tiro ya me. (Go utlwala modumo mo mmileng)
ntlhake: Se tshwenyege ka sona ngwanaka. Nako e gaufi, fa nka itshwela go ka nna molemo...
nakedi: E ka bo e le ene, a ka bo a dirisa setlhong go re tsosa... rremogolo.
phika: Nnaare leina la me le na le sukiri, fa o nnetse go le bitsa ga lekgolo jaana?
MoRwesi: (O a lela) Ngwana yo fa e sa ntse e le lesea jaana, le gone le le kananyana a ka bolaya phologolo eno e e jeleng banna le basadi, ya be ya fetsa ga mmogo le leruo la bone jang? (O bitsa gape) Sankatane bona koo e tla go metsa. Sankatane!
• Go na le mapodisi mo kgannyeng ya ga Phofu le Kgomotso
MoRwesi: (O a tswa) O sale fao ke sa ile go senka se re tla lalang re se jele maitseboeng ano,
phika: E kete ga o lemoge sengwe tsala ya me.
• O bua ka boipelo a re o ne a sa ntse a le Khutsepe.
• Badimo ba ne ba romela kgodumodumo gore e tle go ba metsa.
MMaseako: Ee, e etla. Se itlhokofatse go le kalo rraago Modise. Mmolai kgotsa babolai ba ga Mmalabadi ba tla bo ba bonwe.
Boipelo: O bua ka tshotlo? Nnyaya go timetse wena. Nna ke na le tsotlhe. Moratwe o mpolelele a o tlhaela madi, ke tla go thusa. O se ka wa kopa ka tsela e e motsopodia.
MMalaBadi: (Ka bogale) Ee... ke wena!
Boipelo: (Ka go makala) A Ramarumo o fetotse tshupaboswa ya gagwe?
Boipelo: Go na le koloi e e emeng fa ga me Motswedi. Nta ke tlhole. (Tidimalo. Ka go tshoga)
• Ya re fa e re haaauuu, a e tlhoma matlho.
b. Bo tla sa jang? = Lerato
MonnaMogolo: O buile mmaarona, o buile mmakgosi ya rona. Wena kgosinyana ke wena ya molotsana o leboge mmaarona fela, go seng jalo ke ne ke tla go kgama ka kgole go fitlha o swa.
Diterama tse pedi tse di batlile di tshwana jaana:
Batho: Pula! Pula! Phoka! Mosese, mosese, mangole le menwana ka S.J. Shole Badiragatsi
Boipelo: Tsena o nne fatshe. Dikgang di mafaratlhatlha.
phika: Monna yo o leferefere, ke molemirui
tshepo: Nama... nama ya koko... sešabo sa ga Khutsepe monna... (Go lela segwagwa)
phika: Kgale ke go bolelela Seako. Gompieno o kopane le dithaka tsa gago. (Go thwanya seme - dikgomo di a tlhakatlhakanya)
MMaseako: Ga ke itse. O mo tlisitse fa, a sa kgone le go bua.
2.1 KHUTSEPE Anela kgang ya ga Ntlhake fa ba ne ba tsoma ditau. Kanelo e nne mela e le someamabedi (20). 1 x 20 = 20
• Go nna mosupatsela go barutabana fa ba tataisa baithuti.
seleBaleng: (O a gakgamala) Ao! Ke bonang bathong?
lepodisi: O ne a pitikologa ka sejanaga a retologa mo khoneng ka lebelo le le boitshegang.
3.1. Mmui wa mafoko a ke mang? (2)
ntlhake: A ka se ke a (le bolelela... (Ka go gatelela) E bolailwe ke nna, Khutsepe (Basimane ba a tshega)
Monna: Ga twe ke Killer. O na le matlho a masesane, e bile o tletse le mabadibadi mo sefatlhegong.
kgoMotso: (O tlhakantse le selelo) Mma tlhe tlhalosetsa rre gore go diragetse eng bathong...
lepodisi: A ke wena mogatsa Phofu mma?
lentswe: (Lentswe le lekima) Lona morafe ga mmogo le kgosi ya lona, ke le boleletse fa badimo ba sa itumela ka gope ka ga tsela e le tshelang ka yona.
MMaseako: (O galefile) O a ikutlwa jaanong Modise?
RaditeRekeRe: (O lela selelo se se botlhoko, o wela fa fatshe). Seako ke tla go rutela ba bantsi. Bona gore o setse o tsepaletse jang.
MMaseako: Le gale, re tla tsoga re bona gore Phika o tswa go ithuta mathaithai afe kwa Gouteng.
MMaseako: Nna ke batla dilo di boele mannong.
phika: Lo kae rra... ?
feke: Ga ke re le thubile lebati, la sianela setopo kwa mojakong wa kamore? Ga ke re le ne la sianela go phuruphutsa dikamore le mafesetere?
ntlhake: (Ka matlhagatlhaga) Ke sa ntse ke le Khutsepe monna (Basimane ba a tshega) Monna... namane e tona ya mariri... ya re haaauuuu... lefatshe la roroma... ya re haauuu... gape ...ka e tlhoma matlho... ya re fa e tla e ntebile...
3.2. Goreng ba sa batle go bonwa kgabetsakgabetsa ba le babedi? (2)
RantleRu: Motho yo, o bolaetswe mo. E seng kwa ntle. Bona masuputso a. Le gone a ka bo a swetse gaufi le lebati. Jaanong ke yole kwa mojakong wa kamore. Ke go raya ke re o bolaetswe mo. A lebati la berebere ke le le fa le le ka inotlelang fa o le tswalela ka fa ntle?
sankatane: Borra le bomma! Dirang gee jaaka yo mme a boletse, mme e re lo sena go dira jalo, lo tle go tlhaba lo apeye malwa lo dire mpho ya badimo. Nna ga ke batle go bona ntšwa e ntse e gogagoga lesapo la motho.
1.7 Ntlo ya go ikutswa ke ya ga mang? (2)
kedisaletse: (Ka letshogo) Le nna ke tshogile, monna yo o letseng a bua le rona maabane a re bolelela fa badimo ba tenegile mme ba tlile go re romelela Kgodumodumo go re feleletsa ga mmogo le diruiwa tsa rona, a ga se ene gape yo o buang yo?
1.2 Mo koloing
sankatane: (O maketse) Ao! mma, a selo sele ga se thaba?
phika: Owaii! O ntlhomola pelo. Moeteledipelenyana yole wa lona Seako, o tsile go le wetsa ka lengope.
1.6 Selebaleng ke motho yo o ntseng jang? Naya dintlha tse tharo. (6)
2.7 Mmalabadi o tla bolaisa Phika diatla fa a dirang? (3)
Boipelo: Moswinini, tshela setlabošane seo. Kana nna ke nyorilwe. (Go utlwala jaaka a tshela)
kediBone: (Ka selelo) Re thuse rra! Re thuse, re thuse re tswe mo motseng ono, re se ka ra swela teng.
kgoMotso: Jole botshelo mma ke a bo leboga...
nakedi: Ke a go rapela ntatemogolo re ne re... (Tshepo o a tshega)
Mathule: Selo sengwe gape. Ke nna ke tlhokomelang madi a ga Ramarumo. Mosadi yo o batla dikete di le supa, fa ke botsa o bua fa a tsaya loeto go itebatsa mogatse, mme o tsamaya le sona segataborukgwana se.
2.8 Ke mafoko afe a a dirang gore Phika a akanye gore go tewa gore ene ke lesilo le senokwane? (3)
kgoMotso: (O rata go lela) E le gore go tloga leng ke dirisa ditlhare fa e sale o nnyala?
Potso 2 MOIPOLAI YO O SA LELELWENG
Mokgadi: Ruri ngwanaka o mookana motlhaba motlhagoledi. Nna ga nkitla ke itlhoboga. Ke nna mmaago, ke tla ema le wena le fa e ka na ka dikgadima tsa go tlhokisa digatlhamelamasisi bopelokgale. Sala sentle ngwanaka. (O a tswa) (Go utlwala sejanaga se duma se tswa)
Kwa tlhatlhobong o tshwanetse go araba potso ya karolo A KGOTSA ya karolo B. (k.g.r. Dipotso tsa ditlhamo kgotsa dipotso-khutshwe)
sankatane: Bomma le fa e sa tlhole e le kgosi ya lona mo reetseng fela.
RantleRu: Jaanong a o a tsenwa fa o nnetse go kokota fa ga gago?
seako: O tla nkitse pila mosimane. (Ba a tshwarana mme ba simolola go betsana ka mabole)
tshepo: Ke go tlisetse sekaname o nwe rremogolo?
seleBaleng: Go siame "daddy", ke tla dira jalo.
tshepo: (Ka go tshoga) Ao, rremogolo Khutsepe, o ne o...
Boipelo: (Ka go nyatsa) Owaii! Moswinini tlogela Moratwe. Ka re boMoratwe ga ba itse sepe. Nna ke tlile go lo bontsha metlholo. Bahumi ba Themba ba tla itse fa go na le motho a bidiwa Boipelo.
Batho: Ke nnete! Ga go na boammaaruri jo bo fetang joo! Ke kgosi a e nne kgosi ya rona. (Go utlwala logadima)
seako: O tshositswe ke eng ngwanaka?
kgoMotso: Rra ke... ke fano jaana ka...
kgoMotso: Go kgaogana ga re ise re kgaogane saji; le gale ke bona re tloga re kgaogana. (O rata go lela) Ke bua jaana e le gore o sale a lotlela ditswalo tsa diphaposi tsotlhe tsa ntlo a di naya kgarebe eo ya gagwe.
Molaetsa: Thuto ya mokwadi ka setlhangwa sa gagwe.
MoRwesi: Nnyaya ngwanaka ke yone Kgodumodumo eo.
RantleRu: O raya re ipotsa dipotso dife? Ra re mmolai o tsene kae?
6. Bokhutlo: Ditiragalo di a khutla.
3.5 Ke leano lefe le bobedi jo, bo neng bo le loga? (2)
MMaseako: Go siame rra, ke tla dira jaaka o ntaela.
sajene: O ne a tshaba. E bile o ne o ntse o itshukunyeditse mo sekhung.
kediBone: (Ka go netefatsa le ka letshogo le legolo) Motho yo o tshwereng ke wena, modumo o ke one gape e bile ke lentswe la Kgodumodumo. A re latele kgosi a tle a re tlhage thuso.
• Phofu o a ikgatlha o dira fela mo pepeneneng.
RantleRu: (O kgwa mowa) O ka re o a utlwala, Feke.
• Kgosi e ne e se na leano la go ka ipoloka mmogo le morafe.
• Ya nna bokhutlo ba yona. 1 x 20 (20)
MMaseako: Wena jaanong o sa ntse o letile eng?
• Ya tlola e mo totile,e atlhame,legano le le lehibidu.
• Go rarabolola le go senola maitemogelo a mokokoanyi wa diterama tsa "Molatswana wa gaetsho". Seno se tla sedimosiwa bogolosegolo ke lokwalotshelo (bayokerafi) lwa gagwe gonne ka lona baithuti le barutabana mmogo ba tla tlhaloganya lebaka la gore a bo a tlhophile diterama tse a di kokoantseng tse.
sajene: Dumela monna Rantleru. Mme yo ke mang yo? Re mo tshwara fa ntle fa a re o a tshaba.
Bosegataborukgwanyana: Tshimanyana ya malobanyana e e se nang maitemogelo a magolo ka botshelo.
Monna: Kana le nna Killernyana yo le Phika, ba ne ba tsile kwa ga me.
Boipelo: (Ka makgakga) Mma, o diegisa rre. Motlhaope o batla go ya go tlhola dikgomo fa a tsena kwa gae.
feke: Se bolailwe ke motho.
nakedi: Ke e nama rremogolo...
sankatane: Mme fa lo sa tlhole lo mmatla, dirang rre kgosi ka gonne ke ka ntlha ya gagwe lo thusegileng jaana, nna ke sa le mmotlana.
Batho: (Ka boitumelo) Sankatane! O kgosi ya rona, o tla re busa Sankatane. Ga re sa batla kgosi e nngwe gape.
3.6.1 Boipelo (2)
thipe: (Ka go hemela) A o sa ntse o tshela... ke ne ke tshogile ke re ke tla fitlhela kwena e ragile lepai, mogwang o ile borwa... Molato ke eng monnamogolo?
lepodisi: (Setswalo sa itaagana) Sala jalo!
Dipotso tsa tlhamo
Nonwa: Fa motho go na le sengwe se se mo fetsang.
phika: Monna Seako, e ka re o katisitswe ke Mohammed Ali. Fela itse, fa ke boa Gouteng mafelong a beke e, ke fitlhele o phuthaphuthile se e leng sa gago, o bolaile naga. A re tsamaye Raditerekere.
Boipelo: O bona ke na le madi, o tswa pelo.
7. Metswedi...............................134
tshepo: (Ka go tshega, o a seba) O opela jaana ka gore o a boifa...
phika (Ka go tenega): Utlwa fa. O se ke wa ithaya wa re ga ke itse gore lo ne lo bua ka eng kwa kopanonyaneng ele ya lona.
feke: Ke re mmolai o dule ka phatlha e ke tseneng ka yona! Ka mojako ole.
MMaseako: Wena ba go reile ba re eng?
seako: Borra, se imakatseng. Rre Phika a re o boletse le lona mme lo dumetse. (Banna ba a ngunanguna) O mpoleletse jalo mosong ono.
phika: (Ka boleta) Raditerekere!
sankatane: Mme jaanong e ile kae mma?
seako: Jaanong nna le ya go nthekelang?
MMaseako: E le gore ke eng gape se sešwa?
MoRatwe: Ga o sa botsa matsogo Sajene?
3.7. Tlhalosa ka bokhutshwane gore Ramarumo o ne a abile boswa jang, k.g.r. ke mang yo o tla bonang eng. (5)
Moswinini: (Ka boitumelo) Ka re moletlo wa gago ke ona wa diragadibonwe. Ka re o tlile go tuma. Ka re go tletse bahumi ka bontsi.
kediBone: (Ka selelo le go hemela) Kgosi re thuse tlhe re a nyelela!
ntlhake: Ga ke itse gore ga e emeleng ka itshwela...
seako: Mosadi wa Mmalabadi o rekiseditse Phika tshimo ele.
c. Khutsepe = Bošwa le botsofe
kediBone: A ba bolawe!
Motswedi: Se se raya gore Mathule o go kgomaretse jaaka kgofa. Ga o na go mo tlhotlhora.
5. Tharabololo: Tiragalo e nngwe le e nngwe e isa kwa tharabololong ya kgotlhang. Go nna le mofenyi le mofenngwa.
Botlhe: Le rona ga re kgomagantshe tsa rona le tsa ope.
feke: Le ka bo le ipoditse gore mmolai o dule jang. "O dule jang" e seng "O tsene kae".
MMalaBadi: E seng nna Mmalabadi. Ke ganne ka be ka mo lelekisa ka dintšwa kwa ga me.
killeR: (O a goa) Ijonnawee.. Mosadiagwe o ntshetse gase mo matlhong.
nnuku: (O tshogile) Ke ne ke sa re ke a tshaba. Ke ne ke tshositswe ke go bona dikoloi tsa lona.
Potso 3
sankatane: Mma jaanong masaka a mantsintsi ano one ke a eng?
(Go phakela go utlwala molodi wa dinonyane le dikgogo)
• Fa a tswa mo ntlong jaanong o e neela Phofu le mosetsana.
tau: Koko...!
• Fa Moratwe a re o a ba gakolola, ba gana kgakololo ba re, o lefufa.
• Mathule o bega gore Ramarumo o fetotse tshupaboswa.
Potso 4 BO TLA SA JANG: C. MODISE
RakgoMotso: Bona fa Mmakgomotso, ga ke tlhole ke na le ngwana wa mosetsana fa!
kedisaletse: Bagaetsho! A motho yono ga mmogo le mogatse ba bolawe!
MMegi: Go phakela, basadi ba babedi ba tsere dikgang ka ga ditiragalo tsa bosigo fa ba utlwa lentswe gape le goa.
nakedi: Hei - Banna... banna... banna... le kana kang? E bile le a tshosa monna. O ka bo o le mmolaetse. O a itse gore le fa a rata nama ya lona, o le tshaba mo fa le phela...
RantleRu: Ke eng a lebega a sa gakgamadiwe ke setopo? Tlisa kwano kgetsana eo. Ga ke re o a bona. Senotlolo se a ga se sona sa ntlo ya gago, Bosalala? Motho yo ke ena Feke a reng o ne a tsene mo ntlong a be a tswa. Re mmuletse lebati re sa lemoge. Le gone ke ena fela a ka nnang le lebaka la go bolaya lekgarebe la monna wa gagwe. (Nnuku o a lela)
MoRatwe: (Ka go itatola) Nnyaya ausi, ke leka go lo gakolola. Se wetse Boipelo, naare lo dira sekae?
DIKGATLHEGELO MO GO TSA DITHUTO
MoRwesi: Nna ke ne ke lopa gore ba se bolaiwe, a ba golegelwe koloi ba laisiwe ga mmogo le dithotonyana tsa bone ba ntshiweng ka motse. Go maswe go bolaya motho.
tau: Ke batla kwa ga monnamogolo Ranko Molefe. A ke gona fa?
• Motswedi a re ba fudugele Mafikeng.
sankatane: E mmeditse mme nna ka e bolaya. Ke tsile le rre. Ke yo!
(Go utlwala dikgomo le dipodi, Seako le Modise ba mo lesakeng. Go tlhaga sejanaga mme se a ema)
Moipolai yo o sa lelelweng Ka E.K. Lebethe Badiragatsi
Bosalala: Rantleru! Ke nna Bosalala.
1.8. O bewa ka letshogo ke batho ba ba ratang dilo.
1.4 Ke monna wa ga Nnuku, ke nyatsi ya ga Mmemme.
Bosalala: Feke, fologa monna, o ye gae go bosigo. Fologa, fologa, fologa! Ga o nwe mosimane ke wena wa re tshutshu! (Feke o a botla) Mogošane wa gago o ka re wa motho a hupile ntswa e e suleng.
MMaseako: Modise, o thabisitswe ke eng mo go kalo?
Boipelo: Mathule o ne a mpiditse...
killeR: Monna yo o bosula
phika: (Ka boikgantsho) Gonne ke patelesegile. (O a gatelela) Seako, a ke o ntheetse. Ke ile go go neela madi a tshimo ya gago, e bile ke sa ntse ke ile go go dira motsamaisi wa me. A ga o itumele?
tshepo: Ao rremogolo, ke wena?
(Go utlwala lewiuwiu la sepodisi le la emelentshe. Fa di ema go utlwala lekitikiti kwa ntle, batho ba goa mongwe. Ba diga lebati, ba a tsena)
tau: O se ka wa ikopisa tlhogo. Ke tla go isa koo. Ke ne ke ntse ke tla kgabaganya fa teng fa ke boela kwa dikantorong.
lentswe: Monna ka lentswe le lekima kediBone: Mosadi, o bua ka bogale kedisaletse: Mosadi, le ene o bua ka bogale MonnaMogolo: Ke monnamogolo, o setse a godile thata kgosi: Ke monna, ga a na boikarabelo MMegi: Lentswe le le phepa MoRwesi: Ka lentswe le le monate, o bonolo thata sankatane: Lekawana le le pelokgale MMegi: Setšhaba se se neng se dula mo motseng wa Phokeng gaufi le thaba ya Mogone, se ne se galefisitse badimo ka go sa ba leboge, morago ga ba ne ba sena go roba mabele a le mantsi.
(O bula lebati a be a le tswala) RakgoMotso: Dumelang mo gae.
seako: (O a seba) Diragatsa tse ke di go laetseng morwaaka.
-Mo go buiseng, baithuti ba leke go tlhaloganya mafoko le kgang yotlhe ka kakaretso. Ba latele ditiragalo sentle, ba bone mabaka a a di tlholang.
kgoMotso: (O a tshoga) Bua tlhe sajene... a mongwe wa gaetsho o tlhokafetse?
nakedi: Tshepo o go tshwaretse letlametlo rremogolo...
sankatane: Mme ke nna ke lo ntshitseng mo go yone, lona lotlhe ga mmogo le leruo lotlhe o bo o dirwe le ke borraago!
Diteramakhutshwe: Diterama tsa kgaolo e le nngwe.
(Go utlwala modumo wa kwa magaeng)
nakedi: Ke a rapela rremogolo ke utlwile...
Potso 1
MMaseako: Owaai! Wena. Kana 'atla tsa gago di itse go isa dijo kwa leganong fela.
1.14 Go reng a ne a fepiwa jalo ka bojalwa? (2)
MMaseako: Ke monna yo a rekisang mala le mogodu ka baesekele. A re o mo setse mo gare ga tsela.
seako: (O gakgametse) A ke o ntlhalosetse sentle monna. O a re Phika o dirileng batho?
phofu: Hm... ! Ka re metlholo ga e fele ruri.
Terama: Tiragatso/setlhangwa se se tlhametsweng go diragadiwa.
• Batho botlhe mo motseng ba ne ba mediwa mmogo le diruiwa tsa bona.
MoRatwe: Basadi, nna ke a tsamaya. Tota dikgang tsa lona di a mpipela. Mme lo itseng, khumo segwagwa e a pharuma. Yo o sa e somareleng, o tla solofela leraga. (O a tswa) Ke a tsamaya, salang!
seako: (O simolola go boifa) Sa go tshwana le eng?
MMaseako: Ke a itse gore o a bo a ntse a romeletswa ke Phika. Ruri dilo di sa ntse di ile go senyega. E kete rraagwe Modise a ka bo a setse a boile kwa lesakeng.
Motswedi: (Ka go hemela kwa godimo) Ke ne ke tshogile. Ke ne ke nagana gore ba tla nna lobaka. Go reng le ne le omana jaana? A batho ba ga se batsadi ba gago?
MMalaBadi: (Ka go tenega) O se ke wa ntshosetsa monna. Ke tlile go go bolaisa diatla, fa nka tlhola ke utlwa o bua ka tshimo ya me.
sajene: Lepodisi
(Go maitseboa, basimane ba tlhaga kwa madisong)
RantleRu: Ga ke go kgakgauthe, ke batla nnete. Tswaya ka nnete o tle o tlhatswege mo molatong o. Motho ke yo o bolailwe. O swetse mo ntlong ya gago.
ntlhake: (O mo tsena ganong) Le tshameka ka nna? A ke molekane wa lona? Ke godisitse rraalona fa a riana... gona le tsaya kae molao wa go mpitsa Khutsepe?
Boipelo: Monna yo o tloga a ntiteisa letswalo. Matlho a gagwe e kete a katse. Fa a go lebile o bona e kete o bala tlhaloganyo ya gago. Motswedi o kae? Ke mo reile ka re a tle morago ga dijo tsa motshegare. Fa a tla o tla swaba go utlwa matute a a galakang a santlhoko a Mathule a sa tswang go ntshelela ona. Owaii, boMotswedi le bona ba itira matlalapoa. Ga ba itse sepe ka nako. (O fitlha mo legaeng la gagwe) A ga se nako e o rileng o tla tla ka yona? Tlhang ga ke mo fitlhele fa gae? (O tsena ka lebati. Fela fa a sena go baya dithoto tsa gagwe go kokota mongwe) Motlhaope ke Motswedi.. . tsena.. .!
Ranko: Rraagwe Boipelo, o dingwaga di le 60
tau: Ke sajene Tau koko. O itsise monnamogolo fa a fitlha nkoko. Sala sentle.
phofu: Le gale ke a itse gore ga go ope yo o ka kgonang go emelana le tlala e e kalokalo a tswa mo khumong.
ntlhake: Le tšhwatle tlhogo e...
MMakgoMotso: Tsena!
• Ntlhake o bolaile tau ka diatla tsa gagwe e seng tlhobolo.
i) Std 5 Modern Agricultural Science ka PJC Kuun, 1984 ii) Court Order Case No. 126691 ya ga Eugene Marais Attorneys iii) Molaotheo wa Evangelical Luthern Church of Southern Africa Youth League iv) Dept of Education Policy Document 1998 v) Mission and vision of the Methodist Church in SA (From Bishop Dandala) Dikwalo tse a di tlhotlhileng diphoso le go di baakanya: i) Setswana se se tlhagatlhagang Std 7 -8: De Jager Haum ii) Molatswana wa Gaetsho: Radio Dramas, De Jager Haum iii) Best book: All - in - one (Both students and teachers manual), Grade 0 - 12
Bosalala: Ee, ntata. Ke mo tlogetse mo ke ya teropong.
feke: O raya jang? O fitlhela e le nna ke lekang go rarabolola mathata fa! BoRantleru ba gago ba ne ba itlhobogile fa e ka bo e se ka nna!
3.7 Boipelo o tla bona tse di latelang: Madi a kwa bakeng. Ntlo Madi a inšorense le a lekgetho la dikoloi Sekolo sa difofu se tla bona: Llori
(Go utlwala molodi wa dinonyane le dikgogo)
3.13 Kwa bokhutlong batho ba kwa Themba ba tla itse Boipelo jang? (2)
RantleRu le sajene: Tloga fa!
1. O tshabetse go tlhola a kgobiwa ka mafoko le go sotliwa mo moweng.
seako: (O tletse pelaelo) Gona e ka nna motlholo. Ba tlhatlhamolola matlo a bona jang mo mafifing a?
tshepo: Nnyaya rremogolo o se ke wa swa tlhe re sa ntse re...
RaditeRekeRe: O bue le rre Phika sentle. Ke dirisanya nae. Le gona, ga ke batle sepe ka ga gagwe.
Boipelo: (Ka makgakga) Rre o go emetse kwa koloing. Ke tla lo bona. Tsamayang sentle.
feke: O a re a tsene kae? A ke jona bothata jwa lona? Motho o tsena kae fa a sa tsene ka mojako?
feke: E re "Ee, abuti", o ntse o re "Ohoo" o ka re o motho a hupile mouwane. Ga ke re le nna le mpone fela ke setse ke le mo ntlong? A re sutiseng bolao jo bo fa thoko ga lebati jo. (Ba a bo sutisa) A selo se ga se motlhala wa motho a huhumela? A se ga se mangole a gagwe fa a ne a gagabela kwa ntle? Nkarabeng! (Ba a didimala) Le fetile bolao jo, la sianela kwa dikamoreng, e bile le tlogetse lebati le sa tswalwa. Motho yo le mmatlang o dule ka fa tlase ga bolao jo. Le gone ga a kgakala. Fa lo ka mo latela lo ka boa ka ena go ise go ye kae.
tshepo: (Kwa godimo) Ke sepoko...
seako: E seng gompieno ngwanaka. Ngwanaka, fa o sa rate rraago a bolaiwa, o tla diragatsa se a tla se go laelang.
MMegi: Mosimane Sankatane o ne a gola a nna le tlhaloganyo, mme a ba a tswa mo khuting, a tsamayatsamaya ka fa ntle fa mmaagwe a sa ile go senka dijo. Ka letsatsi lengwe a botsa mmaagwe a re...
phika: O ka re go ka nna jalo. Go itshupa fa o itlhaganeletse kwa masimong?
• Go na le lepodisi mo kgannyeng ya ga Nnuku le Mmemme
MMakgoMotso: Ijoo...! Ngwanake o latlhegetseng wee...!
3.4Mosimane wa sankatane................. 61
O tsene kwa sekolong se se potlana sa Mabaastad gaufi le torotswana ya Koster wa Bokonebophirima.O bone dithuto tsa sekolo se segolwane kwa Bethele, mme a tsweletsa dithuto tsa gagwe teng kwa kholetšheng ya Katiso ya Barutabana kwa Bethele, Bodenstein, Coligny, kwa a neng a bona lokwalo lwa borutabana le la matiriki gona. O ne a simolola go dira kwa Krugersdorp.Go tloga ka 1970 - 1971 a dira tiro ya bokwaledi kwa kgotlatshekelong ya magiseterata kwa Itsoseng. Go tloga ka 1972 - 1974 o ne a ithutela dikerii ya BA kwa yunibesithing ya Lebowa, maswabi ke gore ga a kgona go konosetsa dithuto koo ka ntlha ya dikhuduego tsa sepolotiki. Ka 1975 o ne a ruta kwa Bethele mme a ikwadisetsa go dira thuto ya Sociology ka nakwana kwa UNISA.O ne a falola dikerii ya gagwe kwa UNIN (Turfloop) ka 1976 a dirile dithutokgolo tsa Setswana le Biblical Studies.O bone lokwalo lwa BA (Hons) kwa UNISA ka 1989 mme ka 1994 o ne a falola dithuto tsa MA (CW) kwa Yunibesithing ya Vista.
2. BAYOKERAFI YA GA MORULAGANYI
nakedi: Mosimane wa dingwaga di le 15
seako: Lona bontate, tsamayang lo ye go remela mmidi o dikota go o agela sefala. Bomme, lona o robeng mme lo o kgobokanye mo gare ga tshimo.
3.6 Tlhalosa semelo sa baanelwa ba ba latelang:
MMegi: Mosimane Sankatane o tsere lobaka lo loleele a ntse a lootsa lerumo la gagwe mmaagwe a sa mmone, mme e rile letsatsi lengwe mmaagwe a sa ntse a ile go rwalela a sala a ngwega a lata Kgodumodumo. Kgodumodumo ya gana go mmona a sa ntse a tla a le kgakala ya dira modumo Goo... ! Gr... !
2.6 Leina Mmalabadi le ka naya modiragatsi semelo se se jang, fa le ile boreelelong? (4)
BO TLA SA JANG?
tshepo: Intshwarele rremogolo, ke ne ke itshamekela fela. Ke ne ke tshogile tota, nka se tlhole ke go tshosa rremogolo. Ke ntse ke ithaya ke re o a tshameka fa o re fa o ka tshoga thata o a ngatega. O intshwarele rremogolo, nka se tlhole ke dira jalo...
• Maduo a a abetsweng potso.
Ranko: Nna ke tlhapile diatla. Ga ke na ngwana wa seganana. Boipelo ke mosadi. O gana ke re a nkutlwe. O tla thanya lo le tsebeng.
kgoMotso: Rra kana maemo a botshelo jwa rona a fetogile mo...
MMaseako: (Ka poifo) Ke eng Modise?
• Go nna mosupatsela go baithuti fa ba dira tiro ya tshekatsheko ka bobona, go buisa le go tlhaloganya dipotso mmogo le go araba ntle le go sutlha sekgwa.
Moswinini: Mosadi wa dingwaga di le 25, ke leferefere
Boipelo: Go raya fela jalo. Re tla nna re bonana jaana go fitlhela madi a inšorense a tla. Morago ga moo re tla leka leano le lengwe. Maano ga a site Motswedi, go sita a loso.
kgoMotso: Ka fa ba buang ka teng ke wa ga Phofu ene ngwana yo o tla tsholwang yoo.
o kelotlhoko.
RantleRu: M-m! M-m! Golo fa go na le mokgwa fa monna. Tiro ya me ya bopodisi e nthutile gore dilo tsa mofuta o di kaya sengwe se se kotsi. Ke roba lebati.
phika: O tlhokomele, o se ka wa fitlhela o nthogile... (Ba a tswa)
ntlhake: (Ka boitumelo) O raya letlametlo... tlisa kwano pitsana eo ke fitlhole le tle le itse go nnaya kofi, ke tle ke re ke itshwela pelo e be e le tshweu. (O khurumolola pitsa)
Bosalala: (O a kua) Joooo! Ijoooo! Mmalonnawee!
(Go maitseboa mo motseng go utlwala dintšwa di bogola)
3.3 Themba
MonnaMogolo: Didimalang Bafokeng re neyeng Sankatane kgosi ya rona sebaka a bue!
MMaseako: Ke reeditse mogatsaka.
tshepo: A go ye wena, nna ke sale le rremogolo. Ke go direleng rremogolo?
• Ga a kgona go itshoka mme o boetse gae a sa kobiwa.
MoRatwe: (Ka go kgalemela) Tsela ya lona e tsena ka sekgwa se se kitlaneng e le tota. Ke tshwanetse go lo tlhaba botlhale. Nna ga ke batle go lo bona lo sotlega...
2.2 Senola semelo sa ga Phika o lebile mokgwa o a buang ka ona: kopanonyana, moeteledipelenyana (3)
1.12. Maikutlo a tenego.
1.2 Tsibogo ya ga rraagwe Kgomotso e nnile efe fa morwadie a boetse gae? (3)
MMaseako: Go bua boammaaruri, ke go re ga ke batle go fetoga motlholagadi gonne ke a itse gore Phika o ile go dirisa mokgwa mongwe le mongwe o o makgwakgwa go go tlosa mo tseleng ya gagwe.
sankatane: (Ka go botsa) Batho! Batho ke eng? Ba ile kae jaanong?
Garumela: Go gakalela motho o mo felela pelo.
kgoMotso: Agee, rra.
nakedi: Koko ya gago e lela jang monna... (Segwagwa se lela gape) Ijoo... ke eng monna?
Bosalala: O a re o a utlwala. Jaanong mmolai e ka nna mang monna?
Mogapatiro ke modiragatsimogolo yo o nang le bothata, yo o ngongoregang, yo o tshwenngwang. Mokganatiro ke moemakgatlhanong. O baka bothata, o tshwenya mogapatiro. Mogapatiro le Mokganatiro ba na le baemanokeng ba ba ba rotloetsang ka dikgakololo. Motsenagare/molotlhanyi ke modiragatsi yo o amanang le makoko a mabedi. A ka nna molotlhanyi kgotsa moagisi. Modiragatsi o na le ka mokgwa o a bopilweng ka ona ke mokwadi. O bopiwa a newa semelo se se tla mo kgontshang go diragatsa le go nna le seabe se a se abetsweng. Sk. Boipelo ke lesilo, o bolaile monna mme o lemoga kwa bofelong gore ga go nne bonolo go ja madi jaaka a ne a itheile. Modiragatsi o senolwa ke; dipuo tse a di buang; se badiragatsi ba bangwe ba se buang ka ga gagwe; leina le le yang boreelelong - Killer le tshobotsi -bontle jo bo nang le dibelebejane.
MMalaBadi: Molemirui
RakgoMotso: A e re a ntlhalosetsa wena o ye go apeela monna wa gago! Tsamaya!
1.7 Loso lwa ga Phofu lo bakilwe ke eng? (3)
lepodisi: Ka re tlisa dinotlolo tlhe di a batlega...
• Mabaka a gagwe ga a utlwale,a botlhofo go ka mo ntsha mo ntlong ya gagwe.
kgoMotso: (O a sunasunetsa) Tota ga twe go diragala eng mo motseng o Ramasedi...
Mogošane: Monkgo wa mowa o o seng monate wa molomo.
seleBaleng: Hm... ! A e nne ene tlhe. Tsena! (Lebati le a bulega le bo le tswalega)
• Letsogo la ya go tswelela ka kwa morago.
Boipelo: Itlhophele Motswedi. Lenyalo ga le tshwenye. Ke na le wena, ke na le madi, ke tlhoka eng? Fa re nyalana re latlhegelwa ke madi. Nna ke bona go ka siama gore re se nyalane, mme re tswelele pele ka lorato lwa rona.
3.4 Fa Boipelo a re batho ba tla mo itse o raya jang? (2)
Ya boraro: "Khutsepe" Kamano e ntle ya bašwa le rraabonamogolo.

tau: Ke tla go romela tshwetso ya rona mo nakong e e sa fediseng pelo. Mathule: (O a ema, mme o a tswa) Ke a itumela. Sala sentle rre Tau.
Ranko: (Ka go tenega) A o sa batla go tsolwa diaparo ke ngwana o mmelege? Nna ke utlwile. Wena jaaka go twe mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng, e tshware e go sege.
ntlhake: (Ka lenyatso) Ke tsaya kae tlhobolo? Ka diatla tse tsa me tse monna.
MMaseako: Ke se ke ka tlhola ke go utlwa o bolela kgang eo. Tsotlhe di mo magetleng a ga rraago.
phofu: Sentle! Sentle! Tota e bile ga ke itse gore ke lefelo lefe le nka go tseelang kwa teng go go itumedisa...
phika: Ga ke ngwana, ke itse puo. Maloba ke ne ke kgalemela Mmalabadi go bua jalo, gompieno ke wena moeteledipele wa bona.
sankatane: Mma jaanong rre ene o kae?
• Fa ba simolola go rua sekgwa seo se ne se tletse ditau.
nakedi: Tshepo e ya go bitsa rre, ke tla sala le ene...
1.9 A o bona tharabololo ya kgotlhang ya terama e e siame? Tlhalosa. (6)
ntlhake: Tlhatlola kgaka eo o e beye fale e fole. Le reetseng sentle. Se, ga se naane, ke kgang e e diragetseng ka mmatota... phu... kgotletsa molelo o o tuke, ke fatlhwa ke mosi... (Ba futswela molelo) Ja so...
Mathule: Ke go biditse jaana ka ke ne ke le mmueledi wa ga Ramarumo. Ke rata re rulaganya dintlha tsa boswa jwa ga Ramarumo ka gonne phitlho e fetile. Ke ne ke re o itse gape gore rre Ramarumo o ne a dira tshupaboswa e ntšhwa pele a tla tlhokafala.
thipe: Rraagwe Nakedi le Tshepo
Boipelo: Tsena rra.....
Kagosešwa: Tlhabololo le tokafatso ya se se neng se le kwa morago kgotsa se le seemotlase
seako: Tsena! (O bula lebati, o a tsena) O
kgoMotso: Ba re fa Phofu a sa tlhole a nthata bone ba mo reng?
sankatane: (Ka go inagana) A mme ga a mpone! Ke ile go senka sengwe se nka bolayang Kgodumodumo eno ka sona. Ee, tshipi eno e tla siama, fa nka e lootsa, ya nna bogale, ka e dira motswi jaaka lemao ke tla e tlhaba ke e gagole dimpa tseno ke ntshe rre. (O simolola go lela)
sankatane: (O simolola go seba) Jaanong mma fa e nkutlwile e ka ntira eng?
lepodisi: Nte ke tseye selo se ke go gelele metsi pele ke tle ke late dinotlolo tseo...
MMakgoMotso: Jaanong ba ga bone ba a reng Kgomotso?
2.1 Mmuisano mo temeng e, o senola kgotlhang e le eng/go lwelwa eng? (2)
kgoMotso: Go tsile go nna jalo...
MMaseako: Nna ke bona se se botoka rraabo, e le go amogela bonnyane jo a re bo nayang, re bo re itsamaela.
Boipelo: Go siame. Nte ke apare pele diaparo tse dingwe.
(Motshegare kwa magaeng)
nakedi: Ke baiki rremogolo, re e go reketse. Re e koleketse, nna le Tshepo.
thipe: Bonang fa, tsayang dikgamelo le ye go gama. Ke tla ya go mmona.
1.4 Goreng Kgomotso a ne a sa ye go ikhutsisa tlhogo kwa ditsaleng tsa gagwe kgotsa kwa ga mmatsalaagwe? (3)
RantleRu: Didimala mošantowe! Golo fa re mo mathateng fa. Bosalala, letlapi le la motho le tswa kae le? E seng gore ke ena a nang le mokgwa a ntse a imakatsa jaana? O ntse o le kae monna?
sankatane: (Ka lenyatso le ka pelokgale) Ga e ka ke ya ntira sepe. Ke setse ke e kgaotse leleme. (O bua a le esi) Ke tla go bontsha phologolonyana ke wena. O gopola gore ke rre le batho ba o ba jeleng? A ga o itse fa tshoswane e kile ya bolaya tlou? (O Iwa le Kgodumodumo) Hm! E tla mphenya. Nka leka leano lefe? A nka e tlhaba ka lerumo leno? Nnyaya fa e ka leka fela go mmetsa ya se ke ya mpolaya, ka tsena le lerumo leno la me ke ntse ke le tshwere, ke tla e phunya mpanyana eno mme ka ntsha rre! (O a lela)
Se kgang e ikaegileng ka sona.
seako: (O a tshega) Go fedile ka bona. Wena mmaabo le Modise, tsamayang lo mpiletse borre ba motse, re tle re tlose ditopo tse...
Mametlelelo e, e rulagenyeditswe go nolofaletsa baithuti le barutabana ba kereiti ya 12 tshekatsheko ya diteramakhutshwe, le go ipaakanyetsa tlhatlhobo ya Pampiri ya Bobedi ya Setswana mo kereiting e.
MMaseako: O ka tswelela re reeditse.
Modise: (Modise o supa fa a boifa) Ntate... ntate...
kgoMotso: (O rata go lela) Ga go kitla go nna bonolo gore ba n... kamogele gape...
Kgorikgoring: kgodukgotshwaneng
Ya bone: "Mosimane wa sankatane" Tumelo ya Bafokeng mo badimong ba bona.
feke: Ee, fa batho ba bangwe ba ka bo ba tlhokomela basadi ba bona, golo fa go ka bo go se na setopo fa. Ga ke itse gore a le gone fa le nnetse go nteketa jaana ke gona fa le rarabolola sengwe.
seako: Lo reyeng Rralori fa a fitiha fa, a ye go tsaya seile kwa gae. Rre Phika, o tla intshwarela. Nka se kgone go tlhakanya tshimo ena le tsa lona.
• Mafokomagolo a a rweleng moko wa potso.
MMaseako: (O ntse a sisa pelo) Ga ke bolo go bolelela rraagwe Modise. Ruri ke mmoleletse. Bona jaanong maemo a setse a etegetse jang? (Go utlwala lori e feta)
ntlhake: (Ka boitumelo) Ke fodile... ke fodile...
1.3 Ke goreng Mmui a re Nnuku ... e ne e le sssoommang? (3)
Ranko: (Ka bonolo) Boipelo, re utlwelele ngwanaka. Ka kitso ya botshelo re go gaisa thata. Nna le mmaago re go godiseditse mo sekereseteng, re rata o ikilela mme o ipoloke.
tshepo: Ke a go rapela rremogolo... o nthoba lebogo... Ijoo... o ntlhaba ka setlhong rremogolo...
• Mokgwa wa go araba dipotso ka go tlhamalala e seng go dikologa le go ya lolololo.
tshepo: Maitshwarelo rremogolo...
Motlha/nako (Mariga, bosigo, ura ya bobedi jj.)
tau: Ke a go tshwara. Ke lebogela tshedimosetso ya gago rre Mathule.
• Rraagwe basimane o ne a sa ntse a le mmotlana jaaka bona.
3.9 Loso lwa gagwe lo ne lo tshwanetse go batlisisiwa fa e se wa maitirelo e bile boipelo o ne a tla bona tsotlhe tse fa a ne a ka se tsene mo nyalong e nngwe.
kgoMotso: Dumelang.
Mathule: Fa mosadi yo a amogela madi a gagwe, o tla lwela gore a tlose taolo ya me mo mererong ya Ramarumo. Fa a dirile jalo, thato ya Ramarumo e tla bo e sa tshegetswa.
Boipelo: (Ka lenyatso) Wena Moratwe o itirile mmamorutinyana. Nna ke a inwela. Bojalwa bo lebatsa mathata a lefatshe, le gona bo a lapolosa.
ntlhake: (Ka letshogo) Hai wena... o se ka wa bulela gaufi le nna.
kgoMotso: (Ka mowa o o botlhoko) Hae! mma nte ke nne fa fatshe ke di go thathololele tlhe.
Boipelo: (O bua a le nosi) Ka re ruri ke tla nna mmadipoponono. Ke tla ja ke namile. Mongwe le mongwe o tla bua a sa fetse ka ga Boipelo. Ke ne ke sa itse fa Ramarumo a na le madi a le mantsi jaana! Ga a na batsadi kgotsa dikgaitsadi tse di ka tsosang kgang ka boswa jwa gagwe. Ija! go bosigo. Motho ke yo, le ena o lala a sasanka masigo. Nte ke ye go robala.
tau: Sajene wa mapodisi
e. Lemorago Ditiragalo tsa terama di diragalela mo lemoragong le le agilweng ke moterama. O le aga gore le tsamaelane le ditiragalo. Lemorago la ditiragalo le arolwa ka dikarolo tse di latelang: Tikologo (motse, dithaba, dinoka jj.)
seako: (O galefile) Phika, wena le Raditerekere, ke lekgotlanyana la eng mo tshimong ya me?
Dikgato tsa poloto ya terama:
tshepo: (Ka go seba, o sebela Nakedi) Ga ke mo dumele...
ntlhake: (O tshega go feta) Banna! Thokwana o sa ntse a le diphatsa, ke ne ke sa ntse ke re ke itlhoboge ke ge a setse a betsa ka tlhako. O go baakantse buti, o tla go ntsha makgakga. Ntshose gape, motsing o o tlang, o tla go phatlola tlhogo e...
kgoMotso: Le nna ke a tle ke gopole mafoko a gagwe fa botshelo bo fetoga jaana mma...
3.2 Bo tla sa jang? ka C Modise 27
• Nnuku ke mogapatiro
tshepo: Ke a gobala rremogolo...
ntlhake: (O a mo fala) Bolaya letlametlo lele ke le batla le sule...
sankatane: Mma fa ke bona matlo a mantsi jaana go dula eng mo go one?
MoRwesi: (O a seba) Ke rile o buele kwa tlase e tla go utlwa!
seako: (Ka bogale) Ke molemi wa mmopo, e bile ke ya go nna ke nna molemi wa mmopo. A me a kalo morena wa me.
Boipelo: Motswedi moratiwa, go tla siama. Ka re ka moso ka nako e, re tla bo re feditse tironyana e ya rona. Ka re bathonyana ba Themba ba tla nkitse. Ramarumo ga a itse sepe ka tiro ya madi.
kgoMotso: Hae! Ga ke itse gore ke a bo ke tsile go mo pota ka kae ruri.
seako: (O supa khutsafalo) Ga se seo fela se se nkutlwisang botlhoko.
nakedi: O gaufi... simolola...
lepodisi: Konsetabole ya kgaolo
7. Kotsi ya sejanaga.
RaditeRekeRe: Heela mosimanyana ke wena.
3.6.3. Mathule (2)
Bosalala: Fela go a itshupa gore ga a bolaiwa ke nna.
MMaseako: (Ka kgakgamalo) O se ke wa rialo. Ao e ne e se maikemisetso a Mmalabadi.
Madi a inšorense le a lekgetho la dikoloi e tla nna a gago. Koloi ya llori e abetswe sekolo sa difofu. Dikoloi tse dingwe ke tsa gago. Mme Ramarumo o ratile gore o newe tsotlhe tse fa o ka mo tlotla...wa nna o sa nyalwa go fitlha o ya badimong. Go sa nneng jalo, dithoto tsotlhe di tla abelwa mekgatlho ya bana ba ba se nang batsadi. Gape fa go ka bonagala gore Ramarumo o bolailwe, go tshwanetse ga nna le dipatlisiso pele o bona madi ao.
tshepo: Ke yole o dutse ka fa tlase ga setlhare. A re mo atamele.
seako: Ke mang?
• Phofu o bolailwe ke se a se jeleng-lerato la maiphitlhwaphitlhwane.
seako: (O a omana) Ga ke ise ke bue lefoko leo.
MMalaBadi: O tsamaya o bolelela batho gore nna ke go file tshimo ya me gore o jale koronnyana ya gago?
1.8 Kwala mola o o thaletsweng o, ka mafoko a gago (5)
• E rile e le mo moeng e atlhame,a tsenya letsogo mo leganong la yona.
seako: Ke batla gore lo ntheetse ka ditsebe tse pedi, wena mmaabo le Modise.
MaBinagotsholwa: (Ka go tshoga) Hei, o mang wena o ntshosang jaana? Ka ba ka re o sone selo se se ntseng se bolela se re re tsile go fediwa ke Kgodumodumo.
• Boipelo o bonwa gangwe le gape a tsamaya le Motswedi.
1.6 Kwala "khamaan" ka nepagalo ka puo ya gaeno (2)
Ka 1975 - 1978: O ne a ruta kwa Bethele:- Coligny mme ka 1979 - 1982::- e ne e le morutabana kwa Sekolong se segolwane sa Badirile kwa Carletonville (1981: E ne e le mogokgo wa namaotshwere). Ka 1982 - 1983: e ne e le Motlhatlheledi wa Setswana (Lecturer) kwa Inservice Training Centre-Mamelodi morago Soshanguve. 1983 - 1986: o ne a nna Motlhatlheledi wa Setswana kwa Yunibesithing ya Vista kwa Mamelodi. 1996 - 2005: o ne a nna Motlhatlheledi wa Setswana kwa Yunibesithing ya Pretoria. O ne a rola tiro ka ntlha ya bogodi ka 2005 Motsheganong 31. Gajaana o mo tumelelanong e e kwa thoko ya go dira jaaka motlhatlheledi wa Setswana kwa Yunibesithing ya Pretoria.
Buisa temana e e latelang ka kelotlhoko go ikgakolola ditiragalo mme o arabe dipotso tse di latelang:
RantleRu: Feke, o tloga o ntshia mo lefifing fa o sa tswale melomo e e dibete eo. Kana fa o ka bo o sa senngwa ke botagwa e ka bo e le wena o nthusang ka dikakanyo.
Mokgadi: Mmaagwe Boipelo, o dingwaga di le 60
Kgotlhang/bothata/selwelwa/ ngangisano: Ntwa ya badiragatsi mo terameng.
seako: (O galefile) Go reng o tsere Raditerekere a ne a re lemela rotlhe? Go reng o dira gore re jale korong, o ntse o bona re rata mmopo?
Boipelo: (O tshwenyegile) Ga ke bone mosola ope rra. Nna ke moša, nako ya go lela e fetile.
Motswedi: Ke nnete Boipelo moratiwa. Moletlo o ke o mogolo. Ka re ke dilo tsa Boipelo wa Motswedi wa ditodi. (Ba a tshega)
nakedi: (Ka go hemela) Rra wee, ka pele, rremogolo o a lwala.
Motswedi: Nnyaya, tlaa ka tsona.
MMakgoMotso: Ga ke re ngwana o go tlhalosetsa se se mmayang fa...
O na le kgatlhego e kgolo mo dikwalong , bogolo jang poko le porouse. Fa e le fonetiki yone o e tlhaloganya botoka. O dirile le Lefapha la Thuto jaaka Motlhatlhobi wa Setswana Puo ya Gae mo kereiting ya 12 ka 1987 - 1993, a nna Motlhatlhobi wa pampiri ya Setswana mo Botong e e Ikemetseng ya Ditlhatlhobo (IEB), Motlhatlhobintle wa Dikwalo tsa Setswana kwa diyunibesithing tse di latelang: UNISA; PUCHO le UNIN. O nnile Molekanyetsi wa boditšhabatšhaba wa Setswana Kereiti ya 12 kwa Mpumalanga le kwa dikholetšheng tsa Promat go tloga ka 1994 go fitlha jaanong.O ne a tsenela dithuto tsa boranoledi tse di neng di rulagantswe ke ba mokgatlho wa PanSALB ka 2005. O ne a tlhotlha diphoso le go baakanya dikwalwa tsa baithuti ba Setswana tsa MA (MA Dissertation) Ke tokololo ya Boto ya Bosetšhaba ya puo ya Setswana e bile ke mongwe wa ba ba neng ba rulaganyetsa Melawana ya lekwalo la mareo le mopeleto. Ke tokololo ya lekgotla le le tokafatsang kwalo ya Setswana Terminology No. 4. O nnile le seabe mo kwalong ya Bukafoko ya,Basic English, Tswana Across the Curriculum ka Dr KB Hartshorne.
seleBaleng: (O ntse a lela) Ke latlhegetseng tota nna khutsana ka ngwana wa lesea tota... ?
kedisaletse: (Ka selelo) Kgosi di tla di lelekisitswe ke phologolo e e ditsebetsebe tse ditona e e maswe! (Letshogo) Bona! Bona kgosi jaaka e metsa pitse yotlhe e ntse e tshela!
4.1 Dipotso tsa tlhamo..................... 119
MMalaBadi: (O bua a le kwa ntle) Ke nna! Mmalabadi.
Modise: Mosimane
seleBaleng: (O swa ka ditshego) (Lebati le a bulega le bo le tswalega)
tshepo: Ke batlile ke tshaba ke re o sepoko ...
Boipelo: Ke go utlwile. Buisa tshupaboswa e ntšhwa ke utlwe.
RantleRu: Ka re a o mo tlogetse mo ntlong?

Bosalala: Borra, mme yo ke mosadi wa me. Ga a amane le se se diragetseng fa.
Boipelo: O itira yo o sa tlhaloganyeng. Motho mang le mang o tlhoka lorato. Monna yo o kgonang go naya mosadi lorato, o gapa pelo ya mosadi yoo. Wena Motswedi, o ntiretse go gaisa Ramarumo, monna wa me wa dikgomo. Ramarumo ga se monna wa sepe. Go botoka fa a se teng gaufi le rona.
MoRwesi: Ao! Dilo di a latelela ruri! Go ka tsoga modumo o mokanakana wa phefo? Kgotsa ke eng? Pula le yone e a na. Ke tla lala ke robetse kae fa metsi a ka tlala ka khuti? Le gona ke tla robala kae sepoko se le gone? (Go a didimala, morago go utlwala molodi wa dinonyane, diphologolo le batho ba ba buang ba ba itumetseng) (Ka go makala) Ke utlwa eng? Fa e kete ke modumo wa dikgomo le batho jaana? A ke a lora? A gone mme nka lora motshegare o mokana? Nnyaya ga ke lore. Ke batho, ke bale! Mme ba tlhaga kae? (O itumetse) Sankatane! Sankatane o tswa kae? Ke ntse ke re ke bone Kgodumodumo e go bolaya?
killeR: (O tlhaeletsa lentswe ka bogale) Heelang lona. Tswang lotlhe ka mo lesakeng. Ga ke batle go bua gabedi.
Modise: (Ka go boifa) Ntate, o a re bitsa.
(Mmalabadi o goroga kwa go Phika ka pitse)
RantleRu: A tswa kae ka o a utlwa gore ra re re fitlhetse mabati a lotleletswe ka fa gare?
tshepo: O nthobile letsogo rremogolo...
seako: (O gatelela lentswe) Fela nna, ke ya go nna ke nna Seako. A ka se mphetole. (Ba a tswa)
3.6.4. Moratwe (2)
tshepo: Ao, rremogolo?
Bosalala: Nnyaya, kana ke gore o nnetse go nkgakgautha.
phika: (Ka go makala) Tlhang o tlhaga o sianisitse pitse botlhoko jaana Mmalabadi? Bona, e bile o tswa madi mo molomong ka mokgwa o o ntseng o itomile molomo wa kwa tlase ka teng.
(Kwa kgotleng banna ba ntse ba ngunanguna)
MoRwesi: Nnyaya ngwanaka! Kgodumodumo ke phologolo e tona go gaisa diphologolo tsotlhe mo lefatsheng. E a boitshega. E na le leleme le letelele, e go metsa fela e ntse e le kgakala le wena.
MaBinagotsholwa: (Ka bosilo) Mphe lerumo leo kwano ke ye go bolaya selo se!
kgoMotso: Tsotlhe tseo mma, ke ne ke di tsaya jaaka metlotlo e e se nang bokao bope.
RantleRu: Hm! Go a nthatafalela. Fa nka be ke sa go thusa go roba lebati nka be ke re o mmolai. Nka be ke dumela mo dipokong ke ne ke tla re setopo se ke sepoko se, kgotsa ke sa motho yo o bolailweng ke sepoko. Jaanong, mme gone ke batla gore fa ke bitsa mapodisi a mangwe, ke bo ke itse gore o amega go le kana kang. O tlile go tshwannwa ke go nthusa. Fa go ka pala, ba tlile go tswala ntlo eno, wena ba go tswalela mo kgolegong go fitlha re tshwara mmelaelwa yo o botoka. Tlhola gore a ditshipi tsa mafesetere ga di na fa motho a ka sutlhang teng. (Bosalala o dira jalo a ntse a sisa pelo. Rantleru o dira modumo ka kwa dikamoreng tse dingwe. Mabati le difenitšhara di a suta, di a thulana)
Modise: E seng jalo mama. Nna ga ke batle go tsamaya.
seleBaleng: (O wetsa setshego) Ijo! Re a sôkôla tlhe...
feke: Kana seo ga se bothata. Ke malepa a a ipatlelang tlhaloganyo fela. (O a botla) Tlhaloganyo e tshesane fela le gone. (Ba mo felelwa ke pelo) Ka re go batlega tlhaloganyonyana, e tshesane. A le phuruphuditse gotlhe mo ntlong?
nakedi: (Ka go kgalemela) Rre o tla go fafadia mokwatla o ka moretlwa ga a rate re dira metlae ka monnamogolo.
2.1. KHUTSEPE
Dipotso tsa diterama tsa radio Baithuti ba ithute go buisa dipotso ka botlalo, ba etse tlhoko:
ntlhake: A fa nka le tseela naane le ka se tlhole le ntshosa...
seleBaleng: E le gore o busitswe ke eng kwa a neng a ile teng?
Ditiragalo tse dingwe.
kgoMotso: (O a sunasunetsa) Ke raya gore botshelo jwa me mma, bo nna bo ntse bo nonwa ke keledi ya kutlobotlhoko letsatsi lengwe le lengwe.
tau: Ao! Ausi Moratwe, o lerwe ke eng fano?
Motswedi: Se tshwenyege, o na le nna, nna Motswedi morwa Phalane. Motswedi wa menate le botshelo jwa namatshego.
d. Mosimane wa sankatane = Badimo
Bosalala: Morwaarra tlhe ke a kopa. Le se ka la ba la ntshwara le ise le tlhomamise gore phetlhi e tsene kae. Le se ka la bo la itsapa go sedisisa motlhala wa mmolai.
2.1 Go lwelwa masimo
lepodisi: Heela... ka re Phofu o pitikologile ka koloi kwa "man"...!
Boipelo: (Ka go bitsa) Motswedi! Ba tsamaile.
Bosalala: Mosadi o raya ofe? Ga ke re o a itse gore Nnuku o ngadile o tsamaile!
1.3 Ke gore mmui ga a bone Nnuku ka sepe o a mo nyatsa
(Morago ga kgetsi e sena go atlholwa re kopana gape le Boipelo mo kgolegelong)
Bosalala: Nnyaya. Fa o belaela re ka ya go le leka. (Ba ya kwa go lona. Ba a le kgotlhokgotsa) Mabati ano ka bobedi a ne a lotletswe ka fa gare. O paki ya me.
phofu: O ka ba wa botsa gape... (O konyakonya mo lebating)
lepodisi: (O a mo garumela) Ka re tlisa dinotlolo tseo!
ntlhake: Ke fodile, a re yeng go gama basimane. Le latlheng go tlhola le tshameka ka nna eh... Bokhutlo
feke: Bolao jo bo fa pele ga lona jo jona? (Ba a didimala) Bo okomeleng.
Mokgadi: Se bue jalo Ranko. Motho yole ke ngwana, o batla tlhokomelo ya rona thata. Re se dire jalo. A Beibele ga e re se duele bosula ka bosula? Ruri Modimo a ka re otlhaya fa re ka leofa go le kalo.
kediBone: (Ka go hemela le ka letshogo) Rre... rremogolo Mabinagotsholwa...
1.1 Ke mang yo o folosiwang? (2)
Boipelo: (Ka makgakga) Nna ke tshelela mo sešweng mma. Go apara bontsho le go itima botshelo, ke dilo tsa bagolo tseo.
ntlhake: O bua nnete... 'mara' o raya gore ke sa ntse ke tla gola go feta fa? Ke a belaela...
Mokgadi: (Ka go hutsafala) Ngwanaka o tla itshola. Ruri o dira boleo ba batho ba sa tlhabologa. Beibele ya re tlotla batsadi gore malatsi a gago a oketsege. Fa o sa re tlotle, o ka se nne le masego. Ruri ngwanaka fa o re fularela o nagana eng?
Boipelo: (Ka go amogela) Go siame fa o bua jalo. Ke batla fa go nna jalo. O itse sentle fa ke go rata. Ke go rata ka pelo ya me yotlhe gonne o itse fa ke le mosadi. O gaisa sematla se go tweng ke Ramarumo. Ena o tshwantshanya mosadi le bodiba.
• Mareo a a botsang jaaka: Bolela, tlhalosa, sekaseka, tshwaela, thadisa, neela le ranola. (Morutabana o tlhoka go suga baithuti ka botlalo mo tirisong ya mareo a, gore ba se tlalelwe fa ba a bona kwa tlhatlhobong ya makgaolakgang.)
sankatane: (Ka lenyatso) Le siame mma ke batla lone leleme leo ke tle ke le kgaole sentle!
(Dintlha dingwe le dingwe di le sometlhano go tswa mo go tse di latelang tse)
seako: (Ka go tenega) Go riana, le wena o setse o tlhatlhamolotse o tsamaya?
seako: Gape le nna ke tsoga ke dira tumelano nae ya gore a ntemele tshimo.
Ba tla nkitse Ka E.S. Lekalakala
ntlhake: E huhumele monna Tshepo... huhumela...
1.14. O ne a bipiwa molomo gore a se rothise mmutla madi.
kedisaletse: Tsaya lerumo wena rremogolo Mabinagotsholwa, bontsha selo se sa kgosi gore wena ga o boboi. (Go utlwala selelo sa monnamogolo fa Kgodumodumo a mo ja a mo feleletsa)
• Ga a itirele molemo fa a tswa mo ntlong ya gagwe.
tshepo: Maitshwarelo rremogolo...
Modise: Ntate.
3.3. Boipelo le mogatse ba ne ba nna kwa kae? (2)
Bosalala: Feke! O a itse letagwa le le tla lala le ntenne le. Feke! O batlang fa? Tsamaya o tlile go re tlhakatlhakanyetsa.
MaBinagotsholwa: (Ka letshogo) Ke modumo wa eng o mokanakana o, a mme ke nna mmonadilo? E rile maloba fa ke boa kwa sekereng ka fitlhela mosadi wa me le morwadiake Seipati ba bolailwe go twe ke bone ba ba bolaileng Senanapo morwadia kgosi. Gompieno jaana setlogolwana sa me Setlhabi o bolailwe ke Ramathata. (O simolola go lela) A ke gore ga ke a tshwanela go tswa mo motseng ono ruri? (Go tlhaga Kedibone le Kedisaletse ba siana)
lepodisi: (Go konyakonya motho mo lebating) Koko...!
lepodisi: Hm... ! go thata.
MMalaBadi: (Ka boikgantsho) Seako o botlhale, e bile o rata dilo tsa tlhamalalo.
Modise: Ke... ke...
MMakgoMotso: Bathong!
MoRwesi: (O utlwa Sankatane a lela. O tlhaga a sianela Sankatane) Sankatane! Sankatane o lelela eng? A Kgodumodumo e go tshwere? Ijoo... ngwanake o kae? Sankatane! Naare mosimane yo o ile kae? Fa ke mo reetse ka re a se ke a sala a tsamaya jaana o ile kae... ! (Kgodumodumo e utlwa selelo sa ga Morwesi, e simolola go bokolela) Ijoo... utlwa fela jaaka Kgodumodumo e gaketse! Sankatane!
phika: O a utlwa! O a utlwa! Ke tse ke di ganang tse!
seako: MmaModise.
Monna: Ba ba fudugang ba, ba laetswe ke Killer go dira jalo. O rile ga a sa rata go ba bona fa morago ga ura ya bongwe.
• Kgosi e ne ya ikuela go basadi gore ba thuse ka le bona ba e tshwarang ka fa bogaleng.
feke: Ee. A re batleng motlhala wa lerole le dipholetšhe mo go Nnuku. Lebelelang mosese wa gagwe, le mangole le menwana. Ke ena a neng a le ka fa tlase ga bolao jo. (Nnuku le Bosalala ba a lela) O tsene mo ntlong, a fitlhela Mmemme. E rile a sena go mmolaya a palelwa ke go tswa. Go fitlhela a bulelwa ke dikopa tse.
• Boipelo o bolelela Motswedi dikgang tse di mafaratlhatlha.
ntlhake: Kana e bile Nakedi ke mo jele ping ka dinala, ka ba ka mo fala maragonyana a ka setlhong...
seleBaleng: Mosetsana
ntlhake: Ntlhang o ka re e kgolo? Mh... e kgolo...
phofu: O tlhodia le leseanyana la rona le le tla gorogang gautshwane. Ga ke itse gore ka o dule fa o rwele thoto o re o ya kwa gaeno gore o busitswe ke eng? Ga ke itse.
MMakgoMotso: Ke gopola mafoko a ga malomaago fa a ne a go botsa gore bo tla sa jang, o bo o retelelwa ke go mo araba...
tshepo: Rremogolo o nkolopelang ka boloko? Phrr... phrr...
Monna: Nnyaya. Se lele tlhe. Mogatso o botlhale, e bile re na le tumelo ya gore o ile go fenya.
kgoMotso: (O a sunasunetsa) Mma, ke ne ke sa gopola gore nyalo e botlhoko jaana...
MoRatwe: (Ka mafega) Nnyaya basadi, nna ga ke wa leloko leo.
(Go utlwala jaaka a mo tshelela)
• A e tshwara ka mogatla a o goga, a e tlhanola.
kgoMotso: Dikgang le dikgobo ke nna fela.
thipe: (O a tlhaga) Nakedi, Tshepo, le a bo le dirileng?
(Go maitsiboa, go tlhaga sejanaga mme sa ema. Tau o tswa mo go sone mme o ya go kokota mo lebating)
seleBaleng: (O a gakala) Hee batho! A Kgomotso ke ene a go rometseng kwano? Dinotlolo tse ke di neetswe ke Phofu tse...
tau: Molato ga o teng ausi. A nka go thusa?
Go khuma matlalo: Go tlosa matlalo mo mmeleng.
nakedi: Rremogolo, fopholetsa gore go eng ka mo sephuthelwaneng se...
• Boipelo o dira meletlo e mo go yona go tlang bahumi.
tshepo: (Ka go tenega) Ke ya go bolelela ntate...
1.6 Come on.
ntlhake: Ke bona molomo wa gago o o fa tlase o ntse o binabina. O ka re o tla bua sengwe se se maswe.
(Go phakela, kwa sakeng go a gamiwa, go utlwala dikgomo le dinamane)
(Senyetse se a lela)
RantleRu: O mmiletsang o bona gore o sule? Ke go boleletse gore sengwe se teng mo ntlong.
MoRatwe: (Ka go tenega) Ga se mokgwa wa nnete oo. Nna ga ke o bee sebete. Wena Moswinini o wetsa Boipelo go dira ditiro tse di sa tleng ka tsela. Motho yo ga se kgale a tlhokafaletswe ka tsela. O sa ntse a le mo bontshong. A ga o elelelwe fa o dira boleo?
1.5 Lefoko "Khamaan" le tswa mo puong efe? (2)
kgoMotso: A mme o raya gore ke tla kgona go itshokela masula ao mma le fa go twe ke dilo tse di fitlhelwang mo botshelong tota?
Boipelo: (O bua a tenegile) Puo ya lona ga e monate batsadi ba me. Dilo tse lona lo dumelang mo go tsona nna di a mpalela. Ke tsa motho a goletse mo taolong ya badimo ba ba sa direng ba.
f. Poloto Tatelano ya ditiragalo di na le mabaka a a di tlholang e bidiwa poloto. Poloto ya terama e tsamaya ka dikgato. Poloto e kaya tlhatlhamano ya ditiragalo di na le mabaka a a di tlholang. Ka mantswe a mangwe go lebelelwa gore ditiragalo di phuthologile jang, mme tsa lepololwa jang, go ikaegile ka mabaka a a dumeselesegang, a a letlang gore ditiragalo tse di ka diragala jalo, mme a kgodisa.
5. Memorantamo ...........................125
MoRatwe: Re tsogile sajene. Nna ke raya lona?
tshepo/nakedi: (Ba araba mmogo) Re ka se ka rremogolo... Le e seng, re a go solofetsa.
Motswedi: Bona Boipelo, ke a go rata, mme nka se kgone go go nyala. Fa ke go nyala, o latlhegelwa ke tsotlhe. Re kganelwa go nyalana ke motho yo o ileng badimong. A seo ke nnete?
seako: (O a gakgamala) Terata ya tshimo ya me!
tshepo: (Ka letshogo) Rremogolo, rremogolo, ga go sepe ke a tshameka.
lepodisi: Ke ne ke batla Selebaleng kgaitsadiaka.
tshepo: O ne o le senatla he!
phika: (O galefile) Fa o le mokima jaana, o tsile go tlhalefa leng? Bona ditsebe tsa gago di tshologa mafura.
MMalaBadi: (Ka go gopola) O nagana gore ke sematla. Tshimo ya me e mo ntshe lebotsane, mme nna ke tlhoke dimpa. Phika o tla nkitse sentle gompieno.
Boipelo: Dumela ntata, dumela mma. Lo tsoga jang?
RakgoMotso: Bua o tswa Kgomotso! O rata gore nna ke reye batho ke reng? Eya gae!
MMakgoMotso: (O a tsitsibana) M... m... m... e le gore o imile ngwana yoo le mang?
MoRatwe: Nna ke tla phoka kofi.
• Boipelo o a tshwarwa.
MoRwesi: Ngwanaka! Diruiwa tsa batho di ne di tlhatlhelwa mo masakeng ano. Go ne go le dikgomo le dipodi, mme le tsone di jelwe ke Kgodumodumo.
tshepo: (O tshosa Ntlhake) O se ke wa tsenya mabogo mo dikgwatlheng rremogolo go na le letlametlo ka mo gare...
RakgoMotso: A ko o iketle wena ga ke bue le wena... ao!
seako: Fa e ka bo e se wena ka go tlhakantsha masimo, dikopano tseo di ka bo di se yo.
tau: Rre Mathule, go fitlha gompieno, ga re ise re baane le bopaki. Se re nang le sona ke dipelaelo fela. Ke ne ke ntse ke re ke tla go romela tshwetso ya rona ka kgetse e.
seako: Bo tla sa. Ka gongwe re tla tsoga re utlwa sentlentle gore go diregile eng.

seako: Raditerekere o go kgatlhile ka eng?
MMakgoMotso: (Ka kutlwelobotlhoko) Se rialo tlhe Kgomotso ngwanaka...
3.6.2. Motswedi: Ke leferefere le le ratang go kotula fa le sa jalang gone. O bosula, o setlhogo e bile o megagaru ka a fedisa botshelo jwa motho a sa mo rekegele.
MMegi: Kgodumodumo e ne ya fetsa batho ga mmogo le diruiwa tsa bone tsotlhe mme ga sala mosadi go twe Morwesi. Morwesi o ne a iphitlhile ka mo khuting. O ne a itibola ka ngwana wa mosimane yo a neng a mo taya leina la Sankatane.
MMakgoMotso: (Ka kutlobotlhoko) Hm! ga ke itse gore ke a bo ke tla go gomotsa ka go reng fa rraago e le motho yo o tlhogo e thata jaana ruri.
Boipelo: (O a tswa) Sala sentle rre Mathule. (O tswa ka lebati)
seako: ... Buisane pila, he! Tshwara thobane mo gare ga tlhogo.
(Go phakela)
feke: Jaanong ke a itewa? Ke eng lona lo sa nkarabe fa ke re lo rileng Mmemme?
kgoMotso: Hae... ! Ruri...
2.7 Fa a ka tlhola a mo utlwa a bua ka tshimo ya gagwe.
(Go utlwala phefo e kgolo. Go simolola go na pula. Dikga-dima di ntse di tladimola)
3.2 BO TLA SA JANG? MOSESE, MOSESE, MANGOLE LE MENWANA. Diterama tse pedi tse di batlile di tshwana. Bolela morero wa tsona, o bo o kwale dintlha di le supa tse diterama tse di tsamaelanang ka tsona. = 20
Motswedi: Ga go sa na le molemo le mosola wa gore re nne mmogo.
seako: (O nyemile moko) Ruri tsala ya me e gobetse. A o setse o biditse emelense?
ntlhake: Ba ntshositse ka yone. Ke utlwile moriri wa me o sosobana, ka re gompieno gona ke se bone sepoko... fa ke leba ka fa morago ga lerako le, ke bona melomo e pekenya ditlhase... dipoko mo go feleletseng...
kgoMotso: Ee mma.
• Ke ka tshwarisa monna gore molao o mo latlhise tshotlako e a e dirang.
Ya bobedi: "Bo tla sa jang?" : Motho ga a ke a itse gore o tla diragalelwa ke eng mo letsatsing le le latelang.
• Mathata a gagwe e ne e le gore monna ,Phofu o tsentse mosetsana mo ntlong.
-Ka go buisa ka kelotlhoko bayokerafi ya mokwadi, baithuti ba tla tlhaloganya ditlhangwa tsa gagwe botoka.
lepodisi: Ke tsile go tsaya dinotlolo mma.
• Tsa ga Bosalala tsone di itsiwe ke Feke
seako: Go jalo tsala.
MMakgoMotso: Mmaagwe Kgomotso phofu: Monna yo o se nang boikarabelo
ntlhake: Ke a ba rapelela. Ba itshwarele Thips. Kana e bile ga ke a ngatega...
Modise: Ntate o tla nthekela eng? Gape ke ne ke betsaka dikgomo, e nngwe ya bo ya nthaga.
2. Thaologo: Ditiragalo di a simolola. Di tsoswa ke dikgakololo tsa moemanokeng.
2. Bayokerafi ya ga morulaganyi
tau: (O ya teng) Dumela koko.
seako: Se se nthobang le marapo go feta, ke boramasimo ba bangwe ba ba robedi.
nakedi: Tshepo, o se ka wa tlhola o tshameka ka rremogolo jalo, go kotsi...
Modise: Nnyaya, mama. (O bua ka pelo e e botlhoko) Ga ke re o tseela batho masimo, e bile o setse a batla le ya gaetsho.
seako: (O hemela kwa godimo) Ga ke gane gore madi a a tlhokega, fela e seng matlakala a a tswang mo molomong o o nkgang oo wa gago...
kgoMotso: (Le ene o a seba) Hm! Mo letle a tsene mma...
RaditeRekeRe: O kae morena Phika? (Ga a arabe) Tlhang o ka re o tlhoka lethabo?
1.10. Nnuku o ntse a mo kgoreletsa go kopana ka tokologo le Mmemme.
• O sebete tota. O tsena mo ntlong e na le mosadi, e bile o a laola, o tsaya dinotlele tsa ntlo.
kgoMotso: Hm! Ke tshaba botshelo ruri.
Boipelo: (Ka lenyatso) Batsadi ba ba tlholelang bana ba bona, o ba bitsa batsadi? Nnyaya, ga ba nthate.
Monna: (O a tshega) Nna ke ne ke ntse ke itse gore o ile go ba fenya. Gape Seako ke matlholaadibona.
Sk. Bogagapa bo bolaya mong wa bona. Re bona Phika le Killer ba swa ka ntlha ya bogagapa le lenyatso la bona.
Mogapatiro/molwantshiwa: Modiragatsimogolo yo o ngongoregang
tsamaisiwa ke eng masigo jaana monna?
feke: Mme... (O a botla. O itewa ke kgodisa)
nakedi: E seng ka setlhong rremogolo ke a go rapela... ijo...
MMakgoMotso: A Phofu o go kobile ngwanaka?
(Go maitsiboa kwa motseng go tlhaga, sejanaga, se a ema)
tau: Tsena... ! Ao! Rre Mathule, ke wena mothaka yo?
Ranko: Mokgadi mogatsaka, Boipelo o tshwenngwa ke madi. Ditsala tsa gagwe tse di mo farafereng tse le tsona ga se batho ba sepe.
• Phofu o na le nyatsi
Mathule: Ee. Ke e. (Go utlwala matlhare)
kgoMotso: Ga se sebaka thata ke tsile, ke...
kgaogane mma?
kgoMotso: Mma tlhe, o leke go mo tlhalosetsa sentle tlhe.
ntlhake: Le latlhele mo kgetsaneng eo re tlhatlogeleng kwa thoko ga thaba kwa...
phika: (O gakgametse) O sa re ngwaga. Tlhang rona boPhika le balemi ba bangwe ga re a tlhola re re ka mmamoso. Kana tšhelete e a tlhokega mo matshelong a rona.
Boipelo: (Ka go makala) Ke mang yo o tlang a kgweeditse ka tshoganyetso jaana? Nta ke tlhole ka letlhabaphefo. (Ka go tshoga) Lepodisi! Le batla eng fa?
Modise: Le nna ga nkitla ke go swabisa rra.
Bosalala: (O a lela) Ijoo, Mmemme! Mmemmewee!
• Rraagwe ene o tlhapile diatla.
RantleRu: A tsene kae?
1.3 O akanya gore goreng RraKgomotso a tsibogetse tiragalo e jalo? (3)
(Sankatane o lootsa lerumo la gagwe. Morwesi o robetse)
nakedi/tshepo: (Ba tloga ba siana) Re tla siana rremogolo, o re lete...
ntlhake: (Ka go tenega) Ga ke le tseele naane, le ntenne maabane. Fa ke leba lefifi le o ka re go tla tlhagelela sepoko. E bile nka bo ke sa le fa kgaka gore lo e bese...
3.8 O ne a na le pelaelo ya gore mogatse o tla mo isa ga maotwana hunyela. A ka tswe a ne a itse fa go le ntšwa nngwe e e mo nwelang mae.
Ranko: Ee...tlaya kwano...(O a tsena) Nna fatshe mogatsaka.
phika: (O tenegile) Ka mafoko a mangwe, o rata go nthaya o re ke leferefere?
MMakgoMotso: O sale a tswa fa a re o ya mabentleleng.


Modise: Ke ntate Phika.
tshepo: Itekanye rremogolo...
ntlhake: Fa re simolola go rua fa le rraalonamogolo, rraalona e sa ntse e le mosimanyana jaaka lona jaana, sekgwa se se ne se tletse ka ditau.
Terama ya radio ke nngwe ya makala a diterama a a leng teng e leng ya kgaolonngwe, ya serala, ya thelebišene le ya mmuaesi, mme diponagalo tsa yona di batla di tshwana le tsa makala a mangwe.
5.2Dikarabo tse dikhutshwane ..............129
3.6.3 Mathule: Ke moemedi wa nnete .O a ikanyega e bile
kgoMotso: (O ntse a lela) Ruri mma, ke bua jaana mosetsana yoo a le mo mmeleng.
feke: Borra, ke lona ba e seng matagwa, mmolai wa lona o dule fa go tseneng nna Feke teng.
Lemorago: Maitshetlego/tikologo le nako ya ditiragalo.
3.10 Go mo kgalema.
MoRwesi: (Ka letshogo) Sankatane! A o ntse o le mo khuting? (Tidimalo) Fa go didimetse jaana mosimane yo o a bo a ile kae fa Kgodumodumo e gaketse jaana. Sankatane! Ijoo... ngwanake ke yole o lata Kgodumo-dumo! (Ka go bitsa) Hee bowa koo! Sankatane bowa koo e tla go bolaya! (O a lela)
phofu: O raya ka...
RakgoMotso: (O a galefa) Kgomotso; ke go botsa jaana ke go bona gore o fano... ga ke ise nke ke go botse gore o fa kae... ke go boditse gore o tsile leng.
Boipelo: (Ka go tshega) Tlogela go ipoka ka o no o hunyeditse mogatla e kete o ntšwa. Ke gona o phuthologang jaanong. (Ba tshega mmogo) (Go maitsiboa kwa motseng)
Bosalala: Le lona le berebetswe ka fa gare.
kgoMotso: (O a sunasunetsa)
Ranko: Ngwana yole o ntsholotse jaaka metsi a fetsa go tlhatswa dijana tsa moletlo wa lenyalo. Nna ke sa tswa ke ya ka fa ga Ngwako. (O a tswa)
phofu: (Le ene o a tshega) O rata re ka tloga leng selonyana se sentle?
kedisaletse: (Ka bosilo) Ga re mo reetse sepe, ga re tlhole re mmatla. Rona mono Phokeng re na le kgosi e le nngwe fela. Ke mosimane wa Sankatane.
seako: (O gakgametse) ... Tlhakantsha masimo!
nakedi: Monna, ntlhang mme go a tshikinyega mo kgetsaneng e?
MoRwesi: (Ka selelo se segolo) Ijoo... Kgodumodumo e meditse ngwanake! Ke tla dira eng? E seng le nna ke ye kwa go yone e mpe e mpolaye ga mmogo le ngwanake? Nte ke siane ka bonako e sa ntse e galefile jaana gore e mpe e mpolaye mmogo le ngwanake. (O sianela kwa go Kgodumodumo)
RakgoMotso: (O galefile) Hei mosetsana! O a re... o a re go a reng?
• O bolelela Tau, radiinšorense.
Boipelo: (Ka boikgantsho) Go siame tsamaya.
phofu: Seo ga se bothata tlhe selonyana se sentle. Kana o lebetse gore madi a bula dikgoro tsotlhe?
RantleRu: Ee, ramatlhale.
tshepo: (O letsa molodi) Hokai... ho, ho... (Tshepo o a e gama, morago ga sebaka e raga kgamelo, Ntlhake o a tshega)
MMegi: Lentswe le, le ne le goa ka mokgwa o bosigo botlhe.
RakgoMotso: Ao! O tla leng Kgomotso?
Motswedi: Batho ba tla re leba ka matlho a mahibidu. Go botoka o rekise ntlo e, re tla ya go nna kwa Mabopane kgotsa kwa Tlhabane. Re ka nna ra ya go nna kwa Mafikeng. Fa re le koo, ga go ope yo o ka re tshwenyang.
(Go maitiso, go utlwala medumo ya maitseboa. Mongwe o a konyakonya)
Boipelo: (Ka go gomotsa) Nnyaya, Motswedi mokapelo, re ka se palelwe. Leano la rona ke le le popota thata. Ga ke tshepe go na le motho yo o tla belaelang fa Ramarumo a sena go tlhokafala. Ke setse ke go kaetse gore Ramarumo o kgweetsa e kete o tebetswe ke loso. Le gona o a nwa. O itse sentle gore o nwa bojalwa boemong jwa mogodungwana.
Potso 2.
RakgoMotso: Bona fa Mmakgomotso, ga ke na mafoko ape le wena. A re mmogo?
feke: Ke tswa kwa etsho. Ao, o Rantleru? Dumela rre lepodisi. Go rileng fa go riana. A lo ne lo dikile Mmemme mantšwa ke lona?
2.5 O botlhale. O rata dilo tsa tlhamalalo.
1.8 O ne a itlhaganetse go ya kae fa a tla tlhokafala? (3)
DITHUTEGO
ntlhake: (Ka letshogo) Ijoo ke tlhasetswe ke... ke..... Thusang ke... ke a ngatega. (Basimane ba tshega monate)
Mathule: Go fela jalo. Le gale dintlha tsa yona ga di farologane kgakala le tsa pele.
tshepo: Rremogolo... Rremogolo...
MMaseako: Ke go reeditse rraabo.
3.4 Ka bohumi/madi a a tla bong a tshela ka ona le go pepentsha botshelo jwa motho a humile le dinala.
lentswe: Lona batho ba Phokeng, ga mmogo le kgosi ya lona lo galefisitse badimo ka go sa ba lebogele mabele a mantsi a lo a robileng. Badimo ba tlile go roma Kgodumodumo go tla go le feleletsa ga mmogo le diruiwa tsa lona.
Bosalala: Ke tlile go raya batho ke reng wee!
phika: Owaii! O ntlhomola pelo. Moeteledipelenyana yole wa lona Seako, o tsile go le wetsa ka lengope.
(Go maitsiboa kwa motseng)
3.6 Moipolai yo o sa lelelweng ka EK Lebethe 95
Mathule: (Ka kutlobotlhoko) Boipelo kgaitsadiaka, ke maswabi fa o tlhokafaletswe ke monna. Amogela matshediso a ga Mathule.
Moswinini: Tsala, nta le nna ke tsamae. Letsatsi le setse le wela. Ke tlaa tla ke tlhola le wena ka moso. Sala o ikakanya ka moletlo.
feke: Motho wa lona fa a tloga o tlhapelelwa mo botagweng jwa me. Ke mang a rileng nka se ka ka thusa? Kgotsa ke ka lona le tsere ura yotlhe le dikologa setopo le sa tswe tema?
seako: (O hutsafetse) Ke bua eng le bona mmaago Modise? Kana ga ba sa rata go buisana le nna. Ba tlhatlhamolotse matlo, ba iketse.
2.5 Bolela dintlha di le pedi (2) tsa semelo sa ga Seako jaaka a buiwa ke Mmalabadi. (4)
nakedi: (O fetola kgaka) Rremogolo, o re solofeditse gore o tlile go re tseela naane maitseboeng ano...
ntlhake: (Ka letshogo) O a aka, ga o sepoko o motho... (Basimane ba simolola go tshega) ... Bosegataborukgwanyana ke lona... Tshepo, Nakedi... le ne le tla reng fa nka bo ke ngategile?
(Go bosigo, monnamogolo Ntlhake o tlhaga a gogagoga maoto mme le gape o tsamaya a opelela kwa tlase. Basimane ba babedi Tshepo le Nakedi ba iphitlhile fa morago ga setlhare ka maikaelelo a go tshosa Khutsepe)
Bosalala: Ke... ke... o ne a nketetse.
Batho: (Ba a goa) Mosimane wa Sankatane o re thusitse! Ke ene kgosi ya rona. A re mo direng kgosi! Sankatane! Gola phoka!
a. Morero/thitokgang Morero/thitokgang ke modi wa kgang ya terama. Ke ona kgotlhang ya terama e melang mo go yona.
phofu: Fa o le montle o ka tsena!
kgoMotso: (O ntse a rata go lela) Di bue ka fa o kgonang ka teng Phofu...
Motswedi: (Ka go makala) O a re o fetotse tshupaboswa ya kabo ya boswa?
MMakgoMotso: O a bo o weletseng mo 'tlhareng sa mokgalo ruri! A jaanong o go kobile Kgomotso ngwanaka?
• Phofu le Kgomotso ke banyalani
Mathule: Ke ne ke batla go itse gore lo tla go le go kae ka kgetse ya Ramarumo. Re tshwanetse ra duela fa e le gore bomenemene ga bo teng mo losong lwa gagwe.
nakedi: Tshepo a re o a mo tshosa rremogolo...
Mathule: Le nna ke na le pelaelo. Morago ga loso, ke fa segataborukgwana se go tweng Motswedi se simolola go tshamekela kwa ga Ramarumo. Gompieno jaana ke naletsana. O apara diaparo tsa go tura, mme ga a dire.
RantleRu: (O mo swaya ka tlelapa) Heei, ga ke tshameke golo fa! Ka re o butsoga kae? O ntse o iphitlhile mo ntlong? Nkarabe, o tlogele go tlatsa matlho le naga.

lepodisi: Ene Phofu yo o go imeditseng dinotlolo yoo.
Monna, fologa o tsamae. Ke se tlhole ke go bona. (O thubaganya lebati la koloi, o a e dumisa, o a tsamaya. O bua a le esi). Nnuku, Nnuku! Nnuku e ne e le sssoomamang! Rona re itse boMmemme. Ga ke bolo go fepa motho ka bojalwa ke mo reka gore a fitlhe diphiri tsa me. O ile Nnuku. Ke nna le Mmemme fela. (O emisa koloi) Ooyi, naare o setse a timile lebone le ena Mmemme bathong? O robetse ngwanyana wa me yo ke sa bolong go mo lomelediwa ke Nnuku. O emetse gore Salaboy a feta a re ko-ko-ko! gararo mo lebating, a be a bula.(O kokota gararo mo lebating a be a leta sebakanyana. A be a ipoeletsa gape. O buela kwa tlase ka go fela pelo) Khamaan! Bula ka pele ke ise ke bonwe ke matlho a a fa a a ratang dilo a! Naare
tshepo: Thupa ga e bolaye monna...
1. Tshimologo/Thaego: Mogapatiro o bega bothata ba gagwe. O itela mo go moemanokeng wa gagwe.
phofu: Re tla lesa fela e a leng mo go yone e.
thipe: (Ka go rapela) A e ne modiga Mokwena. Nna ke ne ke dira se e leng tshwanelo ya me, gore fa o fitlha mo dingwageng tse ke go fe phenšene. O ye go ja mofufutso wa phatla ya gago kwa gae. Ke ne ke ithaya ke re ke go direla molemo.
kgosi: (Ka kgakgamalo) E ka ba ruri se se diragalang mo motseng wa me ke eng?
ntlhake: Molemo o o ka ntirelang ona o mongwe fela. Ke go re fa ke swa, mmele wa me o jewe ke diboko tsa moraka o. Ga ke ye gope.
1.1 Feke
D.M.G. Sekeleko ......................... x
seleBaleng: (O a tshegatshega) Hae! Re tla tloga nako mang go ya hoteleng daddy?
Ditlhogo tsa diterama tse ka go farologana di tsamaisana sentle le ditiragalo tsa tsona, e bile tse dingwe di senola melaetsa ya bakwadi.
MMakgoMotso: O ne a go kaela fa malatsi a mangwe a tlhaba ka bonolo le bolelo jo bo itekanetseng.
sankatane: (Ka selelo) Mma!
2.2 O lenyatso. O bua dilo tsa batho ka go di nyenyefatsa.
seleBaleng: (Ka bonako le letshogo) Phofu ofe!
Tomagano: Thulaganyetso ya sengwe, mabapi le gore se tla dirwa jang.
4. Dipotso go tswa Diterameng tsa Radio . . . . . . . . . 119
kgoMotso: (Ka kakanyo e e tebileng) Hh... ! Ke a bo ke ya go latsa kae tlhogo fa bosigo bo setse bo tsena jaana tota? Ke raya fa diphaposi tsotlhe di lotletswe jaana? Le tlala e nkabolotse. E kete go sejanaga se se emang fa ntle fa... ka re ke tshaba le go okomela ruri, gongwe ke bone.
tau: Tlaa re tsene ka fa kantorong ya me. O tla tshwanelwa ke go mpolelela tsotlhe tse o di itseng ka ga kgetse e, o se ka wa fitlha sepe.
seako: Le bona ba file Phika ditshimo tsa bona.
Motswedi: (O sa ntse a tshwenyegile) Le fa go le jalo, re tshwanetse go itota. Ga go ope yo o tshwanetseng go itse ka se re se dirileng. Fa magogwe a ka belaela lomepe, o itse re tla wela ka lemena le re le ikepetseng.
• Selekanyo sa karabo.
Batho: Didimalang lo reetse mmakgosi ya rona, mmaagwe Sankatane o a bua Bafokeng. Bua mohumagadi!
feke: Ga ke ye gope. Ke lemogile gore le nnetse go ija dinala, le palelwa ke go akanya. Fa le ka bo le ipoditse dipotso tsa botlhokwa, le ka bo le feditse.
tau: (O a kokota) A go na le motho gona fa?
-Fa ba buisitse, ba tlhalogantse ke gona ba ka tsenang mo tshekatshekong ba dirisa ditheo tsa tshekatsheko ya terama, bogolosegolo ya radio, e e kwaletsweng go reediwa mme e phophoma medumotlaleletso mo dikaelong tsa bakwadi.
tshepo: Bula Nakedi rremogolo a bone...
thipe: (O tlhaga a taboga) Rremogolo Ntlhake, o fa kae?
Lokwalotshelo/bayokerafi: Hisetori ya botshelo jwa motho go tswa tsalong go ya losong, le fa a sa ntse a tshela.
tau: Ke a go utlwa.
3. Diteng tsa setlhangwa - Molatswana wa gaetsho . . xiii
3.2 Ba ka belaela gore go rerwa sengwe se se bosula.
ntlhake: Kgang ya gago ya maabane...
lepodisi: O tshwanetse go busa dinotlolo tseo mogatsa Phofu a ye go dira dithulaganyo tsa phitlho ya ga Phofu.
Modise: (Ka boitumelo) Nna ke ya go dira jaaka ntate a ntaela.
Batho: Didimala wena, o ntse o re Bafokeng!
seako: (Ka khutsafalo) Mo go nna e ka re ke ditoro. Ke ile go tsaya lobaka lwa ngwaga ke inagana.
MMaseako: O sa ile kwa lesakeng. Gona o tshositswe ke eng? Nkitsise gore o mmatlelang.
ntlhake: (O bua o ka re o tenegile) Ee ke nna, o ne o reng?
phofu: A ko o lotlele ditswalo tsa diphaposi tsa ntlo tsotlhe re tle re intshe ratu.
lepodisi: Oo! Itshoke tlhe kgaitsadiaka...
kgoMotso: Ke gone ke...
3. Bagologolo ba ne ba dumela gore lebitla la mosadi le kwa bogadi./Ke matlhabisaditlhong gore motho a boe kwa bogadi.
kgoMotso: Tsena! (Lebati le a bulega le be le tswalega)
3.1Ba tla nkitse.......................... 1
phofu: Ka re boa ka thoto eo o tle go nna fa... ga o tsene ka phaposi epe ya me...
1.4 Mmui o amana jang le Nnuku, gape le Mmemme? (3)
Mokgadi: Nnyaya, foo o e tshwere rraabo. Ngwana a ka se ka a wela ka lemena re sa ntse re tshela.
1. MATSENO
MMalaBadi: (Ka mafega) Nna ga ke dire matlakalanyana ao. Tshimo ya me, ke tshimo ya me. Ga ke e tlhakantshe le ya motho, e bile ke ya go nna ke lema mmopo!
Mathule: Ramarumo o dirile diphetogo di le mmalwa ka ga kabo ya boswa. Wena o moabelwa yo mogolo. O tla bona madi otlhe a Ramarumo a neng a a beile kwa polokelong. O tla tsaya le ntlo ya gagwe.
e. Mosese, Mosese, Mangole le Menwana = Lerato
seleBaleng: A jaanong re sa ntse re ya go iketla kwa hoteleng le go ja teng gompieno?
• O tshwanetse gore a kgaratlhe a lwele se e leng sa gagwe.
Boipelo: (O bua a le esi ka pelo e e botlhoko) Ke tla tshwanelwa ke go swa jaaka ke bolaile Ramarumo. Motswedi o atlholetswe dingwaga di le lesome. Nna ke atlholetswe dingwaga di le tharo. Moswinini ena o iphimotse ka rona. Nnyaya, o ne a ntomeletsa. A ka bo a tlhatlhelwa. Ruri ke moipolai. Ke ne ka bolaya Ramarumo. Ga ke a dira tiro ya me ya bosadi, go mmo-ntsha fa ke le mosadi wa gagwe. Modimo, ke moleofi yo mogolo mo lefatsheng. Batsadi ba me intshwareleng. Ke lo foseditse thata. Ramarumo mogatsaka, intshwarele le kwa o leng teng. Mme yo o rategang, a badimo ba robale le wena. Ke go tlositse mo lefatsheng ka bonako. Motswedi, ke ne ke ithaya ke re o a nthata. Ke lemogile ka nako ya tsheko gore o ne o sa nthate. O ne o ikgopolela o le esi. O ne o rata fa molato otlhe o ka wela mo godimo ga me. Moratwe tsala, o tsala ya nnete e le tota. Ke nyaditse dithuto tsa gago. Ke nnete thutonnye e a bolaya. Modimo intshwarele dibe tsa me ke sa le mo lefatsheng. Ke ne ke re ba tla nkitse. Ee, ke nnete, ba nkitsitse ke le mmolai yo o setlhogo.
RantleRu le
Boipelo: Tsamaya sentle tsala. Ke tla rulaganya.
Batho: O buile kgosi! O buile mosimane wa Sankatane.
nakedi: Itšhuuuuu... o nnota botlhoko rremogolo... nka se tlhole...
Potso 3 BA TLA NKITSE
kgoMotso: Ke mosadi yo o sa tswang go nyalwa RakgoMotso: Rraagwe Kgomotso
MMaseako: (O mo tlhaeletsa ka lentswe) Mogatsaka o itlhokomele! (Ba a tswa)
phika: (O tenegile thata) Gonne gompieno ke lemolola tshimonyana e ya gago. Raditerekere, simolola tiro ya gago monna.
(O tsamaya mo mmileng o o gaufi le legae la gagwe, go utlwala batho le dijanaga)
Boipelo: Ke bo, itlhadie o tle o itse go anya mafoko sekonyana.
• Ya re Boipelo o tla bona madi otlhe fa fela a ka se nyalwe.
• Bosalala le ene o na le nyatsi.
seako: (O tenegile) Ruri gompieno Phika o tla nkitse sentle. (O a hulara)
Ramarumo o tlhokafetse. Ke tla mo lelela go fitlha kae?
1.2 BO TLA SA JANG?
3.10 Maitlhomo a ga Ranko le Mokgadi a go jela morwadiabone nala ke afe? (2)
ntlhake: (Ka pelo e e botlhoko) Pelo e botlhoko... go setse go neela mowa fela...
ntlhake: (O nosi, o bua ka pelo e e botlhoko) Ga ke dumele ruri. O ka re ke a lora. Ga ke a ka ka gopola gore letsatsi le le ka tla. A tota ke nnete ke kgaogana le moraka o, Tshepo le Nakedi. (O a sunetsa) Nka itumela fa e ka re ke swa, nama ya me ya jewa ke diboko tsa lefelo le. Botsofe, o setlhogo. (O a lela) A golo fa ke a lela ne? Nte ke tlogele go lela. Botshelo bo kile ba nna monate mo morakeng o, mme jaanong Thipe o batla gore ke boele gae, o tla ka tsona maabane wa maabane fela. Ga nkitla ke mmolelela gore Tshepo le Nakedi ba ntshositse, ke tla itira fa e le pelo ya me ka e le botlhoko go tloga mono...
• Sa se ke sa leboga badimo mme bona ba galefa.
kgoMotso: Agee sajene.
phika: Ga ke dumele gore o sa ntse a ka go thusa. (Ka go gatelela) Dumela nna fela, fa ke re re tshwaragane re jale korong.
MaBinagotsholwa: (Ka bosilo) Ka re o sekopa sa kgosi fela wena. Dira sengwe re tswe mo motseng o, a o ntse o lebile ka moo Kgodumodumo e fetsang diphologolo tsa rona ka teng?
1.1 Kgomotso o ne a bewa ke eng kwa gagaabo? (2)
• Nka ya go begela batsadi ba mosetsana gore o nthubela motse.
c. Batho ba ba diragatsang ba tsweletsa ditiragalo tsa terama ke badiragatsi. Ga ba anele mme ba diragatsa ka ditiro le mmuisano. Badiragatsi ba terama ba kgaoganngwa ka ditlhopha, e bong; Mogapatiro (molwantshiwa) - Mokganatiro (molwantshi) - Molotlhanyi/Motsenagare (Motlhotlheletsi) Baemanokeng - batlhotlheletsi
MMalaBadi: Gape ke na le bopaki ba se ke se buang. Phika o nkopile go dira jalo. Kana le nna tshimo ya me, e ka kwa morago ga ya gagwe ....
phika: Ke kgopolo ya ga kgosi ya me. Ke ne ka tlhajwa botlhale ke tsala nngwe ya me kwa botlhabatsatsi.
• Boipelo o nwa bojalwa le ditsala.
Boipelo: (O simolola go ngala) Go reng e kete o a ipelaela? A ga se wena o neng o gana ke re re mo tshelele botlhole... ?
• Bosalala le Nnuku ke banyalani
(Dintlha di le some go tswa go tse di latelang:
Boipelo: (Ka go lela) Ke a leboga rre Mathule. Batho ba go tshwana le wena ba a tlhokwa.
thipe: Ke bonang? Jaanong laakane yona e batlang fa?
• O tshikhinya gore ba nne mmogo fela, ba je madi.
MMakgoMotso: Jaanong fa ba mo phuagantse, le wena o a mo latlha?
• O boifa gore ba tla mmolaela mo ntlong.
MMaseako: (O a belaela) Nna ke a ganela mogatsaka. Golo fa go bonweenwee jo bo diregang. A wena ga o a ba botsa sepe?
(Go bosigo, basimane ba besitse nama. Go tlhaga Ntlhake)
nnuku: Mosadi (Mmolai)
RaditeRekeRe: Ke nna kgosi ya me. Go ntse go tsamaega jang ka masimo?
tau: Tsamaya sentle rre Mathule.
RantleRu: Ka wena o le botlhale, re bolelele gore fa setopo se lotleletswe ka fa gare ga ntlo e e se nang ope, se a bo se bolailwe ke mang, jang?
MoRwesi: (Ka selelo) Ke ne ke iphitlhela eng? Jaanong ke tla sala le mang mo lefatsheng le? E seng le nna ke mpe ke tswe gore e nje e fetse ka nna. Kana monna wa me e rile a ntshia mono a mpha taelo ya gore fa ke le mo tsietsing ke itse gore "Ke na le Modisa mme ke tla be ke sa tlhoke sepe." Ke mosadi, ke tshwanetse go itiisa, ke tla thusega. (Lesea le simolola go lela) Ao! Ke a leboga, ke thusegile ka ngwana wa mosimane. O tla nkgolela, mme ke sale nae. (O gomotsa lesea) Didimala ngwanaka, didimala, simane wa ga mmaagwe! O tla re o tlholetswe ka o fitlha dilo tsotlhe di fedile. (Moragonyana ngwana a robala) A e re a sa ntse a robetse ke mpe ke ye go senka se se jewang. A ke tlhodise sentle pele gongwe Kgodumodumo e sa ntse e le ka fa ntle. (O a tsoga, o tlhola gore a Kgodumodumo ga e bonale) Nnyaya ga e yo. (O a tswa, o tsamaya go batla dijo)
lepodisi: Pele re tla foo... a o rata go nthaya o re lo
• Nka se ke ka tswa mo ntlong ka mo sutela.
a. Ba tla nkitse = Lerato
Leba fela jaaka diphologolo le tsone di tla di tshaba! Di tshaba eng?
nakedi: Ka tlhobolo rremogolo?
seleBaleng: Mme o tsile go nnyala "daylight!"
• Kgomotso ,mogatsa Phofu o tswa mo ntlong

Bosalala: Nnuku! O tswa kae?
Batho: (Ba itumetse) Re a e bona ngwana wa rona!
• Mmaagwe o bolawa ke pelo.
1.13. Feke.
Mokgadi: Re tla dira eng tota gore re mo kgopolole?
lepodisi: Se ntsene ganong mma...
kediBone: (Ka bosilo) Dula fatshe wena ga o tlhole o le kgosi ya rona, a a bolawe selo se sa sekopa.
Boipelo: Ke sa tshedile sentle. Hei ke itumetse go lo bona, tsenang tlhe. (Ba a tsena mme ba nna mo ditulong)
MoRwesi: (O a lela) E re ke tle go go thusa Sankatane!
nnyala pele ke tsena mo botsetseng?
MMakgoMotso: (Le ene o a galefa) Ga twe tlhaloganyo ya gago e ntse jang tota?
Mokgadi: (Ka go bitsa) Tsena. Re ka fa morago ka fa. Potela!
MMakgoMotso: Ke gone a ntseng a goroga rra...
nakedi: Rre o tlhola a re bolelela...
1. Matseno................................ iv
ntlhake: O dirang he! (Ntlhake o mo konopa ka boloko mo sefatlhegong)
Batho: O buile kgosi ya rona, mme fela ga re na diphologolo fa e sale di tsewa ke kgosi eno ya segagapa.
Mathule: O bona ena Mathule ka sebele, e seng moriti wa gagwe. Bo tsamaya jang botshelo morwaarra? (O nna mo setulong)
• Mmueledi wa ga Ramarumo o biditse Boipelo go mo tlhalosetsa ka boswa.
3.2 BO TLA SA JANG?/MOSESE, MOSESE, MANGOLE LE MENWANA.
MonnaMogolo: Ngwanaangwanaka, o re thusitse, le fa e le ka ntlha ya ga rraago, o re kaetse gore o na le kitso le botlhale jo ka jone o ka sireletsang setšhaba ka jone. O monnye ka popego le seemo, mme fa e le ka kitso le botlhale le tlhaloganyo o mogolo go re gaisa rotlhe. Tlotlo eno ke ya gago e seng ya ga rraago!
Mmemme o robetse jo bofe? A ka ya le boroko mo ntlong ya go ikutswa? (O leka lebati. Le a gana) Kana ke tla nnela go atlhama fa, kgotsa go riana motho o ile, o tlhagafaditswe ke bomaratahelele ba ba etsang Feke jaana! O ile Mmemme. Ke sale ke bona go timilwe lebone. Sis!
MMakgoMotso: Tsena! (Lebati le a bulega le bo le tswalega)
phofu: (Ka bogale) Hee wena... ! Phaposi e o tsenang mo go yone jaaka o rata eo ke ya ga mang?
Tharaano: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona kgotlhang e golelang pele. Go thatafala ga kgotlhang.
killeR: (O a goa) Ijojojoo! O nthogile. Nka se mo lese. Ke ya go mo tlhaba.
kgoMotso: Ga... ga ke itse gore a ke go ree ke re ee kana nnyaya jaaka Phofu a setse a bone mosadi yo mošwa sajene... ke eng o botsa? Kana...
Mathule: Ke lobaka ke le motlhaleng wa gago sajene. Ke ne ke batla thuso e potlana.
seleBaleng: Ga ke re o tla feta o ntsaya fa gae fale?
tau: Go bonagala fa a ne a nole mo a neng a se na taolo e e tletseng ya koloi. Mapodisi a tla batlisisa ka se se tlhodileng kotsi eo.
feke: O kobile Nnuku? O kobile mosadi monna?
Boipelo: Le fa Ramarumo a se fa gae, o fetsa go tswa a re o ya Tshwane ka mabaka a tiro.
MMakgoMotso: Ee, rra.
Bosalala: Ga re tle go senya nako ka ena abuti. Ena nka mo pakela ka gore ke tla le ena. Ke ne ke fetsa go kgaogana nae fa o tla mphitlhela fa. A a tsamae.
2.6 A ka nna motho yo o sa fetseng go bua.
2.2 MOSIMANE WA SANKATANE Kwala tlhamo ya mela e le sometlhano (15), o bolele se se diragaletseng morafe wa Bafokeng go fitlhela go sala Morwesi fela. 1 x 15 = 15
Mametlelelo e, e rulagantswe go ya ka ditheo tse di tshegetsang moono wa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba mo logatong lwa FET. Ditheo tse di tshwanelwa ke go diriswa jaaka selekanyi sa go ruta, go ithuta le go tlhatlhoba gotlhe mo kgatong e.
1.5 Goreng Phofu a akanya gore tlhalo e tla nna botlhofo? (3)
phofu: Bona fa. O ntlhodiela mosadi. O se ka wa tla go dira modumo fa...
phofu: Le teng go siame; fela ke bona go ne go ka nna botoka gore e re o sa ntse o ile go ipaakanya ke ye go tshela mafura ka bonako mo koloing?
tshepo: Le sule rremogolo... (Segwagwa se a lela)
RaditeRekeRe: O batla ke bua jang motlotlegi?
seako: Wena ngwanaka, fa ke ntse ke bua le Phika le Killer, o notlele kgorwana. Fa ba simolola go ngangisana le nna, o epolole sebepi mme o betsake dikgomo tse di thulang gore di ba tlhakatlhakanye.
seako: Bagaetsho, rre Raditerekere o batla go bua le lona.
ntlhake: Ntlhang mme le tlhabana ka matlho? Le molomo wa gago o a mpelaetsa wena Tshepo. Ga ke go tshepe.
thipe: Le se ka la tshameka ka nna bašantowe, ga ke rremogolo...
kgoMotso: (Ka mowa o o botlhoko) Ke... ke tla leka sajene...
RaditeRekeRe: (Le ene o tenegile) Ke ne ke ntse ke ya go e diragatsa gonne ga ke mo tshabe. Ga ke mo tshabe!
Motswedi: Mathule?
seako: A le wena o setse o eletsa fa re ka fuduga?
seako: Mmaabo.
Ranko: Nnyaya, Mokgadi mogatsaka, nna fatshe.
lentswe: Morwesi! Mmaagwe Mosimane wa Sankatane, boa koo! Boa gone teng fa o leng teng, lesa Kgodumodumo!
RakgoMotso: Hei! Wena goromente, ke sa le kgakajana le wena; o dia Kgomotso o ya kgakala!
• O ne a tshoga fa a bona tau.
(Batho ba ntlo ba feditse go ja, go utlwala dijana ka kwa lemoragong jaaka di tlhatswiwa)
RantleRu: Re tla itse ka eng?
tau: (O mo tsena ganong) Tau.
nakedi: E se ka ya ema rremogolo, e tshware ka seatla...
sankatane: Baya pelo, ga ke ise ke fetse. Ke nna ke itseng fa lo se na leruo le tserwe ke kgosi ya lona. Mme mongwe le mongwe o sa ntse a itse dikgomo le dipodi tsa gagwe. Mongwe le mongwe a a tlhophe tsa gagwe. Lo rue lo phuthologe, lo thube kobo segole lo tlhabe kgobe ka mmutlwa. Mme pele dilo tseno di ka diragala, a re direng mpho ya badimo, borre ba tlhabe dikgomo, bomme ba ritele bojalwa go nowe go jewe re feng badimo ba rona ba tle ba itumele. Ke feditse.
Buisa mmuisano o o latelang, morago o arabe dipotso ka nepagalo.
kgoMotso: Jaaka se se diragetseng se mma...
MMakgoMotso: Gone go ka nna ga nna jalo...
MMakgoMotso: (Ka kgakgamalo) Ao Kgomotso ngwanaka; fa o tla o rwele thoto jaana, a o etile kana go diragala eng?
MoRwesi: (Ka letshogo) Sankatane! O lelela eng? O ntshosa jaana ke re a Kgodumodumo e go tshwere?
feke: Mpetseng, borradithata. Ga lo simolole ka nna. E bile nna ke leboga fa le sa mpolae.
Berebere: Senotledi se se notlelang lebati ka mokgwa wa go kgoromediwa.
MMaseako: Ke tlhoka botshelo ba gago go phala mahumo a lefatshe. Nka se go swabise rra.
Potso 1
3.1 Poloto ya terama e tsamaya ka dikgato. Kwala dikgato di le tlhano tsa poloto ya terama mmogo le se se diragetseng mo kgaolong e nngwe le e nngwe. 1 x 15 = 15
feke: Ke lepodisi la diphiri tsa gago. Fa o ka bo o se na diphiri nka bo ke sa bolawe ke bojalwa jo o ntswalang molomo ka jona.
2.3 Ke tlile go go itaya O tlile go lo ntsha mo tseleng/go lo tsenya mo mathateng. Tswaya mo lelapeng la me
Badiragatsi: Bo tla sa jang? Ka C. Modise
sankatane: Bomma le borra! Fa ke le monnye jaana nka nna kgosi ya lona jang? Ke ne ke sa re lo ntire kgosi ya lona. Ke ne ke batla rre, ke mmone, mme le lona lo thusegile ka ntlha ya gore ke ne ke batla rre. Lo ntse lo na le kgosi ya lona ke...
Bosekaseko: Go sekaseka/Go senka sengwe.
tau: A nka tsena mma?
ntlhake: (O mo tsena ganong ka bogale) Hei, Khutsepe o raya mang?
phika: Go ntse jalo. Gape re ile go jwala korong rotlhe.
phika: O tla intshwarela fa ke go tsene ganong o sa ntse o bua le batho ba gago. Fela o ka fetsa puo ya gago le bona, gonne ke na le kgang ya botlhokwa le wena.
seako: (O bua ka boingotlo) Phika, re ntse re bua ka ga masimo, jaanong ke tshele ya eng e o e tsenyang?
Modise: (Ka boitumelo) A re ya go tshwaya dipholo tsele gompieno ntate?
kgoMotso: O ka se ka wa ntumela fa ke go raya ke re go mosetsana yo o nnang mo ntlong ya rona gone jaanong mma.
Bosalala: Nka ipolaela lekgarebe jang? Le gone ke wena o tseneng le nna mo ntlong re sena go roba lebati. Ga nka ke ka kgona go bolaya motho mo ntlong ka be ka mo lotlelela ka fa gare. E le gore ke dule jang?
tshepo: Tswelela rremogolo...
Kwa tshimologong ya pono e nngwe le e nngwe
kgosi: (Ka khutsafalo) Ke ne ke re jaanong bagaetsho a lo nkamoga leruonyana la me? Ke ne ke diretse mmakgosi boswanyana?
seleBaleng: (O a tshegatshega)
• Nnuku, mogatsa Bosalala le ene o tswa mo ntlong.
tau: Dumela mohumagatsana. Ke tshepa ke sa timela. Ke batla fa ga rre Ramarumo.
Diponagalo tseo, di a akaretsa mme ga go reye gore ka gale setlhangwa se sengwe le se sengwe sa terama se tla nna fela jalo. Le fa go le jalo, ga go reye gore mokwadi o a bo a tlaitse gonne ene o ntsha sa mafatlha a gagwe fela. Go kaya gore mo diterameng tsa radio tse di sekasekwang terama e ka senola ponagalo nngwe mme ya tlhaela e nngwe, mme yona ra ya go e fitlhela e senogile mo terameng e nngwe.
RantleRu: Monna, Bosalala, tlaya ka kwano! Ke batlile gotlhe mo nka kgonang mme ga ke bone motlhala. Oteroupo e tshetlha. Lebeteri le yona e lolea. Siling le yona ga e na phatlha. Ga ke itse gore go tweng ka baesekopo e tshwana le e. Motho o bolaetswe mo ntlong, mabati a lotletswe ka fa teng. Mafesetere ga a na phatlha e e ka sutlhang motho. Ke tla be ka leletsa seteišene sa rona mogala, le emelentshe e bidiwe go tla go olela maswe a.
tshepo: Ke le tšhwatlile tlhogo rremogolo, le sule...
seleBaleng: (O swa ka ditshego)
tshepo: (Ka go tshega) Ke ya go le mo fa le ntse le phela. A ngatege fa a ngatega, a tle a latlhe go njesa boloko ba kgomo.
Monnamogolo Ntlhake o tsoma ditau.
kgoMotso: Mma ga ke bone gore go tla tlhola go siama. Ka fa Phofu a golaganeng le mosetsana yole ka teng, ke bona ba tla feletsa ba nyalane, nna a ntlogetse (O rata go lela) kgotsa ba mpolaetse mo ntlong ele.
MMegi: Kgodumodumo e ne ya simolola ka diruiwa, mme ya di feleletsa, morago ga moo ya simolola ka batho.
• Kgomotso ke mogapatiro
• Thaologo: Ditiragalo di similola go direga.
(Go bosigo, go utlwala mmino le batho ba ba tshwereng moletlo)
Sk. Go maitsiboa (nako) kwa motseng (lefelo).
RantleRu: O raya gore re ka bo re sa mmona. E le gore o ne a iphitlhile kae?
MoRwesi: Š... ! Didimala ke e e etla e tla re utlwa.
Bosalala: (O kgwa mowa) Ke gakgamadiwa ke lebati ke le le lotleletswe ka fa gare mme ga ke arabiwe fa ke kokota.
Mokgadi: Go botlhoko ngwanaka gore o tle o thanye mapo lo le tsebeng.
ntlhake: (Ka boitumelo) Agee basimane, le disitse jang gompieno?
Modise: (Ka go ikgantsha) Re tla nne re go nametsa...
MoRatwe: (O tsamaya mo mmileng) Ruri motho ga a itsiwe e se naga. Ke mang yo o neng a ka naganela Boipelo? Ke ne ka utlwa ke swaba go utlwa fa loso lwa Ramarumo lo ne lo rerilwe. Ke tshepa Moswinini a itse tsotlhe ka ga tiragalo e. Ke tshwanetse go itsise mapodisi. Fa ke sa dire jalo, ke tla bo ke leofa. Nta ke ye go itsise sajene Tau. Ena o tla itse gore o dira eng ka kgang e. E bile sajene Tau ke yole gaufi le koloi ya gagwe. Motlhaope o setse a ya gae. Nta ke kuke dinao... (O bitsa Tau) Sajene Tau! Sajene Tau!
phika: (Ka go tenega) Utlwa fa. O se ke wa ithaya wa re ga ke itse gore lo ne lo bua ka eng kwa kopanonyaneng ele ya lona.
kediBone: (Ka selelo) Hee kgosi ke wena! Naare a ga o na banna mo motseng o wa gago? A re basadi fela? A re tsoleng ge diaparo tsa rona, lona banna lo di apare, mme lo re neye diaparo tsa lona le dibetsa re bolaye selo se.
ntlhake: (O mo tsena ganong, o tenegile) Ke godile fa kae? Ona mafoko ao. Ke goletse mo morakeng o, go tloga o sa ntse o anya, wa ba wa mela ditedu...
MMakgoMotso: A raya gore le fa o ka itemogela bosa jo o iseng o ke o bo bone, o bo atlarele fela jaaka bo tla bo bo sele ngwanaka.
seleBaleng: (O tibela tlase) Dinotlolo ga o di bone...
phika: (Ka bogale) Gona o batla go nthaya o re ke lesilo e bile ke senokwane? Ntswele ka kgoro! Tsamaya! Tsamaya kwa ga Seako ntataalona... !
seako: (Ka boganka) Matshelo a batho botlhe a mo kotsing. Gape itse gore ga ke tshosiwe ke Phika. Ke matlholaadibona. Tseno ke dinyana, ke fetile dikotsi tota.
Badiragatsi:
kgoMotso: O bidiwa Selebaleng. O nna mo ntlong ya bosupa mo go ona mmila o.
tshepo: (O rata go lela) Rremogolo... rremogolo... ke a go rapela tu...
phika: (O bua ka bodipa) Ga ke na sepe. Fela itseng. Letsatsi lengwe, lo tla tlhaloganya leina la me. Phika ke kotsi e seng mantlwane. (Ba a tswa)
RantleRu: (Morago ga tidimalo sebakanyana) Ke a utlwa. Go fitlha jaanong jaana ga go bonale e ka nna wena. Mhm! Go raya gore moswi ke ena a lotletseng. Mme go ka kgonega fela fa a ipolaile. Jaanong go itshupa gore o kgamilwe. Matlho a gagwe a rotogile. Leleme le betologile. O na le ntho mo kgorikgoring. Moipolai ga a ka ke a ipetsa ka fa morago.
Modise: Ke go reeditse ntate. Nka se dumele ba mpiletsa kwa ntle ga lesaka.
killeR: (Ka bogale) O a itse monnanyana yo, o makgakga. Ga nke ke bua le motho gabedi, ba a nkitse kwa Jo'burg.
seako: (Ka go tshoga) Ao! Ke wena. (O a okaoka) Tsala, monkane.
tshepo: O bo bona kae re se kwa lesakeng? Ga se letlametlo.
feke: (O botla gape) Ntšwa e e suleng! Go siame monna. Boleo jwa me ke bojalwa le mogošane. Jwa gago jona ke tlile go bolelela Nnuku ka banyana ba ba salang ba mo thubela motse a se yo. (O itewa ke kgodisa)
Bosalala: (O sutisa bolao) Ga go na sepe ka fa tlase ka fa, monna. O a re dia le gone. Tlaya ka potso ya gago e e botoka re utlwe.
1.10 A, rraagwe Kgomotso o dirile sentle kgotsa o atlafile ka go kgotlhisa Kgomotso setlhako? (3)
seako: (Ka boitumelo) Ka tla ka ipofa ka ditsholofetso. O batla eng MmaModise?
thipe: Monnamogolo a ka bo a jewa ke eng ka gonne ke kgaogane le ene maabane a ntse a re tswee...
1.10 Fa o bona mmui o ntse a lomelediwa ke Nnuku jang? (4)
tshepo: (Ka setshego) O fodile... rremogolo o fodile...
phofu: (O a tsiboga) Ke eng?
Bosalala: Lebati la me Rantleru? Le fa e bile go twe o lepodisi, ke a gana!
3.5 Go bolaya Ramarumo
(Go utlwala modumo wa kwa kgolegelong)
3.5 Mosese, mosese, mangole le menwana ...... 81
MMalaBadi: E rile a le kwa kgorong, a mpolelela gore ke makgakga ka gonne ke go ikantse.
(Motshegare kwa magaeng)
4.2 Dipotso tse khutshwane................. 120
seleBaleng: (O ntse a tshega) A o raya gore fa a sa bopega a se ka a itshwenya?
2.2 Setšhaba sa Bafokeng se ne se kotutse mabele a le mantsi.
kedisaletse: Nnyaya a re ye kwa go rre Mabinagotsholwa pele, ke ene fela a ka re tlhagang thuso.
MMaseako: Rraago Seako o itse go dirisa diatla tsa gagwe sentle mo tirong.
kgosi: (Ka selelo) Basadi thusang! Ke lona bommaabana lo tshwarang thipa ka fa bogaleng! Thusang basadi wee!
Bosalala: Sa reng-ne s'o se!
nakedi: Nka se tlhole rremogolo...
Boipelo: (Ka go ikgantsha) Ka re ke phuthile batho, e seng boesemang. Bona mesego ya diaparo tsa basadi bale. Nna ke Boipelo. Ke tla ba bontsha gore le nna ke na le bokgoni.
Bosalala: (O tshegisa tshotlo) Ooyii, kana o tlwaetse go ntshosetsa ka go re o tla bolelela Nnuku! Go fedile gompieno, buti. O ile Nnuku. Ke lokologile... Ga se maloba ke go reka ka madi a bojalwa gore o se ka wa mmolelela.
ntlhake: (O itira fa a ngategile) Hmm... Hmm...
seako: (O gakgametse) Nnyaya. Go ka tswa go diregile eng? Kana ke tlhotse kwa toropong maabane.
Mathule: Moemedi
1.12 Lefoko le le mo go 1.5 le senola maikutlo afe a mmui? (2)
MoRwesi: (Ka pelo e e botlhoko) Ngwanaka o... jelwe ke Kgodumodumo le ene. (O simolola go lela)
seleBaleng: (O a tshoga le go tlalalana) Pho... Phofu ga a swa... ga a swa o...
seleBaleng: Mme kana o tshwanetse go tlhala Kgomotso pele...
tshepo: Mosimane wa dingwaga di le 15
seako: Sa bofelo e bile e le sa botlhokwa, le se ke la dumela ba lo biletsa kwa ntle ga lesaka. A o ntheeditse Modise?
phofu: Ga ke batle gore re tsamae re ntse re emaema.
MoRwesi: (Ka selelo) Ngwanaka! E ne e le matlo a batho!
MMakgoMotso: (O a seba) Gongwe ke ene...
MMakgoMotso: Mme le nna ke ntse ke ipotsa gore o ya go e tsayatsaya jang kgang e.
kgoMotso: Ao Phofu bathong! Ga ke re ke baya dilo tsa me...
seako: (O a tshega) Wena o batla eng? Modise: Ke batla baesekele ya go ya masimong. (Ba a tshega)
MoRwesi: (Ka pelo e e botthoko) Ba jelwe ke Kgodumodumo.
phika: (O bua ka bogale) A o ithaya o re ke sematla? A o nagana gore balemi ba ba nthekiseditseng masimo a bona maloba, ga ba a mpolelela gore ke wena o ntseng o rotloetsa lekgotlanyana le le ntshetseng morago le? Gape o moeteledipele! Ganela... !
3.6.2. Motswedi (2)
seako: O le mang wena? Le gona o itseng ka masimo?
phika: (Ka boitumelo) Le tsogile jang rre Seako?
Rre Daniel Molefi Goitsemang Sekeleko
3.2Bo tla sa jang? ........................ 27
"Go botoka batho ba seka ba re bona re le babedi kgabetsakgabetsa, ba ka tloga ba belaela."
RantleRu: Bosalala, tlogela go lela monna re bone gore re dirang. Motho yo o ntse a inotleletse mo ntlong yo. Ga a ipolaya. O bolailwe. O iteilwe ka selo ka fa morago. O robegile thamo. O bolailwe. (Bosalala o nnetse go hunahuna selelo) Monna kgaotsa o a ntlhodia! Motho yo o batlang mo ntlong ya ga Nnuku? A o mo tlogetse mo ntlong?
MoRwesi: Š... ! E tla re utlwa, ga e ka ke ya tsena, e tla tsenya leleme la yone le letelele mme e re gonyolole ka lona e re je. Didimala pele e tle e tsamaye o tla sala o mpotsa. A re robale.
RantleRu: Heei! Ke eng o lwa le lebati la batho monna? Fa o ka leka go tshaba ke a go thuntsha! O mang monna? O batlang mo ga Bosalala o ntse o bona gore ga go na ope?
3.6.4 MoRatwe: Ke tsala ya nnete e e sa didimaleleng tsweletso ya bosenyi
sankatane: Bomma le borra! A lo bona naga eno ya Phokeng mono ga Motlatla? Lo bona go tloga ka thaba ya ga Rapitso go tsena ka Thaba ya Mogono? Ke naga ya lona. Lo fudiseng gotlhe fela. Naga e e neng e jelwe ke dipeba ke e e talana, dikgomo le dihutshane tsa lona di tla tsamaya teng.
kgoMotso: (O ntse a lela) Phofu ke monna wa me yo ke neng ke sa ntse ke mo rata. (O tswelela ka selelo)
Moswinini: Ke tse ke di tshetse.
ntlhake: (O phamola Tshepo) Ke go tshwere letlhale ke wena. Jaanong o ile go kopana le nna...
nakedi: (Ka go tshoga) Nnyaya rremogolo, re ne re...
ntlhake: (Ka letshogo le legolo) Nka... nka... nkapoleng ba... baiki. Ke... ke a ngatega ... nka...
ntlhake: Le itse jang gore ke letsatsi la me la matsalo? A le ne le le teng fa ke tsalwa nna? Ke tsetswe rraalona a ise a tsalwe.
Motswedi: (O a nwa) O a re go direga eng?
thipe: Rre Ntlhake, o reng o ja bana ping ka dinala jaaka tšhimpantshi jaana?
kgosi: (O tshogile) Ke tla dira eng? Le nna ke gakilwe! Le gona re ka ya kae?
kgoMotso: Go diragetseng e kete o tla ntshosa jaana?
lepodisi: Ka tseo o se ka wa tshwenyega ke a di latela. Wena o ntsholofetse fela gore a o tla sala o itshwere...
Dikarabo tse dikhutshwane
seako: Dithulaganyo tsotlhe di konoseditswe, ka jalo a re leteng motsotso wa thulano fela.
• E ne e le tona, e le mariri.
MMakgoMotso: Nnyaya ngwanaka, kana ga go felele foo...
Boipelo: (O bua ka mo ntlong) Ke a tla! (O bula lebati)
• Morwesi o ne a phologa mme ga sala ena fela. 1 x 15 =(15)
1.7 Ya ga Bosalala le Nnuku.
MOSESE, MOSESE, MANGOLE LE MENWANA
kgoMotso: (O ngotla selelo le go sunasunetsa) Hae...
tshepo: (Ka go tenega) Rremogolo se nkolope ka boloko ao! (Nakedi le Ntlhake ba tshega !e go feta)
kediBone: Ngwanaka! O buile nnete, ke ka ntlha ya ga rraago re leng batho, mme nna ka re le mmaago re se ke ra mo lebala, fa a ne a sa iphitlha gore o bo o nne teng re ka bo re le kae?
• Batsadi ba boela gae ka maswabi.
MoRwesi: (Ka go rapela) Nnyaya ngwanaka, fa o godile ke tla go thusa go e bolaya, e seng jaanong o sa ntse o le monnye thata. (Ka kgakgamalo) Selo se se phatsimang se o se tshotseng seno ke eng?
akedi: Re bone mo setifikeiting sa gago sa matsalo.
kgoMotso: Hm! Bao o ka bo o itidimaletse fela ka bone.
seleBaleng: O ka nna wa baya nako...
RaditeRekeRe: Ke monna, o lemela balemirui
Monna: Nnyaya, intshwarele kgaitsadiaka! Ga ke batle go go utlwisa botlhoko, fela o tla nnaya seatla go ise go ye kgakala.
Ranko: Mokgadi mogatsaka, ke tshwenyegile. Morago fela gore o boe kwa ga Boipelo, dilo di a senyega. Dikgang tse, tse di buiwang ka ga Boipelo, ga ke di rate, ke ne ke re ka moso re mo etele, re mo gakolole.
killeR: (Ka bogale) O itira susu! A re tsene, Heela! A ga ke a go raya ka re ka ura ya bongwe, o be o se fa?
• Ga go a ka ga thusa sepe .
Boipelo: (Ka go ikgantsha) Nna nka se tsene mo mathateng. Ke na le madi, ke na le sengwe le sengwe se ke se tlhokang. Ga ke batle dikeletso tse di se nang mosola. Fa ke di tlhoka ke tla lo bolelela. Jaanong ke ma- swabi go lo itsise gore ga ke di tlhoke.
RantleRu: Ga a ake Sajene. Mo fe sebaka.
Monna: (Ka letshogo) Monna yole ga ke mo tshepe. Phika o ka re o re tletse le mmolai.
(Batho ba kwa masimong ba tshwaragane le thobo, gangwe le gape go utlwala letlhaka le segiwa le go bewa fa fatshe)
ntlhake: Le rraago o ne a tshoga fela jalo. (Ka matlhagatlhaga) Ya re haauu. Ya tlola e ntotile... legano le lehibidu e le atlhamisitse le le kana... E rile e le mo moweng e atlhame jalo, ka tsenya lebogo la me mo ganong la yona... la ya go tswela ka kwa morago, ka e tshwara ka mogatla, ka o goga, wa be wa tswa ka molomo wa yona ka e tlhanolola. (Basimane ba a tshega) Ya nna bofelo jwa yona...
Mathule: Go siame mma. (Boipelo o ema mo setulong) Ee! selo sa bofelo, fa o ka batla madi, nteletse mogala ke tla siamisa tsotlhe, itse gore ke tla tlhokomela dithoto tsa gago malatsi otlhe. O tsamaye sentle mma.
MMaseako: (O hutsafetse) Ke gore lo emetse gore lo bone gore mogatsake o swa jang, lo bo lo itsamaela. Ke lona ba lo batlang gore Killer a mmolaye.
(Go utlwala medumo mo tikologong)
MoRatwe: Sajene, motlhaope o ka nthusa. O se ka wa re ke sunya nko ya me mo mererong e e seng ya me. Ke utlwile Boipelo le Motswedi ba bua ka fa ba bolaileng rre Ramarumo ka teng. Kgang e e ntshwentse thata mo ke boneng gore ke lo itsise.
tau: Fa go kgonega ke tla go thusa, ke reeditse.
MMalaBadi: (O nyemile mooko) Batho ba ile. Phika o tshositse batho.
3.5 Mosese, Mosese, Mangole le Menwana ka SJ Shole 81
ntlhake: (Ka boitumelo) Ijojojooo... baiki e ntle ya sejone, tlisa fa ke itekanye.
nakedi: O isa kae kao eo Tshepo? Go tswa leng Thokwana a kaiwa fa a gamiwa?
3.8 Go ya ka wena goreng Ramarumo a ne a fetola diteng tsa tshupaboswa jaaka a dirile? (2)
Bosalala: E seng gore o ne a tswetse kwa ntle, a tlhaselwa ke motho, a kgona go tshabela mo ntlong, mme a swela teng?
Moswinini: Owaii! A ga se ena motho wa dipurapura? Bona ba ithaya ba re thuto ke madi. Ntlhang o gaisiwa ke batho ba le bantsi ntswa ena a rutegile?
Batho: (Ka go goa) Bua setlaela ke wena sa molotsana re go utlwe!
kgosi: Bafokeng! Ke ne ke...
Ranko: (Ka go fela pelo) Mokgadi mogatsaka, tlaa re tswe mo mothong yo. O tla utlwa molao wa manong. Bana ba gompieno ba ikepela mamena. O bone morago o se ka wa lelela kgama le mogogoro, metsi a tla bo a tšhele o a lebile. Nna ke a tsamaya. (O a tswa)
Batho: (Ka selelo se segolo) Ijoo... re tla tshabela kae? Bonang fela ka moo re felang ka teng.
feke: Bosalala ga a tsamae a ise a mphe madi a boranti. Le wena Rantleru!
9. Ee
Poloto: Tatelano ya ditiragalo di na le mabaka a a di tlholang.
Modise: (Ka boitumelo) Ke goditse papa, mama.
phofu: Tlela motho yo seipone yo a ipone gore a o ne a tshwanetse go tsena fa ke re go tsene ba bantle fela...
2. O ne a re Kgomotso a boele kwa ga gagwe.
MonnaMogolo: (Ka bosilo) Mmakgosi mmakgosi! Mmakgosi ya rona ke Morwesi, mmaagwe Sankatane. Didimala o dule fa fatshe legodu ke wena.
3. DITENG TSA SETLHANGWA - MOLATSWANA WA GAETSHO
nakedi: O fodile... o mo fileng rra?
4. Setlhoa: Maphata a mabedi a eme ka dinao. Go sisibetse.Badiragatsi ba laolwa ke maikutlo.
Bosalala: O tshosiwa ke eng? O nyale o tle o tlogele go gakgamalela mathata a banna ba bangwe. Botagwa jo ke jona bo dirileng gore o palelwe ke bopodisi. jaanong o bona gore o itire lepodisi la...
tshepo: (Ka letshogo) Rremogolo... Rremogolo...
tshepo: (O bua ka lentswe la go tshosa) Khu... tse... pe!
MMakgoMotso: Ija! Tlhalosetsa rraago gore go diragetseng ngwanaka, kana ke a bo ke sa tshwanela go bua.
thipe: O a ba baakanya rre Ntlhake... Nakedi, a lo a be lo teelela rre Ntlhake gape...
• Nnuku o boela gae a feta a bolaya Mmemme.
MoRwesi: E rile e sena go ja batho le diphologolo tsotlhe ya ya go robala. Ke ele e robetse fa tlase fale!
MoRwesi: (O a rapela) Bona e ntshitse leleme e tla go goga ka lone Sankatane!
seako: Borra, tshwetso ya bofelo ke ya lona. Nna Seako, ke ya go nna ke itemela mmopo. Le tshimo ya me, ga ke e kgomagantshe le ya motho.
seako: Raditerekere, o itshema eng?
MMakgoMotso: O a re mosetsana?
• Tharaano: Kgotlhang e a gagamala/go raraanela pele/ go a thatafala.
MMaseako: Rraabo, tlhang malatsi a o ka re o a fetoga?
MMakgoMotso: O ne a leka go go gakolola gore se se ka tsogang se diragala ka moso kana mo nakong e e tlang, ga o se itse ngwanaka.
seako: Le wena fa o sa rate go fetoga motlholagadi ka nako e e sa tshwanelang, o tla diragatsa ditaelo tsa me.
3.4 Mosimane wa Sankatane ka DM Mothibi 61
phika: Ke go re lo ntse lo tsena dikopano, mme nna, jaaka molemikalona, ga lo nke lo mpitsa.
3.12 Boipelo o ne a ithuta eng ka katlholo e a e boneng? (2)
lepodisi: Ruri dilo di a diragala... kgarebe eo ke mang? Le gone e nna kae?
Modise: E bile o kobile le batho ba ba neng ba kotula.
nakedi: Molato ke eng rremogolo? Go botlhoko fa kae?
MMalaBadi: O tsamaya o bolelela batho gore nna ke go file tshimo ya me gore o jale koronnyana ya gago?
• Mathule le Tau ba na le pelaelo ya gore loso lwa ga Ramarumo lo rulagantswe.
phika: (Ka phuthologo) Se tshoge tsala. Ke dikgang tse di monate. Monongwaga re ile go tlhakantsha masimo, e bile...
(Kwa Mapodising go goroga Mathule go bona sajene Tau; o kokota mo lebating)
• Nka se ke ka ntshiwa ke ditshotlo le ditshego tsa gagwe mo ntlong ya me.
Bosalala: Se ke sa se itseng ke gore e re ke swetswe ke moeng, o be o sa lele le nna. Ga ke itse gore a kgotsa o belaela e le nna ke bolaileng motho yo.
MMakgoMotso: O! o a bo o ntlela ka dife tota... molato?
ntlhake: Ke a belaela, matlho a me a bona e kete go a kunyakunya.
<fn>Random.DPS9780798673655T.txt</fn>
• Ba tshwenyega gore a o ka ne a gobetse thata.
5. sepoNoNo: Ngwana wa ga Konti
MaLebye: Re a leboga mogatsaaka. Le ka moso fa re tla a bo re setse re le babedi, o itse gore ke tshwanetse go ja. (Ba a tshega)
3.2 Batho ga ba tshwane.................. 26
Lephodisa (O a mo lebelela)
• Ba diragatsa ka bobona.
2.11 Go tlhapa diatla, ke go intsha mo kgannye/go ikgogela morago mo go se se buiwang/dirwang. (3)
NkitsiNg: Rra, re a batla, re timeletswe ke motho, ga re itse gore ka gongwe a ka tswa a le fano.
Mo go buiseng, baithuti ba leke go tlhaloganya mafoko le kgang yotlhe ka kakaretso. Ba latele ditiragalo sentle, ba bone mabaka a a di tlholang.
MoNyaNa:(O bua a emeletse) Mma, a re tsamaye.
6. NobutLhe: Mosadi wa Komatipoort
NNaNiki: Mm! Ke a go utlwa. A o na le leano?
NobutLhe: Monna ke selepe ...
NobutLhe:(O bua a itumetse) Tsenang mo ntlong. Ga re a tshwanela go ema fa ntle e kete ... O tloga o bona digaretene di tshikhinyega.
MaNaiLa: Rra! (O buela kwa tlase) "I am a married man". Ke kamoo ke ka se keng ka tsena ka dinao tse pedi kwa ga gabo Mphodi. Ke loma ke fodisa.
Legae: Ga o na matlho. Leina le, ga o le bone? (O mmontsha ka monwana)
MMatšhatšhi: Re ka se ka ra kgona ka gore madi a ya go neelwa Raesebo. Raesebo o ya go nna mohumi. Beke e e tlang, o tla bo a emisitse ntlo ka madi a ngwanake.
Motlhalerwa: ke bomorafe jwa motho go ya ka se a se anang.
4. Dipotso go tswa Diteramakhutshweng.... 82
sebeka: La re go diragetse eng?
NobutLhe:(O a seba) Motho yo ke yang go tla le ene, o raya gore a ka se go kgoreletse?
1.1 Mmui o kaya eng ka "e sale o nkemisa ke". (3)
2. BAYOKERAFI YA GA S.S MOKUA
Ya bobedi: "Batho ga ba tshwane" Mo terameng e, go sa tshwane ga batho ke gona go bakang bothata.
3.9 Tlhagisa maikutlo a gago ka ga kakanyo ya polelo ya bobedi ya mmuisano 4. (6)
MaNaiLa: Rra, fa re ka ya kgakajana le matlo, re tla bolawa ke batho.
raesebo: Rra, re feditse. Re tlhophile khasekete e.
lemegeng.
Legae: Pampiri ke e, leina la gago ke le.
2.2 Mmuisano wa ga Dikobe, Mafenya le Ntope.
d) Leina le le yang boreelelong.
1.12 Ga ke dumelane le tlhagiso e. Moswi o na le kwa ga gagwe kwa a ka tswelang teng. Fa bothata bo le teng a ka mpa a tswela kwa bogadi jwa gagwe.O nyetswe. Fa ba bogadi e le bona ba kopang thuso, ba ka thusiwa, e seng go gapeletswa go dira se ba sa se batleng. 1x6= (6)
Legae: Ke ntse ke sa itse fa o nale tlhaloganyo. Tse o di buang, ke tsa monna a kile a laya ngwetsi. Re setse re le babedi, re tshwanetse go ikaga. O rre, le nna ke rrago. (Go tsena Tlhapi) Mogatsaaka, bitsa Nkitsing foo, o tle le ene. Ke tshwanetse go bega kgang e, e se ka ya re ka moso ya mpalela.
Ntope: Bakwena, ke lebogetse maoto a lona. Go a bonala gore ke dira le batho. Le badirammogo mo monateng le mo botlhokong. Ke a le leboga. (Ba a tswa, go sala Nkefi)
3.2 Batho ga ba tshwane ....................... 26
Re tla le bona ka moso. (Ba a tswa)
• Kgatelopele Ntlha ya kgatelopele e lebile go nonotsha baithuti go tswa mo go se ba se itseng, le se ba se kgonang ka go ba rutela pele go ba okeletsa kitso ya botshelo, mo maemong a a farologaneng ka tiriso ya diteramakhutshwe tsa "Matsapa di a tsaya kae?"
MoreMi: (O gakgametse) Ba lelela eng?
Pono ya bone (Fa dikolo di tswalwa mo kgweding ya Sedimonthole, Nomalanga a ya gae. O boile mo kgweding ya Ferikgong)
MMatšhatšhi: Tshenye ngwanaka, re letseditse kwa seteišeneng sa maphodisa sa Mabopane go simolola beke e e fetileng. Ba rile o ile kwa molelwaneng wa Zimbabwe. Kwa molelwaneng koo, ba rile le mo nageng fela.
Kgotlhang/bothata/Selwelwa/
(2) Elias Doctor Lekeba.
MosetsaNa wa Morwa: (O a tshereana)
Mosadi wa bobedi: O kile wa se bona kae monna a godisitse ngwana, fa ngwana a tswelwa ke bogadi go be go twe ngwana ga se wa gagwe?
Gotlhe [35]
NoMaLaNga: Rra, o tla intshwarela. Fa e le mooki ene ...
1.7 Mmui wa mmuisano wa 5. ene ke mang? (2)
(Ba boela kwa go Setlhontlhoro)
• Dikobe o tshwenyegela letsogo le le kwalang fa le gobetse.
SEKOROPOLAPA
MMatšhatšhi:(O a gakala) Phoso! Ke phoso ya eng?
7. Mpho: Mosadi wa ga Mokhonto
5.4 Setlhoa.
NoMaLaNga: Rona bathusi, re a kopana ka dinako tse dingwe.
MoNyaNa: Khasekete e ntle ke e. Mmala o bontsho bo tlhakaneng le bosetlha, o montle.
Sara: Go siame. O itlhokomele.
4.2 Dipotso-tlhamo...................... 88
METSwEDI
NobutLhe: Motho yo le mmatlang o tshwanetse go tlhokomela ngwana wa dingwaga di le tharo fela. Ba bangwe ba ba setseng, ba tla itlhokomela.
2.5 Go kaya gore ke baratani/ba atlana (3)
MoNyaNa: Kgabele e ne e le mooki. Re tshwanetse go tlhopha lekase le le ka se keng la re tlhabisa kgala.
MaLebye: Ke kgang efe e o tlang ka yona?
Teramakhutshwe e na le diponagalo tse e leng tsa yona tse di e tlhaolang mo makaleng a mangwe a a kailweng fa godimo. E tshwanetse ya nna khutshwane. Leba diponagalo tse di latelang mme o di batle mo terameng ya "Matsapa di a tsaya kae?":
• Go gana tiro ga gagwe, ka mabaka a a a beileng ga go dire tlhaloganyo.
Morero/thitokgang: Modi wa kgang. Se kgang e ikaegileng ka sona.
raMoopaMpa: Ke rileng mo go wena?
1. Boulton, M. 1960. The anatomy of drama. The Hague: Mouton.
Legae: Ke tlile jaana mo go wena gore o nkutlwisise sentle. Tlhogo e ya me e, e tobekane, e a duma, o ka re go ne go siane lebelo la dikoloi tsa Khayalami mo go yona.
koNti: Ngwana yo o mmonang yo, ke ngwanake, o lomilwe ke ntšwa ya gago mo maragong.
MMatšhatšhi: Kana o sale o nkemisa ka ke ao. O adimile ngwana, ga o a mo tsaya ka semolao.
Gotlhe = [35]
sajeNe MpoNiNi: Dikgang ke tsona tseo. Ntshidi ga a tlhola a tshela, o tlogetse lefatshe le le ka kwano. O rakane le loso lwa gagwe kwa De Aar.
1.1 Tlhalosa ka dintlha di le someamabedi (20) se se diragetseng morago ga Legae a amogela lekwalo go tswa go "Matsukas" go fitlha Malebye a re: "Motho yo ke neng ke mo tshepile, o ile!"
MafeNya: Morwarre, naare o setse o lemogile gore mmabontle wa rona o setse a fetogile!
NkeLe: Mmatšhatšhi nkgonne, ga se keletso ya me go ka seka setopo. Fa e le kgomo yona, ke ka e seka. Ga ke go kolote, ke go duetse bogadi botlhe. Ka jalo, setopo se, se mo diatleng tsa me.
MoreMi: Ao! Le a kopana?
Baithuti ba ithute go buisa dipotso ka botlalo, ba etsetlhoko:
puLe: Ema pele. O se ka wa itlhaganela tlhe! (Ramoopampa o okomela ka lobotana, ga a bone ope)
MatLhare: Motho yo o itumeletseng kgorogo ya gago ke nna.
Potso 1 MOSADI KE wA ME
NoMaLaNga: (O bua a tlhapile sefatlhego) Ke utlwile rre fano a re o mooki, a go jalo?
NoMaLaNga: Batho ba ba thusang baoki ba a lela.
Diteramakhutshwe: Diterama tsa kgaolo e le nngwe.
wa Morwa: (A ntsha thipa e telele, a e lelemetsa mo sefubeng sa ga Ntshidi. Fa Ntshidi a tsikitlela, mosetsana wa Morwa a bo a mo phuruphutsha dikgetsana, a bo a mo tseela sepatšhe se se nang le madi le dilwana tse dingwe tsa gagwe.) "Ek is baie bly want ek het die geld gekry."
a) Morero/thitokgang
6. Lenanefoko/Mareo/Tlelosari ........... 99
NoMaLaNga: Ke a go utlwa rra. Ga ke ise ke bone go tlhokafala gore ke ye gae. Ke tla ya gae mo kgweding ya Sedimonthole.
sara: Di ne di bona eng?
NkitsiNg: Legae.
sara:(O buela kwa tlase) Ke mang masigo jaana?
1×20 = [20]
sara: Metlholotlholo e re e bonang fa, e ntsitsibanya mmele. Tsatsi lengwe, e tla re re tsoga, re fitlhele motho a swetse mo segotlong sa rona.
NkitsiNg: Kgosietsilemaabanebosigo.
11. Lepodisi sebeka:
dikobe: Ka moso o tla a bo o lela, o le lefetwa. O tla gopola Mafenya a setse a iponetse yo mongwe. Masego a batho ga a tshwane. Ka gongwe o tlogela lesego le, ga o kitla o bona le lengwe gape.
Cover artwork by Lindsy Van Heerden
tLhapi: O ka re re ka mo fitlhela kwa bookelong. Fa a seyo, ke kgolegelo le mmotšhari. Dilo tse pedi tse, ga ke di rate. (Ba goroga kwa bookelong. Ba a mmatla, ga ba mmone) Re iteile sefolletse, re tshwanetse go ya kwa Sun City. (Ba ya kwa teng, le kwa teng ga go sepe. Ba fetela kwa mmotšharing wa ga Goromente.)
MatLhare: Rre Moremi, ke eng o bona ke tshwaragane le phage ka dingana, o sa nthuse?
sepoNoNo: (O a goa) Ijoo! E ntomile ...! (Mo ntlong)
Legae: Ke raya gore ka gongwe Tlhapi o ya go intatola jaaka a setse a dirile jaana.
NkitsiNg: Abuti, re a tlhaloganya gore o mo maemong afe. Busa mowa, tlogela go ratharatha ka pelo.
Ntope: Letsogo le, ke lona le le botlhoko ka gore e bile ba le tsentse samente, o a le bona. Ka kakaretso ke ikutlwa sentle.
MafeNya: (O gakgametse) Ke kgang ya eng?
NkeLe: Mmaago ke yono. A re o go neela taolo ya setopo sa ga mogatso.
1. Bolela ditlhogo tsa teramakhutswe tse di mo bukeng e, Matsapa di a tsaya kae? (12)
Pono ya bobedi
raesebo: Nnyaa mma, ga go jalo. Mogatsaake o ya go tswela kwa matikiring a gagwe. Nna le ene, re ntse re nna kwa setsheng sa rona. Re na le dikgwedi di le kana re nna kwa teng. (O emisa menwana e le metlhano)
2. sara: Mosadi wa ga Ramoopampa
NNaNiki: O tlhotse jang gompieno?
2.7 Ke kwa bookelong. Bookelo jwa Chris Hani Baragwanath. (4)
3.1 Kgotlhang ke e nngwe ya diponagalo tsa terama? (2)
dikobe: Ee, ke ne ke go tshaba, fela o teng yo o sa go tshabeng. O teng yo o sa boneng boroko ka ntlha ya gago. Yo 'rato la gagwe le phophomang lefulo jaaka bojalwa bo bedisitswe ke mosadi tota.
• O gana Mafenya e bile Mafenya o kopa thuso mo go Dikobe go mmuelela.
ISBN 978 0 798 67365 5
MafeNya: Mmabatho? Mmabatho ga ke e rate. Re ya go simolola re duela dirente. Ke lemoga gore mo motseng mo, go siame. Re ka ikagela ntlo e re e batlang. Kgotsa o na le lebaka la gore re ye koo?
sepoNoNo: (O konne tlhogo, o bua ka pelo) Dilo ke di itirile. Rre yo, o bua nnete. Ke ne ke sa itse fa a re bone.
MatLhare: Tsela tshweu Bakwena. Tsamayang ka pula. (Ba a tswa)
tsheko: O ne a bua le mosetsana yole wa Morwa. Go tloga foo, re ne ra bona a sa tle. Re mo fitlhetse fano. Lephodisa
Lemorago: Maitshetlego/tikologo le nako ya ditiragalo.
MMaMoreMi: Ke itumela fa le ntliseditse tsala e e tla nntshang bodutu. (Go fetile dikgwedi di le thataro Nomalanga a le mo Diepkloof Ext.)
MMaMoreMi: Ngwana yo, ga re itse kwa ga gabo, mme fela botho ba gagwe ke ba ngwana a godiseditswe ka fa tlase ga ntlo e e nang le molao.
• Go lemosa baithuti botlhokwa jwa maduo a a abelwang dipotso mabapi le tekanyetso ya boleele jwa dikarabo gore palo ya maduo le boleele jwa karabo di tsamaisane.
(A baithuti ba kgona go utlwa gore mmuisano mo terameng
MokhoNto: Kwa White City.
tLhapi: Kwa Perekwane, re ye go mmatla. Ka gongwe o tlhagetswe ke kotsi. Fa a seyo, re tla ya kwa toronkong ya Sun City go mo tlhola kwa teng. Go ka nna ga diragala gore a iphitlhele a le mokgolegelong.
NoMaLaNga: Mm! Gompieno.
3. Ntope :
dikobe: O tla lela dikeledi mo pelong. Bofetwa bo tla bo bo mo kukile ka diatla tsoopedi.
• Dijo: O rata nama e khibidu, e e gadikilweng sentle, mateng, merogo le maungo. Ga a rate salate le jusi e e tlhapholwang ka metsi gonne e a mo gana. Go hupa gona ga a leke, le go goga ga a goge.
1. Legae: Abuti wa ga Malebye
MaNaiLa: Rra, ke tlotla mmaagwe Mphodi. Kana Mphodi o sa ntse a tsena sekolo.
Gotlhe = [35]
raMoopaMpa:(O gakgametse) Ke eng e kete o tshogile?
3. MMaMoreMi: Mmaagwe Moremi
MoreMi: Batho ga ba tshwane. Ka nako nngwe o ka nna le motho yo o tshepagalang.
© Kagiso Education 2008
MMauwaNe: Ke nnete e e se nang bana ba phefo.
• Ntshidi o ne a ntse a sa bolelela bagolo.
MafeNya: (O bua a tshwenyegile) Jaanong monna, ke dire eng?
MMauwaNe: Mo ise kwa Perekwane. O be o duele ditshenyegelo tsa gore ntšwa ya gago e ntometse ngwana.
raMoopaMpa: Mpolelele gore o robaletseng mo segotlong sa me!
MMatšhatšhi: Ngwanaka, re paletswe. Madi a re dule mo dinaleng re a lebile.
MoreMi:(O tsamaya a ntse a bua le Nomalanga.) Jaanong, go tloga fano o gopola go dirang?
tLhapi: Ke ene. Sefatlhego sa gagwe se na le mesego, ke ka moo re neng re sa mmone.
otherwise, without the prior written permission of the copyright
dikobe: O mo lekile makgetlo a le makae?
(Kwa ga gabo Legae, go maitiso)
Ntshidi: Le bone kae gore ke falotse?
(Fa Motšhankane a fetsa go tsamaya, Mmatšhatšhi a sala a tsere kgang le Monyana)
Ntope: Ke yo o mo bolaong jo bo fa morago ga ba me. (Mafenya o a mo lebelela)
MobutLhe: Nnyaa, ke a utlwa.
Bakwena, ikolobetseng legano.
Kagosešwa: Tlhabololo le tokafatso ya se se neng se le kwa morago kgotsa se le seemotlase.
2.6 Go kaya gore ke mosetsana yo montle. (3)
Setlhoa: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona badiragatsi ba laolwang ke maikutlo/Tshisibalo.
3. Lenaneo la diteng tsa setlhangwa -Matsapa di a tsaya kae?. ..............xiv
o senola kamano ya badiragatsi?)
MoNyaNa: Ga le pila, ga ke rate bohibidu bo.
MMatšhatšhi: Ba gana ngwanake a tla go bolokelwa fa.
3.6 Ke kotsi efe e e kaiwang mo mmuisanong wa 1? (3)
NobutLhe: Yo ke mo itseng ke ngwana wa ga rakgadi. O nna kwa Swatsing. O setse a fetile dingwaga di le masome a le mabedi le metso e le metlhano.
• Selekanyo sa karabo.
MotšhaNkaNe:(O bua a gakgametse) Ba le opisitse tlhogo? A go na le molato?
Activities Compiled by V K Motsilanyane
NoMaLaNga: Ga ke itse Setswana sentle gonne ke se Motswana, fela ke a leka go se bua. Ke kopane le Batswana kwa Komatipoort.
Dipotso:
• O ka bo a ne a amogela tiro a thusa mooki a tla a bona gore a mooki o tla mo tshola makgwakgwa.
NkitsiNg: (O bula setswalo) Ke wena! Ke ntse ke gateletswe ke boroko. Ke lora batho ba le bantsi ba le fa gae fa. Fa ke ntse ke lebeletse, ka bona banna ba kukile lekase. Ke thanya fa o kokota.
Mpho: (O bua ka pelo) Monna yo, ka go sasanka masigo! (O a notlolola) Tsena!
Badiragatsi
sajeNe MpoNiNi: Maphodisa a kwa De Aar, a ne a go letseditse mogala, a go jalo?
5.1 Tshimologo.
MosetsaNa wa Morwa: "Jy pla my." "Ek weet nie." Lephodisa (O phuruphutsha mosetsana wa Morwa)
MoreMi: Lebaka e le la eng?
Gotlhe = [35]
MaLebye: Ga ke go tlhaloganye abuti.
raMoopaMpa: Jaanong rra le mma, le batla ke le direlang?
Dikarabo:
raMoopaMpa:(O a mo tshega) Nna mo lefatsheng mo, ke tletse go ja. Ga ke batle gore tsatsi le ke tsamayang, ke gadime kwa morago. (Ba a ja)
dikobe: Ke nna! Ke bone gore ke tle go go bona pele kopadilalelo a re jela. (Ba a tshega)
tLhapi:(O a tshega) E ka re o kopile boroko, wa bo o batla go senyetsa Metsing? O batla go ipona o kojwa tadi e amusa?
tLhapi: Ke dumelelana le wena, rra. Go letlhogonolo rona re sa ntseng re na le ngwana yo o re reetsang. Bana ba le bantsi ba matsatsi a, ba medile dinaka mo tlhogong. Ba gana go reetsa batsadi.
MosiMe: Ke setse ke gorogile.
MoreMi: O se ka wa ela ruri. Fa o na le sebakanyana, o nne o re etela. Go monate go kopana, go botlhoko go kgaogana. (Thekisi e setse e tloga) A ba dumele kwa gae.
Ditiragalo tsa terama di diragalela mo lemoragong le le agilweng ke moterama. O le aga gore le tsamaelane le ditiragalo. Lemorago la ditiragalo le arolwa ka dikarolo tse di latelang: Tikologo (motse, dithaba, dinoka jj.) Motlha/nako (Mariga, bosigo, ura ya bobedi jj.) Ditiragalo tse dingwe.
setLhoNtLhoro: Ke mang?
NNaNiki: Re tlile go kopa thuso mo go wena.
5. MatLhare: Mosadi wa mooki
tLhapi: Ee, go jalo.
tLhapi: Le fa o ka bua, bogadi bo tshwanetse go tsewa ke ntate.
raMoopaMpa: Nna ga o ntlotle, ke kamoo o emisang koloi fa pele ga ntlo ya me.
11. Morwadi: Monna wa kwa Naledi
tsheko: Ke ene yo.
raMoopaMpa: Ke eng le sa ye go iketla kwa nageng kwa ka gore le mo koloing?
NoMaLaNga: Pelo ya me e botlhoko! Fa tsala ya me e iketse jaanong re dira jang?
MMatšhatšhi: (O bua a phutholotse mowa) Mmaetsho re boile mo tseleng jaaka go twe motswagae ga a laele. Re bone go tlhokega thata go go latsa ka lefoko.
MaLebye: Modiri ga se moji. Badiri ba le bantsi ba ke ba itseng, ga ba a ke ba roba se ba se jetseng. Bangwe ba bone maungo a bona a jewa ba a lebile. Bangwe ba a tlogetse. a sala a senngwa ke batho fela, ba sa a utlwele botlhoko. Ke botshelo. Bo jalo.
Gotlhe [35]
Legae: O tlile go akola. O letlhogonolo go nna le mosadi yo o itseng gore o tshwanetse go ja. Banna ba bangwe ba tlhaga ba jetse ruri fa ba tswa kwa tirong.
1.1 Maikaelelo ka tshekatsheko e
raMoopaMpa: O nna fa?
dikobe: Mogolole, ke tsamaile. (O kgwa mowa) Ga ke itse gore ke tla simolola kae.
Morwadi: O se ka wa mpolaya tlhe monna, ke motho yo montsho jaaka wena.
setLhoNtLhoro: La re ke mang?
Legae: Pelo ya me e botlhoko, e botlhoko ba ntho. Ke go nyetse Ntshidi a na le dingwaga di le
MatLhodi: Ga twe maloba ba ne ba ile kwa ga gabo mosadi. Kwa teng e ne e le tsheko e tona. Lorato mo ntlong ya ga Ntope, lo fedile.
dikobe: Kgaitsadiaka, o se ka wa bua jalo ka mothaka yoo, o itse gore le nna ke monna.
NkeLe: Go fela jalo ngwanaka. Mme Mmatšhatšhi ke yono, a re o batla ngwana wa gagwe a tswela kwa ga gabo.
dikobe: Ntope monna, re go bone, re lela le wena.
Karolo A (dipotso-khutshwane)
koNti: Rra, nna ke go utlwa sentle.
sajeNe MpoNiNi: Mma, ke a go bona gore o mo selelong. Ke tlisitse molaetsa o o tswang kwa maphodiseng a mangwe.
2.11 Tlhalosa leele 'go tlhapa diatla.' (3)
dikobe: (O mo tshwara ka seatla) Ke ipuela fela. O se ka wa di isa tlhogong. Fa re le mo tirong mo, re bana ba motho. Re tshwanetse go thusana. Bothata ba gago ke bofe?
Legae: Ntho e e mo pelong ya me, e ntse e tutela motsotso le motsotso. Ga ke itse gore ngwaga o, ke tla bona bokhutlo ba ona. Ga ke itse gore go tloga fano, ke tsaya tsela efe. Fa ke lebelela fa pele ga me, ke bona mafaratlhatlha a ditsela. Tse dingwe di lebile botlhaba, borwa, bophirima, godimo le tlase.
3 Pono ya ntlha
setLhoNtLhoro: Tsenang ka foo le mmatleng. (Ba tsena ka fa ditopong)
raMoopaMpa: Salang sentle. (O a tswa) Ke ile. (Fa morago ga beke, Ramoopampa o bona Mokhonto mo Porotiya a tshwaragane ka matsogo le mosadi wa monna yo mongwe. Ramoopampa o bua ka pelo) Mothaka yo, go raya gore o ne a sa bue nnete fa a re o ne a tlhaselwa ke dinokwane. E rile a utlwa gore mong wa ntlo o tsene, a betsega ka letlhabaphefo a ba a lebala gore ga a apara. Ke mo thusitse, beke e setse e fetile a sa buse terekesutu ya me. Tsatsi lengwe e tla a re a tla a tshaba, ke tla mo latlhela diatla.
dikobe: Ke tla go bona. Ke sa ya kwa banneng. O se ka wa naganela fano, o naganele kwa pele. Mongwe le mongwe o gopola ka bokamoso ba gagwe. (Matsiboeng a letsatsi leo, Dikobe le Mafenya ba iketlile mo ntlong nngwe ya bojalwa)
3.2 Poloto ya terama e tsamaya ka dikgato. Kwala dikgato di le tlhano tsa poloto ya terama mme o bolele gore go diragala eng mo kgatong e nngwe le e nngwe.
• Tlhogo ya ga Legae e ne e tobekane, e duma, fa a bolela.
Pono ya boraro
Ya boraro: "Sekoropolapa." Go tla jang gore batho ba ba ntseng sentle fela, ba bidiwe dikoropolapa? Go raya gore bothata bo teng. Bo fa kae?
2.7 Perekwane ke kwa kae? Kwala leina la lefelo le ka botlalo (4)
Mpho: (O gakgamalela gore mogatse go rileng a apere diaparo tse a sa di itseng) Ke eng?
1.6 Kgabele ke mang mo terameng e? (2)
Legae: Ke rile ke a rata, ke tla leka. Botshelo, mathata. Lenyalo lona, ga ke bue. (Go tsena Nkitsing a kukumere dijana)
Potso 3
MafeNya: Go botlhoko fa kae?
3. NkitsiNg: Mosadi wa ga Malebye
• Tomagano le bokgoni jo bo dirisiwang. Seno se kaya tomagano ya kitso le bokgoni go kgonisa baithuti go tlhaloganya diteramakhutshwe le bokgoni jwa go ka di sekaseka ka nepagalo.
5. MafeNya : Morutabana yo o ratang Nkefi.
terama e mo go yona ditiragalo e mabapi le gore se tla dirwa jang.
puLe: Ntšwa ke eo! (Ba a tshaba. Ntšwa e loma Seponono mo maragong)
MoreMi: Ausi Nomalanga, re tlile mo go wena.
NoMaLaNga: Mong wa tiro eo, o dira kae?
Gotlhe = [35] Potso 2 METLhOLO GA E fELE
(Go letsatsi la Lamatlhatso. Nomalanga o boela gae.)
Legae: Ntshidi o tshwanetse go tswelwa ke bogadi.
raMoopaMpa: Ntšwa? E mo loma leng?
MosiMe: Kgabele, o ne a na le dingwaga di le kae?
Legae: Mmaagwe mosetsana, ngwana ke yoo, o falotse. Re tshwanetse go mo isa yunibesithing. Boswa ba gompieno ke thuto. Ngwana yo o ganang thuto, o tla ja a thaka tsa gagwe.
MoNyaNa: (O bua a tsena Nkele mo leganong) Nnake ga a tswa kwa gae ka lesira. Ga a direlwa moletlo wa gore o tswa kwa gae. Ka jalo, ke ...
raMoopaMpa: Di a bo di bogola eng E re ke ye go tlhola. Batho bangwe ba sule dipelo, ba ka leka go ntseela sejanaga ke itshokolela jaana. (O tswela kwa ntle, o gakgamala go bona motho a le mo jarateng ya gagwe a sa apara. O bua ka pelo) Ke tlhola ke utlwa go twe go na le baloi, fa e le gompieno gona, ke mmone. (O atamela motho yoo) A o motho? (O botsa a tshogile)
MaLebye: Re a leboga ngwetsi ya Batlhalerwa.
MotšhaNkaNe: Kgabele o tswetswe ke bogadi. Bogadi ba teng, bo amogetswe ke nna. Bo dule botlhe, ga ba nkolote. Kgabele le fa a sa tswa fano ka lesira, o nna kwa ga gagwe. Ga a tshwanela go tswela kwa ga mmatsalaagwe. O feditse ngwaga a nna kwa ga mmatsalaagwe. Fa e ne e le gore o sa ntse a nna kwa ga mmatsalaagwe, o ne a tla tswela kwa teng. Re ka iphitlhela re le mo kotsing e e seng kana ka sepe ka moso. Kgabele ga a sa tlhole e le ngwana wa rona, o fetotse sefane.
• Dikobe o mo tseleng go ya go mo lekola.
6. MatLhodi : Mosadi wa ga Mafenya.
NkeLe: Lefoko? Tswaya ka tsona.
NkitsiNg: Dikgang ke tsa batho ba le babedi. Wa boraro ke mosenyi. Dikgang tsa lona, ga re itse gore re ka di simolola fa kae. Rotlhe re a ipotsa gore fa ausi a sala a tla dumelelana le rraagwe ka bogadi ba ngwana e le wa gago, go ne go diregileng. Rotlhe re dipaki tsa gore ngwana o mo godisitse, o mo tsentse sekolo. Tota re itumetse thata ka gore e bile Ntshidi o a fetsa monongwaga.
Potso 2
MoNyaNa: Somaamabedinne.
2. Crow, B. 1983. studying drama. Harlow: Longman
3.7 Naya tshwaelo ya gago mabapi le kakanyo mmuisano wa 3. (4)
Phogwana: Karolo e e fa bogareng jwa tlhogo.
Legae: (O bua a le esi) Ke tla tlhola fano. Fa ke ka ya kwa ga rratsalaake, go ya go bogela morwadiaka a tswelwa ke bogadi, pelo ya me ga e kitla e ntetla. Ke ya go lebega ke se monna wa sepe. Matsukas, malomaagwe mosimane, ke tla mo lebelela jang? Batho ba ba nkitsing ba tla ntilola jang? Ke feditse le maikutlo a me, mosadi yo, ke a mo tlogela. Phaposi e ke e thapileng e, ke a e tlogela fa kgwedi e fela. Mongwe le mongwe o tla boela kwa ga gabo. Ene o tla boela kwa go rraagwe. (Mongwe o a kokota) Ke mang?
Book design by MML Design Studio
• Go nna mosupatsela go baithuti fa ba dira tiro ya tshekatsheko ka bobona, ba buisa ba bo ba tlhaloganya dipotso mmogo le go araba ntle le go sutlha sekgwa.
MoNyaNa: Ga re a palelwa. Re tshwanetse go senya madi a inšorense gore Nkele le morwaagwe ba se ke ba sala ka sepe.
2.6 Leina Seponono le tlhalosa eng ka ga tshobotsi ya modiragatsi yo o kaiwang mo mmuisanong wa 2? (3)
NoMaLaNga: Go dikologa nnete o ntse o e bona ga go monate. Go senya nako.
Lephodisa sebeka: (O bitsa koloi ya baswi go tla go tsaya Ntshidi fa mosetsana wa Morwa a tseelwa kwa kgokgelong. Mmaagwe Ntshidi o letsetswa mogala) Ke kopa go ka bua le mme Tlhapi.
Printed by
Pono ya ntlha
dikobe: Tsotlhe tseo, kwa ntle ga lorato lwa mokapelo, ga se sepe.
MafeNya: Tsala ya gago Nkefi. O ne a gopola gore bontle ba gagwe bo ka se fele! Ga se monna yo o tsofatsang. Ke yole o setse a tsofetse a ntse a se na monna. Bontle bo ile, bo tserwe ke phafana. (Ba a tshega)
MafeNya: Re tshwanetse go simolola mo kgweding e e tlang. Madi a re nang le ona, a ka kgona go re agela ntlo.
tsheNye: (O ntse a lela) Ijoo! Ijoo! Bathong wee! (O a idibala)
NoMaLaNga: Baoki ga ba a ba tshwara sentle. Ba ba tsosa masigo. Fa ba dira bosigo, dipelo tsa bona di nna botlhoko. Ba gopola gore banna ba setse le bathusi.
NNaNiki: Moremi o na le boitshwaro. Ga ke gopole fa a ka tswa pelo. Ke tla leka go mo itumedisa thata gore a se ka a ba a gopola ...
MokhoNto: (O tsena a setswe morago ke Ramoopampa) Mmaetsho!
Pono ya ntlha
NkeLe: Mmatsalaago ke yono, a re o batla setopo.
MoreMi Le
MoreMi: Beke e e tlang dikolo di a tswalwa. Re bona gore le wena re go neele matsatsinyana a boikhutso o ye go ba bona kwa gae.
raesebo: Kana le itshwenya fela. Nna ke bua ka dipampiri. Ke tshotse setifikeiti.
9. NtLhoiseNg:
raesebo: Bomma, kgang ke eo, ga le a e utlwa ka tsa ga Morakile.
2.3 Tlhalosa karolo ya bobedi e e thaletsweng. (3)
raMoopaMpa: Letsatsi le setse le dikela. Ke tshwanetse go di bofolola.
raMoopaMpa: A ke ka le thusa?
7. setLhoNtLhoro: Monna wa kwa mmotšharing
raMoopaMpa: Ee, le reng le tsamaya masigo jaana?
Legae: Kgaitsadiaka. Botshelo ke tsela e e motsopodia. Tsela e, e tsamaya e tswapatswapela mo dikgweng le mo dikakeng. E tsamaya e tlhatloga e ba e fologa mekonyana.
• Nkefi ga a tlhole a bonwa ke monna ope.
Pono ya ntlha
tLhapi: Nnyaa, ga re a mmona.
Mametlelelo e, e rulagenyeditswe go nolofaletsa Baithuti le barutabana ba kereiti ya 12 tshekatsheko ya diteramakhutshwe tse, le go ipaakanyetsa tlhatlhobo ya Pampiri ya Bobedi ya Setswana mo kereiting e. Mametlelelo e, e rulagantswe go ya ka ditheo tse di tshegetsang moono wa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetšhaba mo logatong lwa FET, e leng:
• Metshameko: O tshamekile karate ya Kiyokoshinkai. Kgwele ya dinao yona ga a ya kgakala le yona. Ke tokololo ya Rand Athletic Club o siana dimmarathone. O rata thata lebelo la City to City la 50km go tloga Johannesburg go fitlha Tshwane. O imelwa ke la dikilomitara di le 32 la "Milo tough one" gonne tsela ya teng e tlhatloga dithaba. O siana mabelo a dibaisekele a magareng ga Johannesburg le Durban. Ona a tsenelwa le ke dikolo. Dikolo tseo ke Moletsane High, Pace College le Torah Accademy.
Ntshidi: Batsadi ba ba tshwanang le lona ba a tlhokwa. Batsadi ba bangwe ga ba na sepe le thuto ya bana ba bona. Lona lo nkeme nokeng ka dinako tsotlhe.
NkitsiNg: Nna le mogatsaaka, re utlwile botlhoko thata ka ntlha ya tiragalo e. Re bone go re tshwanela gore re se ka ra ya kwa bogading ka ntlha ya fa le wena o tla a bo o se teng kwa teng. Re ne re ya ka wena kwa teng. Abuti!
3.5 Metlholo ga e fele ......................... 68
(Letsatsi morago ga bogadi, Legae a tsogelela tirong fela a se ka a boa. Ka Labobedi mosong, Tlhapi a tsogelela kwa go Nkitsing)
1.9 O tshwanetse go bua fela mafoko a e seng a lonyatso o gakologelwa gore o bua le motho a le mogolo mo go wena. (2)
MaNaiLa:(O fologa sejanaga, o ya kwa go Ramoopampa) Rra, ke go leofetse.
MMatšhatšhi: O ne a tshwanetse. Go utlwela ka ga loso lwa ga morwarraago letsatsi pele ga phitlho, go botlhoko.
MafeNya: O se ka wa a gata thata. Le rona re tloga re felelela mo nageng e e lefifi e.
• Kgolo le bosimane: O goletse mo lelapeng la ga rraagwemogolo, Molemi, mo motseng wa Tweelaagte. Ene le Feile, morwa wa ga Rre Molemi ba ne ba disa di mmoulo. Go ne gape go ruilwe ditonki le dipodi, bommakotswana le bommalebekere. Nngwe ya ditonki tse e kile ya mo raga. Ba ne ba disa mo dithabeng tsa kwa Bapong, ba bogisiwa ke basimane ba koo kwa madisong, ba rwalela kwa morago ga thaba ya Ratumuga, ba ja moretologa, mmilo jj.
MaLebye: Abuti, o mpolelela botlhodi. Mo hisitoring ya Batswana, ga ke ise ke utlwe metlholo e o e mpolelelang eo.
• Tlhapi, mogatsa Legae a re bogadi bo tswele kwa Mitolente mme bo tsewe ke rraagwe.
MoreMi: Ke simolola go bona motho yo o buang puo pha! jaaka wena jaana.
NoMaLaNga: (O a tshegatshega) Ba re nna ke fa gae. Ba eletsa go thusa barutabana. (Ba goroga kwa ga Matlhare)
1.3 Sekoropolapa.
MosiMe: O ka botsa gape. (Ba goroga kwa motšharing)
MoNyaNa: A re emelele gona jaanong
1. MoreMi: Monna wa ga Nnaniki
• Ditsala: Mokua a re ene ga se motho wa ditsala mme ba ba gaufi nae ke Serame Manyako kwa Chaneng le Dan Motaung. Dan a re Sello ke motho yo o itidimaletseng mme o ntshetsa maikutlo a gagwe mo pampiring ka pene.
MMaMoreMi: Nnyaa, banaka, Nomalanga o mpa a ipuela fela.
MaLebye:(O kgobokanya batho ba ba tlileng losong lwa ga abutiaagwe) Batlhalerwa! Batho botlhe ba ba tlileng fano! Ntlo e, e wetswe ke leru la loso. Abuti o setswe morago ke morwadie yo o neng a tswelwa ke bogadi ka Sontaga. Ntshidi o re tlogetse! O tserwe ke thipa e e bogale ya mosetsana wa Morwa kwa seteišeneng sa De Aar. (Basadi ba a lela, go nna tlhakatlhakano. Batho ba ema matlopetlope go nagana gore matsapa di a tsaya kae.) Mosadi wa
MafeNya: A o gobetse thata?
holder.
MoreMi: (O a kokota) Kokokoo! MoNgwe Mo Tsena!
2.1 Tshwaela ka ga maitsholo a ga Nkefi le Ntope ka kakaretso, o ikaegile ka ditlamorago tsa ona. Tshwaelo e nne dintlha di le someamabedi (20) fela.
tLhapi: Rra, ke eng e kete ... A go na le phoso?
• Go gakgamatsa fa Nomalanga a gana go direla mooki Matlhare gonne a utlwile magatwe a gore ga ba tshole batho sentle.
Terama: Tiragatso/setlhangwa se se tlhametsweng go diragadiwa.
• Tsa bodiredi: Motlatsa mokwaledi wa Protea North Burial Society Ramatlotlo wa Protea Golden Harvest Club. O kile a nna mokwaledi wa Lekala la Moroka Swallows la Moletsane, Tladi le Naledi.
Dikgato tsa poloto ya terama:
5. Bolela dikgato tsa poloto ya terama. (10) /35/
raesebo: Mma, ga ke go utlwe. Ke raya gore ga ke go tlhaloganye.
MoreMi: Kwa ntle ga go senya nako, a re mo iseng kwa gae.
1.3 Tsela ya tshekatsheko
MoreMi: Go ntse jalo. O ile. O ka fa tlase ga mmu.
Legae: Di tswile pele ga nako. Ngwanaka, ke itumela fa o falotse. O ntlotlile o sa le monnye, o bile wa gola o ntse o le motho.
Legae: Bana ga ba tshwane. Thuto e batsadi ba e neelang bana, ke yona e ba agang. Boitumelo jwa pelo ya me, ke go bona ngwana yo, a ka tswelela mo botshelong gore a tle a kgone go ka iphedisa.
tsheko: A ga o a bona mosetsana yo o neng o bua le ene fa? MosetsaNa wa
a) kgotlhang e e bonolo, e e rarabologang ka bonako terama e ise e lelefale.
MaLebye: Abuti, ke a go utlwa, ga ke go utlwe ka tsa ga Morakile. Ke itumelela kakanyo ya gago. Rona re banna, re bana ba motho. Re ka kgona go nna ntlo e le nngwe dingwaga tsotlhe tsa matshelo a rona. Fa e le basadi ba rona, ba ka se nne ntlo e le nngwe mmogo matshelo otlhe a dingwaga tsa bona. Gompieno ba ntshetsana a metlhagare, ka moso ba tla a bo ba ngapana.
• Kagosešwa le Loago Se se raya gore go gatelelwa gore go sa lekalekaneng le go sa tshwane ga thuto mo setšhabeng go a fela, go tla diphetogo le tlhabololo.
1.3 Mmui wa mmuisano ke Nkele (2)
NoMaLaNga: (O bua a tshegatshega) Le batla go nkoba? Nkobeng! (Ba a tshega)
2.3 "Fa letlatlana le tshwara" = Fa go simolola go fifala morago ga phirimo ya letsatsi (3)
Lephodisa sebeka: (O golega mosetsana wa Morwa)
MosiMe:(O mo sejanageng, o tsamaya a ntse a bua a le esi) Mo lefatsheng mo, go na le batho ba ba se nang tlhaloganyo. Batho fela, ba tsaya madi a moswi ba tshameka ka ona. Ga ba tlhajwe ke kgala go tsaya madi a a kanakana, dikete di le nne le makgolo a a supang ba a tsenya mo lebitleng. Tshenyo ke a e itse, fa e le e, ga ke ise ke e bone. Inšorense e ntsha dikete di le tlhano, madi otlhe ba a epela, go setse makgolo a le mararo. Motho a nna mo matikiring, a rekelwe lekase le le tlhwatlhwagodimo jaana? Madi a a senngwang a, a ne a tla sala a thusa monna le bana ba gagwe. Tshenyo ya madi, mponeng!
ET: Mo dikarabong tse di tsenweng ke letshwao "/" fa gare go kaya gore potso e ka arabiwa ka mekgwa e e farologaneng eo. E seng go araba potso ka dikarabo tsotlhe. E le nngwe fela ya tsona e lekane.
• Ntope ke morutabana le ene.
tsheko: Dumela ausi!
Tadi e amusa: Go le motshegare letsatsi le penne.
NoMaLaNga: Rona bathusi, babelegi, re a kopana ka dinako dingwe. Re tsaya dikgang ka ga ditiro tsa rona. Bathusi ba ba direlang baoki ba bua ba bo ba kgale mathe mo maganong, ka tsholo e e seng monate ya baoki.
NNaNiki: Wena! O tshaba gore ba re o apere jase. (Ba a tshega.)
dikobe: A reye. (Ba a emelela)
Legae: Mosadi yole wa me a re bogadi bo tsewa ke rraagwe, rratsale.
tLhapi: Motho yo, o setse le monnawe yo re tshwanetseng go mmegela. Re tla bowa gape. (Ba a tswa. Ba tsena fa mogaleng o o fa gaufi. Nkitsing o letsetsa mogatse kwa tirong.)
tLhapi: Motho fa a tlhokafetse o a fetoga. Ka gongwe re mo feta fa, re sa mmone. Ka gore re itlhobogile, a re tswe fano. (Ba goroga fa go Setlhontlhoro)
raesebo: Wena o tla nthusa go tlhopha ka gore o motho wa sesadi, o itse mebala.
Ntope: Ka gongwe ka Labotlhano ke tla bo ke dule fano. Beke e, e ka se fele ke le fano.
MMaMoreMi: Reetsang tsala ya me. Fa a tsamaya, ke ya go sala ke jewa ke bodutu.
1.2 Batho ga ba tshwane.
• O tlhagetswe ke kotsi ya tsela mme a tlhokafala.
MaLebye: Ke eletsa fa ausi a ka tlogela go okomela mo nkgong. Tota, ga se tse di itumedisang go bona mosadi a tsholetsa ditshitswana kgotsa dibotlojana.
• Bobedi jwa bona ba selekwa ke go bona Nkefi a ntse a ipeile Ntope pele, e le monna wa mosadi yo mongwe, ene a gana banna.
tLhapi: Mogatsaaka, buisa lekwalo. Le buise o utlwe gore Matsukas ke mang le gore o batla eng.
1.10 Neela lereo le lengwe le le kayang "matiriki." Mo mmuisanong wa 8. (2)
Ntshidi: Ba setse ba nkarabile kwa yunibesithing ya kwa Kapa. Ke eletsa go ya kwa teng.
tLhapi: (O bontsha monna wa gagwe lekwalo le le gorogileng motshegare) Rra, lekwalo la gago ke le.
3.1 Mosadi ke wa me. (2)
9. tsheNye: Abuti wa ga Kgabele
Gotlhe = [35]
MoreMi: Tota re mmatlela gore a tle go dula le mme. Bana o tla tlhola le bona, fa sekolo se tswa, re a ba tsaya. Mmatswale o kwa ga gagwe, jaanong ke bona go se botlhale gore a dule a le esi. Bokgaitsadiake botlhe ba kwa malapeng a bona.
sara:(O emisa ditsebe) Ke eng e kare dintšwa di a bogola?
MoNyaNa: Nnake a ka se tswele kwa matikiring kwa gae re na le ntlo e kgolo.
MotšhaNkaNe: (O buisana le Tshenye fa morago ga gore a thanye) Motlogolo, kgaitsadio o re tlogetse. O thutswe ke bese kwa Tlhabane mo bekeng e e fetileng. Re lekile go ka ikgolaganya le wena, re ne ra palelwa ka go twe o ne o ile kwa melolwaneng. Tiro re e dirile. Kgaitsadio ke yono ka fa phaposing tlaya o mmone. (O bontsha Tshenye kgaitsadie)
Mathata! Mathata a eng?
Morwadi: Ntheetse tlhe rra! Ke letse ke tlile go nwa bojalwa mo Porotiya. Ke tlogile kwa bojalweng bosigo. Fa ke goroga fa, ke ne ka tshaba go tlola seporo, ke tshaba go bolawa ke ditsotsi. Ke ne ka bona go le botoka gore ke robale fa, mme ke tla phakela bosele. Jaanong rra, ke setswe.
MoreMi: Ga go molato. Ga kere jaanong o na le tsala! (Ba a tshega. Moremi o sala a reeditse mmino a ntse a phutholola le lokwalodikgang la maabane.)
• Letsatsi morago ga bogadi, Legae o ya tirong mme a se boe.
Go tsena gotlhelele mo nkgong: go tlhoka go ka boela morago mo gonweng bojalwa/go tlogela bojalwa.
Legae: Ngwanaka, ke go tsentse sekolo ka ditshokolo, ke dira ke le esi, mmaago a tlhoka tiro. Re ne re ka mpa ra lala ka tlala fela gore wena o nne le dilo tsa sekolo tse o neng o di batla. Ngwaga o o tlang, ke batla go go bona o le kwa yunibesithing.
• Malebye o mo gakolola gore a se ka a ba a dira jalo, o tla bo a segetse Tlhapi, mogatse mo lefureng.
3.1 Matsapa di a tsaya kae?
3.3 Karolo e o e buisitseng e senola kgato efe ya poloto ya terama e? (2)
Legae: Re tshwanetse. O ngwana wa rona. Re tshwanetse go go bontsha tsela e e siameng ya botshelo. Wena o tshwanetse go ipetlela tsela ya gago.
MotšhaNkaNe: Ausi, ke batla go go tlhaba botlhale. O dira phoso nkgonne.
Nkefi: O ne o ntshaba! (O a tshega)
(Kwa ga Nobutlhe, go tsena Moremi le mogatse.)
3.1 Kwala dintlha di le someamabedi (20) ka ga badiragatsi ba terama, o akaretsa kagego ya bona 1 × 20 = [20]
(Ba goroga kwa go ena)
raMoopaMpa: Fa o ne o re re tshwanetse go fuduga fa, o ne o bua nnete.
Pono ya bobedi
dikobe: Nkefi o gaufi thata le Ntope ka maikutlo le fa tota Ntope a na le lelapa. Ke tla leka go buisana le ene.
(A moithuti o a buisa a tlhaloganye dintlha le tatelano ya ditiragalo ka botlalo a bo a lemoge dimelo tsa badiragatsi go tswa ditirong tse ba di dirang?)
NobutLhe: Bagaetsho, yono ke Nomalanga. Ke ene yo ke neng ka le tshepisa gore ke tla leka go ka mmona.
NkitsiNg: Goreng e go utlwisa botlhoko?
Nkefi: Ke tshwaya dibuka tsa bana ba sekolo, o a ntiya. Tsamaya o bolelele tsala ya gago gore a tlhabele pele.
3.8 Tlhalosa seane se se mo mmuisanong wa 4. (5)
Legae: Ntshidi ke ntse ke mo tsaya jaaka ngwanake, ke mo rata. Ke ntse ke šaba bogobe ka moro wa phiri, madi ke a isa kwa dithutong tsa ga Ntshidi. Le gale, go itse Ona.
MoreMi: Goreng o ne o okomela?
• Morago ga go buisa, Legae a kona tlhogo a re "Go senyegile" a nyema mooko.
raMoopaMpa: Bagaetsho, ga ke le tlhaloganye. Ga le bue nnete.
• Ntshidi o setse a tlotswe ke dikgwedi di le thataro
• Ba mo utlwela botlhoko, Dikobe a re: "...re lela le wena."
• Mafenya ka botsalano le kutlobotlhoko o tlhalosa fa a eletsa gore Ntope a fole, a tswe mo kokelong.
Tharabololo: Kgato ya poloto ya Tomagano: Thulaganetso ya sengwe,
(Tsatsi lengwe go le bosigo, Ramoopampa o utlwa dintšwa di bogola)
8. MothuLwe: Kgaitsadia Kgabele
MafeNya: Ke dikgang tse di seng monate e le ruri. Se ke se itseng ke gore batho bao ba tlwaelane go tswa kwa kholetšheng. Ke tsaya gore ke ditsala fela.
Legae: Go jalo Motlhalerwa. Ke bone boroko ka fa Naledi. Go na le mongwe yo o agileng diphaposi ka kwa morago. O ntshepisitse gore ke tle mo bekeng e e tlang fa kgwedi e tla a ba e simolola.
tLhapi: Ntshidi ga se ngwana wa gago, o ka amogela bogadi ba gagwe jang?
LENANEO LA DITENG
NoMaLaNga: Mme Matlhare, ke godile. Go ka se ye kgakala, o tla a bo o re ke eng ke tshega le monna wa gago. Kwa ntle ga foo, ka dinako dingwe o dira bosigo. Fa o le kwa tirong, pelo ya gago e tla a bo e le fa gae. Monna wa gago le ene a ka nna a . . . Go itse mang? Ke bua fa pele ga rre Moremi. Ke fetsa ka gore ke a leboga, ke tlhapa diatla.
A re yeng fa mosetsaneng yole wa Morwa.
raMoopaMpa: Goreng o batla gore re fuduge fa?
MafeNya: Dumela monna Ntope, o bewa ke eng fano?
NoMaLaNga: Ke tla go bolelela nnete, nnete e e se nang bana ba phefo.
NobutLhe:(O a tshegatshega) Ke tlhotse ke lapile. Fa ke ka ikutlwa ke lapile, ke itse gore go ya go goroga baeng.
Molaetsa: Thuto ya mokwadi ka setlhangwa sa gagwe.
NoMaLaNga: Intshwareleng, ke sa ntse ke tsena ka fa ntloboapeelong. (O tlhaga a tshotse mabotlolo a le mabedi a namoneite le digalase)
Thaologo: Kgato ya popoto ya terama e mo go yona ditiragalo di tlosang lonao.
raesebo: Nnyaa rra, a utlwetse.
1.13 Kwala mola wa bobedi wa mmuisano wa 10 ka mafoko a gago. (4)
1.1 Mmui o kaya gore o sa le a solofeditswe sengwe, ga a ise a se newe/o tlogetswe fela sebaka se seleele ka kgang kgotsa thulaganyo nngwe e sa wediwa. (3)
• Baemanokeng ba amana le badiragatsibagolo ka losika kgotsa botsala.
(Ke letsatsi la Lamatlhatso. Nnaniki o ntse a anega dikhai mo terateng, Moremi o a mo thusa.)
MMatšhatšhi: (O bua ka lentswe le le robegileng) Re tlile fano mabapi le dithulaganyo tsa phitlho.
dikobe: Itse gore jwa pitse ke jo bo mo mpeng. Ntope o na le lelapa la gagwe. O itiya fela ka ene. Ipatlele motho yo o sa nyalang jaaka Mafenya jaana.
Legae: Ngwetsi e dira jalo. E seng rona re itirelang megodungwana basadi ba rona ba ntse ba le teng. (Nkitsing o a tswa)
MafeNya: (O thikhitha tlhogo) Ke a go utlwa.
MafeNya: Morwarra, ke sale ke go roma, ga ke itse gore a o bile wa kgona go ka bona kgarebe ele.
1.12 Go reng o dumelana kgotsa o ganana le tlhagiso ya mmuisano wa 10 mola wa ntlha? (6)
MMatšhatšhi: Ga re tsamaye bobe. Re tswa kwa ga Nkele. Motho ke yoo, a re opisa tlhogo le morwaagwe.
• Mogapatiro ke modiragatsimogolo yo o ngongoregang.
MoNyaNa: O se ka wa ba wa dumela gore mosadi yole a tshabe ka tlhogo ya gago. Ga a ise a nyale nnake ka lesira. O rile re eme go le gonnye, o tla re itsise ka ga tsa lenyalo. (Ba goroga kwa ga Nkele)
raMoopaMpa: Rra, ke a go utlwa, fela o se ka wa tlhola o emisa sejanaga fa. Tloga fela jaanong.
• Mooki Matlhare le ene a ka bo a sa ineela, a ka bo a ne a rapedisana nae.
• Fa Ntope a se na go tlhokafala, Nkefi o lela sa go tlhoka mogomotsi.
raMoopaMpa: Fa o ka bo o mpoleletse nnete, ke ka bo ke sa go tsenya moretlwa. O se ka wa tlhola o robala fa. Tsamaya! (Ba a kgaogana).
tLhapi: Re ntse re tshaba go go bolelela, fela ntate o a itse. (Legae a emelela, a tswela kwa ntle)
MokhoNto: (O bua a itlhomotse pelo) Rra o se ka wa mpotsa dipotso di le dintsi. Ke kopa gore o ntatlhelele makgasanyana a gago.
5. Ntshidi: Ngwana wa ga Tlhapi
Ntshidi: Batsadi ba me, le nna ke itumetse fa le nthotloeditse go tsena sekolo. Ke solofela fa le tla nkema nokeng mo botshelong jotlhe ba me.
• Nkefi ke morutabana, mosetsana yo montle.
1.2 Ka ga setlhogo
raesebo: Re setse re siame. Ausi Monyana le ene o na le metsotso a le teng. (Raesebo o bitsa ausi Monyana. Ba tsena mo sejanageng.)
• Ntope o ba lebogela go nna badirammogo mo monateng le mo botlhokong.
MoNyaNa: Ga ke itse gore tota fa bašwa ba itlhophela go tsamaya, batsofe ba ya go bolokwa ke bomang.
MaLebye: Mogolole, o tsamaye sentle. Ga gabo motho go thebe phatshwa. Legae le, ke la gaeno. Fa o ka kopana le dithunthung, O se ka wa tshaba go tla go itshuba fano.
raMoopaMpa:(O a gakgamala)
NoMaLaNga: (O rothisa dikeledi) Salang sentle!
15 x 1 = [15]
raMoopaMpa: O nna kae?
1.2 Go ya ka mmui, go "tsaya semolao" ke fa go dirilwe moletlo wa lenyalo, monyadiwa a apere mosese o mosweu-go ya ka ene. (2)
7. Metswedi...........................101
MoreMi: Mosadimogolo ga a tlhola a kgona. O akgilwe le ke loso lwa mokgalajwana wa gagwe.
NNaNiki: O raya jang?
3.6 Monna wa moswi a ka ba tshwarisa. (3)
MoreMi: Nkgonne Matlhare, jaaka ke ne ke go solofeditse gore e tla a re fa kgaitsadiake e leng Nomalanga a goroga, ke tla buabua le ene, ke dirile jalo. Nna le wena re ne ra tšhotla kgang mong wa yona a seyo go ka ikarabela. Jaanong ke yono, re tla utlwa gore ene a reng ka wa gagwe o a jang bogobe.
(Potso e, e goetlha moithuti go senola kgotlhang, dikgato tsa poloto, semelo le makoko a badiragatsi.)
3.2 Batho ga ba tshwane
MoreMi: Go boa, o boa leng?
dikobe: O se ka wa tshoga morwarra. Re babalesegile. (Fa morago ga nako e e sa fediseng pelo, ba goroga fa bookelong)
Mpho: (O bua ka mafega) Monna ke wena, ke bogologolo ke go gakolola gore o tlogele go tsamaya masigo. Ga ke itse gore ke eng se o se batlang masigo o sa se bone motshegare.
Ka nako e ke neng ke batla go bofolola dintšwa, mosetsana yo, le lekau la gagwe, ba ne ba nkgoreletsa. Fa letlatlana le tshwara, ke ne ka tlhola gore a ga go ope gaufi le lobotana, go ne go se ope, ke ka moo ke ileng ka di bofolola. A ga go jalo mosetsana?" (A diga sefatlhego go sela dibi le mororo go se dikgomo mo Porotiya). "Mo ise kwa Perekwane. O be o duele ditshenyegelo tsa gore ntšwa ya gago e ntometse ngwana. "Ke tla mo isa bookelong le fa e le bosigo. Fela le tshwanetse go ruta ngwana wa mosetsana gore a se ke a ema mo lebaleng bosigo le basimane. Gona jaanong o kae ene mosimane yoo wa teng? Ke ene a ka bong a tlile fano ka gore ntšwa e lomile mosetsana yo, a na le ene." (A bua a lebeletse mosetsana mo phogwaneng). "Mosimane yole, o ne a go dirisa fela. Fa e le gore o a go rata, a ka bo a ile a bona go tlhokega gore o tshwanetse go ya kwa ngakeng." "Rre Ramoopampa, tiro ya gago o e dirile. Fa e le go duela ditshenyegelo, lebala. Ngwana yo o ntshwabisitse. Bana ba bannye ba o ba bonang ba ke ba ga Seponono. Fa jaanong a sasanka masigo mo dipuleng, a sasanka le basimane, a ba a longwa ke dintšwa mo maragong, ke tlhapa diatla. Ke di tlhapa ka sesepa sa mafura a kolobe."
2.9 Phogwana e mo karolong e fe ya mmele? (2)
MEMORANTAMO
sara: Ke eng o ntse o ile nako e telele?
sara: (O ya go thuthafatsa dijo kwa setofong) Selo se, bosigo. Ka moso ke la tiro.
MatLhare: (O simolola go tshoga.) A o kile wa tshwenngwa ke mooki?
3.7 Matikiri ga a tshwenye, re tshwanetse ra ithuta go amogelana jaaka re ntse. (4)
1. raMoopaMpa: Monna wa ga Sara
MMatšhatšhi: O tla tsamaya le Monyana. Rona re tla sala fa gae. (Mo mosong wa le le latelang, go tsena Mosime)
1.14 Mmui ke monna wa ga Kgabele-setopo se se lwelwang. (2)
MafeNya: Mogatsaaka, ke e tla. Selo se botshelo, se a dikologa. Gompieno ke nna, ka moso ke yo mongwe. (Ba a tswa)
a) Dipuo tse a di buang.
MMatšhatšhi: Ke la me leo. Mosimane yole, ba ga gabo ba ne ba sa kopa ngwanake, ba ne ba mo adimile fela. Ba rile ba sa ntse ba tla go dira lenyalo.
MokhoNto: Rra o nthusitse. Ke itumetse thata.
4. Badiragatsi ba tsweletsa ditiragalo tsa terama ka ditiro le mmuisano.
3.3 Tharabololo. (2)
Legae: Bogadi bo tshwanetse go amogelwa ke bomalomaagwe Ntshidi boemong ba rona.
Ntope: Mothaka yo mongwe o ne a sega koloi e nngwe tsebe a ba a tsena fela mo koloing ya me. Botlhapelwa! Motho o sega tsebe a sa ele tlhoko sekgala sa koloi e e tlang kwa pele.
sebeka: Motho yo, ga a sa tlhola a le wa lefatshe leno. O ile.
MoreMi: Kgaitsadiaka Nomalanga, fa o ne o seyo, Modimo O ne wa gopola motho yo o neng o mo tlhokomela.
MaLebye: Ao! E itsiwe ke mang?
3.2 Phitlho ya ga Kgabele. (2)
NNaNiki: E re ke fetse go anega pele.
2.2 Tshwantshanyo (3)
Legae: Ba tlisa bogadi ka gore Ntshidi o tlotswe ke dikgwedi di le tharo. Mosetsana yo, ke eng a ntse a sa re kwalele go re itsise ka ga ...
b) Kgotlhang/Bothata Kgotlhang/Bothata ke ntwa kgotsa ngangisano e e nnang teng fa gare ga badiragatsi. Kgotlhang e mela mo morerong. Yona e ka nna fa gare ga badiragatsi ba terama jaana: Motho le motho Motho le batho Batho le batho Motho le tikologo Motho le maikutlo a gagwe.
raesebo: Re lebogela dinao tsa gago.
raesebo: Mm! Le a lebega. Ke bokae?
Buisa mebuisano e e latelang ka kelotlhoko mme o tle o arabe dipotso tse di tla latelang.
MafeNya: (Ka lentswe le le bonolo) Bua fela. Bua sengwe le sengwe se a se buileng. O se ka wa tshaba.
NNaNiki: Re batla mmelegi.
MatLhare: O goroga leng Nomalanga?
Legae: Motlholo o o jalo, ga ke ise ke o utlwele. Goreng rraago a tshwanetse go tsaya bogadi e se ba ngwana wa gagwe?
NkeLe: Ke a leboga mma. Dikgogakgogano ga di batlege, di senya tiro, e senyege. Kutlwano ke maatla. (O bitsa morwaagwe) Ngwanaka.
• Kwa tlhatlhobong o tshwanetse go araba potso ya Karolo
tLhapi: Ke eng?
NobutLhe: Nnyaa, e seng ka bonako jalo. Ke tla mo duelela, wena o tla tla o ntuela. Ga kere ga re itse gore dinamelwa di duelwa bokae!
any means, electronic, mechanical, photocopying, recording, or
MoNyaNa: Kgabele o tshwanetse go tswela fa, o na le inšorense e e tshwanetseng go mo duela. Fa re ka se ka ra ema ka dinao, madi otlhe a tlile go ya kwa ga Nkele.
raMoopaMpa: Ke e tla, ke ya fa ntle. (O a tswa. O kgatlhantshwa ke pula e sarasara) Pula e, e tswa kae? (O okomela ka fa morago ga lobotana) Bathong! Batho ba ba 'emeng mo puleng bale, ba ikutlwa jang! Pula e, a ga e ba kolobetse? Ka gongwe metsi a pula a thedimoga fela mo diaparong tsa bona. Lorato lo a makatsa, ga le na gore pula e a na. (O boela mo ntlong)
• Terama e na le diponagalo tse di latelang:
3.11 Raesebo (Mogapatiro). Mmatšhitšhi (Mokganatiro). (2)
3.3 Thitokgang ke modi wa kgang ya terama? (2)
puLe: Ke mosarasane, e tla feta.
dikobe: (O gatelela mafura)
Potso 3
sara:(O tla ka dijo, ba a di tlhasela) O se ka wa ba wa re ga o a kgora.
• O a sotlega, mme batho ba mo ja setshego.
• Ga go na kutlwano fa gare ga Ntope le mosadi wa gagwe Motlagomang ka ntlha ya bonyatsi jwa gagwe le Nkefi.
3.1 Kwala leina la terama e o sa tswang go e buisa. (2)
• Nkefi o gana banna, o ba bitsa dikoropolapa.
5.2 Karolo B (Dipotso- tlhamo)............. 94
raMoopaMpa: Go jalo, ke tshwanetse go di bofolola, ke bosigo. Ura ya bosupa e setse e iteile. (Ka fa morago ga lobotana, Pule le Seponono ba ithobaletse mo bojannye)
3. Mogapi, K. 1988. Tshekatsheko ya dikwalo: motshameko. Gaborone: Longman.
"Kgabele o tswetswe ke bogadi. Bogadi ba teng, bo amogetswe ke nna. Bo dule botlhe, ga ba nkolote. Kgabele le fa a sa tswa fano ka lesira, o nna kwa ga gagwe. Ga a tshwanela go tswela kwa ga mmatsalagwe. O feditse ngwaga a nna kwa ga mmatsalaagwe Fa e ne e le gore o sa ntse a nna kwa ga mmatsalaagwe, o ne a tla tswela kwa teng. Re ka iphitlhela re le mo kotsing e e seng kana ka sepe ka moso. Kgabele ga a sa tlhole e le ngwana wa rona o fetotse sefane".
tLhapi: (O a le tsaya, o a lo buisa) Go diragetse. (Marothodi a dikeledi a rotha ka monokela go tswa matlhong a gagwe.)
sara: Ntlo e e mo sekhutlong e, ga ke e rate. Ka letsatsi lengwe re tlile go seka.
MafeNya: Ke kakanyo e e siameng. Fela tsatsi lengwe, Nkefi o tla gopola matsatsi a a neng a gana lenyalo. Ka nako eo, o tla bo a le batla. Le lona, le tla bo le mo tshaba.
MoNyaNa: O se ka wa tshwenyega mma. Batho ba inšorense ba tlile gore re tlhophe lekase. Re tla tlhopha la madi a a kwa godimo. Go tla bo go setse madinyana a se makae fela.
MoNyaNa: Mma, ke di utlwile. A re mo tlogele a tswele kwa ga gagwe. Fela, nna ke ne ke nyatsa gore matikirinyana ale a phaposi e le nngwe, ga a kitla a kgona go ka amogela batho ba ba tlileng go tla losong. Ke tshwenngwa gape ke gore Kgabele e ne e le mooki. Baoki ba bangwe fa ba tla, ba tlile go mo ja setshego.
3.10 Ngwana ke Kgabele. (2)
MatLhodi: Nnyaa rra. Ke ne ke batla fela maikutlo a gago mabapi le dikago. (Ba a tshega)
NNaNiki: Bagaetsho re itshwareleng go le senyetsa dikgang tsa lona.
5.3 Tharaano.
First published in 2008
1.14 Mmui wa mmuisano o o amana jang le setopo se se sekwang? (2)
MaLebye: Morwarra, o bewa ke eng fano mo mosong jaana?
4.1 Dipotso-khutshwane.................. 82
NNaNiki: Nomalanga o natefetswe.
2.4 Seponono (2)
raMoopaMpa: Nnyaa. Go baratani dimmitara di se kae go tloga fa loboteng.
"Ngwanaka. Monyana, dikgakololo ke tseo. Ga ke itse gore wena o di bona jang." Mma, ke di utlwile. A re mo tlogele a tswele kwa ga gagwe, fela nna ke ne ke nyatsa gore matikirinyana ale a phaposi e le nngwe ga a kitla a kgona go amogela batho ba ba tlileng go tla losong. Ke tshwenngwa gape ke gore Kgabele e ne e le mooki, baoki ba bangwe fa ba tla, ba tlile go mo ja setshego. "Ga gabo motho go thebe phatshwa. O ka seka wa tshaba gore ditsala tsa gago di go jele nala ka gore fa ga eno go se gontle." "Kgaitsadiaka, re lebogela dikgakololo tsa gago. Ngwana o tla tswela kwa ga gagwe."
koNti: Rre Ramoopampa, tiro ya gago o e dirile. Fa e le go duela ditshenyegelo, lebala. Ngwana yo, o ntshwabisitse. Bana ba bannye ba o ba bonang ba, ke ba ga Seponono. Fa jaanong a sasanka masigo mo dipuleng, a sasanka le basimane, a ba a longwa ke dintšwa mo maragong, ke tlhapa diatla. Ke di tlhapa ka sesepa sa mafura a kolobe.
Fa e le kgomo yona, ke ka e seka. Ga ke go kolote, ke go duetse bogadi botlhe. Ka jalo, setopo se, se mo diatleng tsa me." (O bua a tsena Nkele mo leganong) "Nnake ga a tswa kwa gae ka lesira. Ga a direlwa moletlo wa gore o tswa kwa gae. Ka jalo, ke..." (O bua a lebeletse mme Mmatšhatšhi) "Mme Mmatšhatšhi, o motsadi wa me. O mme ka gore o mmatsalaake, Ke a go tlotla. Ga ke eletse go go utlwisa botlhoko. Fela, ke rata ke go gakolole gore mosadi ke wa me. Ke ntshitse bogadi ka pelo yotlhe yame. Ke tswa kwa Mmagiseterata le Kgabele. Ke na le setifikeiti sa lenyalo mo ntlong mo. Seo se kaya gore mosadi ke wa me. Fa o ntse o gatelela gore o batla setopo sa ga mogatsaake ke tla go tshwarisa. O tla iphitlhela o le fa morago ga ditshipi tsa kgolegelo fa o tshwanetse go boloka morwadio." "Heela mosimane ke wena, motho yo o buang le ene yo, ke mme. O tshwanetse go tlhopha mafoko a gago." "kana le itshwenya fela. Nna ke bua ka dipampiri. Ke tshotse setifikeiti." "Ngwana, o tshwanetse go tswela fa." "Nnyaa mma, ga go jalo. Mogatsaake o ya go tswela kwa matikiring a gagwe. Nna le ene, re ntse re nna kwa setsheng sa rona. Re na le dikgwedi di le kana re nna kwa teng." (O emisa menwana e le metlhano) "Nnake a ka se tswele kwa matikiring kwa gae re na le ntlo e kgolo." "Katara e itewa ke nna, lona lo tshwanetse go bina."
6. MosiMe: Monna wa inšorense
1 × 15 = [15]
raMoopaMpa: E bile o buisa makgakga! Ke tla go ruta ba le bantsi. (O mmetsa ka fenebelete)
Pono ya botlhano
1.
MaLebye: Ke ne ke tla a re fa e le ka lorato, go fedile. Ke ne ke tla mmusetsa kwa go rraagwe. Motho yoo ke nta ya selomelakobong.
dikobe: Di tlogele tseo. (Ba tsena mo bookelong. Ba fitlhela Nkefi a na le Ntope a ntse a mo tshelela namoneite ka dikuku)
dikobe: Monna, go ne go le thata. Tshimo ele ke thite. Mogoma o ne o kakadia fela fa godimo. Go batlega terekere go ka e tlhabolola, e seng sepane sa dipholo.
Morwadi: Ka fa Naledi.
Setlhogosegolo sa ngatana e ya diteramakhutshwe ke "Matsapa di a tsaya kae?" Ke go re "Bothata bo bakilwe ke eng?" E bile ke sone sa teramakhutshwe ya ntlha. Ditlhogo le diteng tsa diteramakhutshwe tsotlhe tse tlhano di ikaegile ka setlhogosegolo mme di tsamaelana le sona.
MosiMe: Nako ke ya mo mosong, ura ya borobongwe ke tla bo ke le fano.
Pono ya bobedi
Morero/thitokgang ke modi wa kgang ya terama. Ke ona kgotlhang ya terama e melang mo go ona. Ditiragalo tsotlhe tsa terama di itshwareletse ka ona. Merero ya diteramakhutshwe tsa rona e ka nna e e latelang:
MokhoNto: Rra, ke motho, o se ka wa ntshaba, o se ka wa nkgobatsa.
raMoopaMpa: (O a mo lebelela) Nnyaa mma!
MaNaiLa: Nnyaa rra, re iketlile fela.
1.2 Kwala dintlha di le sometlhano (15) o ntshe maikutlo a gago ka ga tshwetso ya ga Nomalanga ya go gana tiro kwa go mooki Matlhare. A o itirela molemo? A mabaka a gagwe a utlwala? Wena o ne o ka dira jang fa o le Nomalang. O ne o ka dira eng fa o le Mooki Matlhare?
raMoopaMpa: (O nna mo sofeng, o lebelela thelebišene) Fa e le Sontaga jaana, ke ithatela mmino wa matsogo.
• Ga ba tshepe dikotsi tsa tsela, batho bangwe ba a falola, bangwe ba bolawa ke letshogo.
4. MMatšhatšhi: Mmaagwe Kgabele
MafeNya: Mogolole, re badirammogo. Tlogela tsa gore re simolola go bonana.
• O ne a re o ikutlwa fela a le kwa gae.
MaLebye: Motlhalerwa, letsatsi ke bogologolo le tlhatlogile. Dikereke le tsona di gaufi le go tswa. O a reng o sa le mo mapaing?
• Legae o ne a utlwa botlhoko thata gonne a godisitse Ntshidi ka a rile go nyala a e gapa le namane.
Karolo B (Dipotso-tlhamo)
2. Ke S.S. Mokua.
NkitsiNg: Ke solofela gore le a bona gore re mo losong. Ausi Tlhapi o tlhokafalatswe ke monna. Ke bua jaana a le mo materaseng. Setopo se tlile go goroga mo tshokologong. Ka gore le batho ba molao, ke tla le letla go bua le ene. Ntshaleng morago. (Ba mo sala morago. Ba tsena ka fa phaposing)
MosiMe: Ke tlile jaana go tla go le itsise gore ka moso, ke tlile go le tsaya le ye go tlhopha lekase. Lona lo tla ipua gore go tla tsamaya bomang.
dikobe: Ke tswa fa gae fale. Ke utlwa gore Ntope o tlhagetswe ke kotsi.
NoMaLaNga: Ke tshwanetse go boela gae. Se ke neng ke se tletse fano, ke se dirile. Ke ne ke dula fa e ne e le gore tsala ya me e ntse e ja bogobe. Ke tla nna beke fela le lona, ke tla boela gae mo go e e tlang.
puLe:(O bua a itumetse) Mmaago o nthusitse a go roma kwa Naledi, ke ne ke tla go bona jang?
tharo. Fa re laiwa, bagolo ba rile kgomo e gapiwa ka namane. Ke amogetse Ntshidi jaaka ngwana wa me. Ke mo tsentse sekolo wena le rraago le sa dire. Monongwaga, ke ngwaga wa somamabedinngwe ke ntse ke tsenya Ntshidi sekolo. Ke apara oborolo. Fa morago ga dingwaga tse di kanakana, o mpolelela fa ngwana e se wa me!
f) Poloto
MosiMe: Batlhalerwa, ga ke laele.
Legae: Iye!
• Ba gabo Matsukas ba tlisa bogadi.
MMatšhatšhi: O tshwanetse go ya go mpiletsa kgaitsadiake. Ke ene motho yo o tla re neelang tsela. (Ba goroga kwa gae. Ba fitlhela Motšhankane a ba letile)
4. Kabotiro ya badiragatsi ba terama ke efe mo terameng? (4)
raMoopaMpa: Mo tlogele, basetsana ba ba sasankang masigo ba, ga ba ithate. (Ba tswelela ka go ja. Metsotswana pele ga ura ya borobedi, ke fa mongwe a kokota)
raesebo: Go siame rra. (Ba lebelela makase bongwe ka bongwe)
3.2
c) Se se buiwang ka ga gagwe.
Modimo ke yoo! (O a tswa)
raMoopaMpa: (O bua ka pelo) Ke ka se ka ka mo tsenya mo ntlong. Mogatsaake le banake ba ka tla ba tshoga. (O bua le ene a mo tlhomile matlho) Ke e tla. (O tsena mo ntlong. O tlhaga a tshotse terekesutu) Monna, tsaya o apare.
MaLebye: A o setse o bone kwa o ka itshubang teng le ditsuane tsa gago?
koNti: Rra o re go re bona re le fano, re mo mathateng.
raMoopaMpa:(O bua a le esi) Mosadi wa me o rile re fuduge fa. Fa e le gore re a fuduga, e tshwanetse ya nna ka go ithaopa, e seng go gapeletswa ke batho fela. Basadi ba rata dilo, o batla gore re fodugele kwa Houghton. Botshelo ba kwa teng, bo farologana thata le ba mo lekeišeneng. Modimo o teng ke solofela gore ka letsatsi lengwe, ke tla fenya mathata a a dikologileng ntlo ya me. (O tsena mo ntlong) Botshelo bo, mathata! (Mo mosong wa letsatsi lengwe la Sontaga, Sara o phepafatsa setupu)
NoMaLaNga: Go ntse jalo, mme ga re kopanele fano.
sara: A o a bona? Ga re kgone go dira ditiro tsa rona ka phuthologo. Ntlo ya mo sekhutlong e ntenela sona se. Fa e tla go tena, e ba e na le lobotana. O tla fitlhela digaretene tse di tsamayang, di le kgabisitse.
3.3 Sekoropolapa ............................ 42
MatLhodi: Ga twe o gana banna, o ba bitsa dikoropolapa. Gona jaanong e setse e le lefetwa. Selo se se utlwisang botlhoko ke gore ga twe o tlhakatlhakantse lelapa la ga Ntope. Ba re Ntope e bile o na le senotlele sa ntlo ya mosadi yoo.
NkitsiNg: Mme Tlhapi o mo materaseng, a ka se kgone go bua le wena.
20 x 1 = [20]
• Go rarabolola le go senola maitemogelo a mokwadi mo diterameng tsa "Matsapa di a tsaya kae?". Seno se tla sedimosiwa bogolosegolo ke lokwalotshelo (bayokerafi) lwa S.S. Mokua gonne ka lona baithuti le barutabana mmogo ba tla tlhaloganya lebaka la gore a bo a kwadile ka tsela e a kwadileng ka yona.
NobutLhe: Beke e e tlang fa e fela ke tla bo ke le fano.
MoreMi: Mogatsaaka, a re itlhoboge. Ke yole o ile, re mmone. O ya lefatsheng le re sa le itseng, fatsheng la Maswati.
MotšhaNkaNe:(O bua ka kgakgamalo) Wa reng ausi?
5. Shole, S.J. & Molebaloa M.K. 1993. Molekane (Study Guide) Century. Turn Publishers: Garankua.
1.11 Ba na le dikgwedi di le kae ba nna kwa setsheng sa bona? (2)
NNaNiki: Nnyaa mma, ga go jalo. Re ne re gopola gore ka gongwe a ka rata go ka ikhutsa.
Karolo A (Dipotso-khutshwane)
raMoopaMpa: (O tswela kwa ntle) Monna, tsena mo koloing mo, ke go ise gae.
Gotlhe = [35]
raMoopaMpa: (Ka bogale) Fa o re tshosa jaana, o robaletseng fa?
(Go bosigo, Sara o ntse a tsamayatsamaya mo segotlong go phutha tse di ka bang di batla go phuthwa)
NNaNiki: (O a tshegatshega.) Go nna le monna yo o go thusang go monate. (Moremi o a mo lebelela) Ga se gantsi o fitlhela monna a thusa mosadi.
Edited by Boitumelo Phalatse
• O ineela tagi.
Legae: Go raya gore ka gongwe o ntse o itse fa Ntshidi a sa itekanela mo mmeleng, e bile le bogadi bo tshwanetse go tswa.
sara:(O a gakgamala) Ke eng?
Potso 3 MOSADI KE wA ME
Legae: Ke nyemile mooko. Ka nako nngwe go isa ngwana wa ngwanyana sekolong, mathata. Ba mo tsaya o ise o mmone a dira. Tsaya lekwalo ke le, o ipuisetse.
MokhoNto: Rra, ke ne ke tlhasetswe ke dinokwane, di ntseetse madi le diaparo tsotlhe.
MosiMe: Bagaetsho, rona ba inšorense, re amogetse molaetsa o o botlhoko wa gore mooki Kgabele o re tlogetse. Go thulwa ke bese o itsamaela fa thoko ga tsela, ke loso lo lo botlhoko e le ruri. Batlhalerwa, re lela le lona.
MoreMi: Mma, ka gore se re neng re se tletse kwano se diragetse, re kopa tsela. Go ya ka magoro ...
Pono ya boraro
NoMaLaNga: Ga go molato. Re ka tsamaya, ke mmolelele.
Legae: Morwarra, ke lemoga gore ke tshwanetse go tswa mo lelapeng le. Ga ke batle gore ke nne fa, go fitlhela maemo a dilo a senyega. Ke nyetse, o nyetse, re nna mo ntlong ya diphaposi di le nne.
d) Ditiragalo tse di latelanang, di siana ka lobelo gore nako e se ke ya senngwa. k.g.r. poloto e e kitlaneng.
NkitsiNg: Abuti, o se ka wa isa mogopolo le naga. O tla fela, o iphitlhele o lekana le letlhakanoka.
Pono ya bobedi
(Mo sekolong sengwe mo Mafikeng)
MosetsaNa wa Morwa: "Nee!"
2.1 Tshwaelo ka ga maitsholo a ga Nkefi le Ntope.
e) Lemorago
raesebo:(O bua a le esi) Ke tshwanetse go boloka mosadi wa me ka matsetseleko otlhe a ke ka a kgonang. Go nna moswagadi ke le monnye jaana, go utlwisa botlhoko. Go tloga fa, ke leba kae? A ke ya go nyala gape? Bana ba babedi ba, ke ya go ba tlhokomela jang? Nnyaa, loso lo setlhogo. Lo tsaya motho yo o nang le maikemisetso. Kwa toropong ya Gouteng, go na le batho ba ba nnang mo mebileng ba se na maikaelelo a botshelo. Batho bao ba tshela dingwaga ba sa lwale, ba sa tlhagelwe ke dikotsi. Nna, ke yo o jang yo o tlhagelwang ke selo se se botlhoko se? Moleofi ke mang? A go leofile batsadi ba me kgotsa ke nna? A go leofile moswi mogatsaake kgotsa batsadi ba gagwe? Botshelo ke menate le masula. Ke ka se lebale tiragalo e. Go diragetse. Tsatsi le wetse. Bodiba bo tšhwele ke bo lebile. Ka gongwe tiragalo e, ke toro fela.
sepoNoNo: Ke ne ke ntse ke rapela mo pelong gore a nthome. Pula e, ke yona fela e re senyeletsang.
Modiragatsimogolo yo o ngongoregang.
(A mo tshekatshekong moithuti o lemogile thuto le kgalemo ya mokwadi ka ditiragalo tsa terama e.)
1.5 Metlholo ga e fele.
raMoopaMpa: Ba ile, ke tshwanetse go di bofolola. (O a di bofolola a ba a tsena mo ntlong)
Phuruphutsha: Go batla sengwe ka mokgwa o o matsetseleko o sa senye nako.
Pono ya boraro
dikobe: Mafenya.
1.5 Mmmui wa mmuisano wa 3 o kaya gore ba tswa go dira eng? (2)
tLhapi: Ka gongwe o batla madi a teng. (Ba a tshega)
10. Mphodi: Kgarebe ya ga Manaila
sara: A o di bofolotse?
NoMaLaNga: (O bua a tshegatshega) Dikgang ke tsa batho ba le babedi. Lona le tlile go re senyetsa. (Ba a tshega)
3.10 Ngwana yo go bolelwang ka ene ke mang? (2)
MafeNya: Modimo o teng, o tla fola. (Mo mosong wa je le latelang go tsena mogala o o begang fa Ntope a kgabagantse noka ya Jorotane. Nkefi o ne a iswa ngakeng a idibetse. O ne a lela go feta mogatsa moswi. O feditse beke yotlhe a sa ye tirong. Motho a lela jaaka e kete moswi ke mogatse.)
koNti: Re tlisitse molato.
• Yo mongwe le yo mongwe o na le baemanokeng ba gagwe.
NkitsiNg: Ke Legae Kgosietsilemaabanebosigo.
2. Bayokerafi ya ga S.S. Mokua........... xi
d) Molaetsa/Thuto Molaetsa ke thuto e moterama a batlang go e naya babuisi. Ona o senoga kwa bokhutlong jwa ditiragalo, go ya fela ka tsela e kgotlhang e rarabololwang ka yona. Le fa re ka se dumalane le ene gona ene o a bo a rialo.
Mogapatiro ke modiragatsimogolo yo o nang le bothata, yo o ngongoregang, yo o tshwenngwang. Mokganatiro ke moemakgatlhanong, o baka bothata, o tshwenya mogapatiro. Bobedi jo ke jone bo kampanang, bo gotlhanang. Matsapa otlhe a ba a tsayang ke maiteko a go rarabolola kgotlhang mme kwa bokhutlhong mongwe o tla fenya. Mogapatiro le Mokganatiro ba na le baemanokeng ba ba ba rotloetsang ka dikgakololo.
NNaNiki: Go ntse jalo, ka dinako dingwe, motho fela wa ditšhaba, a ka go thusa go phala mogaeno yo o antseng letsele le ene.
MaNaiLa: Ga go jalo rra.
3.9 Ga se molato wa gago fa kwa gaeno go se go ntle, ditsala ga di a tshwanela go go tshwaya phoso kgotsa go go lebela tlase ka ntlha ya maemo a lelapa la eno. (6)
Mmatšhatšhi: O bua nnete. Kana ke wena ausi wa bana botlhe ba lelapa le. (Ba a tswa.)
Potso 3
Modiragatsimogolo yo o bakang ntwa/yo o tshwenyang.
Nkefi: (O thikhitha tlhogo) Ditlontlokwane le dithamalakwane ga ke tsamaisane le tsona.
Makoko a badiragatsi
Legae: Ke lebogela dikakanyo tsa gago. Fela ke rata go itse gore tsatsi le ke ka tlhokafalang, go ya go diragala eng ka setopo sa me?
Lephodisa sebeka: Ke go itsise gore o tle go tsaya ngwana wa gago mo mmotšharing wa mo De Aar. Ngwana wa gago ke setopo, o swetse mo ke letsang teng fa.
(Morutabana o tlhoka go suga baithuti ka botlalo mo tirisong ya mareo a, gore ba se tlalelwe fa ba a bona kwa tlhatlhobong ya makgaolakgang.)
1. MATSENO
f) Nako e e lekanyeditsweng e e sa atoloseng terama.
Legae: Mogatsaaka, ke itumetse. Gore ke tlole, ke thule disenke tse ka tlhogo.
NkitsiNg: Ausi, o ipete sebete, lefelo le, ga le tlwaelwe. (Ba tsamaile le tsona ba di lebeletse. Tse dingwe di tsinne o ka re di a tshega) Ausi, ga re mmone.
Lokwalotshelo/bayokerafi: Hisetori ya botshelo jwa motho go tswa tsalong go ya losong, le fa a sa ntse a tshela.
raesebo: Dikhasekete di dintle fela di tlhwatlhwagodimo!
raMoopaMpa: Ke tla mo sia bookelong le fa e le bosigo. Fela le tshwanetse go ruta ngwana wa mosetsana gore a se ka a ema mo lebaleng bosigo le basimane. Gona jaanong o kae ene mosimane yoo wa teng? Ke ene a ka bong a tlile fano ka gore ntšwa e lomile mosetsana yo, a na le ene. (A bua a lebeletse mosetsana mo phogwaneng) Mosimane yole, o ne a go dirisa fela. Fa e le gore o a go rata, a ka bo a ile a bona go tlhokega gore o tshwanetse go ya kwa ngakeng.
Nkefi: Banna ba bantsi mo lefatsheng, tsatsi lengwe ke tla kopana le yo o ratwang ke nna. Gona jaanong ga ke batle monna.
raesebo: (O supa le lengwe) Le le jang?
Legae:(O phutholola lokwalodikgang.) Ngwanake o falotse ditlhatlhobo. O falotse materiki.
Leino le le lengwe mo ganong:
MMatšhatšhi: Ka re ngwanake o tshwanetse go tla go tswela fano.
2.1 Tlhalosa karolo e e thaletsweng mo polelong ya ntlha ya mmuisano wa 1. (3)
Nkefi: (O sosobanya sefatlhego) O se ka wa mpherekanya maikutlo. O mpolelela ka sekoropolapa seo. Selo seo, ke sa go iphimola dinao fela o be o se latlhela kwa.
• Nomalanga o tswa go tsewa kgakala kwa Komatipoort.
tLhapi: Ka re, bogadi ba ga Ntshidi, bo tshwanetse go tsewa ke ntate.
2.9 Fa gare ga tlhogo. (2)
e) Tshobotsi.
3.1 Nnete.
Dipotso:
Nkefi: Ntope o ile. Ke ene a neng a nkgomotsa. Ke setse ke le esi. Ga go monna yo o ka tlholang a nkatamela. Mafenya le ene o nyetse. (Fa morago ga dikgwedi di le pedi Ntope a bolokilwe, Dikobe le Mafenya ba ne ba iketlile kwa ga Mafenya. Letsatsi e ne e le la Lamatlhatso motshegare.)
4. Reaske, C.R. 1966. How to analyse drama. New York: Monarch.
tsheko: (O nnetse selelo. Mamina a tlhakatlhakane le dikeledi) Ga ke itse gore re ya go raya mmaagwe Ntshidi re reng.
MatLhare: Jaanong ausi Nomalanga, Ke eng o le kgatlhanong le baoki?
sara: O tlhole pele gore ga go ope ka fa morago ga lobotana. Sesireletsi sa lobotana se a tena, ka gore baratani ba ikaega ka lona. Bojang jo o bo jetseng ka fa morago ga lona, le bona bo a ba gogela. Re tshaba le go okomela ka fa morago. Bana ba rona ba bona metlholo. Dilo fela tse di sisimosang. Dilo tse di tlhabisang kgala.
Ya bone: "Mosadi ke wa me?" Bothata bo teng fa e le gore monna o tshwanetse go gatelela gore mosadi ke wa gagwe
sara: Go na le motho yo o goang.
tLhapi: (O a lela) Ngwanake wee! Ke metlholo ya eng wee! Matsapa di a tsaya kae? Go swelwa ke monna le ngwana ka nako e le nngwe! (Ba a mo didimatsa)
3.3 Nnete.
(Ba tsena mo sejanageng. Ba fetile mebila e le merataro gona mo Diepkloof Extension ba bo ba tsene.)
• Go tsamaya sekgala se se kana, a tla go dira kwa kgakala ke tshupo ya gore le ene o ne a ntse a tlhoka madi go iphedisa.
MoreMi: O tla mmona leng?
All rights reserved. No part of this publication may be reproduced,
NobutLhe: Bagaetsho, ke tla leka thata.
• Nkefi o bua le banna ba ka lenyatso lo logolo, a re dipuo tsa bona ke ditlontlokwane.
Legae: Kgang ke yona eo, le ka ya go tswelela ka ditiro tsa lona. (Ba a tswa)
3.5 O itse thulaganyo. o botlhale. o na le nnete. a gobelele. (5)
• Kitsogodimo le dikgono tse di kwa godimo. Mo thulaganyong e baithuti ba kereiti ya 12 ke bona ba tla tlamelwang ka kitso le dikgono tseo mabapi le setlhangwa sa terama.
raMoopaMpa: Tlogela tseo. A re lebelele tsa rona.
MaLebye: Ke a go tlhaloganya. Ke a go utlwa.
MaLebye: Ba tlogele ba dire ka fa thatong ya bona. Di tlogele di gole mmogo, re tla di bona motsing wa kotulo. (Go tsena Nkitsing a ba tliseditse more o o fisang ba nna ditedu)
NoMaLaNga: Ahee!
raMoopaMpa: Ke santse ke tsena mo ntlong, ke go fitlhele foo. (O tsena mo ntlong) Mogatsaaka, ke sa ntse ke sianela fa White City.
4. NoMaLaNga: Mosetsana wa kwa Swatsing
sara:(Fa a ntse a phepafatsa setupu, o bona motho a robetse mo segotlong sa gagwe e kete o sule. A latlhaganya boratšhe, a sianela kwa ntlong) Rra wee! (O hemela kwa godimo)
1. raesebo: Monna wa ga Kgabele
• Tshwetso e a e tsereng ga e ntle, ga e botlhale.
Nkefi: Ke mang?
5.
MoreMi: O a itse o ntshositse. (Ba a tshega) A re tsamae. (Ba tsamaya ba ntse ba bua.)
2. MaLebye: Monna wa ga Nkitsing
MoreMi: Ka gore dikolo di a tswalwa mo bekeng e e tlang, ke bona gore re mo letle gore a ye gae o tla bowa fa di bulwa.
3. LENANEO LA DITENG TSA SETLhANGwA - MATSAPA DI A TSAyA KAE?
Kagiso Education (Pty) Ltd
MokhoNto: Ke ne ke tlhasetswe ke dinokwane. Di ntseetse gotlhe fela. Terekesutu e ke e apereng e, ke ya ga rre yo.
Rra, re mmone.
3. MotšhaNkaNe: Malomaagwe Kgabele
(Kwa ga Mmatšhatšhi, ba lelapa ba kopantse ditlhogo ka ga se se ba tlhagetseng)
MoreMi: Nnyaa, o a bua. Ditlhwatlhwa di ya godimo letsatsi le letsatsi.
setLhoNtLhoro: O kae, le mmone?
2.1 "Pula e le fa e ntse e sarasara" =Pula e na ka go se gatelele. (3)
NtLhoiseNg:(Ba ya go mo tlhola ka fa ntlwaneng ya baeng. Ba mo fitlhela a nyematlhane mo setulong. Fa ba mo kuka, madi a ba a tshologa go tswa mo jeresing e a neng a e apere)
1.8 O bitsa mongwe "mosimane" goreng a mmitsa jalo? (2)
3.1 Matsapa di a tsaya kae?..................... 1
2.4 Bolela leina la mosetsana yo go buiwang ka ene mo mmuisanong wa 1. (2)
MafeNya: Ee, morwarra! Wena, Nkefi le Ntope lo ne lo ithutela borutabana kwa Heberone mmogo. Ke solofela gore fa wena o ka mo lemosa se maikaelelo a me e leng sona, ka gongwe a ka busa mogopolo.
dikobe: Ke lekile, ke paletswe. Lekgarebe fa le raya lekau le re ke sekoropolapa, o itse gore go thata. Mogolole, ke lela le wena. Ga a go bee gope. Fa a go lebile, ga a bone motho.
3.
raesebo:(O bua ka pelo) Tsamaya mogatsaaka! Lekase la gago le ganne go tsena ka lebitla, lebitla le bile la atlhamololwa gape. Ke itumela fa o tswetse fa lelapeng la gago.
NkeLe: (O bitsa Raesebo) Ngwanaka, kgang ke e e mo tafoleng.
Cover design by MML Design Studio and Future Pre Press
BAThO GA BA TShwANE
5. Memorantamo....................... 90
3.4 Go bua mang mo mmuisanong wa 1? (2)
• Mafokomagolo a a rweleng mooko wa potso.
NNaNiki: O gopotse sentle, e bile o tsamaya ka moso. A re o tla bowa fa morago ga matsatsinyana.
Forest Drive, Pinelands, Cape Town
• Tshekatsheko e e rulaganyeditswe;
3. koNti: Monna wa ga Mmauwane
raMoopaMpa: Ga le a tshwanela go iketla fa pele ga ntlo ya me. Mphodi o nna ntlo ya bone go tloga fa, ke eng le sa ye kwa teng?
c) Badiragatsi/batshameki Batho ba ba diragatsang mme ba tsweletsa ditiragalo tsa terama ke badiragatsi. Ga ba anele, ba diragatsa ka ditiro le mmuisano.
2.8 Tshwaelo ya gago ke eng mabapi le tlhagiso ya dipotso tse pedi tse di simololang mo puisanong ya 4? (6)
dikobe: A re bo tlogele morwarra, e bile bo re senyetsa madi. Ntšwa e bile ga e bonwe. Modimo ga o fe ka letsogo. Ka letsatsi lengwe, o tla nna le mosadi yo o go ratang. Nkefi o tla bo a go batla. Tlholego o ka se e ganetse, fa e go bitsa, e a go bitsa.
1.5 Mmui, o kaya gore ba tswa go saena/ba tswa go nyalana semmuso. (2)
Legae: Ngwanaka, e tla re fa ke tloga mo Gouteng mo, ke boela gae, ke ka se tlhajwe ke ditlhong go boela gae ke na le leino le le lengwe mo leganong. Ke ka se tlhajwe ke ditlhong go ipona ke tsamaya fa thoko ga setlhako. Ke batla go bona o tsweletse mo botshelong.
3.3 Sekoropolapa Badiragatsi
Motsenagare/Molotlhanyi ke modiragatsi yo o amanang le makoko a mabedi. A ka nna molotlhanyi kgotsa moagisi.
MoreMi: Ga ke go utlwe. Go reng o sa batle go thusa mooki?
Ka go buisa ka kelotlhoko bayokerafi ya mokwadi, baithuti ba tla tlhaloganya ditlhangwa tsa gagwe botoka.
Legae: Fela jalo. Mogatsaake o feditse le rraagwe ka dithulaganyo tsa bogadi. Se se utlwisang botlhoko ke gore e bile Ntshidi o tlotswe ke dikgwedi di le tharo. Tiragalo e, nna ke ntse ke sa e itse.
• Moremi le ene a ka bo a thusitse Nomalanga le mooki Matlhare. Ba ne ba tlhoka go gakololwa. 1x15= [15]
Mogapatiro/molwantshiwa:
MoreMi: (O a ikgakatsa) Nna! Ke ba tshaba?
Legae: Batho ba bararo ba, Ntshidi, mogatsaake le rraagwe. Kgang tsotlhe di mo magetleng a bona.
Legae: Ka gongwe ke a lora. A ke go utlwa sentle?
dikobe: Ke lela le wena. A o na le leano le ke ka go thusang ka lona?
NkitsiNg: (O emisa ditsebe) Abuti ga a robala gae? Nnyaa, go na le mokgwa. Fa go le jaana, go dirweng?
• Bokwadi: O kwadile poko, dikhutshwe, terama le dikinane. Fa re bua jaana o tshwaragane le go kwala padi a le mo boikhutsong kwa Cullinan.
• Ba ne ba tshameka mmogo maiphitlhwaphitlhwane, diketo le metshameko e mengwe. Mosimane Sello Mokua o ne a ya go nna kwa Gauteng. Teng a rekisa matokomane le dimonamone, kwa diteišeneng tsa Merafe, Dube, Phomolong le Westgate. Ka boLamatlhatso o ne a ya setediamong sa Orlando.
1.3.1 Lokwalotshelo lwa mokwadi, Rre S.S Mokua.
1.2 Go ya ka mmui, "go tsaya semolao" ke fa go dirwa eng? (2)
1.3.4 Diponagalo tsa terama
MatLhare:(O a tshegatshega) Matlho a me a ntse a baba. A baba a batla go bona batho ba ba tshwanang le lona. (Ba a tshega)
MatLhare: Batho ga ba tshwane. Nna ke Matlhare. (O bua ka bonolo) Ga se gore le fa ke le mooki, ke tshwana le baoki ba bangwe. Ke a go kopa gore o buse pelo, ke tla go tshola jaaka ngwana wa lelapa le.
tsheko:(O bua le Ntlhoiseng) Go na le sengwe se se ntshwenyang mo moweng.
b) Badiragatsi ba palo e e potlana ba ba sa lelefatseng ditiragalo.
• Ba arogantswe ka makoko.
MafeNya: (O bua a tshweyegile) Monna Dikobe, ke mo mathateng.
4. MotLagoMaNg : Mosadi wa ga Ntope.
dikobe: (O a imakatsa) Mmabontle? O raya mang?
MoNyaNa: Kgabele ke ngwana wa lelapa le, re tshwanetse go mmolokela fa.
raMoopaMpa: Ntlo ya bofelo mo mmileng e bile e le gaufi le naga, ke mathata. Mothaka yo mongwe ke mo fitlhela a iketlile le mosetsana wa ntlo ya bone go tloga fa. Ke mo reile ka re a se ka a tlhola a emisa fa.
• Tiro: Mokua o dirile kwa moepong wa Bafokeng North. Ke Morutabana. O rutile mo dikolong tse di latelang: Sekolosegolo sa Bafokeng, Sekete mo tikologong ya Rustenburg. O simolotse go ruta kwa sekolosegolong sa Moletsane ka 1984 le jaanong o santse a le foo.
Lephodisa sebeka: (O ntsha sepatšhe sa madi mo kgetsaneng ya mosetsana wa Morwa.) Thekete e, ke ya terene, e tswa kwa Kapa e ya kwa Gouteng. E kwadilwe Ntshidi. A ke wena Ntshidi? (O mmotsa a mo tsentse matlho).
Morwadi: (O a thanya)
(Ba tshela namoneite.)
NkitsiNg: Goreng o sa robala mo bosigong?
Sekoropolapa: Ke lesela le le dirisiwang go phimola metsi le go phepafatsa mo fatshe.
1.3 Bolela mmui wa mmuisano wa bobedi? (2)
Gotlhe [35]
raesebo: O tsamaye sentle.
raMoopaMpa:(O bua ka pelo) Ke nna monna fa. Ke tshwanetse go ya go bona motho yole. (O a mo atamela, a betile pelo. O a mo lebelela a ba a mo kgotlhokgotsha) Hee monna!
12. sajeNe MpoNiNi: Mapodisi a motse
Pono ya botlhano
MokhoNto: (O tsena mo koloing, Ramoopampa o e gata mafura.) O se ka wa e gata thata, ke nna ka fa mmileng o o latelang. (Ba goroga kwa ga Mokhonto)
Tharaano: Kgato ya poloto ya terama e mo go yona Kgotlhang e golelang pele. Go thatafala ga kgotlhang.
raMoopaMpa: Mothaka yo, o a nnyatsa.
koNti: O tla tsamaya le mogatsaake le mosetsana, nna ke ya fa gae. (Ba a tswa)
1.10 Mokhukhu/mogwaafatshe/motlaagana. (2)
• O ba lebela kwa tlase, a re ga se ba maemo a gagwe,o na le madi, rragwemogolo ke kgosi jj.
3.2 Kgotlhang ya terama e ke efe? (2)
MafeNya: O tlhaga ntlha efe?
• Legae o tšhotlha kgang le morwarraagwe, Malebye
1.7 Mmui ke Raesebo. (2)
Ka ntlha ya fa teramakhutshwe e le khutshwane mme ditiragalo di kitlane e bile di siana ka lobelo, dikgato tse di kailweng tsa poloto ya terama ga di senoge sentle bonolo.
Gotlhe [35]
5. Metlholo ga e fele Badiragatsi
• Boitapoloso: O tsaya maeto go ya mafelong a a jaaka Durban, Cape Town, Botswana jj. O kile a fofela Spain le Portugal. O opetse mo khwaereng ya kereke ya gaabo ya Pentecostal Holiness.
Offices in Johannesburg and Cape Town
Mphodi: Ahee!
Legae: Le tshwanetse go ba le tswa kwa go Ntshidi. O saletswe ke dikgwedi di se kae a bo a apara purapura.
MaLebye: Mogolole, fa o ka ntshwela pele, ke tla go boloka. Re setse re le babedi, ke nna rraago jaaka le wena o le rre.
Nkefi: Thuso fa ke e batla, Ntope o teng.
NkitsiNg: Intshwareleng Batlhalerwa. Tsie e fofa ka moswang.
tLhapi: Rra, ga ke go tlhaloganye. Ngwanake o kwa Kapa. Ke solofela a le mo tseleng go tla losong lwa ga rraagwe. Sala sentle! (O baya mogala fa fatshe) Motho yo, o a tsenwa. (Fa morago ga ura, ga tsena maphodisa a a tswang kwa seteišeneng sa maphodisa sa Jabulane. Ba buisana le Nkitsing)
Tatelano ya ditiragalo e na le mabaka a a e tlholang mme e bidiwa poloto. Poloto ya terama e tsamaya ka dikgato.
MoreMi: Mogatsaaka, e le ruri, batho ga ba tshwane. Nomalanga o phuthile mme go feta ngwana wa ga mmangwane.
dikobe: Kotsi ya sejanaga. Ke bua jaana a le kwa bookelong ba toropo ya Tlhabane. Fa ke riana, ke mo tseleng go ya go mo lekola. Ga twe go tsenwa ka ura ya bosupa.
3.1 Matsapa di a tsaya kae?................ 1
raMoopaMpa: White City? (A botsa ka kgakgamalo) Mo Porotiya o ne o batlang?
sara: A ke lebaka leo?
Ngwana wa ga mmangwane o nkutlwisitse botlhoko gore a tlogele mme a le esi. NNaNiki: Go ntse jalo, batho ba losika ga ba tshepagale.
MoreMi: Ke yona e ke e batlang.
Legae: Ke tsona tse ke sa di batleng tseo. Ka gore ke le yo mogolo, ke a pateletsega go ka go sutela.
raesebo: Le jang?
1 × 15 = [15]
raMoopaMpa: Go ka se nne jalo. Dintšwa tsa me ke ditau.
(1) Daniel Molefe Rammekwa
raesebo:(O bua a lebeletse mme Mmatšhatšhi) Mme Mmatšhatšhi, o motsadi wa me. O mme ka gore o mmatsalaake, Ke a go tlotla. Ga ke eletse go go utlwisa botlhoko. Fela, ke rata ke go gakolola gore mosadi ke wa me. Ke ntshitse bogadi ka pelo yotlhe ya me. Ke tswa kwa Mmagiseterata le Kgabele. Ke na le setifikeiti sa lenyalo mo ntlong mo. Seo se kaya gore mosadi ke wa me. Fa o ntse o gatelela gore o batla setopo sa ga mogatsaake ke tla go tshwarisa. O tla iphitlhela o le fa morago ga ditshipi tsa kgolegelo fa o tshwanetse go boloka morwadio.
Karolo B (Dipotso-tlhamo)
3.2 Baananelwa ba tlhagelela mo terameng? (2)
MMauwaNe: (O simolola go emisa ditsebe) Heela mosetsana ke wena! A kgang e rre a e buang e, ke nnete!
(Letsatsi ke la Sontaga, Ramoopampa o iketlile le mogatse mo godimo ga bolao)
2. Nkefi : Barutabana ba ba rupileng mmogo.
2.2 Bolela sekapuo mo mmuisanong wwa 1 polelong ya bobedi (3)
Potso 4
Nkefi: (O tsosa tlhogo, o a nyenya) O kile wa bona kae ngwana yo o kana ka nna? (Ba a tshega)
MoNyaNa: Rre Mosime o rile re se ka ra tshaba go tlhopha le re le ratang, inšorense e tla duela.
sepoNoNo: (A diga sefatlhego go sela dibi le mororo go se dikgomo mo Porotiya)
MMauwaNe: Ke ne ke mo romile kwa Naledi mo maitsiboeng. O tlhaga a lomilwe ke ntšwa.
dikobe: Mothaka yole o botoka. Letsogo la gagwe ke lona fela le le tlileng go mo tshwenya, segolobogolo ka gore ke le a kwalang ka lona.
dikobe: Dipuo tsa re ga a gobala thata. Kotsi ya sejanaga ke matsodimatsoke. Bangwe ba kgona go tswa mo sejanageng se se senyegileng, bona ba sa gobala. Bangwe ba bolawa ke letshogo fela.
NtLhoiseNg: Ke eng?
(Go Labotlhano bosigo, letsatsi pele ga phitlho. Go tsena Tshenye go tswa kwa Mabopane).
1.9 "Ka dipampiri," mmui o kaya eng? (2)
NobutLhe:(O eme a itshwere seledu.) Gompieno e tlile go tshologa. E tlile go pumpunyega le fa go se maru mo loaping. (Ba a tshega.)
8. puLe: Lekau la ga Seponono
MatLhare: (O koma ka tlhogo.) Ke nnete.
• Jaanong ke ena a yang go bolawa ke tlala.
a) Matsapa di a tsaya kae? = Bogadi b) Batho ga ba tshwane = Bathapi le badiri/ bathapiwa c) Sekoropolapa = Lerato d) Mosadi ke wa me = Loso le phitlho e) Metlholo ga e fele = Boagisani
MoreMi: Ke maswabi go go bolelela gore ka ntlha eo, tiro e fedile. O ntiretse ka bopelotelele ka nako e telele. Ke ne ka go batlela tiro mo mmileng yono wa rona.
2. NNaNiki: Mosadi wa ga Moremi
Ya botlhano: "Metlholo ga e fele." Dilo dingwe tsona di tlhagela batho ka tsela e e sa tlwaelegang, e e sa amogelegeng. Tseo e a bo e le mathata. Fa metlholo e sa fele ke go re mathata a mantsi. Lesedinyana le le tlhagisitsweng fano ka ga setlhogosegolo le ditlhogwana tsa diteramakhutswe, le tla nna kgogedi go babuisi le basekaseki e leng baithuti ba kereiti ya 12. Ba tla rotloetsega go buisa le go senola 'matsapa' a a leng mo ditlhangweng tse le gore a bakwa ke eng. 'Bothata' mo terameng ke ntlhakgolo. Ga go na terama fa 'bothata' bo se teng.
NkitsiNg: Ke tsamae le wena kae?
(Letsatsi ke la Tshipi, Ntshidi o tswelwa ke bogadi.)
tLhapi: Rra, bogadi ba ga Ntshidi, bo tshwanetse go tswela kwa gae kwa Mmitolente, mme bo tsewe ke rre.
• Go tlhalosa setlhogo, gore ka tlhaloso fela, baithuti ba kgone go nna le ponelopele ka ga diteramakhutshwe tse di yang go sekasekwa. Go lemoga gore di ama jang matshelo a malapa, lenyalo, diphitlho le maitsholo a bagolo ka kakaretso mo mererong e e kailweng.
tsheNye: (O a lela) Ijoo! Ijoo mmawee! Le se ka la nthaya la re nnake o tlhokofetse! Ke a mmatla nna! Ijoo! bathong wee! Kgaitsadiake o batlile a bolokwa ke sa mmona, ke sa itse!
LENANEfOKO/MAREO/ TLELOSARI
NobutLhe: Rra, o buile go ka tlala seatla. Nomalanga ke solofela fa a utlwile. Nna ke fano ke le motsadi wa gagwe.
tLhapi: Bogadi bo ya go amogelwa ke mang?
raesebo: O tla fitlhela re go letile ka moso, fela ga o a re neela nako.
• Semelo se senolwa ke:
tLhapi: Ga ke a bona boroko maabane. Ga ke a bo bona.
MosiMe: O a e lebelela. (Ba bontsha mong wa mmotšhari) Go fedile jaanong, re ka boela gae. Inšorense e tla duela lekase. Madi a a setseng, a tla neelwa Raesebo. (Ba goroga kwa gae. Fa ba sena go fologa, Mosime a tlhabela pele).
NNaNiki: Ditsala tsa gago fa di ka tsena fa jaanong, o tla abo o ntlogela, o ba tshaba.
MoreMi: Nomalanga kgaitsadiaka, o amogetswe ka tsoopedi mo lelapeng le. Ke go bitsa kgaitsadi ka gore ga ke batle gore o itseye jaaka modiredi kgotsa mmelegi. Ke batla o itseye jaaka o le mothusi le ngwana wa lelapa. Phuthologa, wela makgwafo, o fa gae. Fa o na le selelo, re itsise. Nna le mosadi yo wa me, Nnaniki re tshwanetse go nna batho ba ntlha ba go itse mathata a gago. Mathata a gago ga re a tshwanela go a utlwa kwa mmileng kgotsa kwa ntlong e e bapileng le ya kwa gae.
MatLhodi: Maabane fa ke le mo thekising, ke utlwile kgang e ke sa e rateng. Tota e ntlhabisitse kgala.
sara: (O forogotlha mogatse tlhogo) Rra, re tshwanetse go fuduga fa.
NkitsiNg: Intshwareleng go le kgaoletsa kgang. (Ba a mo lebelela). Ithuthufatseng magalapa, e tle e re le ntsha a metlhagare, a se ka a tsenwa ke serame.
MafeNya: Ba re o dirang?
1.8 Go bitsa mongwe 'mosimane' jalo, mo kgannye e ke sesupo sa gore yo o buang o mogolo ka dingwaga mo go yo o bidiwang 'mosimane'. (2)
Legae: (O a le buisa, o ntse a thikitha tlhogo. Fa a fetsa go le buisa, a kona tlhogo) Go senyegile.
(Mo phaposing ya barutabana, Nkefi o ntse a tshwaya dibuka, go goroga Dikobe fa go ene)
Legae: Maikaelelo a me e ne e le go ka bo busa, fela ka gore ga bo ke bo busetswa morago, ke tla bo bulela mojako gore bo tsene.
Yoo ke Sello Samuel Mokua
Mogapatiro (molwantshiwa) -Mokganatiro (molwantshi) Baemanokeng } -Baemanokeng Motsenagare/Molotlhanyi (motlhotlheletsi)
MMatšhatšhi: Ke sona se ke se buang seo.
1.1 Se se diragetseng morago ga kamogelo ya lekwalo go tswa go "MATSUKAS".
raMoopaMpa:(O ya kwa koloing. O kokota fa letlhabaphefong) Dumelang! MaNaiLa Le
MaNaiLa:(O tsena mo sejanageng, o a se dumisa) Sala sentle rra! (O a se ragosa)
• Botsalo: Sello Mokua ke ngwana wa bobedi wa ga Rre Molefi le Mme Shadimme. O belegetswe kwa Chaneng mo tikologong ya Rustenburg, ka la 09 Phukwi 1955. Bo morwarraagwe ke Mmaphefo, Polly, Joyce, Mouna, Dali le Tshidi.
MoreMi: Ke rona ba, ka gongwe matlho a gago a tla tlogela go baba. (Ba a tshega.)
Gotlhe = [35]
MafeNya: O kae ene mothaka yoo?
• Seo se bontsha bomolemo jwa gagwe le bopelotshweu.
MoreMi: Go reng?
2. Mokwadi wa diteramakhutswe tse ke mang? (1)
1.1 Matsapa di a tsaya kae?
MoNyaNa: (O tla ka metsi, o mo tshela mo sefatlhegong) O tla rarabologelwa. Fa go lela monna wa bana ba le bararo, go senyegile.
MatLhodi: Basadi ba bangwe ba ke sa ba itseng ba ne ba bua ka morutabana yo o rutang le lona.
NobutLhe: Ga ke go dumele. Banna ba gompieno fa o ka mo raya wa re a go thuse go tlhatswa, o tla utlwa a re ga a batle go apeswa jase. (Ba a tshega)
NobutLhe: Mmelegi! Le mmatlela ngwana yo o kana kang?
raMoopaMpa: Monna, o bewa ke eng mo segotlong sa me e bile o sa apara?
• Mokgwa wa go araba dipotso ka go tlhamalala e seng go dikologa le go ya lolololo.
setLhoNtLhoro: (O phutholola buka) O teng. O teng mo ditopong tse le neng le di tlola tsele. (Ba a lebelelana) Tsamayang kwa setopong sa palo ya 108, le se lebelele. (Ba a nanoga, go ya kwa ditopong. Ba goroga fa go sona. Ba a se keleka)
2. kgabeLe: Mosadi wa ga Raesebo
1.4 Go tsena motho ganong ke go dira eng? (2)
Potso 4
Buisa mebuisano e e latelang ka kelotlhoko morago o arabe dipotso tse di tla latelang:
• Dikobe ke ena a tlang ka mafoko a kotsi e e tlhagetseng Ntope.
sara: Goreng o sa di ...
• O mo netefaletsafa lefoko e le la gagwe, botlhe ba tshwanetse go utlwa ka ene.
MMaMoreMi: Le a tshwenya banaka. Le tswa kwa ga lona kwa, le tlela kwano go re tshwenya.
tLhapi: Nnyaa! Ga se jalo.
MafeNya: (O ingwaya tlhogo) Ga ke na boroko. Fa o mpona ke riana, ke rata mosetsana a le kana ka Nkefi. Sebe sa phiri ke gore o a nkgana. O gana nnang wa banyana.
NNaNiki: A o gopotse gore motho o ka mmona kae?
MaLebye: Ke tshwanetse go ikopa gore ke ye go netefatsa puo e. (Malebye o a ikopa. O sianela kwa mmotšharing. O fitlhela go diragatse fela jalo) Ke setse ke le esi! Motho yo ke neng ke mo tshepile, o ile! (Go Labotlhano motshegare, Ntshidi o tswa kwa Kapa. O fologa setimela kwa De Aar, go palama se se tlang Gouteng. O na le ditsala).
MatLhare: Nomalanga, ke ne ka kopa rre Moremi gore o ka tla go nthusa ka gonne tiro ya gago e fedile kwa ga gagwe. Tota re ne re sa eletse fa o ka boela morago ka ntlha ya gore kwa o neng o lema teng, go kotutswe.
3.11 Naya leina la Mogapatiro le Mokganatiro mo terameng e. (2)
NkitsiNg: Ke ikutlwa ke tshogile. Ga ke itse gore ke letshogo la eng. Ke tla tsamaya le wena. Nkemele pele ke iphimole. (O a iphimola) Re ka tsamaya. (Ba a tswa)
Legae: Ke sale ke go gopola mo bekeng e e fetileng. Ke tliswa fano ke kgannyana e ke ratang fa o ka nkutlwisisa yona.
MaLebye: Ke tsona. O mo temeng. (Ba a tsena)
1x20= [20]
setLhoNtLhoro: Jaanong le tla go mo tsaya leng?
MoreMi: Ausi Nomalanga, o mpaletse. Ke sala ke gola ke bo ke nna kana, ga ke ise ke bone motho a gana go twe o neelwa malatsi a boikhutso.
Legae: Ke kgarakgatshwa ke mogopolo. Ke sotlwa ke botshelo. Nyalo e a ntwatsa. Ke gopotse lefatsheng le ke sa le itseng.
NNaNiki: Re ka itumela thata.
MaLebye: Monnao le mogatse!
Thite: Tshimo e e thata e e sa
dikobe: (O thikhitha tlhogo) Morwarra, mathata? O bua ka mathata a eng e le ngwaga wa ntlha o simololang go dira?
• Malebye o a fenngwa mo kgaratlhong e mme bogadi jwa ga morwadie bo tswela kwa ga ratsalaagwe.
NoMaLaNga: Mma, ke maswabi go ka go itsise gore ke ka se kgone go ka go thusa gonne o le mooki. Intshwarele mma, ke ka se kgone.
b) Ditiro tse a di dirang.
MafeNya: (O emisa menwana e le meraro) Ga kana!
MatLhare: (O itumetse.) Heelang! Bathong! Dumelang tlhe!
NobutLhe: Bomaratahelele. (Ba tsena mo ntlong)
MoNyaNa: Makase a mantsi, motho ga a itse gore a ka tlhopha lefe.
Pono ya bone (Go mosong wa tsatsi la Lamatlhatso. Legae o goroga kwa ga gabo go ka e tšhotlhatšhotlha le morwarraagwe.)
1.13 Ke nna ke laolang, lona lo tshwanetse lwa obamela molao fela. (4)
Morwa: "Nee!" tsheko Le
tLhapi: Re a go lebogela ngwanaka. O dirile go ka tlala seatla.
1.3.2 Puiso
3.3 Sekoropolapa........................ 42
Legae: Emang pele, ke e tla! (O a apara, o ya go bula)
MoreMi: Kgaitsadiaka, o buile, go lekane. Ke go utlwile ka tsoopedi. Ka gore ke ne ke setse ke buile le mooki Matlhare, go botoka gore ke tsamaye le wena kwa go ena o tle o mo ipolelele. Ke gopola gore fa e le nna ke mmolelelang, o tla nagana gore ke gana o tla go mo thusa.
tLhapi: O se ke wa rialo! Ntshidi o falotse? (Tlhapi o lebelela maina a ba ba falotseng) Ga a yo fa.
Bolela, tlhalosa, sekaseka, tshwaela, thadisa, neela le ranola.
Nkefi: Mafenya ke mmoleletse mo matlhong gore ga se wa maemo a me. Nna ke na le madi ame ga ke tlhoke sepe. Ntatemogolo ke kgosi mo Lehurutshe. Ke na le ntlo ya me.
NobutLhe: Rre Moremi, re neele metsotswana re dire mogodungwana ka fa khitšhing.
MatLhare: Nnang fa fatshe. (O a tshegatshega) Go tloga beke e e fetileng ke ntse ke okomela ka letlhabaphefo.
Dipotso:
Pono ya bobedi
Ntshidi:(O a lela ka ntlha ya boitumelo) Ke ne ke utlwile gore di ya go gatiswa mo pampiring ka moso.
NtLha: Selo se ke botlhodi.
Ntshidi: (O bua a le esi) Legae la me le tlhakatlhakane. Ka gongwe ke kotlo e mme a e amogelang. Motho yo o neng a ntsenya sekolo, o ile. Ga ke itse gore purapura ke ya go e rekelwa ke mang. (Ntshidi o bitswa ke mosetsana wa Morwa yo o neng a eme mo polatefomong. O tlogela ditsala tsa gagwe) Ke etla, ke ya go utlwa gore mosetsana yole a reng. (O ya kwa go ene) MosetsaNa
Legae: Ke tsona tseo nnaka. (O itshwara letlhaa)
1.2 Tshwaelo mabapi le tshwetso ya ga Nomalanga ya go gana tiro.
MMatšhatšhi: (O bua a hutsafetse) Banaka, go diragetse. Ga go ka mokgwa o tiro e, e ka busetswang kwa morago ka gona.
dikobe: Kgaitsadiaka, botshelo jo, leotwana, bo a dikologa. Itse gore go na le nako ya bonyana, nako ya bokgarebe le nako ya bogodi. Nako ya bogodi e felelela e le ya botsofe. Fa nako ya botsofe e gorogile, e batla gore o be o na le batho ba ba ka go tlhokomelang. O tla tlhokomelwa fela ke bana ba gago. Bokgaitsadio le bomogoloo, ba tla tlhokomelwa ke bana ba bona. Nako eo fa e gorogile, ditšhelete tse di tletseng mo ntlong, di ka se go direle sepe. Go batlega lorato lwa motho, lo lo bothito go ka go gomotsa. O ka swela mo ntlong, wa bolela mo ntlong, batho ba bitswa fela ke monkgo o o tswang mo go yona, tšhelete e le teng mo ntlong.
tLhapi: Go jalo rra! A go na le sengwenyana?
sara: Motho o swetse mo segotlong sa rona. Tlaya o bone! (Ba a kologana, ba itlhaganetse) Motho ke yole. (O a mo supa)
Legae: Fa wena o ka bo o le mo ditlhakong tsa me, o ne o tla dira eng?
raMoopaMpa: Ga go tlhokafale gore o emise koloi fa, ka gore ga o a tla mo ngwaneng wa me. Tlogang fa, o se ka wa tlhola o emisa sejanaga sa gago fa. Tlhabela pele! (Manaila o kgotla sejanaga)
Badiragatsi/batshameki: Batsayakarolo mo ditiragalong tsa terama.
sara:(O bua ka lentswe le le roromang) Gompieno gona, toronko ke ya rona. Re ya go seka.
setLhoNtLhoro: Ga ke re ntirele motlhala, ke batla sefane sa gagwe.
go itlhokisa tse o di tlhokang o solofetse tse di botlhokwa go feta tse
5. MoNyaNa: Ausi wa ga Kgabele
tsheko: Ntshidi o sale a bitswa ke mosetsana yo o emeng fale. Ke eng a sa bowe?
8. MosetsaNa wa Morwa:
2.2 Tlhagisa ka dintlha di le sometlhano (15) fela, puisano ya ga Dikobe, Mafenya le Ntope, go fitlha losong lwa gagwe.
Legae: Mabapi le bogadi ...
6. MokhoNto: Monna wa ga Mpho
tsheko:(O tshogile) Tse, ga di kana ka rona. A re bitse maphodisa. (Ba bitsa maphodisa a a neng a ntse a tsamayatsamaya mo polatefomong)
Go jewa ke bodutu: Go nna go sena motho yo o ka itumelang le ene le dira ditiro dingwe mmogo.
(Ba a tswa. Ba tsamaya ba ntse ba bua mo tseleng.) Fa e le gompieno gona, re rogilwe ke ngwana wa maabane.
1.11 Ba na le dikgwedi di le tlhano ba nna kwa setsheng sa bona. (2)
Legae: Bagaetsho, ga re a le biletsa sepe se se seng monate. Ke ne ke begela morwarre gore ke tshwanetse go mo sutela. Nna le mogatsake fa, re bone borobalo ka fa Naledi. Ke bone gore re tswe go sa ntse go le monate.
DIPOTSO GO TSwA DITERAMAKhuTShwENG
MoreMi: Ke mooki.
Lephodisa sebeka: (O bua a gatelela mafoko) Heela mosetsana ke wena, o dirileng ngwana yo mongwe?
• O ne a ise a direle mooki, mme a setse dilo mo mebileng.
5.1 Karolo A (Dipotso-khutshwane)......... 90
• O ne a natefetswe e bile a gana go newa malatsi a boikhutso.
3.5 Metlholo ga e fele.................... 68
(Fa morago ga beke, Nobutlhe o goroga le moeng kwa ga Moremi.)
3.1
raMoopaMpa:(O bula lebati) Ahee! Ke ka le thusa?
tLhapi: Ke kopa gore o tsamae le nna. O tsamae le nna! (O bua a tshogile, melomo e tetesela)
MoreMi: Mm! Ke a utlwa.
Potso 1
Fa ba buisitse, ba tlhalogantse ke gona ba ka tsenang mo tshekatshekong ba dirisa ditheo tsa tshekatsheko ya terama, bogolosegolo ya teramakhutshwe.
1. Matseno............................ iv
NkitsiNg: A o ne o lapisitswe ke tiro ya Sontaga?
• Mareo a a botsang jaaka:
dikobe: Moleta ngwedi ke moleta lefifi. Jaaka o setse o mpoleletse gore o paletswe go le kana kang, le nna tota ke lekile, ke paletswe. Go botlhokwa gore o se ke wa ipolaisa pelo. Ga se ene fela. Ipatlele yo mongwe.
raMoopaMpa: Ke simolola go bona motlholo o o jaana. E le gore fa o le ntlhwa jaana, o nna kae?
raMoopaMpa: Mosetsana yo, ke mmone maitsiboanyana a eme dikgato di se kae go tloga fa lobotaneng lwa me. Pula e le fa e ntse e sarasara, mosimane mongwe yo o nnang mo mmileng o, o ne a mo okame, a mo ngaparetse jaaka borekhu bo ka ngaparela motho diatla. Ka nako e ke neng ke batla go bofolola dintšwa, mosetsana yo, le lekau la gagwe, ba ne ba nkgoreletsa. Fa letlatlana le tshwara, ke ne ka tlhola gore a ga go ope gaufi le lobotana, go ne go se ope, ke ka moo ke ileng ka di bofolola. A ga go jalo mosetsana?
sejeNe MpoNiNi: Mma, ke rata go ka bua le mme Tlhapi.
"Mosetsana yo, ke mmone maitsiboanyana a eme dikgato di se kae go tloga fa lobotaneng lwa me. Pula e le fa e ntse e sarasara, mosimane mongwe yo o nnang mo mmileng o, o ne a mo okame, a mo ngaparetse jaaka borekhu bo ka ngaparela motho diatla.
1×15 = [15]
leng tse di rarabololang kgotlhang.
NkitsiNg: Rra e tshware jalo. (O o neela mme Tlhapi)
tLhapi: Mogatsaaka, ga se kgetse e potlana, go bokete, ke kgetse ya tsie. Jaanong rra, maikaelelo a gago ke eng mabapi le bogadi jo bo emeng fa kgorong?
Potso 2 SEKOROPOLAPA
Ya ntlha: "Matsapa dia tsaya kae?" Matsapa mo terameng e a bakwa ke fa Tlhapi, mogatsa Legae a re bogadi jwa morwadiabone bo ye go tswela kwa Mmitolente mme bo tsewe ke rraagwe.
stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by
MokhoNto: Ee rra, a re tsene! (Ba a tsena) Koko!
raMoopaMpa: Re seka eng?
MoreMi: Bakwena re tshwerwe ke ditiro tsa sekolo. Re kopa tsela.
NtLhoiseNg: A re ye go mo tlhola. Setimela se tloga se mo tlogela. (Ba a nanoga. Ba goroga fa mosetsaneng wa Morwa)
O thusitse bakwadi ba ba latelang go gatisa dibuka:
MaLebye: Ke eng?
tLhapi: (O a kokota) Kokokoko! Ke ura ya borobedi, o sa ntse a robetse! Ka gongwe le ene o ngaletse fa rre a tsere bogadi! (O a kokota)
• Mafenya ena o kgothatsa ka gore: "Modimo o teng, o tla fola."
6. seaNe: Rraagwe Tlhapi
MoreMi: E seng ba botlhe, ba bangwe. Mme fela mo lebakeng le, ke bona go le botoka gore re batle motho yo o tswang kgakala.
MoreMi: Ke tshwanetse go go neela madi a gore fa o ka mo fitlhela, o mo duelele mo dinamelweng.
tLhapi: Rra ke go utlweletse. Molaetsa ke ofe?
dikobe: Ke gopola malatsi a maloba. Malatsi a maloba kwa Heberone.
raMoopaMpa: Molato! Molato wa eng?
Diteng
MATSAPA DI A TSAyA KAE?
MosiMe: Loso lwa motho yo o kalo, le botlhoko e le ruri. Mo matsatsing ano, go tsamaya bašwa, go sala bagolo.
• O akanya le go itshwaetsa mowa ka botlhale.
4. MMauwaNe: Mosadi wa ga Konti
5.5 Tharabololo.
raesebo: Ke kgang ya eng?
(Fa morago ga dingwaga di le nne, Mafenya o iketlile le mogatse.)
MoreMi: Nomalanga, kgang ke eo. Re eletsa go utlwa gore wena wa reng.
o di itimang.
tLhapi:(O a tlola) Ijoo, bathong! Ngwanake ke morutegi. (Go tsena Ntshidi) Ngwanake o falotse! (O a mo tlolela, o a mo atla)
sara: Mathata ga a fele. (Tsatsi lengwe fa morago ga beke tse pedi, Manaila a emisa fa ga Ramoopampa)
Lephodisa sebeka: Ee, mma!
Go tlogela go okomela mo nkgong: go tlogela go rata bojalwa.
3.2 Nyaa.
• Maduo a a abetsweng potso.
dikobe: Mongwe o lela ka wena.
NoMaLaNga: Nnyaa mma, ga go jalo. Ga ke ise ke thuse mooki.
Terama ke setlhangwa se se tlhametsweng go diragadiwa. Ka jalo
3.4 Mosadi ke wa me .................... 54
ngangisano: Ntwa ya badiragatsi mo terameng.
sebeka: Thipa e e tletseng madi e, e batlang mo kgetsaneng ya gago ya borukhu?
9. MaNaiLa: Lekau la ga Mphodi
website: www.mml.co.za
Ba ntshetsana a metlhagare: Go itse go tshegelana le itumelelana.
NkeLe: Ga ke na thata epe mo godimo ga setopo sa ga Kgabele. Ke laolwa ke monna wa gagwe, Raesebo. Raesebo a re phitlho ke ka Lamatlhatso.
NNaNiki: O a tshameka wena! E tla a re o tswa tirong, wa fitlhela ntlo e se na sepe, a fudugile ka thoto.
MoreMi: Thusano e nna teng fa go le kutlwano mo lelapeng.
MaLebye:(O a tlola, o a duduetsa) Ijoijoo! Abuti o a nyadisa! O godisitse! O setse o le monna wa banna.
Raesebo: Bagolo ba me, ke a le leboga. Sa me selelo se tla fokotsega. Tsa me dikeledi, di tla phimoga. A me maikutlo a tla okobala. Mogatsaake, o tla tswela mo ntlong e e leng ya gagwe. Ntlo ya gagwe e ne e sa mo tlhabisi kgala fa a tshela. Ga e kitla e mo tlhabisa kgala fa a tswela mo go yona fa a didimetse. (Go tsena rre wa inšorense) Rra, o amogetswe.
NNaNiki:(O tsholetsa lentswe.) Motho wa kwa kgakala? Fa go le jalo, o tshwanetse go itse kwa ga gabo pele o ka mo tsaya.
NkitsiNg: (O bua a le esi) Abuti o lebega a sa itumela. Ga ke itse gore go a bo go senyegile fa kae? Le fa gotwe monna ke nku o lelela ka fa gare, ga se tsona. Abuti o a fela. Ga a tlhole a tshwana le maabane botshelo ba lenyalo bo sa le bošwa. Ke mo utlwela botlhoko. Rona basadi, re ditholwana borethe tse dibabang ka fa gare. Abuti o tlhokometse lelapa la gagwe. Morwadie o a fetsa kwa yunibesithing monongwaga. Re tla a bo re mo itumeletse.
MoreMi: Baeng ba ba lapisang ke ba metlapa. Rona ga re metlapa. Ke bua jaana, re tlogetse dikhai mo terateng.
MMatšhatšhi: Re tswanetse go boela kwa ga Nkele go mo itsise fa re fetotse mogopolo. Motlogolo wa me, o simolotse go dira mo ngwageng o o fetileng, ke gona a simololana botshelo. O na le dikgwedi tse di sa feteng tlhano a le kwa setsheng sa gagwe. Motho yoo, o ne a na le maikaelelo.
raMoopaMpa: Ga go sepe, ke di bofolotse. (E rile gore di bofololwe, tsa ja mokaragana, tsa ba fitlhela ka fa morago ga lobotana)
1. dikobe :
raesebo: Katara e itewa ke nna, lona lo tshwanetse go bina.
MoreMi: Ee! Re tshwanetse go batla motho yo o tla nnang le ene.
• A re Ntshidi ga se ngwana wa ga Tlhapi.
MaLebye: Ke eng e kete ga o a itumela jaana? Kgotsa ga o a tsoga sentle? (O mo tsenya matlho) Itumele, o tlile go amogela madi. Seelo sa bogadi se tshwanetse go bewa ke wena. Tiro yotlhe le thulaganyo ya yona e mo magetleng a gago. Bomalome ba tla utlwa ka wena.
MoreMi: Dinao tsa rona di tlwaetse lefelo le. Wena ke wena o sa itseng kwa re nnang teng. O sale o tla kwa teng motlhang pula e neng e tshologa. (Ba a tshega.)
sara: Dintšwa? O di latlhelela nama fela, di a go tlogela.
NNaNiki: Go itumetse rona. O ne o le mmelegi yo o tshepagalang. O tshepagetse thata mo puong le mo ditirong tse o neng o di dira.
MafeNya: Re eletsa fa o ka fola. O tswe mo lefelong le.
sajeNe MpoNiNi: Go tshwanetse go tswa batho ba ba yang go tsaya setopo kwa De Aar. (Go tswa rre Seane le mogatse, gammogo le batho bangwe ba ga gabo Tlhapi ba le babedi ba leba kwa De Aar).
NkitsiNg: Ga se dikgang tse di bosula, e bile ga di monate. Ga ke itse gore ke ka di tlhalosa jang. Go monate go nna mmogo, go botlhoko go kgaogana. Re tlile go le tlhoka. Re tlile go le tlhwaafalela.
NkitsiNg: Ke sona rra. Kgosietsilemaabanebosigo.
e) Lemorago la tikologo le le lekanyeditsweng, le sa sutasute, le lekana le ditiragalo le kgotlhang e e rarabololwang.
Potso 2
NNaNiki: Di tshikhinngwa ke eng?
MosiMe: Bagaetsho! Ke tswa ke le kwa dikantorong tsa inšorense kwa Tlhabane. Ke lebogela go bona matshwititshwiti a a leng fano go tla go boloka kgaitsadiarona e leng Kgabele. Rona ba inšorense, ga se nako e telele re itse moswi Kgabele. Ke solofela fa e ka nna dikgwedi di le nne. Re tlile fano go diragatsa ditsholofetso tse re neng ra mo solofetsa tsona fa a ne a ikwadisa mo go rona. Dituelo tsotlhe, di tlile go tsamaya ka mo di neng tsa rulaganngwa ka teng. Re maswabi gore Kgabele a tswe mo lelapeng la gagwe le lentšhwa a ya kwa mabitleng.
• Ba ba naya dikgakololo go kampana le baemakgatlhanong nabo.
5.2 Thaologo.
1.3.5 Diponagalo tsa teramakhutshwe
MafeNya: Fa o ka ntirela jalo, ke tla itumela thata. Ke tla nona. Ke tla nna kolobe.
4. tLhapi: Mosadi wa ga Legae
Nkefi: Monna Dikobe, fa o batla go rera, o tshwanetse go ya kwa kerekeng. O ntheretse go lekane. Thero ya gago, e mpherola dibete.
3. Ke nnete kgotsa nyaa? (2)
• Modiragatsi o na le semelo se se mo kgontshang go dira seabe sa gagwe mo terameng.
dikobe: (O bua le Mafenya fa morago ga phitlho) Sekolo sa rona se latlhegetswe. Ntope o ne a dira tiro yotlhe ya sekolo. Mogokgo ga a itse sepe ka tiro. Phatlha e e tlogetsweng ke Ntope, e tlile go bonagala. (Kwa ga Nkefi, o nnetse selelo, ga a na mogomotsi)
MoNyaNa: (O lebelela tlhwatlhwa. O emisa menwana e le mene ya seatla sa molema le e le mebedi ya seatla sa moja.) Dikete di le nne le makgolo a a supang.
2.10 Go tsamaya fela gotlhe mo, mo go se nang maikaelelo ape. (3)
• Tsa thuto: Mokua o tsene sekolo kwa Tweelaagte, Chaneng, Moletsane, Bafokeng, Kholetšhekatiso ya Hebron, kholetšheng ya Soweto le SACTE. O lekile go dira dithuto tsa Unibesithi mme ga a ke a di wetsa ka ntlha ya mathata a a neng a nna nao.
c) Badiragatsi ba ba botlhale, ba ba rarabololang kgotlhang ka bonako.
1O. tsheko: Tsala ya ga Ntshidi
Legae: Nna ke ne ke gopola go tsaya bothale ke swaetse molala wa me.
raMoopaMpa: Pula e a na fa ntle fa.
Buisa ka kelotlhoko mebuisano e e latelang, mme o itse go araba dipotso tse di tla latelang ka nepagalo. "Kana o sale o nkemisa ka ke ao O adimile ngwana, ga o a mo tsaya ka semolao" "Mmatšhatšhi nkgonne, ga se keletso ya me go ka seka setopo.
3.4 Motšhankane. (2)
MatLhare: Rre Moremi o lekile go ka nthusa, ke a go leboga. Ke lebogela matsapa a o a tsereng go ka buisana le ene le gore o be o mo tlise fa. Rra, ke tlhapa diatla. Se nkganang se nthola morwalo.
NoMaLaNga: Batho ba ba thusang baoki, fa ke ba bolelela gore fa go le maruru wa re ke ithobalele, ba a gakgamala.
NoMaLaNga: Rra, o se ka wa nthaya wa re tsala ya me Mmamoremi o re tlogetse.
MoNyaNa: Le siame. (Ba bitsa Mosime yo o neng a ituletse mo disofeng go ba neela sebaka sa go tlhopha ka phuthologo)
MMatšhatšhi: Ngwanaka. Monyana, dikgakololo ke tseo. Ga ke itse gore wena o di bona jang.
• OBE Baithuti ba tshwanela gore kwa bokhutlong jwa thuto ba bo ba ka bontsha phitlhelelo ka go senola bokgoni mo go se ba se ithutileng. Mametlelelo eno e ya go tlamela moithuti ka magonego a tshekatsheko, ka tiriso ya dipotso le dikarabo.
NNaNiki: Bana ba rona ba tlhola le mmatswale. Mmatswale ke motho yo o tshwenngwang ke malwetsenyana a a sa reng sepe.
NobutLhe: Fa morago ga matsatsi a le mabedi ke tla bo ke ya kwa Komatipoort. Ka gongwe ke tla mo fitlhela kwa teng. Fa a seyo, ke tla tlola molelwane, ga go kgakala.
Legae: (O a le bula) "MATSUKAS" Jaanong "Matsukas" ke mang? (O a gakgamala)
sebeka: O bua le lephodisa Sebeka ka mo seteišeneng sa De Aar. Mosetsana yo o bitswang Ntshidi Kgosietsilemaabanebosigo a ke ngwana wa gago?
1x15= [15]
tLhapi: Legae o sale a ya tirong maabane, ga a bowa. O simolola go robala nageng.
dikobe: (O a tshegatshega) "Yes ngwana!"
tLhapi: Toro ya gago ga e monate, e nkutlwisa botlhoko.
koNti: Ee rra, re tlile mo go wena. (Ramoopampa o a ba bulela, ba a tsena)
• Botsala jwa nnete bo senotswe ke mmuisano o.
MoreMi: Ke lekile thata go buisana le ene pele re tla kwano, o ne a mpalela. A gana nnang wa banyana. Ke ka moo ke neng ka bona go le botoka gore ene a tle go go ipolelela.
1.6 Kgabele ke mogatsa Raesebo, ene yo setopo sa gagwe se lwelwang. (2)
MatLhodi: Mogatsaaka, ke bona go le botoka gore re fudugele kwa Mmabatho.
1.3.3 Tshekatsheko
MoreMi Le (Ba a tshegatshega) NNaNiki: Re itumetse. (Ba a mo dumedisa.)
MMatšhatšhi: Re tshwanetse go ya go itsise Nkele ka ga se re se gopotseng.
NkeLe: Ngwana, o tshwanetse go tswela fa.
MoNyaNa: Heela mosimane ke wena, motho yo o buang le ene yo, ke mme. O tshwanetse go tlhopha mafoko a gago.
• Baemanokeng ba tshegetsa badiragatsibagolo.
1.1. Maikaelelo ka tshekatsheko e .......... v
Motho yo le mmatlang, a nne yo o kana kang?
• Go nna mosupatsela go barutabana fa ba tataisa baithuti.
MoreMi: Mm! Re ka kopa Nobutlhe gore a re batlele motho kwa ga gabo, kwa Komatipoort.
MMatšhatšhi: Re neela ngwana mo diatleng tsa lelapa le.
• Mokganatiro ke yo o lwantshang mogapatiro.
NoMaLaNga: Bagaetsho, ke itumeletse go ka nna le lona mo dingwageng di le pedi tse di fetileng.
Typesetting by Karen Graphics
1.3 Tsela ya tshekatsheko................. vi
MoreMi: Ka gore ga re dire sepe, re ka ya kwa go ene. (Ba a tloga. Ba fitlhela a tsere dikgang le Mmamoremi)
Lephodisa sebeka: Mma, ke lephodisa mo setišeneng sa De Aar. Tsweetswe! Ke kopa go bua le mme Tlhapi.
3.5 Naya semelo sa modiragatsi yo o mo kaileng mo go 3.4. (5)
Badiragatsi
3.4 Mosadi ke wa me ......................... 54
sepoNoNo: E setse e le bosigo, ke tshwanetse go tsamaya.
MokhoNto: Rra, o Mosamarea yo o molemo. O nthusitse. Ke a go leboga.
Pono ya boraro (Ntshidi o ne a tswelela sentle kwa yunibesithing ya Kapa Bophirima. O mo ngwageng wa boraro wa lokwalo lwa B.A.)
Kagego ya modiragatsi Modiragatsi o na le ka mokgwa o a agilweng ka ona ke mokwadi. O agiwa a newa semelo se se tla mo kgontshang go diragatsa le go tsaya karolo e a e abetsweng.
7. NkeLe: Mmaagwe Raesebo
MotšhaNkaNe: Ga gabo motho go thebe phatshwa. O ka se ka wa tshaba gore ditsala tsa gago di go jele nala ka gore fa gaeno go se gontle.
Poloto: Tatelano ya ditiragalo dina le mabaka a a di tlholang.
Mosadi wa NtLha: Legae o tlhokafetse ka pelo e e botlhoko. Tlhapi o tshwanetse go ba a bulegile tlhaloganyo.
1.2 Ka ga setlhogo....................... v
• Mmuisano o, o senola botsalano jwa badiragatsi ba, e bile ba tshwarisana tsela go ya go lekola modirimmogo nabo.
MMatšhatšhi: Kgaitsadiaka, re lebogela dikgakololo tsa gago. Ngwana o tla tswela kwa ga gagwe.
MafeNya: Se nkganang, se nthola morwalo. Nna fa ke riana, ga ke a tsena gotlhelele mo nkgong, ke tsamaisa nako fela. Ke ka tlogela bojalwa nako nngwe le nngwe.
(A moithuti o lemoga go siama/go sa siamang ga ditshwetso tsa badiragatsi?)
tsheNye: Mm! ke ene, o ile. Goreng tiragalo e e ntseng jaana e diragaletse nnake? Loso fa lo diragaletse batho ba bangwe, lo botlhoko, fela ga lo botlhoko jaaka lo ka go diragalela. Mabitla a Bobididi, amogelang kgaitsadiake ke yoo! (Ka letsatsi la phitlho, rre wa inšorense o neelwa nakonyana ya go bua)
A KGOTSO ya Karolo B.
Potso 1
MafeNya: Pelo ya me e botlhoko ka gore ke itse mothaka yoo a siame thata. Mosadi wa gagwe ga ke a mo tlwaela, fela ga ke rate go mmaya molato. (Go utlwala dikgato tsa mongwe di tsamaya ka fa ntle. Mongwe o a kokota) Tsena! (Go tsena Dikobe) Ao! Ke wena!
NNaNiki: Mm! Go siame. O tshwanetse go ikhutsa. O tla mo itsise leng?
MafeNya: Fa ke ntse ke batlisisa, ke lemoga o le yo mongwe wa ba ba ka nthusang go rarabolola mathata a me.
MoreMi: E nne motho yo o nang le maikarabelo. E nne motho yo o tswang kgakajana.
Mokganatiro/molwantshi:
NtLoNg: (Ba bula lobati, ba a tsena.)
• Tsa lelapa: Rre Mokua o mo lenyalong la bobedi mme o na le bana ba le babedi e leng Muzi le Mosa. Mmaabona ke Phindile. Mosa o dira kwa United States of America. Bana ba lenyalo la ntlha ke Keitumetse le Shadimme.
NoMaLaNga: Go bua nnete, ke ikutlwa ke le fa gae.
3.8 Kwa gaabo motho go gontle/go siame ka dinako tsotlhe. (5)
setLhoNtLhoro: Sefane sa gagwe ke mang?
(Kwa ga Metsing, go tsena Legae le mogatse)
2.5 Go ya ka wena, go ngaparelana ga bona go kaya eng? (3)
MosetsaNa: "Ja!"
Legae: Morwaara, ga se tiro e e bonolo. Go nale...
MafeNya: Kotsi? Kotsi ya eng, o batla go ntshosa jaana?
• Ke gona fa Malebye a bua ka khutsafalo a re: "Motho yo ke neng ke mo tshepile o ile!" 1x20= [20]
Pono ya boraro
Morwadi: (Ka makgakga) O se ka wa mpotsa gore ke robaletse eng fano, ga o mpone gore ke robetse?
NobutLhe: (O emisa ditsebe) Thuso! Ke thuso ya eng e ke ka le thusang ka yona?
raMoopaMpa: Ke bosigo, ke tshwanetse go tsamaya.
MoNyaNa: Ke la me leo. A re fodise dinao, re tla ya ka letlatlana. (Go letlatlana, ba goroga kwa ga Nkele)
5.6 Bokhutlo. /35/
NNaNiki: Ga ke na dikgang, le ntsetse mafoko. Nomalanga, o amogetswe.
1 × 20 = [20]
1.4 Go tsena motho ganong ke go bua ene a ise a fetse se a neng a se bua. /Go bua, yo mongwe le ene a ntse a bua. (2)
tLhapi: (O bua ka lentswe le le kwa tlase) Hallo! Hallo! Lephodisa Ahee mma!
MoreMi: Fa go le jalo, re tshwanetse go ya go mmona.
• O nna kwa lapeng la gagwe, gonne batho ba tla mo ja setshego fa ba mmona a diragalelwa ke dilo tseo.
• Ntope fa a tlhagetswe ke kotsi ya sejanaga, Nkefi o tlhola nae kwa kokelong a sa iphitlhe.
Gotlhe [35]
NNaNiki: Ba bararo. Yo mogolo o na le di le thataro. Wa bobedi di le tharo. Wa boraro ke mmatswale.
Potso 1
2.8 Go molemo gore mmui a ise Seponono bookelong, gonne o lomilwe ke dintšwa tsa gagwe. Kgakololo ya gagwe e siame ya gore mosetsana a se tsamae masigo, go kotsi thata mo go ene, bogolo jang fa basimane ba ka se mo sireletse jaaka go setse go ntse. (6)
NkeLe: Re e utlwile. O tshwanetse go tsamaya le yo mongwe wa kwa ga gabo Kgabele.
MosiMe: Lo se ka lwa tshaba go tlhopha, tlhophang lengwe le lengwe fela le le le batlang.
• Go ne go se monate go bolelela motho puophaa! Mo matlhong jaaka a dirile, jaaka e kete o lwa nae.
MafeNya: Sejanaga se, ke sa ga Nkefi. Ke gore mosadi yo, o ya go felela kae? O ineeletse monna wa mosadi yo mongwe, fa ene a gana banna.
raMoopaMpa: Re sekelang?
raesebo: Mma!
1.4 Mosadi ke wa me.
Araba dipotso go supa go tlhaloganya se o se buisitseng ka sekwalo, terama.
MaLebye:(O emisa ditsebe, boitumelo jole bo a fela) Ga ke go utlwe gore wa reng.
raMoopaMpa:(O leba kwa bookelong. Ba goroga kwa ga gabo mosetsana mo bosigogareng. Ba fitlhela Konti a ntse a ba emetse)
raMoopaMpa: Go bosigo, a reyeng!
2.10 Tlhalosa lereo 'sasanka.' (3)
MaLebye: Nnyaa, nnyaa! O se ka wa ba wa leka metlholo eo. (O bua a ema ka dinao) Fa o ka dira jalo, o tla bo o sa baakanya sepe. O tla bo o neetse Tlhapi boitumelo jo bo seng kana ka sepe. O tla sala a le mohumi. E tla re mo bekeng ya ntlha o bolokilwe, o tla bo a ya kwa diinšorenseng. O tla reka ntlo e ntle le sejanaga.
• "Monna o bolawa ke se a se jeleng."
sara:(O bona sejanaga se eme fa pele ga ntlo ya gagwe. O bua a le esi) Jaanong koloi e, e emetseng fa kgorong ya ntlo ya me? (O tsena mo ntlong) Rra, go na le koloi e e emeng fa kgorong, tsamaya o ye go tlhola gore ba batla eng.
dikobe: (O emelela mo setulong, o tloletsa leoto mo godimo ga sona) Ga ke go tlhaloganye. Ke ka kgona jang go go thusa mathata a gago ke simolola go go bona monongwaga?
3.4 Mosadi ke wa me Badiragatsi
Pono ya ntlha
MafeNya: Fa e le gore ga o a tlala, ke kopa go tsamaya le wena.
MotšhaNkaNe: Kgaitsadiaka, le tsamaya bobe. Dinao tse tsa lona di a baba.
<fn>SAPS.Framework.2009-02-26.tn.txt</fn>




















Lefapha la Botsweretshi le Setso

















LETLHOMESO LA BOSETŠHABA LA PHOLISI YA PUO









Paakanyotlhomo ya Makgaolakgang

































13 Ngwanatseele 2002

























#Setswana





DITENG







KETAPELE KA TONA YA BOTSWERETSHI, SETSO, SAENSE LE THEKENOLOJI







LENANE LA DIAKERONIMI



KAROLO YA 1 MAITSHETLEGO LE BOKAO



Matseno



Bokao jwa Histori



Bokao jwa Peomolao



KAROLO YA 2 DINTLHAKGOLO TSA PHOLISI



2.1 Maikaelelo



2.2 Ditheo



2.3 Mokgwa



2.4 Sekoupu



KAROLO YA 3 KAGO YA BOKGONI JWA BATHO KAROLO YA 4 MAANO A TIRAGATSO LENANE LA MAREO





















































#Setswana





KETAPELE KA TONA YA BOTSWERETSHI, SETSO, SAENSE LE THEKENOLOJI, NGK B S NGUBANE



Puo ya motho ke "karolo ya motho" ka mekgwa e mentsi; mpho ya tlholego ya motho yo mongwe le yo mongwe, e re tlhagisang ditsholofelo le megopolo ya rona, go tlhagisa dikakanyo le mesola ya rona, go sekaseka maitemogelo le ditso tsa rona, le go aga setšhaba sa rona le melao e e se laolang. Ke ka puo re dirang jaaka batho mo lefatsheng le le fetogetseng ruri. Tshwanelo ya go dirisa dipuo tsa semmuso tse re di ratang ka jalo e amogetswe mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo, mme le Molaotheo wa rona o amogela gore dipuo tsa batho ba rona ke didiriswa tse di tshwanetseng go somarelwa.



Ke motlotlo thata ka gore, morago ga thulaganyo ya ditherisano tse di tseneletseng, kwa bofelong re kgona go itsise letlhomeso la pholisi ya puo la Aforika Borwa. Se ke konotelo ya thulaganyo e e simolotseng ka 1995, fa ke ne ke supa Setlhopha sa Thulaganyo sa Puo (LANGTAG) go nkeletsa ka ga letlhomeso la pholisi le leano le le kitlaneng la puo. Kgato e e ne e le botlhokwa ka ntata ya go tlhoka go itshokelana ga dipharologano tsa dipuo, mme go nna teng ga "tiriso ya dipuo tse dintsi ke bothata jo bo tlhwatlhwagodimo" jo bo bonagalang mo maphateng a mangwe a setšhaba, le koketsego ya ngongorego go tswa go beng ba puo ka ga mokgwa wa tiriso ya puo e le nngwe mo Aforika Borwa.



Letlhomeso la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo le ikaegile ka poelo ya thulaganyo ya ditherisano tsa rona, ka LANGTAG le ka maiteko a Lefapha la me ka tirisano le Phanele Keletso ka ga Pholisi ya Puo. Letlhomeso la pholisi le botlhokwa mo tsamaisong ya dipuo tsa rona tse di farologaneng le phitlhelelo ya mmuso ka maikaelelo a ona go tsweletsa demokerasi, bosiamisi, tekatekano le kopano ya setšhaba. Ke ka mowa o e leng gore tsweletso ya dipuo tsotlhe tse di 11 tsa semmuso tsa naga ya rona jaaka go tlhagisitswe ke Molaotheo go nna botlhokwa mo pholising.



Letlhomeso la Pholisi gape le amogela ntlha ya gore mosola wa dipuo tsa rona o tlhomamisiwa segolo thata ke tiriso ya tsona mo ekonoming, mo loagong le mo polotiking. Fa puo e latlhegelwa ke mosola mo mefameng e, maemo a puo a fela. Letlhomeso la Pholisi gape le lemoga gore re lebagane ke kgwetlho ya bogotlhe jwa lefatshe le gore dipuo tsa rona tsa tlhago di tshwanetse go nna karolo ya tikologo e e golang ya thekenoloji. Ka moo le ikaelela go netefatsa maemo le tiriso ya dipuo tsa tlhago tsa Aforika Borwa.



Ke solofela gore maAforika Borwa otlhe a tla amogela Letlhomeso le la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo jaaka la bone. Ke dumela gore rotlhe re tshwanetse ke go netefatsa gore pholisi e nna nnete mo matshelong a rona,le go netefatsa mokgwa wa maAforika Borwa o o tshwanang o le esi mme e re dire motlotlo.



........................



Ngk B S Ngubane



________________________________________________________________



Letlhomeso la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo - 2002











#Setswana





LENANE LA DIAKERONIMI





DAC Lefapha la Botsweretshi le Setso



DoE Lefapha la Thuto



HLT Dithekenoloji tsa Puo ya Setho



LANGTAG Setlhopha sa Tiro ya Thulaganyo ya Puo



LiEP Puo mo Pholising ya Thuto



MTEF Letlhomeso la Ditshenyegelo tsa Nakwana



NLS Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba



PanSALB Lekgotla la Dipuo Tsotlhe tsa Aforika Borwa



SADC Setšhaba sa Tlhabololo ya Aforika Borwa



SAQA Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa



SASL Puo ya Diatla ya Aforika Borwa



TISSA Tirelo ya Aforika Borwa Thanolelo ka Mogala





























































































#Setswana





KAROLO YA 1: MAITSHETLEGO LE BOKAO



1.1 Matseno



Bokana ka 25 jwa dipuo di buiwa mo Aforika Borwa, tse di 11 tsa tsona di neeilwe maemo a semmuso go ya Karolo 6 ya Molaotheo wa 1996 (Molao No. 108 wa 1996), ka mabaka a gore tiriso ya tsona e akaretsa bokana ka 98% tsa setšhaba sotlhe.





Dipuo tse di 11 ke Setebele, Sethosa, Sezulu le Seswati ( tse di itsegeng jaaka setlhopha sa dipuo tsa Senguni); Sesotho, Sepedi le Setswana (tse di itsegeng jaaka setlhopha sa dipuo tsa Sotho); Sevenda, Setsonga, Seesimane le Seburu.



Aforika Borwa ke naga ya dipuo tse dintsi. Ntlha e e gakgamatsang ka ga tiriso ya dipuo tse dintsi mo Aforika Borwa ke lebaka la gore dipuo tse di mmalwa tsa tlholego di buiwa go kgabaganya melelwane ya diporofense, e e kopanetsweng ke ditšhaba tse di tswang mo diporofenseng tse di farologaneng.



Gone jaanong go na le temogo e e tiileng ya botlhokwa jwa go matlafatsa maiteko a go tlhabolola dipuo tsa tlholego tse pele di neng di ikgatholositswe le go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi fa e le gore maAforika Borwa a tshwanetswe go gololwa go tswa mo go ikaegeng ka tiriso ya dipuo tse e seng tsa tlholego jaaka dipuo tse di tlhagelelang ka magetla tsa semmuso.



Go fitlha gompieno tsamaiso ya dipharologano tsa dipuo mo Aforika Borwa ya morago ga tlhaolele e dirilwe bothata ke go tlhokega ga pholisi e e tlhaloga- nyegang sentle, jo bo lebisang kwa tirisong ya Seesimane le Seburu jaaka dipuo tse di tlhagelelang ka magetla mo mefameng ya loago, ekonomi le sepolotiki mo setšhabeng sa rona



Morago ga dingwaga di le 8 tsa demokerasi, Aforika Borwa jaanong e fitlhile mo setlhoeng sa bothata mo historing ya yona.MaAforika Borwa a tshwanetse go tsibogela dipharologano tsa dipuo le setso sa bona le dikgwetlho tsa tiriso ya dipuo tse dintsi, ke ka moo go tlhagisitsweng Letlhomeso le la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo.



Letlhomeso la Pholisi ga le tlhotlheletse fela molebo o mošwa mo tirisong ya dipuo tse dintsi mo Aforika Borwa, fela le rotloetsa tiriso ya dipuo tsa tlholego jaaka dipuo tsa semmuso le go gatelela le go tsweletsa kitlano ya setšhaba. Le akanyetsa kamogelo e e sephara ya dipharologano tsa dipuo, tshiamo ya loago, theo ya phitlhelelo ya ditirelo le manane a setšhaba ka tekatekano, le tlotlo ya ditshwanelo tsa puo.



1.18 Tokomane e, e tlhagisa letlhomeso le le kgontshang tebang le thulaganyo e e kitlaneng ya tiriso ya dipuo tse dintsi go ya ka Molaotheo.









#Setswana





1.19 Bokao jwa Histori



Fa e sale go tswa ka kgorogo ya Maholannere mo Aforika Borwa ka 1652, ka dipaka tsa tatelano tsa puso ya Boritani, Kopano ya Aforika Borwa, le go theiwa ga puso ya kgethololo le Rephaboliki ya Aforika Borwa go fitlha go goroga demokerasi ka 1994 le dikaelo tsa Molaotheo ka ga tiriso ya dipuo tse dintsi tsa semmuso, pholisi ya mmuso ya puo le babusi ba ba maatla ba reteletswe ke go amogela dipharologano tsa puo.



Maemo a, a tlhodile go se lekalekane ga dipuo mme phekeetso ya Seesimane le Seburu e tlhodile dikamano tse di sa lekalekaneng magareng ga dipuo tse le dipuo tsa maAforika.



Ka jalo, dipholisi tsa puo tsa bokoloniale le kgatelelo, ga mmogo le dipholisi tsa sepolotiki, loago le ekonomi, di tlhodile tlhatlhamano ya dipuo, go se lekalekane go go bontshiseng ditlhopha tsa go se lekalekane ga bomorafe le ditlhopha tse di sa lekalekaneng mo setšhabeng sa Aforika Borwa.



Ditiro tsotlhe tse di tlhodile ditlamorago tsa maemo a dipuo tsa tlholego le mefuta e e farologaneng ya dipuo tsa maAforika le ditlhopha tse dingwe tse di kgaphetsweng thoko tse di akaretsang Disusu le Difofu - go etleetsa megopolo e e fosagetseng ka ga dipuo tsa seAforika , megopolo e e sa tshwarwang fela ke babui ba Seesimane le Seburu, fela le ke babui ba bantsi ba dipuo tsa seAforika.



Maemo a, a etegediwa ke ntlha ya gore ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete di na le mokgwa wa go tsaya ditshwetso tsa nakwana tse di kgatlhanong le dikaelo tsa molaotheo le ditlhokego tse di amanang le dipuo ka ntlha ya go bonela fa gaufi le mekgwa ya tsamaiso e e kgatlhanong le tiriso ya dipuo tse dintsi.



1.20 Bokao jwa Peomolao



Karolo 6 ya Molaotheo e tlamela letlhomeso lelegolo la semolao la tiriso ya dipuo tse dintsi, tlhabololo ya dipuo tsa semmuso le tsweletso ya tlotlo le itshokelano ya dipharologano tsa dipuo tsa Aforika Borwa. E tlhomamisa ditshwanelo tsa puo tsa baagi, tse di tshwanetseng go tloliwa ka dipholisi tsa puo tsa bosetšhaba.



Molaotheo o gatelela gore dipuo tsotlhe tsa semmuso di tshwanetse " go newa tlotlomatso e e lekanang" e bile di tshwanetse go tsewa ka tekatekano, ka go dira jalo go tsholediwa maemo le tiriso ya dipuo tsa tlholego, le puso e dirisa peomolao le dikgato tse dingwe go laola le go tlhokomela tiriso ya dipuo tsa tlholego tse di kgapetsweng kwa thoko.



Molaotheo o laela gore go nne le diphetogo mo mabakeng a puo go ralala naga, o neela kamegelo ya loago le ya sepolotiki go ditlhopha tsa dipuo tse go fitlheng jaanong di ntseng di ikgatholositswe ka ntlha ya "ditlhokego tse di tlhagisitsweng tsa setšhaba le ditlhopha tse di nang le kgatlhego".







#Setswana







Karolo 6(2) ya Molaotheo e batla mekgwa e e ka tsentshwang tirisong go tlhabolola dipuo tse tsa tlholego.



Karolo 6(3) le (4) e na le ditshiamelo tse di amanang le puo tebang le puso ya bosetšhaba le dipuso tsa diporofense, fa mafapha a puso a tshwanetseng go dirisa bonnye dipuo di le pedi tsa semmuso.



Go tsweletsa dipharologano tsa puo go ya pele, karolo 6(5) e letla go tlhamiwa ga Lekgotla la Dipuo Tsotlhe tsa Aforika Borwa (PanSALB) go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi le go tlhokomela tlhabololo le tiriso e seng fela ya dipuo tsa semmuso, mme le dipuo tsa seKhoi,seNama le seSan, gammogo le Puo ya Diatla ya Aforika Borwa kgotsa Dipuo tsa Diatla tsa Aforika Borwa. Gape PanSALB e tla rotloetsa tlotlo ya Dipuo tsa Ngwao- Boswa tse di buiwang ke dikarolo dingwe tsa setšhaba le dipuo tse di dirisediwang mabaka a bodumedi.



Ditshiamelo tse dingwe tse di malebana le mabaka a puo di dirwa felo gongwe mo Molaotheong. Karolo 9(3) e sireletsa kgatlhanong le kgethololo e e sa siamang ka ntlha ya mabaka a puo, fa karolo 30 le 31 (1) e bua ka ga ditshwanelo tsa batho go ya ka setso, bodumedi le go nna le seabe mo puong le boithabiso. Karolo 35(3) le (4) e bua ka ga ditshwanelo tsa puo tsa batho ba ba tshwerweng, ba ba tlhatlhetsweng le ba ba latofaditsweng ka kgatelelo e e rileng ka ga tshwanelo ya tsheko e e lolameng le ditsamaiso di dirwa kgotsa di ranolelwa mo puong e motho yoo a e itlhophelang.



Lefapha la Thuto (DoE) le tlhagisitse " Pholisi ya Puo mo Thutong (PPT) e e gatelelang tiriso ya dipuo tse dintsi jaaka katoloso ya dipharologano tsa setso le karolo e e tletseng ya go aga Aforika Borwa e e se nang bomorafe. Theo e e botlhokwa ke go tshola puo ya kwa gae ya moithuti mabapi le thuto le go ithuta, gape le go rotloetsa baithuti go ithuta dipuo tse dingwe. LiEP e dirana le dintlha tse di jaaka (di)puo tsa thuto le go ithuta mo dikolong tsa setšhaba, kharikhulamo ya sekolo,le ditiro tse di amanang le mafapha a thuto a diporofense le makgotlatsamaiso a dikolo.



Molaotheo le peomolao tse di amanang di rotloetsa tsweletso ya tiriso ya dipuo tse dintsi mo Aforika Borwa. Letlhomeso le la pholisi ka jalo le tshwanetse go akaretsa tetlanyo ya pholisi ya dipuo mo maemong a mararo a mmuso le go tlhalosa mabaka a a tlhomameng ka ga pholisi maemo le tiriso ya dipuo tsa tlholego tsa semmuso mo diporofenseng tsotlhe tse di robongwe mo Aforika Borwa.





























#Setswana





KAROLO YA 2: DINTLHAKGOLO TSA PHOLISI



2.1 Maikaelelo



Pholisi ya puo e akanyetsa ditshiamelo tsa molaotheo ka ga tiriso ya dipuo tse dintsi, mme e dumalana le maikemisetso a mmuso tebang le kgolo ya ekonomi, loago, polotiki le thuto. Maikaelelo a yona ke go -



tsweletsa tekatekano ya tiriso ya dipuo tse di 11 tsa semmuso;





bebofatsa phitlhelelo e e lekanang ya ditirelo tsa mmuso, kitso le tshedimosetso;



netefatsa paakanyo tebang le dipuo tsa tlholego tsa semmuso tse pele di neng di kgaphetswe kwa thoko.



simolola le go tsweletsa tiriso e e matlhagatlhaga ya dipuo tse dintsi le batho ba dipuo tsotlhe;



rotloetsa go ithuta ga dipuo tse dingwe tsa semmuso tsa tlholego go tsweletsa tshwaragano ya setšhaba, le dipharologano tsa puo le setso; le



tsweletso ya tsamaiso e e siameng ya puo go direla setšhaba ka bokgoni go kgotsofatsa ditsholofelo le ditlhokego tsa badirelwa.



2.2 Ditheo



Pholisi ya puo e ikaegile ka ditheo tse di latelang:



Boineelo mo tsweletsong ya tekatekano ya puo le ditshwanelo tsa puo jaaka di tlhokwa ke thulaganyo ya demokerasi;



Kamogelo ya gore dipuo ke didiriswa tsa go oketsa kitso, botswerere le go nna le seabe ka botlalo mo mefameng ya sepolotiki, ekonomi le loago;



Go dira ka tshwaragano go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi go ya ka molaotheo;



Go kganela tiriso ya puo nngwe ka maikaelelo a go ja ntsoma, go fekeetsa le go kgetholola; le













#Setswana





Tlhatlosa maemo a batho mo go itepatepanyeng le dikgatlhegelo, ditlhokego le diphegelelo tsa ditlhopha tsa dipuo tse di farologaneng ka dipuisano le dikganetsano tse di tsweletseng.



2.3 Mokgwa



Mokgwa o amogela tse di latelang:



Tsweletso ya tiriso ya dipuo tse dintsi mo Aforika Borwa e batla maiteko a a sa nyatseng kitso e e leng teng mo setšhabeng mo dipuo tsa tlhago tsa semmuso di tlhagelelang thata. Se se tla bebofadiwa ke tiriso le go akaretsa setšhaba jaaka badirammogo mo thulaganyong ya tlhabololo ya puo.





Go tlilwe go solofelwa go dirisa baitsianape ba puo go thusa thulaganyo ya tlhabololo ya manane a tiriso ya dipuo tse dintsi ka ditlhotlhomiso le phasalatso ya diphitlhelelo.



Go bebofatsa tirisano le go amogetsana maikarabelo magareng ga maloko a SADC go tlile go itlhaganedisa tlhabololo ya puo.



Go tlile go tlhokagala go sekaseka dipholisi, ka dipaka tse di siameng, go tlhokomela kgatelopele go ya kwa go nneng setšhaba sa Aforika Borwa se se dirisang dipuo tse dintsi ka botlalo.



Mokgwa o o itshetlegileng ka setšhaba mo tsweletsong ya tiriso ya dipuo tse dintsi ke ona o o siameng thata, go lebeletswe setšhaba sa Aforika Borwa sa merafe e mentsi. Go tshwanetse ga nna le mokgwa o o phatlaletseng o go tsewang karolo tebang le paakanyong ya puo le tiragatso ya pholisi e e kokoanyang botswerere jwa setegeniki tebang le phetisetso ya kitso le bokgoni.



2.4 Sekoupu sa pholisi



Sekoupu kgotsa ditshiamelo tsa pholisi ke tse di latelang:



Mekgatlho yotlhe ya mmuso (bosetšhaba, porofense le pusoselegae), gammogo le ditheo tse di nang le dithata mo setšhabeng kgotsa tse di dirang ditiro tsa setšhaba go ya ka peomolao, di tshwerwe ke Letlhomeso le la Pholisi ya Puo.



Mo tsweletsong ya dipuo tse dintsi diporofense di tla itlhamela dipholisi tsa tsone go latela dikaelo tsa Letlhomeso le la Pholisi, go akanyediwa maemo a tsona a kgaolo, le ditlhokego le dikeletso tsa setšhaba jaaka di tlhalositswe ke Molaotheo.



Dipusoselegae di tla tlhomamisa tiriso ya puo le dikeletso tsa setšhaba ka thuso ya letlhomeso la pholisi ya puo la porofense. Mo tlhomamisong ya puo le dikeletso tsa setšhaba, dipusoselegae, ka ditherisano le setšhaba ka







#Setswana





bophara, di tshwanetse go tlhabolola, go phasalatsa le go diragatsa pholisi ya tiriso ya dipuo tse dintsi.



Dipuo tsa semmuso di tlile go dirisiwa mo ditirong tsotlhe tsa kokoanopeomolao, go akaretsa phasalatso ya diHansard, jaaka ntlha ya tshwanelo, ka go tlhokega, ntle le fa e le gore mo mabakeng a dikgotlapeomolao tsa diporofense, maemo a kgaolo a tla tlhomamisa (di)puo tse di tshwanetseng go dirisiwa.



Mmuso o tla rotloetsa, mme fa go tlhokagalang wa tshegetsa dikgwebo tsa poraefete go tlhabolola le go diragatsa dipholisi tsa tsona tsa puo ka tumalano le letlhomeso la bosetšhaba la pholisi ya puo.



Go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi pholisi e e tlhomamisa tiriso ya dipuo tse di farologaneng mo mekgatlhong e e farologaneng ya mmuso ka mokgwa o o latelang:



Dipuo tsa tiro/dipuo tsa rekoto: Ka tumalano, mokgatlho mongwe le mongwe wa mmuso o tshwanetse go dumalana ka (di)puo tsa tiro (tebang le mabaka a tlhaeletsano ka fa gare le magareng ga mafapha), Ntle le fa e le gore fa go kgonagalang ga go na motho ope yo o tla kganelwang go dirisa puo e a e ratang. Mo mabakeng a go tsamaisa dikopano kgotsa go dira ditiro tse di rileng go tshwanetse ga tsewa matsapa go dirisa dibebofatsi tsa puo jaaka phetolelo le/kgotsa thanolelo ka (tatelano, segongwe, gammogo le thanolelo ka go seba) fa go ka kgonagalang.





Tlhaeletsano le setšhaba: Mabapi le kwalelano ya semmuso, go tshwanetse ga dirisiwa puo e moagi a itlhophelang yona. Tlhaeletsano yotlhe ya puisano ka molomo e tshwanetse go dirwa ka puo ya semmuso ya bareetsi. Fa go tlhokega, go tshwanetse ga tsewa matsapa go dirisa dibebofatsi tsa puo jaaka thanolelo ka (tatelano, segongwe, mogala le thanolelo ka go seba) fa go ka kgonagalang.



Diphasalatso tsa mmuso: Lenane la phasalatso ya tiragatso ya dipuo tse dintsi le tshwanetse go latelwa ke mafapha a mmuso wa bosetšhaba mo mabakeng ao e leng gore ga a tlhoke phasalatso ka dipuo tsotlhe tse di 11 tsa semmuso.



Fa tiragatso e e bokgoni le e e tlhomameng ya mmuso mo maemong afe kapa afe e tlhokang tlhaeletsano ya tshedimosetso e e feleletseng, e tshwanetse go phasaladiwa ka dipuo tsotlhe tse di 11 tsa semmuso, mme, kwa diporofenseng, ka dipuo tsotlhe tsa semmuso tse di laoletsweng kwa porofenseng.



Mo mabakeng a e leng gore dikwalo tsa mmuso ga di ka ke tsa bonwa ka dipuo tsotlhe tse di 11 tsa semmuso, mafapha a mmuso wa bosetšhaba a tshwanetse go phasalatsa dikwalo ka nako e le nngwe bonnye ka dipuo di le thataro. Tlhopho ya dipuo e tla dirwa ka tsela e e latelang:







#Setswana







Bonnye puo e le nngwe go tswa mo setlhopheng sa Nguni (Setebele, Sethosa, Sezulu le Seswati)



Bonnye puo e le nngwe go tswa mo setlhopheng sa Sotho (Sepedi, Sesotho, Setswana);



Sevenda



Setsonga



Seesimane; kgotsa



Seburu



Mokgwa wa thefosano o tshwanetse go dirisiwa fa go tlhophiwa dipuo tsa go phasalatsa dikwalo tsa mmuso ka dipuo tsa Nguni le tsa Sotho.



Tlhaeletsano ya boditšhabatšhaba: Tlhaeletsano ya mmuso kwa maemong a boditšhabatšhaba ka tlwaelo e tla nna Seesimane kgotsa ka puo e e ratwang ke naga e e amegang.







KAROLO YA 3: KAGO YA BOKGONI JWA BATHO



Go tsenngwa tirisong ga pholisi ya puo go tlile go oketsa tlhokego ya tiro ya go fetolela le tseleganyo gammogo le ditirelo tsa boranoledi, segolo thata mo dipuong tsa tlholego. Karolo e e botlhokwa ya boitseanape jwa phetolelo mo dipuong tse e tla tshwanelwa ke go atolosiwa mo mafapheng a mmuso le mo setheong sa poraefete, sekao: badiri ba nakwana ba puo jaaka bafetoledi, batseleganyi le baranoledi ba tla tshwanelwa ke go tlhabololwa. Koketsego ya tlhokego ya ditirelo tsa badiri ba porofešenale ba puo e tla batla katiso ya boitseanape go ya pele.



Go tlhomiwa ga diyuniti tsa puo mo lefapheng lengwe le lengwe la mmuso wa bosetšhaba le kwa porofenseng nngwe le nngwe go tla nna le tlhotlheletso mo sekoupung sa ditiro tsa Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba (TDB). TDB e tlile go batlega go golaganya tsamaiso ya tiragatso ya pholisi ya puo ka go bebofatsa katiso ya badiri ba yuniti ya dipuo mo ditirong tsa thulaganyo ya puo le tshegetso ya manane a ditiro tsa diyuniti tse. Gape TDB e tla rwala maikarabelo a go gokaganya tlhabololo ya manane a katiso ya bafetoledi, batseleganyi le baranoledi, le go tlhoma dikaelo tsa tiro ya boleng.



Dikarolo tsa thulaganyo le tlhopho ya mafoko, gammogo le mareo le tsona di tla amega. Koketsego ya tiro ya go fetolela e tla batla itlhaganediso ya tlhabololo ya mareo mo dipuong tsa semmuso le ya Sefalana sa Mareo sa bosetšhaba se se fitlhelelwang ke badiri ka puo ba mmuso le ba nakwana.











#Setswana





Go nna teng ga didiriswa tsa Thekenoloji ya Puo ya Batho (TPB) (sekai: phetolelo e e dirwang ke motšhini, megopolo ya phetolelo, dibaakanya mopeleto) tebang le dipuo tsa tlholego go tla nna le seabe se segolo mo tshegetsong ya go bebofatsa ditiro tsa puo.



Bogolo jwa diyuniti tsa puo bo tlile go tlhomamisiwa, mme dikatiso tsa boitseanape mo mofameng o, di tlile go nna botlhokwa morago ga palo ya dipuo tsa semmuso tse di tshwanetseng go dirisiwa e sena go sekasekiwa. Diyuniti tse di nang le badiri ba le bane kgotsa go feta ba porofešenale, di tlile go tlhoka gore di nne le ditlelereke.



Kago ya bokgoni mo dikarolong tse di amegang tsa go bebofatsa puo go tla diragala ka dipuisano le batlamedi ba ditirelo jaaka ditheo tsa thuto e kgolwane tse di rutang manane le dirutwa tse di rebotsweng ke SAQA tsa tiro ka puo, bofetoledi le botseleganyi, thanolelo, thulaganyo ya puo, tlhopho le thulaganyo ya mareo le thuto ka ga dithanodi.





























































































#Setswana







KAROLO YA 4: MAANO A TIRAGATSO



Go tsenngwa tirisong ga pholisi kgato ka kgato mo pakeng e khutshwane, e e mo magareng le paka e telele ke leano le le rategang mo maemong otlhe.



Tebang le diphasalatso tsa mmuso, tiragatso e tla tsenngwa tirisong ke mekgatlho ya mmuso ka mokgwa o o ka fetolwang le o o kgonagalang mo sebakeng sa dingwaga di le tharo bonnye. Molemo wa go tsenya tirisong ka mokgwa wa kgato ka kgato ke gore mafapha a tlile go kgona go tlhabolola koketso ya bokgoni le go laola thulaganyo ya tiragatso ka botswerere.



Mekgatlho ya Mmuso e tla nna le nako ya go rulaganya ditekanyetsokabo ya yona ka go oketsa dikabelo tsa yona ka iketlo mo pakeng ya MTEF le go rulaganya ditiro go ya ka didiriswa tse di batlegalang tebang le tiragatso e e atlegileng ya pholisi.



Go tla tlhabololwa tlhokomelo ya mekgwa ya go netafatsa boleng jwa ditirelo tsa phetolelo le tseleganyo.



Ka tirisano le PanSALB, Lefapha la Botsweretshi le Setso le tla tlhokomela kgatelopele le go begela bothati jo bo maleba ka dipaka tse di maleba.



Ditshekatsheko tsa pholisi di tla dirwa ka tlhomamo mme go tla dirwa dikatlanegiso tebang le diphetogo fa go tlhokagalang gore tekanyetsokabo e lekanyetswe ka tshwanelo.



Mafaratlhatlha a a tlhokagalang go diragatsa pholisi a tla tsenngwa tirisong. Se se tlile go akaretsa go tlhomiwa ga diyuniti tsa puo mo mafapheng otlhe a bosetšhaba le kwa diporofenseng go laola -



tlhaeletsano ka puisano ya molomo mo teng le fa gare ga mafapha mo maemong otlhe a mmuso;



tlhaeletsano e e kwadilweng mo teng le fa gare ga mafapha mo maemong otlhe a mmuso;



tlhaletsano le setšhaba ka puisano ya molomo;



tlhaeletsano e e kwadilweng le setšhaba; le



tlhaeletsano ya boditšhabatšhaba fa go maleba.





Mekgwa e mengwe ya tiragatso e e tla dirisiwang ke Molawana wa Maitsholo wa Badiredipuso, go tlhomiwa ga Khansele ya Aforika Borwa ya Badiri ka Puo, Tirelo ya Thanolelo ka Mogala ya Aforika Borwa (TTMAB), leano la tlhabololo ya dipuo tse pele di neng di kgaphetswe kwa thoko le DPS.







#Setswana





Maikarabelo a mangwe a mmuso tebang le go tsenngwa tirisong ga pholisi ya puo ya bosetšhaba ke a a latelang:



Tshegetso ya tlhabololo ya badiri ba ba tlhokegang go tsenya tirisong dipuo tse dintsi.



Taolo ya go bebofatsa porofešene ya puo, k.g.r. phetolelo, thanolelo le mareo, ka tlhabololo le peomolao e e maleba.



Tshegetso ya maiteko a a kgethegileng a paakanyo le/kgotsa manane a dipuo tsa tlholego tse di neng di kgaphetswe kwa thoko, k.g.r. dipuo tsa seAforika le dipuo tsa seKhoi, seSan le seNama, ga mmogo le Dipuo tsa Diatla tsa Aforika Borwa; le



Tshegetso ya go ithuta le go ruta dipuo tsotlhe tsa semmuso tsa Aforika Borwa kwa mephatong yotlhe ya sekolo.





























































































#Setswana





LENANEFOKO



Kitso/Tiriso ya

Mokgwa wa go dirisa dipuo tse pedi (le fa tota di sa itsiwe



Dipuo tse pedi

sentle ka bobedi)









Tlhabololo ya puo

Tsweletso ya puo ka mokwalo, tlhomamiso le katoloso ya





ditiro gore puo e kgone go ka dirisiwa mo dithulaganyong tsa





bobegakgang, thuto, semolao le tsamaiso, j.j., le go tlamela





sekoupu sa phasalatso ya dikwalo mo puong eo.



Tseleganyo

Tiro ya go siamisa puo le /kgotsa setaele mo ditemaneng tse





di kwadilweng.



Tekano

Boleng jwa tshiamo, go se tseye letlhakore; go tsewa ka





tekatekano; se se tshwanetseng le se se siameng.



Tiragatso ya dipuo

Go kaya go tlhopho ya (di)puo e e rileng mo maemong a a



tse dintsi

rileng, e ikaegile ka maemo a puo e dirisiwang mo go one,





k.g.r. tiro, bareetsi le molaetsa o e o dirisetswang.



Dipuo tsa ngwao-

Dipuo tse di sa tlholegang mo nageng e, mme di tlisitswe ke



boswa

bafaladi



Dipuo tse pele di

Ka bokao jwa mo Aforika borwa, tse ke dipuo tse di neng di



neng di

neetswe maemo a a kwa tlase ke ditlhopha tse di maatla tsa



ikgatholositswe

pele, mme tse ka jalo di neng di sa dirisiwe kgotsa go





tlhabololwa go ka dirisiwa mo tirong ya bobegakgang, thuto (





morago ga sekolo sa poraemari) kgotsa mo setšhabeng





kgotsa mo maemong a a botlhokwa a ekonomi. Tshegetso ya





tlhabololo ya dipuo tse e ne e le e nnye. Di akaretsa dipuo tsa





tlhago, dipuo tse di tswang kwa ntle le SASL.



Dithekenoloji tsa

Tiriso ya kitso ya puo go tlhabolola dithulaganyo tsa



Puo ya Setho

khomphiutara tse di ka lemogang, tsa tlhaloganya, tsa tlhalosa





le go tlhagisa puo setho ka mekgwa yotlhe; k.g.r. tlhabololo ya





didiriswa tse di dirang gore go kgonagale go gore batho ba





golagane ka dikhomphiutara.



Puo ya tlhago

Puo e e tlholegileng mo nageng e.



Boranoledi

Mokgwa wa go fetolela se se builweng ka puo ya ntlha mo





puong ya bobedi.



Temogo ya puo

Go itse mokgwa o puo e dirisiwang ka one mo setšhabeng,





gore a na badirisi ba puo ba neilwe ditshwanelo tsa bone tsa





puo, le gore puo e dirisiwa jang go maatlafatsa kgotsa go





amoga babui maatla.



Tekatekano ya puo

Tebang le molaotheo, dipuo tsotlhe di tshwanetse go bona





tlotlo e e lekalekanang , segolo thata ka mabaka a semmuso





jaaka peomolao, bosiamisi, tsamaiso le taelo ya setšhaba.



Tekano ya puo

Tshiamo ya tlamelo ya puo le/kgotsa tsholo ya dipuo tse pedi





kgotsa go feta. Dintlha tse di jaaka palo ya babui le maemo a





puo di ka tlhotlheletsa pholisi go tlhomamisa mabaka a tiriso





ya puo e e rileng. Tiriso e e ka tswa e sa lekane. " Puso e ka





se kgone go dirisa dipuo tsotlhe tsa baagi botlhe ba yona,





mme e ka itekanyetsa fela mo go diriseng (di)puo tsa/ya yona





ya/tsa semmuso, ka mokgwa mongwe." (Turi, 1993:14 - 15)











#Setswana





Thulaganyo ya puo

Thulaganyo ya puo e lebile ditharabololo tsa mathata a puo ka





maikemisetso, mekgwa le dipoelo tse dingwe. E akaretsa





dithulaganyo tsa go laola le go tokafatsa dipuo ka tlhabololo





ya puo.



Pholisi ya puo

Tshwetso/molawana wa semmuso ka ga maemo a dipuo tse





di farologaneng tse di buiwang mo merafeng ya dipuo tse di





tlhakatlhakaneng/dipuo tse dintsi, sekai ke puo efe e tla nnang





puo ya bosetšhaba kgotsa ya semmuso, ke dipuo tse dife tse





di tla dirisiwang jaaka dipuo tsa kgaolo le gore maemo a tsone





e tla nna afe.



Ditshwanelo tsa

Melao e e tlhomamisang maemo a mo go one baagi ba ka



puo

itlhophelang puo.



Diyuniti tsa puo

Dikemedi tsa mmuso mo mafapheng le mo diporofenseng go





dirana le dintlha tsa puo ya lefapha leo/kgotsa porofense eo





go tswa mo Pholising ya Bosetšhaba ya Puo le go





ikgolaganya le mafapha a mangwe ka ga dintlha tsa puo.



Lekisekhokerafi

Tiro kgotsa porofešene ya go tlhama dithanodi.



Dithulaganyo tsa

Dithulaganyo tsa khomphiutara tse di fetolelang ditemana tsa



phetolelo ka

eleketeroniki go tswa puong e nngwe go ya go e nngwe.



metšhini





Puo e e

Puo nngwe le nngwe ya semmuso e e kgaphetsweng kwa



ikgatholositsweng

thoko mo tirisong ya semmuso kgotsa e e leng gore tiriso ya





yona e a kganelwa mo mabakeng a a dirisang melawana





(sekai: thuto, tlhokomelo ya boitekanelo). ''Go kgaphelwa kwa





thoko'' gantsi go kaya maemo a a kwa tlase a puo, gongwe le





babui ba yone. Sekai: Setsonga, Sevenda, Setebele le





Seswati di tsewa jaaka dipuo tse di kgaphetsweng kwa thoko





mo Aforika Borwa.



Sediriswa sa go

Puo e e dirisiwang mo phaposiborutelong jaaka e kailwe ke



ruta

kharikhulamo le pholisi ya puo. ''Puo ya go ruta'' e kaya go



(puo ya go ithuta)

suta go se kae go akaretsa mogopolo o o reng go feta puo e





le nngwe di ka dirisiwa, mme baithuti ba ka fitlhelela e nngwe





go na le ya semmuso.



Tiriso ya dipuo tse

Tiriso ya dipuo tse tharo kgotsa go feta ke motho a le mongwe



dintsi

kgotsa setlhopha sa dibui jaaka baagi ba kgaolo kgotsa





setšhaba se se rileng.



Puo ya semmuso

Puo e e dirisiwang mo mmusong, dikgotlatshekelo, thuto,





kgwebo le bobegakgang.



Phetolelo

Mokgwa wa go fetolela se se kwadilweng ka puo ya ntlha kwa





puong ya bobedi ka go kwala.



Mareo

Mareo a setegeniki a a tlhomamiseditsweng thuto e e rileng.





(22337 - A-MB -2002-11-13)





__________________________________________________________________



Letlhomeso la Bosetšhaba la Pholisi ya Puo



Td33 Tsw068









#Setswana









































































































































#Setswana

<fn>SETSWANA INFO DOC.txt</fn>
Lephata la Merero ya Metsi le Dikgwale ntshitse Togamaano e e Akantshiwang ya Naga Malebana le Metswedi ya Metsigore batho ba Afrika Borwa ba akgele ka yone.
Togamaano ya Naga Malebana le Metswedi ya Metsi e tlhalosa ditsela tse metswedi ya metsi mo Afrika e tla sirelediwang, e dirisiwang, e tlhabololwang, e somarelwang, e tsamaisiwang le go laolwa ka teng.
Ka gonne Togamaano eno e ka nna ya ama tsela e rotlhe re dirisang metsi ka yone le go a tsaya e le a a botlhokwa, go botlhokwa gore batho ba akgele ka Togamaano eno e e Akantshiwang.
KE KA NTLHAYANG FA RE TLHOKA TOGAMAANO?
Metsi a a tshedisa. A nosetsa masimo a balemi; a nosetsa dijalo ebile a nosa leruo la batho ba metse-selegae; a naya boitlosobodutu; a tshegetsa go dirwa ga motlakase wa rona, ditoropo tsa rona le metse-setoropo, meepo ya rona, madirelo a rona le ditlhare le diphologolo tse e leng bontlhanngwe jwa boswa jwa rona jwa tlholego.
Metsi a a ka ikanngwang, a a siameng go nowa, metsi a go tsamaisa leswe le a go boloka bophepa le metsi a go godisa dijalo a botlhokwa thata go namola khumanego mo Afrika Borweng. Go tlhabololwa ga metse-selegae le go ntshafadiwa ga metse-setoropo ka bobedi go ikaegile ka metsi gore go fitlhelelwe mekgele eo.
Boikarabelo jwa konokono jwa Lephata la Merero ya Metsi le Dikgwa ke go tlhomamisa gore metsi a a lekaneng a boleng jo bo space dumelelwang a teng go kgotsofatsa ditlhoko tsa batho le go tshegetsa tlhabololo ya merero ya itsholelo le ya batho.
Lefa go ntse jalo, Afrika Borwa ke naga ya komelelo. Ga rena metsi a a kalo. Palo ya batho ba rona e golela pele. Go na le tlhokego e e ntseng e oketsega ya tlhabololo ya metse-setoropo le ya itsholelo le tlhokego e e oketsegang ka metlha ya metsi. Ka nako e e tshwanang, ditiro tsa batho di baka kgotlelo ya tikologo le mathata a boleng jwa metsi.
Jaaka naga fela, re ka se kgone go lwantshana fela le mathata a boleng jwa metsi le go tlhokega ga metsi jaaka a ntse a tlhaga. Re tlhoka leano le le rulaganeng la nako e telele go emelana le dikgwetlho tseno, le go bontsha kafa Mo-Afrika Borwa mongwe le mongwe a ka nnang le seabe ka gone. Seno ke boikaelelo jwa Togamaano ya Naga Malebana le Metswedi ya Metsi.
A TOGAMAANO YA NAGA MALEBANA LE METSWEDI YA METSI E TSAMAISANA LE MOLAO-MOTHEO WA AFRIKA BORWA
Molao-motheo ke molao wa naga o o kwa Agenda 21 le
Ditumalano Tse dingwe Molao-theo godimo go feta yotlhe. Melao yotlhe e mengwe tsa Meraferafe e tshwanetse go tsamaisanngwa le Molao-motheo.
Molawana wa Naga
Molao-motheo wa re mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go nna le dijo tse di lekaneng le metsi le gore mongwe le mongwe o na le
Molawana le Melao Molao-tlamo wa tshwanelo ya go nna mo tikologong e e sa kakeng Molao-tlamo wa Metsi Ditirelo tsa Metsi e e Beilweng wa Nagaya gobatsa botsogo jwa gagwe kgotsa go tshela Ya Naga Malebana (Molao-tlamo 36 wa 1990) (Molao-tlmo 108 wa 1997) sentle. Le Tikologo
Gape Afrika Borwa e saenne Agenda 21, e e leng leano la dinaga la tlhabololo e e ka tshegediwang ka nako e telele. TOGAMAANO YA NAGA MALEBANA LE METSWEDI YA METSI
Togamaano ya Togamaano ya Poloko ya Metsi leMolao-motheo le Agenda 21 di ne tsa kaela Metswedi Tiriso ya Metsi Togamaano Malebana le Molawana wa Naga wa Metsi o mosha wa 1997. Le Tshireletso Go Batliwa ga One
Molawana ono o tlhalosa kafa metsi a tla laolwang sentle ka teng le go abiwa go ya ka mekgwa ya Tiragatso Tiragatso Tiragatso rona e mesha jaaka morafe.
Go dira gore molawana wa metsi o dirisiwe, go Tlhomiwa ga Mekgatlho ya go Disa le yane ga kwalwa Melao-tlamo e mesha e mebedi Tlhotlhwa ya metsi go Laola Metsi Tshedimosetso mme ya saenwa gore e nne molao:
Molao-tlamo wa Metsi wa Naga (Molao-tlamo Tiragatso Tiragatso Tiragatso 36 wa 1998)
Molao-tlamo o o dirisana le tsamaiso ya Ditogmaano
Pabalesego metswedi ya metsi. Boikaelelo ja one ke go ya Batho Tse Dingwe tse di Thusangtlhomamisa gore go tla nna le metsi a ditlhokotsa motheo tsa batho le a tlhabololo ya itsholelomo nakong eno le mo isagweng. Togamaano Tiragatso Tiragatso Tiragatsoya Naga Malebana le Metswedi ya Metsi edirisana le karolo eno ya tsamaiso ya metsi. TSHWARELELO KELOTHLHOKO TEKATEKANO
Molao-Tlamo wa Ditirelo tsa Metsi (Molao-Setshwantsho 1. Molao-motheo wa Afrika Borwa le Agenda 21 tlamo 108 wa 1997) di ne tsa kaela Molawana wa Naga wa Metsi wa 1997. Molawana
Molao-tlamo ono o naya batho tshwanelo ya oo o ne wa re fa ponelo-pele ya bokamoso jo bo botoka mo tiriso ya motheo ya metsi le go tsamaisiwa ga Afrika Borwa. Molao-tlamo wa Naga wa Metsi wa 1998 o ne wa leswe. O dirisana le kafa bao ba tlamelang re naya didirisiwa tsa semolao tsa go fitlhelela ponelo-pele eo. ka metsi, jaaka makgotla a metsi le Togamaano ya Naga Malebana le Metswedi ya Metsi ke bommasepala ba nayang metsi ao a dirisiwang thulaganyo ya naga ya go diragatsa ponelo-pele eo.
mo malapeng le mo madirelong.
Togamaano ya Naga Malebana le Metswedi ya Metsi ga e dirisane le dikgang tse. Go na le thulaganyo e sele ya go naya batho metsi le go tsamaisiwa ga leswe. Ditsela tse balaodi ba mafelo ba tla tlamelang badirisi ba metsi ka ditirelo tsa metsi ka teng di tla tlhalosiwa mo Maanong a Tlhabololo ya Ditirelo tsa Metsi a bolaodi bongwe le bongwe jwa ditirelo tsa metsi bo tshwanetseng go a rulaganya.
GO FAROLOGANE JANG LE NAKO E E FETILENG?
Molawana wa rona wa metsi le Molao-tlamo wa Naga wa Metsi e bontsha gore metsi a tla laolwa le go abiwa ka tsela e e farologaneng mo nakong e e tlang:
Metsi ke motswedi wa tlholego. Ke a batho botlhe ba Afrika Borwa. Lephata leno le tshwanetse go tlhokomelela batho botlhe ba Afrika Borwa motswedi ono (metsi le tikologo ya one).
Tshwanelo e le yosi e batho ba nang le yone ka metsi ke ya ditlhokego tsa bone tsa motheo (ka sekai, go apaya, go nwa le go iphepafatsa) le ya tikologo. Seno se bidiwa "Raseboa" mo Molao-tlamong wa Naga wa Metsi. Lephata leno le ka aba metsi morago ga metsi a Raseboa a sena go beelwa kwa thoko fela.
Molao-tlamo wa re batho ba tshwanetse go tsaya karolo mo bolaoding jwa metswedi ya metsi. Go laolwa ga metswedi ya metsi ga go na go nna kalo. Go dira seno, Molao-tlamo o dirile gore go nne le makgotla a batho ba ka tsayang karolo kwa go one.
Metswedi ya metsi e tla laolwa e sa kgaoganngwa. Dinoka, matamo, megobe, naga e e dikologileng, metsi a a kafa tlase ga lefatshe, gammogo le ditiro tsa batho tseo di e amang, tsotlhe di tla laolwa e le tikologo e le nngwe fela.
BOEMO JWA METSWEDI YA METSI MO AFRIKA BORWA
KE ENG GOMPIENO?
A re na le metsi a a lekaneng?
Afrika Borwa ke naga ya komelelo. Selekanyokakaretso sa sa rona sa pula e ka nna 450 mm ka ngwaga. Seno se kwa tlase thata ga selekanyo-kakaretso sa lefatshe se e ka nnang 860 mm ka ngwaga. Go na ga pula go farologana fela thata ngwaga le ngwaga. Gape naga e tshabelelwa ke komelelo.
Dinoka tsa Afrika Borwa di dinnye thata fa di bapisiwa le dinoka tsa dinaga tse dingwe. Noka ya Orange e na le metsi a a ka nnang 10% fela ya metsi a a leng mo Nokeng ya Zambezi. Metsi a a mo dinokeng tsotlhe tsa Afrika Borwa fa a kopantswe a kwa tlase ga a Nokeng ya Zambezi. Gape dinoka tse dintsi tsa rona tse dikgolo, tse di tshwanang le ya Orange/Senqu le ya Limpopo, di fetela le mo dinageng tse dingwe tse di dirisang metsi a dinoka tseno.
Tshekatsheko e e dirilweng ke Lephata leno e bontsha gore mafelo a taolo a le 11 mo go a le 19 (bona Setshwantsho 3) mo nageng eno a na le bothata jwa metsi. Mo mafelong a, batho ba dirisa metsi a mantsi thata mo tikologo e imelwang thata, mme badirisi ba bangwe ba metsi ga ba kgone go bona karolo ya bone e e lekaneng ya metsi.
Metsi a a kwa tlase a botlhokwa thata mo mafelong a metse-selegae, mme, Afrika Borwa e na le metsi a a kwa tlase a dipetse a sekae a a ka diriwang ka selekanyo se segolo.
A metsi a rona a siame?
Ga se metsi otlhe a rona a a siameng. Mangwe a one a kgotletswe. Letsatsi lengwe le lengwe, go kgabaganya naga, mekgatlho le batho ba ama oleng jwa metsi mo dinokeng tsa rona le dinokaneng, metsi a rona a kwa tlase le megobe ya rona. Le batho ba ba dirisang metsi mo gae ba ama boleng jwa metsi ka go tshololela dipente, dioli kgotsa dilo tse dingwe tse
Mathata a magolo a boleng jwa metsi mo Afrika Borwa a bakwa ke metsi a a leswe a a tswang kwa madirelong le kwa meepong, mo menontshaneng ya temo, ke kgogolo ya mmu, leswe le le tswang mo matlong, matlakala a a sa latlhiweng le ditiro tse dingwe tse dintsi. Dilo tseno di baka mathata a boleng jwa metsi a a tshwanang le metsi a a letswai, metsi a a nang le asiti, go kgotlelwa ke ditshidi-nyana le go kgotlelwa ke dilo tse di nang le botlhole. Kgotlelo ya metsi e baka mathata a mantsi. Ka sekai, ditshidinyana tse di tsenang mo metsing ka matlakala a a sa latlhiweng di ka baka bolwets jwa kholera, jo bo ka bolayang batho. Gape, go phepafatsa metsi a a kgotletsweng mo a ka boelang a dirisiwa gape go ja madi a mantsi, mo go rayang gore batho ba tshwanela go duela madi a a oketsegileng a metsi. ya kgona ya tilwa.
A re dirisa metsi sentle?
Mo e ka nnang 60% ya metsi otlhe a a mo nageng eno a dirisiwa mo temong go nosetsa. Metsi a a diriswang mo matlong le mo toropong e ka nna 11% mme meepo le madirelo a mangwe a magolo a dirisa 8%. Masimo a dikgwa tsa kgwebo a dirisa 8%. Maphata mangwe a itsholelo a a tshwanang le go dirwa ga motlakase a dirisa metsi a mannye go godisa letseno la madi la naga le batho ba yone (se se bidiwang Gross Domestic Product kgotsa GDP). Gape a direla batho ba le bantsi ditiro. Maphata a mangwe a a tshwanang le go nosediwa ga temo go dirisa metsi a mantsi ka madi a a kwa tlase le bahiriwa ba ba seng bantsi.
Setshwantsho 3. Afrika Borwa e kgaogantswe ka Mafelo a Taolo ya Metsi a le 19 (Kitsiso ya Puso No. 1160, October 1999) Elatlhoko gore Lefelo la Taolo ya Metsi lengwe le lengwe le na le nomoro. A le lesome le bongwe a mafelo ano a na le metsi a a kwa tlase ga a a tlhokegang.
METSWEDI YA METSI E TLA LAOLWA JANG MO
NAKONG E E TLANG?
Melao-metheo ya taolo ya metsi
Re tshwanetse go dirisa metsi ka botlhale. Melao-metheo e le meraro ya konokono ya Molawana wa Metsi wa rona le Molao-tlamo wa Naga wa Metsi e kaela sengwe le sengwe se re se dirang go laola metsi:
Tshegetso. Seno se raya gore re tshwanetse go dirisa metsi go rotloetsa tlhabololo ya batho le ya itsholelo mme, ka nako e e tshwanang, re tshwanetse go sireletsa tikologo ka gonne metsi a rona a tswa mo tikologong. Fa go na le tekatekano e e siameng gareng ga go dirisa metswedi ya metsi le go e sireletsa, go raya gore re ka kgona go kgotsofatsa ditlhokafalo tsa rona tsa metsi gammogo le ditlhokafalo tsa bana ba rona, le bana ba bana ba rona.
Tekatekano. Seno se raya gore moagi mongwe le mongwe wa naga o tshwanetse go kgona go bona metsi le go a dirisa. Ditshwetso tse di dirwang mabapi le go aba metsi di tshwanetse go bontsha seno.
Kelotlhoko. Seno se raya gore re tshwanetse go tlhomamisa gore metsi ga a senngwe. Metsi a tshwanetse go dirisiwa go solegela rona molemo thata le itsholelo ya rona ka mo go ka kgonegang.
Kgolo ya itsholelo
Tshegetso Tekatekano mo bathong
Go ikanyega mo kamanong ya batho le tikologo
Mekgele ya go laola metsi
Ga re a huma metsi. Metswedi ya metsi a rona e lebane le tlhokego e e oketsegang le matshosetsi. Mo nakong e e fetileng, metsi a ne a sa abiweka tekatekano. Gantsi metsi a a senngwa. Ka gone, metsi se tokafale mo nakong e e tlang.
Go tlhomamisa gore batho ba na le metsi a a lekaneng ditlhokafalo tsa bone tsa motheo
Go tlhomamisa gore tikologo ya tlholego e sireleditswe
Go tlhomamisa gore mongwe le mongwe o kgona go bona metsi ka tsela e e tshwanang
Go tlhomamisa gore metsi ga a senngwe le gore a dirisiwa sentle
Go tlhomamisa gore go na le metsi a lekaneng a nako e e tlang, a itsholelo e e siameng le a mokgatlho wa batho o o atlegileng
Go tlhomamisa gore mongwe le mongwe o duela karolo ya gagwe ya tlhotlhwa ya metsi a a dirisang, ka mantswe a mangwe gore metsi a duelelwa ka tekatekano
Go ikanyega mo boitlamong jwa rona go baagelani ba rona, Lesotho, Swaziland, Mozambique, Zimbabwe, Botswana le Namibia.
Go Tlhabolola Togamaano ya Naga Malebana le Metswedi ya Metsi
Togamaano ya Naga Malebana le Metswedi ya Metsi ke thulaganyo eo mo go yone ditogamaano tsotlhe tse di farologaneng tse re di tlhokang go laola metswedi ya metsi di ka kopanang ka tsela e e rulaganeng. Molao-tlamo wa Naga wa Metsi wa re Togamaano eno e tshwanetse go tlhabololwa bobotlana morago ga dingwaga dingwe le dingwe di le tlhano.
Seno ga se reye gore re tla leta dingwaga di le tlhano go simolola go e dirisa. Ditlhopha tsa batho di ntse di tshwaregile ka go tlhabolola mekgwa le ditsamaiso tsa go dirisa dikarolo tse di farologaneng tsa Togamaano eno, ebile ba gatisa dingwe tsa tsone mo Government Gazette gore go akgelwe ka yone, le eleng pele ga Togamaano ya Naga Malebana le Metswedi ya Metsi ka boyone e siamela go ka gatisiwa. Malebana le dikarolo tse dingwe tsa Togamaano eno, mekgwa e e tlhalositsweng ka botlalo, ditsela le melawana ya tsone e santse e tlhabololwa.
Go Tshegetsa Togamaano Malebana le Metswedi ya Metsi - ditogamaano tse di thusang
Go oketsa thutego, jaaka go kopa mekgatlho ya thuto le ya thapiso go godisa dithuto tse di kgethegileng, dithuto tsa diploma le tsa degree le dithulaganyo tsa dibasari.
Go tsaya karolo ga batho go letlelela mongwe le mongwe yo o ratang go tsaya karolo mo taolong ya metsi go dira jalo. Lephata leno le setse le tlhamile kaelo ya go dira gore batho ba tseye karolo.
Thuto le temogo e dirwa go lemotsha Ma-Afrika Borwa gore metsi ke motswedi o o sa bonaleng motlhofo le wa botlhokwa. Thulaganyo ya Thuto kaga Metsi - 2020 Ponelopele kaga Metsi - e setse e dirisiwa mo dikolong di le 10 000 go dikologa naga mme e tla fetisediwa le kwa diunibesithing.
Patlisiso go godisa kitso le tlhaloganyo go tokafatsa kafa re laolang metswedi ya metsi ka teng.
"TIRISO YA METSI" KE ENG?
Molao-tlamo o re letlelela go dirisaMolao-tlamo wa Metsi wa Naga o leba metsi ka tsela e a ka kgonang metsi ka ditsela tse dintsi go tlhabololago dirisiwa ka teng. Mo go Karolo 21, o tlhalosa mefuta e e lesome batho le itsholelo. Dingwe tsa ditsela le bongwe e e sa tshwaneng ya tiriso ya metsi:
go tsaya metsi go tswa motsweding wa metsi o o tshwanang tseno di ka ama metswedi ya metsi ka le molatswana, noka, petse, mogobe kgotsa letsibogo go a dirisa tsela e e sa siamang fa e sa laolwe ka go boloka metsi jaaka go a boloka mo tamong kelotlhoko. Ka sekai, Molao-tlamo o go kgoreletsa kgotsa go faposa metsi jaaka, ka sekai, fa metsia a elelelang mo molatswaneng kgotsa mo nokeng a tshwanela letlelela madirelo go tshololela metsi a go thibelwa kgotsa a lebisiwa go sele go dira gore tsela e ntsha e one a a leswe mo dinokeng le mo kgone go dirwa dinokaneng, fa fela seno se dirwa ka go fokotsa go elela ga metsi a molatswana, go dirisiwa metsia pula, go godisa ditlhare kgotsa dijalo tse di tshwanang le temo tetlelelo ya Lephata leno le fa go latelwaya dikgwa bakeng sa kgwebo e e dirisang metsi a mantsi go na melao e e gagametseng gophepafatsale ditlhare tsa tlholego. Seno se raya gore metsi a pula a a tla metsi ano. Seno se sireletsa metswedi bong a fitlhile kwa dinokeng a dirisiwa otlhe ke ditlhare le dijalo ditiro tse di laolwang tse di tshwanang le go nosetsa ka metsi a ya metsi le badirisi ba bangwe.
a leswe go ntshetsa metsi a a leswe ka tlhamalalo mo motsweding wametsi go tsholola metsi a a leswe jaaka go a tshololela mo megojwaneng ya go rusisa, matamo a go omeletsa dilo go latlha metsi a a leswe a a mogote a a tswang mo madirelong le madirelo a motlakatse go fetola madiba, matshitshi kgotsa ditsela tse metsi a tsamayang mo go tsone jaaka fa noka kgotsa nokana e fetolwa letsibogo kgotsa fa go "epiwa" motlhaba mo matshitshing kgotsa bodibeng jwa noka go dirisiwang mo kagong go ntshiwa ga metsi a a kafa tlase ga lefatshe bakeng sa ditiro tse di tshwanang le meepo le kago; le boitlosobodutu, metshameko ya metsi e e tshwanang le go thuma
RE TLA SIRELETSA METSWEDI YA METSI JANG GORE E
SEKA YA DIRISIWA THATA YA BA YA KGOTLELWA?
Afrika Borwa e ikaegile thata mo ditlhabololong tsa
Ditaolo tse di Dikgato tse di batho le tsa itsholelo le mo go namoleng leuba ka lebisitsweng lebisitswenggo dira ditiro. Gore re dire seno, re tlhoka metsi. metsweding metsweding Ka nako e e tshwanang, Molao-tlamo wa Naga wa
Go boloka metswedi
Metsi o lemoga gore ga se mo go ka kgonegang ya metsi e nayagape go ka se direge gore go tilwe dilo tsotlhe tse botsogo jo bodi ka amang boleng jwa metsi, go seng jalo go ka Tse di ntshiwang molemo bo go sena kgolo ya itsholelo kgotsa tekatekano Dilatlhwa ya batho.
Jalo mo go Kgaolo 3, Molao-tlamo o re naya didirisiwa tsa semolao tsa go dira ditshwetso tse di Go laola go amiwa ke tla dirisanang mmogo go fitlhelela tekatekano gareng tiriso ga go sireletsa le go dirisa metswedi ya metsi. (bona Setshwantso 5 le fa tlase).
Go sireletsa metswedi ya metsi gore e neye botsogo jo bo molemo -dikgato tse di lebisitsweng mo metsweding
Dikgato tse di lebisitsweng mo metsweding di tla tlhokomela boleng jwa metsi, bogolo jwa metsi, diphologolo tse di tshelang mo metsweding ya metsi, le dijalo tse di leng teng go dikologa motswedi wa metsi. Tseno tsotlhe di tshwanetse gore di bo di na le botsogo jo bo molemo e le gore motswedi wa metsi o kgone go bereka sentle le go tlamela ka metsi.
Santlha, Lephata leno le tla simolola tsamaiso ya naga ya go baya metswedi yotlhe ya metsi mo nageng ka ditlhopha. Setlhopha sengwe le sengwe se tla bontsha gore se ama motswedi oo jang ka tsela e e sa amogeleseng, kgotsa e e amogelesegang. Setlhopha seno gape se tla bontsha gore ke metsi a a kana kang a a ka dirisiwang. Ditlhopha tsa taolo tse go akanngwang ka tsone ke:
lholego, koo batho ba sa amang metswedi ya metsi go le kalo le koo boemo jwa motswedi wa metsi bo santsen bo le gaufi le jwa tlholego, jaaka dinokana tsa mo dithabeng.
Molemo, koo motswedi o setseng o fetotswe go sekae kgotsa ka mo go lekaneng ka ntlha ya kafa o amilweng ke batho ka teng.
Seng maswe thata, koo boemo jwa motswedi wa metsi bo farologaneng thata le jwa kwa tshimologong jwa tlholego.
Maswe, boemo jo bo kwa tlase thata ga jo bo seng maswe thata, jo boikaelelo e leng go bo tokafatsa go bo dira jo bo seng maswe.
Sa bobedi, Lephata leno le tla dira tshwetso ya setlhopha sa motswedi wa metsi mongwe le mongwe wa botlhokwa mo nageng mme gape, le dira tshwetso ka setlhopha se le se batlng mo nakong e e tlang, le sena go buisana le banaleseabe. Badirisi ba metsi ba tla thusa go dira tshwetso ya gore ba batla gore motswedi wa metsi wa bone o nne jang mo nakong e e tlang, e le gore go laola metsi go tle go tokafatse gore motswedi oo o naye botsogo jo bo molemo mo nakong e e tlang. Go baya metswedi ya metsi ka ditlhopha go tla dirwa mo dingwageng tse 10 go ya go tse 15 tse di latelang, go simolola ka mafelo ao kgato e tlhokegang ka bonako mo go one.
Sa boraro, fa go setse go dirilwe Go lekalekanya tekatekano le tshegego - Raseboa tshwetso ka boemo jo bo batliwang mo nakong e e tlang, Lephata leno Fa metsi otlhe mo nageng a ne a ka tsenngwa mo kgamelong, Raseboa ke le tla dira katlholo ka boitlhomo metsi a ka metlha a tshwanetseng go tlogelwa mo kgamelong gore a dirisetswe malebana le boleng jwa motswedi. ditlhokafalo tsa batho tsa motheo le ditlhokafalo tsa kamano ya batho le Boitlhomo jono bo tla bolelela balaodi tikologo. gore ke metsi a a kana kang a a tlhokegang ka nako efe go boloka motswedi o naya botsogo jo bo
Ditiriso tsotlhe tse di letleletsweng go ya ka
Kafa a Abiwang ka Teng le tikologo
Boikarabelo jwa LekgotlaBoikarabelo jwa Naga le le Laolang Matamo molemo. Bo tla bolelela balaodi gore boleng jwa metsi bo tshwanetse go nna bofe le gore boemo jwa diphologolo le dijalo e tshwanetse go nna bofe.
Ka nako e e tshwanang, Lephata leno le tla nna le Raseboa ya metswedi ya metsi yotlhe mo nageng. Raseboa yono o tlhalosiwa mo Setshwantshong 6. Fa go sena go atlholwa selekanyo sa Raseboa seemosa go abiwa ka tekatekano, tiriso e e solegelang molemo dikgatlhego tsa batho, le ditekanyetso tsa tikologo
Raseboa -
Ditlhokafalo tsa motheo tsa batho ke yone tshwanelo e le nosi malebana le metsi mo Molao-
Ditlhokafalo tsa kamano ya batho tlamong wa Naga wa Metsi yono le metsi a a tla lekanang
Raseboa yono a sena go beelwa kwa Setshwantsho 6. Se tlhalosa gore Raseboa ke eng. Setshwantsho seno gape se bontsha kafa Lephata leno le tla rulaganyang go abiwa ga metsi go ya kathoko, ke gone metsi a ka abiwang botlhokwa jwa one. Raseboa ke yone e e tsayang maemo a ntlha.
go dirisediwa dilo tse dingwe.
Go laola kgotlelo ya metsi le tiriso e e feletseng ya metswedi ya metsi ditaolo tse di lebisitsweng motsweding
Ga go kgonege go tila kgotlelo ya metsi gotlhelele, lefa go ntse jalo go a kgonega go laola kgotlelo e le gore metswedi ya metsi e nne e bereke ka tshwanelo. Ditaolo tse di lebisitsweng motsweding di tla laola kgotlelo le tiriso e e feteletseng ya metswedi ya metsi. Ka sekai, di tla laola selekanyo sa metsi a a tsewang mo motsweding. Gape di tla laola gore ke eng se se tswang mo dipompong tsa madirelo tsa metsi a a leswe. Seno se tla dirwa ka ditsela di le mmalwa.
Dikgato tsa setsha tse di tlhomameng. Madirelo, meepo, madirelo a go phepafatsa leswe, le ditiro tse dingwe tse di kgotlelang metsi di tla tshwanela go kopa laesense pele ga ba ka letlelelwa go ntshetsa metsi a a leswe mo motsweding wa metsi.
Ditlwaelo tse di siameng thata tsa go laola. Tseno di dira go kgabaganya naga tse di tshwanang le ditekanyetso tsa go laola go latlhwa ga matlakala.
Dikgato tse di kgethegileng, tse di tshwanang le ditogamaano tsa go laola matamo.
Tsela e ditshwetso kaga boleng jwa metsi le go laola kgotlelo di dirwang ka teng
Lephata leno le dira ditshwetso kaga boleng jwa metsi le taolo ya kgotlelo kgato ka kgato.
Kgato ya ntlha ke go thibela kgotlelo. Modirisi wa metsi yo o tshwanang le madirelo o tshwanetse go bontsha gore o dirile sengwe le sengwe se se utlwalang le se se kgonegang go thibela leswe le le tla bakang kgotlelo.
Kgato ya bobedi ke go fokotsa kgotlelo. Badirisi ba metsi ga ba kake ba kgona go tila go baka leswe ka metlha. Mme Molao-tlamo wa Naga wa Metsi o bua ka tlhamalalo gore metsi a a leswe a a dirwang a tshwanetse a boela a dirisiwa ka mo go ka kgonegang ka teng, eseng jalo a tshwanetse go phepafadiwa go ntsha leswe. Lephata leno gape le kgothaletsa thata gore boitseanape jwa go dira dilo e nne jo bo phepa le gore mekgwa ya go tlhokomela madirelo e nne e e siameng. Malebana le go latlhiwa ga matlakala, go dirisiwa Tlhokafalo e Potlana ya go Latlha Matlakala ya Lephata leno.
Kgato ya bo raro e ka tsewa fela fa dikgato tsotlhe tse dingwe di sena go tsewa go thibela kgotsa go fokotsa kgotlelo, lefa go sena ka tsela e nngwe e seno se ka dirwang ka teng. Ke gone go latlhwa kgotsa go ntshiwa ga metsi a a leswe go ka letlelelwang, mme e le tlase ga maemo a a rileng fela le fela fa noka kgotsa nokana e metsi a a leswe a tla tshololelwang mo go yone e na le metsi a a lekaneng go amogela metsi a a leswe ano.
BADIRISI BA METSI BA TLA BONA JANG TETLA YA GO DIRISA METSI?
Bao ba dirisang metsi a mantsi ke bone ba ba mo kotsing ya go ama metswedi ya metsi ka tsela e e sa siamang. Bano ba akaretsa temo, meepo, madirelo, mafelo a metse-setoropo le mekhukhu.
Go ya ka Kgaolo 4 ya Molao-tlamo ono, tiriso yotlhe ya metsi e tshwanetse ya "nna le tetla". Ka mantswe a mangwe, batho ba tshwanetse go amogela tetla ya go dirisa metsi. Go tshwanetse ga nna le melao ya go dirisa metsi ka botlhale (bona Setshwantsho 7)
Go na le ditsela di le dintsi tse di farologaneng tse motho a ka letlelewang ke Lephata leno go dirisa metsi. Batho ba ba dirisang metsi ka dilekanyo tse di potlana mo matlong, go nosetsa ditshingwana le go nosa diphologolo (boikaelelo e se jwa kgwebo) kgotsa ba boloka metsi a pula a a tswang mo marulelong ba bo ba a dirisa morago, ba setse ba na le tetlelelo ya go dirisa metsi. Molao-tlamo wa Naga wa Metsi o ba bitsa badirisi ba "Thulaganyo 1".
Metsi a mantsi, kgotsa tiriso ya metsi e e ka amang motswedi wa metsi ka tsela e e sa siamang e e tshwanang le fa madirelo a tshololela metsi a a leswe mo motsweding wa metsi, a tshwanetse go nna le tetlelelo. Seno se ka dirwa ka ditsela di le tharo:
Ditletla tsa Kakaretso, fa modirisi a dirisa metsi a sena lekwalo la tetlelelo, go ikaegile ka gore tiriso ya metsi e tsamaisana le Tetla ya Kakaretso.
Go tsweledisa tiriso ya semolao e e ntseng e le teng ke tiriso ya metsi epe fela ya semolao e e tlase ga molao ope fela go simologa ka October 1996 go ya go 31 September 1998, go fitlhela badirisi ba ba ntseng jalo ba newa dilaesense.
Dilaesense (bona fa tlase).
Badirisi ba metsi ba ba letleletsweng ba tla kgona go dirisa metsi, mme gape ba tla nna le boikarabelo jwa go dirisa metsi tumalanong le maemo a tetlelelo. Maemo ano a tla sireletsa tikologo gape a tla akanyetsa ditlhokafalo tsa badirisi ba bangwe ba metsi.
Go Newa Laesense
Laesense ya go dirisa metsi ke lekwalo la semolao. E naya motho tetla ya go dirisa metsi go ya ka maemo a laesense.
Dilaesense
Kotsi e kgolo
Tlhokego ya RaseboaMaemo ano a tshwanetse go tlhatlhobiwa mo e ka
Tshwanetse go kwadisa nnang dingwaga dingwe le dingwe di le tlhano.
Ditetla tsa Kakaretso
Laesense e ka nna ya boleele jwa dingwa tse di fitlhang go tse 40.
Tiriso e e tlwaelegileng
Kamego e e seng kotsi thata
Ka sekai, go boloka metsi a a kwa
Dilo tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go tlase ga 50 000 m3
itsiwe ka dilaesense
Ka sekai, go tshololela metsi a a leswe a a ka bolang ka go a nwetsa mo mmung
Lephata leno le ka nna la tsaya laesense fa modirisi wa yone a tlola maemo a laesense eno.
Tiriso ya Thulaganyo ya Ntlha
Go fetolwa ga maemo a laesense ya motho go ka dirwa fela fa maemo a dilaesense tse dingwe tsa
Tiriso e e anameng Kamego ya kotsi e potlanakgotsa e e seyong tiriso e e tshwanang ya metsi kgotsa go tswa ka sekai, ditanka tsa metsi, metsi a a dirisiwang motsweding o le mongwe wa metsi le tsone di mo matlong Go sa kwadisa fetolwa.
Nako e laesense e berekang ka yone e ka se fetolwe,
Dithulaganyo tsa go laola tiriso ya metsi di thailwe mo kotsing e e ka nnang ya diragala, tlholego le bogolo jwa kamego e e ka nnang ya nna teng mo motsweding wa metsi lefa go ntse jalo e ka okediwa fa e tlhatlhobiwa ka selekanyo sa nako ya tlhatlhobo, se se ka nnang dingwaga tse tlhano.
Thulaganyo ya go kopa dilaesense ga batho le go Setshwantsho 7. Molao-tlamo wa Naga wa Metsi or tlhoma tlhatlhobiwa sone e tsweletse pele mo nakong eno, melao ya go dirisa metsi ka botlhale. Melao e e ka nnang ya mme e tla bo e baakantswe sentle mo dingwageng nna teng mo motsweding wa metsi e le kgolo, melao ya go tse pedi tse di latelang. dirisa metsi e tla gagamadiwa thata.
Laesense e e Patelesegang
Lephata leno le tla batla laesense e e patelesegang ya go dirisa metsi mo mafelong a go ka nnang ga bo go sena metsi a a lekaneng badirisi botlhe, kgotsa koo boleng jwa metsi bo setseng bo ya kwa tlase. Mo mafelong ao, metsi otlhe a a leng teng le a a ka nnang teng kwantle ga badirisi ba Thulaganyo 1 le badirisi ba ba leng tlase ga Ditetlelelo tsa Kakaretso, ba tla tshwanela go kopa dilaesense.
Tsamaiso ya go tlhatlhoba dikopo tsa laesense e tla tlhomamisa gore mongwe le mongwe o akanyediwa ka tekatekano le ka go sa tlhaolwe gore a bone metsi le gore metsi a abiwa ka tsela e e bothakga le e e nang le mosola, go akanyediwa mabaka a a tlhomameng.
Setshwantsho 8. Thulaganyo ya go nna le laesense e e patelesegang mo Mafelo a go Laola Metsi a a farologaneng.
Ikwadiso ya go dirisa metsi
Lephata leno le tlhoka go itse gore ke tiriso efe ya metsi e e diragalang mo metsweding e e sa tshwaneng ya metsi le kafa metsi a mantsi a dirisiwang ka teng. Ka boikitsiso jono, Lephata leno le ka rulaganya sentle, la godisa la ba la laola metswedi ya metsi go sireletsa badirisi ba metsi le metswedi ya metsi ka boyone. Ka lebaka leno, badirisi ba metsi ba setse ba kopilwe go ikwadisetsa go dirisa metsi fa e le gore ba tsaya metsi ba bo ba a boloka, kgotsa fa e le gore ba fokotsa go elela ga dinokana (dikgwa tsa kgwebo). Tsamaiso ya semolao ya ikwadiso eno e fedile ka June 2001 mme bontsi jwa badirisi bano ba metsi ba setse ba ikwadisitse. Badirisi ba ba sa ikwadisang ba santse ba ka tsenya kopo yai kwadiso ya morago. Ditiriso tse dingwe tsa metsi di tla ikwadisediwa fa nako e ntse e tsamaya.
GO KGOTSOFATSA GO BATLIWA GA METSI
Jaaka batliwa ga metsi go oketsega, re tla tlhoka go tsamaisanya go batliwa le metswedi ya metsi. Re tlhoka go kopanya ditogamaano, nngwe le nngwe e na le madi a e a tlhokang, nako le maiteko. Tseno di kopanyeletsa:
Go laola go batliwa ga metsi le poloko ya one
Go abiwa ga metsi gape, jaaka fa batho ba ba dirisang (bona fa tlase). metsi a mantsi ba tla tshwanela go abela ba
Go laola metswedi ya metsi a a fa godimo bangwe ba ba senang a a lekaneng mangwe a one. le poloko ya one.
Go fudusetsa metsi mo mafelong a a leng mantsi mo
Go godisa metswedi ya metsi a a fa godimo, go one kwa mafelong ao metsi a sa bonaleng motlhofo mo go a a tshwanang le go aga matamo. one.
Go tlosiwa ga dijalo tse di tlhogang fa di sa
Go laola boleng jwa metsi le kgotlelo jaaka go tlhalositswe tshwanela teng jaaka Go Direla Thulaganyo mo go Karolo 7.3. ya Metsi, go oketsa metsi a a leng teng Go fitlhelela ditlhokafalo tsa Raseboa jaaka go mo matamong a dinoka. tlhalositswe mo go karolo 7.10.
Go dirisa metsi gape, jaaka mo madirelong a go dirisa metsi a one a a leswe gape.
Go boloka metsi le go laola go batliwa ga one
Mo nakong e e fetileng, Lephata leno le ne la fudusetsa metsi a ma- felo a a leng mantsi kwa go one kwa mafelong a nang le a le mannye, kgotsa la aga matamo a magolo kgotsa la letlelela gore go agiwe matamo a magolo go tlhomamisa gore go tla nna le metsi a a lekaneng go kgotsofatsa ditlhokafalo tsa badirisi ba metsi. Lefa go ntse jalo, le yone mekgwa eno bonale motlhofo ka ntlha ya koketsego ya batho mo nageng eno le ka baka la ditlhokafalo tsa metsi tsa madirelo, temo, meepo le tsa dilo tse dingwe.
Togamaano ya Naga ya Metswedi ya Metsi e re naya tsela e ntsha ya go dirisana le seno e e bidiwang go bolokiwa ga metsi le go laola go batliwa ga one.Batho ba le bantsi ba ka dirisa metsi a a kwa tlase da go fetola mokgwa wa bone le ka go boloka metsi. Re tla kgona seno ka tsela e mokgwa wa bone le ka go bolok latelang:
Mekgatlho ya metsi e e tshwanang le taolo ya mafelo e e tlamelang badirisi ba metsi ka one ba tshwanetse go dira seno sentle, ba sa senye metsi a mantsi (ka sekai, ba tlhomamisa gore dipompo tsa go aba metsi ga di dutle) gape bo tshwanetse go rotloetsa badirisi ba metsi gore ba boloke metsi.
Badirisi botlhe ba metsi ba tshwanetse go dirisa metsi sentle gape ga ba tshwanela go a senya. Ka sekai, ba tshwanetse go tswala dipompo tsa metsi sentle, ba thibe diphaephe fa di dutlang teng, gape ba dirise metsi a ba a tlhokang fela.
Go bolokwa ga metsi e tshwanetse go nna karolo ya togamaano ya metswedi ya metsi le ditirelo tsa metsi.
Lephata leno le tla nna le matsholo a go dira gore batho ba eletlhoko botlhokwa jwa go boloka metsi, go dirsa dikolo tsa thuto le go kgothatsa makgotla a metsi go dirisa le go rotloetsa go bolokwa ga metsi. Lephata lengwe le lengwe, le le tshwanang le la temo, madirelo, go dirwa ga motlakase le meepo le tla itirela tsela ya lone ya go boloka metsi le togamaano ya go laola tlhokego ya one. Lephata leno le ka nna la dirisa ditekanyetso tsa laesense ya go dirisa metsi go tlhalosa ditlhokafalo tsa go boloka metsi.
GO TLHOMA TLHOTLHWA YA DITUELO TSA METSI LE THUSO YA MADI
Ke ka ntlhayang fa go laolwa ga metsi go duelelwa?
Jaaka badirisi ba ba oketsegileng ba metsi ba tlhoka metsi, go nna le dikgwetlho tse di oketsegileng tsa go laola metswedi ya metsi. Jalo, dituelo tsa go tlhokomela le go laola, go tlhatlhoba le go logamaano, go tlhama le go aga matamo a masha, go dira le go tlhokomela madirelo a metsi, go abiwa ga metsi, go sirelediwa ga metswedi y a metsi, le ditiro tse dingwe tsa go laola, di a oketsega.
Ka ntlha ya mabaka ano, Molao-tlamo wa Naga wa Metsi o rulaganyeditswe Togamaano ya go Tlhoma Tlhotlhwa ya Dituelo tsa Tiriso ya Metsi (Kgaolo 5 ya Molao-tlamo ono). Morago ga go botsa batho ba le bantsi, go ne ga gatisiwaTogamaano ka November 1999 (Kitsiso ya Puso No. 1353). Togamaano eno e letlelela gore dituelelo dingwe tsa taolo ya metsi di duelwe ke badirisi ba metsi.
Ke dituelo dife tsa taolo ya metsi tse di tla duelwang ke badirisi ba metsi?
Go na le dikarolo di le tharo tsa dituelo. Tseno ke:
Tuelo ya taolo ya motswedi wa metsi. Seno se akaretsa ditiro tsa taolo tse di tshwanang le go laola go dirisiwa ga metsi, go laola boleng jwa metsi, go laola tshireletsego ya matamo le go boloka metsi (go kopanyeletsa le thulaganyo ya Go Berekela Metsi e e leng ya taolo ya dijalo tse di tlhogang fa di sa tshwanelang teng).
Kgodiso ya motswedi wa metsi le tuelelo ya madirelo a metsi. Madi otlhe a seno a a tla tlhokegang kwa tshimologong mo dingwageng tse 25 tse di latelang e ka nna R12 billion, go kopanyeletsa le R530 million ngwaga le ngwaga e le a a duelelang dilo tse di tshwanang le go tlhabolola le go baakanya madirelo a a leng teng.
Tuelo eno e tla duelela ditiro tse di tshwanang le go logamaano, go tlhama, go tlhabolola, go dirisa, go tlhokomela le go tokafatsa dithulaganyo tsa Puso tsa metsi le dithulaganyo tse di tla duelelwang ke mekgatlho ya taolo. Dituelo tsotlhe tsa tiriso le tlhokomelo di tla nna di duelwa ka bonya mme di tla duelwa ke badirisi botlhe, go akaretsa le lephata la temo. Go fokotsega ga boleng go tla nna go duelwa ka bonya ke badirisi botlhe. Morokotso wa dithoto o tla duelwa ke balaodi ba ditirelo tsa metsi, madirelo, meepo le mekgatlho ya motlakase.
Dituelo tsa go latlhwa ga matlakala. Seno se tla simolola go duelelwa mo nakong e e tlang go ya ka molao-motheo wa "go duela mokgotledi". E tla simolola dikatso le dithibelo tsa:
go tlhomamisa gore tuelelo ya kgotlelo, ka mo go ka kgonegang ka teng, e sikarwa ke mokgotledi mme e seng ke badirisi ba bangwe ba metsi bao ba ka tswang ba le mo seemong se se maswe ka ntlha ya kafa metswedi ya metsi e amilweng ka mo go sa siamang ke matlakala;
kgothaletsa gore go latlhwa ga leswe go fokodiwe; le go rotloetsa go dirisiwa ga metsi sentle.
Ke bomang ba ba tla tlhomang ditlhotlhwa, mme jang?
Dituelo tsa go laolwa ga metsi ga di tshwane mo mafelong a a farologaneng, go ikaegile ka maemo a lefelo leo. Mekgatlho ya Taolo ya Matamo (bona Karolo 11) mo go nngwe ya Mafelo a Taolo ya Metsi a a 19 e tla ikarabelela mo go tlhomeng tlhotlhwa ya go laolwa ga metsi le tlhotlhwa ya go latlhela matlakala kgotsa matlakala a a nang le metsi mo metsweding ya metsi. Ditlhotlhwa tsa tiriso ya metsi le tsa go latlhwa ga matlakala di tla farologana mo Mafelong a a farologaneng a Taolo ya Metsi, mme gape go ka nna ga farologana gareng ga maphata a a farologaneng (ka sekai, temo, madirelo, dikgwa) go ikaegile ka ditlhokafalo tsa lefelo le maemo.
Thuso ya madi
Badirisi ba metsi ba tla newa thuso ya madi ka ditsela di le pedi. Lephata leno le tla duela bontlha bongwe jwa dituelo tsotlhe tsa metsi a ditsamaiso tsa Puso tsa metsi di a nayang balemi ba ba simololang go nosetsa ka one ka lobaka lwa dingwaga di le tlhano go simolola ka nako e go nosetsa go simolotseng ka yone.
Go na le madi a puso e thusang balemi ba ba simololang ka one ba e leng maloko a Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi, gore ba age kgotsa ba tlhokomele madirelo a metsi a ba a dirisang botlhe. Madi a puso e thusang ka one a a dirisiwang mo tirong a tla nna teng mo ngwageng ya ntlha go dirisiwa ke Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi bao ba jaanong e nnang bone ba sikarang ditsamaiso le tlhokomelo ya ditsamaiso tsa Puso tsa metsi.
MEKGATLHO YA TAOLO YA METSI
Boikaelelo jwa Mokgatlho wa
Taolo ya Metsi ke gore badirisi Lemororo Tona ya Merero ya Metsi le Dikgwa e le ene motshwara-marapo ba metsi le batho ba ba wa batho ba metswedi ya metsi mo boemong jwa Puso ebile e le ene yo o okamelang dikarolo tsotlhe tsa taolo ya metsi, boikarabelo le bolaodi amiwang ke kafa metsi a jwa taolo ya metsi kgabagare e tla nna jwa lefelo leo. abiwang ka teng ba tshwanetse go nna le seabe
Ka baka la seno, Molao-tlamo ono o re naya mekgatlho e e farologaneng se segolo sa kafa metswedi ya taolo ya metsi mo go Kgaolo 7, 8, 9 le 10, mongwe le mongwe o na ya metsi e laolwang ka teng le ditiro tse di tlhomameng. mo lefelong la bone.
Mo nakong eno, Lephata leno le na le boikarabelo jwa go diragatsa dikarolo tsotlhe tsa Molao-tlamo ono mo boemong jwa Tona. Seabe sa Lephata leno se tla fetoga jaaka mekgatlho ya mafelo ya taolo ya metsi e tlhomiwa mme boikarabelo le taolo ya metswedi ya metsi di rolelwa mo go yone kgotsa e abelwa yone. Seabe sa Lephata leno kgabagare e tla nna go naya molawana wa morafe le thulaganyo ya go laola taolo ya metswedi ya metsi le go tlhomamisa gore mekgatlho e mengwe e dira ka tshwanelo.
Mekgatlho ya Taolo ya Matamo
Jaaka go bontshitswe mo Setshwantshong 3, Afrika Borwa e kgaogantswe ka Mafelo a Taolo ya Metsi a le 19. Mekgatlho ya Taolo ya Matamo e tla tlhokomela go laolwa ga metswedi ya metsi mo lefelong lengwe le lengwe. Mekgatlho ya Taolo ya Matamo gape e tla tsamaisa ditiro tsa badirisi ba metsi le mekgatlho e mengwe ya taolo ya metsi mo mafelong a bone. Molao-tlamo ono o tlhoka gore Mekgatlho ya Taolo ya Matamo e dire ditogamaano tsa go laola matamo mo mafelong a one.
Mekgatlho ya Taolo ya Matamo e tla tlhomiwa semolao ka tsamaiso e e tla nnang motsena-gare gareng ga yone le morafe. Tsamaiso eno e setse e simolotse mo Mafelong a Taolo ya Metsi a a 19. Mekgatlho ya Taolo ya Matamo e ka nna ya tlhomiwa go ya ka lefoko la Tona kgotsa ka gonne setlhopha sa batho ba lefelo la letamo leo ba dirile kakantsho e e yang kwa go Tona ba sena go buisana le batho ka botlalo. Kakantsho eno e tshwanetse go akaretsa, ka sekai, dintlha malebana le melelwane e Mokgatlho ono wa Taolo ya Matamo o tla sekeng o e tlole, tshedimosetso malebana le metswedi ya metsi, ditlamela-botshelo tse di leng teng, le badirisi ba metsi mo lefelong leo, le ditsela tsa kafa o tla laolwang ka teng le kafa Mokgatlho wa Taolo ya Matamo o o akantshiwang o tla ituelelang ka teng. Mokgatlho wa Taolo ya Matamo o tla simolola go dira fa Lekgotla le le Laolang le sena go tlhomiwa ke Tona. Maloko a Lekgotla le le Laolang a buelelwa ke Komiti ya Bogakolodi eo maloko a yone a kgethiwang ke badirisi ba metsi mo lefeleng la letamo leo.
Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi
Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi ke ditlhopha ka bongwe tsa badirisi ba metsi bao ba batlang go dira ditiro tse di malebana le metsi mo mafelong a bone mo go tla ba solegelang molemo ka go lekalekana, ditiro tse di tshwanang le go nosetsa mo temong, kgotsa go laola boleng jwa metsi. E dira tumalanong le molao-theo o o tlhomilweng jaaka go kwadilwe mo dikaelong tse di kwadilweng ke Lephata leno. Go solofelwa gore ba tla itshegetsa ka madi a dituelo tsa tiriso ya metsi tseo di beilweng le go dirwa tumalanong le togamaanong ya peo-ditlhotlhwa mme di duelwa ke maloko a yone.
Makgotla a pele a go nosetsa a tla fetolwa go nna Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi mo dingwageng tse pedi tse di latelang. Ka nako e e tshwanang, a ka nna ya atolosa mafelo ao ba dirang mo go one mme ba tshwanetse go tlhomamisa gore badirisi ba metsi botlhe mo mafelong a bone ba na le baemedi. Mekgatlho e Mesha ya Badirisi ba Metsi e ka nna ya tlhomiwa fa e tlhokega.
Mekgatlho e mengwe ya taolo ya metsi
Dikomiti tsa bogakolodi, tseo di tlhomiwang ke Tona a di tlhomela boikaelelo jo bo rileng (ka sekai, go buelela maloko a Lekgotla le le Laolang la Mokgatlho wa Taolo ya Matamo).
Dikopano, tseo go sa buiweng ka tsone mo Molao-tlamong ono lefa go ntse jalo e le tse di thusitseng fela thata mo bolaoding jwa metswedi ya metsi ka go kgothaletsa banaleseabe go tsaya karolo.
Mekgatlho ya go dirwa ga ditlamela-botshelo, mo go tshwanang le go aga matamo le ditsamaiso tsa go fudusa metsi.
Mekgatlho ya taolo ya metsi jwa dinaga eo e tlhometsweng go laolwa ga dinoka tse re di tlhakanetseng le dinaga tse dingwe.
Lekgotla la Boatlhodi la Metsi, leo eleng setlhopha se se ikemetseng ka nosi se boitlhomo jwa sone e leng go utlwa le go atlhola boikuelo kgatlhanong le ditshwetso tsa batsamaisi tsa, gongwe, go abiwa ga metsi (Kgaolo 15 ya Molao-tlamo ono). Lekgotla la Boatlhodi la Metsi ke mokgatlho wa semolao. Le na le seabe sa botlhokwa sa go tlhomamisa gore Puso e dire ditshwetso tse di utlwalang tsa botsamaisi. Batho ba na le tshwanelo ya go ikuela go Lekgotla la Boatlhodi fa ba sa dumalane le tshwetso ya mokgatlho wa taolo ya metsi malebana le metsi.
Tlhokomela: Mekgatlho ya ditirelo tsa metsi e tlamela badirisi ba metsi ka metsi le phepafatso ya leswe mme e kafa tlase ga Molao-tlamo wa Ditirelo tsa Metsi wa 1997.
GO TLHATLHOBA GORE RE DIRA JANG - GO DISA LE TSHEDIMOSETSO
Go disa ke go tlhatlhoba ka metlha boleng jwa metsi le go elela ga noka, letamo, mogobe kgotsa motswedi o o kafa tlase. Tshedimosetso ya go disa e tswa mo ditsamaisong tsa tshedimosetso.
Ditsamaiso tsa tshedimosetso di dirisiwa go boloka tshedimosetso malebana le metswedi ya metsi e le gore e ka kgona go dirisiwa motlhofo le go tlhaloganngwa ke balaodi ba metsi le badira-ditshwetso
Balaodi ba metswedi ya metsi ga ba kake ba dira ditshwetso tse di siameng fa ba na le tshedimosetso e e phoso kgotsa e e tlhaelang. Gape re tshwanetse go tlhatlhoba ka metlha gore a re fitlhelela mekgele ya rona ya go dirisa metsi ka botlhale.
Lemororo Lephata leno ka metlha le nnile la disa metswedi ya metsi, Kgaolo 14 ya Molao-theo wa Naga wa Metsi jaanong o tlhoka semolao gore go tlhomiwe ditsamaiso tsa go disa le ditsamaiso tsa tshedimosetso tsa mefuto yotlhe ya metswedi ya metsi.
Togamaano ya Naga ya Motswedi wa Metsi e tla diragatsa ditlhokafalo tseno ka ditsela di le pedi: ka go oketsa kgolagano ya naga e e leng teng ya go disa le go dira le go tokafatsa ditsamaiso tsa tshedimosetso.
Ditsamaiso tsa go disa
Lephata leno le setse le disa boleng jwa metsi mo nageng eno ka metlha, mo metsing a a fa godimo le a a kafa tlase, mme kgolagano e tlhoka go okediwa go disa dikarolo tse dingwe tse di tshwanang le ditshidinyana tse di bakang leswe, marang a motlakase le dilo tse di nang le botlhole. Go disa go sekaseka gore a badirisi ba metsi ka bongwe ba dira tumalanong le maemo a dilaesense tsa bone gape go tlhola gore a boleng jwa metswedi ya metsi bo nyalana le boitlhomo jwa boleng jwa motswedi oo jo bo tlhometsweng motswedi oo. Go tswa foo go tsewa dikgato tsa go siamisa, go akaretsa go sekisiwa fa go tlhokegang teng.
Lemororo Afrika Borwa e na le kgolagano e e siameng thata ya go disa boleng jwa metsi, re tla tlhoka go tokafatsa le go godisa kgolagano ya naga ya go disa go tsamaisana le ditlhokafalo tsa Molao-tlamo ono. Tsamaiso e e leng teng ya go phepafatsa le yone e tla tlhoka go godisiwa.
Ditsamaiso tsa tshedimosetso
Mo nakong eno Lephata leno le tlhatlhoba ditsamaiso tsa lone tsa tshedimosetso. Mefuta ya tshedimosetso e e tlhokegang e akaretsa ya go elela ga metsi a a fa godimo, boleng le bogolo jwa metsi a a kafa tlase le tiriso ya metsi le ditetlelelo. Ditsamaiso tsa naga di tla rulaganngwa gore Mekgatlho ya Taolo ya Matamo, fa e sena go tlhomiwa, di sikare boikarabelo jwa taolo ya tshedimosetso mo mafelong a taolo ya metsi, gammogo le go kgona go bona tshedimosetso e e tswang mo mafelong a a gaufi. Ditsamaiso tse nne tse dikgolo tsa Lephata leno di dirisana le metsi a a fa godimo, metsi a a kafa tlase, boleng jwa metsi le ditetlelelo tsa bolaodi jwa tiriso ya metsi.
Tshedimosetso e e mo ditsamaisong tsa Lephata leno tsa tshedimosetso e ka bonwa ke mongwe le mongwe. Mo godimo ga moo, Molao-theo ono o tlhoka gore motho ope fela, yo o ka kopiwang ke Tona, a neye tshedimosetso e e ka thusang mo bolaoding le tshireletsong ya metswedi ya metsi. Go ka nna ga kwalwa melawana ka seno.
TSHIRELETSEGO YA BATHO
Boikarabelo jwa Lephata leno ke go laola merwalela, tshireletsego ya matamo, komelelo le kgotlelo, go akaretsa kgotlelo e e ka bakang malwetsi a a tshwanang le kholera. Merwalela e e bakwang ke pula e ntsi kgotsa go thubega ga letamo, komelelo le go kgotlelwa ga metsi mo go bakwang ke dilo tse di nang le botlhole le ditshidinyana le di-vaerase tse di bakang malwetsi, di ka nna le ditlamorago tse di kotsi.
Mo nakong e e fetileng, naga eno e ne ya dirisana le dikudumedi di setse di diragetse,, kgotsa ya dirisana le ditlamorago tsa tsone. Mo nakong e e tlang, go tla nniwa pudimatseba go laola dikudumedi go sireletsa batho mo dikudumeding tsa tlholego le mo dikudumeding tse di bakwang ke ditiro tsa bato, le go fokotsa ditlamorago tsa tsone.
Tsela eno ya go nna pudimatseba e tswa mo Molao-tlamong wa Taolo ya Dikudumedi tsa Naga o mosha o o tshwanetse go dumelelwa go dirisiwa ke Palamente ka 2002. Molao-tlamo ono o tlhalosa sentle gore naga eno e tshwanetse go ipaakanyetsa ka mo go oketsegileng go dirisana le dikudumedi. Gape o bolela gore re tshwanetse go fokotsa gore dikotsi tsa dikudumedi di diragale, re tshwanetse go fokotsa bomaswe jwa ditlamorago tsa tsone fa di diragala le gore re tshwanetse go fokotsa gore batho ba tlhaselesege motlhofo, segolo jang bahumanegi le ba ba tlhokileng thuso.
Lephata leno le tla nna motshwaragani mo Thulaganong ya Naga ya Taolo ya Dikudumedi eo e tla tlhomiwang mme boikarabelo jwa lone e tla nna go dira dikarolo tse di malebana le metsi. Ka baka la boikaelelo jono, Lephata leno ke lone le le tshwereng marago mo go direng ditshwantsho tse di tla bontshang mafelo a naga eno a a ka welwang motlhofo ke dikudumedi tsa tlholego. Lephata leno gape le sekaseka go tlhoma lephata le le tlhoafetseng la tshireletsego ya batho go dirisana le dikudumedi le dilo tsa tshoganyetso tse di ka diragalang mo bolaoding jwa metswedi ya metsi, ditirelo tsa metsi le dikgwa.
TOGAMAANO YA NAGA MALEBANA LE METSWEDI YA METSI E TLA DIRISIWA LENG?
E setse e simolotse go dirisiwa, mme e tla tswelela kgato ka kgato mo e ka nnang dingwageng tse 20. Ka gonne ditiro tsa yone tse dintsi di le dikgolo e bile di raraane, thulaganyo e e akantshiwang eno ga se e e ka se fetogeng.
Thulaganyo eno e tla tlhatlhobiwa go ya ka boitemogelo jwa nako ya dingwaga tse tlhano tsa Tokololo ya Ntlha ya Togamaano Malebana le Metswedi ya Metsi, mme e tla baakanngwa morago ga dikakgelo tsa batho, mme e tla tlhatlhobiwa morago ga dingwaga dingwe le dingwe di le tlhano. Ditiro tsa go e dirisa di tlhalosiwa fa tlase fano.
Ditiro tsa taolo ya go diragadiwa le go tlhomiwa
Ditiro tsa taolo ya go diragadiwa le go tlhomiwa ke ditlhokafalo tse disha tsa Molao-tlamo tse di tsla diragadiwang gangwe fela. Di tlhomagantswe mo Tlhomaganyo 1 gammogo le dinako tse di tshwanetseng go dirwa ka tsone.
Tlhomaganyo 1. Nako ya ditiro tsa taolo ya go diragadiwa le go tlhomiwa. Dingwe tsa tsone di setse di simolotswe. Matlha a go solofelwang gore di tla bo di digetswe ka one le one a bontshitswe tlhomaganyong eno.
Tiro Letlha le tigelo e solofelwang ka lone
Dilaesense tse di patelesegang Magareng ga 2007 le 2020, go ikaegile ka WMA**
To tlhomiwa ga Mekgatlho ya Taolo ya Matamo Magareng ga 2003 le 2011, go ikaegile ka WMA
Go abiwa ga ditiro le go dira gore ditlamelo-botshelo e nne tsa mekgatlho ya taolo ya metsi Magareng ga 2005 le 2012, go ikaegile ka WMA
Go tlhomiwa ga Mekgatlho e mesha ya Metsi Magareng ga 2002 le 2003, go ikaegile ka WMA
Go okediwa ga dikgolagano tsa go Baya leitlho Magareng ga 2007 le 2012, go ikaegile ka kgolagano
Go tlhomiwa ga ditsamaiso tshedimosetso Magareng ga 2002 le 2007, go ikaegile ka tsamaiso
WMA - Mafelo a Taolo ya Metsi (bona Setshwantsho 3 pelenyana)
Go agiwa ga ditlamela-botshelo tse di bonalang
Lephata leno le sekasekile botlhokwa jwa go agiwa ga matamo a le mmalwa le, fa go tlhokega, ditlamelao-botshelo tse di tshwanang le mafelo a go pompa metsi, diphaepe le ditsamaiso tsa metsi, go lepalepana le ditlhokego tsa nako e e tlang (bona Tlhomaganyo 2). Madi otlhe a a fopholediwang a ditsamaiso tseno e ka nna R12 billion mo dingwageng tse 25 tse di latelang. Seno se akaretsa go fudusetsa metsi a oketsegileng mo tsamaisong ya Noka ya Vaal, a ba a isiwa kwa lefelong la Richards Bay, go ya go dirisetswa ditlhokego tse go akanngwang gore di tla nna teng le ditlhabololo.
Tlhomaganyo 2. Ditiro tse di akanyediwang mo nakong e e tlang tsa metswedi ya selekanyo se segolo ya metsi
Leina la Tamo/Tsamaiso Noka Tiriso Letlha le le lakanyediwang e
Letamo la Vioolsdrif Orange Nosetso, tokafatso ya go dira ga Tsamaiso ya Noka ya Orange. 2012
Letamo la Rooiport Olifants Meepo, mo ntlong (motse-setoropo le motse-selegae) 2010
Letamo la Springgrove le mosele wa metsi Mooi Fudusetsa kwa tsamaisong ya Umgeni . Motse-setoropo, madirelo. 2010
pele
Go Diragadiwa ga ditumalano tsa go arogana metsi le dinaga tse dingwe
Afrika Borwa e arogana dinoka tse dikgolo tse nne le dinaga tse thataro tse e bapileng le tsone:
Ka 2010, Lephata leno le ikaelela gore le bo le feditse dipatlisiso tsa metsi a a tlhakanetsweng le dinaga tse dingwe le gore le bo le digetse ditumalano tsa semolao tsa go tlhoma mekgatlho ya dinaga ya taolo ya metsi go laola metsi ano.
KAKGELO YA GAGO KE YA BOTLHOKWA
Re ka seka ra fitlhelela ponelopele ya rona ya taolo ya metswedi ya metsi sentle ka bonako fela - Togamaano Malebana le Metswedi ya Metsi e bontsha tsela ya go tswelapele mo dingwageng tse di ka nnang 20 go ya go 25 tse di tlang. Re tla diragatsa dikarolo tsa ponelopele ya rona tse di kgonegang, kgato ka kgato ka nako e e rileng.
Go itshetlegile ka Ma-Afrika Borwa otlhe, bao ba direlang puso, bao ba leng mo makgotlenga taolo ya metsi le badirisi ba metsi botlhe, go tsaya karolo mo boitekong jono jwa naga otlhe. Ka jalo go akgela ga gago mo Togamaanong eno e e akantshiwang go botlhokwa.
Dikopano tsa go botsa morafe
O kgothalediwa go tsaya karolo mo go e le nngwe kgotsa go feta ya dikopano tse di tlhomaganntsweng fa tlase fano.
Dipokano tseno di tla naya banaleseabe tshedimosetso e e oketsegileng malebana le seo se tshwerweng ke Togamaano Malebana le Metswedi ya Metsi le seemo sa metsi sa jaanong le sa nako e e tlang mo Mafelong a Taolo ya Metsi a bone (WMA). Kwa dipokanong tseno, banaleseabe ba ka botsa dipotso mme ba/kgotsa ba akgela.
Kopano nngwe le nngwe ya go botsa morafe e tla nna le karolo e e bulegetseng mongwe le mongwe eo mo go yone badiri ba Lephata leno ba tla dirisang ditshwantsho go tlhalosa dikarolo tse di raraaneng tsa Togamaano eno ka tsela e e motlhofo le ka puo ya lefelo leo. Fa e le gore wena kgotsa ditsala/kgotsa baberiki le wena o ka batla go nna teng mo go nngwe ya dikopano tseno, tswee-tswee tlatsa foromo e e tsentsweng mono o bo o e busetse Public Consultation Office.
Tlhomaganyo 3. Thulaganyo ya Dikopano tsa go Bodiwa ga Batho tsa WMA.
Mafelo a morafe a tokololo e e feletseng ya Togamaano e e Akantshiwang e tla bonwang teng gore batho ba akgele mo go yone go simolola ka August 2002 go ya go Labotlhano 31 January 2003
<fn>STATS.MultilingualWordList.2010-11-09.tn.txt</fn>
Dithusa-tlhagiso tsa temothuo
Dijwalo tsa ngwaga
Kgaolokotutsweng tlhaka/thoro
Kgaolo e jwetsweng tlhaka/thoro; kgaolojwetsweng
Dijwalothekiso
Dijalothoro
Polasekgwebo
Molemirui wa mogwebi
Tekanyetsothobo
Ponelopele ya thobo; ponelopelethobo
Molemisi
Polase
Dijojwalwa tse di sa rekisiweng
Tlhaka; thoro
Ntshodikunothoro
Heketara
Dijalwammogo
Nosetso
Diruiwa; leruo
Setlhare sa naga
Tlhomamisothobo
Dijwalo tsa oli; dijwalooli
Dipeooli
Matlhogelaruri
Polantasi
Monawa
Tekanyetsothobo
Molemiruipotlana
Thobo
Thobo ka kgaolo e e kotutsweng
Thobo ka kgaolo e e jwetsweng
Tsena (Sekolo)
Thutopateletso; thutokgapeletso
Kabogotlhe ya ikwadiso
Kelo ya tlogelosekolo
Phitlhelelothuto
Phitlhelelothutong
Setheothuto; sekolo
Kabokwadiso
Lekalathuto
Thutotlhomamo
Mophato; kereiti
Kabokwadiso ka mophato
Kabokwadiso ya botlhe (KKB)
Phitlhelelokgolothutong
Kelokwadiso
Kelo ya basimololathari
Kabo ya baithuti-morutabaneng
Bobuisokwalo
Kelobobuisokwalo
Kabo ya bobuisokwalo
Kelotlhatloso
Kabo ya baithutimorutabaneng
Borutegi
Kelopoeletso
Morutwana (sekolo)
Moithuti
Kelophalolo
Tlhogo ya lelapa ya nakwana
Bogolo
Dingwaga
Mohiri (lelapa)
Dibako tsa loso; dibakoloso
Ngwana (semolao)
Ngwana (kgolagano/kamano)
Bana ba ba tshotsweng
Bokereki
Bogole
Tlhadile; tlhadilwe
Bong
Tshekatshekobong
Sekgoreletsi
Lesea
Puo e e buiwang thata mo gae
Gofejane
Go nna mmogo jaaka banyalani
Kemonyalo
Lenyalo
Nyetse; nyetswe
Molekane
Lotso
Morafe
Tumelo; bodumedi
Kgaogane
Kgaogane semolao
Bong
Kabobong
Mosanyalwang
Mosanyalwang (semolao)
Moeng; moeti
Motlholagadi
Swetswe
Moswagadi
Mošwa; monana
Buka 09
Ateresefelo
Kgaolotsamaiso
Karolotsamaiso
Lefelopalobatho
Kgaoganyofelo, palobatho
Kitlano, baagi
Kgaolotaolo ya sedika
KTK
KP
Palobatho
Kgaolopalobatho
Nomoro ya kgaolopalobatho
Mofuta wa kgaolopalobatho
Mmalabatho
Bukatshobokanyo ya mmalabatho
Setsha
Nomoro ya setsha
Ditsha
Tirisokago
Thulaganyotshedimosetso ya tsa thutafatshe (TTT)
Mofuta wa thutafatshe
Kitlanogodimo
Lefelobonno
Kwadiso
Kitlanotlase
Sedika sa mmagiseterata
Lefelolegolo
Mmasepalamogolo
Mmasepala
Kgaoloselegae; karoloselegae
Ateresefelo
Leinafelo
Atereseposo
Lefelo la ateresekgolo
Magae
Ateresetlaleletso
Mofutabonno
Bogolo le kitlano ya lefelo
Lefelopotlana
Motsethoko
Lekeišene/Motsesetoropo
Lekeišene/Motsesetoropo
Kgaolosegosi
Kgaolosemorafe
Tshupafelo
Tshupafelo
Toropo
Motse
Hosetele ya badiri; kompone
Dingwaga tse di totilweng tsa loumo
Boima (ba lesea) ka nako ya pelego
Dintsho tsa bana
Mabaka a tlholontsho
Kelotota ya pelegi
Kelotota ya dintsho
Masea a a tshotsweng a tshela gajaana
Loso
Loumo
MTTM
Mogaretlhaelotshouto ya motho
Sebakalosotota
Dikelontsho tsa masea le bana
Dintsho tsa masea
Kwadisothari ya matsalo
Sebakantshosegolo
Pakatshelotsholofelo
Pelego ya lesea
Kelontsho ya baimana
Kabontsho ya baimana
Mabakantsi a dintsho
Dintsho tsa masea a a ka fa tlase ga kgwedi
Dintsho tsa masea a a fetileng kgwedi
Loso lo lo amanang le boimana
Pelego e e kwadisitsweng ya masea
Pelego ya motlaalapile
Kelophologo
Phologo
Keloyotlhe ya loumo
Dintsho tsa ba ba ka fa tlase ga dingwaga tse tlhano
Sebakosegolo sa loso
Ditshenyegelo tsa dijego
Dithoto tse di tshwarelelang
Dithoto tsa lelapa
Kgwebo ya lelapa
Ditshenyegelo tsa lelapa
Lotseno lwa lelapa
Ditshenyegelo tse e seng tsa dijego
Dithoto tse di sa tshwareleleng; majaja
Dithoto tse di tshwarelelang lobakanyana
Difolete; motlhatlhagano
Moago; kago
Kampa
Bonnotlhakanelo; Dikotase
Hosetele e e fetotsweng
Bonno ba modiri/mothusi wa mo gae; dikotase tsa modiri/ mothusi wa mo gae
LB
Bonno
Motlhatlhana
Bonno (setso)
Lefelobonno
Bonno, bo bo se nang ope
Bonno, bo bo lolea
Motlakase wa go apaya, go thuthafatsa le/kgotsa go bonesa/bonega
Maitlamo a kabomotlakase
Folete; motlhatlagano
Bonnosemolao
Motlakase wa motheo wa mahala
Metsi a motheo a mahala
Hosetele
Hotele
Ntlo
Bonno
Ntlwanaphelophepa
Tshupanekelo tlhagisomotlakase
Motlhatlhana
Ditakana
Setheo
Boapeelo
Bonno; Dikotase
Moago/kago o/e e seng wa/ya bonno
Metsi a thepe mo ntlong kgotsa mo setsheng
Rente
Hotelebonno
Phaposi
Kgeleloleswe
Matlotshwaragano
Letikiri; mokhukhu
Ditakana
Setsha
Mohiri
Pakakhiro
Ntlwana; kwa ga sekgwamathe
Ntlwana; kwa ga sekgwamathe
Hotele ya bajanala
Sebapamotse
Bonno ba setso
Seelo sa motlakase
Setsha se se lolea
Hosetele ya badiri; kompone
Kamogelomolato
Dikoketso le ditlhabololo
Tshupatshenyegelo; tshupamolato
Katlholoselegae
Piletsatshekong
Tirelophepafatso
Tswalokgwebo ka pateletso; phatlhalatsokgwebo ka pateletso
Kamogelokatlholo
Katlholo ka itlhokomoloso; katlholo ka nyafalo
Thomelontle
Thoro ntle le tuelo (sekepe)
Thoro ntle le tuelo (tsela le seporo)
Kikawate ka ura
Thomeloteng
Tshupanekelo tlhagisomotlakase
Tshupanekelo tlhagisokuno
Tshupanekelo tlhagisodirašwa
Botšhoni; phutlhamo
Theko ka dikarolotuelo
Tswalokgwebo; phatlhalatsokgwebo
Baemakgatlhanong semolao
Baemakgatlhanong semolao ba ba rometsweng
Poelotota kgotsa tatlhegelotota pele ga lekgetho
Tseisomolato e e tswelelang
Melato e mengwe; dikoloto tse dingwe
Mabaka a mangwe a tirisotlase
Dikago tse dingwe tsa bonno
Ditirelo tse dingwe
Phesente ya tirisotlase ya mothamotlhagiso

DTP
Mongongoregi
Dimetale tsoopolatinamo
Ditireloithutelwa
Lokwalotsholofetso
Ditšhekebuswa
Diromelwantle gape
Kgwedikaelo
Tšhekebuswa
Thekisetsosetšhaba
Morekisetsasetšhaba
Seterathamo
Tswalokgwebo ka boithaopo; phatlhalatsokgwebo ka boithaopo
Bolengpapiso (madirelo)
bolengpapiso (dirašwa)
Morekisetsadikgwebo
Thekisetsodikgwebo
Go batla tiro ka matlhagatlhaga
Palogare ya lotseno lwa kgwedi ka ditlhotlhwa tse di tsepameng tsa 2000
Palogare ya lotseno lwa kgwedi ka ditlhotlhwa tsa gajaana
Bathapiwa ba nakwana; badiri ba nakwana
Mmatlatiro yo o nyemileng mooko
Modiredigae
Tiro e e tsenyang lotseno
Lephata la ikonomi
Kemo ya ikonomi
Motshwaelaikonoming
Kemothutego
Bathapiwa; badiri
Mothapiwa; modiri
Mothapiwa; modiri
Tiro ka tshuiso/phimolakeledi e e tsepameng
Mothapi
Mmereko; tiro
Letogo
Poelo ya lelapa
Lephata le le tlhomameng
Mmereko o o feletseng; tiro e e feletseng
Modiri/mothapiwa wa leruri
Dituelo pele ga ditloso
Diura tse di dirilweng
Lotseno (setlamo)
Lotseno (motho-ka-esi)
Lephata le le sa tlhomamang
Tiro; mmereko
Kelo ya go thapa
Mananeo a badiri
Ditshenyegelo tsa tiro
Balekanelatiro/basiamelatiro
Kelo ya balekanelatiro/basiamelatiro
Balekanelatiro/basiamelatiro
Diphetogo tsa balekanelatiro/basiamelatiro
Kemo ya balekanelatiro/basiamelatiro
Kelo ya bonnaleseabe jwa balekanelatiro/basiamelatiro
Dingwaga tsa go dira tsa semolao
Batho ba ba se nang seabe mo ikonoming
Tiro; mmereko
Maemotirong
Thanolo ya semmuso e e atolositsweng ya botlhokatiro
Batho ba ba sa siamelang/lekaneng go dira
Nakotlolo; nakopheteledi
Diura tsa nakotlolo/nakopheteledi tse di duelelwang
Dituelo tsa nakotlolo; dituelo tsa nakopheteledi
Moithapi; moitiredi
Badiredi/bathapiwa ba nakwana
Mogodi; mophenšenara
Dikatso tsa tiragatsophetelela le tse dingwe
Mothapiwa wa leruri; modiredi wa leruri
Motho yo o sa siamelang /lekanelang go dira
Phatlhatiro
Moputso; tuelo; mogolo
Tuelo ya bathapiwa; moputso wa bathapiwa; mogolo wa bathapiwa
Morolatiro
Dituelo/mogolo le ditefo
Moithapi; moitiredi
Modiri wa bokgonipotlana
Dituelo tsa tlogelotiro
Mothapiwa yo o nang le bokgoni; mothapiwa yo o nonofileng
Go sa nneng teng nakwana (tirong)
Mothapiwanakwana
Motlhokatiro (thanolo e e atolositsweng)
Motlhokatiro (yo o batlang tiro)
Botlhokatiro
Kelo ya botlhokatiro
Bathapiwa ba ba se nang bokgoni; bathapiwa ba ba sa nonofang
Diphatlhatiro
Phatlhatiro e e lolea
Tiro
Badiri
Dingwaga tsa go dira
Dingwaga tsa go dira (semolao)
Baagi ba dingwaga tsa go dira
Tshupatlotlo
Tirwanatlaleletso
Selekanyi/Ntlhanatekanyi
Ditlhotlhwatheo
Dingwagakaelo/Dingwagatepo
Bayota; dimela le diphologolo tsa lefelo le le rileng
Tshutisotuelo ka thoto
Tshutisomadiseatleng
Bodutelo
Mokgwakelelo wa thoto
Tshuiso/phimolakeledi ya badiredi
Ditlhotlhwa tse di tsepameng; ditlhotlhwatsepamo
Tiriso
Ditlhotlhwa tse di tsepameng; ditlhotlhwatsepamo
Oli e tala; oli e e sa tlhotlhwang
Ditlhotlhwa tsa gajaana
Ditshutisomadi ka tšheke
Kgwebo
Palotlotlo ya tikologo
Lekalakgwebo
Phufulelomoafalo
Ditshenyegelotlhagiso
Phatlhatiro e e tladitsweng
Topo ya bofelo
Ditirelotlotlo tse di sa lekanyediwang ka tlhamalalo
Tlhwatlhwathoro ntle le tuelo
Dilekani tsa nako e e tletseng
(BDS)
KSA ka ditlhotlhwa tse di tsepameng
KSK ka ditlhotlhwa tsa gajaana
KSK ka ditshenyegelotlhagiso
KSK ka ditlhotlhwa tsa mebaraka
KSK ya ikonomi
KSK ka dikgaolo
Tlhagiso ya tshupatlotlolotseno
Tshupatlotlo ya dithoto le ditirelo
Kunoselegaekakaretso (KSK)
Lefetisokakaretso-tiriswa/Lotsenotlhakanelwakakaretso-tiriswa
Koketsoboleng kakaretso mo ditlhotlhwatheong
Koketsoboleng kakaretso ka ditlhotlhotlhwa tsa montshakuno
Metsi a a ka fa tlase ga lefatshe
Tlhagisokunoesi
Dijegotota tsa bofelo tsa legae
Ditshenyegelojego tsa bofelo tsa legae
Sefokotsi se se kailweng
Tuelo; mogolo
Madirelo
Kelokelelopalogare ka ngwaga
Lotsenotlhakanelwa
Ditshupatlotlo tsa bosetšhaba
Gase ya tlholego
Palotlotlo ya metswedi ya tlholego (PMT)
Metswedi ya tlholego; metswedi ya tlhago
Makgethotota a mangwe a tlhagiso
Setheo se e seng sa lotseno
Metsweditlholego e e sa ntšhwafatsegeng
Metswedi ya tlholego e e sa ntšhwafatsegeng
Dikeetletso tse dingwe mo ntshokunong
Makgetho a mangwe mo ntshokunong
Kuno
Kgogophetiso
Karolelo e e duetsweng
KSK ka tlhogo ya motho
Lotseno ka tlhogo ya motho
Palothoto
Madirelotheo
Tirokgolo (kgwebo)
Tlhotlhwa ya motlhagisi
Tlhagisokuno/ntshokuno
Tshupatlotlo ya tlhagisodikuno ya ikonomigotlhe
Molelwane wa tlhagisodikuno
Tlhwatlhwa ya moreki
Ditshenyegelo tse di ipoeletsang
Kgaolo
KSK ya kgaolo
Matlotlotshadisetso
Tekanyetsobolengsešwa
Poeletso ya ditekanyetso
LPL
Tolamiso ka paka
Tirokgolwane
Madirelomagolwane
TPTI
Lenaneopalotlotloloago; palotlotlo ya loago ya materisi
Lenaneo la sekwere; materisi wa sekwere
Diketleetsokuno
Mananeo a theleso le tiriso
Lenaneotheleso
Mananeo a TT; M-TT
Mananeo a dikunotshwano
Thulaganyo ya Palotlotlo ya Tikologo le Ikonomi (TPTI)
Thulaganyo ya Ditshupatlotlo tsa Setšhaba
Makgetho ka lotseno
Makgetho mo ntshokunong le diromelwateng
Makgetho mo dikunong
Madirelo a thekisodikuno le ditirelo
Tshutiso
Tshutiso ka thoto
Tshupamonato ya taolomatlotlo
Lenaneotiriso la bojanala
Koketsoboleng
Koketsoboleng ya madirelo
Dikarolokoketsoboleng
Kgaolo ya taolometsi
Tekokabo ya mmatota
Thekothoto ya pakatotilweng
Palogotlhe ya tshenyegelotlotlo
Palogotlhe ya lenaneotshalelo
Merokotso; dinamane
Tshenyegelotlotlo
Tshenyegelotlotlo mo dithotong tse dintšhwa
Ditshutisotlotlo
Ditirelotlhakanelwa
Ditshuiso tsa badiredi
Ditshuiso le ditetlo tsa badiredi
Dithoto tsa gajaana (Dipalopalotlotlo)
Dikabo tsa gajaana
Dibentšha; lokwalotshupamolato
Phokotsegoboleng; kwelotlaseboleng
Mmasepala wa sedika
Moago (ntlo)
Karologanyetsoseikonomi
Ditshenyegelo
Ditshupatlotlo tsa kabotlaleletso
Setheo sa madi/ditšhelete
Karoganyetso ka ditirelo
Ditshenyegelokakaretso
Pusokakaretso
Ditirelo tsa kagomatlo
Ditirelo tsa mothoesi
Dithulaganyetso tsa popegotheo
Leanotlhobololokgokanyo
Dikadimoselegae
Peeletso mo dithotong tse di bapatsegang
Kadimo
Tlhabololo-seikonomi ya selegae
Pusoselegae
Ditheo tsa pusoselegae
Mmasepalaselegae
Kadimo ya pakatelele
Metšhini le didiriswa
Maemo a botsamaisi
Thotokadimo e e bapatsegang
Dintlha tsa memorantamo
Mmasepalasetoropomogolo
Didiriswa tsa mmaraka wa madi
Mmasepala (Dipalopalo tsa ditšhelete)
Kgwebotirelosetšhaba
Ditshenyegelo tse dingwe
Metšhini le ditlamelo tse dingwe
Phetogo ya phesente
Tshiamelo
Ditheotlotlo tsa bosetšhaba
Phetogo ya phesente ka kotaramagareng ga kotara e e kgethegileng ya ngogola le kotara e e tshwanang ya monongwaga
Phetogo ya phesente ka kotara magareng ga ngogola le kotara e e tshwanang ya monongwaga
Phetogo ya phesente ka kotara (dituelo)
Dielo le ditirelokakaretso
Kotara e e kailweng
Dipaakanyo le tlamelo
Matlotlopeelothoko
Dikagobonno
Dituelo/megolo, ditefo le ditetlo
Dithekiso
Dithekiso
Dikadimo tsa pakakhutshwane
Dikabo tse di tlhomameng
Dikabosemolao
Diketleetso
Diketleetso mo tlhagisong
Diketleetso mo dikunong
Baadimi ba bangwe
Ditirelokgwebo
Matlole a terasete
Ditshenyegelo tse di sa abegeng
Kabo
Leanotlhabololo la tirelo ya metsi
Buka ya 09
Tokololo ya lelapa e e seng teng (ka nako ya potsolotso)
Tokololo ya lelapa e e seng teng (bosigo jo bo kailweng)
Letlha la palobatho
Letsatsi la palobatho
Bosigo jwa palobatho
Dikgato tsa palobatho
Palobatho go ya ka kwa ba leng teng
Palobatho go ya ka bonno ba ka gale
Modiredi wa mo gae yo o robalang
Palobatho
Paka ya palobatho
Kgato ya palobatho
Mmalabatho
Bukatshobokanyo ya mmalabatho
Seteišenetsamaiso
Lelapa
Tlhogo ya lelapa
Kemedi ya tlhogo ya lelapa
Lotseno lwa lelapa
Bogole
Motlamorago
Modiredi wa mo gae yo o robalang
Tshwantshanyo
Go sa fitlhelege
Monni/modudi
Mohudugi
Palelophetiso
TMPB
Lefelobotsalo
Lefelo la palobatho
Bonno ba ka gale
Palobatho ya baagi
Kgato ya morago ga palobatho
Tlhotlhomiso ya morago ga palobatho
Kgato ya pele ga palobatho
Kamano le tlhogo/kemeditlhogo ya lelapa
Kgetse e e rarabolotsweng
Palelotlase
Kgetse e e sa rarabololwang
Kemo ya lehumatota; boikaparitota
Tshupakemo ya lehuma
Sekgalakabo sa ditshenyegelo
Tshupane ya ga Gini
Kabopalelo ya tlhogo ka tlhogo
Maemotlase a a amogelesegang a botshelo
Sekgala sa lehuma
Tshupanesekgala ya lehuma
Kemolehuma
Tshedimosetsotsenelelo ka ga lehuma/porofaele
Ditlapele tsa tshupalehuma
Papisolehuma
Papiso kemolehuma
Ditlhotlhwa tse di beetsweng seelo
Kelo ya phetogotlhotlhwa ka ngwaga
Phetogo ya phesente ka ngwaga
Palogare ya kelo ya phetogotlhotlhwa ka ngwaga
Phetogo ya palogare ya phesente ka ngwaga
Tshupane ya ditlhotlhwa tsa badirisi
Tshupane ya ditlhotlhwa tsa badirisi ntle le kelomorokotso mo tshireletsodisugeng
Seabe sa dikuno tse di totilweng go TDB yotlhe
Tshupanetota
Phetogotlhotlhwatota
TDB
TDBNKTD
Lekalakgwebo
Dikunotshupo
Phetogotlhotlhwa
Kelo ya phetogotlhotlhwa
Phetogo ya phesente ka kgwedi
Phetogo ya palogareyotlhe ya phesente ka ngwaga
Ditlhotlhwa tse di laolwang
Boleng
Thoto
Dithoto tse di sutisegang
Disuga tsa gajaana
Dikarolelo
Kgwebo
Dithototlhokatshutiso
Dithoto tse di sa tshwaregeng
Dithoto tse di sa sutisegeng
Mananeothoto
Poelotota kgotsa tatlhegelotota
Poelotota kgotsa tatlhegelotota morago ga lekgetho
Ditheko
Lekgetho la ditirelokgaolo
Ditirelotshireletso
Lekgetho le lekgetho la ditlamo le le tsentsweng mo tshupatlotlong
Lotsenolotlhe/thekelo
Dipalopalo tse di amogelesegang
Tlhalosodinewa e e dirang
Tolamisetso ya dipalopalo
Palobatho
Karoganyo
Motheo wa karoganyo
Tseosekao ka ditlhopha
Mokgwatlaleletso
Dinewa; dintlha
Bophiri ba dinewa, bophiri ba dintlha
Tseleganyo ya dinewa/dintlha
Karolo ya dinewa/dintlha
Karolwana ya dinewa/dintlha
Tlhaloso
Mokgwatlaleletso ka papiso
Mokgwatlaleletso ka papiso
Mokgwatlaleletso
Potsolotso ka tlhamalalo
Mokgwatlaleletso o o lolameng
Dinewakgolo
Tlhalosodinewa/dintlha; tshedimosetso ya dinewa/dintlha
Bokwadisetso ba tlhalosodinewa/dintlha
Mokgwapatlisiso
Dintlhannye/dinewannye
Tseosekaokemontsi
Dipalopalo tsa bosetšhaba
Phoso e e seng ya tseosekao
Dipalopalo tsa semmuso
Tlhalosadinewa/dintlha/ e e sa direng
Dipalopalo tse di bokoa
Lekalakgolo/kalatseosekaokgolo [KTK]
Moemedi
Potso
Dipalopalo tse di belaetsang
Lenaneopotsolotso
Modiro wa lenaneopotsolotso
Kelo
Kelophetogo
Pakatotilweng
Kgano
Lekwalokgano / foromokgano
Motsibogi; Moarabi
Tseosekao; motlopolo
Tlhotlhomiso ya tseosekao/motlopolo
Tseosekao/Motlopolo
Phosotseosekao
Letlhomesotseosekao
Mokgwatseosekao/mokgwatlopolo
Boipalo
Tseosekaofelanolo/motlopolofelanolo
Kemokaelo ya dipalopalo
Yuniti ya dipalopalo/Sebadi
Tseosekao ka ditlhophatshwano
Tlhotlhomiso
Tseosekao e e rulaganeng/motlopolo o o rulaganeng
kgwebo ya marobalo/bonno
Kgwebo e e dirang
Tiro
Tirwanatlaleletso
Kgwebommogo
Letlhatshalelo
Kgaogano
Tlhamilwe, tlhotswe/tlhodilwe
Lekalakgwebo
Lekalakgwebo la boditšhaba
Letlhomesotseosekao/Motlopolosekao (LTK) (MTK)
Tswetswe
Setlamotekanyetsobeng
Mokgatlho wa balekane, mokgatlho wa katlaatleloloago, mokgatlho o o sa direng poelo
Kgwebo ya maphatantsi
Molawanatsweletso
Tlamanotirisano
Koporasi; kgwebotirisano
Setlamotirisano
Kakaretso
Kgwebo e e emisitsweng
Kgaoganyo
Phetogodintlha ya Sebadi
Bobolokelo
Emisitsweng
Kgwebisano ka selleketeroniki
Maphatamagolo a ikonomi
Tlhagisokuno ya seikonomi
Bolengseikonomi/botlhokwaseikonomi
Mothapiwa; modiredi
Tlhotlhomisokgwebo
Dipoelokgwebo
Lekalakgwebo
Setheokgwebo
Polase
Ngwaga wa ditšhelete
Papetlakelelo
Selekanyabogolo sa letlhomeso
Tlhagisokuno ya seikonomi ya kakaretso
Kgaolosebadi
KS
Ditheo tsa puso
Dituelo/megolo le ditefo pele ga ditloso
Kgwebokgolo e e okameng tse dingwe
Heketara ya lefatshe
Melao ya karoganyetso ya madirelo
Kgwebo e e okameng tse dingwe; mmadikgwebo
Kgokaganyotekatekano ya ditiroseikonomi
Kgokaganyotekatekano ya lekalakgwebo
Dikgweboiphediso tsa selapa
Dikgweboiphediso tsa mebaraka
Kgwebo e e okameng tse dingwe; mmadikgwebo
Lotsenolotlhe la lekgetho la lotseno
Mongesi
Tiro ya madirelo
Madirelo
Lephata le le sa tlhomamang
Lephata la setheo
Motheokarologanyetsoditiro
Patlisiso
Papetla ya ditshwetso tsa patlisiso
Lekala la mofutatiro
Tlhalosi ya lekala la mofutatiro
Lekala la mofuta wa kgwebo
Letlha labofelo la peonakong ya LTK (MTK) LKK)
Setheo sa semolao
Lekala la semolao
Modikotshelo
Lefelo
Atereseposo
Tirokgolo
Ditsamaisotlhokomelo
Tshwaraganyo
Ditirontsi
Sebadi sa mefamantsi
Khoutu ya mmasepala
Ditheo tse di sa direng poelo
Palo ya diphaposibonno/diphaposiborobalo
Karologanyetso ya tshimologo
Mofutathuo
Bogwebammogo/Semphato
Ateresebonno
Tirokgolo
Molawana wa ditlapele
Setlamo sa poraefete
Tlhagiso ya sesaboraro ka tshwaiso/tlhatswadiatla kgotsa ka tlamano
Motsamaisi wa tshedimosetsotsenelelo/porofaele
Go dira tshedimosetsotsenelelo
Setlamo sa setšhaba
Koporasi ya setšhaba
Sekakoporasi
Palofela
Tsosolositswe
Letlhomesotseosekao/letlhomesotlopolo
Tirokgolwane
MKM
Sebalwa sa mofamaesi
Selekanyo sa bogolo ba sebadi
Mongesi
Motswedi wa peonakong wa LTK (MTK) LKK)
Ikemela
Khoutu ya motheokaroganyetso wa madirelo
Motheokaroganyetsoditirotsotlhe wa ikonomi wa madirelo
Sebadi
Sebopego sa sebadi
Kgwebo e e okangweng
Thopo
Kgolaganolekgetho
Taolobolenggotlhe
Leinakgwebo
Dipoelo
Kgwebokgolo e e okameng tse dingwe; mmadikgwebo
Kgweboiphediso
Peonakong ya LKB
Lotsenolotlhe la LKB
Kgolaganyotsepamo ya ditiro tsa seikonomi
Kgolaganyotsepamo ya lekalakgwebo
Kelotiriso ya malao
Nagabonno
Mohudugedi yo o kwadisitsweng
Bojanalaselegae
Tiriso ya bojanalaselegae
Mojanalaselegae
Moengselegae
Motsamai wa moditšhaba
Moeng wa moditšhaba
Bojanala ba baeng
Tiriso ya bojanala ba baeng
Mojanala wa moeng
Moeng wa moditšhaba
Lotseno lwa marobalo/bonno
Lotseno lwa dithekiso tsa diresetšhurente le dibara
Lotseno lwa lefelobonno lwa bosigo bo le bongwe
Kgwebo
Tirisomagareng
Bojanalaselegae
Tirisoselegae
Khudugo ya boditšhatšhaba
Bojanala ba boditšhatšhaba
Tiriso ya bojanala ba boditšhatšhaba
Mojanala wa boditšhatšhaba
Motsamai wa boditšhatšhaba
Moeng wa boditšhatšhaba
Ntholeng; mohudugi
Khudugo; Bofaladi
Bojanala ba bosetšhaba
Tiriso ya bojanala ba bosetšhaba
Kelotiriso ya malao
Kelotiriso ya lefelobonno
Lotseno lo longwe
Bojanala ba baeti
Tiriso ya bojanala ba baeti
Mojanala wa moeti
Moeti
Moeng / mojanala wa bosigo bo le bongwe
Motsamai wa moseja
Maitlhomo a leeto
Bonno; bodulo
Mohudugi yo o boang; mmoelagae
Kelotiriso ya marobalo
Moeng wa letsatsi le le lengwe
Mofalelaruri
Lefelobonno, borobalo
Marobalo a a rekisitsweng
Kelotiriso ya lefelobonno/borobalo
Lotsenolotlhe
Lotsenolotlhe lwa marobalo
Bojanala
Tiro e e supang bojanala; tirotshupabojanala
Madirelotshupabojanala
Dikunotshupabojanala
Tirisotsotlhe tsa bojanala
Ditiro tse di amanang le bojanala
Dikuno tse di amanang le bojanala
Tiriso tsa bojanala
Ditlhoko tsa bojanala
Kunoselegaekakaretso ya bojanala
Kago ya letlotlotsepamolotlhe ya bojanala
Madirelo a bojanala; bojanala
Tiriso ya bojanala mo nageng
Dikuno tse di sa totang bojanala
Lephata la bojanala
Dithototsepamotota tsa bojanala
Dikunotota tsa bojanala
Koketsaboleng ya bojanala
Mojanala
Marobalo a mojanala/bonno
Motsamai; mosepedi
Motsamai; mosepedi wa selegae
Motsamai; mosepedi wa boditšhaba
Motsamai; mosepedi wa boditšhabatšhaba
Motsamai; mosepedi wa moseja
Leeto
Tikologotlwaelo
Koketsaboleng
Koketsaboleng ya madirelo a bojanala
Bodirisi jwa moeng
Moeng wa selegae
Moeng wa boditšhabatšhaba
Ditshenyegelo tsa baeng
Moeng
Temothuo
Thuto
Temokerafikakaretso
Thutafatshe
Dipalopalo tsa boitekanelo le tsabotlhokwa
Lotseno le Ditshenyegelo tsa Malapa
Kagomatlo le Ditirelo
Madirelo le Kgwebo
Bodiri
Ditshupatlotlo tsa Bosetšhaba
Puso ya bosetšhaba, diporofense le selegae
Palobatho
Bodidi
Ditlhotlhwa
Lephata la Poraefete
Ditirego/Mokgwapatlisiso/Tlhalosodinewa tsa dipalopalo
Thulaganyo ya Kwadisetsokgwebo
Bojanala le khudugo/bofaladi
<fn>Setswana 1st Language.txt</fn>
thuto
Lefapha la Thuto
Pegelo ya
Kereiti 10-12
Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso
DIPUO
Lefapha la Thuto
ISBN 1-919975-46-2
TSELA YA GO BUISA BUKA E
Buka e e arogantswe ka dikgaolo di le nne. Go botlhokwa gore mmuisi a buise a bo a lomaganye tshedimosetso go tswa mo dikarolong tse di farologaneng tsa tokomane e. Diteng tsa kgaolo nngwe le nngwe di tlhalosiwa fa tlase:
Kgaolo 1 - Kitsiso ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba
Kgaolo e, e tlhalosa metheo le diponagalo tsa kagego tsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). E fa mmuisi matseno a kharikhulamo.
Kgaolo 2 - Kitsiso ya Lekala la go Ithuta la Dipuo
Kgaolo e, e naya tlhaloso, maitlhomo, boanamo, dikgolagano tsa dithuto, ditiro le Dipoelo tsa go Ithuta tsa Lekala la go Ithuta la Dipuo. E naya tshedimosetso e e baakanyetsang pegelo ya Dipuo.
Kgaolo 3 - Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyatso, Diteng le Bokao
Kgaolo e, e tsentse Maemo a Tekanyetso a Poelo nngwe le nngwe, ya go Ithuta ga mmogo le diteng le maemo a serutwa. Maemo a Tekanyetso a rulagantswe go thusa mmuisi go bona tsweletso e e ikaeletsweng go tloga mo Kereiting ya 10 go ya go Kereiti ya 12. Ka jalo Maemo a Tekanyetso a adilwe go anama ditsebe tse pedi. Kwa bofelong jwa kgaolo go diteng le maemo a go fitlhelela Maemo a Tekanyetso a a tshitsinngwang a a ka dirisiwang go ruta, go ithuta le go fitlhelela Maemo a Tekanyetso.
Kgaolo 4 - Tekanyetso
Kgaolo e e tshwaragane le ditsela tsa tekanyetso ka kakaretso tse di tlhagisiwang ke Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba. Kwa bofelong jwa kgaolo e go na le letlhomeso la Tlhaloso ya Bokgoni jwa thuto jwa serutwa se se totobaditsweng. Letlhomeso le na le khoutu, sekale le tlhaloso ya bokgoni ya kereiti nngwe le nngwe. Ditlhaloso tsa Bokgoni di rulagantswe ka tsela e e tla dirang gore mmuisi a kgone go bona tsweletso go tswa mo Kereiting ya10 go ya go ya 12.
Matshwao
Matshwao a a latelang a dirisiwa go bontsha Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyetso, dikereiti, dikhoutu, dikale, Ditlhaloso tsa Bokgoni, diteng le bokao.
Poelo ya go Ithuta
Maemo a Tekanyetso
Kereiti
Khoutu
S = Sekale
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Diteng le Bokao
DITENG
TSELA YA GO BUISA BUKA E iii
DIAKERONIMI ix
KGAOLO YA 1: KITSISO YA PEGELO YA KHARIKHULAMO YA BOSET.HABA 1
METHEO 1
Phetogo ya loago 2
Thuto ya dipoelo 2
Kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo 3
Tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang 3
Tsweletso 3
Kamano le phetolelo ya dithuto 3
Ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago 4
Go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng 4
Ikanyego, boleng le nonofo 5
MOFUTA WA MOITHUTI YO O LEBELETSWENG 5
MOFUTA WA MORUTABANA YO O LEBELETSWENG 6
DIPOPEGO LE DIPONAGALO TSA KAGEGO 6
Popego ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba 6
Diteng tsa Dipegelo tsa Dirutwa mo lekaleng la go Ithuta la Dipuo 7
KAEDI YA LENAANETHUTO 8
KGAOLO YA 2: KITSISO YA LEKALA LA GO ITHUTA LA DIPUO 9
TLHALOSO 9
MAITLHOMO 9
BOANAMO 10
boakaretsi 10
Magato a Puo 11
DIKGOLAGANO TSA DITHUTO LE DITIRO 12
DIPOELO TSA GO ITHUTA 12
Poelo ya go Ithuta 1: Go reetsa le go bua 13
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela 13
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa 14
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso 14
KGAOLO YA 3: DIPOELO TSA GO ITHUTA, MAEMO A TEKANYETSO, DITENG
LE BOKAO 16
Poelo ya go Ithuta 1:Go reetsa le go bua 16
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela 26
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa 36
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso 46
DITENG LE BOKAO MO GO FITLHELELENG MAEMO A TEKANYETSO 54
Tiriso ya ditlhangwa go ruta puo 54
Go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di bopiwang ka teng 55
KGAOLO YA 4: TEKANYETSO 59
MATSENO 59
GORENG GO LEKANYETSWA 59
MEFUTA YA TEKANYETSO 60
Tekanyetso ya motheo 60 Tekanyetso ya go batla makoa 60 Tekanyetso ya go aga 60 Tekanyetso ya kwa bofelong 60
TEKANYETSO E TSHWANETSE GO GO NNA JANG LE DIRA ENG 61
GO LEKANYETSWA JANG 61
MEKGWA YA TEKANYETSO 62
Tekanyetso ka mong 62 Tekanyetso ka balekane 62 Tekanyetso ya setlhopha 62
DITSELA TSA GO KOKOANYA BOSUPI JWA TEKANYETSO 62
Tekanyetso ka go lebelela 62 Tekanyetso ka teko 63 Tekanyetso ka tiro 63
GO KWALA LE GO BEGA MADUO 63
Mekgwa ya go kwala maduo 63 Go bega tiragatso le phitlhelelo 65
DITLHALOSO TSA BOKGONI 66
TLHATLOSO 66
KA MO KARATAPEGO E TSHWANETSENG GO NNA KA TENG 66
TEKANYETSO YA BAITHUTI BA BA ITEMOGELANG DIKGORELETSO MO GO ITHUTENG 67
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA PUO YA GAE 68
LENAANEFOKO LA MAREO 93
DIAKORONIMI
KGAOLO YA 1
Kamogelo ya Molaotheo wa Rephapoliki ya Aferika Borwa (Molao 108 wa 1996) e neela motheo wa phetogo le kgodiso ya kharikhulamo mo Aferika Borwa. Kwa tshimologong ya kwalo ya molaotheo go tlhagisiwa gore maikaelelo ke go:
fedisa tlhaolele ya nako e e fetileng le go simolola morafe o mopwa o o ikaegileng ka dingwao tsa temokerasi, bosiamisi jwa loago le ditshwanelo tsa botho tse di tsepameng;
tlhabolola matshelo a baagi botlhe le go neela batho tphono ya go bontsha bokgoni jwa bona;
aga motheo wa morafe mo temokerasing le kgololosego ya puso, e e ikaegileng ka keletso tsa batho e bile baagi botlhe ba a sireleditswe ke molao ka go lekalekana; le go aga Aferika Borwa yo o kopaneng wa temokerasi e bile a kgona go ikemela ka nosi mo ditphabeng tse dingwe.
Go ya ka molaotheo o, 'mongwe le mongwe o na le ditshwanelo tsa go tsweletsa thuto e puso e tshwanetseng go dira gore e fitlhelelwe ka botlalo'.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e aga motheo wa go atlegisa maikaelelo a, ka go tlhagisa Dipoelo tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso, le ka go tlhalosa metheo tota ya boleng jo bo tshegeditseng kharikhulamo.
METHEO
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaegile ka metheo e e latelang:
phetogo ya loago;
thuto ya dipoelo;
kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo;
tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang;
tsweletso;
kamano le phetolelo ya dithuto;
ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago;
go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng; le ikanyego, boleng le nonofo.
Phetogo ya loago
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aferika Borwa o aga motheo wa phetogo ya loago mo setphabeng ka go baakanya ditlamorago tsa tlhaolele. Maitlhomo a setphaba sa Aferika Borwa ka go dirisa mekgwa e e rileng ya go lere diphetogo a tswa mo ditlhokegong tsa go siamisa ditshiamololo tse di tlhodilweng ke kgethololo mo mabakeng otlhe a setho, bogolo jang mo thutong. Thuto mo phetogong ya loago e ikaeletse go baakanya go sa lekalekaneng mo thutong mo nakong e e fetileng, go lebelelwe, le gore ditphono tse di lekalekanang tsa thuto di fiwa batho bothe. Go fitlhelela phetogo ya tshedisano, baagi ba Aferika Borwa ba tshwanetse go newa dithata tsa thuto ka go lemoga bokgoni jwa bona le go tlosa maparego a maitirelo go fitlhelela borutegi jo bo rileng.
Thuto ya dipoelo
Thuto ya dipoelo e aga motheo wa kharikhulamo ya Aferika Borwa. E leka go kgontsha baithuti botlhe go fitlhelela bokgoni jo bo kwa godimo jwa go ithuta ka go tlhoma Dipoelo tsa go Ithuta tse di tshwanetseng go fitlhelelwa kwa bofelong jwa tsamao ya thuto. Thuto ya Dipoelo e rotloetsa ditsela tsa thuto tse di itshetlegileng ka baithuti le tse di itshetlegileng ka ditiro. Pegelo ya Karikhulamo ya Bosetphaba e bopa Dipoelo tsa go Ithuta tsa yona tsa Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) go tswa go Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di tlhotlheleditsweng ke Molaotheo le go bopiwa ka tsamaiso ya temokerasi.
Dipoelotsenelelo di batla baithuti ba kgona go:
lemoga le go rarabolola mathata le go dira ditshwetso ka go nagana le go itlhamela ka tsenelelo;
dira ka nonofo le ba bangwe jaaka leloko la setlhopha, setheo le morafe;
rulaganya, laola ditiro tsa bona ka maikarabelo le nonofo;
kokoanya, sekaseka, rulaganya, le go tlhatlhoba tshedimosetso ka tsenelelo;
tlhaeletsana ka nonofo a dirisa bokgoni jwa pono, botshwantshi le/kgotsa bokgoni jwa puo ka ditsela tse di farologaneng;
dirisa bonetetshi le thekenoloji ka nonofo le ka tsenelelo go supa maikarabelo mo tikologong le boitekanelong jwa ba batho bangwe; le go bontsha go tlhaloganya fa lefatshe e le ngata e le nngwe ya ditsamaiso tse di golaganeng le go lemoga gore tharabololo ya mathata ga e diragale ka bojosi.
Dipoelotlhabololo di batla baithuti ba kgona go:
akanya le go tlhotlhomisa ditsela tse di farologaneng tsa go ithuta ka nonofo;
tsaya karolo jaaka baagi ba ba boikarabelo botshelong jwa tikologo, bosetphaba le mo merafeng ya lefatshe lotlhe;
nna tshisimogo mo setsong le bontle go kgabaganya methalethale ya maemo a semorafe;
tlhotlhomisa ditphono tsa thuto le tiro; le go godisa ditphono tsa kgwebopotlana.
Kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Kereiti ya 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaelela go godisetsa maemo a kitso le a bokgoni jwa moithuti kwa godimo. E baya maikaelelo a a kwa godimo a baithuti ba Aferika Borwa ba ka a fitlhelelang ka tshiamiso ya semorafe go lekwa gore batho bangwe bao ba neng mo nakong e e fetileng ba tlhoka kitso le bokgoni ba akarediwe. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba e totobatsa maemo a bonnye jo bo tlhokagalang jwa kitso le bokgoni jo bo tshwanetseng go fitlhelelwa mo kereiting nngwe le nngwe, le go baya maemo a a fitlhelesegang a a kwa godimo mo dithutong tsotlhe.
Tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang
Tsenyeletso e fitlhelelwa gotlhe mo dirutweng le mo mafapheng a go ithuta. Tsenyeletso ya kitso le bokgoni go akaretsa dirutwa le mafelo a thuto e botlhokwa mo go fitlheleleng bokgoni jwa go dira jaaka di tlhalosiwa mo Letlhomesong la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba. Bokgoni jwa tiro bo ikaeletse go tswakanya mekgwa e le meraro ya bokgoni e e itlhaotseng - e bong, bokgoni jwa tiro ya diatla, motheo le jwa kakanyo. Ka go tsaya tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang, Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go ithuta ka kakaretso) e batla go godisa tsenyeletso ya go ithuta tiori, tiro ya diatla le kakanyo.
Tsweletso
Tsweletso ke tsela ya go godisa go ya pele kitso e e boteng le bokgoni jo bo kwa godimo. Dipegelo tsa Dirutwa di bontsha tsweletso go tswa mo kereiting e e rileng go ya go e nngwe. Poelo ya go Ithuta nngwe le nngwe e latelwa ke pegelo e e itlhalosang ka ga maemo a go dira a a lebeletsweng ka Poelo ya go Ithuta. Maemo a Tekanyetso a rulagantswe ka mokgwa o o bontshang kgolo ya maemo a a oketsegang mo kereiting nngwe le nngwe. Diteng le maemo a kereiti nngwe le nngwe di tla bontsha tsweletso e e simololang e le bonolo mme e oketsege go nna marara.
Kamano le phetolelo ya dithuto
Kamano e kaya botsalano gareng ga borutegi mo maemong kgotsa mo dikgatong tse di farologaneng tsa Letlhomeso la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba ka ditsela tse di rotloetsang phitlhelelo go tswa mo boruteging jo bo rileng go ya go jo bongwe. Seno se botlhokwa thata mo borutigeng jo bo welang mo karolong e le nngwe ya dithuto tse di rileng. Ka ntlha ya gore sekgamu sa Thuto le Katiso e e Tswelelang se thaetswe fa gare ga dikgamu tsa Thuto le Katiso e e Akaretsang gammogo le Thuto ya Boemo-Godimo, go botlhokwa gore Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) le amane le Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Akaretsang le borutegi mo ditseleng tseo di tshwanang le tsa go ithuta tsa Thuto ya Boemo-Godimo. Go atlega mo go fitlheleleng kamano e, kgolo ya Pegelo ya Serutwa sengwe le sengwe e akareditse go leba ka tsenelelo, tebelelo ya boemo jo bo kwa godimo jwa fa baithuti ba fetela pele go tswa mo lokwalong boruteging jwa thuto le katiso, gammogo le kitso e go solofetsweng gore e tla bo e fitlheletswe ke baithuti fa ba fetela kwa ditheong tsa thuto e e kwa godimo.
Phetolelo ya dithuto e kaya go anama ga dikarolo tsa borutegi (serutwa kgotsa maemo a motheo) ka mo di ka fetisetswang go tswa go borutegi jo bongwe go ya go jo bongwe ka ditsela tse di farologaneng tsa go ithuta tsa kgato ya Letlhomeso la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba. Mo maitlhomong a go oketsa phetolelo ya dithuto tse di bonweng mo dikereiting tsa 10 - 12 le mekgwa ya go tsaya serutwa jaaka maemo a motheo a yuniti ya dikerediti di le 20 a tlhotlhomisitswe. Ditiro tse di tsentsweng mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) di bapisega le maemo a motheo a yuniti a a maleba a a kwadisitsweng mo Letlhomesong la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba.
Ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e batla go rotloetsa ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, bosiamisi jwa loago le bosiamisi jwa tikologo. Dipegelo tsa Dithuto tsotlhe tse di bopilweng sepwa, di tsenyeleditswe le metheo le ditlwaelo tsa bosiamisi jwa loago le tikologo le ditshwanelo tsa botho jaaka di ranolwa mo Molaotheong wa Rephaboliki ya Aferika Borwa. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e na le tshisimogo mo mabakeng a dipharologantsho jaaka botlhoki, go sa lekalekane, lotso, bong, puo, kgolo, bogole le mabaka a mangwe.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e tsaya mokgwa wa boakaretsi ka go totobatsa ditlhokego tsa bonnye jo bo lebeletsweng mo baithuting botlhe. E amogela gore baithuti botlhe ba ka kgona go gola le go fitlhelela bokgoni jo bo tletseng jwa bone fa e le gore ba tla neelwa tshegetso e e tlhokagalang. Ditlhokego tse tota e leng tsa botlhale, bomorafe, maikutlo, semowa le tsa mmele tsa baithuti di tla lebelelwa ka go aga le go godisa Manaanethuto a a maleba, le ka go dirisa didiriswa tse di maleba tsa go lekanyetsa.
Go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng
Ka dingwaga tsa bo 1960 tiori ya botlhalebontsi e ne ya pateletsa boradithuto go lemoga gore go ditsela di le dintsi tsa go fetisa kitso gore o kgone go tlhaloganya tsa lefatshe, le gore, fa mongwe a tshwanela go tlhalosa botlhale sepwa, a tshwanetse go tsaya ditsela tse di farologaneng tse tsia. Go fitlha ka nako eo, ba mafatshe a a tlhabologileng pele ba ne ba tsaya gore bokgoni jwa go akanya, kitso ya dipalo, le bokgoni jo bo rileng jwa dipuo, le go kaya fa batho ba le "botlhale" fela fa ba itse go dirisa ditsela tse go na le boleng. Jaanong, batho ba lemoga dipharologano tse di anameng tsa thulaganyo ya kitso tse ka tsona batho ba tlisang tlhaloso ka tsona, le go golaganya bokao mo lefatsheng le ba tshelang mo go lona. Dithulaganyo tsa kitso ya tlholego mo maemong a Aferika Borwa, di kaya kitso e e tseneletseng mo kakanyong ya filosofi ya Aferika le ditiragatso tsa semorafe tse di nnileng teng mo dingwageng di le dikete tse di fetileng. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e akareditse kakanyo ya Thulaganyo ya Kitso ya Tlholego mo teng ga Dipegelo tsa dirutwa. E amogela gore naga rona e humile ka ditiragalo le boswa jaaka di nnile le seabe mo go dingwao tse di tsentsweng mo Molaotheong. Dintlha di le dintsi tse di farologaneng di akareditswe mo go kgonagalang go thusa go rarabolola mathata a a ka tswang a le gone mo dirutweng tsotlhe.
Ikanyego, boleng le nonofo
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaelela go atlega mo ikanyegong ka go leka go fitlhelela lenaanetsamaiso la diphetogo le ka go neelana ka thuto e e bapisegang ka boleng, bophara le boteng le ya dinaga tse dingwe. Netefatso ya boleng e tshwanetse go diragatswa go ya ka ditlhokego tsa Molao wa Lekgotla la Taolo ya Borutegi la Aferika Borwa (Molao wa 58 wa 1995), Melawana ya Netefatso ya Boleng ya Thuto le Katiso, le Molao wa Netefatso ya Boleng ya Thuto le Katiso e e Tswelelang (Molao wa 58 wa 2001).
MOFUTA WA MOITHUTI YO O LEBELETSWENG
Selo se se leng botlhokwa thata mo kgolong ya rona jaaka batho, ke ditlwaelo tse di nayang bokao jwa semowa le botlhale mo loetong lwa botshelo. Manifesto on Values, Education and Democracy, (Lefapha la Thuto, 2001: 9-10) o supa tse di latelang ka thuto le boleng:
Mofuta wa moithuti yo o lebeletsweng ke yo o tla tlhotlheletswang ka tsela e e siameng ka boleng le go dira go ya ka dikgatlhego tsa morafe, go ikaegilwe ka go tlotla temokerasi, tekatekanyo, tlotlo ya botho, le bosiamisi jwa loago jaaka di rotloediwa mo Molaotheong.
Moithuti yo o tswang mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang o tshwanetse gore a bontshe le phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di kwadilweng pelenyana mo lokwalong lo. Dirutwa tsa Konôkonô, di rotloetsa phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo ka kopanelo, fa dirutwa tse di rileng tsa dithuto tsa Motheo le tse di ikgethelwang nngwe le nngwe, e rotloetsa phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di rileng.
Go tlaleletsa go se se fa godimo, moithuti yo o tswang mo legatong la Thuto le Katiso e e Tswelelang tshwanetse go:
kgona go fitlhelela, le go tswelela mo thutong le katisong ya botshelo jotlhe ya boleng jo bo siameng;
bontsha bokgoni jwa go nagana ka tsenelelo le tatelano, tshekatsheko, ka tsela ya bogotlhe le e e tlhamaletseng; le go kgona go fetisetsa bokgoni go tswa mo maemong a a tlwaelegileng go ya go a a sa tlwaelegang;
MOFUTA WA MORUTABANA YO O LEBELETSWENG
Barutabana botlhe le boradithuto ba bangwe ke baabi ba bagolo ba phetogo ya thuto mo Aferika Borwa. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e batla barutabana ba ba nang le makwalo a go ruta, bokgoni, boineelo le tlhokomelo. Fa ba na le tsotlhe tse, ba tla kgona go diragatsa ditiro tsa mefuta tse di kwadilweng mo lokwalong lwa Phitlhelelo le Maemo a a amogelesegang a Boradithuto. Seno se akaretsa go nna batsereganyi ba thuto; bafetoledi le batlhami ba Manaane a go ithuta le didiriswa tsa go ruta le go ithuta, baeteledipele, batsamaisi le balaodi, baithuti, babatlisisi le barutwana ba leruri, baagi ba tikologo le baagi mo nageng, baruti, balekanyetsi ba dithuto le baitseanape ba dirutwa.
DIPOPEGO LE DIPONAGALO TSA KAGEGO
Popego ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e na le Lokwalo lwa Tebokakaretso, Letlhomeso la Pholisi ya Borutegi le Tekanyetso le Dipegelo tsa Dirutwa.
Dirutwa tse di mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) di arogantswe ka mafapha a go ithuta.
Lekala la go Ithuta ke eng?
Lekala la go Ithuta ke karolo e e dirang jaaka legae la dirutwa tse di tsamaelalang e bile e atlegisa go tlhangwa ga melao e e bopang Lokwalong lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). Kgaoganyo ya makala a go Ithuta a Dikereiti 10 - 12 e ela tlhoko kamano ya sekgamu sa Thuto le Katiso e e le Akaretsang sa Thuto e Kgolo, mmogo le dikema tsa dikarologantsho mo dinageng tse dingwe.
Le fa go kwalwa ga Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e tsere mafapha a thulaganyo a le somepedi a Letlhomeso la taolo ya Borutegi la Bosetphaba jaaka ntlha ya yona ya tshimologo, go tshwanetse ga gatelelwa gore mafapha a, a thulaganyo a Letlhomeso la Borutegi la Bosetphaba ga se gore ke mafapha a go ithuta kgotsa mafapha a "kitso", mme fela a golagantswe le dikarologantsho tsa ditiro.
Ditlhopha tse di latelang tsa dirutwa di kgaogantswe ka Makala a go Ithuta go thusa baithuti go kopanya dithuto tsa bona:
Botshwantshi le Setso;
Dithuto tsa Kgwebo, Papatso ya kgwebo, Tsamaiso le Dithuto tsa Ditirelo;
Thuto ya go bopa didiriswa, boenjenere le thekenoloji;
Bonetetshi jwa Botho le Loago le Dipuo; le
Bonetetshi jwa Tlhago, Dipalo, Khomputara, Bonetetshi jwa tsa Botshelo le Temothuo.
Serutwa ke eng?
Bogologolo serutwa se ne se tlhalosiwa e le karolo e e rileng ya 'kitso'ya botlhalefi. Kitso e ya serutwa e ne e gatelela go rutiwa ga kitso ya sengwe go na le thuto ka ga bokgoni, tshedisano le boitshwaro. Dirutwa di ne di lejwa ke bangwe jaaka dilo tse di sa fetogeng le go ema felo go le gongwe ka melelwane e e gagametseng. Go le gontsi, dirutwa di ne di gatelela bogolo kitso e e neng e abelwa ke ba mafatshe a Bophirima.
Mo kharikhulamong e e ikaegileng ka dipoelo jaaka Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), melelwane ya dirutwa ga e bonale. Kitso e golaganya teori, bokgoni le boleng. Dirutwa di tsewa jaaka sengwe se se fetofetogang, le gore ka gale di tsibogela mefutafuta ya kitso, go akaretsa le kitso e bogologolo e neng e sa akaretswa mo kharikhulamong ya semmuso.
Serutwa mo kharikhulamong e e ikaegileng ka dipoelo, se tlhaloswa ka bophara ka Dipoelo tsa go Ithuta e seng fela ka diteng tsa sona. Mo a Aferika Borwa, Dipoelo tsa go Ithuta di tshwanetse, go ya ka popego ya tsone, go kgontsha katlego mo go fitlheleleng Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo. Dipoelo tsa go Ithuta di tlhalositswe ka botlalo e bile di ka diriswa ka mekgwa e e farologaneng, go neela tphono ya go akarediwa mo ditshwaelong tsa metlheng.
Poelo ya go Ithuta ke eng?
Poelo ya go Ithuta ke pegelo ya dipholo tse di ikaeletsweng tsa go ithuta le go ruta. E tlhalosa kitso, bokgoni le meetlo tse baithuti ba tshwanetseng go nna natso kwa bofelong jwa STKT.
Maemo a Tekanyetso ke eng?
Maemo a Tekanyetso ke ditlhokego tse mmogo di tlhalosang se moithuti a tshwanetseng go se itse le go kgona go se dira go supa phitlhelelo ya Dipoelo tsa go Ithuta mo kereiting e e rileng. Di tsentse kitso, bokgoni le meetlo e e tlhokegang go fitlhelela Dipoelo tsa go Ithuta. Maemo a Tekanyetso mo poelong nngwe le nngwe ya go Ithuta a supa tsotlhe, ka mo tsweletso ya go tlhaloganya e diragalang ka teng go tswa mo kereiting e e rileng go ya go e nngwe.
Diteng tsa Dipegelo tsa Dirutwa mo Lekaleng la go Ithuta Dipuo
Pegelo ya Serutwa sengwe le sengwe mo Lekaleng la go Ithuta la Dipuo e na le dikgaolo di le nne le lenaanefoko la mareo.
Kgaolo 1, Kitsiso ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba: Kgaolo e, ya kakaretso e itsise Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso).
Kgaolo 2, Kitsiso ya Lekala la go Ithuta la Dipuo: Kgaolo e, e itsise diponagalo tsa botlhokwa tsa Lekala la go Ithuta la Dipuo. E na le tlhaloso ya serutwa, maitlhomo, boanamo, dikgolagano tsa thuto le ditiro le Dipoelo tsa go Ithuta tsa Dipuo.
Kgaolo 3, Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyetso, Diteng le Bokao: Kgaolo e, e na le Dipoelo tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso a a tsamaelanang le tsona mmogo le diteng le bokao go fitlhelela Maemo a Tekanyetso.
Kgaolo 4, Tekanyetso: Kgaolo e, e thadisa dintlha tsa motheo, tsa tekanyetso le go dira ditlhagiso ka go kwala le go bega ka tekanyetso. E rulagantse ditlhaloso tsa bokgoni tsa serutwa ka tatelano.
Lenaanefoko la mareo: Mo go leng maleba, go rulagantswe mareo a a tlhophilweng, a a akaretsang le a a leng maleba le dirutwa e bile a tlhalosiwa ka boripana mo kgaolong e.
KAEDI YA LENAANETHUTO
Kaedi ya Lenaanethuto le tlhalosa ka botlalo boanamo jwa go ithuta le jwa tekanyetso mo dikereiting di le tharo tsa kgato ya Thuto le Katiso e e Tswelelang. Ke leano le le netefatsang gore baithuti ba atlega go fitlhelela Dipoelothuto jaaka di tlhaoletswe ke Maemo a Tekanyetso a kereiti e e rileng. Kaedi ya Lenaanethuto, le thusa barutabana le bakwadi ba bangwe ba manaane a go ithuta go aga le go tlhama thuto ya boleng jo bo kwa godimo jwa go ruta le go ithuta, gammogo le manaanetekanyetso.
KGAOLO 2
KITSISO YA LEKALA LA GO ITHUTA LA DIPUO
TLHALOSO
Puo ke sediriswa sa kakanyo le tlhaeletsano. Ke ka puo go tlhagisiwang pharologano ya setso le kgolagano ya bomorafe le ka mo di tlhalosiwang le go tlhamiwa ka teng. Go ithuta go dirisa puo ka nonofo go kgontsha baithuti go nagana le go bona kitso, go itlhalosa, go tlhagisa maikutlo le dikakanyo, go dirisana mmogo le ba bangwe le go tlhaloganya tulo ya bona.
MAITLHOMO
Ka ntlha ya pharologano ya puo le setso mo Aferika Borwa, baagi ba yona ba tshwanetse go tlhaeletsana go sena maparego mo puong , le go rotloetsa, go tlotla le go, tlhaloganya ditso le dipuo tse dingwe. Go farologana ga dipuo tse di buiwang mo nageng e go a tlotlwa e bile go newa boleng mo molaotheong ka go nna le dipuo tsa semmuso di le somenngwe le Pholisi ya Puo mo Thutong e e rotloetsang thuto ya dipuodintsi. Baithuti ba pateletsega go akaretsa bonnye, dipuo di le pedi tsa semmuso jaaka dirutwa tsa Konôkonô, dipuo tse dingwe di ka tsewa jaaka karolo ya Motheo le/kgotsa ya tse di ikgethelwang.
Mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang kitso e e tseneletseng ya puo ya gae ya baithuti e a godisiwa mme e fa ka motheo wa go ithuta dipuo tsa tlaleletso. Ka nako ya fa baithuti ba fitlha mo Kereiting ya 10, ba tla bo ba itemogetse le go tlhotlhomisa dipuo tsa tlaleletso mme ba tla bo ba setse ba dirisitse dipuo tsa tlaleletso go ithuta. Mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang kharikhulamo e naya baithuti ditphono tsa go matlafatsa le go godisa kgono ya bokgoni jwa dipuo tse dintsi. Mo tsamaong ya go ithuta, baithuti ba lebeletswe go dirisa puo ka thelelo, bokgoni le ka nepagalo mo maemong a mantsi a a farologaneng. Ba tsaya maikarabelo a magolo mo go ithuteng ga bona le go dirisa bokgoni jwa puo mo ditseleng tse di gwetlhang le tse di marara.
Mefuta e e tlhokegang ya dilitheresi tse di farologaneng, e e kgontshang go tsaya karolo ka nonofo mo setphabeng le mo mafelong o madirelo mo ekonoming ya lefatshe lotlhe ya ngwagakgolo wa some a mabedi le bongwe , e godile go gaisa go reetsa le go bua, puiso, go kwala ditlhangwa tsa segologolo go akaretsa, ditsela tse di farologaneng jaaka mefuta ya tlhaeletsano, kerafo, tshedimosetso, khomputara, setso le litheresi e e tseneletseng. Kharikhulamo ya Dipuo e baakanyetsa baithuti dikgwetlho tse ba tla rakanang le tsona jaaka baagi ba Aferika Borwa le maloko a baagi ba lefatshe ka kakaretso.
Kharikhulamo ya Thuto le Katiso e e tswelelang e kgontsha baithuti botlhe go fitlhelela bogolo jwa ditlhokego tsa Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo go akaretswa maitlhomo a a latelang:
Atolosa le go totobatsa bokgoni jwa puo jo bo agilweng mo sekgamung sa Thuto le Katiso e Akaretsang, go akaretsa bokgoni jwa puo ya kgopolo e e tlhokagalang mo thutong ya botlhalefi mo kharikhulamong yotlhe, le temogo ya bontle le go itumelela ditlhangwa gore ba tle ba kgone go reetsa, bua, buisa/lebelela le go kwala/tlhagisa ka go itshepa. Bokgoni jono le maikutlo a motho ka sengwe/mongwe di bopa motheo wa thuto ya leruri.
Dirisa puo ka tshwanelo mo maemong a gale a botshelo le go tsaya tsia bareetsi, maitlhomo le bokao.
Itlhalosa le go netefatsa dikakanyo tsa bona, ditebo le maikutlo ka go itshepa, go ikemela le go nna batho ba ba naganang ka tsenelelo.
Dirisa puo le boikakanyetsi jwa bona go emela le go tlhotlhomisa maitemogelo a botho. Ka go mekamekana le mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa, baithuti ba kgona go akanya ka botshelo le maitemogelo a bona le go nna le dikakanyo tse di farologaneng mo botshelong.
Dirisa puo go fitlhelela le go laola tshedimosetso e le go ithuta mo kharikhulamong yotlhe le mo bokaong jo bontsi jo bo farologaneng. Litheresi ya tshedimosetso ke bokgoni jo bo botlhokwa mo 'dingwageng tsa boamogelakitso' le go bopa motheo wa thuto ya leruri.
Dirisa puo jaaka sediriswa sa go akanya ka tsenelelo le ka boitlhamedi. Maitlhomo a, a lemoga gore kitso e bopiwa mo loagong ka botselaganyi gareng ga puo le boakanyi.
Tlhagisa dikakanyo tse di akantsweng sentle ka dintlha tsa dingwao le meetlo. Go aga meetlo ya bona, baithuti ba mekamekana le ditlhangwa tse di amang ditshwanelo tsa botho le maikarabelo jaaka ditshwanelo tsa bana, basadi, digole, batsofe le dintlha tse di amanang le bomorafe, setso, kakanyo e e rileng, maemo, ditumelo, bong, lebolelateng le mogare wa lebolelateng, kgololosego ya puo, tlhatlhobo ya ditlhangwa le tikologo.
Mekamekana ka tsenelelo le mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa. Baithuti ba tla lemoga le go gwetlha dikakanyo tsa batho ba bangwe, meetlo le tlhotlheletso ya maemo a motho tse di fitlhelwang mo ditlhangweng.
Lemoga go sa lekalekaneng ka maemo ga mefuta e e farologaneng ya dipuo le ditiriso tse di farologaneng tsa dipuo. Baithuti ba tla kgona go gwetlha tiriso ya puo e le nngwe e e rileng go gaisa tse dingwe le go dirisa ditshwanelo tsa bona tsa puo mo boaging jwa fa go buiwang dipuo di le dintsi.
BOANAMO
Boakaretsi
Go ruta le go lekanyetsa dipuo go tshwanetse go neela tphono ya boakaretsi jwa baithuti botlhe, mme ditsela tsa go thusa baithuti botlhe di tshwanetse go bonwa di fitlhelela kgotsa di tlhagisa ditlhangwa tsa puo. Baithuti bangwe ba ba itemogelang dikgoreletsi ba ka se kgone go fitlhelela Maemo a Tekanyetso mangwe jaaka a neetswe mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba. Ka jalo dintlha tse di latelang di tshwanetse tsa elwa tlhoko:
Mareo, 'tlhalosa', 'anela', 'bua ka ga', boeletsa',' kwalolola ka mafoko a gago', 'bua', 'botsa' le 'tlotla' a tshwanetse go tlhaloganngwa jaaka a akaretsa mefuta ya tlhaeletsano ya molomo le eo e seng ya molomo, go akaretswa le tlhaeletsano ya matsogo le didiriswa tsa tlhaeletsano. Lefoko 'tlhaeletsano ya molomo' le akaretsa tlhaeletsano ya matsogo le didiriswa tsa tlhaeletsano. Fela jalo, lefoko 'puo ya molomo' le akaretsa tlhaeletsano ya matsogo le mefuta mengwe ya tlhaeletsano.
Mareo 'reetsa', 'leba', 'buisa'le go 'lebelela', a akaretsa mefuta ya tlhaeletsano e e jaaka go lebelela dipounama fa mongwe a bua le go lebelela ka tlhokomelo puo ya matsogo.
Baithuti ba ba nang le kgolofalo ya pono ba ka tlhoka didiriswa le dikwalo jaaka Boreili, digatisamantswe, mokwalo o mogolo, didiriswa tse di ka angwang, le ditshwantsho tse di takilweng. Lereo 'bona' le ka tlhaloswa ka go diragatswa. Fa go twe 'buisa' go akaretswa metswedi e e jaaka Boreili le dibuka tse di buang.
Magato a puo
Dipegelo tsa Dirutwa tsa Puo ya Gae, Puotlaleletso ya Ntlha le Puotlaleletso ya Bobedi di ka fetolelwa mo dipuong tse di amogetsweng tsa seeng mme dipuo tse di ka rutwa mo dikarolong tsa Motheo kgotsa tse di ikgethelwang tsa Kharikhulamo.
Dipuo tsotlhe di ka rutwa go ya ka magato a a latelang:
Puo ya Gae: Puo ya gae ya moithuti e tshwanetse go matlafatswa le go godisiwa go mo naya motheo o o tiileng wa go ka ithuta dipuo tsa tlaleletso. Mo sekgamung sa Thuto le Katiso, e e Tswelelang dipuo tsotlhe tsa semmuso tsa Aferika Borwa di na le Dipoelo tsa go Ithuta tsa Puo ya Gae tsa boleng jo bo ka lekalekanngwang le jwa dithuto lefatsheng lotlhe. Seno se tsamaelana le ditlhokego tsa Molaotheo tsa go tsaya dipuo tsotlhe ka maemo a a lekanang. Kgato ya go tlhaloganya puo ya gae e tshwanetse go nna mo maemong a e leng gore e ka dirisiwa jaaka puo ya go ruta le go ithuta. Bokgoni ba go reetsa le go bua bo ka godisetswa pele le go tokafadiwa, fela kgatelelo mo legatong le, e tla nna mo go godiseng bokgoni jwa go buisa le go kwala.
Puotlaleletso ya Ntlha: Go ithuta Puotlaleletso ya Ntlha, go tla rotloetsa tiriso ya dipuodintsi le tlhaeletsano mo gareg ga ditso. Dipoelo tsa go Ithuta tsa Puotlaleletso ya Ntlha di na le dikgato tsa bokgeleke jwa go dirisa dipuo jo bo fitlhelelang dikgato tsotlhe tse di tlhokegang go ithuta ka tsenelelo mo kharikhulamong yotlhe bogolo jang ka baithuti ba ka ithuta ka yone ka go e dirisa mo nageng ya rona. Seno se akaretsa bokgoni jwa tlhaloganyo ya kgopolo le ya botlhalefi mo dipuong tse di tlhokagalang mo go akanyeng le go ithuteng. Seno se akaretsa dipuo tsotlhe tsa semmuso. Go tla gatelelwa ka tekano bokgoni jwa go reetsa, go bua, go buisa le go kwala.
Puotlaleletso ya Bobedi: Go ithuta Puotlaleletso ya Bobedi, go tsweletsa pele thotloetso ya tiriso ya dipuodintsi le tlhaeletsano ya mo ditsong tsotlhe ka go farologana. Le fa bokgoni ba go buisa le go kwala bo tla godisiwa, mo legatong le, kgatelelo e tla nna thata mo kgodisong ya bokgoni jwa go reetsa le go bua. Legato la Puotlaleletso ya Bobedi le tshwanetse go tota tokafatso ya tlhaeletsano magareng ga batho.
Mo karolong ya dirutwa tsa Konôkonô tsa sekgamu sa Thuto le Katiso e e Tswelelang, baithuti botlhe ba tshwanetse go ithuta dipuo di le pedi tsa semmuso, ya ntlha e nne mo legatong la Puo ya Gae, fa e nngwe e le mo legatong la Puotlaleletso ya Ntlha kgotsa Puo ya Gae. E nngwe ya dipuo tse, mo karolong ya dirutwa tsa Konôkonô, e nne Puo ya go ruta le go ithuta. Mo karolong ya dirutwa tsa Motheo le tse di ikgethelwang, dipuo tsa semmuso dipuo di ka ithutiwa jaaka Puo ya Gae, Puotlaleletso ya Ntlha le/kgotsa Puotlaleletso ya Bobedi mo baithuting ba ba nang le kgatlhego e e rileng mo dipuong go tsweletsa pele go ithuta dipuo dintsi.
DIKGOLAGANO TSA DITHUTO LE DITIRO
Mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang, dipuo di ithutiwa mo Karolong ya go Ithuta ya Dipuo; mo legatong la Thuto le Katiso e e Tswelelang, Lekala la go Ithuta la Dipuo le golagana le lefapha la thulaganyo ya go ithuta Thuto ya Tlhaeletsano le Puo la Lekgotla la Taolo ya Borutegi la Aferika Borwa: Go netefatsa tsweletso, metheo e e rulaganyang e e dirisitswe gape jaaka mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Akaretsang Kakaretso: dirisiwa:
bokgoni jwa puo jwa go reetsa, go bua, go buisa le go kwala ke motheo mo kgodisong ya Dipoelo tsa go Ithuta; le tiriso ya mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa e letla baithuti go tlhatlhoba dintlha tsa bona, tsa setphaba le tsa lefatshe lotlhe ka kakaretso le go aga kitso e e golang ya mo lefatsheng.
Go ithuta dipuo go ka lebisa kwa ditirong tse di ikaegileng ka puo jaaka bokwadi jwa dikgang, phetolelo, thutapuo, thekiso, bobapatsi, thuto ya bogolaganyi jwa tsa matlhale jj. Le fa go le jalo, go totobetse gore dipuo ke motheo wa go ithuta, e seng fela mo botshelong jwa ka metlha, le kwa madirelong. Go nna le kgolo mo kgwebong, go ikaegile ka bokgoni jo moithuti a nang le jona mo puong. Mo lefatsheng le le tletseng kgwetlho e e kwa godimo ya thekenoloji, gore moithuti a fitlhelele sengwe, go ikaegile ka bokgoni jwa gagwe jwa tlhaeletsano. Puo ke senotlele sa gotlhe. Fa puo e sa rutiwa sentle ditsela di le dintsi tsa moithuti di ka tswalega.
Bokgoni jwa go buisa go kwala le go tlhaeletsana ke motheo wa go kgontsha moithuti go feleletsa ditiro tsa ka metlha, le go nna le seabe mo dithutong tsa botshelo tse moithuti a di tlhokang go ka mekamekana le botshelo. Puo ke sediriswa se se ka thusang moithuti mo tsweletsong ya botsalano le batho ba ba leng mo tikologong e a leng mo go yona. Tshisimogo e puo e dirisiwang ka yone, e tlisa katlego kgotsa thetelelo ya go dira botsalano gantsi mo bathong.
DIPOELO TSA GO ITHUTA
Boanamo le maitlhomo tse di umakilweng fa godimo di kgobokantswe mo Dipoelong tsa go Ithuta di le nne. Le fa Dipoelo tseno tsa go Ithuta di kgaogantswe, nngwe le nngwe e ikemetse ka boyone di tshwanetse go rutwa le go lekanyetswa mmogo.
Poelo ya go Ithuta 1: Go reetsa le go bua
Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo a a farologaneng go baamogedi ba tshedimosetso le mo bokaong jo bo farologaneng.
Baithuti ba tlhaloganya gore go bua le go reetsa ke ditiro tse di tlwaelegileng mo botshelong jwa ka gale tse di diragalang mo maemong a a rileng le mo maitlhomong le mo baamogeding ba tshedimosetso ba ba farologaneng, le gore mefuta ya ditlhangwa tsa molomo le tirisopuo e e maleba di a farologana. Ba lemoga le go dirisa ditlhangwa tse di maleba tsa molomo le tirisopuo mo maemong a semmuso le a e seng a semmuso.
Go reetsa le go bua ke pinagare ya dirutwa tsotlhe. Ka ditsela tse di nonofileng tsa go reetsa le go bua, baithuti ba kgobokanya le go tlhotlha tshedimosetso mmogo, aga kitso, rarabolola mathata le go tlhagisa dikakanyo le dintlhakemo. Bokgoni jwa go reetsa ka tsenelelo go kgontsha baithuti go lemoga meetlo le maikutlo ka sengwe/mongwe tse di fitlhelwang mo ditlhangweng le go gwetlha go tsaya letlhakore le puo ya go tlhotlheletsa ka botlhale.
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa.
Bokgoni jo bo agegileng sentle jwa go buisa le go lebelela ke pinagare mo tsweletsong ya go ithuta mo kharikhulamong ka bophara le go tsaya karolo ka botlalo mo botshelong jwa ka gale le kwa ditirong. Baithuti ba ikgodisa mo bokgoning jwa go buisa le go lebelela mefuta e mentsi e e farologaneng ya dintlhangwa , tse di kwa wang le tse di sa kwalweng go akaretswa tse di bonwang le tsa tshedimosetso. Baithuti ba lemoga ka mo dikwalo le mekgwa ya go dirisa puo di bontshang maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso le maemo a setlhangwa ka teng.
Baithuti ba dirisa mefuta e e farologaneng ya ditsela tsa go buisa le go lebelela go ikaegilwe ka maitlhomo a bona a go buisa le mofuta wa setlhangwa. Ba aga bokao go tswa mo ditlhangweng, lemoga meetlo le go itlhoma mme ba tsibogela ka tshwanelo. Ka go buisa le go lebelela baithuti ba batlisisa le go tsaya tshwetso ka botsalano jwa seemo sa bona le batho bangwe. Puiso ya ditlhangwa tse di kwadilweng e neela boithuti dikao tse ba ka di dirisang fa ba ikwalela.
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa
Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo farologaneng.
Go kwala ke sediriswa se segolo sa go tlhaeletsana o o dumelelang mokwadi go bopa le go tlhaeletsa mogopolo le dikakanyo ka tomagano. Go kwala kgapetsakgapetsa mo maemong, ditiro le mafapha a dirutwa a a farologaneng go kgontsha baithuti go tlhaeletsana ka mokgwa wa tirisano le wa boitlhamedi. Maitlhomo ke go tlhagisa bakwadi ba ba nonofileng, le ba ba kgonang go fetoga bonolo, bao ba tla kgonang go dirisa bokgoni jwa bona go bopa ditlhangwa tse di maleba tse di kwadilweng, bonwang le tsa ditlhangwa tse di dirisang ditsela tsa tlhaeletsano tse di farologaneng mo maitlhomong a a farologaneng.
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa dipopi le melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
Ka go dirisa ditlhangwa tse di farologaneng kitso ya baithuti ya tlotlontswe e a oketsega le go tlhaloganya popegopuo mme ba di dirise ka tshwanelo. Baithuti ba nna le maitemogelo a a tseneletseng a ka fao meetlo le tlhotlheletso ya maemo a motho di ageletsweng mo puong ka teng gammogo le gore puo e ka dirisiwa jang go susumetsa batho.
KGAOLO 3
DIPOELO TSA GO ITHUTA, MAEMO A TEKANYETSO,
DITENG LE BOKAO
Poelo ya go Ithuta ya 1
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya
Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo tlhaeletsano ya molomo e e dirisiwang go a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso tlhaeletsana le batho ba bangwe: le bokaong jo bo farologaneng.
ithuta le go abelana ka dikakanyo supa go tlhaloganya dikgopolo, tshwaela ka maitemongelo, dibela dikakanyo, tsiboga a sa ipaakanya, tlhagisa kanelo;
simolola le go tsweletsa motlotlo e bile o simolola go nna le bokgoni jwa go refosana mo puong, tlatsa diphatlha le go rotloetsa mo go leng maleba;
neela le go latela ditsela le ditaelo;
tsaya karolo mo dipuisanong tsa ditlhopha ka go tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe, go reetsa le go tlotla dikakanyo tsa ba bangwe, a ntse a mekamekana le dintlha tse di farologaneng jaaka boakaretsi le tlhotlheletso ya maemo a motho, le dintlha tsa tikologo, boitshwaro, tshedisano le tsa setso, le dintlha tsa ditshwanelo tsa botho;
tsaya karolo mo dipuisanong, dikganetsanong, dikopanong tsa semmuso a latela ditsela tse di siameng;
itsise sebui le go digela ka ditebogo;
tsamaisa dipotsolotso tse di tlhamaletseng le go bega ka diphitlhelelo mo go leng maleba.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ya molomo ma maitlhomong a go tlhaeletsana le batho ba bangwe:
ithuta le go abelana ka dikakanyo, supa go tlhaloganya dikgopolo, tshwaela ka maitemogelo, emelela ntlha, go tsiboga a sa ipaakanya, buisetsa kwa godimo, le go anela;
simolola le go tsweletsa motlotlo ka go bontsha bokgoni jo bo maleba jwa thefosano mo motlotlong, tlatsa diphatlha le go rotloetsa mo go leng maleba;
neela le go latela ditsela le ditaelo ka nepagalo e e golang;
tsaya karolo mo dipuisanong tsa ditlhopha go tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe, go reetsa le go tlotla tsa ba bangwe, a ntse a mekamekana le mefuta ya dintlha tse di jaaka boakaretsi le tlhotlheletso ya maemo a motho, tikologo, melao ya boitshwaro le tshedisano le tsa setso le dintlha tsa ditshwanelo tsa botho;
tsaya karolo mo dipuisanong mo ditlhopheng, dikganetsanong, le dikopanong tsa semmuso a latela ditsela tse di siameng;
itsise sebui ka botlalo le go digela ka ditebogo;
dirisa bokgoni jwa dipotsotherisano le go bega ka diphitlhelelo mo go leng maleba.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ya molomo mo maitlhomong a go tlhaeletsana le batho ba bangwe:
ithuta le go abelana ka dikakanyo, supa go tlhaloganya dikgopolo, ka maitemogelo, emelela ntlha, go tsiboga a sa ipaakanya, buisetsa kwa godimo, le go anela;
simolola le go tsweletsa motlotlo ka go bontsha bokgoni jo bo maleba jwa thefosano mo motlotlong, tlatsa diphatlha le go rotloetsa mo go leng maleba;
neela le go latela ditsela le ditaelo ka nepagalo;
tsaya karolo mo dipuisanong tsa ditlhopha ka nonofo go tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe le go reetsa le go tlotla tsa ba bangwe, a ntse a mekamekana le mefuta ya dintlha tse di jaaka boakaretsi le tlhotlheletso ya maemo a motho, tikologo, melao ya boitshwaro le tshedisano le setso le tsa dintlha tsa ditshwanelo tsa botho;
tsaya karolo mo dipuisanong mo ditlhopheng, dikganetsanong, diforamong le dikopanong tsa semmuso a latela ditsela tse di siameng;
itsise sebui le go digela ka ditebogo;
dirisa bokgoni jwa dipotsotherisano le go bega ka diphitlhelelo mo go leng maleba.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha bokgoni jwa go rulaganya le go batlisisa ka maitlhomo a go dira ditlhagiso tsa Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo molomo: a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso le mo bokaong jo bo farologaneng.
dira dipatlisiso ka setlhogo ka go lebelela mo metsweding e e farologaneng ya tshedimosetso;
rulaganya dintlha ka tomagano ka go tlhopha dikakanyokgolo le dintlha tse di maleba kgotsa dikao tse di tshegetsang;
lemoga le go tlhopha dikagego, tlotlontswe le melao le dipopi tsa puo;
baakanyetsa matseno le bokhutlo ka tekano;
akaretsa didiriswa tse di bonwang le tsa ponokutlo jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, dikgopolo, ditshwantsho mmino, medumo le tlhaeletsno tsa eleketeroniki tse di maleba.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulaganya le go batlisisa ditlhagiso ka maitlhomo a go dira ditlhagiso tsa molomo:
dira dipatlisiso ka setlhogo ka go lebelela mo metsweding e e farologaneng ya tshedimosetso;
rulaganya didiriswa tsa go ruta le go ithuta ka tomagano ka go tlhopha dikakanyokgolo le dintlha tse di maleba le tse di nepagetseng kgotsa dikao tse di tshegetsang;
lemoga le go tlhopha dikagego, tlotlontswe, dipopi tsa puo le melao tse di leng maleba;
baakanyetsa matseno le bokhutlo ka tekano;
akaretsa didiriswa tse di bonwang, utlwelelwang le tsa kutlopono, jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, ditshwantsho, mmino, medumo le tlhaeletsano tsa eleketeroniki tse di maleba.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go baakanya le go batlisisa ditlhagiso ka maitlhomo a go dira tsa molomo:
dira dipatlisiso ka setlhogo ka go lebelela mo metsweding e e farologaneng ya tshedimosetso;
rulaganya didiriswa tsa go ruta le go ithuta ka tomagano ka go tlhopha dikakanyokgolo le dintlha tse di maleba le tse di nepagetseng kgotsa dikao tse di tshegetsang;
lemoga le go tlhopha dikagego, tlotlontswe, dipopi tsa puo le melao tse di maleba;
baakanyetsa matseno le bokhutlo ka nonofo;
akaretsa didiriswa tse di bonwang, utlwelelwang le tsa ponokutlo, jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, ditshwantsho, mmino, medumo le tlhaeletsano tsa eleketeroniki tse di maleba.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha bokgoni jwa go reetsa le go neela ditlhagiso tsa molomo ka thelelo le ka Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo maikutlo: a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso dirisa didiriswa tsa puo ka maano a le mo bokaong jo bo farologaneng. bokgeleke jaaka dipotso tse di sa batleng dikarabo, dikhutso, dipoapoeletso;
dirisa le go tsibogela segalo, tlhagelelo ya lentswe go bua ka lobelo le tebo ya matlho, moemo le puo ya mmele ka tsela e e maleba;
kapodisa mafoko sentle a sa fose bokao bogolo jwa nako;
bontsha go tlhaloganya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dikakanyokgolo le/kgotsa tse di tshegetsang jaaka go kwala dintlha, manaanenetefatso, ditshobokanyo, go boeletsa se se utlwilweng le/kgotsa go bua gape le go tlhalosa;
reetsa ka tsenelelo le go tsibogela dipotso go tlhalosa tse di sa tlhaloganyegang sentle.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go reetsa le ba go neela ditlhagiso tsa molomo ka thelelo le ka maikutlo:
dirisa didiriswa tse di tlwaelegileng tsa puo e e tlhotlheletsang jaaka dipotso tse di sa batleng dikarabo, dikhutso le dipoapoeletso;
dirisa le go tsibogela segalo, tlhagelelo ya lentswe, go bua ka lobelo, tebo ya matlho, kemo le puo ya mmele ka tsela e e maleba;
kapodisa mafoko sentle a sa fose bokao;
bontsha go tlhaloganya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dikakanyokgolo le/kgotsa tse di tshegetsang jaaka go kwala dintlha, lenaanenetefatso, ditshobokanyo, go kwalolola ka mafoko a gagwe le/kgotsa go boeletsa se se utlwilweng le go se tlhalosa;
reetsa ka tsenelelo le go tsibogela dipotso go tlhalosa tse di sa tlhaloganyegang sentle.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go reetsa le ba go neela ditlhagiso tsa molomo ka thelelo le ka maikutlo:
dirisa le go tlhatlhoba didiriswa tse di tlwaelegileng tsa puo e e tlhotlheletsang jaaka dipotso tse di sa batleng dikarabo, dikhutso le dipoapoeletso;
dirisa le go tsibogela segalo, tlhagelelo ya lentswe, go bua ka lobelo, tebo ya matlho, kemo le puo ya mmele ka nonofo;
kapodisa mafoko sentle a sa fose bokao;
bontsha go tlhaloganya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dikakanyokgolo le/kgotsa tse di tshegetsang jaaka go kwala dintlha, lenaanenetefatso, ditshobokanyo, go kwalolola ka mafoko a gagwe le/kgotsa go boeletsa se se utlwilweng le go tlhalosa;
reetsa ka tsenelelo le go tsibogela dipotso go tlhalosa tse di sa tlhaloganyegang sentle.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a ditlhagiso tsa molomo: Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo dirisa setaele le mekgwa e e maleba ya go a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso dirisa puo go ya ka maitlhomo, baamogedi le mo bokaong jo bo farologaneng. ba tshedimosetso le bokao;
lemoga le go tlhalosa mekgwa e e farologaneng ya go dirisa puo ka tlhaloganyo le kgatlhego e e golang;
lemoga le go dirisa mekgwa ya tlhotlheletso mo maemong a a tlwaelegileng;
farologanya magareng ga dintlha le dikakanyo;
dirisa tshwetso e e ikaegileng ka mabaka le dikatlholo o be o dire le maiteko a go tshegetsa;
tlhotlhomisa ka mo bokao bo ka fosagatswang ka teng ka go akaretsa kgotsa go tlogela tshedimosetso nngwe ka bomo;
lemoga le go tlhalosa mekgwa ya tiriso ya puo, jaaka puo ya setegeniki le mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng;
lemoga kgolagano fa gare ga puo le setso, le puo le thata ya go dira sengwe a a lemosegang;
lemoga le go gwetlha puo ya maikutlo a a lemosegang le a tlhotlheletso, a tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go naganela ntlheng e le nngwe jaaka go gasagasa kgang le go phasalatsa.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a ditlhagiso tsa molomo:
dirisa setaele, le rejista go ya ka maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso le bokao;
lemoga, tlhaloganya, le go kgatlhegela ditsela tse di farologaneng tsa go dirisa puo;
lemoga le go dirisa mefuta ya dithekeniki tsa puo ya tlhotlheletso;
farologanya magareng ga dintlha le dikakanyo mme a fe bosupi;
dirisa tshwetso e e ikaegileng ka mabaka le dikatlholo a be a tshegetsa ka bopaki;
tlhalosa ka mo bokao bo ka fosagatswang ka teng ka go akaretsa kgotsa go tlogela tshedimosetso nngwe ka bomo;
lemoga mekgwa ya tiriso ya puo jaaka puo ya setegeniki le mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng;
tlhalosa kgolagano fa gare ga puo le setso le puo le thata ya go dira sengwe;
lemoga le go gwetlha puo e ya maikutlo le ya tlhotlheletso, go tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go naganela ntlheng e le nngwe jaaka go gasagasa kgang le go phasalatsa, tse di mo pontsheng.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a ditlhagiso tsa molomo:
dirisa le go tlhatlhoba setaele, le rejista go ya ka maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso le bokao;
lemoga, tlhaloganya, le go kgatlhegela ditsela tse di farologaneng tsa go dirisa puo;
lemoga le go dirisa mefuta ya dithekeniki tsa puo ya tlhotlheletso;
farologanya magareng ga dintlha le dikakanyo mme a fe bosupi fela fa go tlhokega;
dirisa tshwetso e e ikaegileng ka mabaka le dikatlholo a be a tshegetsa ka bopaki jo bo tlhotlheletsang;
tlhalosa ka mo bokao bo ka fosagatswang ka teng ka go akaretsa kgotsa go tlogela tshedimosetso nngwe ka bomo;
lemoga le go tlhatlhoba mekgwa ya tiriso ya puo jaaka puo ya setegeniki le mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng;
tlhalosa kgolagano fa gare ga puo le setso le puo le thata ya go dira sengwe;
lemoga le go gwetlha puo ya maikutlo le ya tlhotlheletso, go tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go naganela ntlheng e le nngwe jaaka go gasagasa kgang le go phasalatsa.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le gotlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a bontsha kgatlhego: tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya botsa dipotso go dira diponelopele tse diditlhangwa. bonalang;
buisa ditlhangwa ka bonako go tlhaola dintlhakgolo ka go buisa ditlhogo, matseno, ditemana tsa ntlha, dipolelo tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa matlho mo ditlhangweng go batla dintlha tsa tlaleletso;
buisa ka thelelo le kelotlhoko go ya ka maitlhomo le tiragatso;
sobokanya dikakanyokgolo le tsa tlaleletso ka go kwala dintlha fela le dipolelo;
tsaya tshwetso ka bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantsho tse di dirisitsweng mo puong, ka go dirisa kitso ya thutapuo, bokgoni jwa go kgaoganya mafoko ka dinoko fa o buisa, dikaedi tsa tiriso mo bokaong, modumo, mmala, go tlhama, kemo le tiriso ya ditemosi tsa kutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le go bontsha kgatlhego:
botsa dipotso go dira diponelopele;
buisa ditlhangwa ka bonako go tlhaola dintlhakgolo ka go buisa ditlhogo, matseno, ditemana tsa ntlha, dipolelo tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa matlho mo ditlhangweng go batla dintlha tsa tlaleletso;
buisa ka thelelo le ka kelotlhoko go ya ka maitlhomo le tiro;
sobokanya dikakanyokgolo le tsa tlaleletso ka go kwala dintlha, dipolelo le ditemana;
tsaya tshwetso ka bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantsho mo bokaong jo bo tlwaelegileng, ka go dirisa kitso ya thutapuo, bokgoni jwa go kgaoganya mafoko ka dinoko fa o buisa, dikaedi tsa maemo a a rileng, modumo, mmala, popego, kemo le tiriso ya ditemosi tsa kutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le go lemoga bontle:
botsa dipotso go dira diponelopele;
buisa ditlhangwa ka bonako go tlhaola dintlhakgolo ka go buisa ditlhogo, matseno, ditemana tsa ntlha, dipolelo tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa matlho mo ditlhangweng go batla dintlha tsa tlaleletso;
buisa/leba go ya ka maitlhomo le thutiso;
sobokanya dikakanyokgolo le tsa tlaleletso ka go kwala dintlha, dipolelo le ditemana;
tsaya tshwetso ka bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantsho mo bokaong jo bo tlwaelegileng, ka go dirisa kitso ya thutapuo, bokgoni jwa go kgaoganya mafoko ka dinoko fa o buisa, dikaedi tsa maemo a a rileng, modumo, mmala, popego, kemo le tiriso ya ditemosi tsa kutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
tlhalosa bokao jwa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa tse di kwadilweng, Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go bonwang, utlwelelwang, le tsa ponokutlo: tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a bona tshedimosetso le dintlha mo tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangweng;
ditlhangwa.
lemoga ka mo go tlhopha le go tlogela dintlha mo setlhangweng go nang le seabe mo bokaong ka teng;
farologanya magareng ga ntlha le kakanyo le go neela kakanyo ya gagwe;
lemoga pharologanyo maganeng ga bokao jo bo tlhamaletseng le jo bo sa tlhamalalang;
lemoga mogopolo wa mokwadi le/kgotsa moanelwa le go fa mabaka a a tshegetsang go tswa mo setlhangweng;
lemoga lemorago la bomorafe dipolotiki le tsa setso mo ditlhangweng;
lemoga le go tlhalosa seabe sa mefuta e e farologaneng ya puo ya botshwantshi le e e tlhotlheletsang le dipotso tse di ikarabang jaaka tshwantshiso, matshwao, pheteletso, dipapiso, tshotlo, tshwantshanyo, mothofatso, leetsi, pheteletso ya boanedi, kobiso mo bokaong jwa ditlhangwa;
tlhalosa di tshwetso tsa mokwadi le go di bapisa le tsa gagwe;
ranola ditlhangwa tsa botshwantshi tse di tlwaelegileng;
neela le go tshegetsa tsibogo ya gagwe mo ditlhangweng.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka bokao jwa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa tse di kwadilweng, bonwang, utlwelelwang, le tsa ponokutlo:
bona tshedimosetso le dintlha mo ditlhangweng;
lemoga ka mo go tlhopha le go tlogela dintlha mo setlhangweng go nang le seabe mo bokaong ka teng;
farologanya magareng ga ntlha le kakanyo le go tshegetsa kakanyo ya gagwe;
lemoga pharologano magareng ga bokao jo bo tlhamaletseng le jo bo sa tlhamalalang;
lemoga mogapolo wa mokwadi le/kgotsa moanelwa le go fa mabaka a a tshegetsang go tswa mo setlhangweng;
lemoga lemorago la bomorafe dipolotiki le tsa setso mo ditlhangweng;
lemoga le go tlhalosa mefuta e e farologaneng ya puo ya botshwantshi le e e tlhotlheletsang le didiriswa tsa go kwala dikwalwa jaaka tshwantshiso, tshwantshanyo, mothofatso, leetsi, matshwao, bong, pheteletso, dipapiso, tshotlo, pheteletso ya boanedi, kobiso le bokhutlo jo bo sa solofelwang mo bokaong jwa ditlhangwa;
tlhalosa ditshwetso tsa mokwadi le go di bapisa le tsa gagwe;
ranola le go sekaseka mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa tsa botshwantshi;
neela le go tshegetsa tsibogo ya gagwe mo ditlhangweng.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka bokao jwa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa tse di kwadilweng, bonwang, utlwelelwang, tsa ponokutlo:
bona tshedimosetso le dintlha tse di maleba mo ditlhangweng;
lemoga le go tlhalosa ka mo go tlhopha le go tlogela dintlha mo setlhangweng go nang le seabe mo bokaong ka teng;
farologanya magareng ga ntlha le kakanyo le go tshegetsa kakanyo ya gagwe;
tlhalosa pharologano magareng ga bokao jo bo tlhamaletseng le jo bo sa tlhamalalang;
tlhalosa mogopolo wa mokwadi le/kgotsa moanelwa le go fa mabaka a a tshegetsang go tswa mo setlhangweng;
tlhalosa lemorago la bomorafe le dipolotiki le tsa setso mo ditlhangweng;
lemoga le go tlhalosa mefuta e mentsi e e farologaneng ya puo ya botshwantshi le e e tlhotlheletsang le didiriswa tsa go kwala dikwalwa jaaka tshwantshiso, tshwantshanyo, mothofatso, leetsi, matshwao, phane, pheteletso, dipapiso, tshotlo, pheteletso ya boanedi, kobiso le bokhutlo jo bo sa solotelwang mo bokaong jwa ditlhangwa;
tlhalosa mopopolo le ditshwetso tsa mokwadi le go di bapisa le tsa gagwe;
ranola le go sekaseka mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa tsa botshwantshi;
neela le go tshegetsa tsibogo ya gagwe mo ditlhangweng ka go tlhotlheletsa gore go dumalanwe le ena.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
lemoga ka mo puo le ditshwantshiso di ka bontshang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go ka teng:
tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a lemoga meetlo ya setso le loago, sepolotiki, tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya maikutlo le ditumelo jaaka maikutlo ka ditlhangwa. bong, boemo, kgolo, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho, boakaretsi le dintlha tsa tikologo jaaka di fitlhelwa mo ditlhangweng;
lemoga mokgwa wa go tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go kgetholola.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga ka mo puo le ditshwantsho di ka bontshang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo ka teng:
lemoga le go tlhalosa meetlo ya loago le setso, le sepolotiki, maikutlo le ditumelo jaaka maikutlo ka bong, boemo, kgolo, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho, boakaretsi le dintlha tsa tikologo jaaka di fitlhelwa mo ditlhangweng;
lemoga le go tlhalosa mokgwa wa go tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go kgetholola.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka ka mo puo le ditshwantshiso di ka bontshang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo ka teng:
tlhalosa meetlo ya loago le setso, le sepolotiki, maikutlo le ditumelo jaaka maikutlo kale bong, boemo, kgolo, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho, boakaretsi le dintlha tsa tikologo jaaka di fitlhelwa mo ditlhangweng;
lemoga le go tlhalosa mokgwa wa go tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go kgetholola.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
tlhotlhomisa diponagalothôothôo tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe ka teng mo
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go bokaong (diponagalo tse, ga di a tshwanela gotlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a sekasekwa di ikemetse ka bojosi):tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng yaditlhangwa.
ditlhangwa tsa tirisano le tsa boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa, maitlhomo, popego, tiriso ya puo mo ditlhangweng mo kharikhulamong ka bophara jaaka dipegelo, ditsamaiso, boeletsa, ditlhaloso, ditshupo, dithadiso le matseno;
lemoga le go tlhalosa ka thuso ya mongwe, seabe sa methalethale ya mokwalo-tlanyo, ditlhogo le mafoko a a tlhalosang ditiragalo.
ditlhangwa tsa dikwalwa:
padi/khutshwe/ditlhangwa tsa setso [dinaane]/ditlhamo tse di khutshwane:
tlhalosa phuthologo ya poloto, polotwana, kgotlhang, semelo sa baanelwa le karolo e e tsewang ke moanedi fa go leng maleba;
supa le go tlhalosa melaetsa le dithitokgang le go di amanya le ditema tse di tlhophilweng mo setlhangweng sotlhe;
tlhalosa ka mo maitshetlego le lefelokgang di golaganang le moanelwa le/kgotsa thitokgang ka teng;
tlhalosa maikutlo, nako le bokhutlo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tlhotlhomisa le go tlhatlhoba diponagalothôothôo tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe ka teng mo bokaong (diponagalo tse, ga di a tshwanela go sekasekwa di ikemetse ka bojosi):
ditlhangwa tsa tirisano le tsa boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa maitlhomo, popego le tiriso ya puo mo ditlhangweng mo kharikhulamong ka bophara jaaka dipegelo, ditsamaiso, go boeletsa, kanelo, ditlhaloso, dithadiso le ditlhagiso;
lemoga le go tlhalosa seabe sa methalethale ya mekwalotlanyo, ditlhogo le mafoko a a tlhalosang ditshwantsho kgotsa dithadiso.
ditlhangwa tsa dikwalwa:
padi, khutshwe, ditlhangwa tsa setso, dinaane, ditlhamo tse dikhutshwane:
tlhalosa phuthologo ya poloto, polotwana, kgotlhang le semelo sa baanelwa mo go leng maleba;
bontsha le go tlhalosa melaetsa le merero/dithitokgang le go di amanya le setlhangwa sotlhe;
tlhalosa ka mo maitshetlego le lefelokgang di golaganang le moanelwa le/kgotsa thitokgang ka teng;
tlhalosa maikutlo, nako, kobiso le bokhutlo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tlhotlhomisa le go tlhatlhoba diponagalothôothôo tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe mo bokaong (diponagalo tse, ga di a tshwanela go sekasekwa di ikemetse ka bojosi):
ditlhangwa tsa tirisano le tsa boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa maitlhomo, popego le puo e e dirisiwang mo ditlhangweng mo kharikhulamong ka bophara jaaka dipegelo, ditsamaiso, go bua gape, ditlhaloso, dithadiso le ditlhagiso;
lemoga le go tlhalosa seabe sa ditsela (dithekeniki) tse di jaaka go dirisa popego le bogolo jwa mokwalo, ditlhogo le ditlhogwana.
ditlhangwa tsa dikwalwa:
padi, khutshwe, ditlhangwa tsa setso, dinaane, ditlhamo tse dikhutshwane:
tlhalosa le go ranola phuthologo ya poloto, polotwana, kgotlhang, le semelo sa baanelwa mo go leng maleba;
tlhalosa le go ranola melaetsa le merero/ dithitokgang le botlhokwa jwa tsona mo setlhangweng sotlhe;
ranola ka mo lemorago le lefelo di ka golaganang le moanelwa le/kgotsa thitokgang ka teng;
ranola maikutlo, nako, kobiso le bokhutlo.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela poko (go akaretsa maboko a thoriso):
tlhalosa ka mo tlhopho ya mafoko, Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go botshwantshi, le medumo di tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a tlhotlheletsang maikutlo, bokao le tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya thitokgang ka teng; ditlhangwa.
lemoga ka mo mela le popego ya ditemana, morumo, moribo, matshwao a puiso, di tlhotlheletsang bokao ka teng.
terama le thuto ya difilimi:
lemoga ka mo puisano le tiragatso di amanang le semelo sa moanelwa le thitokgang ka teng;
tlhalosa poloto, polotwana, semelo sa baanelwa, kgotlhang le maitlhomo a terama;
lemoga tiriso ya dipopego tsa terama le bokaedi jwa serala.
ditlhangwa tse di bonwang, reetswang le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: thuto ya difilimi, terama ya thelebipene le ya seyalemowa:
lemoga le go tlhalosa molaetsa le thitokgang;
lemoga tiriso ya didiriswa tse di bonwang tse di utlwelelwang le tsa ponokutlo jaaka tiriso ya mmala, setlhogwana, puisano, mmino, modumo, tiriso ya dipone, go tlhotlha diphoso, go beela lonao, mokgwa wa go tsaya ditshwantsho, bokgoni jwa go tsamaisa khemera botlhagisipele jwa setshwantsho le lomorago lwa sone.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
poko (go akaretsa maboko a thoriso):
tlhalosa ka mo tlhopho ya mafoko, botshwantshi le medumo di tlhotlheletsang maikutlo, bokao le thitokgang ka teng;
lemoga ka mo mela le popego ya ditemana, morumo, moribo, matshwao a puiso, di tlhotlheletsang bokao ka teng.
terama le thuto ya difilimi:
lemoga le go tlhalosa ka mo puisano le tiragatso di amanang le moanelwa le thitokgang ka teng;
tlhalosa poloto, polotwana, semelo sa baanelwa, kgotlhang, maitlhomo a terama le kobiso ya terama;
tlhalosa dipopego tsa terama le bokaedi jwa serala.
ditlhangwa tse di bonwang, utlwelelwang le tsa dltlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: thuto ya difilimi, terama ya thelebipene le ya seyalemowa:
lemoga le go tlhalosa molaetsa le thitokgang;
tlhalosa mosola wa go dirisa bobegi ka di tiriso ya tsedi bonwang, tse di utlwelelwang le tsa ponokutlo jaaka tiriso ya mmala, setlhogwana, puisano, mmino, modumo, dipone, go tlhotlha diphoso, go beela lonao, mokgwa wa go tsaya ditshwantsho, tlhamo, bokgoni jwa go tsaya ditshwantsho, go tsamaisa khemera, botlhagisipele jwa setshwantsho le lomorago lwa sone.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
poko (go akaretsa maboko a thoriso):
ranola ka mo tlhopho ya mafoko, botshwantshi, modumo di tshwaetsang maikutlo, bokao le thitokgang ka teng;
tlhalosa ka mo mela le dipopego ya ditemana, morumo, moribo, matshwao a puiso, di tlhatlheletsang bokao ka teng.
terama le thuto ya difilimi:
lemoga le go tlhalosa ka mo puisano le tiragatso di amanang le moanelwa le thitokgang ka teng;
tlhalosa le go ranola poloto, polotwana, semelo sa baanelwa, kgotlhang, maitlhomo a terama le kobiso ya terama;
tlhalosa le go ranola dipopego tsa terama le bokaedi jwa serala.
ditlhangwa tse di bonwang, utlwelelwang le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: thuto ya difilimi, terama ya thelebipene le ya seyalemowa:
lemoga le go ranola molaetsa le thitokgang;
tlhalosa mosola wa go dirisa bobegi ka tiriso ya tse di bonwang, tse di utlwelelwang le tsa ponokutlo jaaka tiriso ya mmala, puisano, mmino, modumo, tiriso ya dipone, go tlhotlha diphoso, go beela lonao mokgwa wa go tsaya ditshwantsho, tlhamo, bokgoni jwa go tsaya ditshwantsho, bokgoni jwa go tsamaisa khemera, botlhagisipele jwa setshwantsho le lomolago lwa sone.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go kwala le go tlhagisa bontsha bokgoni jwa go rulaganya go kwalela
Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo maitlhomo a a rileng, baamogedi ba mefuteng e e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo tshedimosetso le bokao jo bo rileng: le go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa tlhalosa ditlhokego tsa mefuta ya ditiro tse di melawana le dipopego tse di maleba mo bokaong jo farologaneng; bo farologaneng.
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba maleba le maitlhomo a a rileng jaaka go anela, itumedisa, tlhotlheletsa, go tlhagisa ntlha ya gagwe, tlhalosa, sedimosetsa, le go tlhotlheletsa ka botlhale;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa boikakanyetsi, tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano/bogolaganyi le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tsaya tshwetso le go dirisa setaele se se maleba, mogopolo le dikagego tsa ditlhangwa;
dira dipatlisiso ka ditlhogo go tswa mo metsweding e e tlwaelegileng a bo a kwala diphitlhelelo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e e tlwaelegileng;
fetolela tshedimosetso go tswa mo popegong e e rileng e e tlwaelegileng go ya go e nngwe jaaka go tswa mo kerafong go ya kwa temaneng;
aga dikakanyo tse di lomaganeng mme a be a rulaganya ka ditsela tse di jaaka kwalo ya kgobokanyo ya dintlha, dintshwantsho, lenaane la mafoko a a botlhokwa le papetlana ya thulagano ya dintlha/ditiragatso;
dirisa didiriswa dingwe tsa pono le tse di itlhametsweng tse di tlhophilweng ka tshwanelo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulaganya go kwalela maitlhomo a a rileng, baamogedi ba tshedimosetso le bokao jo bo rileng:
tlhalosa ditlhokego tsa mefuta e e farologaneng ya ditiro;
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba maleba le maitlhomo a a rileng jaaka go anela, itumedisa, tlhotlheletsa, ngangisana, tlhalosa, sedimosetsa, tlhalosa le go tlhotlheletsa ka botlhale;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa boikakanyetsi, tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano/bogolaganyi le ditlhangwa tse di dirisang mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tsaya tshwetso le go dirisa setaele se se maleba, mogopolo le dikagego tsa ditlhangwa;
dira dipatlisiso ka ditlhogo go tswa mo metsweding e e farologaneng a bo a kwala diphitlhelelo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e e farologaneng;
fetolela tshedimosetso go tswa mo popegong e e rileng, e e tlwaelegileng go ya go e nngwe jaaka go tswa mo kerafong go ya kwa temaneng;
aga dikakanyo tse di lomaganeng mme a be a rulaganya ka ditsela tse di jaaka kwalo ya kgobokanyo ya dintlha, ditshwantsho, lenaane la mafoko a a botlhokwa, le papetlana ya thulagano ya dintlha/ditiragatso;
dirisa mefuta ya didiriswa tsa pono le tse di itlhametsweng tse di tlhophilweng ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulanganya go kwalela maitlhomo a a rileng, baamogedi ba tshedimosetso le bokao jo bo rileng:
tlhalosa ditlhokego tsa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditiro;
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba maleba le maitlhomo a a rileng jaaka go anela, itumedisa, tlhotlheletsa, ngangisana, tlhalosa, sedimosetsa, sekaseka, le go tlhotlheletsa ka botlhale;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa boikakanyetsi, tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano/bogolaganyi le ditlhangwa tse di dirisang mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tsaya tshwetso le go dirisa setaele se se maleba, mogopolo le dikagego tsa ditlhangwa;
dira dipatlisiso ka ditlhogo go tswa mo metsweding e mentsi e e farologaneng a bo a kwala diphitlhelelo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e mentsi e e farologaneng;
fetolela tshedimosetso go tswa mo popegong e e rileng go ya go e nngwe jaaka go tswa mo kerafong go ya kwa temaneng;
aga dikakanyo tse di lomaganeng mme a be a rulaganya ka ditsela tse di jaaka kwalo ya kgobokanyo ya dintlha ditshwantsho, lenaane la mafoko a a botlhokwa, le papetlana ya thulaganyo ya dintlha/ditiragatso;
dirisa mefuta e mentsi e e farologaneng ya didiriswa tsa pono le tse di itlhametsweng tse di tlhophilweng ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go kwala le go tlhagisa
bontsha tiriso ya matlhale le mekgwa e e farologaneng ya go kwala ipaakanyetsokwalo tsa Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo ntlha: mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le dirisa dikakanyokgolo le dikakanyo tse di go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana tlaleletsang go tswa mo go ipaakanyetseng le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo go kwala;
farologaneng.
lekelela ka go dirisa kagego le setaele go atlegisa boitlhamedi;
lemoga le go dirisa methalethale ya puo ya dipapiso e e tlhophilweng ka bomaleba jaaka puo ya botshwantshi, tlhopho ya mafoko, tlhaloso e e totobetseng, setaele le lentswe la gagwe, segalo, matshwao, mmala, go baya dintlha le mosito;
dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo, le dipolelo tse di farologaneng ka boleele le ka popego ka tsela e e maleba;
dirisa melawana ya go kwala ditemana go netefatsa tomagano ka go dirisa polelokgolo, matseno le bokhutlo, tatelano e e siameng ya ditemana, se se tlholang tiragatso le ditlamorago, tsa tlhagiso, bobapisi le bofarologantshi;
dirisa makopanyi, dithuanyi, maemedi, matlhalosi go lomaganya dikakanyo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha tiriso ya matlhale le mekgwa e e farologaneng ya go kwala ipaakanyetsokwalo tsa ntlha:
dirisa dikakanyokgolo le dikakanyo tse di tlaleletsang go tswa mo go ipaakanyetseng go kwala ka nonofo;
lekelela ka go dirisa kagego le setaele go atlegisa boitlhamedi;
lemoga le go dirisa puo ya dipapiso ka bomaleba, jaaka puo ya botshwantshi, tlhopho ya mafoko, tlhaloso e e totobetseng, setaele le lentswe la gagwe, segalo, matshwao, mmala, go baya dintlha le mosito;
dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo, le dipolelo tse di farologaneng ka boleele le ka popego ka tsela e e maleba;
dirisa melawana ya thulaganyo ya ditemana go netefatsa tomagano ka go dirisa polelokgolo, setlhogo, matseno le bokhutlo, tatelano e e siameng ya ditemana, se se tlholang tiragatso le ditlamorago, tsa tlhagiso, bobapisi le bofarologantshi;
dirisa makopanyi, dithuanyi, maemedi, matlhalosi go lomaganya dikakanyo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha tiriso ya matlhale le mekgwa e e farologaneng ipaakanyetsokwalo tsa ntlha:
dirisa dikakanyokgolo le dikakanyo tse di tlaleletsang go tswa mo go ipaakanyetseng go kwala ka nonofo;
lekelela ka go dirisa kagego le setaele ka maitlhomo a go atlegisa boitlhamedi;
lemoga le go dirisa puo ya dipapiso ka bomaleba jaaka puo ya botshwantshi, tlhopho ya mafoko, tlhaloso e e stotabetseng, setaele le lentswe la gagwe, segalo, matshwao, mmala, go baya dintlha le mosito;
dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo, le dipolelo tse di farologaneng ka boleele le ka popego ka tsela e e maleba;
dirisa melawana ya thulaganyo ya ditemana go netefatsa tomagano ka go dirisa polelokgolo, setlhogo, matseno le bokhutlo, tatelano e e siameng ya ditemana, se se tlholang tiragatso le ditlamorago tsa tlhagiso, bobapisi le bofarologantshi;
dirisa makopanyi, dithuanyi, maemedi, matlhalosi go lomaganya dikakanyo.
Maemo a Tekanyetso (Tsweletso)
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go kwala le go tlhagisa
akanya ka, sekaseka le go tlhatlhoba tiro ya gagwe, tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe a bo Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo a tlhagisa setlhangwa sa bofelo: mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le dirisa mokgwa o o beilweng wa go tlhatlhoba go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana tiro ya gagwe ka kakaretso le ya ba bangwe go le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo netefatsa le go tokafatsa tiro eo;
farologaneng.
tokafatsa nyalelano le tomagano ya dikakanyo mo setlhangweng sotlhe;
akanya ka gore a diteng, setaele le tirisopuo tse di maleba go baamogedi ba tshedimosetso le maitlhomo, tiriso mo bokaong, le go tokafatsa mo go tlhokegang;
dibela mogopolo wa gagwe le/kgotsa kakanyo gammogo le dintlha tsa tshegetso ka go itshepa;
tlhotlha tlhopho ya mafoko, dipolelo gammogo le popego ya ditemana, tlosa diphoso tse di tlwaelegileng le puo e e kgopisang;
siamisa, a bontsha tshisimogo mo ditshwanelong tsa botho, bomorafe, setso, dintlha tsa tikologo le maikutlo, jaaka bong, bomorafe, bogole kgolo, maemo, botlhoki, mokgwa o o itshwereng ka one, lotso, tumelo, go dirisana le lefatshe ka kakaretso, mogare wa lebolelateng, lebolelateng le malwetse a mangwe;
kwala setlhangwa sa bofelo ka go dira poeletsopuiso le go tlhotlha diphoso;
tlhagisa setlhangwa se se feletseng go tlhokometswe setaele se se maleba sa tlhagiso jaaka setlhangwa se se senang diphoso kgotsa phousetara ya mebalabala e ntle e e ngokang.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
akanya, sekaseka le go tlhatlhoba tiro ya gagwe, tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe a bo a tlhagisa setlhangwa sa bofelo:
dirisa mokgwa o o beilweng go tlhatlhoba ka kakaretso tiro yotlhe ya gagwe le ya ba bangwe e le go tokafatsa tiro eo;
tokafatsa nyalelano le tomagano ya dintlha/ dikakanyo mo setlhangweng;
akanya ka gore a diteng, setaele, le tirisopuo di maleba mo maitlhomong, baamogeding ba tshedimosetso le gore bokao jo bo solofelwang di dirisiwa ka tshwanelo;
dibela mogopolo le/kgotsa kakanyo gammogo le dintlha tsa tshegetso;
tlhotlha tlhopho ya mafoko, dipolelo gammogo le popego ya ditemana, go tlosa diphoso tse di tlwaelegileng, puo e e ithaetsweng mo mebileng, puo e e tlhabang le puo e e tlhalogangwang di le go dirisiwa ke batho ba ditiro tse di rileng fela, mme go se botlhokwa go dira jalo;
siamisa, a bontsha tshisimogo mo ditshwanelong tsa botho, tshedisano, setso, dintlha tsa tikologo le morafe, jaaka bong, bomorafe, bogole, kgolo, maemo, botlhoki, mokgwa o o itshwereng ka one mo botshelong, lotso, tumelo, go dirisana le le fatshe ka kakaretso, mogare wa lebolelateng/ lebolelateng le malwetse a mangwe;
kwala setlhangwa se se feletseng ka go dira poeletsopuiso le go tlhotlha diphoso;
tlhagisa setlhangwa se se feletseng go tlhokometswe setaele se se maleba jaaka tlhagiso ya setlhangwa se se senang diphoso kgotsa phousetara e ntle e e ngokang.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
akanya, sekaseka le go tlhatlhoba tiro ya gagwe, tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe a bo a tlhagisa setlhangwa sa bofelo:
dirisa mokgwa o o beilweng go tlhatlhoba ka kakaretso, tiro yotlhe ya gagwe le ya ba bangwe e le go tokafatsa tiro eo;
tokafatsa nyalelano le tomagano ya dintlha/dikakanyo mo setlhangweng;
tlhatlhoba gore a diteng, setaele, tirisopuo, di maleba go baamogedi, maitlhomo le gore bokao jo bo solofelwang di dirisiwa ka tshwanelo;
dibela mogopolo le/kgotsa kakanyo gammogo le dintlha tsa tshegetso ka bokgoni le go itshepa;
tlhotlha tlhopho ya mafoko, dipolelo, gammogo le popego ya ditemana, go tlosa diphoso tse di tlwaelegileng, puo e e ithaetsweng mo mebileng, puo e e tlhabang le puo e e tlhalogangwang le go dirisiwa ke batho ba ditiro tse di rileng fela mme go se botlhokwa go dira jalo;
siamisa, a bontsha tshisimogo mo ditshwanelong tsa botho, tshedisano, setso, dintlha tsa tikologo le boitshwaro, jaaka bong, bomorafe, bogole kgolo, maemo, botlhoki mokgwa o o itshwereng ka one mo botshelong, go dirisana le lefatshe ka kakaretso, mogare wa lebolelateng/ lebolelateng le malwetse a mangwe, tshedisano mmogo le lefatshe lotlhe;
kwala setlhangwa se se feletseng ka go dira poeletsopuiso le go tlhotlha diphoso;
tlhagisa setlhangwa se se feletseng go tlhokometswe setaele se se maleba jaaka tlhagiso ya setlhangwa se se senang diphoso kgotsa phousetara e ntle e e ngokang.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a
Moithuti o kgona go dirisa dipopi le melawana ya dirisiwa ka nepagalo mo mefuteng e e tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo. farologaneng ya ditlhangwa:
dirisa kitso ya motheo wa ditsela tsa mopeleto, melao le melawana ya go tlhama mafoko a mapwa mme morago a ikwalele lenaane la mafoko ao a mopeleto;
dirisa dikhutswafatso le diakeronimi tse di tlwaelegileng ka nepagalo;
dirisa dibukafoko le lokwalo lo lo bidiwang thesorase mo maitlhomong a a farologaneng jaaka go dira dipatlisiso tsa bokao le kapodiso;
dirisa kitso ya dikutu tsa maina, ditlhogo le megatlana go tlhomamisa bokao jwa mafoko a mapwa mo ditlhangweng;
dirisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina ka tshwanelo;
dirisa matlhaodi le matlhalosi ka tshwanelo;
lemoga ka mo dipuo di adimanang mafoko ka teng;
farologanya magareng ga mafoko a a bokaobontsi le makwalwatshwana a go leng gantsi a tshwarisang bothata, le go a dirisa ka go bontsha kgolo mo go nepeng;
dirisa lefoko le le lengwe boemong jwa polelwana le mefuta e e farologaneng ya makaelagongwe, le malatodi a a tlwaelegileng ka nepagalo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a dirisiwe ka nepagalo mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa:
dirisa kitso ya botlhokwa jwa ditsela tsa mopeleto, melao le melawana ya mafoko a mapwa le a a thata mme morago a ikwalele lenaane la mafoko ao a mopeleto;
dirisa dikhutswafatso le diakeronimi tse di tlwaelegileng ka nepagalo;
dirisa dibukafoko le lokwalo lo lo bidiwang thesorase, ka tsenelelo go fitlhelela maitlhomo a a farologaneng jaaka go dira dipatlisiso tsa bokao le kapodiso;
dirisa kitso ya dikutu tsa maina, ditlhogo le megatlana go tlhomamisa bokao jwa mafoko a mapwa mo ditlhangweng;
dirisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina ka tshwanelo;
dirisa matlhaodi le matlhalosi ka nepagalo;
lemoga ka mo dipuo di adimanang mafoko ka teng;
farologanya mafoko a a bokaobontsi le makwalwatshwana a go leng gantsi a tshwarisang bothata le go a dirisa mo ditlhangweng ka nepo;
dirisa lefoko le le lengwe boemong jwa polelwana le mefuta ya makaelagongwe le malatodi, ka nepagalo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a dirisiwa ka nepagalo mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa:
dirisa kitso ya botlhokwa jwa ditsela tse dintsi tse di farologaneng tsa mopeleto, melao le melawana mo mafokong a mapwa le/kgotsa a a thata mme morago a ikwalele lenaane la mafoko ao a mopeleto;
dirisa mefuta e e farologaneng ya dikhutswafatso le diakeronimi ka nepagalo;
dirisa dibukafoko le lokwalo thesorase ka tsenelelo go fitlhelela maitlhomo a a farologaneng jaaka go dira dipatlisiso tsa bokao le kapodiso;
dirisa kitso ya dikutu tsa maina, ditlhogo le megatlana go tlhomamisa tiriso le bokao jwa tsa mafoko a mantsi a mapwa mo ditlhangweng;
dirisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina ka tshwanelo;
dirisa matlhaodi le matlhalosi ka nepagalo;
tlhalosa ka mo dipuo di adimanang mafoko ka teng;
farologanya mafoko a a bokaobontsi le makwalwatshwana a go leng gantsi a tshwarisang bothata le go a dirisa ka nepo;
dirisa lefoko le le lengwe boemong jwa polelwana le mefuta ya makaelagongwe le malatodi ka nepagalo.
Maemo a Tekanyetso tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao le go bontsha mokgwa wa go
Moithuti o kgona go dirisa dipopi le melawana ya dirisa puo ka gale:
tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
lemoga le go dirisa dikarolo tsa puo jaaka maina, madiri, maemedi, matlhaodi le matlhalosi mo ditlhangweng tse di tlhophilweng ka nepagalo le ka bokao jo bo siameng;
dirisa mefuta ya madiri le madirimathusi go supa paka le moono/maikutlo ka nepagalo e e golang mo mabakeng a a tlwaelegileng;
dirisa mafoko a boganetsi ka tshwanelo;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka nepagalo;
dirisa dipolelonolo ka tsela e e maleba le ka nepagalo, go bopa dipolelopate, dipolelotswako tse di amogelegang ka go dirisa dipolelwanakutu, dipolelwana le makopanyi;
lemoga le go dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo jaaka dipegelo, dipotso, ditaelo le dikaelo ka nepagalo e e golang;
dirisa tirwa ka tshwanelo mo ditlhangweng;
dirisa puosebui le puopegelo ka nepagalo;
dirisa tatelano e e siameng ya mafoko mo dipolelong ka tshwanelo mme a tlhaloganya gore e ka tshwaetsa jang bokao;
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao, le go bontsha mokgwa wa go dirisa puo ka gale:
lemoga le go dirisa dikarolwana tsa puo jaaka maina, madiri, maemedi le matlhaodi mo mefuteng e e farologaneng ya ditlhangwa ka nepagalo le ka bokao jo bo siameng;
dirisa mefuta ya madiri le madirimathusi go tlhalosa dipaka le moono/maikutlo mo bokaong jo bo tlwaelegileng ka nepagalo e e golang;
dirisa mafoko a boganetsi ka tshwanelo;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka nepagalo;
dirisa dipolelonolo ka tsela e e maleba le ka tshwanelo le go bopa dipolelopate le dipolelotswako tse di amogelesegang ka go dirisa dipolelwanakala, dipolelwana le makopanyi;
lemoga le go dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo jaaka dipego, dipotso, ditaelo le ditaolo ka nepagalo;
dirisa tirwa ka maitlhomo a a maleba;
dirisa puosebui le puopegelo ka nepagalo go gorosa bokao jo bo tshwanetseng;
dirisa tatelano e e siameng ya mafoko ka nepagalo e e golang le gotlhaloganya ka mo tatelano ya mafoko e ka tshwaetsang bokao ka teng;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao, le go bontsha mokgwa wa go dirisa puo ka gale:
lemoga le go dirisa dikarolwana tsa puo jaaka maina, madiri, maemedi, matlhaodi le matlhalosi mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa ka nepagalo le bokao jo bo siameng;
dirisa mefuta ya madiri le madirimathusi go tlhalosa dipaka le moono/maikutlo mo bokaong jo bo tlwaelegileng ka nepagalo e e golang;
dirisa mafoko a boganetsi ka tshwanelo;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka nepagalo;
dirisa dipolelonolo ka tsela e e maleba le e e nepagetseng le go bopa dipolelopate le dipolelotswako tse di utlwalang le tse di nonofileng ka go dirisa dipolelwanakala, dipolelwana le makopanyi;
lemoga le go dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo jaaka dipego, dipotso, ditaelo le ditaolo ka nepagalo;
dirisa tirwa ka maitlhomo a a maleba le go ka tshegetsa tiriso ya tsona;
dirisa puosebui le puopegelo ka nepagalo go gorosa bokao jo bo tshwanetseng;
dirisa tatelano e e siameng ya dipolelo ka nepagalo le go tlhaloganya ka mo tatelano ya mafoko e ka tshwaetsang bokao ka teng;
Thutapuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa dipopi le melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa matshwao a puiso ka tshwanelo mo maitlhomong a a farologaneng jaaka go tlhalosa bokao, bontsha kgolagano ya thutapuo le go tiisa bokao;
dirisa puo ya botshwantshi jaaka diane le maele a go dirisa puo ka papiso ka mokgwa o o maleba;
fetolela dipolelo tse di khutshwane go tswa mo puong e e lebeletsweng go ya mo puong ya gae fela jalo go ya ka puo e e tshwanetseng go ranolwa.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa dithuanyi ka nepagalo e e golang;
dirisa matshwao a puiso ka nepagalo mo maitlhomong a a farologaneng jaaka go tlhalosa bokao, bontsha kgolagano ya mafoko mo polelong, le go tiisa bokao;
dirisa puo ya botshwantshi jaaka diane le maele ka tshwanelo;
fetolela dipolelo go tswa mo puong e e lebilweng go ya go puo ya gae fela jalo go ya ka puo e e tshwanetseng go ranolwa.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa dithuanyi ka nepagalo;
dirisa matshwao a puiso ka nepagalo mo maitlhomong a mantsi a a farologaneng jaaka go utlwagatsa bokao, bontsha kgolagano ya mafoko mo polelong, le go tiisa bokao;
dirisa mefuta e mentsi e e farologaneng ya puo ya botshwantshi jaaka diane le maele ka tshwanelo;
fetolela ditemana tse dikhutshwane go tswa mo puong e e lebilweng go ya go puo ya gae fela jalo go ya ka puo e e tshwanetseng go ranolwa.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso
aga kitso ya tiriso ya puo ka tsenelelo:
lemoga tlhagiso ya bokao jwa nnete le jwa Moithuti o kgona go dirisa dipopi le melawana ya botshwantshi; tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
tlhotlhomisa ka mo melaetsa e e tlhamaletseng le e e bofitlha, dingwao/meetlo le maikutlo di bontshang maemo a a sebui/moamogedi/mmuisi/ mmogedi, ka teng;
lemoga le go emelelana le kgobelelo/go tsaya letlhakore, go nanganela ntlheng e le nngwe, kokomogo ya maikutlo le puo e e tlhotlheletsang le e e digelang ka e dirisa bokao bosele go itlhalosa.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga kitso ya tiriso ya puo ka tsenelelo:
tlhalosa tlhagiso ya bokao jwa nnete le jwa botshwantshi jo bo sa tlhamalalang;
tlhalosa ka mo melaetsa e e tlhamaletseng le e e bofitlha, dingwao/meetlo le maikutlo di bontshang maemo a sebui/moamogedi/ mmusi/moamogedi ba a tsayang;
lemoga le go emelelana le kgobelelo/go tsaya letlhakore, go naganela ntlheng e le nngwe, kokomogo ya maikutlo, puo e e tlhotlheletsang le e e digelang ka a dirisa bokao bosele go itlhalosa.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga kitso ya tiriso ya puo ka tsenelelo:
tlhalosa tlhagiso ya bokao le jwa nnete ya puo jwa botshwantshi jo bo sa tlhamalalang;
tlhalosa le go ranola ka mo melaetsa e e tlhamaletseng le e e bofitlha, dingwao/meetlo le maikutlo di bontshang maemo a sebui/moamogedi/mmuisi/ moamogedi ba a tsayang;
lemoga le go emelalana le kgobelelo/go tsaya letlhakore go go kunameng, go naganela ntlheng e le nngwe, kokomogo ya maikutlo, puo e e tlhotlheletsang le e e digelang ka a dirisa bokao bosele go itlhalosa.
Bk DITENG LE BOKAO MO GO FITHELELENG MAEMO A TEKANYETSO
Mo karolong e, diteng le bokao di neetswe go tshegetsa phitlhelelo ya Maemo a Tekanyetso. Diteng tse di supilweng di tlhoka gore di dirwe ka mokgwa o di ka thusang baithuti go tswelela go ya kwa phitlhelelong ya Poelo ya go Ithuta. Diteng di tshwanetse go thusa Dipoelo tsa go Ithuta mme ga di a tshwanela go iphetsa di le tsosi. Bokao jo bo tlhagisitsweng bo ka thusa gore diteng di amane le maemo a a tlisang go tlhaloganya go go feleletseng mo baithuting e bile di thusa mo go ruteng le go ithuta. Morutabana o tshwanetse go tlhokomela tiriso ya maemo a selegae, e seng fela a a supiwang fa, a a ka nnang maleba thata mo maitemogelong a moithuti. Fa diteng le bokao di golagantswe le phitlhelelo ya Maemo a Tekanyetso di ka neela ka letlhomeso la go tlhabolola Manaane a go Ithuta. Dikaedi tsa Manaanethuto di tlhalosa ka botlalo tshedimosetso e ntsi mo lebakeng le.
Tiriso ya ditlhangwa go ruta puo
Tiriso ya lefoko "setlhangwa" mo Dipegelong tsa Dirutwa tsa Dipuo, e na le kgonego ya bokao jo bo anameng, go akaretsa tiro ya molomo, go kwala, go bona, go utlwelela, kutlopono le mefuta ya ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano. Gotlhe mo go ruteng puo, ditlhangwa di ka dirisiwa jaaka tshimologo le mefuta mengwe ya ditlhangwa tse di ka tlhagisiwang jaaka setlhangwa se se feletseng, se thaegile go tswa mo ditseleng tse dintsi tsa go se kwala. Maemo a Tekanyetso a bontsha tsweletso e e maleba ka diteng tse di bonolo go tlhaloganyega go ya go tse di thatanyana go simolola ka kereiti ya 10 go fitlha go ya 12. Ditlhangwa tse di bonolo le tse di marara ke motheo wa go netefatsa tsweletso mo dipuong tsotlhe.
Ditlhangwa ke metswedi e megolo ya "diteng le bokao" mo go ithuteng le mo go ruteng puo ka tsela e ya tlhaeletsano le ya tsenyeletso.
Mefuta e mentsi ya ditlhangwa tse di dirisiwang e bile di tlhagisiwa e tshwanetse go lemosa baithuti:
kitso e e humileng ka tsa loago; setso le ditiragalo mme di godisa go tlhaloganya boswa jwa puo;
dithitokgang tse di gwetlhang le tse di rotloetsang le go godisa go tlhaloganya ka tsenelelo meetlo le kgatlhego ya setso le loago le dintlha tsa boitshwaro tse di botlhoka e bile di le maleba mo matshelong a baithuti ba Aferika Borwa;
mefuta e mentsi e e farologaneng ya dintlhakemo;
dikao tsa puo e e kwalwang le e e buiwang ka dipopego tse dintsi tse di farologaneng go thusa moithuti go nna le kitso e e siameng ya tirisopuo e bile e le maleba;
tshekatsheko ya puo e e naganelang ntlheng e le nngwe, go gobelela le go akaretsa go godisa go nagana ka tsenelelo;
puo ya thotloetso le tlhotlheletso;
tlhotlheletso ya tiriso ya maemo a motho puong ya gagwe le mo go ya tse dingwe;
kgolo ya kitso ya go lemoga bareetsi, maitlhomo le bokao ka moono gammogo le lentswe le rejista tse di maleba;
dipharologantsho le dikarolwana tsa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa, go akaretsa tse di kwalwang;
didiriswa tsa pono, kutlo le tsa kutlopono;
ditaele ka mefutafuta le didiriswa tsa setaele jaaka mefuta e mentsi e e farologaneng ya puo ya botshwantshi le ya boitlhamedi.
Tsela ya go ruta e e ikaegileng ka ditlhangwa le ya go ruta ka tsela ya tlhaeletsano, mmogo, di ikaegile mo tirisong e e tswelelang le tlhagiso ya ditlhangwa.
Tsela ya go ruta e e ikaegileng ka ditlhangwa e tlhotlhomisa ka mo ditlhangwa di dirang ka teng. Maitlhomo a tsela e e ikaegileng ka ditlhangwa ke go kgontsha baithuti go nna le bokgoni, go itshepa le go nna babuisi ba ba buisang ka tsenelelo, bakwadi, babogedi, le batlhami. E akaretsa go reetsa, fa go buisiwa, fa go lebelelwa le fa go sekasekwa ditlhangwa go tlhaloganya gore di tlhagisitswe jang, le gore di tlhotlhehetsa jang. Ka mekamekano e e tseneletseng e, baithuti ba nna le bokgoni ba go tlhatlhoba ditlhangwa ka tsenelelo. Tsela e e ikaegileng ka ditlhangwa e akaretsa tlhagiso ya mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa mo mabakeng a a rileng le baamogedi ba ba rileng ba tshedimosetso. Tsela e, e tlisiwa ke go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di tlhamiwang ka teng.
Tsela ya go ruta ka tsela ya tlhaeletsano e kaya gore mo go ithuteng puo, moithuti o tshwanetse go dirisa puo go le gontsi le go newa ditphono di le dintsi tsa go ikatisa le go tlhagisa puo ka go tlhaeletsana mo botshelong kgotsa mo tirisong ya ka gale ya puo. Go ithuta puo go tshwanetse go itlela fela mme go fetisetswa mo teng ga phaposiborutelo mo bokgoni jwa go buisa/lebelela le go kwala/tlhagisa di ithutiwang ka tokologo - baithuti ba ithuta go buisa ka go buisa go le gontsi le go ithuta go kwala ka go kwala go le gontsi.
Go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di bopiwang ka teng
Ditlhangwa di tlhagisiwa mo bokaong jo bo rileng ka maitlhomo a a rileng, e bile go akanngwa ka baamogedi ba tshedimosetso. Mefuta tsa ditlhangwa e na le ditiro tse di farologaneng mme di latela melawana e e rileng ya tlwaelo mabapi le popego, setaele, thutapuo, tlotlontswe le diteng. Dilo tsotlhe tse ke mefuta ya ditlhangwa. Baithuti ba tshwanetse go tlhaloganya le go tlhagisa mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa.
Ditlhangwa di tlhagisa maemo a setso le a sepolotiki a di tlhamilweng mo go one. Puo e e dirisiwang mo ditlhangweng e na le melaetsa e e mabapi le meetlo le dintlhakemo tsa sepolotiki tsa bakwadi le batlhami; Ka jalo ditlhangwa di tsaya letlhakore la bakwadi le batlhami. Baithuti ba tshwanetse go kgona go ranola le go tsibogela meetlo le maikutlo tse di tlhagelelang mo ditlhangweng.
Ke sone seo, mo tseleng e e ikaegileng ka ditlhangwa, puo ka gale e tlhotlhomisiwa mo ditlhangweng, le gore ditlhangwa di tlhotlhomisiwa go ya ka botsalano ba tsona le bokao. Tsela e, e lebelela tsibogelo ya mekgwa e e lolameng ya dikarolo tsa puo (thutapuo le tlotlontswe) go lebeletswe gore di dirisitswe jang mo ditlhangweng. Gore baithuti ba kgone go bua ka ditlhangwa, ba tshwanetse gonna le kitso ya medumo "puo e e dirisiwang go bua ka puo "- ba tlhoka mafoko a a tlhalosang diponagalo tse di farologaneng tsa thutapuo, tlotlontswe le setaele le go bua ka mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa.
Ditlhangwa di ka arogangwa go ya ka ditlhangwa tse di dirisiwang le ditlhangwa tse di tlhagisiwang. Mefuta eno ya ditlhangwa e tlhagisitswe ka botlalo mo lenaneong le le latelang. Mananeo a, ga a akaretse mefuta yotlhe e e leng gone ya ditlhangwa - morutabana o letlelelwa go ka tlaleletsa ka ditlhangwa tse di ka dirisiwang mo go ruteng e e akaretsang dintlha tsotlhe tsa go ruta puo. Maitlhomo a mananeo ke go fa morutabana tlhopho e e anameng ya ditlhangwa tse di ka kgonang go dirisiwa le go tlhagisiwa. Dintlha ka tse di tlhokagalang mabapi le ditlhangwa tse di thata go tlhalogangwa gammogo le tirisopuo e e maleba di kwadilwe mo Dikaeding tsa Manaanethuto.
DITLHANGWA TSE DI DIRISIWANG MO GO RUTENG PUOTLALELETSO YA NTLHA KA GO AKARETSA DINTLHA TSOTLHE TSA THUTAPUO, KEREITI YA 10 - 12
Ditlhangwa tsa dikwalwa: Botshelo jwa mongwe Dikhutswe Ditlhangwa tsa setso Ditlhamo Lokwalo lwa botshelo jwa mokwadi Padi Poko Terama Thuto ya difilimi
Mefuta e mengwe ya dikwalo e e ka akarediwang mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12: ditlhangwa tsa dikwalo tsa tirisano, tsa tshupiso / le tshedimosetso, boitlhamedi le tsa kutlo, tsa pono le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano Tlhopho e ntsi ya ditlhangwa tse, e tshwanetse go dirisiwa mo thutong ya go akaretsa dintlha tsotlhe tsa thutapuo mo dingwageng di le tharo
Ditlhangwa tsa tirisano: Diathikele le dikholomo tsa dimakasini Diathikele le dikholomo tsa makwalodikgang Diboroutphara Difekese Diforomo Dikitsiso Ditaletso Dintlha Dipampitshana-tshedimosetso Dipegelo (tsa semmuso le tse e seng tsa semmuso) Diphasalatso Diphousetara Dipuisano (tse di kwadilweng) Dithelekeramo Go kwala ka mo bukatsatsing Makwalo (a semmuso le a e seng a semmuso) Makwalo a barulaganyi Melaetsa ya (e-mail) Memorantamo Midiya wa eleketeroniki Metsotso le manaanetsamaiso Neela maikutlo ka (dikwalwa/difilimi) Tsa botshelo jwa moswi Ditlhangwa tsa tshupetso le tshedimosetso: Bukafoko Buka ya megala Dibuka tsa go ithuta Disejule Ensaetlelopidia Kaedi ya thelebisene Lenaane la nako Thesorase Ditlhangwa tsa boitlhamedi: Dibukatsatsi Dikopelo Dikopelo tsa setso Ditlhamane Dithamalakwane Ditlhangwa tsa boitlhamedi tsa baithuti Ditlhangwa tsa dikwalwa Ditlhangwa tsa setso Dipuisano Kanelo ya dinaane le dikgang Metlae Mmino Puo e e tlhagisiwang Tiragatso ya terama Ditlhangwa tsa pono, kutlo ponokutlo le dintlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: Dikerafo, ditaekeramo, manaanepalo Ditphate le dimmepe Difilimi tsa metlae tse di tshwantshitsweng Dikgatiso Dikhomiki Diphasalatso Dipontsho tsa diselaete Dipuo tse di gatisitsweng Diselaete Diterama Ditshwantsho/Dinepe Ditshwantsho tsa metlae Dibidiyo tsa mmino Manaane a seyalemoya Manaane a thelebipene le didokumentari Matshwao Mokwalo o o gateletsweng mo dipoteng (kerafiti) (Metlae e e tshwantshitsweng) Puiso ya diterama padi kgotsa di-khutshwe Setlhangwa se se buisetswang kwa godimo Tiriso ya puo go kobisa ka mogoso Tshwantsho
DITLHANGWA TSE DI TIHAGISIWANG KA NAKO YA GO RUTA PUO TLALELETSO YA NTLHA KA GO AKARETSA DINTLHA TSOTLHE TSA THUTAPUO, KEREITI YA 10 - 12 (Tlhopho e tshwanetse go tlhagisiwa mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12)
Ditlhangwa tsa tirisano: Botshelo jwa moswi Diboroutphara Maipolelo Difekese Dikaratataletso Dikgang tsa dimakasini Dikgang tsa makwalodikgang Dipegelo (semmuso le botsalano) Diphatlhalatso Dipuisano Lenaane la botshelo Makwalo a batlhagisi Makwalo a botsalano Makwalo a semmuso a kopo, ngongorego, kutlobotlhoko, taletso, keleletsomasego, ditebogo Makwalokarata Makwalokopo a semmuso Makwalo a semmuso le a botsalano go ya kwa bagatising Melaetsa ya poso ya eleketeroniki Memorantamo Metsotso le manaanetsamaiso Molaetsa o Mokhutshwane wa mogala wa lotheka Botseleganyi Go tlatsa diforomo Ditlhangwa tsa boitlhamedi: Ditlhamo tsa kanelo, tlhaloso, dikakanyo, go tlotla, tlhagiso le tsa kganetsano Go tsibogela dikwalwa Ditlhangwa tsa tshupetso le tshedimosetso: Dikaedi Dintlha Diporojeke tsa dipatlisiso Ditaelo Ditshobokanyo Kgobokanyo ya dintlha le kwalo ya tsone Go kwala mafoko ka mo bukafokong (lenaneo la go peleta la bonosi le thanolo ya mafoko) Ditlhangwa tsa molomo, pono le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: Dipapatso Dipampitshana tsa tshedimosetso Diphousetara Diporojeke tsa dipatlisiso Dipotsotherisano Dipuisano Dipuo tsa semmuso le tse e seng tsa semmuso Tlhagiso ka tiriso ya dikerafiki le medumo
Ditlhangwa tse e seng tsa pateletso tsa go inonotsha: bodiragatsi, kanelo ya kgang, dikgang tsa seyalemowa/thelebipene, diterama tsa diyalemoa/dithelebipene, dipuisano mo ditlhopheng tsa batho, dikhutshwe tsa mafoko/metshameko, difilimi tsa metlae tse di tshwantshitsweng (dikhatunu), ditshwantsho tsa metlae, matshwao, jj.
KGAOLO YA 4
TEKANYETSO
MATSENO
Tekanyetso ke karolo ya botlhokwa ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). Ke tsela ya go kokoanya le go tlhalosa bosupi le go tlhomamisa bokgoni jwa moithuti. Bosupi bo ka kokoanngwa ma tsamaong ya nako le mo mafelong a a farologaneng, le ka go dirisa ditsela, didiriswa, mekgwa le mefuta ya tlhaeletsano tse di farologaneng.
Go netefatsa gore dipholo tsa tekanyetso di ka fitlhelelwa le go dirisiwa mo maitlhomong a a fapaaneng mo isagong, dipholo di tshwanetse go kwalwa. Go na le mekgwa e e farologaneng ya go kwala bokgoni jwa moithuti. E mengwe ya yona e tla tlhomamisiwa mo kgaolong e. E mengwe e tla tlotlomadiwa mo Kaeding ya Lenaanethuto.
Go na le batsayakarolo ba bantsi ba ba nang le kgatlhego ka mo baithuti ba dirang ka teng mo Dikereiting tsa 10 - 12. Batsayakarolo ba ba akaretsa baithuti ka bobona, batsadi, batlamedi, baabi, mafapha a porofense a thuto, Lefapha la Thuto (Bosetphaba), Bookamedi jwa Thuto, bathapi, ditheo tsa thuto le katiso e e kwa godimo. Gore go kgonagale go fitlhelela bokgoni jotlhe jwa moithuti le go akanyetsa bokgoni jwa moithuti, dipholo tsa tekanyetso di tshwanetse go begwa. Go na le ditsela tse dintsi tsa go bega. Kaedi ya Lenaanethuto le Lenaane la Tekanyetso di tlhalosa tsela ya go kwala le go bega mo tekanyetsong ya mo sekolong gammogo le tekanyetso go tswa kwa ntle le go neela kgakololo mo dintlheng tsa tekanyetso tsa dithuto tse di rileng.
GORENG GO LEKANYETSWA
Pele ga morutabana a lekanyetsa baithuti, go botlhokwa gore maitlhomo a tekanyetso a tlhamalale, a se nne bokaobontsi. Go tlhaloganya maitlhomo a tekanyetso, go netefatsa gore go nne le tsamaelano gareng ga maitlhomo le mekgwa ya tekanyetso. Seno, se tla thusa go netefatsa gore dikakanyo, ditshwetso malebana le tekanyetso di se gobelele, di nne maleba le maitlhomo.
Go na le mabaka a le mantsi a a dirang gore bokgoni jwa baithuti bo lekanyediwe. Mabaka ano a akaretsa tekanyetso ya go lebelela tsweletso le ya go bega diphitlhelelo, go sekaseka le go baakanya mathata mo go ithuteng, tlhopho, kaelo, tshegetso ya go ithuta, go fa setefikeiti jaaka bosupi jwa go tswelela mo kereiting e e latelang.
Mo kharikhulamong e, go ithuta le go lekanyetsa go golagane thata. Tekanyetso e thusa baithuti go lekanyetsa gore boleng jwa go ithuta ga bona bo ntse jang. E naya tshedimosetso ka tswelelo ya bona le go ba kgontsha le go tsaya ditshwetso ka ga thuto ya bone. Ka moono o, tekanyetso e naya tshedimosetso ya gore a go ruta le go ithuta go a atlega mo go nneng gaufi le dipoelo tsa go Ithuta tse di beetsweng pele. Fa tekanyetso e bontsha go tlhoka tswelelo, maano a go ruta le go ithuta a tshwanetse go fetolwa ka tsela e e maleba.
MEFUTA YA TEKANYETSO
Kgaolo e e tlhalosa mefuta e e latelang ya tekanyetso:
tekanyetso ya motheo;
tekanyetso ya go batla makoa;
tekanyetso ya go aga; le tekanyetso ya kwa bofelong.
Tekanyetso ya motheo
Tekanyetso ya motheo (tshimologo) e botlhokwa mo tshimologong ya kereiti, fela e ka dirisiwa mo tshimologong ya nako/paka nngwe le nngwe ya go ithuta. E dirisiwa go tlhomamisa se baithuti ba se itseng le go kgona go se dira. E thusa mo paakanyong ya ditiro le mo tlhabololong ya Kaedi ya Lenaanethuto. Go kwalwa ga tekanyetso ya motheo, ke go go repileng.
Tekanyetso ya go batla makoa
Tekanyetso nngwe le nngwe e ka dirisiwa ka maitlhomo a go leka go bontsha lebaka/mabaka a a kgoreletsang moithuti go ithuta. Tekanyetso ya go batla makoa le go leka go a baakanya e thusa ka ditsela tse di farologaneng tsa tshegetso kgotsa go lemoga tlhokego ya thuso e e kgethegileng kgotsa ya ketleetso. E dira jaaka lebaka la go tlhotlhomisa gore o kgone go thusa le go baakanya maikaelelo a Kaedi ya Lenaanethuto gape, kgotsa go lemoga gore ke eng se se sa ithutiwang gore go tle go nne le ditsela tsa go tsereganya tse di ka dirisiwang.
Tekanyetso ya go aga
Mofuta mongwe le mongwe wa tekanyetso o o dirisiwang go naya baithuti tshedimosetso morago ga thuto o araba maitlhomo a tekanyetso ya go aga. Tekanyetso ya go aga ke karolo e e botlhokwa ya go ruta le go ithuta. E lebelela le go tshegetsa tsamao ya go ithuta. Batsayakarolo botlhe ba dirisa mokgwa o wa go lekanyetsa go bona tshedimosetso ka tswelelo ya baithuti. Pegelo e e agang ka tiro e e dirilweng ke karolo ya botlhokwa ya tekanyetso mo maitlhomong a go aga.
Tekanyetso ya kwa bofelong
Fa tekanyetso e dirisiwa go kwala katlholo ya bokgoni kgotsa tiro ya moithuti, maitlhomo ke go naya tekanyetso ya bofelo. Tekanyetso ya bofelo e naya setshwantsho sa bogotlhe sa bokgoni kgotsa tswelelo ya moithuti mo nakong nngwe le nngwe e e rileng. E ka nna kwa bofelong jwa tiro e le nngwe ya go ithuta, yuniti,
Dipuo - Setswana Puotlaleletso Ya Ntlha saekele, kgwedithataro kgotsa ngwaga wa go ithuta. Tekanyetso ya bofelo e tshwanetse go baakanyetswa mme ditsela tse di farologaneng tsa tekanyetso di tshwanetse go dirisiwa go kgontsha baithuti go bontsha bokgoni.
TEKANYETSO E TSHWANETSE GO NNA JANG LE GO DIRA ENG
Tekanyetso e tshwanetse:
go tlhaloganngwa ke moithuti le batho botlhe;
go tsepama ka tlhamalalo;
go golagana le go ruta le go ithuta;
go nna go ya ka ditlhokego tse di beilweng tsa Maemo a Tekanyetso;
go letlelela baithuti ditphono tse di atolotsweng;
go ya ka lebelo la go ithuta la moithuti e sa gobelele;
go kgona go fetofetoga;
go dirisa didiriswa tse di farologaneng; le go dirisa mekgwa e e farologaneng ya go ithuta;
GO LEKANYETSWA JANG
Tekanyetso ya baithuti ka barutabana e tshwanetse go nna le boikanyego jo bogolo. Se se raya gore katlholo ya barutabana ka bokgoni jwa baithuti e tshwanetse go akaretsega go ya ka dinako tse di farologaneng, dintlha tsa tekanyetso, le batshwai. Dikatlholo tse di dirwang ka tsela ya tekanyatso di tshwanetse go bontsha go amogelesega go go golo; ke gore, dikatlholo di tshwanetse go dirwa mo dintlheng tsa go ithuta tse di neng di lekanyetswa.
Tekanyetso nngwe le nngwe e ka se ikanyege kgotsa go amogelega gotlhelele ka boyona ka jalo, re tshwanetse go dira ditshwetso ka tswelelo ya baithuti tse di ikaegileng ka ditekanyetso tse di fetang nngwe. Seno ke motheo wa Tlhatlhobotsweledi. Tlhatlhobotsweledi ke tsela ya tekanyetso e ditshwetso di ikaegileng ka go ithuta mo mefuteng e e farologaneng ya ditiro le ditiragalo tse di diragalang ka dinako tse di farologaneng ka nako ya go ithuta. Tlhatlhobotsweledi e akaretsa ditekanyetso tse di dirwang ngwaga otlhe, go dirisiwa mefuta le mekgwa e e farologaneng ya didiriswa tsa tekanyetso jaaka, diteko, ditlhatlhobo, diporojeke le diasaenemente. Tekanyetso ya molomo, go kwala le ya tiragalo di a akarediwa. Dikarolwana tsa tiro e baithuti ba e dirileng di dirisiwa jaaka bosupi jwa Tlhatlhobotsweledi di kokoanngwa potefoliong. Dirutwa tse di farologaneng di na le ditlhokego tse di farologaneng tsa se se tshwanetseng go kokoanngwa mo potefoliong. Ditlhokego tseno di umakiwa mo Kaeding ya Lenaanethuto.
Tlhatlhobotsweledi e dirwa mo phaposiborutelong le mo sekolong, mme e tsepame mo mokgweng o o tsweletseng o tekanyetso e tswakanngwang mo tswelelong ya go ruta le go ithuta. Barutabana ba kgona go itse baithuti ba bona ka go ba ruta letsatsi lengwe le lengwe, ka go ba botsa dipotso, go lemoga le go dirisana le bona, le go ba lebelela ka mo ba dirisanang ka teng le ba bangwe.
Tlhatlhobotsweledi e ka dirisiwa mo dikarolong tse pedi tsa Kharikhulamo tse di ka lekanyetswang ka go kwala diteko le diasaenemente le tse di ka lekanyetswang ka mekgwa e mengwe, jaaka tiragatso, go dirisa bosupi jwa go dira ka diatla kgotsa jwa go bua.
MEKGWA YA TEKANYETSO
Tekanyetso ka mong
Dipoelo tsotlhe tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso di kgona go fitlhelelwa ke mongwe le mongwe. Baithuti ba itse se se lebeletsweng mo go bona. Baithuti ba ka nna ba tsaya karolo e e botlhokwa ka tekanyetso ka bobona, ka "tekanyetso - pele", ya tiro, pele morutabana a dira tekanyetso ya bofelo. Kakanyo ya mong ya go ithuta, ke karolo e e botlhokwa ya go ithuta.
Tekanyetso ka balekane
Mo tekanyetsong ka balekane, go dirisiwa manaanenetefatso kgotsa ruburiki, e e thusang baithuti botlhe ka tiro ya go lekanyetsa le ya ba ba lekanyetsang. Go bua ka maemo kgotsa tsela e e beilweng e tiro ya bona e tla lekanyetswang ka teng, go godisa baithuti go sekaseka tiro ya bona le ya ba bangwe.
Tekanyetso ya setlhopha
Bokgoni jwa go dira ka nonofo mo ditlhopheng, ke e nngwe ya Dipoelotsenelelo. Go lekanyetsa tiro ya setlhopha go akaretsa go batla bosupi jwa gore a setlhopha sa baithuti se a dirisana, thusana, arogana tiro, le go kopanya ditshwaelo tsa ba bangwe go bopa tiro e le nngwe e e kopanetsweng sentle mme e ka kgona go lekanyetswa. Tekanyetso ya setlhopha e lebelela dikgato tsa go dira tiro gamogo le tiro e e feditsweng. E akaretsa go lekanyetsa bokgoni jwa tshedisano, go laola nako, bolaodi jwa metswedi le dipharologanyo mo setlhopheng, gammogo le dintshetsontle tsa ditlhopha.
DITSELA TSA GO KOKOANYA BOSUPI JWA TEKANYETSO
Go na le ditsela tse di farologaneng tsa go kokoanya bosupi jwa tekanyetso. Tse dingwe tsa tsona di tlhalosiwa fa tlase.
Tekanyetso ka go lebelela
Ditsela tsa tekanyetso ka go lebelela ke tse di sa rulaganngwang ka botlalo le go re letlelela go kwala mefuta e e farologaneng ya bosupi ka baithuti ba ba farologaneng le ka dinako tse di farologaneng. Mofuta o wa tekanyetso ka gale o ikaegile ka ditiro tse di batlang gore baithuti ba dirisane mo kgwetlhong ya go batla tharabololo kgotsa go tlhagisa tiro e e tshwanang. Tekanyetso e e ikaegileng ka temogo e tshwanetse go nna e e ikaeletsweng le go tsamaisiwa ka thuso ya didiriswa tse di maleba tsa temogo.
Tekanyetso ka teko
Tekanyetso ka teko ke e e rulagantsweng sentle, go kgontsha barutabana go kokoanya bosupi jwa baithuti botlhe ka tsela le ka nako e e tshwanang. Mofuta ono wa tekanyetso o lebelela bosupi jwa go ithuta jo bo netefatswang ke maduo a a rileng. Fa diteko le ditlhatlhobo di dirisiwa ka tshwanelo, di dira karolo ya botlhokwa ya kharikhulamo ka gonne di neela bosupi jo bo siameng jwa se se ithutilweng.
Tekanyetso ka tiro
Ditsela tsa tekanyetso ka tiro di ikaelela go bontsha gore a moithuti o na le bokgoni jwa go dirisa se ba se ithutileng mo maemong a a sa tlwalegang kgotsa mo maemong a a kwa ntle ga phaposiborutelo. Tekanyetso ya tiragatso e akaretsa karolo ya go dira ka diatla ya dithuto e le go sekaseka ka mo baithuti ba kgonang go dirisa teori e ba e ithutileng. Tsela, maemo a a amogelegang kgotsa melao e tiragatso e tla lekanyetswang ka yona e tlhalosiwa mo diruburiking kgotsa mo manaanenetefatsong a ditiro, le go thusa morutabana go dira katlholo ya borutego go lekanyetsa tiragatso ya moithuti mongwe le mongwe.
GO KWALA LE GO BEGA MADUO
Go kwala maduo le go bega go akaretsa mokgwa o re kwalang maduo a re a kokoantseng ka nako ya tekanyetso ka ona gore a tle a sekasekiwe sentle mme a phasaladiwe ka tsela e e nepagetseng le e e tlhaloganyegang.
Mekgwa ya go kwala maduo
Go na le mekgwa e e farologaneng ya go kwala maduo. Go le gantsi go thata go kgaoganya mekgwa ya go kwala maduo le mekgwa ya go tlhatlhoba tiro ya baithuti.
Dikao tseno ke tse dingwe tsa mefuta e e farologaneng ya go kwala maduo:
sekale se se lekanyetsang;
Nngwe le nngwe e tlhalosiwa fa tlase.
Sekale se se lekanyetsang
Sekale se se lekanyetsang ke thulaganyo nngwe le nngwe ya go tshwaya, mo letshwao (sekai jaaka A kgotsa B) kgotsa maduo (jaaka 5/10 kgotsa 50%) le ranolwang ka botlalo go golaganya tlhaloso ya maduo a a filweng khoutu e e rileng le bokgoni jo bo tlhokagalang go fitlhelela maduo ao. Thanolo e e botlalo e, e botlhokwa go feta maduo a go dumelelanweng ka ona mo tsamaong ya go ruta le go ithuta, ka e naya baithuti kakanyo e e tlhaloganyegang ya se se fitlheletsweng le gore ke ka ntlha ya eng go ithuta go sa atlega ka botlalo. Mokgwa wa bogologolo wa go tshwaya o ne o dirisa sekale se se lekanyetsang ntle le tlhaloso e e feletseng. O ne o dira gore go nne thata go tlhaloganya bokgoni le makoa a baithuti go ya ka dipoelo tse di ikaeletsweng. Sekale sa dintlha di le (thataro) 6 tsa bokgoni se dirisiwa mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ka Kakaretso).
Mananeo a tiro kgotsa manaanenetefatso di na le dipegelo tse di itlhaotseng tse di tlhalosang tiragatso e e lebeletsweng mo tirong e e rileng. Fa pegelo e e rileng mo manaane netefatsong e ka lemogwa jaaka e moithuti a e dirileng ka nako ya tiragatso, pegelo e tla tshwaiwa. Dipolelo tsotlhe tse di tshwailweng go tswa mo manaanenetefatso (jaaka maemo a a beilweng go ka fitlhelelwa) di tlhalosa phitlhelelo ya tiro ya moithuti. Manaanenetefatso a botlhokwa thata mo go lekanyetseng ditiro tsa moithuti ka esi kgotsa ka ditlhopha.
Diruburiki ke kopanyo ya dikhoutu tse di lekanyetsang le ditlhaloso tsa maemo a a amogelegang. Di na le tatelano ya maemo, ka maduo a a tlhalosang kgato ya bonnye kgotsa boemo jwa tiro jo bo amogelegang mo kgatong ya khoutu nngwe le nngwe. Diruburiki di batla barutabana ba itse seo tota se tlhokwang ke dipoelo. Ruburiki e ka nna ya kakaretso, e le e e nayang setshwantshotshupo sa bogotlhe sa maemo a a amogelegang a a lebeletsweng, kgotsa ya go sekaseka, go naya setshwantsho se se tlhamaletseng sa diponagalo tsa bosekaseki tse di bopang ditlhokego, kgotsa e ka di kopanya ka bobedi. Lenaane kaedi la go Ithuta le naya dikai tsa diruburiki tsa serutwa se se rileng.
Go bopa ruburiki, morutabana o tshwanetse go swetsa gore:
Ke dipoelo dife tse di lebeletsweng?
Ke Maemo a Tekanyetso afe a a tshwanetsweng go fitlhelelwa ke tiro?
Ke bosupi bofe jo bo tshwanetseng go kokoanngwa?
Ke dikarolo dife tse di farologaneng tsa tiro tse di tla lekanyetswang?
Ke didiriswa dife tse di farologaneng tsa tekanyetso tse di siametseng karolo nngwe le nngwe ya tiro (jaaka dikgato tsa go dira tiro le tiro e e feditsweng)?
Ke kitso efe e e tshwanetseng go nna bosupi?
Ke bokgoni bofe jo bo tshwanetseng go dirisiwa kgotsa tiragatso e e tshwanetseng go tsewa?
Ke ditphono dife tsa go tlhagisa maikutlo a mong, meetlo le maikutlo ka ga mongwe/sengwe tse di
Dipuo - Setswana Puotlaleletso Ya Ntlha tlhagelelang mo tirong le gore ke dife tsa tse, tse di tshwanetseng go lekanyetswa le gore di tla lekanyediwa jang?
A ruburiki e le nngwe e lebane le Dipoelo tsa go Ithuta tsotlhe le Maemo a Tekanyetso otlhe a tiro, kgotsa, a tiro e batla diruburiki tse di mmalwa?
Tota, ke diruburiki di le kae tse di tlhokagalang mo tirong?
Go botlhokwa gore morutabana a abelane ruburiki kgotsa diruburiki le baithuti pele ga ba dira tiro e e batlegang. Ruburiki e sedimosa go ithuta le ditiragatso tse e tshwanetseng go di lebelela. E nna sediriswa se se botlhokwa sa tekanyetso ya moithuti ka esi.
Go bega tiragatso le phitlhelelo
Go bega tiragatso le phitlhelelo go naya botlhe ba ba nang le seabe kgotsa ba ba nang le kgatlhego gore moithuti o tswelelapele jang. Fa bosupi bo sena go kokoanngwa le go ranolwa, barutabana ba tshwanetse go kwala diphitlhelelo tsa baithuti. Go tlhokega gore ditekanyetso tsa bofelo tse di lekaneng di dirwe nako le nako gore pegelo e fe dintlha tse di tletseng tsa maemo a a fitlheletsweng ke moithuti.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 e amogela sekale sa dintlha di le thataro tsa go bontsha bokgoni. Sekale se supiwa ka Sethalo 4.1:
Sethalo 4.1 Sethalo sa phitlhelelo sa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso)
Khoutu ya Seemo Ditlhaloso tsa Bokgoni Maduo (%)
Phitlhelelo ka dinaledi 80-100
Phitlhelelo ka matsetseleko 60-79
Phitlhelelo e e itumedisang 50-59
Phitlhelelo ka tekano 40-49
Phitlhelelo ka bontlhanngwe 30-39
Phitlhelelo e e tlhaelang 0-29
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA SERUTWA
Go thusa ka boemo jo phitlhelelo e tshwanetseng go fitlhelelwa ka jona mo Dipoelong tsa go Ithuta mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12, bokgoni jwa thuto bo tlhaloswa go farologanya ditebelelo tsa kereiti ka se moithuti a tshwanetseng go se itse le go se fitlhelela. Magato a marataro a bokgoni, a tlhalositswe mo thutong nngwe le nngwe le mo kereiting nngwe le nngwe. Ditlhaloso tse di tla thusa barutabana go lekanyetsa baithuti le go ba baya mo boemong jo bo nepagetseng jwa tekanyetso. Ditlhaloso di khutshwafatsa se se tlhalositsweng ka botlalo mo Dipoelong tsa go Ithuta le mo Maemong a Tekanyetso, le go neela diponagalo tse di farologanyang le tse di tlhomamisang diphitlhelelo mo boemong jo bo rileng. Magato a a farologaneng a phitlhelelo le tsa diperesente tse di tsamaelanang le tsona di bontshwa mo Sethalong 4.1
Go tsamaelana le metheo le tsamaiso ya tekanyetso e e itshetlegileng ka dipoelo, ditekanyetso tsotlhe mo dikolong le tsa kwa ntle ga dikolo di tshwanetse go nna fela ka ditlhokego tse tiro e atlholwang ka tsona. Maduo a ka dirisiwa go tlhatlhoba tiro e e rileng ya tekanyetso, ditiro tsa tekanyetso di tshwanetse go lekanyetswa go ya ka diruburiki go na le go tshwaya dikarabo tse di siameng le go neela maduo go ya ka palo ya matshwao. Dipegelo tsa bokgoni tsa dirutwa di tlhalosa bonnye jwa bokgoni, kitso, maikutlo le meetlo tse di tshwanetseng go supiwa ke moithuti go bontsha phitlhelelo mo kgatong nngwe le nngwe ya sekale sa go lekanyetsa.
Fa barutabana/balekanyetsi ba baakanya tiro/kgotsa potso, ba tshwanetse go netefatsa gore tiro/kgotsa potso e arabela ntlha ya poelo e e rileng. Go tshwanetse ga dirisiwa maemo a tekanyetso a a maleba go tlhama ruburiki e e lekanyetsang tiro kgotsa potso. Ditlhaloso di bontshe ka botlalo bonnye jo bo dumeletsweng jwa maemo a a tshwanetseng go fitlhelelwa mo setlhopheng sengwe le sengwe mo sekaleng sa go lekanyetsa.
Ditlhaloso tsa bokgoni tsa serutwa se, di tlhagelela kwa bofelong jwa kgaolo e.
TLHATLOSO
Tlhatloso mo Kereiting ya 10 le Kereiti ya 11 e tla dirwa fela go ya ka tekanyetso ya mo sekolong, fela e tshwanetse go ya ka mabaka a a tshwanang le a Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang. Ditlhokego, maemo, melao ya kopanyo le ya go fetisetsa kwa pele, di tlhaloswa mo "Qualifications and Assessment Policy Framework for Grades 10 - 12 (General)".
KA MO DIKARATAPEGO DI TSHWANETSENG GO NNA KA TENG
Go na le ditsela tse dintsi tsa go tlhama karatapego, fela go botoka gore karatapego e nne bonolo go tlhaloganyega, fa e le gore tshedimosetso yotlhe e e botlhokwa e tsentswe. Karatapego e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso ka tswelelopele ya moithuti ka kakaretso, le tse di latelang:
bokgoni jwa moithuti go ya ka dipoelo;
tse moithuti a di kgonang tota;
tshegetso e e tlhokegang kgotsa e e filweng, fa go tlhokegang;
pego ya se se diragetseng e e thusang e e tshwaelang ka ga tiro ya moithuti fa e bapisiwa le e e fetileng le ditlhokego tsa serutwa; le tswelelopele ya kgolo ya moithuti mo go ithuteng mokgwa wa go ithuta.
Karatapego e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso e e latelang gape:
leina la sekolo;
leina la moithuti;
kereiti ya moithuti;
ngwaga le kgweditharo;
fa motsadi/moemedi wa motsadi a saenang gone;
tshaeno ya morutabana le mogokgo;
letlha;
malatsi a go tswalela le go bula sekolo;
setempe sa sekolo; le porofaele ya moithuti ya go tsena sekolo.
TEKANYETSO YA BAITHUTI BA BA ITEMOGELANG DIKGORELETSI MO GO ITHUTENG
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA PUOTLALELETSO YA NTLHA
Khoutu S Sekale
80-100% Phitlhelelo ka dinaledi
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane; bontsha maitemogelo a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng; dirisa puo ka thelelo mo maemong a a farolaganeng a tlhaeletsano a bontsha matshwao a a itumedisang a go itlhalosa.
lemoga, ranola sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka nonofo le go itshepa fa a buisa le go lebelela; bontsha go tlhaloganya go go siameng le go gatelela fa a tshegetsa dintlha tsa gagwe; buisetsa kwa godimo a bontsha thelelo le maikutlo; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tsa boitshimolololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo, e bile di nepagetse; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi ba ba farologaneng, maitlhomo, maemo le dikagego; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e tsweletseng, e e dirang gore batho ba dumalane le ena, e le ya boitlhamedi le setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong ka boene go netefatsa tokafalo;
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka: fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa,
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane go dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane go gorosa molaetsa; bontsha maitemogelo a go gorosa molaetsa; bontsha maitemogelo a magolo dirisa puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna go lemoga, ranola, sekaseka, le go tlhatlhoba tsebentlha, lemoga, ranola, sekaseka le go tshedimosetso mo maitlhomong a a tlhatlhoba tshedimosetso ka nepagalo mo farologaneng; dirisa puo ka thelelo mo maitlhomong a a farologaneng; dirisa puo ka maemong a tlhaeletsano a a totobetseng, mme a thelelo le maikutlo ka go itlhalosa mo maemong bontsha matshwao a a totobetseng a go itlhalosa. a a farologaneng a tlhaeletsano.
ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa
ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa ditlhangwa ka nonofo le ka go itshepa fa a buisa ditlhangwa ka nonofo le go itshepa tota fa a buisa le fa a lebelela; bontsha go tlhaloganya go go le fa a lebelela; bontsha go tlhaloganya ka siameng tota, fa a gatisa le go tshegetsa bokgabane fa a gatisa le go tshegetsa dikakanyo dikakanyo tsa gagwe; buisetsa kwa godimo a tsa gagwe; buisetsa kwa godimo a bontsha thelelo bontsha thelelo le maikutlo ka bokgabane; le maikutlo ka bokgabane; bontsha tshisimogo mo bontsha tshisimogo mo dikakanyong tse di dikakanyong tse dintsi tse di farologaneng farologaneng gammogo le tsa setso. gammogo le tsa setso.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tsa
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tsa boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya boitshimolololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo, e bile di nepagetse; kwala/tlhagisa ka dikakanyo di nepagetse; kwala/tlhagisa ka nonofo go ya ka baamogedi, maitlhomo, bokao nonofo go ya ka baamogedi, maitlhomo, bokao le dikagego tse di farologaneng; rulaganya le dikagego tse di farologaneng ka nonofo; dikakanyo tsa setlhangwa le dintlha tsa rulaganya dikakanyo tsa setlhangwa le dintlha tshegetso ka tsela e e tlhomameng, e tsa tshegetso ka tsela e e tlhomameng, e tlhotlheletsa gore go dumalanwe ka seo se tlhotlheletsa gore go dumalanwe ka seo se tlhagisiwang e bontsha setaele sa gagwe; tlhagisiwang, e bontsha setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso mo boeletsa le go baakanya diphoso mo setlhangweng ka boene go netefatsa tokafatso e ditlhangweng ka boene go netefatsa tlhagiso ya e kgodisang. setlhangwa se se tlhamegileng sentle.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
80-100%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka dinaledi tirisopuo ka go itshepa le ka nepagalo e e
Tsweletso golang; lemoga, ranola le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha mo bokaong le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko;
lemoga, tlhalosa le go dirisa mefuta e e farologaneng ya dipopi tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le go bontsha setaele se se rileng ka bokgabane; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tiriso ya puo ka go itshepa le ka nepagalo; lemoga, ranola, le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha mo bokaong, tirisong le mo dipopegong tsa mafoko; lemoga, tlhalosa, tlhatlhoba le go dirisa mefuta e e farologaneng ya dipopi tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le go bontsha setaele se se rileng ka bokgabane; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo a tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tiriso ya puo ka go itshepa le nepagalo; lemoga, ranola le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha mo bokaong, tirisong le mo dipopegong tsa mafoko; lemoga, tlhalosa, tlhatlhoba le go dirisa mefuta e mentsi e e farologaneng ya dipopi tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le go bontsha setaele se se rileng ka bokgabane; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo a tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Phitlhelelo ka matsetseleko
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa dikakanyo di nyalelana, e bile di lomagane; bontsha maitemogelo a a golang, tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo go le gantsi; nna tsebentlha go lemoga le go ranola tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng fela a bontsha go okaoka fa a sekaseka le go tlhalosa; dirisa puo ka thelelo go bontsha maikutlo ka bokgabane mo maemong a a farologaneng a tlhaeletsano.
ranola le go bontsha ditlhangwa go le gantsi ka go itshepa fa a buisa le fa a lebelela fela a bontsha go okaoka fa a sekaseka le go tlhalosa; bontsha go tlhaloganya mme a gatelela le go tshegetsa dikakanyo tsa gagwe; buisetsa kwa godimo ka thelelo le maikutlo ka bontle; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa batho ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa go le gantsi e le tsa boitshimololedi, dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane fela ka nepagalo e e kwa tlase; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse di farologaneng; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka botlalo, le go se fetogefetoge le go dira gore batho ba dumalane le ene mme ka dinako dingwe e bontsha boitlhamedi le bosupi jwa setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong go le gantsi a dira ka boene go netefatsa tokafalo.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka: fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa,
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane, go le dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane, go le gantsi a bontsha maitemogelo a a golang a tiriso gantsi a bontsha maitemogelo a a golang a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga le go ranola tshedimosetso mo lemoga, ranola le go sekaseka tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng fela a bontsha go maitlhomong a a farologaneng fela a bontsha go okaoka fa a sekaseka le go tlhatlhoba; dirisa puo okaoka go go rileng fa a tlhatlhoba; dirisa puo ka thelelo go le gantsi a bontsha maikutlo ka ka thelelo mme go le gantsi a bontsha maikutlo bokgabane mo maemong a a farologaneng a ka bokgabane mo maemong a a farologaneng a tlhaeletsano. tlhaeletsano.
ranola le go sekaseka ditlhangwa go le gantsi ka
ranola le go sekaseka ditlhangwa go le gantsi ka go itshepa fa a buisa le go lebelela fela a go itshepa fa a buisa le go lebelela fela a bontsha go okaoka go go rileng fa a tlhatlhoba bontsha go okaoka go go rileng fa a tlhatlhoba le go tlhalosa; bontsha go tlhaloganya go go le go tlhalosa; bontsha go tlhaloganya go go siameng mme a gatelela le go tshegetsa siameng tota mme a gatelela le go tshegetsa dikakanyo tsa gagwe sentle, buisetsa kwa dikakanyo tsa gagwe sentle; buisetsa kwa godimo ka thelelo le maikutlo; bontsha godimo ka thelelo le maikutlo; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa batho ba tshisimogo mo dikakanyong tsa batho ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng. bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa go le gantsi e le
kwala le go tlhagisa ditlhangwa go le gantsi e le tsa boitshimololedi, dikakanyo di nyalelana e tsa boitshimololedi, dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane ka nepagalo; kwala/tlhagisa go bile di lomagane ka nepagalo; kwalatlhagisa go ya ka baamogedi maitlhomo, maemo le ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse di farologaneng; rulaganya dikagego tse di farologaneng; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso go le gantsi dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka botlalo le ka go se fetogefetoge, le go dira gore batho ba ka go se fetogefetoge, le go dira gore batho ba dumalane le ene mme ka dinako dingwe a dumalane le ene mme ka dinako dingwe a bontsha boitlhamedi; bontsha bosupi jwa kgolo bontsha boitlhamedi; bontsha bosupi jwa kgolo mo go diriseng setaele sa gagwe; boeletsa le go mo go diriseng setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong, go le gantsi. baakanya diphoso mo dikwalong, go le gantsi.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
60-79%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka tirisopuo ka nepagalo e e golang, go le gantsi;
matsetseleko lemoga, ranola le go tlhalosa dipharologano tse
Tsweletso di bofitlha fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko; bontsha, tlhalosa le go dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a go dirisa puo ka gale mme ka dinako dingwe a bontsha setaele sa gagwe fela a dira diphoso; bontsha bokgoni jo bo siameng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka nepagalo e e golang, go le gantsi; lemoga, ranola le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko go le gantsi; lemoga, tlhalosa, le go tlhatlhoba le go dirisa mefuta ya dipopi tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le setaele se se rileng fela a dira diphoso ka dinako dingwe; bontsha bokgoni jo bo siameng thata jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka nepagalo go le gantsi; lemoga, ranola le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko go le gantsi; lemoga, tlhalosa, tlhatlhoba le go dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a go dirisa puo ka gale le a setaele se se rileng fela a dira diphoso tse di sa reng sepe; bontsha bokgoni jo bo siameng thata jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
50-59% Phitlhelelo e e itumedisang
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano le tomagano ya dikakanyo le ka go itshepa go go isegang; bontsha maitemogelo a a isegang a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga le go ranola tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng fela a bontsha go okaoka fa a sekaseka le go tlhalosa; dirisa puo ka thelelo e e isegang le maikutlo mo maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
lemoga, le go ranola ditlhangwa ka go itshepa go go isegang fa a buisa le go lebelela fela a tlhoka thuso fa a sekaseka le go tlhalosa; bontsha go tlhaloganya go go isegang mme a ka gatelela le go tshegetsa dikakanyo tsa gagwe ka dinako dingwe; buisetsa kwa godimo ka thelelo le maikutlo a a isegang; bontsha tshisimogo e amogelesegang mo dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa ka boitlhamedi jo bo itumedisang, nyalelano le tomagano ya dikakanyo fela setlhangwa se tlhaela nepagalo; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse di farologaneng ka tsela e e amogelesegang; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka botlalo le ka tlhomamo fela ka thuso ya mongwe mme setlhangwa gantsi se tlhaela boitshimololedi le bosupi jwa gore setaele ke sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong ka thuso ya mongwe go netefatsa tokafalo.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka: fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano le
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano, tomagano ya dikakanyo le ka go itshepa go go tomagano ya dikakanyo le ka go itshepa go go isegang; bontsha maitemogelo a a isegang le isegang; bontsha maitemogelo a a isegang le tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tirisopuo ka tshitshimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga le go ranola tshedimosetso tsebentlha go lemoga le go ranola tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng fela a mo maitlhomong a a farologaneng bontsha go bontsha go okaoka go go rileng fa a sekaseka le okaoka go go rileng fa a sekaseka le go go tlhatlhoba; dirisa puo ka thelelo e e isegang tlhatlhoba; dirisa puo ka thelelo e e isegang le le maikutlo mo maemong a a farologaneng a maikutlo mo maemong a a farologaneng a tlhaeletsano. tlhaeletsano.
ranola le go tlhalosa ditlhangwa ka go itshepa
ranola le go tlhalosa ditlhangwa ka go itshepa go go isegang fa a buisa le go lebelela fela a go go isegang fa a buisa le go lebelela fela a tlhoka thuso fa a sekaseka le go tlhatlhoba; tlhoka thuso fa a sekaseka le go tlhatlhoba; bontsha go tlhaloganya go go isegang mme ka bontsha go tlhaloganya go go isegang mme ka dinako dingwe a gatelela le go tshegetsa dinako dingwe a gatelela le go tshegetsa dikakanyo tsa gagwe; buisetsa kwa godimo ka dikakanyo tsa gagwe; buisetsa kwa godimo ka thelelo e e amogelegang le maikutlo; bontsha thelelo e e amogelesegang le maikutlo, bontsha tshisimogo e e isegang mo dikakanyong tsa ba tshisimogo e e isegang mo dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng. bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa ka
kwala le go tlhagisa ditlhangwa ka kamogelesego ya boitshimololedi, nyalelano le kamogelesego ya boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo; tomagano ya dikakanyo le nepagalo; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse di farologaneng ka tsela maemo le dikagego tse di farologaneng; e e isegang; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tshegetso ka botlalo le tlhomamo fela ka dinako botlalo ka le tlhomamo fa a bona thuso go dingwe setlhangwa sa gagwe se tlhaela mongwe; mme a bontsha bosupi jo bo isegang boitshimololedi le bosupi jwa gore setaele ke sa jwa setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso mo diphoso mo dikwalong ka thuso ya mongwe go dikwalong ka thuso ya mongwe go netefatsa netefatsa tokafalo. tokafalo.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka nepagalo e e isegang; lemoga le go
50-59% Phitlhelelo e e itumedisang (Tsweletso)
Ditlhaloso tsa Bokgoni tirisopuo ka gale e se ka nepagalo; lemoga le go ranola dipharologano fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopi tsa mafoko ka nepagalo e e isegang fela a nna le bothata fa a tlhalosa bokao jo bo fitlhegileng; lemoga le go dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a go dirisa puo ka gale mme ka dinako dingwe a bontsha setaele se se rileng, a ntse a dira diphoso fa a tlhalosa; bontsha bokgoni jo bo amogelesegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tirisopuo ka nepagalo e e isegang; lemoga le go ranola dipharologano fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka nepagalo e e isegang fela a nna le bothata fa a tlhalosa bokao jo bo fitlhegileng; lemoga le go dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a go dirisa puo ka gale mme ka dinako dingwe a bontsha setaele se se rileng a ntse a dira diphoso fa a tlhalosa le go tlhatlhoba; bontsha bokgoni jo bo amogelesegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni ranola dipharologano fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka nepagalo e e isegang fela a nna le bothata fa a tlhalosa bokao jo bo fitlhegileng; lemoga, tlhalosa, tlhatlhoba le go dirisa dipopego tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a go dirisa puo ka gale mme ka dinako dingwe a bontsha setaele se se rileng ka dinako dingwe a dira diphoso tse di bonagalang; bontsha bokgoni jo bo amogelesegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
40-49% Phitlhelelo ka tekano
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka tekano a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka thotloetso fela go se na nyalelano le tomagano ya dikakanyo ka gale; bontsha maitemogelo a a lekaneng le tirisopuo e e bontshang tshisimogo le tlotlo; reetsa, go lemoga le go ranola ka tekano, fela a itemogela bothata jwa go reetsa ka tsenelelo go sekaseka a bo a tlhalosa tshedimosetso; dirisa puo ka thelelo ka tekano mo maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano fela a palelwa ke go itlhalosa.
lemoga le go ranola ditlhangwa ka tekano fa a buisa le go lebelela fela a itemogela bothata le fa a bona thuso fa a sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso; bontsha go tlhaloganya go go lekaneng le go neela kakanyo ya gagwe mme a tshegetsa mabaka ka dinako dingwe; buisetsa kwa godimo ka thelelo e e lekaneng, le ka maikutlo; bontsha tshisimogo e e lekaneng mo dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
nna le tlhokomelo e e lekaneng ya boitshimololedi, nyalelano le tomagano, ya dikakanyo le nepagalo fa a kwala le go tlhagisa; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego ka tekano; mme a dira diphoso tse dintsi; kwala/tlhagisa ka tekano go ya ka baamogedi, maitlhomo, bokao le dikagego ka go farologana, rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tekano fela diteng le tlhomamo di tlhoka gore a thusiwe mo magatong otlhe a a a tsamayang; bontsha bosupi jo bo lekaneng jwa gore o dirisitse setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso fela ka thuso e e tseneletseng ya mongwe go netefatsa tokafalo e e lekaneng.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka tekano a ka: fitlheletseng dithuto ka tekano a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka thotloetso fela
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano le go se na nyalelano le tomagano ya dikakanyo ka tomagano ya dikakanyo ka tlhotlheletso e e rileng; metlha; bontsha ka tekano maitemogelo le bontsha ka tekano maitemogelo le tiriso ya puo ka tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha ka tekano go ka tekano go lemoga le go tlhatlhoba fela a nna lemoga le go ranola fela a nna le bothata go le bothata ba go sekaseka le go tlhatlhoba sekaseka le go tlhatlhoba tshedimosetso; dirisa puo tshedimosetso; dirisa puo ka thelelo e e ka thelelo e e lekaneng mo maemong a a lekaneng mo maemong a tlhaeletsano fela ka tlwaelegileng a tlhaeletsano. dinako dingwe a tlhaela go tlhagisa maikutlo.
ranola ditlhangwa ka tekano fa a buisa le go
ranola ditlhangwa ka tekano fa a buisa le go lebelela fela a itemogela bothata le fa a bona lebelela fela a itemogela bothata fa a sekaseka, thuso fa a sekaseka le go tlhatlhoba tlhatlhoba le go tlhalosa tshedimosetso; bontsha tshedimosetso; bontsha go tlhaloganya go go tlhaloganya go go lekaneng le go fa dikakanyo lekaneng le go fa dikakanyo tsa gagwe a ba a di tsa gagwe a bo a di tshegetsa; buisetsa kwa tshegetsa ka dinako dingwe; buisetsa kwa godimo ka thelelo e e lekaneng le ka maikutlo; godimo ka thelelo le maikutlo a a lekaneng; bontsha tshisimogo e e lekaneng mo bontsha tshisimogo e e lekaneng mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso dikakanyong tsa ba bangwe tsa le tsa setso tse di tse di farologaneng. farologaneng.
nna le kelotlhoko e e lekaneng go boitlhamedi,
nna le kelotlhoko e e lekaneng go boitlhamedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepo fa nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepo fa a kwala/tlhagisa; kwala le go tlhagisa ka tekano a kwala/tlhagisa; kwala le go tlhagisa ka tekano go ya ka baamogedi, maitlhomo, bokao le go ya ka baamogedi, maitlhomo, bokao le dikagego tse di farologaneng; aga dikakanyo le dikagego tse di farologaneng; aga dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka diteng tse di nang le dintlha tsa tshegetso ka tse di nang le boitlhamedi le tsepamo di le dinnye mme a boitlhamedi le tsepamo di le dinnye mme a tlhoka go thusiwa ka dinako tsotlhe; bontsha tlhoka thuso; bontsha ka tekano bosupi jwa gore bosupi jo bo lekaneng jwa setaele sa gagwe; o dirisitse setaele sa gagwe; boeletsa le go boeletsa le go tlhotlha diphoso a ntse a tlhoka tlhotlha diphoso a ntse a tlhoka thuso ya thuso ya mongwe go netefatsa tokafalo e e mongwe go netefatsa tokafalo e e siameng. siameng.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
40-49%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka tekano tirisopuo ka tekano fela a dira diphoso tse di
Tsweletso botlhaswa; lemoga le go ranola dipharologano mo bokaong jwa mafoko le dipopego tsa mafoko ka tekano fela a itemogela bothata jo bogolo fa a tlhalosa tiriso ya mainamatswa;
lemoga, tlhalosa le go dirisa dipopego tsa dipolelo mo maitlhomong a tirisopuo ka tekano fela a dira diphoso tse di masisi ka gale; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe ka tekano.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka tekano fela a dira diphoso tse di botlhaswa; lemoga le go ranola dipharologano tsa bokao jwa mafoko le dipopego tsa mafoko ka tekano fela a itemogela bothata jo bogolo fa a tlhalosa tiriso ya mainamatswa; lemoga, tlhatlhoba, tlhalosa le go dirisa dipopi tsa puo ka tekano mo maitlhomong a go dirisa puo ka gale fela a dira diphoso tse di masisi; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka tekano fela a sa kgone go di dirisa ka nepagalo ka metlha; lemoga le go ranola dipharologano tsa bokao jwa mafoko le tiriso ya mafoko ka tekano mme a nna le bothata go tlhalosa tiriso ya mainamatswa; lemoga le go tlhalosa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo ka tekano ka maitlhomo a tirisopuo ya ka gale fela a dira diphoso tse di bonalang; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Khoutu Sekale
30-39% Phitlhelelo ka bontlhanngwe
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka kabakanyo e kgolo e bile a tlhagisa ka sewelo ditlhangwa tse di nang le nyalelano le tomagano ya dikakanyo; dirisa ka sewelo puo e e bontshang tshisimogo le tlotlo; kgona go le gonnye go reetsa ka tsenelelo go lemoga, ranola, sekaseka kgotsa go tlhalosa tshedimosetso; kgona go le gonnye go tlhaeletsana ka nonofo mo maemong a a tlwaelegileng mme o tlhoka thelelo le go itlhalosa mo maemong a a farologaneng a tlhaeletsano.
lemoga le go ranola ditlhangwa ka bothata ka sewelo a thusiwa fa a buisa le go lebelela mme a nna le bothata jo bogolo fa a sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso; bontsha go tlhaloganya ka sewelo mme a kgona go le gonnye go tshegetsa dikakanyo; buisetsa kwa godimo ka go okaoka le ka maikutlo; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso ka sewelo.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela ka sewelo di bontsha nyalelano, tomagano le boitshimololedi; ka sewelo kgona go le gonnye go kwala go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse di farologaneng; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso a itemogela bothata le fa a bona thuso; bontsha bosupi jo bonnye jwa setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso fela a itemogela bothata le fa a bona thuso ka metlha.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka: fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go okaoka mme
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go okaoka mme di na le nyalelano le tomagano ya dikakanyo ka di na le nyalelano le tomagano ya dikakanyo; sewelo; bontsha tlhaelo ya maitemogelo a tiriso bontsha tlhaelo ya maitemogelo a tirisopuo ka ya puo ka tshisimogo le tlotlo; kgona go le tshisimogo le tlotlo; kgona go le gonnye go nna gonnye go nna tsebentlha go lemoga, ranola, tsebentlha go lemoga, ranola, sekaseka kgotsa sekaseka kgotsa go tlhatlhoba tshedimosetso; go tlhatlhoba tshedimosetso; dirisa puo ka dirisa puo ka thelelo le maikutlo mo maemong a thelelo le maikutlo mo maemong a a a tlwaelegileng a tlhaeletsano ka sewelo. tlwaelegileng a tlhaeletsano ka sewelo.
ranola ditlhangwa ka sewelo le fa a bona thuso e
ranola ditlhangwa ka thuso fa a buisa le fa a e tlhomameng, fa a buisa le go lebelela mme a lebelela fa a sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa itemogela bothata jo bogolo fa a sekaseka, tshedimosetso ka sewelo; bontsha tlhaelo ya go tlhatlhoba le go tlhalosa tshedimosetso; bontsha tlhaloganya a bo a fa dikakanyo mme a di tlhaelo ya go tlhaloganya mme a kgona go le tshegetsa ka sewelo; bontsha tshisimogo mo gonnye go di tshegetsa; buisetsa godimo ka go dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso okaoka le tlhaelo ya go bontsha maikutlo; ka sewelo. bontsha tshisimogo le tlotlo mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso ka sewelo.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela di na le
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela di na le tlhaelo mo go tsa boitshimololedi, nyalelano le tlhaelo mo go tsa boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo kgotsa nepagalo; kgona tomagano ya dikakanyo kgotsa nepagalo; go le gonnye go kwala/tlhagisa go ya ka kwala/tlhagisa go ya ka maitlhomo, maemo le baamogedi, maitlhomo maemo le dikagego tse dikagego tse di farologaneng ka sewelo; di farologaneng; rulaganya dikakanyo le dintlha rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso a tsa tshegetso fela a tlhoka thuso ka dinako itemogela bothata mme a tlhoka thuso ya tsotlhe; kgona go le gonnye go bontsha bosupi mongwe; kgona go le gonnye go bontsha bosupi jwa gore o dirisa setaele sa gagwe; boeletsa le jwa gore o dirisa setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong fela a ntse a go baakanya diphoso mo dikwalong fela ka tlhoka thuso ya mongwe. thuso ya mongwe.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
30-39%
kgona go le gonnye go tlhaloganya melao le
Phitlhelelo ka melawana ya dipopi tsa puo e le go di dirisa bontlhanngwe sentle, lemoga le go ranola dipharologano mo
Tsweletso bokaong jwa mafoko le dipopego tsa mafoko ka sewelo mme a na le bothata jwa go tlhalosa tiro ya mainamatswa; kgona go le gonnye go lemoga, tlhalosa le go dirisa dipopi tsa dipolelo ka nepagalo mo maitlhomang a tirisopuo ya ka gale a ntse a dira diphoso tse di masisi gantsi;
bontsha tlhaelo ya bokgoni jwa go dirisa thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya go le gonnye tiriso ya melao le melawana ya dipopi tsa puo mme a sa di dirise sentle go le gantsi; lemoga le go ranola dipharolagano tsa bokao jwa mafoko le dipopego tsa mafoko ka mme gantsi a na le bothata jwa go tlhalosa tiriso ya mainamatswa; kgona go le gonnye go lemoga, tlhatlhoba, tlhalosa le go dirisa dipopi tsa dipolelo mo tirisong ya puo ka gale mme a dira diphoso tse di masisi; bontsha tlhaelo ya bokgoni jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya go le gonnye tiriso ya melao le melawana ya dipopi tsa puo le go nna le bothata go di dirisa ka nepagalo ka gale; lemoga le go ranola dipharologano mo bokaong jwa mafoko le dipopego tsa mafoko ka sewelo mme a nna le bothata go tlhalosa tiriso ya mainamatswa; lemoga tlhatlhoba, tlhalosa le go dirisa dipopi tsa dipolelo mo tirisong ya puo ka gale mme a dira diphoso tse di masisi; bontsha tlhaelo ya bokgoni jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Khoutu Sekale
0-29% Phitlhelelo e e tlhaelang
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka go sa lekanang a ka:
bua le go tlhagisa dintlhangwa a sena matlhagatlhaga, nyalelano le tomagano ya dikakanyo; bontsha ka bothata a maitemogelo le tiriso ya puo ka tshisimogo kgotsa tlotlo; reetsa ka tsenelelo go lemoga, ranola, sekaseka kgotsa go tlhalosa tshedimosetso ka bothata le fa a fiwa thuso; retelelwa go dirisa puo ka thelelo kgotsa ka maikutlo mo maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano;
lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa fa a buisa le fa a lebelela ka bothata; bontsha tlhaloganyo ka bothata kgotsa go fa dikakanyo/go di tshegetsa, buisetsa kwa godimo ka bokoa le tlhaelo ya tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela go sa bontshe boitshimololedi/nyalelano le tomagano ya dikakanyo kgotsa nepagalo; kwala/tlhagisa e se go ya ka baamogedi, maitlhomo, bokao le dikagego; tlhagisa setlhangwa se se tletseng diphoso mo go maswe e bile se se na bokao ka ntlha ya go se tlhaloganye, le tirisopuo e e bokoa; bontsha ka bothata bosupi jwa gore diphoso di baakantswe kgotsa go boeleditswe le fa tota a na le mongwe yo o mo kaelang.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka go sa lekanang a ka: fitlheletseng dithuto ka go sa lekanang a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa a sena
bua le go tlhagisa ditlhangwa a sena matlhagatlhaga e bile a kgaotsa gantsi, go se na matlhagatlhaga, nyalelano le tomagano ya nyalelano le tomagano ya dikakanyo; bontsha dikakanyo; bontsha go tlhoka maitemogelo tlhaelo e ntsi ya maitemogelo a tirisopuo e e kgotsa go ka dirisa puo ka tshisimogo kgotsa bontshang tshisimogo; reetsa ka bothata go tlotlo; tlhaela tota bokgoni jwa go reetsa ka lemoga ranola, sekaseka, kgotsa go tlhatlhoba tsenelelo go lemoga, ranola, kgotsa go sekaseka tshedimosetso; bontsha tlhaelo e ntsi ya le go tlhatlhoba tshedimosetso; nna le tlhaelo ya tirisopuo ka thelelo kgotsa ka maikutlo mo go dirisa puo ka thelelo kgotsa ka maikutlo mo maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano. maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
ranola, ditlhangwa ka bothata tota fa a buisa le
ranola ditlhangwa ka bothata fa a buisa le fa a fa a lebelela e bile a nna le bothata jo bogolo fa lebelela e bile a nna le bothata jo bogolo fa a a sekaseka, tlhatlhoba kgotsa go tlhalosa; sekaseka, tlhatlhoba kgotsa go tlhalosa; bontsha bontsha go tlhaloganya ka bothata, go fa go tlhaloganya ka bothata, go fa dikakanyo dikakanyo le tshegetso ya dintlha; buisetsa kgotsa dintlha tsa tshegetso; buisetsa godimo ka godimo ka bokoa le tlhaelo ya thelelo mo go bokoa le tlhaelo ya thelelo mo go diriseng puo; diriseng puo. bontsha tlhaelo e kgolo mo tirisong ya puo ka tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela di bontsha
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela di bontsha tlhaelo e kgolo ya boitlhamedi, nyalelano le tlhaelo e kgolo ya boitlhamedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo; retelelwa ke go kwala/ tomagano ya dikakanyo; retelelwa ke go tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, ka kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego ka bothata; tlhagisa maemo le dikagego; tlhagisa setlhangwa se se setlhangwa se se diphoso bobe e bile go se diphoso bobe e bile go se bokao bope ka ntlha bokao bope ka ntlha ya go se tlhaloganye kgotsa ya go se tlhaloganye kgotsa tirisopuo e e bokoa; tirisopuo e e bokoa; rulaganya dikakanyo le retelelwa ke go rulaganya dikakanyo le dintlha dintlha tsa tshegetso kgotsa go bontsha setaele tsa tshegetso kgotsa go bontsha setaele se e leng se e leng sa gagwe ka bothata; bontsha bosupi sa gagwe; retelelwa ke go bontsha bosupi jwa jwa paakanyo ya diphoso kgotsa poeletso ka paakanyo ya diphoso kgotsa poeletso le fa a ntse bothata le fa a ntse a na le mothusi yo o a na le mothusi yo o tlhwatlhwa. tlhwatlhwa.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
0-29%
tlhaloganya kgotsa dirisa melao le melawana ya
Phitlhelelo e e dipopi tsa puo ka bothata; lemoga, ranola le go tlhaelang tlhalosa dipharologano mo bokaong jwa mafoko
Tsweletso le dipopego tsa mafoko ka bothata; retelelwa ke go tlhaloganya tiro ya mainamatswa; rulaganya kgotsa dirisa dipolelo ka bothata mo puong ya ka gale kgotsa bokgoni jwa go dirisa thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya kgotsa dirisa melao le melawana ya dipopi tsa puo ka bothata; lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa dipharologano mo bokaong, mafoko le dipopego tsa mafoko ka bothata; tlhaloganya le go dirisa mainamatswa; ka bothata; retelelwa ke go rulanganya kgotsa go dirisa dipolelo ka bothata mo maitlhomong a tiriso puo ya ka gale kgotsa go bontsha bokgoni jwa go dirisa thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya kgotsa dirisa melao le melawana ya dipopi tsa puo; lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa dipharologano mo bokaong jwa mafoko le dipopego mafoko ka bothata; bontsha tlhaloganyo e e bokoa le go dirisa mainamatswa ka bothata; retelelwa ke go rulaganya kgotsa go dirisa diplelo ka bothata mo maitlhomong a tirisopuo ya ka gale kgotsa go bontsha bokgoni jwa go dirisa thutapuo le tlotlontswe.
LENAANEFOKO LA MAREO
akeronimi - le foko le le agiwang ka go kapodisa ditlhaka/mafoko a ntlha a polelwana kgotsa leina sekao; TD
Thuto ya dipoelo.baakanya diphoso - go ntsha diphoso tsa mokwalo le matshwao a puiso a etswe tlhoko.baamogedi - bareetsi, babogedi, babuisi ba mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ka kakaretso.boakaretsi - molawana o o reng thuto e fitlhelelwe ke baithuti botlhe ntle le go ba kgetholola ka ntlha ya bokoa bongwe jwa bona, e ka nna jwa dirwe tsa mmele kana tlhaloganyo.bodiragatsi - go tsaya karolo mo motshamekong, sekai terama.bokgabane - matsetseleko.boitlhamedi - mafoko a setheo kgotsa borutegi jo bo rileng; e le mareo a a ka itsiweng ke ba setheo felaboitshimololedi - boikakanyetsi jwa moithuti ka nosi jo bo kgethegileng, a bo ithaetse go tlhagisa kitso ya gagwe.bonnye jo bo dumeletsweng - ntlha e e kwa tlase e e kayang gore tiragatso e e neilweng e fitlheletswe. Sekao;
Fa moithuti a newa tiro e e leng gore o tshwanetse go bona diperesente di le 50 go e falola, peresente e, kebonnye jo bo dumeletsweng go falola.bokao jo bo bofitlha - bokao jo bo kunameng bo sa tlhalosege bo le tlhôlôlôbotlhagisi pele jwa setshwantsho le lemorago lwa sone - sekao go tlhagisa dithungthung le pula ya matlakadibe kwa tshimologong ya setshwantsho go latelwa ke ditiragalo tse di tshosang didiriswadintsi - go dirisa mmogo didiriswa jaaka setlhangwa, ditshwantsho, digatisamodumo, thelebipene,bidiyo jj jaaka dithusathuto mo thutong.dikarolo tsa polelo - dikarolwana tse di bopang polelo jk, lediri, sedirwa, letiro, dipolelwana jj. dipopi tsa puo - dikarolwana tsa puodipuisano - ditherisano tse go ikaeletsweng gore go dumalanwe ka mogopolo pele go tsewa tshwetso kgotsa go diriwa sengwe dingangisano - dikganetsano dipoelo tsa botlhokwa - dipoelo tse, mmogo le Dipoelo tse Dikgolo, tse di bopang Dipoelo tse Kgolo tsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), tse di tlhotlhelediwang ke Molaotheo - di akaretsa dikgono tsa pinagare tsa botshelo tsa baithuti, jaaka tlhaeletsano, kakanyo e e tseneletseng, tiro le tsamaiso ya tshedimosetso, tiro ya ditlhopha le ya baagi le dikgono tsa go lekanyetsa.
dipoelo tsa kgolo - tsona, mmogo le Dipoelo tsa Botlhokwa, di bopa pinagare ya dipoelo tsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), tse di tlhotlheletswang ke Molaotheo - di akaretsa go kgontsha baithuti go ithuta sentle, go nna baagi ba ba nang le boikarabelo.
diponagalo - dilo dingwe tse di itlhophileng tse di tlhaolang se sengwe go se sengwe jaaka poko e farologanale padi. Sekao; Diponagalo tsa leboko ke: ditema, dipoeletso, moribo, morumo, jj.dipotso tse di sa batleng dikarabo - jaaka " A lo batla go boela mo pusong ele ya tlhaolele?"
dipotso tse di tseneletseng - dipotso tse di lekang kitso bogolo jang ka dikgaisano le go itumedisa.ditsela tsa ditiro - tiro e moithuti a batlang go e dira morago ga dithuto. (Dithuto tse a di tlhophileng tsamotheo di lebane le tiro eo.)
ditshwanelo tsa botho - sengwe le sengwe se ka molaotheo wa naga e leng tshwanelo ya moagi mongwe le mongwe, go se dira, bua, amogela jalojalo kwa ntle ga go kgorelediwa kgotsa go kgoreletsa ba bangwe.ditshwantshotshupetso - ditshwantsho tse di nolofaditsweng go bontsha popego kgotsa ka mo selo sebonwang ka teng.
emelela ntlha (go) - go ema kgatlhanong le tlhaselo ka maitlhomo a go netefatsa se a se buang/emetseng.go beela lonao - go beela motho serai kgotsa go epela motho lemena.go phopholetsa - go batla ka go utlwelela ka menwana o sa bone kgotsa go leka go tlhaloganya se o se utlwang ka go akanya.go tlhagisa ntlha ya gagwe - go akgela kgotsa go tshwaela.godisa - go oketsa kitso, bokgoni, kgotsa popego.ineelo - dira tiro kgotsa diragatsa maitlhomo ka botswapelo.ka botlalo - go akaretsa dintlha tse dingwe tse di tlhokagalang kgotsa tse di tshegetsang.kaedi - go thusa ka dikakanyo, dikeletso kgotsa tshedimosetso tse di nang le thuto nngwe ka maitlhomo a go rarabolola bothata go kgontsha batho go ikemela ka bobona.kagego - thulaganyo ya setlhangwa go ya ka popego, bogolo le tatelano ya diteng.
ka tekano - se se dirwang se dirwa ka tsela e e lebeletsweng kgotsa e e amogelegang.kakanyetso - dilo tse di akanngwang e le nnete ka maemo.katlholelopele - kakanyo e e fosagetseng e e dirwang e sena bosupi kgotsa e sa sekasekwa ke mongwe.kgato - kitsiso ya kgotsa bokgoni jwa tiro go ya jaaka fa e dirwa go tswa kwa tshimologong go fitlha kwa bokhutlong.
kgasakgaso - maiteko a ka bomo a go leka go tlhotlheletsa dikakanyo tsa batho ka go tlhagisa tshedimosetso ee ka nnang nnete kgotsa maaka ka maikaelelo a go dira gore ba dumele se ba se utlwang kgotsa ba se bonang.kgobokanyo ya dintlha - go kgobokanya dintlha tse di tsamaelanang ka go di golaganya ka mela.kgonya - go ema tsi! fa o buisalebelela ka tsenelelo - go lebelela lokwalo kgotsa go lo sekaseka ka maitlhomo a go bona bokao jo bo fitlhegileng le go le tlhaloganya.
lebolelateng - mofuta wa bolwetse jo mogare wa lona o atelang mo mading a motswasetlhabelo morago ga gotshwaediwa mme o koafatse masole a mmele.leetsi - mafoko a a etsisang modumo wa sengwe.lenaanenetefatso - papetlana e go kwadilweng dintlha tse di tla lebelelwang fa tiro e e neetsweng e atlega kana e sa atlege ka go feta di tshwaiwa mme morago go tsewe tshwetso e e maleba.lenaane la go ithuta - porogarama ya go ithuta, e akaretsa diteng le mokgwa wa go ruta, tse di kaelwang ke
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) mme a tlhangwa kediporofense, dikolo le barutisi.letlhomeso la taolo ya borutegi la bosetphaba - ke morero o o tshwanang le go farologana le paakanyo e e laolang go ithuta le go ruta mo Aferika Borwa.letshwao - sengwe se se tshwantshitsweng go tsibosa kgotsa go fetisa tshedimosetso/taelo. Sekao; letshwao le, le tlhalosa gore mmino ga o a dumelelwa. le, le bolela gore batho ba ba dirisang ditilo tsa maotwana ba ka dirisa tulo e.
maemo a tekanyetso - kitso, kgono le maikutlo tse baithuti ba tshwanetseng go di bontsha le gore ba fitlheletse dipoelothuto mo kereiting nngwe le nngwe.
mafoko a a bokaobontsi - sekao: (i) Mothusi ke kgosi ya Bakgatla kgr:-ke moetapele wa morafe, o tlhomilwe go nna kgosi. (ii) Ke kgosi kwa tirong kgr:-ke ena yo mogolo ka maemo. (iii) Ke kgosi kwa lapeng la gaabo
Dipuo - Setswana Puotlaleletso Ya Ntlha kgr:-ke ena tibola ntha, ngwana wa ntlha.maitlhomo - lebaka le le dirang gore sengwe se dirwe kgotsa se nne teng.marara - ditiragalo/dintlha tse dintsi tse di golaganeng di le thata go tlhaloganyega.
matseno - tlhaloso e e botlalo ka ga sengwe se go buiwang kgotsa go kwadilweng ka ga sona. Sekao; mo dikwalong matseno a tlhagisa moanelwamogolo, motlhodi wa kgotlhang, lefelokgang, nako jj.mefuta ya dikwalo - lereo le le dirisetswang mefuta ya dikwalo jaaka diporouse tsa boitlhamedi, maboko lediterama.
mefuta ya dipolelo - go na le mefuta e e farologaneng ya dipolelo tse di jaaka dipotso, ditaelo, dipegelo jj.mekamekana - go dirisana, buisana, lebelela, le go reetsana ka botlalo le ka mokgwa o o rileng go nna leseabe mmogo.melawana - ditlwaelo tse di amogelegileng ka kakaretso, e ka nna ka tsela ya boitshwaro, go buisana le bathoba bangwe kgotsa ka mo mafoko a tshwanetseng go latelana ka teng mo polelong. metheo e e rulaganyang - metheo le manaane a go ruta a a itshetlegileng ka bokgoni jo bo tshwanetseng gogodisiwa mo baithuting le ditlhangwa tse di tla letlang baithuti go tlhatlhoba dintlha tse di ba amang, tsasetphaba le tsa lefatshe lotlhe.mogare wa lebolelateng - lebelela lebolelatengmogopolo - se motho a se akanyang; monagano.mokgwa - ke tsela e tiro e dirwang ka yona.mokwalotlanyo - go kwala ka motshini o o tlanyang, ka khomputara kgotsa sebalamakgolo.molao wa boitshwaro - melao ya botho e e laolang kgotsa e e tlhotlheletsang boitshwaro jwa motho.motlhala - ntlha kgotsa lenathwana la bosupi le le dirisiwang go tlhagisa nnete e e fitlhegileng kgotsa gorarabolola bothata.namatsha - go itumedisa tota.ngôka - ôka sengwe ka go se kgatlha.nonofo - go tlhagisa tiro ka mokgwa o o lebeletsweng o o atlegileng.ntlhakemo - ntlha e mmui a e dibelang mo dipuisanong fa a neela mabaka a a maleba.
nyalelano - mogopolo le dikakanyo di du malana sentle.pegelo - go bega sengwe ka go se ranola ka maitlhomo a go senola bokao jwa sona.pegelo ya kharikhulamo ya bosetphaba - pegelo e e emelang pholisi ya go ithuta le go ruta kwa dikolong mo thutong ya Thuto le Katiso e e Tswelelang.Poelo ya go Ithuta - dipholo kwa bofelong ba tiro ya go ithuta mo thutong e e ikaegileng ka dipoelo tse dithusang go batla tiro ya go ithuta.pueletsopuiso - go buisa ka maitlhomo a go netefatsa fa o kwadile sentle go se na difatlhi, morago o tlhagisetiro ya gago go ka buisiwa ke botlhe porofaele ya moithuti - rekotokakaretso ya moithuti, go akarediwa tshedimosetso ka ga gagwe, kgolo yaloago, ditlhokego tsa tshegetso, dikao tsa bontlhanngwe jwa tiro ya gagwe, le pegelo ya ngwaga otlhe. potofolio ya moithuti - faele ya moithuti mongwe le mongwe kgotsa kokoanyo ya tiro ya gagwe ya tekanyetso ya tsweletso ya ngwaga otlhe.
potsotherisano - puisano gareng ga batho ba babedi kgotsa go feta, yo mongwe a botsa mme yo mongwe aaraba.poloto - thulaganyo ya ditiragalo tsa setlhangwa, go tloga ka tshimologo, setlhoa le bokhutlo, mme di akaretsa kgang/thitokgang e le nngwe.
polotwana - thulaganyo ya ditiragalo tse dingwe tse dinnye ka fa gare ga lokwalo le le lengwe mmetiragalonyana e, e na le tshimologo, setlhoa le bokhutlo ba yona.puo e e ithaetsweng - puo e e itlhametswengpuo eo e dirisiwang go bua ka thuto ya puo - puo e e dirisang tlotlontswe e e jaaka lediri, poloto, tematheto, leina, letlhalosi jj.
puo ya botshwantshi - mafoko le dipolelo di lere bokao jwa dikapuo jaoka, tshwantshanyo, mothofatso letshwantshisopuo ya kgobelelo - puo e e tsayang letlhakore e dira gore go nne thata go tsaya tshwetso e e siameng.puo ya tlhotlheletso - maikutlo a dirisiwa go gapa le go sia ka mogopolo wa motho.puo tlaleletso - puo ya bobedi kgotsa ya boraro e e ithutiwang mmogo le puo ya gae.
puo - tsela ya batho ya tlhaeletsano ka go bua, go kwala kgotsa puo ya matsogo ka tiriso ya mafoko a go
Dipuo - Setswana Puotlaleletso Ya Ntlha dumelelanwang ka ona.puo ya go ruta le go ithuta - puo e e dirisiwang mo sekolong go ruta le go ithuta.puo ya tikologo e e rileng - puo e e buiwang ke batho fela ba tikologo kgotsa karolo e e rileng ya naga. puotlwaelo - puo e e dirisiwang mo motlotlong fela go sa dirisiwe mafoko a a maleba/a a siameng kana go sa latelwe melao le melawana ya tiriso ya puo.
puotswako - puo e e seng ya semmuso e ka gale e dirisiwang ke setlhopha sa batho jaaka go dirisa mafoko adipuo tse dingwe mo puong. (puo ya botsotsi).rerisana - go leka go fitlhelela tumalano kgotsa go fitlhelela tumalano ka go tlosa dipelaelo dingwe fa mongwe a buisana le bangwe. Go leka go bona tsela kgotsa mokgwa wa go tlhaloganya se se buisiwang,reediwang kgotsa dirwang.segalo - lentswe, modumo, bokibo le mosito fa motho a ne a bua kgotsa a opela.
se se kwadilweng - bokao jo bo tlhamaletseng jo bo ka golaganngwang le se se kwadilweng.segalo - tsela ya go kapodisa lefoko go fapaanya bokao jwa lona le a mangwe a a nang le modumo o otshwanang le lona. Setswana se na le segalogodimo le segalotlase (sekao: tlhama le tlhama)
sekgamu sa thuto le katiso e e tswelelang - ke thuto ya dingwaga di le 3 tsa thuto ya sekolo go tloga ka kereiti 10-12. Ke kgato ya bofelo ya Thuto le katiso kwa dikolong.setlhangwa - tsela e motlhaeletsi a e dirisang go tlhagisa kgotsa go fetisa tshedimosetso jaaka: go kwala, bua,leba, supetsa jj.
setshwano sa popego - ka mo selo se bopegileng ka teng.setifikeiti sa thuto le katiso e e tswelelang (STKE) - lokwalo lo lo amogelwang morago ga go wetsa sekgamusa Thuto le Katiso e e Tswelelang.
tebokakaretso - thadisokakaretso kgotsa tshobokanyo ya sengwe.tebo ya matlho - go bua le go buisa o ntse o lebelela bareetsi mo matlhong.tekanyetso - puo, kitso, bokgoni, le boitshwaro tse moithuti a tshwanetseng go di ithuta le go di dira/supetsa tsa kwa bofelong jwa kereiti e e rileng.tekanyetso e e tswelelang - ke tekanyetso e e tsweletseng e e rotloetsang tswakanyo ya tekanyetso mo goruteng le mo go goleng ga baithuti ka tsela e e tsweletseng ka go itsise tiragalo.tekanyetso - tiragalo e e rulagantsweng e e tswelelang ya go kokoanya tshedimosetso ka ga bokgoni jwa moithuti, jo bo lekanyeditsweng go ya ka Maemo a Tekanyetso.thadiso - go neela ka tlhaloso ya mongwe, sengwe kgotsa tiragalo ka mokgwa wa go kwala kgotsa go bua.thelelo - go buisa ka maikutlo a a maleba le diteng, lentswe le segalo di nyalelana e bile melao ya puiso yotlhe e nepagetse.thesorase - bukafoko ya makaelagongwe le malatodi.tomagano - dikakanyo tse di tlhalosegang ka dikarolwana tsa tsone tsa go tlhalosa kgotsa go dira sengwe.thôôthôô - ga nnete, se e leng sona tota.thuto e e kwa godimo - kgato ya thuto e e tlang morago ga Kereiti ya 12. E ka ithutiwa kwa diyunibesithing le kwa dithekenikoneng tseo di welang mo legatong lwa thuto e e kwa godimo.
thuto tsa boitshenkedi - setlhopha sa dithuto tse moithuti a ka di itlhophelang go tlaleletsa palo ya dithuto tse di tlhokegang. thuto tsa motheo - setlhopha sa dithuto tse moithuti a ka ithutang tsona go ya ka tiro e a batlang go e dira fa a batla go ithutela tiro tsa kgwebo o tla tsaya dithuto tsa kgwebo.thuto tsa patelesego - setlhopha sa dithuto tse moithuti a patelesegang go di ithuta go falola kereiti.thuto ya kakaretso le katiso - dingwaga tse di lesome tsa pateletso tsa sekolo tse di akaretsang thutopotlana, thuto e e magareng le thuto e e godimo.tiisa - go kopanya manathwana a dilo jk. Dikakanyo, dintlha go bopa selo se le sengwe se se tlhaloganyegang.tikologo - maemo a a farologaneng a tiro e diragalelang mo go yona.tiragatso - ditlamorago tse di nnang teng morago ga tiro e sena go dirwa.tiriso ya puo - ka mo puo e dirisiwang ka teng go lebilwe bosemmuso, tlotlontswe, kapodiso, jj. Le gore e lebiseditswe mang, kae.tiro - tiro e e newang baithuti go e dira, e ka nna go reetsa, go bua, kwala, lebelela, tlhotlhomisa jj.tlhaeletsano - puisano ka mogala, lekwalo, seya le mowa thelebeshine le ka kokgwa mongwe le mongwe fela o o ka otlegisang kgorogo thomelo ya molaetsa tlhagisa - go neela tshedimosetso ka ga sengwe kgotsa kgang. tlhama - ke sengwe se se simololwang kgotsa se se bopiwang ka maitlhomo a go fana ka tshedimosetso kgotsa
Dipuo - Setswana Puotlaleletso Ya Ntlha go dirisiwa.tlhamo ya kakanyo - tlhamo ya se se akantsweng/itlhametsweng se diriwa nnete.tlhaolele ya bosemorafe, dingwaga, bong, maemo a bokgoni/tsholo - lemoga pharologano kgotsa go dirisa pharologanyo go letlelela kgotsa go thibela sengwe.tlhaoletsweng - go eletsa kgotsa go laela tiriso ya sengwe mo karolong/setlhopheng/mophatong o o rileng ka nako e e rileng. Sekao; dikolo di ka elediwa kgotsa go laelwa go dirisa dibuka tse di rileng mo mephatong e erileng ka dingwaga tse di rileng, e le go nna le taolo ya tiriso le ya tekanyetso ya tsona.tlhatlhelela - mokgwa wa go neela tshedimosetso go baithuti mo phaposing kgotsa bareetsi ka ga thuto e e rileng.
tlhotlha diphoso - go sekaseka, lolamisa, go ntsha diphoso tsotlhe mo setlhangweng morago o nyalanyedintlha.tlhatlhoba/sekaseka - tlhatlhobo ka mokgwa o o rileng go bona sebopego kgotsa se tlhamilwe jang.tlhatlhoba ka tsenelelo - bopa kakanyo ya boleng le bokao jwa sengwe.tlhatlhobo e e tswelelang - sekao sa tlhatlhobo e e rotloetsang tomagano ya tlhatlhobo mo go ruteng le tswelelong ya baithuti go ya ka pegelo e e tswelelang.
tlhatlhobophitlhelelo - mofuta wa tlhatlhobo e e tlhatlhobang tswelelopele ya moithuti go neelana ka pegelo ee tla tiisang go ithuta.tlhotlheletso ka botlhale gore batho ba nne mo letlhakoreng la mmui - puo ya maitlhomo a go ngoka batho gore ba dumele se mmui a se buang ka tsela e e sa siamang.tlhotlhomisa - go batlisisa sengwe se se sa tlhagisiwang sentle ka go buisa, botsa dipotso, lebelela jj. go se tlhalosa.tlodisa matlho - go lebelela sengwe e se ka tsenelelo /kgotsa go buisa ka bonako go bona kakanyokakaretso.tlopelo - tiriso ya mafoko a mantsi a a sa tlhokegeng.tota - go dira sengwe ka tlhamalalo; se gaisa, se nepagetsetotobetseng - bokao jo bo tlhamaletseng e bile bo kwadilwe.tsaya letlhakore (go) - go sekamela mo, kgotsa go gatelela letlhakore, kakanyo kgotsa motho yo o rileng.
tsela - dintlha/ditlhokego tse di beilweng, mme di tshwanetse go fitlhelelwa ka maitlhomo a go lekanyetsakgotsa go amogelega.tsepameng - ntlha e e leng ya botlhokwa mo go se go buiwang ka ga sona.
tshetlego - go naya karabo e e nang le mabaka a a tswang mo bopaking jo bo rileng.tshwantshiso - e lemogiwa ka tiriso ya tlhamalalo fa go tshwantshangwa dilo, sekao: Pule ke tau ke go rePule o bogale jaaka tau.
<fn>Setswana 2nd Language.txt</fn>
thuto
Lefapha la Thuto
Pegelo ya
Kereiti 10 - 12
Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso
DIPUO
Lefapha la Thuto
ISBN 1-919975-47-0
TSELA YA GO BUISA BUKA E
Buka e e arogantswe ka dikgaolo di le nne. Go botlhokwa gore mmuisi a buise a bo a lomaganye tshedimosetso go tswa mo dikarolong tse di farologaneng tsa tokomane e. Diteng tsa kgaolo nngwe le nngwe di tlhalosiwa fa tlase:
Kgaolo 1 - Kitsiso ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba
Kgaolo e, e tlhalosa metheo le diponagalo tsa kagego tsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). E fa mmuisi matseno a kharikhulamo.
Kgaolo 2 - Kitsiso ya Lekala la go Ithuta la Dipuo
Kgaolo e, e naya tlhaloso, maitlhomo, boanamo, dikgolagano tsa dithuto le ditiro le Dipoelo tsa go
Ithuta tsa Lekala la go Ithuta la Dipuo. E naya tshedimosetso e e baakanyetsang pegelo ya Dipuo.
Kgaolo 3 - Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyatso, Diteng le Maemo
Kgaolo e, e tsentse Maemo a Tekanyetso a Poelo nngwe le nngwe ya go Ithuta, ga mmogo le diteng le maemo a serutwa. Maemo a Tekanyetso a rulagantswe go thusa mmuisi go bona tsweletso e e ikaeletsweng go tloga mo Kereiting ya 10 go ya go Kereiti ya 12. Ka jalo Maemo a Tekanyetso a adilwe go anama ditsebe tse pedi. Kwa bofelong jwa kgaolo go diteng le maemo a go fitlhelela Maemo a Tekanyetso a a tshitsinngwang a a ka dirisiwang go ruta, go ithuta le go fitlhelela Maemo a Tekanyetso.
Kgaolo 4 - Tekanyetso
Kgaolo e e tshwaragane le ditsela tsa tekanyetso ka kakaretso tse di tlhagisiwang ke Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba. Kwa bofelong jwa kgaolo e go na le letlhomeso la Tlhaloso ya Bokgoni jwa thuto jwa serutwa se se totobaditsweng. Letlhomeso le tsentse khoutu, sekale le tlhaloso ya bokgoni ya kereiti e nngwe le e nngwe. Ditlhaloso tsa Bokgoni di rulagantswe ka tsela e e tla dirang gore mmuisi a kgone go bona tsweletso go tswa mo Kereiting ya10 go ya go ya 12.
Matshwao
Matshwao a a latelang a dirisiwa go bontsha Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyetso, dikereiti, dikhoutu, dikale, Ditlhaloso tsa Bokgoni, diteng le bokao.
Poelo ya go Ithuta
Maemo a Tekanyetso
Kereiti
Khoutu
S = Sekale
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Diteng le Bokao
DITENG
TSELA YA GO BUISA BUKA E iii
DIAKERONIMI ix
KGAOLO YA 1: KITSISO YA PEGELO YA KHARIKHULAMO YA BOSET.HABA 1
METHEO 1
Phetogo ya loago 2
Thuto ya dipoelo 2
Kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo 3
Tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang 3
Tsweletso 3
Kamano le phetolelo ya dithuto 3
Ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago 4
Go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng 4
Ikanyego, boleng le nonofo 5
MOFUTA WA MOITHUTI YO O LEBELETSWENG 5
MOFUTA WA MORUTABANA YO O LEBELETSWENG 6
DIPOPEGO LE DIPONAGALO TSA KAGEGO 6
Popego ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba 6
Diteng tsa Dipegelo tsa Dirutwa mo lekaleng la go Ithuta la Dipuo 7
KAEDI YA LENAANETHUTO 8
KGAOLO YA 2: KITSISO YA LEKALA LA GO ITHUTA LA DIPUO 9
TLHALOSO 9
MAITLHOMO 9
BOANAMO 10
boakaretsi 10
Magato a Puo 11
DIKGOLAGANO TSA DITHUTO LE DITIRO 12
DIPOELO TSA GO ITHUTA 12
Poelo ya go Ithuta 1: Go reetsa le go bua 13
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela 13
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa 14
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso 14
KGAOLO YA 3: DIPOELO TSA GO ITHUTA, MAEMO A TEKANYETSO, DITENG
LE BOKAO 16
Poelo ya go Ithuta 1:Go reetsa le go bua 16
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela 26
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa 36
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso 46
DITENG LE BOKAO MO GO FITLHELELENG MAEMO A TEKANYETSO 54
Tiriso ya ditlhangwa go ruta puo 54
Go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di bopiwang ka teng 55
KGAOLO YA 4: TEKANYETSO 59
MATSENO 59
GORENG GO LEKANYETSWA 59
MEFUTA YA TEKANYETSO 60
Tekanyetso ya motheo 60 Tekanyetso ya go batla makoa 60 Tekanyetso ya go aga 60 Tekanyetso ya kwa bofelong 60
TEKANYETSO E TSHWANETSE GO GO NNA JANG LE DIRA ENG 61
GO LEKANYETSWA JANG 61
MEKGWA YA TEKANYETSO 62
Tekanyetso ka mong 62 Tekanyetso ka balekane 62 Tekanyetso ya setlhopha 62
DITSELA TSA GO KOKOANYA BOSUPI JWA TEKANYETSO 62
Tekanyetso ka go lebelela 62 Tekanyetso ka teko 63 Tekanyetso ka tiro 63
GO KWALA LE GO BEGA MADUO 63
Mekgwa ya go kwala maduo 63 Go bega tiragatso le phitlhelelo 65
DITLHALOSO TSA BOKGONI 66
TLHATLOSO 66
KA MO KARATAPEGO E TSHWANETSENG GO NNA KA TENG 66
TEKANYETSO YA BAITHUTI BA BA ITEMOGELANG DIKGORELETSO MO GO ITHUTENG 67
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA PUO YA GAE 68
LENAANEFOKO LA MAREO 93
DIAKORONIMI
KGAOLO YA 1
Kamogelo ya Molaotheo wa Rephapoliki ya Aferika Borwa (Molao 108 wa 1996) e neela motheo wa phetogo le kgodiso ya kharikhulamo mo Aferika Borwa. Kwa tshimologong ya kwalo ya molaotheo go tlhagisiwa gore maikaelelo ke go:
fedisa tlhaolele ya nako e e fetileng le go simolola morafe o mopwa o o ikaegileng ka dingwao tsa temokerasi, bosiamisi jwa loago le ditshwanelo tsa botho tse di tsepameng;
tlhabolola matshelo a baagi botlhe le go neela batho tphono ya go bontsha bokgoni jwa bona;
aga motheo wa morafe mo temokerasing le kgololosego ya puso, e e ikaegileng ka keletso tsa batho e bile baagi botlhe ba a sireleditswe ke molao ka go lekalekana; le go aga Aferika Borwa yo o kopaneng wa temokerasi e bile a kgona go ikemela ka nosi mo ditphabeng tse dingwe.
Go ya ka molaotheo o, 'mongwe le mongwe o na le ditshwanelo tsa go tsweletsa thuto e puso e tshwanetseng go dira gore e fitlhelelwe ka botlalo'.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e aga motheo wa go atlegisa maikaelelo a, ka go tlhagisa Dipoelo tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso, le ka go tlhalosa metheo tota ya boleng jo bo tshegeditseng kharikhulamo.
METHEO
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaegile ka metheo e e latelang:
phetogo ya loago;
thuto ya dipoelo;
kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo;
tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang;
tsweletso;
kamano le phetolelo ya dithuto;
ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago;
go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng; le ikanyego, boleng le nonofo.
Phetogo ya loago
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aferika Borwa o aga motheo wa phetogo ya loago mo setphabeng ka go baakanya ditlamorago tsa tlhaolele. Maitlhomo a setphaba sa Aferika Borwa ka go dirisa mekgwa e e rileng ya go lere diphetogo a tswa mo ditlhokegong tsa go siamisa ditshiamololo tse di tlhodilweng ke kgethololo mo mabakeng otlhe a setho, bogolo jang mo thutong. Thuto mo phetogong ya loago e ikaeletse go baakanya go sa lekalekaneng mo thutong mo nakong e e fetileng, go lebelelwe, le gore ditphono tse di lekalekanang tsa thuto di fiwa batho bothe. Go fitlhelela phetogo ya tshedisano, baagi ba Aferika Borwa ba tshwanetse go newa dithata tsa thuto ka go lemoga bokgoni jwa bona le go tlosa maparego a maitirelo go fitlhelela borutegi jo bo rileng.
Thuto ya dipoelo
Thuto ya dipoelo e aga motheo wa kharikhulamo ya Aferika Borwa. E leka go kgontsha baithuti botlhe go fitlhelela bokgoni jo bo kwa godimo jwa go ithuta ka go tlhoma Dipoelo tsa go Ithuta tse di tshwanetseng go fitlhelelwa kwa bofelong jwa tsamao ya thuto. Thuto ya Dipoelo e rotloetsa ditsela tsa thuto tse di itshetlegileng ka baithuti le tse di itshetlegileng ka ditiro. Pegelo ya Karikhulamo ya Bosetphaba e bopa Dipoelo tsa go Ithuta tsa yona tsa Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) go tswa go Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di tlhotlheleditsweng ke Molaotheo le go bopiwa ka tsamaiso ya temokerasi.
Dipoelotsenelelo di batla baithuti ba kgona go:
lemoga le go rarabolola mathata le go dira ditshwetso ka go nagana le go itlhamela ka tsenelelo;
dira ka nonofo le ba bangwe jaaka leloko la setlhopha, setheo le morafe;
rulaganya, laola ditiro tsa bona ka maikarabelo le nonofo;
kokoanya, sekaseka, rulaganya, le go tlhatlhoba tshedimosetso ka tsenelelo;
tlhaeletsana ka nonofo a dirisa bokgoni jwa pono, botshwantshi le/kgotsa bokgoni jwa puo ka ditsela tse di farologaneng;
dirisa bonetetshi le thekenoloji ka nonofo le ka tsenelelo go supa maikarabelo mo tikologong le boitekanelong jwa ba batho bangwe; le go bontsha go tlhaloganya fa lefatshe e le ngata e le nngwe ya ditsamaiso tse di golaganeng le go lemoga gore tharabololo ya mathata ga e diragale ka bojosi.
Dipoelotlhabololo di batla baithuti ba kgona go:
akanya le go tlhotlhomisa ditsela tse di farologaneng tsa go ithuta ka nonofo;
tsaya karolo jaaka baagi ba ba boikarabelo botshelong jwa tikologo, bosetphaba le mo merafeng ya lefatshe lotlhe;
nna tshisimogo mo setsong le bontle go kgabaganya methalethale ya maemo a semorafe;
tlhotlhomisa ditphono tsa thuto le tiro; le go godisa ditphono tsa kgwebopotlana.
Kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Kereiti ya 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaelela go godisetsa maemo a kitso le a bokgoni jwa moithuti kwa godimo. E baya maikaelelo a a kwa godimo a baithuti ba Aferika Borwa ba ka a fitlhelelang ka tshiamiso ya semorafe go lekwa gore batho bangwe bao ba neng mo nakong e e fetileng ba tlhoka kitso le bokgoni ba akarediwe. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba e totobatsa maemo a bonnye jo bo tlhokagalang jwa kitso le bokgoni jo bo tshwanetseng go fitlhelelwa mo kereiting nngwe le nngwe, le go baya maemo a a fitlhelesegang a a kwa godimo mo dithutong tsotlhe.
Tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang
Tsenyeletso e fitlhelelwa gotlhe mo dirutweng le mo mafapheng a go ithuta. Tsenyeletso ya kitso le bokgoni go akaretsa dirutwa le mafelo a thuto e botlhokwa mo go fitlheleleng bokgoni jwa go dira jaaka di tlhalosiwa mo Letlhomesong la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba. Bokgoni jwa tiro bo ikaeletse go tswakanya mekgwa e le meraro ya bokgoni e e itlhaotseng - e bong, bokgoni jwa tiro ya diatla, motheo le jwa kakanyo. Ka go tsaya tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang, Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go ithuta ka kakaretso) e batla go godisa tsenyeletso ya go ithuta tiori, tiro ya diatla le kakanyo.
Tsweletso
Tsweletso ke tsela ya go godisa go ya pele kitso e e boteng le bokgoni jo bo kwa godimo. Dipegelo tsa Dirutwa di bontsha tsweletso go tswa mo kereiting e e rileng go ya go e nngwe. Poelo ya go Ithuta nngwe le nngwe e latelwa ke pegelo e e itlhalosang ka ga maemo a go dira a a lebeletsweng ka Poelo ya go Ithuta. Maemo a Tekanyetso a rulagantswe ka mokgwa o o bontshang kgolo ya maemo a a oketsegang mo kereiting nngwe le nngwe. Diteng le maemo a kereiti nngwe le nngwe di tla bontsha tsweletso e e simololang e le bonolo mme e oketsege go nna marara.
Kamano le phetolelo ya dithuto
Kamano e kaya botsalano gareng ga borutegi mo maemong kgotsa mo dikgatong tse di farologaneng tsa Letlhomeso la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba ka ditsela tse di rotloetsang phitlhelelo go tswa mo boruteging jo bo rileng go ya go jo bongwe. Seno se botlhokwa thata mo borutigeng jo bo welang mo karolong e le nngwe ya dithuto tse di rileng. Ka ntlha ya gore sekgamu sa Thuto le Katiso e e Tswelelang se thaetswe fa gare ga dikgamu tsa Thuto le Katiso e e Akaretsang gammogo le Thuto ya Boemo-Godimo, go botlhokwa gore Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) le amane le Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Akaretsang le borutegi mo ditseleng tseo di tshwanang le tsa go ithuta tsa Thuto ya Boemo-Godimo. Go atlega mo go fitlheleleng kamano e, kgolo ya Pegelo ya Serutwa sengwe le sengwe e akareditse go leba ka tsenelelo, tebelelo ya boemo jo bo kwa godimo jwa fa baithuti ba fetela pele go tswa mo lokwalong boruteging jwa thuto le katiso, gammogo le kitso e go solofetsweng gore e tla bo e fitlheletswe ke baithuti fa ba fetela kwa ditheong tsa thuto e e kwa godimo.
Phetolelo ya dithuto e kaya go anama ga dikarolo tsa borutegi (serutwa kgotsa maemo a motheo) ka mo di ka fetisetswang go tswa go borutegi jo bongwe go ya go jo bongwe ka ditsela tse di farologaneng tsa go ithuta tsa kgato ya Letlhomeso la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba. Mo maitlhomong a go oketsa phetolelo ya dithuto tse di bonweng mo dikereiting tsa 10 - 12 le mekgwa ya go tsaya serutwa jaaka maemo a motheo a yuniti ya dikerediti di le 20 a tlhotlhomisitswe. Ditiro tse di tsentsweng mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) di bapisega le maemo a motheo a yuniti a a maleba a a kwadisitsweng mo Letlhomesong la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba.
Ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e batla go rotloetsa ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, bosiamisi jwa loago le bosiamisi jwa tikologo. Dipegelo tsa Dithuto tsotlhe tse di bopilweng sepwa, di tsenyeleditswe le metheo le ditlwaelo tsa bosiamisi jwa loago le tikologo le ditshwanelo tsa botho jaaka di ranolwa mo Molaotheong wa Rephaboliki ya Aferika Borwa. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e na le tshisimogo mo mabakeng a dipharologantsho jaaka botlhoki, go sa lekalekane, lotso, bong, puo, kgolo, bogole le mabaka a mangwe.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e tsaya mokgwa wa boakaretsi ka go totobatsa ditlhokego tsa bonnye jo bo lebeletsweng mo baithuting botlhe. E amogela gore baithuti botlhe ba ka kgona go gola le go fitlhelela bokgoni jo bo tletseng jwa bone fa e le gore ba tla neelwa tshegetso e e tlhokagalang. Ditlhokego tse tota e leng tsa botlhale, bomorafe, maikutlo, semowa le tsa mmele tsa baithuti di tla lebelelwa ka go aga le go godisa Manaanethuto a a maleba, le ka go dirisa didiriswa tse di maleba tsa go lekanyetsa.
Go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng
Ka dingwaga tsa bo 1960 tiori ya botlhalebontsi e ne ya pateletsa boradithuto go lemoga gore go ditsela di le dintsi tsa go fetisa kitso gore o kgone go tlhaloganya tsa lefatshe, le gore, fa mongwe a tshwanela go tlhalosa botlhale sepwa, a tshwanetse go tsaya ditsela tse di farologaneng tse tsia. Go fitlha ka nako eo, ba mafatshe a a tlhabologileng pele ba ne ba tsaya gore bokgoni jwa go akanya, kitso ya dipalo, le bokgoni jo bo rileng jwa dipuo, le go kaya fa batho ba le "botlhale" fela fa ba itse go dirisa ditsela tse go na le boleng. Jaanong, batho ba lemoga dipharologano tse di anameng tsa thulaganyo ya kitso tse ka tsona batho ba tlisang tlhaloso ka tsona, le go golaganya bokao mo lefatsheng le ba tshelang mo go lona. Dithulaganyo tsa kitso ya tlholego mo maemong a Aferika Borwa, di kaya kitso e e tseneletseng mo kakanyong ya filosofi ya Aferika le ditiragatso tsa semorafe tse di nnileng teng mo dingwageng di le dikete tse di fetileng. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e akareditse kakanyo ya Thulaganyo ya Kitso ya Tlholego mo teng ga Dipegelo tsa dirutwa. E amogela gore naga rona e humile ka ditiragalo le boswa jaaka di nnile le seabe mo go dingwao tse di tsentsweng mo Molaotheong. Dintlha di le dintsi tse di farologaneng di akareditswe mo go kgonagalang go thusa go rarabolola mathata a a ka tswang a le gone mo dirutweng tsotlhe.
Ikanyego, boleng le nonofo
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaelela go atlega mo ikanyegong ka go leka go fitlhelela lenaanetsamaiso la diphetogo le ka go neelana ka thuto e e bapisegang ka boleng, bophara le boteng le ya dinaga tse dingwe. Netefatso ya boleng e tshwanetse go diragatswa go ya ka ditlhokego tsa Molao wa Lekgotla la Taolo ya Borutegi la Aferika Borwa (Molao wa 58 wa 1995), Melawana ya Netefatso ya Boleng ya Thuto le Katiso, le Molao wa Netefatso ya Boleng ya Thuto le Katiso e e Tswelelang (Molao wa 58 wa 2001).
MOFUTA WA MOITHUTI YO O LEBELETSWENG
Selo se se leng botlhokwa thata mo kgolong ya rona jaaka batho, ke ditlwaelo tse di nayang bokao jwa semowa le botlhale mo loetong lwa botshelo. Manifesto on Values, Education and Democracy, (Lefapha la Thuto, 2001: 9-10) o supa tse di latelang ka thuto le boleng:
Mofuta wa moithuti yo o lebeletsweng ke yo o tla tlhotlheletswang ka tsela e e siameng ka boleng le go dira go ya ka dikgatlhego tsa morafe, go ikaegilwe ka go tlotla temokerasi, tekatekanyo, tlotlo ya botho, le bosiamisi jwa loago jaaka di rotloediwa mo Molaotheong.
Moithuti yo o tswang mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang o tshwanetse gore a bontshe le phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di kwadilweng pelenyana mo lokwalong lo. Dirutwa tsa Konôkonô, di rotloetsa phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo ka kopanelo, fa dirutwa tse di rileng tsa dithuto tsa Motheo le tse di ikgethelwang nngwe le nngwe, e rotloetsa phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di rileng.
Go tlaleletsa go se se fa godimo, moithuti yo o tswang mo legatong la Thuto le Katiso e e Tswelelang tshwanetse go:
kgona go fitlhelela, le go tswelela mo thutong le katisong ya botshelo jotlhe ya boleng jo bo siameng;
bontsha bokgoni jwa go nagana ka tsenelelo le tatelano, tshekatsheko, ka tsela ya bogotlhe le e e tlhamaletseng; le go kgona go fetisetsa bokgoni go tswa mo maemong a a tlwaelegileng go ya go a a sa tlwaelegang;
MOFUTA WA MORUTABANA YO O LEBELETSWENG
Barutabana botlhe le boradithuto ba bangwe ke baabi ba bagolo ba phetogo ya thuto mo Aferika Borwa. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e batla barutabana ba ba nang le makwalo a go ruta, bokgoni, boineelo le tlhokomelo. Fa ba na le tsotlhe tse, ba tla kgona go diragatsa ditiro tsa mefuta tse di kwadilweng mo lokwalong lwa Phitlhelelo le Maemo a a amogelesegang a Boradithuto. Seno se akaretsa go nna batsereganyi ba thuto; bafetoledi le batlhami ba Manaane a go ithuta le didiriswa tsa go ruta le go ithuta, baeteledipele, batsamaisi le balaodi, baithuti, babatlisisi le barutwana ba leruri, baagi ba tikologo le baagi mo nageng, baruti, balekanyetsi ba dithuto le baitseanape ba dirutwa.
DIPOPEGO LE DIPONAGALO TSA KAGEGO
Popego ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e na le Lokwalo lwa Tebokakaretso, Letlhomeso la Pholisi ya Borutegi le Tekanyetso le Dipegelo tsa Dirutwa.
Dirutwa tse di mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) di arogantswe ka mafapha a go ithuta.
Lekala la go Ithuta ke eng?
Lekala la go Ithuta ke karolo e e dirang jaaka legae la dirutwa tse di tsamaelalang e bile e atlegisa go tlhangwa ga melao e e bopang Lokwalong lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). Kgaoganyo ya makala a go Ithuta a Dikereiti 10 - 12 e ela tlhoko kamano ya sekgamu sa Thuto le Katiso e e le Akaretsang sa Thuto e Kgolo, mmogo le dikema tsa dikarologantsho mo dinageng tse dingwe.
Le fa go kwalwa ga Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e tsere mafapha a thulaganyo a le somepedi a Letlhomeso la taolo ya Borutegi la Bosetphaba jaaka ntlha ya yona ya tshimologo, go tshwanetse ga gatelelwa gore mafapha a, a thulaganyo a Letlhomeso la Borutegi la Bosetphaba ga se gore ke mafapha a go ithuta kgotsa mafapha a "kitso", mme fela a golagantswe le dikarologantsho tsa ditiro.
Ditlhopha tse di latelang tsa dirutwa di kgaogantswe ka Makala a go Ithuta go thusa baithuti go kopanya dithuto tsa bona:
Botshwantshi le Setso;
Dithuto tsa Kgwebo, Papatso ya kgwebo, Tsamaiso le Dithuto tsa Ditirelo;
Thuto ya go bopa didiriswa, boenjenere le thekenoloji;
Bonetetshi jwa Botho le Loago le Dipuo; le
Bonetetshi jwa Tlhago, Dipalo, Khomputara, Bonetetshi jwa tsa Botshelo le Temothuo.
Serutwa ke eng?
Bogologolo serutwa se ne se tlhalosiwa e le karolo e e rileng ya 'kitso'ya botlhalefi. Kitso e ya serutwa e ne e gatelela go rutiwa ga kitso ya sengwe go na le thuto ka ga bokgoni, tshedisano le boitshwaro. Dirutwa di ne di lejwa ke bangwe jaaka dilo tse di sa fetogeng le go ema felo go le gongwe ka melelwane e e gagametseng. Go le gontsi, dirutwa di ne di gatelela bogolo kitso e e neng e abelwa ke ba mafatshe a Bophirima.
Mo kharikhulamong e e ikaegileng ka dipoelo jaaka Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), melelwane ya dirutwa ga e bonale. Kitso e golaganya teori, bokgoni le boleng. Dirutwa di tsewa jaaka sengwe se se fetofetogang, le gore ka gale di tsibogela mefutafuta ya kitso, go akaretsa le kitso e bogologolo e neng e sa akaretswa mo kharikhulamong ya semmuso.
Serutwa mo kharikhulamong e e ikaegileng ka dipoelo, se tlhaloswa ka bophara ka Dipoelo tsa go Ithuta e seng fela ka diteng tsa sona. Mo a Aferika Borwa, Dipoelo tsa go Ithuta di tshwanetse, go ya ka popego ya tsone, go kgontsha katlego mo go fitlheleleng Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo. Dipoelo tsa go Ithuta di tlhalositswe ka botlalo e bile di ka diriswa ka mekgwa e e farologaneng, go neela tphono ya go akarediwa mo ditshwaelong tsa metlheng.
Poelo ya go Ithuta ke eng?
Poelo ya go Ithuta ke pegelo ya dipholo tse di ikaeletsweng tsa go ithuta le go ruta. E tlhalosa kitso, bokgoni le meetlo tse baithuti ba tshwanetseng go nna natso kwa bofelong jwa STKT.
Maemo a Tekanyetso ke eng?
Maemo a Tekanyetso ke ditlhokego tse mmogo di tlhalosang se moithuti a tshwanetseng go se itse le go kgona go se dira go supa phitlhelelo ya Dipoelo tsa go Ithuta mo kereiting e e rileng. Di tsentse kitso, bokgoni le meetlo e e tlhokegang go fitlhelela Dipoelo tsa go Ithuta. Maemo a Tekanyetso mo poelong nngwe le nngwe ya go Ithuta a supa tsotlhe, ka mo tsweletso ya go tlhaloganya e diragalang ka teng go tswa mo kereiting e e rileng go ya go e nngwe.
Diteng tsa Dipegelo tsa Dirutwa mo Lekaleng la go Ithuta Dipuo
Pegelo ya Serutwa sengwe le sengwe mo Lekaleng la go Ithuta la Dipuo e na le dikgaolo di le nne le lenaanefoko la mareo.
Kgaolo 1, Kitsiso ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba: Kgaolo e, ya kakaretso e itsise Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso).
Kgaolo 2, Kitsiso ya Lekala la go Ithuta la Dipuo: Kgaolo e, e itsise diponagalo tsa botlhokwa tsa Lekala la go Ithuta la Dipuo. E na le tlhaloso ya serutwa, maitlhomo, boanamo, dikgolagano tsa thuto le ditiro le Dipoelo tsa go Ithuta tsa Dipuo.
Kgaolo 3, Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyetso, Diteng le Bokao: Kgaolo e, e na le Dipoelo tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso a a tsamaelanang le tsona mmogo le diteng le bokao go fitlhelela Maemo a Tekanyetso.
Kgaolo 4, Tekanyetso: Kgaolo e, e thadisa dintlha tsa motheo, tsa tekanyetso le go dira ditlhagiso ka go kwala le go bega ka tekanyetso. E rulagantse ditlhaloso tsa bokgoni tsa serutwa ka tatelano.
Lenaanefoko la mareo: Mo go leng maleba, go rulagantswe mareo a a tlhophilweng, a a akaretsang le a a leng maleba le dirutwa e bile a tlhalosiwa ka boripana mo kgaolong e.
KAEDI YA LENAANETHUTO
Kaedi ya Lenaanethuto le tlhalosa ka botlalo boanamo jwa go ithuta le jwa tekanyetso mo dikereiting di le tharo tsa kgato ya Thuto le Katiso e e Tswelelang. Ke leano le le netefatsang gore baithuti ba atlega go fitlhelela Dipoelothuto jaaka di tlhaoletswe ke Maemo a Tekanyetso a kereiti e e rileng. Kaedi ya Lenaanethuto, le thusa barutabana le bakwadi ba bangwe ba manaane a go ithuta go aga le go tlhama thuto ya boleng jo bo kwa godimo jwa go ruta le go ithuta, gammogo le manaanetekanyetso.
KGAOLO 2
KITSISO YA LEKALA LA GO ITHUTA LA DIPUO
TLHALOSO
Puo ke sediriswa sa kakanyo le tlhaeletsano. Ke ka puo go tlhagisiwang pharologano ya setso le kgolagano ya bomorafe le ka mo di tlhalosiwang le go tlhamiwa ka teng. Go ithuta go dirisa puo ka nonofo go kgontsha baithuti go nagana le go bona kitso, go itlhalosa, go tlhagisa maikutlo le dikakanyo, go dirisana mmogo le ba bangwe le go tlhaloganya tulo ya bona.
MAITLHOMO
Ka ntlha ya pharologano ya puo le setso mo Aferika Borwa, baagi ba yona ba tshwanetse go tlhaeletsana go sena maparego mo puong , le go rotloetsa, go tlotla le go, tlhaloganya ditso le dipuo tse dingwe. Go farologana ga dipuo tse di buiwang mo nageng e go a tlotlwa e bile go newa boleng mo molaotheong ka go nna le dipuo tsa semmuso di le somenngwe le Pholisi ya Puo mo Thutong e e rotloetsang thuto ya dipuodintsi. Baithuti ba pateletsega go akaretsa bonnye, dipuo di le pedi tsa semmuso jaaka dirutwa tsa Konôkonô, dipuo tse dingwe di ka tsewa jaaka karolo ya Motheo le/kgotsa ya tse di ikgethelwang.
Mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang kitso e e tseneletseng ya puo ya gae ya baithuti e a godisiwa mme e fa ka motheo wa go ithuta dipuo tsa tlaleletso. Ka nako ya fa baithuti ba fitlha mo Kereiting ya 10, ba tla bo ba itemogetse le go tlhotlhomisa dipuo tsa tlaleletso mme ba tla bo ba setse ba dirisitse dipuo tsa tlaleletso go ithuta. Mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang kharikhulamo e naya baithuti ditphono tsa go matlafatsa le go godisa kgono ya bokgoni jwa dipuo tse dintsi. Mo tsamaong ya go ithuta, baithuti ba lebeletswe go dirisa puo ka thelelo, bokgoni le ka nepagalo mo maemong a mantsi a a farologaneng. Ba tsaya maikarabelo a magolo mo go ithuteng ga bona le go dirisa bokgoni jwa puo mo ditseleng tse di gwetlhang le tse di marara.
Mefuta e e tlhokegang ya dilitheresi tse di farologaneng, e e kgontshang go tsaya karolo ka nonofo mo setphabeng le mo mafelong o madirelo mo ekonoming ya lefatshe lotlhe ya ngwagakgolo wa some a mabedi le bongwe , e godile go gaisa go reetsa le go bua, puiso, go kwala ditlhangwa tsa segologolo go akaretsa, ditsela tse di farologaneng jaaka mefuta ya tlhaeletsano, kerafo, tshedimosetso, khomputara, setso le litheresi e e tseneletseng. Kharikhulamo ya Dipuo e baakanyetsa baithuti dikgwetlho tse ba tla rakanang le tsona jaaka baagi ba Aferika Borwa le maloko a baagi ba lefatshe ka kakaretso.
Kharikhulamo ya Thuto le Katiso e e tswelelang e kgontsha baithuti botlhe go fitlhelela bogolo jwa ditlhokego tsa Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo go akaretswa maitlhomo a a latelang:
Atolosa le go totobatsa bokgoni jwa puo jo bo agilweng mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Akaretsang, go akaretsa bokgoni jwa puo ya kgopolo e e tlhokagalang mo thutong ya botlhalefi mo kharikhulamong yotlhe, le temogo ya bontle le go itumelela ditlhangwa gore ba tle ba kgone go reetsa, bua, buisa/lebelela le go kwala/tlhagisa ka go itshepa. Bokgoni jono le maikutlo a motho ka sengwe/mongwe di bopa motheo wa thuto ya leruri.
Dirisa puo ka tshwanelo mo maemong a gale a botshelo le go tsaya tsia bareetsi, maitlhomo le bokao.
Itlhalosa le go netefatsa dikakanyo tsa bona, ditebo le maikutlo ka go itshepa, go ikemela le go nna batho ba ba naganang ka tsenelelo.
Dirisa puo le boikakanyetsi jwa bona go emela le go tlhotlhomisa maitemogelo a botho. Ka go mekamekana le mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa, baithuti ba kgona go akanya ka botshelo le maitemogelo a bona le go nna le dikakanyo tse di farologaneng mo botshelong.
Dirisa puo go fitlhelela le go laola tshedimosetso e le go ithuta mo kharikhulamong yotlhe le mo bokaong jo bontsi jo bo farologaneng. Litheresi ya tshedimosetso ke bokgoni jo bo botlhokwa mo 'dingwageng tsa boamogelakitso' le go bopa motheo wa thuto ya leruri.
Dirisa puo jaaka sediriswa sa go akanya ka tsenelelo le ka boitlhamedi. Maitlhomo a, a lemoga gore kitso e bopiwa mo loagong ka botselaganyi gareng ga puo le boakanyi.
Tlhagisa dikakanyo tse di akantsweng sentle ka dintlha tsa dingwao le meetlo. Go aga meetlo ya bona, baithuti ba mekamekana le ditlhangwa tse di amang ditshwanelo tsa botho le maikarabelo jaaka ditshwanelo tsa bana, basadi, digole, batsofe le dintlha tse di amanang le bomorafe, setso, kakanyo e e rileng, maemo, ditumelo, bong, lebolelateng le mogare wa lebolelateng, kgololosego ya puo, tlhatlhobo ya ditlhangwa le tikologo.
Mekamekana ka tsenelelo le mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa. Baithuti ba tla lemoga le go gwetlha dikakanyo tsa batho ba bangwe, meetlo le tlhotlheletso ya maemo a motho tse di fitlhelwang mo ditlhangweng.
Lemoga go sa lekalekaneng ka maemo ga mefuta e e farologaneng ya dipuo le ditiriso tse di farologaneng tsa dipuo. Baithuti ba tla kgona go gwetlha tiriso ya puo e le nngwe e e rileng go gaisa tse dingwe le go dirisa ditshwanelo tsa bona tsa puo mo boaging jwa fa go buiwang dipuo di le dintsi.
BOANAMO
Boakaretsi
Go ruta le go lekanyetsa dipuo go tshwanetse go neela tphono ya boakaretsi jwa baithuti botlhe, mme ditsela tsa go thusa baithuti botlhe di tshwanetse go bonwa di fitlhelela kgotsa di tlhagisa ditlhangwa tsa puo. Baithuti bangwe ba ba itemogelang dikgoreletsi ba ka se kgone go fitlhelela Maemo a Tekanyetso mangwe jaaka a neetswe mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba. Ka jalo dintlha tse di latelang di tshwanetse tsa elwa tlhoko:
Mareo, 'tlhalosa', 'anela', 'bua ka ga', boeletsa',' kwalolola ka mafoko a gago', 'bua', 'botsa' le 'tlotla' a tshwanetse go tlhaloganngwa jaaka a akaretsa mefuta ya tlhaeletsano ya molomo le eo e seng ya molomo, go akaretswa le tlhaeletsano ya matsogo le didiriswa tsa tlhaeletsano. Lefoko 'tlhaeletsano ya molomo' le akaretsa tlhaeletsano ya matsogo le didiriswa tsa tlhaeletsano. Fela jalo, lefoko 'puo ya molomo' le akaretsa tlhaeletsano ya matsogo le mefuta mengwe ya tlhaeletsano.
Mareo 'reetsa', 'leba', 'buisa'le go 'lebelela', a akaretsa mefuta ya tlhaeletsano e e jaaka go lebelela dipounama fa mongwe a bua le go lebelela ka tlhokomelo puo ya matsogo.
Baithuti ba ba nang le kgolofalo ya pono ba ka tlhoka didiriswa le dikwalo jaaka Boreili, digatisamantswe, mokwalo o mogolo, didiriswa tse di ka angwang, le ditshwantsho tse di takilweng. Lereo 'bona' le ka tlhaloswa ka go diragatswa. Fa go twe 'buisa' go akaretswa metswedi e e jaaka Boreili le dibuka tse di buang.
Magato a puo
Dipegelo tsa Dirutwa tsa Puo ya Gae, Puotlaleletso ya Ntlha le Puotlaleletso ya Bobedi di ka fetolelwa mo dipuong tse di amogetsweng tsa seeng mme dipuo tse di ka rutwa mo dikarolong tsa Motheo kgotsa tse di ikgethelwang tsa Kharikhulamo.
Dipuo tsotlhe di ka rutwa go ya ka magato a a latelang:
Puo ya Gae: Puo ya gae ya moithuti e tshwanetse go matlafatswa le go godisiwa go mo naya motheo o o tiileng wa go ka ithuta dipuo tsa tlaleletso. Mo sekgamung sa Thuto le Katiso, e e Tswelelang dipuo tsotlhe tsa semmuso tsa Aferika Borwa di na le Dipoelo tsa go Ithuta tsa Puo ya Gae tsa boleng jo bo ka lekalekanngwang le jwa dithuto lefatsheng lotlhe. Seno se tsamaelana le ditlhokego tsa Molaotheo tsa go tsaya dipuo tsotlhe ka maemo a a lekanang. Kgato ya go tlhaloganya puo ya gae e tshwanetse go nna mo maemong a e leng gore e ka dirisiwa jaaka puo ya go ruta le go ithuta. Bokgoni ba go reetsa le go bua bo ka godisetswa pele le go tokafadiwa, fela kgatelelo mo legatong le, e tla nna mo go godiseng bokgoni jwa go buisa le go kwala.
Puotlaleletso ya Ntlha: Go ithuta Puotlaleletso ya Ntlha, go tla rotloetsa tiriso ya dipuodintsi le tlhaeletsano mo gareg ga ditso. Dipoelo tsa go Ithuta tsa Puotlaleletso ya Ntlha di na le dikgato tsa bokgeleke jwa go dirisa dipuo jo bo fitlhelelang dikgato tsotlhe tse di tlhokegang go ithuta ka tsenelelo mo kharikhulamong yotlhe bogolo jang ka baithuti ba ka ithuta ka yone ka go e dirisa mo nageng ya rona. Seno se akaretsa bokgoni jwa tlhaloganyo ya kgopolo le ya botlhalefi mo dipuong tse di tlhokagalang mo go akanyeng le go ithuteng. Seno se akaretsa dipuo tsotlhe tsa semmuso. Go tla gatelelwa ka tekano bokgoni jwa go reetsa, go bua, go buisa le go kwala.
Puotlaleletso ya Bobedi: Go ithuta Puotlaleletso ya Bobedi, go tsweletsa pele thotloetso ya tiriso ya dipuodintsi le tlhaeletsano ya mo ditsong tsotlhe ka go farologana. Le fa bokgoni ba go buisa le go kwala bo tla godisiwa, mo legatong le, kgatelelo e tla nna thata mo kgodisong ya bokgoni jwa go reetsa le go bua. Legato la Puotlaleletso ya Bobedi le tshwanetse go tota tokafatso ya tlhaeletsano magareng ga batho.
Mo karolong ya dirutwa tsa Konôkonô tsa sekgamu sa Thuto le Katiso e e Tswelelang, baithuti botlhe ba tshwanetse go ithuta dipuo di le pedi tsa semmuso, ya ntlha e nne mo legatong la Puo ya Gae, fa e nngwe e le mo legatong la Puotlaleletso ya Ntlha kgotsa Puo ya Gae. E nngwe ya dipuo tse, mo karolong ya dirutwa tsa Konôkonô, e nne Puo ya go ruta le go ithuta. Mo karolong ya dirutwa tsa Motheo le tse di ikgethelwang, dipuo tsa semmuso dipuo di ka ithutiwa jaaka Puo ya Gae, Puotlaleletso ya Ntlha le/kgotsa Puotlaleletso ya Bobedi mo baithuting ba ba nang le kgatlhego e e rileng mo dipuong go tsweletsa pele go ithuta dipuo dintsi.
DIKGOLAGANO TSA DITHUTO LE DITIRO
Mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang, dipuo di ithutiwa mo Karolong ya go Ithuta ya Dipuo; mo legatong la Thuto le Katiso e e Tswelelang, Lekala la go Ithuta la Dipuo le golagana le lefapha la thulaganyo ya go ithuta Thuto ya Tlhaeletsano le Puo la Lekgotla la Taolo ya Borutegi la Aferika Borwa: Go netefatsa tsweletso, metheo e e rulaganyang e e dirisitswe gape jaaka mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Akaretsang Kakaretso: dirisiwa:
bokgoni jwa puo jwa go reetsa, go bua, go buisa le go kwala ke motheo mo kgodisong ya Dipoelo tsa go Ithuta; le tiriso ya mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa e letla baithuti go tlhatlhoba dintlha tsa bona, tsa setphaba le tsa lefatshe lotlhe ka kakaretso le go aga kitso e e golang ya mo lefatsheng.
Go ithuta dipuo go ka lebisa kwa ditirong tse di ikaegileng ka puo jaaka bokwadi jwa dikgang, phetolelo, thutapuo, thekiso, bobapatsi, thuto ya bogolaganyi jwa tsa matlhale jj. Le fa go le jalo, go totobetse gore dipuo ke motheo wa go ithuta, e seng fela mo botshelong jwa ka metlha, le kwa madirelong. Go nna le kgolo mo kgwebong, go ikaegile ka bokgoni jo moithuti a nang le jona mo puong. Mo lefatsheng le le tletseng kgwetlho e e kwa godimo ya thekenoloji, gore moithuti a fitlhelele sengwe, go ikaegile ka bokgoni jwa gagwe jwa tlhaeletsano. Puo ke senotlele sa gotlhe. Fa puo e sa rutiwa sentle ditsela di le dintsi tsa moithuti di ka tswalega.
Bokgoni jwa go buisa go kwala le go tlhaeletsana ke motheo wa go kgontsha moithuti go feleletsa ditiro tsa ka metlha, le go nna le seabe mo dithutong tsa botshelo tse moithuti a di tlhokang go ka mekamekana le botshelo. Puo ke sediriswa se se ka thusang moithuti mo tsweletsong ya botsalano le batho ba ba leng mo tikologong e a leng mo go yona. Tshisimogo e puo e dirisiwang ka yone, e tlisa katlego kgotsa thetelelo ya go dira botsalano gantsi mo bathong.
DIPOELO TSA GO ITHUTA
Boanamo le maitlhomo tse di umakilweng fa godimo di kgobokantswe mo Dipoelong tsa go Ithuta di le nne. Le fa Dipoelo tseno tsa go Ithuta di kgaogantswe, nngwe le nngwe e ikemetse ka boyone di tshwanetse go rutwa le go lekanyetswa mmogo.
bokaong jo bo farologaneng.
Baithuti ba tlhaloganya gore go bua le go reetsa ke ditiro tse di tlwaelegileng mo botshelong jwa ka gale tse di diragalang mo maemong a a rileng le mo maitlhomong le mo baamogeding ba tshedimosetso ba ba farologaneng, le gore mefuta ya ditlhangwa tsa molomo le tirisopuo e e maleba di a farologana. Ba lemoga le go dirisa ditlhangwa tse di maleba tsa molomo le tirisopuo mo maemong a semmuso le a e seng a semmuso.
Go reetsa le go bua ke pinagare ya dirutwa tsotlhe. Ka ditsela tse di nonofileng tsa go reetsa le go bua, baithuti ba kgobokanya le go tlhotlha tshedimosetso mmogo, aga kitso, rarabolola mathata le go tlhagisa dikakanyo le dintlhakemo. Bokgoni jwa go reetsa ka tsenelelo go kgontsha baithuti go lemoga meetlo le maikutlo ka sengwe/mongwe tse di fitlhelwang mo ditlhangweng le go gwetlha go tsaya letlhakore le puo ya go tlhotlheletsa ka botlhale.
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa.
Bokgoni jo bo agegileng sentle jwa go buisa le go lebelela ke pinagare mo tsweletsong ya go ithuta mo kharikhulamong ka bophara le go tsaya karolo ka botlalo mo botshelong jwa ka gale le kwa ditirong. Baithuti ba ikgodisa mo bokgoning jwa go buisa le go lebelela mefuta e mentsi e e farologaneng ya dintlhangwa , tse di kwa wang le tse di sa kwalweng go akaretswa tse di bonwang le tsa tshedimosetso. Baithuti ba lemoga ka mo dikwalo le mekgwa ya go dirisa puo di bontshang maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso le maemo a setlhangwa ka teng.
Baithuti ba dirisa mefuta e e farologaneng ya ditsela tsa go buisa le go lebelela go ikaegilwe ka maitlhomo a bona a go buisa le mofuta wa setlhangwa. Ba aga bokao go tswa mo ditlhangweng, lemoga meetlo le go itlhoma mme ba tsibogela ka tshwanelo. Ka go buisa le go lebelela baithuti ba batlisisa le go tsaya tshwetso ka botsalano jwa seemo sa bona le batho bangwe. Puiso ya ditlhangwa tse di kwadilweng e neela boithuti dikao tse ba ka di dirisang fa ba ikwalela.
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa
Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo farologaneng.
Go kwala ke sediriswa se segolo sa go tlhaeletsana o o dumelelang mokwadi go bopa le go tlhaeletsa mogopolo le dikakanyo ka tomagano. Go kwala kgapetsakgapetsa mo maemong, ditiro le mafapha a dirutwa a a farologaneng go kgontsha baithuti go tlhaeletsana ka mokgwa wa tirisano le wa boitlhamedi. Maitlhomo ke go tlhagisa bakwadi ba ba nonofileng, le ba ba kgonang go fetoga bonolo, bao ba tla kgonang go dirisa bokgoni jwa bona go bopa ditlhangwa tse di maleba tse di kwadilweng, bonwang le tsa ditlhangwa tse di dirisang ditsela tsa tlhaeletsano tse di farologaneng mo maitlhomong a a farologaneng.
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa dipopi le melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
Ka go dirisa ditlhangwa tse di farologaneng kitso ya baithuti ya tlotlontswe e a oketsega le go tlhaloganya popegopuo mme ba di dirise ka tshwanelo. Baithuti ba nna le maitemogelo a a tseneletseng a ka fao meetlo le tlhotlheletso ya maemo a motho di ageletsweng mo puong ka teng gammogo le gore puo e ka dirisiwa jang go susumetsa batho.
KGAOLO YA 3
DIPOELO TSA GO ITHUTA, MAEMO A TEKANYETSO, DITENG LE
BOKAO
Poelo ya go Ithuta ya 1
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo tlhaeletsano ya molomo e e dirisiwang go a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso tlhaeletsana le batho ba bangwe:
le mo bokaong jo bo farologaneng.
bua ka maitemogelo, araba a ipaakantse le go anela;
simolola le go tsweletsa motlotlo o a o rulaganyeditsweng;
neela le go latela ditsela le ditaelo tse di bonolo;
tsaya karolo mo dipuisanong tse ba di rulaganyeditsweng tsa mefuta a tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe, go reetsa le go tlotla dikakanyo tsa ba bangwe, a ntse a mekamekana le dintlha tse dinnye tse di tlwaelegileng;
neela kgotsa tlhagisa puo e khutshwane e e ipaakanyeditsweng;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ya molomo mo maitlhomong a go tlhaeletsana le batho ba bangwe:
bua ka maitemogelo, araba a ipaakantse le fa a sa ipaakanya le go anela;
simolola le go tsweletsa motlotlo;
neela le go latela ditsela le ditaelo tse di tlhamaletseng;
tsa ya karolo mo dipuisanong tsa ditlhopha ka go tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe, go reetsa le go tlotla dikakanyo tsa ba bangwe, a ntse a mekamekana le dintlha tse di tlwaelegileng;
neela kgotsa tlhagisa puo e khutshwane e e ipaakanyeditsweng.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ya molomo mo maitlhomong a go tlhaeletsana le batho ba bangwe:
bua ka maitemogelo, emela ntlha, araba a ipaakantse le fa a sa ipaakanya, le go anela;
simolola le go tsweletsa motlotlo;
neela le go latela ditsela le ditaelo ka nepagalo;
tsaya karolo ka matlhagatlhaga mo dipuisanong tsa ditlhopha ka go tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe, go reetsa le go tlotla dikakanyo tsa ba bangwe, a ntse a mekamekana le dintlha tse di tlwaelegileng;
neela kgotsa tlhagisa puo e khutshwane e e ipaakanyetsweng.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha bokgoni jwa go rulaganya le go batlisisa mo ditlhagisong tsa molomo:
Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo dira dipatlisiso ka setlhogo se se a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso tlwaelegileng ka go lebelela mo metsweding le mo bokaong jo bo farologaneng. e e farologaneng e e maleba e a e filweng;
rulaganya ditlhangwa tse di tlhophilweng ka tomagano ka go tlhopha dikakanyokgolo le dintlha kgotsa dikao go di tshegetsa;
lemoga le go tlhopha tlotlontswe, dikarolopuo le dikagego tsa puo;
baakanyetsa matseno le bokhutlo jo bo maleba;
akaretsa didiriswa tse di bonwang, utlwelelwang, le tsa ponokutlo jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, dikgopolo, mmino, medumo le tlhaeletsano tsa eleketeroniki.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulaganya le go batlisisa mo ditlhagisong tsa molomo:
dira dipatlisiso ka setlhogo se se tlwaelegileng ka go lebelela mo metsweding e efarologaneng;
rulaganya ditlhangwa tse di lomaganeng ka go tlhopha dikakanyokgolo, dintlha le dikao tse di maleba kgotsa go tshegetsa;
lemoga le go tlhopha tlotlontswe, dikarolopuo, le dikagego tsa ditlhangwa tse di maleba.
baakanyetsa matseno le bokhutlo jo bo maleba;
akaretsa didiriswa tse di maleba, bonwang, utlwelelwang le tsa ponokutlo jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, dikgopolo, mmino, medumo le tlhaeletsano tsa eleketeroniki.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulagonya le go batlisisa mo ditlhagisong tsa molomo:
dira dipatlisiso ka setlhogo se se tlwaelegileng ka go lebelela mo metswedi e e farologaneng;
rulaganya ditlhangwa tse di lomaganeng ka go tlhopha dikakanyokgolo, le dintlha tse di maleba kgotsa dikao go tshegetsa;
lemoga le go tlhopha tlotlontswe, dikarolopuo, le dikagego tsa ditlhangwa tse di maleba;
baakanyetsa ka tsenelelo matseno le bokhutlo jo bo maleba;
akaretsa didiriswa tse di maleba, bonwang, utlwelelwang, le tsa ponokutlo jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, dikgopolo, mmino, medumo, le tlhaeletsano tsa eleketeroniki.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha bokgoni jwa go reetsa le go neela ditlhagiso tsa molomo ka: Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo dirisa didiriswa tsa puo e e tlhotlheletsang a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso tse di tlwaelegileng jaaka dipotso tse di sa le mo bokaong jo bo farologaneng. batleng dikarabo, dikhutso le poapoeletso;
dirisa segalo, tlhagelelo ya lentswe, tebo ya matlho, moemo le puo ya mmele ka nepagalo le go araba ka tsela e e maleba;
kapodisa mafoko a a tlwaelegileng ntle le go fosa bokao;
bontsha tlhaloganyo e e rileng ya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dintlha le/kgotsa ka go boeletsa se se utlwilweng;
reetsa le go araba dipotso tse di bonolo go tlhaloganya.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go reetsa le go dira ditlhagiso tsa molomo ka thelelo:
dirisa didiriswa tsa puo e e tlhotlheletsang e e tlwaelegileng jaaka dipotso, tse di sa batleng karabo dikhutso, poapoeletso;
dirisa segalo, tlhagelelo ya lentswe, tebo ya matlho, moemo le puo ya mmele ka nepagalo le go fetola ka tsela e e maleba;
kapodisa mafoko a a tlwaelegileng ntle le go fosa bokao go le gantsi;
bontsha tlhaloganya e e golang ya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dintlha, manaanenetefatso, ditshobokanyo le/kgotsa go boeletsa se se utlwilweng le go tlhalosa dintlhakgolo;
reetsa ka tsenelelo le go araba dipotso tse di tlwaelegileng go tlhaloganya.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go reetsa le go dira ditlhagiso tsa molomo ka thelelo:
dirisa didiriswa tsa puo e e tlhotlheletsang e e tlwaelegileng jaaka dipotso, tse di sa batleng karabo dikhutso, poapoeletso;
dirisa segalo, tlhagelelo ya lentswe, tebo ya matlho, moemo le puo ya mmele ka nepagalo le go araba ka tsela e e maleba;
kapodisa mafoko ntle le go fosa bokao;
bontsha go tlhaloganya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dintlha, manaanenetefatso, ditshobokanyo le/kgotsa go boeletsa se se utlwilweng le go tlhalosa dintlhakgolo tse di tlaleletsang;
reetsa ka tsenelelo le go fetola dipotso tse di tlhamaletseng tse di farologaneng go tlhaloganya.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a ditlhagiso tsa molomo: Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo dirisa setaele le mekgwa e e maleba ya go a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso dirisa puo go ya ka maitlhomo, baamogedi le le mo bokaong jo bo farologaneng. maemo ka tsibogo e e golang;
tlhotlhomisa pharologano gare ga dintlha le dikakanyo;
bua ka tiriso ya puo mme a leke go tshegetsa ka bosupi;
tlhotlhomisa kgolagano gare ga setso le puo;
lemoga le go gwetlha puo e e bontshang e tlhotlheletsa jaaka puo e e dirisiwang mo dipapatsong.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a tlhagiso ya molomo:
dirisa setaele le mekgwa e e maleba ya go dirisa puo go ya ka maitlhomo, baamogedi le maemo a tshedimosetso go le gantsi;
simolola go farologanya gare ga dintlha le dikakanyo;
bua ka tiriso ya puo le go tshegetsa ka bosupi;
lemoga kgolagano fa gare ga puo le setso;
lemoga le go gwetlha puo e e bonalang e tlhotlheletsa jaaka ya kgasakgaso le papatso.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a tlhagiso ya molomo:
dirisa setaele le mekgwa e e maleba ya go dirisa puo go ya ka maitlhomo, baamogedi le maemo a tshedimosetso;
farologanya gare ga dintlha le dikakanyo;
bua ka tiriso ya puo le go tshegetsa ka bosupi;
lemoga kgolagano fa gare ga puo le setso;
lemoga le go gwetlha puo e e bontshang e tlhotlheletsa jaaka ya kgasakgaso le papatso.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le go tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a bontsha kgatlhego: tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya botsa dipotso tse di bonolo go dira ditlhangwa. diponelopele tse di bonalang;
buisa ditlhangwa tse di tlwaelegileng ka bonako go bona tshedimosetso ka go buisa ditlhogo, matseno, ditemana tsa ntlha le dipolelo tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa mefuta e mennye ya ditlhangwa matlho go batla tshedimosetso e e rileng;
buisa ka thelelo go ya ka maitlhomo le tiragatso;
sobokanya dikakanyokgolo tsa ditlhangwa tse di setseng di tlhalositswe ka kwalo ya dintlha;
batla bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantsho mo maemong a a tlwaelegileng ka go dirisa kitso ya thutapuo, dikaelo go ya ka tiriso, modumo, mmala, le ka tiriso ya ditemosi tsa kutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le go bontsha kgatlhego:
botsa dipotso go dira diponelopele;
buisetsa ditlhangwa tse di tlwaelegileng ka bonako go bona tshedimosetso ka go buisa ditlhogo, matseno, ditemana tsa ntlha, le dipolelo tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa matlho mo ditlhangweng tse di tlwaelegileng go batla tshedimosetso e e rileng;
buisa ka thelelo go ya ka maitlhomo le tiragatso;
sobokanya dikakanyokgolo tsa ditlhangwa tse di tlwaelegileng ka go kwala ka dipolelo le ka dintlha;
batla bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantso mo maemong a a tlwaelegileng ka go dirisa kitso ya thutapuo, dikaelo go ya ka tiriso, modumo, mmala, popego le ka tiriso ya ditemosi tsa kutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le go bontsha kgatlhego:
botsa dipotso go dira diponelopele;
buisa ditlhangwa ka bonako go tlhaola dintlhakgolo ka go buisa ditlhogo, matseno, le ditemana tsa ntlha, dipolelo tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa matlho mo ditlhangweng go batla tshedimosetso e e rileng;
buisa ka thelelo go ya ka maitlhomo le tiragatso;
sobokanya dikakanyokgolo ka kwalo ya dintlha, dipolelo le ka ditemana;
batla bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantso ka go dirisa kitso ya thutapuo, dikaelo go ya ka tiriso, modumo, mmala, popego, le tiriso ya ditemosi tsa kutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
tlhalosa bokao jwa mefuta e mentsi ya ditlhangwa tse di kwadilweng, bonwang le tsa Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go ponokutlo: tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a bona tshedimosetso le dintlha mo tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangweng tse di tlwaelegileng;
ditlhangwa.
lemoga mogopolo wa mokwadi le/kgotsa ya moanelwa;
tlhotlhomisa didiriswa tsa puo ya botshwantshi le e e tlhotlheletsang jaaka tshwantshiso, tshwantshanyo, sesupo le pharologanyo le ka mo di tlhotlheletsang bokao ka teng;
tlhotlhomisa ditshwetso tsa mokwadi le go di bapisa le tsa gagwe;
ranola mefuta ya ditlhangwa tsa botshwantshi tse di tlwaelegileng;
simolola go fa karabo ya gagwe mo ditlhangweng tse di tlwaelegileng.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tlhalosa bokao jwa mefuta e mentsi ya ditlhangwa tse di kwadilweng, bonwang le tsa ponokutlo:
bona tshedimosetso le dintlha mo ditlhangweng;
tlhalosa ntlhakemo ya mokwadi le/kgotsa moanelwa le go fa bosupi jo bo rileng jo bo tshegetsang go tswa mo ditlhangweng;
tlhalosa didiriswa tsa puo ya botshwantshi le e e tlhotlheletsang jaaka tshwantshiso, tshwantshanyo, sesupo le pharologanyo le ka mo di tlhotlheletsang bokao ka teng;
tlhalosa ditshwetso tsa mokwadi le go di bapisa le tsa gagwe;
ranola mefuta ya ditlhangwa tsa botshwantshi tse di tlwaelegileng;
neela tsibogo ya gagwe mo ditlhangweng.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tlhalosa bokao jwa mefuta e mentsi ya ditlhangwa tse di kwadilweng, bonwang le tsa ponokutlo:
bona tshedimosetso le dintlha mo ditlhangweng;
tlhalosa ntlhakemo ya mokwadi le/kgotsa moanelwa le go fa bosupi jo bo rileng jo bo tshegetsang go tswa mo ditlhangweng;
tlhalosa didiriswa tsa puo ya botshwantshi le e e tlhotlheletsang jaaka tshwantshiso, tshwantshanyo, sesupo le pharologanyo le ka mo di tlhotlheletsang bokao ka teng;
tlhalosa ditshwetso tsa mokwadi le go di bapisa le tsa gagwe;
ranola mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa tsa botshwantshi;
neela le go tshegetsa tsibogo ya gagwe mo ditlhangweng.
Maemo a Tekanyetso (Tsweletso)
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
lemoga ka mo puo le ditshwantshiso di ka supang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo mo
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go ditlhangweng ka teng:
tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a lemoga gore ditlhangwa di na le diteng tsa tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya setso le loago, kgotsa meetlo ya sepolotiki, ditlhangwa. maikutlo le ditumelo jaaka maikutlo mabapi le bong, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho le dintlha tsa tikologo;
lemoga dikakanyo le dithitokgang mo ditlhangweng tse di tlwaelegileng.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga ka mo puo le ditshwantshiso di ka bontshang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo ka teng:
lemoga ditlhangwa tse di tlwaelegileng tse di bontshang meetlo ya setso/sepolotiki, maikutlo le ditumelo jaaka maikutlo ka bong, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho le dintlha tsa tikologo.
tlhalosa dikakanyo le dithitokgang mo ditlhangweng.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga ka mo puo le ditshwantshiso di ka bontshang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo ka teng:
tlhalosa boleng jwa meetlo ya setso, sepolotiki, maikutlo le ditumelo mo ditlhangweng tse di bonagalang jaaka maikutlo ka bong, maemo a botshelo, dingwaga, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho le dintlha tsa tikologo;
tlhalosa dikakanyo le dithitokgang mo ditlhangweng.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
tlhotlhomisa diponagalothôothôo tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe mo Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go bokaong ka teng (diponagalo tse, ga di a tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a tshwanelwa go sekasekwa di ikemetse ka tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya bojosi): ditlhangwa.
ditlhangwa tsa tirisano le boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa maitlhomo, popego puo le tiriso ya puo mo ditlhangweng tse di tlwaelegileng jaaka go tlotla gape ka se se utlwilweng, ditshenolo, dithadiso le ditlhaloso tsa ditiragalo;
ditlhangwa tsa dikwalwa:
tlhalosa phuthologo ya poloto, polotwana, semelo;
tlhotlhomisa melaetsa le dithitokgang;
tlhotlhomisa maitshetlego le lefelokgang;
tlhotlhomisa tlhopho ya mafoko, botshwantshi le tiriso ya modumo mo mabokong/dikopelong tse di bonolo;
lemoga gore morumo, morethetho le matshwao a puo a ka tshwaetsa bokao;
lemoga tiriso ya puisano le tiragatso.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tlhotlhomisa diponagalothôothôo tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe ka teng mo bokaong (diponagalo tse, go di a tshwanela go sekasekwa di ikemetse ka bojosi):
ditlhangwa tsa tirisano le tsa boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa maitlhomo, popego, le tiriso ya puo mo ditlhangweng jaaka dipegelo, go boeletsa se se utlwilweng, dithadiso le ditlhaloso tsa ditiragalo;
ditlhangwa tsa dikwalwa:
tlhalosa phuthologo ya poloto, polotwana, moanelwa;
tlhotlhomisa melaetsa le dithitokgang le go di tsalanya le setlhangwa sotlhe;
tlhalosa ka mo maitshetlego le lefelokgang di gologanang le moanelwa le/kgotsa thitokgang ka teng;
tlhotlhomisa tlhopho ya mafoko, botshwantshi le tiriso ya modumo;
lemoga gore morumo, morethetho le matshwao a puo a tlhotlheletsa bokao;
tlhalosa tiriso ya puisano le tiragatso.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tlhotlhomisa diponagalothôothôo tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe ka teng mo bokaong (diponagalo tse, ga di a tshwanela go sekasekwa di ikemetse ka bojosi):
ditlhangwa tsa tirisano le tsa boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa maitlhomo, popego le tiriso ya puo mo ditlhangweng jaaka dipegelo, go boeletsa se se utlwilweng, ditshenolo dithadiso le ditlhaloso tsa ditiragalo;
ditlhangwa tsa dikwalwa:
tlhalosa phuthologo ya poloto, polotwana le moanelwa;
ranola melaetsa le dithitokgang le botlhokwa jwa tsona mo setlhangweng sotlhe;
tlhalosa ka mo maitshetlego le lefelokgang di golaganang le moanelwa le/kgotsa thitokgang ka teng;
ranola tlhopho ya mafoko, botshwantshi le tiriso ya modumo;
tlhalosa ka mo morumo, morethetho le matshwao a puo a bopang bokao ka teng;
tlhalosa tiriso ya puisano le tiragatso.
Go buisa le go lebelela
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
ditlhangwa tse di bonwang, utlwelelwang le ditlhangwa tse di dirisang ditsela tsa tlhaeletsano tse di farologaneng:
tlhotlhomisa ditsela tsa motheo tse di bonwang, utlwelelwang le tsa ponokutlo jaaka tiriso ya mmala, ditlhogwana mmino, modumo, dipone le, ditsela tsa go tsaya ditshwantsho.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
ditlhangwa tse di bonwang, utlwelelwang le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano:
tlhalosa ditsela tse di bonwang, utlwelelwang le tsa ponokutlo tsa motheo jaaka tiriso ya mmala, ditlhogwana, mmino, modumo, dipone le ditsela tsa go tsaya ditshwantsho.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
ditlhangwa tse di bonwang, utlwelelwang le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano:
tlhalosa ditsela tse di bonwang, utlwelelwang le tsa ponokutlo tsa motheo jaaka tiriso ya mmala, ditlhogwana, mmino, modumo, dipone le ditsela tsa go tsaya ditshwantsho.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go Kwala le go tlhagisa bontsha bokgoni jwa go rulanganya go kwalela Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo maitlhomo a a rileng, baamogedi ba mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le tshedimosetso le bokao jo bo rileng: go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana tlhalosa ditlhokego tsa thutiso tse di mmalwa le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo tse di tlwaelegileng;
farologaneng.
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba lebeletsweng le maitlhomo a a rileng jaaka go tlhalosa, sedimosa le go thadisa;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano le ditlhanangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tsaya tshwetso le go dirisa setaele se se maleba le kagego ya ditlhangwa tse di tlwaelegileng;
dira dipatlisiso ka ditlhogo go tswa mo metsweding e e tlwaelegileng a bo a kwala diphitlhelelo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e e tlwaelegileng ka thuso ya mongwe;
aga le go rulaganya dikakanyo ka go dirisa ditsela tse di jaaka kgobokanyo ya dintlha ditshwantsho, lenaane la mafoko a a botlhokwa le papetlana ya thulagano ya dintlha/dikakanyo;
dirisa didiriswa tse di rileng tsa pono tse di itlhametsweng ka tshwanelo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulaganya go kwalela maitlhomo a a rileng, baamogedi ba tshedimosetso le maemo a a rileng:
tlhalosa ditlhokego tsa mefuta ya ditiro tse di tlwalegileng;
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba maleba le maitlhomo a a rileng jaaka go anela, tlhalosa, sedimosa le go thadisa;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa boikakanyetsi, tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano/bogolaganyi le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tsaya tshwetso le go dirisa setaele le kagego tse di maleba tsa ditlhangwa;
dira dipatlisiso ka ditlhogo go tswa mo metsweding e e farologaneng e e tlwaelegileng a bo a kwala diphitlhelelo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e e tlwaelegileng;
bopa le go rulaganya dikakanyo ka go dirisa ditsela tse di jaaka kgobokanyo ya dintlha, ditshwantsho, lenaane la mafoko a a botlhokwa, papetlana ya thulagano ya dintlha/dikakanyo;
dirisa didiriswa tse di rileng tsa pono le tse di itlhametsweng ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go ipaakanyetsa go kwalela maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso le maemo a a rileng:
tlhalosa ditlhokego tsa mefuta e e tlhaotsweng ya dithutiso;
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba maleba le maitlhomo a a rileng jaaka go anela, tlhalosa, sedimosa, thadisa le go tlhotlheletsa ka botlhale;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa boikakanyetsi, tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano/bogolaganyi le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tsaya tshwetso le go dirisa setaele le kagego tse di maleba tsa ditlhangwa ka nonofo;
dira dipatlisiso ka ditlhogo go tswa mo metsweding e e farologaneng a bo a kwala diphitlhelelo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e e farologaneng;
bopa le go rulaganya dikakanyo ka go dirisa ditsela tse di jaaka kgobokanyo ya dintlha, ditshwantsho, lenaane la mafoko a a botlhokwa le papetlana ya thulagano ya dintlha/dikakanyo;
dirisa mefuta e e farologaneng ya didiriswa tse di rileng tsa pono le tse di itlhametsweng ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go kwala le go tlhagisa
bontsha tiriso ya methale le mekgwa e e farologaneng ya go kwala ipaakanyetsokwalo tsa Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo ntlha: mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le dirisa dintlhakgolo le dikakanyo tse di go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana tlaleletsang go tswa mo go ipaakanyetseng le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo go kwala;
farologaneng.
lemoga le go dirisa puo ya botshwantshi, mafoko, dithadiso, mmala, go baya dintlha le go dirisa modumo o o maleba;
dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo tsa boleele le dipopi tse di farologaneng;
dirisa melawana ya ditemana jaaka dipolelo le dipolelo tsa setlhogo sa temana, matseno le bokhutlo go tokafatsa nyalelano ya dikakanyo;
dirisa makopanyi, dithuanyi, maemedi le matlhalosi go tokafatsa tomagano ya dikakanyo;
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha tiriso ya methale le mekgwa e e farologaneng ya go kwala ipaakanyetsokwalo tsa ntlha:
dirisa dintlhakgolo le dikakanyo tse di tlaleletsang mo go ipaakanyetseng go kwala;
lemoga le go dirisa puo ya botshwantshi, mafoko, dithadiso, mmala, go baya dintlha le go dirisa modumo o o maleba;
dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo tsa boleele le dipopi tse di farologaneng;
dirisa melawana ya thulaganyo ya ditemana jaaka dipolelo, setlhogo sa temana, matseno le bokhutlo go tokafatsa nyalelano ya dikakanyo;
dirisa makopanyi, dithuanyi, maemedi le matlhalosi go tokafatsa tomagano ya dikakanyo;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha tiriso ya methale le mekgwa e e farologaneng ya go kwala ipaakanyetsokwalo tsa ntlha:
dirisa dintlhakgolo le dikakanyo tse di tlaleletsang mo go ipaakanyetseng go kwala;
lemoga le go dirisa puo ya botshwantshi, mafoko, dithadiso, mmala, go baya dintlha le go dirisa modumo o o maleba;
dirisa mefuta e e farologaneng ya dipolelo tsa boleele le dipopi tse di farologaneng;
dirisa melawana e e dirisiwang ya thulaganyo ya ditemana jaaka dipolelo tse di tlhalosang setlhogo sa temana, matseno le bokhutlo, tatelano e e lolameng ya ditemana go tokafatsa nyalelano ya dikakanyo;
dirisa makopanyi, dithuanyi, maemedi le matlhalosi go tokafatsa tomagano ya dikakanyo;
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go Kwala le go tlhagisa
akanya ka tiro ya gagwe, a tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe, a kwala gape a bo a tlhagisa Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo setlhangwa sa bofelo: mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le dirisa mokgwa o o beilweng wa go go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana tlhatlhoba tiro ya gagwe le ya ba bangwe ka le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo kakaretso;
farologaneng.
tokafatsa nyalelano le tomagano ya dikakanyo mo setlhangweng sotlhe;
akanya gore a diteng, setaele, nonofo, di maleba go baamogedi ba tshedimosetso, maitlhomo le maemo;
tsweletsa ntlhakemo ya gagwe ka tshisimogo e e rileng;
tokafatsa tlhopho ya mafoko, popego ya dipolelo le ya ditemana le go tlosa diphoso tse di bonagalang, le puo e e kgopisang;
bontsha tshisimogo e e golang mo ditshwanelong tsa botho, tshedisanong, setsong, dintlheng tsa tikologo le maikutlo;
baakanyetsa kwalo ya setlhangwa sa bofelo ka go buisa gape le go baakanya diphoso;
tlhagisa setlhangwa sa bofelo a ntse a tlhokometse setaele se se maleba sa tlhagiso jaaka setlhangwa se se tlhagisitsweng ka bophepa kgotsa phousetara e ntle e e ngokang.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
akanya ka tiro ya gagwe, a tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe; kwala gape a bo a tlhagisa setlhangwa sa bofelo:
dirisa mokgwa o o beilweng wa go akanya ka tiro ya gagwe le ya ba bangwe;
tokafatsa nyalelano le tomagano ya dikakanyo mo setlhangweng sotlhe;
akanya gore a diteng, setaele, tiragatso, di maleba go baamogedi ba tshedimosetso, maitlhomo le maemo a a rileng;
tsweletsa ntlhakemo ya gagwe ka go itshepa go go golang;
siamisa tlhopho ya mafoko, dipopego tsa dipolelo le tsa ditemana, go tlosa diphoso tse di bonagalang le puo e e kgopisang;
bontsha tshisimogo mo ditshwanelong tsa botho, tshedisanong, setsong, dintlheng tsa tikologo le maikutlo;
baakanyetsa kwalo ya setlhangwa sa bofelo ka go buisa gape le go baakanya diphoso;
tlhagisa setlhangwa sa bofelo ntse a tlhokometse setaele se se maleba sa tlhagiso jaaka setlhangwa se se tlhagisitsweng ka bophepa kgotsa phousetara e ntle e e ngokang.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
akanya ka tiro ya gagwe, a tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe; kwala gape a bo a tlhagisa setlhangwa sa bofelo:
dirisa mokgwa o o beilweng wa go akanya ka tiro ya gagwe le ya ba bangwe;
tokafatsa nyalelano le tomagano ya dikakanyo mo setlhangweng sotlhe;
akanya gore a diteng, setaele, tiriso ya puo le tiragatso, di maleba go baamogedi ba tshedimosetso, maitlhomo le maemo a a rileng;
tsweletsa ntlhakemo ya gagwe ka bokgoni;
siamisa tlhopho ya mafoko, dipolelo le popego ya ditemana, go tlosa diphoso tse di bonagalang le puo e e kgopisang;
bontsha tshisimogo mo ditshwanelong tsa botho, tshedisanong, setsong, dintlheng tsa tikologo le maikutlo;
baakanyetsa kwalo ya setlhangwa sa bofelo ka go buisa gape le go baakanya diphoso;
tlhagisa setlhangwa sa bofelo a ntse a tlhokometse setaele se se maleba sa tlhagiso jaaka setlhangwa se se tlhagisitsweng ka bophepa kgotsa phousetara e ntle e e ngokang.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a Moithuti o kgona go dirisa dipopi tsa puo le dirisiwa ka nepagalo mo mefuteng ya melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka ditlhangwa tse di tlwaelegileng:
nonofo.
peleta bontsi jwa mafoko a a dirisiwang go le gale ka nepagalo;
nna le lenaane la mafoko a mopeleto;
dirisa dikhutswafatso tse di tlwaelegileng ka nepagalo;
dirisa dibukafoko le lokwalo lo lo bidiwang thesorase go batla bokao jwa mofoko;
tlhotlhomisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina;
dirisa matlhaodi le matlhalosi ka go farologana ga one;
dirisa mafoko a a marara (modi le tlhogo le/kgotsa mogatlana) le maina a a bopiwang ka go kopanya mafoko a mabedi ka nepagalo.
dirisa mafoko a a bokaobontsi, makwalwatshwana, makaelagongwe, malatodi, le lefoko le le lengwe boemong jwa polelo/polelwana.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a dirisiwa ka nepagalo mo mefuteng ya ditlhangwa:
peleta mafoko a a dirisiwang thata ka nepagalo;
nna le lenaane la mafoko a mopeleto;
dirisa dikhutswafatso tse di tlwaelegileng tse ka nepagalo;
dirisa dibukafoko le lokwalo lo lo bidiwang thesorase go batla bokao jwa mofoko;
dirisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina ka nepagalo e e golang;
dirisa, matlhaodi le matlhalosi ka nepagalo e e golang;
dirisa mafoko a a marara (modi le tlhogo le/kgotsa mogatlana) le maina a a bopiwang ka go kopanya mafoko a mabedi ka nepagalo e e oketsegang.
dirisa ka maitemogelo mafoko a a bokaobontsi, makwalwatshwana, makaelagongwe, malatodi, le lefoko le le lengwe boemong jwa polelo/polelwana;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a dirisiwa ka nepagalo mo mefuteng ditlhangwa:
peleta mafoko a a dirisiwang thata ka nepagalo;
nna le lenaane la mafoko a mopeleto;
dirisa dikhutswafatso tse di dirisiwang ka gale ka nepagalo;
dirisa dibukafoko le lokwalo lo lo bidiwang thesorase go batla bokao jwa mafoko;
dirisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina ka nepagalo;
dirisa, matlhaodi le matlhalosi ka nepagalo;
dirisa mafoko a a marara (modi le tlhogo le/kgotsa mogatlana) le maina a a bopiwang ka go kopanya mafoko a mabedi ka nepagalo.
dirisa ka maitemogelo mafoko a a bokaobontsi, makwalwatshwana, makaelagongwe, malatodi, le lefoko le le lengwe boemong jwa polelwana.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao le go bontsha mokgwa wa go
Moithuti o kgona go dirisa dipopi tsa puo le dirisa puo ka gale:
melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka dirisa dipopego tsa madiri le madirimathusi nonofo. go bontsha dipaka tsa lediri le maikutlo mo maemong a a tlwaelegileng ka nepagalo e e oketsegang;
tlhotlhomisa tiriso ya malatodi;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka nepagalo e e oketsegang;
tlhotlhomisa tatelano e e siameng ya mafoko;
dirisa dipolelonolo ka tshwanelo a bo a simolola go tlhotlhomisa tsela ya go bopa dipolelopate, dipolelotswako le tiriso ya dipolelwanakala, dipolelwana le makopanyi;
dirisa le go lemoga mefuta e e farologaneng ya dipolelo jaaka dipegelo, dipotso, ditaelo le ditsela tsa go dira sengwe;
dirisa tirwa ka go itshepa go go oketsegileng;
tlhotlhomisa tiriso e e farologaneng ya puosebui le puopegelo;
dirisa dithuanyi ka nepagalo e e golang;
dirisa matshwao a puiso ka nepagalo go le gantsi le mo maikaelelong a a farologaneng jaaka go sedimosa bokao, supa botsalano jwa thutapuo le go tsenya kgatelelo;
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao le go bontsha mokgwa wa go dirisa puo ka gale:
dirisa dipopego tsa madiri le madirimathusi go bontsha dipaka tsa lediri le maikutlo mo maemong a a tlwaelegileng ka nepagalo e e oketsegang dirisa malatodi ka nepagalo e e golang;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka nepagalo;
dirisa tatelano e e siameng ya mafoko ka nepagalo e e golang;
dirisa dipolelonolo ka tshwanelo a bo a bopa dipolelopate le dipolelotswako tse di amogelesegang ka tiriso ya dipolelwanakala, dipolelwana le makopanyi ka nepagalo;
dirisa le go lemoga dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo jaaka dikanelo, dipotso, ditaelo le ditsela tsa go dira sengwe;
dirisa tirwa mo maitlhomong a a maleba;
dirisa puosebui le puopegelo ka nepagalo;
dirisa dithuanyi ka nepagalo e e golang;
dirisa matshwao a puiso ka nepagalo le mo maikaelelong a a farologaneng jaaka go sedimosa bokao, supa botsalano jwa thutapuo le go tsenya kgatelelo;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao le go bontsha mokgwa wa go dirisa puo ka gale:
dirisa dipopego tsa madiri le madirimathusi go bontsha dipaka tsa lediri le maikutlo ka nepagalo mo maemong a a farologaneng dirisa malatodi ka nepagalo;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka nepagalo;
dirisa tatelano e e siameng ya mafoko ka nepagalo;
dirisa dipolelonolo ka nepagalo le go bopa dipolelopate, dipolelotswako ka tiriso ya dipolelwanakala, dipolelwana le makopanyi tse di amogelesegang;
dirisa le go lemoga dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo jaaka dikanelo, dipotso, ditaelo le ditsela tsa go dira sengwe;
dirisa tirwa mo maitlhomong a a maleba le go tlhaloganya ka mo di ka fetolang bokao ka teng;
dirisa puosebui le puopegelo ka nepagalo go tlisa nonofo e e tlhokegang;
dirisa dithuanyi ka nepagalo;
dirisa matshwao a puiso ka nepagalo le mo maikaelelong a a farologaneng jaaka go sedimosa bokao, supa botsalano jwa thutapuo le go tsenya kgatelelo;
Thutapuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa dipopi tsa puo le melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tlhotlhomisa le go dirisa maemedi a a farologaneng ka maitlhomo a go sedimosa bokao;
tlhotlhomisa le go dirisa puo ya botshwantshi jaaka maele, puo ya papiso le diane;
fetolela dipolelo tse dikhutshwane go tswa mo puong e e lebeletsweng go ya kwa puong e e tshwanetseng go ranolwa.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa maemedi a a farologaneng ka nepagalo e e golang;
dirisa puo ya botshwantshi jaaka maele, puo ya papiso le diane ka tsela e e maleba;
fetolela dipolelo go tswa mo puong e e lebeletsweng go ya kwa puong e e tshwanetseng go ranolwa.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa maemedi a a farologaneng ka nepagalo;
dirisa puo ya botshwantshi jaaka maele puo ya papiso le diane ka tsela e e maleba;
fetolela ditemana tse di khutshwane go tswa mo puong e e lebeletsweng go ya kwa puong e e tshwanetseng go ranolwa.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso
aga kitso ya tiriso ya puo ka tsenelelo:
tlhotlhomisa le go dirisa mafoko a a nang le Moithuti o kgona go dirisa dipopi tsa puo le bokao jo bo farologaneng; melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
tlhotlhomisa ka mo melaetsa e e fitlhegileng, meetlo le maikutlo ka sengwe/mongwe di supang maemo a mmui/moamogedi/ mmuisi/mmogedi ka teng;
tlhotlhomisa tiriso ya puo ya maikutlo, le puo e e tlhotlheletsang ka botlhale e sena bonnete mme e gwetlha, le puo e e senang tshisimogo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga kitso ya tiriso ya puo ka tsenelelo:
tlhaloganya le go dirisa mafoko ka mekgwa e e farologaneng ya tlhagiso ya bokao jwa botshwantshi;
tlhotlhomisa ka mo melaetsa e e fitlhegileng, meetlo le maikutlo ka mongwe/sengwe di supang mmui/moamogedi/mmuisi/mmogedi ka teng;
lemoga le go gwetlha tiriso ya puo ya maikutlo, tlhotlheletso, le puo e e tlhotlheletsang ka botlhale e sena tshisimogo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga kitso ya tiriso ya puo ka tsenelelo:
tlhalosa le go dirisa mafoko ka mekgwa e e farologaneng ya tlhagiso ya bokao jwa botshwantshi;
tlhotlhomisa ka mo melaetsa e e fitlhegileng, meetlo le maikutlo ka mongwe/sengwe di supang mmui/moamogedi/mmuisi/mmogedi ka teng;
lemoga le go emelelana le kgobelelo go tsaya letlhakore le go naganela ntlheng e le nngwe, kokomogo ya maikutlo, le puo e e tlhotlheletsang ka botlhale e sena tshisimogo.
Bk DITENG LE BOKAO MO GO FITHELELENG MAEMO A TEKANYETSO
Mo karolong e, diteng le bokao di neetswe go tshegetsa phitlhelelo ya Maemo a Tekanyetso. Diteng tse di supilweng di tlhoka gore di dirwe ka mokgwa o di ka thusang baithuti go tswelela go ya kwa phitlhelelong ya Poelo ya go Ithuta. Diteng di tshwanetse go thusa Dipoelo tsa go Ithuta mme ga di a tshwanela go iphetsa di le tsosi. Bokao jo bo tlhagisitsweng bo ka thusa gore diteng di amane le maemo a a tlisang go tlhaloganya go go feleletseng mo baithuting e bile di thusa mo go ruteng le go ithuta. Morutabana o tshwanetse go tlhokomela tiriso ya maemo a selegae, e seng fela a a supiwang fa, a a ka nnang maleba thata mo maitemogelong a moithuti. Fa diteng le bokao di golagantswe le phitlhelelo ya Maemo a Tekanyetso di ka neela ka letlhomeso la go tlhabolola Manaane a go Ithuta. Dikaedi tsa Manaanethuto di tlhalosa ka botlalo tshedimosetso e ntsi mo lebakeng le.
Tiriso ya ditlhangwa go ruta puo
Tiriso ya lefoko "setlhangwa" mo Dipegelong tsa Dirutwa tsa Dipuo, e na le kgonego ya bokao jo bo anameng, go akaretsa tiro ya molomo, go kwala, go bona, go utlwelela, kutlopono le mefuta ya ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano. Gotlhe mo go ruteng puo, ditlhangwa di ka dirisiwa jaaka tshimologo le mefuta mengwe ya ditlhangwa tse di ka tlhagisiwang jaaka setlhangwa se se feletseng, se thaegile go tswa mo ditseleng tse dintsi tsa go se kwala. Maemo a Tekanyetso a bontsha tsweletso e e maleba ka diteng tse di bonolo go tlhaloganyega go ya go tse di thatanyana go simolola ka kereiti ya 10 go fitlha go ya 12. Ditlhangwa tse di bonolo le tse di marara ke motheo wa go netefatsa tsweletso mo dipuong tsotlhe.
Ditlhangwa ke metswedi e megolo ya "diteng le bokao" mo go ithuteng le mo go ruteng puo ka tsela e ya tlhaeletsano le ya tsenyeletso.
Mefuta e mentsi ya ditlhangwa tse di dirisiwang e bile di tlhagisiwa e tshwanetse go lemosa baithuti:
kitso e e humileng ka tsa loago; setso le ditiragalo mme di godisa go tlhaloganya boswa jwa puo;
dithitokgang tse di gwetlhang le tse di rotloetsang le go godisa go tlhaloganya ka tsenelelo meetlo le kgatlhego ya setso le loago le dintlha tsa boitshwaro tse di botlhoka e bile di le maleba mo matshelong a baithuti ba Aferika Borwa;
mefuta e mentsi e e farologaneng ya dintlhakemo;
dikao tsa puo e e kwalwang le e e buiwang ka dipopego tse dintsi tse di farologaneng go thusa moithuti go nna le kitso e e siameng ya tirisopuo e bile e le maleba;
tshekatsheko ya puo e e naganelang ntlheng e le nngwe, go gobelela le go akaretsa go godisa go nagana ka tsenelelo;
puo ya thotloetso le tlhotlheletso;
tlhotlheletso ya tiriso ya maemo a motho puong ya gagwe le mo go ya tse dingwe;
kgolo ya kitso ya go lemoga bareetsi, maitlhomo le bokao ka moono gammogo le lentswe le rejista tse di maleba;
dipharologantsho le dikarolwana tsa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa, go akaretsa tse di kwalwang;
didiriswa tsa pono, kutlo le tsa kutlopono;
ditaele ka mefutafuta le didiriswa tsa setaele jaaka mefuta e mentsi e e farologaneng ya puo ya botshwantshi le ya boitlhamedi.
Tsela ya go ruta e e ikaegileng ka ditlhangwa le ya go ruta ka tsela ya tlhaeletsano, mmogo, di ikaegile mo tirisong e e tswelelang le tlhagiso ya ditlhangwa.
Tsela ya go ruta e e ikaegileng ka ditlhangwa e tlhotlhomisa ka mo ditlhangwa di dirang ka teng. Maitlhomo a tsela e e ikaegileng ka ditlhangwa ke go kgontsha baithuti go nna le bokgoni, go itshepa le go nna babuisi ba ba buisang ka tsenelelo, bakwadi, babogedi, le batlhami. E akaretsa go reetsa, fa go buisiwa, fa go lebelelwa le fa go sekasekwa ditlhangwa go tlhaloganya gore di tlhagisitswe jang, le gore di tlhotlhehetsa jang. Ka mekamekano e e tseneletseng e, baithuti ba nna le bokgoni ba go tlhatlhoba ditlhangwa ka tsenelelo. Tsela e e ikaegileng ka ditlhangwa e akaretsa tlhagiso ya mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa mo mabakeng a a rileng le baamogedi ba ba rileng ba tshedimosetso. Tsela e, e tlisiwa ke go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di tlhamiwang ka teng.
Tsela ya go ruta ka tsela ya tlhaeletsano e kaya gore mo go ithuteng puo, moithuti o tshwanetse go dirisa puo go le gontsi le go newa ditphono di le dintsi tsa go ikatisa le go tlhagisa puo ka go tlhaeletsana mo botshelong kgotsa mo tirisong ya ka gale ya puo. Go ithuta puo go tshwanetse go itlela fela mme go fetisetswa mo teng ga phaposiborutelo mo bokgoni jwa go buisa/lebelela le go kwala/tlhagisa di ithutiwang ka tokologo - baithuti ba ithuta go buisa ka go buisa go le gontsi le go ithuta go kwala ka go kwala go le gontsi.
Go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di bopiwang ka teng
Ditlhangwa di tlhagisiwa mo bokaong jo bo rileng ka maitlhomo a a rileng, e bile go akanngwa ka baamogedi ba tshedimosetso. Mefuta tsa ditlhangwa e na le ditiro tse di farologaneng mme di latela melawana e e rileng ya tlwaelo mabapi le popego, setaele, thutapuo, tlotlontswe le diteng. Dilo tsotlhe tse ke mefuta ya ditlhangwa. Baithuti ba tshwanetse go tlhaloganya le go tlhagisa mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa.
Ditlhangwa di tlhagisa maemo a setso le a sepolotiki a di tlhamilweng mo go one. Puo e e dirisiwang mo ditlhangweng e na le melaetsa e e mabapi le meetlo le dintlhakemo tsa sepolotiki tsa bakwadi le batlhami; Ka jalo ditlhangwa di tsaya letlhakore la bakwadi le batlhami. Baithuti ba tshwanetse go kgona go ranola le go tsibogela meetlo le maikutlo tse di tlhagelelang mo ditlhangweng.
Ke sone seo, mo tseleng e e ikaegileng ka ditlhangwa, puo ka gale e tlhotlhomisiwa mo ditlhangweng, le gore ditlhangwa di tlhotlhomisiwa go ya ka botsalano ba tsona le bokao. Tsela e, e lebelela tsibogelo ya mekgwa e e lolameng ya dikarolo tsa puo (thutapuo le tlotlontswe) go lebeletswe gore di dirisitswe jang mo ditlhangweng. Gore baithuti ba kgone go bua ka ditlhangwa, ba tshwanetse gonna le kitso ya medumo "puo e e dirisiwang go bua ka puo "- ba tlhoka mafoko a a tlhalosang diponagalo tse di farologaneng tsa thutapuo, tlotlontswe le setaele le go bua ka mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa.
Ditlhangwa di ka arogangwa go ya ka ditlhangwa tse di dirisiwang le ditlhangwa tse di tlhagisiwang. Mefuta eno ya ditlhangwa e tlhagisitswe ka botlalo mo lenaneong le le latelang. Mananeo a, ga a akaretse mefuta yotlhe e e leng gone ya ditlhangwa - morutabana o letlelelwa go ka tlaleletsa ka ditlhangwa tse di ka dirisiwang mo go ruteng e e akaretsang dintlha tsotlhe tsa go ruta puo. Maitlhomo a mananeo ke go fa morutabana tlhopho e e anameng ya ditlhangwa tse di ka kgonang go dirisiwa le go tlhagisiwa. Dintlha ka tse di tlhokagalang mabapi le ditlhangwa tse di thata go tlhalogangwa gammogo le tirisopuo e e maleba di kwadilwe mo Dikaeding tsa Manaanethuto.
DITLHANGWA TSE DI DIRISIWANG MO GO RUTENG PUOTLALETSO YA BOBEDI KA GO AKARETSA DINTLHA TSOTHE TSA THUTAPUO, KEREITI YA 10 - 12
Ditlhangwa tsa dikwalwa: Dikhutswe Padi Poko Terama
Mefuta e mengwe ya dikwalo e e ka akarediwang mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12: ditlhangwa tsa dikwalo tsa tirisano, tsa tshupiso / le tshedimosetso, boitlhamedi le tsa kutlo, tsa pono le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano. Tlhopho e ntsi ya ditlhangwa tse, e tshwanetse go dirisiwa mo thutong ya go akaretsa
Ditlhangwa tsa tirisano: Diathikele le dikholomo tsa dimakasini Diathikele le dikholomo tsa makwalodikgang Difekese Diforomo Dikitsiso Ditaletso Dintlha Dipegelo Diphasalatso Diphousetara Dipuisano (tse di kwadilweng) Dithelekeramo Makwalo (a semmuso le a e seng a semmuso) Makwalo a barulaganyi Melaetsa ya Memorantamo Metsotso le manaanetsamaiso Neela maikutlo ka (dikwalwa/difilimo) Tsa botshelo jwa moswi Ditlhangwa tsa tshupetso le tshedimosetso: Bukafoko Buka ya megala Dibuka tsa go ithuta Dishejule Enselaeklelopia Lenaane la nako Thesorase Ditlhangwa tsa boitlhamedi: Dibukatsatsi Dikopelo Ditlhamane Dithamalakwane Ditlhangwa tsa boitlhamedi tsa baithuti Ditlhangwa tsa dikwalwa Dipuisano Kanelo ya dinaane le dikgang Tiragatso ya terama Ditlhangwa tsa pono, kutlo ponokutlo: Dikerafo, ditaekeramo, manaanepalo Ditphate le dimmepe Difilimi tsa metlae tse di tshwantshitsweng Dikgatiso Dikhomiki Diphasalatso Dipampiri tse di bonalatsang Dipontsho tsa diselaete Dipuo tse di gatisitsweng Diselaete Diterama Ditshwantsho/Dinepe Ditshwantsho tsa metlae Dibidiyo tsa mmino Manaane a seyalemoa Manaane a thelebipene le didokumentari Matshwao Mokwalo o o gateletsweng mo dipoteng (kerafiti) (Metlae e e tshwantshitsweng) Puiso ya diterama padi kgotsa di-khutshwe Setlhangwa se se buisetswang kwa godimo Tiriso ya puo go kobisa ka mogoso Tshwantsho
DITLHANGWA TSE DI TIHAGISIWANG KA NAKO YA GO PUOTLALELETSO YA BOBEDI KA GO AKARETSA DINTLHA TSOTLHE TSA THUTAPUO, KEREITI YA 10 - 12 (Tlhopho e tshwanetse go tlhagisiwa mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12)
Ditlhangwa tsa tirisano: Difekese Dikaratataletso Dipegelo tse dikhutshwane (semmuso le botsalano) Dipuisano Makwalo a botsalano Makwalo a semmuso a kopo, ngongorego, kutlobotlhoko, taletso, keleletsomasego, ditebogo Makwalokarata Molaetsa o mokhutshwane wa mogala wa lotheka Go tlatsa diforomo Ditlhangwa tsa boitlhamedi: Ditlhamo tsa kanelo le tsa ditlhaloso Go tsibogela dikwalwa Ditlhangwa tsa tshupetso le tshedimosetso: Dikaedi Dintlha Ditaelo Ditshobokanyo tse di bonolo Kgobokanyo ya dintlha le kwalo ya tsone Ditlhangwa tsa molomo, pono le dimidiyantsi: Dipapatso Dibukana - tshedimosetso Diphousetara Dipuisano Dipuisano tsa ditlhopha Dipuisano tse e seng tsa semmuso
Ditlhangwa tse e seng tsa pateletso tsa go oketsa kitso: bodiragatsi, kanelo ya kgang, dikgang tsa seyalemowa/thelebipene, diterama tsa diyalemoa/dithelebipene, dipuisano mo ditlhopheng tsa batho, dikhutshwe tsa mafoko/metshameko, difilimi tsa metlae tse di tshwantshitsweng (dikhatunu), ditshwantsho tsa metlae, matshwao, jj.
KGAOLO YA 4
TEKANYETSO
MATSENO
Tekanyetso ke karolo ya botlhokwa ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). Ke tsela ya go kokoanya le go tlhalosa bosupi le go tlhomamisa bokgoni jwa moithuti. Bosupi bo ka kokoanngwa ma tsamaong ya nako le mo mafelong a a farologaneng, le ka go dirisa ditsela, didiriswa, mekgwa le mefuta ya tlhaeletsano tse di farologaneng.
Go netefatsa gore dipholo tsa tekanyetso di ka fitlhelelwa le go dirisiwa mo maitlhomong a a fapaaneng mo isagong, dipholo di tshwanetse go kwalwa. Go na le mekgwa e e farologaneng ya go kwala bokgoni jwa moithuti. E mengwe ya yona e tla tlhomamisiwa mo kgaolong e. E mengwe e tla tlotlomadiwa mo Kaeding ya Lenaanethuto.
Go na le batsayakarolo ba bantsi ba ba nang le kgatlhego ka mo baithuti ba dirang ka teng mo Dikereiting tsa 10 - 12. Batsayakarolo ba ba akaretsa baithuti ka bobona, batsadi, batlamedi, baabi, mafapha a porofense a thuto, Lefapha la Thuto (Bosetphaba), Bookamedi jwa Thuto, bathapi, ditheo tsa thuto le katiso e e kwa godimo. Gore go kgonagale go fitlhelela bokgoni jotlhe jwa moithuti le go akanyetsa bokgoni jwa moithuti, dipholo tsa tekanyetso di tshwanetse go begwa. Go na le ditsela tse dintsi tsa go bega. Kaedi ya Lenaanethuto le Lenaane la Tekanyetso di tlhalosa tsela ya go kwala le go bega mo tekanyetsong ya mo sekolong gammogo le tekanyetso go tswa kwa ntle le go neela kgakololo mo dintlheng tsa tekanyetso tsa dithuto tse di rileng.
GORENG GO LEKANYETSWA
Pele ga morutabana a lekanyetsa baithuti, go botlhokwa gore maitlhomo a tekanyetso a tlhamalale, a se nne bokaobontsi. Go tlhaloganya maitlhomo a tekanyetso, go netefatsa gore go nne le tsamaelano gareng ga maitlhomo le mekgwa ya tekanyetso. Seno, se tla thusa go netefatsa gore dikakanyo, ditshwetso malebana le tekanyetso di se gobelele, di nne maleba le maitlhomo.
Go na le mabaka a le mantsi a a dirang gore bokgoni jwa baithuti bo lekanyediwe. Mabaka ano a akaretsa tekanyetso ya go lebelela tsweletso le ya go bega diphitlhelelo, go sekaseka le go baakanya mathata mo go ithuteng, tlhopho, kaelo, tshegetso ya go ithuta, go fa setefikeiti jaaka bosupi jwa go tswelela mo kereiting e e latelang.
Mo kharikhulamong e, go ithuta le go lekanyetsa go golagane thata. Tekanyetso e thusa baithuti go lekanyetsa gore boleng jwa go ithuta ga bona bo ntse jang. E naya tshedimosetso ka tswelelo ya bona le go ba kgontsha le go tsaya ditshwetso ka ga thuto ya bone. Ka moono o, tekanyetso e naya tshedimosetso ya gore a go ruta le go ithuta go a atlega mo go nneng gaufi le dipoelo tsa go Ithuta tse di beetsweng pele. Fa tekanyetso e bontsha go tlhoka tswelelo, maano a go ruta le go ithuta a tshwanetse go fetolwa ka tsela e e maleba.
MEFUTA YA TEKANYETSO
Kgaolo e e tlhalosa mefuta e e latelang ya tekanyetso:
tekanyetso ya motheo;
tekanyetso ya go batla makoa;
tekanyetso ya go aga; le tekanyetso ya kwa bofelong.
Tekanyetso ya motheo
Tekanyetso ya motheo (tshimologo) e botlhokwa mo tshimologong ya kereiti, fela e ka dirisiwa mo tshimologong ya nako/paka nngwe le nngwe ya go ithuta. E dirisiwa go tlhomamisa se baithuti ba se itseng le go kgona go se dira. E thusa mo paakanyong ya ditiro le mo tlhabololong ya Kaedi ya Lenaanethuto. Go kwalwa ga tekanyetso ya motheo, ke go go repileng.
Tekanyetso ya go batla makoa
Tekanyetso nngwe le nngwe e ka dirisiwa ka maitlhomo a go leka go bontsha lebaka/mabaka a a kgoreletsang moithuti go ithuta. Tekanyetso ya go batla makoa le go leka go a baakanya e thusa ka ditsela tse di farologaneng tsa tshegetso kgotsa go lemoga tlhokego ya thuso e e kgethegileng kgotsa ya ketleetso. E dira jaaka lebaka la go tlhotlhomisa gore o kgone go thusa le go baakanya maikaelelo a Kaedi ya Lenaanethuto gape, kgotsa go lemoga gore ke eng se se sa ithutiwang gore go tle go nne le ditsela tsa go tsereganya tse di ka dirisiwang.
Tekanyetso ya go aga
Mofuta mongwe le mongwe wa tekanyetso o o dirisiwang go naya baithuti tshedimosetso morago ga thuto o araba maitlhomo a tekanyetso ya go aga. Tekanyetso ya go aga ke karolo e e botlhokwa ya go ruta le go ithuta. E lebelela le go tshegetsa tsamao ya go ithuta. Batsayakarolo botlhe ba dirisa mokgwa o wa go lekanyetsa go bona tshedimosetso ka tswelelo ya baithuti. Pegelo e e agang ka tiro e e dirilweng ke karolo ya botlhokwa ya tekanyetso mo maitlhomong a go aga.
Tekanyetso ya kwa bofelong
Fa tekanyetso e dirisiwa go kwala katlholo ya bokgoni kgotsa tiro ya moithuti, maitlhomo ke go naya tekanyetso ya bofelo. Tekanyetso ya bofelo e naya setshwantsho sa bogotlhe sa bokgoni kgotsa tswelelo ya moithuti mo nakong nngwe le nngwe e e rileng. E ka nna kwa bofelong jwa tiro e le nngwe ya go ithuta, yuniti,
Dipuo - Setswana Puotlaleletso ya Bobedi saekele, kgwedithataro kgotsa ngwaga wa go ithuta. Tekanyetso ya bofelo e tshwanetse go baakanyetswa mme ditsela tse di farologaneng tsa tekanyetso di tshwanetse go dirisiwa go kgontsha baithuti go bontsha bokgoni.
TEKANYETSO E TSHWANETSE GO NNA JANG LE GO DIRA ENG
Tekanyetso e tshwanetse:
go tlhaloganngwa ke moithuti le batho botlhe;
go tsepama ka tlhamalalo;
go golagana le go ruta le go ithuta;
go nna go ya ka ditlhokego tse di beilweng tsa Maemo a Tekanyetso;
go letlelela baithuti ditphono tse di atolotsweng;
go ya ka lebelo la go ithuta la moithuti e sa gobelele;
go kgona go fetofetoga;
go dirisa didiriswa tse di farologaneng; le go dirisa mekgwa e e farologaneng ya go ithuta;
GO LEKANYETSWA JANG
Tekanyetso ya baithuti ka barutabana e tshwanetse go nna le boikanyego jo bogolo. Se se raya gore katlholo ya barutabana ka bokgoni jwa baithuti e tshwanetse go akaretsega go ya ka dinako tse di farologaneng, dintlha tsa tekanyetso, le batshwai. Dikatlholo tse di dirwang ka tsela ya tekanyatso di tshwanetse go bontsha go amogelesega go go golo; ke gore, dikatlholo di tshwanetse go dirwa mo dintlheng tsa go ithuta tse di neng di lekanyetswa.
Tekanyetso nngwe le nngwe e ka se ikanyege kgotsa go amogelega gotlhelele ka boyona ka jalo, re tshwanetse go dira ditshwetso ka tswelelo ya baithuti tse di ikaegileng ka ditekanyetso tse di fetang nngwe. Seno ke motheo wa Tlhatlhobotsweledi. Tlhatlhobotsweledi ke tsela ya tekanyetso e ditshwetso di ikaegileng ka go ithuta mo mefuteng e e farologaneng ya ditiro le ditiragalo tse di diragalang ka dinako tse di farologaneng ka nako ya go ithuta. Tlhatlhobotsweledi e akaretsa ditekanyetso tse di dirwang ngwaga otlhe, go dirisiwa mefuta le mekgwa e e farologaneng ya didiriswa tsa tekanyetso jaaka, diteko, ditlhatlhobo, diporojeke le diasaenemente. Tekanyetso ya molomo, go kwala le ya tiragalo di a akarediwa. Dikarolwana tsa tiro e baithuti ba e dirileng di dirisiwa jaaka bosupi jwa Tlhatlhobotsweledi di kokoanngwa potefoliong. Dirutwa tse di farologaneng di na le ditlhokego tse di farologaneng tsa se se tshwanetseng go kokoanngwa mo potefoliong. Ditlhokego tseno di umakiwa mo Kaeding ya Lenaanethuto.
Tlhatlhobotsweledi e dirwa mo phaposiborutelong le mo sekolong, mme e tsepame mo mokgweng o o tsweletseng o tekanyetso e tswakanngwang mo tswelelong ya go ruta le go ithuta. Barutabana ba kgona go itse baithuti ba bona ka go ba ruta letsatsi lengwe le lengwe, ka go ba botsa dipotso, go lemoga le go dirisana le bona, le go ba lebelela ka mo ba dirisanang ka teng le ba bangwe.
Tlhatlhobotsweledi e ka dirisiwa mo dikarolong tse pedi tsa Kharikhulamo tse di ka lekanyetswang ka go kwala diteko le diasaenemente le tse di ka lekanyetswang ka mekgwa e mengwe, jaaka tiragatso, go dirisa bosupi jwa go dira ka diatla kgotsa jwa go bua.
MEKGWA YA TEKANYETSO
Tekanyetso ka mong
Dipoelo tsotlhe tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso di kgona go fitlhelelwa ke mongwe le mongwe. Baithuti ba itse se se lebeletsweng mo go bona. Baithuti ba ka nna ba tsaya karolo e e botlhokwa ka tekanyetso ka bobona, ka "tekanyetso - pele", ya tiro, pele morutabana a dira tekanyetso ya bofelo. Kakanyo ya mong ya go ithuta, ke karolo e e botlhokwa ya go ithuta.
Tekanyetso ka balekane
Mo tekanyetsong ka balekane, go dirisiwa manaanenetefatso kgotsa ruburiki, e e thusang baithuti botlhe ka tiro ya go lekanyetsa le ya ba ba lekanyetsang. Go bua ka maemo kgotsa tsela e e beilweng e tiro ya bona e tla lekanyetswang ka teng, go godisa baithuti go sekaseka tiro ya bona le ya ba bangwe.
Tekanyetso ya setlhopha
Bokgoni jwa go dira ka nonofo mo ditlhopheng, ke e nngwe ya Dipoelotsenelelo. Go lekanyetsa tiro ya setlhopha go akaretsa go batla bosupi jwa gore a setlhopha sa baithuti se a dirisana, thusana, arogana tiro, le go kopanya ditshwaelo tsa ba bangwe go bopa tiro e le nngwe e e kopanetsweng sentle mme e ka kgona go lekanyetswa. Tekanyetso ya setlhopha e lebelela dikgato tsa go dira tiro gamogo le tiro e e feditsweng. E akaretsa go lekanyetsa bokgoni jwa tshedisano, go laola nako, bolaodi jwa metswedi le dipharologanyo mo setlhopheng, gammogo le dintshetsontle tsa ditlhopha.
DITSELA TSA GO KOKOANYA BOSUPI JWA TEKANYETSO
Go na le ditsela tse di farologaneng tsa go kokoanya bosupi jwa tekanyetso. Tse dingwe tsa tsona di tlhalosiwa fa tlase.
Tekanyetso ka go lebelela
Ditsela tsa tekanyetso ka go lebelela ke tse di sa rulaganngwang ka botlalo le go re letlelela go kwala mefuta e e farologaneng ya bosupi ka baithuti ba ba farologaneng le ka dinako tse di farologaneng. Mofuta o wa tekanyetso ka gale o ikaegile ka ditiro tse di batlang gore baithuti ba dirisane mo kgwetlhong ya go batla tharabololo kgotsa go tlhagisa tiro e e tshwanang. Tekanyetso e e ikaegileng ka temogo e tshwanetse go nna e e ikaeletsweng le go tsamaisiwa ka thuso ya didiriswa tse di maleba tsa temogo.
Tekanyetso ka teko
Tekanyetso ka teko ke e e rulagantsweng sentle, go kgontsha barutabana go kokoanya bosupi jwa baithuti botlhe ka tsela le ka nako e e tshwanang. Mofuta ono wa tekanyetso o lebelela bosupi jwa go ithuta jo bo netefatswang ke maduo a a rileng. Fa diteko le ditlhatlhobo di dirisiwa ka tshwanelo, di dira karolo ya botlhokwa ya kharikhulamo ka gonne di neela bosupi jo bo siameng jwa se se ithutilweng.
Tekanyetso ka tiro
Ditsela tsa tekanyetso ka tiro di ikaelela go bontsha gore a moithuti o na le bokgoni jwa go dirisa se ba se ithutileng mo maemong a a sa tlwalegang kgotsa mo maemong a a kwa ntle ga phaposiborutelo. Tekanyetso ya tiragatso e akaretsa karolo ya go dira ka diatla ya dithuto e le go sekaseka ka mo baithuti ba kgonang go dirisa teori e ba e ithutileng. Tsela, maemo a a amogelegang kgotsa melao e tiragatso e tla lekanyetswang ka yona e tlhalosiwa mo diruburiking kgotsa mo manaanenetefatsong a ditiro, le go thusa morutabana go dira katlholo ya borutego go lekanyetsa tiragatso ya moithuti mongwe le mongwe.
GO KWALA LE GO BEGA MADUO
Go kwala maduo le go bega go akaretsa mokgwa o re kwalang maduo a re a kokoantseng ka nako ya tekanyetso ka ona gore a tle a sekasekiwe sentle mme a phasaladiwe ka tsela e e nepagetseng le e e tlhaloganyegang.
Mekgwa ya go kwala maduo
Go na le mekgwa e e farologaneng ya go kwala maduo. Go le gantsi go thata go kgaoganya mekgwa ya go kwala maduo le mekgwa ya go tlhatlhoba tiro ya baithuti.
Dikao tseno ke tse dingwe tsa mefuta e e farologaneng ya go kwala maduo:
sekale se se lekanyetsang;
Nngwe le nngwe e tlhalosiwa fa tlase.
Sekale se se lekanyetsang
Sekale se se lekanyetsang ke thulaganyo nngwe le nngwe ya go tshwaya, mo letshwao (sekai jaaka A kgotsa B) kgotsa maduo (jaaka 5/10 kgotsa 50%) le ranolwang ka botlalo go golaganya tlhaloso ya maduo a a filweng khoutu e e rileng le bokgoni jo bo tlhokagalang go fitlhelela maduo ao. Thanolo e e botlalo e, e botlhokwa go feta maduo a go dumelelanweng ka ona mo tsamaong ya go ruta le go ithuta, ka e naya baithuti kakanyo e e tlhaloganyegang ya se se fitlheletsweng le gore ke ka ntlha ya eng go ithuta go sa atlega ka botlalo. Mokgwa wa bogologolo wa go tshwaya o ne o dirisa sekale se se lekanyetsang ntle le tlhaloso e e feletseng. O ne o dira gore go nne thata go tlhaloganya bokgoni le makoa a baithuti go ya ka dipoelo tse di ikaeletsweng. Sekale sa dintlha di le (thataro) 6 tsa bokgoni se dirisiwa mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ka Kakaretso).
Mananeo a tiro kgotsa manaanenetefatso di na le dipegelo tse di itlhaotseng tse di tlhalosang tiragatso e e lebeletsweng mo tirong e e rileng. Fa pegelo e e rileng mo manaane netefatsong e ka lemogwa jaaka e moithuti a e dirileng ka nako ya tiragatso, pegelo e tla tshwaiwa. Dipolelo tsotlhe tse di tshwailweng go tswa mo manaanenetefatso (jaaka maemo a a beilweng go ka fitlhelelwa) di tlhalosa phitlhelelo ya tiro ya moithuti. Manaanenetefatso a botlhokwa thata mo go lekanyetseng ditiro tsa moithuti ka esi kgotsa ka ditlhopha.
Diruburiki ke kopanyo ya dikhoutu tse di lekanyetsang le ditlhaloso tsa maemo a a amogelegang. Di na le tatelano ya maemo, ka maduo a a tlhalosang kgato ya bonnye kgotsa boemo jwa tiro jo bo amogelegang mo kgatong ya khoutu nngwe le nngwe. Diruburiki di batla barutabana ba itse seo tota se tlhokwang ke dipoelo. Ruburiki e ka nna ya kakaretso, e le e e nayang setshwantshotshupo sa bogotlhe sa maemo a a amogelegang a a lebeletsweng, kgotsa ya go sekaseka, go naya setshwantsho se se tlhamaletseng sa diponagalo tsa bosekaseki tse di bopang ditlhokego, kgotsa e ka di kopanya ka bobedi. Lenaane kaedi la go Ithuta le naya dikai tsa diruburiki tsa serutwa se se rileng.
Go bopa ruburiki, morutabana o tshwanetse go swetsa gore:
Ke dipoelo dife tse di lebeletsweng?
Ke Maemo a Tekanyetso afe a a tshwanetsweng go fitlhelelwa ke tiro?
Ke bosupi bofe jo bo tshwanetseng go kokoanngwa?
Ke dikarolo dife tse di farologaneng tsa tiro tse di tla lekanyetswang?
Ke didiriswa dife tse di farologaneng tsa tekanyetso tse di siametseng karolo nngwe le nngwe ya tiro (jaaka dikgato tsa go dira tiro le tiro e e feditsweng)?
Ke kitso efe e e tshwanetseng go nna bosupi?
Ke bokgoni bofe jo bo tshwanetseng go dirisiwa kgotsa tiragatso e e tshwanetseng go tsewa?
Ke ditphono dife tsa go tlhagisa maikutlo a mong, meetlo le maikutlo ka ga mongwe/sengwe tse di
Dipuo - Setswana Puotlaleletso ya Bobedi tlhagelelang mo tirong le gore ke dife tsa tse, tse di tshwanetseng go lekanyetswa le gore di tla lekanyediwa jang?
A ruburiki e le nngwe e lebane le Dipoelo tsa go Ithuta tsotlhe le Maemo a Tekanyetso otlhe a tiro, kgotsa, a tiro e batla diruburiki tse di mmalwa?
Tota, ke diruburiki di le kae tse di tlhokagalang mo tirong?
Go botlhokwa gore morutabana a abelane ruburiki kgotsa diruburiki le baithuti pele ga ba dira tiro e e batlegang. Ruburiki e sedimosa go ithuta le ditiragatso tse e tshwanetseng go di lebelela. E nna sediriswa se se botlhokwa sa tekanyetso ya moithuti ka esi.
Go bega tiragatso le phitlhelelo
Go bega tiragatso le phitlhelelo go naya botlhe ba ba nang le seabe kgotsa ba ba nang le kgatlhego gore moithuti o tswelelapele jang. Fa bosupi bo sena go kokoanngwa le go ranolwa, barutabana ba tshwanetse go kwala diphitlhelelo tsa baithuti. Go tlhokega gore ditekanyetso tsa bofelo tse di lekaneng di dirwe nako le nako gore pegelo e fe dintlha tse di tletseng tsa maemo a a fitlheletsweng ke moithuti.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 e amogela sekale sa dintlha di le thataro tsa go bontsha bokgoni. Sekale se supiwa ka Sethalo 4.1:
Sethalo 4.1 Sethalo sa phitlhelelo sa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso)
Khoutu ya Seemo 6. Ditlhaloso tsa Bokgoni Phitlhelelo ka dinaledi Maduo (%) 80-100
Phitlhelelo ka matsetseleko 60-79
Phitlhelelo e e itumedisang 50-59
Phitlhelelo ka tekano 40-49
Phitlhelelo ka bontlhanngwe 30-39
Phitlhelelo e e tlhaelang 0-29
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA SERUTWA
Go thusa ka boemo jo phitlhelelo e tshwanetseng go fitlhelelwa ka jona mo Dipoelong tsa go Ithuta mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12, bokgoni jwa thuto bo tlhaloswa go farologanya ditebelelo tsa kereiti ka se moithuti a tshwanetseng go se itse le go se fitlhelela. Magato a marataro a bokgoni, a tlhalositswe mo thutong nngwe le nngwe le mo kereiting nngwe le nngwe. Ditlhaloso tse di tla thusa barutabana go lekanyetsa baithuti le go ba baya mo boemong jo bo nepagetseng jwa tekanyetso. Ditlhaloso di khutshwafatsa se se tlhalositsweng ka botlalo mo Dipoelong tsa go Ithuta le mo Maemong a Tekanyetso, le go neela diponagalo tse di farologanyang le tse di tlhomamisang diphitlhelelo mo boemong jo bo rileng. Magato a a farologaneng a phitlhelelo le tsa diperesente tse di tsamaelanang le tsona di bontshwa mo Sethalong 4.1
Go tsamaelana le metheo le tsamaiso ya tekanyetso e e itshetlegileng ka dipoelo, ditekanyetso tsotlhe mo dikolong le tsa kwa ntle ga dikolo di tshwanetse go nna fela ka ditlhokego tse tiro e atlholwang ka tsona. Maduo a ka dirisiwa go tlhatlhoba tiro e e rileng ya tekanyetso, ditiro tsa tekanyetso di tshwanetse go lekanyetswa go ya ka diruburiki go na le go tshwaya dikarabo tse di siameng le go neela maduo go ya ka palo ya matshwao. Dipegelo tsa bokgoni tsa dirutwa di tlhalosa bonnye jwa bokgoni, kitso, maikutlo le meetlo tse di tshwanetseng go supiwa ke moithuti go bontsha phitlhelelo mo kgatong nngwe le nngwe ya sekale sa go lekanyetsa.
Fa barutabana/balekanyetsi ba baakanya tiro/kgotsa potso, ba tshwanetse go netefatsa gore tiro/kgotsa potso e arabela ntlha ya poelo e e rileng. Go tshwanetse ga dirisiwa maemo a tekanyetso a a maleba go tlhama ruburiki e e lekanyetsang tiro kgotsa potso. Ditlhaloso di bontshe ka botlalo bonnye jo bo dumeletsweng jwa maemo a a tshwanetseng go fitlhelelwa mo setlhopheng sengwe le sengwe mo sekaleng sa go lekanyetsa.
Ditlhaloso tsa bokgoni tsa serutwa se, di tlhagelela kwa bofelong jwa kgaolo e.
TLHATLOSO
Tlhatloso mo Kereiting ya 10 le Kereiti ya 11 e tla dirwa fela go ya ka tekanyetso ya mo sekolong, fela e tshwanetse go ya ka mabaka a a tshwanang le a Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang. Ditlhokego, maemo, melao ya kopanyo le ya go fetisetsa kwa pele, di tlhaloswa mo "Qualifications and Assessment Policy Framework for Grades 10 - 12 (General)".
KA MO DIKARATAPEGO DI TSHWANETSENG GO NNA KA TENG
Go na le ditsela tse dintsi tsa go tlhama karatapego, fela go botoka gore karatapego e nne bonolo go tlhaloganyega, fa e le gore tshedimosetso yotlhe e e botlhokwa e tsentswe. Karatapego e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso ka tswelelopele ya moithuti ka kakaretso, le tse di latelang:
bokgoni jwa moithuti go ya ka dipoelo;
tse moithuti a di kgonang tota;
tshegetso e e tlhokegang kgotsa e e filweng, fa go tlhokegang;
pego ya se se diragetseng e e thusang e e tshwaelang ka ga tiro ya moithuti fa e bapisiwa le e e fetileng le ditlhokego tsa serutwa; le tswelelopele ya kgolo ya moithuti mo go ithuteng mokgwa wa go ithuta.
Karatapego e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso e e latelang gape:
leina la sekolo;
leina la moithuti;
kereiti ya moithuti;
ngwaga le kgweditharo;
fa motsadi/moemedi wa motsadi a saenang gone;
tshaeno ya morutabana le mogokgo;
letlha;
malatsi a go tswalela le go bula sekolo;
setempe sa sekolo; le porofaele ya moithuti ya go tsena sekolo.
TEKANYETSO YA BAITHUTI BA BA ITEMOGELANG DIKGORELETSI MO GO ITHUTENG
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA PUOTLALELETSO YA BOBEDI
Khoutu S Sekale
80-100% Phitlhelelo ka dinaledi
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, go na le nyalelano le tomagano ya dikakanyo; bontsha maitemogelo le tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng ka nepo; dirisa puo ka thelelo mo maemong a tlhaeletsano a farologane e bile a tlwaelegile.
ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka nonofo le ka go itshepa, lemoga tshedimosetso e e rileng ka nepagalo fa a buisa le go lebelela; bontsha go tlhaloganya tota fa a gatelela le go tshegetsa dikakanyo tsa gagwe ka dintlha; buisetsa kwa godimo ka thelelo e e bokgabane; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le dintlha tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse di nang le nyalelano, tomagano ya dikakanyo, e bile di nepagetse; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi ba tshedimosetso, maitlhomo, maemo le popego tse di farologaneng; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e tsweletsang, e bontsha boitlhamedi; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong ka boene go tokafatsa ditlhangwa.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka: fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa go
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, go na le nyalelano le tomagano ya dikakanyo; na le nyalelano le tomagano ya dikakanyo, bontsha maitemogelo le tirisopuo ka tshisimogo bontsha maitemogelo le tirisopuo e e bontshang, le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga, ranola, tshisimogo le tlotlo sentle; nna tsebentlha go sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso mo lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa maitlhomong a a farologaneng ka nepo; dirisa tshedimosetso ka nepagalo mo maitlhomong a a puo ka thelelo mo maemong a a farologaneng a farologaneng; dirisa puo ka thelelo mo tlhaeletsano. maemong a a farologaneng a tlhaeletsano;
ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka
ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka nonofo le ka go itshepa, le go lemoga nonofo le ka go itshepa, le go lemoga tshedimosetso e e rileng ka nepagalo fa a buisa tshedimosetso e e rileng ka nepagalo fa a buisa le go lebelela; bontsha go tlhaloganya tota mme le go lebelela; bontsha go tlhaloganya tota mme a tshegetsa dikakanyo tsa gagwe sentle; buisetsa a tshegetsa dikakanyo tsa gagwe sentle; buisetsa kwa godimo ka thelelo e e bokgabane; bontsha kwa godimo ka thelelo e e bokgabane; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tse di farologaneng tshisimogo mo dikakanyong tse dintsi tse di tsa batho ba bangwe le mo go tsa setso. farologaneng tsa batho ba bangwe le mo go tsa kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse di nang le setso. nyalelano le tomagano ya dikakanyo e bile di
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse di nang le nepagetse; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, nyalelano le, tomagano ya dikakanyo ebile di maitlhomo, maemo le dikagego tse di nepagetse; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, farologaneng; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa maitlhomo, maemo le dikagego tse di tshegetso ka tsela e e tlhomameng, e e dirang farologaneng ka nonofo; rulaganya dikakanyo le gore batho ba dumalane le ene, e le ya dintlha tsa tshegetso ka tsela e e tlhomameng, e boitshimololedi; boeletsa le go baakanya e dirang gore batho ba dumalanele ene e le ya diphoso mo dikwalong ka boene go tlhagisa boitshimololedi; boeletsa le go baakanya ditlhangwa tse di tokafetseng. diphoso mo dikwalong ka boene go tlhagisa tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya ditlhangwa tse di tshwanetseng.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
80-100%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka dinaledi puo ka go itshepa le ka nepagalo; lemoga, ranola
Tsweletso le go tlhalosa bokao, mo tirisong ya mafoko le mo dipopegong ka nonofo; dirisa mefuta e e farologaneng ya dipopi tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni puo ka nepagalo le ka go itshepa; lemoga, .
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya ranola, sekaseka le go tlhalosa bokao le tiriso ya puo ka nepagalo le ka go itshepa; lemoga, mafoko le dipopego ka nonofo; dirisa mefuta ya ranola, sekaseka le go tlhalosa bokao le tiriso ya dipopi tsa dipolelo mo maitlhomong a tiriso ka mafoko le dipopego ka nonofo tota; dirisa gale; bontsha bokgoni jo bo siameng jwa tiriso mefuta e mentsi e e farologaneng a dipolelo mo ya thutapuo le tlotlontswe. maitlhomong a tirisopuo ya ka gale; bontsha bokgoni jo bo siameng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Phitlhelelo ka matsetseleko
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane go le gantsi; bontsha maitemogelo a a kgodisang a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng fela a bontsha go okaoka fa a ranola, sekaseka le go tlhalosa; dirisa puo ka thelelo go le gantsi mo maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
lemoga tshedimosetso ka go itshepa go le gantsi fa a buisa le go lebelela fela a bontsha go okaoka fa a ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa; bontsha go tlhaloganya go go siameng, le go gatelela dikakanyo tsa gagwe sentle a bo a di tshegetsa ka dintlha; buisetsa kwa godimo ka thelelo go le gantsi; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa batho ba bangwe tse di farologaneng le tsa setso.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tsa nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo go le gantsi mme a dira diphoso; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse di farologaneng go le gantsi; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e tswelelang, e e dirang gore batho ba dumalane le ene a ntse a bontsha bosupi jo bo rileng jwa boitshimololedi; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong ka thuso ya mongwe go tlhagisa ditlhangwa tse di tokafetseng.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka: fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, go
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, go na le nyalelano le tomagano ya dikakanyo go le na le nyalelano le tomagano ya dikakanyo go le gantsi; bontsha maitemogelo a a kgodisang le go gantsi, bontsha maitemogelo a a kgodisang le go dirisa puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha dirisa puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga le go ranola tshedimosetso mo go ranola tshedimosetso mo maitlhomong a a maitlhomong a a farologaneng fela a bontsha go farologaneng fela a bontsha go okaoka ka okaoka ka dinako dingwe, sekaseka le go dinako dingwe fa a ranola, sekaseka le go tlhalosa; dirisa puo ka thelelo go le gantsi mo tlhalosa; dirisa puo ka thelelo go le gantsi mo maemong a a farologaneng a tlhaeletsano. maemong a mantsi a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
lemoga le go ranola tshedimosetso ka go itshepa
lemoga le go ranola tshedimosetso ka go itshepa bogolo jwa dinako fa a buisa le go lebelela fela go le gantsi fa a buisa le go lebelela fela a a bontsha go okaoka fa a sekaseka le go tlhalosa bontsha go okaoka fa a sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa; bontsha go tlhaloganya go go ditlhangwa; bontsha go tlhaloganya go go siameng le go gatelela dikakanyo tsa gagwe siameng le go gatelela dikakanyo tsa gagwe sentle; buisetsa kwa godimo a bontsha thelelo le sentle; buisetsa kwa godimo go le gantsi a maikutlo; bontsha tshisimogo mo dikakanyong bontsha tshisimogo mo dikakanyong le mo le mo dintlheng tsa setso tse di farologaneng. dintlheng tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse di nang le
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse di nang le nyalelano le tomagano ya dikakanyo ka nyalelano le tomagano ya dikakanyo ka nepagalo go le gantsi fela a dira diphoso tse di nepagalo go le gantsi; kwala/tlhagisa go ya ka rileng; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse maitlhomo, maemo le dikagego tse di di farologaneng go le gantsi; rulaganya farologaneng go le gantsi; rulaganya dikakanyo dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e tswelelang, e tswelelang, e e dirang gore batho ba dumalane le e dirang gore batho ba dumalane le ene, mme a ene mme a bontsha boitshimololedi jo bo rileng; bontsha boitshimololedi jo bo rileng; boeletsa le boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong go baakanya diphoso mo dikwalong ka boene go ka boene go re gantsi, e le go tlhagisa le gantsi e le go tlhagisa ditlhangwa tse di ditlhangwa tse di tokafetseng. tokafetseng.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
60-79%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka puo ka go itshepa go le gantsi, lemoga, ranola le matsetseleko go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko le
Tsweletso dipopego tsa mafoko go le gantsi; dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a tirisopuo ya ka gale fela a dira diphoso tse di rileng; bontsha bokgoni jo bo siameng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka nepagalo le go itshepa go le gantsi; lemoga, ranola le go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko go le gantsi; dirisa dipopi tsa dipolelo tse di farologaneng mo maitlhomong a tirisopuo ya ka gale fela a dira diphoso tse di rileng; bontsha bokgoni jo bo siameng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe..
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka nepagalo le go itshepa go le gantsi; lemoga, ranola le go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko go le gantsi; dirisa mefuta ya dipopi tsa dipolelo mo maitlhomong a tirisopuo ya ka gale fela a dira diphoso tse di rileng; bontsha bokgoni jo bo siameng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
50-59% Phitlhelelo e e itumedisang
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, go na le nyalelano le tomagano e e isegang ya dikakanyo; bontsha maitemogelo a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga tshedimosetso fela a tlhoka tshegetso fa a ranola, sekaseka le go tlhalosa; dirisa puo ka thelelo e e isegang mo maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
lemoga le go ranola tshedimosetso ka tsela e e isegang le go itshepa fa a buisa le go lebelela fela a nna le bothata fa a sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa; bontsha go tlhaloganya go go isegang, gatelela dikakanyo tsa gagwe le go di tshegetsa ka dintlha; buisetsa kwa godimo ka thelelo e e isegang ka dinako dingwe; bontsha tshisimogo e e isegang mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa fela ditlhangwa ka boitlhamedi jo bo amogelesegang fela go na le tlhaelo mo nyalelanong, le tomaganong ya dikakanyo le nepagalo ka dinako dingwe; kwala/tlhagisa go ya ka maitlhomo, maemo le dikagego fa a thusiwa ke mongwe; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e isegang le ka tlhomamo; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong ka tshegetso ka dinako tsotlhe go tlhagisa ditlhangwa ka tokafalo e e isegang.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka: fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa,
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, nyalelano le tomagano ya dikakanyo e e isegang nyalelano le tomagano ya dikakanyo e e isegang tlhoka thotloetso ka dinako dingwe; bontsha le thotloetso ka dinako dingwe; bontsha maitemogelo a a isegang a tirisopuo ka maitemogelo a a isegang a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha ka tsenelelo tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha ka tsenelelo e e isegang go lemoga tshedimosetso fela a e e isegang go lemoga le go ranola tlhoka tshegetso fa a ranola, sekaseka le go tshedimosetso fela a tlhoka tshegetso fa a tlhalosa; dirisa puo ka thelelo e e isegang mo sekaseka le go tlhalosa; dirisa puo ka thelelo e e maemong a tlhaeletsano. isegang mo maemong a tlhaeletsano.
lemoga le go ranola tshedimosetso ka tsela e e
lemoga le go ranola tshedimosetso ka tsela e e isegang le go itshepa fa a buisa le go lebelela isegang le go itshepa fa a buisa le go lebelela fela a tlhoka tshegetso fa a sekaseka le go fela a tlhoka tshegetso fa a sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa; bontsha go tlhaloganya go tlhalosa ditlhangwa; bontsha go tlhaloganya go go isegang mme a gatelela dikakanyo tsa gagwe go isegang mme a gatelela dikakanyo tsa gagwe le go di tshegetsa ka tekano; buisetsa kwa le go di tshegetsa ka tekano; buisetsa kwa godimo a ka thelelo e e isegang; bontsha godimo ka thelelo e e isegang; bontsha tshisimogo e e isegang mo dikakanyong tsa ba tshisimogo e e isegang mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso tse di farologaneng. bangwe le mo go tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ka tsela e e isegang fela
kwala le go tlhagisa ka tsela e e isegang fela ditlhangwa di bontsha tlhaelo mo nyalelanong le ditlhangwa di bontsha tlhaelo mo nyalelanong le tomaganong ya dikakanyo ka dinako dingwe; tomaganong ya dikakanyo ka dinako dingwe; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikakego ka thuso ya mongwe; maemo le dikagego ka thuso ya mongwe; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tekano le tlhomamo; boeletsa le go baakanya tekano le tlhomamo; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong ka tshegetso go tlhagisa diphoso mo dikwalong ka tshegetso go tlhagisa ditlhangwa ka tokafalo e e isegang. ditlhangwa ka tokafalo e e isegang.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
50-59%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo e e tirisopuo ka go itshepa le ka nepagalo e e itumedisang isegang; lemoga, ranola le go tlhalosa bokao jwa
Tsweletso tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka nepagalo e e isegang ka tshegetso; dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a tiriso ya puo ka gale; bontsha bokgoni jo bo isegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka nepagalo e e isegang; lemoga, ranola le go tlhalosa bokao jwa tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka nepagalo e e isegang ka tshegetso; dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a tirisopuo ya ka gale fela a dira diphoso ka dinako dingwe; bontsha bokgoni jo bo isegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka nepagalo e e isegang; lemoga, ranola le go tlhalosa bokao jwa tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka nepagalo e e isegang ka tshegetso; dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a tirisopuo ya ka gale fela a dira diphoso; bontsha bokgoni jo bo isegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
40-49% Phitlhelelo ka tekano
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka tekano a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa go go lekaneng, nyalelano le tomagano ya dikakanyo fela a tlhoka go gakololwa ka dinako tsotlhe; bontsha maitemogelo a a lekaneng a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go go isegang go lemoga tshedimosetso fela a tlhoka tshegetso fa a ranola, sekaseka le go tlhalosa; dirisa puo ka thelelo e e lekaneng mo maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
lemoga le go ranola tshedimosetso ka tekano go le gantsi fa a buisa le go lebelela fela a nna le bothata jwa go lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka boene; bontsha go tlhaloganya ka tekano fela a okaoka fa a tlhagisa dikakanyo tsa gagwe kgotsa a tshegetsa ka dintlha; buisetsa kwa godimo ka thelelo e e lekaneng; bontsha tshisimogo ka tekano mo dikakanyong tsa batho ba bangwe le mo go tsa setso.
kwala le go tlhagisa ka tekano fela ditlhangwa di bontsha tlhaelo ya nyalelano le tomagano ya dikakaoyo le nepagalo ka dinako dingwe; kwala/tlhagisa ka tekano go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego; rulaganya dikakanyo le dintlhakemo ka tekano, tlhomamo le tshegetso ka dinako tsotlhe; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong fela a tlhoka tshegetso ka dinako tsotlhe go tila diphoso tse di ka senyang bokao.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka tekano a ka: fitlheletseng dithuto ka tekano a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa go
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa go go lekaneng, nyalelano le tomagano ya go lekaneng, nyalelano le tomagano ya dikakanyo fela a tlhoka go gakololwa; bontsha dikakanyo fela a tlhoka go gakololwa ka dinako maitemogelo a a lekaneng a tshisimogo le tlotlo; dingwe bontsha maitemogelo a a lekaneng a nna tsebentlha go go lekaneng go lemoga tiriso puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha tshedimosetso fela a itemogela bothata fa a go go lekaneng go lemoga, le go ranola sekaseka, ranola le go tlhalosa ditlhangwa; dirisa tshedimosetso fela a itemogela mathata fa a puo ka thelelo e e lekaneng mo maemong a a sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa; dirisa puo ka tlwaelegileng a tlhaeletsano. thelelo e e lekaneng mo maemong a a farologaneng a tlhaeletsano.
lemoga tshedimosetso ka tekano fa a buisa le go
lemoga tshedimosetso ka tekano fa a buisa le go lebelela fela a nna le bothata fa a ranola, lebelela fela a nna le bothata fa a ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka dinako sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka dinako dingwe ka boene; bontsha go tlhaloganya ka dingwe ka boene; bontsha go tlhaloganya ka tekano fela a okaoka fa a dikakanyo tsa gagwe tekano fela a okaoka fa a fa dikakanyo tsa le go di tshegetsa; buisetsa kwa godimo ka gagwe le go di tshegetsa; buisetsa kwa godimo thelelo e e lekaneng; bontsha tshisimogo e e ka thelelo e e lekaneng; bontsha tshisimogo e e lekaneng mo dikakanyong le mo dintlheng tsa lekaneng mo dikakanyong le mo dintlheng tsa setso tse di farologaneng. setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ka tekano fela ditlhangwa
kwala le go tlhagisa ka tekano fela ditlhangwa di bontsha tlhaelo ya nyalelano le tomagano ya di bontsha tlhaelo ya nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo ka dinako dingwe; dikakanyo le nepagalo ka dinako dingwe; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse di farologaneng ka thuso maemo le dikagego tse di farologaneng ka thuso ya mongwe, ka tekano; rulaganya dikakanyo ka ya mongwe, ka tekano; rulaganya dikakanyo ka tlhomamo le ka tekano; boeletsa le go baakanya tlhomamo le ka tekano; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong fela a tlhoka thuso ka diphoso mo dikwalong fela a tlhoka thuso ka dinako tsotlhe go tila diphoso tse di ka senyang dinako dingwe go tila diphoso tse di senyang bokao. bokao ka dinako dingwe.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
40-49%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka tekano puo ka tekano fela a dira diphoso tse dintsi tse di
Tsweletso botlhaswa; lemoga, ranola le go tlhalosa bokao jwa tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka tshegetso e e tsweletseng ka dinako dingwe;
dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a tiriso fela a dira diphoso tse dintsi tse di botlhaswa; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka tekano fela a dira diphoso tse di botlhaswa; bontsha, ranola le go tlhalosa bokao jwa tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka tekano, ka tshegetso; dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a tiriso fela a dira diphoso tse di botlhaswa; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka tekano fela a dira diphoso tse di botlhaswa; bontsha, ranola le go tlhalosa bokao jwa tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka tekano, ka tshegetso; dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo mo maitlhomong a tiriso fela a dira diphoso tse dintsi; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
30-39% Phitlhelelo ka bontlhanngwe
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa fela a kgona go le gonnye go bontsha nyalelano le tomagano ya dikakanyo; bontsha maitemogelo a tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo ka sewelo; kgona go le gonnye go reetsa ka tsenelelo go lemoga tshedimosetso, e bile a itemogela bothata go le gantsi go ranola le go sekaseka ditlhangwa; kgona go tlhaeletsana mo maemong a a tlwaelegileng a tshedimosetso ka thelelo e e bokoa ka dinako dingwe.
ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka boene di ka nepagala ka dinako dingwe fa a buisa le go lebelela; kgona go le gonnye go bontsha go tlhaloganya kgotsa go tlhagisa dikakanyo tsa gagwe le go di tshegetsa; buisetsa kwa godimo a bontsha thelelo ka sewelo; bontsha tshisimogo mo dikakanyong le mo dintlheng tsa setso tse di farologaneng ka sewelo.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano le tomagano ya dikakanyo ka sewelo; kwala go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego ka sewelo le fa a bona thuso ka dinako tsotlhe; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso tse di bonolo ka tshegetso fela, mme ga di na tlhomamo le bokao bo fosagaditswe, diphoso ke tse di tseneletseng go le gantsi; bontsha bosupi jo bonnye jwa poeletso le go baakanya diphoso le fa a bona thuso ka metlha.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka: fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka:
bue le go tlhagisa ditlhangwa ka go okaoka
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go okaoka mme mme di na le nyalelano le tomagano ya di na le nyalelano le tomagano ya dikakanyo; dikakanyo ka sewelo; bontsha maitemogelo a bontsha maitemogelo a tiriso ya puo e e tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo ka sewelo; bontshang tshisimogo le tlotlo ka sewelo; kgona kgona go le gonnye go nna tsebentlha go lemoga gole gonnye go nna tsebentlha go lemoga le go tshedimosetso mme a itemogela bothata fa a ranola tshedimosetso mme a itemogela bothata sekaseka le go ranola ditlhangwa le fa a bona fa a sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa le fa a thuso. bona thuso.
tlhaeletsana ka dinako dingwe mo mabakeng a a
ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka tlwaelegileng ka thelelo ka sewelo; ranola, boene le ka nepagalo ka sewelo fa a buisa le go sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka boene le ka lebelela; bontsha tlhaelo ya go tlhaloganya le go nepagalo ka sewelo thata fa a buisa le go lebelela; tshegetsa dikakanyo tsa gagwe ka sewelo; bontsha tlhaelo ya go tlhaloganya le go tshegetsa buisetsa kwa godimo ka thelelo ka sewelo kgona dikakanyo tsa gagwe ka sewelo; buisetsa kwa go le gonnye go bontsha tshisimogo mo godimo a bontsha thelelo ka sewelo; kgona go le dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso gonnye go bontsha tirisopuo ka tshisimogo mo tse di farologaneng. dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa di na le tlhaelo
kwala le go tlhagisa ditlhangwa di na le tlhaelo ya nyalelano le tomagano ya dikakanyo kgotsa ya nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo; kgona go le gonnye go kwala/tlhagisa nepagalo; kgona go le gonnye ke go go ya ka baamogedi, maitlhomo,maemo le kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, dikagego tse di farologaneng le fa a bona thuso; maemo le dikagego tse di farologaneng; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso tse rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso tse di bonolo ka tshegetso fela, mme ga di a di bonolo ka tshegetso fela, mme ga di a tlhomama le bokao bo fosagaditswe ke diphoso tlhomama le bokao bo fosagaditswe; bontsha tse di tseneletseng; bontsha bosupi jo bonnye bosupi jo bonnye jwa poeletso le paakanyo ya jwa poeletso le paakanyo ya diphoso le fa a diphoso le fa a ntse a bona thuso ka metlha. bona thuso ka metlha.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka sewelo mme a dira diphoso tse di tseneletseng; lemoga, ranola le go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko ka sewelo le dipopego tsa mafoko le fa a bona thuso; dirisa dipopi tse di bonolo tsa dipolelo fela mo maitlhomong a tiriso ya puo ka gale mme a dira diphoso tse dintsi; bontsha tlhaelo ya bokgoni jwa go dirisa thutapuo le tlotlontswe.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
30-39%
kgona go le gonnye go tlhaloganya le go dirisa
Phitlhelelo ka dipopi le melawana ya puo mme a dira diphoso bontlhanngwe tse dintsi tse di tseneletseng; bontsha, ranola le
Tsweletso go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka sewelo le fa a bona thuso ka dinako tsotlhe; dirisa dipopi tse di bonolo tsa dipolelo mo maitlhomong a tiriso fela a dira diphoso tse dintsi thata; bontsha tlhaelo ya bokgoni jwa go dirisa thutopuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka sewelo mme a dira diphoso tse di tseneletseng; lemoga, ranola le go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko ka sewelo le dipopego tsa mafoko le fa a bona thuso; dirisa dipopi tse di bonolo tsa dipolelo fela mo maitlhomong a tiriso ya puo ka gale a dira diphoso; bontsha tlhaelo ya bokgoni jwa go dirisa thutapuo le tlotlontswe.
0-29% Phitlhelelo e e tlhaelang
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka Phitlhelelo e e tlhaelang a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa fela ka kgaotso e e nyemisang mooko; bontsha tlhaelo e kgolo ya maitemogelo a tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo; tlhaela bokgoni jwa go reetsa ka tsenelelo go ranola, sekaseka, le go tlhalosa tshedimosetso; dirisa puo fela boatleng a sa tlhaloganye ka jalo tlhaeletsano e bokoa ka ntlha ya tlhaelo ya tlotlontswe.
lemoga, ranola, sekaseka kgotsa go tlhalosa ditlhangwa fa a buisa le go lebelela ka thetelelo; retelelwa gotlhelele go bontsha go tlhaloganya kgotsa go tshegetsa dikakanyo tsa gagwe ka dintlha; retelelwa ke go bontsha tshisimogo mo dikakanyong le mo dintlheng tsa setso tse di farologaneng ka thetelelo.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse di sa tlhaloganyeng ka di sena nyalelano le tomagano ya dintlha e bile di sa nepagala; retelelwa ke go kwala go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego tse di farologaneng; tlhagisa sekwalwa se se kgamathetseng diphoso tse di bontshang tlhaelo e kgolo ya kitso ya thutapuo; retelelwa gotlhelele go bontsha bosupi jwa poeletso le paakanyo ya diphoso mo dikwalong; le fa a ntse a bona thuso ka metlha ga a bontshe tokafalo epe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka Phitlhelelo e e tlhaelang a fitlheletseng dithuto ka Phitlhelelo e e tlhaelang a ka: ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa fela ka go kgaotsa
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go kgaotsa go go go nyemisang mooko; bontsha maitemogelo a go nyemisang mooko; bontsha maitemogelo a mannye thata le tiriso ya puo e e bontshang mannye thata le tiriso ya puo e e bontshang tshisimogo le tlotlo; bontsha tlhaelo e kgolo ya tshisimogo le tlotlo; bontsha tlhaelo e kgolo go tlotlontswe le tiriso ya puo e e bokoa thata; bontsha, ranola, sekaseka le go tlhalosa retelelwa ke go bontsha, ranola, sekaseka le go tshedimosetso fa a reetsa ka ntlha ya bokgoni jo tlhalosa tshedimosetso fa a reetsa ka ntlha ya bo bokoa thata jwa theetso. bokgoni jo bo bokoa thata jwa theetso.
lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa
lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka bothata fa a buisa le go lebelela; ditlhangwa ka bothata fa a buisa le go lebelela; retelelwa ke go tlhaloganya kgotsa go tshegetsa retelelwa ke go tlhaloganya kgotsa go tshegetsa dikakanyo; buisetsa kwa godimo a itemogela dikakanyo; buisetsa kwa godimo a itemogela bothata jwa thelelo le go bontsha tshisimogo mo bothata jwa thelelo le go bontsha go tshisimogo dikakanyong tsa ba bangwe mo go tsa setso tse mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa di farologaneng ka ntlha ya tlhaloganyo e e setso tse di farologaneng ka ntlha ya tlhaloganyo bokoa ya puo. e e bokoa ya puo.
kwala ditlhangwa go sena nyalelano le tomagano
kwala ditlhangwa go sena nyalelano le ya dikakanyo ka nepagalo; retelelwa go tomagano ya dikakanyo ka nepagalo; retelelwa kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, go kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maemo le dikagego tse di farologaneng fa a maitlhomo, maemo le dikagego tse di kwala le go tlhagisa a tlhagisa sekwalwa se se farologaneng, fa a kwala le go tlhagisa a tlhagisa kgamathetseng diphoso tse di kgoreletsang sekwalwa se se kgamathetseng diphoso tse di bokao, fela ka ntlha ya go sa tlhaloganyeng kgoreletsang bokao fela, ka ntlha ya go sa ditlhogo le tiriso e e bokoa ya puo; retelelwa ke tlhaloganyeng ditlhogo le tiriso e e bokoa ya go bontsha bosupi jwa poeletso le paakanyo ya puo; retelelwa ke go bontsha bosupi jwa diphoso mo dikwalong le fa a bona thuso ka poeletso le paakanyo ya diphoso mo dikwalong metlha. le fa a bona thuso ka metlha.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka bothata a bontsha go tlhaloganya go gonnye thata gwa tshimologo ya mafoko le dipopego tsa mafoko fela; dirisa dipolelo tse di seng go ya ka thutapuo e bile a sa tlhaloganye thutapuo le tlotlontswe.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
0-29% Phitlhelelo e e tlhaelang (Tsweletso)
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka bothata a bontsha kitso e nnye thata ya tshimologo ya mafoko le dipopego tsa mafoko; dirisa dipolelo tse di seng go ya ka thutapuo e bile a bontsha go se tlhaloganye thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka bothata a bontsha go tlhaloganya go gonnye thata gwa tshimologo ya mafoko le dipopego tsa mafoko fela; dirisa dipolelo tse di seng go ya ka thutapuo e bile a sa tlhaloganye thutapuo le tlotlontswe.
LENAANEFOKO LA MAREO
akeronimi - le foko le le agiwang ka go kapodisa ditlhaka/mafoko a ntlha a polelwana kgotsa leina sekao; TD
Thuto ya dipoelo.baakanya diphoso - go ntsha diphoso tsa mokwalo le matshwao a puiso a etswe tlhoko.baamogedi - bareetsi, babogedi, babuisi ba mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ka kakaretso.boakaretsi - molawana o o reng thuto e fitlhelelwe ke baithuti botlhe ntle le go ba kgetholola ka ntlha ya bokoa bongwe jwa bona, e ka nna jwa dirwe tsa mmele kana tlhaloganyo.bodiragatsi - go tsaya karolo mo motshamekong, sekai terama.bokgabane - matsetseleko.boitlhamedi - mafoko a setheo kgotsa borutegi jo bo rileng; e le mareo a a ka itsiweng ke ba setheo felaboitshimololedi - boikakanyetsi jwa moithuti ka nosi jo bo kgethegileng, a bo ithaetse go tlhagisa kitso ya gagwe.bonnye jo bo dumeletsweng - ntlha e e kwa tlase e e kayang gore tiragatso e e neilweng e fitlheletswe. Sekao;
Fa moithuti a newa tiro e e leng gore o tshwanetse go bona diperesente di le 50 go e falola, peresente e, kebonnye jo bo dumeletsweng go falola.bokao jo bo bofitlha - bokao jo bo kunameng bo sa tlhalosege bo le tlhôlôlôbotlhagisi pele jwa setshwantsho le lemorago lwa sone - sekao go tlhagisa dithungthung le pula ya matlakadibe kwa tshimologong ya setshwantsho go latelwa ke ditiragalo tse di tshosang didiriswadintsi - go dirisa mmogo didiriswa jaaka setlhangwa, ditshwantsho, digatisamodumo, thelebipene,bidiyo jj jaaka dithusathuto mo thutong.dikarolo tsa polelo - dikarolwana tse di bopang polelo jk, lediri, sedirwa, letiro, dipolelwana jj. dipopi tsa puo - dikarolwana tsa puodipuisano - ditherisano tse go ikaeletsweng gore go dumalanwe ka mogopolo pele go tsewa tshwetso kgotsa go diriwa sengwe dingangisano - dikganetsano dipoelo tsa botlhokwa - dipoelo tse, mmogo le Dipoelo tse Dikgolo, tse di bopang Dipoelo tse Kgolo tsa Pegelo
Dipuo - Setswana Puotlaleletso ya Bobedi ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), tse di tlhotlhelediwang ke Molaotheo - di akaretsa dikgono tsa pinagare tsa botshelo tsa baithuti, jaaka tlhaeletsano, kakanyo e e tseneletseng, tiro le tsamaiso ya tshedimosetso, tiro ya ditlhopha le ya baagi le dikgono tsa go lekanyetsa.
dipoelo tsa kgolo - tsona, mmogo le Dipoelo tsa Botlhokwa, di bopa pinagare ya dipoelo tsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), tse di tlhotlheletswang ke Molaotheo - di akaretsa go kgontsha baithuti go ithuta sentle, go nna baagi ba ba nang le boikarabelo.
diponagalo - dilo dingwe tse di itlhophileng tse di tlhaolang se sengwe go se sengwe jaaka poko e farologanale padi. Sekao; Diponagalo tsa leboko ke: ditema, dipoeletso, moribo, morumo, jj.dipotso tse di sa batleng dikarabo - jaaka " A lo batla go boela mo pusong ele ya tlhaolele?"
dipotso tse di tseneletseng - dipotso tse di lekang kitso bogolo jang ka dikgaisano le go itumedisa.ditsela tsa ditiro - tiro e moithuti a batlang go e dira morago ga dithuto. (Dithuto tse a di tlhophileng tsamotheo di lebane le tiro eo.)
ditshwanelo tsa botho - sengwe le sengwe se ka molaotheo wa naga e leng tshwanelo ya moagi mongwe le mongwe, go se dira, bua, amogela jalojalo kwa ntle ga go kgorelediwa kgotsa go kgoreletsa ba bangwe.ditshwantshotshupetso - ditshwantsho tse di nolofaditsweng go bontsha popego kgotsa ka mo selo sebonwang ka teng.
emelela ntlha (go) - go ema kgatlhanong le tlhaselo ka maitlhomo a go netefatsa se a se buang/emetseng.go beela lonao - go beela motho serai kgotsa go epela motho lemena.go phopholetsa - go batla ka go utlwelela ka menwana o sa bone kgotsa go leka go tlhaloganya se o se utlwang ka go akanya.go tlhagisa ntlha ya gagwe - go akgela kgotsa go tshwaela.godisa - go oketsa kitso, bokgoni, kgotsa popego.ineelo - dira tiro kgotsa diragatsa maitlhomo ka botswapelo.ka botlalo - go akaretsa dintlha tse dingwe tse di tlhokagalang kgotsa tse di tshegetsang.kaedi - go thusa ka dikakanyo, dikeletso kgotsa tshedimosetso tse di nang le thuto nngwe ka maitlhomo a go rarabolola bothata go kgontsha batho go ikemela ka bobona.kagego - thulaganyo ya setlhangwa go ya ka popego, bogolo le tatelano ya diteng.
ka tekano - se se dirwang se dirwa ka tsela e e lebeletsweng kgotsa e e amogelegang.kakanyetso - dilo tse di akanngwang e le nnete ka maemo.katlholelopele - kakanyo e e fosagetseng e e dirwang e sena bosupi kgotsa e sa sekasekwa ke mongwe.kgato - kitsiso ya kgotsa bokgoni jwa tiro go ya jaaka fa e dirwa go tswa kwa tshimologong go fitlha kwa bokhutlong.
kgasakgaso - maiteko a ka bomo a go leka go tlhotlheletsa dikakanyo tsa batho ka go tlhagisa tshedimosetso ee ka nnang nnete kgotsa maaka ka maikaelelo a go dira gore ba dumele se ba se utlwang kgotsa ba se bonang.kgobokanyo ya dintlha - go kgobokanya dintlha tse di tsamaelanang ka go di golaganya ka mela.kgonya - go ema tsi! fa o buisalebelela ka tsenelelo - go lebelela lokwalo kgotsa go lo sekaseka ka maitlhomo a go bona bokao jo bo fitlhegileng le go le tlhaloganya.
lebolelateng - mofuta wa bolwetse jo mogare wa lona o atelang mo mading a motswasetlhabelo morago ga gotshwaediwa mme o koafatse masole a mmele.leetsi - mafoko a a etsisang modumo wa sengwe.lenaanenetefatso - papetlana e go kwadilweng dintlha tse di tla lebelelwang fa tiro e e neetsweng e atlega kana e sa atlege ka go feta di tshwaiwa mme morago go tsewe tshwetso e e maleba.lenaane la go ithuta - porogarama ya go ithuta, e akaretsa diteng le mokgwa wa go ruta, tse di kaelwang ke
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) mme a tlhangwa kediporofense, dikolo le barutisi.letlhomeso la taolo ya borutegi la bosetphaba - ke morero o o tshwanang le go farologana le paakanyo e e laolang go ithuta le go ruta mo Aferika Borwa.
letshwao - sengwe se se tshwantshitsweng go tsibosa kgotsa go fetisa tshedimosetso/taelo.Sekao; letshwao le, le tlhalosa gore mmino ga o a dumelelwa. le, le bolela gore batho ba ba dirisang ditilo tsa maotwana ba ka dirisa tulo e.maemo a tekanyetso - kitso, kgono le maikutlo tse baithuti ba tshwanetseng go di bontsha le gore bafitlheletse dipoelothuto mo kereiting nngwe le nngwe.
Dipuo - Setswana Puotlaleletso ya Bobedi mafoko a a bokaobontsi - sekao: (i) Mothusi ke kgosi ya Bakgatla kgr:-ke moetapele wa morafe, o tlhomilwe go nna kgosi. (ii) Ke kgosi kwa tirong kgr:-ke ena yo mogolo ka maemo. (iii) Ke kgosi kwa lapeng la gaabo kgr:-ke ena tibola ntha, ngwana wa ntlha.
maitlhomo - lebaka le le dirang gore sengwe se dirwe kgotsa se nne teng.marara - ditiragalo/dintlha tse dintsi tse di golaganeng di le thata go tlhaloganyega.matseno - tlhaloso e e botlalo ka ga sengwe se go buiwang kgotsa go kwadilweng ka ga sona. Sekao; modikwalong matseno a tlhagisa moanelwamogolo, motlhodi wa kgotlhang, lefelokgang, nako jj.
mefuta ya dikwalo - lereo le le dirisetswang mefuta ya dikwalo jaaka diporouse tsa boitlhamedi, maboko lediterama. mefuta ya dipolelo - go na le mefuta e e farologaneng ya dipolelo tse di jaaka dipotso, ditaelo, dipegelo jj.
mekamekana - go dirisana, buisana, lebelela, le go reetsana ka botlalo le ka mokgwa o o rileng go nna le seabe mmogo.melawana - ditlwaelo tse di amogelegileng ka kakaretso, e ka nna ka tsela ya boitshwaro, go buisana le bathoba bangwe kgotsa ka mo mafoko a tshwanetseng go latelana ka teng mo polelong.
metheo e e rulaganyang - metheo le manaane a go ruta a a itshetlegileng ka bokgoni jo bo tshwanetseng go godisiwa mo baithuting le ditlhangwa tse di tla letlang baithuti go tlhatlhoba dintlha tse di ba amang, tsa setphaba le tsa lefatshe lotlhe.
mogare wa lebolelateng - lebelela lebolelatengmogopolo - se motho a se akanyang; monagano.mokgwa - ke tsela e tiro e dirwang ka yona.mokwalotlanyo - go kwala ka motshini o o tlanyang, ka khomputara kgotsa sebalamakgolo.molao wa boitshwaro - melao ya botho e e laolang kgotsa e e tlhotlheletsang boitshwaro jwa motho.motlhala - ntlha kgotsa lenathwana la bosupi le le dirisiwang go tlhagisa nnete e e fitlhegileng kgotsa go rarabolola bothata.namatsha - go itumedisa tota.ngôka - ôka sengwe ka go se kgatlha.nonofo - go tlhagisa tiro ka mokgwa o o lebeletsweng o o atlegileng.
ntlhakemo - ntlha e mmui a e dibelang mo dipuisanong fa a neela mabaka a a maleba.nyalelano - mogopolo le dikakanyo di du malana sentle.pegelo - go bega sengwe ka go se ranola ka maitlhomo a go senola bokao jwa sona.pegelo ya kharikhulamo ya bosetphaba - pegelo e e emelang pholisi ya go ithuta le go ruta kwa dikolong mo thutong ya Thuto le Katiso e e Tswelelang.Poelo ya go Ithuta - dipholo kwa bofelong ba tiro ya go ithuta mo thutong e e ikaegileng ka dipoelo tse dithusang go batla tiro ya go ithuta.pueletsopuiso - go buisa ka maitlhomo a go netefatsa fa o kwadile sentle go se na difatlhi, morago o tlhagisetiro ya gago go ka buisiwa ke botlhe porofaele ya moithuti - rekotokakaretso ya moithuti, go akarediwa tshedimosetso ka ga gagwe, kgolo yaloago, ditlhokego tsa tshegetso, dikao tsa bontlhanngwe jwa tiro ya gagwe, le pegelo ya ngwaga otlhe. potofolio ya moithuti - faele ya moithuti mongwe le mongwe kgotsa kokoanyo ya tiro ya gagwe ya tekanyetso ya tsweletso ya ngwaga otlhe.
potsotherisano - puisano gareng ga batho ba babedi kgotsa go feta, yo mongwe a botsa mme yo mongwe aaraba.poloto - thulaganyo ya ditiragalo tsa setlhangwa, go tloga ka tshimologo, setlhoa le bokhutlo, mme di akaretsa kgang/thitokgang e le nngwe.
polotwana - thulaganyo ya ditiragalo tse dingwe tse dinnye ka fa gare ga lokwalo le le lengwe mmetiragalonyana e, e na le tshimologo, setlhoa le bokhutlo ba yona.puo e e ithaetsweng - puo e e itlhametswengpuo eo e dirisiwang go bua ka thuto ya puo - puo e e dirisang tlotlontswe e e jaaka lediri, poloto, tematheto, leina, letlhalosi jj.
puo ya botshwantshi - mafoko le dipolelo di lere bokao jwa dikapuo jaoka, tshwantshanyo, mothofatso letshwantshisopuo ya kgobelelo - puo e e tsayang letlhakore e dira gore go nne thata go tsaya tshwetso e e siameng.puo ya tlhotlheletso - maikutlo a dirisiwa go gapa le go sia ka mogopolo wa motho.puo tlaleletso - puo ya bobedi kgotsa ya boraro e e ithutiwang mmogo le puo ya gae.
puo - tsela ya batho ya tlhaeletsano ka go bua, go kwala kgotsa puo ya matsogo ka tiriso ya mafoko a go dumelelanwang ka ona.
Dipuo - Setswana Puotlaleletso ya Bobedi puo ya go ruta le go ithuta - puo e e dirisiwang mo sekolong go ruta le go ithuta.puo ya tikologo e e rileng - puo e e buiwang ke batho fela ba tikologo kgotsa karolo e e rileng ya naga. puotlwaelo - puo e e dirisiwang mo motlotlong fela go sa dirisiwe mafoko a a maleba/a a siameng kana go sa latelwe melao le melawana ya tiriso ya puo.
puotswako - puo e e seng ya semmuso e ka gale e dirisiwang ke setlhopha sa batho jaaka go dirisa mafoko adipuo tse dingwe mo puong. (puo ya botsotsi).rerisana - go leka go fitlhelela tumalano kgotsa go fitlhelela tumalano ka go tlosa dipelaelo dingwe fa mongwe a buisana le bangwe. Go leka go bona tsela kgotsa mokgwa wa go tlhaloganya se se buisiwang,reediwang kgotsa dirwang.segalo - lentswe, modumo, bokibo le mosito fa motho a ne a bua kgotsa a opela.
se se kwadilweng - bokao jo bo tlhamaletseng jo bo ka golaganngwang le se se kwadilweng.segalo - tsela ya go kapodisa lefoko go fapaanya bokao jwa lona le a mangwe a a nang le modumo o otshwanang le lona. Setswana se na le segalogodimo le segalotlase (sekao: tlhama le tlhama)
sekgamu sa thuto le katiso e e tswelelang - ke thuto ya dingwaga di le 3 tsa thuto ya sekolo go tloga ka kereiti 10-12. Ke kgato ya bofelo ya Thuto le katiso kwa dikolong.setlhangwa - tsela e motlhaeletsi a e dirisang go tlhagisa kgotsa go fetisa tshedimosetso jaaka: go kwala, bua,leba, supetsa jj.
setshwano sa popego - ka mo selo se bopegileng ka teng.setifikeiti sa thuto le katiso e e tswelelang (STKE) - lokwalo lo lo amogelwang morago ga go wetsa sekgamusa Thuto le Katiso e e Tswelelang.
tebokakaretso - thadisokakaretso kgotsa tshobokanyo ya sengwe.tebo ya matlho - go bua le go buisa o ntse o lebelela bareetsi mo matlhong.tekanyetso - puo, kitso, bokgoni, le boitshwaro tse moithuti a tshwanetseng go di ithuta le go di dira/supetsa tsa kwa bofelong jwa kereiti e e rileng.tekanyetso e e tswelelang - ke tekanyetso e e tsweletseng e e rotloetsang tswakanyo ya tekanyetso mo goruteng le mo go goleng ga baithuti ka tsela e e tsweletseng ka go itsise tiragalo.tekanyetso - tiragalo e e rulagantsweng e e tswelelang ya go kokoanya tshedimosetso ka ga bokgoni jwamoithuti, jo bo lekanyeditsweng go ya ka Maemo a Tekanyetso.
thadiso - go neela ka tlhaloso ya mongwe, sengwe kgotsa tiragalo ka mokgwa wa go kwala kgotsa go bua.
thelelo - go buisa ka maikutlo a a maleba le diteng, lentswe le segalo di nyalelana e bile melao ya puiso yotlhee nepagetse.thesorase - bukafoko ya makaelagongwe le malatodi.tomagano - dikakanyo tse di tlhalosegang ka dikarolwana tsa tsone tsa go tlhalosa kgotsa go dira sengwe.thôôthôô - ga nnete, se e leng sona tota.thuto e e kwa godimo - kgato ya thuto e e tlang morago ga Kereiti ya 12. E ka ithutiwa kwa diyunibesithing le kwa dithekenikoneng tseo di welang mo legatong lwa thuto e e kwa godimo.
thuto tsa boitshenkedi - setlhopha sa dithuto tse moithuti a ka di itlhophelang go tlaleletsa palo ya dithuto tsedi tlhokegang.thuto tsa motheo - setlhopha sa dithuto tse moithuti a ka ithutang tsona go ya ka tiro e a batlang go e dira fa a batla go ithutela tiro tsa kgwebo o tla tsaya dithuto tsa kgwebo.thuto tsa patelesego - setlhopha sa dithuto tse moithuti a patelesegang go di ithuta go falola kereiti.thuto ya kakaretso le katiso - dingwaga tse di lesome tsa pateletso tsa sekolo tse di akaretsang thutopotlana, thuto e e magareng le thuto e e godimo.tiisa - go kopanya manathwana a dilo jk. Dikakanyo, dintlha go bopa selo se le sengwe se se tlhaloganyegang.tikologo - maemo a a farologaneng a tiro e diragalelang mo go yona.tiragatso - ditlamorago tse di nnang teng morago ga tiro e sena go dirwa.tiriso ya puo - ka mo puo e dirisiwang ka teng go lebilwe bosemmuso, tlotlontswe, kapodiso, jj. Le gore e lebiseditswe mang, kae.tiro - tiro e e newang baithuti go e dira, e ka nna go reetsa, go bua, kwala, lebelela, tlhotlhomisa jj.tlhaeletsano - puisano ka mogala, lekwalo, seya le mowa thelebeshine le ka kokgwa mongwe le mongwe fela o o ka otlegisang kgorogo thomelo ya molaetsatlhagisa - go neela tshedimosetso ka ga sengwe kgotsa kgang.tlhama - ke sengwe se se simololwang kgotsa se se bopiwang ka maitlhomo a go fana ka tshedimosetso kgotsago dirisiwa.
Dipuo - Setswana Puotlaleletso ya Bobedi tlhamo ya kakanyo - tlhamo ya se se akantsweng/itlhametsweng se diriwa nnete.
tlhaolele ya bosemorafe, dingwaga, bong, maemo a bokgoni/tsholo - lemoga pharologano kgotsa go dirisapharologanyo go letlelela kgotsa go thibela sengwe.tlhaoletsweng - go eletsa kgotsa go laela tiriso ya sengwe mo karolong/setlhopheng/mophatong o o rileng ka nako e e rileng. Sekao; dikolo di ka elediwa kgotsa go laelwa go dirisa dibuka tse di rileng mo mephatong e e rileng ka dingwaga tse di rileng, e le go nna le taolo ya tiriso le ya tekanyetso ya tsona.tlhatlhelela - mokgwa wa go neela tshedimosetso go baithuti mo phaposing kgotsa bareetsi ka ga thuto e erileng.
tlhotlha diphoso - go sekaseka, lolamisa, go ntsha diphoso tsotlhe mo setlhangweng morago o nyalanyedintlha.tlhatlhoba/sekaseka - tlhatlhobo ka mokgwa o o rileng go bona sebopego kgotsa se tlhamilwe jang.
tlhatlhoba ka tsenelelo - bopa kakanyo ya boleng le bokao jwa sengwe.tlhatlhobo e e tswelelang - sekao sa tlhatlhobo e e rotloetsang tomagano ya tlhatlhobo mo go ruteng letswelelong ya baithuti go ya ka pegelo e e tswelelang.
tlhatlhobophitlhelelo - mofuta wa tlhatlhobo e e tlhatlhobang tswelelopele ya moithuti go neelana ka pegelo e e tla tiisang go ithuta.tlhotlheletso ka botlhale gore batho ba nne mo letlhakoreng la mmui - puo ya maitlhomo a go ngoka bathogore ba dumele se mmui a se buang ka tsela e e sa siamang.
tlhotlhomisa - go batlisisa sengwe se se sa tlhagisiwang sentle ka go buisa, botsa dipotso, lebelela jj. go se tlhalosa.tlodisa matlho - go lebelela sengwe e se ka tsenelelo /kgotsa go buisa ka bonako go bona kakanyokakaretso.tlopelo - tiriso ya mafoko a mantsi a a sa tlhokegeng.tota - go dira sengwe ka tlhamalalo; se gaisa, se nepagetsetotobetseng - bokao jo bo tlhamaletseng e bile bo kwadilwe.tsaya letlhakore (go) - go sekamela mo, kgotsa go gatelela letlhakore, kakanyo kgotsa motho yo o rileng.tsela - dintlha/ditlhokego tse di beilweng, mme di tshwanetse go fitlhelelwa ka maitlhomo a go lekanyetsa kgotsa go amogelega.
tsepameng - ntlha e e leng ya botlhokwa mo go se go buiwang ka ga sona.tshetlego - go naya karabo e e nang le mabaka a a tswang mo bopaking jo bo rileng.tshwantshiso - e lemogiwa ka tiriso ya tlhamalalo fa go tshwantshangwa dilo, sekao: Pule ke tau ke go re
<fn>Setswana FAL P1 Feb-March 2009.txt</fn>
Pa
Karolo nngwe le nngwe e simololwe
Fa a tlogela sekolo Molatlhegi, a fitlha a ruta mo motseng wa Forera mo Gauteng. O fitlhetse go ka nna bana ba ka nna masomeasupa, le motlatsi wa monnamogolo a le mongwe. Ditiro tsa sekolo o fitlhetse di sa dirwe ka tshwanelo. Bana ba ne ba rutwa ka puo ya tšhomi go tloga kwa tshimologong. A fetola dilo mme a tlisa dikwalwan
Diphetogo tse Molatlhegi a di dirileng, bogolo go tsenya puo ya Setho, tsa ngongoregisa motlatsi wa gagwe. Motlatsi a bolelela bagolo ba bana gore mogokgo yo mošwa yo, o tlile go dia bana ba bona ka puo tsa setho. Motlatsi yo o ne a ngongorega jaana gonne a ne a sa itse puo ya Setho; o ne a bua seburu, mme le sona o ne a bua sa Bakgothu. Bagolo ba bana ba dumaduma. Kgang ya isiwa go Moruti, mme ena a e tsaya botlhofo ka a ne a sa gopole gore go na le morafe o o ka ganang fa bana ba ona ba rutwa ka segabona. Mo ts
Ka Sontaga se sengwe tirelo e fela, mogogi yo mongwe a ema a re; 'Phuthego ke na le kgang.' A simolola a re; 'Bagaetsho, ke a dumela lotlhe lo setse lo utlwile selelo sa bana kwa sekolong. Bana ba lela ka mogokgo yo moša, e leng mosimane Molatlhegi. Lo a itse gore bana ba ntse ba simolola dithuto tsa bona ka go rutiwa Seengelese, jaanong o dia bana ba rona ka dipuo tse di se nang ditiro jaaka Setswana. Monna yo o rata gore bana ba rona ba boele kwa lefifing e bile ke bona gore o tloga a re ba tswale tshega. Maloba ke amogetse lekwalo la Seengelese, mme ka le neela ngwana wa me yo o tseneng mo sekolong mo tshimologong ya kgwedi e e suleng, mme le ''cat'' o ne a palelwa ke go mo mpontsha. Rona re itse gore fa ngwana a fetsa kgwedi mo sekolong, o setse a itse go b
Bagaetsho, lo gopola gore bana ba rona ba tla bo ba itse gore ''rot'' ke peba; le go leka, ga ba kitla ba itse. Jaanong go thusa eng go tsenya bana dikolo? Ba tla direla makgoa jang b
Kwala nngwe
Mogokgo le motlatsi wa gagwe ga ba nosane m
Go ya ka wena, a go phoso fa bana b
Morutabana Keneilwe o fentse sekgele sa tlhokomelo ya bana kwa Boitumelo Day Care Centre kwa porofenseng ya Bokone Bophirima ka ngwaga wa 2006. Katlego eno, e ne ya mo rome ts
Bontsi jwa bana ba, ke masiela, bangwe ke dikhutsana. Mmuso wa Aforika Borwa o abela bana ba dijo, dikobo, diaparo le yona thuto. Thato le Thabang ke mawelana a a tlogetsweng a le dingwaga di le nne. Ka Modimo o babalela dikhutsana, bana ba, ke bangwe ba ba nnileng lesego la go wela mo mabogong a ga morutabana Keneilwe a
Naya setshwantsho se se f
Dumelang banaka! Ke tlile go le tlisetsa dilotse di monate, l
Lesiela ke eng? A karabo y
Naya dilo
Buisa tema e e latelang ka kelotlhoko, mme o e sosobanye ka temana e e sa feteng dintlha di le lesome ka mafoko a gago, mme bokao bo se fetoge. Netefatsa gore o akaretsa
Ditsela tsa rona mo Botswana di ferosa sebete ka dithini, dipolasetiki le tse dingwe dilo tse di befisang tikologo ya rona. Mme selo se se diriwa ke batho ba lefatshe la rona. Fa re le mo maetong, bontsi jwa rona re atisa go tsaya mefago le ditimalenyora go gatlha legaba le go thoba matsadi a tsela. Fela fa motho a fetsa ka senwelo, o se furunyetsa kwa kgakala, sepalamo se ntse se tsamaya. Senwelo kgotsa sejelo kana sejewa, se bo se ya go nna segwapa mo tseleng. Go dira jaana, ga se se se ka bidiwang botswerere kgotsa bophepa ka gope. Go thata gore re pateletse batswakwa re re ke bone badiradilo, go a bo go dira rona Batswana. Fa batswakwa ba dira, ba a bo ba etleetsa letsema le le rebotsweng ke rona beng-gae. Maemo a a ntseng jaana a ka senya setso sa rona. Moeng fa a bona tebego e e ntseng jaana, a ka tsaya tshwetso ya gore, go raya gore Batswana ba rata go tlatsa leswe. Go gasaganya matlakala jaana, ga se go tlatsa leswe fela, dilo di tshwana le dithini, dipolasetiki, le mabotlolo, di babalela di bo di utlwisa botlhoko tikologo ya rona. Fa go ne go tlhoga ditlhaga le ditlhatshana tse di rileng, go ka fe
Dimilionemilione tsa baagi ba Aforika Borwa di tlhoka magae a a lebegang e bile a tlotlega. Se, ke sona se se bakileng gore bontsi jwa batho, matšhwititšhwiti a fele
Mafelo a a jaana, a tlhoka metsi, matloboithusetso le ona motlakase. Nako nngwe o fitlhele bagolo le bana ba robala mo kamoreng e le nngwe. Maemo a a ntseng jaana a utlwisa botlhoko mme morago motho o ipotse gore mmuso ona o dira eng? Gantsi batho ba nwa metsi a
Naya mofuta wa letlhaodi le le thaletsweng mo po
Kwalolola polelo
Dirisa lefoko le le maleba
Tshotlo
Fe
Maemo a a mo setshwantshong se, a senola maikut
Ke eng se se ka
Bokamoso jwa ngwana yo o tlhagelelang mo setshwantshong se ke
A botlhokatiro e ka nna bona jo bo tlholang maemo a a ntseng jaana mo setshwantshong? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.
POTSO 5
TSIBOSO! TSIBOSO! SE, SE TLA GO ISA GA MAOTWANAHUNYELA.
Goreng setlhogo se, se kwadilwe ka ditlhaka tse dikgolo e bile di ntshofaditswe.
Sekerete se se mo setshwantshong se tshwantshiwa le eng? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.
Lefoko le ''ipabalele'' le kaya segalo le maikutlo a a ntseng jang?
Mmui o dirisitse tlogelo. E nopole mme morago o neye lebaka la tiriso e.
Ke sekapuo sefe se se dirisitsweng mo polelong e e latelang:
Mosimane o tla nyelela jaaka mouwane''.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:
PALOGOTLHE:
Mosimane, ''tshelo jwa gago bo mo kotsing. O tla nyelela jaaka mouwane,
Ipabalele!''
<fn>Setswana FAL P3 Nov 2009.txt</fn>
MADUO: 100
NAKO: 2½ diura
Pampiri e, e na le ditsebe di le 7.
PAMPIRI YA BORARO (P3)
NGWANAITSEELE 2009
MOPHATO 12
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C.
KAROLO YA A: Tlhamo
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le nngwe go tswa mo go KAROLO A, KAROLO B le KAROLO C.
Karolo NNGWE le NNGWE e simololwe mo tsebeng e NTŠHWA mme kwa bokhutlong jwa karolo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarabo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tlaa abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo le go baakanya tiro ya bona pele ba kwala.
KAROLO YA A: TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 250 - 300 ka NNGWE fela ya ditlhogo kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo se neele setlhogo. O se ka wa lebala go thala letlhomeso/lenaneopaakanyo pele o kwala.
Mananeo a thelebišene a ke a ratang.
KGOTSA
Leba ditshwantsho tse di fa tlase mme o ntshe maikutlo a gago mabapi le tsona. Tlhopha setlhogo se le sengwe fela.
KGOTSA
Seabe se moithuti wa materiki a ka nnang le sona mo tsweletsong ya thuto mo setšhabeng.
KGOTSA
Matshwao a ditsela ga a tlhokege mo ditseleng.
Matshwao a ditsela a tlhokega mo ditseleng.
Tshomarelo ya nako e botlhokwa mo botshelong. Re neele maitemogelo a gago a botshelo.
KGOTSA
Ikonomi e e sa lolamang e tlisa ketsaetsego mo matshelong a rona.
KGOTSA
Leba setshwantsho se se latelang, mme morago o ntshe maikutlo a gago ka ga sona.
Le Re Tlhabetse: EE Pooe le ba bangwe
KGOTSA
Kwala tlhamo e e felelang ka mafoko a, ''Le nna ke na le seabe mo tiragalong e''.
KGOTSA
Tshomarelo le mosola wa metsi di botlhokwa thata mo matshelong a ditshedi tsotlhe.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO
POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 120 - 150.
Kwalela mmaagomogolo lekwalo mme o mo tlhalosetse ka moo wena le monnao le fisitseng ntlo ka teng ka ntlha ya go omana ga lona.
KGOTSA
Feme nngwe e e rekisang dikhomphutara e phasaladitse tiro ya morekisi yo o nang le maitemogelo mo go yona. Kwala lokwaloikitsiso/maikao lo mo go lona o ikopelang phatlhatiro eo.
KGOTSA
Buisa molaetsa o o latelang, mme morago o kwale tsa Botshelo jwa moswi o ikaegile ka ona.
Tsala ya me, ke tla go gopola!
KGOTSA
Buisa molaetsa o o latelang, mme morago o kwale mmemorantamo.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:
Baithuti ba kobilwe mo sekolong ka ntlha ya go sa duele madi a sekolo.
KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 80 - 100. Fa o araba 3.3, mametlelela foromo mo pampiring ya gago ya dikarabo.
Thalela tsala ya gago karata ya taletso ya moletlo o o tsamaelanang le setshwantsho se se fa tlase.
KGOTSA
Borre ba motse wa lona ba rata go simolola go tlhokomela tikologo ya lona kgatlhanong le dinokwane. Jaanong kwala phasalatso e mo go yona o ngokang baagi go kgatlhegela dikakanyo tse.
KGOTSA
O bone tiro kwa lebenkeleng le le rekisang dibuka, jaanong ba go romeletse foromo e e latelang go e tlatsa. E tlatse mme morago o e romele.
NOMORO YA TLHATLHOBO: ...
SEDIKA: ...
Leina le sefane ...
Letsatsi la botsalo ...
Nomoro ya Lokwaloitshupo ...
Aterese ya gago ...
Khoutu ya Poso ...
Nomoro ya mogala ya kwa gae ...
Nomoro ya mogala wa letheka ...
Nomoro ya mongwe wa lesika ...
Dithuto:
Leina la sekolo sa bofelo ...
Leina la Mogokgo ...
Nomoro ya mogala ...
Araba dipotso tse di latelang 12 - 15 ka 'Ee' kgotsa 'Nnyaya!'
A o itekanetse? ...
Lenyalo ...
Lekwalo la go kgweetsa ...
Tshaeno ...
Letlha la tshaeno ...
Lefelo la tshaeno ...
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:
PALOGOTLHE:
<fn>Setswana FAL P3.txt</fn>
MADUO: 100
NAKO: 2½ DIURA
PAMPIRI E E NA LE DITSEBE DI LE 5.
PAMPIRI YA BORARO (P3)
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C.
KAROLO YA A: Tlhamo
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le nngwe go tswa mo go KAROLO A, KAROLO B le KAROLO C.
Karolo nngwe le nngwe e simololwe mo tsebeng e ntšhwa mme kwa bokhutlong jwa karolo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarabo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo le go baakanya tiro ya bona pele ba kwala.
KAROLO YA A
TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 250 - 300 ka NNGWE fela ya ditlhogo kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo se neele setlhogo.
Sekaseka setshwantsho se se fa tlase, mme o tlhagise se se diragalang mo malapeng a rona ka metlha fa re lebeletse thelebišene. Anela ka mabaka a a utlwalang.
KGOTSA
Leba ditshwantsho tse di fa tlase mme o ntshe maikutlo a gago mabapi le tsona.
KGOTSA
E e mašwi ga e itsale.
KGOTSA
Leba setshwantsho se se fa tlase, mme o tlhalose dikotsi tse di ka tliswang ke go goga motsoko
KGOTSA
Puso e dira sentle ka go tlamela bana ka madi. Dumela kgotsa o ganetse setlhogo se.
KGOTSA
Kwala mmuisano magareng ga moruti le modirelaloago mabapi le nyalano ya batho ba bong bo le bongwe.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:
KAROLO YA B
DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO
POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 120 - 150.
O mogokgo wa sekolo. Kwalela batsadi lekwalo la semmuso o ba bolelele ka ga botlhokwa jwa go duela madi a sekolo.
KGOTSA
O kopile tiro e o e boneng e phasaladitswe mo lokwalodikgang longwe, kwala
Lokwaloikitsiso o lo romelele setlamo seo.
KGOTSA
Kwalela Mookamedi wa Lefapha la Thuto memorantamo o mo go ona o ngongoregang ka ga go rutwa ka puo ya gae mo dikolong.
KGOTSA
O leloko la mokgatlho wa bašwa wa kereke ya Lutere. Le le mokgatlho le tshwentswe ke tiriso e e botlhaswa ya nnotagi le diritibatsi ka bašwa ba motse wa lona. Kwala pegelo ka dingongorego tsa lona le se se ka dirwang.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:
KAROLO YA C
DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 80 - 100.
Ka o le moeteledipele wa lekgotla la baithuti, o kopilwe ke mogokgo go dira mmogo le barutabana-bagolo ba sekolo go tlhama melao e e tla latelwang ke baithuti fa go iwa motantshong wa materiki. Kwala melao eo.
KGOTSA
Bomogoloo, jaaka fa o le gofejane ba go solofeditse moletlo o mogolo fa o ka falola ditlhatlhobo tsa materiki. Thala le go itirela karata ya taletso e o tla laletsang ditsala tsa gago go tla moletlong.
KGOTSA
Rre rraago o batla go rekisa sejanaga. Mo thuse go kwala phasalatso ya papatso ya sejanaga seo go ngoka kgatlhego ya bareki.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:
PALOGOTLHE:
<fn>Setswana HL P1 Prep Memo 2008.txt</fn>
Memorantamo o, o na le ditsebe di le tlhano 4.
KAROLO YA A TEKATLHALOGANYO POTSO 1
Go ne go romelwa batho ba ba tsamayang sekgala se seleele, mme ba robala fa ba phirimelelwang teng.
Bojanala
Motho ga a kgone go o dirisa gongwe le gongwe ka ntlha ya dithapo tsa ona tse di golagantsweng mo leboteng.
Motho o kgona go amogela molaetsa gongwe le gongwe fa a leng teng.
Gonne dibanka ke mafelo a a dirang ka madi a mantsintsi. Go dirisa mogala mo bankeng go ka tlisa dipelaelo tsa maano a ditiro tsa bosenyi. ( dikarabo tsa baithuti tse di maleba di elwe tlhoko)
Ee, O ka romela kgotsa go amogela molaetsa wa inthanete. / O ka gokelelwa mo thelebisening mme wa tlhagisa ditshwantsho / O ka o dirisiwa jaaka thelebišene go bogela manaane a motho a a ratang.
Go robala
Ke ntlha. Ke se se diragalang, e fetoga kgapetsakgapetsa
Petelelo/tshotlako
Go batla go bonala ba le maatla ipusolosetso. gonne ba inyatsa / diritibatsi / bojalwa /
Nnyaa. Gantsi batho ba ba bonweng molato wa petelelo ba newa kotlhao e e bokete ke kgotlatshekelo
(a) (b) Batho ba ba bolayang malapa a bona ba bo ba ipolaya Bommatsale ba ba sotlang betsi ba bona / Batho ba ba sotlang bomme, basetsana le masea.
Bomme / Basetsana / Masea / Betsi
Ee, gonne borre le basimane le bona ba a gobelelwa / sotlwa.
KAROLO YA B POTSO 2 TSHOSOBANYO
Motho mongwe le mongwe a nne le tshwetso le ponelopele ya go dira dilo ka botswerere. Nna le thulaganyo ya letsatsi lengwe le lengwe. Thala lenaneo la maikaelelo a gago. Baakanya didiriswa tsa gago. Netefatsa gore o na le didiriswa tse di tshwanetseng. Dira go le gontsi ka go le gonnye le ka se se tlhokegang. Tota maikarabelo a gago le fa go na le mathata. Lekola kungo ya gago. Ipotse gore a o dira ka natla. Supa botlhami le go akanya mekgwa e e botoka ya go dira dilo. Dirisa botlhale jwa gago go na le go dirisa maatla thata. Nna sekao mo go badirammogo. Somarela didiriswa le nako. Nna karolo e e botlhokwa ya katlego ya naga ya lona.
Kaedi ya go tshwaya.
Diteng (Dintlha di le supa) : 7
Kagego (Dipolelo tse di tletseng) : 1
Puo : 2
Palogotlhe : [10]
MADUO A KAROLO YA B: [10] KAROLO C TIRISO YA PUO POTSO 3
Fa kae? Lefelo
Ke nna molwetse
(a) Modise o tsere dibuka di le pedi mo go tse tlhano tseo.
Kedisaletse o apara sentle fa a ya kobamelong.
Ke mmoleletse gore a se goroge thari ka moso.
Mosadimogolo o rata go fodisa dijo pele a jesa ngwana.
(a) Mme o sala mo gae letsatsi le letsatsi
b Modiegi o sala a tshameka fa re ile sekolong 2
Lonyatso
Modirisopego.
Ngwana yo o tlhogokgolo o sira rraagwe. / ngwana wa dikgomo ithute molodi
o gopole motlhang malata a ile. Ngwana yo o sa leleng o swela tharing /
MADUO OTLHE: [20]
POTSO 4
Gore e ngoke/ go tlhagisa molaetsa o o botlhokwa mo go mmuisi mme a tle a tsiboge.
Botlhokwa jwa puso ya bosetšhaba.
Ee, puso ya porofense le puso ya selegae di ka fa tlase ga puso ya bosetšhaba mme setshwantsho se kaya jalo.
Bogolo jwa ditlhaka/go ntshofadiwa ga ditlhaka/bogolo jwa ditshwantsho tsa batho/letshwao la kgakgamalo kgotsa letshwaotsiboso tsa puso ya bosetšhaba di feta tsa puso ya porofense le tsa puso ya selegae.
Aferika Borwa MADUO A KAROLO C [30] PALOGOTLHE [70]
<fn>Setswana HL P3 Feb-March 2009.txt</fn>
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C.
KAROLO YA A: Tlhamo.
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano. (30 )
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano/tshupetso/ tshedimosetso/pono/gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo karolong nngwe le nngwe.
Karolo nngwe le nngwe e simololwe mo tsebeng e ntšhwa mme kwa bokhutlong jwa karabo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarolo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo, go tsereganya le go buisa tiro ya bona pele ba araba dipotso.
KAROLO YA A: TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 400 - 450 ka NNGWE fela ya ditlhogo kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo, o neele setlhogo.
Leba setshwantsho se se fa tlase, se se farologanyang mokgwa wa go ruta wa maloba le wa segompieno. Anela mme o bontshe maikutlo a gago mabapi le sona.
Mmampodi, MR Phuroe le ba bangwe 50
KGOTSA
Itlhome o le mokwadi yo o tshelang mo dingwageng tse di 20 tse di tlang. Kwala tlhamo e e tlhalosang botshelo mo lefatsheng ka ngwaga wa 2029.
KGOTSA
Go dumelela baithuti ba ba imileng mo dikolong go siame. Dumela kgotsa o ganetse setlhogo, mme o neele mabaka a a utlwalang.
KGOTSA
Fa nka nna Ratoropo wa motse wa gaetsho.
KGOTSA
Khutsana ke e e se nang mmaayo.
KGOTSA
Ditiragalo tsa maloba di nnile le seabe mo matshelong a rona. Kwala tlhamo ka ga tiragalo nngwe e e fetileng,mme o bontshe ka fa e nnileng le seabe ka teng mo matshelong a rona.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO
POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 180 - 200 (diteng fela).
Sekaseka setshwantsho se se latelang, mme morago o kwalele Tona ya Lefapha la Pharakano lekwalo gore go tokafadiwe maemo a bapalami ba dithekisi ba iphitlhelang ba le mo go ona.
KGOTSA
Palo ya baithuti ba ba gogang diritibatsi mo sekolong sa lona e thiba letsatsi. Jaaka o le moeteledipele wa baithuti o kopilwe ke mogokgo go ema baithuti ka lefoko mabapi le se se renang mo sekolong. Kwala puo e o tla neelanang ka yona go baithuti.
KGOTSA
O mokwaledi wa mokgatlho wa bašwa mo tikologong ya gaeno. Kwala lenaneotema le metsotso ya kopano ya mokgatlho wa bašwa e e neng e tshwerwe fa gautshwane mabapi le go kokoanyetsa dikhutsana tse batsadi ba tsona ba gaitsweng ke bolwetse jwa lebolelamading madi a sekolo, diaparo le dijo.
KGOTSA
Lefapha la Setso le Botaki mo kgaolong ya lona le phasaladitse tiro e ka yona le eletsang go thapa motho yo o ka tlang go simolola lefelo la kgodiso ya ditso tse di farologaneng, go lebilwe meaparo, meetlo le meano ya tsona. Go ya ka ditlhokego tse di tlhagisitsweng o lemogile fa o le maleba mo tirong e. Kwala lekwaloikitsiso (maikao) la gago, mme o ba romelele lona fa o ikopela tiro e.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:
KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO.
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 100 - 120.
Leba setshwantsho se se latelang, mme o kwale bukatsatsi e mo go yona o tlhagisang se se neng se diragala mo malatsing a le matlhano a loeto lwa lona lwa kwa Kapa.
KGOTSA
Wena le ditsala tsa gago le ipopile ngatana, mme le simolotse kgwebopotlana ya go tlhatswa dikoloi tsa barutisi mo sekolong sa lona. Kwala kitsiso e e tla phasaladiwang (flyer) e mo go yona o itsiseng barutisi le go ba gogela mo go diriseng kgwebo ya lona.
KGOTSA
Morago ga go rola tiro, rre rraago o ne a reka setsha kwa go nngwe ya dipolase tse di mo tikologong ya gaeno. Ke keletso ya gago gore tsala ya gago ya bonyana e go jele nala ka malatsi a dipogiso tsa Morena, mme ga a itse kwa le fudugetseng teng. Fana ka tshedimosetso ya tsela e e tla mo kgontshang go fitlha kwa polaseng ya gaeno.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:
PALOGOTLHE:
<fn>Setswana HL P3 Nov 2008.txt</fn>
Pampiri e, e na le ditsebe di le 6.
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C.
KAROLO YA A: Tlhamo
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano/tshupetso/ tshedimosetso/pono/gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo karolong nngwe le nngwe.
Karolo nngwe le nngwe e simololwe mo tsebeng e ntšhwa mme kwa bokhutlong jwa karabo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarolo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo, go tsereganya le go buisa tiro ya bona pele ba araba dipotso.
KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 400 - 450 ka NNGWE fela ya ditlhogo kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo, o neele setlhogo.
Leba setshwantsho se se fa tlase, mme morago o kwale tlhamo ka ga sona.
Mmampodi, MR Phure le ba bangwe 50
KGOTSA
Ka tlhagolela mookana ya re o gola wa ntlhaba. [50] KGOTSA
Go itseela molao mo matsogong ga baagi go otlhaya disenyi go siame. Dumela kgotsa o ganetse setlhogo, mme o neele mabaka a a utlwalang. [50]
KGOTSA
Fa ba ka ntlhopha go nna Moporesitente wa Aforika Borwa. [50] KGOTSA
Leba setshwantsho se se latelang, mme o tlhalose se se se tlhagisang.
Mmampodi, MR Phure le ba bangwe 50 PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 180 - 200 (diteng fela).
Sekaseka setshwantsho se se latelang mme morago o kwalele molaodi wa Molao le Tolamo lekwalo gore go tokafadiwe melao le kotlhao ya disenyi tse di etegelang mo nageng.
KGOTSA
Go phasaladitswe tiro ya mogokgo kwa sekolong se o dirang mo go sona. Jaaka motlatsamogokgo, kwala lekwaloikitsiso le o tla le romelang gammogo le kopo ya gago ya tiro e. [30]
KGOTSA
Dikotsi tsa tsela di kgaola matshelo a bapalami le batsamayakadinao, ka ntlha ya kgweetso e e botlhaswa le nnotagi. Kwalela molaodimogolo kgotsa Tona ya Pabalesego le Tshireletso memorantamo o mo go ona o ngongoregelang se. [30]
KGOTSA
O mokwaledi wa mokgatlho wa bašwa mo tikologong ya gaeno. Kwala lenaneotema le metsotso ya kopana ya mokgatlho wa bašwa e e neng e tshwerwe fa gautshwane mabapi le petelelo e e tsentseng letsogo ya masea le bana. [30]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 30
KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 100 - 120.
O nnile le malatsi a a sa jeseng diwelang ka ntsalao a ne a tseelwa mogala wa letheka (selula) le go bolawa setlhogo ke setlhotshwana sa basimane fa a ne a tswa ikatisong ya mmino wa bašwa mo tikologong ya gaeno. Kwala bukatsatsi e mo go yona o anelang ditiragalo tsa malatsi a le matlhano, go simolola Labobedi o a bolailweng ka ona go fitlha Lamatlhatso o a neng a bolokwa ka ona. [20]
KGOTSA
O modiri mo setlamong sengwe se se neelang baithuti ba Materiki dibasari. Kwalela Tlhogo ya Lefapha la Dipuo la sekolo sengwe tshedimosetso ya tsela ya go tla kwa dikantorokgolong tsa setlamo sa gago ka baithuti bangwe ba gagwe ba tlhophilwe go tla dipotsotherisanong gona. [20]
KGOTSA
O morekisi wa merogo le maungo mo kgaolong ya lona. Kwala kitsiso e e tla phatlaladiwang e mo go yona o itsiseng batho ka ga kgwebo ya gago. [20]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C: 20
PALOGOTLHE: 100
<fn>Setswana Home Language.txt</fn>
thuto
Lefapha la Thuto
Pegelo ya
Kereiti 10 - 12
Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso
DIPUO
ISBN 1-919975-45-4
TSELA YA GO BUISA BUKA E
Buka e e arogantswe ka dikgaolo di le nne. Go botlhokwa gore mmuisi a buise a bo a lomaganye tshedimosetso go tswa mo dikarolong tse di farologaneng tsa tokomane e. Diteng tsa kgaolo nngwe le nngwe di tlhalosiwa fa tlase:
Kgaolo 1 - Kitsiso ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba
Kgaolo e, e tlhalosa metheo le diponagalo tsa kagego tsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). E fa mmuisi matseno a kharikhulamo.
Kgaolo 2 - Kitsiso ya Lekala la go Ithuta la Dipuo
Kgaolo e, e naya tlhaloso, maitlhomo, boanamo, dikgolagano tsa dithuto, ditiro le Dipoelo tsa go Ithuta tsa Lekala la go Ithuta la Dipuo. E naya tshedimosetso e e baakanyetsang pegelo ya Dipuo.
Kgaolo 3 - Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyatso, Diteng le Bokao
Kgaolo e, e tsentse Maemo a Tekanyetso a Poelo nngwe le nngwe ya go Ithuta, ga mmogo le diteng le maemo a serutwa. Maemo a Tekanyetso a rulagantswe go thusa mmuisi go bona tsweletso e e ikaeletsweng go tloga mo Kereiting ya 10 go ya go Kereiti ya 12. Ka jalo Maemo a Tekanyetso a adilwe go anama ditsebe tse pedi. Kwa bofelong jwa kgaolo go diteng le maemo a go fitlhelela Maemo a Tekanyetso a a tshitsinngwang a a ka dirisiwang go ruta, go ithuta le go fitlhelela Maemo a Tekanyetso.
Kgaolo 4 - Tekanyetso
Kgaolo e e tshwaragane le ditsela tsa tekanyetso ka kakaretso tse di tlhagisiwang ke Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba. Kwa bofelong jwa kgaolo e go na le letlhomeso la Tlhaloso ya Bokgoni jwa thuto jwa serutwa se se totobaditsweng. Letlhomeso le na le khoutu, sekale le tlhaloso ya bokgoni ya kereiti nngwe le nngwe. Ditlhaloso tsa Bokgoni di rulagantswe ka tsela e e tla dirang gore mmuisi a kgone go bona tsweletso go tswa mo Kereiting ya10 go ya go ya 12.
Matshwao
Matshwao a a latelang a dirisiwa go bontsha Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyetso, dikereiti, dikhoutu, dikale, Ditlhaloso tsa Bokgoni, diteng le bokao.
Poelo ya go Ithuta
Maemo a Tekanyetso
Kereiti
Khoutu
S = Sekale
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Diteng le Bokao
DITENG
TSELA YA GO BUISA BUKA E iii
DIAKERONIMI ix
KGAOLO YA 1: KITSISO YA PEGELO YA KHARIKHULAMO YA BOSET.HABA 1
METHEO 1
Phetogo ya loago 2
Thuto ya dipoelo 2
Kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo 3
Tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang 3
Tsweletso 3
Kamano le phetolelo ya dithuto 3
Ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago 4
Go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng 4
Ikanyego, boleng le nonofo 5
MOFUTA WA MOITHUTI YO O LEBELETSWENG 5
MOFUTA WA MORUTABANA YO O LEBELETSWENG 6
DIPOPEGO LE DIPONAGALO TSA KAGEGO 6
Popego ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba 6
Diteng tsa Dipegelo tsa Dirutwa mo lekaleng la go Ithuta la Dipuo 7
KAEDI YA LENAANETHUTO 8
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
KGAOLO YA 2: KITSISO YA LEKALA LA GO ITHUTA LA DIPUO 9
TLHALOSO 9
MAITLHOMO 9
BOANAMO 10
boakaretsi 10
Magato a Puo 11
DIKGOLAGANO TSA DITHUTO LE DITIRO 12
DIPOELO TSA GO ITHUTA 12
Poelo ya go Ithuta 1: Go reetsa le go bua 13
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela 13
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa 14
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso 14
KGAOLO YA 3: DIPOELO TSA GO ITHUTA, MAEMO A TEKANYETSO, DITENG
LE BOKAO 16
Poelo ya go Ithuta 1:Go reetsa le go bua 16
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela 26
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa 36
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso 46
DITENG LE BOKAO MO GO FITLHELELENG MAEMO A TEKANYETSO 54
Tiriso ya ditlhangwa go ruta puo 54
Go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di bopiwang ka teng 55
KGAOLO YA 4: TEKANYETSO
MATSENO
GORENG GO LEKANYETSWA
MEFUTA YA TEKANYETSO
Tekanyetso ya motheo
Tekanyetso ya go batla makoa
Tekanyetso ya go aga
Tekanyetso ya kwa bofelong
TEKANYETSO E TSHWANETSE GO GO NNA JANG LE DIRA ENG
GO LEKANYETSWA JANG
MEKGWA YA TEKANYETSO
Tekanyetso ka mong
Tekanyetso ka balekane
Tekanyetso ya setlhopha
DITSELA TSA GO KOKOANYA BOSUPI JWA TEKANYETSO
Tekanyetso ka go lebelela
Tekanyetso ka teko
Tekanyetso ka tiro
GO KWALA LE GO BEGA MADUO
Mekgwa ya go kwala maduo
Go bega tiragatso le phitlhelelo
DITLHALOSO TSA BOKGONI
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
TLHATLOSO 66
KA MO KARATAPEGO E TSHWANETSENG GO NNA KA TENG 66
TEKANYETSO YA BAITHUTI BA BA ITEMOGELANG DIKGORELETSO MO GO ITHUTENG 67
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA PUO YA GAE 68
LENAANEFOKO LA MAREO 93
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
DIAKORONIMI
KGAOLO YA 1
Kamogelo ya Molaotheo wa Rephapoliki ya Aferika Borwa (Molao 108 wa 1996) e neela motheo wa phetogo le kgodiso ya kharikhulamo mo Aferika Borwa. Kwa tshimologong ya kwalo ya molaotheo go tlhagisiwa gore maikaelelo ke go:
fedisa tlhaolele ya nako e e fetileng le go simolola morafe o mopwa o o ikaegileng ka dingwao tsa temokerasi, bosiamisi jwa loago le ditshwanelo tsa botho tse di tsepameng;
tlhabolola matshelo a baagi botlhe le go neela batho tphono ya go bontsha bokgoni jwa bona;
aga motheo wa morafe mo temokerasing le kgololosego ya puso, e e ikaegileng ka keletso tsa batho e bile baagi botlhe ba a sireleditswe ke molao ka go lekalekana; le go aga Aferika Borwa yo o kopaneng wa temokerasi e bile a kgona go ikemela ka nosi mo ditphabeng tse dingwe.
Go ya ka molaotheo o, 'mongwe le mongwe o na le ditshwanelo tsa go tsweletsa thuto e puso e tshwanetseng go dira gore e fitlhelelwe ka botlalo'.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e aga motheo wa go atlegisa maikaelelo a, ka go tlhagisa Dipoelo tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso, le ka go tlhalosa metheo tota ya boleng jo bo tshegeditseng kharikhulamo.
METHEO
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaegile ka metheo e e latelang:
phetogo ya loago;
thuto ya dipoelo;
kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo;
tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang;
tsweletso;
kamano le phetolelo ya dithuto;
ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago;
go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng; le ikanyego, boleng le nonofo.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
Phetogo ya loago
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aferika Borwa o aga motheo wa phetogo ya loago mo setphabeng ka go baakanya ditlamorago tsa tlhaolele. Maitlhomo a setphaba sa Aferika Borwa ka go dirisa mekgwa e e rileng ya go lere diphetogo a tswa mo ditlhokegong tsa go siamisa ditshiamololo tse di tlhodilweng ke kgethololo mo mabakeng otlhe a setho, bogolo jang mo thutong. Thuto mo phetogong ya loago e ikaeletse go baakanya go sa lekalekaneng mo thutong mo nakong e e fetileng, go lebelelwe, le gore ditphono tse di lekalekanang tsa thuto di fiwa batho bothe. Go fitlhelela phetogo ya tshedisano, baagi ba Aferika Borwa ba tshwanetse go newa dithata tsa thuto ka go lemoga bokgoni jwa bona le go tlosa maparego a maitirelo go fitlhelela borutegi jo bo rileng.
Thuto ya dipoelo
Thuto ya dipoelo e aga motheo wa kharikhulamo ya Aferika Borwa. E leka go kgontsha baithuti botlhe go fitlhelela bokgoni jo bo kwa godimo jwa go ithuta ka go tlhoma Dipoelo tsa go Ithuta tse di tshwanetseng go fitlhelelwa kwa bofelong jwa tsamao ya thuto. Thuto ya Dipoelo e rotloetsa ditsela tsa thuto tse di itshetlegileng ka baithuti le tse di itshetlegileng ka ditiro. Pegelo ya Karikhulamo ya Bosetphaba e bopa Dipoelo tsa go Ithuta tsa yona tsa Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) go tswa go Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di tlhotlheleditsweng ke Molaotheo le go bopiwa ka tsamaiso ya temokerasi.
Dipoelotsenelelo di batla baithuti ba kgona go:
lemoga le go rarabolola mathata le go dira ditshwetso ka go nagana le go itlhamela ka tsenelelo;
dira ka nonofo le ba bangwe jaaka leloko la setlhopha, setheo le morafe;
rulaganya, laola ditiro tsa bona ka maikarabelo le nonofo;
kokoanya, sekaseka, rulaganya, le go tlhatlhoba tshedimosetso ka tsenelelo;
tlhaeletsana ka nonofo a dirisa bokgoni jwa pono, botshwantshi le/kgotsa bokgoni jwa puo ka ditsela tse di farologaneng;
dirisa bonetetshi le thekenoloji ka nonofo le ka tsenelelo go supa maikarabelo mo tikologong le boitekanelong jwa ba batho bangwe; le go bontsha go tlhaloganya fa lefatshe e le ngata e le nngwe ya ditsamaiso tse di golaganeng le go lemoga gore tharabololo ya mathata ga e diragale ka bojosi.
Dipoelotlhabololo di batla baithuti ba kgona go:
akanya le go tlhotlhomisa ditsela tse di farologaneng tsa go ithuta ka nonofo;
tsaya karolo jaaka baagi ba ba boikarabelo botshelong jwa tikologo, bosetphaba le mo merafeng ya lefatshe lotlhe;
nna tshisimogo mo setsong le bontle go kgabaganya methalethale ya maemo a semorafe;
tlhotlhomisa ditphono tsa thuto le tiro; le go godisa ditphono tsa kgwebopotlana.
Kitso e e kwa godimo le bokgoni jo bo kwa godimo
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Kereiti ya 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaelela go godisetsa maemo a kitso le a bokgoni jwa moithuti kwa godimo. E baya maikaelelo a a kwa godimo a baithuti ba Aferika Borwa ba ka a fitlhelelang ka tshiamiso ya semorafe go lekwa gore batho bangwe bao ba neng mo nakong e e fetileng ba tlhoka kitso le bokgoni ba akarediwe. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba e totobatsa maemo a bonnye jo bo tlhokagalang jwa kitso le bokgoni jo bo tshwanetseng go fitlhelelwa mo kereiting nngwe le nngwe, le go baya maemo a a fitlhelesegang a a kwa godimo mo dithutong tsotlhe.
Tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang
Tsenyeletso e fitlhelelwa gotlhe mo dirutweng le mo mafapheng a go ithuta. Tsenyeletso ya kitso le bokgoni go akaretsa dirutwa le mafelo a thuto e botlhokwa mo go fitlheleleng bokgoni jwa go dira jaaka di tlhalosiwa mo Letlhomesong la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba. Bokgoni jwa tiro bo ikaeletse go tswakanya mekgwa e le meraro ya bokgoni e e itlhaotseng - e bong, bokgoni jwa tiro ya diatla, motheo le jwa kakanyo. Ka go tsaya tsenyeletso le bokgoni jo bo dirisiwang, Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go ithuta ka kakaretso) e batla go godisa tsenyeletso ya go ithuta tiori, tiro ya diatla le kakanyo.
Tsweletso
Tsweletso ke tsela ya go godisa go ya pele kitso e e boteng le bokgoni jo bo kwa godimo. Dipegelo tsa Dirutwa di bontsha tsweletso go tswa mo kereiting e e rileng go ya go e nngwe. Poelo ya go Ithuta nngwe le nngwe e latelwa ke pegelo e e itlhalosang ka ga maemo a go dira a a lebeletsweng ka Poelo thuto. Maemo a Tekanyetso a rulagantswe ka mokgwa o o bontshang kgolo ya maemo a a oketsegang mo kereiting nngwe le nngwe. Diteng le maemo a kereiti nngwe le nngwe di tla bontsha tsweletso e e simololang e le bonolo mme e oketsege go nna marara.
Kamano le phetolelo ya dithuto
Kamano e kaya botsalano gareng ga borutegi mo maemong kgotsa mo dikgatong tse di farologaneng tsa Letlhomeso la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba ka ditsela tse di rotloetsang phitlhelelo go tswa mo boruteging jo bo rileng go ya go jo bongwe. Seno se botlhokwa thata mo boruteging jo bo welang mo karolong e le nngwe ya dithuto tse di rileng. Ka ntlha ya gore sekgamu sa Thuto le Katiso e e Tswelelang se thaetswe fa gare ga dikgamu tsa Thuto le Katiso e e Akaretsang gammogo le Thuto ya Boemo-Godimo, go botlhokwa gore Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) le amane le Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Akaretsang le borutegi mo ditseleng tseo di tshwanang le tsa go ithuta tsa Thuto ya Boemo-Godimo. Go atlega mo go fitlheleleng kamano e, kgolo ya Pegelo ya Serutwa sengwe le sengwe e akareditse go leba ka tsenelelo, tebelelo ya boemo jo bo kwa godimo jwa fa baithuti ba fetela pele go tswa mo lokwalong boruteging jwa thuto le katiso, gammogo le kitso e go solofetsweng gore e tla bo e fitlheletswe ke baithuti fa ba fetela kwa ditheong tsa thuto e e kwa godimo.
Phetolelo ya dithuto e kaya go anama ga dikarolo tsa borutegi (serutwa kgotsa maemo a motheo) ka mo di ka fetisetswang go tswa go borutegi jo bongwe go ya go jo bongwe ka ditsela tse di farologaneng tsa go ithuta tsa kgato ya Letlhomeso la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba. Mo maitlhomong a go oketsa phetolelo ya dithuto tse di bonweng mo dikereiting tsa 10 - 12 le mekgwa ya go tsaya serutwa jaaka maemo a motheo a yuniti ya dikerediti di le 20 a tlhotlhomisitswe. Ditiro tse di tsentsweng mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) di bapisega le maemo a motheo a yuniti a a maleba a a kwadisitsweng mo Letlhomesong la Taolo ya Borutegi la Bosetphaba.
Ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, tikologo le bosiamisi jwa loago
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e batla go rotloetsa ditshwanelo tsa botho, boakaretsi, bosiamisi jwa loago le bosiamisi jwa tikologo. Dipegelo tsa Dithuto tsotlhe tse di bopilweng sepwa, di tsenyeleditswe le metheo le ditlwaelo tsa bosiamisi jwa loago le tikologo le ditshwanelo tsa botho jaaka di ranolwa mo Molaotheong wa Rephaboliki ya Aferika Borwa. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e na le tshisimogo mo mabakeng a dipharologantsho jaaka botlhoki, go sa lekalekane, lotso, bong, puo, kgolo, bogole le mabaka a mangwe.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e tsaya mokgwa wa boakaretsi ka go totobatsa ditlhokego tsa bonnye jo bo lebeletsweng mo baithuting botlhe. E amogela gore baithuti botlhe ba ka kgona go gola le go fitlhelela bokgoni jo bo tletseng jwa bone fa e le gore ba tla neelwa tshegetso e e tlhokagalang. Ditlhokego tse tota e leng tsa botlhale, bomorafe, maikutlo, semowa le tsa mmele tsa baithuti di tla lebelelwa ka go aga le go godisa Manaane thuto a a maleba, le ka go dirisa didiriswa tse di maleba tsa go lekanyetsa.
Go fa thulaganyo ya kitso ya tlholego boleng
Ka dingwaga tsa bo 1960 tiori ya botlhalebontsi e ne ya pateletsa boradithuto go lemoga gore go ditsela di le dintsi tsa go fetisa kitso gore o kgone go tlhaloganya tsa lefatshe, le gore, fa mongwe a tshwanela go tlhalosa botlhale sepwa, a tshwanetse go tsaya ditsela tse di farologaneng tse tsia. Go fitlha ka nako eo, ba mafatshe a a tlhabologileng pele ba ne ba tsaya gore bokgoni jwa go akanya, kitso ya dipalo, le bokgoni jo bo rileng jwa dipuo, le go kaya fa batho ba le "botlhale" fela fa ba itse go dirisa ditsela tse go na le boleng. Jaanong, batho ba lemoga dipharologano tse di anameng tsa thulaganyo ya kitso tse ka tsona batho ba tlisang tlhaloso ka tsona, le go golaganya bokao mo lefatsheng le ba tshelang mo go lona. Dithulaganyo tsa kitso ya tlholego mo maemong a Aferika Borwa, di kaya kitso e e tseneletseng mo kakanyong ya filosofi ya Aferika le ditiragatso tsa semorafe tse di nnileng teng mo dingwageng di le dikete tse di fetileng. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e akareditse kakanyo ya Thulaganyo ya Kitso ya Tlholego mo teng ga Dipegelo tsa dirutwa. E amogela gore naga rona e humile ka ditiragalo le boswa jaaka di nnile le seabe mo go dingwao tse di tsentsweng mo Molaotheong. Dintlha di le dintsi tse di farologaneng di akareditswe mo go kgonagalang go thusa go rarabolola mathata a a ka tswang a le gone mo dirutweng tsotlhe.
Ikanyego, boleng le nonofo
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e ikaelela go atlega mo ikanyegong ka go leka go fitlhelela lenaanetsamaiso la diphetogo le ka go neelana ka thuto e e bapisegang ka boleng, bophara le boteng le ya dinaga tse dingwe. Netefatso ya boleng e tshwanetse go diragatswa go ya ka ditlhokego tsa Molao wa Lekgotla la Taolo ya Borutegi la Aferika Borwa (Molao wa 58 wa 1995), Melawana ya Netefatso ya Boleng ya Thuto le Katiso, le Molao wa Netefatso ya Boleng ya Thuto le Katiso e e Tswelelang (Molao wa 58 wa 2001).
MOFUTA WA MOITHUTI YO O LEBELETSWENG
Selo se se leng botlhokwa thata mo kgolong ya rona jaaka batho, ke ditlwaelo tse di nayang bokao jwa semowa le botlhale mo loetong lwa botshelo. Manifesto on Values, Education and Democracy, (Lefapha la Thuto, 2001: 9-10) o supa tse di latelang ka thuto le boleng:
Mofuta wa moithuti yo o lebeletsweng ke yo o tla tlhotlheletswang ka tsela e e siameng ka boleng le go dira go ya ka dikgatlhego tsa morafe, go ikaegilwe ka go tlotla temokerasi, tekatekanyo, tlotlo ya botho, le bosiamisi jwa loago jaaka di rotloediwa mo Molaotheong.
Moithuti yo o tswang mo Sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang o tshwanetse gore a bontshe le phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di kwadilweng pelenyana mo lokwalong lo. Dirutwa tsa Konôkonô, di rotloetsa phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo ka kopanelo, fa dirutwa tse di rileng tsa dithuto tsa Motheo le tse di ikgethelwang nngwe le nngwe, e rotloetsa phitlhelelo ya Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo tse di rileng.
Go tlaleletsa go se se fa godimo, moithuti yo o tswang mo legatong la Thuto le Katiso e e Tswelelang tshwanetse go:
kgona go fitlhelela, le go tswelela mo thutong le katisong ya botshelo jotlhe ya boleng jo bo siameng;
bontsha bokgoni jwa go nagana ka tsenelelo le tatelano, tshekatsheko, ka tsela ya bogotlhe le e e tlhamaletseng; le go kgona go fetisetsa bokgoni go tswa mo maemong a a tlwaelegileng go ya go a a sa tlwaelegang;
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
MOFUTA WA MORUTABANA YO O LEBELETSWENG
Barutabana botlhe le boradithuto ba bangwe ke baabi ba bagolo ba phetogo ya thuto mo Aferika Borwa. Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e batla barutabana ba ba nang le makwalo a go ruta, bokgoni, boineelo le tlhokomelo. Fa ba na le tsotlhe tse, ba tla kgona go diragatsa ditiro tsa mefuta tse di kwadilweng mo lokwalong lwa Phitlhelelo le Maemo a a amogelesegang a Boradithuto. Seno se akaretsa go nna batsereganyi ba thuto; bafetoledi le batlhami ba Manaane a go ithuta le didiriswa tsa go ruta le go ithuta, baeteledipele, batsamaisi le balaodi, baithuti, babatlisisi le barutwana ba leruri, baagi ba tikologo le baagi mo nageng, baruti, balekanyetsi ba dithuto le baitseanape ba dirutwa.
DIPOPEGO LE DIPONAGALO TSA KAGEGO
Popego ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e na le Lokwalo lwa Tebokakaretso, Letlhomeso la Pholisi ya Borutegi le Tekanyetso le Dipegelo tsa Dirutwa.
Dirutwa tse di mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) di arogantswe ka mafapha a go ithuta.
Lekala la go Ithuta ke eng?
Lekala la go Ithuta ke karolo e e dirang jaaka legae la dirutwa tse di tsamaelalang e bile e atlegisa go tlhangwa ga melao e e bopang Lokwalong lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). Kgaoganyo ya makala a go Ithuta a Dikereiti 10 - 12 e ela tlhoko kamano ya sekgamu sa Thuto le Katiso e e Akaretsang sa Thuto e Kgolo, mmogo le dikema tsa dikarologantsho mo dinageng tse dingwe.
Le fa go kwalwa ga Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) e tsere mafapha a thulaganyo a le somepedi a Letlhomeso la taolo ya Borutegi la Bosetphaba jaaka ntlha ya yona ya tshimologo, go tshwanetse ga gatelelwa gore mafapha a, a thulaganyo a Letlhomeso la Borutegi la Bosetphaba ga se gore ke mafapha a go ithuta kgotsa mafapha a "kitso", mme fela a golagantswe le dikarologantsho tsa ditiro.
Ditlhopha tse di latelang tsa dirutwa di kgaogantswe ka Makala a go Ithuta go thusa baithuti go kopanya dithuto tsa bona:
Botshwantshi le Setso;
Dithuto tsa Kgwebo, Papatso ya kgwebo, Tsamaiso le Dithuto tsa Ditirelo;
Thuto ya go bopa didiriswa, boenjenere le thekenoloji;
Bonetetshi jwa Botho le Loago le Dipuo; le
Bonetetshi jwa Tlhago, Dipalo, Khomputara, Bonetetshi jwa tsa Botshelo le Temothuo.
Serutwa ke eng?
Bogologolo serutwa se ne se tlhalosiwa e le karolo e e rileng ya 'kitso'ya botlhalefi. Kitso e ya serutwa e ne e gatelela go rutiwa ga kitso ya sengwe go na le thuto ka ga bokgoni, tshedisano le boitshwaro. Dirutwa di ne di lejwa ke bangwe jaaka dilo tse di sa fetogeng le go ema felo go le gongwe ka melelwane e e gagametseng. Go le gontsi, dirutwa di ne di gatelela bogolo kitso e e neng e abelwa ke ba mafatshe a Bophirima.
Mo kharikhulamong e e ikaegileng ka dipoelo jaaka Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), melelwane ya dirutwa ga e bonale. Kitso e golaganya teori, bokgoni le boleng. Dirutwa di tsewa jaaka sengwe se se fetofetogang, le gore ka gale di tsibogela mefutafuta ya kitso, go akaretsa le kitso e bogologolo e neng e sa akaretswa mo kharikhulamong ya semmuso.
Serutwa mo kharikhulamong e e ikaegileng ka dipoelo, se tlhaloswa ka bophara ka Dipoelo tsa go Ithuta e seng fela ka diteng tsa sona. Mo Aferika Borwa, Dipoelo tsa go Ithuta di tshwanetse, go ya ka popego ya tsone, go kgontsha katlhego mo go fitlheleleng Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo. Dipoelo tsa go Ithuta di tlhalositswe ka botlalo e bile di ka diriswa ka mekgwa e e farologaneng, go neela tphono ya go akarediwa mo ditshwaelong tsa metlheng.
Poelo ya go Ithuta ke eng?
Poelo ya go Ithuta ke pegelo ya dipholo tse di ikaeletsweng tsa go ithuta le go ruta. E tlhalosa kitso, bokgoni le meetlo tse baithuti ba tshwanetseng go nna natso kwa bofelong jwa logato lwa Thuto-Tsweletso le Katiso.
Maemo a Tekanyetso ke eng?
Maemo a Tekanyetso ke ditlhokego tse mmogo di tlhalosang se moithuti a tshwanetseng go se itse le go kgona go se dira go supa phitlhelelo ya Dipoelo tsa go Ithuta mo kereiting e e rileng. Di tsentse kitso, bokgoni le meetlo e e tlhokegang go fitlhelela Dipoelo tsa go Ithuta. Maemo a Tekanyetso mo poelong nngwe le nngwe ya go Ithuta a supa tsotlhe, ka mo tsweletso ya go tlhaloganya e diragalang ka teng go tswa mo kereiting e e rileng go ya go e nngwe.
Diteng tsa Dipegelo tsa Dirutwa mo Lekaleng la go Ithuta Dipuo
Pegelo ya Serutwa sengwe le sengwe mo Lekaleng la go Ithuta la Dipuo e na le dikgaolo di le nne le lenaanefoko la mareo.
Kgaolo 1, Kitsiso ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba: Kgaolo e, ya kakaretso e itsise Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso).
Kgaolo 2, Kitsiso ya Lekala la go Ithuta la Dipuo: Kgaolo e, e itsise diponagalo tsa botlhokwa tsa Lekala la go Ithuta la Dipuo. E na le tlhaloso ya serutwa, maitlhomo, boanamo, dikgolagano tsa thuto le ditiro le Dipoelo tsa go Ithuta tsa Dipuo.
Kgaolo 3, Dipoelo tsa go Ithuta, Maemo a Tekanyetso, Diteng le Bokao: Kgaolo e, e na le Dipoelo tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso a a tsamaelanang le tsona mmogo le diteng le bokao go fitlhelela Maemo a Tekanyetso.
Kgaolo 4, Tekanyetso: Kgaolo e, e thadisa dintlha tsa motheo, tsa tekanyetso le go dira ditlhagiso ka go kwala le go bega ka tekanyetso. E rulagantse ditlhaloso tsa bokgoni tsa serutwa ka tatelano.
Lenaanefoko la mareo: Mo go leng maleba, go rulagantswe mareo a a tlhophilweng, a a akaretsang le a a leng maleba le dirutwa e bile a tlhalosiwa ka boripana mo kgaolong e.
KAEDI YA LENAANETHUTO
Kaedi ya Lenaanethuto e tlhalosa ka botlalo boanamo jwa go ithuta le jwa tekanyetso mo dikereiting di le tharo tsa kgato ya Thuto le Katiso e e Tswelelang. Ke leano le le netefatsang gore baithuti ba atlega go fitlhelela Dipoelotsa go Ithuta jaaka di tlhaoletswe ke Maemo a Tekanyetso a kereiti e e rileng. Kaedi ya Lenaanethuto e thusa barutabana le bakwadi ba bangwe ba manaane a go ithuta go aga le go tlhama thuto ya boleng jo bo kwa godimo jwa go ruta le go ithuta, gammogo le manaanetekanyetso.
KGAOLO 2
KITSISO YA LEKALA LA GO ITHUTA LA DIPUO
TLHALOSO
Puo ke sediriswa sa kakanyo le tlhaeletsano. Ke ka puo go tlhagisiwang pharologano ya setso le kgolagano ya bomorafe le ka mo di tlhalosiwang le go tlhamiwa ka teng. Go ithuta go dirisa puo ka nonofo go kgontsha baithuti go nagana le go bona kitso, go itlhalosa, go tlhagisa maikutlo le dikakanyo, go dirisana mmogo le ba bangwe le go tlhaloganya tulo ya bona.
MAITLHOMO
Ka ntlha ya pharologano ya puo le setso mo Aferika Borwa, baagi ba yona ba tshwanetse go tlhaeletsana go sena maparego mo puong , le go rotloetsa, go tlotla le go, tlhaloganya ditso le dipuo tse dingwe. Go farologana ga dipuo tse di buiwang mo nageng e go a tlotlwa e bile go newa boleng mo molaotheong ka go nna le dipuo tsa semmuso di le somenngwe le Pholisi ya Puo mo Thutong e e rotloetsang thuto ya dipuodintsi. Baithuti ba pateletsega go akaretsa bonnye, dipuo di le pedi tsa semmuso jaaka dirutwa tsa Konôkonô, dipuo tse dingwe di ka tsewa jaaka karolo ya Motheo le/kgotsa ya tse di ikgethelwang.
Mo sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang kitso e e tseneletseng ya puo ya gae ya baithuti e a godisiwa mme e fa ka motheo wa go ithuta dipuo tsa tlaleletso. Ka nako ya fa baithuti ba fitlha mo Kereiting ya 10, ba tla bo ba itemogetse le go tlhotlhomisa dipuo tsa tlaleletso mme ba tla bo ba setse ba dirisitse dipuo tsa tlaleletso go ithuta. Mo Sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang kharikhulamo e naya baithuti ditphono tsa go matlafatsa le go godisa kgono ya bokgoni jwa dipuo tse dintsi. Mo tsamaong ya go ithuta, baithuti ba lebeletswe go dirisa puo ka thelelo, bokgoni le ka nepagalo mo maemong a mantsi a a farologaneng. Ba tsaya maikarabelo a magolo mo go ithuteng ga bona le go dirisa bokgoni jwa puo mo ditseleng tse di gwetlhang le tse di marara.
Mefuta e e tlhokegang ya dilitheresi tse di farologaneng, e e kgontshang go tsaya karolo ka nonofo mo setphabeng le mo mafelong o madirelo mo ekonoming ya lefatshe lotlhe ya ngwagakgolo wa some a mabedi le bongwe , e godile go gaisa go reetsa le go bua, puiso, go kwala ditlhangwa tsa segologolo go akaretsa, ditsela tse di farologaneng jaaka mefuta ya tlhaeletsano, kerafo, tshedimosetso, khomputara, setso le litheresi e e tseneletseng. Kharikhulamo ya Dipuo e baakanyetsa baithuti dikgwetlho tse ba tla rakanang le tsona jaaka baagi ba Aferika Borwa le maloko a baagi ba lefatshe ka kakaretso.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
Kharikhulamo ya Thuto le Katiso e e Tswelelang e kgontsha baithuti botlhe go fitlhelela bogolo jwa ditlhokego tsa Dipoelotsenelelo le Dipoelotlhabololo go akaretswa maitlhomo a a latelang:
Atolosa le go totobatsa bokgoni jwa puo jo bo agilweng mo sekgamung sa thuto ya Thuto le Katiso e e Akaretsang, go akaretsa bokgoni jwa puo ya kgopolo e e tlhokagalang mo thutong ya botlhalefi mo kharikhulamong yotlhe, le temogo ya bontle le go itumelela ditlhangwa gore ba tle ba kgone go reetsa, bua, buisa/lebelela le go kwala/tlhagisa ka go itshepa. Bokgoni jono le maikutlo a motho ka sengwe/mongwe di bopa motheo wa thuto ya leruri.
Dirisa puo ka tshwanelo mo maemong a gale a botshelo le go tsaya tsia bareetsi, maitlhomo le bokao.
Itlhalosa le go netefatsa dikakanyo tsa bona, ditebo le maikutlo ka go itshepa, go ikemela le go nna batho ba ba naganang ka tsenelelo.
Dirisa puo le boikakanyetsi jwa bona go emela le go tlhotlhomisa maitemogelo a botho. Ka go mekamekana le mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa, baithuti ba kgona go akanya ka botshelo le maitemogelo a bona le go nna le dikakanyo tse di farologaneng mo botshelong.
Dirisa puo go fitlhelela le go laola tshedimosetso e le go ithuta mo kharikhulamong yotlhe le mo bokaong jo bontsi jo bo farologaneng. Litheresi ya tshedimosetso ke bokgoni jo bo botlhokwa mo 'dingwageng tsa boamogelakitso' le go bopa motheo wa thuto ya leruri.
Dirisa puo jaaka sediriswa sa go akanya ka tsenelelo le ka boitlhamedi. Maitlhomo a, a lemoga gore kitso e bopiwa mo loagong ka botselaganyi gareng ga puo le boakanyi.
Tlhagisa dikakanyo tse di akantsweng sentle ka dintlha tsa dingwao le meetlo. Go aga meetlo ya bona, baithuti ba mekamekana le ditlhangwa tse di amang ditshwanelo tsa botho le maikarabelo jaaka ditshwanelo tsa bana, basadi, digole, batsofe le dintlha tse di amanang le bomorafe, setso, kakanyo e e rileng, maemo, ditumelo, bong, lebolelateng le mogare wa lebolelateng, kgololosego ya puo, tlhatlhobo ya ditlhangwa le tikologo.
Mekamekana ka tsenelelo le mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa. Baithuti ba tla lemoga le go gwetlha dikakanyo tsa batho ba bangwe, meetlo le tlhotlheletso ya maemo a motho tse di fitlhelwang mo ditlhangweng.
Lemoga go sa lekalekaneng ka maemo ga mefuta e e farologaneng ya dipuo le ditiriso tse di farologaneng tsa dipuo. Baithuti ba tla kgona go gwetlha tiriso ya puo e le nngwe e e rileng go gaisa tse dingwe le go dirisa ditshwanelo tsa bona tsa puo mo boaging jwa fa go buiwang dipuo di le dintsi.
BOANAMO
Boakaretsi
Go ruta le go lekanyetsa dipuo go tshwanetse go neela tphono ya boakaretsi jwa baithuti botlhe, mme ditsela tsa go thusa baithuti botlhe di tshwanetse go bonwa di fitlhelela kgotsa di tlhagisa ditlhangwa tsa puo. Baithuti bangwe ba ba itemogelang dikgoreletsi ba ka se kgone go fitlhelela Maemo a Tekanyetso mangwe jaaka a neetswe mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba. Ka jalo dintlha tse di latelang di tshwanetse tsa elwa tlhoko:
Mareo, 'tlhalosa', 'anela', 'bua ka ga', boeletsa',' kwalolola ka mafoko a gago', 'bua', 'botsa' le 'tlotla' a tshwanetse go tlhaloganngwa jaaka a akaretsa mefuta ya tlhaeletsano ya molomo le eo e seng ya molomo, go akaretswa le tlhaeletsano ya matsogo le didiriswa tsa tlhaeletsano. Lefoko 'tlhaeletsano ya molomo' le akaretsa tlhaeletsano ya matsogo le didiriswa tsa tlhaeletsano. Fela jalo, lefoko 'puo ya molomo' le akaretsa tlhaeletsano ya matsogo le mefuta mengwe ya tlhaeletsano.
Mareo 'reetsa', 'leba', 'buisa'le go 'lebelela', a akaretsa mefuta ya tlhaeletsano e e jaaka go lebelela dipounama fa mongwe a bua le go lebelela ka tlhokomelo puo ya matsogo.
Baithuti ba ba nang le kgolofalo ya pono ba ka tlhoka didiriswa le dikwalo jaaka Boreili, digatisamantswe, mokwalo o mogolo, didiriswa tse di ka angwang, le ditshwantsho tse di takilweng. Lereo 'bona' le ka tlhaloswa ka go diragatswa. Fa go twe 'buisa' go akaretswa metswedi e e jaaka Boreili le dibuka tse di buang.
Magato a puo
Dipegelo tsa Dirutwa tsa Puo ya Gae, Puotlaleletso ya Ntlha le Puotlaleletso ya Bobedi di ka fetolelwa mo dipuong tse di amogetsweng tsa seeng mme dipuo tse di ka rutwa mo dikarolong tsa Motheo kgotsa tse di ikgethelwang tsa Kharikhulamo.
Dipuo tsotlhe di ka rutwa go ya ka magato a a latelang:
Puo ya Gae: Puo ya gae ya moithuti e tshwanetse go matlafatswa le go godisiwa go mo naya motheo o o tiileng wa go ka ithuta dipuo tsa tlaleletso. Mo Sekgamung sa Thuto le Katiso, e e Tswelelang dipuo tsotlhe tsa semmuso tsa Aferika Borwa di na le Dipoelo tsa go Ithuta tsa Puo ya Gae tsa boleng jo bo ka lekalekanngwang le jwa dithuto lefatsheng lotlhe. Seno se tsamaelana le ditlhokego tsa Molaotheo tsa go tsaya dipuo tsotlhe ka maemo a a lekanang. Kgato ya go tlhaloganya puo ya gae e tshwanetse go nna mo maemong a e leng gore e ka dirisiwa jaaka puo ya go ruta le go ithuta. Bokgoni ba go reetsa le go bua bo ka godisetswa pele le go tokafadiwa, fela kgatelelo mo legatong le, e tla nna mo go godiseng bokgoni jwa go buisa le go kwala.
Puotlaleletso ya Ntlha: Go ithuta Puotlaleletso ya Ntlha, go tla rotloetsa tiriso ya dipuodintsi le tlhaeletsano mo gareg ga ditso. Dipoelo tsa go Ithuta tsa Puotlaleletso ya Ntlha di na le dikgato tsa bokgeleke jwa go dirisa dipuo jo bo fitlhelelang dikgato tsotlhe tse di tlhokegang go ithuta ka tsenelelo mo kharikhulamong yotlhe bogolo jang ka baithuti ba ka ithuta ka yone ka go e dirisa mo nageng ya rona. Seno se akaretsa bokgoni jwa tlhaloganyo ya kgopolo le ya botlhalefi mo dipuong tse di tlhokagalang mo go akanyeng le go ithuteng. Seno se akaretsa dipuo tsotlhe tsa semmuso. Go tla gatelelwa ka tekano bokgoni jwa go reetsa, go bua, go buisa le go kwala.
Puotlaleletso ya Bobedi: Go ithuta Puotlaleletso ya Bobedi, go tsweletsa pele thotloetso ya tiriso ya dipuodintsi le tlhaeletsano ya mo ditsong tsotlhe ka go farologana. Le fa bokgoni ba go buisa le go kwala bo tla godisiwa, mo legatong le, kgatelelo e tla nna thata mo kgodisong ya bokgoni jwa go reetsa le go bua. Legato la Puotlaleletso ya Bobedi le tshwanetse go tota tokafatso ya tlhaeletsano magareng ga batho.
Mo karolong ya dirutwa tsa Konôkonô tsa sekgamu sa Thuto le Katiso e e Tswelelang, baithuti botlhe ba tshwanetse go ithuta dipuo di le pedi tsa semmuso, ya ntlha e nne mo legatong la Puo ya Gae, fa e nngwe e le mo legatong la Puotlaleletso ya Ntlha kgotsa Puo ya Gae. E nngwe ya dipuo tse, mo karolong ya dirutwa tsa Konôkonô, e nne Puo ya go ruta le go ithuta. Mo karolong ya dirutwa tsa Motheo le tse di ikgethelwang, dipuo tsa semmuso dipuo di ka ithutiwa jaaka Puo ya Gae, Puotlaleletso ya Ntlha le/kgotsa Puotlaleletso ya Bobedi mo baithuting ba ba nang le kgatlhego e e rileng mo dipuong go tsweletsa pele go ithuta dipuo dintsi.
DIKGOLAGANO TSA DITHUTO LE DITIRO
Mo Sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang, dipuo di ithutiwa mo Karolong ya go Ithuta ya Dipuo; mo Sekgamung sa Thuto le Katiso e e Tswelelang, Lekala la go Ithuta la Dipuo le golagana le lefapha la thulaganyo ya go ithuta Thuto ya Tlhaeletsano le Puo la Lekgotla la Taolo ya Borutegi la Aferika Borwa: Go netefatsa tsweletso, metheo e e rulaganyang e, e dirisitswe gape jaaka mo Sekgamung sa Thuto le Katiso e e Akaretsang:
bokgoni jwa puo jwa go reetsa, go bua, go buisa le go kwala ke motheo mo kgodisong ya Dipoelo tsa go Ithuta; le tiriso ya mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa e letla baithuti go tlhatlhoba dintlha tsa bona, tsa setphaba le tsa lefatshe lotlhe ka kakaretso le go aga kitso e e golang ya mo lefatsheng.
Go ithuta dipuo go ka lebisa kwa ditirong tse di ikaegileng ka puo jaaka bokwadi jwa dikgang, phetolelo, thutapuo, thekiso, bobapatsi, thuto ya bogolaganyi jwa tsa matlhale jj. Le fa go le jalo, go totobetse gore dipuo ke motheo wa go ithuta, e seng fela mo botshelong jwa ka metlha, le kwa madirelong. Go nna le kgolo mo kgwebong, go ikaegile ka bokgoni jo moithuti a nang le jona mo puong. Mo lefatsheng le le tletseng kgwetlho e e kwa godimo ya thekenoloji, gore moithuti a fitlhelele sengwe, go ikaegile ka bokgoni jwa gagwe jwa tlhaeletsano. Puo ke senotlele sa gotlhe. Fa puo e sa rutiwa sentle ditsela di le dintsi tsa moithuti di ka tswalega.
Bokgoni jwa go buisa go kwala le go tlhaeletsana ke motheo wa go kgontsha moithuti go feleletsa ditiro tsa ka metlha, le go nna le seabe mo dithutong tsa botshelo tse moithuti a di tlhokang go ka mekamekana le botshelo. Puo ke sediriswa se se ka thusang moithuti mo tsweletsong ya botsalano le batho ba ba leng mo tikologong e a leng mo go yona. Tshisimogo e puo e dirisiwang ka yone, e tlisa katlego kgotsa thetelelo ya go dira botsalano gantsi mo bathong.
DIPOELO TSA GO ITHUTA
Boanamo le maitlhomo tse di umakilweng fa godimo di kgobokantswe mo Dipoelong tsa go Ithuta di le nne. Le fa Dipoelo tseno tsa go Ithuta di kgaogantswe, nngwe le nngwe e ikemetse ka boyone di tshwanetse go rutwa le go lekanyetswa mmogo.
Poelo ya go Ithuta 1: Go reetsa le go bua
Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo a a farologaneng go baamogedi ba tshedimosetso le mo bokaong jo bo farologaneng.
Baithuti ba tlhaloganya gore go bua le go reetsa ke ditiro tse di tlwaelegileng mo botshelong jwa ka gale tse di diragalang mo maemong a a rileng le mo maitlhomong le mo baamogeding ba tshedimosetso ba ba farologaneng, le gore mefuta ya ditlhangwa tsa molomo le tirisopuo e e maleba di a farologana. Ba lemoga le go dirisa ditlhangwa tse di maleba tsa molomo le tirisopuo mo maemong a semmuso le a e seng a semmuso.
Go reetsa le go bua ke pinagare ya dirutwa tsotlhe. Ka ditsela tse di nonofileng tsa go reetsa le go bua, baithuti ba kgobokanya le go tlhotlha tshedimosetso mmogo, aga kitso, rarabolola mathata le go tlhagisa dikakanyo le dintlhakemo. Bokgoni jwa go reetsa ka tsenelelo go kgontsha baithuti go lemoga meetlo le maikutlo ka sengwe/mongwe tse di fitlhelwang mo ditlhangweng le go gwetlha go tsaya letlhakore le puo ya go tlhotlheletsa ka botlhale.
Poelo ya go Ithuta 2: Go buisa le go lebelela
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa.
Bokgoni jo bo agegileng sentle jwa go buisa le go lebelela ke pinagare mo tsweletsong ya go ithuta mo kharikhulamong ka bophara le go tsaya karolo ka botlalo mo botshelong jwa ka gale le kwa ditirong. Baithuti ba ikgodisa mo bokgoning jwa go buisa le go lebelela mefuta e mentsi e e farologaneng ya dintlhangwa , tse di kwa wang le tse di sa kwalweng go akaretswa tse di bonwang le tsa tshedimosetso. Baithuti ba lemoga ka mo dikwalo le mekgwa ya go dirisa puo di bontshang maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso le maemo a setlhangwa ka teng.
Baithuti ba dirisa mefuta e e farologaneng ya ditsela tsa go buisa le go lebelela go ikaegilwe ka maitlhomo a bona a go buisa le mofuta wa setlhangwa. Ba aga bokao go tswa mo ditlhangweng, lemoga meetlo le go itlhoma mme ba tsibogela ka tshwanelo. Ka go buisa le go lebelela baithuti ba batlisisa le go tsaya tshwetso ka botsalano jwa seemo sa bona le batho bangwe. Puiso ya ditlhangwa tse di kwadilweng e neela boithuti dikao tse ba ka di dirisang fa ba ikwalela.
Poelo ya go Ithuta 3: Go kwala le go tlhagisa
Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo farologaneng.
Go kwala ke sediriswa se segolo sa go tlhaeletsana o o dumelelang mokwadi go bopa le go tlhaeletsa mogopolo le dikakanyo ka tomagano. Go kwala kgapetsakgapetsa mo maemong, ditiro le mafapha a dirutwa a a farologaneng go kgontsha baithuti go tlhaeletsana ka mokgwa wa tirisano le wa boitlhamedi. Maitlhomo ke go tlhagisa bakwadi ba ba nonofileng, le ba ba kgonang go fetoga bonolo, bao ba tla kgonang go dirisa bokgoni jwa bona go bopa ditlhangwa tse di maleba tse di kwadilweng, bonwang le tsa ditlhangwa tse di dirisang ditsela tsa tlhaeletsano tse di farologaneng mo maitlhomong a a farologaneng.
Poelo ya go Ithuta 4: Thutapuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa dipopi le melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
Ka go dirisa ditlhangwa tse di farologaneng kitso ya baithuti ya tlotlontswe e a oketsega le go tlhaloganya popegopuo mme ba di dirise ka tshwanelo. Baithuti ba nna le maitemogelo a a tseneletseng a ka fao meetlo le tlhotlheletso ya maemo a motho di ageletsweng mo puong ka teng gammogo le gore puo e ka dirisiwa jang go susumetsa batho.
KGAOLO YA 3
DIPOELO TSA GO ITHUTA, MAEMO A TEKANYETSO, DITENG LE
BOKAO
Poelo ya go Ithuta ya 1
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo tlhaeletsano ya molomo e e dirisiwang go a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso tlhaeletsana le batho ba bangwe: le mo bokaong jo bo farologaneng.
ithuta le go abelana ka dikakanyo, supa go tlhaloganya dikgopolo, tshwaela ka maitemogelo, emelela ntlha, tsiboga a sa ipaakanya, tlhagisa kanelo;
simolola le go tsweletsa motlotlo e bile o simolola go nna le bokgoni jwa go refosana mo motlotlong, tlatsa diphatlha le go rotloetsa mo go leng maleba;
neela le go latela ditsela le ditaelo ka nepagalo;
tsaya karolo mo dipuisanong tsa ditlhopha ka go tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe, go reetsa le go tlotla dikakanyo tsa ba bangwe, a ntse a mekamekana le dintlha tse di jaaka boakaretsi le tlhotlheletso ya maemo a motho le dintlha tsa tikologo, melao ya boitshwaro, dintlha tsa setso le tsa loago, le tsa ditshwanelo tsa botho;
dirisa bokgoni jwa ditherisano go fitlhelela ditumelano;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ya molomo go tlhaeletsana le batho ba bangwe:
ithuta le go abelana ka dikakanyo, supa go tlhaloganya dikgopolo, tshwaela ka maitemogelo, emelela ntlha, go tsiboga a sa ipaakanya, buisetsa kwa godimo le go anela;
simolola le go tsweletsa motlotlo ka go bontsha bokgoni jo bo maleba jwa thefosano mo motlotlong, tlatsa diphatlha le go rotloetsa mo go leng maleba;
neela le go latela ditsela le ditaelo tse di marara ka nepagalo;
tsaya karolo mo dipuisanong tsa ditlhopha ka nonofo ka go tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe, go reetsa le go tlotla tsa ba bangwe, a tsereganya go busetsa puisano mo ntlheng a ntse a mekamekana le methalethale ya dintlha tse di jaaka boakaretsi le tlhotlheletso ya maemo a motho, tikologo, melao ya boitshwaro, dintlha tsa setso le loago le dintlha tsa ditshwanelo tsa botho;
dirisa bokgoni jwa ditherisano go fitlhelela ditumelano;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha kitso ya mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ya molomo go tlhaeletsana le batho ba bangwe:
ithuta le go abelana ka dikakanyo, supa go tlhaloganya dikgopolo, tshwaela ka maitemogelo, emelela ntlha, go tsiboga a sa ipaakanya, buisetsa kwa godimo, le go anela;
simolola le go tsweletsa motlotlo ka go bontsha bokgoni jo bo maleba jwa thefosano mo motlotlong, tlatsa diphatlha le go rotloetsa mo go leng maleba;
neela le go latela ditsela le ditaelo tse di marara ka nepagalo;
tsaya karolo mo dipuisanong tsa ditlhopha ka go tlhagisa dikakanyo le megopolo ya gagwe le go reetsa le go tlotla tsa ba bangwe, a tsereganya go busetsa puisano mo ntlheng a ntse a mekamekana le methalethale ya dintlha tse di jaaka boakaretsi le tlhotlheletso ya maemo a motho, tikologo, melao ya boitshwaro, dintlha tsa setso le, le dintlha tsa ditshwanelo tsa botho;
dirisa bokgoni jwa ditherisano go fitlhelela ditumelano;
Go reetsa le go bua
Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso le mo bokaong jo bo farologaneng.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tsaya karolo mo dipuisanong mo ditlhopheng tsa batho, dikganetsanong, diforamong le dikopanong tsa semmuso a latela ditsela tse di siameng;
itsise sebui le go digela ka puo ya ditebogo ka tsela e e maleba;
dirisa bokgoni jwa dipotsotherisano le go bega ka diphitlhelelo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tsaya karolo mo dipuisanong tsa lekoko, dikganetsanong, diforamong le dikopanong tsa semmuso a latela ditsela tse di siameng tsa tsamaiso;
itsise sebui ka tsela e e maleba le go digela ka puo ya ditebogo;
dirisa bokgoni jwa dipotsotherisano le go bega ka diphitlhelelo ka tsenelelo mo go leng maleba.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
tsaya karolo mo dipuisanong tsa lekoko, dikganetsanong, diforamong le dikopanong tsa semmuso a latela ditsela tse di siameng tsa tsamaiso;
itsise sebui ka tsela e e maleba le go digela ka puo ya ditebogo;
dirisa bokgoni jwa dipotsotherisano le go bega diphitlhelelo ka tsenelelo mo go leng maleba.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha bokgoni jwa go rulaganya le go batlisisa ka maitlhomo a go dira ditlhagiso tsa Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo molomo: a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso dira dipatlisiso ka setlhogo ka go lebelela le mo bokaong jo bo farologaneng. mo metsweding e e farologaneng ya tshedimosetso;
rulaganya dintlha ka tomagano ka go tlhopha dikakanyokgolo le dintlha tse di maleba kgotsa dikao tse di tshegetsang;
lemoga le go tlhopha dikagego, tlotlontswe, dikarolo tsa puo, le melao tse di maleba;
baakanya matseno le bokhutlo ka nonofo;
akaretsa didiriswa tse di bonwang, utlwelelwang le tsa kutlopono jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, ditshwantsho, mmino, medumo le tlhaeletsano tsa eleketeroniki tse di maleba.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulaganya le go batlisisa ka maitlhomo a go dira ditlhagiso tsa molomo:
dira dipatlisiso ka setlhogo ka go lebelela mo metsweding e e farologaneng ya tshedimosetso ya tshedimosetso;
rulaganya dintlha ka tomagano ka go tlhopha dikakanyokgolo le dintlha tse di maleba le tse di nepagetseng kgotsa dikao tse di tshegetsang;
lemoga le go tlhopha dikagego, tlotlontswe, dikarolo tsa puo, le melao tse di maleba;
baakanyetsa matseno le bokhutlo ka nonofo;
akaretsa didiriswa tse di bonwang, utlwelelwang le tsa kutlopono jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, ditshwantsho mmino, medumo le tlhaeletsano tsa eleketeroniki tse di maleba.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulaganya le go batlisisa ka maitlhomo a go dira ditlhagiso tsa molomo:
dira dipatlisiso ka setlhogo ka go lebelela mo metsweding e mentsi e e farologaneng ya tshedimosetso;
rulaganya dintlha ka tomagano ka go tlhopha dikakanyokgolo le dintlha tse di maleba le tse di nepagetseng kgotsa dikao tse di tshegetsang;
lemoga le go tlhopha dikagego, tlotlontswe, dikarolo tsa puo le melao tse di maleba;
baakanyetsa matseno le bokhutlo ka nonofo;
akaretsa didiriswa tse di bonwang, utlwelelwang le tsa ponokutlo jaaka ditphate, diphousetara, dinepe, diselaete, ditshwantsho, mmino, medumo le tlhaeletsano tsa eleketeroniki tse di maleba.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha bokgoni jwa go reetsa le go neela ditlhagiso tsa molomo ka thelelo le ka Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo maikutlo: a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso lemoga le go dirisa maano a bokgeleke le mo bokaong jo bo farologaneng. jaaka dipotso tse di sa batleng dikarabo, dikhutso le dipoeletso;
dirisa segalo, tlhagelelo ya lentswe, go bua ka lobelo, tebo ya matlho, kemo le puo ya mmele ka nepagalo le go tsiboga ka tsela e e maleba;
kapodisa mafoko sentle a sa fose bokao;
bontsha go tlhaloganya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dikakanyokgolo le/kgotsa tse di tshegetsang jaaka go kwala dintlha, manaanenetefatso, ditshobokanyo le/kgotsa go boeletsa se a se utlwilweng le go se tlhalosa;
reetsa ka tsenelelo le go tsibogela dipotso go tlhalosa tse di sa tlhaloganyegang sentle.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go reetsa le jwa go neela ditlhagiso tsa molomo ka thelelo le ka maikutlo:
dirisa le go tlhatlhoba maano a bokgeleke jaaka mainane, dipotso tse di sa batleng dikarabo, dikhutso, dipoeletso;
dirisa segalo, tlhagelelo ya lentswe, go bua ka lobelo, tebo ya matlho, kemo le puo ya mmele ka nepagalo le go tsiboga ka tsela e e maleba;
kapodisa mafoko sentle a sa fose bokao;
bontsha go tlhaloganya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dikakanyokgolo le/kgotsa tse di tshegetsang ka go kwala dintlha, manaanenetefatso, ditshobokanyo, go kwalolola ka mafoko a gagwe le/kgotsa go boeletsa se se utlwilweng le go se tlhalosa;
reetsa ka tsenelelo le go tsibogela dipotso go tlhalosa tse di sa tlhaloganyegang sentle.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go reetsa le jwa go neela ditlhagiso tsa molomo ka thelelo le ka maikutlo:
dirisa le go tlhatlhoba maano a bokgeleke jaaka mainane, dipotso tse di sa batleng dikarabo, dikhutso, dipoeletso;
dirisa segalo, tlhagelelo ya lentswe, go bua ka lobelo, tebo ya matlho, kemo le puo ya mmele ka nepagalo le go tsiboga ka tsela e e maleba;
kapodisa mafoko sentle a sa fose bokao;
bontsha go tlhaloganya ditlhangwa tsa molomo ka go kwala dikakanyokgolo le/kgotsa tse di tshegetsang ka go kwala dintlha, manaanenetefatso, ditshobokanyo, kwala ka mafoko a gagwe le/kgotsa go boeletsa se se utlwilweng le go se tlhalosa;
reetsa ka tsenelelo le go tsibogela dipotso go tlhalosa tse di sa tlhaloganyegang sentle.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go reetsa le go bua
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a ditlhagiso tsa molomo: Moithuti o kgona go reetsa le go bua ka maitlhomo dirisa le go tlhatlhoba, setaele le rejista e e a a farologaneng, go baamogedi ba tshedimosetso maleba, tse di siametseng maitlhomo, le mo bokaong jo bo farologaneng. baamogedi ba tshedimosetso le bokao;
lemoga le go tlhalosa mekgwa e e farologaneng ya go dirisa puo ka go tlhaloganya le kgatlhego e e golang;
lemoga le go dirisa mekgwa ya tlhotlheletso mo puong;
lemoga dintlha tsa tshegetso le go akanyetsa mongwe kwa pele, farologanya gareng ga dintlha le dikakanyo;
dira ditshwetso tse di ikaegileng ka mabaka le dikatlholo le go neela bosupi;
lemoga ka mo bokao bo ka fosagatswang ka teng ka ntlha ya tlogelo kgotsa kakaretso ya tshedimosetso nngwe ka bomo;
lemoga le go tlhalosa seabe sa mekgwa ya tiriso ya puo, jaaka puo ya setegeniki le mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng;
lemoga kgolaganyo mo gare ga puo le setso le puo le thata ya go dira sengwe;
lemoga le go gwetlha puo ya maikutlo e e lemosegang e tlhotlheletsa e tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go naganela ntlheng e le nngwe jaaka go gasagasa kgang le go phasalatsa.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a ditlhagiso tsa molomo:
dirisa le go tlhatlhoba mekgwa e e maleba ya go dirisa puo, setaele le rejista tse di siametseng maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso le bokao;
lemoga le go tlhalosa mekgwa e e farologaneng ya go dirisa tsa puo ka go tlhaloganya le kgatlhego;
lemoga le go dirisa mekgwa e mentsi e e farologaneng ya tlhotlheletso mo puong;
sekaseka dintlha tsa tshegetso le go akanyetsa mongwe kwa pele, farologanya gareng ga dintlha le dikakanyo;
dira ditshwetso tse di ikaegileng ka mabaka le dikatlholo le go tshegetsa ka bopaki;
tlhalosa ka mo bokao bo ka fosagatswang ka teng ka ntlha ya tlogelo kgotsa kakaretso ya tshedimosetso nngwe ka bomo;
lemoga le go sekaseka seabe sa mekgwa ya tiriso ya puo jaaka puo ya setegeniki, le mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng;
sekaseka kgolagano mo gare ga puo le setso le puo le thata ya go dira sengwe;
lemoga le go gwetlha puo ya maikutlo e e bofitlha e tlhotlheletsa, e tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go naganela ntlheg e le nngwe jaaka go gasagasa kgang le go phasalatsa.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha temogo e e tseneletseng ya tiriso ya puo mo mabakeng a ditlhagiso tsa molomo:
dirisa le go tlhatlhoba mefuta e e farologaneng ya setaele, le rejista tse di meleba tse di siametseng maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso le bokao;
lemoga le go tlhalosa mekgwa e e farologaneng ya go dirisa puo ka go tlhaloganya le kgatlhego;
lemoga le go dirisa mekgwa e mentsi e e farologaneng ya tlhotlheletso mo puong;
sekaseka dintlha tsa tshegetso le go a kanyetsa mongwe kwa pele, farologanya gareng ga dintlha le dikakanyo;
dira ditshwetso tse di ikaegileng ka mabaka le dikatlholo le go tshegetsa ka bopaki;
tlhalosa ka mo bokao bo ka fosagatswag ka teng ka ntlha ya tlogelo kgotsa kakaretso ya tshedimosetso nngwe ka bomo;
lemoga le go sekaseka seabe sa mekgwa ya tiriso ya puo jaaka puo ya setegeniki, le mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng;
sekaseka kgolagano mo gare ga puo le setso le puo le thata ya go dira sengwe;
lemoga le go gwetlha puo ya maikutlo e e bofitlha e tlhotlheletsa e tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka sengwe/mongwe le go naganela ntlheng e le nngwe jaaka go gasagasa kgang le go phasalatsa.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le gotlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a bontsha kgatlhego: tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya botsa dipotso go dira diponelopele;
ditlhangwa.
buisa ditlhangwa ka bonako go tlhaola dintlhakgolo ka go buisa ditlhogo, matseno, ditemana tsa ntlha, dipolelwana tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa matlho mo ditlhangweng go batla dintlha tsa tlaleletso;
buisa ka thelelo le kelotlhoko go ya ka maitlhomo le tiragatso;
sobokanya dikakanyokgolo le tsa tlaleletso ka go kwala dintlha fela le/kgotsa go kwala ditemana;
tsaya tshwetso ka bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantshiso tse di dirisitsweng mo puong ka go dirisa kitso ya thutapuo, bokgoni jwa go kgaoganya mafoko ka dinoko fa o buisa, bokao go ya ka tiriso ya mafoko, modumo, mmala, popego, kemo le tiriso ya maikutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le go bontsha kgatlhego:
botsa dipotso go dira diponelopele;
buisa ditlhangwa ka bonako go tlhaola dintlhakgolo ka go buisa ditlhogo, matseno, ditemana tsa ntlha, dipolelo tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa matlho mo ditlhangweng go batla dintlha tsa tlaleletso;
buisa ka thelelo le ka kelotlhoko go ya ka maitlhomo le tiro;
sobokanya dikakanyokgolo le tsa tlaleletso ka go kwala ka dintlha le/kgotsa go kwala ditemana;
tsaya tshwetso ka bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantshiso mo mefuteng e e farologaneng ya ditlhangwa ka go dirisa kitso ya thutapuo, bokgoni jwa go kgaoganya mafoko ka dinoko fa o buisa, bokao go ya ka tiriso ya mafoko, modumo, mmala, popego, kemo le tiriso ya maikutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha ditsela tse di farologaneng tsa go buisa le go lebelela gore a kgone go tlhaloganya le go bontsha kgatlhego:
botsa dipotso go dira diponelopele;
buisa ditlhangwa ka bonako go tlhaola dintlhakgolo ka go buisa ditlhogo, matseno, ditemana tsa ntlha, dipolelo tsa matseno tsa ditemana;
tlodisa matlho mo ditlhangweng go batla dintlha tsa tlaleletso;
buisa ka thelelo le ka kelotlhoko go ya ka maitlhomo le tiro;
sobokanya dikakanyokgolo le tsa tlaleletso ka go kwala ka dintlha le/kgotsa ka go kwala ditemana;
tsaya tshwetso ka bokao jwa mafoko a a sa tlwaelegang kgotsa ditshwantshiso mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa ka go dirisa kitso ya thutapuo, bokgoni jwa go kgaoganya mafoko ka dinoko fa o buisa, bokao go ya ka tiriso ya mafoko, modumo, mmala, popego, kemo le tiriso ya maikutlo;
buisa gape, lebelela gape, boeletsa go tlhotlheletsa go tlhaloganya.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
tlhalosa bokao jwa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa tse di kwadilweng, Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go bonwang, utlwelelwang, tsa ponokutlo: tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya bona tshedimosetso le dintlha tse di maleba ditlhangwa. mo ditlhangweng;
tlhalosa ka mo go tlhopha le go tlogela dintlha mo setlhangweng go nang le seabe mo bokaong ka teng;
farologanya magareng ga ntlha le kakanyo le go neela kakanyo ya gagwe;
lemoga pharologanyo magareng ga bokao jo bo tlhamaletseng le jo bo sa tlhamalalang;
tlhalosa mogopolo wa mokwadi/moanedi/ moanelwa le go fa mabaka a a tshegetsang go tswa mo setlhangweng;
tlhalosa lemorago la dipolotiki le loago, le setso mo ditlhangweng;
sekaseka seabe sa mefuta e e farologaneng ya puo ya botshwantshi, e e tlhotlheletsang le dipotso tse di ikarabang fa go kwalwa dikwalo jaaka: tshwantshiso, tshwantshanyo, mothofatso, leetsi, pheteletso, dipapiso, tshotlo, kgakantshi, kganetso, kobiso, tshegiso le setlhoa se se sa solofelwang mo bokaong jwa ditlhangwa;
tlhalosa mogopolo le tshwetso tsa mokwadi le go di tshwantshanya le tsa gagwe;
ranola le go sekaseka ditlhangwa tsa botshwantshi tse di tlwaelegileng;
neela le go tshegetsa tsibogo ya gagwe mo ditlhangweng.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka bokao jwa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa tse di kwadilweng, bonwang, utlwelelwang, tsa ponokutlo:
bona tshedimosetso le dintlha tse di maleba mo ditlhangweng;
sekaseka ka mo go tlhopha le go tlogela dintlha mo setlhangweng go nang le seabe mo bokaong ka teng;
farologanya magareng ga ntlha le kakanyo le go tlhalosa kakanyo ya gagwe;
tlhalosa pharologano magareng ga bokao jo bo tlhamaletseng le jo bo sa tlhamalalang;
sekaseka mogopolo wa mokwadi/moanedi/ moanelwa le go fa mabaka a a tshegetsang go tswa mo setlhangweng;
sekaseka le go tlhalosa lemorago la dipolotiki le loago, le la setso mo ditlhangweng;
sekaseka seabe sa mefuta e mentsi e e farologaneng ya puo ya botshwantshi e e tlhotlheletsang le dipotso tse di ikarabang fa go kwalwa dikwalo jaaka tshwantshiso, tshwantshanyo, mothofatso, leetsi, pheteletso, dipapiso, tshotlo, kgakantshi, kganetso, kobiso le setlhoa se se sa solofelwang mo bokaong ba ditlhangwa;
sekaseka mogopolo le tshwetso tsa mokwadi le go di tshwantshaya le tsa gagwe;
ranola le go sekaseka mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa tsa botshwantshi;
neela le go tshegetsa tsibogo ya gagwe mo ditlhangweng ka go tlhotlheletsa gore go dumalanwe le ena.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka bokao jwa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa tse di kwadilweng, bonwang, utlwelelwang, tsa ponokutlo:
bona tshedimosetso le dintlha tse di maleba mo ditlhangweng;
sekaseka ka mo go tlhopha le go tlogela dintlha mo setlhangweng go nang le seabe mo bokaong ka teng;
farologanya magareng ga ntlha le kakanyo le go tshegetsa kakanyo ya gagwe;
tlhalosa pharologano magareng ga bokao jo bo tlhamaletseng le jo bo sa tlhamalalang;
sekaseka mogopolo wa mokwadi/moanedi/ moanelwa le go fa mabaka a a tshegetsang go tswa mo setlhangweng;
sekaseka le go tlhalosa lemorago la dipolotiki le loago, le la setso mo ditlhangweng;
sekaseka seabe sa mefuta e mentsi e e farologaneng ya puo ya botshwantshi le e e tlhotlheletsang le dipotso tse di ikarabang fa go kwalwa dikwalo jaaka tshwantshiso, matshwao, pheteletso, dipapiso, mothofatso, tshwantshanyo, leetsi, tshotlo, kgobo, pheteletso, kgakantshi, pharologano, kganetso, kobiso le setlhoa se se sa solofelwang mo bokaong ba ditlhangwa;
sekaseka mogopolo le tshwetso tsa mokwadi le go di tshwantshanya le tsa gagwe;
ranola le go sekaseka mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa tsa botshwantshi;
neela le go tshegetsa tsibogo ya gagwe mo ditlhangweng ka go tlhotlheletsa gore go dumalanwe le ena.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
tlhalosa ka mo puo le ditshwantshiso di ka bontshang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo
Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go ka teng mo ditlhangweng:
tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a lemoga le go tlhalosa meetlo ya loago, setso tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya le sepolotiki, maikutlo le ditumelo jaaka ditlhangwa. maikutlo ka bong, boemo, kgolo, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho, boakaretsi le dintlha tsa tikologo;
tlhalosa mokgwa wa go gobelela/go tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka ga sengwe le go kgetholola.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka ka mo puo le ditshwantshiso di ka bontshang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo ka teng:
sekaseka meetlo ya loago, setso le sepolotiki, maikutlo le ditumelo jaaka maikutlo ka bong, boemo, kgolo, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho, boakaretsi le dintlha tsa tikologo;
sekaseka mokgwa wa go gobelela/go tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka ga sengwe le go kgetholola.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka ka mo puo le ditshwantshiso di ka bontshang le go tlhotlheletsa meetlo le maikutlo ka teng:
sekaseka meetlo ya loago, setso le sepolotiki, maikutlo le ditumelo jaaka maikutlo ka bong, boemo, kgolo, tlhotlheletso ya maemo a motho, ditshwanelo tsa botho, boakaretsi le dintlha tsa tikologo;
sekaseka mokgwa wa go gobelela/go tsaya letlhakore, go fetsa mogopolo ka ga sengwe le go kgetholola.
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela
tlhalosa diponagalothôothôo tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe mo bokaong ka Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go teng (diponagalo tse, ga di a tshwanela go tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a sekasekwa di ikemetse ka bojosi): tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa.
ditlhangwa tsa tirisano le tsa boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa maitlhomo, popego le tiriso ya puo mo ditlhangweng mo kharikhulamong ka bophara jaaka dipegelo, ditsamaiso, boeletsa kanelo, ditlhaloso ka botlalo, dithadiso;
lemoga le go tlhalosa seabe sa methalethale ya mokwalo-tlanyo, ditlhogo le mafoko a a tlhalosang ditiragalo.
ditlhangwa tsa dikwalwa:
padi/khutshwe/ditlhangwa tsa setso (dinaane)/ditlhamo tse di khutshwane:
tlhalosa kagego ya poloto, polotwana, kgotlhang, semelo sa moanelwa, seabe sa moanedi mo go leng maleba;
lemoga le go tlhalosa melaetsa le merero/dithitokgang le go di amanya le ditema tse di tlhophilweng mo setlhangweng sotlhe;
tlhalosa ka mo maitshetlego le lefelokgang di ka golaganang le moanelwa le/kgotsa morero ka teng;
lemoga maikutlo, nako le bokhutlo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka diponagalothôothôo tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe mo bokaong ka teng (diponagalo tse, ga di a tshwanela go sekasekwa di ikemetse ka bojosi):
ditlhangwa tsa tirisano le tsa boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa maitlhomo, popego le tiriso ya puo mo ditlhangweng mo kharikhulamong ka bophara jaaka dipegelo, ditsamaiso, boeletsa kanelo, ditlhaloso ka botlalo, dithadiso;
lemoga le go sekaseka seabe sa methalethale ya mokwalo-tlanyo, ditlhogo le mafoko a a tlhalosang ditiragalo.
ditlhangwa tsa dikwalwa:
padi/khutshwe/ditlhangwa tsa setso (dinaane)/ditlhamo tse di khutshwane:
sekaseka kagego ya poloto, polotwana, kgotlhang, semelo sa moanelwa, le seabe sa moanedi mo go leng maleba;
ranola le go tlhatlhoba melaetsa le merero le go di amanya le setlhangwa sotlhe;
tlhatlhoba ka mo maitshetlego le lefelokgang la ditiragalo di golaganang le moanelwa, le/kgotsa morero ka teng;
ranola maikutlo, nako, kobiso le bokhutlo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
sekaseka diponagalo tsa botlhokwa tsa ditlhangwa le go tlhalosa ka mo di nang le seabe mo bokaong ka teng (diponagalo tse, ga di a tshwanela go sekasekwa di ikemetse ka bojosi):
ditlhangwa tsa tirisano le tsa boitlhamedi:
lemoga le go tlhalosa maitlhomo, popego le tiriso ya puo mo ditlhangweng mo kharikhulamong ka bophara jaaka dipegelo, ditsamaiso, boeletsa kanelo, ditlhaloso ka botlalo, dithadiso;
lemoga le go sekaseka methalethale ya mokwalo-tlanyo, ditlhogo le mafoko a a tlhalosang ditiragalo.
ditlhangwa tsa dikwalwa:
padi/khutshwe/ditlhangwa tsa setso (dinaane)/ditlhamo tse di khutshwane:
sekaseka kagego ya poloto, polotwana, kgotlhang, semelo sa moanelwa, seabe sa moanedi mo go leng maleba;
ranola le go tlhatlhoba melaetsa le merero le go di amanya le setlhangwa sotlhe;
tlhatlhoba ka mo maitshetlego le lefelokgang di golaganang le moanelwa, le/kgotsa morero ka teng;
ranola maikutlo, nako, kobiso le bokhutlo.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go buisa le go lebelela poko (go akaretsa maboko a thoriso):
tlhalosa ka mo tlhopho ya mafoko, Moithuti o kgona go buisa le go lebelela, go botshwantshi, medumo, di tlhotlheletsang tlhaloganya le go tlhatlhoba ka tsenelelo mme a maikutlo, bokao le morero ka teng; tsibogela mefuta e mentsi e e farologaneng ya tlhalosa ka mo mela le popego ya ditlhangwa. ditemana, morumo, morethetho matshwao a puiso, di tlhotlheletsang bokao ka teng.
terama le thuto ya difilimi:
tlhalosa kamano gareng ga puisano le tiragatso, badiragatsi le morero;
tlhalosa poloto, polotwana, bodiragatsi, kgotlhang le maitlhomo a terama;
lemoga dipopego tsa terama le go ranola bokaedi jwa serala.
ditlhangwa tse di bonwang, utlwelelwang le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: thuto ya difilimi, terama ya thelebipene le ya seyalemowa:
lemoga le go tlhalosa molaetsa le morero le seabe sa tsona mo ditlhangweng;
tlhalosa mosola wa go dirisa bobegi ka tiriso ya didiriswa tse di bonwang, utlwelelwang le tsa ponokutlo jaaka tiriso, ya mmala, setlhogwana, tlhamo, puisano, mmino, modumo, tiriso ya dipone, baakanya diphoso, go beela lonao, mokgwa wa go tsaya ditshwantsho, bokgoni jwa go tsamaisa khemera botlhagisipele jwa setshwansho le botlhagisimorago.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
poko (go akaretsa maboko a thoriso):
tlhalosa ka mo tlhopho ya mafoko, botshwantshi le medumo di tlhotlheletsang maikutlo, bokao ka teng;
tlhalosa ka mo mela le popego ya ditemana, morumo, morethetho le matshwao a puiso di tlhotlheletsang bokao ka teng.
terama le thuto ya difilimi:
sekaseka puisano le tiragatso, le kamano ya tsona mo bodiragatsing le mo morerong;
sekaseka poloto, polotwana, bodiragatsi kgotlhang, maitlhomo a terama le tshotlo mo terameng;
ranola le go tlhalosa popego ya terama le bokaedi jwa serala.
ditlhangwa tse di bonwang, utlwelelwang le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: thuto ya difilimi, terama ya thelebipene le ya seyalemowa:
lemoga le go sekaseka molaetsa le morero le seabe le boleng jwa tsona mo ditlhangweng;
sekaseka mosola wa go dirisa bobegi ka tiriso ya didiriswa tse di bonwang, utlwelelwang le tsa ponokutlo jaaka setlhogwana, tiriso ya mmala, tlhamo, puisano, mmino, modumo, tiriso ya diponego, baakanya diphoso, go beela lonao, mokgwa wa go tsaya, ditshwantsho, bokgoni jwa go go tsamaisa khemera, botlhagisipele jwa setshwantsho le lomarago lwa sone.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
poko (go akaretsa maboko a thoriso):
sekaseka ka mo tlhopho ya mafoko, botshwantshi le medumo di tlhotlheletsang maikutlo, bokao le ka teng;
sekaseka ka mo mela le popego ya ditemana, morumo, morethetho le, matshwao a puiso, di tlhotlheletsang bokao ka teng.
terama le thuto ya difilimi:
sekaseka puisano le tiragatso le kamano ya tsona mo bodiragatsing le mo morerong;
sekaseka poloto, polotwana, bodiragatsi, kgotlhang, maitlhomo a terama le tshotlo mo terameng;
ranola, tlhalosa le go sekaseka popego jwa terama le bokaedi ba serala.
ditlhangwa tse di bonwang, utlwelelwang le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: thuto ya difilimi, terama ya thelebipene le ya seyalemowa:
lemoga le go sekaseka molaetsa le morero, seabe le boleng jwa tsona mo ditlhangweng;
sekaseka mosola wa go dirisa bobegi ka tiriso ya tse di bonwang, utlwelelwang le ponokutlo jaaka tiriso ya mmala, setlhogwana, tlhamo, puisano, mmino, modumo, tiriso ya dipone, baakanya diphoso, go beela lonao, mokgwa wa go tsaya ditshwantsho, bokgoni jwa go tsamaisa khemera, botlhagisi pele jwa setshwantsho le lomorago lwa sone.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go kwala le go tlhagisa bontsha bokgoni jwa go rulaganya go kwalela Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo maitlhomo a a rileng, baamogedi ba mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le tshedimosetso, bokao jo bo rileng: go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana tlhalosa ditlhokego tsa ditiro tse di le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo farologaneng; farologaneng.
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba maleba le maitlhomo a a rileng jaaka go anela, itumedisa, tlhotlheletsa, tlhagisa ntlha ya gagwe, tlhalosa, sedimosetsa, sekaseka, thadisa, le go tlhotlheletsa ka botlhale;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa boikakanyetsi, tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano/ bogolaganyi le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tlhopha le go dirisa setaele se se maleba, mogopolo le dikagego tsa ditlhangwa;
dira dipatlisiso ka ditlhogo go tswa metsweding e e farologaneng a bo a kwala diphitlhelelo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e e farologaneng;
fetolela tshedimosetso e e tlhophilweng go tswa mo popegong e e rileng go ya go e nngwe jaaka go tswa mo kerafong go ya kwa temaneng;
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulaganya go kwalela maitlhomo a a rileng, baamogedi ba tshedimosetso, le bokao jo bo rileng:
tlhalosa ditlhokego tsa ditiro tse di thatanyana;
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba maleba le maitlhomo a a rileng jaaka go anela, itumedisa, tlhotlheletsa, go tlhagisa ntlha ya gagwe, tlhalosa, sedimosetsa, sekaseka, thadisa le tlhotlheletsa ka botlhale;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa boikakanyetsi, tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano/ bogolaganyi le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tlhopha le go dirisa setaele, se se maleba mogopolo le dikagego tsa ditlhangwa;
dira dipatlisiso ka boena ditlhogo tse di marara go tswa metsweding e e farologaneng a bo a kwala diphitlhelelo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso ka boena go tswa mo metsweding e e farologaneng ka boena;
fetolela mefuta e e farologaneng ya tshedimosetso go tswa mo popegong e e rileng go ya go e nngwe jaaka go tswa mo kerafong go ya kwa popegong ya temana;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha bokgoni jwa go rulaganya go kwalela maitlhomo a a rileng, baamogedi ba tshedimosetso le bokao jo bo rileng:
tlhalosa ditlhokego tsa ditiro tse di thatanyana;
lemoga baamogedi ba tshedimosetso ba ba maleba le maitlhomo a a totobetseng jaaka go anela, itumedisa, tlhotlheletsa, go tlhagisa ntlha ya gagwe, tlhalosa, sedimosetsa, sekaseka thadisa le go tlhotlheletsa ka botlhale le ka nonofo;
lemoga le go tlhalosa mefuta ya ditlhangwa tse di tla tlhagisiwang jaaka tsa boikakanyetsi, tshedimosetso, boitlhamedi, tirisano/ bogolaganyi le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano;
tlhopha le go dirisa setaele se se maleba mogopolo le dikagego tsa ditlhangwa tse di maleba ka tsenelelo;
dira dipatlisiso ka boena ditlhogo tse di marara go tswa metsweding e e farologaneng a bo a kwala diphitlhelelo ka nepagalo;
batla, fitlhelela, tlhopha, rulaganya le go nyalanya tshedimosetso e e maleba go tswa mo metsweding e mentsi e e farologaneng;
fetolela mefuta e mentsi e e farologaneng ya tshedimosetso go tswa mo popegong e e rileng go ya go e nngwe jaaka go tswa mo dikerafong go ya kwa popegong ya ditemana;
Go kwala le go tlhagisa
Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo farologaneng.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga dikakanyo tse di nyalelanang mme a be a rulaganya ka ditsela tse di jaaka kwalo ya kgobokanyo ya dintlha, ditshwantsho, lenaneo la mafoko a a botlhokwa le papetlana ya thulagano ya dintlha/ ditiragatso;
dirisa didiriswa tsa pono le tse di itlhametsweng tse di tlhophilweng ka tshwanelo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga dikakanyo tse di nyalelanang mme a be a rulaganya ka ditsela tse di jaaka kwalo ya kgobokanyo ya dintlha, lenaneo la mafoko a a botlhokwa le papetlana ya thulagano ya dintlha/ditiragaso;
dirisa didiriswa tsa mefuta e mentsi e e farologaneng tsa pono le tse di itlhametsweng tse di tlhophilweng ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga dikakanyo tse di nyalelanang a be a rulaganya ka ditsela tse di jaaka kwalo ya kgobokanyo ya dintlha, lenaneo la mafoko a a botlhokwa le papetlana ya thulagano ya dintlha/ditiragatso;
dirisa didiriswa tsa mefuta e mentsi e e farologaneng tsa pono le tse di itlhametsweng tse di tlhophilweng ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go kwala le go tlhagisa
bontsha tiriso ya matlhale le mekgwa e e farologaneng ya go kwala ipaakanyetsokwalo tsa Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo ntlha: mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le dirisa dintlhakgolo le dikakanyo tse di go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana tlaleletsang go tswa mo go ipaakanyetseng le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo go kwala;
farologaneng.
lekelela ka go dirisa kagego le setaele go atlegisa boitlhamedi;
lemoga le go dirisa methalethale ya puo ya dipapiso ka bomaleba jaaka puo ya botshwantshi, tlhopho ya mafoko, tlhaloso e e totobetseng, setaele le lentswe la gagwe, segalo, matshwao, mmala, go baya dintlha le mosito;
dirisa methalethale ya mefuta ya dipolelo, le dipolelo tse di farologaneng ka boleele le popego;
dirisa melawana ya go kwala ditemana go netefatsa dikakanyo tse di nyalanang ka go dirisa polelokgolo, matseno le bokhutlo, tatelano e e siameng ya ditemana, se se tlholang tiragatso le ditlamorago tsa tlhagiso, bobapisi le bofarologantshi;
dirisa makopanyi, dithuanyi, maemedi, le matlhalosi go nyalanya dikakanyo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha tiriso ya matlhale le mekgwa e e farologaneng ya go kwala ipaakanyetsokwalo tsa ntlha:
dirisa dintlhakgolo le dikakanyo tse di tlaleletsang mo go ipaakanyetseng go kwala ka tsenelelo;
lekelela ka go dirisa kagego le setaele go atlegisa boitlhamedi;
lemoga le go dirisa methalethale e e farologaneng ya puo ya dipapiso ka bomaleba, jaaka puo ya botshwantshi, tlhopho ya mafoko, tlhaloso e e totobetseng, setaele le lentswe la gagwe, segalo, matshwao, mmala, go baya dintlha le mosito;
dirisa ka tsenelelo methalethale e mentsi e e farologaneng ya dipolelo, le dipolelo tse di farologaneng ka boleele le ka popego;
dirisa ka tshwanelo melawana ya ditemana ka nepagalo go netefatsa dikakanyo tse di nyalanang ka go dirisa polelokgolo, matseno le bokhutlo, tatelano e e siameng ya ditemana, se se tlholang tiragatso le ditlamorago tsa tlhagiso, bobapisi le bofarologantshi;
dirisa makopanyi dithuanyi maemedi le matlhalosi go nyalanya dikakanyo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
bontsha tiriso ya matlhale le mekgwa e e farologaneng ya go kwala ipaakanyetsokwalo tsa ntlha:
dirisa dintlhakgolo le dikakanyo tse di tlaleletsang go tswa mo go ipaakanyetseng go kwala ka tsenelelo;
lekelela ka go dirisa kagego le setaele ka maitlhomo a go atlegisa boitlhamedi;
lemoga le go dirisa methalethale e mentsi e e farologaneng ya puo ya dipapiso ka bomaleba jaaka puo ya botshwantshi, tlhopho ya mafoko, tlhaloso e e totobetseng, setaele le lentswe la gagwe, segalo, matshwao, mmala, go baya dintlha le mosito;
dirisa ka tsenelelo methalethale e e farologaneng ya dipolelo, tse di farologaneng ka boleele le ka popego go gorosa bokao;
dirisa ka tshwanelo melawana ya go bopa ditemana ka nepagalo go netefatsa dikakanyo tse di nyalanang ka go dirisa polelokgolo, matseno le bokhutlo, tatelano e e siameng ya ditemana, se se tlholang tiragatso le ditlamorago tsa tlhagiso, bobapisi le bofarologantshi;
makopanyi, dithuanyi maemedi le matlhalosi go nyalanya dikakanyo.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Go kwala le go tlhagisa
akanya, sekaseka le go tlhatlhoba tiro ya gagwe, tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe a bo a Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo tlhagisa setlhangwa sa bofelo: mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le dirisa mokgwa o o beilweng wa go go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana tlhatlhoba ka kakaretso tiro yotlhe ya gagwe le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo le ya ba bangwe e le go tokafatsa tiro eo;
farologaneng.
lebelela popego yotlhe ka kakaretso gore tomagano le nyalelano ya dintlha/ dikakanyo di tokafadiwe mo setlhangweng;
lebelela gore a diteng, setaele, tirisopuo e e maleba, tshusumetso le ditiragatso, di totile maitlhomo, baamogedi le bokao;
dibela mogopolo/kgotsa kakanyo gammogo le dintlha tsa tshegetso ka go itshepanyana;
tlhotlha tlhopho ya mafoko, dipolelo gammogo le popego ya ditemana, fedisa bofitlha, tiriso ya mafoko a mantsi mo go tlhaloseng, dirisa mafoko a a boeletsa mo go sa tlhokagaleng, puo e e ithaetsweng ya mo mebileng, puo e e kgopisang, mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng a sa tlhalogangwe ke ba bangwe le tiriso e e fosagetseng ya lefoko mo kapodisong;
bontsha tshisimogo mo ditshwanelong tsa botho, loago, setso, dintlha tsa tikologo le meetlo, jaaka bong, bomorafe, bogole, kgolo, maemo, botlhoki, mokgwa o o itshwereng ka one mo botshelong, lotso, tumelo, go dirisana le lefatshe ka kakaretso, mogare wa lebolelateng/lebolelateng le malwetse a mangwe;
Re itse se fa moithuti a kgona go:
akanya, sekaseka le go tlhatlhoba tiro ya gagwe a tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe a bo a tlhagisa setlhangwa sa bofelo:
dirisa mokgwa o o beilweng wa go tlhatlhoba ka kakaretso tiro yotlhe ya gagwe le ya ba bangwe e le go tokafatsa tiro eo;
sekaseka popego yotlhe ka kakaretso gore tomagano le nyalelano ya dintlha/ dikakanyo di tokafadiwe mo setlhangweng;
tlhatlhoba gore a diteng, setaele, tirisopuo e e maleba le tshusumetso, ditiragatso, di totile maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso, le bokao;
dibela mogopolo le/kgotsa kakanyo gammogo le dintlha tsa tshegetso ka go itshepa;
tlhotlha tlhopho ya mafoko, dipolelo gammogo le popego ya ditemana, fedisa bofitlha, tiriso ya mafoko a mantsi mo go tlhaloseng, dirisa mafoko a a boeletsa mo go sa tlhokagaleng, puo e e ithaetsweng (ya mo mebileng) puo e e kgopisang, mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng a sa tlhalogangwe ke ba bangwe le tiriso e e fosagetseng ya lefoko mo kapodisong;
bontsha tshisimogo mo ditshwanelong tsa botho, bomorafe, setso, dintlha tsa tikologo le meetlo, jaaka bong, bomorafe, bogole kgolo, maemo bo tlhoki go, mokgwa o a itshwereng ka one mo botshelong, lotso, tumelo, go dirisana le lefatshe ka kakaretso, mogare wa lebolelateng/lebolelateng le malwetse a mangwe;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
akanya, sekaseka le go tlhatlhoba tiro ya gagwe a tsaya tsia dikakanyo tsa ba bangwe a bo a tlhagisa setlhangwa sa bofelo:
dirisa mokgwa o o beilweng wa go tlhatlhoba ka kakaretso tiro yotlhe ya gagwe le ya ba bangwe e le go tokafatsa tiro eo;
sekaseka popego yotlhe ka kakaretso gore tomagano le nyalelano ya dintlha/ dikakanyo di tokafadiwe mo setlhangweng;
tlhatlhoba gore a diteng, setaele, tirisopuo e e maleba e le tshusumetso ditiragatso, di totile maitlhomo, baamogedi ba tshedimosetso, le bokao;
dibela mogopolo le/kgotsa kakanyo gammogo le dintlha tsa tshegetso ka go itshepa le ka bokgabane;
tlhotlha tlhopho ya mafoko dipolelo gammogo le popego ya ditemana, fedisa bofitlha, tiriso ya mafoko a mantsi mo go tlhaloseng, dirisa mafoko a a boeletsa mo go sa tlhokagaleng, puo e e ithaetsweng (ya mo mebileng), puo e e kgopisang, mafoko a a dirisiwang ke batho ba ditiro tse di rileng a sa tlhalogangwe ke ba bangwe le tiriso e e fosagetseng ya lefoko mo kapodisong;
bontsha tshisimogo mo ditshwanelong tsa botho, bomorafe, setso, dintlha tsa tikologo le meetlo, jaaka bong, bomorafe, bogole kgolo, maemo, botlhoki, mokgwa o a itshwereng ka one mo botshelong, lotso, tumelo, go dirisana le lefatshe ka kakaretso, mogare wa lebolelateng/lebolelateng le malwetse a mangwe;
Go kwala le go tlhagisa
Moithuti o kgona go kwala le go tlhagisa mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo le go baamogedi ba tshedimosetso a dirisa melawana le dipopego tse di maleba mo bokaong jo bo farologaneng.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
kwala setlhangwa sa bofelo ka go dira poeleletsopuiso le go tlhotlha diphoso.
tlhagisa setlhangwa sa bofelo go tlhokometswe setaele se se maleba jaaka tlhagiso ya setlhangwa se se senang diphoso kgotsa phousetara e ntle e e ngokang.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
kwala setlhangwa sa bofelo ka go dira poeletsopuiso le go tlhotlha diphoso.
tlhagisa setlhangwa se se feletseng go tlhokometswe setaele se se maleba jaaka tlhagiso ya setlhangwa se se senang diphoso kgotsa phousetara e ntle e e ngokang.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
kwala setlhangwa sa bofelo ka go dira poeletsopuiso le go tlhotlha diphoso.
tlhagisa setlhangwa se se feletseng go tlhokometswe setaele se se maleba jaaka tlhagiso ya setlhangwa se se senang diphoso kgotsa phousetara e ntle e e ngokang.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a
Moithuti o kgona go dirisa dipopi le melawana ya dirisiwa ka nepagalo mo mefuteng e e tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo. farologaneng ya ditlhangwa:
dirisa kitso ya ditsela tse di farologaneng tsa mopeleto, melao le melawana ya mopeleto wa mafoko a mapwa mme morago a ikwalele lenaane la mafoko ao a mopeleto;
dirisa dikhutshwafatso le diakeronimi tse di tlwaelegileng;
dirisa dibukafoko le lokwalo lo lo bidiwang thesorase ka tsenelelo go fitlhelela maitlhomo a a farologaneng jaaka go dira dipatlisiso tsa bokao, tlholego ya mafoko le kapodiso;
dirisa kitso ya dikutu tsa maina, ditlhogo le megatlana go tlhomamisa bokao jwa mefuta ya mafoko a a farologaneng mo setlhangweng;
dirisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina ka tshwanelo;
dirisa matlhaodi le matlhalosi ka tshwanelo;
lemoga gore maadingwa a tlhamiwa jang go tswa mo dipuong tse dingwe, mafoko a fetola jang bokao mo tsamaong ya nako le gore mafoko a mapwa a thaega jang;
farologanya tiriso ya makwalwatshwana le mafoko a a bokaobontsi tse go le gantsi di tshwarisang bothata, le go di dirisa ka tshwanelo mo ditlhangweng;
dirisa makaelagongwe, malatodi, paronimi, le lefoko le le lengwe go tlhalosa polelwana tse di tlhophilweng ka tshwanelo.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a dirisiwa ka nepagalo mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa:
dirisa kitso e e golang ya ditsela tse di farologaneng tsa mopeleto, melao le melawana ya mopeleto wa mafoko a mapwa le a a thata mme morago a ikwalele lenaane la mafoko ao a mopeleto;
dirisa mefuta e e farologaneng ya dikhutswafatso le diakeronimi ka nepagalo;
dirisa dibukafoko le lokwalo lo lo bidiwang thesorase ka tsenelelo go fitlhelela maitlhomo a a farologaneng jaaka go dira dipatlisiso tsa bokao, tlholego ya mafoko le kapodiso;
dirisa kitso ya dikutu tsa maina, ditlhogo le megatlana go tlhomamisa tiro le bokao jwa mefuta ya mafoko a a farologaneng mo setlhangweng;
dirisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina ka tshwanelo;
dirisa matlhaodi le matlhalosi ka tshwanelo;
lemoga le go tlhalosa gore maadingwa a tlhamiwa jang go tswa mo dipuong tse dingwe, mafoko a fetola jang bokao mo tsamaong ya nako le gore mafoko a mapwa a thaega jang;
farologanya tiriso ya makwalwatshwana le mafoko a a bokaobontsi tse go le gantsi di tshwarisang bothata le go di dirisa ka tshwanelo mo ditlhangweng;
dirisa mefuta e e farologaneng ya makaelagongwe, malatodi, paronimi le lefoko le le lengwe go tlhalosa polelwana ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
lemoga le go tlhalosa bokao jwa mafoko mme a dirisiwa ka nepagalo mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa:
dirisa kitso e e golang ya ditsela tse dintsi tse di farologaneng tsa mopeleto, melao le melawana ya mopeleto wa mafoko a mapwa le a a thata mme morago a ikwalele lenaane la mafoko ao a mopeleto;
dirisa mefuta e mentsi e e farologaneng ya dikhutswafatso le diakeronimi ka nepagalo;
dirisa dibukafoko le lokwalo lo lo bidiwang thesorase ka tsenelelo go fitlhelela maitlhomo a a farologaneng jaaka go dira dipatlisiso tsa bakao, tlholego ya mafoko le kapodiso;
dirisa kitso ya dikutu tsa maina, ditlhogo le megatlana go tlhomamisa tiro le bokao jwa mefuta e mentsi ya mafoko a farologaneng mo setlhangweng;
dirisa bong, bontsi le nyenyefatso ya maina ka tshwanelo;
dirisa matlhaodi le matlhalosi ka tshwanelo;
lemoga le go tlhalosa gore maadingwa a tlhamiwa jang go tswa mo dipuong tse dingwe, mafoko a fetola jang bokao mo tsamaong ya nako le gore mafoko a mapwa a thaega jang;
farologanya tiriso ya makwalwatshwana le mafoko a a bokaobontsi tse go le gantsi di tshwarisang bothata le go di dirisa ka tshwanelo mo ditlhangweng;
dirisa mefuta e mentsi e e farologaneng ya makaelagongwe, malatodi, paronimi le lefoko le le lengwe go tlhalosa polelwa ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao, le go bontsha mokgwa wa go
Moithuti o kgona go dirisa dipopi tsa puo le dirisa puo ka gale:
melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka lemoga dikarolo tsa puo jaaka maina, madiri, nonofo. maemedi, matlhaodi le matlhalosi mo ditlhangweng le go di dirisa ka nepagalo le ka bokao jo bo siameng;
dirisa mefuta ya madiri le madirimathusi go tlhalosa dipaka le moono/maikutlo ka tshwanelo;
dirisa mafoko a boganetsi ka tshwanelo;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka tshwanelo le go tlhalosa tiriso ya tsona;
dirisa dipolelonolo ka tshwanelo le go bopa dipolelopate le dipolelotswako ka go dirisa polelwanakutu, dipolelwana le makopanyi;
dirisa tirwa ka tshwanelo mo ditlhangweng;
dirisa puosebui le puopegelo, ka tshwanelo;
dirisa tatelano e e siameng ya mafoko mo dipolelong ka tshwanelo mme a tlhaloganya gore e ka tshwaetsa jang bokao;
dirisa dithuanyi ka tshwanelo;
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao, le go bontsha mokgwa wa go dirisa puo ka gale:
lemoga le go dirisa dikarolo tsa puo jaaka maina, madiri, maemedi, matlhaodi le matlhalosi mo ditlhangweng ka nepagalo le ka bokao jo bo siameng;
dirisa mefuta ya madiri le madirimathusi go tlhalosa dipaka le moono/maikutlo ka tshwanelo;
dirisa mafoko a boganetsi ka tshwanelo;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka tshwanelo le go tlhalosa tiriso ya tsona;
dirisa dipolelonolo ka tshwanelole go bopa dipolelopate le dipolelotswako tse di tlhabosang ka go dirisa polelwanakala, dipolelwana le makopanyi;
dirisa tirwa ka tsela e e maleba mo ditlhangweng le go tlhalosa tiro ya tsona;
dirisa puosebui le puopegelo, ka tshwanelo mo mabakeng a a maleba;
dirisa tatelano e e siameng ya mafoko mo dipolelong ka tshwanelo mme a tlhaloganya gore e ka tshwaetsa jang bokao;
dirisa dithuanyi ka tshwanelo;
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa dipolelo tse di bopilweng sentle ka tsela e e nang le bokao, le go bontsha mokgwa wa go dirisa puo ka gale:
lemoga le go dirisa dikarolo tsa puo jaaka maina, madiri, maemedi, matlhaodi le matlhalosi mo ditlhangweng ka nepagalo le ka bokao jo bo siameng;
dirisa mefuta ya madiri le madirimathusi go tlhalosa dipaka le moono/maikutlo ka tshwanelo;
dirisa mafoko a boganetsi ka tshwanelo;
dirisa sediri, sedirwa le letiro ka tshwanelo le go sekaseka tiriso ya tsona;
dirisa dipolelonolo ka tsela e maleba le go bopa dipolelopate, dipolelotswako tse di tlhabosang ka go dirisa polelwanakala, dipolelwana le makopanyi;
dirisa tirwa ka tsela e e maleba mo ditlhangweng le go sekaseka tiro ya tsona;
dirisa puosebui le puopegelo, ka tshwanelo mo mabakeng a a maleba;
dirisa tatelano e e siameng ya mafoko mo dipolelong ka tshwanelo mme a tlhaloganya gore e ka tshwaetsa jang bokao;
dirisa dithuanyi ka tshwanelo;
Thutapuo le tiriso
Moithuti o kgona go dirisa dipopi tsa puo le melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka nonofo.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa matshwao a puiso ka tshwanelo mo maitlhomong a a maleba jaaka go tlhalosa bokao, bontsha kgolagano ya mafoko mo polelong, le go tiisa bokao;
dirisa puo ya botshwantshi jaaka maele, diane le puo ya papiso ka mokgwa o o maleba.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa matshwao a puiso ka tshwanelo mo maitlhomong a a maleba jaaka go tlhalosa bokao, bontsha kgolagano ya mafoko mo polelong, go tiisa bokao kgotsa go bontsha bokao jo bo itlhalosang le tiriso ya puo e e bokgabane;
dirisa puo ya botshwantshi jaaka diane, maele le puo ya papiso ka mokgwa o o maleba.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
dirisa matshwao a puiso ka tshwanelo mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya maitlhomo jaaka go tlhalosa bokao, bontsha kgolagano ya mafoko mo polelong, go tiisa bokao kgotsa go bontsha bokao jo bo itlhalosang le tiriso ya puo e e bokgabane;
dirisa mefuta e mentsi e e farologaneng ya puo ya botshwantshi jaaka diane, maele le puo ya papiso ka mokgwa o o maleba.
Maemo a Tekanyetso
Tsweletso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
Thutapuo le tiriso
lemoga tiriso ya puo ka tsenelelo:
aga kitso ya tlhagiso ya bokao jwa nnete le Moithuti o kgona go dirisa dipopi tsa puo le jwa botshwantshi le bokao jo bo sa melawana ya tiriso ya puo ka tsela e e maleba le ka tlhamalalang; nonofo.
lemoga ka mo melaetsa e e tlhamaletseng le e e bofitlha, dingwao/meetlo le maikutlo di bontshang seemo sa sebui/moamogedi mmuisi/mmogedi ka teng;
lemoga le go emelana le kgobelelo/go tsaya letlhakore, go naganela ntlheng e le nngwe, kokomogo ya maikutlo, le puo e e tlhotlheletsang le e e digelang, a bo a ka dirisa bokao bosele go itlhalosa.
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga kitso ya tiriso ya puo ka tsenelelo:
tlhalosa tlhagiso ya bokao jwa nnete le jwa botshwantshi le bokao jo bo sa tlhamalalang;
sekaseka le go tlhalosa ka mo melaetsa e e tlhamaletseng le e e bofitlha, dingwao/meetlo le maikutlo di bontshang seemo sa sebui/moamogedi/mmuisi/ mmogedi ka teng;
lemoga le go emelana le kgobelelo/go tsaya letlhakore, go naganela ntlheng e le nngwe, kokomogo ya maikutlo, puo e e tlhotlheletsang le e digelang, a bo a ka dirisa bokao bosele go itlhalosa.
Maemo a Tekanyetso
Re itse se fa moithuti a kgona go:
aga kitso ya tiriso ya puo ka tsenelelo:
sekaseka le go tlhalosa bokao jwa nnete le jwa tlhagiso ya bokao jwa nnete le jwa botshwantshi le bokao jo bo sa tlhamalalang;
sekaseka le go tlhalosa ka mo melaetsa e e tlhamaletseng le e e bofitlha, dingwao/ meetlo le maikutlo di bontshang seemo sa sebui/moamogedi/mmuisi/ mmogedi ka teng;
lemoga le go emelana la kgobelelo/go tsaya letlhakore go go kunameng, go naganela ntlheng e le nngwe, kokomogo ya maikutlo, puo e e tlhotlheletsang le e digelang, a bo a ka dirisa bokao bosele go itlhalosa.
Bk DITENG LE BOKAO MO GO FITHELELENG MAEMO A TEKANYETSO
Mo karolong e, diteng le bokao di neetswe go tshegetsa phitlhelelo ya Maemo a Tekanyetso. Diteng tse di supilweng di tlhoka gore di dirwe ka mokgwa o di ka thusang baithuti go tswelela go ya kwa phitlhelelong ya Poelothuto. Diteng di tshwanetse go thusa Dipoelo tsa go Ithuta mme ga di a tshwanela go iphetsa di le tsosi. Bokao jo bo tlhagisitsweng bo ka thusa gore diteng di amane le maemo a a tlisang go tlhaloganya go go feleletseng mo baithuting e bile di thusa mo go ruteng le go ithuta. Morutabana o tshwanetse go tlhokomela tiriso ya maemo a selegae, e seng fela a a supiwang fa, a a ka nnang maleba thata mo maitemogelong a moithuti. Fa diteng le bokao di golagantswe le phitlhelelo ya Maemo a Tekanyetso di ka neela ka letlhomeso la go tlhabolola Manaane a go Ithuta. Dikaedi tsa Manaane a go Ithuta di tlhalosa ka botlalo tshedimosetso e ntsi mo lebakeng le.
Tiriso ya ditlhangwa go ruta puo
Tiriso ya lefoko "setlhangwa" mo Dipegelong tsa Dirutwa tsa Dipuo, e na le kgonego ya bokao jo bo anameng, go akaretsa tiro ya molomo, go kwala, go bona, go utlwelela, kutlopono le mefuta ya ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano. Gotlhe mo go ruteng puo, ditlhangwa di ka dirisiwa jaaka tshimologo le mefuta mengwe ya ditlhangwa tse di ka tlhagisiwang jaaka setlhangwa se se feletseng, se thaegile go tswa mo ditseleng tse dintsi tsa go se kwala. Maemo a Tekanyetso a bontsha tsweletso e e maleba ka diteng tse di bonolo go tlhaloganyega go ya go tse di thatanyana go simolola ka kereiti ya 10 go fitlha go ya 12. Ditlhangwa tse di bonolo le tse di marara ke motheo wa go netefatsa tsweletso mo dipuong tsotlhe.
Ditlhangwa ke metswedi e megolo ya "diteng le bokao" mo go ithuteng le mo go ruteng puo ka tsela e ya tlhaeletsano le ya tsenyeletso.
Mefuta e mentsi ya ditlhangwa tse di dirisiwang e bile di tlhagisiwa e tshwanetse go lemosa baithuti:
kitso e e humileng ka tsa loago; setso le ditiragalo mme di godisa go tlhaloganya boswa jwa puo;
dithitokgang tse di gwetlhang le tse di rotloetsang le go godisa go tlhaloganya ka tsenelelo meetlo le kgatlhego ya setso le loago le dintlha tsa boitshwaro tse di botlhoka e bile di le maleba mo matshelong a baithuti ba Aferika Borwa;
mefuta e mentsi e e farologaneng ya dintlhakemo;
dikao tsa puo e e kwalwang le e e buiwang ka dipopego tse dintsi tse di farologaneng go thusa moithuti go nna le kitso e e siameng ya tirisopuo e bile e le maleba;
tshekatsheko ya puo e e naganelang ntlheng e le nngwe, go gobelela le go akaretsa go godisa go nagana ka tsenelelo;
puo ya thotloetso le tlhotlheletso;
tlhotlheletso ya tiriso ya maemo a motho puong ya gagwe le mo go ya tse dingwe;
kgolo ya kitso ya go lemoga bareetsi, maitlhomo le bokao ka moono gammogo le lentswe le rejista tse di maleba;
dipharologantsho le dikarolwana tsa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditlhangwa, go akaretsa tse di kwalwang;
didiriswa tsa pono, kutlo le tsa kutlopono;
ditaele ka mefutafuta le didiriswa tsa setaele jaaka mefuta e mentsi e e farologaneng ya puo ya botshwantshi le ya boitlhamedi.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
Tsela ya go ruta e e ikaegileng ka ditlhangwa le ya go ruta ka tsela ya tlhaeletsano, mmogo, di ikaegile mo tirisong e e tswelelang le tlhagiso ya ditlhangwa.
Tsela ya go ruta e e ikaegileng ka ditlhangwa e tlhotlhomisa ka mo ditlhangwa di dirang ka teng. Maitlhomo a tsela e e ikaegileng ka ditlhangwa ke go kgontsha baithuti go nna le bokgoni, go itshepa le go nna babuisi ba ba buisang ka tsenelelo, bakwadi, babogedi, le batlhami. E akaretsa go reetsa, fa go buisiwa, fa go lebelelwa le fa go sekasekwa ditlhangwa go tlhaloganya gore di tlhagisitswe jang, le gore di tlhotlhehetsa jang. Ka mekamekano e e tseneletseng e, baithuti ba nna le bokgoni ba go tlhatlhoba ditlhangwa ka tsenelelo. Tsela e e ikaegileng ka ditlhangwa e akaretsa tlhagiso ya mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa mo mabakeng a a rileng le baamogedi ba ba rileng ba tshedimosetso. Tsela e, e tlisiwa ke go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di tlhamiwang ka teng.
Tsela ya go ruta ka tsela ya tlhaeletsano e kaya gore mo go ithuteng puo, moithuti o tshwanetse go dirisa puo go le gontsi le go newa ditphono di le dintsi tsa go ikatisa le go tlhagisa puo ka go tlhaeletsana mo botshelong kgotsa mo tirisong ya ka gale ya puo. Go ithuta puo go tshwanetse go itlela fela mme go fetisetswa mo teng ga phaposiborutelo mo bokgoni jwa go buisa/lebelela le go kwala/tlhagisa di ithutiwang ka tokologo - baithuti ba ithuta go buisa ka go buisa go le gontsi le go ithuta go kwala ka go kwala go le gontsi.
Go tlhaloganya ka mo ditlhangwa di bopiwang ka teng
Ditlhangwa di tlhagisiwa mo bokaong jo bo rileng ka maitlhomo a a rileng, e bile go akanngwa ka baamogedi ba tshedimosetso. Mefuta tsa ditlhangwa e na le ditiro tse di farologaneng mme di latela melawana e e rileng ya tlwaelo mabapi le popego, setaele, thutapuo, tlotlontswe le diteng. Dilo tsotlhe tse ke mefuta ya ditlhangwa. Baithuti ba tshwanetse go tlhaloganya le go tlhagisa mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa.
Ditlhangwa di tlhagisa maemo a setso le a sepolotiki a di tlhamilweng mo go one. Puo e e dirisiwang mo ditlhangweng e na le melaetsa e e mabapi le meetlo le dintlhakemo tsa sepolotiki tsa bakwadi le batlhami; Ka jalo ditlhangwa di tsaya letlhakore la bakwadi le batlhami. Baithuti ba tshwanetse go kgona go ranola le go tsibogela meetlo le maikutlo tse di tlhagelelang mo ditlhangweng.
Ke sone seo, mo tseleng e e ikaegileng ka ditlhangwa, puo ka gale e tlhotlhomisiwa mo ditlhangweng, le gore ditlhangwa di tlhotlhomisiwa go ya ka botsalano ba tsona le bokao. Tsela e, e lebelela tsibogelo ya mekgwa e e lolameng ya dikarolo tsa puo (thutapuo le tlotlontswe) go lebeletswe gore di dirisitswe jang mo ditlhangweng. Gore baithuti ba kgone go bua ka ditlhangwa, ba tshwanetse gonna le kitso ya medumo "puo e e dirisiwang go bua ka puo "- ba tlhoka mafoko a a tlhalosang diponagalo tse di farologaneng tsa thutapuo, tlotlontswe le setaele le go bua ka mefuta e e farologaneng ya ditlhangwa.
Ditlhangwa di ka arogangwa go ya ka ditlhangwa tse di dirisiwang le ditlhangwa tse di tlhagisiwang. Mefuta eno ya ditlhangwa e tlhagisitswe ka botlalo mo lenaneong le le latelang. Mananeo a, ga a akaretse mefuta yotlhe e e leng gone ya ditlhangwa - morutabana o letlelelwa go ka tlaleletsa ka ditlhangwa tse di ka dirisiwang mo go ruteng e e akaretsang dintlha tsotlhe tsa go ruta puo. Maitlhomo a mananeo ke go fa morutabana tlhopho e e anameng ya ditlhangwa tse di ka kgonang go dirisiwa le go tlhagisiwa. Dintlha ka tse di tlhokagalang mabapi le ditlhangwa tse di thata go tlhalogangwa gammogo le tirisopuo e e maleba di kwadilwe mo Manaanekaeding a go Ithuta.
DITLHANGWA TSE DI DIRISIWANG GO RUTA PUO YA GAE KA GO AKARETSA DINTLHA TSOTLHE TSA THUTAPUO KEREITI YA 10 - 12
Mefuta e mengwe ya dikwalo e e ka akarediwang mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12: ditlhangwa tsa dikwalo tsa tirisano, tsa tshupiso / le tshedimosetso, boitlhamedi le tsa kutlo, tsa pono le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano Tlhopho e ntsi ya ditlhangwa tse, e tshwanetse go dirisiwa mo thutong ya go akaretsa dintlha tsotlhe tsa thutapuo mo dingwageng di le tharo Ditlhangwa tsa dikwalwa: Botshelo jwa mongwe Dikhutshwe Dinaane Dithamalakwane Ditlhangwa tsa setso Ditlhamo Lokwalo lwa moikwadi Padi Poko, le poko ya thoriso Terama Thuto ya Difilimi
Ditlhangwa tsa tirisano: Diathikele le dikholomo tsa dimakasini Diathikele le dikholomo tsa makwalodikgang Dibukanatshedimosetso Difekese Diforomo Dikitsiso Dintlha Dipegelo (tsa semmuso le tse e seng tsa semmuso) Diphasalatso Diphousetara Dipuisano (tse di kwadilweng) Ditaletso Ditatodi Dithelekeramo Go kwala ka mo bukatsatsing Makwalo (a semmuso le a e seng a semmuso) Makwalo a barulaganyi Melaetsa ya khomputara Melaetsa e mekhutshwane ya mogala wa lotheka Memorantamo Metsotso le manaanetsamaiso Neela maikutlo ka (dikwalwa/difilimi) Papetlanakitsiso Tlhaeletsano ya elekteroniki Tsa botshelo jwa moswi Ditlhangwa tsa tshupetso le tshedimosetso: Bukafoko Buka ya megala Dibuka tsa go ithuta Dishejule Ensaetlelopidia Kaedi ya thelebipene Lenaane la nako Thesorase Ditlhangwa tsa boitlhamedi: Dibukatsatsi Dikopelo Dikopelo tsa setso Ditlhamane Dithamalakwane Ditlhangwa tsa boitlhamedi tsa baithuti Ditlhangwa tsa dikwalwa Ditlhangwa tsa setso Dipuisano Kanelo ya dinaane le dikgang Metlae Mmino Puo e e tlhagisiwang Tiragatso ya terama Ditlhangwa tsa pono, kutlo ponokutlo le dintlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: Dikerafo, ditaekeramo, manaanepalo Ditphate le dimmepe Difilimi tsa metlae tse di tshwantshitsweng Dikgatiso Dikhomiki Diphasalatso Dipontsho tsa diselaete Dipuo tse di gatisitsweng Diselaete Diterama Ditshwantsho/Dinepe Ditshwantsho tsa metlae Dibidiyo tsa mmino Manaane a seyalemoa Manaane a thelebipene le didokumentari Matshwao Mokwalo o o gateletsweng mo dipoteng (kerafiti) (Metlae e e tshwantshitsweng) Puiso ya diterama padi kgotsa di-khutshwe Setlhangwa se se buisetswang kwa godimo Teranseperensi Tiriso ya puo go kobisa ka mogoso Tshwantsho
DITLHANGWA TSE DI TIHAGISIWANG KA NAKO YA GO RUTA PUO YA GAE KA GO AKARETSA DINTLHA TSOTIHE TSA THUTAPUO, KEREITI YA 10 - 12 (Tlhopho e tshwanetse go tlhagisiwa mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12)
Ditlhangwa tsa tirisano: Botshelo jwa moswi Maipolelo Difekese Dikaratataletso Dikgang tsa dimakasini Dikgang tsa makwalodikgang Dipegelo (semmuso le botsalano) Diphatlhalatso Dipuisano Lenaane la botshelo Lokwalwanaphosalatso Makwalo a batlhagisi Makwalo a botsalano Makwalo a semmuso a kopo, ngongorego, kutlobotlhoko, taletso, keleletsomasego, ditebogo Makwalokarata Makwalokopo a semmuso Makwalo a semmuso le a botsalano go ya kwa bagatising Melaetsa ya poso ya eleketeroniki Memorantamo Metsotso le manaanetsamaiso Molaetsa o Mokhutshwane wa mogala wa lotheka Botseleganyi Go tlatsa diforomo Tatodi Ditlhangwa tsa boitlhamedi: Ditlhamo tsa kanelo, tlhaloso, dikakanyo, go tlotla, tlhagiso le tsa kganetsano Go tsibogela dikwalwa Ditlhangwa tsa tshupetso le tshedimosetso: Dikaedi Dintlha Diporojeke tsa dipatlisiso Ditaelo Ditshobokanyo Go kwala ka mafoko a gagwe Kgobokanyo ya dintlha le kwalo ya tsone Go kwala mafoko ka mo bukafokong (lenaneo la go peleta la bonosi le thanolo ya mafoko) Ditlhangwa tsa molomo, pono le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano: Dibukana-tshedimosetso Dipapatso Diphousetara Diporojeke tsa dipatlisiso Dipotsotherisano Dipuisano Dipuo tsa semmuso le tse e seng tsa semmuso
Ditlhangwa tse e seng tsa pateletso tsa go oketsa kitso: bodiragatsi, kanelo ya kgang, dikgang tsa seyalemowa/thelebipene, diterama tsa diyalemoa/dithelebipene, dipuisano mo ditlhopheng tsa batho, dikhutshwe tsa mafoko/metshameko, difilimi tsa metlae tse di tshwantshitsweng (dikhatunu), ditshwantsho tsa metlae, matshwao, jj.
KGAOLO YA 4
TEKANYETSO
MATSENO
Tekanyetso ke karolo ya botlhokwa ya Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso). Ke tsela ya go kokoanya le go tlhalosa bosupi le go tlhomamisa bokgoni jwa moithuti. Bosupi bo ka kokoanngwa ma tsamaong ya nako le mo mafelong a a farologaneng, le ka go dirisa ditsela, didiriswa, mekgwa le mefuta ya tlhaeletsano tse di farologaneng.
Go netefatsa gore dipholo tsa tekanyetso di ka fitlhelelwa le go dirisiwa mo maitlhomong a a fapaaneng mo isagong, dipholo di tshwanetse go kwalwa. Go na le mekgwa e e farologaneng ya go kwala bokgoni jwa moithuti. E mengwe ya yona e tla tlhomamisiwa mo kgaolong e. E mengwe e tla tlotlomadiwa mo Kaeding ya Lenaanethuto.
Go na le batsayakarolo ba bantsi ba ba nang le kgatlhego ka mo baithuti ba dirang ka teng mo Dikereiting tsa 10 - 12. Batsayakarolo ba ba akaretsa baithuti ka bobona, batsadi, batlamedi, baabi, mafapha a porofense a thuto, Lefapha la Thuto (Bosetphaba), Bookamedi jwa Thuto, bathapi, ditheo tsa thuto le katiso e e kwa godimo. Gore go kgonagale go fitlhelela bokgoni jotlhe jwa moithuti le go akanyetsa bokgoni jwa moithuti, dipholo tsa tekanyetso di tshwanetse go begwa. Go na le ditsela tse dintsi tsa go bega. Kaedi ya Lenaanethuto le Lenaane la Tekanyetso di tlhalosa tsela ya go kwala le go bega mo tekanyetsong ya mo sekolong gammogo le tekanyetso go tswa kwa ntle le go neela kgakololo mo dintlheng tsa tekanyetso tsa dithuto tse di rileng.
GORENG GO LEKANYETSWA
Pele ga morutabana a lekanyetsa baithuti, go botlhokwa gore maitlhomo a tekanyetso a tlhamalale, a se nne bokaobontsi. Go tlhaloganya maitlhomo a tekanyetso, go netefatsa gore go nne le tsamaelano gareng ga maitlhomo le mekgwa ya tekanyetso. Seno, se tla thusa go netefatsa gore dikakanyo, ditshwetso malebana le tekanyetso di se gobelele, di nne maleba le maitlhomo.
Go na le mabaka a le mantsi a a dirang gore bokgoni jwa baithuti bo lekanyediwe. Mabaka ano a akaretsa tekanyetso ya go lebelela tsweletso le ya go bega diphitlhelelo, go sekaseka le go baakanya mathata mo go ithuteng, tlhopho, kaelo, tshegetso ya go ithuta, go fa setefikeiti jaaka bosupi jwa go tswelela mo kereiting e e latelang.
Mo kharikhulamong e, go ithuta le go lekanyetsa go golagane thata. Tekanyetso e thusa baithuti go lekanyetsa gore boleng jwa go ithuta ga bona bo ntse jang. E naya tshedimosetso ka tswelelo ya bona le go ba kgontsha le go tsaya ditshwetso ka ga thuto ya bone. Ka moono o, tekanyetso e naya tshedimosetso ya gore a go ruta le go ithuta go a atlega mo go nneng gaufi le Dipoelo tsa go Ithuta tse di beetsweng pele. Fa tekanyetso e bontsha go tlhoka tswelelo, maano a go ruta le go ithuta a tshwanetse go fetolwa ka tsela e e maleba.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
MEFUTA YA TEKANYETSO
Kgaolo e e tlhalosa mefuta e e latelang ya tekanyetso:
tekanyetso ya motheo;
tekanyetso ya go batla makoa;
tekanyetso ya go aga; le tekanyetso ya kwa bofelong.
Tekanyetso ya motheo
Tekanyetso ya motheo (tshimologo) e botlhokwa mo tshimologong ya kereiti, fela e ka dirisiwa mo tshimologong ya nako/paka nngwe le nngwe ya go ithuta. E dirisiwa go tlhomamisa se baithuti ba se itseng le go kgona go se dira. E thusa mo paakanyong ya ditiro le mo tlhabololong ya Lenaane la go Ithuta. Go kwalwa ga tekanyetso ya motheo, ke go go repileng.
Tekanyetso ya go batla makoa
Tekanyetso nngwe le nngwe e ka dirisiwa ka maitlhomo a go leka go bontsha lebaka/mabaka a a kgoreletsang moithuti go ithuta. Tekanyetso ya go batla makoa le go leka go a baakanya e thusa ka ditsela tse di farologaneng tsa tshegetso kgotsa go lemoga tlhokego ya thuso e e kgethegileng kgotsa ya ketleetso. E dira jaaka lebaka la go tlhotlhomisa gore o kgone go thusa le go baakanya maikaelelo a Kaedi ya Lenaanethuto gape, kgotsa go lemoga gore ke eng se se sa ithutiwang gore go tle go nne le ditsela tsa go tsereganya tse di ka dirisiwang.
Tekanyetso ya go aga
Mofuta mongwe le mongwe wa tekanyetso o o dirisiwang go naya baithuti tshedimosetso morago ga thuto o araba maitlhomo a tekanyetso ya go aga. Tekanyetso ya go aga ke karolo e e botlhokwa ya go ruta le go ithuta. E lebelela le go tshegetsa tsamao ya go ithuta. Batsayakarolo botlhe ba dirisa mokgwa o wa go lekanyetsa go bona tshedimosetso ka tswelelo ya baithuti. Pegelo e e agang ka tiro e e dirilweng ke karolo ya botlhokwa ya tekanyetso mo maitlhomong a go aga.
Tekanyetso ya kwa bofelong
Fa tekanyetso e dirisiwa go kwala katlholo ya bokgoni kgotsa tiro ya moithuti, maitlhomo ke go naya tekanyetso ya bofelo. Tekanyetso ya bofelo e naya setshwantsho sa bogotlhe sa bokgoni kgotsa tswelelo ya moithuti mo nakong nngwe le nngwe e e rileng. E ka nna kwa bofelong jwa tiro e le nngwe ya go ithuta, yuniti,
Dipuo - Setswana Puo ya Gae saekele, kgwedithataro kgotsa ngwaga wa go ithuta. Tekanyetso ya bofelo e tshwanetse go baakanyetswa mme ditsela tse di farologaneng tsa tekanyetso di tshwanetse go dirisiwa go kgontsha baithuti go bontsha bokgoni.
TEKANYETSO E TSHWANETSE GO NNA JANG LE GO DIRA ENG
Tekanyetso e tshwanetse:
go tlhaloganngwa ke moithuti le batho botlhe;
go tsepama ka tlhamalalo;
go golagana le go ruta le go ithuta;
go nna go ya ka ditlhokego tse di beilweng tsa Maemo a Tekanyetso;
go letlelela baithuti ditphono tse di atolotsweng;
go ya ka lebelo la go ithuta la moithuti e sa gobelele;
go kgona go fetofetoga;
go dirisa didiriswa tse di farologaneng; le go dirisa mekgwa e e farologaneng ya go ithuta;
GO LEKANYETSWA JANG
Tekanyetso ya baithuti ka barutabana e tshwanetse go nna le boikanyego jo bogolo. Se se raya gore katlholo ya barutabana ka bokgoni jwa baithuti e tshwanetse go akaretsega go ya ka dinako tse di farologaneng, dintlha tsa tekanyetso, le batshwai. Dikatlholo tse di dirwang ka tsela ya tekanyatso di tshwanetse go bontsha go amogelesega go go golo; ke gore, dikatlholo di tshwanetse go dirwa mo dintlheng tsa go ithuta tse di neng di lekanyetswa.
Tekanyetso nngwe le nngwe e ka se ikanyege kgotsa go amogelega gotlhelele ka boyona ka jalo, re tshwanetse go dira ditshwetso ka tswelelo ya baithuti tse di ikaegileng ka ditekanyetso tse di fetang nngwe. Seno ke motheo wa Tlhatlhobotsweledi. Tlhatlhobotsweledi ke tsela ya tekanyetso e ditshwetso di ikaegileng ka go ithuta mo mefuteng e e farologaneng ya ditiro le ditiragalo tse di diragalang ka dinako tse di farologaneng ka nako ya go ithuta. Tlhatlhobotsweledi e akaretsa ditekanyetso tse di dirwang ngwaga otlhe, go dirisiwa mefuta le mekgwa e e farologaneng ya didiriswa tsa tekanyetso jaaka, diteko, ditlhatlhobo, diporojeke le diasaenemente. Tekanyetso ya molomo, go kwala le ya tiragalo di a akarediwa. Dikarolwana tsa tiro e baithuti ba e dirileng di dirisiwa jaaka bosupi jwa Tlhatlhobotsweledi di kokoanngwa potefoliong. Dirutwa tse di farologaneng di na le ditlhokego tse di farologaneng tsa se se tshwanetseng go kokoanngwa mo potefoliong. Ditlhokego tseno di umakiwa mo Kaeding ya Lenaanethuto.
Tlhatlhobotsweledi e dirwa mo phaposiborutelong le mo sekolong, mme e tsepame mo mokgweng o o tsweletseng o tekanyetso e tswakanngwang mo tswelelong ya go ruta le go ithuta. Barutabana ba kgona go itse baithuti ba bona ka go ba ruta letsatsi lengwe le lengwe, ka go ba botsa dipotso, go lemoga le go dirisana le bona, le go ba lebelela ka mo ba dirisanang ka teng le ba bangwe.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
Tlhatlhobotsweledi e ka dirisiwa mo dikarolong tse pedi tsa Kharikhulamo tse di ka lekanyetswang ka go kwala diteko le diasaenemente le tse di ka lekanyetswang ka mekgwa e mengwe, jaaka tiragatso, go dirisa bosupi jwa go dira ka diatla kgotsa jwa go bua.
MEKGWA YA TEKANYETSO
Tekanyetso ka mong
Dipoelo tsotlhe tsa go Ithuta le Maemo a Tekanyetso di kgona go fitlhelelwa ke mongwe le mongwe. Baithuti ba itse se se lebeletsweng mo go bona. Baithuti ba ka nna ba tsaya karolo e e botlhokwa ka tekanyetso ka bobona, ka "tekanyetso - pele", ya tiro, pele morutabana a dira tekanyetso ya bofelo. Kakanyo ya mong ya go ithuta, ke karolo e e botlhokwa ya go ithuta.
Tekanyetso ka balekane
Mo tekanyetsong ka balekane, go dirisiwa manaanenetefatso kgotsa ruburiki, e e thusang baithuti botlhe ka tiro ya go lekanyetsa le ya ba ba lekanyetsang. Go bua ka maemo kgotsa tsela e e beilweng e tiro ya bona e tla lekanyetswang ka teng, go godisa baithuti go sekaseka tiro ya bona le ya ba bangwe.
Tekanyetso ya setlhopha
Bokgoni jwa go dira ka nonofo mo ditlhopheng, ke e nngwe ya Dipoelotsenelelo. Go lekanyetsa tiro ya setlhopha go akaretsa go batla bosupi jwa gore a setlhopha sa baithuti se a dirisana, thusana, arogana tiro, le go kopanya ditshwaelo tsa ba bangwe go bopa tiro e le nngwe e e kopanetsweng sentle mme e ka kgona go lekanyetswa. Tekanyetso ya setlhopha e lebelela dikgato tsa go dira tiro gamogo le tiro e e feditsweng. E akaretsa go lekanyetsa bokgoni jwa tshedisano, go laola nako, bolaodi jwa metswedi le dipharologanyo mo setlhopheng, gammogo le dintshetsontle tsa ditlhopha.
DITSELA TSA GO KOKOANYA BOSUPI JWA TEKANYETSO
Go na le ditsela tse di farologaneng tsa go kokoanya bosupi jwa tekanyetso. Tse dingwe tsa tsona di tlhalosiwa fa tlase.
Tekanyetso ka go lebelela
Ditsela tsa tekanyetso ka go lebelela ke tse di sa rulaganngwang ka botlalo le go re letlelela go kwala mefuta e e farologaneng ya bosupi ka baithuti ba ba farologaneng le ka dinako tse di farologaneng. Mofuta o wa tekanyetso ka gale o ikaegile ka ditiro tse di batlang gore baithuti ba dirisane mo kgwetlhong ya go batla tharabololo kgotsa go tlhagisa tiro e e tshwanang. Tekanyetso e e ikaegileng ka temogo e tshwanetse go nna e e ikaeletsweng le go tsamaisiwa ka thuso ya didiriswa tse di maleba tsa temogo.
Tekanyetso ka teko
Tekanyetso ka teko ke e e rulagantsweng sentle, go kgontsha barutabana go kokoanya bosupi jwa baithuti botlhe ka tsela le ka nako e e tshwanang. Mofuta ono wa tekanyetso o lebelela bosupi jwa go ithuta jo bo netefatswang ke maduo a a rileng. Fa diteko le ditlhatlhobo di dirisiwa ka tshwanelo, di dira karolo ya botlhokwa ya kharikhulamo ka gonne di neela bosupi jo bo siameng jwa se se ithutilweng.
Tekanyetso ka tiro
Ditsela tsa tekanyetso ka tiro di ikaelela go bontsha gore a moithuti o na le bokgoni jwa go dirisa se ba se ithutileng mo maemong a a sa tlwalegang kgotsa mo maemong a a kwa ntle ga phaposiborutelo. Tekanyetso ya tiragatso e akaretsa karolo ya go dira ka diatla ya dithuto e le go sekaseka ka mo baithuti ba kgonang go dirisa teori e ba e ithutileng. Tsela, maemo a a amogelegang kgotsa melao e tiragatso e tla lekanyetswang ka yona e tlhalosiwa mo diruburiking kgotsa mo manaanenetefatsong a ditiro, le go thusa morutabana go dira katlholo ya borutego go lekanyetsa tiragatso ya moithuti mongwe le mongwe.
GO KWALA LE GO BEGA MADUO
Go kwala maduo le go bega go akaretsa mokgwa o re kwalang maduo a re a kokoantseng ka nako ya tekanyetso ka ona gore a tle a sekasekiwe sentle mme a phasaladiwe ka tsela e e nepagetseng le e e tlhaloganyegang.
Mekgwa ya go kwala maduo
Go na le mekgwa e e farologaneng ya go kwala maduo. Go le gantsi go thata go kgaoganya mekgwa ya go kwala maduo le mekgwa ya go tlhatlhoba tiro ya baithuti.
Dikao tseno ke tse dingwe tsa mefuta e e farologaneng ya go kwala maduo:
sekale se se lekanyetsang;
Nngwe le nngwe e tlhalosiwa fa tlase.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
Sekale se se lekanyetsang
Sekale se se lekanyetsang ke thulaganyo nngwe le nngwe ya go tshwaya, mo letshwao (sekai jaaka A kgotsa B) kgotsa maduo (jaaka 5/10 kgotsa 50%) le ranolwang ka botlalo go golaganya tlhaloso ya maduo a a filweng khoutu e e rileng le bokgoni jo bo tlhokagalang go fitlhelela maduo ao. Thanolo e e botlalo e, e botlhokwa go feta maduo a go dumelelanweng ka ona mo tsamaong ya go ruta le go ithuta, ka e naya baithuti kakanyo e e tlhaloganyegang ya se se fitlheletsweng le gore ke ka ntlha ya eng go ithuta go sa atlega ka botlalo. Mokgwa wa bogologolo wa go tshwaya o ne o dirisa sekale se se lekanyetsang ntle le tlhaloso e e feletseng. O ne o dira gore go nne thata go tlhaloganya bokgoni le makoa a baithuti go ya ka dipoelo tse di ikaeletsweng. Sekale sa dintlha di le (thataro) 6 tsa bokgoni se dirisiwa mo Pegelong ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ka Kakaretso).
Mananeo a tiro kgotsa manaanenetefatso di na le dipegelo tse di itlhaotseng tse di tlhalosang tiragatso e e lebeletsweng mo tirong e e rileng. Fa pegelo e e rileng mo manaane netefatsong e ka lemogwa jaaka e moithuti a e dirileng ka nako ya tiragatso, pegelo e tla tshwaiwa. Dipolelo tsotlhe tse di tshwailweng go tswa mo manaanenetefatso (jaaka maemo a a beilweng go ka fitlhelelwa) di tlhalosa phitlhelelo ya tiro ya moithuti. Manaanenetefatso a botlhokwa thata mo go lekanyetseng ditiro tsa moithuti ka esi kgotsa ka ditlhopha.
Diruburiki ke kopanyo ya dikhoutu tse di lekanyetsang le ditlhaloso tsa maemo a a amogelegang. Di na le tatelano ya maemo, ka maduo a a tlhalosang kgato ya bonnye kgotsa boemo jwa tiro jo bo amogelegang mo kgatong ya khoutu nngwe le nngwe. Diruburiki di batla barutabana ba itse seo tota se tlhokwang ke dipoelo. Ruburiki e ka nna ya kakaretso, e le e e nayang setshwantshotshupo sa bogotlhe sa maemo a a amogelegang a a lebeletsweng, kgotsa ya go sekaseka, go naya setshwantsho se se tlhamaletseng sa diponagalo tsa bosekaseki tse di bopang ditlhokego, kgotsa e ka di kopanya ka bobedi. Kaedi ya Lenaanethuto e naya dikai tsa diruburiki tsa serutwa se se rileng.
Go bopa ruburiki, morutabana o tshwanetse go swetsa gore:
Ke dipoelo dife tse di lebeletsweng?
Ke Maemo a Tekanyetso afe a a tshwanetsweng go fitlhelelwa ke tiro?
Ke bosupi bofe jo bo tshwanetseng go kokoanngwa?
Ke dikarolo dife tse di farologaneng tsa tiro tse di tla lekanyetswang?
Ke didiriswa dife tse di farologaneng tsa tekanyetso tse di siametseng karolo nngwe le nngwe ya tiro (jaaka dikgato tsa go dira tiro le tiro e e feditsweng)?
Ke kitso efe e e tshwanetseng go nna bosupi?
Ke bokgoni bofe jo bo tshwanetseng go dirisiwa kgotsa tiragatso e e tshwanetseng go tsewa?
Ke ditphono dife tsa go tlhagisa maikutlo a mong, meetlo le maikutlo ka ga mongwe/sengwe tse di tlhagelelang mo tirong le gore ke dife tsa tse, tse di tshwanetseng go lekanyetswa le gore di tla lekanyediwa jang?
A ruburiki e le nngwe e lebane le Dipoelo tsa go Ithuta tsotlhe le Maemo a Tekanyetso otlhe a tiro, kgotsa, a tiro e batla diruburiki tse di mmalwa?
Tota, ke diruburiki di le kae tse di tlhokagalang mo tirong?
Go botlhokwa gore morutabana a abelane ruburiki kgotsa diruburiki le baithuti pele ga ba dira tiro e e batlegang. Ruburiki e sedimosa go ithuta le ditiragatso tse e tshwanetseng go di lebelela. E nna sediriswa se se botlhokwa sa tekanyetso ya moithuti ka esi.
Go bega tiragatso le phitlhelelo
Go bega tiragatso le phitlhelelo go naya botlhe ba ba nang le seabe kgotsa ba ba nang le kgatlhego gore moithuti o tswelelapele jang. Fa bosupi bo sena go kokoanngwa le go ranolwa, barutabana ba tshwanetse go kwala diphitlhelelo tsa baithuti. Go tlhokega gore ditekanyetso tsa bofelo tse di lekaneng di dirwe nako le nako gore pegelo e fe dintlha tse di tletseng tsa maemo a a fitlheletsweng ke moithuti.
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 e amogela sekale sa dintlha di le thataro tsa go bontsha bokgoni. Sekale se supiwa ka Sethalo 4.1:
Sethalo 4.1 Sethalo sa phitlhelelo sa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti tsa 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso)
Khoutu ya Seemo Ditlhaloso tsa Bokgoni Maduo (%)
Phitlhelelo ka dinaledi 80-100
Phitlhelelo ka matsetseleko 60-79
Phitlhelelo e e itumedisang 50-59
Phitlhelelo ka tekano 40-49
Phitlhelelo ka bontlhanngwe 30-39
Phitlhelelo e e tlhaelang 0-29
Dipuo - Setswana Puo ya Gae
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA SERUTWA
Go thusa ka boemo jo phitlhelelo e tshwanetseng go fitlhelelwa ka jona mo Dipoelong tsa go Ithuta mo Dikereiting tsa 10 go fitlha go 12, bokgoni jwa thuto bo tlhaloswa go farologanya ditebelelo tsa kereiti ka se moithuti a tshwanetseng go se itse le go se fitlhelela. Magato a marataro a bokgoni, a tlhalositswe mo thutong nngwe le nngwe le mo kereiting nngwe le nngwe. Ditlhaloso tse di tla thusa barutabana go lekanyetsa baithuti le go ba baya mo boemong jo bo nepagetseng jwa tekanyetso. Ditlhaloso di khutshwafatsa se se tlhalositsweng ka botlalo mo Dipoelong tsa go Ithuta le mo Maemong a Tekanyetso, le go neela diponagalo tse di farologanyang le tse di tlhomamisang diphitlhelelo mo boemong jo bo rileng. Magato a a farologaneng a phitlhelelo le tsa diperesente tse di tsamaelanang le tsona di bontshwa mo Sethalong 4.1
Go tsamaelana le metheo le tsamaiso ya tekanyetso e e itshetlegileng ka dipoelo, ditekanyetso tsotlhe mo dikolong le tsa kwa ntle ga dikolo di tshwanetse go nna fela ka ditlhokego tse tiro e atlholwang ka tsona. Maduo a ka dirisiwa go tlhatlhoba tiro e e rileng ya tekanyetso, ditiro tsa tekanyetso di tshwanetse go lekanyetswa go ya ka diruburiki go na le go tshwaya dikarabo tse di siameng le go neela maduo go ya ka palo ya matshwao. Dipegelo tsa bokgoni tsa dirutwa di tlhalosa bonnye jwa bokgoni, kitso, maikutlo le meetlo tse di tshwanetseng go supiwa ke moithuti go bontsha phitlhelelo mo kgatong nngwe le nngwe ya sekale sa go lekanyetsa.
Fa barutabana/balekanyetsi ba baakanya tiro/kgotsa potso, ba tshwanetse go netefatsa gore tiro/kgotsa potso e arabela ntlha ya poelo e e rileng. Go tshwanetse ga dirisiwa maemo a tekanyetso a a maleba go tlhama ruburiki e e lekanyetsang tiro kgotsa potso. Ditlhaloso di bontshe ka botlalo bonnye jo bo dumeletsweng jwa maemo a a tshwanetseng go fitlhelelwa mo setlhopheng sengwe le sengwe mo sekaleng sa go lekanyetsa.
Ditlhaloso tsa bokgoni tsa serutwa se, di tlhagelela kwa bofelong jwa kgaolo e.
TLHATLOSO
Tlhatloso mo Kereiting ya 10 le Kereiti ya 11 e tla dirwa fela go ya ka tekanyetso ya mo sekolong, fela e tshwanetse go ya ka mabaka a a tshwanang le a Lokwalo lwa Thuto le Katiso e e Tswelelang. Ditlhokego, maemo, melao ya kopanyo le ya go fetisetsa kwa pele, di tlhaloswa mo "Qualifications and Assessment Policy Framework for Grades 10 - 12 (General)".
KA MO DIKARATAPEGO DI TSHWANETSENG GO NNA KA TENG
Go na le ditsela tse dintsi tsa go tlhama karatapego, fela go botoka gore karatapego e nne bonolo go tlhaloganyega, fa e le gore tshedimosetso yotlhe e e botlhokwa e tsentswe. Karatapego e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso ka tswelelopele ya moithuti ka kakaretso, le tse di latelang:
bokgoni jwa moithuti go ya ka dipoelo;
tse moithuti a di kgonang tota;
tshegetso e e tlhokegang kgotsa e e filweng, fa go tlhokegang;
pego ya se se diragetseng e e thusang e e tshwaelang ka ga tiro ya moithuti fa e bapisiwa le e e fetileng le ditlhokego tsa serutwa; le tswelelopele ya kgolo ya moithuti mo go ithuteng mokgwa wa go ithuta.
Karatapego e tshwanetse go akaretsa tshedimosetso e e latelang gape:
leina la sekolo;
leina la moithuti;
kereiti ya moithuti;
ngwaga le kgweditharo;
fa motsadi/moemedi wa motsadi a saenang gone;
tshaeno ya morutabana le mogokgo;
letlha;
malatsi a go tswalela le go bula sekolo;
setempe sa sekolo; le porofaele ya moithuti ya go tsena sekolo.
TEKANYETSO YA BAITHUTI BA BA ITEMOGELANG DIKGORELETSI MO GO ITHUTENG
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA PUO YA GAE
Khoutu S Sekale
80-100% Phitlhelelo ka dinaledi
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, le ka nyalelano le tomagano ya dikakanyo; bontsha maitemagelo a godileng a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga, ranola, sekaseka, le go tlhalosa tshedimosetso mo mefuteng e e farologaneng ya maitlhomo; dirisa puo ka thelelo le go bontsha maikutlo ka bokgabane mo mabakeng a a farologaneng a tlhaeletsano.
lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka go itshepa le ka nonofo fa a buisa le fa a lebelela; bontsha go tlhaloganya go go tlhabosegang, go gatelela le go tshegetsa dintlha tsa gagwe; buisetsa kwa godimo a bontsha thelelo le maikutlo ka bokgabane; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa batho ba bangwe le tsa setso.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tsa boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo ebile di le maleba; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le kagego; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tlhotlheletso e e bontshang setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso mo dikwalong ka boena go netefatsa tokafalo.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka: fitlheletseng dithuto ka dinaledi a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, le
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, le ka nyalelano le tomagano ya dikakanyo; bontsha ka nyalelano le tomagano ya dikakanyo kwa ntle maitemogelo a magolo a go dirisa puo ka ga go o fetofetola; bontsha maitemogelo a tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha, go ranola, magolo a tiriso puo ka tshisimogo le tlotlo; nna sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa tshedimosetso tsebentlha, go ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go mo mefuteng e mentsi e e farologaneng ya tlhotlha tshedimosetso mo mefuteng e mentsi e e maitlhomo; dirisa puo ka thelelo le go bontsha farologaneng ya maitlhomo; dirisa puo ka maikutlo ka bokgabane mo mabakeng a a thelelo le go bontsha maikutlo ka bokgabone mo farologaneng a tlhaeletsano; mabakeng a mantsi a a farologaneng a tlhaeletsano;
ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa
ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhotlha ditlhangwa ka go itshepa fa a buisa le go ditlhangwa ka go itshepa le ka bokgoni fa a lebelela; bontsha go tlhaloganya go go buisa le fa a lebelela; bontsha go tlhaloganya go itumedisang, go gatisa le go tshegetsa dintlha tsa go humileng tota ka mokgwa o o kgodisang, go gagwe; buisetsa kwa godimo a bontsha thelelo gatisa le go tshegetsa dintlha tsa gagwe; buisetsa le maikutlo ka bokgabane; bontsha tshisimogo kwa godimo a bontsha thelelo le maikutlo ka mo dikakanyong tse di farologaneg gammogo le bokgabane; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa setso. tse dintsi tse di farologaneng, gammogo le tsa setso.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tsa
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tsa boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo e bile di le maleba; kwala/tlhagisa go ya dikakanyo di le maleba e bile di sa fetogefetoge; ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego ka kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, tlhomamo; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa maemo le dikagego ka bokgabane; rulaganya tshegetso ka tlhotlheletso e e botlhale go bontsha dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tlhotlheletso setaele sa gagwe; boeletsa le go baakanya diphoso e e botlhale le go bontsha setaele sa gagwe; mo ditlhangweng ka boena go bontsha tokafalo e e boeletsa le go baakanya diphoso ka boena le go totobetseng. tlhomamisa fa setlhangwa se dule diatla.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
80-100%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka dinaledi tiriso ya puo ka go itshepa le ka bomaleba;
Tsweletso bontsha maitemogelo, ranola, sekaseka le go tlhalosa dipharologanyo tse di bofitlha mo bokaong, tirisong le mo dipopegong tsa mafoko;
lemoga, sekaseka, tlhalosa, le go dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le go bontsha setaele se se rileng ka bokgabane; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tiriso ya puo ka go itshepa le maitemogelo a a oketsegang; ranola, sekaseka, tlhatlhoba, le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha gareng ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko; lemoga sekaseka, tlhatlhoba le go dirisa mefuta ya dikarolo tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le go bontsha setaele se se rileng ka bokgabane; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tiriso ya puo ka go itshepa, le maitemogelo a magolo; ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha mo bokaong le mo tirisong ya mafoko le dipopegong tsa mafoko; lemoga, sekaseka, tlhatlhoba le go dirisa mefuta ya dikarolo tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le go bontsha setaele se se rileng ka bokgabane; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Phitlhelelo ka matsetseleko
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano le tomagano ya dikakanyo e bile go le gantsi a bontsha go itshepa; bontsha maitemogelo a a golang a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng; dirisa puo ka thelelo le go bontsha maikutlo ka bokgabane mo mabakeng a a farologaneng a tlhaeletsano go le gantsi.
lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa ka go itshepa go le gantsi fa a buisa le go lebelela; bontsha go tlhaloganya fa a gatelela le go tshegetsa dintlha tsa gagwe; buisetsa kwa godimo a bontsha thelelo le maikutlo ka bontle tota; bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa batho ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse go le gantsi e leng tsa boitshimololedi, dikakanyo di nyalelana e bile di lomagane fela nepagalo e le nnye; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego ka go farologana; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka go se fetogefetoge, tlhotlheletso le boitlhamedi go bontsha bosupi jwa setaele sa gagwe se se golang; boeletsa le go tlhotlha diphoso mo dikwalong ka boene go netefatsa tokafalo.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka: fitlheletseng dithuto ka matsetseleko a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa,
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, dikakanyo di nyalelane e bile di lomagane; nyalelano le tomagano ya dikakanyo; bontsha bontsha maitemogelo a a godileng a tiriso ya maitemogelo a a godileng sentle a tiriso ya puo puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhotlha tshedimosetso mo maitlhomong a a tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng; dirisa puo ka thelelo le go bontsha farologaneng; a dirisa puo ka thelelo le go maikutlo ka bokgabane mo mabakeng a a bontsha maikutlo ka bokgabane mo mabakeng a farologaneng a tlhaeletsano go le gantsi. a farologaneng a tlhaeletsano go le gantsi.
ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa
ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhotlha ditlhangwa ka go itshepa fa a buisa le go ditlhangwa ka go itshepa le ka nonofo fa a buisa le lebelela; bontsha go tlhaloganya go go siameng go lebelela; bontsha go tlhaloganya go go lekaneng fa a gatelela le go tshegetsa dintlha tsa gagwe ka fa a gatelela le go tshegetsa dintlha tsa gagwe ka tlhamalalo; buisetsa kwa godimo a bontsha tlhamalalo; buisetsa kwa godimo a bontsha thelelo thelelo le maikutlo ka bontle tota; bontsha le maikutlo ka bontle tota; bontsha tshisimogo mo tshisimogo mo dikakanyong tsa batho ba mefuteng e e farologaneng ya dikakanyo tsa bangwe le tsa setso tse di farologaneng. bangwe le tsa setso.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse di nang le
kwala le go tlhagisa ditlhangwa tse di nang le boitshimololedi, dikakanyo di nyalelane, di boitshimololedi, dikakanyo di nyalane, di lomagane di nepagetse go le gantsi; kwala/ lomagane di nepagetse; kwala/tlhagisa go ya ka tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego; maemo le dikakego tse di farologaneng; rulaganya dikakanyo tsa setlhangwa le dintlha rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsa tshegetso ka tsela e e sa fetogefetogeng e go se fetogefetoge, e tlhotlheletsa, e na le tlhotlheletsa, e na le boitlhamedi e bontsha boitlhamedi go bontsha bosupi jwa setaele sa bosupi jwa setaele sa gagwe; boeletsa le go gagwe; boeletsa le go tlhotlha diphoso ka boene tlhotlha diphoso ka boene go bontsha tokafalo e go bontsha gore o a tokafala. e kgodisang.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
60-79%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka tirisopuo ka go itshepa le nepo e e golang;
matsetseleko lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa
Tsweletso dipharologano tse di bofitlha fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko;
lemoga, sekaseka, tlhalosa le go dirisa dipopi tse di farologaneng tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le go bontsha setaele se se rileng; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka go itshepa le ka nepagalo e bile go le bonolo; ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko; lemoga, sekaseka, tlhatlhoba le go dirisa dipopi tsa dipolelo tse di farologaneng ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le setaele se se rileng; bontsha bokgoni jwa maemo a a kwa godimo jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka go itshepa, nepagalo, e bile go le bonolo; ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha tsa bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko; lemoga, sekaseka, tlhatlhoba le go dirisa dipopi tse di marara tsa dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le setaele se se marara; bontsha bokgoni jwa maemo a kwa godimo a tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Khoutu Sekale
50-59% Phitlhelelo e e itumedisang
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano, le tomagano ya dikakanyo le go itshepa go go isegang; bontsha maitemogelo a a isegang a tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga, le go ranola tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng fela a nna le bothata jwa go sekaseka le go tlhalosa; dirisa puo ka thelelo e e isegang le maikutlo mo mabakeng a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
lemoga le go ranola ditlhangwa ka go itshepa go go isegang fa a buisa le go lebelela, fela a itemogela bothata jo bo rileng fa a sekaseka le go tlhalosa; gatelela le go tshegetsa dintlha tsa gagwe ka go tlhaloganya, go go isegang; buisetsa kwa godimo ka thelelo le maikutlo a a amogelesegang; bontsha tshisimogo e e amogelesegang mo dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa ka boitlhamedi nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo e e itumedisang; kwala/tlhagisa ka kamogelesego sentle go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego ka go farologana; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka diteng le tlhomamo tse di amogelesegang le ka bosupi jo bo rileng jwa boitlhamedi le setaele sa gagwe; boeletsa le go tlhotlha diphoso ka thuso ya mongwe go netefatsa tokafalo.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka: fitlheletseng dithuto ka go itumedisa a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano,
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka go itshepa, tomagano ya dikakanyo le go itshepa go go nyalelano, le tomagano ya dikakanyo; bontsha isegang; bontsha maitemogelo a a golang le maitemogelo a tiriso ya puo ka tshisimogo le tiriso ya puo ka tshisimogo le tlotlo; nna tlotlo; nna tsebentlha go ranola le go sekaseka tsebentlha go ranola le go tlhalosa tshedimosetso tshedimosetso mo maitlhomong a a mo maitlhomong a a farologaneng fela a bontsha farologaneng fela a bontsha go okaoka go go go okaoka go go rileng fa a sekaseka le go rileng fa a tlhatlhoba le fa a tlhotlha tlhatlhoba, dirisa puo ka thelelo e e isegang le tshedimosetso; dirisa puo ka thelelo e e isegang maikutlo mo mabakeng a a farologaneng a le maikutlo mo mabakeng a a farologaneng a tlhaeletsano. tlhaeletsano.
ranola le go tlhalosa ditlhangwa ka go itshepa go
ranola, le go sekaseka ditlhangwa ka go itshepa go isegang fa a buisa le go lebelela, fela a go go isegang fa a buisa le go lebelela fela a itemogela kabakanyo e e rileng fa a tlhatlhoba le itemogela kabakanyo e e rileng fa a tlhatlhoba le go tlhalosa; gatelela le go tshegetsa dikakanyo go tlhotlha tshedimosetso; bontsha go tsa gagwe ka go tlhaloganya go go itumedisang; tlhaloganya go go tseneletseng go amogelesega buisetsa kwa godimo ka thelelo le maikutlo a a fa a gatelela le go tshegetsa dikakanyo tsa amogelesegang; bontsha tshisimogo e e gagwe; buisetsa kwa godimo ka thelelo le amogelesegang mo dikakanyong tsa ba bagwe le maikutlo a a amogelesegang; bontsha tshisimogo tsa setso tse di farologaneng. e e amogelesegang mo dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa ka
kwala le go tlhagisa ditlhangwa ka boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo e e amogelesegang; dikakanyo le nepagalo e e amogelesegang; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le kagego ka go farologana go le gantsi; maemo le kagego ka go farologana; rulaganya rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e diteng le tlhomamo tse di amoselegang; bontsha amogelesegang e tlhaloganyega, e humile e bosupi jo bo rileng jwa boitlhamedi le setaele sa tsepame e bile e bontsha bosupi jo bo rileng jwa gagwe; boeletsa le go tlhotlha diphoso ka thuso boitlhamedi le setaele sa gagwe; boeletsa le go nngwe go netefatsa tokafalo. tlhotlha diphoso ka thuso e e rileng go netefatsa tokafalo.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
50-59%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo e e tirisopuo ka nepagalo e e amogelesegang;
itumedisang lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa bokao jo
Tsweletso bo fitlhegileng le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko tse di tlwaelegileng ka nepagalo e e itumedisang; lemoga, sekaseka, tlhalosa le go dirisa mefuta e farologaneng ya dipolelo ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le setaele se se rileng fela a dira diphoso tse di masisi;
bontsha bokgoni jo bo amogelesegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka nepagalo e e amogelegang; ranola, sekaseka le go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko go akaretsa mafoko a bokao jo bo bofitlha ka nepagalo e e amogelesegang; lemoga, sekaseka, tlhatlhoba le go dirisa dipopi tsa dipolelo tse di farologaneng ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le setaele se se rileng fela a dira diphoso; bontsha bokgoni jo bo amogelesegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka nepagalo e e amogelegang; ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka nepagalo e e amogelesegang; lemoga, sekaseka, tlhatlhoba le go dirisa dipopi tsa dipolelo tse di farologaneng ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale le setaele se se rileng fela a dira diphoso tse di sa reng sepe; bontsha bokgoni jo bo amogelesegang jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
40-49% Phitlhelelo ka tekano
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka tekano a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano le tomagano e e lekaneng ya dikakanyo le ka go itshepa go gonnye go go bonalang; bontsha maitemogelo a a lekaneng le tiriso ya puo e e bontshang tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go lemoga, ranola sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso ka tekano mo maitlhomong a a farologaneng; dirisa puo a bontsha thelelo e e lekaneng le maikutlo mo mabakeng a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
lemoga le go ranola ditlhangwa ka tekano fa a buisa le go lebelela, fela a nna le bothata go sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso; bontsha go tlhaloganya go go lekaneng le go tshegetsa dintlha tsa gagwe; buisetsa kwa godimo ka thelelo le maikutlo a a lekaneng; bontsha tshisimogo e e lekaneng mo dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng, nna le kelotlhoko e e lekaneng go boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo fa a kwala le go tlhagisa; kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo maemo le kagego ka go farologana; tsweletsa dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tekano fela ka boitlhamedi, diteng le tsepamo e nnye; bontsha bosupi jo bo lekaneng jwa setaele sa gagwe; boeletsa le go tlhotlha diphoso ka thuso ya mongwe go netefatsa tokafalo e e amogelesegang.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka tekano a ka: fitlheletseng dithuto ka tekano a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano le
bua le go tlhagisa ditlhangwa ka nyalelano le tomagano e e lekaneng ya dikakanyo; bontsha tomagano e e lekaneng ya dikakanyo; bontsha maitemogelo a a lekaneng le tiriso ya puo e e maitemogelo a a lekaneng le tiriso ya puo e e bontshang tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha bontshang tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha go mo kgontsha go ranola, tshedimosetso ka go mo kgontsha go ranola le go sekaseka tekano mo maitlhomong a a farologaneng fela a tshedimosetso ka tekano mo maitlhomong a a nna le bothata jwa go sekaseka, tlhatlhoba le go farologaneng fela a nna le bothata jwa go tlhalosa; dirisa puo e e bontshang thelelo e e tlhatlhoba le go tlhotlha tshedimosetso; dirisa lekaneng, le maikutlo mo mabakeng a puo e e bontshang thelelo e e lekaneng le tlwaelegileng a tlhaeletsano. maikutlo mo mabakeng a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
ranola le go sekaseka ditlhangwa ka tsela e e
ranola le go sekaseka ditlhangwa ka tsela e e siameng fa a buisa le go lebelela, fela a siameng fa buisa le go lebelela, fela a itemogela itemogela bothata fa a tlhatlhoba le go tlhalosa bothata fa a tlhatlhoba le go tlhotlha tshedimosetso; bontsha go tlhaloganya go go tshedimosetso; bontsha go tlhaloganya go go lekaneng le go tshegetsa dintlha tsa gagwe; lekaneng le go tshegetsa dikakanyo tsa gagwe; buisetsa kwa godimo ka thelelo le maikutlo a a buisetsa kwa godimo ka thelelo le maikutlo a a lekaneng; bontsha tshisimogo e e siameng mo lekaneng; bontsha tshisimogo mo dikakanyong dikakanyong tsa ba bangwe le tsa setso. tsa ba bangwe le tsa setso tse di farologaneng.
nna le kelotlhoko e e lekaneng go boitlhamedi,
nna le kelotlhoko e e lekaneng go boitlhamedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo nyalelano le tomagano ya dikakanyo le nepagalo fa a kwala le go tlhagisa; kwala/tlhagisa ka tsela fa a kwala le go tlhagisa; kwala/tlhagisa ka tsela e e siameng go ya ka baamogedi, maitlhomo e e siameng go ya ka baamogedi, maitlhomo, maemo le dikagego ka go farologana; tsweletsa maemo le dikagego ka go farologana; tsweletsa dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka tsela e e siameng fela a bontsha boitlhamedi jo bonnye, siameng fela a bontsha boitlhamedi jo bonnye, diteng le tsepamo; bontsha bosupi jo bo siameng diteng le tsepamo; bontsha bosupi jo bo siameng jwa setaele sa gagwe; boeletsa le go tlhotlha jwa setaele sa gagwe; boeletsa le go tlhotlha diphoso fela o tlhoka thuso ya mongwe go diphoso fela o tlhoka thuso ya mongwe go netefatsa tokafalo e e siameng. netefatsa tokafalo e e siameng.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
40-49%
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya
Phitlhelelo ka tekano tirisopuo ka tekano fela ka dinako dingwe a
Tsweletso kgona go di dirisa ka nepagalo; lemoga le go ranola bokao le dipopego tsa mafoko ka tekano fela a itemogela bothata jo bo rileng fa a sekaseka le go tlhalosa tiriso ya ona, mme ka dinako dingwe a itemogela dipharologano tse di bofitlha; lemoga, sekaseka, tlhalosa le go dirisa dipopi tsa dipolelo ka tekano ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale fela a dira diphoso tse di masisi; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka tekano mme a di dirisa ka nepagalo ka dinako dingwe; ranola le go sekaseka bokao jwa mafoko ka tekano fela a itemogela bothata fa a tlhalosa tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko mme a ka nna le temogo e rileng ya dipharologano tse di bofitlha; lemoga, sekaseka, tlhatlhoba le go dirisa dipopi tsa dipolelo ka tekano ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale fela a dira diphoso tse di masisi; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya tirisopuo ka tekano mme a ka di dirisa ka nepagalo ka dinako dingwe; ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa dipharologano tse di bofitlha fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko ka tekano; lemoga, sekaseka, tlhatlhoba le go dirisa dipopi tsa dipolelo ka tekano ka maitlhomo a go dirisa puo ka gale fela a dira diphoso ka dinako dingwe; bontsha bokgoni jo bo lekaneng jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
30-39% Phitlhelelo ka bontlhanngwe
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa fela ka kabakanyo mo nyalelanong le tomaganong ya dikakanyo; dirisa puo fela a bontsha tlhokego e kgolo ya maitemogela a tirisopuo e e bontshang tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha ka sewelo kgotsa go lemoga, ranola, sekaseka, le go tlhalosa tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng; dirisa puo ka thelelo le maikutlo ka sewelo mo mabakeng a a tlwaelegileng a tlhaeletsano.
bontsha go lemoga le go ranola ditlhangwa ka sewelo fa a buisa le go lebelela, mme a nna le bothata go sekaseka le go tlhalosa tshedimosetso e e rileng; bontsha go tlhaloganya kgotsa go tlhagisa dikakanyo tsa gagwe ka sewelo; retelelwa ke go tshegetsa dintlha; buisetsa kwa godimo ka go okaoka a bontsha tlhaelo ya thelelo le maikutlo; bontsha tlhaelo ya tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela a bontsha tlhaelo ya boitshimolololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo, nepagalo kgotsa kelotlhoko mo baamogeding, maitlhomong, maemong le dikagegong tse di farologaneng; rulaganya dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka sewelo kgotsa go bontsha boitlhamedi kgotsa setaele sa gagwe; boeletsa le go tlhotlha diphoso ka thuso e e tlhomameng ya mongwe, fela o retelelwa ke go bona tokafalo.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka: fitlheletseng dithuto ka bontlhanngwe a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa fela ka sewelo
bua le go tlhagisa ditlhangwa fela ka sewelo nyalelano le tomagano ya dikakanyo e nyalelano le tomagano ya dikakanyo e tlhagelela; bontsha tlhaelo ya maitemogelo a tlhagelela; bontsha maitemogelo a a rileng a tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo; retelelwa ke go tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo; nna tsebentlha nna tsebentlha go ranola le go sekaseka mme a ka sewelo go ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go itemogela bothata jo bogolo fa a tlhatlhoba le go tlhotlha tshedimosetso mo maitlhomong a a tlhalosa tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng; dirisa puo ka thelelo le maikutlo farologaneng; dirisa puo ka thelelo kgotsa ka ka sewelo mo mabakeng a a farologaneng a maikutlo ka sewelo mo mabakeng a a tlhaeletsano. farologaneng a tlhaeletsano.
ranola le go sekaseka ditlhangwa ka sewelo fa
ranola ditlhangwa fa a buisa le go lebelela fela buisa le go lebelela; itemogela bothata jo bogolo ka sewelo mme a nna le bothata fa a sekaseka, go tlhatlhoba le go tlhalosa tshedimosetso; tlhatlhoba le go tlhotlha tshedimosetso; bontsha bontsha go tlhaloganya kgotsa go tlhagisa go tlhaloganya go go rileng le go tlhagisa dikakanyo tsa gagwe ka sewelo le ka tlhaelo ya dingwe tsa dikakanyo tsa gagwe mme a na le tshusumetso; buisetsa godimo a okaoka mme tlhaelo ya tshusumetso; buisetsa kwa godimo a thelelo le maikutlo di tlhaela; bontsha tlhaelo ya okaoka mme thelelo le maikutlo di tlhaela; tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le bontsha tlhaelo ya tshisimogo mo dikakanyong mo go tsa setso tse di farologaneng. tsa ba bangwe le mo go tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa fela a bontsha tlhaelo mo
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela a bontsha go tsa boitshimololedi, nyalelano le tomagano tlhaelo mo go tsa boitshimololedi, nyalelano le ya dikakanyo, le nepagalo; retelelwa ke go tomagano ya dikakanyo le nepagalo, retelelwa kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maitlhomo, ke go kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, maemo le dikagego; tsweletsa dikakanyo le maitlhomo le dikakanyo; tsweletsa dikakanyo le dintlha tsa tshegetso ka sewelo kgotsa a bontsha dintlha tsa tshegetso ka bomaleba jo bo rileng boitlhamedi kgotsa setaele sa gagwe; boeletsa le jwa diteng fela tsepamo e sa tlhomama e bile go go tlhotlha diphoso ka thuso e e tlhomameng ya se bosupi bope jwa boitlhamedi kgotsa setaele ya mongwe mme o bontsha tokafalo ka sewelo. sa gagwe; boeletsa le go tlhotlha diphoso ka thuso go le gale mme a bontsha tokafalo ka sewelo.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
30-39%
tlhaloganya melao le melawana ya dipopego tsa
Phitlhelelo ka puo ka sewelo mme a na le bothata go di dirisa bontlhanngwe ka nepagalo; lemoga le go ranola dipharologano
Tsweletso mo bokaong jwa mafoko le dipopego tsa mafoko a a tlwaelegileng, ka bothata, fela a itemogela bothata jo bogolo go sekaseka le go tlhalosa tiriso ya tsona; lemoga, ranola, tlhalosa le go dirisa ka nepo dipopi tsa dipolelo tse di tlwaelegileng mo maitlhomog a go dirisa puo ka gale mme a dira diphoso tse di masisi; bontsha tlhaelo mo bokgoning jwa tiriso ya thutopuo le tlotlontswe.
tlhaloganya le go dirisa dipopi le melawana ya puo ka nepagalo ka sewelo; ranola le go sekaseka dipharologano mo bokaong jwa mafoko a a tlwaelegileng mme a na le bothata jo bogolo jwa go tlhalosa le go tlhatlhoba tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko tse di tlwaelegileng; lemoga, sekaseka, tlhalosa le go dirisa dipopego tsa dipolelo ka maitlhomo a tirisopuo ya ka gale ka sewelo le go dira diphoso tse di masisi; bontsha tlhaelo mo bokgoning jwa tiriso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya dipopi le melawana mengwe ya puo mme ka sewelo a di dirisa ka nepagalo; ranola le go sekaseka dipharologano mo bokaong jwa mafoko a a tlwaelegileng fela a nna le bothata jo bogolo jwa go tlhatlhoba le go tlhalosa tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko; lemoga, ranola sekaseka le go dirisa dipopi tsa dipolelo ka maitlhomo a tirisopuo ya ka gale le fa a na le tlhaelo mo go atlegiseng maitlhomo a gagwe ebile a dira diphoso; bontsha tlhaelo mo bokgoning jwa tiriso ya thutapuo la tlotlontswe.
0-29% Phitlhelelo e e tlhaelang
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 10 moithuti yo o nang le phitlhelelo e e tlhaelang a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa, fela go le gantsi nyalelano ya dikakanyo e seyo; se bontshe maitemogelo ape kgotsa tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo; retelelwa ke go nna tsebentlha gotlhelele, go lemoga, ranola sekaseka kgotsa go tlhalosa tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng; retelelwa ke go dirisa puo ka thelelo le maikutlo mo maemong a a tlwaelegileng.
retelelwa gotlhelele go lemoga, ranola, sekaseka le go tlhalosa ditlhangwa fa a buisa le go lebelela; retelelwa gotlhelele go bontsha go tlhaloganya kgotsa go tlhagisa dikakanyo tsa gagwe mme a tshegetsa dintlha ka sewelo; buisetsa kwa godimo ka bokoa a retelelwa gotlhelele ke go bontsha thelelo le maikutlo, retelelwa gotlhelele ke go bontsha tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela go batla go sa supe boitshimololedi, nyalelano le tomagano ya dikakanyo kgotsa nepagalo epe; retelelwa ke go bontsha kelotlhoko mo go kwaleng/go tlhagiseng go ya ka baamogedi maitlhomo le dikagego ka go farologana; retelelwa ke go kwala ka botlhale kgotsa bosupi jwa setaele sa gagwe le dintlha tsa tshegetso di tlhakatlhakane mo e leng gore ga go bokao bope mo setlhangweng se se kwadilweng/tlhagisitsweng; retelelwa gotlhelele ke go boeletsa le go tlhotlha diphoso mo setlhangweng se a se kwadileng.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Kwa bofelong ba Kereiti ya 11 moithuti yo o Kwa bofelong ba Kereiti ya 12 moithuti yo o nang le phitlhelelo e e tlhaelang a ka: nang le phitlhelelo e e tlhaelang a ka:
bua le go tlhagisa ditlhangwa fela ka tlhaelo e
bua le go tlhagisa ditlhangwa fela ka sewelo kgolo ya nyalelano ya dikakanyo; bontsha nyalelano ya dikakanyo e seyo gotlhelele kgotsa maitemogelo a tirisopuo ka tshisimogo le tlotlo tiriso ya puo e e bontshang tshisimogo le tlotlo; go le gonnye; retelelwa ke go nna tsebentlha go retelelwa ke go nna, tsebentlha go ranola, ranola, sekaseka, tlhatlhoba kgotsa go tlhalosa sekaseka, tlhatlhoba kgotsa go tlhotlha tshedimosetso mo maitlhomong a a tshedimosetso mo maitlhomong a a farologaneng; retelelwa ke go dirisa puo ka farologaneng; retelelwa ke go dirisa puo ka thelelo kgotsa maikutlo mo maemong a a thelelo kgotsa maikutlo mo maemong a a tlwaelegileng a tlhaeletsano. farologaneng a tlhaeletsano.
ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa
buisa le go lebelela ditlhangwa fela a itemogela ditlhangwa ka sewelo fa a buisa le go lebelela; bothata jo bogolo fa a ranola, sekaseka, bontsha go tlhaloganya dikakanyo kgotsa go tlhatlhoba le go tlhotlha tshedimosetso; bontsha tlhagisa tshegetso ya dintlha ka sewelo; buisetsa go tlhaloganya, dikakanyo kgotsa tshusumetso kwa godimo ka bokoa a retelelwa ke go bontsha ka sewelo; buisetsa kwa godimo ka bokoa a thelelo kgotsa maikutlo; retelelwa ke go bontsha retelelwa ke go bontsha thelelo kgotsa maikutlo; tshisimogo mo dikakanyong tsa ba bangwe le retelelwa ke go bontsha tshisimogo mo mo go tsa setso tse di farologaneng. dikakanyong tsa ba bangwe le mo go tsa setso tse di farologaneng.
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela a retelelwa
kwala le go tlhagisa ditlhangwa fela a bontsha ke go bontsha boitlhamedi, nyalelano le tlhaelo e kgolo ya bosupi jwa boitshimololedi, tomagano ya dikakanyo; retelelwa gotlhelele ke nyalelano e tomagano ya dikakanyo kgotsa go kwala/tlhagisa go ya ka baamogedi, nepagalo; retelelwa ke go kwala/tlhagisa go ya ka maitlhomo, maemo le dikagego; kwala ka baamogedi, maitlhomo, maemo kgotsa dikagego botlhale ka sewelo a sa bontshe bosupi bope jwa ka go farologana; tlhagisa dikakanyo le dintlha tsa setaele sa gagwe; tlhagisa dikakanyo le dintlha tshegetso fela di le magasagasa, setaele sa gagwe tsa kemo mme di tlhakatlhakane; retelelwa se sena mooko kgotsa a dirisa poapoeletso; gotlhelele go boeletsa le go tlhotlha diphoso mo boeletsa le go tlhotlha diphoso ka thuso ya setlhangweng se a se kwadileng. mongwe ka dinako tsotlhe fela a sa tlhaloganye kgotsa a sa baakanye diphoso.
Khoutu S Sekale Ditlhaloso tsa Bokgoni
0-29%
tlhaloganya fela dipopi tsa metheo le melawana
Phitlhelelo e e ya tirisopuo mme a retelelwa ke go di dirisa ka tlhaelang nepagalo; retelelwa ke go lemoga, ranola,
Tsweletso sekaseka le go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko tse di tlwaelegileng ka nepagalo; dirisa dipolelo tse di senang kagego kgotsa bokao jo bo tlhaloganyegang; bontsha go retelelwa go go feteletseng gwa tiriso ya puo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni tlhaloganya fela metheo ya dipopi le melawana ya tirisopuo fela a di dirisa sentle ka sewelo; retelelwa ke go ranola, sekaseka, tlhatlhoba le go tlhalosa dipharologano fa gare ga bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko tse di tlwaelegileng; batla a retelelwa gotlhelele ke go dirisa dipopi tsa dipolelo ka nepagalo ka maitlhomo a tirisopuo ya ka gale; bontsha go retelelwa go go feteletseng gwa tiriso ya puo le tlotlontswe.
tlhaloganya fela metheo ya dipopi le melawana ya tirisopuo fela a di dirisa sentle ka sewelo; retelelwa ke go ranola, sekaseka, tlhathoba le go tlhalosa bokao le tiriso ya mafoko le dipopego tsa mafoko; retelelwa gotlhelele go dirisa dipopi tsa dipolelo ka maitlhomo a tiriso ya puo ka gale; bontsha go retelelwa go go feteletseng gwa tiriso ya puo le tlotlontswe.
LENAANEFOKO LA MAREO
akeronimi - le foko le le agiwang ka go kapodisa ditlhaka/mafoko a ntlha a polelwana kgotsa leina sekao; TD
Thuto ya dipoelo.baakanya diphoso - go ntsha diphoso tsa mokwalo le matshwao a puiso a etswe tlhoko.baamogedi - bareetsi, babogedi, babuisi ba mefuta e e farologaneng ya tlhaeletsano ka kakaretso.boakaretsi - molawana o o reng thuto e fitlhelelwe ke baithuti botlhe ntle le go ba kgetholola ka ntlha ya bokoa bongwe jwa bona, e ka nna jwa dirwe tsa mmele kana tlhaloganyo.bodiragatsi - go tsaya karolo mo motshamekong, sekai terama.bokgabane - matsetseleko.boitlhamedi - mafoko a setheo kgotsa borutegi jo bo rileng; e le mareo a a ka itsiweng ke ba setheo felaboitshimololedi - boikakanyetsi jwa moithuti ka nosi jo bo kgethegileng, a bo ithaetse go tlhagisa kitso ya gagwe.bonnye jo bo dumeletsweng - ntlha e e kwa tlase e e kayang gore tiragatso e e neilweng e fitlheletswe. Sekao;
Fa moithuti a newa tiro e e leng gore o tshwanetse go bona diperesente di le 50 go e falola, peresente e, kebonnye jo bo dumeletsweng go falola.bokao jo bo bofitlha - bokao jo bo kunameng bo sa tlhalosege bo le tlhôlôlôbotlhagisi pele jwa setshwantsho le lemorago lwa sone - sekao go tlhagisa dithungthung le pula ya matlakadibe kwa tshimologong ya setshwantsho go latelwa ke ditiragalo tse di tshosang didiriswadintsi - go dirisa mmogo didiriswa jaaka setlhangwa, ditshwantsho, digatisamodumo, thelebipene,bidiyo jj jaaka dithusathuto mo thutong.dikarolo tsa polelo - dikarolwana tse di bopang polelo jk, lediri, sedirwa, letiro, dipolelwana jj. dipopi tsa puo - dikarolwana tsa puodipuisano - ditherisano tse go ikaeletsweng gore go dumalanwe ka mogopolo pele go tsewa tshwetso kgotsa go diriwa sengwe dingangisano - dikganetsano
Dipuo - Setswana Puo ya Gae dipoelo tsa botlhokwa - dipoelo tse, mmogo le Dipoelo tse Dikgolo, tse di bopang Dipoelo tse Kgolo tsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), tse di tlhotlhelediwang ke Molaotheo - di akaretsa dikgono tsa pinagare tsa botshelo tsa baithuti, jaaka tlhaeletsano, kakanyo e e tseneletseng, tiro le tsamaiso ya tshedimosetso, tiro ya ditlhopha le ya baagi le dikgono tsa go lekanyetsa.
dipoelo tsa kgolo - tsona, mmogo le Dipoelo tsa Botlhokwa, di bopa pinagare ya dipoelo tsa Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso), tse di tlhotlheletswang ke Molaotheo - di akaretsa go kgontsha baithuti go ithuta sentle, go nna baagi ba ba nang le boikarabelo.
diponagalo - dilo dingwe tse di itlhophileng tse di tlhaolang se sengwe go se sengwe jaaka poko e farologanale padi. Sekao; Diponagalo tsa leboko ke: ditema, dipoeletso, moribo, morumo, jj.dipotso tse di sa batleng dikarabo - jaaka " A lo batla go boela mo pusong ele ya tlhaolele?"
dipotso tse di tseneletseng - dipotso tse di lekang kitso bogolo jang ka dikgaisano le go itumedisa.ditsela tsa ditiro - tiro e moithuti a batlang go e dira morago ga dithuto. (Dithuto tse a di tlhophileng tsamotheo di lebane le tiro eo.)
ditshwanelo tsa botho - sengwe le sengwe se ka molaotheo wa naga e leng tshwanelo ya moagi mongwe le mongwe, go se dira, bua, amogela jalojalo kwa ntle ga go kgorelediwa kgotsa go kgoreletsa ba bangwe.ditshwantshotshupetso - ditshwantsho tse di nolofaditsweng go bontsha popego kgotsa ka mo selo sebonwang ka teng.
emelela ntlha (go) - go ema kgatlhanong le tlhaselo ka maitlhomo a go netefatsa se a se buang/emetseng.go beela lonao - go beela motho serai kgotsa go epela motho lemena.go phopholetsa - go batla ka go utlwelela ka menwana o sa bone kgotsa go leka go tlhaloganya se o se utlwang ka go akanya.go tlhagisa ntlha ya gagwe - go akgela kgotsa go tshwaela.godisa - go oketsa kitso, bokgoni, kgotsa popego.ineelo - dira tiro kgotsa diragatsa maitlhomo ka botswapelo.ka botlalo - go akaretsa dintlha tse dingwe tse di tlhokagalang kgotsa tse di tshegetsang.kaedi - go thusa ka dikakanyo, dikeletso kgotsa tshedimosetso tse di nang le thuto nngwe ka maitlhomo a go rarabolola bothata go kgontsha batho go ikemela ka bobona.kagego - thulaganyo ya setlhangwa go ya ka popego, bogolo le tatelano ya diteng.
ka tekano - se se dirwang se dirwa ka tsela e e lebeletsweng kgotsa e e amogelegang.kakanyetso - dilo tse di akanngwang e le nnete ka maemo.katlholelopele - kakanyo e e fosagetseng e e dirwang e sena bosupi kgotsa e sa sekasekwa ke mongwe.kgato - kitsiso ya kgotsa bokgoni jwa tiro go ya jaaka fa e dirwa go tswa kwa tshimologong go fitlha kwa bokhutlong.
kgasakgaso - maiteko a ka bomo a go leka go tlhotlheletsa dikakanyo tsa batho ka go tlhagisa tshedimosetso ee ka nnang nnete kgotsa maaka ka maikaelelo a go dira gore ba dumele se ba se utlwang kgotsa ba se bonang.kgobokanyo ya dintlha - go kgobokanya dintlha tse di tsamaelanang ka go di golaganya ka mela.kgonya - go ema tsi! fa o buisalebelela ka tsenelelo - go lebelela lokwalo kgotsa go lo sekaseka ka maitlhomo a go bona bokao jo bo fitlhegileng le go le tlhaloganya.
lebolelateng - mofuta wa bolwetse jo mogare wa lona o atelang mo mading a motswasetlhabelo morago ga gotshwaediwa mme o koafatse masole a mmele.leetsi - mafoko a a etsisang modumo wa sengwe.lenaanenetefatso - papetlana e go kwadilweng dintlha tse di tla lebelelwang fa tiro e e neetsweng e atlega kana e sa atlege ka go feta di tshwaiwa mme morago go tsewe tshwetso e e maleba.lenaane la go ithuta - porogarama ya go ithuta, e akaretsa diteng le mokgwa wa go ruta, tse di kaelwang ke
Pegelo ya Kharikhulamo ya Bosetphaba Dikereiti 10 - 12 (Tsela ya go Ithuta ya Kakaretso) mme a tlhangwa kediporofense, dikolo le barutisi.letlhomeso la taolo ya borutegi la bosetphaba - ke morero o o tshwanang le go farologana le paakanyo e e laolang go ithuta le go ruta mo Aferika Borwa.letshwao - sengwe se se tshwantshitsweng go tsibosa kgotsa go fetisa tshedimosetso/taelo. Sekao; letshwao le, le tlhalosa gore mmino ga o a dumelelwa.
le, le bolela gore batho ba ba dirisang ditilo tsa maotwana ba ka dirisa tulo e.
maemo a tekanyetso - kitso, kgono le maikutlo tse baithuti ba tshwanetseng go di bontsha le gore ba fitlheletse dipoelothuto mo kereiting nngwe le nngwe.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae mafoko a a bokaobontsi - sekao: (i) Mothusi ke kgosi ya Bakgatla kgr:-ke moetapele wa morafe, o tlhomilwe go nna kgosi. (ii) Ke kgosi kwa tirong kgr:-ke ena yo mogolo ka maemo. (iii) Ke kgosi kwa lapeng la gaabo kgr:-ke ena tibola ntha, ngwana wa ntlha.
maitlhomo - lebaka le le dirang gore sengwe se dirwe kgotsa se nne teng.marara - ditiragalo/dintlha tse dintsi tse di golaganeng di le thata go tlhaloganyega.matseno - tlhaloso e e botlalo ka ga sengwe se go buiwang kgotsa go kwadilweng ka ga sona. Sekao; modikwalong matseno a tlhagisa moanelwamogolo, motlhodi wa kgotlhang, lefelokgang, nako jj.
mefuta ya dikwalo - lereo le le dirisetswang mefuta ya dikwalo jaaka diporouse tsa boitlhamedi, maboko lediterama. mefuta ya dipolelo - go na le mefuta e e farologaneng ya dipolelo tse di jaaka dipotso, ditaelo, dipegelo jj.
mekamekana - go dirisana, buisana, lebelela, le go reetsana ka botlalo le ka mokgwa o o rileng go nna le seabe mmogo.melawana - ditlwaelo tse di amogelegileng ka kakaretso, e ka nna ka tsela ya boitshwaro, go buisana le bathoba bangwe kgotsa ka mo mafoko a tshwanetseng go latelana ka teng mo polelong.
metheo e e rulaganyang - metheo le manaane a go ruta a a itshetlegileng ka bokgoni jo bo tshwanetseng go godisiwa mo baithuting le ditlhangwa tse di tla letlang baithuti go tlhatlhoba dintlha tse di ba amang, tsa setphaba le tsa lefatshe lotlhe.
mogare wa lebolelateng - lebelela lebolelatengmogopolo - se motho a se akanyang; monagano.mokgwa - ke tsela e tiro e dirwang ka yona.mokwalotlanyo - go kwala ka motshini o o tlanyang, ka khomputara kgotsa sebalamakgolo.molao wa boitshwaro - melao ya botho e e laolang kgotsa e e tlhotlheletsang boitshwaro jwa motho.motlhala - ntlha kgotsa lenathwana la bosupi le le dirisiwang go tlhagisa nnete e e fitlhegileng kgotsa go rarabolola bothata.namatsha - go itumedisa tota.ngôka - ôka sengwe ka go se kgatlha.nonofo - go tlhagisa tiro ka mokgwa o o lebeletsweng o o atlegileng.
ntlhakemo - ntlha e mmui a e dibelang mo dipuisanong fa a neela mabaka a a maleba.nyalelano - mogopolo le dikakanyo di du malana sentle.pegelo - go bega sengwe ka go se ranola ka maitlhomo a go senola bokao jwa sona.pegelo ya kharikhulamo ya bosetphaba - pegelo e e emelang pholisi ya go ithuta le go ruta kwa dikolong mo thutong ya Thuto le Katiso e e Tswelelang.Poelo ya go Ithuta - dipholo kwa bofelong ba tiro ya go ithuta mo thutong e e ikaegileng ka dipoelo tse dithusang go batla tiro ya go ithuta.pueletsopuiso - go buisa ka maitlhomo a go netefatsa fa o kwadile sentle go se na difatlhi, morago o tlhagisetiro ya gago go ka buisiwa ke botlhe porofaele ya moithuti - rekotokakaretso ya moithuti, go akarediwa tshedimosetso ka ga gagwe, kgolo yaloago, ditlhokego tsa tshegetso, dikao tsa bontlhanngwe jwa tiro ya gagwe, le pegelo ya ngwaga otlhe. potofolio ya moithuti - faele ya moithuti mongwe le mongwe kgotsa kokoanyo ya tiro ya gagwe ya tekanyetso ya tsweletso ya ngwaga otlhe.
potsotherisano - puisano gareng ga batho ba babedi kgotsa go feta, yo mongwe a botsa mme yo mongwe aaraba.poloto - thulaganyo ya ditiragalo tsa setlhangwa, go tloga ka tshimologo, setlhoa le bokhutlo, mme di akaretsa kgang/thitokgang e le nngwe.
polotwana - thulaganyo ya ditiragalo tse dingwe tse dinnye ka fa gare ga lokwalo le le lengwe mmetiragalonyana e, e na le tshimologo, setlhoa le bokhutlo ba yona.puo e e ithaetsweng - puo e e itlhametswengpuo eo e dirisiwang go bua ka thuto ya puo - puo e e dirisang tlotlontswe e e jaaka lediri, poloto, tematheto, leina, letlhalosi jj.
puo ya botshwantshi - mafoko le dipolelo di lere bokao jwa dikapuo jaoka, tshwantshanyo, mothofatso letshwantshisopuo ya kgobelelo - puo e e tsayang letlhakore e dira gore go nne thata go tsaya tshwetso e e siameng.puo ya tlhotlheletso - maikutlo a dirisiwa go gapa le go sia ka mogopolo wa motho.puo tlaleletso - puo ya bobedi kgotsa ya boraro e e ithutiwang mmogo le puo ya gae.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae puo - tsela ya batho ya tlhaeletsano ka go bua, go kwala kgotsa puo ya matsogo ka tiriso ya mafoko a godumelelanwang ka ona.puo ya go ruta le go ithuta - puo e e dirisiwang mo sekolong go ruta le go ithuta.
puo ya tikologo e e rileng - puo e e buiwang ke batho fela ba tikologo kgotsa karolo e e rileng ya naga. puotlwaelo - puo e e dirisiwang mo motlotlong fela go sa dirisiwe mafoko a a maleba/a a siameng kana go salatelwe melao le melawana ya tiriso ya puo.
puotswako - puo e e seng ya semmuso e ka gale e dirisiwang ke setlhopha sa batho jaaka go dirisa mafoko a dipuo tse dingwe mo puong. (puo ya botsotsi).rerisana - go leka go fitlhelela tumalano kgotsa go fitlhelela tumalano ka go tlosa dipelaelo dingwe famongwe a buisana le bangwe. Go leka go bona tsela kgotsa mokgwa wa go tlhaloganya se se buisiwang,reediwang kgotsa dirwang.
segalo - lentswe, modumo, bokibo le mosito fa motho a ne a bua kgotsa a opela.se se kwadilweng - bokao jo bo tlhamaletseng jo bo ka golaganngwang le se se kwadilweng.segalo - tsela ya go kapodisa lefoko go fapaanya bokao jwa lona le a mangwe a a nang le modumo o o tshwanang le lona. Setswana se na le segalogodimo le segalotlase (sekao: tlhama le tlhama)
sekgamu sa thuto le katiso e e tswelelang (STKT) - ke thuto ya dingwaga di le 3 tsa thuto ya sekolo gotloga ka kereiti 10-12. Ke kgato ya bofelo ya Thuto le katiso kwa dikolong.setlhangwa - tsela e motlhaeletsi a e dirisang go tlhagisa kgotsa go fetisa tshedimosetso jaaka: go kwala, bua, leba, supetsa jj.setshwano sa popego - ka mo selo se bopegileng ka teng.
setifikeiti sa thuto le katiso e e tswelelang (STKT) - lokwalo lo lo amogelwang morago ga go wetsa sekgamusa Thuto le Katiso e e Tswelelang.tebokakaretso - thadisokakaretso kgotsa tshobokanyo ya sengwe.tebo ya matlho - go bua le go buisa o ntse o lebelela bareetsi mo matlhong.tekanyetso - puo, kitso, bokgoni, le boitshwaro tse moithuti a tshwanetseng go di ithuta le go di dira/supetsa tsa kwa bofelong jwa kereiti e e rileng.tekanyetso e e tswelelang - ke tekanyetso e e tsweletseng e e rotloetsang tswakanyo ya tekanyetso mo goruteng le mo go goleng ga baithuti ka tsela e e tsweletseng ka go itsise tiragalo.
tekanyetso - tiragalo e e rulagantsweng e e tswelelang ya go kokoanya tshedimosetso ka ga bokgoni jwa moithuti, jo bo lekanyeditsweng go ya ka Maemo a Tekanyetso.
thadiso - go neela ka tlhaloso ya mongwe, sengwe kgotsa tiragalo ka mokgwa wa go kwala kgotsa go bua. thelelo - go buisa ka maikutlo a a maleba le diteng, lentswe le segalo di nyalelana e bile melao ya puiso yotlhe e nepagetse.
thesorase - bukafoko ya makaelagongwe le malatodi.tomagano - dikakanyo tse di tlhalosegang ka dikarolwana tsa tsone tsa go tlhalosa kgotsa go dira sengwe.thôôthôô - ga nnete, se e leng sona tota.thuto e e kwa godimo - kgato ya thuto e e tlang morago ga Kereiti ya 12. E ka ithutiwa kwa diyunibesithing le kwa dithekenikoneng tseo di welang mo legatong lwa thuto e e kwa godimo.
thuto tsa boitshenkedi - setlhopha sa dithuto tse moithuti a ka di itlhophelang go tlaleletsa palo ya dithuto tse di tlhokegang. thuto tsa motheo - setlhopha sa dithuto tse moithuti a ka ithutang tsona go ya ka tiro e a batlang go e dira fa a batla go ithutela tiro tsa kgwebo o tla tsaya dithuto tsa kgwebo.thuto tsa patelesego - setlhopha sa dithuto tse moithuti a patelesegang go di ithuta go falola kereiti.thuto ya kakaretso le katiso - dingwaga tse di lesome tsa pateletso tsa sekolo tse di akaretsang thutopotlana, thuto e e magareng le thuto e e godimo.tiisa - go kopanya manathwana a dilo jk. Dikakanyo, dintlha go bopa selo se le sengwe se se tlhaloganyegang.tikologo - maemo a a farologaneng a tiro e diragalelang mo go yona.tiragatso - ditlamorago tse di nnang teng morago ga tiro e sena go dirwa.tiriso ya puo - ka mo puo e dirisiwang ka teng go lebilwe bosemmuso, tlotlontswe, kapodiso, jj. Le gore e lebiseditswe mang, kae.tiro - tiro e e newang baithuti go e dira, e ka nna go reetsa, go bua, kwala, lebelela, tlhotlhomisa jj.tlhaeletsano - puisano ka mogala, lekwalo, seya le mowa thelebeshine le ka kokgwa mongwe le mongwe fela o o ka otlegisang kgorogo thomelo ya molaetsatlhagisa - go neela tshedimosetso ka ga sengwe kgotsa kgang.
Dipuo - Setswana Puo ya Gae tlhama - ke sengwe se se simololwang kgotsa se se bopiwang ka maitlhomo a go fana ka tshedimosetso kgotsa go dirisiwa.
tlhamo ya kakanyo - tlhamo ya se se akantsweng/itlhametsweng se diriwa nnete.tlhaolele ya bosemorafe, dingwaga, bong, maemo a bokgoni/tsholo - lemoga pharologano kgotsa go dirisapharologanyo go letlelela kgotsa go thibela sengwe.
tlhaoletsweng - go eletsa kgotsa go laela tiriso ya sengwe mo karolong/setlhopheng/mophatong o o rileng ka nako e e rileng. Sekao; dikolo di ka elediwa kgotsa go laelwa go dirisa dibuka tse di rileng mo mephatong e e rileng ka dingwaga tse di rileng, e le go nna le taolo ya tiriso le ya tekanyetso ya tsona.
tlhatlhelela - mokgwa wa go neela tshedimosetso go baithuti mo phaposing kgotsa bareetsi ka ga thuto e e rileng.tlhotlha diphoso - go sekaseka, lolamisa, go ntsha diphoso tsotlhe mo setlhangweng morago o nyalanyedintlha.
tlhatlhoba/sekaseka - tlhatlhobo ka mokgwa o o rileng go bona sebopego kgotsa se tlhamilwe jang.tlhatlhoba ka tsenelelo - bopa kakanyo ya boleng le bokao jwa sengwe.tlhatlhobo e e tswelelang - sekao sa tlhatlhobo e e rotloetsang tomagano ya tlhatlhobo mo go ruteng le tswelelong ya baithuti go ya ka pegelo e e tswelelang.
tlhatlhobophitlhelelo - mofuta wa tlhatlhobo e e tlhatlhobang tswelelopele ya moithuti go neelana ka pegelo e e tla tiisang go ithuta. tlhotlheletso ka botlhale gore batho ba nne mo letlhakoreng la mmui - puo ya maitlhomo a go ngoka batho gore ba dumele se mmui a se buang ka tsela e e sa siamang.tlhotlhomisa - go batlisisa sengwe se se sa tlhagisiwang sentle ka go buisa, botsa dipotso, lebelela jj. go se tlhalosa.tlodisa matlho - go lebelela sengwe e se ka tsenelelo /kgotsa go buisa ka bonako go bona kakanyokakaretso.tlopelo - tiriso ya mafoko a mantsi a a sa tlhokegeng.tota - go dira sengwe ka tlhamalalo; se gaisa, se nepagetsetotobetseng - bokao jo bo tlhamaletseng e bile bo kwadilwe.tsaya letlhakore (go) - go sekamela mo, kgotsa go gatelela letlhakore, kakanyo kgotsa motho yo o rileng.
tsela - dintlha/ditlhokego tse di beilweng, mme di tshwanetse go fitlhelelwa ka maitlhomo a go lekanyetsakgotsa go amogelega.tsepameng - ntlha e e leng ya botlhokwa mo go se go buiwang ka ga sona.
tshetlego - go naya karabo e e nang le mabaka a a tswang mo bopaking jo bo rileng.tshwantshiso - e lemogiwa ka tiriso ya tlhamalalo fa go tshwantshangwa dilo, sekao: Pule ke tau ke go rePule o bogale jaaka tau.
<fn>Setswana SAL P1 Memo.txt</fn>
MADUO: 120
NAKO: 2 DIURA
PAMPIRI E E NA LE DITSEBE DI LE 5.
PAMPIRI YA NTLHA (P1)
MEMORANTAMO
KAROLO YA A
TEKATLHALOGANYO
POTSO 1
Nnotagi / Ditlamorago tsa tiriso e e botlhaswa ya nnotagi.
Go iketla.
Go tswela boitekanelo ba motho mosola.
Bosenyi
Dikotsi tsa dirori.
Se se diragalang kwa morago.
Ditshika fokotsa
Tatlhegelo ya pono
Tatlhegelo ya puo le nyalano ya dirwe
Bothata ba go gakologelwa.
E tlisetsa motho mathata.
Ntlha, bojalwa bo ka fetola botshelo jwa motho go ya masweng.
Mosola wa thuto/ thuto e botlhokwa
Thuto e botlhokwa mo setšhabeng le mo matshelong a batho.
Thuto ke senotlolo sa botshelo jo bontle/ go nna le botshelo jo bo eletsegang.
Fa o se na thuto e e maleba ga o bone tiro bonolo.
O tla ketefalelwa ke botshelo ka kakaretso.
O tla kgona go fitlhelela se a se batlang mo botshelong.
O tla ithuta ka dinako tsotlhe.
Ke motho yo o nang le boineelo ba go direla setšhaba
MADUO A KAROLO YA A:
KAROLO YA B
TSHOSOBANYO
POTSO 2
Moruti o ya kwa go Molatlhegi fa a mmona a lela.
Molatlhegi o aketsa moruti gore o sokologile.
Moruti o ne a mo rapelela.
A rapela thata / ka botswapelo
A baya madi a a tsentsweng mo kgetsing fa thoko ga mojako.
O ne a baya kgetsana ya madi fa ntlheng ya mojako.
Molatlhegi o ne a tsena ka motse.a tshaba.
Moruti a lemoga fa a fetsa go rapela gore kgetsana ya madi e ile.
Ga a itse gore a direng.
Moruti a tsena mo kotsing mme a ikgomotsa ka gore satane o mo otlile mo tlhogong.
MADUO A KAROLO YA B:
KAROLO YA C
TIRISO YA PUO
POTSO YA 3
Mosadi
Mosadi o tlhokomela bana ba gagwe sentle.
Ditlhogo
Nama ya nku e fedile go setse ditlhogo fela.
Dithuto
O falola dithuto tsa gagwe sentle.
Malome o amogetse lekwalwana/lekwalonyana maabane.
Kolotsana/ koloinyana e robegile gaufi le lebenkele.
Ba mo fitlhetse fa thoko ga tsela a robetse
Re ba bone kwa teng maloba.
Bosula - Kwa bosula bo diragalelang kwa teng go botlhoko.
Tlhoa / ila - Mmule o ila Pule thata morago ga komano ya bona.
A se ke a akanya go ganela.
Ke ba boleletse gore ke tla falola dithuto tsa me.
Go tshoga thata.
Go senola
Ke batlile go welwa ke letlapa maabane.
Ke ratile diphetogo tsa naga ya rona.
Magogwe o rata go buisa dibuka tse di monate.
Monna o buisa basimane kgomo.
Bana ba bona dilo tse di tshosang.
Bona ba tsamaile bosigo.
Phatlalatseng.
Netefaletsa
Akanya
Sejanaga/ serori/motorokara
Batho ba ne ba tlile phitlhong ya ga Mosidi, le fa go ntse jalo, Pule ena ga a tla.
Go lemosa /Go gogela /Go ngokela
Ee, ditlhotlhwa di ile kwa tlasenyana/di fokoditswe.
Dinkgo di bontsha sekao sa didiriswa tsa setso tsa Aferika .
Re tla go thusa ka ponyo ya leitlho."
Sebete
Gore batho ba bantsi ba ba ratang dijo tsa mothale o ba kgone go di reka.
Tlhotlhwa ya go reka dikgogo ,dinku le dikgomo e folositswe.
Mateng
MADUO A KAROLO YA C:
KAROLO YA D
POTSO 4
MADUO A KAROLO YA D:
PALOGOTLHE YA MADUO:
<fn>Setswana SAL P2 Nov 2009.txt</fn>
MADUO: 80
NAKO: 2 diura
Pampiri e, e na le ditsebe di le 7.
PAMPIRI YA BOBEDI (P2)
NGWANAITSEELE 2009
MOPHATO 12
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C.
KAROLO YA A: Tlhamo
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano/tshupetso/ tshedimosetso/pono/gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo karolong nngwe le nngwe.
Karolo NNGWE le NNGWE e simololwe mo tsebeng e NTŠHWA, mme kwa bokhutlong jwa karabo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarolo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo, go tsereganya le go buisa tiro ya bona pele ba araba dipotso.
KAROLO YA A: TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 200 - 250 ka ga NNGWE fela ya ditlhogo tse di latelang kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo, se neele setlhogo se se maleba. O se ka wa lebala go thala letlhomeso/lenaneopaakanyo pele o kwala.
Sekaseka setshwantsho se se fa tlase, mme o tlotle ka ga bonokwane jo bo diragalang mo nageng ya rona letsatsi le letsatsi.
KGOTSA
Ga ke kitla ke lebala letsatsi leo ...
KGOTSA
Bogodu ga bo duele.
KGOTSA
Leba setshwantsho se se latelang, mme o tlotle ka ga se se diragalang.
KGOTSA
Keteko ya letsatsi la Keresemose mo polaseng e tlisa mowa wa poelano le tirisano.
KGOTSA
Leba setshwantsho se se fa tlase, mme o kwale maikutlo a gago ka ga sona.
KGOTSA
Batsadi ba tsenngwa ke bana mo mathateng.
KGOTSA
Leba setshwantsho se se latelang, mme morago o ntshe maikutlo a gago ka ga sona.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO
POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong ya B. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 80 - 100.
Kwalela tsala ya gago lekwalo o mo kope go tla go jela malatsi a boikhutso kwa gaeno. Mo gopotse gore a se ka a lebala go itsise batsadi.
KGOTSA
Baagisani ba lona ba le thusitse thata mo tirong ya go bula matlapa. Ba kwalele lekwalo la ditebogo.
KGOTSA
Thalela morwarraago karata ya keleletsomasego ka a falotse dithuto tsa gagwe tsa bongaka mme morago o e mo romelele.
KGOTSA
O mongwe wa baemedi ba baithuti mo sekolong sa lona. Kwalela mogokgo pegelo e khutshwane ka go tla thari ga bana ba sekolo sa lona letsatsi le letsatsi.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:
KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong ya C. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 60 - 80.
O kopilwe ke lekgotla la kereke ya ga lona go thalela batlamoletlong dikaelo tsa go ya kwa kerekeng. O se ka wa lebala go akaretsa maina a dikolo, mabenkele, diholo, le diphaka.
KGOTSA
Thala phousetara e e tla tsibosang babuisi ka bakgweetsi ba ba se nang makwalo a a maleba.
KGOTSA
Romela posekarata e mo go yona o tlhalosang ka mokgwa o o kileng wa timela, mme wa itharabologelelwa o le kwa toropong e o sa e itseng.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:
PALOGOTLHE:
<fn>Setswana SAL P2 Feb-March 2009.txt</fn>
MADUO: 80
NAKO: 2 diura
Pampiri e, e na le ditsebe di le 5.
PAMPIRI YA BOBEDI (P2)
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C.
KAROLO YA A: Tlhamo.
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano/tshupetso/ tshedimosetso/pono/gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo karolong nngwe le nngwe.
Karolo nngwe le nngwe e simololwe mo tsebeng e ntšhwa mme kwa bokhutlong jwa karabo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarolo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo, go tsereganya le go buisa tiro ya bona pele ba araba dipotso.
KAROLO YA A: TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 200 - 250 ka ga NNGWE fela ya ditlhogo tse di latelang kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo, se neele setlhogo se se maleba.
Mafelo a a gololesegileng mo tlhabololong ke dirai tsa bosenyi le borukhutli.
KGOTSA
Bosenyi, dipolaano, dipetelelo le dikgothoso tsa mabenkele le tsa dijanaga tsa madi a a kwa godimo di tshosetsa ditiragalo tsa 2010 gonne go bontsha e kete mapodisi a retelelwa ke go laola maemo.
KGOTSA
Lefelo la boitapoloso le ke ileng ka le itumelela.
KGOTSA
Selo se se bosula se se kileng sa diragala mo sekolong sa rona.
KGOTSA
Leba setshwantsho se se fa tlase , mme o kwale tlhamo ka ga sona.
KGOTSA
Nagana tiro e o ka ratang go e dira fa o fetsa sekolo. Fana ka mabaka mangwe a a dirang gore tiro e e nne e o e ratang thata. Kwala tlhamo go tlhalosa se.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A :
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO
POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong ya B, karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 80 - 100.
O bone tšhono ya go amogela le go neelana ka marobalo le dijo tsa ditlhopha tsa kgwele ya dinao di le lesome go tswa mo nageng ya Aforika Borwa ka bophara, mme o tshwanelwa ke go golagana le motlhankedi wa dikamano wa naga e. Mo kwalele lekwalo mme o dire thulaganyo le ena.
KGOTSA
Kwala mmuisano o mo go ona o tla buisanang le leloko la lekgotla la sekolo (SGB), ka magodu a a utswang dithoto tsa sekolo, mme a di rekisetsa baagi/ batho ba mo motseng.
KGOTSA
Kwala lekwalo la botsalano o le lebise kwa go malomaago, o mo leboge ka fa a go thusitseng ka teng go duela madi a loeto lwa sekolo.
KGOTSA
O ne o tsamaya gaufi le mmila mongwe mo toropong ya ga lona. Motho o ne a thulwa ke koloi mme a latlhegelwa ke botshelo. Kwala pegelo e khutshwane ka ga ditiragalo tsa letsatsi leo, o e lebise kwa sepodising.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:
KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong ya C. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 60 - 80.
Thala posekarata ya keleletsomasego o e lebise kwa baithuting-ka-wena o ba eleletse masego mo ditlhatlhobong tsa bona tsa mophato wa bolesomepedi.
KGOTSA
Kwala karata ya taletso e mo go yona o laletsang tsala ya gago go tla go tsenela keteko ya moletlo wa mmino wa setso o o rulagantsweng ke seteišene sengwe sa radio kwa letamong la Mmatlasagagwe mo kgweding e e tlang.
KGOTSA
Go na le kopano ya mokgatlho wa lekgotla la baithuti la sedika sa lona, mme o kopilwe ke mokgatlho go neelana ka tshedimosetso ya tsela go tloga kwa boemeladipalangweng go fitlha kwa lefelong la kopano. Thala tshedimosetso eo o akaretsa dilo di tshwana le maina a mebila, dikolo, dikereke, matshwao a tsela le tse dingwe.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C :
PALOGOTLHE:
<fn>Setswana SAL P2 Nov 2008.txt</fn>
Pampiri e, e na le ditsebe di le 5.
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C.
KAROLO YA A: Tlhamo.
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwane tsa tirisano/tshupetso/ tshedimosetso/pono/gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano.
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo karolong nngwe le nngwe.
Karolo nngwe le nngwe e simololwe mo tsebeng e ntšhwa mme kwa bokhutlong jwa karabo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarolo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo, go tsereganya le go buisa tiro ya bona pele ba araba dipotso.
KAROLO YA A: TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 200 - 250 ka ga NNGWE fela ya ditlhogo tse di latelang kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo, se neele setlhogo se se maleba.
Bosula jo bo tlisiwang ke diritibatsi. [40] KGOTSA
Barutabana ke batho ba ba botlhokwa mo matshelong a rona. [40]
KGOTSA
Bosimane ga se bogole. [40] KGOTSA
Botlhokwa jwa mmê mo lelapeng. [40] KGOTSA
Sekaseka setshwantsho se se fa tlase se, ka ga kgotlelego ya metsi, mme o anele ka botlalo. [40]
KGOTSA
Fa ba ka ntlhopha go nna Tonakgolo ya Thuto ... [40] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 40
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRISANO POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong ya B, karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 80 - 100.
Leba setshwantsho se se latelang, mme morago o kwalele ratoropo lekwalo le mo go lona o ngongoregang ka mathata a a tlhagelelang mo go sona.
KGOTSA
O ne o emetse sekolo sa lona kwa kopanong ya boditšhabatšhaba ya bolwetse jwa lebolelamading. Kwalela mogokgo pegelo ka ga se se diragetseng koo. [20]
KGOTSA
Kwalela tsala ya gago lekwalo le mo go lona o mo gomotsang jaaka fa a tlhokafaletswe ke mmaagwe. [20]
KGOTSA
Kwala puisano magareng ga mogolo le mošwa mabapi le ditshwanelo tsa bona.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 20
KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong ya C. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 60 - 80.
Sekolo sa lona se go rometse kwa moseja (Amerika) gore o ye go oketsa kitso ya gago ya dikhomphutara. Romela morutabana wa gago posekarata e mo go yona o mmolelelang ka moo dithuto di yang ka teng. [20]
KGOTSA
Kwala ditaelo tse di tsibosang batho ka ga tiriso ya motlakase jaaka di kaetswe ke ba setlamo sa Eskom, o lebile dintlha tse di tshwanang le:
Tshomarelo ya motlakase.
Kotsi e e ka tlisiwang ke motlakase le dintlha tse dingwe. [20] KGOTSA
O ne o tlhagetswe ke kotsi ya sejanaga, mme jaanong o fodile. Thala karata ya tebogo mme o e romelele ngaka e e neng e go tlhokometse mo nakong ya bolwetse. [20]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C: 20
PALOGOTLHE : 80
<fn>Setswana SAL P2.txt</fn>
MADUO: 80
NAKO: 2 DIURA
PAMPIRI E E NA LE DITSEBE DI LE 6.
PAMPIRI YA BOBEDI (P2)
DITAELO
Pampiri e, e arogantswe ka dikarolo di le THARO e leng A, B le C.
KAROLO YA A: Tlhamo
KAROLO YA B: Ditlhangwa tse dileele tsa tirisano gammogo le ditlhangwa tse di dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano
KAROLO YA C: Ditlhangwa tse dikhutshwe tsa tirisano/tshupetso/tshedimosetso/
pono gammogo le ditlhangwa tse dirisang mekgwa e e farologaneng ya tlhaeletsano
Baithuti ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo go KAROLO A, KAROLO B le KAROLO C.
Karolo nngwe le nngwe e simololwe mo tsebeng e ntšhwa mme kwa bokhutlong jwa karolo moithuti a thalele.
Tlogela mola mo magareng a dikarabo tsa gago.
Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.
Tlhokomela mopeleto le popego ya dipolelo.
Baithuti ba tla abelwa maduo a go dira lenaneo la thulaganyo, go baakanya le go buisa gape tiro ya bona pele ba araba dipotso.
KAROLO YA A
TLHAMO
POTSO 1
Kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a ka nnang 200 - 250 ka ga NNGWE fela ya ditlhogo tse di latelang kgotsa ditshwantsho tse di neilweng. Fa o dirisa setshwantsho go kwala tlhamo, se neele setlhogo.
Letsatsi leo, ga nkitla ke le lebala mo botshelong jwa me.
KGOTSA
Maitsholo a baithuti a a sa itumediseng kwa dikolong.
KGOTSA
Leba setshwantsho se se latelang mme morago o kwale tlhamo ka ga sona.
KGOTSA
Ditshwanelo tsa bana ka dinako dingwe, di a gatakakiwa. Kwala maitemogelo a gago mabapi le se.
KGOTSA
Molao wa kwa sekolong ke wa barutwana. Dumela kgotsa o ganetse setlhogo se.
KGOTSA
Fa nka nna Mmueledi.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSE DILEELE TSA TIRIRANO
POTSO 2
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 80 - 100.
Kwalela tsala ya gago lekwalo mme mo go lona o mmolelele ka monnao yo o falotseng dithuto tsa gagwe tsa bongaka.
KGOTSA
Motse wa gaeno o iponela mathata a go ima ga bašwa. Kwalela ba lefapha la loago lekwalo la ngongorego mme o ba kope go tla go dira sengwe ka se.
KGOTSA
O ne o le moemedi wa mokgatlho wa baithuti kwa metshamekong ya mabelo ya boditšhabatšhaba ya tikologo ya lona. Neelana ka pegelo o tlhagisa ka botlalo tse di diragetseng koo.
KGOTSA
Kwala puisano o ikaegile ka setshwantsho se se fa tlase.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:
KAROLO YA C: DITLHANGWA TSE DIKHUTSHWANE TSA TIRISANO
POTSO 3
Araba potso e le NNGWE fela mo karolong e. Karabo e nne boleele jwa mafoko a a ka nnang 60 - 80.
Baithuti ba sekolo sengwe ba batla go lo etela mabapi le go ithuta go le gontsi ka tsamaiso ya mokgatlho wa bašwa mme ga ba itse tsela. Ba neele dintlha ka tsela ya go ba fitlhisa kwa sekolong sa lona.
Buisa sekao se se latelang go go kgontsha go dira se.
Sekao:
Fa o ya kwa lebenkeleng la diaparo la ga rre Modise, o tswa ka mmila wa Mothudi mme o tlole mebila e le mebedi. Mo go wa boraro o tsena ka mmila wa Tshekedi ka fa molemeng, go fitlha o feta kereke ya Roma ka fa mojeng. Mo robotong o tsena mo mojeng go fitlha o bona lebenkele la dijo mme lebenkele la ga rre Modise le lebagane le lona.
KGOTSA
Kwala kitsiso e e phatlhaladiwang, e mo go yona o ngongoregang ka petelelo e e kwa godimo e e aparetseng naga ya gaeno.
KGOTSA
Go tla bo go ketekwa moletlo wa lenyalo la ga mogoloo ka malatsi a khunologo a Keresemose. Thala le go itirela karata mme o laletse ditsala tsa gago.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA C:
PALOGOTLHE:
<fn>StateoftheNation.2007.2009-04.Tn.txt</fn>
Puo ya Maemo a Setšhaba ka Moporesitente wa Aforika Borwa, Thabo Mbeki: Bonno jo bo kopanetsweng jwa Palamente

9 Tlhakole 2007

Mme Sebui sa Kokoano-Bosetšhaba;
Monnasetilo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense;
Motlatsa-Sebui wa Kokoano-Bosetšhaba le Motlatsa Monnasetilo wa NCOP;
Motlatsa-Moporesitente wa Rephaboliki;
Baeteledipele ba ba Tlotlegang ba makoko a rona a sepolotiki le Maloko a a Tlotlegang a Palamente;
Ditona le Batlatsa-Tona;
Moatlhodimogolo wa rona yo o tlotlegang le maloko a Bosiamisi;
Ditlhogo tsa Ditirelo tsa Tshireletso;
Mmusisi wa Banka ya Risefe;
Moporesitente Nelson Mandela le Mohumagadi Graca Machel;
Moporesitente F.W. de Klerk le Mohumagadi Elita de Klerk;
Ditonakgolo tse di kgethegileng le Dibui tsa Diporofense tsa rona;
Boratoropo le baeteledipele ba tsamaiso ya dipusoselegae;
Baeteledipele ba rona ba setso ba ba tlotlegang;
Ditlhogo tsa ditheo tsa puso tse di tshegetsang temokerasi ya molaotheo;
Bakaedi-Kakaretso le baeteledipele ba bangwe ba tirelo ya bosetšhaba;
Batlotlegi, Boambasatara le Bokhomišenara ba Bagolo;
Baeng ba tlotlego, ditsala le bakaulengwe;
Batho ba Aforika Borwa:

Re a itse gore fa Mme Adelaide Tambo a ne a tlhokafala, o ne a sa tswa go gololwa kwa bookelong. Fela ka ntlha ya gore re itse le gore o ne a na le mowa o o maatla le thata ya go nna a tswelela jaaka lesole mo gare ga batshedi, re ne re ikaeletse go mo amogela le maloko a mangwe a lelapa la gagwe jaaka baeng ba rona mo tiragalong e e botlhokwa e. Fela ga go a ka ga nna jalo.

Ka moso re tla bo re mo naya tlotlo ya bofelo jaaka re tla bo re boloka masaledi a gagwe. Ka jalo o tla nna le rona fela mo moweng ka Diphalane monongwaga, fa re tla bo re keteka segopotso sa bo90 sa botsalo jwa mogatse, rraago bana ba gagwe, tsala ya gagwe, mokaulengwe wa gagwe, le morwa yo o tlhageletseng wa batho ba rona, Oliver Reginald Tambo. Re boa re fetisetsa matshediso a rona kwa lelapeng la ga Tambo.

Fela ke itumetse go lemoga mo gare ga rona, boteng jwa ga Motlotlegi Albertina Luthuli, morwadia Moamogedi wa rona wa ntlha wa moputso wa Nobel wa Kagiso, Kgosi Albert Luthuli, o loso lwa gagwe lo lo botlhoko mo dingwageng tse 40 tse di fetileng re le ketekang monongwaga, re gakologelwa letsatsi la matlhotlhapelo fa go ne go begwa gore o garaswantswe ke setimela se se neng se le mo lebelong kwa masimong a sukiri a KwaDukuza. Loso lwa gagwe lo ne lo tshosa e bile lo gakgamatsa ka ntlha ya fa botshelo jwa gagwe e ne le naledi ya mosupatsela e e neng e re isa kwa kgololosegong e re e itumelelang gompieno.

Ke utlwa ke ipela gore Aforika Borwa wa temokerasi e nnile le tlhaloganyo le tsibogo ka go lemoga seabe sa ga Albert Luthuli le Oliver Tambo mo setšhabeng sa rona ka go bitsa Matshwao a Bosetšhaba a rona ka bona - Letshwao la Luthuli, le Letswao la Ditsala tsa ga O.R. Tambo. Ke itse gape le boipelo jwa ba ba amogetsweng mo makaleng a Matshwao a Bosetšhaba a a itsegeng.

Ke motlotlo gape le go amogela mo Ntlong e, baipelaetsi ba Mogwanto wa Basadi wa 1956 le ba Dikhuduego tsa Soweto tsa 1976 ba ba ntseng mo lebokosong la ga Moporesitente, gammogo le bagale ba rona ba ba itsegeng go tswa kwa diporofenseng tsotlhe, ba ba tshitshintsweng ke Dibui tsa rona tsa Diporofense go tla go oketsa setlhopha sa baeng ba tlotlego ba ba leng fa gompieno.

Puso ya batho ba Aforika Borwa, e ke buang mo boemong jwa yona gompieno, jaaka ke ne ka nna lesego go dira jalo le mo dingwageng tse di fetileng, e ne ya bopega ka 2004, morago ga Ditlhopho-Kakaretso tsa ngwaga oo.
Kwa Lekgotla kgotsa Bosberaad ya yona ya ngwaga le ngwaga, Kabinete ya Bosetšhaba e e leng kwa setlhoeng sa tsamaiso ya puso e re leng lesego go e okamela, e ne ya leba ntlha ya gore kopano ya yona e ne e supa paka e e fa gare ya botshelo jwa puso e e tsetsweng ka ditlhopho tsa rona tse di fetileng tsa 2004.

Fa re lemoga se, go ne ga nna maleba gore re ipotse potso - ke tswelelopele efe e re e dirileng mo maitekong a go fitlhelela maikaelelo a rona a re neng ra bolelela setšhaba gore re a ikemiseditse, a ka ntlha ya ona batho ba rona ba neng ba re naya thata e kgolo go laola naga ya rona go tloga ka 2004 go fitlha ditlhopho tse di latelang tsa 2009! Ka boipelo, ke rata go tsaya kgato go leba kwa morago, go gopola se re neng ra se bua ka 2004, jaaka baemedi ba batho ba rona, mo botennyeng jwa ditsala tsa rona go tswa lefatsheng ka bophara, fa re ne kopane kwa lefelong la puso ya rona kwa Union Buildings kwa Tshwane ka Letsatsi la Kgololosego, e leng keteko ya ngwaga wa bolesome wa kgololosego ya rona, mme ra nna le seabe mo go Ikanisiweng ga Moporesitente wa Rephaboliki, o Palamente e mo tlhophileng, e tlotla thato ya batho e e supilweng ka temokerasi mo ditlhophong tsa 2004.

Mo tiragalong eo, re rile ka boripana:

"Mo sebakeng se seleele naga ya rona e ne e na le e bile e emela thata tse di bosula e bile di sa eletsege mo setšhabeng ...
"E ne e le lefelo le mo go lona go belegwa o le montsho e neng e le go amogela khutso ya botshelo jotlhe. E ne e le lefelo le mo go lona go belegwa o le mosweu e neng e le go rwala morwalo wa leruri wa poifo le tšhakgalo e e fitlhegileng ...
"E ne e le lefelo le mo go lona bosula, monkgo wa bodidi, dipeipi tse di bulegileng, sebodu ka ntlha ya tshenyego, boidiidi jwa batho ba ba kgaphetsweng thoko, ditshwantsho tse di sa khutleng tsa mafelo a go latlhetsweng matlakala ka botlhaswa, di tsewa jaaka sengwe se se botlhokwa go etleetsa bontle jwa lefatshe le lengwe la mebila e e phepa, le mela ya logong, le mabolomo a thuntse le ditlhaga tse ditala tse di opelang, dinonyane le matlo a a tshwanelang magosi le bahumagadi, mmino o o molotsana, le lorato.

"E ne e le lefelo le mo go lona go nna mo mafelong mangwe e ne e le go laletsa ba bangwe go tla go go senyetsa kgotsa go ikatlhola ka go senyetsa ba bangwe, baagisani ba ba neng ba tshwanetse go nna batswasetlhabelo ba nnotagi le diribatsi tse di neng di okobatsa kutlobotlhoko ya botshelo, ba ba neng ba itse gore matshelo a bona ga a kitla a siama ntle le polao mo mafelong a bona, petelelo le dintwa tse di maswe gare ga batho go se lebaka. "E ne e le lefelo le mo go lona go nna mo mafelong a mangwe e neng e le go itumelela pabalesego le tshireletso ka ntlha ya gore go babalesega e ne e le go sirelediwa ke mabota a a kwa godimo, magora a motlakase, dintšwa tse di tlhokometseng, mapodisi a etse maemo tlhoko, le sesole se ikemiseditse go sireletsa ba e neng e le beng ba rona, ka dithunya, ditanka le difofane tse di neng di ka nesa pula ya loso mo go bao ba ka kgoreletsang kagiso ya beng ba rona ...

"Re kokoane fano gompieno, mo Letsatsing la Kgololosego, gonne mo tsamaong ya nako batho ba rona mmogo le dibilione tsa batho go ralala lefatshe, ba e leng bakaulengwe ba rona tlhabanong e bile ba emetswe ke baeng ba rona ba ba leng teng, ba ne ba swetsa gore - a tsotlhe tse di fele! ... "Re rotloeditswe thata ke Ditlhopho-Kakaretso tsa nako e e fetileng tse di neng tsa netefatsa maikaelelo a batho botlhe ba rona, go sa kgathaletsege mmala, lotso, go dira mmogo go aga Aforika Borwa wa toro e e tshwanang e e itsiweng ke botlhe ...

"Ga go bope jwa mathata a magolo a loago, a re tshwanetseng go a rarabolola, jo bo kgonang go rarabologa kwa ntle ga bokaelo jwa go tlhola ditiro le go fokotsa le go fedisa botlhoki. Se se amana le tsotlhe, go simolola ka tlhabololo ya boitekanelo jwa batho ba rona, go ya kwa go fokotseng maemo a bosenyi, go godisa maemo a puisokwalo le thutapalo, le go bulela botlhe dikgoro tsa go ithuta le setso ..."Re solofetsa bagale botlhe ba ba intshitseng setlhabelo gore re bone kgololosego, ga mmogo le lona, ditsala tsa rona go ralala lefatshe, gore ga re kitla re swabisa tshepo e lo e beileng mo go rona fa lo ne lo re thusa go re neela kgonego ya go fetola Aforika Borwa go nna naga ya temokerasi, kagiso, e e sa tlhaoleng go ya ka morafe, bong e bile e tswelela pele, e e ineetseng mo ponong ya bongwe jwa setho.

"Tiro ya go tlhama Aforika Borwa oo e simolotse. Tiro eo e tla tswelela mo Ngwagasomeng wa Bobedi wa Kgololosego ya rona." Dingwaga tse 50 pele ga foo, fa ba ne ba siamisetsa Mokgatlo wa Batho, o o amogetseng Tumalano ya Kgololosego (Freedom Charter), bagale ba nako eo ba rile, "Tlayang re bue mmogo, botlhe mmogo - Maaforika le Mayuropa, Maindia le Bammala... batho botlhe ba Aforika Borwa ... Tlayang re bue mmogo ka kgololosego. Le ka boitumelo jo bo ka tlelang banna le basadi fa ba nna mo lefatsheng le le gololosegileng".

Re tshwanetse go ntšhwafatsa maikano a rona gompieno go bua ka kgololosego, go dira ka semphato go lemoga boitumelo jwa tsotlhe tse di tla tliswang ke kgololosego, go dira mmogo go aga Aforika Borwa yo o tlhaloswang ke toro e e tshwanang, gore ka go dira mmogo - go lekane ka tsotlhe tse di dirileng gore naga ya rona e nne le go emela setšhaba sa setho se se bosula e bile se sa eletsege! Re tshwanetse go tswelela go tsibogela maitlhomo a re buileng ka ona fa puso ya ga jaana e ne e simolola paka ya yona ya tiro, e itse ka botlalo gore "ga go bope jwa mathata a magolo a loago a re tshwanetseng go a rarabolola bo kgonang go rarabologa kwa ntle ga bokaelo jwa go tlhola ditiro le go fokotsa le go fedisa botlhoki", mme ka jalo "ntwa ya go fedisa botlhoki e ntse e le, e bile e tla tswelela go nna karolo e e botlhokwa ya maiteko a bosetšhaba a go aga Aforika Borwa yo mošwa".

Go tsibogela tlhokego ya go gatela pele ka bonako jo bo kgonegang go aga Aforika Borwa yo o tlhaloswang ke toro e e tshwanang, puso ya rona e ikaeletse, ka tirisano le Maaforika Borwa otlhe, go tsenya tirisong mananeo a a botlalo:
* go godisa seelo sa peeletso mo Ikonoming ya Ntlha;
* go fokotsa tlhwatlhwa ya go dira kgwebo mo nageng ya rona;
* go rotloetsa kgolo ya lekala la dikgwebopotlana le dikgwebo tse di mo magareng;
* go itlhaganedisa tiragalo ya tlhabololo ya dinonofo;
* go tlhabolola tiragatso ya rona mo go romeleng ntle, go etswe tlhoko ditirelo le dithoto tse di tlhagisitsweng;
* go oketsa tiriso ya madi mo ditlhotlhomisong tsa saense le tlhabololo;
* go tsenya tirisong mananeo a a botlalo go tsibogela dikgwetlho tsa Ikonomi ya Bobedi;
* go tsenya tirisong mananeo a a netefatsang maatlafatso ya bantsho ya ikonomi e e anameng;
* go tswelela ka mananeo a go aga nnete ya tshireletsego ya loago go fitlhelela maikaelelo a go fedisa botlhoki;
* go anamisa phitlhelelo ya ditirelo tse di jaaka metsi, motlakase le kgelelaleswe;
* go tokafatsa boitekanelo jwa setšhaba ka kakaretso;
* go maatlafatsa lenaneo la matlo;
* go tsenya tirisong ditsela tsa go bula dikgoro tsa go ithuta le setso;
* go tokafatsa pabalesego le tshireletso go baagi le merafe yotlhe;
* go netefatsa gore lekala la bosetšhaba le diragatsa maikarabelo a lona jaaka monnaleseabe yo mogolo mo kgolong, kagosešwa le tlhabololo ya naga ya rona;
* go itlhaganedisa ntšhwafatso ya kontinente ya Aforika; le
* go tswelela go nna le seabe mo go rarabololeng dipotso tse di botlhokwa tse di lebaganeng le batho ba lefatshe.

Mme Sebui le Monnasetilo;

Ke motlotlo go bega gore tebang le maikaelelo otlhe a, puso e tswelela ka tiro ya go netefatsa gore maitlhomo a setšhaba a a fitlhelelwa. Ka palogare ya go feta 4,5%, seelo sa kgolo ya ikonomi ya rona mo dingwageng tse pedi le halofo tse di fetileng se ne se le kwa godimo fa e sa le re bona temokerasi ka 1994. Peeletso mo ikonoming, ka makala a puso le a poraefete e ntse e oketsega ka bokana ka 11%, ka ditshenyegelo ka kakaretso tsa lekala la puso di le mo palogareng ya 15,8%. Gompieno, peeletso e e tsepamisitsweng jaaka peresente ya Ditlhagiswa ka Kakaretso tsa Selegae (GDP) - ka bokana ka 18,4% - e kwa godimo fa e sale ka 1991.

Palo ya batho ba ba thapilweng e ntse e oketsega ka bokana ka halofo ya milione ka ngwaga mo dingwageng tse tharo tse di fetileng. Re bone tswelelopele e e tsepameng mo maatlafatsong ya Bantsho mo ikonoming. Go tswa go go nna le matlotlo a dimmaraka a kwa godingwana ga 3% ya JSE ka 2004, palo e e oketsegile go ya go 5%; mme tekatekano ya Bantsho mo botsamaising jo bo kwa godimo e godile go tloga go 24% go ya go 27%. Fela re tshwanetse go nna re tshwenyega gore dipalo tse di sa ntse di le kwa tlase thata.

Tswelelopele mo ikonoming e re tliseditse dikgwetlho di le dintsi. Koketsego e e kwa godimo ya ditlhoko tsa badirisi e supa kgolo e e itekanetseng mo maemong a tswelelopele go ralala baagi; mme diporojeke tse dikgolo tsa mafaratlhatlha tse re di dirang di tlhoka tlamelo e kgolo le metšhini. Fela tekano ya kananyo ya rona ya boditšhabatšhaba e supa gore ga re a atlega mo go ageng bokgoni jwa go tlhagisa dithoto tsa badirisi le matlole tse naga ya rona e di tlhokang. Le fa e le gore sekoloto sa mo magaeng se oketsegile ka seelo se se lekanang le sa kgolo ya lotseno, ntlha ya gore Maaforika Borwa a boloka go le gonnye e kaya gore re tshwanetse go ikaega ka dipoloko tsa ditšhaba tse dingwe. Go tswelela go tlhoka tsepamo ga ledi la rona ga go a siamela diintaseteri tsa rona tsa diromelwantle.

Mo dingwageng tse tharo tse di fetileng, ikonomi e tlhodile ditiro di ka nna milione le halofo. Go a rotloetsa gore mo ngwageng wa Mopitlwe 2005 go fitlha go Mopitlwe 2006 fela, ditiro di le 300 000 tsa tse di tlhodilweng di ne di le mo lekaleng ka kwa ntle ga temothuo, e leng se se supang kgolo ya bokana ka 4%. Karolo e nnye ya tsona ke ditšhono tsa ditiro tsa leruri ka Thulaganyo e e Katolositsweng ya Ditiro tsa Setšhaba (Expanded Public Works Programme). Fela ga go makatse gore thulaganyo e bile e tshwanetse go godisiwa thata. E bile ga go tikatiko gore re ka dira botoka go gaisa go tlhola batho ba ba itirelang ka dikgwebo-potlana le tse di magareng. Mme fa re lebile bontsi jwa bašwa ba ba sa direng, re ka dira botoka ka ditsereganyo tse di jaaka Tirelo ya Bašwa ya Bosetšhaba (National Youth Service) le tlhabololo ya bagwebi ba bašwa.

Ke ka boipelo gore go nyalana le maikaelelo a rona a go aga setšhaba se se kgathalang, fa e sa le ka 2004 re tokafaditse tlamelo ya ditirelo gammogo le dintlha tse dingwe tsa meputso ya loago. Fa baamogedi ba dithebolelo tsa loago ba ne ba balelwa go bokana ka dimilione tse 8 ka 2004, gompieno dimilione tse 11 tsa Maaforika Borwa a a tlhokang di fitlhelela dithebolelo tse. Go a rotloetsa gore kelo ya go tsewa, go sa le gale, e nnile mo maemong a a laolegang, jaaka thulaganyo e e ntse e gola. Se se tla netefatsa tswelelo, le go dirisiwa ga maano a mantsi a puso go tlamela ka ditirelo tsa ikonomi go tlhola ditiro le ditšhono tsa ditiro.

Thulaganyo ya matlo e tlhagisitse dithuso di ka nna 300 000 mo dingwageng tse pedi tse di fetileng. Le fa go le jalo, jaaka re ne re batla go tokafatsa boleng le go tokafatsa dithulaganyo go ba ba tlolwang ke dithulaganyo tsa lekala la puso le la poraefete tse ga jaana di tswelelang, lobelo lwa thebolo lo nnile bonya go gaisa ka moo go neng go solofetswe. Re tshwanetse go dira sengwe go fetola maemo a.

Jaaka malolo a a tlotlegang a itse, mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng re tlhomile le go simolola mananeo a a kobileng go tokafatsa dipalangwa tsa botlhe. Ona a akaretsa lenaneo la go fetolwa ga dithekisi le maiteko a diporofense a a jaaka Moloto Rail Corridor kwa Mpumalanga e e leng gore dipatlisiso di setse di simolotse ka yona, Klipfontein Corridor kwa Cape Town le porojeke ya Gautrain le kgolagano ya yona le mekgwa yotlhe ya dipalangwa tsa botlhe.

Maiteko a le a mangwe a mantsi ke karolo ya leano le le tletseng la dipalangwa, a a akaretsang tsela le seporo. Re tla ela tlhoko go tsenngwa tirisong ka bonako ga mananeo a go tokafatsa boleng jwa botshelo segolo jwa batho ba ba dirang.
Phitlhelelo ya motlakase, metsi le kelelaleswe e tokafetse. Ka 2005, Aforika Borwa e ne e setse e fitlheletse Maitlhomo a Tlhabololo a Ngwagakete (Millennium Development Goal) malebana le tlamelo ka metsi, ka tokafalo ya phitlhelelo go tloga go 59% ka 1994 go ya go 83% ka 2006. Go ya ka United Nations Development Programme (UNDP), Aforika Borwa ke nngwe ya dinaga di le mmalwa tse di dirisang go le gonnye mo ditekanyetsokabong tsa sesole go na le metsi le kelelaleswe. Ka mafoko a Pegelo ya UNDP Human Development ya 2006:

"... Aforika Borwa e supile ka moo tshwanelo ya motho go bona metsi e ka nnang sediriswa sa maatlafatso le go kaela pholisi... Kagosešwa ya metsi e e ikaegileng ka ditshwanelo e kgontshitse go katolosa phitlhelelo le go fenya tlwaelo ya go se lekalekane go ya ka mmala go go ungwilweng mo tlhaoleleng, ka dithebolelo tse di theilweng mo ditshwanelong, gareng ga tse dingwe". (pp62/63)
Ammaaruri re tshwanetse go keteka phitlhelelo e kgolo e. Fela ke boammaruri gore batho ba le dimilione tse 8 ba sa ntse ba se na metsi. Bontsi bo sa ntse bo se na motlakase le kelelaleswe.
Re motlotlo gore mo ngwageng o le mongwe re kgonne go fokotsa tshalelomorago ya go fedisiwa ga tiriso ya dikgamelo mo mafelong a a tlhabolotsweng ka bokana ka halofo. Re ikaelela go fedisa tsela e e digang seriti e mo mafelong ao mo bofelong jwa ngwaga o.

Re tla tswelela go samagana le dikgwetlho tse gore re phimole mo nageng ya rona tse di maswe e bile di sa eletsege gore mmogo re kgone go bua ka kgololosego le boitumelo jo bo tliswang ke tokologo. Tlhatlhobo ya thuto le go bona dinonofo e supa tokafalo ya maemo a a kwa godimo ka 2004, le fa e le bonya. Se se akaretsa maemo a puisokwalo, ikwadiso ka karetso mo dikolong le dielo tsa go nna le seabe mo ditheong tsa thuto e e kwa godimo. Dielo tse di sa tsepamang tsa phalolo ya Materiki di supa gore go na le tse dintsi tse di sa ntseng di tshwanetse go dirwa go tsepamisa maemo le go netefatsa tokafalo e e tsepameng. Le fa go le jalo, palo ya baithuti ba Materiki ba ba falolang Mmetse ka maemo a a kwa godimo e botokanyana mo go ya 1995. Re tswelela pele gape le go supa makoa mo go tsenyeng tirisong lenaneo la Thuto ya Bagodi la Motheo (Adult Basic Education programme).

Le fa lenaneo la pusetso ya mafatshe le bakile ditharabololo tse dintsi go sa le gale, re sa ntse re tshwanela go dira ka natla go samagana le dikgetse tse di setseng, tse bontsi jwa tsona di leng mafaratlhatlha. Mo letlhakoreng le lengwe, go nnile le tswelelopele e nnye fela mo pusetsong ya mafatshe. Re tla lebisisa ka tlhoafalo dikgoreletsi tse di leng teng gore lenaneo le le itlhaganedisiwe ka bonako. Mananeo otlhe a ikonomi le loago ke karolo maano a rona a go fokotsa le go fedisa botlhoki jo bo tswelelang go utlwisa batho ba bantsi botlhoko. Tiro e e dirilweng ngogola, ke basadi ka South African Women in Dialogue ba dirisana mmogo le mafapha a a farologaneng a puso, go akaretsa go etela kwa dinageng tse di jaaka Tunisia le Chile kwa go dirilweng tswelelopele e kgolo mo go lweng le botlhoki, e supa makoa mo tsamaisong ya rona mo ntlheng e.

Go tswa mo maitemogelong a setlhopha se go a bonala gore re tshwanetse, gareng ga tse dingwe go:
* Tlhalosa popego ya botlhoki mo nageng ya rona;
* Dira lenaneo le le tsepameng la malapa a a tshelang mo botlhoking;
* Itse le go tsenya tirisong dikgatotsenelelo mo malapeng a;
* Ela tlhoko tswelelopele mo malapeng a jaaka mananeo a diragala go ba ntsha mo botlhoking;
* Mo bokaelong jo, re samagane le khumanego yotlhe, segolo jang palo e e kwa godimo ya basadi ba ba amiwang ke maemo a;
* Momaganya le go golaganya mananeo a a kgatlhanong le botlhoki go oketsa seabe sa le go tila tshenyo le go boelediwa ga maiteko; le,
* Itlhaganedisa katiso ya Badirediloago ba Malapa kwa maemong a seporofešenale le a tlaleletso go nefatsa gore malapa a a supilweng a tshegediwa le go elwa tlhoko ka tshwanelo.
Se se tla netefatsa go golaganngwa go go maleba ga baamogedi ba thuso ya loago le ditirelo tsa mmasepala le ditšhono tsa ditiro, go tswelelwa go ela tlhoko tiro ya go netefatsa gore bontsi jwa batho ba rona ba tswa mo go ikaegeng ka dithebolelo tsa loago mme ba tsena mo mmarakeng wa ditiro. Go sa le jalo, re tla tswelela go sekaseka maiteko a mašwa a a tla tswelelang go tokafatsa moputso wa loago.
Kgato ya botlhokwa ya dikgatotharabololo tse tsa loago e tshwanetse go nna maatlafatso ya maiteko a a tlhakanetsweng gareng ga Maaforika Borwa otlhe go tokafatsa momagano ya loago.
Mo ngwageng o wa segopotso sa bo60 sa Doctors Pact sa baeteledipele ba ditšhaba tsa Aforika le India (AB Xuma, GM Naicker le Yusuf Dadoo), segopotso sa bo30 sa polao ya ga Steve Biko le segopotso sa bo20 sa go etela kwa Dakar ga matlhale a Maaforikanere go kopana le ANC, ntlha ya pharologano ya ditebo tsa rona le ntlha e e botlhokwa ya go nna wa Aforika Borwa e tshwanetse go goelediwa mo baaging botlhe, ka tsela e e maatlafatsang kopano ya rona jaaka setšhaba. Gape, mo go sona segopotso sa bo30 sa go kganelwa ga makwalodikgang a The World le The Weekend World, re tshwanetse go botsa potso - a botlhe re amogetse maikarabelo a rona ka botlalo a go aga momagano ya loago le go tswelela go nna seoposengwe, le go gatelela noto e e re golagantseng!
Ka mafoko a mangwe, mekgwa e e tlhokegang go tokafatsa momagano ya loago, e ka se diragadiwe ke puso e le esi. Re tshwanetse go dira mmogo jaaka Maaforika Borwa go bua ka kgololosego go tswa mo botlhoking le go tswa mo tshenyegong ya maitsholo, mme re dire go fitlhelela boitumelo jo bo tlang nayo.
Mme Sebui le Monnasetilo;
Ke na le bonnete jwa gore re tla dumelana gore go dira mmogo go fitlhelela boitumelo jo bo tlang le kgololosego go fela jalo le ka kgwetlho ya go samagana le bosenyi. Mo Pampiring e Tshweu ya 1994 RDP re rile:
"Go rotloetsa kagiso le tshireletsego go tla akaretsa batho botlhe. Go tla agelela mo le go atolosa keletso ya setšhaba ya kagiso le go lwa le tirisodikgoka e e tletseng e baagi ba lebagananeng nayo... re etse tlhoko mekgwa e e farologaneng ya tirisodikgoka kgatlhanong le basadi ...
"Kagiso le tsepamo ya sepolotiki le tsona di botlhokwa mo maitekong a puso a go tlhoma tikologo e e rotloetsang peeletso... Kgato e e botlhokwa e tshwanetse go tsewa go fedisa tlolomolao, thekiso ya diribatsi, go tlala ga dithunya, bosenyi segolo go sotlwa ga basadi le bana."
Ee, re ka se kgone go phimola tse di maswe tse di sa eletsegeng mme ra goeletsa boitumelo jo bo tlang le kgololosego fa batho ba tshelela mo poifong, ba iphitlhile mo morago ga dipota le magora a terata e e tlhabang, ba nna ba tshogile mo matlong a bona, mo mebileng le mo ditseleng tsa rona, ba sa kgone go itumelela mafelo a setšhaba ka kgololosego. Re tshwanetse go tswelela go maatlafatsa kgaratlho kgatlhanong le bosenyi.
Le fa re setse re fetile palo e e neng e lebilwe ya batlhankedi ba sepodisi ba le 152 000 ba ba thapilweng ke Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, e bile re tokafaditse lenaneo la katiso, re lemoga ntlha ya gore seabe sa se ga se ise se lekane gore mongwe le mongwe a ka ikutlwela tshireletsego le pabalesego e e lekaneng. Le fa re fokoditse go tlhagelela ga bosenyi jwa go ama, kelo ya phokotso ya ngwaga le ngwaga mo mabakeng a a jaaka kgothoso, tlhaselo le polao e sa ntse e le kwa tlase ga 7 - 10% e re neng re rata go e fitlhelela. Mme le tshotlakako ya basadi le bana e ntse e tswelela ka seelo se se sa amogelegeng.
Koketsego ya bosenyi jo bo rileng ka nako ya go ngala tiro ga badiredi ba tshireletso e tshwanetse go bo e re lemositse rotlhe gore intaseteri ya tshireletso e ka se tsewe fela jaaka morero wa poraefete wa lekala la poraefete. Go a itshupa gore maanotekanyetso a re nang nao ga a lekana. Tse di ama merero e e jaaka dielo tsa meputso, mekgwa ya go tlhatlhoba badiri, go gatelelwa ga melawana mo diroring tse di tsamaisang madi, jalojalo.
Ntlha e e tla lebisisiwa mo tsamaong ya ngwaga, gore, mo godimo ga tokafatso ya tiro ya sepodisi, mmogo le intaseteri ya tshireletso ya poraefete, re ka tlhola tikologo e mo go yona ditsholofelo tsa tshirelotso tsa baagi, tse mo go tsona go tlhokegang maano a mantsi, di fitlhelelwe.
Re tla tswelela gape go dira ka natla go tokafatsa tiro ya dikgotlatshekelo tsa rona, go oketsa seelo sa go fokotsa tshalelo morago ya dikgetse. Re tla netefatsa gape gore ditshwetso tsa go oketsa mafaratlhatlha a Ditirelo tsa Kgopololo, go tokafatsa tsamaiso ya Taolo ya Melelwane gammogo le ditirelo tsa go tsena mo nageng le ditlankana tse di maleba, gareng ga tse dingwe, di tsenngwa tirisong.
Bontsi jwa makoa mo go tokafatseng ditirelo go baagi ke ka ntlha ya tlhaelo le bokgoni le mekgwa ya go ela tlhoko go tsenngwa tirisong. Ka ntlha ya se, mo pakeng e e fitlhang go 2009, ntlha ya thulaganyo le bokgoni jwa puso e tla nna e ntse e le kwa godimo mo lenanatemeng la rona.
Se se tlhageletseng, gareng ga tse dingwe, jaaka lefelo le le tlhokang kgato e e botoka ka bonako ke diteng tsa katiso e badiredipuso ba e amogelang mo ditheong tse di farologaneng le seabe sa SA Management Development Institute (SAMDI) e ka tshwanelo e tshwanetseng go nna motlamedi yo mogolo wa ditirelo go akaretsa le go katisiwa ga badiredipuso.
Maemo a tolamo mo teng ga mafapha, malebama le molao wa bodiredipuso le tsamaiso ya matlole, le ona a tlhakatlhakantswe. Se ga se kitla se letlwa go tswelela, le fa re etse tlhoko gore temogo e e nepagetseng ya ditlhokego tsa boruni kwa maemong a bosetšhaba le a porofense e tswelela go gagamala. Mo ntlheng e, tiriso ya lenaneo la tumalano ya tiragatso, segolo mo botsamaising jwa kwa godimo, e botlhokwa.

Mananeo a go tokafatsa maemo a tsamaiso ya dipusoselegae a ntse a tswelela sentle. Morago fela ga ditlhopho tsa dipusoselegae tsa Mopitlwe 2006, mananeo a katiso a ne a dirwa, go etswe tlhoko 62% tsa boratoropo ba bašwa.
Se se tshwenyang ke gore mo bontsing jwa bommasepala ba, diphatlhatiro ga di tladiwe kgotsa di tlhagelela mo boeteledipeleng jwa kwa godimo le diporofešene. Sekao, ka Lwetse ngogola, 27% tsa bommasepala ba ne ba se na batsamaisi ba bommasepala; kwa Porofenseng ya Bokone Bophirima, seelo sa diphatlhatiro kwa maemong a boeteledipele jwa kwa godimo e ne e le 50%; kwa Mpumalanga ke fela 1% ya batsamaisi ba ba kwa godimo ba ba konoseditseng Ditumalano tsa Ditiragatso tsa Botlhokwa (Key Performance Agreements).

Re tswelela go tsibogela dikgwetlho tse mme re tla dira ditiro tse di maleba, re tlhotlhelediwa ke Leano la Dingwaga tse Tlhano la Dipusoselegae (Five Year Local Government Strategic Agenda), le le akaretsang ditheo tsa bosetšhaba le tsa porofense di thusa bommasepala ka go dira, go isiwa ga badiri ba ba nang le dinonofo go akaretsa baithaopi ba porofešenale go tswa mo setšhabeng, go maatlafadiwa ga Dikomiti tsa Didika - tse 80% ya tsona e tlhomilweng go ralala naga.
Lenaneo la go lolamisa didiriswa tsa togamaano go kgabaganya maemo a puso, e leng National Spatial Development Perspective, Provincial Growth and Development Strategies le Integrated Development Plans le a tswelela, ka diporojeke tsa teko go fitlhelela tolamo e e feletseng e e dirwang mo didikeng tse 13 le ditoropokgolo. Diporojeke tse tsa teko di tshwanetse go konosediwa kwa bokhutlong jwa monongwaga.

Ke ntlha ya boipelo ya gore go feta halofo ya didika le ditoropokgolo di setse di tshwere Disamiti tsa tsona tsa Kgolo le Tlhabololo, mme tse di setseng di ikaelela go dira jalo pele ga mafelo a Tlhakole. Se se tla tlhoma motheo wa tirisano gareng ga balekane ba loago mo go itlhaganediseng tlhabololo ya ikonomi ya selegae. Maloko a a tlotlegang; Ke rata go tsaya tšhono e go tlhagisa ditebogo tsa me go Motlatsa Moporesitente Phumzile Mlambo-Ngcuka ka boeteledipele jo bo manontlhotlho jo a bo neetseng go tsenya tirisong Accelerated and Shared Growth Initiative (AsgiSA), a dira le Ditona le Ditonakgolo ba e neng e le Setlhopha sa Tiro, ba samagana le dintlha tse di rileng tse di tshwanetseng go dirwa go netefatsa dielo tse di kwa godimo tsa peeletso le go tlhola ditiro, ga mmogo le merero e e amanang le tlhabololo ya dinonofo le tiragatso ya lenaneo la puso. Re itumelela seabe sa Maloko otlhe a Khuduthamaga le balaodi ba bodiredipuso ba rona, mo makaleng a le mararo a puso, mo go eteleleng pele tiragalo e le go tsenya tirisong lenaneo la puso ka botlalo. Se se botlhokwa mo maitekong a rona a go phimola tse di maswe e bile di sa eletsege mo setšhabeng sa rona gore re kgone go bua ka kgololosego le boitumelo jo bo tlang le tokologo.

Mo ntlheng e, gore re kgone go itlhaganedisa go tsenya tirisong AsgiSA, mo godimo ga mananeo a dingwaga tse dintsi a a begilweng mo malobeng, monongwaga puso e tla:
* konosetsa tiragalo ya go lebisisa maitemogelo a naga mo go tlhagiseng, gareng ga tse dingwe, ditshupi tse dikgolo tsa ikonomi tse di jaaka Kelo ya Thefosano, infoleišene le dielo tsa merokotso, gore e kgone go tlhoma maano a go tsweletsa kgolo ya diintaseteri e e tlhagisang dikananywa go dimmaraka tsa selegae le tsa thomelontle, mme e nne le bokgoni jwa go tsaya badiri ba bantsi ba ba nang le dinonofo go se nene;
* go ikamanya le Letlhomeso la Pholisi ya Diintaseteri tsa Bosetšhaba le le setseng le konoseditswe, re tla:
- gagamatsa go tsenngwa tirisong ga mekgwa e e diretsweng lekala go tsweletsa dipeeletso mo Business Process Outsourcing, bojanala, dituki tsa tlhago le dikhemikhale, le go konosetsa mananeo a dikgwa le pampiri, diaparo le matsela, ditshipi le boenjeniri;
- tlhoma leano la go baya kwa setlhoeng dikgatotsenelelo mo go tsa meepo le diminerale, temothuo le tirego ya ditlhagiswa tsa temothuo, lekala la dithoto tse ditshweu, intaseteri ya tsa botlhami, ditirelo tsa setšhaba le loago le dikhemisi. Le tshwanetse go akaretsa keletso ya go oketsa bokgoni jwa bosetšhaba tlhagisa dithoto tsa matlole. Malebana le tsa diminerale, re tlile go tlhoma State Diamond Trader e e tla rekang 10% tsa diteemane go tswa mo batlhagising ba selegae mme ba di rekisetse basegi le badirisi ba selegae. Re motlotlo gore DeBeers o dumetse go re thusa ka tsamaiso ntle le tuelo epe, ka dinonofo tsa setegeniki le tlamelo ka dithoto mo pakeng ya dingwaga tse tharo;
- tlhoma mananeo a go tlhotlheletsa dipeeletso mo makaleng a a tsamaisanang le motseleletsele wa tlamelo ka mananeo a mafaratlhatlha a rona, go akaretsa dithoto tsa matlole tsa ITC, dipalangwa le maatla: malebana le maatla, re tla dira ka natla go netefatsa go ikaega go gogolo ka tlhagiso ya maatla a nutlere, gase ya tlhago le mefuta e e farologaneng ya metswedi ya maatla a a ntšhwafadiwang. Tebang le dikgokagano, ke motlotlo go bega gore Lefapha la Dikgokagano ga mmogo le ditlamo tsa megala ya diselula le Telkom di konosetsa maano a go samagana le dielo tse di kgaolang megala monongwaga tse di tla tswelang badirisi botlhe mosola. Gape, Telkom e tla tsenya tirisong seelo se se kwa tlase se se kgethegileng sa makhubu a boditšhabatšhaba mo ditikwatikweng tsa megala di le 10 nngwe le nngwe e thapa batho ba le 1 000, jaaka karolo ya maiteko a go katolosa lekala la BPO. Ditikwatikwe tse di tla tlhongwa mo mafelong a a tla supiwang ke puso. Seelo se se kgethegileng se tla bapisega le sa dinaga tse dingwe ka kgwedi ditirelo le bokgoni tse di neelwang mo dinageng tse di mabapi.
* Re tla tsaya le dikgato tse di farologaneng go tokafatsa kgaisano mo go tsa ikonomi, gareng ga tse dingwe go isa tlase tlhwatlhwa ya go dira kgwebo le go rotloetsa peeletso, go akaretsa go tlhagisiwa ga tsamaiso ya Regulatory Impact Assessment (RIA), tlhabololo bokgoni jwa lebelo le le kwa godimo la mafaratlhatlha a bosetšhaba le a boditšhabatšhaba, go konosetsa leano la go tokafatsa bokgoni jwa badirisi ba seporo le maemelakepe, le go maatlafatsa bokgoni jwa ditheo tsa rona tsa kgaisano.
Tswelelopele e re setseng re e dirile malebana le go fetola Dikholeji tsa Thuto e e Tswelelang le Katiso (FET) e tlisitse kgonego ya gore re oketse palo ya bataki ba ba leng teng. Go simolola monongwaga, didiriswa di tla rebolwa go tlisa thuso ya matlole e bakatisiwa ba e tlhokang, go tsena mo ditheong tse. Go sa le jalo, re tla rarabolola ntlha ya maikarabelo ka bonako jo bo kgonegang magareng ga dikarolo tsa bosetšhaba le tsa porofense mo botsamaising jwa FET. Re solofela gore maiteko a rona a go rotloetsa karolo e ya ditšhono a tla thusa go romela molaetsa, segolo go bašwa, gore dinonofo tsa bataki di tlhokega mo kgolong ya ikonomi fela jaaka dithutego tsa maemo a mangwe.
Morago ga kgolagano e e tseneletseng magareng ga puso le baeteledipele kwa diyunibesithing tsa rona, go fitlheletswe tumalano mme go tserwe ditshweetso ka ga maano a a tlhokegang go netefatsa gore dinonofo tse di tlhaelang di a tlamelwa.
Mo ntlheng e, re rata go akgola seabe sa Joint Initiative on Skills Acquisition (JIPSA), se se kopanyang puso, kgwebo, ditiro, ditheo tsa katiso le tse dingwe.
Jaaka maloko a a tlotlegang a itse, re okeditse gape palo ya dikolo tse di sa dueleng madi a sekolo.
Mo go tsweletseng mafaratlhatlha a le mananeo a mangwe re tla itsisiwe ka boineelo jwa rona go netefatsa gore Sejana sa Lefatshe sa FIFA 2010 ke se se gaisang ke di kileng tsa nna teng. Re eletsa gore mo ntlheng e re akgole Komiti ya Dithutlaganyo tsa Selegae (LOC) le balekane ba bangwe ka tiro e e manontlhotlho e ba e dirang.
Go netefatsa gore Maaforika Borwa otlhe a itumelela boitumelo bo bo tlang le kgolo ya ikonomi, mekgwa e le e mengwe e tla tshwanelwa ke go dirwa mmogo le lenaneo le le gagametseng go samagana le dikgwetlho tsa Ikonomi ya Bobedi. Ka ntlha ya se, mo tsamaong ya ngwaga, gareng ga tse dingwe, re tla:
* tsaya dikgato go ya pele go tokafatsa phitlhelelo ya matlole a mannye go akaretsa le go fitlhelela Letlole la Apex (SAMAF) le letlole la temothuo la sekoloto se sennye (MAFISA);
* netefatsa tiro e e maleba ya Small Enterprises Development Agency, SEDA;
* diragatsa Molaokakanywa wa Ditlamo, o Kabinete e dumetseng gore batho ba tshwaele ka ona mo Laborarong o o fetileng, jaaka karolo ya motseletsele wa mekgwa ya go fokotsa morwalo wa tekanyetso mo dikgwebong tse dipotlana, tse di magareng le tse dikgolwane go maatlafatsa beng ba dišere ba bannye le badiri;
* morago ga go feta palo ya 10 000 e re neng re e itlhometse, re tla oketsa palo ya bašwa ba ba tseneng mo Tirelong ya Bašwa ya Bosetšhaba ka bokana ka 20 000 ka mafapha a rona a le 18 a a setseng a dirileng maano mo ntlheng e, kwadisa baithaopi ba le 30 000 ba bašwa mo maitekong a tlhabololo ya setšhaba, le go thapa batho ba le 5 000 jaaka karolo ya Lenaneo le le Katolositsweng la Ditiro tsa Setšhaba mo go tlhabololeng dikago tsa puso;
* gagamatsa maiteko a go golaganya tlhabololo ya bašwa le tiro ya puso, go akaretsa lenaeno la tirisano ya bašwa, le maiteko a a tswelelang a go golaganya dialogane tse di sa direng le ditšhono tsa ditiro - mme mo ntlheng e re rata go leboga ditlamo tse dintsi, tsa puso le tsa poraefete, tse dikgolo le tse dinnye, tse di tsibogileng ka tsela e ntle e bile e dira mo maitekong a; le,
* go simolola go tsenya tirisong Molao wa Dithata tsa Lefatshe le le Kopanetsweng (Communal Land Rights Act) go kgona go tokafatsa tiriso ya ikonomi ya lefatshe le le kopanetsweng.
Maloko a a tlotlegang;
Mananeo a ikonomi a re buileng ka ona ke karolo ya maikaelelo a mo go ona Aforika Borwa yotlhe e tshwanetseng go samanagana nao go kgona go fokotsa maemo a botlhoki le go se lekalekane mo setšhabeng sa rona. Mo go rona ga se puo fela go gatelela gore katlego ya temokerasi ya rona e tshwanetse e bile e tla lekanyediwa ka dikgato tse di bonalang tse re di tsayang go tokafatsa boleng jwa botshelo jwa ba ba bokoa mo setšhabeng sa rona.

Go kgona go tokafatsa mananeo a loago a re a tsentseng tirisong mo tsamaong ya dingwaga, mongwaga re ikaelela go konosetsa tiro e e setseng e simolotse ya go fetola tshireletsego ya loago gore go tsenngwa tirisong ka dikgato go simolole ka bonako jo bo kgonegang. Karolo e e botlhokwa ya phetolo e tla nna tiro ya go siamisa phoso e e lemogilweng mo Pegelong ya 2002 ya Komiti ya Dipatlisiso tsa Comprehensive System of Social Security in South Africa. Se ke gore pilara ya tsamaiso ya tshireletso ya loago e e ikaegileng ka moputso e a tlhaela kgotsa ga e ikanyege mo bathong ba bantsi ba ba dirang. Molawana o o kaela ntlha e, mo godimo ga thuso ya loago o newa ka tekanyetsokabo ya puso, re tlhoka go leba tlhagiso ya tsamaiso ya tshireletso ya loago e e ikaegileng ka meputso e e tlhotlhelediwang ke molawana wa momagano ya loago.

Se se tla kaya gore Maaforika Borwa otlhe a tla itumelela go nna maloko a tsamaiso ya tshireletso ya inšorense ya loago e e dirang sentle, fa ba ba bonang lotseno le le kwa godimo ba tla kgona go tswelela go ntsha sengwe go ya go dikema tsa poraefete tsa tholotiro le tsa inšorense. Mo dipuisanong tse di setseng di dirilwe le puso go fitlha ga jaana, go tlhagelela tumalano ya gore dielemente tsa tsamaiso e di tla tshwanela go akaretsa:
* tsweletso ya dipoelo tse di kwa tlase tse di leng mo tsamaisong ya rona ya dithebolelo tsa loago ka dipoelo tse di duelwang ka tsela ya tsamaiso ya segompieno;
* thuso ya moputso go badiri ba meputso e e kwa tlase, go lebilwe thata ba e leng gona ba tsenang mo mmarakeng wa tiro, segolo jang bašwa; le
* lekgetho la tshireletso ya loago tlamela ka matlole dipoloko tsa tholotiro, loso, bogole le dipoelo tsa go tlhoka tiro.
Tona ya Matlotlo o tla tswelela go tlhalosa dintlha tse mo Puong ya Tekanyetsokabo. Se re tshwanetseng go se thalela ke gore mo go konosetseng paka e ntšhwa ya tshireletso ya loago, puso e tla tsaya tsela e e manontlhotlho ya go golagana le balekane botlhe ba loago ka bongwe ka bongwe le ka NEDLAC.
Go sa le jalo, re simolotse le ditsela tsa go fitlhelela bana ba ba bokoa ba ba kwa godimo ga dingwaga tse 14.
Lenaneo la rona mo lekaleng la loago la monongwaga le tla akaretsa:
* itlhaganediso ya kago ya matlo a a tlhwatlhwatlase e e tla tlhokang go tlhongwa ka bonako ga Serori sa Merero Mentsi (Special Purpose Vehicle) go leba tsa Matlole, go leka Molaokakanywa wa Tsamaiso ya Tiriso ya Lefatshe (Land Use Management Bill) le go netefatsa gore dielemente tse di setseng tsa tumalano e e diegileng le lekala la poraefete mo matlong a a tlhwatlhwatlase le a konosediwa;
* itlhaganedisa porojeke ya go fetolwa ga dithekesi, go tsenya tirisong mananeo a a botlalo a dipalangwa tsa botlhe tsa seporo le tsela go akaretsa Bus Rapid Transit System mo Ditoropokgolong le go fetolwa ga Metrorail: mme mo ntlheng e, a ke tseye tšhono e go gatelela gore puso le balekane ba rona ba SANTACO ga re kitla re patelediwa go kgaphela thoko porojeke ya go fetola dithekesi, ka maiteko a go nyatsa thulaganyo ya setšhaba mme dikgatlhego tsa megagaru di tla lejwa ka leitlho le le ntšhotšho.;
* oketsa phitlhelelo go Tlhabololo ya Dingwaga tsa Ntlha tsa Ngwana (Early Childhood Development) jaaka karolo ya lenaneo la go tokafatsa tsamaiso ya thuto le karolo ya Expanded Public Works Programme;
* katolosa katiso le go thapiwa ga baoki le badirediloago ga mmogo le bathusi, go oketsa palo ya ditheo tsa katiso, go tokafatsa boleng jwa thuto, le go tsenya tsamaiso ya diibasari tirisong;
* go tswelela ka go tsenya tirisong paka ya dituelo tsa diporofešenale tsa melemo, le go neelana ka didiriswa tse di okeditsweng go tokafatsa maemo a dituelo tsa barutabana;
* netefatsa go tsenngwa tirisong, ntle le tiegiso epe, ga maano a go fokotsa tlhwatlhwa ya melemo; le
* go tswelela go dira go samagana le dintsho tse e seng tsa mabaka a tlhago mo setšhabeng sa rona gammogo le malwetse a a tliswang ke tsela ya botshelo, malaria, mefuta e e farologaneng ya TB, dikotsi tsa tsela le bosenyi jwa tirisodikgoka.
Mo ntlheng e, puso e ineela go gagamatsa letsholo kgatlhanong le HIV le AIDS le go tokafatsa go tsenngwa tirisong ga dielemente tsotlhe tsa leano le le momaganeng jaaka thibelo, tlhokomelo ya kwa gae le kalafi. Re tla netefatsa gore dikamano tse di tlhomilweng mo dingwageng tse di fetileng di a maatlafadiwa, le gore leano la rona le le golaganeng la bosetšhaba kgatlhanong le AIDS le malwetse a a fetisiwang ka thobalano le konosediwa ka bonako jo bo kgonegang.
Monongwaga re tla konosetsa maano a a bonalang a go tsenya tirisong dikgato tsa bofelo tsa maano a rona a go fitlhelela maitlhomo a rona a gore botlhe ba fitlhelele metsi ka ngwaga wa 2008, kelelaleswe ka 2010 le motlakase ka 2012. Re tla konosetsa gape le leano le mananeo a go samagana le merero ya momagano ya loago, go akaretsa leano le le botlalo e bile le golagantswe la ntwa kgatlhanong le botlhoki jaaka re buile, gammogo le go samagana le dintlha tse di amanang le momagano ya setšhaba, dielo le go ikitse.
Maiteko otlhe a, Mme Sebui le Monnasetilo, a tshwanetse go nyalana le maikaelelo a go tokafatsa tshireletso le pabalesego ya setšhaba. Mo ntlheng e, puso e tla netefatsa gore ditshwetso tse di setseng di tserwe ka ga go maatlafatsa ntwa ya rona kgatlhanong le bosenyi di tsenngwa tirisong ka tshwanelo. Kgwetlho e re lebaganeng nayo mo go samaganeng le ntlha e ga e ka ga dipholisi.
Fela, se se tlhokegang ke thulaganyo, go tsaya kgato le boeteledipele jwa tiriso ya molao, batlhankedi ba tsa matlhale le kgopololo, ga mmogo le ditiragalo tsa tsamaiso ya tolamo. Bontsi jwa badiredipuso ba ba supile makgetlo a le mantsi mo tirong gore ba ikemiseditse go baya matshelo a bona mo kotsing le go intsha setlhabelo le fa ba ka nna fela le nako e nnye le malapa a bona, go sireletsa kgololosego le tshireletsego ya rona.
Le mo mananeong a mangwe a mantsi a a tswelelang a re ntseng re a tsenya tirisong, monongwaga puso e tla:
* tswelela go tokafatsa meputso le maemo a tiro a sepodisi, le go simolola go oketsa badiri ba Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa go tlisa palogotlhe go 180 000 mo dingwageng tse tharo, le go netefatsa tiriso e e tletseng ya mekgwa ya ileketeroniki ya go ela tlhoko le go leka se se tlhagisitsweng;
* dira gore dilaboratori tsa forensiki tse di tlametsweng ka ditlabakelo ka thekenoloji ya segompieno di dire sentle le go netefatsa gore tiriso e e tletseng ya sefala sa dikgatiso tsa menwana - dikatlego tsa segompieno mo tharabololong ya ditiragalo tsa bosenyi jo bo masisi di thusitswe ke ditsamaiso tse;
* dira gore ditiragalo tsa Lefapha la Merero ya Selegae di tsamae ka thalelo, ka go tlatsa diphatlhatiro tse di lolea, tokafatsa ditsamaiso le go tsenya tirisong dikatlenegiso tsa Setlhopha sa Tiro se se ntseng se dira le Tona go tokafatsa tiro mo setheong se sa botlhokwa;
* tsenya tirisong dikatlenegiso tsa Khomišene ya Khampepe ka morero le ditiro tsa Botsamaisi jwa Ditiro tse di Kgethegileng (Directorate of Special Operations) (Scorpions);
* simolola tiro ya go tswelela go tokafatsa ditsamaiso tsa Ditirelo tsa Lotseno tsa Aforika Borwa (South African Revenue Services), segolo mo taolong ya melelwane, le go tokafatsa tiro ya ditheo tse di momaganyang mafapha mo ntlheng e;
* gagamatsa tiro ya matlhale malebana le bosenyi jo bo rulagantsweng, go agelela mo dikatlegong tse di fitlheletsweng mo dikgweding di le mmalwa tse di fetileng mo go samaganeng le kgothoso ya dikoloi tse di rwalang madi, tsamaiso ya diritibatsi le go bolaya diphologolo e se ka fa molaong le abalone;
* dirisa thekenoloji e ntšhwa e e tlametsweng tsamaiso ya bosiamisi le go tokafatsa tsamaiso ya dikgotlatshekelo le tirelo ya tshekiso ka botlalo, go kgona go fokotsa tshalelomorago ya dikgetse;
* konosetsa dielemente tse di setseng tsa ditsela tsa go fetola boatlhodi le go tokafatsa tiro ya jona, ka go golagana le setheo se sa temokerasi se se botlhokwa;
* tsenya tirisong mananeo a go sweditsweng ka ona go aga mafelo a kgopololo a mangwe le go fitlhelela maikaelelo a a mo Pampiring e Tshweu ya Dikgopololo;
* tsweletsa ditiro pele go maatlafatsa ditheo tsa rona, le go netefatsa gore ka dinako tsotlhe di dira mo teng ga letlhomeso la Molaotheo wa rona; le
* go tokafatsa tsela ya go sekaseka tiragalo ya bosenyi go tokafatsa tiragatso ya rona malebana le thibelo ya bosenyi le go samagana le bosenyi. Mo ntlheng e, re tshwanetse go tsibogela boammaaruri jwa gore, fela jaaka mo dinageng tse dingwe, bontsi jwa ditiragalo tsa bosenyi kgatlhanong le motho di diragala mo mafelong a a kwa tlase mo ikonoming ya naga ya rona mme di tlhoka maano a a maatla a a tswelelang e bile a tsepame mo go thibeleng bosenyi.
Jaaka re setse re buile, maano a le a mangwe a tla tswelela fela fa re aga dikamano tse di maatla mo teng ga ditšhaba tsa rona le magareng ga ditšhaba le sepodisi, go ketefaletsa disenyi botshelo.
Mo ntlheng e, re itumeletse tshweetso e e supilweng ke baeteledipele ba kgwebo le ba sedumedi go tswelela go maatlafatsa dikamano tse kwa tlase, le go neela nako le ditlabakelo tsa bona go maatlafatsa ntwa kgatlhanong le bosenyi. Puso e tla nna le seabe se segolo go netefatsa gore dikamano tse di a dira, le gore re dira mmogo go supa maikarabelo a rona go sireletsa baagi ba rona.
Ke tshwanetse go bega gore mo ntlheng e Tona ya Tshireletso le Pabalesego le Tirelo ya Sepodisi ba dira mmogo mo ditshitsinyong tsa go tswelela go tokafatsa tiro le bokgoni jwa Diforamo tsa Sepodisi tsa Setšhaba.
Mme Sebui le Monnasetilo;
Go tswelela go tokafatsa tirelo ya bona mo bathong, puso e tshwanetse go tokafatsa bokgoni jwa yona le tiro ya yona jaaka setheo. Go fitlhelela maikaelelo a, mo tsamaong ya monongwaga re tla:
* maatlafatsa go ela tlhoko le tshekatsheko go ralala dikarolo tsotlhe, go akaretsa katiso ya balaodi ba ba tshwanetseng go tsenya tirisong tsamaiso e;
* konosetsa, mo dikgweding tse 18, molao ka ga tirelo ya setšhaba le dielo le maemo a a maleba, pholisi ya meputso le merero e e malebana le thuso ya kalafi le diphenšene;
* gagamatsa kgoeletso le temogo mo dintlheng tsa tlhabololo ya setšhaba, fa re oketsa palo ya bommasepala ba ba amegang mo go momaganyeng ga didiriswa tsa thulaganyo mo dikarolong tsotlhe tse tharo;
* dira ditlhatlhobo tsa bokgoni le go tsenya tirisong maano mo Mafapheng a Diporofense a a nang le maikarabelo mo dipusongselegae, ga mmogo le Dikantoro tsa Botonakgolo, re ntse re tswelela go tokafatsa bokgoni jwa mafapha a bosetšhaba;
* fa re gagamatsa lekala la puso le letsholo la bosetšhaba la ntwa kgatlhanong le bonweenwee, kwa bokhutlong jwa ngwaga, re tsweletsa tiro e go tokafatsa go dira ga maano a rona a kgatlhanong le bonweenwee mo dikarolong tsotlhe tsa puso;
* rebola letsholo la Batho Pele kwa maemong a pusoselegae, go gagamatsa ditiragalo tsa kgoeletso go akaretsa le dipitso go tlhoma Ditikwatikwe tse dingwe tsa Ditiro-dintsi tsa Setšhaba mo godimo ga tse 90 tse di leng teng; le,
* go maatlafatsa le go tlamela tshegetso e ntsi mo setheong sa boeteledipele jwa setso.
Go tokafatsa puso go kaya gape go nna le sefala se se ikanyegang sa dipalopalo ka ga dintlha tsa loago mo setšhabeng sa rona. Mo ntlheng e, dipatlisiso tse pedi di tla dirwa ka 2007. Mo matsatsing a mabedi a a fetileng badiri ba le 6 000 ba kwa setheong sa Dipalopalo sa Aforika Borwa (Statistics South Africa) ba dule go ya go kokoanya tshedimosetso mo malapeng a le 280 000 a a tlhophilweng go nna le seabe mo Dipatlisisong tsa Setšhaba, tse di tla neelang puso setshwantsho sa boammaruri sa maemo a baagi mo karolong nngwe le nngwe ya naga.
Ka Diphalane batho ba bangwe ba le 30 000 mo malapeng a le 8 000 a tlhophilwe go nna le seabe mo patlisisong ya Aforika Borwa ya bosetšhaba ya ntlha, e leng National Income Dynamics Study. Batho ba le 30 000 ba tla elwa tlhoko mo pakeng e e rileng, go tsweletsa tlhaloganyo ya rona ya dintlha tse di jaaka khudugo, diphetogo tsa mmaraka wa badiri, motsamao wa gareng ga ditso le popego le go thubega ga malapa. Ke rata go tsaya tšhono e go ikuela mo go ba ba tlhophilweng go dirisana ka botlalo mo ditirong tse di botlhokwa tse.
Mme Sebui le Monnasetilo:
Gareng ga diphitlhelelo tse dikgolo tsa batho ba Aforika mo dingwageng tse pedi le halofo tse di fetileng e nnile tsa puseletso ya kagiso mo Kgaolong ya Matsha a Magolo (Great Lakes Region). Re motlotlo, jaaka Maaforika Borwa, ka seabe se batho ba rona ba nnileng le sona mo go thuseng go tlisa ntlha e - go tswa go bašwa ba banna le basadi mo Sesoleng sa rona sa Tshireletso go ya go badiri ba ditheo tsa puso le tsa poraefete ba ba neetseng nako ya tsona go netefatsa gore toro ya Aforika e diragale mo nagalegaeng ya ga Patrice Lumumba.

Re tla tswelela go dira le bagarona ba DRC, ga mmogo le Burundi, Comoros le Sudan mo maitekong a go netefatsa gore maemo a kagiso le a a edileng a a setseng a fitlheletswe ga jaana a fetoga ntle le go ema mo tiragatsong ya kagosešwa ya ikonomi le tlhabololo ya loago. Le fa go le jalo, le fa re tshwanelwa ke go keteka diphitlhelelo tse Aforika e di dirileng mo maitekong a gagwe a go fitlhelela kagiso le tlhabololo, re ka se ikgatholose dikgwetlho tse re lebaganeng natso mo go samaganeng le mafelo a a setseng a dikgotlhang, segolo jang tsamaiso ya kagiso ka kakaretso kwa Sudan, go akaretsa maemo a Darfur, Côte d'Ivoire le Somalia.

Puso ya rona e tla tsibogela ka tsela e e maleba mme jaaka maatla a re dumelela, kgoeletso ya Kopano ya Aforika ya thuso go batho le puso ya Somalia. Se se botlhokwa mo ntlheng e, ke maiteko a a tswelelang go netefatsa gore dimelo tse di mo teng ga Somalia di momagana go fitlhelela tharabololo e e akaretsang e bile e direga, ba ikaegile ka tlhokego ya go fitlhelela poelano ya bosetšhaba. Monongwaga African Peer Review Forum e tla konosetsa tebo gape ya naga ya rona. Ke rata go tsaya tšhono e go leboga bamelao botlhe, Ditona tsa puso le mafapha, mekgatlo ya baagi le setšhaba ka kakaretso ka seabe se ba nnileng le sona mo tirong e e gwetlhang jaaka e ne e kgethegile mo temokerasing ya rona e ntšhwa. Re tla tsaya gape le dikgato tse di maleba go tsenya tirisong lenaneo la tiragatso le le tla tlhagelelang ka ntlha ya tshekatsheko ya balekane.
Go sa le jalo, re tla tswelela go dira le kontinente yotlhe le balekane ba rona ba tlhabololo go itlhaganedisa go tsenngwa tirisong ga mananeo a NEPAD.

Mo kgweding e fetileng, Aforika Borwa e simolotse leeto la tiro jaaka leloko le e seng la leruri la Khansele ya Tshireletso ya Ditšhabakopano. Re rata go ikana gore, mo boemong jwa Maaforika Borwa re tla dira sengwe le sengwe se se tlhokegang go tsenya seatla mo kagisong le tshireletsong ya boditšhabatšhaba mo mokgatlong o o tlotlegang go gaisa wa maphatamantsi.
Mo ntlheng e re tla tswelela go golagana le batho ba Palestine, Israel, Iraq, Iran le dinaga tse dingwe kwa Botlhaba-Gare le Kgogometso ya Persia. Re tla tswelela go maatlafatsa dikamano tsa rona le dinaga tse dingwe mo kontinenteng e, balekane ba rona kwa India, Brazil le People's Republic of China, le dinaga tse dingwe tsa Borwa, ga mmogo le Japan, Europe le North America.

Nngwe ya dipotso tsa botlhokwa tse re tla di lebang mo ntlheng e ke go simolola ka bonako ga ditherisano tsa Doha Development Round tsa WTO. Re na le bonnete jwa gore ditharabololo tsa mathata a a itemogelwang ga jaana di ka fitlhelelwa, le gore ke mo dikgatlhegelong tsa nako e telele tsa dinaga tse di tlhabologileng le tse di tlhabologang ka go tshwana, mo dipuisano tse di tla tlisang maungo.

Mme Sebui, Monnasetilo le Maloko a a Tlotlegang;
Fa e sale ka morero o o tlwaelegileng wa 2004, re nnile le tswelelopele e e amogelegang mo go tsweleleng go fetola Aforika Borwa gore e nne botoka. Ga re a tshwanela go nyatsa mathata a mantsi a re sa ntseng re lebagane nao.
Fela molaetsa o maitemogelo a rona a a kopanetsweng o a tlhagisang ke gore fa re dira mmogo, re ka kgona e bile re tla tswelela mo go fitlheleleng maikaelelo a a tshwanang a re a ipeetseng jaaka setšhaba - go aga botshelo jo bo botoka go botlhe, mo nageng e e sa tlholeng e na le e bile e sa emele tse di maswe e bile di sa eletsege mo setšhabeng sa batho.
Gompieno re tshwanetse go bua mmogo ka kgololosego, ka nametshego e kgolo. Re tshwanetse go dira mmogo go latelela "boitumelo jo bo ka tswang mo banneng le basading fa ba nna mo lefatsheng le le gololosegileng".
Ga re ise re goroge. Fela ga go ope fa e se rona, yo o tla netefatsang gore toro e e a fitlhelelwa. Ka jalo tla re semeleleng re dire, re tlhaloganya ka botlalo gore tiro ya go aga Aforika Borwa o re mo eletsang, ke maikarabelo a a tshwanang a rona botlhe.

Ke a leboga.

E rebotswe ke: Kantoro ya ga Moporesitente
9 Tlhakole 2007



<fn>StateoftheNation.2008.2009-04.Tn.txt</fn>
Puo ya Maemo a Setšhaba ya ga Moporesitente wa Aforika Borwa, Thabo Mbeki: Bonno jo bo Kopanetsweng jwa Palamente

8 Tlhakole 2008

Mme Sebui sa Kokoano-Bosetšhaba;
Monnasetilo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense;
Motlatsa-Sebui wa Kokoano-Bosetšhaba le Motlatsa Monnasetilo wa NCOP;
Motlatsa-Moporesitente wa Rephaboliki;
Baeteledipele ba ba Tlotlegang ba makoko a rona a sepolotiki le Maloko a a Tlotlegang a Palamente;
Ditona le Batlatsa-Tona;
Rre Jacob Zuma, Motlatsa Moporesitente wa maloba yo gape e leng Moporesitente wa African National Congress;
Moatlhodimogolo wa rona yo o tlotlegang le maloko a Bosiamisi;
Ditlhogo tsa Ditirelo tsa Tshireletso;
Mmusisi wa Banka ya Risefe;
Ditonakgolo tse di kgethegileng le Dibui tsa Diporofense tsa rona;
Monnasetilo wa SALGA, boratoropo le baeteledipele ba tsamaiso ya dipusoselegae;
Monnasetilo wa Ntlo ya Baeteledipele ba Setso le baeteledipele ba rona ba setso ba ba tlotlegang;
Ditlhogo tsa ditheo tsa puso tse di tshegetsang temokerasi ya molaotheo;
Bakaedi-Kakaretso le baeteledipele ba bangwe ba tirelo ya bosetšhaba;
Batlotlegi, Boambasatara le Bokhomišenara ba Bagolo;
Baeng ba tlotlego, ditsala le bakaulengwe;
Batho ba Aforika Borwa:

Ntetleng mo tiragalong e ya bobedi ya bofelo ya Bonno jo bo Kopanetsweng jwa Palamente ya boraro ya dipuisano tsa ngwga le ngwaga ka kemo ya setšhaba sa rona, go eleletsa Maloko a a Tlotlegang a Palamente ya rona Ngwaga o Mošwa o o itumedisang wa katlego.
Ke na le nametshego ya gore 2008 e tla nna nngwe ya dingwaga tse dintle tsa temokerasi ya rona, jaaka rotlhe re tla dira mmogo go fitlhelela maitlhomo a a botlhokwa a batho ba rona go fitlhelela botshelo jo bo botoka go botlhe. Ke bua se gonne, ka kabakanyo ya rona, ga se gantsi mo setšhaba se bidiwang go leka ka bojotlhe jwa sona go fitlhelela toro e e rileng. Mme se ke taelo e hisitori e tlhomileng mo go rona gompieno.

Ke bua gompieno mo botennyeng jwa ga mme, Epainette Mbeki, MaMofokeng, yo o tlileng go bua molaetsa o o tlhamaletseng go tswa kwa bontsing jwa kwa magaeng a Transkei, ba tshedileng le bona dingwaga di le dintsi. A re bontsi jo bo batla gore rotlhe ba re ipitsang baeteledipele ba bona, re ba bolelele le bangwe ba ba jaaka bone mo nageng, gore a re sa ntse re ineetse mo maikaelelong a rona a gore ka moso e tla gaisa gompieno. Mo sebakeng sa matsatsi a le robedi, ka 16 Tlhakole o tla bo a le dingwaga tse 92. Se a se solofelang jaaka mpho ya letsatsi la botsalo jwa gagwe ke boammaaruri. Ke mo lebogela matsapa a gagwe go nna le rona gompieno, mme ke solofela gore ga re kitla re mo swabisa.

Ke rata gape go tsaya nako e le tlotle Moporesitente Nelson Mandela, mongwe wa borre ba ba itsegeng ba ba ribolotseng temokerasi ya rona, yo tla bong a le dingwaga di le 90 ka 18 Phukwi monongwaga.

Re amogela mo tiragalong e Rre Arthur Margeman, yo o emetseng bagale ba go boekhotiwa ga dibese tsa Alexandra dingwaga tse some-a-matlhano tse di fetileng, ba ba akaretsang Nelson Mandela. Re tlotlegile gape go bo re na le Moh. Jann Turner, morwadia Rick Turner yo o bolailweng ke baamedi ba tlhaolele dingwaga tse 30 tse di fetileng.

Re itumetse gape go bo re na le Rre Dinilesizwe Sobukwe, morwa mogale le moeteledipele yo o maatlametlo, Robert Sobukwe, yo le ena a tlhokafetseng dingwaga tse 30 tse di fetileng morago ga dingwaga tse dintsi tsa go nna mo kgolegelong, go kganelwa le mekgwa e mengwe ya kgatelelo. Re lemoga gape mo gare ga Maloko a a Tlotlegang le baeng, bathei ba bantsi ba United Democratic Front, dingwaga tse 25 tse di fetileng.

Baeng botlhe ba ba tlotlegang ba, ba ba emetseng kgopolo le tsholofelo, ba re gakolola ka go nna teng ga bona gore sa rona ke tiro mo leetong la neeletsano go tsweletsa tsalosešwa gore toro ya botshelo jo bo botoka bo diragalela maAforika Borwa otlhe. Ee, ba emetse keteko ya mowa o o maatla wa batho ba rona, le go tlisa kgwetlho go botlhe ba rona go dira ka ditsela tse di sa tsietseng kgotsa go swabisa ditsholofelo tsa batho.

Re gaufi le go simolola ngwaga wa ditšhelete o o tletseng wa bofelo wa palamente le puso ya ga jaana ya boraro ya temokerasi o morago ga ona re tlileng go tshwara Ditlhopho-Kakaretso tsa bone. Puso ka jalo e ne ya lebisisa sekgala se re tsamaileng go tsenya tirisong morero o re o neetsweng ke batho ka 2004.

Ke itumelela go bua gore re dirile go le gontsi go tsenya tirisong boineelo jo re bo dirileng go batho ka 2004. Le fa go le jalo, e bile e se se se neng se sa solofelwa, go mo pepeneneng gore re sa ntse re na le tiro e kgolo e re tshwanetseng go e dira mo ntlheng e.

Re lebile gore kwa bokhutlong jwa paka ya tiro ya rona, Puso e ikaeletse gore e tshwanetse go tlhoma Dintlha tsa Botlhokwa tse di kwa Setlhoeng (Apex Priorities) tse e tshwanetseng go di ela tlhoko ka tsela e e kgethegileng, go di dirisa jaaka didiriswa tsa go itlhaganedisa tswelopele ya go fitlhelela maikaelelo a batho ba re a neetsweng go a fitlhelela.

Ka boitumelo, Puo ya Maemo a Setšhaba e nneetse tšhono ya go begela Palamente le Setšhaba ka Dintlha tsa Botlhokwa tse di kwa Setlhoeng tse 24, tse Maloko a a Tlotlegang a ka di fitlhelang mo webosaeteng ya Puso mo bekeng e e tlang.

Go tlhongwa ga Dintlha tsa Botlhokwa tse di kwa Setlhoeng go kaya gore maphata otlhe a le mararo a puso, ya bosetšhaba, porofense le ya selegae kwa maemong a maemong a khuduthamaga le a tiragatso, a dira maikano a gore re tla dirisa nako e khutshwane e e kwa pele ga rona go tsweletsa maikaelelo a rona a go fitlhelela maitlhomo a a botlhokwa e leng botshelo jo bo botoka go batho botlhe ba rona.

Tsamaiso yotlhe ya rona ya puso e dira boineelo gore mo pakeng e e tlang, e tla dira ka bojotlhe go fitlhelela ntlha e - Tsamaiso e e Farologaneng (Business Unsual)! Re bua ka Tsamaiso e e Farologaneng re sa kae diphetogo dipe mo dipholising tsa rona tse di tlhomilweng mme e le tebang le tiragatso e e itlhaganedisitsweng e siame e bile e le manontlhotlho ya dipholisi le dithulaganyo tse, gore matshelo a batho ba rona a tokafale, ka bonako e seng moraga ga sebaka se seleele.

Go dira gore se se diragale; re na le dikgato tse di tlhokegang go netefatsa gore Tekanyetsokabo ya Ngwaga le Ngwaga e Tona ya Matlotlo a tla e supang moragonyana mo kgweding e e rebola ditekanyetso tse di tlhokegang go re naya bokgoni jwa go tsenya tirisong Dintlha tsa Botlhokwa tse di kwa Setlhoeng. Dikarolo tsa botlhokwa tsa Dintlha tse ke:

* tsweletso ya go itlhaganedisa kgolo le tlhabololo ya ikonomi;
* go itlhaganedisa tiragalo ya go aga mafaratlhatlha a re a tlhokang go fitlhelela maitlhomo a rona a ikonomi le a loago;
* go tokafatsa botlhokwa jwa tsereganyo ya rona e e kobiseditsweng kwa Ikonoming ya Bobedi le go fedisa botlhoki;
* tsweletsa seabe sa dithulaganyo tsa rona tse di kobileng karolo e e botlhokwa ya thuto le katiso;
* go itlhaganedisa go fitlhelela maitlhomo a rona a boitekanelo go botlhe;
* go ntšhwafatsa tsamaiso ya kgopololo le bosiamisi go gagamatsa ntwa ya rona kgatlhanong le bosenyi;
* go tshwelela go matlafatsa metšhini ya puso ya rona go netefatsa gore e na le bokgoni jwa go tsibogela ditlhokego tsa tlhabololo; le,
* go oketsa tsepamo ya rona mo makaleng a botlhokwa tebang le tsamaiso ya rona ya dikamano tsa boditšhaba, ka tsepamo e e kgethegileng mo dintlheng dingwe tsa Aforika le dikamano tsa Borwa-Borwa.

Go gaisa ka dinako tse dingwe, maemo a a lebaganeng le setšhaba le naga ya rona, le ditiro tse re di ipeetseng, di tlhoka gore re tlhotlheletse le go rulaganya batho ba rona go dira jaaka bongwe, go dira dilo tsotlhe tse di tshwanetseng go dirwa, re tlhaloganya gore boammaaruri ke gore rotlhe mmogo, re tshotse bokamoso jwa rona mo diatleng tsa rona!

Fa re dira mmogo gotlhe mo nageng, re tshwanetse go tlhaloganya gape gore se re tshwanetseng go nna ka ga sona ke Tsamaiso e e sa Farologaneng!

Fa ke ne ke rulaganya Puo e, mongwe mo gare ga rona o ne a ntshitshinyetsa gore naga ya rona e tletse ka ditsuatsue tse di maatla tse di dirang gore go nne thata go bonela pele gore naga ya rona e tla bo e le kae ka moso.

O ne a tshitshinya gore, go tlhaloganya se a se kayang se le mooko wa boammaruri jo lebaganeng najo mosong o, ke gopole mafoko a a itsegeng a Charles Dickens a bulang padi ya gagwe, A Tale of Two Cities. Ka jalo ke nopola mafoko a, a a mpatletseng mo A Tale of Two Cities:

"E ne e le nako e e gaisang tsotlhe, e le nako e e bosula go di gaisa, e ne e le paka ya botlhale, paka ya boeleele, e le paka ya tumelo, e ne e le paka ya go tlhoka tumelo, e ne e le setlha sa Lesedi, e le setlha sa Lefifi, e ne e le dikgakologo tsa tsholofelo, mariga a go tlhoka tsholofelo, re ne re na le tsotlhe fa pele ga rona, go se sepe fa pele ga rona, rotlhe re ne re ya ka tlhamalalo kwa Legodimong, rotlhe re ne re ya ka tlhamalalo kwa ntlheng e nngwe - ka bokhutshwane, paka eo e ne e tshwana le paka ya ga jaana, mo e leng gore bathati ba ba medumo ba yona ba ne ba pateletsa gore a amogelwe, ka molemo kgotsa ka bosula, mo maemong a a kwa godimo a papiso fela."

O ka botsa gore a ke dumelana le tshekatsheko e, gore a le nna ke dumela gore re tsene mo pakeng ya tlhakatlhakano, e mo go yona rotlhe re ka se direng sepe ntle le go latlhegelwa ke tsela, re se na bonnete ka dikgato tsa rona, maoto a rona a kgwetla, re boifa bokamoso!
Karabo ya me go potso e ke Nnyaa o o se nang bana ba phefo! Jaaka Puso ya rona yotlhe ke na le bonnete jwa gore metheo e e thusitseng naga ya rona go gatela pele mo dingwageng tse 14 tse di fetileng e sa ntse di momagane. Di tswelela go re naya motheo o o tsepameng o re tshwanetseng go tswelela ka ona jaaka re tsepamisa matlho a rona mo go fitlheleleng maitlhomo a botshelo jo bo botoka go batho botlhe ba rona. Ka jalo rotlhe re tshwanetse go dumela gore re sa ntse re le mo tseleng e e nepagetseng jaaka re tswelela go dira gore sa rona e nne setšhaba se se fenyang.

Le fa go le jalo, jaaka Maloko a a Tlotlegang otlhe, ke itse ntlha ya gore bontsi mo setšhabeng sa rona ba tlhobaediwa ke ketsaetsego ya gore naga ya rona e ya kae mo isagong.

Ba tshwenngwa ke maemo a bosetšhaba a tshoganyetso a naga ya rona e latlhetsweng mo go ona ka dikgoreletso tse di sa solofelwang tsa tlamelo ya motlakase.

Ba tshwenyega ka ditiragalo dingwe mo ikonoming, segolo tlhatlogo e e tswelelelang ya merokotso, ditlhwatlhwa tsa dijo le lookwane tse di tswelelang go gatelela segolo ba ba tlhokang. Ba bangwe mo go ba ba tshwenyega ka kgonego ya seabe sa matshosetsi a go sa iketlang ga ikonomi ya Amerika mo ikonoming ya rona.

Ba tshwenyega ka gore a re na le bokgoni jwa go sireletsa ditshwanelo tsa temokerasi le Molaotheo wa temokerasi o o belegweng ke ka ditlhabelo tse dikgolo. Se se tliswa ke ditiragalo tse di jaaka go latofadiwa ga Mokomišenara wa Bosetšhaba wa Sepodisi, go sekegwa ga Mokaedi wa Bosetšhaba wa Botšhotšhisi jwa Setšhaba, dipoifo ka matshosetsi a go ikemela ga boatlhodi le tsamaiso ya molao, le ditatofatso tsa go dirisa maatla a puso mo maikaelelong a sepolotiki.

Ba tshwenyegile ka gore a naga ya rona e tshosediwa ke bonokwane jwa go fiswa ga diterena di le thararo kwa Tshwane mo kgweding e e fetileng.

Le fa ba lemoga le go tlotla thata ya lekoko le le busang la go tsamaisa merero ya lona, ba tshwenyega ka gore le tshwanetse go tswelela go tshameka karolo ya lona jaaka mongwe wa batakibagolo ba Aforika Borwa wa temokerasi yo o sa kgethololeng go ya ka mmala, bong e bile e le wa tswelelopele.

Go mo pepeneneng gore e ka nna go tlhoka maikarabelo go ikgatholosa matshwenyego kgotsa go a kgaphela thoko jaaka ditsibogo tsa baporofeti ba tatlhego. Kgwetlho ya nnete ke go a tsibogela ka tsela e e tlhagisang molaetsa o o totobetseng go botlhe mo nageng ya rona le dimilione mo Aforika le gotlhe mo lefatsheng ba ba lebileng naga ya rona ka tlhoafalo, gore re sa ntse re tsepame mo maikemisetsong a rona go tswelela go aga Aforika Borwa o o neetseng tsholofelo e seng fela go batho ba rona, mme le go ba bangwe ba ba kwa ntle ga melelwane ya rona.

Tla ke nne pelokgale go re paka eno ya hisetori e batla gore setšhaba sa rona se tshwaragane go gaisa pele le go gagamatsa mesifa yotlhe ya mmele o o golaganeng go samagana le dikgwetlho tsa rona tse di tshwanang le go tshola toro e e re tshotseng rotlhe jaaka re ne re tsamaya mo tseleng e ntšhwa ya go tlhola Aforika Borwa yo o bonwang ka Molaotheo wa rona e ntse e tshela.

Maemo a tshoganyetso a bosetšhaba a a tliswang ke kgaogo ya motlakase a tlisa kgwetlho le go tlisa tšhono go setšhaba sotlhe go tlhalosa boikuelo jwa gore rotkhe re kopane mo tirong le go dira ka tshwaragano go tshola naga ya rona e tsamaya sentle. Se se tshwanetse go re bolelela rotlhe gore tota re mo pakeng ya dikgwetlho, dikgwetlho tse dikgolo. Mme ka lebaka la gore ke paka ya dikgwetlho, ke paka ya ditšhono!

Mo ntlheng e, ke rata go tlhagisa ditebogo le tumalano ya rona ka botlalo le ditshwaelo tse di dirilweng ke Mokhuduthamaga Mogolo wa Anglo American, Cynthia Carroll, fa a ne a eme Mining Indaba ka lefoko mono Cape Town go sa le gale mo bekeng e, ka Labobedi, Tlhakole 5.

Jaaka maloko a a tlotlegang a itse, o rile: "Ga ke kae mathata a tlamelo ya motlakase mono jaaka matlhotlhapelo. Mme Aforika Borwa ga a esi: go na le kgatelelo ya tlamelo mabapi le diporojeke tsa rona tsa katoloso kwa Chile le Brazil.

"Ee, mathata mono a masisi; go a fenya go tlhokega bojotlhe, segolo mo botlhokweng jwa maatla le tshomarelo ya maatla, ga mmogo le go tlhoma mefuta e mengwe ya thebolelo ya maatla. Fela rotlhe re ka tlhama dimphato tse di maatla go samagana le maemo a, re tla tswelela - ke solofela gore re sa gobala... E ga se nako ya go supana ka menwana, mme ke ya go dira mmogo go bona ditharabololo."

Le fa go builwe jalo, go sa ntse go tlhokega gore re tseye tšhono e go romela maitshwarelo a Puso le Eskom kwa setšhabeng ka maemo a bosetšhaba a tshoganyetso a a dirileng gore rotlhe re samagane le ditlamorago tsa thefosano ya kgaogo ya motlakase. Ke rata gape go leboga baagi botlhe ka bopelotelele le go tlhaloganya ga bona mo maemong a a bokete a ga jaana.

Mo dibekeng tse pedi tse di fetileng, Ditona tsa Diminerale le Maatla le Dikgwebo tsa Setšhaba di tlhalositse mofuta wa maemo a tshoganyetso a re lebaganeng nao le se mongwe le mongwe wa rona a ka se dirang go busetsa maemo tlwaelong. Beke e e fetileng Maloko a a Tlotlegang a ne a nna le tšhono ya go lebagana le dintlha tse.

Boammaaruri ke gore tlhatlogo ya tlhokego ya motlakase mo dingwageng tse pedi tse di fetileng di ne tsa feta mothamo o re neng re o tsentse mo motsweding o. Maamo a thebolo e e kwa godimo a ne a dira motswedi otlhe o nne bokoa kgatlhanong le maemo otlhe a a amanang le go nna teng ga maatla. Mo maemong a, re tshwanetse ra samagana le dikgaogo tse di sa rulaganngwang, mme tsela e le nngwe ya go dira jalo ke go fokotsa tlhokego mme ka go dira jalo re ka nna le mothamo o o botoka wa risefe.

Jaaka puso, tiro ya rona ke go etelela pele le go kopanya setšhaba mo letsholong la tiriso e e botlhale ya maatla e e tla samaganang le kgwetlho e. Gareng ga tse dingwe, re tshwanetse go dirisa mathata a ga jaana go netefatsa gore magae a rona le ikonomi di dirisa maatla sentle go gaisa.

Go na le dikgato tse di diregang tse mongwe le mongwe, malapa le dikgwebo di ka di tsayang. Tsona di tlhagisiwa ke Lefapha la Diminerale le Maatla mme re tla amogela ditshitshinyo dingwe le dingwe tse lona, bakaulengwe, lo re di nayang le go di abelana.

Puso e tla simolola go tsenya tirisong letsholo la go netefatsa go tshubiwa sentle ga dipone, go gotetsa metsi ka maatla a letsatsi le tsamaiso ya bokete jwa dikisara mo matlong, go akaretsa le maemo a matlo mo matlong otlhe a mašwa le ditlhabololo. Re ikuela go malapa a a kgonang go tsiboga ka bonako go ka tsenya tirisong mekgwa e ya go boloka maatla.

Go dule taelo go dikago tsotlhe tsa puso gore di fokotse tiriso ya motlakase, mme tsweetswee le lokologe go ka bolela le go swabisa bao ba sa direng jalo.

Dintlha tsa dikgato tse dingwe tsa boithaopo le tse di beilweng mo Thulaganyong ya Tshomarelo ya Maatla (Power Conservation Programme) di tlhagisitswe ke Ditona mme di tla tlhotlhiwa ka ditherisano le bannaleseabe ba ba farologaneng mme di phasaladiwe.

Mo letlhakoreng la tlamelo, Eskom e dira ka natla go netefatsa go tlhomiwa ga diporojeke tse di thusang tlhagiso ka bonako. Re tsaya dikgato go oketsa mothamo wa tsweletso wa Eskom. Re na le ditlhopha tsa tiro tsa maemo a tshoganyetso tse di samaganang le kgwetlho ya boleng le tlamelo ya intaseteri ya meepo ya malatlha mme re tlile go itlhaganedisa tumelelo le go agwa ga diporojeke tsa gase ya thebaene. Dikgato tsotlhe tse, di dirisiwa mmogo le mekgwa ya go boloka motlakase, di tla tokafatsa netefaletso le go oketsa mothamo wa risefe.

Thulaganyo e kgolo ya kago ya Eskom ya sešweng, tsamaiso le mothamo wa thebolo di tla tswelela pele; mme fa go kgonega, diporojeke tse dingwe di tla itlhaganedisiwa. Mo ntlheng e, ke rata go leboga lekala la poraefete go ikemisetsa go thusa fa le ka kgonang. Mo kopanong le Monnasetilo wa General Electric mo bekeng e e fetileng, General Electric e ne ya ithaopa go thusa ka go reka didiriswa tse di sa bonweng bonolo tsa thebaene boemong jwa rona. Mo Aforika Borwa ditlamo tsa rona tse dikgolo jaaka Sasol, Anglo le BHP Billiton di buisana le Mafapha a Diminerale le Maatla le Dikgwebo tsa Setšhaba go bona ditharabololo tse di tlhwatlhwatlase mme di tswelela tsa mathata a thebolo. Tsela e ke ya kgato e e tshwanang go na le go supana ka menwana.

Ke rata go leboga intaseteri ya meepo ka tsela e ba re thusitseng le ikonomi go rarabolola bothata jo bo re wetseng ka 24 Ferikgong. Re tla dira mmogo go fokotsa seabe se segolo sa ditiragalo tse mo intasetering e.

Maiteko a a kopanetsweng le ditherisano ke mooko wa tsibogo ya rona go maemo a a tshoganyetso. Ditlhopha tsa tiro di setse di dira mo makaleng a mantsi. Beke e e tlang Ditonakgolo tsa Diporofense di tla bitsa dipitso tsa tsona le Boratoropo go rulaganya le go tsenya tirisong mekgwa ya go somarela maatla mo go Bommasepala botlhe go ralala naga. Ba tla tshegediwa ke ditlhopha tsa setegeniki go tswa go EDI Holdings, Eskom le National Energy Efficiency Agency. Lefapha la Diporofense le Dipusoselegae le tsa rulaganya tiragalo e le tshegediwa ke Mafapha a Diminerale le Maatla le Dikgwebo tsa Setšhaba.

Ke tla rulaganya kopano ya Ditlhopha tsa Tiro tse di Golaganeng tsa Moporesitente (Joint Presidential Working Groups) go momaganya dikgato tsotlhe mme moragonyana re tla itsise setlhopha sa 'Bagale ba Maatla' ('Energy Champions') se se nang le maAforika Borwa a a maatlametlo e bile a na le kitso a a tla thusang puso ka letsholo la tshomarelo ya maatla le go itsise babeeletsi le ditšhaba ka ga maemo a nnete le gore ba ka thusa jang go samagana le dikgwetlho tsa rona tsa ga jaana.

Tona ya Matlotlo o tla re neela tshedimosetso e ntsi mo puong ya Tekanyetsokabo ka ga tshegetso e puso e tla e rebolelang letsholo la tshomarelo ya maatla le go Eskom mo thulaganyong ya kago ya yona.

Re lebagane le maemo a tshoganyetso mme re ka fenya mathata a mo nakong e khutshwane. Maemo a a supa ka tlhamalalo gore paka ya motlakase o o tlhwatlatlase thata o montsi e fedile. Le fa go le jalo, ka ntlha ya mothamo o mogolo wa tlhotlho o o leng teng, mo nakong e telele e e tlang, ikonomi ya rona e tla nna e ntse e le mo gare ga diikonomi di le mmalwa tsa motlakase o o rekegang.

Re ikonomi ya metswedi ya diminerale. Ka jalo re tshwanetse go tswelela go tshegetsa intaseteri ya meepo. Go a itshupa gore fa re ka tswelela mo tseleng ya kgolo ya rona jaaka naga e e tlhagisang, re tla tshwanelwa ke go tswelela go tshegetsa intaseteri e e dirisang. Fela go botlhokwa gore dikgwebo tsotlhe di somarele maatla. Ee, tshomarelo ya maatla ka boyona e tlisa tšhono ya ikonomi.

Ka jalo, tla re diriseng maemo a a tshoganyetso go tlhoma metheo e e tlhokegang ya isago ya tshomarelo ya maatla, e re ka se e tileng. Tlaa re netefatseng gore diatla tsotlhe di ikemiseditse go samagana le ditsuatsue tse di re wetseng, re rotloediwa ke gore maemo a rona a batla Tsamaiso e e Farologaneng!

E ke yona tsela e re tshwanetseng go e dirisa jaaka re tswelela go ipaakanyetsa go nna baamogedi ba baeng ba FIFA Confederations Cup ka 2009 le Sejana sa Lefatshe sa Kgwele ya Dinao sa 2010 sa FIFA se se tla simololang mo nageng ya rona mo matsatsing a le 854 go simolola gompieno. Ke bua ntlha e e botlhokwa e fa, gonne dikgwetlho tse re lebaganeng natso ga jaana, di dira gore bangwe kwa mafelong mangwe mo lefatsheng ba simolole go botsa gore a re tla kgona go tshola dikgaisano tseo ka katlego.

Ee, ga ke na pelaelo ya gore re tla tlotla maikano a rona go FIFA le setšhaba sa lefatshe sa batshameki le barati ba kgwele ya dinao go tlhola maemo a a maleba a go tshola Sejana sa Lefatshe sa Kgwele ya Dinao sa FIFA se se gaisang fa e sale.

Maikutlo a re a bonang go tswa mo makaleng otlhe a baagi ba Aforika Borwa le kwa ntle ga naga, a tlhagiswa ke tswelelopele e re dirang letsatsi le letsatsi ka dithulaganyo tsotlhe tsa rona, ke a Tsamaiso e e Farologaneng: diatla tsotlhe di emetse 2010! Mme re tshwanetse go netefatsa gore re tsweletsa mokgwa o.

Re a itse gore ntlha e e botlhokwa ya dipaakanyo tsa rona e tshwanetse go nna go bopa setlhopha se se maatla sa Aforika Borwa se tla dirang gore rona le lekala lotlhe la kgwele ya dinao re ipele. Ke dumela gore Mokgatlo wa Kgwele ya Dinao wa Aforika Borwa (SAFA), bakatisi ba rona ba eteletswe pele ke Carlos Alberto Parreira, le batshameki ka bobona ba itse ka ga maikarabelo a magolo a ba a rweleng go siamisa setlhopha sa bosetšhaba se rona le Aforika re ka ipelang ka sona.

Re rata gape go leboga Springboks go supa tsela fa ba ne ba fenya Sejana sa Lefatshe sa Rugby ngogola. Se se tshwanetse go tlhotlheletsa Bafana Bafana, jaaka se tshwanetse go tlhotlheletsa ditabogi tsa rona tse di tla gaisanang kwa Metshamekong ya Diolimpiki kwa Beijing moragonyana monongwaga.

Tla ke boele kwa Dintlheng tsa Botlhokwa tse di kwa Setlhoeng tse ke di umakileng.

Go tswelela go itlhaganedisa kgolo ya ikonomi le tlhabololo re tla tsenya tirisong Leano la Pholisi ya Tiro ya Intaseteri (Industrial Policy Action Plan). Puso e tla tswelela ka thulaganyo ya rona ya diitaseteri le go tswelela go tlhola ditšhono tsa kgolo le go tlholwa ga ditiro. Mo ntlheng e go beetswe thoko dibilione tse R2,3 tsa maiteko a pholisi ya diintaseteri le dibilione tse R5 tsa dituelo tsa lekgetho mo dingwageng tse tharo di tla tshegetsa pholisi ya diintaseteri.

Go dira mmogo le kgwebo le badiri, re tla tlhoma ka bonako, mananeo a tiro a botlhokwa mo makaleng a mananeo a a seng teng, jaaka meepo le diminerale, didiriswa tsa badirisi, thekiso go kobilwe go tokafadiwa ga tshegetso go dikgwebopotlana, kago, diintaseteri tsa botlhami, temothuo le tshilo mo temothuong.

Ke rata gape go gatelela gore re sa ntse re ikemiseditse go tshegetsa lekala la dirori mme ka jalo re tla netefatsa gore tshegetso e e neelwa lekala le ka Thulaganyo ya Motor Industry Development Programme le a tswelediwa.

Mo maemo a ikonomi e e kwa godimo, re tla tswelela go tsweletsa kemo ya matlole e e tshegetsang kgolo e e tswelelang ya ikonomi le tlhabololo le go fokotsa bokoa jwa rona jwa ka kwa ntle.

Go itlhaganedisa tiragalo ya go agiwa ga mafaratlhatlha re tla konosetsa go tlhomiwa ga leano le le momagantsweng la mafaratlhatlha, ka kgatelelo mo tshomarelong ya maatla. Se se akaretsa go momaganya dithulaganyo tsa Dikgwebo tse e leng tsa Puso le go tlhagisa maano otlhe a mafaratlhatlha, dithoto le mafaratlhatlha a mangwe, dipeipi tsa maatla, thekenoloji ya tshedimosetso le dikgokagano, mafaratlhatlha a ditsela, metsi le motlakase, e le ka nako ya tsona le ka lefelo le di leng mo go lona.

Go kgabaganya maano a, se se botlhokwa thata ke thekenoloji ya tshedimosetso le dikgokagano e le yona e e tsamaisang makala a mangwe e bile e le lekala ka boyona. Ka jalo, re tla konosetsa monongwaga go newa laesense le go tsenya tirisong Infraco. Go setse go na le madi a a neetsweng Sentech go ka nna morekisi wa inthanete e e sa diriseng megala ga mmogo le go dirwa ya dijitale. Ka tirisano le dipuso tse dingwe mo kontinenteng le lekala la poraefete, re tla konosetsa tiro ya go tlhagisa megala ya ka fa tlase ga lewatle.

Go sa le jalo, re ikemiseditse go tlamela ka kgaso ya dijitale go 50% ya baagi kwa bokhutlong jwa ngwaga. Mme se se golaganeng naso e tla nna leano la tlhagiso mo go tlhongweng ga Set Top Boxes ya Aforika Borwa, e leng se se tshwanetseng go konosediwa kwa bogareng jwa ngwaga.

Morago ga go lemoga bonya bo puso e diragatsang dikopo tsa peeletso malebana le dintlha tse di jaaka theko ya lefatshe, ditshekatsheko tsa seabe sa mafaratlhatlha le tikolo tse tsotlhe tse di ka di tsayang ka dinako dingwe di ka rotloetsa kgotsa tsa nyemisa mooko ditshwetso tsa babeeletsi, re sweditse mo moweng wa Tsamaiso e e Farologaneng, gore tiro e tswelele ka bonako go tlhoma tikwatikwe ya megala e ka yona baabeletsi le puso ba ka elang tlhoko ditsamaiso tse. Tiro e e setse e simolotse.

Ntlha ya Setlhoa sa Dintlha tse di Botlhokwa tsa puso e tla nna tsepamo mo dintlheng tsa tlhabololo ya dinonofo. Tiro ya go leba gape Leano la Bosetšhaba la Tlhabololo ya Badiri e tla konosediwa monongwaga, le diporojeke tse setlhopha se se kopaneng sa puso, kgwebo le ditheo tsa thuto se se rulagantsweng ka fa tlase ga Joint Initiative on Priority Skills Acquisition (JIPSA) e tla gagamadiwa.

Ee, re rotloediwa thata ke tsibogo e e siameng go tswa kwa lekaleng la poraefete jaaka e supilwe ke boineelo jwa diCEO tse 70 tsa ditlamo tse di leng teng kwa Johannesburg Securities Exchange go dirisana le puso mo go samaganeng le kgwetlho ya tlhaelo ya dinonofo.

Mo godimo ga tiro e, mo nakong e e tlang re baya kwa pele ditsereganyo tse dingwe mo dikholejing tsa FET, diSET, neelwa didiriswa ga dikolo tse di kwa maemong a a kwa tlase re di imolola maikarabelo a go duedisa, le go itlhaganedisa katiso-mo-tirong ya dialogane tsa porofešenale.

Morago ga go siamisa makoa mo thulaganyong ya rona ya Thuto ya Bagodi ya Motheo, a re a lemogileng ngogola, mo kgweding e re tla goeletsa letsholo la botlhe la thutopuiso Kha Ri Gude (tla re ithute). Lona le tla akaretsa go katisiwa ga bakatisi ba ba tla tlamelang ka dithuto tsa thutopuiso ya motheo go bagolo le bašwa ba le 300 000 ka 2008.

Mme Sebui le Monnasetilo;

Kwa botennye jwa dithulaganyo tsa rona tsa ikonomi ke, e bile go tshwanetse ga tswelela go nna, go ela tlhoko gore a tswelelopele ya tsona e thusa go tokafatsa boleng jwa matshelo a maAforika Borwa otlhe, di dira jaaka dibetsa tsa botlhokwa mo Ntweng kgatlhanong le Botlhoki le go itlhaganedisa maiteko a rona a go fitlhelela maitlhomo a a jaaka go fokotsa botlhokatiro le go tsweletsa maikaelelo a boitekanelo go botlhe.

Mo thulaganyong ya go tlamela ka mafelobonno a batho a a isegang, ga jaana re kgona go rebola matlo a le 260 000 ka ngwaga, mme go fitlheletswe tumalano le SALGA go kganela thekiso ya lefatshe le le ka dirisediwang thulaganyo ya kago ya matlo.

Ka tswelelopele e re e dirang mo ditsereganyong tse di farologaneng tsa go fokotsa botlhoki, re tswelela go samagana le makoa a mantsi, go akaretsa Molaokakanywa wa Tsamaiso ya Tiriso ya Lefatshe (Land Use Management Bill), go konosediwa ga dikgetse tsa pusetso ya mafatshe, le tlhabololo le go tsenngwa tirisong ga thulaganyo ya tlhabololo ya metseselegae.

Tse ke dingwe tsa dintlha tse re tla di elang tlhoko monongwaga, le go netefatsa gore re fitlhelela maitlhomo a re a ipeetseng.

Ntlha e nngwe e e Botlhokwa ya kwa Setlhoeng ke go tlhalosa leano le le momaganeng e bile le akaretsa le le kgatlhanong le botlhoki le le samaganang segolo le dikarolo tsa setšhaba tse di angwang thata ke bothata jo. Tsona di akaretsa bana, basadi, bašwa, batho ba ba tshelang kwa magaeng le kwa mafelong a baipei mo metsesetoropong, batho ba ba golafetseng kgotsa ba malwetse a a tseneletseng le batsofe.

Gareng ga ditsereganyo tsa botlhokwa tse di tshitshintsweng ke: go atolosa lenaneo la ditiro tsa setšhaba, dithuso tsa tiro tsa go tlhoma ditiro ka tlhamalalo tsa ditlhopha tse di lebilweng, go tsweletsa bokgoni jwa lekala la tiro, go tokafatsa thuto le katiso, go tokafatsa ditirelo le dithoto mo baaging ba ba tlhokang, ditsereganyo tse di rileng mo malapeng a a tlhokang, le go netefatsa tiro ya ditheo tse di tshegetsang basadi le makala a mangwe. Gareng ga tse dingwe, re tla sekaseka tsamaiso ya bong gore re tokafatse dintlha tsotlhe tse di amanang le matlafatso ya basadi.

Go nyalana le maiteko a, ke porojeke e e kgethegileng ya go tlhatlhoba ditsereganyo tse di tlhokegang go samagana le bana ba ba mo kotsing ba ba kwa godimo ga dingwaga tse 14.

Fela rotlhe re tla dumalana gore setšhaba sa rona segolo batlhoki, se ka se kgone go emela maano le ditherisano le dithutano - le fa di le botlhokwa go le kalo. Le fa go le jalo, bontsi jwa ditsereganyo tse di kgonegang ke dilo tse puso e setseng e di dira le fa di ise di momaganngwe sentle. Ka jalo, mo moweng wa Tsamaiso e e Farologaneng, puso e ikaelela monongwaga go gagamatsa letsholo la go batla malapa a a rileng le batho ba ba tlhokang thata le go tsenya maano tirisong a a tla ba thusang, mo pakeng eo, go fokotsa botlhoki jo bo malapeng ao.

Mo ntlheng, re tla tlhoka Phaposi ya Bosetšhaba ya Ntwa Kgatlhanong le Botlhoki e e kopanyang mafapha a a jaaka Tlhabololo ya Loago, Diporofense le Pusoselegae, Kgwebo le Intaseteri, Temothuo le Merero ya Mafatshe, Ditiro tsa Setšhaba le Boitekanelo ga mmogo le botsamaisi jwa diporofense le jwa selegae, tse di tla dirang le dingo le kgwebo go batla ditsereganyo tse di tlhokegang mo malapeng a a rileng mme di a tsenye tirisong ka bonako.

Monongwaga re tla leba dintlha tse di leng botlhokwa mo ntweng ya naga kgatlhanong le botlhoki, re kobile kakaretso ya ikonomi. Tsona ke:

* go itlhaganedisa kagosešwa ya mafatshe le temo ka maano a a tletseng a theko ya lefatshe, go tsenngwa tirisong go go botoka ga ditirelo tsa tshegetso ya temothuo le tlamelo ya malapa ka dijo, le go tokafatsa lotseno le phitlhelelo ya MAFISA go tlamela ka sekoloto se sennye mo lekaleng le: go tla tsepamiwa mo mafelong a a tletseng ka banni ba dipolase le a a nang le dielo tse di kwa godimo tsa go fudusiwa, mme re ikaelela go oketsa dikgwebo tsa bantsho mo tlhagisong ya temothuo ka 5% ka ngwaga, le go runwa ga beng ba ba lefatshe go tla itlhaganedisiwa;

* Tekanyetsokabo e tla tlamela ka koketso mo tsamaiso ya dithebolelo tsa loago ka go lekanya dingwaga tsa tetla tsa phenšene ya botsofe go nna 60, ka jalo banna ba le halofo ya milione ba tla tswelwa mosola;

* go gagamatsa maiteko a a setseng a simolotse go oketsa thuso go dikoporasi le dikgwebopotlana tse di akaretsang basadi, ka kgatelelo mo go tlameleng ka katiso le mebaraka, go akaretsa go ba golaganya le mafelo a a setseng a tlhomilwe;

* go oketsa thulaganyo ya Tirelo ya Bosetšhaba ya Bašwa go akaretsa tlhatloso e e kwa godimo ya Tlhabololo ya Dinonofo tsa Bosole ya Letsholo la Tshireletso la Bosetšhaba la Aforika Borwa go tloga go 4 000 ya ga jaana go ya go 10 000. Dimilione tse R700 di setse di neetswe SANDF go simolola go godisa thulaganyo e;

* go gagamatsa Thulaganyo ya Ditiro tsa Sešhaba e e Katolositsweng, ka go fetisa maitlhomo a a beilweng, go supile bokgoni jwa go tsaya batho ba bašwa: e tla akaretsa go okediwa ga go tsenngwa ga batho ba bašwa mo thulaganyong e go tsweletsa mafaratlhatlha a botlhe, go atisa gabedi palo ya bana ba ba kwadisitsweng mo Tlhabololong ya Bana ba Bannye go ya go 600 000 ka mafelo a mašwa a le
1 000 le barutabana ba feta 3 500 ba ba katisiwang le go thapiwa, le go oketsa palo ya batlhokomedi. Bokana ka R1 bilione ya tlaleletso e beetswe thoko go mananeo a a ka fa tlasse ga EPWP; mme sa bofelo,

* go tlhagisa tsela ya ditlhagiswa tse di ka rekwang ke puso go tswa go dikgwebo tse dinnye, tse di magareng le tse dipotlana; le ka Small Enterprises Development Agency e tlhoma tsamaiso e e masisi go netefatsa gore paka ya tuelo ya matsatsi a le 30 e a latelwa.

Re tla diragatsa gape thulaganyo ya go itlhaganedisa tlhabololo ya mafelobonno a batho, ka maiteko a a gagametseng, jaaka ntlha e nngwe e e botlhokwa ka bonako, go itlhaganedisa phitlhelo ya metsi, kgelelaleswe le motlakase go botlhe, gore ka 2014 re bo re na le mafelobonno a batho a a nang le seriti le phitlhelelo ya malapa otlhe go ditirelo tse.

Go itlhaganedisa go fitlhelela maikaelelo a rona a boitekanelo go botlhe go akaretsa go gagamatsa go tsenngwa tirisong ga Leano la Lenaneo la Bosetšhaba kgatlhanong le HIV le AIDS. Re ikaelela gape mo tsamaong ya ngwaga go fokotsa seelo sa ba ba dirisang kalafi ya TB sentle go tswa go 10% go ya go 7% ka go katisa badiredi ba tsa pholo ba feta 3 000 go lwantsha bolwetse jo le go netefatsa gore balwetse ba TB e e sitang melemo ba bona kalafi.

Re ikaelela go konosetsa tiro ya tshireletso ya tsamaiso ya loago, ka thuso ya ditherisano tse di setseng di simolotse le balekane ba loago.
Jaaka rotlhe re tsholetsa diatla tsa rona mo Tsamaisong e e Farologaneng re tshwanetse gape go gagamatsa puisano ya bosetšhaba mo dintlheng tse di re tlhalosang jaaka naga.

Dintlha tse pedi tse di ntseng jalo di tlhoka go umakiwa go se nene.

Ya ntlha ke tshitshinyo ya gore re tlhome maikano a a tla bolelwang ke baithuti mo dikopanong tsa sekolo mo mesong, ga mmogo le Maikano a Bašwa a a tlhagisang meono ya maitsholo a botho le kopano ya botho mo go maAforika Borwa otlhe. Tona ya Thuto o tla tlhalosa puisano ya setšhaba ka dintlha tse mo bekeng e e tlang.

Ntlha ya bobedi ke ka ga maina a thutalefatshe le a mafelo, a a tlhokang tsamaiso e e golagantsweng mo diporofenseng tsotlhe gore re tlhome motheo wa diphetogo tse re di tshitshinyang. Re tla goeletsa tsamaiso e e golaganeng e mo tsamaong ya nako, ka ketelelopele ya Khansele ya Aforika Borwa ya Maina a Mafelo le Dikomiti tsa yona tsa Diporofense.

Mme Sebui le Monnasetilo,

Fa re ne re lebile ntlha ya bosenyi mo Bonno jo bo Kopanetsweng jwa Palamente ngogola, re tlhalositse kamego e kgolo e seng fela ka dielo tse di kwa godimo tsa bosenyi, mme le ka ga gore maemo a bonala a etegela segolo fa re labile polao - e gwetlha seelo sa ditlhabolo fa e sale go fitlhelelwa ga temokerasi.

Ngogola, re ne ra tsena mo tirisanong le kgwebo le makala a mangwe a baagi, go tlhoma leano le le tletseng la go tokafatsa tsamaiso ya botsamaisi le bosenyi ka botlalo.

Mo ntlheng e, ka mowa wa Tsamaiso e e Farologaneng, Kabinete e dumalane ka setlhopha sa diphetogo tse di tlhokegang go tlhoma tsamaiso ya bosiamisi le bosenyi e ntšhwa ya segompieno, e e dirang sentle e bile e fetogile. Gareng ga tse dingwe, se se tla akaretsa go tlhoma setheo se se golaganyang sa botsamaisi sa tsamaiso e kwa maemong otlhe, go tloga go a bosetšhaba go ya go a selegae, go golaganya baatlhodi le bommagiseterata, sepodisi, batšhotšhisi, ditirelo tsa tlhabololo le Boto ya Thuso ya Semolao, ga mmogo le ditsereganyo tse dingwe, go akaretsa go matlafadiwa ga Diforamo tsa Sepodisi sa Baagi.

Jaaka Maloko a a Tlotlegang a itse, mangwe a maiteko a a setse a simolotse, fela re na le bonnete jwa gore, fa otlhe a ka diragadiwa ka tsela e e golaganeng ya tirisano, seabe se ka nna kwa godimo mo ntweng ya rona kgatlhanong le bosenyi. Ditona tsa Setlhopha sa Bosiamisi, Thibelo ya Bosenyi le Tshireletso di tla tlhalosa dintlha ka ga se le maiteko a mangwe mo tsamaong ya beke e e tlang.

Mo tsamaong ya ngwaga o, re tla dira Melaokakanywa ka ga phetolo ya boatlhodi ka ditherisano le baatlhodi le bommagiseterata, re konosetso leano le le ikaeletseng go matlafatsa taolo ya melelwane le tshireletso, re phedise gape le Tšhata ya Batswasetlhabelo, ela tlhoko ntlha ya disenyi tse di boelelang, le go tswelela ka go tsenya tirisong mekgwa e mengwe ya go bona dikatlenegiso go tswa go Khomišene ya Nnete le Poelano.

Re rotloediwa ke tiro ya go gagamatsa ntwa kgatlhanong le bosenyi jo bo rulagantsweng, ga mmogo le dikatlenegiso tsa Khampepe Judicial Commission ka ga tiro le lefelo la Bokaedi jwa Ditiro tse di Kgethegileng (Directorate of Special Operations) ga mmogo le go tswelela go sekaseka ntlha e, go akaretsa go fetolwa ga Tsamaiso ya Bosiamisi le Bosenyi, kwa bokhutlong jwa Mopitlwe monongwaga, re tla dirisana le Palamente ka molao le ditse tse di tlhokegang go tswelela go oketsa bokgoni jwa rona kgatlhanong le bosenyi jo bo rulagantsweng.

Se se tla tswelelang go re kaela jaaka re tsaya kgato e e tla nna boineelo jwa puso go lwantsha bosenyi jo bo rulagantsweng le go tokafatsa botsamaisi, bokgoni le momagano ya ditheo tsa semolao tsa rona.

Se se botlhokwa ke gore, katlego ya rona go lwa kgatlhanong le bosenyi e ikaegile ka tirisanommogo ya rona rotlhe jaaka maAforika Borwa a a ikobelang molao, re rotloediwa ke melawana ya molao, tlotlo ya boatlhodi le go latelela ditshwanelo tse di lekanang tsa botho, tse Molaotheo wa rona o re rotloetsa go di latela mo matshelong le ditiro tsa rona tsa letsatsi le letsatsi.

Maloko a a Tlotlegang;

Re tla tswelela monongwaga ka maiteko a go tokafatsa didiriswa tsa puso gore e fitlhelela maikarabelo a yona go baagi. Mowa wa Tsamaiso e e Farologaneng o tshwanetse go dira mo go botlhe ba ba rweleng maikarabelo a go nna badiredi ba setšhaba.

Go na le dintlha tsa botlhokwa tse di bonolo tse re tla di lebang, jaaka karolo ya maiteko a go tokafatsa thulaganyo le bokgoni jwa puso.

Sa ntlha, go dumalanwe mo makaleng otlhe a puso gore segolo diphatlhatiro tse di masisi di tshwanetse go tladiwa mo dikgweding tse thataro tsa gore di tlhagelele. Lefapha la Tirelo ya Baagi le Botsamaisi le tla tlhoma tsamaiso ya go ela tlhoko go tsenngwa tirisong ga tshwetso e.

Sa bobedi, ka Motsheganong wa ngwaga le ngwaga (le mo dikgweding tse pedi tsa ngwaga wa ditšhelete kwa maemong a dipusoselegae) batsamaisi ba ba ba kwa godimo ba tshwanetse go bo ba rometse Ditumalano tsa Tiragatso ya bona kwa bothating jo bo maleba. Kantoro ya Khomišene ya Ditirelo tsa Setšhaba e tla tlhoma tsela ya go ela tlhoko ntlha e.

Sa boraro, ka go lemoga go Lefapha la Merero ya Selegae le ama botshelo jwa moagi mongwe le mongwe, monongwaga re tla gagamatsa go tsenngwa tirisong ga leano la diphetogo le le dumetsweng ke Kabinete. Lona le akaretsa go tokafatsa marara a IT, go karisa badiri mo marareng a mašwa a, go kumola ba ba dirang bonweenwee le go leka karata e ntšhwa ya ID.

Tokafatso ya tiragatso mo tirelong ya setšhaba e ikaegile gape ka boleng jwa boeteledipele jo bo newang ke botsamaisi jwa khuduthamaga le jo bo kwa godimo. Gape, go botlhokwa go tsweletsa boineelo jwa bathapiwa ba setšhaba mo ditirong tsa bona - tiro e e leng ya boeteledipele, badiredi ba setšhaba ka bobona le mekgatlo ya diyunione tsa badiri.

Mo ntlheng e, monongwaga, ka puisanao le diyunione tsa badiri, re tla rulaganya Samiti ya Lekala la Setšhaba go dira ka dintlha tse gore mowa wa Batho Pele o diragadiwe gotlhe mo tirelo ya puso e rebolwang teng.

Ka tirisano le balekane ba loago, re tla netefatsa gore, kwa bokhutlong jwa monongwaga, Thulaganyo ya Bosetšhaba e e Kgatlhanong le Bonweenwee ya bobedi e a amogelwa, le gore leano la tiro le le dumalanweng le kgwebo le tsenngwa tirisong. Kwa maemong a pusoselegae, re tla thusa bommasepala ba le 150 go tlhoma maano a bona a a kgatlhanong le bonweenwee.

Monongwaga re tla tswelela go gagamatsa maiteko a go matlafatsa bokgoni jwa dipusoselegae go elana le Leano la Dipusoselegae (Local Government Strategic Agenda) la dingwaga tse 5. Go netefatsa keletlhoko e e tseneletseng mo ntlheng e, SALGA e dumetse go tlamela ka dipegelo tsa dikwatara tsa tiro e e dirwang.

Go kgona go tokafatsa tirelo e e rebolelwang ditlhopha tse di bokoa jaaka bagale, basadi le bašwa, re tla leba gape ditheo tse di rwesitsweng maikarabelo a go diragatsa ditiro tse le go tlhatlhoba dipaakanyo tse di maleba, go akaretsa tshekatsheko ya ditheo tsa puso tse di tlhomilweng go lebagana le merero ya tlhabololo le matlafatso ya bašwa.

Bontsi jwa dikgwetlho mo tirong ya rona tse re setseng re di bone di bakwa ke makoa a a malebana le thulaganyo ya rona. Ka jalo jaaka karolo ya Dintlha tsa Botlhokwa tse di kwa Setlhoeng, mo pakeng e e tlang re tla konosetsa ditiragalo tse di tla re kgontshang go oketsa bokgoni jwa puso jwa go tsenya tirisong maano a a momaganeng, a a akaretsang maemo otlhe a puso.

Maloko a a Tlotlegang;

Thulaganyo e re e tlhalositseng e akaretsa boineelo jo naga ya rona e dumalaneng ka jona le boeteledipele jwa kontinente ka African Peer Review Mechanism.

Tsepamo ya rona mo go rotloetseng Lenaneo la Aforika mongwaga, e tla bo e le ka ga go matlafatsa ditheo tsa Aforika, go akaretsa Kitlano ya Aforika le thulaganyo ya yona ya tlhabololo, NEPAD.

Se re tla se dira re rotloediwa ke maikaelelo a a tshwanang a batho ba kontinente a momagano e kgolo go latelela kitlano ya kontinente mo maemong otlhe. Kgato e e botlhokwa mo ntlheng e ke thulganyo ya ditheo tsa dikgaolo le ditiragalo tse di kobisitsweng go fitlhelela momagano ya dikgaolo.

Re tla tswelelela go ineela mo lefelong la kgwebo le le gololosegileng mo Southern African Development Community, le go solofela go dirisa Bonnasetilo jwa rona jwa SADC jwa 2008/2009 go matlafatla dikeletso tsa kgaolo mo dintlheng tse.

Mo bokaelong jo, gape, gore re tla tsweletsa dikamano tsa maphatamabedi le tsa maphatamantsi le baagisani ba rona le European Union, go netefatsa gore ditherisano tsa rona ka ga Ditumalano tsa Dimphato tsa Ikonomi di konosediwa ka bonako jo bo kgonegang, go ikaegilwe ka go itlhaganedisa tlhabololo ya kgaolo ya rona.

Mo ngwageng o o fetileng, re diragaditse maikarabelo a SADC go thusa boeteledipele jwa sepolotiki jwa Zimbabwe go bona tharabololo e e tswelelang ya mathata a sepolotiki a ba lebaganeng nao. Re nnile le tšhono kwa AU Summit kwa Addis Ababa ya go kgona go rebola pegelo e e botlalo go boeteledipele jwa SADC ka ga ntlha e.

Ka bokhutshwane, matlhakore a a amegang mo ditherisanong a fitlheletse tumalano e e tletseng mo dintlheng tsotlhe tse di amanang le merero e matlhakore a a tshwanetseng go samagana nayo. Yona e akaretsa dintlha tse di amanang le Molaotheo, tshireletso, bobegakgang, melao ya ditlhopho, le merero e mengwe e go ntseng go sa utlwanwe ka yona dingwaga di le dintsi. Melao e e maleba mo ntlheng e e setse e dumeletswe ke palamente, go akaretsa diphetogo tse di tlhokegang tsa molaotheo. Se se setseng fela, ke ntlha ya tsamaiso malebana le nako le mokgwa wa go tsenngwa tirisong ga Seralwa sa Molaotheo se go dumalanweng ka sona.

Ka jalo, re golagana le Ditlhogo tsa Dinaga le tsa Dipuso tsa SADC mo go akgoleng maphata a Ditherisano tsa Zimbabwe ka diphitlhelelo tsa bona tse di duleng diatla e bile re ba rotloetsa go dira mmogo go rarabolola ntlha e e setseng ya tsamaiso. Jaaka go kopile Ditlhogo tsa Dinaga le tsa Dipuso tsa SADC re sa ntse re ikemiseditse go tsamaisa ditherisano tsa Zimbabwe. Le fa go le jalo, re eleletsa batho ba Zimbabwe katlego mo ditlhophong tse di beetsweng go tshwarwa ka 29 Mopitlwe.

Dikamano tsa rona tse di maphatamantsi le Democratic Republic of Congo di a tswelela, jaaka re rata go nna le seabe mo maitekong a go thusa bagarona ba naga eo go fitlhelela kagiso ya leruri, le go tsenya tirisong thulaganyo ya bona ya kagosešwa le tlhabololo.

Puso ya rona e tla tswelela go tshwarwa ke ditiragalo tse di diragalang kwa Kenya, Chad, Burundi, Darfur kwa Sudan, Western Sahara, Côte d'Ivoire, Somalia, the Comoros le Central African Republic go bona kagiso ya leruri le maemo a a ritibetseng.

Re swabiswa ke dipolao tse di senang tlhaloganyo kwa Kenya le Chad, dilo tse di sirang tswelelepele e re ntseng re e dira mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng tebang le kagosešwa ya kontinente ya Aforika. Re ikuela go balekane botlhe mo Aforika go dira sengwe le sengwe se re ka se kgonang, mmogo go thusa go thibela maemo a a sa iketlang a.

Re tla tswelela go diragatsa tiro ya rona mo Khanseleng ya Tshireletso ya Ditšhabakopano. Se se botlhokwa mo ntlheng e, ke go matlafatsa tirisano magareng ga Khansele ya Tshireletso ya UN le Khansele ya Kagiso le Tshireletso ya Kitlano ya Aforika.

Re tlhotlhelediwa ke keletso ya go tokafatsa boleng jwa botshelo jwa batho botlhe ba rona, segolo mo dinageng tse di tlhabologang, re tla tsepama mo go tsweleleng go matlafatsa go nna le seabe ga rona mo diforamong tsa India-Brazil-Aforika Borwa, New Africa-Asia Strategic Partnership, Non-Aligned Movement, Group of 77 le ditherisano go konosetsa tumalano ya kgwebisano ya SACU-Mercusor.

Ka yona tsela eo, re tla tswelela go nna le seabe mo go fitlheleleng maitlhomo a Kyoto Protocol on Climate Change le ditlhabologo tse di diragalang mo ntlheng e, le ka go matlafatsa ditherisano ka ga WTO Doha Development Round.

Monongwaga re keteka ngwaga wa bolesome wa go tlhongwa ga dikamano tsa sedipolomate magareng ga Aforika Borwa le People's Republic of China. Go runya ga dikamano mo mafelong a a farologaneng fa gare ga dipuso le batho ba rona go netefatsa gore China-South Africa Partnership for Growth and Development ke kamano e e botlhokwa e e ungwelang matlhakore oomabedi, e e ka golang e tswelela pele.

Mo ngwageng o o tlang, re tla nna baamogela baeng ba Review Conference go sekaseka go tsenngwa tirisong ga ditshwetso Khomferense ya Lefatshe Kgatlhanong le Bosemorafe (World Conference Against Racism) e e neng e tshwaretswe mo nageng ya rona ka 2001. Re na le bonnete jwa gore ka ntlha ya letlhoo le botlhoko jwa bosemorafe le ditlamorago tse di seng monate tse bo tswelelang go di tshololela mo bathong, dipuso le batho ba lefatshe ba tla dira mmogo le rona go netefatsa gore Review Conference e fitlhelela maikaelelo a yona.

Maikarabelo a a botlhe, go akaretsa go nna baamogela baeng ba Sejana sa Lefatshe sa Kgwele ya Dinao sa FIFA sa 2010, go supa ka netefaletso e batho ba nang nayo ya gore naga ya rona ke monnaleseabe wa botlhokwa mo dikeletsong tse di molemo tsa batho botlhe. Fela ga re a tshwanela go tsaya se botlhofo.

Ke na le nametshego ya gore, ka fa tlase ga boeteledipele jwa International Marketing Council, Trade and Investment South Africa (TISA), Tourism South Africa le ditheo tse dingwe, re tla tsholetsa diatla tsa rona rotlhe ra golagana le lefatshe lotlhe ka ga mowa wa Tsamaiso e e Farologaneng, le go tswelela ga rona go tlhola setšhaba se se tlhokomelang le maemo a lefatshe le tla a bonang mo nageng ya rona go keteka botho jwa Aforika ka 2010.

Mme Sebui, Monnasetilo le Maloko a a Tlotlegang;

Morago ga go bua tsotlhe tse ke di buileng, ke boela mo potsong e: maemo a naga ya rona ke afe jaaka re tsena mo go 2008!

Se ke se itseng e bile ke le pelokgale go se bua ke gore: le fa go na le dikgwetlho tsa nakwana re sa ntse re tshotse tsela e e siameng!

Ke bua se ntle le tikatiko gonne ke na le bonnete jwa gore maAforika Borwa a kgona e bile a ikemiseditse go kopana le kgwetlho ya hisetori - go gagamatsa mosifa mongwe le mongwe wa rona - go tsibogela dikgwetlho tsa bosetšhaba tsa ga jaana, go akaretsa tse di amanang le ikonomi ya rona, maemo a sepolotiki le a ikonomi mo Aforika le gotlhe mo lefatsheng, le go dirisa ditšhono tse tswelelopele ya naga ya rona e di tlisitseng mo dingwageng tse somenne tse di fetileng.

Ka diatla tsotlhe di tsholeditswe, re ineela go dira tiro ya rona ka tsela e e farologaneng mme e dira sentle. Re tla tsweletsa thulaganyo ya rona ya kagosešwa le tlhabololo le go e tsholeletsa kwa godimo go gaisa.

Ke a leboga.

Issued by: The Presidency
8 February 2008



<fn>StateoftheNation.2009.2009-04.Tn.txt</fn>
Puo ya Maemo a Setšhaba ya ga Moporesitente wa Aforika Borwa, Kgalema Motlanthe, go Bonno jo bo Kopanetsweng jwa Palamente, Cape Town

6 Tlhakole 2009

Mme Sepikara sa kokoano Bosetšhaba;
Rre Modulasetulo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense;
Mme Motlatsa Poresitente;
Motlatsa Sepikara le Motlatsa Modulasetulo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense;
Moatlhodi Mogolo Langa;
Motlatsa Poresitente wa pele wa Repaboliki ya Aforika Borwa le Poresitente wa ANC;
Ditona tsa diporofense;
Maloko a Kabinete le Dipikara tsa Dikgotlatheomolao tsa Diporofense;
Moatlhodimogolo wa pele le Batlhankedibakaedi ba pele ba Palamente;
Batlotlegi, Boemedi le Bakomišenara bagolo le batlotlegi ba baeng go tswa kwa ntle;
Baeteledipele ba ba tlotlegang ba mekgatlho ya dipolotiki le Maloko a Palamente, Baeteledipele ba setso;
Motlotlegi Mmatoropo wa Toropo ya Cape Town;
Baeteledipele ba sedumedi le baemedi ba setšhaba;
Makhomoreiti le ditsala;
Baeng ba tlotlego:

Ke motlotlo go bua mo bonnong jo bo kopanetsweng jwa Palamente ya Repaboliki ya Aforika Borwa, mo tshimologong ya karolo e ya bofelo ya Palamente ya rona ya Boraro ya Temokerasi.

Ke eme fa pele ga batho ba Aforika Borwa ka boikobo ka tšhono e ke nnileng le yone ya go bona setulo se se kwa godimo mo nageng e le ka ntlha ya maemo a a tshwanang a le nosi a tshweetso ya lekoko le le busang ya go ntsha poresitente wa pele.

Sa me ke maikarabelo, mo dikgweding di le mmalwa, go etelela pele Khuduthamaga ya Bosetšhaba mo go feleletseng taolelo e e neetsweng African National Congress mo ditlhophong tsa 2004, le go ala motheo wa tsamaiso ya morago ga ditlhopho go tsamaisa tiro.

Gore mo dikgweding tse tlhano tse di fetileng re bo re dirile phetogo e e tlhamaletseng le tsweletso mo dithulaganyong tsa puso ke ka thuso ya go tia ga tsamaiso ya rona ya molaotheo, e bontlha bongwe ba yone bo bonalang mo tirisanommogong ya maloko a Khuduthamaga - a bogologolo le a mašwa - le seatla se se nonofileng sa balaodi ba lephata la puso.

Fa re leba dingwaga tse di sometlhano tse di fetileng, ke rata go lebogela boineelo le go dira ka natla ga Boporesidente Nelson Mandela le Thabo Mbeki le basadi le banna ba bangwe ba bantsi ba ba nnileng le seabe mo go eteleleng pele puso ka fa tlase ga temokerasi: mo Khuduthamageng le botsamaisi, le dikgotlapeomolao go kgabaganya makala a le mararo a puso le Boatlhodi; ka keletso ya go tokafatsa boleng jwa matshelo a ma-Aforika Borwa otlhe.

Godimo ga moo, ke ema fa pele ga lona ka boikgantsho le go itshepa ka gore Aforika Borwa o re o ketekang gompieno - yo o farologaneng go tswa mo dikgaoganong, kgotlhang le go kgapelwa thoko mo dingwaganyaneng tse sometlhano fela tse di fetileng - ke dipoelo tsa matsapa a banna le basadi ba ma-Aforika Borwa go tswa mefameng yotlhe ya botshelo.

a-Aforika Borwa a emelela tsholofelo le le boitharabologelo jo bo bontshang setšhaba sa rona.

Mo gare ga kokoanong e ntle ya ma-Aforika Borwa go na le maloko a Palamente ya rona ya temokerasi ba ba re tlogetseng go tloga ka kgwedi ya tlhakole e e fetileng mme re batla go ba laela. Bone ba akaretsa Brian Bunting, Billy Nair, Ncumisa Kondlo, John Gomomo, Joe Nhlanhla, Cas Saloojee, John Schippers le Jan van Eck.

Mo go bone, ke rata go tlaleletsa ka Ms Helen Suzman, mo-Aforika Borwa yo o kgethegileng, yo o emetseng meetlo ya Palamente e ntšhwa mo pakeng ya palamente ya maloba.

Ke bone ba le baratagaabo ba bangwe ba ba tshwanetseng go bona tlotlomatso e kgolwane fa re bega gore - le fa go na le difefo tse di fokang mo ikonoming ya rona, diketsaetsego tsa sepolotiki tse di ka farafarang mogopolo wa setšhaba ka nako ya diphetogo - setšhaba sa rona se mo maemong a a siameng.

Fela, ga re a tshwanela go nyatsa dikgwetlho tse re lebaneng le tsone. Go wa ga ikonomi ya lefatshe go tlisa dikotsi tse di boitshegang mo ikonoming ya rona mo mabakeng a go latlhegelwa ke ditiro le boleng jwa botshelo jwa batho ba rona.

Ka tlhago, ketsaketsego ya phetogo mo dipolotiking e ka tlisa dipotso tse dintsi go feta ka moo go ka arabiwang jaanong.

Ka ntlha ya seo, bangwe ba rona ba ka gakiwa ke makhubu a phetogo a bosa jwa dintelo le go sekamela mo go tsone diphefo tse tsa maemo a ikonomi le polotiki.

Fela la rona ke leeto le le nang le tsholofelo le boitsharabologelo.

Gape re ka re, ka bonako jo bo makatsang, dintlha tse dintsi tsa taelo ya molatheo wa rona di lekilwe mo nakong e e fetileng, mme mongwe le mongwe wa bone o falotse teko go bontsha temokerasi e e itharabologelang thata.

Temokerasi ya rona e itekanetse. E ntse e tia, e tshegetswa ke Molaotheo o o ka se tshwantshanngweng le sepe mo lefatsheng.

Ka nnete, go anama ga dipuisano tsa rona tsa sepolotiki ka paka e ya kgaisano ya ditlhopho - tseo botlhe re dumelang fa e tshwanetse go nna le seriti le kagiso - ke bonnete jo bo totobetseng jwa go tswelela go nna teng le go tia ga temokerasi ya rona.

Ke batho ba Aforika Borwa ba ba netefaditseng tswelelopele ya yone; mme ke bone bao ba tla sireletsang temokerasi ya rona mo dingwageng tse di tlang.

Ntetle, Mme Sepikara le Modulasetulo, mo lebakeng le go kopa ma-Aforika Borwa otlhe a a tshwanelang ke go ikwadisa le go bouta mo ditlhophong tse di latelang tsa bosetšhaba le tsa porofense, gore re kgone go ithulaganyetsa kwa re yang teng rona ka borona.

Re tshwanetse go dira se letsatsi lengwe le lengwe mo diofising tsa mmasepala, pele lenaane la batlhophi le tswalelwa. Gape re tshwanetse go dirisa tšhono ya ikwadiso e e kgethegileng e e rulaganyeditsweng mo bokhutlong jwa beke ke Khomišene ya Ditlhopho ya Aforika Borwa (IEC) ka moso le ka Sontaga, ka di 7 le 8 Tlhakole ka go latelang.

Gape ke rata go dirisa tšhono e go tlhagisa gore mo matsatsing a le mmalwa a a tlang ke tla wetsa dipuisano le Khomišene ya Ditlhopho le Ditona tsa Diporofense le go itsise letlha la ditlhopho.

Maloko a a Tlotlegang

Re tlhoka go akgola jaaka re le temokerasi batho ba Aforika Borwa bao, ka di 27 Moranang 1994, lwa ntlha ka bongwefela ba itiretseng kwa ba ba tlang go ya teng/isago.

Ka kgato e e bonolo fela e le botlhokwa ya go boutela puso ya batho botlhe ba naga, re furaletse tse di kwa morago tse di sotlileng ba botlhe.

Ka jalo go matshwanedi gore mo tirong e go keteka segopotso sa bo 20 sa go amogela Boikano jwa Komiti ya Nakwana ya (OAU) mo Borwa jwa Aforika mo Ntlheng eo Aforika Borwa e e amogetseng ka Phatwe, 1989 - gape bo tlwaelegile e le Boikano jwa Harare.

Itshimololelo e e adile motheo wa tumelelano ya lefatshe ka bophara, go ya ka United Nations, ka ga mokgwa wa ditherisano mo Aforika Borwa.

Mo Aforika Borwa, e tlhaloswa gape ke diteng tsa Khonferense ya 1989 ya Bokamoso jo bo nang le Temokerasi - bo tlisa kopanya baratagae go tsweng mo mefameng yotlhe ya botshelo.

Tsotlhe tse di dirile gore go nne le tsamaiso ya ditherisano tse di re isitseng kwa ditlhophong tsa ntlha tsa temokerasi ka 1994.

Mo ntlheng e, re tshwanetse go akgola moswi Poresitente wa African National Congress, Oliver Reginald Tambo, ka a simolotse le go lekeletsa go ya ka mekgatlho ya mo kontinenteng le mo lefatsheng se e feleleditseng e le thulaganyo ya tharabololo ya kagiso ya kgotlhang mo nageng ya rona.

Kgato e e masisi eo ya go dira letlhomeso le le tla dirang kagiso le poelano, mo lefelong la ntwa le kgotlhang, le buseditse morago bosula ba dingwaga tse di lekgolo tse di fetileng: ke gore, go dira Mokgatlho wa Bosetšhaba ka 1909 yo o lerileng go tlhamiwa ga Kopano ya Aforika Borwa.

Le fa Mokgatlho o o tlhalosa go tshwaragana ga Aforika Borwa jaaka re go itse ga jaana, go ne go lebisitswe mo kgatelelong go ya ka merafe le go kgapelwa thoko.

Jaanong, dingwaga tse 15 mo temokerasing ya rona, re ka netefatsa gore poifo, go tlhoka tshireletsego le o okaoka mo dingwageng tse 100 tse di fetileng go bakileng kagiso e e tlhaolang e bile e le ya maithamako mo beng ba bokoloniale,se se ne se sa utlwagale; e bile se dirisiwa botlhaswa.

Dipoifo tseo le go tlhoka tshireletsego go lerile dingwagasome tsa kemokgatlhanong. Mo ntlheng e, re akgola morwa yo o sebete wa batho ba rona, Solomon Kalushi Mahlangu yo o neng a ya go kalediwa dingwaga tse 30 tse di fetileng, a sa belaele sepe, ka kitso ya boikgantsho jwa gore madi a gagwe a tla nosetsa setlhare sa kgololosego.

Ntetleleleng go amogela Lucas Mahlangu, mogoloe Kalushi, yo o emetseng ba lelapa la Mahlangu.

Solomon Mahlangu o ne a tsweletsa moetlo wa masole a ngwaga o o fetileng, magareng ga bone re balela bao ban eng ba le ka fa tlase ga Kgosi Cetshwayo yo ka 1879 a fentseng masole a Borithane kwa Isandlwana, a sireletsa kgololosego ya batho ba naga ya rona le go ikemela ga mafatshe a bone.

Fa morago ga dingwaga di le 130, re ka ikgomotsa ka tsholofelo le boitharabologelo jo bo neng jwa tsena mo dipelong tse di tiileng tsa bone.

Mo ditikwatikweng tsa thuto, kemokgatlhanong eo e bakile go gana ka mogoso ka nako ya mariga morago ga go iletsa mokgatlho wa kgololosego le go golegwa ga bontsi jwa baeteledipele ba bagolwane ba one.

Setlhopha sa baithuti ba digatlhamela masisi se ne sa tswa NUSAS go tlhama Mokgatlho wa Baithuti wa Aforika Borwa (SASO) mo dingwageng tse 40 tse di fetileng.

Mo setlhopheng se go nnile le baeteledipele ba pele ba SASO, ba ba akaretsang: Strini Moodley, Professor Barney Pityana, Steve Biko, Onkgopotse Tiro, Harry Nengwekhulu, Themba Sono, Mapetla Mohapi, Mosioua Lekota, Johnny Issel le Mthuli ka Shezi. Re a ba akgola, ka gonne ba tlisitse tsholofelo mo nakong ya go latlhegelwa ke tshepo. Mo lebakeng le, ke rata go amogela ntsalagwe Onkgopotse Tiro, Pat Tlhagwana.

Gape mo lebakeng le re rata go amogela yo o re tlogetseng Ephraim Mogale, poresitente e e simolotseng Mokgatlho wa Baithuti ba Aforika Borwa dingwaga tse 30 tse di fetileng (Cosas), le balekana nae.

Mo go gopoleng baithuti ba ba ngwaga e e fetileng go na le molaetsa o o renang, o o tiisang lenyora la tokologo le kitso mo tlhokomelong ya bašwa ba rona.

Molaetsa wa ditiro tsa rona tsa bogaka o bontsha bonnete gompieno fela jaaka mo dingwageng tse dintsi tse di fetileng, gore mmogo re godise ditšhono; gore ka nnete, go ya ka mafoko a Tšhata ya Kgololosego, re bule thata "dikgoro tsa thuto le ya setso"!

Re gopola mekgatlho le baeteledipele ba go rotloetsa mowa wa tsholofelo le boitharabologelo e e tsweleleditseng kgaratlho ya temokerasi le fa go ne go sena tsholofelo; go go tlhagisa maikarabelo a a mo magetleng a rona go tsweletsa dikakanyo tse bontsi bo di lwetseng, ba gana go fenngwa ke dikgoreletsi le mathata.

Ka jalo, Mme Sepikara le Motlotlegi Modulasetulo, ra tshwanetse go ipotsa gore: ditiro tsa rona di tlhalositse jang tsela ya phetogo mo setšhabeng sa Aforika Borwa mo dingwageng tse sometlhano fa e sale go tsweng botsalo jwa temokerasi; le gore re tsweleditseng jang tlhabololo ya batho le seriti sa botho fa e sa le taelo ya temokerasi ya 2004!

Gompieno re na le thulaganyo e e dirang sentle ya temokerasi, e e dirang go ya ka melawana ya go tlhoka bofitlha le go se fitlhe sepe, e na le mekgwa e le mmalwa ya go tsaya karolo ga setšhaba le ditheo tse di ikemetseng tse di laetsweng ke Molaotheo go tshegetsa temokerasi.

Mo dingwageng tse di fetileng, re ntse re tokafatsa dibopego tsa puso. Re agile thulaganyo ya dikgokagano tse di siameng tsa go kgabaganya makala a puso le kgolagano e e tokafetseng magareng ga one.

Go ntse jalo, puso e ka ipela gore re fetotse sebopego sa temokerasi ya tirelo puso, e mo maphateng a otlhe e emeletseng mokgwa wa setšhaba sa rona.

Le fa go le jalo, fa basadi ba emetse 34% ya ditiro tsotlhe tse di kwa godingwana mo tirelo pusong, se se sa ntse se le kwa tlase ga seelo sa tekatekano e re neng re ipeetse yone.

Mo maemong a dikgotlapeomolao tsa bosetšhaba le diporofense, go bontsha gore mo ngwageng ono setšhaba se tla tokafatsa 32% ya kemedi ya bomm? e e fitlheletsweng ka 2004 e bile re solofela gore, le 40% e e fitlheletsweng ka 2006 mo ditlhopong tsa pusoselegae.

Re solofela gore makoko otlhe a dipolotiki, fa a ntse a feleletsa go baakanya manaane a ditlhopho, a tseye se tsiya!

Le fa go nnile le tswelelopele nngwe, ka 0,2%, maemo ga a itumedise sentle mabapi le batho ba ba sa itekanelang mo mmeleng ba ba thapilweng ke puso, fa go bapisiwa le phitlhelelo ya 2% e re neng re ipeetse yone.

Mo mabakeng a mabedi a, setheo sa poraefete se saletse kwa morago thata.

Go tserwe dikgato tse di farologaneng go tokafatsa nonofo ya bodiredi puso go akaretsa tsamaiso ya matlole, Ditikwatikwe tsa Tirelo tsa Thusong, le boitlhamedi jwa thebolelo ya ditirelo, izimbizo le, ga jaana mo Lefapheng la Merero ya Selegae, boeteledipele jo bo tiileng.

Le fa go le jalo, go sa ntse go na le tiro e ntsi e e tshwanetseng go dirwa go tokafatsa mokgwa wa tirelo le go kaela badiredidipuso bangwe, segolobogolo bao ba dirang le setšhaba ka tlhamalalo.

Jaaka Maloko a a Tlotlegang a itse, puso ya rona e dirile go lwantsha bobodu e nngwe ya dintlha tsa botlhokwa.

Se se tlhageletse, magareng ga tse dingwe, mo peomolaong, melaong le melawaneng e e busang badiredipuso le boradipolitiki, dikamano le setšhaba le dikgwebo, gammogo le megala e go begiwang bobodu mo go yone.

Gape e ka nna gore dithulaganyo tse di thibelang le go otlhaela bobodu di sa ntse di sa lekana; fela go tswa mo ntlheng ya dithulaganyo tsa puso, re ka ikgotsofatsa ka gore mo dikgetseng tse di fetang 70% tsa bobodu tse di begilweng mo bobegakganyeng di tswela mo pepeneneng ka ntlha ya fa puso e e lemogile ditlolomolao mme e tsaya dikgato kgatlhanong le seo.

Dikgwetlho tseno di ntse di itemogelwa ke setheo sa poraefete. Kwa bofelong, kgwetlho ke ka ga taolo; fela jaaka go tshwanetse go nna le kobamelo e e tlhomameng.

Maloko a a Tlotlegang;

Ke tshepa gore re a dumelana gore go itekanela ga setšhaba sa rona go ikaegile ka, segolobogoIo, ka tswelelopele e re e dirang mo go godiseng khumo ya setšhaba le go netefatsa gore ditshiamelo tsa kgolo ya ikonomi di abelanwa ke batho botlhe.

Go totobetse gore, fa morago ga go se tswelele ga ikonomi ga dingwaga tsa bofelo tsa 1980 le tsa ntlha tsa 1990, Aforika Borwa e itemogetse paka e telele ya kgolo e e tswelelang ya ikonomi fa e sale go kwadiwa ga dipalopalo tse di jalo tse di simolotsweng ka 1940.

Mo Pakasomeng ya Ntlha ya Temokerasi, kgolo ya ikonomi e nnile 3% ka ngwaga, mme e ya tokafala go nna 5% ka ngwaga go tloga ka 2004 go ya go 2007.

Fa kgolo ya badirisi, e e bakwang ke go gola ga ditiro le lotseno le infoleišene e e kwa tlase le dikelo tsa morokotso, e na le seabe se segolo mo ntlheng e, re rotloediwa ke go raopa go go anameng ga ditšhono go tsweletsa go golela pele.

Tseno di akaretsa, lwa ntlha, dikelo tse di kwa godimo tsa tsalo mo maphateng a puso le a poraefete. Mo ntlheng e, mo dingwageng di ka nna tlhano tse di fetileng, re ne re palelela mo go 16% ya tlhamo ya kapitale ya kerose e e tlhomameng e le peresente ya Gross Domestic Product (GDP). Seo e nnile potlakiso mo tsadisong e gompieno e leng 22%, e e gaufi le 25% e re e ikaeletseng go e fitlhelela ka 2014.
Se ke karolo ya ditlamorago tsa manaane a a simolotsweng ke puso a go atolosa mafaratlhatlha a botlhe.

Gape ke ditlamorago tsa dipholisi tsa go tokafatsa maemo a ditsadiso tsa setheo sa poraefete; gape go dirisa pholesi ya sekgwama sa madi a puso le madi ka mokgwa o o atolosang phitlhelelo go ditirelo le go fokotsa morwalo wa infoleišene gape le go netefatsa go tlhomama le go tswelela go nna teng ga ikonomikgolo.

Tsepamelo mo go fetoleng ikonomipotlana mo pakasomeng e e fetileng, le matsapa, segolobogolo go tloga ka 2004, ka thulaganyo ya go tlosa dikgoreletsi tsa kgolo, e atlegile thata.

Ke ka ntlha ya se gore Leano la Potlakiso le Kabelano ya Kgolo (AsgiSA) le bo le tlhomilwe, go netefatsa gore dikgoreletsi tsotlhe tse dikgolo jaaka go sa tswelele ga dithulaganyetso, dipholesi le manaane a diintaseteri tse di kopantsweng, go tlhokega ga bokgoni, mekgwa ya go laola le ditirelo tse di siameng tsa puso di sekasekiwa ka mokgwa o o tlhomameng e bile o rulagane.

Ikonomi ya rona e bulegile thata, mme fa e sale ka 1994, e tseneletse mo thulaganyong ya lefatshe ka bophara. Ditheo tsa rona tsa matlole ke dikao tse di siameng tse ka mokgwa mongwe di re sireleditseng mo dintelong tsa ikonomi ya lefatshe ka bophara.

Fela, go e fitlhelela ga setšhaba sa rona, go sa le kgakalanyana. Ikonomi ya rona e ikaegile thata mo diromelwantleng tsa meepo le temothuo. Ntle ga setheo sa ditirelo, ga re ise re bone kgolo e e maatla mo ditheong tsa botlhokwa, segobogolo sa ditlhagiso.

Ka jalo, kelo ya kgolo mo diromelwantleng ga ise e nne kwa godimo fa e bapisiwa le dinaga tse dingwe. Ke bone bokoa jo bo bakileng tlhaelo e kgolo mo Akhaontong ya Current segolobogolo fa re tsena mo kgolong ya ditlhopha tse kgolwane.

Ka ntlha ya fa re na le kelo e e kwa tlase ya go boloka, re ne ra tshwanela ke go ikaega ka madi ya pakakhutshwane go duelela go tlhaela ga ditšhelete gammogo le manaane a rona a tsadiso.

Tse ke dikgwetlho tse naga ya rona e tla tshwanelang go di rarabolola go tswelela pele.

Sa botlhokwa thata ke potso e: totatota kgolo ya ikonomi e tshwanetse go nna ka ga eng? Khumo e diriwa gore e tokafatse boleng jwa matshelo a batho.

Ka jalo, potso ya gore a kgolo e abelanwa ka go lekalekana e tshwanetse go nna kwa setlhoeng mo mabakeng otlhe a ikonomi.

Sa botlhokwa, go abelana ditshiamelo tsa kgolo go tshwanetse go akaretsa go thapa badiri, go netefatsa gore go na le ditiro tsa maemo a a siameng.

Ke nnete, go totobetse gore magareng ga 1995 le 2003, ikonomi e bakile ditiro tse dintšhwa di ka nna milione o le mongwe le halofo; e bile se se itumedisang thata, ditiro di ka nna 500 000 ka ngwaga magareng ga 2004 le 2007.

Mo pakeng e, ke la ntlha fa e sale go bonwa ga temokerasi, ditiro tse dintsi di tlhamilwe go feta batho ba bantšha ba ba neng ba simolola go dira, mme seo sa fokotsa kelo ya botlhokatiro go tloga go 31% ka 2003 go ya go 23% ka 2007.

Ee, se ga sa tshwanela go sutisa mo boitlamong jwa rona jwa go tsweletsa go sekaseka boleng jwa ditiro tse, go akaretsa ditshwanelo le ditshiamelo tsa badiri.

Go abelana ditshiamelo tsa kgolo go akaretsa go potlakisa go tsenyatirisong lenane la dikgato tsa go lere tekatekano mo tirong, go akaretsa Matlafatso e e Atolositsweng ya Ikonomi ya Bantsho.

Se ga se go tsweletsa morero wa tlhaolele ya semorafe. Mo nneteng, naga e e sa netefatseng go akaretsa batho ba yone botlhe mo maemong otlhe a ditirotiro tsa ikonomi e tlile diragatsa kwa tlase ga fao e neng e ka diragatsa.

Ntlha ya gore setheo sa poraefete se saletse morago mo go fetoleng dipalopalo tsa ditiro tsa bolaodi le bokgoni, mo tlhabololong ya dikgwebo jalo le jalo, di dira gore naga ya rona e salele kwa morago mo maphateng a kgolo e e kwa godimo.

Go abelana ditshiamelo tsa kgolo gape go kaya gore go na le seabe se se siameng e bile se na le tekatekano mo pusong mo go diriseng matlole jaaka sediriso sa kabosešwa le kabelano ya morwalo wa go neelana ka dithoto tsa setšhaba.

Maloko a a Tlotlegang a itse bontsi jwa tshedimosetso ka mabaka a a amanang le tuelo ya loago. Fela ke tla ama dikao di le mmalwa gape go thadisa tswelelopele e re e dirileng le dikgwetlho tse re lebaneng le tsone.

Puso e itse sentle gore botlhoki jo bo tseneletseng bo sa ntse bo le teng mo setšhabeng sa rona, le gore maemo a go tlhoka tekatekano a kwa godimo.

Mo dingwageng tse 15 tse di fetileng re dirile ka natla go lwantsha se ka go neelana ka tuelo ya loago. Ke tlhagisa tiro e e dirilweng ke setlhopha sa barutegi kwa Yunibesithing ya Stellenbosch, e e eteletsweng pele ke Professor Servaas van der Berg:

"Lwa ntlha, botlhoki jwa tšhelete bo ile kwa tlase thata fa e sale tshimologo ya ngwagakgolo. Phokotsego e e bakilwe ke katoloso e kgolo ya ditshenyegelo tsa tuelo ya loago go tloga ka 2002 go ya pele. Tokafalo e e bonala mo go fitlheleleng ditirelo tsa motheo - phokotsego ya ka bonako mo botlhoking jwa dithoto e bile e tlile pele ga botlhoki jwa madi. La bobedi, le fa diphokotsego mo botlhoking e nnile tse di kwa godimo, selekanyo sa go tlhoka tekatekano se oketsegile mo dingwageng tsa bo 1990. La boraro, dipharologanyo tse di kayang mekgwa ya botlhoki le tekatekano di tlhomamisa tebo e e sephara ya pholisi ...Botlhoki bo ile tlase fa e sale phetogo, fela ...go tlhoka tekatekano ga go a tokafala."
(Botlhoki fa e sale phetogo: Se re se itseng, tsebe8: van der Berg et al, August 2007)

Mo tshekatshekong e e tseneletseng, babatlisisi ba bone fa:

"...Magareng ga malapa go akaretswa bana (ba ba tlhalosiwang e le ba dingwaga tse 17 go ya tlase), palo ya malapa a a begang fa ngwana a tshwarwa ke tlala e ile kwa tlase thata (go tloga ka kwa godingwana ga 31% go fitlha go 16%) magareng ga 2002 le 2006. Se se tshisinya gore maemo a botlhoki a tokafetse thata, segolobogolo magareng ga batho ba ba itemogelang go tlhoka go go kwa godimo ga tlhokomelo. Go nna teng ga tlala mo baneng go fokotsegile ka halofo mo dingwageng tse nne."
Botlhoki fa e sale phetogo: Se re se itseng, tsebe 25: van der Berg et al, August 2007)

Go ntse jalo, maitemogelo a a tlhomamisiwa ke patlisiso ya rona, e e bontshang fa botlhoki jwa lotseno, segolobogolo magareng ga setšhaba sa Bantsho le Bammala, bo fokotsegile, e le ka ntlha ya dikelo tse di kwa godimo tsa tiro le go fitlhelela dituelo tsa loago. Le fa palo ya batshola ditshiamelo ba dithuso e ne e le dimilione di le 2,5 ka 1999, ka 2008 e ne e tlhatlogetse go 12,4-million.

Se ke ka ntlha ya katoloso e kgolo ya go fitlhelela Thuso ya Tshegetso ya Bana, e e oketsegileng go tswa go batshola ditshiamelo ba le dikete tse 34 ka 1999 go fitlha go ba le dimilione di le 8,1 ka 2008.

Jaaka karolo ya go nna le seabe mo lotsenong lwa batlhoki, ditšhono tsa tiro tse di neng di totilwe di le milione o le 1 go ya ka Lenaneo la Katoloso ya Ditiro tsa Setšhaba le ne la fitlhelelwa ka 2008, ngwaga pele ga o o neng o lebeletswe go ya ka taolelo ya ditlhopho tsa 2004. Se se bakile kgonagalo e kgolo ya go atolosa lenaneo le le go tokafatsa boleng jwa lone.

Mabapi le go fitlhelela ditirelo tsa motheo tsa lelapa, dipalo di a itlhalosa. Sekao, go fitlhelela metsi a a nowang go tokafetse go tswa go 62% ka 1996 go fitlha 88% ka 2008; motlakase (58% go fitlha 72%); mme kgeleloleswe (52% go fitlha 73%).

Bopaki jwaa tuelo ya loago bo bonwa gape mo ditokafalong tse di kwa godimo mo go fitlheleleng ditheo tsa motheo tsa boitekanelo. 95% ya ma-Aforika Borwa ba nna mo sekgaleng sa dikilomitara tse 5 tsa setheo sa boitekanelo, gape re itsisitswe fa ditliliniki tsotlhe di na le metsi a a nowang. Lenane la go entiwa ga bana le okeditswe ka 85%; mme dikgetse tsa malaria di ile tlase thata.

Gape re kgotsofadiwa ke gore patlisiso mo go nneng teng ga HIV go supa go tlhomama le go fokotseganyana mo dikelong tsa tshwaetsego.

Go feta moo, lenaneo la kalafi ya sethibela ketegelo ga le le golo fela mo lefatsheng; mme le ntse le gola ka dinako tsotlhe, le na le balwetse ba ba fetang 690 000 ba ba setseng ba akareditswe mo kalafing ya sethibela ketegelo fa lenaneo le sa le le simolola.

Le gale ditheo tse dintsi tsa boitekanelo ga di na melemo e e tlhokegang, badiri ba ba tshwanetseng, le go nna teng ga ditirelo tsa motheo jaaka metsi a a phepa le motlakase ka dinako tsotlhe. Mo go tse dingwe tsa ditheo tse, bolaodi jo bo sokameng le badiri ba ba se nang maikaelelo ba tlhoka go tlhabololwa.

Mo thutong, re bona kwelotlase mo tekatekanong morutisi: moithuti; go batlile go nna le phitlhelelo e e akaretsang go ya ka go ikwadisa ga barutwana ba poraemari; le tokafalo mo palong ya baithuti ba ba falolang dipalo, go neelana ka dikao di le mmalwa.

Go ntse go le jalo, matsapa a mantsi a tserwe go tokafatsa mafaratlhatlha kwa mafelong a a tlhokang.

Ee, re a itse gore ba ba tlogelang go ithuta segolobogolo mo maemong a magareng le magolwane go kwa godimo thata, mme thulaganyo ya thuto e tshwanetse go tlhagisa mefuta ya bokgoni e e tlhokwang ke setšhaba.

Mo godimo ga fao, mekgwa ya tiragatso, mo go tsa go ruta le go ithuta, e bontsha go tswelela go go tshwenyang ga dikaroganyo tsa loago tsa nako e e fetileng.

Se se gakgamatsang, moo thuto e batlegang thata teng go thusa go fedisa go tswelela ga botlhoki, ke koo maitemogelo a dithulaganyetso, tsamaiso le thuto di sa kgatlhegelweng.

Mananeo a puso a loago le one a tokafaditse dithoto tsa motheo tsa batlhoki, mo sebopegong sa matlo - ka go neelana ka matlo a a etleeditsweng a le dimilione di le 2,6.

Re tshwanetse go amogela gore lenaneo la kabosešwa le tshegetso ya morago ga go fiwa bonno di ka bo di diretswe ka bonako le botoka.

Ka kakaretso, re motlotlo ka tswelelopele e e mo mananeong a rona a loago. Fela re ka se ikgotsofatse fela ka phetogo fela ya dilo tse re di balang.

E ka nna mo thutong, tsa matlo, metsi kgotsa kgeleloleswei, potso ya botlhokwa e e re lebileng letsatsi le letsatsi ke gore re ka tokafatsa jang ditirelo tse! Mo lebakeng le re sa ntse re na le tsela e telele e re tla e tsamayang.

Maloko a a Tlotlegang;

Bosenyi jo bo boitshegang e ntse e le motswedi o mogolo wa go tlhoka tshireletsego ya ma-Aforika Borwa. Maitemogelo a letsatsi le letsatsi, mo merafeng e e tlhokang le e e itsholetseng ka go lekana, ke e nngwe ya matshosetsi a a bakang tlhaselo.

Mo gare ga ditheo tsa puso le tsa poraefete, kgonagalo ya go runya ga dikema tse di seng ka fa molaong tse di senyang didiriswa ka bobodu, ke tlhoba boroko e kgolo.

Ee, kelo ya bosenyi ka kakaretso, le fa re buile ka 2002, e wetse tlase ka tlhomamo. Dipalopalo tsotlhe di ka tlhagisiwa go netefatsa se.

Fela re a itse gore phokotsego e ntse e sa diragale ka bonako, le fa e le ka kelo ya 7-10% e re ipeetseng yone mo ditlhopheng tse di farologaneng tsa bosenyi. Ntlha ya gore go kgothosa mo malapeng le dikgwebo di ntse di oketsega; le gore bosenyi kgatlhanong le basadi le bana ga di ise di fokotsege ka mokgwa ope, ke tlhoba boroko.

Se se bontsha makoa mo boagisaning jwa rona, segolobogolo mo go ageng dikamano tshwaraganyo ya setšhaba tse di tla re thusang go thibela le go lwantsha bosenyi. Go bontsha thulaganyo ya makoa a thulaganyong ya bosiamisi ya bosenyi, go simolola ka go tlhotlhomisa bosenyi go fitlha ka go kgopholola basenyi. Go bontsha makoa mo go tsamaiseng sentle tsamaiso ya kgotlatshekelo, mo ntlheng ya setegeniki le dithulaganyetso tse dingwe le bolaodi.

Tse ke dintlha tse phetolo e kgolo e thulaganyo ya bosiamisi jwa bosenyi e tshwanetseng go di lebelela.

Fela, fa re ipatlisisa, re tshwanetse go se lebale ntlha ya gore re sekaseka thulaganyo e e nale le, thata le gone, taolo e e botoka go feta e e kileng ya nna teng mo nageng.

Se ke ka ntlha ya diphetogo tse di diragetseng mo ditheong tse, go ya ka meono ya tsone ya mokgwa wa ditshwanelo tsa botho, dipalopalo tsa bone, le dithulaganyo tsa bone tsa maikarabelo.

Fela tla re sekeng ra itomeletsa: jaaka botshelo jwa rona jotlhe jwa loago, phetogo e e jalo e sa ntse e le mo dikgatong tsa motheo. Re sa ntse re na le loeto lo loleele.

Ke na le bonnete ba gore Maloko a a Tlotlegang a tla dumela gore batho ba ba mo pakeng ya rona ya temokerasi ba tshwanetse go bona tlhaloso fao re tla kgonang go thusa ba ba sa sireletsegang mo setšhabeng.

Mo ntlheng e, go ya ka peomolao, mekgatlho ya boditšhabatšhaba, melawana le matsholo a netefaditse gore matsapa a bonalang a tsewe go tokafatsa maemo a bana, basadi, le batho ba ba nang le bogole le bagodi.

Ka matsholo a tshegetso le ka ntlha ya dikamano tse re di dirileng le mekgatlho e e emelelang ditlhopha tse di sa sireletseng tse, re tokafaditse go dira temoso ka ga dintlha tse di ba amang; gape re tsweleditse go rotloetsa go rulaganya sentle matshwenyego a.

Ke ka boipelo gore, sekao, malapa a a eteletsweng pele ke basadi a amogetse tekanyetso ya kabelo e e kwa godingwana ya tuelo ya loago go akaretsa matlo le tlhokomelo ya boitekanelo; le gore magareng ga bontsi ba mananeo a mantsi a a atlegileng go nnile le matsholo ka ga tshoutiso ya bana le phepo ya dijo.

Mme go fitlhelela tiro go wela thata mo basading ba kwa magaeng, baša le batho ba ba nang le bogole. HIV e ama thata basadi ba baša. Go sotlakakiwa ga basadi le bana go kwa godimo thata.

Ditiro tsotlhe tse ke tsa paka e e tlang.
Mme Sepikara le Modulasetulo yo o Tlotlegang;

Tse ke tsone ditsweletso tse temokerasi e di tlisitseng; le tsweletso e puso e e dirileng mo go diragatseng taelo ya ditlhopho.

Go ka se sepe sepe gore, ka mokgwa ofe kapa ofe, tsweletsopele e e dirilweng fa e sale 1994 e nnile e e itumedisang. E bile ga go belaetse gore dikgwetlho tsone e ntse e le tse kgolo.

Go matshwanedi gore re ikgopotse go nna le tsholofelo le boitharabologelo, tsweletso le phetogo, go ya ka Poresitente wa pele Nelson Mandela, mo bayokerafing ya gagwe, Long Walk to Freedom:

"Ke tsamaile tsela e telele go ya kgololosegong. Ke lekile go se boife; ke fositse dikgato tse dingwe mo tseleng. Fela ke bone sephiri sa gore fa o fetsa go palama thota e kgolo, ke gone o lemogang gore go sa ntse go na le dithota tse dingwe go palamiwa. Ke tsere sebakanyana fa go ikhutsa, go leba pono ya kgalalelo e e mpotologileng, go leba sekgala se ke se tsamaileng. Fela nka ikhutsa fela sebakanyana, ka gonne kgololosego e tla le maikarabelo, mme ga ka tshwanela go diega, ka gonne loeto lo lo telele ga lo ise lo fele."

Mo dikgweding di le mmalwa go tloga jaanong batho ba naga ya rona ba tla itsagatse boeteledipele jo ba bo ratang go diragatsa tiro ka boikobo ya molwelakgololosego yo mogolo yo, le ba bangwe ba ba simolotseng temokerasi ya rona.

Le fa mekgwa e re e dirisang e ka farolagana, maikaelelo a re batlang go a fitlhelela a tlhagisitswe sentle kwa ntle ga go sekamela gope mo Molaotheong wa rona: go bopa setšhaba se se kopaneng, se se na bosemorafe, se sa kgetholole go ya ka bong, e le sa temokerasi e bile se tsweletse pele go nna le seabe se se siameng mo go ageng lefatshe le le botoka.

Mo dingwageng tse thataro tse di fetileng, baeteledipele ba batho ba rona ba ne ba kopana kwa Pitsokgolong ya Kgolo le Tlhabololo mme ba fitlhelela tumelano ka ga ditiro tsa rona rotlhe go tokafatsa boleng jwa matshelo a ma-Aforika Borwa, segoloboglo go fokotsa botlhokatiro le botlhoki ka halofo ka 2014. Tse di akaretsa:

* go tlhama ditiro tse dintsi, ditiro tse di botoka le tse di bonalang go botlhe ka dikelo tse di kwa godimo tsa tsadiso, mananeo a ditriro tsa setšhaba, dikamano le maano a setheo, go thapa mo gae, go rotloetsa dikgwebopotlana le tshegetso ya ditlamo;
* baakanya kgwetlho ya tsadiso ka go tokafatsa dipoloko, go aba sentle didiriswa go tswa mo matloleng a diphenšene le polokelo, matlo, dikabo tsa setheo sa matlole le matlafatso a ikonomi ya bantsho;
* go tsweletsa tekatekano, tlhabolola bokgoni, go tlhama ditšhono tsa ikonomi le go atolosa ditirelo; le
* go dira ga mo gae le go tsenyatirisong tlhabololo, go akaretsa go neelana ka mafaratlhatlha le go fitlhelela ditirelo tsa motheo.

Ke na le bonnete jwa gore, jaaka karolo le go tlaleletsa maikaelelo a, ma-Aforika Borwa a ka se gane ka ga go tlhabolola thulaganyo ya thuto; go neelana ka tlhokomelo ya boitekanelo e e siameng, e lebega e bile e lekalekana; go tlhabolola metseselegae ya rona le go netefatsa gore go na le dijo; le go matlafatsa twantsho ya bosenyi le bobodu.

Ke bua ka ga dintlha tse, e se ka gonne di akaretsa kgotsa ka gore go di tlhagisa go tla dira gore mathata a setšhaba sa rona a fele. Mme, ke tlhopile go dira jalo go totobatsa ntlha ya gore Aforika Borwa ga e tlhaele fela dikakanyo. Kgwetlho ya rona ke go fetolela dikakanyo tse go mananeo le diporojeke gore re di tsenyetirisong sentle.

Dikakanyo tse di abelanwa ke batho botlhe, jaaka di tlhagisitswe mo Maikaelelong a Mileniamo a Tlhabololo a Ditšhabakopano.

Mme batho ga jaana ba lebane le kotsi ya gore phitlhelelo ya maikaelelo a e ka busetswa morago ka dingwaga tse dintsi, fa e se ka dingwagasome, e le ka ntlha ya maemo a a sa jeseng di welang a ikonomi a a aparatseng lefatshe.

Se, fa godimo, se simolotseng jaaka maemo a a sa jeseng di welang a matlole mo ditheong di le mmalwa tse di adimisanang se fetogile sekoloto go dikologa lefatshe, mme se na le maemo a a sa jeseng monate a kuno le kgwebisano tsa tota.

Re ka nyatsa megabaru, pakakhutshwane le go sa tlhokomeleng ga balaodi ba ditlamo tse dikgolo tse di gakaditseng tlhakatlhakano. Re ka sotla dipholisi tsa dipuso tse di tlodisitseng dintlha matlho le go letlelela mebaraka e e sa laolegegeng go senya tšhelete ya dithulaganyo tsa matlole. Re tla dira tsotlhe tse, mme re tla bo ra na le bonnete.

Fela tirokgolo e bile e le ya ka pele ke go akgola ditlamorago tsa ditlhabololo tse mo ikonoming ya rona le kgaolo ya rona, le go dira dipoelo tse di ka fokotsang ditlamorago tsa teng segolobogolo mo ditheong tse di sa sireletsegang tsa setšhaba.

Se re se itseng ke gore tikologo ya taolo mo nageng ya rona le dipholesi tsa go lekanyetsa kabo ya tse re di amogetseng di re thusitse go thibela kutlwalo e e tseneletseng ya tlalelo.

Fela rotlhe re a itse gore, ka ntlha ya fa re gokagane thata le ikonomi ya lefatshe, go batlega ga diromelwantle go tswa mo go rona go ile tlase; go fitlhelela matlole le lotseno lwa matlotlo go etegetse; go batla dikuno go go kwa tlase go isitse go ntsha dikuno kwa tlase, go tlhola ditiro go amegile ka mokgwa o o sa siamang mme mo ditheong tse dingwe go fokodiwa badiri.

Mathata otlhe a a tla ka paka eo dikelo tsa infoleišene le morokotso di leng kwa godimo.

Fa di kopane, ditlhagiso tse di amile matseno otlhe a re a tlhokang go atolosa go neelana ka ditirelo le go diragatsa diporojeke tsa mafaratlhatlha. Ka jalo, re pateletsegile go fokotsa go tebopele mo go tsa kgolo le go tlhangwa ga ditiro.

Re a itse gore Aforika Borwa ga e a amega thata go tshwana le dinaga tse dingwe tse dintsi. Ee, mo pakeng e ba bangwe ba itemogelang kgotsa ba bonang go ya tlase ga nakwana ga maemo a ikonomi, Aforika Borwa le kontinente yotlhe di sa ntse di itekanetse mo kgolong, le fa e le ka kelo e e bonya.

Mo lebakeng le, Maloko a a Tlotlegang, ke itumeletse go bega gore mo dipuisanong magareng ga Lefapha la Poresitente le baeteledipele ba balekane ba ba farologaneng ba loago, re dumalane ka kopanelo go dira dikgato tse di ka fokotsang maemo a tlhakatlhakano e mo setšhabeng sa rona. Setlhopha sa tiro se se lebileng merero e se sa ntse se dira ka natla, mme ditlhopha tse di anameng tsa ditsibogo tse di latelang di sa ntse di buisanelwa:
La ntlha, puso e tla tswelela ka diporojeke ditsadiso tsa setšhaba, boleng ba tsone bo oketsegetse go R690-billion mo dingwageng tse trharo tse di tlang. Mo lebakeng le, fa go tlhokegang, re tla bona ditsela tse dingwe tse di botlhale tsa go oketsa matlole.

Se se tla akaretsa tshegetso ka ditheo tsa rona tsa tlhabololo ya matlole le madi a dikadimo go tswa kwa ditheong tsa boditšhabatšhaba, gammogo le semphatho sa setheo sa poraefete le tiriso ya didiriswa tse di laolwang ke badiri jaaka matlole a phenšene.

La bobedi, re tla atolosa mananeo a setheo sa puso a tiro. Ka fa letsogong le lengwe, maano a go atolosa tiro mo ditheong di tshwana le tsa boitekanelo, bodiredi loago, thuto le ditheo tse di netefatsang tiragatso ya melao, a tla tswelela. Ka fa go je lengwe, re tla potlakisa go simolola ga kgato e e latelang ya Lenaneo la le le Atolositsweng la Ditiro tsa Setšhaba.

La boraro, dikgato tsa phokotso di ka tsewa mo setheong sa poraefete go fenya go ya tlase go go feteletseng ga tsadiso le madirelo a a tswetseng go sa tlhokege a dikuno kgotsa dipolante.

Mo karolong e, puso e tla dirisa didiriswa tsa go duelela diintaseteri le ditebogo go thusa go lebana le dikgwetlho mo maphateng a a farologaneng, le go rotloetsa ditheo tsa tlhabololo ya matlole go thusa ditlamo tse di gaeletsweng ka ntlha ya tlalelo.

Dintlha tse dingwe tse di ka dirisiwang di tla sekasekwa, go akaretsa malatsi a maleele a boikhutso, katiso e e atolositsweng, nako e khutshwane le kabelano ya ditiro. Se se tla kopana le thotloetso ya letsholo la Proudly South Africa le kgato e e gagametseng ya diromelwateng tse di seng ka fa molaong.

La bone, puso e tla tsweletsa go nna teng le go atolosa tshenyegelo ya tsa loago, go akaretsa go atolosa go fitlhelela thuso ya tshegetso ya bana go bana ba ba fetang dingwaga tse 18 le go fokotsa dingwaga tsa ba ba tshwanetseng go bona phenšene go dingwaga di le 60 mo banneng.

Fo godimo ga fao, re tla dirisa thata Kabelo ya Namolo ya Tlalelo ya Loago le tshireletso ya dijo tseo di totang ba ba sa sireletsegang go ya ka Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro kgotsa ba ba feditseng ditshiamelo tsa bone.

Re tla tswelela go leba thata kgwetlho ya mowa wa go nna kgatlhanong le go gaisana mo dingweng tsa ditlamo. Mo ntlheng e, re rolela hutshe Khomišene ya Dikgaisano mabapi go gagamatsa seatla go netefatsa gore ba ba senyang ba a tshwarwa.

Le gale re solofela fa setšhaba se tla nna matlhagatlhaga go netefatsa gore, magareng ga tse dingwe, fa ditlhwatlhwa tsa dikuno di fokotsega, batho ba bona poelo.

Dikgato tse tsa ka bonako di tla kaelwa ke molawana wa pholesi ya tsa matlole wa go baakanya. Le gale, re tla netefatsa gore maemo otlhe a kadimo ka puso a tlhamaletse e bile a tla tswelela. Se gape se kaya phokotsegoo ya ka bonako ya sekoloto sa puso fa maemo a molato fa maemo a tokafala.

Matsapa a rona a tla kaelwa ke go akgola gore dikgato tsa go sireletsa tikologo le go fokotsa maemo a a maswe a phetogo ya maitshetlego a a ka tlholang go tlhamiwa ga ditiro.

Dikopano tsa G20 le dipuisano tse dingwe tsa ditheo tsa ditšhabadintsi, puso ya rona e kopile go nna ga tseraganyo e e maleba e bile ka bonako mo dinageng tse di tlhabologileng kwa tlalelo e simolotseng teng le kwa e leng kwa godimo. Re dumela gore nako e fitlhile gore re tiise molawana wa selegae le tlhokomelo ya thulaganyo ya tsa matlole; fela go feta fao, tekolo e e maatla le tiragatso mo lefatsheng ka bophara ke sengwe se se ka tilweng le go nna botlhokwa.

Ka keletlhoko, re tshwanetse go sireletsa seriti sa thulaganyo ya kgwebisano, feleletsa ditherisano tsa ga jaana tsa Doha Round tsa ditherisano tsa kgwebisano ya lefatshe, le go netefatsa gore thuso ya tlhabololo ga e ye tlase.

Thuto e e bonagalang mo maitemogelong a ke gore re tlhoka dikamano tse di tiileng magareng ga ba ba nang le seabe mo ikonoming le lefatshe ka bophara, ba seke ba emisa fela bokete ba tlhakatlhakano, mme gape ba dire dikgato tse di ka thibelang go tlhagelela gape ga seo.

Mo nageng ya rona, re tla lebelela dintlha tse jaaka ka karolo ya tsamaiso ya go baya setšhaba sa rona mo kgolong e kgolwane le tsela ya tlhabololo. Boleele ba nako ya go fitlhelela kwa setlhoeng bo ka ne bo oketsegile. Fela ga re belaele gore nako eo e tla e se kgale.

Mo ntlheng e, gore re baya naga ya rona jang mo maemong a go dirisa ditšhono tse di kgethegileng tse di tlileng, e tla nna sa botlhokwa. Mo ke lebisitse segolobogolo Sejana sa Lefatshe sa FIFA 2010 gammogo le Sejana sa Motlhakanelwa mo dikgweding di le mmalwa go tloga jaanong. Diporojeke tsotlhe le maano di feditswe kgotsa di gaufi le go fela - go simolola ka mabala a metshameko, mafaratlhatlha a dipalangwa, dikgato tshireletso, dintlha tsa marobalo, go fitlha ka maamo a tsa boitekanelo le khuduga - go tlhomamisa boitshepo mo go tsa kgwele ya dinao lefatshe ka bophara gore ya rona e tla nna thonamente e e atlegileng ka nnete.

Ebile re dumela gore, fa morago ga go fenya ga tlhano ka tatelano, setlhopha sa bosetšhaba ga jaana se ipaakanyetsa go dira go feta ka moo go ka solofelwang!

Fela go feta moo, se se ka se lebalweng sa nnete ke bokgoni jwa tlhokomelo le botho jo bo mo Aforika Borwa le Aforika - go fetola jaanong ditebo tsa naga ya rona le kontinente magareng ga batho ba lefatshe. Se se tswa mo go rona; mme seo ga se batle tuelo epe!

Gape mo ntlheng e re akgola ditlhopha tsotlhe tsa rona tsa motshameko tse di dirileng sentle mo ngwageng o o fetileng. Re naya setlhopha sa rona sa kerikete kakgolo e e kgethegileng ka ntlha ya go re baya mo mmapeng wa lefatshe.

Re Ditshimega tsa Lefatshe tsa Rugby; Giniel de Villiers le setlhopha sa gagwe ba fentse Dakar Rally; re ipela ka Paralympians tsa rona; mme setlhopha sa rona sa ba ba ka fa tlase ga 20 se dirile sentle mo maemong a kwa godimo a bogaisani.

Mme Sepikara le Modulasetulo yo o Tlotlegang;

Mo dibekeng tse pedi tse di fetileng, Aforika Borwa e feditse gammogo le Mali karolo ya diakhaefe go somarela dimusekeripiti tsa bogologolo tsa Timbuktu.

Tshomarelo e kgolo e ya boswa e bontsha fa Aforika e le segaka sa saense le dikwalo, filosofi le tsa kgwebo, e e kgoreleditsweng ke kgwebisano ya bokgoba le tlhakatlhakano mo khumong ya Aforika.

Tlhagiso e e tshwanetse go re rotloetsa go dirisana le dinaga tse dingwe mo kontinenteng ya rona le go feta go tokafatsa maemo a botho.

Ee, mo dingwageng tse 15 tse di fetileng re dirile ka natla go netefatsa gore Aforika e itemogela ntšwhafatso mo go se ka tota e tshwanetseng go nna Ngwagakgolo wa Aforika. Ka kgato ka kgato, kontinente ya rona e e tswelela sentle go ya kwa tsosolosong, mme dikgatlhegelo tsa batho di le kwa godimo mo maikemisetsong a baeteledipele ba bona, a tlhagisa tsholofelo le boitharabologelo ba gagwe mo seraleng sa lefatshe.

Se ke sona fela se se re fileng kgothalo mo go thuseng batho ba kwa Zimbabwe go bona tharabololo ya leruri mo nageng eo. Re eletsa mo lebakeng le go akgola makoko otlhe kwa Zimbabwe go fetsa ditherisano, go tlisa moputso o ka gale o ntseng o le mo menaganong ya batho ba naga eo le karolwana ya kontinente ka kakaretso: ke gore, puso e e tlhomameng e bile e le ka fa molaong e e nang le maikemisetso a go lebana le dikgwetlho tsa batho. Re motlotlo gape ka gore, maabane, Palamente ya Zimbabwe e fetisitse Tlhabololo 19 ya Molaotheo, o o dirang motheo wa go dira puso e e akaretsang.

Ntlha e e kgethegileng mo lebakeng le ke ka ntlha ya motsamaisi wa Southern African Development Community (SADC), Poresitente wa pele Thabo Mbeki le setlhopha se ka natla se thusitseng go fetsa tsamaiso sentle.

Jaanong tiro ya go aga sešwa e ka simolola ka maatla; Aforika Borwa o ipaakanyeditse go thusa fa re ka kgonang. Mo ntlheng e, go tlhokega ka bonako go lebana le tlhakatlhakano ya setho mo nageng eo. Re na le boitshepo ba gore, ka ntlha fa se rata, setšhaba sa boditšhabatšhaba se tla dirisana le batho ba Zimbabwe fa ba simolola tsamaiso e ntšhwa.

Gape re rotloetswa ke gore, se se tshwanetseng le go simolola go emelela tswelelopele ya batho ba Repaboliki ya Temokerasi ya Congo mo tseleng ya bona ya tlhomamo le tswelelopele, tswelelopele eo e ka se thibelwe.

Dikamano tse di dirilweng ga jaana magareng ga boeteledipele ba DRC le Rwanda bo na le tsholofelo ya ditsweletso mo mererong ya tshireletso le mo go lebaneng le tlhakatlhakano e e amang batho; fela, ka tsholofelo, le mabapi puisano ya sepolotiki. Re ntse re le foo, re tla tswelela go dira le dinaga tse dingwe le Kitlano ya Aforika go diragatsa maikaelelo a kwa Burundi, Sudan, Western Sahara, Côte d'Ivoire, Somalia le kwa gongwe.

Jaaka go lemogilwe ka ditlhabololo tse dingwe tse di farologaneng mo dikgweding di le mmalwa tse di fetileng, Aforika Borwa e tla dirisa tshiamelo e go tsamaisa SADC go maatlafatsa setheo sa kgaolo se se maatla se, go totilwe thata go diragatsa ditharabololo tsa Pitsokgolo le go garela tshwaraganyo ya leano la kgaolo.

Gone fao re tla tlhabolola tirisano ya SADC le Common Market of East and Southern Africa (COMESA) le East African Community (EAC). Ditlhagiso se di tla dirwang go atolosa go na le go koafatsa dikamano tse dintsi tse re nang le tsone mo Southern African Customs Union (SACU).

Re eletsa mo go seno sebaka go akgola batho le boeteledipele ba Zambia, Ghana le United States of America mo ditlhopong tse di emetseng go ngotlafala ga melelwane mo dinageng tsa bone.

Ke metlha re tla nna re tlhoka go tiisa ditirisanommogo le dinaga tse le tse dingwe go rotloetsa se se siametseng batho.

Re lesego ka gonne ngwaga o re konesetsa ngwagasome wa ntlha wa dikgokagano tsa sedipolomate le batho ba Repaboliki ya China. Mo dingwageng tse, go tlhageletse sentle gore go na le poelo e e tla bonwang go tswa mo dikamanong.

Gape re rata go tlhomamisa gore boitlamo ba rona mo dikamanong tse di tiileng tse re di dirileng le Brazil le India ka kopano India-Brazil-South Africa (IBSA); le mo dikamong tse tiileng tse naga ya rona e ntseng e di dira le Russia, le dinaga tsa Asia, Middle East, gammogo le Latin le North America.

Mo makgetlhong a le mmalwa re tlhagisitse go tshwenyega ga rona mabapi le go tswelela ga kgotlhang e e kwa Middle East ka kakaretso le kwa Israel le Palestine.
Bophara jwa go swaba ga rona ka ga koketsego ya kgotlhang le dintsho tse dintsintsi, segolobogolo baagi - go akaretsa bana, basadi le bagodi - ga bo na selekanyo.

Ga go na tlhalosa e e ka newang ya ditiro tse di jalo tsa go senya go go feteletseng le polaano. Mme re solofela gore mo nakong eno, matsapa a mašwa a setšhaba sa boditšhabatšhaba go bona tharabololo ya leruri mo kgotlhang e go tla nna mosola, gore ma-Iseraele le ma-Palesetina ba nne le kagiso le tshireletsego jaaka baagisani ba ba mo pusong e e ikemetseng mo melelwaneng.

Kakgolo e e kgethegileng e ya go puso le batho ba Cuba mo ketekong ya dingwaga tse 50 tsa phitlhelelo ya puso ya bone, mme e tsamaya le kgololosego ya go tlhopha tsela ya tlhabololo.

Mo ngwageng o o fetileng re kgonne go konesetsa ditherisano tse dingwe le European Union ka ga dikamano tsa rona tsa maano; mme re solofela gore mowa o o tlhodileng seo o tla rena fa re feleletsa ditherisano tsa ditšhabadintsi mo Ditumalanong tsa Dikamano tsa Ikonomi le dinaga tse di mo kgaolong ya rona.

Re lebile gape go matlafatsa dikamano fa re diragatsa Pitsokgolo ya South Africa -European Union moragonyana monongwaga.

Mmogo le dinaga tse dingwe tsa Borwa, re tla tswelela go batla go aga sešwa Ditšhaba Kopano, International Monetary Fund le ditheo tse dingwe tsa ditšhabadintsi gore di tlhagise bonnete ba lefatshe le le fetogileng le le fetogang le go dira ka mokgwa wa temokerasi, o lekalekana e bile o se bofitlha.

Gape re itlama go fitlhelela maikaelelo a ditumalano tsa boditšhabatšhaba, go akaretsa Porotokolo ya Kyoto le ba ba tlang morago ya yone go bona poelo mo bathong ba rona le batho ba lefatshe.

Mme Sepikara le Motlotlegi Modulasetulo;

Go diragatsa dintlha tse go batlega melawana e mebedi e: tlhokego ya rona go fetsa taelo e re e neetsweng ke puso ka 2004; le botlhokwa ba go netefatsa gore puso e e tlang morago ga ditlhopho tse e na le maemo a a siameng go tsenyatirisong manaane a yone kwa ntle ga go diega.

Mo dikgweding di le mmalwa tse di tlang pele ga ditlhopho tsa bosetšhaba le porofense, re tla dira gore re diragatse taelo eo. Jaaka karolo ya diporojeke tse kgolo tse di leng mo Lenaneong la Tiragatso la puso, re tla leba:

* go tlhama bokgoni jo bo tlhokegang go tlisa ditirelo tse di tokafetseng le go tokafatsa go tsenyeletsa mo gare le magareng ga maemo a, go akaretsa thulaganyo ya leano la bosetšhaba;
* go tswelela ka letsholo la Ntwa ya Botlhoki le go feleletsa go kwala Leano le le Tletseng la Kgatlhanong le Botlhoki ka go tsenela dipuisano le setšhaba;
* go tsenyatirisong lenaneo le le tletseng le re le dirileng go fedisa mabaka a kholera mo dikarolong tse di farologaneng tsa naga;
* go tswelela ka go batlisisa le go buisana ka ga Thulaganyo e e Utlwagalang ya Tshireletso ya Loago, go akaretsa ntlha ya Inšoerense ya Bosetšhaba ya Boitekanelo;
* go matlafatsa letsholo la go somarela motlakase, go kgona go laola mathata a ga jaana le phetogo mo mekgweng ya rona, re ntse re potlakisa diporojeke go tlhabolola bokgoni le go dirisa metswedi e mengwe ya motlakase - re lemoga gore mo godimo ga ditlamorago tsa go fetoga ga maemo a loapi, didiriswa tse di tshwanang le dituki tsa fosili le metsi ntse di fokotsega fa tlhokego ya tsone e ya kwa godimo;
* tsenyeletsa mo tirong ya Maphata a a maleba dipoelo tsa patlisiso ya ditiro tsa Ikonomi ya maemo a Bobedi jaaka lenaneo la ditiro tsa setšhaba, tshegetso ya dikgwebopotlana le dimaekero le ditlhagiso tsa tlhabololo ya magaeng;
* atolosa matsapa a go fetola thulaganyo ya bosiamisi jwa bosenyi, go akaretsa ba ba tla dirang forensiki e e botoka, koketsego yaa ka bonako mo palong ya batlhotlhomisi, tiriso e e siameng ya tshedimosetso le thekenoloji ya ditlhaeletsano, le bolaodi jo bo botoka jwa dikgotlatshekelo; le
* go bebofatsa ditsamaiso tse di ikaelelang go matlafatsa dithulaganyo tse di dirang ka mabaka a tekatekano ya bong jaaka kemedi ya 50/50 mo dibopegong tse di tsayang ditshweetso, tlhabololo ya bašwa, ditshwanelo tsa batho ba ba nang le bogole le ditshwanelo tsa bana - go akaretsa go fetsa ditherisano ka ga Pholesi ya Bašwa ya Bosetšhaba, go baakanyetsa go tsenyatirisong ga Tšhata ya Baša ba Aforika fa e setse e fetisitswe ke Palamente, le go dira Setheo sa Tlhabolololo ya Bašwa sa Bosetšhaba; go isa Porotokolo ya SADC ka ga Tlhabololo ya Bong go palamente; go tiisa tshegetso ka ga ditshwanelo tsa batho ba ba nang le bogole, le go kataolosa palo ya bommasepala ba ba tlhamileng Children's Rights Focal Points go feta 60% ya ga jaana.

Tse le manane a mangwe, go akaretsa Dintlha tse di kwa Setlhoeng tse di tlhagisitsweng mo go Pung ya Kemo ya Bosetšhaba ka Tlhakole ngwagola, e dira motheo wa matsapa a rona go feleletsa taolelo e re e filweng go ala motheo wa bokamoso.

Re tla oketsa matsapa a a nang le maikaelelo, tsholofelo le boitharabologelo mo bathong ba Aforika Borwa mo lebakeng le le re siametseng botlhe. Se, e bile e le sa botlhokwa, ke motswedi wa go itshepa fa re re setšhaba se mo maemong a a siameng. Temokerasi ya rona e itekanetse. E gola thata.

Ka jalo, ka mantswe a Poresitente wa maloba, Poresitente Mandela, "mme ga ra tshwanela go diega, ka gonne loeto lwa rona lo lo leele ga lo ise lo fele"
Ke a leboga.

Issued by: The Presidency
6 February 2009



<fn>StateoftheNation.2010.2010-05-24.tn.txt</fn>
11 Tlhakole 2010

Motlotlegi Mmusakgotla;
Modulasetilo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense;
Motlatsammusakgotla wa Kokoanobosetšhaba gammogo le Motlatsamodulasetilo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense;
Motlatsamoporesidente wa Rephaboliki, Motlotlegi Kgalema Motlanthe;
Motlotlegi Moatlhodimogolo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa le ditokololo tse di tlotlegang tsa Boatlhodi;
Isithwalandwe, Moporesidente Nelson Rolihlahla Mandela;
Moporesidente wa Maloba FW de Klerk;
Rraarona, Moporesidente wa Maloba wa Zambia, Kenneth Kaunda;
Batlatsamoporesidente ba Maloba;
Ditonakgolo tse di tlotlegang gammogo le babusakgotla ba diporofense tsa rona;
Modulasetilo wa SALGA mmogo boeteledipele jotlhe jwa pusoselegae
Mosulasetilo wa Ntlo ya Bosetšhaba ya Dikgos;i
Ditlhogo tsa Ditheo tsa Puso tse di tshegetsang temokerasi ya molaotheo;
Mmusisi wa Banka ya Resefe;
Baeng ba boditšhabatšhaba ba ba kgethegileng, bogolosegolo Modulasetilo wa Khomišene ya Kopano ya Aforika, Rre Jean Ping;
Bagolegwa ba sepolotiki ba maloba, mmogo le bagaka;
Ditokololo tsa mephato ya sedipolomatiki;
Bobegakgang jwa Aforika Borwa le ba Batswantle;
MaAforika Borwa a gaetsho;
Dumelang, molweni, goeienaand, good evening, dumelang botlhe ka fa lapeng!
Re itumelela go nna le lona mo maitseboeng ano a a botlhokwa go gaisa.

Motlotlegi Mmusakgotla,

Ke ema fano fa pele ga lona maitseboeng ano dingwaga di le 20 go tloga motsi Moporesidente Nelson Rolihlahla Mandela a golotsweng mo kgolegelong. Re tlhophile letsatsi leno go epa pitso ya Bonno jwa Motlhakanelwa jwa Palamente, go neela Puo ya Maemo a Setšhaba, gore re keteke motsi wa phetogo ya diragadibonwe e e fetotseng naga ya rona.

Go gololwa ga Mandela go tlhodilwe ke kgaratlho ya go itoma sesino ya baagi ba Aforika Borwa. Bagolegwa ba sepolotiki ba maloba mmogo le bagaka ba ba nang le rona gajaana, ke basupi ba ntlha e ka gobo ba nnile karolo ya tiragalo eo.

Lo tla gakologelwa gore matshutitshuti a naga e, a le mo digongwaneng tse di farologaneng, a ne a tsibogela kgwetlho ya go tlhola botlhokataolego jwa naga mmogo le go fedisiwa ga tlhaolele ka maikaelelo a magolo tota.
Re keteka letsatsi le, re le mmogo le bagolegwa ba sepolotiki ba maloba ba re ba laleditseng ka tsela e e kgethegileng. Re amogela bogolosegolo bagolegwa ba ba maloba ba ba tsereng mosepele go tswa moseja ga mawatle gore ba tle go nna fano Helene Pastoors, Michael Dingake go tswa Botswana, Rre Andimba Toivo ya Toivo wa Swapo kwa Namibia.

Re motlotlo gobo re na le ditokololo tsa setlhopha sa babueledi ba tsheko ya Boepapuso ya Rivonia - Lord Joel Joffe yo gajaana a nnang kwa London, mmogo le Moatlhodi Arthur Chaskalson. Re boa re gakologelwa le go akgola Rre Harry Schwarz, yo ka maswabi a hulereng mo bekeng e e fetileng.
Gareng ga tse dingwe, Rre Schwarz o nnile tokololo ya setlhopha sa babueledi ba Rivonia.

Re isa ditebogo go ditsala le bakaulengwe mo morafeng wa boditšhabatšhaba, gobo ba lole ba bapile le rona gore re fitlhelele kgololesego. Re isa kamogelo e e kgethegileng go balelapa loo Mandela.
Balelapa loo Mandela ba nnile sekai sa boineelo jwa bontsi, jo bo duleng setlhabelo sa kgobelelo ya tlhaolele. Re isa madume go boeteledipele jwa lekoko le le busang mmogo le balekanesemphato. Mo go bona motsi o o o kgethegileng go menagana gabedi.

Bakaulengwe le ditsala,

Mo letsatsing leno le le kgethegileng, re tshwanetse go amogela go tsenya seatla ga boeteledipele jwa National Party, jo kwa bofelong bo lemogileng gore tlhaolele ga e na bokamoso. Ntetleng go bolela seabe se Moporesidente wa maloba PW Botha a nnileng naso. Ke ena a ragositseng puisano ka ga kgonego ya kgololo ya bagolegwa ba sepolotiki. Moporesidente Botha o dirile mmogo le Tona ya Bosiamisi ya Maloba, Rre Kobie Coetzee yo ena a neng a thusiwa ke Ngaka Neil Barnard le Mike Louw. Ba nnile le seabe sa botlhokwa mo go betleng tsela ya kgololesego ya ga Madiba.

Bakaulengwe ba ba tlotlegang,

Aforika Borwa e sa ntse e tla amogela ka botlalo, seabe sa botlhokwatlhokwa se Moporesidente wa ANC wa maloba Oliver Tambo a nnileng le sone ka go aga motheo o naga eno e duleng sekao se se phatsimang sa kgololesego le temokerasi. Ke boeteledipele jwa gagwe jo bo tlhololo, ponelopele mmogo le pono e e edileng, tse di tataisitseng ANC gore e nonotshe motlhala wa tumalano ka dipuisano.

Botlhale jwa gagwe bo itshupile gape mo Tlhomamisong ya Harare, e a e kwadileng le go e tswerefatsa. Se ke sona se tlhomileng motheo wa dikitsiso tsa hisetori ka Moporesidente FW de Klerk, dingwaga di le 20 tse di hulereng.

Ka dikitsiso tse, Moporesidente de Klerk o supile bopelokgale mmogo le boeteledipele jo bo edileng. Mo letsatsing le legolo leno, nte ke amogele le seabe se se tserweng ke moswi Mme Helen Suzman.
Mo pakeng e telele, Helen Suzman o nnile ntsweesi mo Palamenteng,a goa phetogo.

Re amogela le seabe sa moeteledipele wa Inkatha Freedom Party, Kgosi Mangosuthu Buthelezi, yo le ena a goileng kgololesego ya ga Madiba mmogo le ya bagolegwa ba sepolotiki ba bangwe, a bo a goa le poelogae ya batshediswamelelwane.

Re gatelela tebogo ya rona ya botswapelo go morafe wa boditšhabatšhaba malebana le tshegetso ya bona e e tlhomameng mo kgaratlhong ya rona. Metsotso e etsa eno mo hisetoring ya rona e supa bokgoni jwa rona jwa go tshwaragana, le mo maemong a a bokete go gaisa, ka maikaelelo a go eteletsa dikgatlhegelo tsa naga pele, go gaisa dikgatlhegelo tsotlhe tse dingwe.

Fa re dirisana re ka fitlhelela go le gontsintsi.

Maloko a a tlotlegang,

Mo tsamaong ya ngwaga o, re tla tshwaya ngwaga wa ngwagakgolo wa tlhomo ya Kitlano ya Aforika Borwa e e tlhomilweng ka 1910.

Se se tlhamile naga e e kopaneng. Se se lemogiwang ke gore go tlhotlhololwa ga bantsho mo Kopanong e, e nnile lebakalegolo la go tlhomiwa ga African National Congress ka 1912.

Fa re tshwaya ngwagakgolo o, moragonyana monongwaga, re tshwanetse go leba gore naga ya rona e tsamaile sekgala se le kae go tloga ka 1912.

Maloko a a tlotlegang, re gakologelwa mafoko a ga Madiba ka motsi wa go gololwa ga gagwe fa a ne are mme ke a nopola:

"Ke ema fa pele ga lona, e seng jaaka moporofeta, mme e le jaaka motlhanka wa lona, batho, wa boikokobetso. Go sa lape go ineela ga lona, ka bogaka, go nkgontshitse go nna fa, mo tsatsing jeno. Ka jalo ke baa dingwaga tse di setseng tsa botshelo jwa me mo diatleng tsa lona".

Mafoko a a re rotloetsa gore re se ka ra bo ra ikhutsa go fitlhela re fitlhelela ditlhologelelo tsa morafe o o gololesegileng mo lehumeng le kiletso.

Mo dingwagasomeng di le pedi tsa kgololesego ya ga Madiba, motheo wa naga ya rona o fetogile.

Moporesidente Mandela o tshwaragantse naga e malebana le phitlhelelo ya demokerasi le tswelelopele e e se nang kgethololo ya bong kana semorafe. Jaaka re keteka kgololesego ya ga Madiba gompieno, a re itlameng sešwa go aga bokamoso jo bo botoka go maAforika Borwa otlhe, bantsho le basweu. A re tebeleng tlhologelelo e Madiba a e lwetseng botshelo jwa gagwe jotlhe, tlhologelelo ya morafe wa demokerasi o o gololesegileng fao batho ba botlhe ba tshelang mmogo ka kagiso mme ba na le tšhono e e lekanang.

Maloko a a tlotlegang,

Re epile pitso ya bonno jwa motlhakanelwa ya maitseboa gore bontsi jwa batho mo nageng, badiri mmogo le bana ba sekolo, bo kgone go nna karolo ya motsi ono.

Re kgatlhilwe ke matlhagatlhaga a bašwa malebana le motsi o.

Bana ba le makgolopedi masomethataro thataro go tswa diporofenseng tsotlhe, ba tsere karolo mo dikganetsanong tsa ketelela Maemo a Setšhaba, malebana le seabe sa bašwa mo ntweng kgatlhanong le lehuma.

Re akgola mofenyikakaretso, Charlotte le Fleur wa Sekolosegolwane sa Worcester, mmogo le batsaakarolo botlhe ka matsapa a bona.

Bakaulengwe le ditsala,

Re kopane fano mo lemoragong la maemo a tlalelo ya ikonomi ya lefatshe. Mo ngwageng o o fetileng, re itemogetse kwelotlase ya ntlha mo dingwageng di le 17. Kwelotlase e, e jetse ikonomi ya rona ditiro di ka nna 900 000. Bontsi jo bo latlhegetsweng ke ditiro e nnile batlamelalapa mo malapeng a bahumanegi.

Ka Tlhakole ngogola baemedi ba puso, bagwebi, badiri mmogo le baagi ba dumalane ka dikgato tsa go fokotsa kelo le maatla a tlalelo. Re diragaditse dikgato tse. Re diragaditse tirisomadi ya puso e e kgatlhanong le kwelotlase, bogolosegolo mo dipopotheong. Go bebofaletsa bokobodikhutshwane, re atolositse Madi a tlamelo ya bana go akaretsa bana ba ba fetang dingwaga di le 14. Mo dingwageng di le tharo tse di latelang, palo e e okeditsweng ka dimilione di le pedi ya bana go tswa malapeng a batlhoki bana ba dingwaga di le 15 go ya go 18 e tla ungwa go tswa go Maditlamelo a bana.

Setlamo sa Tlhabololo ya Madirelo se beetse kwa thoko R6 bilione go thusa ditlamo tse di khidiegileng. Puso e itsisitse "sekema sa katiso" go neela badiri tlhotšho ya nako ya go katisiwa go na le go rodisiwa tiro. Maiteko a, a atlaretswe ke Lenaneo la rona la Ditiro tsa Setšhaba.

Setšhaba se tla gakologelwa gore ka nako ya Puo ya Maemo a Setšhaba ya 2009, ke itsisitse gore Lenaneo le le Atolositsweng la Ditiro tsa Setšhaba le tla tlhola tšhono ya ditiro di le 500 000 pele Sedimonthole wa 2009 a khutla.

Tseno ke ditšhono tsa ditiro tse di tlholwang go neela batho ba ba sa direng, lotseno, maitemogelo a tiro mmogo le tšhono ya go katisiwa.

Maloko a a tlotlegang, maAforika Borwa a gaetsho,

Re motlotlo go itsise gore fa Sedimonthole a khutla, ke fa re tlhodile ditšhono tsa ditiro tsa setšhaba di le 480 000, e bong 97% ya ntlhatebo e re neng re e totile. Ditiro, tse di mo mefameng e e jaaka kago, tlhokomelo ya fa gae le ya morafe, mmogo le diporojeke tsa tikologo.

Re lemogile dikarolo tse di tlhokang tokafatso, tse re tla di tlhokomelang fa re ntse re gatela pele, go akarediwa netefatso ya diporojeke tse di tlhokang diatla tsa badiri, bogolosegolo. Re a itse gore dikgato tse mmogo le tse dingwe di ka se timole bogale jwa sephetho sa kwelotlase. Re motlotlo ka mowa wa lelapa, wa morafe, le wa boithaopi, o o rotloetsang bontsi jwa batho go thusa ba ba amilweng ke tlalelo, mo nakong eno e boima.

Maloko a a tlotlegang,

Ditshupo tsa ikonomi di tlhagisa gore gajaana re a retologa. Maemo a ikonomi a a tlhatloga mo Aforika Borwa, mme re solofetse kgolo go tloga fa go ya pele. Dipalopalo tsa bodiri tse di golotsweng ka Labobedi di supa gore ikonomi gajaana e tlhola ditiro go gaisa go di fedisa. Le gale, go sa le gale go netefatsa lebelo la tharabologelo.

Ka jalo, puso ga e ye go gogela tshegetso ya yona morago. Gajaana ke nako ya go ala motheo wa kgolo e e tiileng fa re ya pele, kgolo e e tlhamang ditiro tse dingwe. Lenaneo la rona la ditirelo la pakatelele le tla re thusa go gola ka lebelo. Mananeo a rona a thuto le bokgoni a tla oketsa kumo le bogaisani.

Leanotiro la Pholisi ya Bodiredi mmogo le tebontšhwa ya ditiro tse dišwa, di tla aga madirelo a a maatla le a a ngokang badiri. Mananeo a rona a tlhabololo ya magae a tla tokafatsa kumo ya selegae mmogo le matshelo a batho ba ba tshelang mo mafelong a magae. Motheo wa mananeo a rona a tsosoloso le kgodiso ya ikonomi ke mananeo a peeletso ya madi.

Mo dingwageng tse tharo tse di tlang, puso e tla dirisa R846 bilione malebana le dipopotheo tsa setšhaba. Mo go tsa dipalangwa, re tla tshola le go godisa mafaratlhatlha a ditsela. Re tla netefatsa gore mafaratlhatlha a rona a diporo a a ikanyega, a kgona go gaisana, e bile a nyalana le go golagana botoka le boemelakepe. Go netefatsa kabo ya maatlamotlakase e e ikanyegang, re tlhomile Komiti ya ditona ya Maatlamotlakase, go re kgontsha go tlhama thulaganokgolagano ya dingwaga di le 20.

Gareng ga tse dingwe, thulagano e, e ya go leba botsayakarolo jwa batsweletsi ba maatlamotlakase ba ba ikemetseng ka bosi, mmogo le go sireletsa batlhoki kgatlhanong le tlhotlhwa ya motlakase e e tlhatlogang.
Re ya go tlhoma botsamaisi jo bo ikemetseng, jo bo sa golaganang le Eskom Holdings.

Eskom e tla tswelela go aga mothamo o o okeditsweng wa maatla, le go tokafatsa tlamelo ya diteišene tsa yona tsa maatlamotlakase. Re tlhamile Lekgotlakgakololo la Matlafatso e e Atolositsweng ya Ikonomi ya go tlhomamisa thotloetso ya ikonomi e e akaretsang botlhe. Modulasetilo wa Lekgotla le ke Moporesidente wa naga. Tebo e e tshwanetseng go potlakelwa ya phetogo ya pholesi e tshwanetse go nna botsereganyi ka maikaelelo a go tlhola ditiro tsa bašwa. Kelo ya botlhokatiro mo bašweng e kwa godimo ga palogare.

Go ya go begwa ditshikhinyo tsa go etleetsa tlhotlhwa ya go thapa badiri ba bašwa. Se se tla rotloetsa madirelo go thapa badiri ba ba se nang maitemogelo. Katoloso e nngwe ya mananeo a go thapiwa ga setšhaba e mo tseleng. Se se akaretsa madirelo a selegae, diporojeke tsa maano a boraro, diporojeke tsa puisokwalo, tlhokomelo ya fa gae, tlhokomelo ya dikolo le kgodiso kgolo ya bana go tswa kwa bonnyeng.

Mo ngwageng o o fetileng re kgakotse Mokgatlho wa Bosetshaba wa Tlhabololo ya Bašwa. Re kaetse setheo se go potlakisa tlhamo ya makala a sona naga ka bophara gore se kgone go re thusa go tsenya mananeo a tlhabololo ya bašwa o moseleng o o maleba mo pusong.

Maloko a a tlotlegang,

Fa botsamaiso joo bo tsena tirong ngogola, re itlamile go dira ka natla gore re age naga e e nonofileng ya tlhabololo. Re rile naga e, e ya go tsibogela ditlhokwa le ditlhologelo tsa batho, mme e ya go nna naga e e dirang botoka, e ntse e direla ka lobelo lo lo okeditsweng. Ngwaga ono, 2010, e ya go nna ngwaga wa go dira.

Ponagalo e e itlhaolang ya botsamaisi jono e ya go nna gore bo itse gore batho ba tshela kae, bo tlhaloganya ditlhokwa tsa batho mme bo tsibogela ditlhokwa tse, ka lobelo lo lo okeditsweng. Puso e tshwanetse go dira ka lobelo lo lo okeditsweng, ka natla go gaisa mme e le ka manontlhotlho.

Re lebeletse gore Khuduthamaga le Bodiredipuso bo inaakanye le maitlhomo a. Re aga naga e e sokegetseng mo go direng le go diragatseng, mme re dira jaana ka go tokafatsa thulaganyo mmogo le kelotlhoko ya tiragatso le tlhatlhobo. Re tlhoka le go nyalanya maiteko a tekatekanyo ya bong le Lenaneo la Tiro la Puso. Tiro e e tla netefatsa gore basadi, bašwa le digole ba fitlhelela tšhono ya tlhabololo.

Re motlotlo go itsise tsela e ntšhwa ya go dira dilo mo pusong.

Tiro ya mafapha e tla lekanyetswa ka dipoelo tse di tlhamilweng go ya ka thulaganyo kelotlhoko ya tiragatso le tlhatlhobo. Ditona tse di rweleng maikarabelo a poelo e e rileng, di tla saena tumalano ya tiragatso e e tletseng, le Moporesidente. Tumalano e, e tla tlhalosa se se tshwanetseng go dirwa, gore se dirwa jang, ke mang, mo pakeng e e kae, go dirisiwa tekanyetso le didirisiwa dife.

Jaaka lo setse lo itse, re itlametse ditlapele tse tlhano:
Thuto, boitekanelo, tlhabololo ya metsemagae le bonno jwa batho, go tlhama ditiro tse di eletsegang, le go lwantsha bosenyi. Go tlaleletsa fa, re tla dira ka natla go tokafatsa boleng jwa pusoselegae, tlhabololo ya dipopotheo lebonno jwa batho. Re ya go dira ditiro di le mmalwa go fitlhelela dipoelo tse.

Re beile thuto le tlhabololo ya bokgoni jaaka pinagare ya dipholesi tsa puso. Mo lenaneong la rona la 2010, re eletsa go tokafatsa bokgoni jwa bana ba rona jwa go buisa, go kwala le go bala mo dingwageng tsa kgato ya motheo. Fa re sa dire se, re ka se ka ra tokafatsa boleng jwa thuto. Dintlhanaikaelelo tsa rona ka ga thuto di bonolo, le gale di botlhokwa. Re batla baithuti le barutabana ba nne kwa sekolong, mo phaposing, ka nako, ba ithuta le go ruta, diura di le supa ka letsatsi.

Re tla thusa barutabana ka go ba neela dithulaganyotiro tse di tletseng, tsa letsatsi le letsatsi. Go baithuti, re tla ba abela dibukatiro tse di ka dirisiwang bonolo, ka dipuo tsotlhe tse 11. Go simolola monogwaga go ya pele, baithuti botlhe ba dikereite 3, 6 le 9 ba tla kwala diteko tsa puisokwalo le thutapalo tse di tla lekanyediwang ke balekanyetsi ba ba ikemetseng. Re ikaelela go oketsa kelo ya phalolo ya diteko tse go tloga palogareng ya gajaana ya 35% le 40% go ya go bonnye, 60% ka 2014. Dipholo di tla romelelwa batsadi gore ba sale morago tswelelopele ya bana.

Go tlaleletsa fa, sekolo sengwe le sengwe sa tse 27 000 se tla tlhatlhojwa ke batlhankedi go tswa Lefapheng la Thuto ya Motheo. Se se tla kwalwa mo rekotong ya pegelo e e kwadilweng e e ka runwang. Re ikaelela go oketsa palo ya baithuti ba materiki ba ba ka kgonang go amogelwa kwa diyunibesithing go ya go 175 000 ka ngwaga ka 2014.

Re rotloetsa batsadi go dirisana le rona go netefatsa katlego se. Re itumelela pego ya kgwedi e e fetileng ka mekgatlho e meraro ya barutisi; NAPTOSA, SADTU le SAOU, foo ba neng ba boeletsa boitlamo jwa bona malebana le Kgoeletso ya Boleng jo bo kwa godimo jwa go Ithuta le go Ruta go simolola ka 2010.

Maloko a a tlotlegang,

Re tlhoka go beeletsa mo bašweng go tlhomamisa gore re nna le mophato wa badiri o o nang le bokgoni jwa go tshegetsa kgolo le tlholego ya ditiro. Ka jalo, re rulaganyetsa go oketsa le go godisa katiso ya bašwa ba dingwaga di le 16-25 malebana le ditirelo tsa thuto le katiso e e tswelelang. Se, se tla re kgontsha go neela baithuti ba ba sa lekanelang yunibesithi, tšhono ya go rutega.

Re dira mmogo le ditheo tsa thuto e kgolwane go netefatsa gore baithuti ba ba nang le tshwanelo ya go amogelwa, ba bona thuso ya madi, ka mosele wa Sekema sa Setšhaba sa Thuso ya Matlole sa Baithuti. Re beile dintlhaphitlhelelo tsa maemogodimo tsa tlhabololo ya bokgoni, go oketsa palo ya baenjenere le bategeniki, le go oketsa palo ya barutabana ba ba nonofileng ba Mmetse mmogo le Bonetetshi.Re tshwanetse ra oketsa le palo ya bašwa ba ba tsenelang dithutela tirong mo maphateng a poraefete mmogo le a puso.

Poelo nngwe ya botlhokwa ke go netefatsa botshelo jo boleele jwa boitekanelo gomMaAforika Borwa otlhe.
Re tla tswelela go tokafatsa thulaganyo ya rona ya tlhokomelo ya boitekanelo. Se se akaretsa kago le tlhabololo ya dikokelo le ditleliniki, mmogo le tokafatso ya maemo a tiro a badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo.

Re utlwanetse bolekane le Bankatlhabololo ya Borwa jwa Aforika, malebana le go tokafatsa bodiredi jwa dikokelo tsa puso mmogo le dikantoro tsa dikgaolo. Re bile re dirisana le Bankatlhabololo ya Aforika Borwa (DBSA) mmogo le Koporasi ya Tsweletso ya Madirelo. Tirisano ya rona e ka mananeo a motlhakanelwa a puso-poraefete, go tlhabolola dikokelo le go aba matlole go diporojeke.

Maloko a a tlotlegang,

Re lebanwe ke go itebaganya le bonnete jwa gore boleelebotshelo go tswa pelegong, bo fokotsegile go tswa go di ngwaga di le 60 ka 1994 go ya go dingwaga di le ka fa tlasenyana ga 50 gajaana. Ka jalo, re tshwaragane le go tsereganya go fokotsa kelo ya dintsho tse di tlholwang ke pelegi, go fokotsa phetetso ya HIV mmogo le go alafa HIV le lohuba.

Re ya go fokotsa dintsho tsa masea ka tiriso ya mananeo a a kwenneng a moento. Re ya go busa mananeo a tsa boitekanelo kwa dikolong. Re ya go diragatsa maitlamo otlhe a a tserweng ka letsatsi la lefatshe la AIDS, maitlamo a a amanang le mekgwa e mešwa ya thibelo le kalafo ya HIV. Re tshwaragane le tiro e e makitla go netefatsa gore tiro e, e diragala mo nakong e e utlwanetsweng. Re tla tswelela le ka paakanyetso ya go tlhomiwa ga thulaganyo ya puso ya inšorense ya bosetšhaba ya boitekanelo.

MaAforika Borwa a gaetsho,

Re dira ka natla go netefatsa gore mongwe le mongwe mo Aforika Borwa o ikutlwa a babalesegile le gore o babalesegile. Re ya go tsweletsa tiro ya rona go fokotsa bokebekwa jo bogolo, le go netefatsa gore thulaganyo ya bosiamisi e dira ka tolamo. Re tsenya tirisong dithulaganyo tsa go oketsa palo ya mapodisi ka 10% mo dingwageng tse tharo tse di latelang.

Re lemogile le go tlhaola jaaka ditlapele, ntwa kgatlhanong le go thopiwa ka dikgoka, thukutho ya mafelokgwebo le matlo, mmogo le bonokwane bo tshwana le polao, petelelo le kgobatso. Rotlhe re tshwanetse go nna le seabe. A re tseeng karolo mo ditheong tsa pabalesego tsa motse. A re leseng go reka dithoto tsa bogodu. A ka gale re nne re ipaakanyeditse go neela mapodisi tshedimosetso ka ga bosenyi.

Fa re dirisana re tla fenya bosenyi

Bakaulengwe le baeng ba tlotlego,

Pusoselegae e tshwanetse go dira. Bommasepala ba tshwanetse go tokafatsa thebolo ya matlo, metsi, kgeleloleswe, motlakase, taolo ya matlakala le ditsela. Re tsene pitso le bommeiyara le balaodi ba mmasepala ngogola. Pitso e e re neetse tshedimosetso e e boteng malebana le dikgwetlho tse di fitlhelwang mo pusoselegaeng.

Re bile re etetse merafe le bommasepala ba ba farologaneng, go akarediwa Balfour kwa Mpumalanga mmogo le Thembisa kwa Gauteng. Morago ga ketelo ya Balfour re rometse setlhopha sa ditona di le robongwe go etela kgaolo e ya Balfour go mekamekana le dintlha tse di tlhagisitsweng ke baagi. Dintlha dingwe di setse di tsibogetswe. Ke laetse ditona go tlhokomela dintlha tse di saletseng morago. Re gatelela gore ga go dingongorego dipe tse di fiwang jaaka lebaka la borukhutlhi le tshenyo ya dithoto.

Re laetse badiredi ba semolao gore ba gagamatse ditomo mo botlhokataolong jwa kwa Balfour le dikarolo tse dingwe. Ka Sedimonthole 2009, Kabinete e atlanegisitse togamaano ya semenogane ya pusoselegae. Se se tla netefatsa gore pusoselegae e na le bolaodi jo bo maleba mmogo le bokgoni jwa tsamaiso le setegeniki.

Mo ngwageng ono wa tiro, a re direng mmogo go netefatsa gore kwa bofelong, pusoselegae e nna tiro ya rona rotlhe.

Re tshwaragane le go tlhabolola mekhukhu mmogo le go tlhoma ditirelo tse di tlhamatsegang go bonnye jwa malapa a le 500 000 ka 2014. Re rulaganya go beela thoko dihekethara di feta 6 000 tsa naga ya puso e e mo felong go isegang, go aga matlo a a tlhwatlwa tlase.

Maitlhomomagolo a mašwa e ya go akaretsa batho ba lotseno lwa bona lo leng kwa godimo foo lo ba rontshang go amogela ketleetso ya puso, le gale lotseno lo lo le kwa tlase ga kelo ya go bona ketleetso ya dibanka. Re ya go tlhoma ketleetso ya R1 bilione go tlhotlha dibanka tsa poraefete mmogo le lekala la matlo go aga dikumo go tlhokomela kgwetlho e ya matlo.

Bakaulengwe, mo ngwageng o o fetileng re rile baagi ba metsemagae le bona ba na le tshwanelo ya go nna le motlakase, metsi, matlwana a metsi mmogo le ditsela. Ra re ba tshwanetse go nna le ditikwatikwe tsa metshameko gammogo le tsa marekelo jaaka kwa ditoropong.

Malebana le se, re itsisitse Ketelelafelo ya Lenaneo Tlhabololo Kakaretso la Magae kwa Giyani, Limpopo, ka Phatwe ngogola. Go tloga motsi o, go agilwe matlo a le 231. Go nnile le tswelopele mo neelong ya ditirelo go tshegetsa tlhabololo ya tsa temo, mmogo le katiso ya ditokololo tsa morafe.

Phitlhelelo ya ditirelo tsa boitekanelo le thuto e tokafetse. Re diragatsa mananeo a mofuta o mo mafelong a le supa mo nageng. Mananeo a a tla tswela mosola dikgaolotlhopho di le 21. Fa 2014 o rogwa, re ikaelela go nna le mafelo mo dikgaolotlhophong di le 160. Re eletsa gore 60% ya malapa mo mafelong a e kgone go fitlhelela ditlhokego tsa bona tsa dijo go tswa dikumong tsaabo ka ngwaga wa 2014.

Kgato ka kgato re tla bo re fitlhe jaaka seane se re bakaulengwe, dilo tse kgolo di simolola ka dikgato tse dinnye.

Re lebanwe gape ke go nyalana mananeo tshegetso a tlhabololo ya naga mmogo le temo. Mo karolong e katlego ya rona e tla lekanyetswa ka koketsego ya palo ya balemipotlana ba ba nnang balemibagolo.

Motlotlegi Mmusakgotla le Modulasetulo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense,

Naga ya rona ga e a huma ka metsi. Le fa go le jalo, re latlhegelwa ke metsi a le mantsi ka ntata ya dipeipe tse di dutlang le dipopotheo tse di sa lekanelang. Re ya go bopa maano a go fokotsa tatlhegelo ya metsi ka seripa fa 2014 a rogwa.

Maloko a a tlotlegang,

Jaaka karolo ya maiteko a rona a go rotloetsa kgolo ya ikonomi, re dira ka natla go fokotsa ditshenyegelo tsa tlhaeletsano. Morafe wa Aforika Borwa o ka solofela phokotso ya kelo ya tlhotlhwa ya go dirisa mogala wa selefounu, wa fa gae mmogo le wa botlhe. Re ya go dira ka natla go oketsa lebelo la kgolagano, ka maikaelelo a go netefatsa maemogodimo a tirelo ya ditirelo tsa inthanete, re inaakantse le moono wa boditšhabatšhaba.

MaAforika Borwa a gaetsho, puso e ya go netefatsa gore dithoto tsa rona tsa tikologo mmogo le madirelo a tlhago di a tlhokomelwa le go atlarelwa ka gale. Re akgetse go bonala malebana le Tumallano e e amogetsweng kwa Pitsokgolong ya Phetogo ya Tlelaemete ya Copenhagen ka Sedimonthole ngogola, re na le dinaga tsa Brazil, India le China, mmogo le United States e e neng e emetse dinaga tse di tlhabologileng.

Le fa tumallano e e sa fitlha fa re neng re solofetse, e nnile kgato ya botlhokwa ka gobo e bofa dinaga tsotlhe go tsibogela phetogo ya tlelaemete. Re ya go dira ka natla go gaisa mmogo le balekane ba rona ba boditšhabatšhaba malebana le maitlamo a semolao. Mo Aforika Borwa re itlametse ntlhaphitlhelelo ya phokotsotsweletso e e rileng mme re ya go tswelela go dira ka natla malebana le maano a rona a tsereganyo ya phetogo ya leruri ya tlelaemete.

Maloko a a tlotlegang,

Re ya go nonotsha maitlhomo a go godisa dikgatlhegelo tsa Aforika Borwa mo lefatsheng ka bophara. Re tla tshegetsa maiteko a go oketsa lebelo la go nyalanya dinaga tsa SADC malebana le polotiki le ikonomi, mmogo le go rotloetsa kgwebo le peeletso magareng a dinaga tse. Aforika Borwa e tswelela go nna moeteledipele mo maitekong a go natlafatsa Kitlano ya Aforika mmogo le makala a yona go direla kopano. Re ya go tsepamisa maatla mo tsosolosong ya Semphatho se se Ntšhwa sa Tlhabololo ya Aforika jaaka maano a tlhabololo ya ikonomi ya kontinente.

MaAforika Borwa a gaetsho,

Bodiredipuso bo tshwanela ke go tsibogela kgoeletso e go dira gore paka e e nne ya tiro e e potlakileng le go tokafatsa tiragatso ya puso. Re lebeletse manontlhotlho le go dira ka natla. Re tlhoka badiredipuso ba ba ineetseng, ba ba kgonang mme barekegela ditlhokwa tsa baagi. Puso e setse e dira ka tlhabololo le go tsenya tirisong mananeo a tlhabololo ya badiredi puso a a yang go ala motheo wa badiredi puso mo mefameng yotlhe.

Maloko a a tlotlegang,

Re tsweletsa maiteko a rona a go fedisa bomenemene le botsietsi mo tsamaisong ya dithendara mmogo le mo dikopong tsa makwalokgweetso, madi a tlamelo a puso le makwalo ikitsiso gareng ga tse dingwe. Re motlotlo ka tema e puso e e beileng mo dikarolong dingwe. Mo bekeng e, re khutlisitse tuelo ya madi a tlamelo a puso a bomenemene go batho ba le 32 687. Madi a a lekanyetswa go dimilione di le R180. Komiti ya rona ya ditona, e e lebileng bomenemene, e sekaseka tsela ya leruri ya go fenya bomenemene. Fa re dirisana re ka fitlhelela go le gontsintsi.

Bakaulengwe,

Jaaka lo lemogile, re itsisitse Mogala o o Kgethegileng wa Moporesidente gore puso mmogo le Kantoro ya Moporesidente di fitlhelelwe bonolo ke setšhaba le go thibolola thebolelo ya ditirelo. Mogala o o kgethegileng ke sekai sa maikaelelo a rona a go dira dilo ka tsela e e farologaneng mo pusong. Se se tlhodile phetogo mo matshelong a bontsi jwa baagi ba Aforika Borwa.

Re ka bolela ka leina Mohumagadi Buziwe Ngaleka wa kwa Mount Frere yo o nnileng motho wa ntlha go letsetsa mogala o a ngongorega ka tsamaiso ya phenšene ya moswi mogatse. Mme Ngaleka o teng fa mo maitseboeng ano.
Re na gape fano le Rre Nkululeko Cele, yo o neng a thusega go bona lekwalo ikitsiso le le mo kgontshitseng go ikwadisa kwa Yunibesithing ya Tshwane ya Thekenoloji.

Tse ke dikanelo di le pedi fela, gareng ga bontsi jwa dikanelo tse di supileng katlego. Go tswa dikaong tse mmogo le tse dingwe re lemoga makoa a a tshwanetseng go baakangwa ke mefama e e farologaneng ya puso.
Ka tiriso ya mmusakgotla re laleditse boemedi jwa makokomantsi go tswa Palamenteng go etela lefelo la mogala o gore ditokololo tsa Palamente di itemogele bogolo jwa tiro e e dirwang koo.

Bakaulengwe le ditsala,

Ke tlhalositse dintlhakgolo tsa thulaganyo ya rona ya 2010 e bong maitlamo a rona a motlhakanelwa jaaka puso go baagi ba Aforika Bowa. Puo ya Maemo a Setšhaba a neela tebokakaretso ya thulaganyo ya rona ya tiro. Ditona di tla neela diteng ka nako ya tsona ya puo ya Boutu ya Tekanyetso.

Maloko a a tlotlegang,

MaAforika Borwa a gaetsho, ka kgwedi ya Ngwanatsele monongwaga re tla bo re keteka dingwaga di le 150 go tloga motsi wa kgorogo ya Maintia mo Aforika Borwa. Se se re neela tšhono ya go lemoga seabe sa botlhokwa sa morafe wa Maintia mo dikarolong tsa bodiri, kgwebo, bonetetshi, metshameko, tumedi, botsweretshi, setso le katlego mmogo le tiiseletso ya demokerasi ya rona.

Bakaulengwe le ditsala,

Nte ke dirise tšhono eno go boa ke isa matshediso a rona go tswa botennye jwa pelo go Puso mmogo le baagi ba Haiti ka masetlapelo a dira-ga-di-bonwe a a ba wetseng. Re motlotlo gobo ditlhopha tsa rona tsa pholoso di kgonne go ya go thusa.

Ke rata mo nakong eno go lemoga le go amogela Moaforika yo ka gale a sa itsapeng go thusa mo dinakong tsa matlhotlhapelo a tshwana le a. Moaforika yo o thusa go godisa maitlhomo a morafe o o tlhokomelang. Re amogela fano mo ntlung e Ngaka Imtiaz Sooliman wa Gift of the Givers.

MaAforika Borwa a gaetsho,

Go nna bengae ba Sejana sa Lefatshe sa FIFA go dira gore 2010 e nne ngwaga wa tiro ga mmannete. Re feditse dingwaga re rulaganyetsa Sejana se sa Lefatshe. Re setse fela ka dikgwedi di le tharo. Re itomile sesino gore sejana se se atlege. Dipopotheo, tshireletso mmogo le dintsanantsana tsa paakanyetso di rulagantswe go netefatsa katlego ya metshameko e ya kgwele dinao. Morafe otlhe o isa malebogo a boikokobetso go Komiti ya Dithulaganyo ya Selegae ka matsapa a bona. Re eleletsa masego Modulasetulo wa Komiti e, Irvin Khoza, Motlhankedimogolo Danny Jordaan mmogo le mokatisi wa Bafana Bafana Carlos Alberto Parreira mo dikgweding di le mmalwa tse di tlang.

Moporesidente Nelson Mandela o nnile pinagare mo go tshegetseng naga e go nna le tšhono ya go nna mongae wa tiragalo e kgolo e. Ka jalo re tshwanetse go netefatsa gore Sejana se sa lefatshe se atlega thata go tlotlomatsa Nelson Mandela. Bakaulengwe a re nneng mowa mongwe go ema setlhopha sa naga Bafana Bafana nokeng. Nna ke mongwe wa ba ba dumelang gore Bafana Bafana ba tla gakgamatsa bontsi. Sa botlhokwa: tshola thekethe seatleng. A rotlhe re rekeng dithekethe tsa go bogela metshameko go sa le gale.

MaAforika Borwa a gaetsho,

Jaaka re keteka kgololesego ya ga Madiba mo tsatsing je, re boeletsa maitlamo a rona malebana le poelano, kitlano ya setšhaba, go tlhoka kgethololo semorafe mmogo le go aga bokamoso jo bo botoka re le mmogo jaaka maAforika Borwa, bantsho le basweu.

Re kaelwa ke se se builweng ke Madiba kwa kgotlatshekelo, ke mo nopola ka tlhamalalo:

"Mo nakong ya botshelo jwa me ke ineeletse go kgaratlhela batho ba Aforika. Ke lole kgatlhanong le kgobelelo ka basweu, ke bile ke lole kgatlhanong le kgobelelo ka bantsho. Ke tsweletse go eletsa le go kgatlhegela maitlhomo a morafe o o gololesegileng, wa demokerasi, foo batho botlhe ba tshelang mmogo ka kagiso, e bile ba na le tšhono e e lekanang. Se ke keletso e ke solofelang go e tshelela, le go e fitlhelela. Le gale, fa go tlhokega jalo, ke keletso e nka se itsapeng go e swela".

Ke itshetletse le go rotloetswa ke mogaka wa rona Madiba, Ke ikutlwa motlotlo go abela Puo e ya Maemo a Setšhaba ya 2010 go bagaka le bagakagadi botlhe ba rona, ba ba tumileng le ba ba sa tumang, ba ba itsiweng le ba ba sa itsiweng. Nte re direng mmogo go dira ngwaga o wa tiro, ngwaga o o atlegileng mo nageng ya rona.

Ke a leboga.

Issued by: The Presidency
11 February 2010

<fn>StateoftheNationJZuma.2009.2010-05-24.tn.txt</fn>
Puo ya Maemo a Setšhaba ka Motlotlegi JG Zuma, Moporesidente wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, Bonno jo bo Kopanetsweng, Motsekapa

3 Seetebosigo 2009

Mmusakgotla yo o tlotlegang;
Modulasetulo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense;
Motlatsa mmusakgotla wa Kokoano Bosetšhaba gammogo le Motlatsa modulasetulo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Diporofense;
Motlatsa tautona wa Rephaboliki, Kgalema Motlanthe;
Moporesitente wa maloba ya Rephaboliki, Thabo Mbeki;
Mogaka wa rona, Moporesitente wa Ntlha wa Aforika Borwa wa temokerasi, Isithwalandwe Nelson Rolihlahla Mandela;
Batlatsa moporesitente ba maloba;
Ditonakgolo tse di Tlotlegang gammogo le Babusakgotla ba Diporofense tsa rona;
Maloko a a Tlotlegang a Boatlhodi;
Modulasetilo wa SALGA, boratoropo le baeteledipele ba tsamaiso ya pusoselegae;
Modulasetilo wa Ntlo ya Bosetšhaba ya Dikgosi gammogo le baetedipele ba rona ba setso ba ba tlotlegang;
Ditlhogo tsa Ditheo tsa Puso tse di tshegetsang temokerasi ya molaotheo;
Mmusisi wa Banka ya Rasefe;
Baeteledipele ba Sedumedi;
Bakaedi-Kakaretso gammogo le baeteledipele ba tirelo ya bosetšhaba;
Moporesitente wa Pan African Parliament, Motlotlegi Idriss Endele Moussa;
Boambasatara ba ba Tlotlegang le Bakhomišenara-Bagolo;
Baeng ba Tlotlego, bakaulengwe le ditsala;
MaAforika Borwa-ka-nna,

Dumelang, Avuxeni, Molweni,

Ka 22 Moranang, MaAforika Borwa a le dimilione tse dintsi a ne a ya go bouta. A diragaditse tshwanelo ya ona ya setemokerasi, a rotloediwa ke keletso ya go fetola matshelo a bona go nna a a botoka.

Ka dipalopalo tse di thibang letsatsi, a netefaditse gore go dira mmogo, re ka kgona go lwantsha lehuma le go aga matshelo a a botoka go botlhe. A ne a rotloediwa ke pono ya setšhaba se se kopaneng, Aforika Borwa e e leng ya rona rotlhe, setšhaba se se kopaneng e ntse e le sa mefutafuta, batho ba ba dirang mmogo gore botlhe ba bone mosola.

Re motlotlo ka ntlha ya taelo e e totobetseng e ya batlhophi, e re e filweng ke batho ba naga ya rona, ba ba tlhophileng puso ya bona ka tsela e e senang pelaelo epe.

Maloko a a Tlotlegang,

Mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng, setšhaba sa rona se tsamaile mo dinakong tse di thata tota. Re lebogela ntlha ya gore re na le mokgwa wa temokerasi ya molaotheo e e maatla e bile e dira ka botlalo, e e nang le ditheo tse di tiileng, mokgwa o o dirileng gore re fenye mathata a ka thelelo le ka seriti.

Tiragalo ya gompieno ke keteko ya se se dirang gore temokerasi e, e dire. Gape ke keteko ya setso sa rona sa tsweletso le maikarabelo a motlhakanelwa.
Se se pakiwa ke go nna teng ga ga mogaka wa rona Madiba, yo o adileng maitshetlego a diphitlhelelo tsa naga, gammogo le Moporesitente wa maloba Thabo Mbeki, yo o ageletseng mo maitshetlegong ao. Tsweletso eo gape e pakiwa ke ntlha ya gore Moporesitente wa maloba Kgalema Motlanthe ga jaana ke Motlatsa Moporesitente wa Rephaboliki, morago ga kgabaganyo e e bobebe, ntlha e e dira gore re nne naga ya botshwanaesi ka mekgwa e e farologaneng.

MaAforika Borwa-ka-nna,

Jaaka lo ka tswa lo itse, ntwa kgatlhanong le lehuma e sala go nna motheo wa tsepamo ya puso ya rona. Ka 9 Motsheganong, ka nako ya tlhomo ya Tautona, re dirile maitlamo go batho ba rona le lefatshe gore:

"Fa fela go santse go na le MaAforika Borwa a a tlhokofalang ka ntlha ya malwetse a a ka thibelwa;

Fa fela go santse go na le badiri ba ba tshwaraganeng le mathata a go fepa ba malapa a bona gammogo le go kgaratlhela go bona ditiro;

Fa fela go santse go na le baagi ba ba senang metsi a a phepa, bonno jo bo eletsegang kgotsa kgeleloleswe e e siameng;

Fa fela go santse go na le baagi ba metseselegae ba ba sa kgoneng go tshela botshelo jo bo eletsegang go tswa mo lefatsheng le ba nnang mo go lona;

Fa fela go santse go na le bomme ba ba kgethololwang, ba dirisiwa e seng ka tshwanelo kgotsa ba sotlakiwa;

Fa fela go santse go na le bana ba ba sa amogeleng kgotsa ba sa bone tšhono ya go amogela thuto e e eletsegang;

Re ka se ikhutse, e bile re seka ra bo ra fapoga, mo phisegelong ya rona ya go fedisa lehuma.

Fa re tswelela go batla go fitlhelela tse, puso e supile dikarolo tse 10 tse di botlhokwa go gaisa, tse di leng karolo ya Letlhomeso la Togamaano la Sebaka sa Bogareng la rona la 2010 go fitlha go 2014.

Lenaneo le ga jaana le tlhagisiwa ka nako ya maemo a ikonomi a a thata.
Ngwaga o o fetileng o bone ikonomi ya lefatshe e tsena mo pakeng ya mathata a a seng kana ka sepe mo dingwagasomeng di le mmalwa tse di fetileng.
Le fa Aforika Borwa e sa amiwa ka selekano seo dinaga di le mmalwa di amilweng ka sona, ditlamorago tsa ikonomi e e kwa tlase ga jaana di bonagala sentle mo ikonoming ya rona. Re tsene mo kwelotlaseng. Go botlhokwa jaanong go feta pele gore re dire ka tshwaragano mo lenaneong le le tshwanang go tsibogela tlalelo e.

Go tsibogela mathata a ikonomi a boditšhabatšhaba, re simolola ka letlhomeso la Aforika Borwa le le konoseditsweng ke puso, ba merero ya badiri gammogo le ba merero ya kgwebo ka Tlhakole monongwaga. Re tshwanetse go diragatsa jaanong go fokotsa maatla a kwelotlase e mo go ba ba bokoa go gaisa.

Re setse re simolotse go fokotsa tatlhegelo ya ditiro. Go na le tumelano e e utlwanetsweng magareng ga puso le balekane ba tsa loago ka ga go tlhagisa katiso ya badiri pele ba tlogedisiwa tiro. Badiri ba ba lebaganweng ke go latlhegelwa ke ditiro ka ntlha ya mathata a ikonomi, ba tla nna mo ditirong tsa bona mo sebakeng se se rileng gore ba katisiwe gape. Dipuisano ka ga dintlha tsa mekgwa ya go ka dira se di tsweletse magareng ga balekane ba tsa loago le ditheo tse di tla angwang ke itshimololelo e e jalo, go akaretsa Bothati jwa Lekala la Thuto le Katiso.

Re tla tshegetsa tiro ya Khomišene ya Thuanyo, Tsereganyo le Katlholelo (CCMA) go thusa bathapi le badiri go batla ditsela tse dingwe mo boemong jwa go amoga batho ditiro, re latela tiragatso ya semolao e e maleba. Go fitlha ga jaana, bakhomišenara ba CCMA ba bolokile ditiro tse 4 000 ka go tsereganya, gammogo le go tlamela ka kgakololo le tshegetso e e tsweletseng go badiri ba ba amogilweng ditiro.

Koporasi ya Tlhabololo ya Madirelo e tlhabolotse lenaneo la go thusa ditlamo tse di mo kotsing ka matlole. Gape re tlile go netefatsa gore puso e reka dilwana le ditirelo tse dintsi fa gae, ntle le go nyatsa go gaisana ga rona ga boditšhabatšhaba mo mebarakeng kgotsa go kgarameletsa ditlhwatlhwa kwa bogodimong jo bo sa amogelesegeng.

Fa re agelela mo ditsereganyong tsa dikatlego tsa rona tsa pholisi ya madirelo, e e tlhatlositsweng e tla tlhabololwa. Ditheo tse di eteletseng pele tse di setseng di supilwe ke tsa dirori , dikhemikhale, go dira ka tshipi, bojanala, diaparo le matsela, gammogo le dikgwa. Go tlaleletsa, go tla lejwa gape ditirelo, go dira le go aga mabone magareng ga tse dingwe, mo phisegelong ya go tlhola ditiro tse di eletsegang.

Jaaka karolo ya Legato la 2 la Lenaneo la Ditiro tsa Setšhaba le le Atolositsweng (EPWP), gammogo le Lenaneo la Ditiro tsa Baagi a tla potlakisiwa. E tlamela ka legato le le kwa tlasetlase la tiro e e tlwaelegileng go ba ba e tlhokang, fa e ntse e tokafatsa boleng jwa maemo a botshelo mo baaging.

Kwelotlase ya ikonomi e tla ama lobelo leo naga ya rona e kgonang go itshamaganyang ka lona le dikgwetlho tsa loago le ikonomi tse e lebaganeng le tsona. Fela, e ka se fetole tsela ya tlhabololo ya rona. Ditlapele tsa dipholisi tse re di supileng, gammogo le manane a re a beileng fa pele ga batlhophi, a sala go nna pinagare ya lenaneo la puso e.

Go tsamaelana le mowa wa baagi ba Aforika Borwa, a re tshwaraganeng ka diatla go batla ditharabololo mmogo. Nako e gorogile gore re dire ka thata. Puso ya rona e tla leba kwa pele, e seng kwa morago! Dikgato tse di tlhagisitsweng mo go Letlhomeso la Togamaano la Sebaka sa Bogareng la rona di ne di tshwanetse go tsaya tsia dikganelo tse di tlisiwang ke mathata a ikonomi. Kwelotlase ga e a tshwanela go baka gore re fetole manane a. Tota a tshwanetse go re rotloetsa go tsenya manane a tirisong ka lobelo le maikemisetso. Letlhomeso le itebaganya le ditlapele tse 10.

Re itlama gore go dira mmogo, re tla potlakisa kgolo gammogo le go fetola ikonomi gore e tlhole tiro e e amogelesegang le matshelo a a tshwarelelang .
Re tla tlhagisa lenaneo le legolo thata go aga mafaratlhatlha a ikonomi le loago.

Re tla tlhabolola le go tsenya tirisong malepa a tlhabololo ya metseselegae a a tletseng e bile a golagane le lefatshe gammogo le ntšhafatso ya tsa temothuo le tshireletsego ya dijo. Re tla maatlafatsa bogolo jwa bokgoni le jwa badiri.
Re tla tokafatsa seemo sa pholo sa maAforika Borwa otlhe.

Ka go dira mmogo le maAforika Borwa otlhe, re tla maatlafatsa ntwa kgatlhanong le bosenyi le bobodu. Re tla aga baagi ba ba tshwaraganeng, ba tlhokomelana e bile go itshedisa ga bona e le go go tla tshwarelelang. Ka go dirisana le Aforika le lefatshe lotlhe, re tla latela tswelelopele ya Aforika gammogo le tirisanommogo ya boditšhabatšhaba e e tiileng.

Re tla netefatsa gore go nna le taolo le tiriso ya ditlabakelo tse di tshwarelelang. E bile, ka go dirisana mmogo le batho e bile re tshegeditswe ke badiri ba puso, re tla aga naga e e tlhabologang, re tla tokafatsa ditirelo tsa puso le go maatlafatsa ditheo tsa temokerasi.

Ke tlotla mo go nna go tlhagisa dintlha tse di botlhokwa tsa lenaneo la tiro. Go tlhola tiro e e amogelesegang go tla nna kwa bogareng jwa dipholisi tsa rona tsa ikonomi e bile go tla susumetsa ngokelo ya peeletso ya rona gammogo le diitshimololelo tsa go tlhola ditiro. Go tsamaelana le maitlamo a rona, re tshwanetse go gatela pele go rotloetsa ikonomi e e akaretsang.

Mo mabakeng a, re tla dirisa ditheo tsa mmuso jaaka go bona, go rebolelwa laesense le tshegetso ya matlole go thusa dikgwebopotlana le tsa bogareng, gammogo le go rotloetsa go tsenya tirisong dipholisi tsa Maatlafatso ya Bantsho mo Ikonoming e e Bulegileng le dipholesi tsa tolamisokemo.

Go tsenngwa tirisong go tla dirwa go lebeletswe go itse tlhokego ya go baakanya go sa lekalekaneng ga maloba. Diphetogo di tla dirwa go tshegetsa bomme, bašwa, gammogo le batho digole. Re tla fokotsa mokgoleo o o mo dikgwebong tse di potlana. Ntlha ya go kgorelediwa ke melawana e tlhagisitswe makgetlhonyana ke setheo.

Mo tsereganyong e nngwe go tlhola maemo a a letlang dipeeletso, puso e tla gatela pele go ya kwa mokgweng wa kwadiso ya kwebo o o kopaneng o le mongwe. Se se tla tokafatsa tirelo ya badirisi le go fokotsa tlhwatlhwa ya go dira kgwebo mo Aforika Borwa.

Ntlha e nngwe e e botlhokwa mo phisegelong ya rona go tlhola ditšhono ke Lenaneo le le Atolositsweng la Ditiro tsa Puso. Maitlhomo a kwa tshimologong a go tlhola ditiro tse milione o le mongwe a setse a fitlheletswe. Legato la bobedi le ikaeletse go tlhola ditšhono tsa ditiro di ka nna tse di dimilione tse nne ka 2014.

Magareng ga jaanong le Sedimothole wa 2009, re ikaeletse go tlhola ditšhono tsa ditiro tse di ka nnang tse 500 000. Fa re ntse re tlhola maemo a go tlhola ditiro le ditšhono tsa kgwebo, puso e a lemoga gore baagi ba bangwe ba tla tswelela go tlhoka thuso ya katlatleloloago ya mmuso. Madi a katlatleloloago a sala go nna tsela e e matsetseleko go gaisa go fokotsa lehuma. Go fitlha ka 31 Mopitlwe 2009, batho ba feta dimilione tse 13 ba amogetse madi a katlatleloloago, mme ba le dimilione tse 8 go tswa mo palong e ke bana.

Re a lemoga gore go a tlhokega go golaganya madi a katlatleloloago le ditiro kgotsa botsayakarolo mo ikonoming gore se se rotloetse go kgona go itlamela ka nosi ga batho ba ba nang le mebele e e nonofileng. Se se botlhokwa go gaisa mo pakeng e, baagisani ba tshwanetse go thusana.

Jaanong ke nako ya kopano. A re thusaneng jaaka baagisani. A re dumalaneng gore go se nne le ngwana ope yo o tla robalang ka tlala gonne batsadi ba gagwe ba latlhegetswe ke tiro. Fa re ka tshwaragana le go dira mmogo, re ka dira go tlala seatla)

Baeng ba tlotlo, Jaaka karolo ya setlapele sa togamaano sa bobedi, re tla tswelela pele ka lenaneo la rona go aga mafaratlhatlha a ikonomi le loago.
Setlhopha sa Tlhabololo ya Mafaratlhatlha sa puso se se sa tswang go tlhamiwa se tla netefatsa gore, R787 billion e e beetsweng thoko mo tekanyetsokabong pelenyana mo ngwageng o gore madi a a dirisiwe mo mafatlhatlheng, e dirisiwa go ya ka fa go neng go rulagantswe ka teng.

Matlole a a akaretsa go beela thoko madi a lenaneo la go aga dikolo, dipalangwa tsa botlhe go akaretsa thulaganyo e e potlakileng ya go feta ga dibese, matlo, metsi le kgeleloleswe.

Nngwe ya diporojeke tse dikgolo mo go beeletseng mo mafaratlhatlheng ke Sejana sa Lefatshe sa Kgwele ya Dinao sa FIFA sa 2010. Jaaka puso le setšhaba ka kakaretso, re itlamile gore Sejana sa Lefatshe se tla tlogela motlhala o montle o bana ba rona le baagi ba rona ba tla ungwang mosola mo dingwageng tse dintsintsi tse di tlang.

Re mo tseleng e e siameng go diragatsa tsotlhe tse re tshwanetseng go dira e bile re ikaeletse go naya lefatshe Sejana sa Lefatshe se se gaisang go gaisa. Re baya tshotlhe ka mananeo go dira gore Sejana sa Motlhakanelwa se se simololang ka 14 Seetebosigo, se bone katlego e kgolo thata.

Ka Moranang monongwaga, ke tlhagiseditse boeteledipele jwa madirelo a ditekesi gore bo sutisetse kwa pele dipuisano tse di ka ga go dira ga Thulaganyo e e Golaganeng e e Potlakileng ya go Feta ga Dibese go nako e e kwa morago ga ditlhopho.

Re itlamile go letla nako e e oketsegileng go leba sentle matshwenyego a madirelo. Ka 11 Seetebosigo, Tona ya Dipalangwa o tla tsweletsa dipuisano le madirelo.

Kopano e tla thankgolola metseletsele ya dipuisano le batsayakarolo ba ba tla amiwang ke mokgwa wa BRT. Re na le tsholofelo ya gore dintlha tse di sa rarabololwang di tla lejwa gore matlhakore otlhe a tle a kgotsofale. Se se tla akaretsa ntlha e e botlhokwa ya gore batsayakarolo ba tla ungwa mosola jang mo mokgweng o.

Maloko a a Tlotlegang,

Kgatelopele e nngwe e e tshwanetseng go tiisa Sejana sa Lefatshe ke mafaratlhatlha a kgaso a dijithale gammogo le phetiso le phatlalatso ya ditemosi. Ka kakaretso, re tla netefatsa gore ditshenyegelo tsa tlhaeletsano di a fokodiwa ka tiriso ya diporojeke tse di tsweletseng go atolosa bogolo jwa kgokaganod.

Re tshwanetse go netefatsa gore ga re tlogele dikgaolo tsa metseselegae kwa morago mo ditlhabologong tse di itumedisang tse. Jaaka karolo ya tlhabololo ya mafaratlhatlha a loago, re tla tlamela ka matlo a a mo mafelong a a siameng e bile a le tlhwatlhwa e e kgonegang gammogo le bonno jwa batho jo bo eletsegang.

Re tla gatela pele ka tlhaloganyo ya gore bonno jwa batho ga se fela ka ga go aga matlo. Ke ka ga go fetola ditoropokgolo le ditoropo tsa rona le go aga setšhaba se se kitlaneng, tshwarelelang le go tlhokomelana, se se nang le phitlhelelo e e gaufi go didirisiwa tsa loago tse di akaretsang tsa metshameko le boitapoloso.

Go tsamaelana le mowa o, re tla dirisana le Palamente go itlhaganedisa go fetisa Molaotlhomo wa Bolaodi jwa Tiriso ya Lefatshe. Ka go dirisana le batho ba rona kwa dikgaolong tsa metseselegae, re tla netefatsa gore malepa a tlhabololo ya metseselegae a a feletseng a golaganngwa le ntšhafatso ya tsa temothuo gammogo le tshireletsego ya dijo, se e le setlapele sa rona sa boraro.

Ke rata go tsaya tšhono e go isa matshediso a rona go ba lelapa la Motlatsatona wa Temothuo, Dirk du Toit, yo o tlhokofetseng mo bekeng e. Go nna le seabe ga gagwe go tlile go tlhoafalelwa tota.

Batho ba ba nnang kwa dikgaolong tsa metseselegae le bona ba na le tshwanelo ya go bona motlakase le metsi, matlwana-boithusetso a a pudutsiwang, ditsela, ditikwatikwe tsa boitapoloso le metshameko, gammogo le ditikwatikwe tsa marekelo tse di botoka fela jaaka tse di kwa ditoropokgolong. Le bona ba na le tshwanelo ya go thusiwa mo temothuong gore ba tle ba kgone go jala merogo le tse dingwe; gammogo le go nna le leruo gore ba kgone go iphepa.

Re ipaakanyeditse go simolola letsholo la go aga mafaratlhatlha kwa dikgaolong tsa metseselegae. Fa re dirisana le baagi, dikgosi, bakhanselara le dikgosana, re tla kgona go potlakisa tiro e. Re rotloetsa batho ba ba nnang kwa dikgaolong tsa metseselegae go simolola go ka re bolelela gore ke dilo dife tse ba di tlhokang ka bonako. Fa re dira mmogo, re ka dira go le gontsi)

Mmusakgotla le Modulasetilo ba ba Tlotlegang,

Le fa re amogetse thuto e e tlhokegang go tswa kwa diitshimololelong tsa tlhabololo ya metseselegae tse di fetileng, re tlhophile Masepala wa Kgaolo wa Giyani o Mogolwane kwa Limpopo jaaka diporojeke tsa go ithuta tsa ntlha mo letsholong le. Go tswa mo diporojekeng tse, go tla tlhagelela dithuto tse di ka ithutiwang ke naga ka bophara.

Go tlaleletsa se, re tla dira ntšhwafatso e e tsepameng ya ditoropo tsa metseselegae ka tiriso ya matlole a a tshwanang le lenaneo la Tlamelo ya Tlhabololo ya Baagasanyi . Ka tsela e, dikgaolo tse di dikologileng ditoropo tse di tla ungwa mosola mo kgolong ya ikonomi. Ka ditsereganyo tsotlhe tse, re tlile go fetola selebo sa dikgaolo tsa metseselegae mo nageng ya rona.

Bakaulengwe,

Thuto e tlile go nna setlapele mo dingwageng tse tlhano tse di tlang. Re batla gore barutabana, baithuti le batsadi ba rona ba dirisane le puso go fetola dikolo tsa rona go nna ditikwatikwe tsa botswerere. Lenaneo la Kgolo ya Bana go tswa Bonnyeng le tla tokafadiwa, ka maikaelelo a go netefatsa gore go nna le phitlhelelo e e anameng go Kereiti ya R, le go atisa gabedi ga palo ya bana ba dingwaga tse 0-4 ka ngwaga wa 2014.

Re boeletsa dilo tse di ka se buisanelweng. Barutabana ba tshwanetse go nna kwa sekolong, ka nako, ba ruta, e bile ba sa itlhokomolose tiro ya bona gammogo le go sa sotlake baithuti. Bana ba tshwanetse go nna kwa diphaposing, ka nako, ba ithuta, ba tlotla barutabana ba bona le baithuti-ka-bona, gammogo le go dira tirogae.

Go tokafatsa bolaodi jwa sekolo, katiso e e rulaganeng e tla nna tlhokego-pele go tlhatlosa barutabana mo tirong go nna bagokgo kgotsa ditlhogo tsa mafapha. Ke tla kopana le bagokgo ba dikolo go abelana le bona pono ya rona mo go ntšhwafatseng mokgwa wa thuto ya rona.

MaAforika Borwa-ka-nna,

Re tla oketsa matsapa a rona go rotloetsa baithuti botlhe go fetsa dithuto tsa bona tsa sekontari. Maikaelelo ke go oketsa kelo ya ikwadiso kwa dikolong tsa sekontari go fitlha go 95% ka 2014. Gape re lebeletse ditsela tse di matswatswa tsa go busetsa kwa sekolong baithuti ba ba tlogetseng sekolo, le go ba tlamela ka tshegetso.

Maloko a a Tlotlegang, re tshwenyegile thata ka ga dipegelo tse di reng go na le barutabana ba ba sotlang bana ka thobalano, bogolosegolo basetsana.

Re tla netefatsa gore Dikaedi ka ga Tshotlako ya Thobalano le Dikgoka mo dikolong tsa botlhe di phasaladiwa tota, e bile baithuti le barutabana ba itse diteng tsa tsona le go di obamela. Re tla tsaya dikgato tse di masisi e bile di romela molaetsa o o totobetseng kgatlhanong le barutabana ba ba sa diriseng dithata tsa bona le maatla ka fa tshwanelong ka go tsena mo thobalanong le bana.
Go rotloetsa thuto ya nako e telele, lenaneo la Thuto le Katiso ya Motheo ya Bagodi la Kha ri Gude le tla maatlafadiwa.

Bakaulengwe, Maloko a a Tlotlegang,

Re tshwanetse go netefatsa gore diitshimololelo tsa katiso le tlhabololo ya bokgoni mo nageng di tsibogela ditlhokego tsa ikonomi. Setheo sa Thuto le Katiso e e Tswelelang ka dikholetšhe tse 50 le dikhemphase tse 160 tsa sona naga ka bophara e tla nna ditikwatikwe tsa motheo tsa katiso ya tlhabololo ya bokgoni.
Re tla tokafatsa phitlhelelo go thuto e kgolwane ya bana ba ba tswang kwa malapeng a a sa itsholelang le go netefatsa mokgwa wa tlamelo ka matlole o o tshwarelelang kwa diyunibesithing.

MaAforika Borwa-ka-nna,

Re tshwenyegile tota ka ga go wela tlase ga boleng jwa tlamelo ya pholo, e e gakadiwang ke tlhatlogo e e golang mo mokgweleong wa malwetse mo ngwagasomeng le halofo o o fetileng. Re ipeetse diphitlhelelo tsa go fokotsa go sa lekalekaneng mo tlamelong ya pholo, go tiisa nonofo ya badiri, go tlhabolola sešwa maokelo le ditleleniki gammogo le go oketsa lobelo lwa go lwantsha leroborobo la HIV le AIDS, bolwetse jwa mafatlha le malwetse a mangwe.

Re tshwanetse go dira mmogo go tokafatsa go tsenngwa tirisong ga Leano le le Feletseng la Kalafi, Tsamaiso le Tlhokomelo ya HIV le AIDS gore re tle re fokotse kelo ya ditshwaetsego tse dintšhwa tsa HIV ka 50% ka ngwaga wa 2011. Re batla go fitlhelela 80% ya kalafi ya ARV ka ona ngwaga wa 2011. Re tla tlhagisa sekema sa Inšorense ya Pholo ya Bosetšhaba ka tsela ya magato a a oketsegang. Gore re simolole sekema se, ntšhwafatso ya ka bonako ya maokelo a botlhe e tla dirwa ka Tirisano ya ditheo tsa Setšhaba le tsa Poraefete.

Gape re tla tsepamisa maikutlo ka bonako mo mererong ya dituelo tsa badiri ba seporofešenale ba tsa pholo go tlosa dipelaelo mo ditirelong tsa rona tsa pholo. Fa re dira mmogo, a re direng go le gontsi go rotloetsa tlamelo ya pholo e e nang le boleng, go tsamaelana le Maikaelelo a Tlhabololo a Mileniamoa Ditšhabakopano gore re tle re fokotse lehuma ka halofo ka 2014.

Baagi-ka-nna,

Mmogo re tshwanetse go dira go le gontsi go lwantsha bosenyi. Maikaelelo a rona ke go tlhama mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi o o ntšhwafatseng, o o kopaneng, wa segompieno, o oe nang le ditlabakelo tse di maleba, e bile o laolwa sentle.
Gape go botlhokwa thata go tokafatsa bokgoni jwa dikgotlatshekelo tsa rona gammogo le tiro ya batšhotšhisi, le go tiisa ditirelo tsa batlhotlhomisi, forensiki le tsa matlhale. Tiro e e setse e simolotse ka matlhagatlhaga, e bile e tla dirwa ka maatla le tšhakgalo e ntšhwa.

Magareng ga tse re batlang go di fitlhelela fela ka gangwe ke go netefatsa gore re tlhatlosa palo ya batšhotšhisi le badiri ba Boto ya Thuso ya Semolao. Re tla dira se gape mo batlhotlhomising ba sepodisi. Re fetotse leina la Lefapha la Tshireletsego le Pabalesego le le maleba go nna la Sepodisi go gatelela gore re batla maatla a tiragatso a nnete mo tirong ya sepodisi. Se se tla lebisa kwa go fokotsegeng ga bosenyi jo bo masisi le jwa tiriso-dikgoka ka 7% go fitlha go 10% e re e lebeletseng ka ngwaga. Tsepamiso ya maikutlo e e masisi gape e tla fiwa go thibela bosenyi jo bo rulaganeng, gammogo le bosenyi kgatlhanong le bomme le bana.

Mmusakgotla le Modulasetilo ba ba Tlotlegang,

Le fa re itumelela peeletso ya setheo sa poraefete mo madirelong a pabalesego, re tla tokafatsa melawana e e tsamaisang madirelo a. Magareng ga diitshimololelo tse di botlhokwa, re tla simolola legato la go tlhoma Tirelo ya Bolaodi jwa Melelwane; re tla maatlafatsa matsapa a rona kgatlhanong le bosenyi jwa tiriso ya thekenoloji le go utswa boitshupo, gammogo le go tokafatsa mekgwa e e mo dikgolegelong tsa rona go fokotsa bosenyi jo bo dirwang ke bao ba neng ba kile ba golegwa.

Bakaulengwe,

Ke rata go totobatsa tshegetso ya rona mo ntšhwafatsong e e tsweletseng ya boatlhodi. Ntšhwafatso e tshwanetse go itebaganya le dintlha tse di botlhokwa tse di jaaka tiiso ya go ikemela ga boatlhodi, go tlhoma mekgwa ya ka fa teng ya go ikarabela ga boatlhodi, gammogo le go netefatsa phitlhelelo e e tletseng go bosiamisi ka botlhe.

Katlego ya mokgwa wa setemokerasi ka botlalo e ikaegile mo dikamanong tse dintle tsa go tlotlana le mowa wa tirisanommogo magareng ga Khuduthamaga, Kgotlapeomolao, le Boatlhodi. Se se botlhokwa thata mo temokerasing ya rona ya molaotheo.

Mmusakgotla le Modulasetilo ba ba Tlotlegang,

Re tlhalositse gangwe le gape ka ga maitlamo a rona a go lwantsha bobodu mo tirelong ya setšhaba. Re tla tsepamisa maikutlo mo go kgethegileng go thibela bobodu le tsietso mo tsamaisong ya go bona le go rebolelwa dithentara, go dira kopo ya laesense ya go kgweetsa, madi a katlatleloago, makwaloitshupo, gammogo le go utswiwa ga didokete tsa sepodisi.

Tla ke gatelele gore rotlhe re na le karolo e re tshwanetseng go e tshameka mo ntweng e kgatlhanong le bosenyi. Re tshwanetse go nna matlhagatlhaga mo Diforamong tsa Sepodisi sa Baagi. Re tshwanetse go emisa go reka dilwana tse di utswitsweng, tse di rotloetsang bosenyi. Re tshwanetse go bega bosenyi le go thusa sepodisi ka tshedimosetso e e tla dirang gore ba ba molato ba tshwarwe. Ka tsela e, re tla ya kwa pele go nna setšhaba se se senang bosenyi.

Maloko a a Tlotlegang, Fa e sale ka 1994, re ntse re batla go aga setšhaba se se kopaneng e bile se kitlane fa re leba kwa re tswang teng koo re neng re arogane. Re gwetlhilwe go tsweletsa pele maikaelelo a a go rotloetsa kopano mo go nneng ba mefutafuta gammogo le go tlhabolola mekgwa ya boitshwaro o o aroganang, o o ikaegileng ka mowa wa tshwaragano ya baagi gammogo le setšhaba se se tlhokomelang.

Mekgwa ya boitshwaro ya rona e re e abelanang e tshwanetse go re rotloetsa go nna baagi ba ba matlhagatlhaga mo go ntšhwafatseng naga ya rona. Re tshwanetse go aga boitshupo jwa bosetšhaba le go rata naga ya rona go go tshwanang.
Re tshwanetse go tlhabolola go kgomarela go go tshwanang go naga ya rona, Molaotheo wa rona, gammogo le matshwao a bosetšhaba. Go tsamaela le mowa o, re tla rotloetsa Pina ya Bosetšhaba le folaga ya naga ya rona gammogo le matshwao a mangwe a bosetšhaba.

Bana ba rona, go simolola kwa dingwageng tse di kwa tlase, ba tshwanetse go rutiwa go ikobela Molaotheo le matshwao a naga, le go itse gore go kaya eng go nna moagi wa Aforika Borwa. Re tla netefatsa gore go nna le molebowa bosetšhaba o o tshwanangmo go fetolweng ga maina a mafelo le a mangwe. Se se tshwanetse go tlamela ka tšhono ya go akaretsa maAforika Borwa otlhe mo go tlhameng boitshupo jwa bosetšhaba jo bo akaretsang, gore re tle re oketse go tlhaloganya ga rona hisetori le ngwao ya rona.

Metshameko ke sedirisiwa se se maatla go aga naga. Fa re dira mmogo, re tshwanetse go tshegetsa ditlhopha tsa bosetšhaba go simolola ka Bafana Bafana go fitlha go di-Proteas le di-Springboks; go simolola ka Banyana Banyana go fitlha go di-Paralympians. Ditlhopha tsa rona di ka dira sentle fa re di tshegetsa. Ntetleng go tsaya tšhono e go akgola ditlhopha tsa rona tsa bosetšhaba ka ntlha ya tshameko ya tsona mo bekeng e e fetileng; tota di atlegile ka boraro.

Setlhopha sa naga sa bolotloa ya bomme se re dirile motlotlo ka go fenya Kgaisano ya Bolotloa ya Dinaga tse Tharo. Re akgola setlhopha sa Sevens Springboks se se nnileng Ditshimega tsa IRB Sevens World Series - e bile ga re lebale setlhopha sa Blue Bulls se se fentseng makgaolakgang a Super 14 ka tsela e e kgotsofatsang tota!

Re tsaya tšhono e go eleletsa setlhopha sa di-Springboks mo motseletseleng o o tlang kgatlhanong le setlhopha sa British and Irish Lions.
Go totobetse gore re tlhola go beeletsa ka bontsi mo tlhabololong ya metshameko. Re tla itlhagenedisa go tsosolosa metshameko ya kwa dikolong le go netefatsa gore e nna karolo ya kharikhulamo ya dikolo. Go tlaleletsa, re tla netefatsa gore tlamelo ya dilwana tsa metshameko mo dikgaolong tse di tlhokang e nna sengwe se tla tlang pele.

Mmusakgotla le Modulasetilo ba ba Tlotlegang,

Re itlamile mo dingwageng tse di fetileng go tsenya letsogo mo go ageng Aforika e e botoka le lefatshe le le botoka.
Maikaelelo a magolo a puso sebaka sa bogareng ke go netefatsa dikamano tsa rona le dinaga disele di tsenya letsogo mo go tlholeng maemo a a siametseng kgolo ya ikonomi le tlhabololo tse di tshwarelelang. Ka go rialo, re tla tswelela pele go baya kontinente ya Aforika kwa pele ka go maatlafatsa Kitlano ya Aforika le ditheo tsa yona, gammogo le go baya tsepamo e e kgethegileng mo go Semphathong se se Ntšhwa sa Tlhabololo ya Aforika.

Se le sona se leng botlhokwa, e bile se le gaufi le fa gae, ke go maatlafatsa kopano ya kgaolo ka go leba thata mo go tokafatseng kopano ya sepolotiki le ikonomi mo go SADC, go leba diphitlhelelo tsa AU tsa go tlhama puso e e Kopaneng. Re tla tlhama Mokgatlho wa Semphatho sa Tlhabololo ya Aforika Borwa go rotloetsa dikamano tsa tlhabololo le dinaga tse dingwe mo kontinenteng.

Aforika Borwa e tla tswelela go thusa mo kagosešweng le tlhabololo ya kontinente ya Aforika, bogolosegolo kwa dikgaolong tse di kileng tsa nna le dikgotlhang. Re tla tswelela go rotloetsa tumalano ya kagiso e e tshwarelelang magareng ga dinaga tsa Iseraele le Palesetina gore go nne tharabololo ya dinaga tse pedi tse di bapileng. Re tla tshegetsa matsapa a kagiso a AU le a Ditšhabakopano mo kontinenteng ya Aforika, go akaretsa le Saharawi Arab Republic le Darfur kwa Sudan.

Jaaka Modulasetilo wa SADC le Moruanyi, re tla tsaya karolo mo go rotloetseng puso e e kopaneng go fitlha go tshwarwa ditlhopho tse di gololosegileng e bile di sa gobelele kwa Zimbabwe. Seemo sa botshelo sa batho ba kwa Zimbabwe se nnile le tshutshumetso e e sa nnang sentle mo kgaolong ya SADC, bogolosegolo mo Aforika Borwa. Re dira boikuelo mo dinageng tse di ratang kagiso mo lefatsheng go tshegetsa puso e e kopaneng go fitlhelela tsosoloso ya ikonomi. Re tla tshegetsa matsapa a kgaolo ya SADC go rarabolola mathata a a kwa Madagascar.

Ntetleng, baeng ba tlotlo go akgola Sesole sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa ka ntlha ya tiro ya bona e e matsetseleko ya go aga kagiso mo kontinenteng.
Ka tirisano le ditheo tsa kontinente le tsa kgaolo, re tla dira thata go tlhoma tsamaiso ya temokerasi gammogo le go tlotla ditshwanelo tsa botho mo kontinenteng ya Aforika.

Re tla tsenya letsogo mo go maatlafatseng dikamano tsa Borwa-le-Borwa gammogo le go latela ditumalano tse di tswelang matlhakore ka bobedi mosola le dinaga tse di botlhokwa tsa Borwa. Re tla tswelela go tiisa dikamano le dinaga tse di tlhabologileng tsa kwa Bokone, go akaretsa le mokgatlho wa G8, gammogo le tshwaragano ya rona ya togamaano le Kitlano ya Yuropa . Re tla tswelela go tshameka karolo e e matlhagatlhaga go netefatsa go akarediwa ga tikologo ya dipuisano tsa Tlhabololo ya WTO Doha.

Mmusakgotla le Modulasetilo ba ba Tlotlegang,

Aforika Borwa, e leng naga e e omileng, e tlhoka kgato ya ka bonako go samagana le diphetogo tsa tikologo tse di sa eletsegeng gammogo le go netefatsa tlamelo ya metsi go baagi. Magareng ga mananeo a le mmalwa, re tla tsenya tirisong togamaano ya Metsi a Kgolo le Tlhabololo, e e tla maatlafatsang bolaodi jwa metsi. Re tla tswelela go tokafatsa bokgoni jwa eneji ya rona le go ikaega ka eneji e e kgonang go ntšhwafadiwa.

Maloko a a Tlotlegang,

Naga e e tlhabologang e tlhoka tokafalo ya ditirelo tsa puso le maatlafalo ya ditheo tsa temokerasi. Re tlhomile Mafapha a le mabedi mo kantorong ya Moporesidente go maatlafatsa go rulaganya ga togamaano le go leba le go sekaseka tiro e e dirilweng. Go netefatsa gore tiro e tla dirwa jaaka re itlamile, re tla dira gore Ditona tsa Kabinete di nne le boikarabelo ka go tlhoma ditlabakelo tsa tiro e e dirilweng, re dirisa maikaelelo le tekanyetso ya ditlamorago, go simolola ka Phukwi.

Gape ra tla akaretsa Ditheo tsa Ditlamo tse e leng tsa Puso gammogo le tsa Tlhabololo ya Matlole mo ditiregong tsa go rulaganya tsa puso le go tokafatsa go leba le go sekaseka go tlhola go dira ga tsona.

Maloko a a Tlotlegang, maAforika Borwa-ka-nna,

Go netefatsa gore maphata otlhe ka boraro - a selegae, porofense le bosetšhaba - a tokafatsa tlamelo ya ditirelo, re tla itlhagenedisa go tlhoma Tirelo ya Bosetšhaba e le nosi. Tsamaiso e tla gatelela gore batho ba tle pele mo tlamelong ya ditirelo. Re tla netefatsa tirelo e e tsayang maikutlo a batho tsia e bile e rulagane sentle go simolola kwa badiring ba ba nnang kwa khaontareng mo tlamelong ya ditirelo mo mafapheng otlhe a puso. Mo pakeng e ya ntšhwafatso, re tla gatela pele go ya kwa pusong e e akaratsang botsayakarolo.

Gore go tsewe motlhala mo go rona, tiro e setse e simolotse go tlhoma nonofo ya thuanyo ya botlhe mo kantorong ya Moporesidente. Go tlaleletsa mo go amogeleng makwalo le diemeilil go tswa kwa bathong, gape re tla tlhoma mogala wa tshoganyetso go dira gore phitlhelelo e nne bonolo. Badiri ba tla tsibogela potso nngwe le nngwe jaaka e kete ke yona e le nosi fela; go e sala morago gotlhe kwa e yang teng go fitlha e bona tsibogo e e e tshwanetseng.

Mmusakgotla le Modulasetilo ba ba Tlotlegang,

Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Tlhabololo ya Bašwa, o o tlhamilweng morago ga go tshwaragana ga Letlole la Bašwa la Umsobomvu le Khomišene ya Bosetšhaba ya Bašwa e tla tlhomiwa ka 16 Seetebosigo kwa Ekurhuleni. Ditheo tse di tshwaraganngwa go tiisa tirelo le ditšhono tsa tlhabololo tse di tlamelwang go bašwa. Mokgatlho o, o tla golaganya barutegi ba bannye ba sa sa direng le ditšhono tsa ikonomi, go maatlafatsa matsapa a go atolosa Lenaneo la Tirelo ya Bašwa la Bosetšhaba le go tshegetsa bagwebi ba bannye.

Mmusakgotla gammogo le Modulasetilo, Baeng ba Tlotlo,

Kgwedi e e tlang Madiba wa rona yo o rategang o tshwara dingwaga tse 91. Batho go ralala lefatshe ba santse ba tsweletse go goeletsa go nna teng ga gagwe le gore a rarabolole mathata a bona. Boitshwaro jwa gagwe le sekao sa gagwe sa boineelo go tirelo ya botho ke sekao se se galelelang gompieno mo lefatsheng le le nang le mathata. Letsholo la boditšhabatšhaba le simolotswe ke mokgatlho wa Nelson Mandela Foundation le mekgatlho e e tsamaelanang, le le bidiwang Letsatsi la ga Mandela, le le sobokanyang seo Rre a se emelang.

Letsatsi la ga Mandela le tla ketekwa ka 18 Phukwi ngwaga mongwe le mongwe. Le tla naya batho mo Aforika Borwa gammogo le lefatshe ka bophara tšhono ya go dira sengwe se se siameng go thusa ba bangwe. Madiba o nnile matlhagatlhaga mo dipolotiking sebaka sa dingwaga tse 67, mme ka Letsatsi la ga Mandela, batho go ralala lefatshe, kwa ditirong, kwa gae le kwa dikolong, ba tla gwetlhwa go dirisa metsotso e le 67 ya nako ya bona go dira sengwe se se mosola mo baaging, bogolosegolo go thusa ba ba tlhokang. A re tshegetseng Letsatsi la ga Mandela ka dipelo tsa rona tsotlhe le go rotloetsa lefatshe go kopana le rona mo letsholong le le gaisang le.

Mmusakgotla le Modulasetilo ba ba Tlotlegang, maAforika Borwa-ka-nna,

Re tlhagiseditse setšhaba sa rona lenaneo la rona la dingwaga tse tlhano tse di tlang. Mo maikanong mangwe le mangwe, re dira lenane la porojeke le le tletseng, ka tse di masisi tse di tshwanetseng go fitlhelelwa. Tshedimosetso e mo tsamaong ya nako e tla nna teng go ka bonwa ke botlhe. Ee, jaaka baagi re tshwanetse go ipotsa gore ke eng se re tshwanetseng go se dira ka borona go thusa go rotloetsa lenaneo la bosetšhaba.

Go nna moagi ga se fela ka ga ditshwanelo, gape ke ka ga maikarabelo, go tsenya letsogo go dira naga ya rona e e botoka. Gape re solofela go dirisana sentle le mekgatlho ya Kganetso mo Palamenteng, ka mowa wa go baya naga ya rona kwa pele.
Go tlaleletsa, Madiba o re rutile sentle gore naga e ke ya rona rotlhe, bantsho le basweu. Go direla go itshwarelana le kopano go tla sala go nna botlhokwa fa re gatela pele.

Ka ntlha ya fa lenaneo la rona la tla tsenngwa tirisong ka nako ya kwelotlase ya ikonomi, re tla tshwanela ke go semelela fela ka gangwe re se senye sepe, go se nne le matlole a a fetisediwang kwa ngwageng o o latelang sente nngwe le nngwe e tshwanetse go dirisiwa ka tshwanelo le go tswela mosola. Re tshwanetse go dirisa madi go ya ka fao go tlhokegang.

MaAforika Borwa-ka-nna, fa re dira mmogo re ka kgona go dira go le gontsi go fitlhelela pono ya rona e e tshwanang ya setšhaba se se botoka e bile se setetsepele thata.

Se, ke tshwaragano e re e goeletsang.

Ke a leboga.

Issued by: The Presidency
3 Seetebosigo 2009 <fn>The National Council of Provinces Setswana.txt</fn>
Palamente e na le dintlo di le pedi . Kokoanobosetšhaba (NA), eo e nang le maloko a le 400, le
Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense (NCOP), eo e nang le baemedi ba le 90.
Molaotheo o a re NCOP e emela diporofense go netefatsa gore dikgatlhego tsa diporofense di tsewa tsia mo lephateng la bosetšhaba la puso.
E dira seno bogolosegolo ka go tsaya karolo mo tsamaisong ya lekgotlapeomola la bosetšhaba, le ka go nna le foramo e mo go yona go tshwarwang dingangisano ka dintlha tse di botlhokwa tse di amang diporofense.
NCOP gape e netefatsa gore matshwenyego a puso selegae a emelwa kwa maemong a a kwa godimo.
NCOP e tlhamiwa ke baemedi ba diporofense tse di tlhophilweng ke makgotlapeomola a diporofense, le baemedi ba Lekgotla la Dipuso Selegae la Aforika Borwa (SALGA).
Kemedi e nngwe le e nngwe ya porofense e na le maloko a le lesome a a bopilweng ke:
baemedi ba le leruri ba le thataro.. baemedi ba ba ikgethegileng ba (nakwana )le nne
Baemedi be etelelwa pele ke Tonakgolo ya porofense e nngwe le e nngwe, yo o leng mongwe wa baemedi ba ba kgethegileng.
Fa go tlhokega, Tonakgolo a ka thapa mongwe go tsaya maemo a gagwe.
Kemedi ya SALGA e tlhophiwa ke komitikhuduthamaga ya yona go tswa mo setlhopheng sa baemedi ba Makgotla a Puso Selegae mo diporofenseng di le robonngwe.
NCOP e tlhopha Batsamaisi go tswa mo gare ga maloko a yona;
Modulasetilo le . Batlatsamodulasetilo ba babedi.
Baofisiri bano ba tsamaisa tiro ya NCOP le go etelela pele dingangisano, ba netefatsa gore baemedi ba bua ka kgololosego mme ba ntse ba obamela melao ya Ntlo.
Motlatsamodulasetilo wa leruri o tlhophiwa go nna dingwaga di le tlhano fa Ditonakgolo tsa diporofense ba refosana go nna Batlatsamodulasetilo mo ngwageng.
NCOP e tsewa jaaka setheo go fitlhelela pusotshwaraganelo le botsaakarolo mo temokerasing, ga mmogo le go nna pinagare ya tlhaeletsano ya matshwenyego a dipuso selegae le matshwenyego a diporofense kwa maemong a bosetšhaba.
NCOP e neelana ka maikutlo a diporofense di le robonngwe tsa Aforika Borwa le neela gape puso selegae polatefomo ya go tsaya karolo mo dipuisanong tsa go dira molao kwa maemong a bošetshaba.
NCOP e leba le go sekaseka, fetisa, tlhabolola, tshwaela le go dira ditlhabololo go, kgotsa go gana molao
E tshwanetse go leba le go sekaseka
E ka dira kgotsa ya baakanya Melaotlhomo e e welang ka fa gare ga Šejule 4 ya Molaotheo (merero eo lekgotlapeomolao ya bosetšhaba le makgotlapeomelao a diporofense di tshwaraganelang maatla a go dira molao) le melaotlhomo e e rileng e e amang diporofense.
Bontsi jwa tiro ya go dira melao e dirwa ke dikomiti, fela Melaotlhomo yotlhe e tshwanetse go isiwa kwa kokoanong ya NCOP go ka ngangisanwa ka yona le go e boutelwa gore e a amogelwa kgotsa e a ganwa.
E na le maikarabelo a semolaotheo go mekamekana le mefuta e le meraro ya Melaotlhomo:
melaotlhomo e e sa ameng diporofense:
Melaotlhomo e e sa ameng diporofense ke eo e amanang le ditiro tsa bosetšhaba, jaaka pabalesego, merero ya kwa ntle, le boatlhodi.
Fa Melaotlhomo e e jalo e fetisetswe ke Kokoanobosetšhaba, e e isiwa kwa NCOP gore e boutelwe.
Fa NCOP e batla go dira diphetogo mo Molaotlhomong, e boela gape kwa go Kokoanobosetšhaba, eo e ka amogelang kgotsa ya gana diphetogo.
il melaotlhomo e e amang diporofense ka tlhamalalo:
Dikao tsa Melaotlhomo e e amang diporofense e tsenyeletsa thuto, dipalangwa, le boitekanelo.
Bontsi jwa Melaotlhomo e ka itsisiwe kwa NCOP ke nngwe ya Dintlo tse pedi; fela go na le Melaotlhomo e e tshwanetseng go simolola kwa
Fa go boutelwa Melaotlhomo e kwa NCOP, porofense e nngwe le e nngwe e na le boutu e le nngwe.
Fa go na le go sa dumelane magareng ga NA le NCOP ka ga Molaotlhomo o o amang diporofense, Molaotlhomo o tla romelwa kwa Komiting Tsereganyo.
melaotlhomo e e tlhabololang molaotheo:
Fa Molaotlhomo o tlhabolola kgotsa o fetola molaotheo o o amang diporofense ka tlhamalalo, bonnye diporofense di le thataro mo go di le robonngwe mo NCOP di tshwanetse go dumela.
Fa Molaotlhomo o o tlhabololang molaotheo o sa ame diporofense ka tlhamalalo molaotheo o tlhoka NCOP go ngangisana ka Molaotlhomo (kwa ntle le go bouta) pele o ka fetela kwa NA go boutelwa.
Go ela maemo tlhoko ke thata ya semolaotheo e e neyang Palamente ( go tsenyeletsa Makgotlapeomolao a Diporofense) go netefatsa le go ela tlhoko ditiro tsa puso.
NCOP ela maemo tlhoko maphata a bosetšhaba a amang diporofense le dipuso selegae.
NCOP e ka kopa leloko la Kabinete, moofisiri mo pusong ya bošetshaba kgotsa mo pusong ya porofense go nna gona mo kopanong ya Khansele kgotsa ya komiti ya Khansele.
Baemedi ba NCOP ba ka botsa ditona tsa Kabinete dipotso tseo di tshwanetseng go arabiwa kwa NCOP.
NCOP kgotsa nngwe ya dikomiti tsa yona di ka amogela diphetišene, kemedi kgotsa ditlhagiso go tswa go ditheo kgotsa batho bangwe le bangwe ba ba nang le kgatlhego.
NCOP e etela baagi go ela maemo tlhoko le go netefatsa gore ba bona tshedimosetso ka tlhamalalo ka ga ditlhoko le dikgwetlho tsa batho.
Dikomiti tsa NCOP di bidiwa Dikomiti tse di kgethegileng, sekao, Komiti e e kgethegileng ya tsa Dintlo, Ditiro tsa Setšhaba le Dipalangwa.
Komiti e nngwe le e nngwe e sala morago tiro ya mafapha a a rileng a puso. Komiti gape e ngangisana le go tlhabolola Melaotlhomo, le go rulaganya ditheetso tsa phatlhalatsa fa go na le ntlha e e amang setšhaba.
Dikomiti di ka bitsa mongwe le mongwe go neela ka bopaki kgotsa go tlhagisa ditokomane, mme ba ka kopa setheo kgotsa motho mongwe le mongwe go neelana ka pego go bona.
Fa go setse go tshwerwe dingangisano tsa molaotlhomo ke komiti, o isiwa kwa NCOP gore o boutelwe.
Kemedi nngwe le nngwe ya porofense e na le boutu e le nngwe go tlhopha mo boemong jwa porofense ke moeteledipele wa kemedi .
Maloko a setšhaba a ka nna le seabe se se mosola mo go eleng maemo tlhoko ka go netefatsa gore puso e arabela ditlhoko tsa batho. Tseno ke dingwe tsa ditsela tse di ka dirisiwang:
Tshwaelo go komiti ya Palamente ke tsela nngwe ya go dira gore lentswe la gago le utlwagale kwa Palamenteng.
Ka go dira tshwaelo, o na le tšhono ya tshosometso ya maikutlo a maloko a komiti ba ba buisanang le go ngangisana ka karolo e e rileng ya molao pele o ka wediwa.
Phetišine ke tsela ya go tlisa ngongorego kgotsa go tlhagisa ntlha ya matshwenyego a setšhaba go Palamente gore e tsaye dikgato go ya ka dithata tsa yona.
Tshwanelo ya go neelana ka phetišine go Palamente ke tshwanelo ya moagi mongwe le mongwe wa naga mme e gona le mo Molaotheong wa rona.
Motho mongwe le mongwe, ditlhopha kgotsa mokgatlho o na le tshwanelo ya go neelana ka phetišene go Palamente.
Maloko a setšhaba a ka ikgolaganya le bo MP mo dikantorong tsa kgaolotlhopo go kgabaganya naga kgotsa Palamente fa o batla go iponela tshegetso ya bona ka ntlha e e go tshwenyang kgotsa fa o tlhoka thuso ka bothata jo bo rileng.
<fn>Tswana-brochure.txt</fn>
Ke mang yo o ka kopang thuso go ya ditšhelete ya DWAF?
Molemirui a ka tshwanela ke thuso ya ditšhelete ya DWAF mo mabakeng a tlhabololo ya metsi a temothuo fa fela molemirui e le:
moagi wa Aforika Borwa;
a tswa kwa setlhopheng sa lotso se mo nakong e e fetileng se neng se kgaphetswe kwa thoko; gape leloko la Mokgatlho wa Badirisi ba Metsi (WUA) kgotsa setheo sengwe le sengwe sa semolao se se dumeletsweng ke DWAF le go nna le lefatshe la temothuo kgotsa phitlhelelo ya lefatshe la temothuo ii tetla ya tiriso ya metsi, kwa ntle ga fela fao thuso ya madi a go fitlhelela tshwanelo ya metsi e tlhokaga lang; le iii ditlhokego tsa tlhabololo ya tiriso ya metsi mme a palelwa ke go fitlhelela
Madi mo lebakeng leo.
Dintlha tsa kgolaganyo tsa dikantoro tsa DWAF
MPUMALANGA
Go bona tshedimosetso go ya pele, ikgolaganye le kantoro ya gago ya selegae ya kgotsa dirisa websaete e: www.dwaf.gov.za
Thuso ya Ditšhelete go Balemirui ba ba Humanegileng mo Tirisong le Tlhabololo ya metsi a Temothuo
Goreng DWAF e neelana ka thuso go balemirui ba ba humanegileng?
Tona ya Merero ya Metsi le jalo ya Dikgwa e batla go netefatsa gore mongwe le mongwe o fitlhelela metsi a a lekaneng; gore manoso a rona a a sirelediwa, a a dirisiwa, a a tlhabololwa, a a somarelwa, a a tsamaisiwa le go laolwa ka mokgwa o o tswelelang le o o siameng; le gore metsi a abelwa gape go tsweletsa baagi ba mo nakong e e fetileng ba neng ba kgaphetswe kwa thoko.
Kwa ntle ga tlhabololo e e bonagalang mo dipopotheong tsa temothuo ya Aforika Borwa, go sa ntse go na le mekhino mo tlamelong le phitlhelelo ya dipopotheo tse bogolosegolo go balemirui ba nosetso. Ka ntlha ya lebaka le DWAF e na le lenaneo la tshegetso ya matlole leo le diretsweng go thusa balemirui ba ba humanegileng mo tirisong ya metsi a temothuo le tlhabololo.
Go ya ka Dikarolo 61 le 62 tsa Molao wa Bosetšhaba wa Metsi (NWA) (No. 36 wa 1998), Lefapha le tlhagisitse pholisi e e kgontshang thuso ya ditšhelete go balemirui ba ba nang le didirisiwa tse di bokoa, malebana le tlhabololo ya tiriso ya metsi a temothuo. Se se ya go netefatsa tlamelo ya metsi e e ikanyegang go lere tlhabololo ya leruri ya ikonomi le loago, go akaretswa phediso ya lehuma.
Ke thuso efe ya ditšhelete e e neelwang?
Thuso e ya ditšhelete e neelwa ka mokgwa wa kabelo kgotsa wa ketleetso.
Dintlha tse di latelang di le thataro tsa thuso ya ditšhelete di a neelwa:
Kabelo ya ditshenyegelo tsa madi mo dipopotheong tsa metsi a a neelwang ka bontsi
Dikabelo tse di jaana di neelwa go aga le/kgotsa go tlhabolola dipopotheo jaaka dikanale, mesela ya metsi, diteišene tsa dipompokgolo tsa metsi, matamo a mentsi a mantis, dintlha tsa kgelelo le didiriswa tsa taolo ya metsi. Dikabelo tse gape di akaretsa tirego ya thulaganyo (sekao. Go oketsega ga ditshenyegelo go tswa mo ditirelong tsa borerisanyi le botlhami), gammogo le ditshenyegelo tsa metheriale le didiriswa tsa ditirelo tsa metsi a mantsi
Ketleetso malebana le tiriso le tlhokomelo ya madutelo le mabapi le Taolo ya Manoso le ditšhatšhe tsa leuba
Dikema tsa Metsi tsa Puso tse di laolwang ke Lefapha la Merero ya Metsi le jalo ya Dikgwa (DWAF);
Dikema tsa Metsi tsa Puso tse di dirisiwang le go tlhokomelwa ke Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi kgotsa ditheo tse dingwe tsa semolao tse di dumeletsweng; kgotsa
Mekgatlho e mengwe ya Badirisi ba Metsi kgotsa ditheo tsa semolao tse di dumeletsweng
Kabelo ya go reka dithata tsa metsi (ditshwanelo) mabapi le nosetso;
Dikabelo tseno di tla thusa balemi ba ba humanegileng go fitlhelela ditshwanelo tsa metsi go dirisetswa tiriso ya metsi a temothuo, le mo ditlhabololong tse dintšhwa le go atolosa tse di leng teng.
Dikabelo tsa dipatlisiso tsa kgonagalo ya tshiamo ya ikonomi-loago mo diporojekeng tsa tlhabololo ya tiriso ya metsi a temothuo;
Ketleetso ya katiso ya Dikomiti tsa Tsamaiso tsa Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi kgotsa ditheo tse dingwe tsa semolao tse di dumeletsweng, malebana le:
tsamaiso e e siameng ya phasalatso ya metsi;
manaane a tiriso ya metsi le a tshomarelo; le/kgotsa tsamaiso ya ditšhelete, tlhabololo ya leano la kgwebo, dintlha tsa tekanyetsokabo le tsa semolao.
Dikabelo tsa metsi a pula a ditanka tsa kotulo go tlhagisa dijo tsa lelapa le ditiriso tse dingwe tsa tlhagiso tsa lelapa.
Dikerante tseno di ikaeletse go thusa malapa a a humanegileng a kwa magaeng go itlhagisetsa dijo tsa bone mo lelapeng go itlamela le go iphepa.
<fn>WWA-Setswana nomination form.txt</fn>
FOROMO YA GO TLHOPHA
Leina la Mmasepala/NGO/Ditheo; go akaretswa le ditheo tsa thuto e kgolwane le dikolo/Ditlhopha tsa Baagi tse di tlhophang Porojeke/diporojeke:
Leina la Porofense: Leina la Mmila:
Toropo/Motse:Khoutu ya Poso:Nomoro ya Lebokoso la Poso:Toropo/Motse:Khoutu ya Poso:Mogala:Selefounu:Fekese:Emeili:
Dintlha tsa Kgolagano:Mogala:Selefounu:Fekese:Emeili:
KAROLO YA A: DINTLHA TSA DITLHOPHO - DITLHOPHA TSE GO TLHOPHIWANG GO TSWA MO GO TSONE:
KAROLO YA B: MOKGWA WA GO TLHOPHA POROJEKE/DIPOROJEKE
Akaretsa botsayakarolo jo bontsi jwa baagi
Rotloetsa ditharabololo tsa boitlhamedi tse di tswelelang pele tsa Taolo ya metsi
Rotloetsa Basadi le/kgotsa ditlhopha tsa Basadi gore din ne matlhagatlhaga mo lephateng la metsi
Rotloetsa dimmasepala go tsaya seabe sa boeteledipele mo ditirelong tsa taolo ya metsi
KAROLO YA C: LETLHA LA BOFELO LA NEELO LE MELAWANA YA NEELO
Letlha la bofelo la go neelana ka diforamo tsa ditlhopho ke 23 Phukwi 2010.
Mo mabakeng ao dithutano di tswelelang morago ga di 23 Phukwi 2010, letlha la neelo e tla nna letsatsi la bofelo la dithutano FELA kwa diporofenseng tseo go dirwang dithutano tsa bofelo.
KAROLO YA D: DIKANTORO TSA NEELO LE GO BONA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO/DIPOTSO
Tsweetswee tlisa foromo e e tladitsweng ya ditlhopho kwa dikantorong tse di latelang mme go bona tshedimosetso ka botlalo, ditlhaloso le dipotso, tsweetswee ikgolaganye le baemedi ba ba gaufi ba kgaolo ya Lefapha la Merero ya Metsi ba ba tlhagisitsweng fa tlase fano:
KAROLO YA E: MABAKA A GO TLHOPHA POROJEKE/DIPOROJEKE
Tsweetswee neelana ka tshedimosetos e ntsi ka ga Porojeke/diporojeke. Neela tshedimosetso ka ga boleng jwa Porojeke/diporojeke mo lephateng la metsi.Tsweetswee dirisa pampiri e nngwe fa o batla phatlha e ntsi go tlhalosa Porojeke le go fa mabaka.
<fn>Women and Parliament Setswana.txt</fn>
GORENG GO LE BOTLHOKWA GO BASADI GO TSAYA KAROLO MO GO DIRENG MOLAO?
Basadi ke karolo e e fetang bontsi jwa halofo ya setšhaba sa Aforika Borwa ka jalo mantswe a bona a tshwanetse go akaretswa fa go tsewa ditshwetso le fa go dirwa molao.
Go akaretswa ga basadi mo go tseyeng ditshwetso ke motheo wa tshwanelo ya setho.Basadi ba tshwanetse go tsaya karolo mo go direng molao gonne go tsenngwa tirisong ga molao le dipholisi tsa puso di na le seabe mo matshelong a bona a tsatsi le letsatsi.Se se botlhokwa bogolosegolo ke gore dipatlisiso di bontshitse gore fa basadi ba tsaya karolo fa go tsewa ditshwetso, seno se lebisa kwa tsepamong e e oketsegileng le kabo ya didiriswa tse di tla tlhabololang boleng jwa matshelo a botlhe.Koketsego ya botsaakarolo jwa basadi mo go direng molao go ka tlisa tlhabololo ya phitlhelelo ya ditirelo tsa motheo, jaaka matlo, thuto le loago.
BASADI BA KA TSAYA JANG KAROLO MO GO DIRENG MOLAO?
Molaotheo wa Aforika Borwa wa re setšhaba se tshwanetse go fitlhelela le go tsaya karolo mo Palamenteng le mo ditsamaisong tsa yona.Go na le ditsela tse di farologaneng ka fao seno se ka dirwang ka teng.
Basadi ba ka tsaya karolo mo go direng molao ka go boutela mokgatlho wa sepolotiki o ba naganang gore o ka emela dikakanyo le matshwenyego a bona botoka kwa Palamenteng. Ba ka nna gape le seabe mo go rulaganyeng le go direla mokgatlho o ba o tlhophileng le go o tlhopha mo maphateng a ona. Basadi ba tlhatlhogetse kwa maemong a a kwa godimo ka yona tsela e.
Setšhaba se na le tshwanelo ya go tsenela dikopano tsa dikomiti le go tsaya karolo mo Ditheetsong tsa Phatlalatsa. Fa ntlha e le mo dikgatlhegelong tsa setšhaba, Komiti ya Kokoano Bosetšhaba kgotsa ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e ka swetsa go tshwara ditheetso tsa phatlhalatsa kgotsa ba dira taletso ya go dira ditshwaelo.Maloko a setšhaba a ka ikgolaganya le Maloko a Palamente go ntsha maikutlo a bona ka karolo nngwe ya molao.
KE KAROLO EFE YA MOLAOTHEO E E KGONTSHANG BASADI GO NNA LE SEABE?
Molaotheo wa Aforika Borwa o neelana ka sebopego se se tebang le tlhatloso ya tekatekano ya bong, mme se se kaya le botsaakarolo jwa basadi mo go direng molao.Molaotheo o neelana ka dintlha dingwe tse di mmalwa mo go tsweletseng tekatekano ya bong.Molaotlhomo wa Ditshwanelo o netefaletsa Maforika Borwa go tshwarwa ka go lekalekana. Molaotlhomo wa Ditshwanelo o kgatlhanong le kgetholola go ya ka lotso le bong. Molaotlhomo wa Ditshwanelo o gatelela gore dikgato di tshwanetse tsa tsewa go tsweletsa go bona phitlhelelo ya tekatekano mo maphateng otlhe a puso.
Molaotheo o dira gore go nne le sebaka sa ditheo tseo di tshegetsang temokerasi, ga mmogo le botsakaarolo jwa basadi. Tseno di tsenyeletsa , magareng ga tse dingwe, Khomišene ka ga Tekatekano ya Bong le Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa.
Go tlaleletsa ditlhagiso tse go neelanwang ka tsona mo Molaotheong, Aforika Borwa e itlamile go tshola tekatekano ya bong ka tumelano ya yona ya dikopano tsa boditšhabatšhaba jaaka Kopano ya Phediso ya Kgethololo Kgatlhanong le Basadi Convention on the Elimination of Discrimination Against Women CEDAW le Lefelo la Tiragatso Platform of Action, eo e neng ya tlhomiwa ke Khonferense ya Basadi ya kwa Beijing. Aforika Borwa ke karolo ya mananeo a tiragatso a le mokawana a Aforika le tsweletso ya basadi, sk. tsamaiso ya Setšhaba sa Tlhabololo sa Borwa jwa Aforika SADC ka ga bong le tlhabololo.
DIpOpEGOKGOLO DIFE TSA BASADI GO DIRA GORE BA TSAYE KAROLO MO GO DIRENG MOLAO?
Tsela ya ntlha e bile e le yona e e botlhokwa go gaisa ya basadi mo go nneng le seabe mo Palamenteng ke ka nako ya ditlhopho. Mokgwa o batho ba boutang ka ona mo ditlhophong ke ona o bontshang ka fao Kokoano Bosetšhaba le Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense di tlhamilweng ka teng. Ditlhopho tsa bosetšhaba di naya batho botlhe ba dingwaga tse di fetang 18 tshwanelo ya go tlhopha mokgatlho o ba o boutetseng. Basadi ba dira palo e e bonalang ya batlhophi mme ba ka dirisa tshwanelo ya bona ya go tlhopha gore ba tle ba tlhotlheletse gore Palamente e tlhamiwa jang, le gore setheo se, se tsweletsa jang tlhabololo ya basadi.
Palamente ya bone e tlhomile Dikomiti tse di latelang tse di mekamekanang ka tlhomalalo le merero e e amanang le basadi:
Komiti ya Kokoano Bosetšhaba e e ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho
Komiti ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense e e ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho
Lefapha le lešwa ka ga Basadi, Bašwa, Bana le Batho ba ba nang le Dikgwetlho le lona le tlhamilwe go kopanya ditiro tsa puso mo go tlhabololeng le go sireletsa batho ba ba leng mo kotsing mo setšhabeng sa rona.
KE DIKGWETLHO DIFE TSE DI LEBAGANENG BASADI MO BOTSAAKAROLONG JWA GO DIRA MOLAO?
Le fa e le gore basadi ke karolo e kgolo ya bogolo ba setšhaba sa Aforika Borwa, basadi ba sa ntse ba le kwa tlase fa go tsewa ditshwetso.Go na le dikgwetlho di le dintsi tse di thibelang basadi go tshameka karolo e e tletseng mme e le mosola, mme nngwe e kgolo ya tsona ke bohuma. Bohuma ke kgwetlho e basadi ba le bantsi ba Aforika Borwa ba lebaganeng nayo, bogolosegolo basadi ba kwa metseselegaeng.
Go fitlhelela ditirelo tsa motheo jaaka thuto, metsi le loago, bong jo bo sa lekalekaneng, lotso, le dikamano tsa maemo a batho mo setšhabeng di nna le tlhotlheletso e kgolo.. Gore basadi ba tseye karolo ka bojotlhe mo go direng molao, ditirelo tsa motheo di tshwanetse go tlhabololwa gore basadi ba di fitlhelele.
Bontsi jwa basadi bo tlhaela matlafatso ya ikonomi. Ka setlwaedi basadi ke setlhopha se se humanegileng mo Aforika Borwa mme kgonagalo e ntsi ya gore ba newe ditiro tse di kwa tlase kgotsa ba se bone ditiro. Go tlaleletsa se, HIV/AIDS e ama palo e ntsi ya basadi bogolosegolo basadi ba ba santseng ba le bannye ba le mo dingwageng tsa go tshola bana.
Tirisodikgoka kgatlhanong le basadi ke nngwe ya dikgwetlho tse kgolo tse di lebaneng Aforika Borwa.
Temokerasi ya rona e e golang e tlhabolotse phitlhelelo ya basadi go fitlhelela maatla a sepolotiki le go nna karolo ya go tsaya ditshwetso. Aforika Borwa e na le molao go samagana
<fn>Youth and Parliament Setswana.txt</fn>
Dikgwetlho ya Khansele ya Bosetšhaba ya Diporefense, eo e batlang go mekamekana le merero ya bašwa. Dikomiti di rwele maikarabelo a go lebelela merero ya bašwa mme e tshwanetse go mekamekana le molao o o amang bašwa.
Palamente mo palogotlheng ya yona ya go dira melao, e fetisitse melao e le mentsi jaaka Molao wa Matlafatso ya Bantsho ka Bophara mo Ikonoming, 2003, Molao wa Tsweletso ya Bokgoni 1998, le Molao wa Tekatekano wa Thapo
Palamente mo tirong ya yona ya go ela maemo tlhoko, e lebelela tsenyotirisong ya melao e e fetisitsweng e e tsenyeletsang eo e rulaganyeditsweng bašwa ba naga.
Ka fao Bašwa ba Aforika Borwa ba ka tsayang karolo mo Palamenteng
Go dira gore Palamente e .tlhelelwe, go na le lenaneo le le bidiwang " Molelwane wa Maloko" moo bašwa ba kopanang le Maloko a Palamente ka bongwe ka merero e e botlhokwa mo go bona. Ba ka nna ba dira gore mantswe a bona a utlwagale ka go dira ditshwaelo tsa molomo kgotsa ka go di kwala.
Bašwa ba dira karolo ya setšhaba eo e ka tsenelang Dikopano tsa Dikomiti moo bontsi jwa tiro ya Palamente bo dirwang gona, mme gape ba ka tsenela dikopano tsa Ntlo go ka lebelela, go ikhumisa le go imatlafatsa.
Palamente e na le ditiro tse di farologaneng tse di lebisitsweng maphata a a farologaneng, sekao. Palamente ya Bašwa ( eo e tshwarwang ka nako ya Kgwedi ya Bašwa) moo merero e e botlhokwa go bašwa e sekasekiwang mme ke moo botsaakarolo e leng jwa bašwa fela, le ditsamaiso e le tse di lebisitsweng go bona.
Molaotheo o gapeletsa Palamente go tsenyeletsa setšhaba mo ditiragalong le ditsamaisong tsa yona, fa go le jalo bašwa jaaka karolo ya setšhaba ba lalediwa go le gantsi go tsaya karolo mo mananeong a Palamente, jaaka ditheetso tsa Setšhaba, Puo ya Moporesitente ya pulo ya Palamente le maiteko a mangwe a ka nnang teng le mananeo a botsaakarolo jwa setšhaba.
Phamfolete e e gona ka dipuo di le 11 tsa semmuso tsa Aforika Borwa.
<fn>accessinfomanualsetswana08fin.txt</fn>
BUKANA YA LEFAPHA LA DITIRELO TSA PUSO LE
TSAMAISO
Go ya ka karolo 14 ya Molao wa Thotloetso ya Phitlhelelo ya
Tshedimosetso wa 2000 (Molao wa No. 2 wa 2000)
DITENG
Ditiro tsa Lefapha la Ditirelo tsa Puso le Tsamaiso (DPSA)
Dintlha tsa go ikgokaganya le modiredi wa tshedimosetso
Kaelo ya Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa ya gore o ka dirisa jang Molao
Tlhaloso ya dilwana tse DPSA e tshwarang direkhoto le ditlhopha tsa direkoto tse di tshwerweng mo selwaneng sengwe le sengwe
Direkhoto tse di leng teng
Thulaganyo ya kopo
Ditirelo tse di leng teng mo setšhabeng
Thulaganyo e e letlelelang go nna le seabe mo go direng pholisi le tiragatso ya ditiro
Dipaakanyo tse di leng teng tsa ditiro kgotsa go palelwa go dira
DITIRO TSA LEFAPHA LA DITIRELO TSA PUSO LE TSAMAISO (DPSA)
DPSA e eletsa Tona ya Ditirelo tsa Puso le Tsamaiso ka maikemisetso a a amanang le tirelo ya setšhaba go ya ka molaotheo le ditaolelo tse dingwe tsa peomolao. Gape, DPSA e tshegetsa Tona mo go tlhokomeleng Setheo sa Puso sa Tshedimosetso ya Thekenoloji (SITA) le Setheo sa Boitlhamelo sa Bodiredipuso (CPSI).
Molaotheo le ditaolelo tse dingwe tsa peomolao: Kgaolo 10 Molao ya Molaotheo wa Repaboliki ya Aforika Borwa, 1996 (Molao No. 108 wa 1996), o rulaganya dilo tsa taolo ya bodiredipuso. Karolo 197 e na le ditlhoko tse di totobetseng tsa bodiredipuso, go akaretsa ditlhoko tsa bodiredipuso jo bo tshwanetseng go dira, mme bo bopege go ya ka peomolao ya bosetšhaba;
dintlha le maemo a thapo ya bodiredipuso di laolwa ke peomolao ya bosetšhaba; le letlhomeso la melawana le dikaelo tse di tshwanang mo mebusong ya diporofensi e tshwanetse go tlhabolola maikarabelo mo badiredingpuso jwa yona. Peomolao ya bosetšhaba le letlhomeso la dikaelo le melawana e e tlhagisitsweng mo molaotheong e tlhomamisitswe ka Molao wa Bodiredipuso, 1994 (itsisitswe ka fa tlase ga Kitsiso ya Molao 103 ya 1994). Molao o o rulaganya dikelo le ditiro tsa Tona ya Bodiredipuso le Taolo. Ka bokhutshwane, Molao o neela Tona kelo le ditiro go-
dira melawana mo mabakeng a ditiro, dithulaganyo tsa mokgatlho, ditiriso tsa thapo, dituelo le maemo a mangwe a tirelo, dikamano tsa tiro, taolo ya tshedimosetso, tshedimosetso ya thekenoloji, phetogo le ntšhwafatso;
tlhomamisa letlhomeso la dikaelo le melawana go dirafatsa maikemisetso;
aba mediro mo mafapheng;
go eletsa Moporesidente le khuduthamaga ya taolo mo mabakeng a a amanang le bodiredipuso le mekgatlho e e bonang letlole la yona mo letsenong la puso; le go dira melawana.
Sediredi sa Puso sa Tshedimosetso ya Thekenoloji: go tlaleletsa mabaka a a kailweng kwa godimo a bodiredipuso, dithata le ditiro tsa Tona di amanetse mo SITA. SITA e tlhomamisitswe go ya ka Molao wa Sediredi sa Puso sa Tshedimosetso ya Thekenoloji, 1998 (Molao No.88 wa 1998) SITA e neela Tshedimosetso ya Thekenoloji, mefuta ya tshedimosetso le ditirelo tse dingwe, mo tikologong e e tshegeditsweng ya polokesego ya tshedimosetso, mo bodiredipusong le mekgatlho e mengwe ya puso. Boto ya Bakaedi e rwala maikarabelo a go busa SITA. Boto ya Bakaedi e dira go ya ka melawana ya go busa e e amogelesegileng le maikarabelo a a rulagantsweng a Molao wa go Laola Matlotlo a Setšhaba, 1999 (Molao No. 1 wa 1999). Mokaedikakaretso wa DPSA ke moemedi wa yona mo Botong ya SITA.
Seralo sa Boitlhamelo jwa Bodiredipuso: Seralo sa Boitlhamelo jwa Bodiredipuso (CPSI) se tlhomamisitswe jaaka karolo 21 ya setlamo go tlamela jaaka sekgontshi, sebobofatsi, le tshimega ya dikgopolo tsa boitlhamedi. Seno se tlhoka gore go dirwe tikologo e e kgonang ya lotso la go abela dikgopolo tse dintšhwa; bebofatsa tshwaragano gareng ga baamegi ba ba faloroganeng, ka tebo ya go tlhomamisa tsweletso le kopanelo ya dithuso tsa bodirisani le phenyo ya tlhotlhwa ya tlhoko ya boitlhamelo mo bodiredipusong. Boto ya Seralo e ikarabela go Tona ya Bodiredipuso le Taolo.
DPSA e bopilwe go dirafatsa taolelo e e boletsweng kwa godimo, go na le dikgaolo di le tlhano tse dikgolo kgotsa makala mo lefapheng: Botsamaisi jwa Merero ya tsa Badiri le Tlhabololo, Tsamaiso ya Pusetso, Kantoro ya Modiredimogolo wa Tshedimosetso wa Puso, Tokafatso ya Thebolo ya Ditirelo le Taolo.
Tsamaiso ya Merero ya tsa Badiri le Tlhabololo e na le dikarolo tse di latelang: Boitekanelo le Tshiamo ya Modiri, Tlhabololo ya Merero ya tsa Badiri, Botsamaisi jwa bomefutafuta, Mekgwa ya Thapo le Botsamaisi jwa Mokgwa wa go Itshedisa le Tswelelelopele, Thulaganyo ya Merero ya tsa Badiri le PSETA.
Botsamaisi jwa Pusetso bo na le dikarolo tse di latelang: Tshedimosetso ya Mokgwa wa Tsamaiso ya Matlotlo le Tekanyetso ya Tiro, Tuelo le Dithuso tse Dikgolo, Dipuisano le Dikamano Tsa Badiri le Bodiredipuso bo le Bongwe.
Kantoro ya Modiredimogolo wa Tshedimosetso wa Puso e na le dikarolo tse di latelang: e-Government, Tshedimosetso le Thekenoloji ya Tlhaeletsano, Puso, Didirisiwa tsa Tshedimosetso le Thekenoloji ya Tlhaeletsano le Tlhabololo ya Setšhaba le Phitlhelelo.
Tokafatso ya Thebolo ya Ditirelo e na le dikarolo tse di latelang: Tiro ya Tlhabololo ya Setšhaba, Tsosoloso ya Batho Pele, Dibebofatsi tsa Thebolo ya Ditirelo le Didirisiwa tsa Thebolo ya Ditirelo.
Taolo e na le dikarolo tse di latelang:Tebelelo e e Lotaneng le Palotlhotlhwa, Patlisiso, Merero ya Boditshabatshaba le ya Aforika, Lephata la Puso le le Kgatlhanong le Bobodu le Didirisiwa tsa Thadiso ya Bolekane jwa Aforika.
Go na le dikarolo di le pedi tse di diranang le mediro ya badiri mo lefapheng tsona ke Kantoro ya Modiredimogolo wa Matlotlo le Tsamaiso ya Matlotlo a Batho. Kantoro ya Modiredimogolo wa Matlotlo e na le dikarolo tse di latelang: Botsamaisi jwa Thulaganyo ya Tshenkelo le Tsamaiso le Polokesego le Thekenoloji ya Tshedimosetso le Tsamaiso ya Kitso.
Tsamaiso ya Matlotlo a Batho e na le dikarolo tse di latelang: Tsamaiso ya Batho le Tlhabololo le Dikamano tsa Badiri le Phetogo.
Go tlaletsa mo dikgaolong di le tlhano tse dikgolo, go na le tshegetso ya Tona le tshegetso ya Kantoro ya Mokaedi-Kakaretso. Tlhaeletsano le karolo ya Tshegetso ya Tona di direla Tona, fa Kantoro ya Mokaedi-Kakaretso e Tshegetsa Molaodi-Kakaretso. Tsamaiso ya Lenane, Ditirelo tsa Molao le Karolo ya Dithuno tsa ka fa lefapheng di ikarabela go Mokaedi-Kakaretso.
Ka kopo ela tlhoko gore fa go na leng ikganetso teng gareng ga bukana e e kwadilweng ka Setswana le ka Sekgowa, e e kwadilweng ka Sekgowa e tla nna e le teng.
DINTLHA TSA GO IKGOKAGANYA LE MODIREDI WA TSHEDIMOSETSO
Mokaedikakaretso wa DPSA ke Modiredi wa yona wa tshedimosetso go ya ka Molao wa Tlhatlhoso le Phitlhelelo ya Tshedimosetso. Motlatsa Modiredi wa Tshedimosetso wa DPSA ke Mokaedimogolo: Ditirelo tsa Molao.
Mogala: 012-336-1218/1010 Fekese: 012-336-1807
KAELO YA KHOMIŠENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO TSA AFORIKA BORWA YA GORE O KA DIRISA JANG MOLAO
Kaelo ya gore o ka dirisa jang Molao wa Thotloetso le Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, e tla nna teng kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa pele ga Phatwe 2003. O ka botsa dipotso kwa:
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa: Yuniti ya PAIA Lefapha la Patlisiso le Ditokomane
TLHALOSO YA DILWANA TSE DPSA E TSHWARANG DIREKOTO LE DITLHOPHA TSA DIREKOTO TSE DI TSHWERENG MO SELWANENG SENGWE LE SENWGWE
Ka maikaelelo a go bebofatsa kopo go ya ka dintlha tsa molao, dilwana tse DPSA e tshwarang direkoto tsa yona jaaka di arogantswe mo diteng tsa Sekgowa tsa "Bukana ya Lefapha la Bodiredipuso le Taolo" (Tema 5.1,setlhogo sa yona ke-"Tlhaloso ya Dilwana tse DPSA e tshwarang direkoto le ditlhopa tsa direkoto tse di tshwereng mo selwaneng sengwe le sengwe"). Bukana e e teng mo weposieteng ya DPSA mo http://www.dpsa.gov.za/acts&policies.asp
DIREKHOTO TSE DI LENG TENG
Ga go kitsiso e e phasaladitsweng ga jaana malebana le ditlhopa tsa direkoto tsa DPSA a a leng teng kwa ntle le gore motho a kope phitlhelelo ya tsona go ya ka dintlha tsa Molao wa Tlhotllhoso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso. Fela, direkoto tse di leng gone mo webosaeteng ya DPSA, www.dpsa.gov.za gore a bonwe kgotsa a ntshiwe kwa ntle le gore motho a dire kopo ya go nna jalo go ya ka dintlha tsa molao o o boletsweng.
THULAGANYO YA KOPO
Kabo kgotsa kganelo ya kopo: Mokopo o tshwanetse go newa phitlhelelo ya rekoto ya lefapha la puso fa a ikamaganya le tse di latelang:
Mokopi a ikamaganya le thulaganyo ya ditlhoko tse di Molaong tse di amanang le kopo ya phitlhelelo ya rekoto eo; le
Phitlhelelo ya rekoto eo ga e ganelwe go ya ka mabaka a kganelo a a boletsweng mo Molaong.
Ke kopa jang phitlhelelo ya rekoto:
Mokopi o tshwanetse go dirisa fomo (Foromo A) e e kwadilweng mo Kaseteng ya Puso (Kitsiso ya Mmuso R187 ya 15 Tlhakole 2002).
Mokopi o tshwanetse go supa gore o batla khopi ya rekoto kgotsa o batla go e bona kwa dikantorong tsa lefapha la puso. Fa rekhoto e sa kwadiwa mo pampiring e ka kgona go bonwa ka mokgwa o e kopilweng ka ona, fa go leng maleba gone.
Fa motho a lopa phitlhelelo ka mokgwa o o rileng (sekao; khophi ya pampiri, khopi ya eleketeroniki, jalo jalo) mokopi o tshwanetse go bona phitlhelelo ka mokgwa oo. Fela fa se kitla se sa kgoreletse ka tsela e e sa amogelesegang tsamaiso ya lefapha la puso le le amegang, kgotsa se senya rekoto, kgotsa e itlhokomolosa molao wa kganeloketso ya puso. Fa ka mabaka a a utlwalang phitlhelelo ya rekoto e sa kgone go newa ka mokgwa o o tlhokegang mme e kgona go newa ka mokgwa mongwe, tuelo e tshwanetse go badiwa ka tsela e mokopi a kopileng ka yona pele.
Go tlaleletsa mo karobong e e kwadileng ya kopo ya bona ya rekoto, mokopi fa a batla go itsesiwe ka tshwetso ka tsela nngwe, sekao mogala, o tshwanetse go supa seo.
Fa mokopi a batla tshedimosetso mo boemong jwa motho yo mongwe, o tshwanetse go supa maemo a kopo e dirwang ka ona.
Fa mokopi a sa itse go buisa kgotsa go kwala, kgotsa a na le bogole, kopo e ka dirwa ka puisano. Modiredi wa tshedimosetso o tshwanetse go tlatsa fomo mo boemong jwa mokopi wa go nna jalo mme a mo nee khopi ya fomo e e tladitsweng.
Madi a a duelwang a kopo le kitsiso ya tshwetso ya phitlhelelo
Mokopi yo o batlang phitlhlelelo ya rekoto e e tshotseng tshedimosetso ka ga ene ga a tshwanela go duedisiwa madi ape. Mokopi mongwe le mongwe o tshwanetse go duedisiwa R35.
Modiredi wa tshedimosetso o tshwanetse go itsese mokopi (kwa ntle ga mokopi yo o kopang tshedimosetso ka ga ene) ka kitsiso, e e tlhokang mokopi a duele madi a a boletsweng a kopo (fa go tlhokega) mme a a romele ka banka (fa go tlhokega) pele a romela kopo.
Mokopi a ka dira boikuelo mo lefapheng, fa go leng maleba gone, kgotsa a dira kopo kwa kgotlhatshekelo kgatlhano le tennere kgotsa tuelo ya madi a a tlhokegang.
Fa modiredi wa tshedimosetso a fetsa go tsaya tshwetso ya kopo mokopi o tshwanetse go itsisewe ka tsela e a batlang go itsisewe ka yona.
Fa kopo e neetswe tuelo ya phitlhelelo e tshwanetse go duelwa go dirwa le go batla le thulaganyo ya nako nngwe e e batliwang ya phetotekanyetso ya diura tse di kaelweng go batla le go rulaganya gore rekoto e bonwe.
Phitlhelelo ya rekoto e tla tshwarwa go fitlhela tuelo yotlhe e e tlhokegang e duelwa.
DITUELO TSE DI LENG TENG MO SETŠHABENG
Mediro ya DPSA, jaaka e boletswe mo temaneng ya pele, ke gore badirisi ba yone ke mafapha a mangwe a puso mme ga e neele ditirelo tse di leng teng mo setšhabeng. Fela, dipalopalo tsa tshedimosetso ya matsalo, dintsho, malwetse jalo jalo, ka ga bodiredi puso (bokana jwa bodiredipuso le palo ya badiredi ba lefapha lengwe le lengwe) di ka bonwa mo botsong jwa Tshedimosetso ya Bodiredipuso jwa DPSA mo imeiling eno: M&E@dpsa.gov.za.
THULAGANYO E E LETLELELANG GO NNA LE SEABE MO GO DIRENG PHOLISI LE TIRAGATSO YA DITIRO
Pholisi le peomolao: Fa DPSA e tlhagisa pholisi e ntshwa kgotsa peomolao e tshwara ditherisano le baamegi botlhe ka taletso ya ditshwaelo mo dipampitshaneng tse di phasaladitsweng le/kgotsa kopanotherisano/dikhonferense. Tirego e ya go nna le seabe e farologana go ya ka mofuta wa porojeke mme ka gale e itsesiwa pele ga porojeke e simolola kgotsa morago ga fao.
Tiro ya taolo:Mo maemong a fa tiro ya taolo e tlhotlheletsa-
Ditshwanelo kgotsa ditebelelo tse di ka fa molaong tsa motho mongwe le mongwe; kgotsa
Ditshwanelo tsa setšhaba Ditaelo tsa thulaganyo ya tiro tsamaiso e e siameng di beilwe bo ditlamelong tsa Molao wa Tlhatlhoso ya Botsamaisi jwa Bosiamisi, 2000 (Molao No. 3 wa 2000) go tla ikamaganngwa le ona (karolo 4 le 5 bogolo).
Maemo a tirelo ya badiredipuso: maemo a tirelo le ditiro tse dingwe tsa kopanelo ya dikgatlhego tsa badiredipuso di buisanelwa kwa dikhanseleng tsa ditherisano tse di dirilweng go ya ka dintlha tsa Molao wa Dikamano tsa Badiri, 1995 (Molao 66 wa 1995). Diunione tse di emetseng palo e e supilweng ya badiredipuso ba letlelewa go nna le seabe mo khanseleng ya ditherisano ya go nna jalo. Khansele ya kgokaganyo ya ditherisano ya bodiredipuso ke mokgatlho o gareng ga dilo tse dingwe maemo otlhe a tirelo a a amanang le badiredipuso a buisanelwang gone.Ke Maphata a a latelang a Khansele ya Ditherisano a a teng:
Lephata Kakaretso la Khansele ya Ditherisano ya Bodiredipuso
Khansele e e malebana le Thuto ya Dikamano tsa Badiri
Lephata la Khansele ya Ditherisano ya Boitekanelo jwa Setšhaba le Tlhokomelo
Lephata la Khansele ya Ditherisano la Polokego le Pabalesego
DIPAAKANYO TSE DI TENG TSA DITIRO KGOTSA TSA GO PALELWA GO DIRA
Dithulaganyo tse di latelang di teng fa batho ba batla go bega kgotsa go baakanya magatwe a go sa tlhamalala, ditiro tse di sa siamang kgotsa tse di seng ka fa molaong tsa semmuso kgotsa tlhokomologo ya DPSA kgotsa mongwe wa badiredi ba yona:
dithulaganyo tsa go bega kgotsa go baakanya:
i Dipaakanyo tsa ditiro kgotsa go tlhaela go dira ka dintlha tsa Molao wa Tlhabololo le Phitlhelelo ya Tshedimosetso: Taolo ya boikuelo ka fa gare ga lefapha go ya ka boitlhomo jwa molao o ke ya Tona ya Bodiredipuso le Taolo dikarolo 74-77. Fa go fetswa paakanyo ya boikuelo ka fa gare ga lefapha, kopo ya go dira boikuelo e ka diriwa le kgotlatshekelo dikarolo 78-82.
ii modiredipuso a ka tlhoma matshwenyego kgotsa ngongorego go tlhotlhomisiwa ke Khomišene ya Bodiredipuso malebana le tiro ya semmuso kgotsa tlhokomologo karolo 35 ya Molao wa Bodiredipuso, 1994.
iii Motho a ka dirisa dipaakanyo tsa tiro malebana le ditiro tsa semmuso kgotsa ditlhokomologo tse di amanang le tiro, tse di jaaka dikganetsano ya ditshwanelo Molao wa Bodiredipuso, 1994, le Molao wa Dikamano tsa Badiri, 1995;
Motho a ka tlhoma ngongorego kwa motlhatlhobing wa tiro malebana le magatwe mangwe le mangwe a go itlhokomolosa Molao wa Theo ya Maemo a Tiro wa 1997 Molao wa No. 75 wa 1997-karolo 78 1a, kgotsa Molao wa Tekatekano Tirong, 1998 Molao wa No. 55 wa 1998-karolo 34 e.
motho a ka tlhoma ngongorego le Mosireletsi wa Setšhaba malebana le pelaelo ya go se nne ka fa molaong kgotsa tiro ya mmuso e e sa siamang kgotsa tlhokomologo Molao wa Molaotheo le Mosireletsi wa Setšhaba, 1994 Molao wa No. 23 wa 1994.
Motho a ka tlhoma ngongorego kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Batho ya Aforika Borwa malebana le tiro ya semmuso kgotsa tlhokomologo e go belaelwang e tlisa tshotlakako kgotsa e tshosetsa nngwe ya theo ya ditshwanelo Molao wa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho, 1994 Molao wa No. 54 wa 1994.
vii fa o batla gore o sirelediwe mo boipusolosong gonne o senotse go seng ka fa molaong kgotsa go sa tlhamalala tebang le boitshwaro jwa mothapi kgotsa modirimmogo, motho yo o amegang o tshwanetse go latela dithulaganyo tsa tshenolo tse di mo Molaong wa Ditshenolo tse di Sireleditsweng, 2000 Molao No. 26 wa 2000.
viii Tiriso ya dipaakanyo tse dingwe tsa semolao tse di jaaka metheo ya ditsweletso tsa thadiso ya boatlhodi jwa tsamaiso ya tiro ka dintlha tsa Molao wa Tlhatloso ya Tsamaiso ya Bosiamisi wa 2000 Molao wa No. 3 wa 2000.
Dipaakanyo tse dingwe tse di thusang:
Motho a kopa mabaka a dikgato tsa botsamaisi go ya ka dintlha tsa Molao wa Tlhatlhoso Ya Tsamaiso ya Bosiamisi wa 2000 (karolo ya bo 5).
Motho a ka kopa phitlhelelo ya direkoto tsa lefapha la mmuso kgotsa tsa lefapha le lengwe la puso go ya ka dintlha tsa Molao wa Tlhatloso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, 2000 (karolo ya bo 11).
Tshwanelo ya go bega:
Modiredipuso mo nakong ya gagwe ya go dira tiro ya gagwe ya semmuso, o patelesega go begela bothati jo bo maleba, tsietso, bobodu,go thapa ka losika, tsamaiso e e sa siamang le tiro nngwe e e kgopisang kgotsa e e nang le tlhaolo mo dikgatlegong tsa setshaba, go ya ka Molawana wa Boitshwaro wa Bodiredipuso. Modiri yo o sa ikamaganyeng le molawano o, o bonwa molato wa boitshwaro jo bo sa siamang. (Molwana B.3 le C.4 wa Kgaolo 2 ya Melawana ya Bodiredipuso wa 2001).
Maikarabelo a mothapi mongwe le mongwe le modiri go senola bosenyi kgotsa boitshwaro bongwe le bongwe jo bo sa tlhamalalang kwa tirong gape e thusa Molao wa Ditshenolo tse di Sireletsegileng wa 2000 (Bontlhanngwe jwa matseno a Molao).
<fn>annualreport2002.txt</fn>
SEPEDI
Pego ka boripana ya ngwaga ka ngwaga ya Kgoro ya Kgwebi.sano le Intaseteri (dti) ya 2002 - 2003
SESOTHO
Pegelo ya Ngwaga le Ngwaga ya dti ka Bokhutshwane:2002-2003
Mo ngwageng o o fetileng tiro ya dti e ne e tsepame mo tlhabololong ya dipholesi tebang le maemo a a kwa godimo a kgolo ya ekonomi, bothapi le tekatekano mo Aforika Borwa.
Togamaano e e Kopantsweng yaTiro (IMS) e simolotse tiro e fa dipholesi di ntse di tlhabololwa go tshegetsa maatlafatso ya bantsho le basadi mo kgwebong. Jaanong dti e fitlhelela batho ba bantsi go feta pele, ka letsholo le le tiileng la papatso go lere tshegetso ya ditirelo tsa kgwebo tse dti e di neelang dikgwebopotlana le tse di mo magareng tse di fetang 2000 naga ka bophara. Go ntse go le jalo, barerisani ba dti ba ntse ba dirisana le Aforika e e Borwa ka ga Kopanelo ya Makgetho gammogo le phitlhelelo ya dimmaraka tse nt.shwa kwa moseja. Se se akaretsa dithulaganyo tse nt.shwa tsa go tlhokomela lekgetho. Kopanelo ya Makgetho a Aforika Borwa ke yona e kgologolo mo lefatsheng. Gape dti e lerile dipeeletso tse kgolo tse nt.shwa ka dikema tsa yona tsa thotloetso le Tlhabololo ya Dikgaolo tsa Madirelo.
Mr Tshediso Matona
TEO 158 148 6,3 0
None 0 0 0 0 0
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
/03 2001/02 Note R'000 R'000
None
TEO
<fn>boabab_setswana.txt</fn>
Letshwao le le neelwa Maaforika Borwa ka tirelo e e kgethegileng. Tirelo e e abelwang kabo e e kwa godimo ga tiro ya ka gale. Ke kabelo ya seabe se setona mo makaleng a a latelang:
Kgwebo le ikonomi
Saense, melemo, le maiteko thekenoloji
Tirelo ya setšhaba.
Thulaganyo
Letshwao le le neelwa go ya ka maemo a le mararo:
Maemo a ntlha = Mokanseliri Mogolo wa Letshwao la Baobab (Gauta)
Maemo a bobedi = Mokanseliri yo o fa Gare wa Letshwao la Baobab (Selefera)
Maemo a boraro = Mokanseliri wa Letshwao la Baobab (Kgotlho).
Bokao/dielemente tsa botaki
Thotloetso /Bokao
Letshwao le le tlhotlheleditswe ke Baobab e leng setlhare sa Aforika sa boboatsatsi. Tshimologo ya leina Baobab ke karolo ya setso le masaitsiweng a Aforika. Se tlhalositswe go le gantsi go feta ditlhare tse dingwe mo Aforika, gareng ga tse dingwe, go tia ga sona, le boleng jwa sona mo Maaforikeng. Boitshoko le kgotlelelo e setlhare se se e supang fa se gola bo supa tirelo e e boitshoko e e manontlhotlho go Aforika Borwa e e neelwang ke Letshwao le. Ka yona tsela eo, tirelo e e rebolwang e sa ntse e netefatsa maemo a kgolo ya Aforika Borwa a a tswelelang e bile a na le boitshoko.
Baobab ke karolo e e botlhokwa ya tsamaiso ya dimela tsa dikgwa tsa Aforika. E neelana ka lekwati go dira letsela le mogala, maungo go dira dijo le mafura, le ditlhagiswa tse dingwe tsa botlhokwa. Medi e e sephara e e phunyeletsang e tshegetsa setlhare se segolo se se itsegeng jaaka lefelo la dikopano tse dikgolo le tshireletso mo ditšhabeng tsa Seaforika tse di itsetsepetseng ka setso.
Dikarolo
Baobab (Baobab kgotsa Adonsonia Digitata) - e itsege ka medi ya yona le boleele jwa botshelo jwa yona. Ga e tlamele fela ka moriti le lefelo la dikopano, mme e botlhowa le mo go tshegetseng baagi ba mafelo a e fitlhelwang mo go yona.
Popego ya matlhakore a robongwe - popego e ya lemorago la matlhakore a le robongwe e supa dikarolo di le dintsi tse di farologaneng tsa seabe le tirelo mo go ageng setšhaba se se atlegang e bile se tswelela pele. Letshwao le emetse gape diporofense tse robongwe tsa naga ya rona.
Matshwaro a ka fa ntle - Pheleletso ya kamego ya lekwati la Baobab; lekwati le itsege thata ka go dira dimmetshe le dihutshe.
Le lennye
Mokgabiso wa tlotlo
<fn>colourflyer1.txt</fn>
Itse melemo ya gago
Kitso ke molemo o o gaisang
Mma/Rra- Melemo wa gago o tla go bolelelatsotlhe tse o tshwanetseng go di itse mabapi lemelemo ya gago
Itse melemo e o e dirisang le lebaka la teng
Itse leina la molemo o o o dirisang
Itse lebaka la go dirisa molemo
Itse mekgwa e o tshwanetseng go boloka melemo ya gago ka yona
Boloka melemo mo felong fa go marutshwana, mme go omile, eseng fa go leng kganya ya letsatsi
Melemo mengwe e tlhoka go bolokelwa mo setsidifatsing
Boloka melemo fa bana ba sa fitlheleleng teng
O tlhoka tlhokomelo ya melemo ya nako e e tswelelang
Bolwetse jwa gago bo ka alafega tota
Itse melemo ya gago ya bolwetse ba mafatlha-a-magolo (TB)
Fa o na le bolwetse jwa TB, amogela kalafi e e sa duelelweng kwa kliniking
Melemo ya TB e tshwanetse go nowa ka tolamo dikgwedi di le thataro, bonnye
Rulaganya le mongwe go netefatsa gore o nwa melemo ya gago ka tolamo
Go ya ka maemo a gago, o thloka go tsaya melemo sebaka se seleele
Bolela fa maemo a gago a etegela
Itse se o tshwanetseng go se dira ka melemo ya gago e o sa e fet-sang, le e e fetilweng ke sebaka sa yona
O seke wa dirisa melemo e e fetilweng ke sebaka sa yona
O seke wa latlhela melemo mo pitsaneng ya matlakala, kgot-sa mo moselwaneng wa metsi a a leswe (drain)
Busetsa melemo e e fetilweng ke sebaka sa yona, le e e sa felang, e kwa go rra/mma-melemo kgotsa kwa kliniking
O seke wa abelana ka melemo ya gago e o sa e dirisang/ fetsang
Kitso ke molemo o o gaisang
Tswana
<fn>designers_setswana.txt</fn>
Batlhami ba Matshwao a Bosetšhaba
Gold Mametja o na le leina le nyalanang sentle le ditalente tsa gagwe. Botaki jwa gagwe bo ne jwa tlhophiwa mo teng ga bontsintsi jo bo neng jwa romelwa morago ga gore GCIS e laletse bataki ba dibenya go romela botaki jwa Matshwao a mašwa a Bosetšhaba.
Mo botshelong jwa gagwe go lenaneo le legolo la diphitlhelelo fa e sale a tswa kwa Technikon Witwatersrand. Di akaretsa motseletsele wa botaki mo Aforika Borwa go akaretsa mela ya gauta ya (Lebelo la Comrades) Comrades Marathon.
O bonolo e bile o lentswe le kwa tlase, o akanya gore go dira ka Matshwao a Bosetšhaba e ne e le: 'Sengwe se se botlhokwa go gaisa mo botshelong jwa me. Go ntetla gore ke dire botaki jo, ke mpho e kgolo e naga eno e e nneileng." Mametja o dira jaaka motaki wa madirelo kwa CSIR kwa Pretoria. O nna kwa Kempton Park le mosadi wa gagwe le bana ba babedi.
Gareth Smart o itlhagisitse jaaka motaki mo makaelong le diraleng tse dintsi morago ga go konosetsa gerata ya BA Graphic Design (mo go tsa Botaki) kwa Midrand Graduate Institute. O ne a kobile thata karolo ya 3D Multimedia. Polokelo ya gagwe e supa lenaneo le maatla la badirisi le a le dirileng ka nakwana e khutshwane.
Mo go ena e ne e le 'tšhono ya botshelo' go tlhophiwa gore a take Letshwao la Bosetšhaba le lešwa. O nna kwa Pretoria a thusa badirisi ka tiro ya gagwe e a dirang nakwana ya go taka, go diragatsa le botlhami.
<fn>history_setswana.txt</fn>
Hisetori ya Matshwao a Bosetšhaba
Go belegwa ga Aforika Borwa yo o sa tlhaoleng go ya ka mmala le bong wa temokerasi go ne ga nna botlhokwa go sekaseka gape tsamaiso ya Matshwao a Bosetšhaba. Tsamaiso ya mo malobeng e ne e na le Mokgabiso o le mongwe le Orders tse nne tse di neng di supa tsa maloba.
Ka go batla go tswa mo go tsa maloba, ka Motsheganong 1998, Lekgotla Kgakololo la ga Moporesitente ka ga Matshwao a Bosetšhaba le ne la newa tiro le maikarabelo a go sekaseka tsamaiso ya tsamaiso le dikabo tsa Matshwao a Bosetšhaba. Go diragatsa tiro e, komiti ya setegeniki e ne ya tlhongwa mme ya semelela mo tirong ya dipatlisisi e e neng e akaretsa go buisana le baagi, dipuisano le bannaleseabe bosetšhaba, dipuisano tsa ditlhopha tse din eng di kobile mekgwa e mengwe ya tsamaiso, go neela dipatlisiso tsa hisetori le go kokoanya bataki ba dibenya le ditshipi go taka ditshipi tse dišwa ka kaedi ya botaki.
Jaaka karolo ya tiragalo e, Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji la nako eo, ka kamano le Lenaneo la Puso la Tlhaeletsano le Tshedimosetso (GCIS) le ne la batlisisa matshwao a mangwe le botshwao ka maiteko a go ngoka maikutlo a mangwe a a ka supang mowa wa naga e ntšhwa. Setlhopha sa dirutegi le baitseanape ba ba itseng go le gontsi ka ga matshwao a setho le botshwao se ne sa kopiwa go batla dintlha tsa botlhokwa le dilwana tse di supang hisetori e e kopaneng le go akaretsa maitemogelo a Aforika mme Aforika e le yona ntlhatebo. Ditlamorago tsa maiteko a a kopanetsweng di ne tsa tlisa go tlhamiwa/takiwa ga Matshwao a Bosetšhaba a mašwa.
Bokaelo
Aforika Borwa e tsere dikgato di bonala go tswa kwa tsamaisong ya yona ya maloba ya kgethololo go ya bong, mmala le lotso. Naga e e ntse e tswelela pele ka iketlo go ya kwa maemong a a gatelelang botho jwa rona. Mo mogwantong o o yang kwa bothong o, setso se sešwa sa ditshwanetlo tsa setho le go tlotla seriti sa mowa wa setho ke tse Aforika Borwa e leng sona.
Paka nngwe e e sa lebalegeng ya khudugo go tswa kwa malong ke go emisiwa ga folaga e ntšhwa ka 1994. Paka e e ne e supa boipelo le seriti ya naga e e tlhagelelang le go keteka botho. E nngwe e nnile go ribololwa ga Letshwao la Dibetsa (Coat of Arms) ka 27 Moranang 2000 e e akaretsang bokao jwa hisetori e e kopanetsweng ya batho ba naga e. Ka go dira jalo maikutlo a maikutlo a mašwa a a tsibogelang Aforika le matshwao a gagwe e ne ya nna karolo ya setso se sešwa se se tlhalosang go tsalwa gape ga Aforika Borwa.
Matshwao a Bosetšhaba a mašwa ke kgopolo e e tlileng ka mowa oo wa go tsalwa gape.
<fn>ikhamanga_setswana.txt</fn>
Letshwao le le neelwa baagi ba Aforika Borwa ba ba dirileng ka botswerere mo go tsa botsweretshi, setso, bokwadi, mmino, bobegakgang le metshameko.
Thulaganyo
Letshwao le le ka abiwa go ya ka maphata a le mararo:
Lephata la ntlha = Gauta
Lephata la bobedi = Selefera
Lephata la boraro = Kgotlho.
Matshwao/Dielemente tsa botaki
Thotloetso/bokao
Semela sa Ikhamanga (Strelitzia) se supa bontle jo bo kgethegileng jwa diphitlhelelo ka banna le basadi ba ba tsholeletsang Aforika Borwa kwa mankalenkaleng mo go tsa itlhamelo, botsweretshi, setso, mmino, bobegakgang le metshameko.
Ditlhogo tsa Lydenburg - (botsweretshi) - tlhogo ya lefatshe e emetse botsweretshi jwa pono le itlhamelo, tiragatso le terama.
Moropa wa Seaforika - e amana le ditso tsotlhe mme e supa botsweretshi, ke letshwao la talente mo dikgokaganong le keteko ya setso.
Setlho/letsatsi - setlhoa se supa serwalo sa tlhogo se se rwalwang ke badiragatsi, ba bogosi le batho ba tlotlegang. Marang a letsatsi, a a supang maatla, kgalalelo, lesedi le maatla, di supa diphitlhelelo tsa badiragatsi mo makaleng a a farologaneng.
Didiko tsa ka fag are kgoma melelwane - (kgalaletso mo metshamekong) - di supa go lemoga diphitlhelelo tse di gaisang mo ditiragalong tse di farologaneng tsa metshameko le setso
Ditsela - (phitlhelelo le tswelelopele) - di supa ditsela tsotle tse di isang kwa Aforika le Cradle of Humankind, e e gatelelang tsela e telele e le bokete ya phitlhelelo, bothakga le katlego.
Le lennye
Mokgabiso wa tlotlo
<fn>luthuli_setswana.txt</fn>
Letshwao le le neelwa Maaforika Borwa a a nnileng le seabe se segolo mo kgaratlhong ya temokerasi, ditshwanelo tsa setho, popo ya setšhaba, tolamo le kagiso, le tharabololo ya dikgotlhang.
Thulaganyo
Letshwao le le ka abiwa go ya ka maphata a le mararo:
Lephata la ntlha = Gauta
Lephata la bobedi = Selefera
Lephata la boraro = Kgotlho
Bokao/Dikarolo tsa botaki
Thotloetso/bokao
Letlapa le le thata la khutlotharo le emetse sediriswa sa phalolo se se neng se dirisiwa ke dikokomane tsa bogologolo tala go bua diphologolo, go aga matlo le go sega matlalo go dira diaparo.
Le supa pono ya ga moswi Kgosi Albert Luthuli - moeteledipele wa mogale wa kgaratlho ya kgololosego e leng moamogedi wa ntlha wa Moputso wa Kagiso wa Nobel ka 1961 - gore Maaforika a nne le seabe ka botlalo mo tlhabololong ya ikonomi ya loago le ya sepolotiki mo Aforika Borwa.
Dikarolo
Letlapa le le thata
Thaba ya Isandlwana - e supa kagiso le tidimalo morago ga Ntwa ya Isandlwana ka 1879.
Folaga ya Aforika Borwa - e emetse tlhabo ya tokologo le temokerasi.
Thekenoloji - e gatelela tlhabololo ya didiriswa tsa thekenoloji e e kwa godimo.
Nkgo ya Letsopa ya Seaforika
Manaka a mabedi - e supa pono ya gagwe ya Aforika Borwa wa temokerasi, yo sa kgethololeng go ya ka mmala kgotsa bong.
Paterone ya lengau - e supa serwalo sa tlhogo sa ga Kgosi Luthuli.
Dibaga - mokgabiso o supa bontlhe jwa Aforika mme poo ya Seaforika e emetse maatlafatso le tswelelopele ya Maaforika.
Le lennye
Mokgabiso wa tlotlo
<fn>mapungubwe_setswana.txt</fn>
Letshwao le le abelwa Maaforika Borwa ka phitlhelelo e e manontlhotlho e e tswileng dinala.
Thulaganyo
Letshwao le le ka neelwa go ya ka Maemo a le mararo:
Maemo a bobedi = Letshwao la Mapungubwe la Gauta(Gauta)
Maemo a boraro = Letshwao la Mapungubwe la Kgotlho (Kgotlho).
Bokao/Dikarolo tsa botaki
Thotloetso/bokao
Mapungubwe: Puso ya Mapungubwe e ne e le kwa sekhutlong se se kwa bokone sa naga ya rona dingwaga di ka nna sekete tse di fetileng. Puso e e ne e na la tsamaiso ya naga ya maemo a a kwa godimo le temothuo e e tlhabologileng. E ne gape e na le intaseteri ya meepo le go fisiwa ga tshipi. Puso e e ne e ananya le dinaga tse di kgakala jaaka China. Ka nako ya yona e ne e emetse botswerere jwa kakanyo ya setho le botlhale.
Dikarolo
Dikhutlo tse nne tsa lefatshe - di supa diphitlhelelo tsa Aforika Borwa mo lefatsheng ka bophara.
Tlhabo ya letsatsi - tshimologo e ntšhwa e e runyang mo Aforika.
Thaba ya Mapungubwe - e dira lemorago, thaba ya matlapana mo letlapeng la seretse mo lefelong le le omileng la bobatsatsana la dipula tse di fetofetogang tsa selemo. Mesima e supa gore bothakga bo tlhageletse mo teng ga maemo a a thata a tlhago.
Tshukudu ya Mapungubwe - setlhagiswa sa botsweretshi se se itsegeng ga jaana se se fitlhelwang mo boalong jwa mosima, setshwantsho se sennye se se apesitsweng ka gauta se bopilwe go dikologa legare le le boleta, gongwe legolong le lo lo betlilweng, ke bopaki jwa bothakga jwa setho jo bo leng teng mo Pusong e.
Thobane ya Mapungubwe - e tlhageletse mo pitseng e e gakolosang gauta mo letlhakoreng le lengwe; ke sengwe sa tse di fitlhelwang mo lebitleng mo lefelong la mesima.
Pitsa e e kgabisitsweng e e gakolosang gauta - dipopego tsa tekano mo pitseng e e phophomang di supa motlele wa botswerere, saense le botlhami, se se supang diphitlhelelo tsa ntlha mo go gakoloseng tshipi.
Kgabo ya molelo - bokgoni jwa molelo jwa go itshekisa le go tshedisa, tse di neng di ntse di dirisiwa fa e sale ka Paka ya Tshipi, go tsweletsa tlhabololo le botswerere mo baaging le mo ditšhabeng .
Le lennye
Mokgabiso wa tlotlo
<fn>mendi_setswana.txt</fn>
Mokgabiso wa Mendi wa Bopelokgale
Mokgabiso o o abelwa baagi ba Aforika Borwa ba ba dirileng ditiro tsa bopelokgale tse dineng di baya matshelo a bona mo kotsing, kgotsa ba ba latlhegetsweng ke matshelo go akaretsa ba leka go boloka botshelo jwa motho yo mongwe, kgotsa go boloka thoto, mo teng kgotsa kwa ntle ga Rephaboliki ya Aforika Borwa.
Thulaganyo
Letshwao le le ka abiwa go ya ka maphata a le mararo:
Lephata la ntlha = Gauta
Lephata la bobedi = Selefera
Lephata la boraro = Kgotlho.
Bokao/Dikarolo tsa botaki
Thotloetso/bokao
Thebe, e dirilweng ka letlalo la phologolo, e leng la kgomo, le a sugiwa le bo le logiwa go nna setlhagiswa se se popegolee sa boalo jo bo thata mme le felelediwa ka matshwaro a kota. Molamu le lerumo di tlaleletsa thebe e e neelwang baeti ba ba tlang mo nageng ya rona go tswa lefatshe ka bophara e le mokgwa wa go supa molemo.
Dikarolo
Thebe
SS Mendi - e emetse bopelokgale jwa masole a Aforika Borwa a bantsho le batlhankedi ba bona ba basweu ba ba neng ba kgangwa ke metsi ba le mo sekepeng sa SS Mendi. Sekepe se nwetse morago ga go betswa ke SS Darro sa ba sa batla se kgaogana ka bogare mo metsing a a tsididi a English Channel gaufi le Isle of Wight ka 21 Tlhakole 1917. Ba ne ba le mo tseleng go ya Fora go thusa Borithane ka Ntwa ya Ntlha ya Lefatshe.
Mogolodi - go fofa ga blue crane mo loaping le le okameng lewatle fa godimo ga SS Mendi go emetse mewa ya masole a bagale a a betilweng ke metsi. Diphuka tsa blue crane's di kile tsa bo di neelwa masole a bagale ka paka ya dintwa tsa sekoloniale.
Sediko se setala - bogare jo dintlha tse tharo tse di tswang mo go jona bo emetse go tswelela pele ka go neelana ka thuso go ba ba e tlhokang ka nako ya matlhotlhapelo a tlhago le mathata a mangwe a a tseneletseng a a diragalang nako le nako go kgabaganya lefatshe.
Popego ya matshwaro
Tau - ke letshwao la bontle, maatla le bopelokgale, e emetswe ke maroo a yona go dikologa dintshi tsa popego ya matshwaro. Se se supa go paterolwa ga melelwane, mo teng le kwa ntle ga naga, ke Maaforika Borwa a a pelokgale. Dintlha tse tharo tsa lefelo di emetswe ke momagano ya mabolomo a mokgwapa, e leng semela sa mo Aforika Borwa se se supang maatla, phalolo le boleng jwa molemo.
Molamu le lerumo - feleletsa thebe jaaka matshwao a tshireletso le tlotlo.
Le lennye
Mokgabiso wa tlotlo
<fn>ortambo_setswana.txt</fn>
Letshwao le le neelwa batswantle (Ditlhogo tsa Dinaga le Puso) le batlotlegi ba bangwe ba kwa ntle ga naga. Le neelwa ka ntlha ya botsalano jo ba bo bontshitseng Aforika Borwa. Ka jalo ke letshwao la kagisono, tirisano le go tlhagisa ka tlhamalalo kopano le tshegetso. Letshwao le le supa pilara ya botlhokwa mo dikamanong tsa boditšhabatšhaba le tsa maphatamantsi.
Thulaganyo
Letshwao le le abiwa go ya ka maemo a le mararo:
Maemo a ntlha = Molekane yo o kwa Godimo wa ga OR Tambo (Gauta)
Maemo a bobedi = Molekane yo o fa Gare wa ga OR Tambo (Selefera)
Maemo a boraro = Molekane wa ga Tambo (Kgotlho).
Dikabelo tsotlhe tse di akaretsa dikarolo tse nne: seikokotlelo, betšhe ya molala, lennye le mokgabiso wa tlotlo. Letshwao la bofelo le na le dikarolo tse tharo: betšhe ya molala, lennye le mokgabiso wa tlotlo.
Bokao/Dikarolo tsa botaki
Thotloetso/bokao
OR Tambo: OR Tambo o nnile le seabe se segolo mo kgodisong le tlhabololong ya kopano ya boditšhabatšhaba kgatlhanong le bosemorafe le tlhaolele. Gareng ga tse dingwe o tlhomile Morero wa ntlha wa mokgatlo wa kgololosego kwa Egypt, Morocco, Ghana le London. Se e nnile tshimololo e ntle ya go kopanya ditsala tsa Aforika Borwa go ralala lefatshe mo maitekong a a tswelelang a dinaga tsa boditšhabatšhaba go tshegetsa Aforika Borwa yo o gololosegileng wa temokerasi le go lwa kgatlhanong le bosula jwa bosemorafe, kgatelelo le Tlhaolele.
Majola (noga ya setlhodi): Noga e e etelang masea fa a sena go belegwa. Ga e ke e utlwisa bana botlhoko kgotsa maloko a lelapa mme tsela ya go e koba ka botsalano ke gore mme a e none ka mekgato ya gagwe. E etela lesea go le siamisetsa botshelo jo bo atlegileng le bo bo sireletsegileng fa le gola. E tla jaaka tsala le mosireletsi. Botsalano jo e bo tlhagisang ga bo a itshetlega ka pontsho ya tshiamo fela ke tlhagiso ka tlhamalalo ya kopano le go tlhoafalela go tshegetsa le go rotloetsa katlego yap aka e telele ya ngwana le maloko a setho a a golang. Noga e key a setso sa Seaforika gonne ka ntlha ya sekwalwa sa kanegelo e se se bidiwang The wrath of the ancestors ka AC Jordan. Kanegelo e tlodisa matlho kakanyo e e tlwaelegileng ya gore noga e botlhole mme e tlhagisa thanolo e e anameng ya Seaforika e e tlhaloganyang gore noga ke tsala e bile ke leloko la tlhago e e anameng.
Dikarolo
Seikokotlelo - se betlilwe ka legong le le borokwa, ke letshwao la kamogelo ya tshegetso le kopanao e e supiwang, ga mmogo le boineelo jwa go tshegetsa le go ema nokeng moamogedi.
Seikokotlelo
Majola - leitlho le le tlhoko le le nang le dikgwage kwa godimo le kwa tlase le supa temogo ya go tlhagisiwa ga kopano le tshegetso go Aforika Borwa.
Tomoye ya matlhakore a mane - e tlhotlhelediwa ke kgopolo e e itsegeng ya yin le yang e e supang kopano ya dintlha tse pedi go tswa matlhakoreng a a farologaneng a semowa.
Le lennye
Mokgabiso wa tlotlo
<fn>setswana1.txt</fn>
Go tlhaloganya pholesi ya Aforika
Borwa ya sanetasi
Melawana ya Pampiri e Tshweu
Ke ka ntlha ya eng re na le bothata?
Bothata ba sanetasi ya Afrika Borwa bo na le dibakwa tse pedi tse dikgolo:
Tharabololo ke eng?
Pholesi ya motheo ya sanetasiya lelapa e tla fitlhelela eng?
Mmuso o na le maikarabelo a semolaotheo go netefatsa gore MaAforika Borwa otlhe a fitlhelela sanetasi e e lekaneng. Pholesi ka jalo e tla leba mo go tlameleng go fitlhelela sanetasi e e lekaneng ya malapa, dikolo le ditleliniki, e tokafatse kgobokanyo ya maswe a lelapa le tsamaiso, le go ruta set haba ka boitekanelo.
Mmuso o rulaganya go tsamaisa tiragatso ya tirelo e e tokafaditsweng ka go tshegetsa baagi mo go tlameleng le go diriseng ditirelo tsa sanetasi tse di kgonagalang (tse di tlhotlhwatlase, di tsamaisiwa ke baagi). Mafelomagolo a tebo a tla akaretsa mafelobonno a metseselegae, seka-toropo le kwa baipeing koo tlhokego e leng kgolo.
Sanetasi e botlhokwa mo boitekanelong ba boset haba. Go fitlhelela sanetasi e e siameng, go tlhokagala go nna karolo ya ya tlhabololo. Sanetasi ka jalo ke nngwe fela ya mananeo a le mantsi a tlhabololo a a godisiwang ke mmuso. Phenyo gape e ikaegile mo tshegetsong ya baagi. Kago ya sanetasi e tshwanetse go agiwa ka bonako mo baaging gore baagi ba maatlafadiwe go aba mo lenaneong la sanetasi ya boset haba.
Mananeo a sanetasi a tla tokafatsa mathata a loago le saekholoji a a golaganeng le sanetasi e e bokoa. Matloboithusetso a a beilweng kwa kgakajana go tswa mo gae, ditlamelo tsa kopanelo tse di sa lekaneng, tsamaiso e e sa lekanang ya maswe le ditlwaelo tse dingwe tsa sanetasi di felela kwa tatlhegelong ya sephiri le seriti, tlhagiso le dikotsi tse di oketsegileng mo pabalelong ya motho.
Ke ka ntlha ya eng sanetasi e le botlhokwa?
Sanetasi e botlhokwa mo boitekanelong bo bo siameng. Mathata a boitekanelo a a amanngwang le sanetasi e e bokoa di a akaretsa letshololo, malamahubedu, letshoroma la mala, kholera, malaria, thotamadi, diboko, tshelo ya matlho, malwetse a letlalo le koketsego ya tshelo mo bathong ba ba nang le HIV. Sanetasi e e siameng e isa kwa tsholofelong e e oketsegileng ya botshelo.
Sanetasi e botlhokwa gape mo go tlholeng lehumo. Ditshiamelo tsa ikonomi tsa sanetasi e e tokafetseng di tsenyeletsa dipoloko mo ditshenyegelong tsa boitekanelo, go ungwa
Tsamaiso ya mmuso wa selegaeya go diragatsa sanetasi
Ke mang yo o rweleng maikarabelo a sanetasi e e botoka?
Tokafatso ya sanetasi ke maikarabelo ya mongwe le mongwe. Batsayakarolo ba akaretsa baagi le malapa (ya ntlha le ya pele): dikonteraka tse di theilweng mo baaging; selegae, porofensi le mmuso wa boset haba, lephata la poraefete le diNGO.
Maikarabelo a semolaotheo:
Malapa le baagi
Batsayakarolo ba bangwe
Kwa magaeng Mmasepala wa Kgaolo kana Metro kana Mmasepala wa Selegae o tla nnale maikarabelo a magolo a go diragatsa go ya ka Thulaganyo ya Tlhabololo e e Kopantsweng (IDP) e Thulaganyo ya Tlhabololo ya Ditirelo tsa Metsi (WSDP) e leng karolo ya yona.
Kwa maemong a porofensi mmuso wa porofensi o tla neelana ka tshegetso go ya ka Diforamo tsa go rulaganya tsa Sanetasi ya Porofensi.
<fn>setswana_100727.txt</fn>
NNA KGATLHANONG LE TIRISODIKGOKA
Tirisodikgoka kgatlhanong le baagi ba batswantle ke bosenyi!
Puso e ka se dumelele mofuta ofe kapa ofe wa tirisodikgoka kgatlhanong le mongwe le mongwe!
A re dirisaneng go tlhola botshelo jo bo botoka go botlhe ba ba nnang mo Aforika Borwa.
A re dirisaneng go aga bokgoni jwa rona le go tlhola ditiro.
A re dirisaneng go fenya bosenyi.
A re tlotleng botlhe bao ba etelang kgotsa ba nnang mo Aforika Borwa.
Fa o itse ka ga ditlhaselo dingwe tse di rulagantsweng kgatlhanong le baagi ba batswantle ba ba nnang mo Aforika Borwa, tsweetswee letsetsa seteišene sa mapodisi se se gaufi le wena kgotsa fa e le tshoganyetso letsetsa 10111.
NNA KGATLHANONG LE TIRISODIKGOKA
A RE DIRISANENG GO THIBELA TIRISODIKGOKA
KGATLHANONG LE BAAGI BA BATSWANTLE
Tirisodikgoka mo baaging ba batswantle ba ba nnang mo Aforika Borwa e ka se tswele ope mosola. Batho ba ba se nang molato go le gantsi ke batswasetlhabelo - disenyi go le gantsi di a ngwega. Fao o itse ka tiragalo ya bosenyi - e begele bothati jo bo maleba.
O se ke wa itseela molao.
Puso e ikuela mo baaging go nna ba thantse le go bega ditiragalo dingwe le dingwe tsa tirisodikgoka le letlhoo la batswantle.
Go tsholwa ga Sejana sa Lefatshe sa FIFA sa 2010 ka katlego go tsholeditse serodumo sa Aforika Borwa le kontinente kwa baa-ging ba boditšhabatšhaba. Naga e itemogetse koketsego e kgolo ya palo ya baeng mo nageng mme se se tokafaditse bokgoni jwa yone jwa dipeeletso tseo di tla tlholang ditiro.
Tirisodikgoka nngwe le nngwe mo nageng ya rona e tla busetsa morago diphitlhelelo tsotlhe tse re di dirileng mo go tsholeng Sejana sa Lefatshe. Lefatshe le re lebeletse thata jaanong.
Tirisodikgoka ga se tharabololo ya sepe.
<fn>setwana.txt</fn>
THUSA GO FEDISA MMOKO (MEASLES)LE POLIO (GO REPETLANA DIRWE TSA MMELE)
Re tlhoka thuso ya gago. Afrika Borwa e nnile le palo ee kwa godimo ya bolwetsi jwa mmoko (measles) mo dingwageng tse di fetileng go feta ngwaga o re tswang mo go o ne, mme re tla iphitlhela re le gare ga lewa la bolwetsi jo. Mmoko e ka nna bolwetsi jo bokotsi. Bo ka baka go foufala, mathata a go se utlwe sentle, tshwaetsego ya matshwafo, tshenyego ya boboko mme ebile motho o ka tlhokafala.
Mo nakong ya jaanong, bana ba le bantsi ba setse ba entilwe gangwe kgotsa gabedi kgatlhanong le mmoko mo dingwageng tsa bone tsa ntlha tse pedi tsa botshelo. Mme moento o, o ka dira mo baneng ba le 9 (robongwe) gotswa go ba le 10 (lesome) ba ba entilw eng. Ka jaalo, bontsi jw a bana ba ba sa entiwang kgotsa ba ente e sa dirang sentle mo go bona ba ka nna ba welwa ke bolwetsi jo ka matla.
Ka kgwedi ya May (Motsheganong) 2007 baoki ba tla, enta bana botlhe ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 5 (tlhano) mo dikolong le dicreche go ba fa moento wa Mmoko le marothodi a Polio. Marothodi a Polio o ne, a tla boelediw a gape ka June (Seetebosigo) 2007. Meento e mebedi e, e mosola thata mo botshelong jwa bana.
Ee! Ente tsa Mmoko le Polio di ntse di dirisiwamo Afrika Borwa go feta dingwaga di le 15. Palo e le nnye ya bana e nna le matshwenyegonyana a mogote kgotsa boshw ata (go sipoga) malatsi a le 7 - 10 morago ga go fiwa ente ya mmoko. Moento o, o bolokesegile thata.
Mongwe yo o kileng a entelwa mmoko gangwe kgotsa gabedi, a ka nna a entiwa gape, ga go kotsi epe e tla nnang teng.
Batsadi ba ba nang le ketsaetsego mabapi le ente ya Mmoko ba ka bona tshedimosetso go ngaka.
O ka dira eng...
Tlatsa foromo ya tumellano e efa tlase fa. E romele kwa sekolong kgotsa kwa crèche. Fa o na le dipotso, botsa mooki wa gago kwa kliniking e gaufi le wena.
Gopola...
Malwetsi a Mmoko lePolio a ka fedisiwa. O seke wa ineela go tshwarwa ke Mmoko. Nna o sireletsegile - entisa ngwana wa gago!
<fn>tsn_Article_National Language Services_A O NE O ITSE.txt</fn>
A O NE O ITSE?
THOBALANO E E SA SIRELETSEGANG E KOTSI. E TSHWANETSE GO DIRAGALA FELA MO MAEMONG A A TLHOMAMENG LE A A IKANYEGANG.
GO BONA TSHEDIMOSETSO GO YA PELE KA GA HIV/AIDS:
LETSETSA NOMORO YA MAHALA YA THUSO KA GA AIDS: 08000123 22
BOIMANA LE GO BELEGA NGWANA KE MAIKARABELO A BANNA LE BASADI KA BOBEDI.
BALEKANE BA TSHWANETSE GO TSHEGETSANA KA DINAKO TSOTLHE. BANNA BA TSHWANETSE GO TSHEGETSA LE GO TLAMELA BALEKANE BA BONE KA THUSO NNGWE LE NNGWE FA BA LE MO MMELENG, FA BA BELEGA LE KA GO FEPA NGWANA.
BOINEELO JWA GAGO, GO NNA LE SEABE LE TSHEGETSO DI BOTLHOKWA THATA MO GO FOKOTSENG DIPALO TSA DINTSHO TSA PELEGI.
Tsweetswee bega dintsho tsa pelegi tse di tlhagelelang mo kgaolong ya lona.
Ikgolaganye le tleliniki ya lona e e gaufi, bookelo kgotsa moemedi wa Porofense wa tsa Pelegi, Bana le wa Boitekanelo jwa Basadi:
Kapa Botlhaba:
Mogala 6093941 Fekese 6350072
Mogala 4301933 Fekese 4483077
Mogala 355 3341 Fekese 355 3332
Mogala 3322425 Fekese 332
Mpumalanga:
Mogala 7663275 Fekese 7663471/2
Kapa Bokone:
Mogala 8300704 Fekese 8006060
Bokone Bophirima:
Mogala 3875232 Fekese 3875334
Kapa Bophirima
Mogala 483 2686 Fekese 6350072
GAPE O KA NNA WA IKGOLAGANYA LE OFISI YA BOSETŠHABA YA BOITEKANELO JWA BOMME KA TLHAMALALO KWA:
Mogala: 312 0397 Fekese: 326 2740
TSHEDIMOSETSO E TLA RE THUSA GO TOKAFATSA DITIRELO TSA BOITEKANELO JWA BOMME LE TSA MORAGO GA PELEGO.
GO SIRELETSA BOMME
Lefatshe ka bophara go tlhokofala bomme ba le 600 000 ngwaga mongwe le mongwe ka ntlha ya maemo a a amanang le boimana.
% ya dintsho e tlhagelela mo dinageng tse di tlhabologang.
Mo Aforika Borwa, mo dipeleging dingwe le dingwe tse di 100 000 go tlhokofala basadi ba le 150.
Dintsho tse di utlwisa botlhoko ka ntlha ya gore bontsi jwa tsona ke tse di ka thibelwang.
GO TEWA ENG KA LOSO LWA PELEGO
LOSO LWA PELEGO KE LOSO LWA MOSADI KA PAKA YA BOIMANA, FA A BELEGA KGOTSA GO FITLHA DIKGWEDI DI LE THATARO MORAGO GA GO BELEGA KGOTSA FA A FETETSWE.
Komiti ya Bosetšhaba ka ga Dipatlisiso tsa Sephiri ka ga Dintsho tsa Pelego mo Aforika Borwa (NCCEMD) e lemogile mabaka a a tlwaelegileng a matlhano a a tlholang dintsho e le:
AIDS
Kgatelelo e e kwa godimo ya madi
Go tswa madi ka nako ya boimana le morago ga pelego
Ditshwaetsego tse di amanang le boimana
Basadi ba ba mo mmeleng ba ba kileng ba nna le malwetse pele ba ima, segolo malwetse a pelo.
Mosadi mongwe le mongwe yo o mo mmeleng a ka feletsa a na le mathata ka paka ya boimana kgotsa ka nako ya pelego. Le gale, mabaka a a farologana.
BA BANGWE BA NA LE TŠHONO E KGOLO, MME BA TSHWANETSE GO LATELA MAELE A A NEETSWENG FA TLASE:
Basadi ba ba fetileng dingwaga di le 34 ba tshwanetse go buisana le mooki kgotsa ngaka pele ba ima. Ba ba feditseng go belega ba ka akanya ka ga go tswala tšhupu ya pelegiso kgotsa balekane ba bone ba ka akanya ka ga go ntsha bontlhabongwe jwa tšhupu ya peo.
Basadi ba ba kileng ba ima makgetlho a le matlhano kgotsa go feta ba tshwanetse go ikgolaganya le mooki wa pelegiso kgotsa ngaka go tlhatlhobiwa ka botlalo pele ba ka ima.
Basadi ba ba nang le bolwetse jwa pelo ba tshwanetse go ikgholaganya le ngaka e e tlhokometseng mathata a bone a pelo pele ba ka ima. Basadi ba ba nang le malwetse a a tseneletseng a pelo ba rotloediwa go tswala tšhupu ya pelegiso.
Basadi ba ba imileng, ba ba kileng ba belega ka karo, ka gale ba tshwanetse go belegela kwa bookelong jo bo kgonang go dira karo ka nako nngwe le nngwe motshegare kgotsa bosigo.
basadi ba ba imileng mme ba tshwarwa ke tlhogo e e opang phetelela, ba dutla mo bosading, ba na le ditlhabi tse di tswelelang mo mpeng, ba hupelwa mowa kgotsa ba na le sere se se nkgang se se tswang mo bosading ba tshwanetse go ikgolaganya le tleliniki kgotsa bookelo jo bo gaufi ka bonako.
KE ENG SE RE KA SE DIRANG ROTLHE GO THIBELA GO SWA GA BASADI KA PAKA YA BOIMANA KGOTSA FA BA BELEGA?
MOSADI MONGWE LE MONGWE O TSHWANETSE GO:
Rulaganya go ima fa go kgonagala, mme a belegisiwe ke mooki yo o nang le kitso.
Etela tleliniki e e gaufi ya selegae kgotsa ngaka go netefatsa morago ga go se tlhatswe gabedi ka tatelano.
Go ya kwa tleliniking kgotsa kwa ngakeng go bona thuso fa o sa tlhole o batla go tswelela ka boimana
Dirisa dikhontomo fa o tsena mo thobalanong fa o sa rulaganyetsa go nna moimana kgotsa fa o setse o le moimana.
LELAPA LENGWE LE LENGWE LE TSHWANETSE GO:
Tshegetsa mosadi yo o mo mmeleng kwa gae ka paka ya boimana, fa a belega le morago ga go belega ngwana.
Rotloetsa ketelo ya tleliniki/ngaka morago ga pelego, rulaganya ditiro gore a kgone go etela tleliniki/ngaka
SETŠHABA SENGWE LE SENGWE SE TSHWANETSE GO:
Tshegetsa le go bona mosola wa ketelo ya tleliniki/ngaka morago ga go belega.
Nna le sepalangwa gore basadi ba fitlhele le thuso fa go tlhokega
Rotloetsa kabo ya madi
Tshegetsa tleliniki ya selegae gore e tlamele tirelo e e gaisang.
<fn>tsn_Article_National Language Services_BASADI MO DIKABELONG TSA METSI (2005).txt</fn>
BASADI MO DIKABELONG TSA METSI 2005
Mo temogong ya seabe se basadi ba nnileng le sona, mme ba tsweletse go nna le seabe mo lephateng la metsi mo Aforika Borwa, Lefapha la Merero ya Metsi le Dikgwa, ka tshegetso ya Khomišene ya Dipatlisiso ya Metsi le Setheo sa Metsi sa Aforika Borwa, ka tshegetso ya Khomišene ya Dipatlisiso ya Metsi le Setheo sa Metsi sa Aforika Borwa, le tshegeditse Basadi mo Dikabelong tsa Metsi ngwaga le ngwaga.
Itshimololelo e, a ikaeletse go tlotla le go itumelela seabe sa basadi mo lephateng la metsi le go tlhagisa:
Go nna le seabe ga basadi ba porofešene le basadi ba ba mo setšhabeng mo tsamaisong ya metsi; le
Seabe se segolo sa basadi tebang le metsi mo go fediseng lehuma, thuto le tlhabololo e e tswelelang kwa ditoropong le kwa metseng ya selegae.
Ngwaga mongwe le mongwe dikabelo di tloltomatsa basadi ba ba nnileng le seabe se segolo mo maphateng a a latelang:
Dipatlisiso tsa Bagolo ( ke tsa mosupiwa wa dingwaga di le 35 le go feta);
Dipatlisiso tsa ba Bannye (ke tsa mosupiwa wa dingwaga tse di kwa tlase ga 35);
Tlhabololo ya Setšhaba;
Thuto le Kelotlhoko; le
Tsamaiso le go dira Pholisi.
Basupiwa ba maphata a, e ka nna motho ka nosi kgotsa setlhopha. Dikabelo di tla newa basadi ba ba boineelo, basadi ba ba dirileng sentle mo mofameng wa bone, mme ba nnile le seabe se se botlhokwa thata mo lephateng la metsi mo Aforika Borwa.
MOSUPATSELA WA BASADI MO METSING (WWA) 2005
Se se tshwanetse go dirisiwa go supa tsela ya go supa mosadi/basadi ba ba nang le seabe mo diporojekeng tse di amanang le metsi ka tlhamalalo le tse e seng tsa tlhamalalo
Rekhoto ya bopaki jwa diphitlhelelo le kamego;
Boitlhamedi le boeteledipele;
Tsamaiso le tiragatso ya porojeke;
Seabe mo go fetoleng maitsholo ka mokgwa o o siameng
Seabe sa tlhabololo le tiragatso diporojeke tse di itsweletsang pele;
Seabe mo setšhabeng/morafeng/beng/badiragatsi;
Boineelo le Kgotlelelo;
Seabe mo tiragatsong ya go tsaya ditshwetso;
Maikarabelo; le
Botswerere jwa thotloetso.
LETLHA LA NEELO LA MAFELELO
Diforomo tsa go supa tse di tladitsweng di tshwanetse go amogelwa pele ga 15 Ngwanatseele 2004.
THOMELO
Romela diforomo tsa gago kwa go:
<fn>tsn_Article_National Language Services_BIRO YA BOTLHANKEDI.txt</fn>
BIRO YA BOTLHANKEDI
Biro ya Botlhankedi e ikarabelela kwadiso ya dikemedi tsa tlhankelo jaaka sekano, dibetšhe le dikano tse dingwe jaaka difolaga, dikano, dimmetale le maina a diyunifomo tsa mekgatlho le ditheo. Ditiro tsa Biro ya Botlhankedi jaaka di tlhalosiwa mo go karolo 3 ya Molao wa Botlhankedi, 1962(Molao No. 18 wa 1962), ke go -
Amogela le go sekaseka dikopo tsa kwadiso ya, le dikemokgatlhanong le kwadiso kana phimolo ya dikemedi tsa tlhankelo, maina, maina a a kgethegileng kana diyunifomo;
Tshola rejisetara le dikwalo di bolokegile go ya ka Molao;
Ntsha disetifikeiti tsa kwadiso ya dikemedi tsa tlhankelo, maina, maina a a kgethegileng le yunifomo;
Neela kgakololo, ka moo go ka kgonegang, malebana le dikemedi tsa tlhankelo, maina, maina a a kgethegileng le diyunifomo, le go neelana ka thuso ka thulaganyo ya dikemedi tsa tlhankelo le diyunifomo;
Diragatsa ditiro tse dingwe tse di jalo jaaka di ka abelwa go yona ke Tona, khansele ya Botlhankedi kana komiti ya Botlhankedi go ya ka Molao.
Mo godimo le go feta seabe sa tirokgolo ya botlhankedi, Biro ka Lenaneo la Tswelontle e ikarabelela go tumisa Matshwao a Bosetšhaba, go tlwaetsa matshwao a Tlhankelo go nna a Aforika ka patlisiso, le tshireletso ya Matshwao a Bosetšhaba jaaka thoto e e botlhale ya Naga. Dikatlego tsa Biro ya Botlhankedi di a bonala kwa tsweletsong e e atlegileng le kabo ya dithulaganyo tsa Bosetšhaba tse di ntšhwa; Folaga ya Bosetšhaba e ntšhwa, Sekano le Pina e e kopanetsweng.
PHITLHELELO LE TIRISO
Maikaelelo a go boloka diakhaefe ke go tlhomamisa phitlhelelo ya direkoto tse di leng tsa kgale go feta dingwaga tse di masomaamabedi mo setšhabeng. Tirelo ya Diakhaefe tsa Bosetšhaba le Direkoto e buletswe setšhaba go tloga Mosupologo go fitlha Labotlhano go tloga 8:00 - 16:00, le ka Lamatlhatso wa boraro wa kgwedi nngwe le nngwe go tloga 09:00 - 13:00.
Dintlha tsa kgolagano: Go botsa go ya pele golagana le Diakhaefe tsa Bosetšhaba mo go:
Mogala: 27 12 323 5300
Fekese: 27 12 323 5287
TIRELO YA DIAKHAEFE TSA BOSETŠHABA LE DIREKOTO YA AFORIKA BORWA
BIRO YA BOTLHANKEDI
LEMORAGO
Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa di ne tsa tlhomiwa ka kitsiso ya Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba wa Aforika Borwa (Molao No. 43 wa 1996) jaaka o tlhabolotswe. Karolwana e ya peomolao e fetotse Tirelo ya Maloba ya Diakhaefe tsa Naga go nna Diakhaefe tsa Bosetšhaba tse maikemisetso; ditiro le kagego tsa tsona di bontshang thulaganyo e e fetileng polotiki ya tlhaolele.
DITIRO TSA DIAKHAEFE TSA BOSETŠHABA
Diakhaefe tsa Bosetšhaba di ikarabelela patlo, polokego le go godisa tiriso ya direkoto tsa setšhaba le tse e seng tsa setšhaba ka boleng bo bo tswelelang; tshegetso ya mokgwa wa bosetšhaba wa go bona gape tshedimosetso ya boakhaefe e e itirisang, maemo a go tshegetsa ditirelo tsa porofense tsa diakhaefe. Diakhaefe di bopa karolo ya botlhokwa ya ngwaoboswa ya bosetšhaba mme ke mokgwa wa go oketsa boitshupo jwa bosetšhaba, kago ya setšhaba le maatlafatso.
Diakhaefe gape ke kanala e kgolo e ka yona mebuso e ka bonwang e le maikarabelo kwa bathong. Ka phitlhelelo e e tokafaditsweng ya batho go ya diakhaefeng, dikgato tsa mmuso di a bonala. Ka go tshwana, diakhaefe di tshotse bopaki jwa buka bo bo tlhokegang go sireletsa baagi ka nosi le ditlhopha.
Karolo ya botlhokwa ya Diakhaefe tsa Bosetshaba ga e bontshe maitemogelo a bontsi jwa batho ba Aforika Borwa.
sekao. MaAforika Borwa ao a a ntseng a ikgatholositswe ke tlhaolele, basadi jj.. Diakhaefe tsa Bosetšhaba di simolotse mananeo a le mmalwa a ditiragalo tsa tiromolomo go kwala le go boloka maitemogelo a tlwaelo a batho mme ka jalo di tsaya karolo mo tiregong ya go bopa dikgopolo tse di kgobokantsweng tsa batho ba mefutafuta ba Aforika Borwa.
Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Filimi, Bedio le Modumo (NFVSA) ke bokaedi tlaleletso jwa Diakhaefe tsa Bosetšhaba. Taolelo ya NFVSA ke go kgobokanya, go boloka le go godisa dimatheriale tsa kutlo pono tse di tlhagisiwang mo le ka Aforika Borwa. Molao wa Peeletso wa Semolao (No. 54 wa 1997) o supa NFVSA jaaka lefelo la peeletso ya matheriale wa kutlo pono le le tlhagisitsweng mo Aforika Borwa.
Diakhaefe tsa Bosetšhaba di tshola direjisetara tsa bosetšhaba tsa direkoto tse e seng tsa setšhaba ka boleng jwa boakhaefe. Mo tlaleletsong di godisa tirisanommogo le thulaganyo magareng ga ditheo tse di amegang mo kgobokanyong le polokegong ya direkoto tse e seng tsa setšhaba.
Ka lenaneo la Tswelontle, Diakhaefe tsa Bosetšhaba di ikaelela go fitlhelela maloko a setšhaba a a sa itseng ka go nna teng ga diakhaefe kana ditiro. Tebo ya lenaneo le ke go oketsa tiriso ya diakhaefe ka go "isa diakhaefe kwa bathong" ka diketelo kwa ditheong tsa thuto le baagi mo Aforika Borwa le ka dipontsho, malatsi a pulo le tsamaiso ya tirelo e e nonofileng.
Diakhaefe tsa Bosetšhaba di tlhola le go tshola mokgwa wa tshedimosetso-phetogo o o dirang o o tla godisang phitlhelelo kwa tshedimosetsong go tlamela ditlhokego tsa tshedimosetso tsa mefutafuta go tshegetsa tsweletso ya baagi ka botlalo.
Mokgwa wa bosetšhaba wa tshedimosetso-phetogo mo Aforika Borwa o tshotse mefuta e e farologaneng ya dilaeborari le mekgatlho e mengwe ya tshedimosetso. Diakhaefe tsa Bosetšhaba gape di amana le Khansele ya Laeborari ya Bosetšhaba le Ditirelo tsa Tshedimosetso (NCLIS), Laeborari ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa (NLSA), Laeborari ya Aforika Borwa ya Difofu (BLINDLIB), dilaeborari tseo tse di dirang jaaka mafelo a peeletso ya semolao, le Mokgatlho wa Aforika Borwa wa Badiri ba Difofu (SABWO). Tikatikwe ya Buka ke Yuniti ya moitseanape ka fa gare ga NLSA e e godisang thutego le mowa wa go buisa
Melao e e laolang ditiro tse tsa Diakhaefe tsa Bosetšhaba ke Molao wa Khansele ya Bosetšhaba ya Laeborari le Khansele ya Ditirelo tsa Tshedimosetso, 2001; Molao wa Bosetšhaba wa Laeborari wa Aforika Borwa, 1998; Molao wa Laeborari ya Aforika Borwa ya Difofu, 1998; le Molao wa Semolao wa Peeletso, 1997.
Molao wa Peeletso ya Semolao o tlhomamisa gore khophi e le nngwe ya tokomane nngwe le nngwe e e phasaladitsweng mo Aforika Borwa e romelwa kwa ntle ga tuelo kwa dipeeletsong go ralala naga. Ka Molao o, ngwaoboswa e e kwadilweng ya Aforika Borwa e a bolokiwa le go rebolelwa setšhaba.
<fn>tsn_Article_National Language Services_BOITLHOPHELO KA GA MOLAOTLHOMO (2003).txt</fn>
BOITLHOPHELO KA GA MOLAOTLHOMO O O TLHABOLOTSWENG WA PHEDISO YA BOIMANA
Jaaka o tlhagisitswe kwa Kokoanopeomolaong ya Bosetšhaba jaaka Molaotlhomo wa karolo ya bo 76; tlhaloso e e khutshwafaditsweng ya Molaotlhomo e e phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso No. ya ) ( Temana ya Seesimane ke yona ya semmuso ya Molaotlhomo
TONA YA BOITEKANELO
SE
TLHALOSO KA KAKARETSO:
Mafoko a ditlhaka tse dikima a a mo masakaneng a sekwere a bontsha dintlha tse di tlogetsweng go tswa mo ditaolong tse di leng teng.
... Mafoko a a thaletsweng ka mothalo o o kitlaneng a bontsha dintlha tse di tsentsweng mo ditaolong tse di leng teng
MOLAOTLHOMO
Go tlhabolola Boitlhophelo jwa Molao wa Phediso ya Boimana, gore go fetolwe go tswa mo maemong a dibebofatsi ke Tona go atlanegiswa ke Mokhuduthamaga (MEC); go rebola dibebofatsi tse di tlamelang ditirelo tsa pelegiso diura di le 24 mo go boning katlanegiso ya phediso ya ditirelo tsa pelegiso; go tlamela kwadiso ya tshedimosetso le tlhagiso ya dipalopalo; go kgontsha Mokhuduthamaga (MEC) go dira melawana; le go dira tshiamelo ya mabaka a a amanang le tsona.
E TSENNGWE TAOLONG ke Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa, jaana:
Tlhabololo ya karolo ya 1 ya Molao 92 wa 1996
Karolo ya 1 ya Boitlhophelo ka ga Phediso ya Molao wa Boimana, 1996
o morago ga mo o itsegeng jaaka Molao o mogolo, o tlhabolotswe ---
a ka go tsenya tlhaloso e e latelang morago ga tlhaloso ya "paka ya boimana":
Tlhogo ya Lefapha" go tewa tlhogo ya lefapha la boitekanelo la porofense"
b ka go tsenya tlhaloso e e latelang morago ga tlhaloso ya "ngaka" :
Mokhuduthamaga' go tewa leloko la Khuduthamaga la porofense yo o rweleng maikarabelo a boitekanelo mo porofenseng eo", le c ka go dirisa tlhaloso e nngwe ya "mmelegisi yo o kwadisitsweng" mo tlhalosong e e latelang:
mooki yo o kwadisitsweng" go tewa motho yo o kwadisitsweng jalo ka fa tlase ga Molao wa Booki, 1978 (Molao No. 50 wa 1978), mme a katisitswe go ya ka Molao o."
Kemelo ya karolo 3 ya Molao 92 wa 1996
Karolo e e latelang e emelwa ke karolo 3 ya Molao o mogolo:
Lefelo le phediso ya boimana e ka diragalang kwa go lone
Phediso ya boimana e ka dirwa fela kwa lefelong -
a le le kgotsofatsang ditlhokego le maemo a a tlhomamisitsweng ke Mokhuduthamaga ka kitsiso mo Kaseteng; le b le le atlanegisitsweng ke Mokhuduthamaga ka kitsiso mo Kaseteng.
Mokhuduthamaga a ka gogela morago katlanegiso e e neetsweng go ya ka mabaka a karolwana (b)
Lefelo lengwe le lengwe la boitekanelo le le nang le tirelo ya palegiso ya diura di le 24, mme le kgotsofatsa ditlhokego le maemo a a kailweng mo karolwaneng (a), a ka fedisa boimana jwa go fitlha ka le go akaretsa dibeke di le 12 kwa ntlhe ga go tshwanelwa ke go bona tetla go tswa go Mokhuduthamaga.
Mokhuduthamaga o tla re gangwe ka ngwaga a neele Tona dipalopalo tsa mafelo a a rebotsweng mo ngwageng oo.
Ntle le sengwe se se kgatlhanong le Molao o, Tona a ka dira ditiro dingwe le dingwe tse di tshwanetseng go dirwa kgotsa go ka dirwa ke Mokhuduthamaga, fa go le botlhokwa go di dira go fitlhelela maikaelelo mangwe le mangwe a Molao o."
Tlhabololo ya karolo 7 ya Molao 92 wa 1996
Karolo 7 ya Molao o mogolo e tlhabolotswe -
a ka kemisetso mo karolwaneng 3 ka mafoko a a tlang fa pele ga peelo ya mafoko a a latelang:
motho yo o tlhokometseng lefelo le le kailweng mo karolong 3, e tla re mo sebakeng sa kgwedi e le nngwe morago ga phediso ya boimana mo lifelong leo, a kokoanye tshedimosetso e e tlhokegang mme a e romele ka poso e e rejisetarilweng ya sephiri go [Mokaedikakaretso] Tlhogo ya Lefapha" le b kameisetso ya karolwana 4 ya karolwana e e latelang:
[Mokaedikakaretso] Tlhogo ya Lefapha o tla -
a tshola rekhoto ya tshedimosetso e e tlhokegang e a e amogelang go ya ka karolwana ; le b romela Mokaedikakaretso tshedimosetso e e kailweng mo temaneng ya a dikgwedi dingwe le dingwe tse thataro."
Kemisetso ya karolo 8 ya Molao 92 wa 1996
Karolo e e latelang e emiseditswe karolo 8 ya Molao o mogolo:
Tholelo
[Tona] Mokhuduthamaga, a ka nne a re ka mabaka a a ka a tlhomamisang ka go kwala, a rolela dithata dingwe le dingwe tse di neetsweng [Tona] Mokhuduthamaga ka kgotsa ka tiriso ya Molao o, go [Mokaedikakaretso] Tlhogo ya Lefapha kgotsa motlhankedi mongwe le mongwe yo o direlang Puso, ntle le thata e e kailweng mo karolong ya bo 9.
) Mokaedikakaretso Tlhogo ya Lefapha, a ka nne a re ka mabaka a a ka a tlhomamisang ka go kwala, a rolela dithata dingwe le dingwe tse di neetsweng Mokaedikakaretso Tlhogo ya Lefapha kgotsa motlhankedi mongwe le mongwe yo o direlang Puso, ka kgotsa ka tiriso ya Molao o kgotsa o o roletsweng mo go ene ka fa tlase ga karolwana (i).
[Tona kgotsa Mokaedikakaretso] Mokhuduthamaga kgotsa Tlhogo ya Lefapha ga a kitla a amogiwa dithata dingwe le dingwe tse di roletsweng, le go tlhabolola kgotsa go beelwa kwa thoko tshwetso nngwe le nngwe e e tserweng ke motho yo o diragatsang dithata tsa go nna jalo tse a di neetseng motho yoo."
Kemisetso ya karolo 9 ya Molao 92 wa 1996
Karolo e e latelang e emelwa ke karolo 9 ya Molao o mogolo:
Melawana
[Tona] Mokhuduthamaga a ka nne a re ka ditherisano le Tona, a dira melawana e e amanang le ntlha nngwe le nngwe e a ka boning go le botlhokwa kgotsa mosola go e tlhagisa go fitlhelela maikemisetso a Molao o."
Tlhabololo ya karolo 10 ya Molao 92 wa 1996
Karolo 10 ya Molao o mogolo e tlhabolotswe ka go emelwa ga karolwana ya karolwana e e latelang:
Motho mongwe le mongwe yo o -
a e seng ngaka kgotsa mooki [mmelegisi] yo o kwadisitsweng yo o weditseng katiso ya dikhoso tse di batlegang le yo o dirang tiro ya phediso ya boimana jo bo kailweng mo karolong 21a;
b e seng ngaka le yo o dirang tiro ya phediso ya boimana jo bo kailweng mo karolong 2 1b kgotsa c; [kgotsa]
c thibelang phediso ya boimana semolao kgotsa yo o kgoreletsang phitlhelelo ya lefelo la phediso ya boimana; kgotsa d fedisang boimana kgotsa yo letlang phediso ya boimana kwa lifelong le le sa rebolwang go ya ka karolo 31, o tla bonwa molato wa tlolomolao mme a tshwanele ke go atlholwa faene kgotsa go ya kgolegelong sebaka se se sa feteng dingwaga di le lesome.
Kemisetso ya tlhagiso e e rileng mo Molaong 92 wa 1996
Molao o mogolo o tlhabolotswe ka kemisetso ya tlhagiso "mmelegisi yo o kwadisitsweng", fa e tlhagelelng teng, ya tlhagiso "mooki yo o kwadisitsweng".
Kgabaganyo ya Nakwana
Lefelo lengwe le lengwe le le tlhaotsweng go ya ka karolo 3 ya Molao o mogolo pele ga tshimologo ya Molao o, le tshwanetse go tsewa jaaka le le rebotsweng ke Mokhuduthamaga go ya ka karolo 3 (b) ya Molao o mogolo jaaka e tlhabolotswe ka Molao o.
Setlhogo se Sekhutshwane
Molao o o bidiwa Molao o o Tlhabolotsweng wa Boitlhophelo jwa Phediso ya Boimana, 2003, mme o tsena tirisong ka letlha le le tlhomamisitsweng ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng.
MEMORANTAMO WA MAIKEMISETSO A MOLAOTLHOMO O O
TLHABOLOTSWENG WA BOITLHOPHELO JWA PHEDISO YA BOIMANA, 2003
MAIKEMISETSO A MOLAOTLHOMO
Maikemisetso a Molaotlhomo ke go -
letla baoki ba ba kwadisitsweng, ba ba katisitsweng, go fedisa boimana TOP's, go na le go letla fela babelegisi ba ba kwadisitsweng go dira jalo;
kgaogana le tetla ya Tona wa mafelo a phediso ya boimana e ka dirwang kwa go one, e e leng thulaganyo e telele, le go maatlafatsa Bakhuduthamaga MEC's ba tlhokometseng boitekanelo go dumelela mafelo ao;
letla mafelo otlhe a setšhaba le a poraefete a a nang le tirelo ya palegiso diura di le 24 go fedisa boimana jwa go fitlha ka le go akaretsa dibeke di le 12 kwa ntle ga go batla tetla ya Mokhuduthamaga yo o amegang;
maatlafatsa Mokhuduthamaga yo o amegang go rebola ditlhokego le mabaka a a maleba mo mafelong a phediso ya boimana TOP's e ka dirwang kwa go one tebang le mabaka a tlhomamo, Tona o tshwanetse go atlanegisa melawana pele e ka tsenngwa tirisong;
batlega gore Mokhuduthamaga yo o amegang a golole pegelo ngwaga le ngwaga ka ga mafelo a a rebotsweng ke ena;
dira gore e nne tlolomolao gore motho mongwe le mongwe a fedise boimana e se ka fa molaong kgotsa go letla go fedisiwa ga boimana kwa lifelong le le sa atlanegisiwang go ya ka Molao.
DITENG TSA MOLAOTLHOMO
Karolo 1 e letla go tsenngwa ga ditlhaloso tsa 'Tlhogo ya Lefapha' le 'Mokhuduthamaga', le go emisetsa ga tlhaloso ya 'mmelegisi yo o kwadisitsweng' ka tlhaloso ya 'mooki yo o kwadisitsweng'.
Karolo 2 e letla -
a katlanegiso ya mafelo ke Mokhuduthamaga MEC;
b melawana e e diranang le maemo le ditlhokego tsa mafelo;
c ka lona lebaka leo katlanegiso ya mafelo a a nang le tirelo ya pelegiso ya diura di le 24; le d tlamelo ya dipalopalo tsa katlanegiso ya mafelo.
Karolo 3 e letla go patelesega ga motsamaisi wa lefelo go kokoanya tshedimosetso jaaka e batlega, mme a e romele kwa go Tlhogo ya Lefapha, go sa akaretse leina la mosadi yo o amegang. Tlhogo ya Lefapha o tla patelesega go kwala tshedimosetso e e kailweng fa godimo, mme a tlamele Mokaedikakaretso ka tshedimosetso e dikgwedi dingwe le dingwe tse thataro.
Karolo 4 e amana le tholelo ya ditiro, mme e emisetsa ditlhagiso 'Tona' le 'Mokaedikakaretso' ka ditlhagiso 'Mokhuduthamaga' le 'Tlhogo ya Lefapha', ka tatelano.
Karolo 5 e neela Mokhuduthamaga maatla go dira melawana, e ka ntlha ya mabaka a tlhomamo le go tshwana, e e tla tshwanelang go atlanegisiwa ke Tona pele e ka tsenngwa tirisong.
Karolo 6, mo godimo ga ditlolomolao tse leng teng mo Molaong wa jaanong, e dira gore e nne tlolomolao go letla phediso ya boimana e se ka fa molaong, e ka tswa e le kwa lifelong kgotsa e dirilwe ke motho yo o sa newa dithata ke Molao.
Karolo 8 ke ya kgabaganyo, e e letlang mafelo a a tlhaotsweng go tswelela go dira jaaka e kete a ne a atlanegisitswe go ya ka tlhabololo.
DIPHETOGO MO MOLAONG O O LENG TENG JAANONG
Jaaka go tlhalositswe fa godimo, diphetogo ke di latelang:
Mafelo a tla atlanegisiwa ke Mokhuduthamaga wa porofense e nngwe le e nngwe, mme e seng go tlhaolwa ke Tona.
Melawana ka ga maemo le ditlhokego tsa katlanegiso ke Mokhuduthamaga e tla tlhamiwa ke diporofense. Melawana e tla tshwanela ke go rebolwa ke Tona, go netefatsa tlhomamo.
Mafelo a a nang le tirelo ya pelegiso diura di le 24 ga a kitla a kitla a tlhoka go dira kopo ya thebolo go dira tebang le boimana jwa go fitlha ka le go akaretsa dibeke di le 12 tsa go nna mo mmeleng. Boimana jo bo fetileng dibeke di le 12 ka jalo bo tla fedisiwa fela kwa mafelong a a nang le didiriswa tsa dithulaganyo tsa karo.
Dipalopalo tsa palo ya mafelo a a atlanegisitsweng le dithulaganyo tsa TOP's tse di dirilweng di tla fetisediwa kwa Lefapheng la Boitekanelo la bosetšhaba mo pakeng ya dikgwedi di le 12 le di 6, ka tatelano.
Dipegelo le tshedimosetso go tswa kwa mafelong ga di kitla ditlhola di fetisediwa kwa go Mokaedikakaretso, fela kwa di fetisediwa kwa go Tlhogo ya Lefapha.
Maikarabelo a Tona le Mokaedikakaretso a tla tsewa ke Mokhuduthamaga le Tlhogo ya Lefapha ka go latelana. Le gale, Tona o tla nna le dithata tsa go atlanegisa melawana go diragatsa Molao ka bokgoni.
Lefelo le motsamaisi wa lone le tla bo le tlola molao fa lefelo le dira TOP's mme le sa atlanegisiwa ke Mokhuduthamaga.
TOPs tsa badirisimelemo di tla laolwa ke ditlhokego tebang le dithulaganyo pele ga phitlhelelo ya dithulaganyo tsa karo. Gape go tla nna le dikaelo tsa TOP's tsa badirisimelemo.
DITHERISANO
Dintlha tsa dimametlelelo tse di tlhagisitsweng di ne tsa phasaladiwa mo Kuranteng ya Mmuso gore setšhaba se tshwaele. Ka ntlha ya gore dimametlelelo di sa ame go suta mo pholesing e kgolo, Lefapha le ne la tlhokomela fela ditshwaelo tse le di amogetseng.
MABAKA A DITŠHELETE A A AMANG PUSO
Ntle le dikoketsego tse di solofetsweng tsa dikopo tsa TOP's, tse di tla lebisang kwa koketsegong tse dinnye tsa ditekanyetsokabo tsa maokelo, ga go a solofelwa mabaka a magolo a ditšhelete. Ditshenyegelo tse di amegang di tshwanetse go tlhokomelwa ke ditekanyetsokabo tse di neelwang mafelo ka kakaretso.
THULAGANYO YA PALAMENTE
Moeletsi Semolao wa Puso le Lefapha la Boitekanelo ba na le mogopolo wa gore Molaotlhomo o, o tshwanetse go tlhokomelwa go ya ka thulaganyo e e tlhagisitsweng mo karolong 76 kgotsa ya Molaotheo, ka ntlha ya gore e wela mo maikarabelong a a kwadilweng mo Mametlelelong ya 4 ya Molaotheo, ebong "Ditirelo tsa Boitekanelo".
<fn>tsn_Article_National Language Services_BOTO YA MELAWANA YA DIKGOTLATSHEKELO.txt</fn>
BOTO YA MELAWANA YA DIKGOTLATSHEKELO
MANYUALE GO YA KA KAROLO 14 YA MOLAO WA TSWELETSO YA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO, 2000 (MOLAO 2 WA 2000)
MATSENO
Go ya ka karolo 14 ya Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, 2000 (Molao 2 wa 2000) motlhankedi wa tshedimosetso wa mokgatlho wa setšhaba o tshwanetse go rulaganya manyuale o o tshotseng tshedimosetso nngwe e e rileng o o kwadilweng bonyane ka dipuo tse tharo tsa semmuso.
Boto ya Melawana ya Dikgotlatshekelo (Boto) , e bona dithata tsa yona go tswa mo Molaong wa Boto ya Melawana ya Dikgotlatshekelo, 1985 Molao wa 1985 Molao. Boto ke mokgatlho wa setšhaba jaaka go tlhagisitswe mo (b)(ii) tlhaloso ya "mokgatlho wa setšhaba", e bong setheo se se diragatsang dithata tsa kgotsa se se dirang tiro ya setšhaba ya peomolao nngwe le nngwe. Ka jalo Boto e itlhokomeletse phitlhelelo ya direkhoto tsa yona.
SEBOPEGO LE MAIKARABELO A BOTO
Go tlhomiwa ga Boto
Boto e tlhomiwa go ya ka karolo 2 ya Molao.
SEBOPEGO SA BOTO
Go ya ka karolo 3 ya Molao, Boto e bopilwe ka maloko a a latelang a a supilweng ke Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo:
a Moatlhodi wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo, Kgotlatshekelokgolo ya
Boikuelo e le monnasetulo.
b Moatlhodi kgotsa moatlhodi yo o rotseng tiro wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo, Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo jaaka motlatsa-monnasetulo.
c Magiseterata yo o supilweng go ya ka karolo 91a ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bommagiseterata, 1944 Molao 32 wa 1994
d Babueledi advocates ba ba bedi ba ba mo tirong.
e Diagente attorneys tse pedi tse di mo tirong.
f Motlhatlheledi wa molao kwa yunibesithing mo Rephaboliking.
g Motlhankedi wa Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo.
h Batho ba ba sa feteng tharo ka palo ba, go ya ka monagano wa Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, ba nang le bokgoni go dira jaaka maloko a Boto.
i Maloko a a refosanang tebang le diagente le babueledi ba ba dirang.
Dikomiti a Karolo 5 ya Molao e letla gore go tlhomiwe dikomiti tsa Boto. Go na le maphata a mabedi: dikomiti tse di supiwang ke Boto, mme e le maloko a Boto fela, le dikomiti tse di nang le maloko a Boto, ba ba supilweng ke Tona, ba e seng maloko a Boto. Maikaelelo a lephata la bobedi ke go dirisa bokgoni jwa batho ba e seng maloko a Boto le go netefatsa go nna le seabe ka tlhamalalo ga setšhaba mo ditirong tsa Boto.
b Dikomiti tsa Boto di dira ditiro tse ba di neetsweng ke Boto kgotsa ke Tona, mme ba laolwa ke Boto.
c Go tlhomilwe dikomiti tse di latelang:
i Komoti-khuduthamaga ii Komiti ya Ditshenyegelo iii Komiti ya Kgotlatshekelo-kgolo iv Komiti ya Dikgotlatshekelo tsa Bommagiseterata v Komiti ya Dikgtlatshekelo tsa Malapa vi Komiti ya Dithulaganyo tsa Melawana ya Diatemirale vii Komiti ya Diphetogo tsa Bosiamisi viii Komiti ya Tshedimosetso ka Thekenoloji
Maatla a Diboto a Go ya ka karolo 6 ya Molao,Boto e filwe dithata, ka maikaelelo a tiragatso e e bokgoni le e e tshwanang ya bosiamisi kwa Kgwatla-tshekelokgolo ya Boikuelo, Dikgotlatshekelokgolo le dikgotlatshekelo tse dinnye, nako le nako ka dipaka tse di tlhomameng, go sekaseka melwana e e leng teng ya kgotlatshekelo le, ka tetla ya Tona, go dira, go tlhabolola kgotsa go phimola melawana ya Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo, Dikgotlatshekelokgolo le dikgotlatshekelo tse di nnye tse di laolang -
i tlwaelo le thulaganyo mabapi le boikuelo-semolao litigation, go akaretsa nako le mokgwa o boikuelo bo tla dirwang ka one;
ii mokgwa, diteng le tiriso ya thulaganyo;
iii mokgwa le thulaganyo mabapi le tiro kgotsa thulaganyo kgotsa ditokomane tse dingwe, go akaretsa ntlha ya dipotsolotso;
iv tlwaelo le thulaganyo mabapi le thulaganyo ya tiragatso, go akaretsa makwalotaelo le dithebolelo;
v tlwaelo le thulaganyo mabapi le tshupelo ya ntlha nngwe le nngwe kwa go monetefatsi ka fa tlase ga karolo 19ibis ya Molao wa Kgotlatshekelo-kgolo, 1959 Molao 59 wa 1959, le tuelo e e tshwanetseng go duelwa monetefatsi wa go nna jalo;
vi tlhatlhobo e e patelesegang ka ngaka e e kwadisitsweng e le nngwe kgotsa go feta wa letlhakore lengwe le lengwe la dithulaganyo mo go lopiwang ditshenyegelo kgotsa phimolakeledi tebang le kgobalo ya mmele e go tweng e diregile, yo maemo a gagwe a boitekanelo a leng maleba tebang le tlhomamiso ya ditshenyegelo kgotsa phimolakeledi ya go nna jalo, gammogo le mokgwa, nako, lefelo le maikarabelo tebang le ditshnyegelo tsa tlhatlhobo, le go neela letlhakore le le ganetsang pegelo e e kwadilweng ka ga tlhatlhobo;
vii thulaganyo kwa kgotsa tebang le patlisiso nngwe le nngwe ka ga maemo a boitekanelo jwa tlhaloganyo a motho mongwe le mongwe, le diphitlhelelo kgotsa ditaelo tse di ka dirwang kgotsa tsa ntshiwa kwa patlisisong ya go nna jalo;
viii go supiwa le kamogelo ya bakomisinara go tsaya bosupi le go botsolotsa dipaki;
ix mokgwa o ditokomane tse di dirilweng kwa ntle ga Rephaboliki di ka netefadiwang ka teng go letla go ka ntshiwa ga tsona kgotsa go ka dirisiwa kwa kgotlatshekelo nngwe le nngwe kgotsa tsa tlhagisiwa kgotsa tsa bontshiwa kwa ofising nngwe le nngwe ya setšhaba mo Rephaboliking;
x go supiwa le kamogelo ya bafetoledi ba ba ikanisitsweng;
xi maikarabelo a dišerifi le batlhankedi bangwe ba kgotlatshekelo;
xii dituelelo le ditshenyegelo, go akaretsa dituelo tse di duelwang mabapi le tirelo kgotsa tsamaiso ya thulaganyo ntle le disaphina kgotsa ditaelo tsa kgolego tse di ntshitsweng ka kopo ya Puso mo mabakeng a bosenyi kgotsa tebang le pitso ya batho ba ba bileditsweng go araba dipotso tsa patlisiso;
xiii mokgwa wa go tlhomamisa seelo sa tshereletso mo kgetseng nngwe le nngwe fa go tlhokegang gore go tla tlamelwa tshireletso le sebopego le mokgwa o tshireletso ya go nna jalo e ka tlamelwang;
xiv diura tse diofisi tsa bakwadisi le ditlelereke tsa kgotlatshekelo di tla bulelwang mabaka a semmuso;
xv mokgwa wa go rekhotsa kgotsa go kwala bopaki le ditsamaiso;
xvi tlhokomelo le tshenyo ya direkhoto kgotsa metsotso ya bopaki le tsamaiso kwa Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo le Dikgotlatshekelo- kgolo;
xvii go supiwa ga balekanyetsi mo ditsamaisong kwa dikgotlatshekelo tse dinnye xviii kelo ya dituelo tse di lefisiwang ke babueledi, diagente le boraditlamano;
xix kgethiso ya ditshenyegelo le go boelwa ke ditshenyegelo;
xx ntlha nngwe le nngwe ka kakaretso e e ka tlhokegang kgotsa ya nna mosola go ka beelwa tsamaiso e e lolameng le tsamaiso ya ditiro tsa Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo, Dikgotlatshekelokgolo le dikgotlatshekelo tse di kwa tlase mo dithulaganyong tsa melatong ya selegae gammogo le ditsamaiso tsa bosenyi.
b Maatla a go dira, go tlhabolola kgotsa go phimola melawana jaaaka go bontshitswe mo temaneng ya (a) fa godimo, go akaretsa maatla a go dira, go tlhabolola, kgotsa go phimola melawana -
j go neela bokgoni jwa dikarolo 2 le 3 tsa Molao wa Bopaki jwa Dikgotlatshekelo tsa kwa Moseja, 1962 Molao 80 wa 1962; le ii) tebang le tiragatso ya Molao wa Taolelo ya Diatimirale, 1983 (Molao 105
wa 1983, o o laolelang tse di latelang:
aa go supiwa ga motho kgotsa mokgatlho mongwe le mongwe tebang le tshekatsheko ya dituelo le ditshenyegelo, le mokgwa o dituelo le ditshenyegelo tsa go nna jalo di tshwanetseng go sekasekiwa ka teng;
bb dikgato tse di lebisitseng kwa go tileng tsela e e dikolosang kgotsa ntsifalo ya dikgato;
cc mokgwa le thulaganyo ya go fetisetsa ntlha nngwe le nngwe e e tswang mo dithulaganyong tse di amanang le topo e e amanang le topotuelo ya inšorense, le go supiwa, tuelo le dithata tsa motsereganyi.
c Boto e ka nna ya eletsa Tona ka ga taolo ya ditšhelete tsa dikgotlatshekelo tse di nnye, tekanyetso ya ditshenyegelo tsa go ya kwa molaong le ntlha nngwe le nngwe e e fetisetswang kwa Botong ya Tona.
Bokwaledi jwa Boto
Boto e thusiwa mo tirong ya yona ke bokwaledi jwa leruri jo bo bopilweng ke batlhankedi ba Lefapha la Bosiamisi le Kgotlatshekelo ya Tlhabololo.
Bokwaledi bo sekaseka le go batlisisa ditshwaelo le ditlhagiso tebang le tlhabololo ya melawana, e dira dikwalo tsa tiro, e baakanya dipaakanyo tse di kwadilweng go neelwa Boto le dikomiti tsa yona, le go tlamela Boto ka ditirelo tsa tshegetso ya tsamaiso.
DINTLHA TSA TLHAELETSANO
Motlhankedi wa Tshedimosetso
Boto e supile Mokwaledi wa Boto, Moh E Steyn, jaaka motlhankedi wa tshedimosetso wa Boto.
Aterese ya Poso:
Mokwaledi
Aterese ya Mmila:
Dintlha tse dingwe tsa Tlhaeletsano
Mogala: 320 0493
Dinako tsa Tiro:
:30 go fitlha ka 12:15 le 13;00 go fitlha ka 16:30
PHITLHELELO YA REKHOTO YA BOTO
Direkhoto tsa Boto a Pholisi b Tsamaiso ya Boto ka Kakaretso c Maloko a Boto, Dikomiti le Bokwaledi d Manane le Metsotso ya dikopano tsa Boto e Manane le metsotso ya dikopano tsa dikomiti tsa Boto f Melawana ya Dikgotlatshekelo g Keletso go Tona h Dipegelo go Tona i Dikhasete tse dikopano di gatisitsweng mo go tsona j Dikwalololwa tsa dikopano tsa tsa Boto k Ditokomane tsa tiro le tshedimosetso e e mo khomphiutareng
Ditlhagiso ka boithapo go ya ka karolo 15 ya Molao wa Phitlhelelo ya
Tshedimosetso ke Setšhaba: Ga go sepe
Thulaganyo ya go kopa:
a Mokopi o tla letliwa go fitlhelela direkhoto tsa Boto fa a kgotsofatsa dithokego tsotlhe tsa thulaganyo tsa molao wa phitlhelelo ya Tshedimosetso ke Setšhaba, mme phitlhelelo ya rekhoto eo ga e kitla e ganiwa ka mabaka mangwe a go gana a a kailweng mo Molaong o.
b Mokopi o tshwanetse go dirisa Foromo A ya Melawana e e phasaladitsweng mo Kaseteng ya Mmuso No. 23119 ya 15 Tlhakole 2002. Diforomo di bonwa go tswa go motlhankedi wa tshedimosetso wa Boto.
c Fa mokopi a sa kgone go buisa kgotsa go kwala kgotsa a na le bogole bongwe, mokopi wa go nna jalo a ka dira kopo ka puo. Motlhankedi wa Tshedimosetso wa Boto o tla tlaletsa mokopi wa go nna jalo Foromo A, mme a neele mokopi wa go nna jalo khopi ya teng.
Dituelo:
Dituelo tse di batlegang di tlhagisitswe mo Melawaneng. Dintlha di bonwa fa o di kopa.
DITIRELO TSE DI NEELWANG SETŠHABA LE KA MOO DITIRELO TSA
GO NNA JALO DI KA FITLHELELWANG
Jaaka go kailwe fa godimo, Boto e filwe maikarabelo a tlhabololo ya melawana ya Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo, Dikgotlatshekelokgolo le dikgotlatshekelo tse dingwe tse dinnye (dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata).
Ka jalo ditirelo tsa yona ga di fiwe setšhaba, fela e se ka tlhamalalo, ka go dira gore thulaganyo ya bosiamisi e fitlhelelwe ke badirisi. Setšhaba kgotsa mekgatlho e e nang le kgatlhego ba ka romela ditlhagiso tebang le tlhabololo ya melawana ya Boto go sekwasekwa.
GO NNA LE SEABE GA SETŠHABA MO GO TLHAMENG GA PHOLISI LE
TIRAGATSO YA DITHATA KGOTSA GO DIRA DITIRO KE BOTO
Setšhaba kgotsa maloko a ditlhopha tse di nang le kgatlhego ba ka dira ditlhagiso tse di kwadilweng, tse dinang le mabaka tebang le tlhabololo ya melawana ya kgotsatshekelo kwa Botong.
Ditlhagiso tsa go nna jalo di a batlisisiwa go latela kitsiso le thulaganyo ya tshwaelo, e ka yona ditshwaelo di kopiwang go tswa kwa go beng botlhe. Setšhaba kgotsa ditlhopha tse di amegang di itsisiwe ka ga kgatelopele kgotsa se a etelwa go bona ditshwaelo go ya pele ka ga ditlhagiso tsa sona. Fa go tlhokega, go tshwarwa dikopano le banni-le-seabe.
Ntlha e neelwa dikomiti tse di maleba tsa Boto go atlanegisa, mme morago di neelwa Boto e e feletseng go di sekaseka le go tsaya tshwetso. Setšhaba kgotsa ditlhopha tse di amegang di itsisiwe ka ga tshwetso ya Boto.
DIPAAKANYO TSE DI LENG TENG MABAPI LE DIKGATO KGOTSA GO
RETELELWA KE GO TSAYA DIKGATO GA BOTO
Boto ga e na dithulaganyo tsa boikuelo le dikgotlatshekelo di tla tshwanela ke go reediwa fa setlhopha se se amegang se batlang boikuelo mabapi le Boto kgotsa go retelelwa ga Boto go tsaya dikgato. Le gale, ga go sepe se se thibelang setlhopha sa go nna jalo go kopa Boto go sekaseka ditshwetso tsa yona.
TSHEDIMOSETSO E NNGWE E E KA TLHAGISIWANG
Ga jaanong ga go na tshedimosetso go ya ka karolo 92 go supiwa fa.
KAEDI YA TSHEDIMOSETSO YA GORE SETŠHABA SE FITLHELELA
JANG MOLAO WA TSHEDIMOSETSO
Go ya ka karolo ya bo 10 ya Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya
Tshedimosetso, Khomišene ya ditshwanelo tsa Botho e tshwanetse go rulaganya kaedi e e tshotseng tshedimosetso ya go nna jalo ka dipuo tsotlhe, ka mokgwa o o tlhaloganyesegang le o o bonolo, jaaka o tlhokwa ke motho yo o batlang go diragatsa tshwanelo nngwe le nngwe e e kaiwang mo Molaong o.
Dipotso di ka lebisiwa kwa:
Mogala: 484 8300
Fekese: 484 1360
<fn>tsn_Article_National Language Services_BOTSAMAISI BA BOSETèHABA BA TIKOLOGO (2003).txt</fn>
BOTSAMAISI BA BOSETŠHABA BA TIKOLOGO: MOLAOTLHOMO WA MEFUTAFUTA YA DITSHEDI
Jaaka o tlhagisitswe mo Kokoanopeomolaong ya Bosetšhaba jaaka karolo 75-Molaotlhomo; tshobokanyo e e itlhalosang ya Molaotlhomo o o phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso No. ya Kgatiso ya Seesimane ke kgatiso ya semmuso ya Molaotlhomo
TONA YA MERERO YA TIKOLOGO LE BOJANALA
se
MOLAOTLHOMO
Go tlamelela ka fa gare ga letlhomeso la Molao wa Bosetšhaba wa Tikologo, 1998, botsamaisi le tshomarelo ya ditshedi tsa mefutafuta tsa Aforika Borwa; tshireletso ya methalethale ya ditshedi tsa tikologo tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba; tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego; go kgaogana go go siameng go go lekaneng ga ditshiamelo tse di tswang mo patlisisong ya botshelo jwa matheriale wa tlhago e e ntshiwang go tswa metsweding ya baoloji ya tlholego; tlhomo le ditiro tsa Setheo sa Ditshedi tsa Mefutafuta tsa Bosetšhaba sa Aforika Borwa; le merero e e amanang le seo.
O dirwa Molao ke Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa, ka mokgwa o o latelang:-
LENANE LA DITENG
KGAOLO 1
THANOLO, MAIKEMISETSO LE TIRAGATSO YA MOLAO
Ditlhaloso
Maikemisetso a Molao
Motlhokomedi wa naga wa bomefutafuta jwa baoloji
Tiragatso ya Molao
Tiragatso ya ditumalano tsa boditšhabatšhaba
Tiragatso ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi jwa Tikologo
Ditheo tsa bosetšhaba tsa botsamaisi jwa tikologo
Dithulano le e mengwe
Ditlwaelo le maemo
KGAOLO 2
SETHEO SA BOSETŠHABA SA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA SA AFORIKA BORWA
Karolo 1
Tlhomo le ditiro tsa Setheo
Tlhomo
Ditiro
Karolo 2
Boto ya go laola, kagego le botokololo
Kagego
Borutegi
Tsamaiso ya thapo
Modulasetulo
Paka mo ofising
Maemo a thapo
Maitsholo a maloko
Khutliso ya botokololo
Tloso go tswa ofising
Go tlatsa diphatlhatiro
Karolo 3
Ditsamaiso tsa go dira tsa Boto
Dikopano
Ditsamaiso
Khoramo le ditshwetso
Dikomiti
Kabelo ya dithatatota le ditiro
Karolo 4
Botsamaisi ba Setheo
Tlhomo ya Motlhankedi - Mogolo
Thapo ya badiri
Karolo 5
Merero ya ditšhelete
Boikarabelo ba ditšhelete
Go neelana ka matlotlo
Dipeeletso
Karolo 6
Ditshingwana tsa bosetšhaba tsa bothani
Tlhomamiso
Mametlelelo kana kgogelomorago ya ditlhomamiso
Karolo 7
Kakaretso
Dithata tsa tlhokomelo tsa Tona
Go se nne teng ga boto e e dirang
KGAOLO 3
GO RULAGANYA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA LE GO TLHOKOMELA
Maikaelelo a Kgaolo
Karolo 1
Go rulaganya ditshedi tsa mefutafuta
Letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta
Diteng tsa letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta
Maano a dikgaolo tsa ditshedi le ditshedi tsa kgaolo
Diteng tsa maano a ditshedi tsa kgaolo
Thadiso le mametlelelo ya maano a ditshedi tsa kgaolo
Maano a botsamaisi ba ditshedi tsa mefutafuta
Diteng tsa maano a botsamisi ba ditshedi tsa mefutafuta
Thadiso le mametlelelo ya maano a botsamaisi ba ditshedi tsa mefutafuta
Ditherisano
Karolo 2
Thulaganyo le tumalano ya maano, go tlhokomela le patlisiso
Thulaganyo le tumalano ya maano a ditshedi tsa mefutafuta
Go tlhokomela
Patlisiso
KGAOLO 4
DITSHEDI TSA TIKOLOGO LE DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA TSE DI TSHOSEDIWANG KANA TSE DI SIRELEDITSWENG
Maikemisetso a Kgaolo
Karolo 1
Tshireletso ya ditshedi tse di tshosediwang kana ditshedi tsa tikologo tse di sireleditsweng
Ditshedi tsa tikologo tse di tshosediwang kana di tlhoka tshireletso ya bosetšhaba
Ditirego tse di tshosetsang mo ditsheding tsa tikologo tsa kwalo ya maina
Maano a a rileng go a sekaseka mo tshireletsong ya kwalo ya maina ya ditshedi tsa tikologo
Mametlelelo ya dikitsiso
Karolo 2
Tshireletso ya ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng
Kwalo ya maina a ditshedi tse di tshosediwang kana tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba
Ditiro tse di thibetsweng tse di amang methalethale ya ditshedi e e tshosediwang kana e e sireleditsweng
Mametlelelo ya dikitsiso
Karolo 3
Kgwebo mo methalethaleng ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng
Ditiro tsa Tona
Tlhomo ya bothati ba saense
Ditiro tsa bothati ba saense
Ditemogo tsa ngwaga tse e seng tsa tshenyo
Karolo 4
Ditshiamelo tsa kakaretso
Ditherisano
KGAOLO 5
METHALETHALE YA DITSHEDI YA KWA NTLE LE E E ANAMANG
Maikemisetso a Kgaolo
Karolo 1
Methalethale ya ditshedi ya kwa ntle
Ditiro tse di thibetsweng tse di amang methalethale ya ditshedi tsa kwa ntle
Dithebolelo
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang methalethale ya ditshedi ya kwa ntle e e rileng e e thibeletsweng gotlhelele
Mametlelelo ya dikitsiso
Tiro ya tlhokomelo e e amanang le methalethale ya ditshedi ya kwa ntle
Karolo 2
Methalethale ya ditshedi e e anamang
Kwalo ya maina a ditshedi tse di anamang
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina
Mametlelelo ya dikitsiso
Tiro ya tlhokomelo e e amanang le methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina
Dikopo go ya bothating bo bo kgonang go rebola bokaedi
Taolo le nyeletso ya methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina
Maano a taolo ya methalethale ya ditshedi e e anamang ya dithwe tsa naga
Dipegelo tsa maemo a methalethale ya ditshedi e e anamang
Karolo 3
Ditshiamelo tsa kakaretso
Ditherisano
KGAOLO 6
PATLISISO YA DITSHEDI, PHITLHELELO LE KGAOGANO YA TSHIAMELO
Maikaelelo le tiragatso ya Kgaolo
Patlisiso ya ditshedi e e amang metswedi ya baoloji ya tlholego
Ditumalano tsa kgaogano ya tshiamelo
Thomelo ntle ya metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina
Ditumalano tsa phetiso ya matheriale
Tlhomo ya Therasete ya Letlole la Patlisiso ya ditshedi
KGAOLO 7
DITUMELELO
Maikaelelo a Kgaolo
Karolo 1
Mokgwa wa tumelelo
Tiragatso ya ditumelelo
Ditshekatsheko tsa kotsi le bopaki jwa boitseanape
Ditumelelo
Ditlhokego tsa tlaleletso tse di amanang le methalethale ya ditshedi ya kwa ntle le e e anamang
Ditumelelo tse di kopantsweng
Phimolo ya ditumelelo
Karolo 2
Boikuelo
Boikuelo bo tshwanetse go tsenngwa le Tona
Diphanele tsa boikuelo
Ditshwetso
KGAOLO 8
TIRAGATSO YA MOLAO
Karolo 1
Melawana
Melawana ka Tona
Kakaretso
Karolo 2
Tirego ya ditherisano
Ditherisano
Botsayakarolo jwa setšhaba
KGAOLO 9
DITLOLOMOLAO LE DIKOTLHAO
Ditlolomolao
Dikotlhao
KGAOLO 10
TSE LE TSELE
Phediso ya molao
Dipolokelo
Diporojeke tse di leng teng tsa patlisiso ya ditshedi
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
KGAOLO 1
THANOLO, MAIKAELELO LE MOLAO
Ditlhaloso
Mo Molaong o, kwa ntle le fa ditengtiriso di bontsha ka mokgwa osele-
methalethale ya ditshedi " e kaya -
a methalethale ya ditshedi e e seng methalethale ya ditshedi ya tlholego; kana b methalethale ya ditshedi ya tlholego e e sutiseditsweng kana e go ikaeletsweng go sutisediwa kwa lefelong le le kwa ntle ga phatlalatso ya tlholego ya setlhopha, fela e seng methalethale ya ditshedi tsa tlholego tse di okeditseng phatlhalatso ya tlholego ya setlhopha ka mekgwa ya tlholego ya khudugo kana kanamiso kwa ntle ga tsereganyo ya motho mefuta ya baoloji" kana "mefutafuta ya ditshedi" e kaya dipharologano magareng ga ditshedinyana tse di tshelang gi tswa metsweding yotlhe go akarediwa lefatshe, lewatle le ditshedi tsa tikologo tsa metsi tse dingwe le mararaane a ekholoji a e leng karolo mme go tsenyeletsa gape mefutafuta ka fa gare ga methalethale ya ditshedi, magareng ga methalethale ya ditshedi le ya ditshedi tsa ditikologo.
patlisiso ya ditshedi" e kaya patlisiso ya thulaganyo, go phutha, go kgobokanya, go ntshiwa, tsweletso kana tiragatso ya, kana patlisiso mo metsweding ya dipharologantsho ya bokhomese kana go ja ntsoma ga intaseteri;
kgaolo ya ditshedi" e kaya kgaolo ya loago e go ya ka karolo 40 e tlhomamisitsweng jaaka kgaolo ya ditshedi ka mabaka a Molao o;
Boto" e kaya boto e e supelwang mo karolong 13;
bothati bo bo kgonang", malebana le taolo ya methalethale ya ditshedi tsa kwa ntle kana tse di anamang bo kaya-
a Tona;
b sethwe sa naga mo mmusong wa bosetšhaba, porofense kana sediko sa selegae se se tlhomilweng ka molawana jaaka bothati bo bo kgonang go laola methalethale ya ditshedi tsa kwa ntle kana methalethale ya ditshedi tse di anamang tsa kwalo ya maina go ya ka Molao o; kana c sethwe sefe se sengwe sa naga;
dikarolo", mo kamanong le mefutafuta ya ditshedi, di tsenyeletsa methalethale ya ditshedi, baagi ba ekholoji, dipharologantsho tsa tlhago, ditshedi tsa ditshedi tse di kgethegileng, ditshedi tsa tikologo, ditlwaelo le ditirego tsa ekholoji, taolo", mo kamanong le ya kwa ntle kana methalethale ya ditshedi tse di anamang e kaya -
a go lwantsha kana go fedisa ya kwa ntle kana methalethale ya ditshedi e e anamang; kana b foo phediso e e jalo e sa kgonegeng go thibelwa, go fitlha fa go ka kgonegang, poelelo, tlhomo gape, kgolo gape, katiso, koketsego, tsosoloso kana go anamisiwa ga methalethale ya ditshedi ya kwa ntle kana e e anamang:
ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing e e masisi" di kaya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya lenane jaaka ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing e e masisi go ya ka karolo 51;
ditshedi tsa methalethale tse di mo kotsing e e masisi" di kaya ditshedi tsa methalethale dife tsa tlholego tsa kwalo ya maina jaaka methalethale ya ditshedi e e mo kotsing e e masisi go ya ka karolo 55;
thomelelo", mo kamanong le tiro, e tsenyeletsa taelo go dira tiro;
Lefapha" le kaya. Lefapha la bosetšhaba la Merero ya Tikologo le Bojanala;
sere", mo kamanong le phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe, se kaya karolo nngwe le nngwe, setogwa kana sentshwa sa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe, di le foreše, di khennwe kana e le kumo e e fetoletsweng;
Mokaedi Kakaretso" o kaya Mokaedi Kakaretso wa Lefapha;
baagi ba ekholoji" ba kaya setlhopha se se kopaneng sa methalethale ya ditshedi e e nnang mo lefelong le le neilweng;
ditshedi tsa tikologo" di kaya mararaane a a maatla a phologolo, semela le baagi ba ditshedinyana tse dinnye mmogo le tikologo ya bona e e sa tsheleng e e golaganyang jaaka yuniti e e dirang:
ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing" di kaya ditshedi tsa tikologo dife tsa kwalo ya maina jaaka ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing go ya ka karolo 51;
methalethale ya ditshedi e e mo kotsing" e kaya methalethale ya ditshedi dife kana dife tsa tlholego tsa kwalo ya maina jaaka methalethale ya ditshedi e e mo kotsing go ya ka karolo 55;
motlhatlhobi wa tiragatso ya tikologo" o kaya motho yo o neilweng bothati go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo go diragatsa ditshiamelo tsa Molao o;
thomelo ntle", mo kamanong le Rephaboliki e kaya go ntsha kana go fetisa, kana maiteko go ntsha kana go fetisa, go tswa lefelong ka fa gare Rephaboliki go ya nageng e nngwe kana go ya metsing a boditšhabatšhaba;
Kuranta", fa e dirisitswe -
a mo kamanong le Tona, e kaya Kuranta ya Mmuso ; kana b mo kamanong le Tona ya merero ya tikologo ya porofense, e kaya Kuranta ya Porofense eo;
matheriale wa tlhago" o kaya matheriale ofe kana ofe wa phologolo, semela, setshedinyana kana tshimologo ya baoloji e e tshotseng diyuniti tsa tiro tsa tlhago;
motswedi wa tlhago" o tsenyeletsa -
a matheriale ofe wa tlhago; kana b bokgoni ba tlhago kana dipharologantsho tsa methalethale ya ditshedi efe kana efe;
bonno" bo kaya lefelo foo methalethale ya ditshedi kana baagi ba ekholoji ba tlhagelelang ka tlholego ;
thomelo eng", mo kamanong le Rephaboliki -
a e kaya go gorogela mo, go tlisa ka fa teng kana go tlhagisa mo Rephaboliking, kana go leka go gorogela mo, go tlisa ka fa teng kana go tlhagisa mo Rephaboliking; le b go tsenyeletsa go tlisa mo Rephaboliking ka go romela ntle gape go ya lefelong le le kwa ntle ga Rephaboliki;
motswedi wa baoloji wa tlhago" o kaya motswedi ofe kana ofe o o nang le -
a phologolo efe kana efe e e tshelang kana e e suleng, semela kana setshedinyana se sengwe sa methalethale ya ditshedi sa tlholego;
b sentshwa sefe kana sefe sa phologolo e e jalo, semela kana setshedinyana se sengwe; kana c matheriale wa tlhago ofe kana ofe wa phologolo e e jalo, semela kana setshedinyana se sengwe;
methalethale ya ditshedi tsa tlholego" e kaya methalethale ya ditshedi e e tlhagelelang, kana e na le hisitori e e tlhageletseng, ka tlholego mo maemong a a phuthologileng a tlholego ka fa gare ga melelwane ya Rephaboliki, fela e sa tsenyeletse methalethale ya ditshedi e e tlhagisitsweng mo Rephaboliking ka ntlha ya tiro ya motho;
Setheo" se kaya Setheo sa Bosetšhaba sa Mefutafuta ya ditshedi sa Aforika Borwa se se tlhomilweng go ya ka karolo10;
matseno", mo kamanong le methalethale ya ditshedi, a kaya tlhagiso ka batho, e ka nna ka bomo kana kwelano, ya methalethale ya ditshedi go ya lefelong ka kwa ntle ga setlhopha sa tlholego kana bokgoni ba kgasano ya tlholego ya methalethale eo ya ditshedi;
matseno go tswa lewatleng", mo kamanong le sepesimene sa methalethale ya ditshedi efe kana efe, a kaya go ya mo Rephaboliking ya sepesimene se se tserweng go tswa tikologong ya lewatle e e seng ka fa tlase ga taolo ya naga epe;
methalethale ya ditshedi e e anamang" e kaya methalethale ya ditshedi efe kana efe e tlhomo ya phatlhalalo ka kwa ntle ga kgasamano ya yona ya setlhopha sa tlholego -
a e tshosetsang ditshedi tsa tikologo, bonno kana methalethale ya ditshedi e mengwe kana e na le bokgoni bo bo bontshegang go tshosetsa ditshedi tsa tikologo, bonno kana methalethale ya ditshedi e mengwe; le b e ka feletsang mo tshenyong ya ikonomi kana tshenyo kwa boitekanelong ba motho;
bothati bo bo ntshitsweng", ka kamano le ditumelelo tse di laolang merero e e boletsweng mo go karolo 84, bo kaya -
a Tona; kana b sethwe sa naga mo mmusong wa bosetšhaba, porofense kana sediko sa selegae ss mmuso se se tlhomamisitsweng ke molawana go ya ka karolo 94 jaaka bothati bo bo ntshang ditumelelo tsa mofuta o o bolelwang;
ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina" di kaya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina dife kana dife go ya ka karolo 51 ;
methalethale ya ditshedi tse di anamang tsa kwalo ya lenane" e kaya methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina go ya ka karolo 69 ;
tsa kwalo ya lenane tse di tshosediwang kana methalethale ya ditshedie e sireleditsweng" di kaya methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina efe kana efe go ya ka karolo 55 ;
baagi ba selegae" ba kaya baagi bafe kana bafe ba batho ba ba tshelang kana ba ba nang le ditshwanelo kana dikgatlhego mo lefelong la thutafatshe le le tlhophologileng;
bothati ba botsamaisi", mo kamanong le lefelo le le sireleditsweng bo kaya bothati jo kwa go jona botsamaisi jwa lefelo le le sireleditsweng bo bo romeletsweng ka tiro;
TONA ya merero ya tikologo" e kaya leloko la Khansele ya Phetiso la porofense le le ikarabelelang tshomarelo ya mefutafuta ya ditshedi mo porofenseng;
methalethale ya ditshedi e e fudugang" e kaya setšhaba sotlhe kana karolo efe kana efe e e amologaneng ya thutafatshe ya setšhaba sa methalethale efe ya ditshedi kana tshwano e e kwa tlasenyana ya diphologolo tse di tlhaga, karolo e e botlhokwa e maloko a yona ka disekele le go akanyetsa ba ba kgabaganyang molelwane o le mongwe kana go feta e e laolang ya bosetšhaba;
Tona" e kaya leloko la Kabinete le le ikarabelelang botsamaisi jwa bosetšhaba jwa tikologo;
mmasepala" o kaya mmasepala o o tlhomilweng go ya ka Molao wa Mmuso wa Selegae, 1998 (Molao Nomoro. 117 wa 1998);
tshingwana ya bosetšhaba ya bothani " e kaya lefatshe le le tlhomamisitsweng kana le le tsewang jaaka le le tlhomamisitsweng jaaka tshingwana ya bosetšhaba ya bothani go ya ka karolo 33, mme e tsenyeletsa lefatshe lefe kana lefe le le tlhomamisitsweng go ya ka karolo 33 jaaka karolo ya bothani e e leng teng;
Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo " o kaya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo, 1998 (Molao Nomoro 107 wa 1998);
ditheo tsa bosetšhaba tsa botsamaisi ba tikologo" di kaya ditheo tse di supelwang mo go karolo 7;
ditemogo tse di seng kotsi" di kaya tlhomamiso ya kutlwalo e e seng kotsi ya kgato mo phalosong ya methalethale ya ditshedi mo tlhagong;
sethwe sa naga" se na le bokao bo se bo abetsweng mo go karolo 239 ya Molaotheo;
tumelelo" e kaya tetlo e e ntshitsweng go ya ka Kgaolo 7;
tlhalosa" e kaya tlhaloso go ya ka karolo 94;
lefelo le le sireleditsweng" le kaya lefelo le le sireleditsweng mo Molaong wa Tshireletso ya Mafelo;
Molao wa Mafelo a a Sireleditsweng" o kaya Botsamaisi jwa Bosetšhaba jwa Tikologo: Molao wa Mafelo a a Sireleditsweng, 2003;
ditshedi tsa tikologo tse di sireleditsweng" di kaya ditshedi tsa tikologo dife kana dife tsa kwalo ya lenane jaaka ditshedi tsa tikologo tse di sireleditsweng go ya ka karolo 51;
methalethale ya ditshedi e e sireleditsweng" e kaya methalethale ya ditshedi efe kana efe ya kwalo ya lenane jaaka methalethale ya ditshedi e e sireleditsweng go ya ka karolo 55;
Molao wa Setšhaba wa Botsamaisi ba Ditšhelete " o kaya Molao wa Setšhaba wa Botsamaisi ba Ditšhelete, 1999 (Molao Nomoro. 1 wa 1999);
thomelo ntle gape", mo kamanong le sekao go tswa bontsing ya methalethale ya ditshedi ya kwalo ya lenane e e tshosediwang kana methalethale ya ditshedi e e sireleditsweng e kaya thomelo ntle go tswa Rephaboliking ya sepesimene sa methalethale ya ditshedi sa kwalo ya maina e e tshosediwang kana e sireleditswe e rometswe teng mo nakong e e fetileng go ya mo Rephaboliking;
tiro e e thibetsweng" -
a mo kamanong le sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e sireleditswe, e kaya -
i go tsoma, go tshwara, go thopa kana go bolaya sepesimene sefe kana sefe se se tshelang sa kwalo ya maina sa methalethale ya ditshedi e e tshosediwang kana e e sireleditsweng ka bokao bongwe, mokgwa kana sedirisiwa sefe, go tsenyelediwa go batla, go latela, go kgweetsa, go nna o letile, go gogela, go oka, go ntsha mesaele kana go gobatsa ka maikaelelo a go tsoma, go tshwara, go thopa kana go bolaya sepesimene sefe kana sefe se se jalo;
ii go kgobokanya, go tsaya kana go kumula sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng;
iii go sela dilo tsa, kana go sega, go kgaola, go kumula, go senya kana go nyeletsa, sepesimene sefe kana sefe sa kwalo ya maina sa methalethale ya ditshedi e e tshosediwang kana e e sireleditsweng;
iv go romela mo teng ga Rephaboliki, go tsenyelediwa go tlhagisa go tswa lewatleng, sepesimene sengwe le sengwe sa kwalo ya maina se se tshosetsang kana se se sireleditsweng;
v go romela ntle go tswa Rephaboliking, go tsenyeletsa go romela ntle gape go tswa Rephaboliking, sepesimene sengwe le sengwe sa kwalo ya maina se se tshosetsang kana se se sireleditsweng;
vi go nna le kana go diragatsa taolo ya sebele mo godimo ga sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng;
vii go godisa, go rua kana ka tsela e nngwe esele go katiso ya sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng, kana e dira gore e ntsifale;
viii go romela, go tsamaisa kana ka tsela e nngwe go fudusa sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi e e tshosediwang kana e e sireleditsweng;
ix go rekisa kana ka tsela e nngwe go gweba mo go rekeng, go amogeleng, go abeleng kana go dumeleng jaaka mpho, ka tsela efe ya go bona kana go latlha sekao sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sirelediwang; kana x tiro efe e nngwe e e tlhalositsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e sireleditswe; le b mo kamanong le sepesimene sa methalethale ya ditshedi e e anamang kana methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e anamang, go kaya -
i go romela teng mo Rephaboliking, go tsenyeletsa go tlhagisa go tswa lewatleng, sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle kana ya kwalo ya maina e e anamang;
ii go nna le kana go diragatsa taolo ya sebele mo godimo ga sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle kana ya kwalo ya maina e e anamang;
iii go godisa, go rua kana ka tsela e nngwe esele go katiso ya sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng , kana se dira gore e ntsifale;
iv go romela, go tsamaisa kana ka tsela nngwe go fudusa sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle kana ya kwalo ya maina e e anamang ;
v go rekisa kana ka tsela e nngwe go gweba mo go, rekeng, go amogeleng, go neyeng, go abeleng kana go dumeleng jaaka mpho, ka tsela efe ya go bona kana go latlha sepesimene sefe kana sefe sa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle kana ya maina e e amang; kana vi tiro efe e nngwe e e tlhalositsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle kana ya kwalo ya maina e e anamang;
methalethale ya ditshedi" e kaya mofuta wa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe se se tsalaneng ka gale le ditshedi tse dingwe tsa mofuta o mongwe, mme go tsenyeletsa le methalethale ya ditshedi ya tlaleletso efe kana efe, semela sa maitirelo, mefutafuta, lesika la thutafatshe, setshedi sa mefuta mebedi kana setšhaba sa thutafatshe se se amologaneng;
a phologolo efe kana efe e e tshelang kana e sule kana setshedinyana se sengwe;
b peo, lee, sele kana sentsifatsi kana karolo ya phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe se se kgonang go ntsifatsa kana tsalo kana ka tsela nngwe go fetisetsa bokoa ba mokgwa jwa tlhago;
c sentshwa sengwe le sengwe sa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe; kana d dithoto dife kana dife tse di -
i tshotseng sentshwa sa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe; kana ii go tswa mo lokwalong lo lo lo felegetsang, go tswa mo go pakiweng kana letshwao, kana go tswa matshwaong afe a mangwe, go bontsha go nna kana go tshwara sentshwa sa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe;
molao o o tlaleletsang", mo kamanong le Molao o, o kaya -
a molawana ofe kana ofe o o dirilweng go ya ka karolo 94; kana b kitsiso efe kana efe e e phasaladitsweng go ya ka karolo 9, 33, 34, 401, 422, 433, 45 2, 511, 521, 54, 551, 562, 57, 651, 661, 67, 691, 71, 782 kana 971;
tsweletso", mo kamanong le go dirisiwa ga motswedi wa baoloji, go kaya tiriso ya motswedi o o jalo ka tsela le ka kelo e e -
a ka se iseng kwa kwelong tlase ya yona ya nako e telele;
b ka se kgaoletseng seriti sa ekholoji ya ditshedi tsa tikologo e mo go yona e diragalang; le c e e netefatsang tsweletso ya tiriso ya teng go fitlhelela ditlhokego le dikeletso tsa dikokomane tsa jaanong le tsa ka moso tsa batho;
Molao o" o tsenyeletsa molao ofe kana ofe o o tlaleletsang o o ntsitsweng go ya ka tshiamelo ya Molao;
tirego e e tshosediwang" e kaya tirego e e tshosetsang, kana e ka tshosetsa-
a go phologa, go nna teng kana tsweletso e e tlhagelelang ya methalethale ya ditshedi ya tlholego kana baagi ba ekholoji; kana b seriti sa ekholoji sa ditshedi tsa tikologo, mme e tshenyeletsa tirego efe kana efe e e lemogilweng go ya ka karolo 52 jaaka tirego e e tshosetsang;
ditshedi tsa tikologo tse di sa babalesegang" di kaya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina jaaka ditshedi tsa tikologo tse di sa babalesegang go ya ka karolo 51;
methalethale ya ditshedi e e sa babalesegang" e kaya methalethale ya ditshedi ya tlholego ya kwalo ya maina e e sa babalesegang go ya ka karolo 55.
Mo Molaong o, mafoko kana ditlhaloso tse di ntshitsweng go tswa mafokong kana ditlhalosong tse di tlhalositsweng mo karolo tlaleletsong 1 di na le bokao bo bo tsamaisanang kwa ntle ga fa diteng tiriso di bontsha gore bokao bo bongwe bo ikaeletswe.
Maikemisetso a Molao
Maikemisetso a Molao o ke -
a ka fa teng ga letlhomeso la Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi jwa Tikologo, ke go tlamelela -
i tiragatso le tshomarelo ya mefutafuta ya baoloji ka fa teng ga Rephaboliki le dikarolo tsa mefutafuta e e jalo ya baoloji;
ii tiriso ya metswedi ya baoloji ya tlholego ka tsela e e tswelelang; le iii kgaogano e e siameng e e lekanang e e tswang mo patlisisong ya matheriale wa tlhago o o tswang go tswa metsweding ya baoloji ya tlholego ;
b go neela nonofo kwa ditumalanong tsa boditšhabatšhaba tse di amanang le mefutafuta ya ditshedi tse di bofeletseng mo Rephaboliking;
c go tlamelela taolo e e rulaganeng mo botsamaising ba mefutafuta ya ditshedi le tshomarelo; le d go tlamelela Setheo sa Bosetšhaba sa Mefutafuta ya Ditshedi ya Aforika
Borwa go thusa mo go fitlheleleng maikemisetso a a fa godimo
Bolaodi ba naga jwa mefutafuta ya baoloji
Mo go fitlheleleng ditshwanelo tse di tshotsweng mo go karolo 24 ya Molaotheo, naga kana dithwe tsa naga tse di diragatsang molao o o dirang mo mefutafuteng ya ditshedi, e tshwanetse go -
a diragatsa, go somarela le go tsweletsa mefutafuta ya ditshedi ya Aforika Borwa, dikarolo tsa teng le metswedi ya tlhago; le b go diragatsa Molao o go fitlhelela boiphitlhelelo bo bo tswelelang go ya ditshwanelong tseo.
Tiragatso ya Molao
Molao o dira -
i metsi a teng a naga, karolo ya ikonomi e e tlhophologileng le šelefo ya kontinente jaaka e tlhalosiswa mo Molaong wa Dikarolo tsa Lewatle, 1994 Molao Nomoro 15 wa 1994; le ii Ditlhaketlhake tsa Prince Edward tse di supelwang mo Molaong wa Ditlhaketlhake tsa Prince Edward, 1948 Molao Nomoro 43 wa 1948; le b go ditiro tsa motho tse di amang mefutafuta ya baoloji ya Aforika Borwa le dikarolo tsa teng.
Molao o o bofa dithwe tsotlhe tsa naga -
a mo mmusong wa bosetšhaba le didiko tsa selegae; le b mo mmusong wa sediko sa porofense, go ya ka karolo 146 ya Molaotheo.
Tiragatso ya ditumalano tsa boditšhabatšhaba
Molao o o naya dithata kwa ditumalanong tsa boditšhabatšhaba tse di tlhomamisitsweng tse di amang mefutafuta ya ditshedi tse Aforika Borwa e leng Mokgatlho teng, le e e bofang Rephaboliki.
Tiragatso ya molao wa mefutafuta ya ditshedi e mengwe
Molao o o tshwanetse go buisiwa le ditshiamelo dife tse di maleba tsa Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo .
Kgaolo 4 ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi wa Tikologo e dira kwa tharabololong ya dithulano tse di tswang mo tiragatsong ya Molao o.
Ditheo tsa bosetšhaba tsa botsamaisi ba tikologo
Tiragatso ya Molao o e tshwanetse go kaelwa ke ditheo tsa bosetšhaba tsa botsamaisi jwa tikologo tse di beilweng mo karolong 2 ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi jwa Tikologo.
Dithulano le molao o mongwe
Mo tiragalong ya thulano efe kana efe magareng ga karolo ya Molao o le -
a molao wa bosetšhaba o mongwe, o o dirang ka bonako pele ga letlha la tshimololo ya Molao o, karolo ya Molao o e a dira fa thulano ka totobalo e ama tiragatso ya mefutafuta ya ditshedi kana metswedi ya baoloji ya tlholego;
b molao wa porofense, thulano e tshwanetse go rarabololwa go ya ka karolo 146 ya Molaotheo; le c molao tlaleletso wa mmasepala, karolo ya Molao e a dira.
Mo tiragalong ya thulano efe kana efe magareng ga molao wa tlaleletso o o ntshitsweng go ya ka Molao o le -
a Molao wa Palamente, Molao wa Palamente o tla dira;
b molao wa porofense, thulano e tshwanetse go rarabololwa go ya ka karolo 146 ya Molaotheo; le c tlaleletso ya molao wa mmasepala, molao wa tlaleletso o o ntshitsweng go ya ka Molao o o a dira.
Go nna le tiragatso e e lolameng ya karolo tlaleletso 2b Tona o tshwanetse, go ya ka karolo 1466 ya Molaotheo a ise melao yotlhe ya tlaleletso e e ntshitsweng go ya ka Molao o e e amang diporofense kwa Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense go rebolwa.
Ditlwaelo le maemo
Tona a ka nna a, ka kitsiso mo Kuranteng -
a a ntsha ditlwaelo le maemo a maikemisetso afe kana afe a Molao o, go tsenyeletsa le -
i tiragatso le tshomarelo ya mefutafuta ya baoloji ya Aforika Borwa le dikarolo tsa yona;
ii thibelo ya ditiro tse di utlwalang mo mefutafuteng ya ditshedi le dikarolo tsa yona; le b go tsenya dikaedi go lebelela tsamaelano le ditlwaelo le maemo ao. 2 Pele ga go neelana ka ditlwaelo le maemo le go baya dikaedi go lebelela tsamaelano le ditlwaelo le bonno ba maemo ao. Tona o tshwanetse go rerisana le Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo mo porofenseng nngwe le nngwe e mo go yona ditlwaelo le maemo di tla dirang.
Ditlwaelo le maemo di ka nna tsa dira -
a ka bophara jwa lefatshe;
b mo lefelong le le rileng fela; kana c kwa ditlhopheng tse di farologaneng tsa mefutafuta ya ditshedi fela.
Ditlwaelo le maemo a a farologaneng di ka nna tsa abelwa -
a mafelo a a farologaneng; kana b ditlhopha tse di farologaneng tsa mefutafuta ya ditshedi.
KGAOLO 2
SETHEO SA BOSETŠHABA SA MEFUTAFUTA YA DITSHEDI SA AFORIKA BORWA
Karolo 1
Tlhomo, dithata le ditiro tsa Setheo
Tlhomo
Setheo sa Bosetšhaba sa Mefutafuta ya ditshedi sa Aforika Borwa fano se tlhomilwe.
Setheo ke motho wa molao.
Ditiro
Setheo -
a se tshwanetse go tlhokomela le go begela ka gale kwa go Tona ka -
i maemo a mefutafuta ya ditshedi ya Rephaboliki;
ii tshomarelo ya maemo a mefutafuta ya ditshedi yotlhe ya kwalo ya maina kana methalethale ya ditshedi e e tshosediwang kana e e sireleditsweng le ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina; le iii maemo a methalethale ya ditshedi yotlhe ya kwalo ya maina e e anamang;
b se ka nna sa dira jaaka mokgatlho o o gakololang le wa ditherisano mo mererong e e amanang le mefutafuta ya ditshedi go ya dithweng tsa naga le banna le seabe ba bangwe ba mefutafuta ya ditshedi;
c se tshwanetse go rulaganya le go godisa go bewa ka setlhopha le go newa leina ga mefutafuta ya ditshedi tsa Aforika Borwa;
d se tshwanetse go diragatsa, go laola le go tshegetsa ditshingwana tsa bosetšhaba tsa bothani tsotlhe;
e se ka nna sa tlhoma, sa diragatsa le go tshegetsa -
i hebale; le ii kgobokanyo ya diphologolo tse di suleng tse di ka nnang teng;
f se tshwanetse go tlhoma ditshiamelo tsa pontsho ya kago ya tshingwana, thuto ya tikologo, ditlamelwana tsa moeti le patlisiso g se ka tlhoma, sa tshegetsa, sa sireletsa le go boloka dikgobokanyo tsa -
i dimela mo ditshingwaneng tsa bosetšhaba tsa bothani le mo dihebong; kana ii diphologolo le ditshedinyana tse dinnye mo dintlonyaneng tse di maleba;
h se tshwanetse go kgobokanya, go tlhagisa, go dira, go rulaganya le go phatlhalatsa tshedimosetso ka mefutafuta ya ditshedi le tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego, le go tlhoma le go tshegetsa tshedimosetso mo lebakeng le;
i se ka nna sa letlelela, sa laola kana go thibela phitlhelelo ka setšhaba kwa ditshingwaneng tsa bosetšhaba tsa bothani, dihebo le mafelo a mangwe ka fa tlase ga taolo ya Setheo, le go tlamela dimela, tshedimosetso, dijo kana dino kana go neelana ka ditirelo tse dingwe go baeng;
j se ka nna sa tsaya le go godisa patlisiso mo mefutafuteng ya ditshedi tsa tlholego le tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego;
k se ka rulaganya le go diragatsa mananeo a -
i tsosoloso ya ditshedi tsa tikologo; le ii thibelo, taolo le nyeletso ya methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e anamang;
l se ka rulaganya mananeo go tsenya setšhaba sa loago mo -
i tshomarelong le tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego; le ii tsosoloso ya ditshedi tsa tikologo;
m ka kopo ya Tona, se tshwanetse go mo thusa mo go direng ditiro le go diragatsa dithata tse di filweng Tona go ya ka Molao o;
n ka kopo ya Tona, se tshwanetse sa mo gakolola ka morero ofe o o laolwang go ya ka Molao o, go tsenyeletsa -
i tiragatso ya Molao o le ditumalano dife tsa boditšhabatšhaba tse di amang mefutafuta ya ditshedi tse di tlamang mo Rephaboliking;
ii temogo ya dikgaolo tsa ditshedi le diteng tsa maano a kgaolo ya ditshedi dife kana dife;
iii dintlha tse dingwe tsa thulaganyo ya mefutafuta ya ditshedi;
iv tiragatso le tshomarelo ya mefutafuta ya baoloji ya tlholego; le v tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego;
o ka kopo ya Tona, se tshwanetse go gakolola ka tlhomamiso le tiragatso ya, le tlhabololo ya mo mafelong a bosetšhaba a a sireleditsweng; le p se tshwanetse go dira ditiro tse dingwe dife kana dife -
i tse di se neetsweng go ya ka Molao o; kana ii jaaka go ka tlhalosiwa.
Fa Setheo go ya ka karolo tlaleletso 1 se neela keletso mo morerong wa saense se ka nna sa rerisana le sethwe sengwe le sengwe se se maleba sa naga kana setheo se sengwe se se nang le boitseanape mo morerong oo.
Dithata ka kakaretso
Setheo se ka nna ka mabaka a tiragatso ya ditiro tsa sona -
a sa tlhoma badiri ba sona, go ya ka karolo 29;
b sa bona, ka tumalano, ditirelo tsa motho ofe, go tsenyelediwa sethwe sefe sa naga, go diragatsa tiro efe e e kgethegileng, thaseke kana asaenemente;
c sa bona kana go latlha tshwanelo efe mo teng kana go ya thotong e e tsamayang kana e e sa tsamayeng, kana go hira kana go hirisa thoto;
d sa bula le go dira diakhaonto tsa sona tsa banka;
e sa tlhoma kamphani e e nang le maikemisetso a yona jaaka tlhagiso le tshiamelo ya dithoto kana go neelana ka ditirelo mo boemong ba Setheo, go ya ka Molao wa Botsamaisi wa Setšhaba wa Ditšhelete f sa beeletsa sengwe sa madi a sona, go ya ka karolo 32;
g sa adima madi go ya ka karolo 66 ya Molao wa Botsamaisi ba Setšhaba wa Ditšhelete h sa bitsa madi -
i go fitlhelela kwa ditshingwaneng tsa bosetšhaba tsa bothani,dihebe le mafelo a mangwe ka fa tlase ga taolo ya sona;
ii a tiro efe e e dirwang kana ditirelo tse di neelwang ke sona, kwa ntle ga tiro e e jalo e e dirilweng kana ditirelo tse di neilweng go ya ka karolo 11 1 m n kana o; kana;
iii go fitlhelela kwa dipoelong tsa, kana kwa tshedimosetsong malebana le, patlisiso efe e e dirilweng mo go sona;
i sa kgobokanya dikatso tse di tswang mo dithibololong, ditlhamong kana mananeong a dikhomputara;
j sa itseela inšorense kgatlhanong le -
i tatlhegelo efe, tshenyo kana kotsi; kana ii molato ofe o se ka o tlhagelang mo tiragatsong ya Molao o;
k sa dira ditiro tsa semolao, go tsenyeletsa ditiro tse di tsamaisanang le, kana mo boemong ba motho ofe yo mongwe kana sethwe sa naga; le l sa tsenya kana go sireletsa kgato efe ya molao.
Karolo 2
Boto ya taolo, boleng le botokololo
Boleng
Setheo se laolwa ke boto e e nang le -
a maloko a a seng kwa tlase ga supa le e seng go feta robong a a tlhomilweng go ya ka karolo 15;
b Mokaedi Kakaretso kana motlhankedi wa Lefapha yo o tlhomilweng ke Mokaedi-Kakaretso; le c Motlhankedi Mogolo wa Setheo.
Tona -
a o tshwanetse go tlhomamisa palo ya maloko a a tla tlhomiwang go ya ka karolo tlaleletso 1a; le b a ka nna a fetola go tloga nako le nako e e tlhomamisitsweng go ya ka temana a, fela phokotso mo palong e ka dirwa fela fa phatlhatiro mo Botong e tlhagelela.
Boto e tsaya ditshwetso tsotlhe mo tiragatsong ya ditiro le dithata tsa Setheo, ntle le -
a ditshwetso tseo di tserweng ka lebaka la thomeletso go ya ka karolo 27; kana b koo Molao wa Botsamaisi ba Setšhaba sa Ditšhelete o tlamelelang ka tsela e nngwe.
Borutegi
Leloko la Boto le tshwanetse -
a go lekanela le go nna motho yo o tsepameng go tshola ofisi jaaka leloko; le b go nna le borutegi bo bo maleba kana maitemogelo.
Batho ba ba latelang ga ba a dumelelwa go nna kana go sala go nna leloko la Boto:
a Motho yo o mo ofising jaaka tokololo ya Palamente kana peomolao ya porofense; kana b Motho yo o tlositsweng mo ofising go ya ka karolo 21.
Tsamaiso ya tlhomo
Nako le nako fa go tlhokega go tlhoma ditokololo tsa Boto tse di thewang mo go karolo 13 (a), Tona o tshwanetse -
a ka diphasalatso mo medieng o o dikologang ka setšhaba le mo porofenseng nngwe le nngwe, a laletse dikgetho tsa tlhomo jaaka tokololo e e jalo; le b go kgobokanya lenane la maina a batho ba ba ikgethetsweng, go baya dintlha tse di tlhalositsweng tsa moikgethelwa mongwe le mongwe.
Kgetho nngwe le nngwe e e dirilweng go ya ka phasalatso go ya ka karolo tlaleletso 1a e tshwanetse go tshegediwa ke -
a dintlha tsa sebele tsa moikgethelwa;
b dintlha tsa borutegi tsa moikgethelwa kana maitemogelo; le c tshedimosetso efe kana efe e e ka tlhalosiwang.
Tona o tshwanetse go ya ka karolo tlaleletso4 a tlhome-
a palo e e tlhokegang ya batho go tswa lenaneng le le kgobokantsweng go ya ka karolo tlaleletso1c; le b fa lenane le le jalo le sa lekana, motho mongwe le mongwe yo o maleba.
Fa go dirwa ditlhomo Tona o tshwanetse -
a go rerisana le Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo; le b go nna le phisegelo kwa tlhokegong, ya go tlhoma batho go godisa kemeditekano.
Ditlhomo di tshwanetse go dirwa ka tsela e e leng gore Boto e tshotse batho ba ba akaretsang boatlhamo bo bo sephara jwa bomaitseanape mo lephateng la mefutafuta ya ditshedi.
Modulasetulo
Nako le nako fa go tlhokega Tona o tshwanetse go tlhoma tokololo ya Boto jaaka Modulasetulo wa Boto.
Modulasetulo o tlhomiwa nako jaaka go ka tlhomamisiwa ke Tona e e ka, mo lebakeng la tokololo e e tewang mo go karolo131a, le le sa yeng go feta nako ya gagwe jaaka tokololo.
Tona a ka nna a tlhoma tokololo ya Boto jaaka modulasetulo wa nama o sa tshwere wa Boto fa -
a modulasetulo a se teng nako e e utlwalang; kana b tlhomo ya modulasetulo e sa eme.
Nako ya ofisi
Maloko a Boto a a tewang mo go karolo 13 (a) -
a a tlhomiwa nako ya dingwaga tse tharo kana, fa karolo 222 e dira, nako e e tlhomamisitsweng go ya ka karolo eo;
b mo pheletsong ya nako eo, a dumelelwa go tlhomiwa gape nako e le nngwe ya tlaleletso ya dingwaga tse tharo; le c a ka nna a nna le ditlhomo tsa bona go ya ka temana a kana b e atolositswe ke Tona mo nakong e e rileng e e sa feteng ngwaga o le mongwe.
Maemo a tlhomo
Tona o tshwanetse go tlhomamisa maemo a maloko a Boto a a tewang mo go karolo 13 (a).
a Tona a ka nna a, ka tumalano le Tona ya ditšhelete, a a tlhomamisa nako le maemo a thapo a maloko a Boto a a seng mo thapong ya Mmuso.
b Mogolo le tetlo di duelwa ke Setheo.
Maloko a a thapilweng ke Mmuso ga a dumelelwa mogolo le ditetla, mme a tshwanetse go busediwa ditshenyegelo tsa ona tsa sekgwama ke Setheo.
Maloko a a jalo a tlhomiwa mo theong ya nakwana.
Maitsholo a maloko
Leloko la Boto -
a le tshwanetse go dira ditiro tsa ofisi ka botshepegi le kwa ntle ga go atlenegelwa ke lobaka kana kgobelelo;
b le tshwanetse go utolola kwa Botong kgatlhego efe kana efe ya sebele kana kgwebo ya poraefete e leloko leo, kana mogatse ofe kana ofe, molekane kana leloko la lelapa le le gaufi le leloko la Boto eo, le ka nna le morero ofe fa pele ga Boto, mme o tshwanetse go gogela morago go tswa ditsweletsong tsa Boto fa morero oo o sekasekilwe, ntle le fa Boto e swetsa gore kgatlhego ya leloko leo la Boto mo morerong e nnye kana ga e maleba;
c le ntse le ka se dirise maemo, dineo tsa monate kana kitso ya leloko ya go ungwa ka poraefete kana go dira gore motho yo mongwe a bone tshiamelo e se ka fa tshwanelong; le d le ntse le ka se dire ka tsela e nngwe esele e e fokotsang botshepegi, go se tseye letlhakore, kemonosi kana boseriti ba Setheo.
Leloko la Boto le le gatakang kana le tlholega go tsamaisana le karolo tlaleletso 1 le molato wa maitsholomabe.
Khutliso ya botokololo
Leloko la Boto le le tewang mo go karolo 13 (a) go nna leloko fa motho yoo a -
a sa tlhole a dumelelwa go ya ka karolo 14 go nna leloko;
b ikgolola c a tlosiwa mo ofising go ya ka karolo 21.
Leloko le ka ikgolola fela ka go neela kitsiso e e kwadilweng bogolo mo dikgweding tse tharo kwa go Tona, fela Tona a ka nna a amogela nako e khutshwane mo lebakeng le le rileng.
Tloso go tswa ofising
Tona a ka tlosa leloko la Boto le le tewang mo go karolo 13 (a) go tswa ofising, fela mo mabakeng a -
a maitsholomabe, go se nang dithata kana go se nang bokgoni; kana b go se nne teng, mo dikopanong tse tharo tse di tlhomaganeng tsa Boto kwa ntle ga tetlelelo pele ya Boto kwa ntle ga lebaka le le siameng le bontshitswe;
c go jewa dithoto; kana d go bonwa molato wa bosenyi kwa ntle ga kgetho ya kotlhao.
Leloko la Boto le ka tlosiwa go tswa ofising ka mabaka a maitsholomabe kana go sa kgonang fela morago ga phitlhelelo ya seo e dirilwe ke boto ya dipotsiso e e tlhomilweng ke Tona.
Tona a ka nna a emisa nakwana leloko le le batlisisiwang go ya ka karolo e.
a mo lebakeng la Modulasetulo yo o tlogang, ka go tlhoma leloko le lengwe go ya ka karolo 161 jaaka Modulasetulo b mo lebakeng le leloko le tlogela le le tewang mo go karolo131a, ka go latela tsamaiso e e beilweng mo go karolo 15.
Motho yo o tlhomilweng go tlatsa phatlatiro o tshola ofisi mo karolong e e setseng ya nako ya go tlogela Modulasetulo kana leloko.
Karolo 3
Ditsamaiso tsa go dira ga Boto
Dikopano
Modulasetulo wa Boto o swetsa gore Boto e kopane leng le gore kae, fela bontsi ba maloko a ka kopa Modulasetulo ka go kwala go bitsa kopano ya Boto ka nako le lefelo le le beilweng mo kopong.
Modulasetulo o etelela pele kwa dikopanong tsa Boto, fela fa a se teng kwa kopanong, maloko a a leng teng a tshwanetse go tlhopha leloko le lengwe go etelela pele kwa kopanong.
Ditsamaiso
Boto e ka nna ya tlhomamisa ditsamaiso tsa yona go ya ka ditshiamelo tsa Molao o.
Boto e tshwanetse go tshola direkoto tsa ditsweletso tsa yona le ditshwetso tse di tserweng.
Khoramo le ditshwetso
Bontsi ba maloko a Boto a a dirang ka nako e e maleba a bopa khoramo ya kopano ya Boto.
Morero fa pele ga Boto o swediwa ke dibouto tsa bontsi ba maloko a a teng kwa kopanong.
Fa mo morerong ofe kana ofe fa pele ga Boto go na le tekano ya dibouto, leloko le le eteletseng pele kwa kopanong le tshwanetse go diragatsa go dira bouto mo tlaleletsong kwa boutong ya motho yoo jaaka leloko.
Dikomiti
Boto e ka nna ya tlhoma komiti e le nngwe kana go feta go thusa mo tiragatsong ya ditiro tsa yona kana tiragatso ya dithata tsa yona.
Fa go tlhomiwa maloko kwa komiting, Boto ga e kganelelwe kwa malokong a Boto.
Boto -
a e tshwanetse go tlhomamisa ditiro tsa komiti;
b e tshwanetse go tlhoma modulasetulo le maloko a mangwe a komiti;
c e ka nna ya tlosa leloko la komiti go tswa ofising ka nako nngwe le nngwe, go lebeletswe ditshiamelo tsa Molao wa Kgodiso ya Botsamaisi jwa Tolamo, 2000Molao Nomoro 3 ya 2000; le d e tshwanetse go tlhomamisa tsamaiso ya komiti.
Boto e ka nna ya thuba komiti nako nngwe le nngwe.
a Karolo 18 e buisiwa le phetolonyana e e tlhokegang jaaka diteng tiriso e dira kwa mabakeng le maemong a thapo ya maloko a komiti.
b Leloko la badiri la setheo le le tlhomilweng mo komiting go dira mo komiting go ya ka mabaka le maemo a thapo ya motho yoo.
Thomelelo ya dithata le ditiro
Fa go tlhokega tiragatso e e siameng ya ditiro tsa yona, Boto e ka nna ya, go ya ka karolo tlaleletso , ya romela nngwe le nngwe ya dithata tsa yona kana ditiro kwa -
a lelokong la Boto;
b komiting e e tewang mo karolong 26; kana c leloko la badiri la Setheo.
Dithata tse di latelang le ditiro di ka nna tsa se romelwe ke Boto;
a go tlhomiwa kana tlhomo gape ya motho jaaka Motlhankedi Mogolo go ya ka karolo 281 kana 2;
b tlhomamiso ya mabaka le maemo a tirelo ya Motlhankedi Mogolo go ya ka karolo 283;
c tlhomamiso ya pholese ya thapo go ya ka karolo 291; le d go tlhomiwa ga ditekanyetso tsa ditšhelete go ya ka karolo 29 2 kana 3.
Thomelelo go ya ka karolo tlaleletso1 -
a e ya go ya ka ditekanyetso dingwe le dingwe, maemo le dikaelo tse Boto e ka di bayang;
b e tshwanetse go nna e e kwadilweng;
c ga e tlose maikarabelo a Boto malebana le tiragatso ya dithata tse di rometsweng kana go diragalela tiro nngwe le nngwe e e romeletsweng; le d ga e thibele tiragatso ya dithata tse di rometsweng kana go diragatsa tiro e e romeletsweng ya Boto..
Boto e ka dumela, ya farologana kana ya fetola tshwetso e e tserweng mo tatelong ya thomelelo go ya ka karolo e, go ya ka ditshwanelo dife tse di ka bong di tsweletse kwa mothong ka ntlha ya tshwetso.
Karolo 4
Tsamaiso ya Setheo
Tlhomo ya Motlhankedi Mogolo
Boto, e dira ka kutlwano le Tona, e tshwanetse go tlhoma motho ka borutegi bo bo maleba le maitemogelo jaaka Motlhankedi Mogolo wa Setheo.
Motlhankedi Mogolo -
a o tlhomiwa sebaka se se fetang dingwaga tse tlhano; le b a ka nna a tlhomiwa gape ke Boto ka kutlwano le Tona, fela e nne sebaka sa tlaleletso se le sengwe se se sa feteng dingwaga tse tlhano.
Motlhankedi Mogolo o thapilwe go ya ka mabaka le maemo a a jalo a thapo jaaka Boto e ka tlhomamisa go ya ka pholese e e rebotsweng ke Tona ka kutlwano le leloko la Kabinete le le ikarabelelang ditšhelete.
Motlhankedi Mogolo -
a o ikarabelela botsamaisi ba Setheo;
b o tshwanetse go dira ditiro tse di jalo mme a ka diragatsa dithata tse di jalo jaaka Boto e ka mo romeletsa; le c o tshwanetse go begela Boto mo dintlheng tsa botsamaisi, tiragatso ya ditiro le tiragatso ya dithata, ka dikgala tse di jalo le ka mokgwa o o jalo, jaaka Boto e ka tlhomamisa.
a Modulasetulo wa Boto a ka nna a tlhoma mothapiwa yo mongwe wa Setheo jaaka Motlhankedi Mogolo ka nako e e sa feteng dikgwedi tse thataro, nako le nako -
i Motlhankedi Mogolo fa ka lebaka lengwe le lengwe le le seng teng kana a sa kgone go dira ditiro tsa gagwe; kana ii fa go na le phatlatiro mo ofising ya Motlhankedi Mogolo;
b Fa a sa dira jaaka Motlhankedi Mogolo, mothapiwa yoo o jalo -
i o na le dithata le ditiro tsa Motlhankedi Mogolo; le ii o thapilwe go ya ka mabaka ao le maemo a thapo jaaka Modulasetulo a ka tlhomamisa go ya ka pholese e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 3.
Thapo ya badiri
Boto, e dira ka kutlwano le Tona, e tshwanetse go tlhomamisa pholese ya thapo ya Setheo.
Motlhankedi Mogolo -
a ka fa teng ga ditekanyetso tsa ditšhelete tse di beilweng ke Boto, o tshwanetse go tlhomamisa tlhomo ya badiri e e botlhokwa mo tirong ya Setheo; le b a ka tlhoma batho mo diposong mo tlhomong ya badiri.
Mothapiwa wa Setheo o thapiwa go ya ka mabaka le maemo a thapo tse di tlhomamisitsweng ke Motlhankedi Mogolo go ya ka pholese ya thapo ya le ka fa gare ga ditekanyetso tsa ditšhelete tse di beilweng ke Boto.
a Motho mo tirelong ya sethwe sa naga se sengwe a ka nna a adimiwa go ya Setheong ka tumalano magareng ga Motlhankedi Mogolo le Sethwe sa naga se se jalo.
b Batho ba ba adimilweng go ya Setheong ba dira ditiro tsa bona ka fa tlase ga tlhokomelo ya Motlhankedi Mogolo.
Motho mo tirelong ya Setheo a ka nna ka tumelelo ya motho yoo, a adimiwa go ya sethweng se sengwe sa naga ka tumalano magareng ga Motlhankedi Mogolo le sethwe sa naga se se jalo.
Karolo 5
Merero ya ditšhelete
Boikarabelo ba ditšhelete
Setheo ke seemanosi sa setšhaba sa mabaka a Molao wa Setšhaba wa Botsamisi ba Ditšhelete, mme se tshwanetse go tsamaisana le ditshiamelo tsa Molao oo.
Matlotlo
Matlotlo a Setheo a na le -
a lotseno lo lo ntshiwang ke sona go tswa tiragatsong ya ditiro tsa sona le tiriso ya dithata tsa yona;
b madi a a maleba a mabaka a teng ka Palamente c dikabo tse di amogetsweng go tswa dithweng tsa naga;
d dikabelo tsa boithaopo, dikabo le tlogelelo boswa;
e madi a a adimilweng go ya ka karolo 12g;
f lotseno lo lo tswang lo lo boletsweng mo dikarolong 32; le g madi a a tswang motsweding o mongwe le o mongwe osele, go ya ka Molao wa Setšhaba wa Ditšhelete.
Dipeeletso
Setheo se ka nna sa beeletsa eng kana eng sa matlotlo a sona a a sa tlhokegeng ka bonako -
a go ikaegilwe ka pholese ya peeletso efe kana efe e e ka tlhalosiwang go ya ka karolo 74 ya Molao wa Setšhaba wa Botsamaisi wa Ditšhelete; le b ka tsela e e jalo e Tona a ka e rebolang.
Karolo 6
Ditshingwana tsa bosetšhaba tsa bothani
Tlhomamiso
Tona, a dira ka thebolo ya leloko la Kabinete le le ikarabelelang tsamaiso ya lefatshe le le lebeletsweng, a ka nna ka kitsiso mo Kuranteng a tlhomamisa lefatshe le naga lefe kana lefe le le tlhalositsweng mo kitsisong jaaka -
a tshingwana ya bosetšhaba ya bothani b karolo ya tshingwana ya bosetšhaba ya bothani e e leng teng
Tona a dira go ya ka tumalano le mong wa lefatshe le le tlhalositsweng mo tumalanong eo a ka nna a, ka kitsiso mo Kuranteng a tlhomamisa gore lefatshe jaaka -
a tshingwana ya bosetšhaba ya bothani; kana b karolo ya tshingwana ya bosetšhaba ya bothani.
Kitsiso go ya ka karolo tlaleletso1 a kana 2 a e tshwanetse go naya leina kwa tshingwaneng ya bosetšhaba ya bothani
Mafelo a a tlhalositsweng mo Mametlelelong 1 ya Molao wa Dikgwa, 1984 Molao Nomoro 122 wa 1984. A tshwanetse go tsewa jaaka a a tlhomamisitsweng jaaka ditshingwana tsa bosetšhaba tsa bothani go ya ka karolo e.
Mametlelelo kana kgogelomorago ya ditlhomamiso
Tona a ka, ka kitsiso mo Kuranteng -
a a mametlelela kana a gogela morago kitsiso e e tswang mo go karolo 33; go ya ka karolo tlaleletso 2 ya karolo e; kana b a mametlelela leina le le neilweng tshingwana ya bosetšhaba ya bothani
Tlhomamiso ya lefatshe la naga jaaka tshingwana ya bosetšhaba ya bothani, kana karolo ya tshingwana ya bosetšhaba ya bothani e e leng teng, e ntse e ka se gogelwe morago le karolo ya tshingwana ya bosetšhaba ya bothani mo lefatsheng la naga e ntse e ka se kgapelwe thoko go tswa go yona ntle le tshwetso ya Ntlo ya Palamente.
Karolo 7
Kakaretso
Dithata tsa Tona tsa go tlhokomela
Tona -
a o tshwanetse go tlhokomela tiragatso le tiro ka setheo ka dithata le ditiro tsa sona;
b a ka baya ditlwaelo le maemo tsa tiro le tiragatso ka Setheo ka dithata le ditiro tsa sona;
c a ka ntsha dikaelo kwa Setheong ka pholese, thulaganyo, maano le merero ya tsamaiso go tlhomamisa go dira ga sona go go tswelelang go go nonofileng;
d o tshwanetse go tlhomamisa ditekanyetso mo dituelong tse di bidiwang ke Setheo mo tiragatsong ya ditiro le tiro ya dithata le ditiro; le e a ka lemoga lefatshe la ditshingwana tsa setšhaba tsa bothani tse e leng dikatoloso go ya ditshingwaneng tsa bothani tse di leng teng.
Setheo se tshwanetse go diragatsa dithata tsa sona le go dira ditiro go ya ka tlwaelo le maemo, dikaelo le ditlhomamiso tse di ntshitsweng ke Tona go ya ka karolo tlaleletso 1.
Go se nne teng ga Boto e e dirang
Mo tiragalong ya go se nne teng ga Boto e e dirang dithata le ditiro tsa Boto di boela kwa go Tona yo mo lebakeng le le jalo, a tshwanetseng go diragatsa dithata tseo le go dira ditiro tseo go fitlha Boto e dira gape.
KGAOLO 3
THULAGANYO YA MEFUTAFUTA YA DITSHEDI LE GO TLHOKOMELA
Maikaelelo a Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go -
a tlamela thulaganyo e e rulagantsweng e e golaganang ya mefutafuta ya ditshedi b tlamelela go tlhokomela maemo a tshomarelo ya dikarolo tse di farologaneng tsa mefutafuta ya ditshedi tsa Aforika Borwa; le c godisa patlisiso ya mefutafuta ya ditshedi.
Karolo 1
Thulaganyo ya mefutafuta ya ditshedi
Letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi
Tona -
a o tshwanetse go siamisa le go tsaya letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi mo gare ga dingwaga tse tharo tsa letlha le mo go lona Molao o diragetseng;
b o tshwanetse go tlhokomela tiragatso ya letlhomeso;
c o tshwanetse go thadisa letlhomeso bogolo dingwaga tse tlhano dingwe le dingwe, le d a ka nna, fa go tlhokega, a mametlelela letlhomeso.
Tona o tshwanetse, ka kitsiso mo Kuranteng, a phasalatse letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi le mametlelelo nngwe le nngwe ya letlhomeso.
Diteng tsa letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi
Letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi le tshwanetse -
a go tlamela tlhagiso e e golaganeng, e e rulaganeng le go tshwana go ya tsamaisong ya mefutafuta ya ditshedi ka dithwe tsa naga mo didikong tsotlhe tsa mmuso, mekgatlho e e seng ya mmuso, lephata la poraefete, baagi ba selegae, banna le seabe ba bangwe le setšhaba;
b le tlhomame ka -
i Molao o;
ii ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo; le iii ditumalano dife tse di maleba tsa boditšhabatšhaba tse di tlamang mo Rephaboliking;
c go lemoga mafelo a a tlang pele a kgato ya tshomarelo le tlhomo ya mafelo a a sireleditsweng; le d go lebelela morago tirisanommogo ya dikgaolo mo mererong e e amang botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi mo Aforika Borwa.
Letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi le ka nna la tlhomamisa ditlwaelo le maemo tsa maano a tshomarelo ya tikologo ya porofense le mmasepala.
Dikgaolo tsa ditshedi le maano a ditshedi tsa kgaolo
Tona kana Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo mo porofenseng a ka nna ka kitsiso mo Kuranteng -
a a tlhomamisa kgaolo ya thutafatshe jaaka kgaolo ya ditshedi ka mabaka a Molao o fa kgaolo e tshotse gotlhe kana ditshedi tsa tikologo di le mmalwa tse di agileng mme e laolelwa ke dibopego lefatshe la tsona, seapesa dimela, setso sa batho le hisitori; le b go phasalatsa leano la botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi le dikarolo tsa mefutafuta ya ditshedi mo kgaolong e e jalo.
Tona a ka nna a tlhomamisa kgaolo jaaka kgaolo ya ditshedi le go phasalatsa leano la ditshedi tsa kgaolo eo e ka nna -
a ka maitshimololelo a mong fela morago ga go rerisana le Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba; kana b ka kopo ya porofense kana mmasepala.
Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo a ka nna a tlhomamisa kgaolo jaaka kgaolo ya ditshedi le go phasalatsa leano la ditshedi tsa kgaolo tsa kgaolo eo fela ka kutlwano ya Tona.
Motho ofe kana ofe kana sethwe sa naga se ka, ka kopo ya Tona kana Tona ya Khansele ya Phetiso, a thusa mo paakanyong ya leano la ditshedi tsa kgaolo.
Tona -
a a ka nna a tsenya mo tumalanong le naga e e gaufi go bona tiragatso ya leano e e dirang; le b o tshwanetse go tlisa kwa Palamenteng khophi ya tumalano efe kana efe e e tsenetsweng go ya ka temana a.
Diteng tsa maano a ditshedi tsa kgaolo
Leano la ditshedi tsa kgaolo -
a go tshola dikgato tsa botsamaisi bo bo kgonang ba mefutafuta ya ditshedi le dikarolo tsa mefutafuta ya ditshedi mo kgaolong;
b go tlamelela go tlhokomela leano; le c go tlhomama le -
i Molao o;
ii ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo;
iii letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi; le iv ditumalano tsa boditšhabatšhaba tse di maleba dife kana dife tse di tlamang mo Rephaboliking.
Thadiso le mametlelelo ya maano a ditshedi tsa kgaolo
Tona kana Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba, jaaka go ka nna maleba, o tshwanetse go thadisa leano la ditshedi tsa kgaolo le le phasaladitsweng go ya ka karolo 40 (b) bogolo dingwaga dingwe le dingwe tse tlhano, le go sekaseka tsamaelano le leano le kelo e mo go yona maikemisetso a teng a fitlhelelwang.
Tona kana Tona ya Khansele ya Phetiso a ka, fa go tlhokega, ka kitsiso mo Kuranteng, a mametlelela leano la ditshedi tsa kgaolo kana melelwane ya kgaolo ya ditshedi.
Tona ya Khansele ya Phetiso a ka nna a mametlelela leano la ditshedi tsa kgaolo kana melelwane ya kgaolo ya ditshedi fela ka kutlwano le Tona.
Maano a botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi
Motho ofe kana ofe, mokgatlho kana sethwe sa naga se se eletsang go nna le kabo mo botsamaising ba mefutafuta ya ditshedi: ba ka romela kwa go Tona, go bona thebolo ya gagwe, leano la botsamaisi le le kwadilweng la -
a tikologo ya ditshedi -
i kwalo ya maina go ya karolo 51; kana ii se se sa kwalwang maina go ya ka karolo 51 fela se se sa tlhokeng tlhokomelo e e kgethegileng ya tshomarelo;
b methalethale ya ditshedi ya tlholego -
i ya kwalo ya maina go ya ka karolo 55; kana ii e e sa kwalwang maina go ya ka karolo 55 fela e e sa tlhokeng tlhokomelo e e kgethegileng ya tshomarelo; kana c methalethale ya ditshedi e e fudugang go neela tlhomamo mo ditlamegong tsa Rephaboliki go ya ka tumalano ya boditšhabatšhaba e e tlamang mo Rephaboliking.
Pele go rebolwa leano la lokwalo lwa botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi, Tona o tshwanetse go supa motho yo o maleba, mokgatlho kana sethwe sa naga se se ineetseng go nna maikarabelo a go diragatsa leano.
Tona o tshwanetse -
a go phasalatsa ka kitsiso mo Kuranteng leano la botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi go ya ka karolo tlaleletso 1;
b go tlhomamisa mokgwa wa tiragatso ya leano; le c go neelana ka maikarabelo a tiragatso ya leano kwa mothong, mokgatlho kana sethwe sa naga se se lemogilweng go ya ka karolo tlaleletso 2.
Diteng tsa maano a botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi
Leano la botsamaisi la mefutafuta ya ditshedi le tshwanetse -
a go lebelelwa kwa go tlhomamiseng phalolo ya nako e telele mo tlholegong ya methalethale ya ditshedi kana ditshedi tsa tikologo tse kwa go tsona leano le le nang le kamano; le b go tlhomama le -
i Molao o;
ii ditheo tsa bosetšhaba tsa botsamaisi ba tikologo;
iii letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi;
iv leano la ditshedi tsa kgaolo le le amegang lefe kana lefe;
v maano afe kana afe a a ntshitsweng go ya ka Kgaolo 3 ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo;
vi maano a a tshwaraganeng a tlhabololo a mmasepala ofe kana ofe;
vii maano a mangwe afe kana afe a a baakantsweng go ya ka peomolao ya bosetšhaba kana porofenseng e e amegang; le viii ditumalano tsa boditšhabatšhaba dife kana dife tse di maleba tse di tlamang mo Rephaboliking.
Thadiso le mametlelelo ya maano a botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi
Tona o tshwanetse go thadisa leano la mefutafuta ya ditshedi le le phasaladitsweng go ya ka karolo 43 bogolo dingwaga dingwe le dingwe tse tlhano, le go sekaseka tsamaelano le leano le boleng bo maikemisetso a teng a a fitlhelelwang.
Tona, e ka nna ka maitshimololelo a gagwe kana ka kopo ka motho yo o nang le kgatlhego, mokgatlho kana sethwe sa naga, a ka nna ka kitsiso mo Kuranteng, a mametlelela leano la botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi e e phasaladitsweng go ya ka karolo 433.
Pele go mametlelelwa leano la botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi, Tona o tshwanetse go rerisana -
a le motho, mokgatlho le sethwe sa naga se se diragatsang leano; le b sethwe sengwe le sengwe seo ditiro tsa sona di amang tiragatso ya leano.
Ditherisano
Pele ga go tshola kana thebolo ya letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi, leano la kgaolo ya ditshedi kana leano la botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi kwa leanong la mametlelelo e e jalo,Tona o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano go ya ka dikarolo 96 and 97.
Pele ga go tshola leano la kgaolo ya ditshedi, kana mametlelelo efe kana efe kwa leanong le le jalo, Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano e e botlhokwa go ya ka dikarolo 96 and 97.
Karolo 2
Thulaganyo le tekanyo ya maano, go tlhokomela le patlisiso
Thulaganyo le tekanyo ya maano a mefutafuta ya ditshedi
Letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi, leano la kgaolo ya ditshedi le leano la botsamaisi ba mefutafuta ya ditshedi le le baakantsweng go ya ka Kgaolo le ntse le ka se nne mo thulanong le -
a tiragatso ya tikologo efe kana efe kana maano a botsamaisi ba tikologo a a siamisitsweng go ya ka Kgaolo 3 ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo;
b maano afe kana afe a tsweletso e e tshwaraganyang e e tshotsweng ke bommasepala go ya ka Molao wa Mekgwa ya Mmasepala wa Mmuso wa Selegae, 2000Molao Nomoro 32 wa 2000;
c matlhomeso afe kana afe a a laolang le tlhabololo go ya ka molao o o laolang tsamaiso ya tiriso ya lefatshe, tlhabololo ya lefatshe le thulaganyo e e amang tse di laolwang ke leloko la Kabinete le le ikarabelelang merero ya lefatshe; le d maano afe a mangwe go ya ka molao wa bosetšhaba kana porofense e e amegang.
Sethwe sa naga se se tshwanetseng go siamisa tiragatso ya tikologo kana leano la tsamaiso ya tikologo go ya ka Kgaolo 3 ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo, le mmasepala o o tshwanetseng go tshola leano la tlhabololo le le tshwaraganeng go ya ka Mmuso wa Selegae: Molao wa Mekgwa ya Mmasepala, 2000, o tshwanetse -
a go lekanya leano la teng le letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi le leano lefe kana lefe la dikgaolo tsa ditshedi le le dirang;
b go tsenya mo leanong leo ditshiamelo tseo tsa letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi kana leano la kgaolo ya ditshedi le le dirang mo go lona; le c go bontsha mo leanong la teng ka fao letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi le leano lefe kana lefe la kgaolo ya ditshedi le le dirang le ka diragadiwang ke sethwe seo sa naga kana mmasepala.
Setheo se ka -
a thusa Tona le ba bangwe ba ba amegang mo paakanyong ya letlhomeso la mefutafuta ya ditshedi, leano la kgaolo ya ditshedi kana leano la botsamaisi ba kgaolo ya ditshedi go tsamaisana le karolo tlaleletso 1; le b dira dikatlenegiso kwa dithweng tsa dinaga kana bommasepala ba ba supelwang mo karolo tlaleletsong 2 eo le letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi le leano lefe kana lefe le le dirang la kgaolo ya ditshedi.
Go tlhokomela
Tona o tshwanetse ka mabaka a Kgaolo e a tlhome mekgwa ya go tlhokomela, le go baya ditshupelo go tlhomamisa -
a maemo a tshomarelo a dikarolo tse di farologaneng tsa mefutafuta ya ditshedi tsa Aforika Borwa; le b ditlwaelo dife kana dife tse di bosula le tse di siameng tse di amang maemo a tshomarelo a dikarolo tse di farologaneng.
Tona a ka nna a tlhoka motho ofe kana ofe, mokgatlho kana sethwe sa naga se se amegang go ya ka karolo tlaleletso 1 mo go tlhokomelong merero e e boletsweng mo karolo tlaleletsong eo go begela ka gale kwa go Tona ka dipoelo tsa go tlhokomela go go jalo go go lekanyeditsweng kgatlhanong le ditshupo tse di tlhomamisitsweng e sale gale.
Tona o tshwanetse -
a ka ngwaga a begele kwa Palamenteng ka tshedimosetso e e rometsweng kwa go Tona go ya ka karolo tlaleletso 2; le b go dira tshedimosetso e e jalo go nna teng mo phatlhalatseng.
Patlisiso
Tona o tshwanetse go godisa patlisiso e e dirilweng ke Setheo le ditheo tse dingwe mo tshomarelong ya mefutafuta ya ditshedi, go tsenyelediwa tiriso e e tswelelang, tshireletso le tshomarelo ya metswedi ya baoloji ya tlholego.
Patlisiso mo tshomarelong ya mefutafuta ya ditshedi e ka tsenyeletsa -
a kgobokanyo le tshekatsheko ya tshedimosetso ka -
i maemo a tshomarelo ya dikarolo tse di farologaneng tsa mefutafuta ya ditshedi;
ii ditlwaelo tse di sa siamang le tse di siameng tse di amang maemo a tshomarelo a dikarolo tse di farologaneng; le iii ditirego tse di tshosetsang kana ditiro tse ka kgonego di ka amang tshomarelo ya mefutafuta ya ditshedi;
b tshekatsheko ya ditogamaano le dithekeneki tsa tshomarelo ya mefutafuta ya ditshedi;
c tlhomamiso ya ditlhokego le ditlapele tsa tshomarelo ya mefutafuta ya ditshedi; le d tiriso e e tswelelang, tshireletso le tshomarelo ya metswedi ya baoloji ya tlholego.
KGAOLO 4
DITSHEDI TSA TIKOLOGO LE METHALETHALE YA DITSHEDI E E TSHOSEDIWANG KANA E E SIRELEDITSWENG
Maikaelelo a Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go -
a go tlamelela tshireletso ya ditshedi tsa tikologo tse di tshosediwang kana tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba go tlhomamisa tshegetso ya seriti sa ekholoji ya tsona ;
b go tlamelela tshireletso ya methalethale ya ditshedi e e tshosediwang kana tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba go tlhomamisa phalolo mo tlhagong e e tlhaga;
c go neela bokgoni kwa ditlamegong tsa Rephaboliki ka fa tlase ga ditumalano tsa boditšhabatšhaba tse di laolang kgwebo ya boditšhabatšhaba mo dikaong tsa bontsi tsa methalethale ya ditshedi e e mo kotsing; le d go tlhomamisa gore tiragatso ya mefutafuta ya ditshedi e diragadiwa ka tsela ya ekholoji e e tswelelang.
Karolo 1
Tshireletso ya tse di tshosediwang kana ditshedi tsa tlholego tse di sireleditsweng
Ditshedi tsa tikologo tse di tshosediwang kana di tlhoka tshireletso ya bosetšhaba
Tona le Tona ya Motlhankedi wa Tikologo a ka, ka kitsiso mo Kuranteng,a phasalatsa lenane la bosetšhaba le lenane la porofense ka tatelano, ya -
a ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing e e masisi e le ditshedi tsa tikologo dife kana dife tse di tsamaileng kwelotlase e e feteletseng ya sebopego sa ekholoji, tiro kana ka lebaka la tsereganyo ya motho mme di bulegetse kotsi e e feleletseng e kgolo ya phetogo e e sa boeleng morago;
b ditshedi tsa tikologo tse di tshosediwang, e le ditshedi tsa tikologo dife kana dife tse di tsamaileng kwelotlase ya sebopego sa ekholoji, tiro kana boleng ka ntlha ya tsereganyo ya motho, le fa e se ditshedi tsa tikologo tse di sa tshosediwang mo go masisi;
c ditshedi tsa tikologo tse di gobadiwang, e le ditshedi tsa tikologo dife kana dife tse di nang le kotsi e e kwa godimo ya go tsamaya kwelotlase e e botlhokwa ya sebopego ya ekholoji, tiro kana boleng ka ntlha ya tsereganyo ya motho, le fa e se ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing e e masisi kana ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing; le d ditshedi tsa tikologo tse di sireleditsweng, e le ditshedi tsa tikologo tse e leng tsa boleng jo bo kwa godimo jwa tshomarelo e e jalo kana botlhokwa jwa bosetšhaba, le fa di sa kwalwa ka maina go ya ka ditemana a, b kana c.
Lenane le le tewang mo karolo tlaleletsong 1 le tshwanetse go tlhalosa ka dintlha tse di lekaneng lefelo la ditshedi tsa tikologo dingwe le dingwe mo lenaneng.
Tona le Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo mo porofenseng efe kana efe e e maleba e tshwanetse go thadisa, ka tatelano, manane a bosetšhaba le a porofense a a phasaladitsweng go ya ka karolo tlaleletso 1 bogolo morago ga dingwaga di le tlhano dingwe le dingwe.
Tona a ka phasalatsa kana a mametlelela lenane la porofense fela ka kutlwano le Tona.
Ditirego tse di tshosediwang mo ditsheding tsa tikologo tsa kwalo ya maina
Tona a ka nna a, ka kitsiso mo Kuranteng a lemoga tirego fe kana efe tiro mo ditsheding tsa tikologo tsa kwalo ya maina jaaka tirego e e tshosetsang.
Tirego e e tshosetsang e e lemogilweng go ya ka karolo tlaleletso 1 e tshwanetse go tsewa jaaka tiro e e tlhalositsweng e e akanngwang mo karolong 242b ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi wa Tikologo mme ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina di tshwanetse go tsewa jaaka lefelo le le lemogilweng ka maikaelelo a karolo eo.
Maano a a rileng go lebelela tshireletso ya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina
Setheo sa naga se se tshwanetseng go baakanya tiragatso ya tikologo kana leano la botsamaisi ba tikologo go ya ka Kgaolo 3 ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi jwa Tikologo, le mmasepala o o tshwanetseng go tshola leano la tlhabololo e e tshwaraganeng go ya ka Mmuso wa Selegae: Molao 2000 wa Ditsela tsa Mmasepala (Molao Nomoro 32 wa 2000) o tshwanetse go lebelela tlhokego ya tshireletso ya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina.
Mametlelelo ya dikitsiso
Tona kana Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero mo porofenseng efe kana efe e e maleba a ka nna ka kitsiso mo Kuranteng, a mametlelela kana go phimola Kitsiso efe kana efe e e phasaladitsweng ke ena go ya ka karolo 51 kana 52 .
Karolo 2
Tshireletso ya tse di tshosediwang kana methalethale ya ditshedi e e sireleditsweng
Go kwalwa maina a methalethale ya ditshedi e e tshosediwang kana e e tlhokang tshireletso ya bosetšhaba
Tona a ka nna ka kitsiso mo Kuranteng a phasalatsa lenane la -
a methalethale ya ditshedi e e tshosediwang mo go masisi, e le methalethale ya ditshedi ya tlholego e e lebaganeng le kotsi e e kwa godimo mo go feteletseng ya tshenyego mo go tse di tlhaga mo isagong e e fa gaufi;
b methalethale ya ditshedi e e tshosediwang, e le methalethale ya ditshedi ya tlholego e e lebaganeng le kotsi e e kwa godimo ya tshenyego mo go tse di tlhaga mo isagong e e fa gaufi, le fa e se methalethale ya ditshedi e e tshosediwang mo go masisi;
c methalethale ya ditshedi e e gobadiwang, e le methalethale ya ditshedi ya tlholego e e lebaganeng le kotsi e e kwa godimo e e feteletseng mo go tse di tlhaga mo isagong ya lobaka lo lo fa gare, le fa e se methalethale ya ditshedi e e tshosediwang mo go kotsi kana methalethale ya ditshedi e e tshosediwang; le d methalethale ya ditshedi e e sireleditsweng, e le methalethale ya ditshedi e e leng ya boleng ba tshomarelo bo bo kwa godimo kana botlhokwa jwa bosetšhaba gore e tlhoka tshireletso ya bosetšhaba, le fa e sa kwalwa ka maina go ya ka dtemana a, b kana c..
Tona o tshwanetse go thadisa manaane a a phasaladitsweng go ya ka karolo tlaleletso 1 bogolo dingwaga dingwe le dingwe tse tharo.
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang methalethale ya ditshedi e e tshosediwang ya kwalo ya maina kana e e sireleditsweng
Motho a ka, kwa ntle ga tumelelo e e ntshitsweng go ya ka Kgaolo 7 a dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e sireleditswe.
Tona a ka, ka kitsiso mo Kuranteng, a thibela kana a thibela kwa ntle ga tumelelo e e ntshitsweng go ya ka Kgaolo 7, go dirwa ga tiro efe kana efe -
a e e leng ya boleng bo bo ka nnang ba ama ka fa go sa siamang mo phalolong ya methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e sireleditswe; le b e e tlhalositsweng mo kitsisong.
Karolo tlaleletso 1 ga e dire malebana le sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng e e rwalang go tswa ka kwa ntle ga Rephaboliki mo phetisong go ralala Rephaboliki go ya bogoregelong ka kwa ntle ga Rephaboliki, fa e le gore phetiso e e jalo go laola go ralala Rephaboliki e diragala ka fa tlase ga taolo ya motlhatlhobi wa botsamaisi ba tikologo.
Mametlelelo ya dikitsiso
Tona a ka, ka kitsiso mo Kuranteng a mametlelela kana a phimola kitsiso efe kana efe e e phasaladitsweng go ya ka karolo 55 or 56 .
Karolo 3
Kgwebo mo methalethaleng ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng
Ditiro tsa Tona
Tona -
a o tshwanetse go tlhokomela -
i tatelo ya karolo 561 mabapi le kgwebo ya dikao mo bontsing tsa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e sireleditswe jaaka e amega; le ii tatelo mo Rephaboliking le tumalano ya boditšhabatšhaba e e laolang kgwebo ya boditšhabatšhaba mo dikaong tsa bontsi tsa methalethale ya ditshedi e e mo kotsing e e tlamang mo Rephaboliking;
b o tshwanetse go rerisana le bothati ba saense mo mererong e e amanang le kgwebo mo sepesimeneng sa methalethale ya ditshedi e e mo kotsing e e laolwang ke tumalano ya boditšhabatšhaba e e jalo;
c e tshwanetse go siamisa le go romela dipegelo le dikwalo go ya ka ditlamego tsa Rephaboliki go ya ka tumalano ya boditšhabatšhaba e e jalo;
d a ka nna a tlamela ditirelo tsa tshegetso ya tsamaiso le ya setegeneki le go eletsa kwa dithweng tsa naga go tlhomamisa tiragatso e e nonofileng le tiragatso mo Rephaboliking ka tumalano ya boditšhabatšhaba e e jalo;
e a ka nna a dira tshedimosetso le dikwalo tse di amanang le tumalano ya boditšhabatšhaba e e jalo go nna teng mo phatlhalatseng; le f a ka nna a tlhagisa mokgwa wa kwadiso ya ditheo, ditiro tsa thuo, makidi a dimela, ditiro tsa go tsadisa tsa botshwaro le ditlamelwana tse dingwe.
Tlhomo ya bothati ba saense
Tona o tshwanetse go tlhoma bothati ba saense ka mabaka a go thusa mo go laoleng le go lekanyetsa kgwebo mo dikaong tsa bontsi tsa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng.
Setheo se tshwanetse go tlamela tshegetso ya lojisetiki, tsamaiso le ditšhelete gore go nne le go dira go go lolameng ga bothati ba saense.
Ditiro tsa bothati ba saense
Bothati ba saense bo tshwanetse -
a go tlhokomela mo Rephaboliking kgwebo ya semolao le e e seng ya molao mo disepesimeneng tsa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng;
b go eletsa Tona le dithwe tsa naga tse dingwe dife kana dife tsa naga tse di nang le kgatlhego mo mererong e bo e tlhokometseng;
c bo dire dikatlanegiso kwa bothating bo bo ntshang mo dikopong tsa ditumelelo tse di boletsweng mo karolong 561 kana 2;
d bo dire diphitlhelelo tse di sa senyeng mo tlhotlheletsong ya ditiro tse di amanang le kgwebo ya boditšhabatšhaba mo disepesimeneng tsa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng;
e bo gakolola Tona ka -
i kwadiso ya ditiro tsa thuo, makidi a dimela, ditiro tsa go tsadisa le ditlamelwana tse dingwe;
ii gore a tiro kana tlamelwana e fitlhelela kelo ya go tlhagisa methalethale ya ditshedi tse di tsewang di tsetswe mo botshwareng kana di tlhagisitswe ka maitirelo;
iii tlhopho ya borakanelo ba phaloso kana tlamelwana e nngwe ya go latlhiwa ga disepesimene tse di latlhegileng;
iv dimametlelelo dife kana dife kwa kitsisong e e phasaladitsweng go ya ka karolo 551 kana 562;
v maina a methalethale ya ditshedi; kana vi morero ofe kana ofe o mongwe wa sebopego se se kgethegileng;
f go thusa Tona kana motlhatlhobi wa botsamaisi ba tikologo mo temogong ya disepesimene mo mabakeng a go diragatsa ditlamelo tsa Molao o;
g go ntsha disetefekeite tse mo go tsona temogo ya sepesimene se netefadiwang jaaka se se leng peommogo ya ditshedi e e nepagetseng;
h bo dira tiro e nngwe efe kana efe e e ka nnang -
i e e tlhalositsweng; kana ii e e rometsweng kwa go bona ke Tona go ya ka karolo 47D ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo ; le i bo dirana le morero o mongwe ofe kana ofe o o tlhokang wa, kana ka kwelano e e utlwalang mo dithateng le ditirong tsa bona, .
Mo go direng ditiro tsa bona, bothati ba saense bo tshwanetse -
a go baya diphitlhelelo tsa bona, dikatlanegiso le keletso mo thadisong ya saense le ya porofešenale ya tshedimosetso e e leng teng; le b go rerisana, fa go tlhokega dithwe tsa naga, lephata la poraefete, mekgatlho e e seng ya mmuso, baagi ba selegae le banna le seabe ba bangwe pele go dirwa diphitlhelelo dife kana dikatlanegiso kana go neela keletso efe kana efe.
Diphitlhelelo tsa ngwaga tse di seng nang tshenyo
Bothati ba saense bo tshwanetse go phasalatsa ka kitsiso mo Kuranteng diphitlhelelo dife kana dife tsa ngwaga tse di se nang tshenyo mo kgwebong ya disepesimene tsa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang go ya ka tumalano ya boditšhabatšhaba e e laolang kgwebo ya boditšhabatšhaba mo disepesimeneng tsa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng e e tlamang mo Rephaboliking.
Diphitlhelelo tsa nakwana dife kana dife tsa bothati ba saense di tshwanetse go phasaladiwa mo Kuranteng gore setšhaba se bone tshedimosetso mo malatsing a le 30 morago ga fa tshwetso e dirilwe.
Karolo 4
Ditshiamelo tsa kakaretso
Ditherisano
Pele go phasaladiwa kitsiso go ya ka karolo 51 , 52 , 55 kana 56 , go mametlelela kana go phimolwa ga kitsiso e e jalo go ya ka karolo 54 kana 57, Tona o tshwanetse go latela tirego ya go ya ka dikarolo 96 le 97.
Pele go phasaladiwa kitsiso go ya ka karolo 511, kana go mametlelela kana go phimolwa kitsiso e e jalo go ya ka karolo 54, Tona wa merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano mo go lekaneng go ya ka dikarolo 96 le 97.
KGAOLO 5
METHALETHALE YA DITSHEDI YA KWA NTLE LE E E ANAMANG
Maikaelelo a Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go -
a thibela fa go kgonegang matseno le kgasano ya methalethale ya ditshedi ya kwa ntle le methalethale ya ditshedi e e anamang kwa ditsheding tsa tikologo le banni kwa di sa tlhageleleng teng ka tlholego;
b diragatsa le go laola methalethale ya ditshedi ya kwa ntle le methalethale ya ditshedi e e anamang go thibela kana go fokotsa kutlwiso botlhoko kwa tikologong le go mefutafuta ya ditshedi bogolo segolo; le c nyeletsa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle le methalethale ya ditshedi e e anamang go tswa ditsheding tsa tikologo le bonno koo e ka utlwisang botlhoko ditshedi tsa tikologo tse di jalo kana banni.
Ka maikaelelo a Kgaolo e , "sepesimene" se na le bokao bo se bo neilweng mo ditemaneng le tsa tlhaloso ya a le b ya tlhaloso ya "sepesimene" mo temaneng 11.
Karolo 1
Methalethale ya ditshedi tsa kwa ntle
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang methalethale ya ditshedi ya kwa ntle
Motho a ka se kwa ntle ga tumelelo e e rebotsweng go ya ka Kgaolo 7 a dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle.
Tumelelo go ya ka karolo tlaleletso 1 e ka nna ya ntshiwa fela fa morago ga fa tshekatsheko e e tlhalositsweng ya dikotsi tse di maatla mo mefutafuteng ya ditshedi e dirilwe.
Dithebolo
Tona a ka nna a ka kitsiso mo Kuranteng, a rebola go tswa ditshiamelong tsa karolo 64-
a methalethale ya ditshedi ya kwa ntle efe kana efe e e tlhalositsweng mo kitsisong; kana b methalethale ya ditshedi ya kwa ntle efe kana efe ya setlhopha se se tlhalositsweng.
Motho ofe kana ofe a ka nna a dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle e e rebotsweng kwa ntle ga tumelelo e e boletsweng mo go karolo 64 1.
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang methalethale ya ditshedi ya kwa ntle e e rileng tse di thibetsweng gotlhelele
Tona a ka nna ka kitsiso mo Kuranteng a phasalatsa lenane la methalethale ya ditshedi tsa kwa ntle malebana le tsa tumelelo e e boletsweng mo go karolo 64 e ntse e ka se rebolwe.
Motho a ka se dire tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina e e phasaladitsweng go ya karolo tlaleletso 1.
Tona o tshwanetse kgabetsa a thadise lenane le le phasalditsweng go ya ka karolo tlaleletso 1.
Mametlelelo ya dikitsiso
Tona a ka nna, ka kitsiso mo Kuranteng, aa mametlelela kana a nyeletsa kitsiso efe kana efe e e phasaladitsweng go ya ka karolo 65 kana 66 .
Tiro ya tlhokomelo e e amanang le methalethale ya ditshedi ya kwa ntle
Motho yo o dumelelwang ka tumelelo, go ya ka karolo 64 , go dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle o tshwanetse -
a go tsamaisana le maemo a a tsamaelanang le se tumelelo e se reboletsweng; le b go tsaya dikgato tsotlhe tse di tlhokegang go thibela kana go fokotsa tshenyo mo methalethaleng ya ditshedi.
Bothati bo bo kgonang bo ka , ka go kwala, bo kaele motho ofe kana ofe yo o paletsweng ke go tsamaisana le karolo tlaleletso 1 ya karolo e , kana yo o tlodileng karolo 641 kana 662, go tsaya dikgato tse di jalo -
a jaaka go ka tlhokega go phekola tshenyo efe kana efe mo methalethaleng ya ditshedi e e tlisiwang ke dikgato tsa motho yoo; le b jaaka go ka tlhalosiwa mo kaelong.
fa motho yoo a palelwa ke go tsamaisana le kaedi go ya ka karolo tlaleletso 2, bothati bo bo kgonang bo ka nna ba -
a diragatsa kaedi; le b amogela go tswa mothong yoo ditshenyegelo tsotlhe tse di bonweng ke bothati bo bo kgonang mo go diragatseng kaedi.
Fa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle e ka itlhoma mo tlholegong jaaka methalethale ya ditshedi e e anamang ka ntlha ya dikgato tsa motho yo o rileng, bothati bo bo kgonang ba ka nna ba tshola motho yoo maikarabelo a ditshenyegelo dife kana dife tse di tlhageletseng mo taolong le nyeletsong ya methalethale ya ditshedi.
Karolo 2
Methalethale ya ditshedi e e anamang
Enane la methalethale ya ditshedi e e anamang
Tona a ka, ka kitsiso mo Kuranteng, a phasalatsa lenane la methalethale ya ditshedi tse di anamang tse Kgaolo e e dirang.
Tona o tshwanetse gore ka tlwaelo a thadise lenane le le phasaladitsweng go ya ka karolo tlaleletso 1.
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang methalethale ya ditshedi e e e anamang ya kwalo ya maina
Motho a ka se re kwa ntle ga tumelelo e e rebotsweng go ya ka Kgaolo 7 a dire tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina.
Tumelelo malebana le karolo tlaleletso 1 e ka nna ya ntshiwa fela morago ga fa tshekatsheko e e tlhalositsweng ya dikotsi e e tlhalositsweng le dikutlwalo tse di maatla mo mefutafuteng ya ditshedi e e boletsweng e dirilwe.
Mametlelelo ya dikitsiso
Tona a nna, ka kitsiso mo Kuranteng, a mametlelela kana go phimola kitsiso efe e e phasaladitsweng go ya ka karolo 70 .
Tiro ya tlhokomelo e e amanang le methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e anamang
Motho yo o dumelelwang ke tumelelo go ya ka karolo 70 go dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e anamang tshwanetse -
a go tsamaisana le maemo a a tsamaelanang le se tumelelo e se reboletsweng; le b go tsaya dikgato tsotlhe tse di tlhokegang go thibela kana go fokotsa tshenyo mo mefutafuteng ya ditshedi.
Motho yo e leng mong wa lefatshe le mo go lona mefutafuta ya ditshedi tsa kwalo ya maina e e anamang e tlhagelelang o tshwanetse -
a go itsese bothati bofe kana bofe bo bo maleba bo bo kgonang, ka go kwala, ka methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina e e tlhagelelang mo lefatsheng leo;
b go tsaya dikgato go laola le go tlosa methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina le go thibela go anama; le c go tsaya dikgato tse dingwe tsotlhe tse di utlwalang go thibela kana go fokotsa kotsi kwa mefutafuteng ya ditshedi.
Bothati bo bo kgonang bo ka, ka go kwala, jwa kaela motho ofe kana ofe yo o reteletsweng ke go tsamaisana le karolo tlaleletso 1 kana 2, kana yo o tlodileng karolo 701, go tsaya dikgato tse di jalo -
a jaaka go ka tlhokega go phekola kotsi efe kana efe mo mefutafuteng ya ditshedi e e bakilweng ke -
i dikgato tsa motho yoo; kana ii tlhagelelo ya methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina mo lefatsheng le mo go lona motho yoo, e leng mong; le b jaaka go ka tlhalosiwa mo kaeding.
Fa motho yoo a tlholega go tsamaelana le kaedi e e rebotsweng go ya ka karolo tlaleletso 3, bothati bo bo kgonang bo ka -
a diragatsa kaedi; le b bona ditshenyegelo tsotlhe ka fa go utlwalanang tse di dirilweng ke bothati bo bo nang le bokgoni mo go diragatseng kaelo-
i go tswa go motho yoo; kana ii ka go lakana go tswa go motho yoo le motho yo mongwe yo o boneng tshiamelo go tswa tiragatsong ya kaedi.
Dikopo go ya bothating bo bo kgonang go neelana ka bokaedi
Motho ofe kana ofe a ka nna a kopa bothati bo bo kgonang, ka go kwala, go ntsha kaedi go ya ka karolo 72 .
Bothati bo bo kgonang bo tshwanetse go arabela kopo, ka go kwala, mo malatsing a le 30 a kamogelo ya kopo.
Fa bothati bo bo kgonang bo ka tlholega go arabaela kopo mo nakong e e boletsweng kana bo gane kopo, motho yo o dirileng kopo a ka kopa kwa kgotlatshekelo taolelo e e kaelang bothati bo bo kgonang go ntsha kaedi.
Taolo le phimolo ya methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina
Taolo le phimolo ya methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina e tshwanetse go dirwa ka mokgwa o o jalo jaaka e e maleba ya methalethale ya ditshedi e e amegang le tikologo e di tlhagelelang mo go yona.
Kgato nngwe le nngwe go laola le go phimola methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina e tshwanetse go dirwa ka tlhokomelo le ka mokgwa o o tla bakang tshenyo e nnye ka fa go ka kgonegang mo mefutafuteng ya ditshedi le tshenyo mo tikologong.
Mekgwa e e dirisiwang go laola le go phimola methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina e tshwanetse gape go lebisiwa kwa matlhogeleng, go tlhagisa matheriale le go godisa gape methalethale ya ditshedi e e jalo gore e tlhagise bana, go bopa peo, go tsosolosa kana go itlhoma ka tsela efe.
Maano a taolo ya methalethale ya ditshedi e e anamang a dithwe tsa naga
Bothati ba tsamaiso jwa lefelo le le sireleditsweng bo bo baakanyetsang leano la tsamaiso la lefelo go ya ka karolo 59 ya Molao wa Mafelo a a Sireleditsweng bo tshwanetse go tsenya mo leanong la tsamaiso taolo ya methalethale ya ditshedi tse di anamang le togamaano ya phimolo.
Dithwe tsotlhe tsa naga mo sedikong sa mmuso di tshwanetse go baakanya tlhokomelo ya methalethale ya ditshedi tse di anamang, taolo le leano la tshenyo ya lefatshe ka fa tlase ga taolo ya bona, jaaka karolo ya maano ya bona go ya ka karolo 11 ya Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo. Taolo ya methalethale ya ditshedi e e anamang le maano a phimolo a bommasepala a tshwanetse go nna karolo ya maano a tlhabololo e e tshwaraganeng ya bona.
Tona a ka nna a kopa Setheo go thusa bommasepala mo go tsamaelaneng le ditiro tsa bona go ya ka karolo tlaleletso 2.
Taolo ya methalethale ya ditshedi e e anamang le leano la phimolo di tshwanetse go tsenyeletsa -
a lenane le le tletseng le tlhaloso ya methalethale ya ditshedi efe ya kwalo ya maina e e tlhagelelang mo lefatsheng le le maleba;
b tlhaloso ya dikarolo tsa lefatshe leo tse di tletseng ka methalethale ya ditshedi e e jalo ya kwalo ya maina;
c tshekatsheko ya boleng ba tlalo e e jalo;
d pegelo ya maemo mo bokgoning ba taolo e e fetileng le dikgato tsa phimolo;
e dikgato tsa ga jaana go laola le go phimola methalethale ya ditshedi e e anamang jalo; le f ditshupetso tse di ka lekanyediwang tsa tswelelelopele le katlego, le ditshupetso tsa gore leng, leano la taolo le tla fediwa.
Dipegelo tsa maemo a methalethale ya ditshedi e e anamang
Bothati jwa botsamaisi jwa karolo e e sireleditsweng bo tshwanetse ka dikgala tsa tlwaelo bo siamise le go romela kwa go Tona kana Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo mo porofenseng pegelo ka maemo a nngwe le nngwe ya methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina e e tlhagelelang mo karolong eo.
Pegelo ya maemo e tshwanetse go tsenya -
a lenane le le tletseng le tlhaloso ya methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina e e tlhagelelang mo karolong e e sireleditsweng;
b tlhaloso e e tletseng ya dikarolo tsa lefelo tse di tshwanetsweng ke methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina; le d pegelo mo bokgoning ba tlhagiso ya taolo e e fetileng le phimolo ya dikgato.
Karolo 3
Ditshiamelo kakaretso
Ditherisano
Tona o tshwanetse, pele a phasalatsa kitsiso go ya ka karolo 65 , 66 kana 69 , kana go mametlelela kana go phimola kitsiso e e jalo go ya karolo 68 kana 72, a latele tirego ya ditherisano go ya ka dikarolo 96 le 97.
KGAOLO 6
PATLISISO YA DITSHEDI, PHITLHELELO LE KGAOGANO YA TSHIAMELO
Maikaelelo le tiragatso ya Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go-
a laola patlisiso ya ditshedi tsa matheriale wa tlhago o o tswang mo metsweding ya baoloji ya tlholego; le b go tlamelela kgaogano ya ditshiamelo e e siameng e e lekanang e e tswang mo patlisisong ya disthedi tsa matheriale wa tlhago o o tswang mo metsweding ya baoloji ya tlholego.
Kgaolo e e dira kwa -
a patlisisong ya ditshedi wa tlhago o o tswang mo metsweding ya baoloji ya tlhago; le b thomelo ntle go tswa Rephaboliking, ka mabaka a patlisiso ya ditshedi tsa metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina ke Tona ka kitsiso mo Kuranteng.
Mo Kgaolong e -
metswedi ya baoloji ya tlholego" -
a e tsenyeletsa -
i metswedi ya baoloji ya tlholego efe kana efe e e tlhalosiwang mo karolong 1, e ka bo e kgobokantswe go tswa tlhagong e e tlhaga kana e fitlheletswe go tswa motsweding o mongwe ofe kana ofe, go tsenyelediwa diphologolo, dimela kana ditshedinyana tse dingwe tsa tlholego tsa methalethale ya ditshedi ya tlholego tse di tlhabolotsweng, di tsadisitswe kana di beilwe mo botshwarweng kana di tlhabolotswe kana di fetotswe ka tsela efe ka mokgwa wa thekenoloji ya ditshedi;
ii semela se se itiretsweng, pharologano, dipharologantsho tsa tlhago, sentshwa, setshedi sa sebedi kana karolo e e nonneng ya methalethale ya ditshedi ya tlholego efe kana efe dimela kana ditshedinyana tse dingwe tse di tewang mo tlaleletsong i;; le iii diphologolo tse di sa tlwaelegang dife kana dife, dimela kana ditshedinyana tse dingwe, di ka bo di kgobokantswe go tswa tlhagong e e tlhaga kana di fitlheletswe go tswa motsweding o mongwe ofe oo, ka tiriso ya thekenoloji ya ditshedi, di fetotswe ka matheriale wa tlhago ofe kana ofe kana kopamo ya khemikhale e e fitlhelwang mo methalethaleng ya disthedi ya tlholego kana diphologolo dife kana dife, dimela kana ditshedinyana tse dingwe tse di tewang mo temana tlaleletsong i kana ii; fela b e ntsha -
i matheriale wa tlhago wa tshimologo ya motho;
ii diphologolo tse di sa tlwaelegang dife kana dife, dimela kana ditshedinyana tse dingwe dife kana ditshedinyana tse dingwe tse di tewang mo temaneng a iii; le iii metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina go ya ka Tumalano ya Boditšhabatšhaba mo Metsweding ya Semela sa Tlhago sa Dijo le Temothuo; le metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina" e kaya metswedi ya baoloji ya tlholego efe kana efe ya kwalo ya maina go ya ka karolo tlaleletso (b).
Kgaolo e e tshwanetse go ranolwa go ya ka molao ofe kana ofe o o dirang.
Patlisiso ya ditshedi e e amang metswedi ya baoloji ya tlholego
Motho a ka se, kwa ntle ga tumelelo e e rebotsweng go ya ka Kgaolo 7, a tshwaragana le patlisiso ya matheriale wa tlhago go tswa metsweding ya baoloji ya tlholego.
Tumelelo e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 1 e ka ntshiwa fa fela -
a motho kana baagi ba ba tlamelang kana ba ba neelang phitlhelelo kwa metsweding ya baoloji ya tlholego ka mabaka a patlisiso ya ditshedi e e jalo, a dumetse mabaka le maemo a tumalano le kgaogano ya tshiamelo e e tla laolang tshiamelo e e jalo kana phitlhelelo; le b Tona go ya ka karolo 802 o rebotse tumalano ya kgaogano ya tshiamelo e e tshisintsweng magareng ga mekgatlho.
Tumelo e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 2 a e tshwanetse go bewa mo karolong e e tletseng ya tshedimosetso yotlhe e e maleba, go tsenyelediwa tiriso e e ikaeletsweng ya metsedi eo ya tlholego.
Bothati bo bo rebolang bo bo tlhalosiwang go ya ka karolo 94 -
a bo ka tsenya yo o kopang tumelelo le mekgatlho e mengwe mo mabakeng le maemong a tumalano ya kgaogano ya tshiamelo;
b bo ka tsamaisa dipuisano magareng ga mokopi le mekgatlho e mengwe, le go tlhomamisa gore dipuisano tseo di dirilweng mo tekatekanong;
c ka kopo ya Tona, bo tshwanetse go tlhomamisiwa gore thulaganyo ya go kgaogana tshiamelo e e dumalanweng magareng ga mokopi le mekgatlho e mengwe e siame le go lekana;
d bo ka dira dikatlanegiso kwa go Tona; le e bo tshwanetse go dira ditiro tse dingwe dife tse di ka tlhalosiwang.
Ditumalano tsa kgaogano ya tshiamelo
Tumalano ya kgaogano ya tshiamelo e tshwanetse -
a e nne mo sebopegong se se tlhalositsweng;
b e tlhomamise -
i mofuta wa metswedi ya baoloji ya tlholego e patlisiso ya ditshedi e e maleba e amanang nayo;
ii karolo kana motswedi go tswa kwa metsweding ya baoloji ya tlholego e e tla kgobokanngwang kana go bonwa;
iii khwantheti ya metswedi ya baoloji ya tlholego e e tla kgobokanngwang kana ya bonwa; le iv ditiriso tsa jaanong le tse di nonofileng tsa metswedi ya baoloji ya tlholego;
c go neela mekgatlho maina kwa tumalanong ya go kgaogana ga tshiamelo;
d go baya mokgwa o mo go ona le sekgala se mo go sona metswedi ya baoloji ya tlholego e tshwanelwang ke go dirisiwa kana go tlhabololwa ka mabaka a patlisiso ya ditshedi e e jalo ; le e go baya mokgwa o mo go ona motho le sekgala se mo go sona motho kana baagi ba ba tlamelang metswedi eo ya baoloji ya tlholego ba tla kgaoganang morokotso ofe kana ofe, lotseno kana ditshiamelo tse dingwe tse di ka tlhagang go tswa mo lotsenong kana ditshiamelo tse dingwe tse di tswang go tswa mo go khomešelaeseng ka patlisiso ya disthedi ya metswedi ya baoloji ya tlholego e e jalo; le f go rekota dintlha tsa ditshiamelo dife tse di jalo.
tumalano ya kgaogano ya tshiamelo -
a e tshwanetse go romelwa kwa go Tona go rebolwa; le b ga e direge kwa ntle ga fa e rebotswe ke Tona.
Thomelo ntle ya metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina
Motho a se, kwa ntle ga tumelelo e e ntshitsweng go ya ka Kgaolo 7, a romele ntle go tswa Rephaboliking metswedi ya baoloji ya tlholego efe kana efe ya kwalo ya maina ka mabaka a patlisiso kana patlisiso ya ditshedi.
Tumelelo e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 1 e ka nna ya rebolwa fela fa -
a motho kana baagi ba ba tlamelang kana ba ba nayang phitlhelelo kwa metsweding ya baoloji ya tlholego e e maleba ya mabaka a thomelo e e jalo ba dumetse go ya ka mabaka le maemo a tumalano ya matheriale o o fetisitsweng o o tla laolang tshiamelo e e jalo kana phitlhelelo; le b Tona go ya ka karolo 822 o rebotse tumalano ya phetiso ya matheriale e e tshisintsweng magareng ga mekgatlho.
Tumalano e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 2 a e tshwanetse go bewa mo kutololong e e tletseng ya tshedimosetso yotlhe e e maleba, go tsenyeletsa tiriso e e ikaeletsweng ya metswedi ya baoloji ya tlholego.
Bothati bo bo rebolang bo bo tlhalositsweng go ya ka karolo 94-
a bo ka tsenya mokopi le mekgatlho e mengwe go ya ka mabaka le maemo a tumalano ya phetiso ya matheriale;
b bo ka tsamaisa dipuisano magareng ga mokopi le mekgatlho e mengwe, le go tlhomamisa gore dipuisano tseo di dirwa mo tekatekanong;
c ka kopo ya Tona, bo tshwanetse go tlhomamisa gore thulaganyo ya kgaogano ya tshiamelo e go dumalanweng ka yona magareng ga mokopi le mekgatlho e mengwe e siame le go lekana;
d bo ka dira dikatlanegiso kwa go Tona; le e bo tshwanetse go dira ditiro tse dingwe dife tse di ka tlhalosiwang.
Ditumlano tsa tshutiso ya matheriale
Tumalano ya tshutiso ya matheriale e tshwanetse -
a go nna mo sebopegong se se tlhalositsweng;
b go tlhomamisa -
i dintlha tsa motlamedi, moromela ntle le moamogedi wa metswedi ya baoloji ya tlholego;
ii mofuta wa metswedi ya baoloji ya tlholego e e tla romelwang ntle;
iii lefelo kana motswedi go tswa kwa metsweding ya baoloji ya tlholego e tla kgobokanngwa, ya bonwa kana ya tlamelwa;
iv khwantheti ya metswedi ya baoloji ya tlholego e e tla romelwang ntle;
v lebaka le ka lona metswedi ya baoloji ya tlholego e tla romelwang ntle;
vi ditiriso tsa jaanong le tse di nonofileng tsa metswedi ya baoloji ya tlholego; le vii go tlhalosa maemo a ka fa tlase ga ona moamogedi a ka tlamelang metswedi ya baoloji ya tlholego e e jalo, kana dikokomane tsa bona go ya lekokong la boraro.
tumalano ya tshutiso ya matheriale -
a e tshwanetse go romelwa kwa go Tona go bona thebolo ; le b ga e dire kwa ntle le fa e rebotswe ke Tona.
Tlhomo ya Letlole la Therasete ya Patlisiso ya ditshedi
Letlole la Therasete la Patlisiso ya ditshedi le tlhomilwe le mo go lona madi otlhe a a tswang ditumalanong tsa tshiamelo e e kgaoganweng kana ditumalano tsa phetiso ya matheriale, le le kolotiwang beng le batlamedi ba metswedi ya baoloji ya tlholego, le go tshwanetseng go duelwa, go tswa mo dituelong tsotlhe go ya baamogeladitshiamelong le tshwanetse go dirwa.
Madi otlhe a a duetsweng mo letloleng la therasete la patlisiso ya ditshedi ka fa teng ga bokao jwa karolo 131fii ya Molao wa Setšhaba wa Botsamaisi ba Ditšhelete.
Mokaedi-Kakaretso -
a o tshwanetse go tsamaisa Letlole ka tsela e e tlhalosegang; le b o ikarabelela madi a a mo Letloleng go ya ka Molao wa Setšhaba wa Botsamaisi ba Ditšhelete.
KGAOLO 7
DITUMELELO
Maikaelelo a Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go tlamelela taolo ya go rebola bothati ba go dumelela -
a ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang disepesimene tsa -
i methalethale ya ditshedi tsa kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng go ya ka karolo 561;
ii methalethale ya ditshedi ya kwa ntle go ya ka karolo 641; kana iii methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina go ya ka karolo 701;
b ditiro tse di laolwang go ya ka kitsiso e e phasaladitsweng go ya ka karolo 562; kana c patlisiso ya ditshedi e e amang metswedi ya baoloji ya tlholego go ya ka karolo 791; kana d thomelo ntle ya metswedi ya baoloji ya tlholego ya patlisiso kana patlisiso ya ditshedi go ya ka karolo 811.
Karolo 1
Tsela ya tumelelo
Kopo ya ditumelelo
Motho a ka nna a dira kopo ya tumelelo ka go tsenya kopo mo foromong e e tlhalositsweng kwa bothating.
Bothati bo bo rebolang bo ka -
a kopa mokopi go neelana ka tshedimosetso ya tlaleletso pele bo sekaseka kopo;
b tlhoka mokopi go kgotsofatsa ka maemo a a utlwalang a a jalo jaaka go ka bewa pele go rebolwa kopo;
c rebola tumelelo ntle le mabaka kana go e rebola go ya ka mabaka; kana d gana tumelelo.
Tshwetso ya bothati bo bo rebolang go rebola kana go gana ka tumelelo kana go e rebola go ya ka mabaka, go tshwanetse go tlhomama le -
a ditshiamelo tse di dirang tsa Molao o;
b ditheo tsa bosetšhaba tsa botsamaisi ba tikologo;
c letlhomeso la bosetšhaba la mefutafuta ya ditshedi;
d maano a mangwe afe kana afe a a tshotsweng kana a rebotswe go ya ka Kgaolo 3;
e ditumalano tsa boditšhabatšhaba dife kana dife tse di dirang tse di tlamang mo Rephaboliking;
f Molao wa Kgodiso wa Botsamaisi ba Bosiamisi, 2000 Molao Nomoro 3 wa 2000;
g ditlhokego dife kana dife tse di ka tlhalosiwang.
Fa maemo a a gapeletsang a tlhaloseditswe mofuta ofe kana ofe wa tumelelo, bothati bo bo rebolang bo ntse bo ka se rebole tumelelo ya mofuta oo go na le se se tsamaisanang le maemo ao.
Fa kopo e gannwe, bothati bo bo rebolang bo tshwanetse go neela mo nakong mabaka a tshwetso kwa mokoping ka go mo kwalela.
Ditshekatsheko tsa kotsi le bopaki jwa moitseanape
Pele go ntshiwa tumelelo, bothati bo bo rebolang bo ntse ka go kwala jwa tlhoka mokopi go bo tlamela, ka ditshenyegelo tsa mokopi, ka tshekatsheko ya kotsi e e kemetseng kana bopaki jwa moitseanape jaaka bothati bo bo rebolang bo ka tlhomamisa.
Ditumelelo
Tumelelo -
a e tshwanetse go tlhalosa -
i lebaka le e le reboletsweng;
ii lobaka lo e tla nnang e dira; le iii merero e mengwe efe kana efe e e ka tlhalsiwang;
b e ka nna ya rebolwa ka maemo a a tlhalositsweng mo tumelelong; le c e tshwanetse go nna mo foromong e le dintlha tse dingwe tse di jalo jaaka go ka tlhalosiwa.
Tumelelo e e rebotsweng go ya ka karolo 88 ga e tlamolole motshodi kana motho ofe yo mongwe mo go tsamaelaneng le ditshiamelo tsa molao o o dirang ofe kana ofe o mongwe.
Ditlhokego tsa tlaleletso tse di amanang le methalethale ya ditshedi tsa kwa ntle le tse di anamang
Bothati bo bo rebolang bo ka rebola tumelelo ya tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina fela fa -
a ditsamaiso tse di lekanang di latetswe ke mokopi go sekaseka dikotsi le dikutlwalo tse di maatla tse di amanngwang le tiro e e lekanyediwang;
b methalethale ya ditshedi e e maleba e bonwe go nna le botlhaswa kana bokgoni bo bo anamang;
c ditshiamelo tsa go dumelelwa tiro di botlhokwa bo bogolo go na le ditshenyegelo tse di amanngwang le go thbela kana go phekola tshenyo efe kana efe e e latelang kwa tikologong kana mefutafuteng ya ditshedi; le d go kgotsofatsa gore dikgato tse di lekaneng di tserwe ke mokopi go thibela go sutlha le kgasano ya methalethale ya ditshedi.
Ditumelelo tse di tshwaraganngwang
Fa e le gore go dirwa ga tiro e e boletsweng mo go karolo 87 e laolwa gape go ya ka molao o mongwe, bothati bo bo maatlafaditsweng ka fa tlase ga Molao go rebola ditumelelo malebana le tiro eo bo ka -
a diragatsa maatla a bona a a kopaneng; le b go ntsha tumelelo e le nngwe e e kopaneng mo boemong jwa tumelelo e e atlhologantsweng le tetlelelo.
Bothati bo bo maatlafaditsweng ka fa tlase ga molao o mongwe bo ka rebola tumelelo e e kopaneng ya tiro e e fa isong fa bothati boo bo tlhomamisitswe go ya ka Molao o gape jaaka bothati bo bo rebolang jwa ditumelelo malebana le tiro eo.
Tumelelo e e tshwaraganeng e ka nna ya ntshiwa fela fa -
a ditshiamelo tse di maleba tsa Molao o le tsa molao o mongwe oo go tsamaisanwe natso ; le b tumelelo e tlhalosa -
i ditshiamelo tsa mongwe le mongwe go ya ka se o se ntsheditsweng; le ii bothati kana botlhe ba ba e rebotseng.
Phimolo ya ditumelelo
Bothati bo bo rebolwang bo bo ntshitseng tumelelo bo ka nna ba phimola tumelelo fa -
a tumelelo e ne e rebotswe ka ntlha ya dikemedi tse di latlhang kana tse di fosagetseng ka mokopi kana motho yo o dirang mo boemong ba mokopi; kana b mokopi kana motshola tumelelo a tlodile kana a feitse go tsamaisana le -
i maemo afe kana afe a tumelelo;
ii tshiamelo efe kana efe ya Molao o kana molao o mongwe o o laolang tiro e e dumeletsweng; kana iii molao ofe wa kwa ntle o o laolang tiro e e dumeletsweng.
Karolo 2
Boikuelo
Boikuelo bo tla tsenngwa le Tona
Mokopi yo o ikutlwang a utlwile botlhoko ka tshwetso ya bothati bo bo rebolang go ya ka karolo 85 (c)kana (d), kana motshola tumelelo yo tumelelo ya gagwe e phimotsweng go ya ka karolo 90, a ka tsenya boikuelo le Tona kgatlhanong le tshwetso mo malatsing a le 30 morago ga go itsesiwe ka tshwetso.
Tona o tshwanetse gongwe -
a a sekaseke le go swetsa ka boikuelo;
b a lebisetse gape boikuelo kwa go Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba go sekaseka le go swetsa ka boikuelo; kana c go tlhomamisa phanele ya batho go sekaseka le go swetsa boikuelo.
Boikuelo ga bo emise tshwetso kgatlhanong le boikuelo bo bo tsentsweng kwa ntle ga fa Tona ya Khansele ya Phetiso kana phanele ya go ikuela e e sekasekang boikuelo e lebisa ka tsela e nngwe.
Diphanele tsa boikuelo
Fa Tona a swetsa gore boikuelo bo tshwanetse go sekasekiwa le go swediwa ke phanele ya boikuelo, Tona o tshwanetse go tlhomamisa -
a palo ya batho ba kitso e e maleba jaaka maloko a phanele; le b a le mongwe wa maloko a phanele jaaka leloko le le tshwereng.
Leloko le le tshwereng la phanele ya boikuelo le swetsa gore phanele e kopana leng le gore kae.
Phanele ya boikuelo e tshwanetse -
a go sekaseka le go swetsa boikuelo go ya ka tsamaiso e e tlhalositsweng ; le b go tshola rekoto ya ditsweletso tsa yona le ditshwetso.
Ditshwetso
Tona, Tona ya Khansele ya Phetiso kana panele ya boikuelo e e sekasekang boikuelo ba ka -
a ka le lengwe ba tshola kana ba gana boikuelo; le b fa ba tshola kana ba gana boikuelo, ba dira ditaolelo tse dingwe tse di jalo jaaka go ka nna maleba.
Fa boikuelo bo tshotswe kgatlhanong -
a le kgano go rebola tumelelo, Tona, Tona ya Khansele ya Phetiso kana phanele ya boikuelo ba ka rebola tumelelo kwa ntle ga mabaka kana go ya ka mabaka;
b le lebaka go ya ka fa tumelelo e neng e rebotswe ka teng, Tona, Tona ya Khansele ya Phetiso kana phanele ya boikuelo ba ka nna ba gogela morago kana ba mametlelela maemo; kana c go phimola tumelelo, Tona, Tona ya Khansele ya Phetiso kana phanele ya boikuelo ba ka busetsa tumelelo.
KGAOLO 8
BOTSAMAISI BA MOLAO
Karolo 1
Melawana
Melawana ka Tona
Tona a ka nna a dira melawana e e amanang le -
a go tlhokomela tatelo ya, le tiragatso ya ditlwaelo le maemo a a tewang mo go karolo 9;
b i go tlhomamisa dithwe tsa naga tse di ka bong di neela bothati ka ditumelelo tse di tewang mo go karolo 561 kana 2;
ii go tsamaisa tiragatso le kgapeletso ya karolo 51 kana kitsiso nngwe le nngwe go ya ka karolo 562;
iii go diragadiwa ga tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepisimene sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng iv go tsamaisa tiragatso le kgapeletso ya tumalano ya boditšhabatšhaba e e laolang kgwebo ya boditšhabatšhaba mo disepesimeng tsa kwalo ya maina ya methalethale ya ditshedi e e tshosediwang kana e e sireleditsweng e e tlameng mo Rephaboliking, v go fokotsa tsosetso ya phalolo mo methalethaleng ya ditshedi e e tlhaga ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng;
vi go fokotsa tshosetso kwa seriting sa ekholoji sa ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina;
vii boleng le tsamaiso ya go dira ya bothati ba saense;
kana viii gore tiriso ya mefutafuta ya ditshedi e tsamaisa ka tsela ya ekholoji e e tswelelang;
c i dithwe tsa naga tse di tlhomilweng tse e ka nnang bothati bo bo rebolang ditumelelo a a kwang mo go karolo 661 kana 701;
ii dithwe tsa naga tse di tlhomilweng tse e ka nnang bothati bo bo kgoneng go diragatsa le go gapeletsa ditshiamelo tsa kgaolo e;
iii go tsamaisa tiragatso le kgapeletso ya karolo 64, 66 kana 70;
iv go tlhalosa maemo a a gapeletsang a tumelelo efe kana efe e e ntshitsweng go ya ka karolo 641 kana 701;
v tshekatsheko ya dikotsi le kutlwalo e e kgoneng mo mefutafuteng ya ditshedi ya ditiro tse di thibeletsweng tse di amang disepesimene tsa methalethale ya ditshedi ya kwa ntle kana methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina; le vi taolo le nyeletso ya methalethale ya ditshedi e e anamang ya kwalo ya maina;
d i dithwe tsa naga tse di tlhomilweng tse di ka bong di le bothati bo bo ntsheng jwa ditumelelo tse di tewang mo go karolo 81;
ii sebopego le diteng tsa, le ditlhokego le kaelo ya; ditumalano tsa kgaogano ya tshiamelo le ditumalano tsa phetiso ya matheriale;le iii madi a a duelwang malebana le ditumalano tsa kgaogano ya tshiamelo le ditumalano tsa phetiso ya matheriale; le iv botsamamaisi ba Letlole la Therasete ya Patlisiso ya ditshedi;
e i maemo a ya go ya ka bothati bo bo rebolang bo ka ntsheng ditumalano go ya ka Molao o;
ii tsamaiso e e tla latelang le madi a a tla duelwang malebana le go tsengwa le tshekatsheko ya dikopo tsa ditumelano;
iii dithata tsa bothati bo bo rebolwang fa go sekasekwa le go swetsa dikopo tse di jalo ;
iv maemo a ka ona bakopi ba tshwanetseng go tsamaisana nao pele kana morago ga go tsenya dikopo tsa bona;
v ditirego tsa ditherisano tse di maleba;
vi bothati bo tumelano ya bona e tlhokegang pele ditumelelo di ka rebolwa;
viii maemo a mo go ona dikopo di tshwanetseng go ganwa kana go ka rebolwa;
ix sebopego le diteng tsa ditumelelo;
x maemo a mo go ona ditumelelo di tshwanetseng go rebolwa, kana dikaelo tsa go tlhomamisa maemo a mo go ona ditumelelo di ka rebolwang;
xi mekgwa, ditsamaiso le maemo a tumelelo a go gapeletsa tsamaelano le maemo a tumelelo;
xii go neelana ka tshireletso ya tlotlo mo tlamegong efe kana efe e e ka tlhagelelang go tswa mo go direng tiro e e thibeletsweng e e dumeletsweng ka tumelelo, le sebopego sa tshireletso e e jalo;
xiii lobaka lwa go dira ga ditumelelo;
xvi tsamaiso e e tla latelwang le madi a a tla duelwang malebana le go tsenngwa le tshekatsheko ya boikuelo; le xvii morero o mongwe ofe kana ofe o o ka tlhokegang go tsamaisa tiragatso ya Kgaolo e;
f morero o mongwe ofe o o ka tlhalosiwang go ya ka Molao o; le g morero o mongwe ofe kana ofe o o ka tlhokegang go tsamaisa tiragatso ya Molao o.
Molawana ofe kana ofe o o nang le ditlamorago tsa lotseno lwa lokgetho ka tlhamalalo o ka dirwa fela ka kutlwano le Tona ya Ditšhelete.
Pele go phasaladiwa melawana efe kana efe go ya ka karolo tlaleletso 1, kana mametlelelo efe kwa melawaneng, Tona o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano go ya ka dikarolo 96 le 97.
Karolo tlaleletso 3 ga e tlhoke go diragadiwa kwa phetogong e e sa utlwaleng thata ya melawana.
Kakaretso
Melawana e e dirilweng go ya ka karolo 94 e ka -
a lekanyetsa kana ya thibela kgato efe kana efe e ka nna ka gongwe gotlhelele kana ka mabaka;
b go dirisiwa -
i ka kakaretso go ralala Rephaboliki kana porofense, jaaka go ka bo go ntse, kana felo mo lefelong le le tlhalositsweng kana setlhopha sa mafelo;
ii ka kakaretso kwa bathong botlhe kana fela kwa setlhopheng se se tlhalositsweng sa batho;
iii ka kakaretso malebana le methalethale ya ditshedi kana fela kwa methalethaleng ya ditshedi e e tlhalositsweng kana setlhopha fela sa methalethale ya ditshedi o ; kana iv ka kakaretso malebana le ditumelelo tsotlhe kana boikuelo kana setlhopha se se tlhalositsweng fela sa ditumelelo kana boikuelo; kana c go farologanya magareng ga go farolagana ga -
i mafelo kana ditlhopha tsa mafelo;
ii batho kana ditlhopha tsa batho;
iii methalethale ya disthedi kana ditlhopha tsa methalethale ya ditshedi ; kana iv ditlhopha tsa ditumelelo kana bikuelo.
Melawana e e dirilweng go ya ka karolo 94 e ka tlamela motho ofe kana ofe yo o tlolang kana a feila go tsamaelana le tshiamelo ya seo o molato wa bosenyi mme o tshwanelwa ke go bonwa molato go ya -
a kgolegelong ya lobaka lo lo sa feteng dingwaga tse tlhano;
b tefiso e e maleba; kana c tsoopedi tefiso le kgolegelo e e jalo..
Karolo 2
Tirego ya ditherisano
Ditherisano
Pele go diragadiwa dithata tse di, go ya ka tshiamelo ya Molao o, tse di tshwanetseng go diragadiwa go ya ka karolo e, le karolo 97, Tona o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano jaaka go ka nna maleba mo mabakeng.
Tona o tshwanetse, jaaka go ka nna maleba go ya ka karolo tlaleletso 1 -
a a rerisane le maloko a Kabinete a dikarolo tsa maikarabelo a tsona a tla amiwang ke tiragatso ya dithata;
b go ya ka ditheo tsa taolo ya tirisanommogo jaaka e beilwe mo Kgaolong 3 ya Molaotheo, go rerisana le Tona ya Khansele ya Phetiso ya merero ya tikologo ya porofense nngwe le nngwe e e tla amiwang ke tiragatso ya dithata; le c go dumelela botsayakarolo jwa setšhaba mo iregong go ya ka karolo 97.
Botsayakarolo jwa setšhaba
Tona o tshwanetse go neela kitsiso ya tiragatso e e tshisinngwang ya dithata tse di maleba -
a mo Kuranteng; le b bogolo mo kuranteng e le nngwe e e phatlhaladiwang ka bosetšhaba, kana fa e le gore tiragatso ya dithata e tla ama lefelo le le rileng fela, mo kuranteng bogolo e le nngwe e e phatlhaladiwang mo lefelong leo.
Kitsiso e tshwanetse go -
a laletsa maloko a setšhaba go romela kwa go Tona; mo malatsing a le 21 a phasalatso ya kitsiso mo Kuranteng, dikemedi tse di kwadilweng mo, kana dikganetso kwa tiragatsong e e tshisinngwang ya maatla; le b tshola tshedimosetso e e lekaneng go kgontsha maloko a setšhaba go romela dikemedi tsa bokao kana dikgano
Tona a ka, mo mabakeng a a maleba a dumelela motho yo o nang le kgatlhego kana baagi go tlhagisa dikemedi tsa molomo kana dikgano kwa go Tona kana motho yo o tlhomilweng ke Tona.
Tona o tshwanetse go neela tshekatsheko e e maleba kwa dikemeding tsotlhe kana dikgano tse di amogetsweng kana tse di tlhagisitsweng pele go diragadiwa maatla.
KGAOLO 9
DITLOLOMOLAO LE DIKOTLHAO
Ditlolomolao
Motho o molato ka tlolomolao fa motho yoo a tlola kana a palelwa ke go tsamaisana le tshiamelo ya -
a karolo 561, 641, 662, 701, 791 kana 811;
b kitsiso e e phasaladitsweng go ya ka karolo 562; kana c kaelo e e rebotsweng go ya ka karolo 682 kana 723.
Motho yo e leng motshodi wa tumelelo o molato wa tlolomolao fa motho yoo-
a a tlodile kana a paletswe ke go tsamaisana le tlamelo ya 681 kana 721;
b a dirile tiro e tumelelo e neng e rebotswe ka tsela e nngwe go na le go ya ka mabaka a a tsamaelanang le se tumelelo e neng e se reboletswe; kana c go dumelela kana go letla motho ofe kana ofe yo o mongwe go dira, kana go tlholega go dira, sengwe le sengwe se e leng molao go ya ka temana a kana b.
Motho o molato ka tlolomolao fa motho yoo-
a ka bonwenwee a fetola tumelelo efe kana efe;
b a bopa kana a kopisa e sa ka molao lokwalo ka mabaka a go le fetisa jaaka tumelelo;
c a fetisa, a dirisa, a fetola kana a na le lokwalo mo go ena lo lo fetotsweng kana lo fosagatse lo lo tshwanelwang ke go nna tumelelo; kana d ka kitso a dira seteitemente se se fosagetseng kana pegelo ka mabaka a go bona tumelelo.
Dikotlhao
Motho yo o atlhotsweng ka molao go ya ka karolo 102 o tshwanelwa ke tefiso, kana kgolegelo ya lobaka lo lo sa feteng dingwaga tse tlhano , kana tsoopedi tefiso e e jalo le kgolegelo e e jalo.
Tefiso go ya ka karolo tlaleletso 1 e ntse e ka se fete -
a bokana bo bo tlhalositsweng go ya ka Molao o o Laolang Dituelo tse Dikgolo , 1999 Molao Nomoro 101 wa 1991; kana b fa motho a atlholetswe molato o o amang sepesimene sa methalethale ya ditshedi ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng, bokana bo bo tlhomamisitsweng go ya ka temana a kana bo bo lekanang garago boleng ba khomese ya sepesimene malebana le molato o o dirilweng, sefe se se ka bong e le se segolwane.
KGAOLO 11
TSE LE TSELE
Phimolo ya molao
Molao wa Dikgwa, 1984 (Molao Nomoro 122 wa 1984), o phimolwa ke Molao.
Dipolokelo
Sengwe le sengwe se se dirang go ya ka Molao wa Dikgwa, 1984 (Molao Nomoro 122 wa 1984), se ka, kana se tshwanetse go dirwa go ya ka Molao o o tshwanetseng go tswa o dirilwe go ya ka Molao o.
Motho yo ka bonako pele ga phimolo ya Molao wa Dikgwa, 1984, ka karolo 100 ya Molao a neng -
a a le leloko la Setheo sa Bosetšhaba sa Bothani, a nna leloko la Boto ya Setheo sa Boto ya Bosetšhaba ya Mefutafuta ya ditshedi ya a A forika Borwa mme a sala go nna leloko le le jalo go fitlha Tona a tlhoma maloko a Boto go ya ka karolo 15;
b motlhankedi mogolo wa Bothani ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa o nna motlhankedi mogolo wa phetiso wa nama o sa tshwere wa Setheo sa Bosetšhaba sa Mefutafuta ya ditshedi mme o sala go nna motlhankedi mogolo wa go fitlha Boto e tlhoma motho jaaka motlhankedi mogolo wa Setheo go ya ka karolo 29; le c maloko a badiri otlhe a Setheo sa Bosetšhaba sa Bothani, go tsenyelediwa notlhankedi mogolo wa phetiso wa sona, a tshwanetse go tsewa jaaka a a setseng a tlhomilwe go ya karolo 30 jaaka maloko a badiri a Setheo sa Bosetšhaba sa Mefutafuta ya ditshedi sa Aforika Borwa go ya ka maemo a tirelo a a tshwanang a a dirilweng mo go bona ka bonako pele ga phimolo ya Molao wa Dikgwa, 1984.
Karolo tlaleletso 2 c ga e ame phensene, maikhutso le ditshiamelo tse dingwe tse di kokotlegelelang maloko a badiri e e boletsweng mo go karolo tlaleletsong eo pele ga phimolo ya Molao wa Dikgwa, 1984, mme ditshiamelo tse di jalo di tshwanetse go tlotliwa jaaka e kete go ne go se kgaogo mo tirelong ya tsona.
Go tloga letlha la nyeletso ya Molao wa Dikgwa, 1984 -
a matlotlo otlhe le melato le ditshwanelo tsotlhe le ditlamego tsa Setheo sa Bosetšhaba sa Bothani di beilwe mo Setheong sa Mefutafuta ya ditshedi sa Aforika Borwa; le b tekano efe kana efe mo Letloleng la Bosetšhaba la Setheo sa Bothani le le boletsweng mo karolong 64 ya Molao oo le tshwanetse go duelwa kwa Setheong sa Bosetšhaba sa Mefutafuta ya ditshedi sa Aforika Borwa.
Diporojeke tsa patlisiso ya ditshedi tse di leng teng
Leloko lefe kana lefe le le amegang kwa tshimologong ya Kgaolo 6 mo porojekeng ya patlisiso ya ditshedi e mo go yona karolo 80 e dirang, le ka nna le mororo ka karolo eo la tswelela ka porojeke le sa letile dipuisano le go tsenela mo tiragatsong ya tumalano ya kgaogano ya tshiamelo e e maleba go ya ka Kgaolo eo.
Karolo tlaleletso 1 e fela ngwana o le mongwe morago ga fa Kgaolo 6 e simolotse.
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
Molao o o bidiwa Molao wa Bosetšhaba wa Botsamaisi ba Tikologo ya Mefutafuta ya ditshedi 2003, mme o simolola ka letlha le le tlhomamisitsweng ke Moporesidente ka Kgoeletso mo Kuranteng.
Matlha a a farologaneng a ka re ka karolo tlaleletso 1 a tlhomamisediwa ditshiamelo tse di farologaneng tsa Molao.
<fn>tsn_Article_National Language Services_BUKA YA DIRORI TSE DI BOIMA (2003).txt</fn>
Sekano sa Bosetšhaba
LEFAPHA LA DIPALANGWA
BUKANA YA
DIRORI TSE DI BOIMA
KHOUTU 3
Tlhagiso ya ntlha - 2003
Dikgogo go tswa mo Molaong wa Bosetšhaba wa Pharakano wa 1996 (Molao 93 wa 1996), gammogo le Melawana ya Bosetšhaba ya Pharakano ya 2000.
ISBN
Sekano Sa Lefapha la Bosetšhaba la Dipalangwa
KETAPELE
Tona - E tla dirwa ka kgolagano le lephata la Tona
TSIBOSO!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Maitsholo a bosenyi - Pipamolomo le ditiro tsa bobodu
Bontsi jwa batlhankedi ba ba nang le seabe mo go reboleng le go ntsha dilaesense ba na le nnete.
Le gale batho bangwe ba ka naya batlhankedi tshelete, dimpho gongwe dithuso dingwe gore ba bone laesense.
Ka dinako dingwe go na le go diragale gore batlhankedi ba kope tšhelete, dimpho gongwe dithuso dingwe gore ba ntshe gongwe ba rebole go ntshiwa ga laesense ya go nna jalo.
Seno ga se ka fa molaong!!!!!
Dikgetse tsotlhe tsa maitsholo a bobodu di tla batlisisiwa mme go tla tsewa dikgato kgatlhanong le botlhe ba ba nang le seabe mo ditirong tsa go nna jalo.
Ditlhotlhwa tsotlhe ke tse di rebotsweng. O SEKE wa duela go feta gongwe wa ithaopa go duela go feta gore o bone laesense ya gago.
Ditiro tsotlhe tsa maitsholo a bobodu di tshwanetse go begiwa. Fa o itse mongwe yo o amogetseng gongwe yo o ka tlogang a amogela laesense ka go naya gongwe go tsibogela kopo ya pipamolomo, kgotsa fa o itse ditiro dingwe tsa bobodu tse di amang motlhankedi mongwe, o seke wa okaoka mme o ikgolaganye le Lefapha la Bosetšhaba la Dipalangwa kwa Pretoria kwa fekeseng ya 012 309 3812, kgotsa tikwatikwe ya tlhaeletsano ya selegae kwa dikantorong tsa Puso ya Porofense.
TSHUPANE
MATSENO
Bukana eno ya Baithuti ba go kgweetsa e tlhalosa melawana ya tsela, gammogo le dintlha tse di maleba, taolo ya dirori gammogo le matshwao a pharakano jaaka a fitlhelwa mo Molaong wa Bosetshaba wa Pharakano.
Go botlhokwa gore go nne le kitso e e feletseng ya diteng tsa buka, e seng fela go bona laesense ya o ithuta go kgweetsa, le go itse gore go dirwa jang leng le eng mo mabakeng mangwe a a riling.
Le fa dikarolo tsotlhe tsa matshwao a pharakano di akareditswe mo bukeng eno, ga go a akarediwa matshwao otlhe go tswa mo karolong nngwe le nngwe.
Go botlhokwa go lemoga gore bukana eno ga se lekwalo la molao. Diteng di ikaegile ka Molao le Melawana ya Bosetšhaba ya Pharakano mme e tlhalosiwa ka tsela e e bonolo.
Melao ya pharakano e fotga gantsi mme ka jalo buka eno e tla baakangwa gangwe le gape. Le gale go ka amogelwa ditshitsinyo tse di agang tebang le go tokafatsa gape boleng jwa kgatiso eno.
Mokwadi
TSHEDIMOSETSO YA BOTLHOKWA TEBANG LE LAESENSE YA GAGO YA GO ITHUTA GO KGWEETSA LE TIRISO YA TENG
Motho o thibelwa go bona gongwe go nna le laesense ya go ithuta go kgweetsa:
a Fa motho yoo a tshwakgotswe ke tiriso ya seritibatsi sengwe le sengwe se se nang le nikotene gongwe tiriso e e feteletseng ya tagi le:
b Fa a na le bongwe jwa malwetse a a latelang gongwe bogole:
mototwane o o sa laolegeng;
go tlhaselwa ke sedidi gongwe kidibalo ka ntlha ya bolwetse jwa madi a a kwa godimo gongwe ka ntlha ya mabaka mangwe fela, mofuta mongwe le mongwe wa bolwetse jwa tlhaloganyo jo bo dirang gore go nne botlhokwa gore motho yoo a tswalelwe, a tlhokomelwe gongwe a laolwe gongwe go alafiwa jaaka molwetse go ya ka Molao wa Boitekanelo jwa tlhaloganyo wa 1973 (Molao wa 18 wa 1973);
iv. bolwetse bongwe le mongwe jo bo bakang gore mesifa e seke ya dira sentle;
v. bolwetse jo bo sa laolesegeng jwa sukiri;
vi. pono e e sa lolamang e e netefaditsweng go ya ka seemo se se rebotsweng;
vii. bolwetse bongwe le bongwe kgotsa go sa itekanelang mo mmeleng go go ka mo dirang gore a retelelwe ke go kgweetsa le go laola ka tolamo serori se se amanang le laesense eo ntle le go tsenya tshireletsego ya baagi mo kotsing; Go ya le gore bosusu joo ka bo jona ga o tsewe e le go tlhoka go itekanela.
O ka dira kopo ya go tlhatlhobelwa laesense ya go ithuta go kgweetsa kwa tikwatikweng nngwe le nngwe e e kwadisitsweng ya tlhatlhobo ya dilaesense tsa go kgweetsa mo foromong e e maleba ya kopo (foromo LL1).
Kopo ya gago e tshwanetse go tla le;
a dinepe tsa gago di le pedi tse di tshwanang tsa mmala wa bontsho le bosweu gongwe tse di mmala tse -
di tshwanetseng tsa bo di sa tswa go tsewa mo gautshwaneng;
di bonalang sentle mme di sena meriti;
di tshwanetseng go nna boleele jwa dimilimitara di le 40 le bophara jwa dimilimitara di le 30;
iv. di tshwanetseng go bontsha tlhogo le magetla a gago;
v. di tshwanetseng go bontsha sefatlhego sa gago ka botlalo;
b buka ya gago ya boitshupo c tshelete e e maleba ya tuelo
E tla re fa o newa tshupatefo, tikwatikwe e tla go rebolela letlha le nako e o tshwanetseng go tla go dirwa tlhatlhobo e e rebotsweng .
Tlhatlhobo e tla akaretsa dintlha tse di latelang;
a melawana ya tsela gammogo le dintlha tse dingwe tsa molao, b matshwao a pharakano, matshwao le matshwao a tsela, le c didiriswa tsa taolo ya serori se se boima.
Fa tlhatlhobo e e rebotsweng ya laesense ya go ithuta go kgweetsa e falotswe, laesense ya gago ya go ithuta go kgweetsa e tla dira sebaka sa dikgwedi di le somerobedi go tloga ka letsatsi la tlhatlhobo.
O tla dirwa ditlhatlhobo tsa matlho kwa tikwatikweng mme o tla rebolelwa laesense ya go ithuta go kgweetsa fa pono ya gago e fitlhelela seemo se se beilweng, jaaka go rebotswe mo Molaong wa Bosetshaba wa Pharakano.
DINTLHA:
a Motho yo o tshotseng laesense ya go ithuta go kgweetsa ya Khoutu 3 o letleletswe go kgweetsa serori sengwe le sengwe gongwe mefuta e e e kopaneng ya dirori ntle le sethuthuthu, sethuthuthu sa maotwana a mararo gongwe sethuthuthu sa maotwana a mane.
b Motho yo o tshotseng laesense ya go ithuta go kgweetsa ya Khoutu 3 o tla kgweetsa fela dirori tse a nang le tetla ya go di kgweetsa a tlhokometswe ka tlhamalalo ke motho yo o tshotseng laesense ya go kgweetsa ya mofuta o o wa serori.
c Go bona laesense ya go ithuta go kgweetsa ya khoutu 3 o tshwanetse wa bo o le bogolo jwa bonnye dingwaga di le 18.
d Laesense ya gago ya go ithuta go kgweetsa e tla dira sebaka sa dikgwedi di le somerobedi go tloga ka letlha le tlhatlhobo e e rebotsweng e falotsweng ka lona.
MELAWANA YA TSELA
LE DINTLHA TSE DINGWE TSA MOLAO
DIPONE
Fa o dirisa serori se se boima mo tseleng ya botlhe:
Dipone tsotlhe di tshwanetse tsa bo di sa senyega, di ntse sentle, mme gape di ka kgona go tshubiwa ka dinako tsotlhe;
Mabone a kwa pele, a kwa morago le mabone a dinomoro polata a tshwanetse go nna a tshubilwe mo pakeng;
a ya magareng ga letsatsi le sena go phirima le ya pele ga letsatsi le tlhaba, le b nako nngwe le nngwe fa, ka ntlha ya lesedi le le sa lekanang gongwe ka ntlha ya maemo a a sa jeseng di welang a loapi, batho le dirori tse di mo tseleng ya botlhe ba sa bonaleng sentle mo sekgaleng sa dimitara di le 150.
Fela ditlamelo tseno ga di kitla di ama serori se se emisitsweng;
a kwa thoko ga tsela ya botlhe, b mo lefelong la go phaka le le diretsweng molelwane ka letshwao le le maleba la pharakano, kgotsa c mo sekgaleng sa dimitara di le 12 go tswa mo leboneng le le tshubilweng la mmila le le bonesang lefelo le serori sa go nna jalo se phakileng mo go lona.
Marang a magolo (Kgalalelo)
Lebone lengwe le lengwe le le tlhagisang marang a magolo (kgalalelo), le tshwanetse go rulaganngwa le go tlhokomelwa gore le kgone go bonesa ka tolamo lefelo le le kwa pele ga serori, go kgontsha mokgweetsi go bona motho mongwe le mongwe, serori gongwe selo sengwe se se golo mo sekgaleng sa bonnye dimitara di le 100.
Gopola go ngotla marang a magolo (kgalalelo) a serori sa gago fa go na le pharakano e e tlang kwa pele, gammogo le fa o setse serori se sengwe morago.
Marang a a ngotlilweng
Lebone lengwe le lengwe le legolo le le ntshang marang a a ngotlilweng le tshwanetse go rulaganngwa le go tlhokomelwa gore le kgone go bonesa ka tekano mo lifelong le le fa pele ga serori, le kgontsha mokgweetsi go bona motho mongwe le mongwe, serori gongwe sengwe se segolo mo sekgaleng sa bonnye dimitara di le 45.
Dipone go phaka
Ga go a tshwanela gore serori se kgweediwe mo tseleng ya botlhe se tshubile fela dipone tsa go phaka fa serori sa go nna jalo se tsamaya.
Dipone tsa kwa morago
Ga o a tshwanela go kgweetsa serori se se bokete mo tseleng ya botlhe ntle le fa fela se tsentswe dipone tse di ntshang lesedi le lehibidu kwa morago.
Lebone la go ema
Ga o a tshwanela go kgweetsa serori se se bokete mo tseleng ya botlhe ntle le fela fa se tsentswe dipone tsa go ema kwa morago. Fa di dirisiwa, di tshwanetse go ntsha lesedi le lehibidu le le tshwanetseng go nna bogale go gaisa le la lesedi le le ntshiwang ke dipone tsa kwa morago mme le tshwanetse go kgona go bonwa ke motho yo o nang le pono e e siameng le fa go na le marang a a tlwaelegileng a letsatsi mo sekgaleng sa dimitara di le 30.
Lebone la Dinomoro polata
Ga o a tshwanela go kgweetsa serori se se bokete mo tseleng ya botlhe ntle le fa fela se tsentswe bonnye, lebone le le lengwe la nomoro polata kwa morago, le bonesa nomoro polata. Tlhaka nngwe le nngwe gongwe palo nngwe le nngwe ya nomoro polata eo e tshwanetse go bonwa ke motho yo o nang le pono e e siameng go tswa mo sekgaleng sa dimitara di le 20.
Dipone tsa mouwane
Ga gona serori sepe se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng ya botlhe fa dipone tsa mouwane tse di mo go sona di tshubilwe, ntle le fela mo maemong a pono e sa tlhapang ka ntlha ya;
semathana, mouwane, lerole, kgotsa mosi.
Dipone tsa Patlo
Ga go a tshwanela go dirisiwa serori se se bokete mo tseleng ya botlhe fa se tsentswe lebone la patlo, le le ka ntshang marang a lesedi a a ka fapogelang kwa letlhakoreng lengwe le lengwe;
Ntle le fa fela lebone leo le le ka rulaganngwang-
le ka tsenngwa mme la dirisediwa mo mabakeng a tiro mo emelenseng nngwe le nngwe; serori sa phaloso, molelo, sepodisi, gongwe sa taolo ya pharakano;
le ka tsenngwa mo seroring sa ngaka gongwe ngaka ya diphologolo, mme le dirisediwa ditiro tsa seporofesenale; kgotsa le ka tsenngwa mo seroring sa segogelathusong kgotsa serori se se dirisiwang mo mabakeng a thebolo ya motlakase gongwe ditirelo dingwe tsa botlhokwa tsa setshaba: Fa e le gore le dirisiwa fela kwa lifelong la kotsi gongwe kwa serori se robegetseng gona gongwe fa go tlhatlhobiwa megala ya difounu, thelekerafe gongwe megala ya motlakasa.
SEDIRISWA SA TSIBOSO (HUTARA)
Ga o a tshwanela go dirisa serori se se boima mo tseleng ya botlhe ntle le fela fa se na le sediriswa sa tsiboso (hutara), se se dirang sentle mme, fa se dirisiwa, se kgona go ntsha modumo o o utlwalang sentle ke motho yo o utlwang sentle go tswa mo sekgaleng sa dimitara di le 90.
Disaerini gongwe didiriswa tsa tsiboso tse di tshamekang molodi ga di a tshwanela go dirisiwa mo diroring tsa poraefete.
TIRISO YA SEDIRISWA SA TSIBOSO (HUTARA)
Ga go motho ope yo o tla dirisang hutara ya serori ntle le fa fela tiriso eo e tlhokega tebang le pabalesego.
Mariki
Serori sengwe le sengwe se se boima se se dirisiwang mo tseleng ya botlhe se tshwanetse go nna le;
mariki a a dirisediwang taolo ya serori mariki a go phaka, le mariki a tshoganyetso
Fa e le gore mariki a tshoganyetso le mariki a go phaka e ka nna mariki a le mangwe.
DITSHUPANTLHA
Serori se se boima se tshwanetse go nna le ditshupantlha, mme;
tshupantlha nngwe le nngwe e tshwanetse go nna le lebone;
fa le dirisiwa, lebone le tshwanetse go bontsha lesedi le le benyabenyang le le bogale jo bo dirang gore le kgone go bonwa ke motho yo o bonang sentle mo leseding le le tlwaelegileng mo sekgaleng sa dimitara di le 30.
Fa dipone tsa tshupantlha di le mo tirisong, di tshwanetse go ntsha lesedi le le sweu, lesetlha gongwe la mmala wa namune kwa pele, mme le le lesetlha, mmala wa namune kgotsa le lehibidu kwa morago.
KERE YA TAOLO
Ga go a tshwanela gore go dirisiwe serori se se boima mo tseleng ya botlhe ntle le fela fa dikarolo tsotlhe tsa seterebo di tlhokometswe gore di mo seemong se se letlang gore serori se laolege sentle ka pabalesego.
TEKANYO YA THETOLOGO
Ga go a tshwanela gore go dirisiwe serori se se boima mo tseleng ya botlhe fa e le gore tekanyo ya thetologo ya serori seo e feta dimitara di le 13,1.
BOHIBIDU
Serori se se boima se tshwanetse go tsenngwa ditsabakedi di le pedi kwa morago, se le sengwe ka fa letlhakoreng lengwe le lengwe.
Bosetlha
Serori se se boima gongwe kopano ya dirori tse boleele jwa tsona tsotlhe bo fetang dimitara di le 7, e tshwanetse go tsenngwa ka fa letlhakoreng lengwe le lengwe, gongwe mo letlhakoreng la serori sengwe le sengwe se se mo kopanong eo, ka-
setsabakedi se le sengwe se se setlha-
mo sekgaleng sa dimitara di le tharo kwa pele ga serori sa go nna jalo gongwe mo kopanong ya dirori;
mo sekgaleng sa metara o le mongwe kwa morago ga serori sa go nna jwalo gongwe mo kopanong ya dirori; le fa e le gore go na le kopano ya dirori e e nang le kolotsana, mo sekgaleng sa dimitara di le 3 fa pele ga kolotsana; le ditsabakedi tse di tshetlha ka bontsintsi jo bo ka tlhokegang go netefatsa gore ga go nne le sekgala sa go feta dimitara di le 3,6 magareng ga ditsabakedi tse di tshetlha di le pedi mo letlhakoreng lengwe le lengwe.
Go tloga ka di 1 Ferikgon 2001, go tshwanetse ga tsenngwa materiale o mosetlha wa setsabakedi (jaaka o rebotswe), mo matlhakoreng le kwa morago ga dirori tsotlhe tsa dithoto tse e leng gore boima jotlhe jwa serori bo feta dikilogerama di le 10000.
Dirori tsa dithoto tse boima jwa tsona bo sa feteng dikilogerama di le 10000 di ka tsenngwa dikgetshana tseo mo matlhakoreng le kwa morago, le fa seo ga se patelesege. Le gale fa go ka tsenngwa materiale o mosetlha wa setsabakedi mo seroring sa dithoto, ga go tlhokege ditsabakedi tse di tshetlha tse di kailweng fa godimo.
KEMO E E PATELESEGANG
Mokgweetsi wa serori mo tseleng ya botlhe o tla emisa serori seo -
go obamela taelo ya letshwao la tsela gongwe e e ntshiwang ke motlhankedi wa pharakano yo o apereng junifomo; kgotsa ka kopo gongwe taelo ya letshwao la motho yo o eteletseng pele gongwe a palame phologolo ya ditlhakwana le dinaka, pitsi, tonki, mmoulo, nku, podi, kolobe kgotsa ntšhwe mo tseleng.
DISELEFOUNU
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe a tshwere selefounu kgotsa mogala o o akgiwang kgotsa sediriswa sengwe le sengwe sa tlhaeletsano mo letsogong le le lengwe gongwe a le mabedi gongwe ka karolo nngwe fela ya mmele;
GO FETOLA MELANA
Fa o kgweetsa serori se se boima mo tseleng ya botlhe e e arogantsweng ka melana ya pharakano ka tiriso ya matshwao a tsela, mokgweetsi ga a kitla a tswa mo molaneng o mongwe go ya go o mongwe ntle le fa fela a ka dira jalo kwa ntle ga go kgoreletsa gongwe go tsenya pharakano e nngwe mo kotsing.
MATSHWAO A GO KGWEETSA
Mokgweetsi wa serori yo o ikaelelang go ema, kgotsa go faposa serori sa go nna jalo go ya kwa molemeng gongwe kwa mojeng, o tla bontsha maikaelelo a gagwe ka letshwao le le bonalang, le le ka bonwang ke motho mongwe le mongwe yo o tlhagang kwa pele gongwe kwa morago le fa e le kwa letlhakoreng, mme o tla dira jalo sebaka se se lekaneng go tsibosa motho mongwe le mongwe wa go nna jalo ka maikaelelo a gagwe.
MABANTA A PABALESEGO
Molao o o malebana le mabanta a pabalesego o matswakabele e le ruri. Ntle le gore o farologanya bana le bagolo, o akaretsa fela batho ba ba bogolo jwa dingwaga di le tharo le go feta.
Go tsweletsa molawana ono;
ngwana o tlhalosiwa e le motho yo o bogolo jwa magareng ga dingwaga di le 3 le 14, ntle le fa motho wa go nna jalo a le boleele jwa go feta dimitara di le 1,5, moo a tsewang e le mogolo go sa kgathalelwe dingwaga tsa gagwe, mme mogolo o tlhalosiwa e le motho yo o bogolo jwa go feta dingwaga di le 14.
Ga gona mogolo ope yo o;
tla nnang mo setilong sa serori ntle le go ipofa ka lebanta la pabalesego;
tla nnang setilo se se senang lebanta la pabalesego se le mo moleng wa ditilo, ntle le fa ditilo tse dingwe tse di mo moleng wa go nna jalo tse di nang le mabanta a pabalesego di setse di tshotswe.
Bana
Mokgweetsi wa serori o tla netefatsa gore ngwana yo o ntseng mo setilong;
o dirisa sengwe se se maleba sa go kganela ngwana fa se le gona; kgotsa fa go sena sepe se se kganelang ngwana, o ipofa ka lebanta la pabalesego fa le le gona.
Fa go sena setilo se se nang le lebanta la pabalesego, mokgweetsi o tla netefatsa gore ngwana o tla nna kwa setilong se se kwa morago fa serori sa go nna jalo se na le setilo sa kwa morago.
Ga go patelesege gore o ipofe ka lebanta fa o kgweetsa serori ka samorago gongwe o se tsenya gongwe go se ntsha mo lefelong la go phaka.
SESIRAPHEFO
Sesiraphefo se se bonatsang sa serori se se boima, se tshwanetse;
go kgontsha mokgweetsi go nna le pono e e lekaneng gore a kgweetse ka pabalesego, go nna sa galase e e babalesegileng, mme se kgone go tsenya lesedi la bonnye 70% ka sesiraphefo.
DIPHIMODI TSA SESIRAPHEFO
Serori se se boima se se nang le sesiraphefo se tshwanetse go tsenngwa bonnye sephimodi sa sesiraphefo se le sengwe mme se tshwanetse gore fa se dirisiwa, se phimole lentle la sesiraphefo fa pele ga mokgweetsi, ntle le go ema, sentle le mo go lekaneng.
SENGOTLAMODUMO SA SENTSHAMOSI
Serori se se boima se tshwanetse go tsenngwa sengotlamodumo sa sentshamosi se se bokgoni, se se tshwanetseng;
go letla gase ya sentshamosi e e tswang mo enjeneng go feta ka sefokotsamodumo seo;
gore se seke sa ntsha gase ya sentshamosi gongwe mosi o o tswang mo enjeneng o le montsi mo e bileng o tenang, gongwe o sitisa pono ya badirisi ba bangwe ba tsela, kgotsa go nna mo seemong se e leng gore ole kgotsa diedi tse dingwe tsa dituki di kitla di rothela gongwe go wela mo go sona, go tlhokomela mo e leng gore gase ya sentshamosi gongwe mosi ga o fetele mo lephateng la mokgweetsi gongwe ka fa karolong ya bapalami ya serori.
TANKA YA PETEROLO, MATHALE A MOTLAKASE GAMMOGO LE BETERI
Serori se se boima ga se a tshwanela go dirisiwa mo tseleng ya botlhe -
fa tanka ya peterolo, khabareitara, gongwe dipeipi tsa yona tsa petorolo di na le phoso gongwe di le mo mpaananeng mo di tsewang di ka baka kotsi;
fa tanka ya peterolo e sena sekhurumelo se se dirang ka tolamo; kgotsa ntle le fa mathale a motlakase le beteri di tsentswe sentle, di khurumeditswe le go tlhokomelwa mo eleng gore mathale ao le beteri ga di tsewe di ka baka kotsi.
ENJENE
Enjene ya serori se se boima e tshwanetse go khurumediwa gore e seke ya baka kotsi.
MODUMO O O TSENELETSENG
Ga gona motho ope yo o tla dirisang serori mo tseleng ya botlhe ka mokgwa o o tla bakang modumo o o tseneletseng.
Serori se se boima se se diretsweng gongwe se na le bokgoni jwa go fitlhelela lebelo la dikilometara di le 60 ka ura gongwe go feta, se tshwanetse go nna le sesupalebelo se se dirang ka tolamo.
TEKANYETSO YA LEBELO
Go na le lebelo la kakaretso le le lekanyeditsweng mo ditseleng tsotlhe mme ga le a tshwanela gore ka gale le bontshiwe ka letshwao la pharakano.
Ntle le fa go supiwa ka mokgwa mongwe ka letshwao la pharakano, lebelo le le lekanyeditsweng la-
dikilometara di le 60 ka ura le tla dirisiwa malebana le tsela nngwe le nngwe ya botlhe e e fitlhelwang mo motsesetoropong;
dikilometara di le 100 ka ura le tla dira malebana le tsela nngwe le nngwe ya botlhe ntle le tselafefo, e e fitlhelwang kwa ntle ga motsesetoropo; le dikilometara di le 120 ka ura le tla dira mo tselafefong nngwe le nngwe.
TEKANYETSO YA LEBELO YA MEFUTA E E RILENG YA DIRORI
Tekanyetso ya lebelo ya -
Dikilometara di le 80 ka ura le tla dira malebana le-
serori sa dithoto se se nang le boima jotlhe jwa serori jo bo fetang dikilogerama di le 9000;
kopano ya dirori e e nang le dirori tsa dithoto, e ka nna serori se se gogang, le kolotsana gongwe di le pedi tse e leng gore boima jotlhe jwa serori sa dithoto le kolotsana gongwe dikolotsana bo feta dikilogerama di le 9 000; kgotsa serori se se tshwaragantsweng se e leng gore boima jo bo tlhakantsweng jwa lori-terekere bo feta dikilogerama di le 9000.
Tekanyetso ya lebelo ya-
Dikilometara di le 100 ka ura e tla dira malebana le-
bese, le thekisi e e dirisediwang go rora batho ba ba duelang.
BOLEELE JWA DIRORI KA KAKARETSO
Molao o tlamela ka tekanyetso ya boleele jwa mefuta e e rileng ya dirori.
Boleele jo bo lekanyeditsweng bo a latela;
kolotsana (e seng seka-kolotsana) e boima jotlhe jwa yona bo leng kwa tlase ga dikilogerama di le 12 000 - ga e kitla e feta dimetara di le 8.
kolotsana (e seng seka-kolotsana) e boima jotlhe jwa yona bo fetang dikilogerama di le 12 000 - ga e kitla e feta dimetara di le 12,5
serori se se tshwaragantsweng - ga se kitla se feta dimetara di le 18,5
terena-bese - ga e kitla e feta dimetara di le 20
dirori tse dingwe fela - ga di kitla di feta dimetara di le 12,5
kopano nnwe le nngwe ya dirori - ga e kitla e feta dimetara di le 22
BOLEELE JWA SERORI KA KAKARETSO
Dirori tse di latelang ga di a tshwanela go dirisiwa mo tseleng ya botlhe-
bese e sekgala se se magareng ga melagare ya dithaere tsa maotwana a mabedi a kwa pele se fetang dimetara di le 1,9, fa e le gore bophara jwa bese eo ka kakaretso bo feta dimetara di le 2,6.
serori sa dithoto se e leng gore boima jotlhe jwa sona ke dikilogerama di le 12 000 gongwe go feta, fa bophara jwa sona ka kakaretso bo feta dimetara di le 2,6, kgotsa serori sengwe fela, fa bophara jwa sona ka kakaretso bo feta dimetara di le 2,5.
BOGODIMO JWA SERORI KA KAKARETSO
Dirori tse di latelang ga di a tshwanela go dirisiwa mo tseleng ya botlhe gammogo le morwalo mongwe le mongwe wa tsona, fa bogodimo ka kakaretso-
malebana le bese ya tlhatlaganyane, bo feta dimetara di le 4,65; le malebana le serori se sengwe fela, bo feta dimetara di le 4,3
TEKANYETSO MO GO TLHAKANYENG DIRORI
Tlhakanyo ya dirori e lekanyeditswe go serori se se gogang, le-
palogodimo ya dikolotsana di le pedi;
serori se le sengwe se sengwe se e seng kolotsana;
Mo mabakeng a tshoganyetso, go letleletswe gore go ka gogiwa serori se sengwe se e seng kolotsana gammogo le kolotsana.
MAEMO A MO GO ONA BATHO BA KA PEGIWANG MO SERORING SA DITHOTO
Fa batho ba pegiwa mo seroring sa dithoto, karolo ya serori seo e batho ba pegilweng mo go yona e tshwanetse go tswalwa go fitlha mo bogodimong jwa:
a bonnye dimilemetara di le 350 fa godimo ga bogodimo jo batho bao ba ntseng mo go bona; kgotsa b bonnye dimilemetara di le 900 fa godimo ga bogodimo jo batho bao ba emeng mo go bona.
GO KGWEETSA MO TSELENG E E AROGANTSWENG
Lebelela setshwantsho mo tsebe...
Nako nngwe le nngwe fa tsela ya botlhe e arogantswe ka ditsela di le pedi gongwe go feta, ga go motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng eo ya botlhe ntle le fela ka fa tseleng e e ka fa letsogong la molema, ntle le fa a kaelwa gongwe a letlwa ke letshwao le le maleba la pharakano gongwe motlhankedi wa pharakano go dirisa tsela e nngwe.
GO KGWEETSA KA FA LETLHAKORENG LA MOLEMA LA TSELA
Motho mongwe le mongwe yo o kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe o tla kgweetsa ka fa letlhakoreng la molema la tsela mme, fa tsela e bulegile mo go lekaneng, a dira jalo ka mokgwa o o tla dirang gore a seke a fetela mo bogareng jwa tsela go ela kwa mojeng wa gagwe:
Ntle le fa e le gore go fetela goo go tla dumelesega-
moo go ka diriwang ntle le go kgoreletsa gongwe go tsenya pharakano e nngwe mo kotsing, kgotsa go latela taelo ya motlhankedi wa pharakano gongwe letshwao la pharakano.
KILETSO YA GO KGWEETSA KWA THOKO GA TSELA, NTLE LE MO MABAKENG A A RILENG
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori se se boima kwa thoko ga tsela ya botlhe, le gale, mo pakeng ya magareng ga go tlhaba ga letsatsi le phirimane, serori sa go nna jalo se ka kgweediwa kwa thoko ga tshela ya botlhe e e reboletsweng pharakano mo moleng o le mongwe go ya kwa ntlheng nngwe le nngwe fa serori seo se segwa tsebe ke se sengwe; mme fa mokgweetsi wa serori sa go nna jalo a ka dira jalo ntle le go itsenya mo kotsing, go tsenya mo kotsing pharakano e nngwe, batsamaya ka dinao gammogo le dithoto tse di mo tseleng eo ya botlhe;
fa batho le dirori tse di mo tseleng ya go nna jalo di bonala sentle mo sekgaleng sa bonnye dimetara di le 150.
GO RORA DITHOTO
Fa dithoto di rorwa mo seroring se se boima;
ga di a tshwanela go ama bogodimo jwa tsela;
ga di a tshwanela go kgoreletsa pono ya mokgweetsi ya pharakano e e kwa pele gongwe mo matlhakoreng otlhe, kgotsa pono ya gagwe mo seiponeng sa kwa morago gongwe diipone tsa pharakano e e kwa morago;
di tshwanetse go tsholwa ka pabalesego mo teng ga serori sa go nna jalo; kgotsa go bofelelwa sentle mo seroring sa go nna jalo, di tshwanetse go sirelediwa ka tshwanelo gore di seke tsa somoga gongwe go tshologa go tswa mo seroring sa go nna jalo;
fa di le mo seduting, seduti seo se tshwanetse o bofelelwa ka tolamo ka bonnye mafuto a le mane.
GO BETOLOGA
Fa o kgweetsa serori se se boima, ga go a tshwanela go nna le dithoto tse di betologang go feta dimilemetara di le 300 go feta ntlha e e kwa pele ya serori, ga go a tshwanela go nna le dithoto tse di betologang go feta dimetara di le 1,8 go feta ntlha e e kwa morago ya serori, mme ga go a tshwanela go nna le diborakete (go sa akarediwe tsa diipone tse di mo matlhakoreng tse di bontshang kwa morago) tse di tsentsweng mme di betologa go feta dimilemetara di le 150 mo letlhakoreng.
Fa go nang le morwalo mongwe o o betologang go feta dimilemetara di le 150 mo letlhakoreng, gongwe go feta dimilemetara di le 300 go ya kwa morago, o tshwanetse go tshwaiwa ka;
folaga gongwe difolaga tse di khibidu mo motshegareng, le ditsabakedi mo bosigong, gongwe ka nako nngwe le nngwe e batho le dirori di sa kgoneng go bonala sentle ka ntlha ya maemo a a seng monate. Ditsabakedi tse ditshweu kwa pele mme tse dikhibidu kwa morago.
GO SEGA TSEBE/ GO FETA
Mokgweetsi wa serori yo o ikaelelang go feta serori sengwe le sengwe se se lebileng kwa ntlheng e le nngwe le ena mo tseleng ya botlhe o tla feta kwa mojeng wa sona mo sekgaleng se se babalesegileng mme ga a kitla a boela gape ka fa letlhakoreng la molema la tsela go fitlhelela a fetile serori seo ka pabalesego.
Go feta ka fa molemeng wa serori sa go nna jalo go letlelega fa fela motho yo o kgweetsang serori se se fetang a ka kgona go dira jalo ka pabalesego go lebeletswe ena le pharakano e nngwe, mme-
serori se se fetiwang se fapogela kwa mojeng gongwe mokgweetsi wa sona a dirile letshwao la gore o ikaelela go fapogela kwa mojeng wa gagwe;
tsela ya go nna jalo ke tsela ya botlhe mo lefelong la motsesetoropo mme-
e dirisiwa fela ke dirori tse di yang kwa ntlheng e le nngwe fela; mme tsela e bophara jo bo lekaneng mela e le mebedi gongwe go feta ya dirori tse di tsamayang;
tsela ya go nna jalo ke tsela ya botlhe mo motsesetoropong mme tsela e bophara jo bo lekaneng mela e le mebedi gongwe go feta ya dirori tse di tsamaelang kwa ntlheng nngwe le nngwe;
tsela eo e dirisiwa fela ke dirori tse di yang kwa ntlheng e le nngwe mme e arogantswe ka mela ya pharakano ka matshwao a a maleba a pharakano; kgotsa a kgweetsa go latela taelo ya motlhankedi wa pharakano.
Fa fela e le gore go feta moo ga go kitla go nna le moo go tla nnang le go feta ka go kgweetsa mo thoko ga tsela gongwe mo mokwatleng wa tsela ya botlhe.
Mokgweetsi wa serori ga a kitla a feta pharakano e nngwe e e yang kwa ntlheng e le nngwe nae mo tseleng ya botlhe fa a lebagane le-
segoro; kgotsa lefelo lengwe le lengwe le mo go lona pono e kgoreletsegang mo e leng gore go feta go go jalo go ka baka kotsi tebang le pharakano e nngwe e e ka tlang go tswa kwa ntlheng e nnge, ntle le fa-
a ka kgona o dira jalo ntle le go kgoreletsa letlhakore la moja la tsela; gongwe tsela eo e dirisiwa fela ke dirori tse di yang kwa ntlheng e le nngwe.
Fa o lemoga pharakano e nngwe e e yang kwa ntlheng e le nngwe le wena mme e rata go feta serori sa gago-
kgweeletsa gaufi le mokwatla wa ka fa molemeng wa tsela ka moo o ka kgonang ka teng, ntle le go itsenya mo kotsing, go tsenya mo kotsing pharakano e nngwe gongwe dithoto, mme o seke wa oketsa lebelo la serori sa gago go fitlhelela serori se sengwe se feta.
Fa mokgweetsi a le gaufi le go fapaana le pharakano e e tswang kwa pele, o tshwanetse go netefatsa gore serori sa gagwe ga se kgoreletse tsela e e ka fa mojeng wa gagwe ka mokgwa o o tla kgoreletsang gongwe o tsenya pharakano e e tswang kwa pele mo kotsing.
Mokgweetsi wa serori yo o ikaelelang go feta bese e e emisitseng o tshwanetse go dira jalo ka kelotlhoko a lebeletse pabalesego ya batho ba ba yang gongwe ba tswa, kgotsa ba ba ka yang gongwe ba ka tswang mo beseng ya go nna jalo.
GO PHAKA
Ga o a letlelelwa go phaka serori mo tseleng ya botlhe-
mo lefelong lengwe le lengwe le go sa letlelelwang "go ema" mo go lona;
fa seo e le go tlola lengwe la matshwao a pharakano mo sekgaleng sa dimetara di le 1,5 gaufi le fire hydrant mo lefelong lengwe le lengwe le serori le tla fitlhang letshwao la pharakano;
ka mokgwa o o tla thibang tselathoko; kgotsa ka mokgwa o o tla kgoreletsang matseno mangwe le mangwe a dirori e ka nna a poraefete gongwe a botlhe
Kgotsa mo karolong nngwe ya tsela (go sa akarediwa kwa thoko ga tsela) ya botlhe kwa ntle ga motsesetoropo kgotsa karolo nngwe ya serori sa go nna jalo e le sekgala sa metara gaufi le mokwatla wa tsela ya go nna jalo.
Ga gona motho ope yo o tla phakang serori mo tseleng ya botlhe mo motsesetoropong-
Mo sekgaleng sa dimetara di le 9 go tswa kwa letlhakoreng le a leng mo go lona go latela makgabaganyo a batsamayakadinao, ntle le fa seo se letlwa ke letshwao la pharakano;
Mo sekgaleng sa dimetara di le 5 gaufi le marakanelo a ditsela, ntle le fa go phaka goo go letlwa ke letshwao la pharakano;
Gaufi gongwe mo godimo ga thulaganyo ya tiriso ya letshwao la pharakano;
E e bophara jo bo ka fa tlase ga dimetara di le 5,5 ntle le fa seo se letlwa ke letshwao la pharakano;
Ga go motho ope yo o tla phakang serori mo setlhakatlhakeng sa pharakano gongwe mo lefelong la batsamayakadinao gongwe mo moleng wa batsamayakadinao.
KEMISO
Ntle le go tila kotsi, kgotsa go ikobela letshwao la pharakano kgotsa ka taelo e e tswang mo motlhankeding wa pharakano, kgotsa ka ntlha ya mabaka a a seng mo taolong ya mokgweetsi, ga go motho ope yo o tla emisang serori mo tseleng ya botlhe-
go bapa gongwe go lebagana le kepo mo tseleng ya botlhe fa ele gore pharakano e tla kgorelediwa gongwe go nna mo kotsing ka ntlha ya kemiso eo;
mo teng ga kgogometso gongwe borogo gongwe mo sekgaleng sa dimetara di le thataro gaufi le kgogometso gongwe borogo;
mo, gongwe mo sekgaleng sa dimetara di le thataro go tswa kwa tshimologong gongwe bokhutlong jwa karolo nngwe ya tsela ya go nna jalo moo bophara jwa teng jwa tlwaelo bo fokoditsweng ka ntlha ya mabaka mangwe;
fa go tlolwa letshwao lengwe la pharakano;
mo letlhakoreng la moja la tsela ya go nna jalo, go lebagana le pharakano e e tswang kwa pele;
go bapa gongwe go lebagana le serori sengwe mo tseleng ya go nna jalo e e bophara jo bo ka fa tlase ga dimetara di le 9;
mo makgabaganyong a seporo mo sekgaleng sa dimetara di le robongwe ka fa letlhakoreng le a tlhagang ka fa go lona gaufi le makgabaganyo a a tshwailweng a batsamayakadinao; kgotsa mo lefelong lengwe le lengwe le go emisa serori go ka bakang kotsi kgotsa go kgoreletsa pharakano e nngwe.
MAIKARABELO A MOKGWEETSI KA KAKARETSO
Ga go motho ope yo o kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe yo o tla-
dirang gore serori seo se tsamae ka samorago ntle le fa seo se ka dirwa ka pabalesego;
salang morago serori se sengwe a le gaufi mo go se nang tlhaloganyo;
letlang motho mongwe fela, phologolo kgotsa sengwe go nna mo seemong kgotsa mo seroring ka mokgwa o o tla thibelang mokgweetsi wa sona go nna le taolo e e feletseng ya motsamao wa serori;
tla reng fa a kgweetsa serori seo, a letla motho mongwe go tshwara gongwe go kgoreletsana le seterebo kgotsa thulaganyo ya taolo ya serori;
fa a kgweetsa serori seo, a nne mo seemong se e leng gore se dira gore a seke a nna le taolo e e feletseng ya serori;
letlang serori sa go nna jalo go nna se sena ope mo tseleng ya go nna jalo ntle le go dirisa mariki go thibela gore serori se seke sa suta foo se emisitsweng gona;
reng fa serori sa go nna jalo se phakilwe gongwe se eme fa thoko ga tsela ya go nna jalo, a se kgweetse go tswa mo seemong seo ntle le fa a ka kgona go dira jalo ntle le go kgoreletsana le pharakano e e tsamayang go tswa kwa ntlheng nngwe le nngwe mme e le ka pabalesego go ena le ba bangwe.
tlhokang go naya tshwanelo ya go feta ka gangwe fela go serori sengwe le sengwe se se letsang sediriswa gongwe hutara;
letlang karolo nngwe fela ya mmele wa gago go betologa go tswa mo seroring sa go nna jalo fa se tsamaya mo tseleng ya go nna jalo ntle le fa e le go dira letshwao ka letsogo;
letlang motho mongwe fela kgotsa phologolo go nna mo godimo ga serori, gongwe mo mannong mangwe le mangwe fela mo godimo ga serori fa serori seo se tsamaya;
bakang gongwe go letla gore enjene ya serori e dume fa serori se eme mme se sena ope;
reng ka botlhaswa gongwe ka bomo, a tshela peterolo kgotsa dituki dingwe tsa diedi kgotsa oli gongwe kirisi kgotsa setuki gongwe sengwe fela se se nkgang, molola gongwe matlakala mangwe fela, e ka nna a mofuta ofe, go tswa mo seroring sa go nna jalo kgotsa fa thoko ga tsela ya go nna jalo;
baka gongwe go letla enjene ya sona go duma fa go tshelwa peterolo gongwe setuki mo tankeng ya petorolo;
Ga gona motho ope yo o ka kgweetsang, gogang ongwe go kgorometsa serori mo tselanathokong ya dinao.
TSHWANELO YA BATSAMAYAKADINAO YA GO FETA
Mokweetsi Wa serori o tshwanetse go emisa go se nene go naya tsela, go iketla gongwe go emisa, fa go tlhokega go naya sebaka motsamayakadinao yo o kgabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao.
Nako le nako fa serori se eme fa makgabaganyong a batsamayakadinao, mokgweetsi wa serori se sengwe a seke a feta serori se se emisitseng.
DIRORI TSE DI TLOGETSWENG/ PHUAGANTSWENG
Serori sengwe le sengwe se se tlogetsweng sebaka se se tswelelang sa go feta:
diura di le 24 mo lefelong le le lengwe fela mo tseleng ya botlhe kwa ntle ga motsesetoropo;
malatsi a le 7 mo lefelong le le lngwe mo tseleng ya botlhe mo motsesetoropong;
se tla tsewa se phuagantswe ke mong wa sona.
GO SENYA TSELA YA BOTLHE
Ga o a tshwanela;
go goga gongwe go dikolosa leotwana la serori mo godimo ga tsela, ntle le fela mo maemong a tshoganyetso;
go dirisa ditšhoko gongwe dikhurumelo?? Mo gare ga leotwana lengwe le lengwe la serori se se tsamayang mo tsleng le mo bogodimong jwa tsela eo; kgotsa go dirisa serori sengwe le sengwe kgotsa selo kgotsa go tsamaisa serori kgotsa sengwe mo tseleng ka mokgwa o o ka bakang tshenyo moo.
DITSELAFEFO
Dirori tse di latelang ga di a tshwanela go dirisiwa mo tselafefong-
serori se se gogwang ke phologolo;
sethuthuthu se se nang le enjene e e nang le bogolo jwa silindara jo bo sa feteng 50cc (dikhubiki sentimetara) kgotsa se se fetlhiwang ke maatla a motlakase;
sethuthuthu sa maotomararo gonwe sa maotomane;
serori sa boima jo bo sa feteng dikilogerama di le 230 mme se diretswe, agetswe gongwe se siamiseditswe go dirisiwa ke motho yo o sa itekanelang mo mmeleng; kgotsa terekere, ntle le fa terekere ya go nna jalo e dirisiwa malebana le kago gongwe tlhokomelo ya tselafefo.
Ga gona motho yo o tla emisang serori mo tselafefong ntle le-
fa a ikobela letshwao la pharakano gonwe taelo e e tswang mo motlhankeding wa pharakano;
mo lefelong le le beetsweng thoko go emisa gongwe go phaka dirori ka letshwao le le maleba la pharakano; kgotsa ka mabaka mangwe a a seng mo taolong ya gagwe.
Ga gona motho ope yo o tla-
dirang letshwao la letshogo a kgweetsa serori mo tselafefong ntle le fa e le mo mabakeng a a seng mo taolong ya gagwe.
tsamayang ka maoto mo tselafefong tlogelang gongwe go letla diphologolo mo tselafefong gongwe go tlogela phologolo mo lefelong le go tswa mo go lona e ka elang kwa tselafefong.
GO GOGA
Ga gona motho yo o tla letlelelwang go goga serori se sengwe mo tseleng ya botlhe-
fa boleele jwa mogala o o gogang, keetane kgotsa tshipi ya go goga e e magareng ga dirori tse pedi e feta dimetara di le 3,5;
ntle le fa kere ya taolo ya serori se se gogiwang e laolwa ke motho yo o nang le khoutu ya laesense ya go kgweetsa e e mo letlang go kgweetsa mofuta wa serori sa go nna jalo;
fa mariki a serori se se gogiwang a sa ikobele ditlamelo, ntle le fa serori se se gogang se tshwaragane le serori se se gogiwang ka tiriso ya ditshipi tse di gogang;
ka lebelo le le fetang dikilometara di le 30 ka ura, ntle le fa serori se se gogang se tshwaragane le serori se se gogiwang ka tiriso ya ditshipi tse di gogang;
fa serori se se gogiwang se rora batho ka lebelo le le fetang dikilometara di le 30 ka ura, ntle le fa serori se se gogiwang e le sekakolotsana.
MATSHWAO A TSIBOSO A TSHOGANYETSO (DIKHUTLOTHARO)
Serori sengwe le sengwe se se boima (sa boima jo bo fetang dikilogerama di le 3 500), se se dirisiwang mo tseleng ya botlhe, se tshwanetse go nna le bonnye letshwao la tsiboso la tshoganyetso le le lengwe fela mo seroring seo.
Fa seriro seo se eme mo tseleng ya botlhe, mokgweetsi wa serori seo o tshwanetse go bontsha bonnye letshwao le le lengwe fela la tsiboso la tshoganyetso.
MAKGABAGANYO / GO TSENA MO TSELENG YA BOTLHE
Mokgweetsi wa serori ga a kitla a kgabaganya tsela ya botlhe ntle le fa tsela e sena pharakano mo sekgaleng se se lekaneng go mo letla go kgabaganya tsela ntle le go kgoreletsa gongwe go tsenya pharakano mo kotsing.
Mokgweetsi wa serori ga a kitla a tsena mo tseleng ya botlhe ntle le fa a ka dira jalo ka pabalesego go lebilwe ena le pharakano e nngwe.
Serori se se boima se tshwanetse go tsenngwa dithaere tsa mofuta wa nyumatiki tse di bontshang go thadisiwa go go bonalang sentle go ralala bophara le bogolo jotlhe jwa tsona mme e na le sola e e boteng jwa bonnye milimetara o le mongwe.
DIKOTSI
Mokgweetsi mongwe le mongwe wa serori yo o tlhagelwang ke kotsi gongwe a nna le seabe mo kotsing nngwe o tshwanetse-
go emisa serori sa gagwe ka gangwe fela;
go sekaseka gore dikgobalo ke tsa mofuta ofe le gore di kana kang fa di le gona;
go thusa motho yo o gobetseng ka moo a ka kgonang ka teng;
go sekaseka gore tshenyo ke ya mofuta ofe le gore e kana kang;
fa a tlhoka go naya motho mongwe yo o dirang kopo mme a tlhagisa mabaka a a utlwalang, a mo neye leina le aterese ya mong wa serori se a se kgweetsang, le dinomorokwadiso tsa serori;
fa a sa tlhagisa leina le aterese ya gagwe gongwe ya mong wa serori, le nomorokwadiso go motlhankedi wa pharakano kwa lefelong la kotsi, a di bege mo sebakeng sa diura di le 24 kwa seteiseneng sa mapodisi mme a tlamele gape ka tshedimosetso nngwe le nngwe ya tlaleletso e e ka tlhokegang go tswa mo go ena.
a seke, ntle le fa a laelwa ke ngaka, a tsaya nnotagi gongwe diritibatsi pele ga a ka bega kotsi.
Fa go na le motho yo o tlhokafetseng gongwe yo o gobetseng mo kotsing, mme kotsi ya go nna jalo e le sekgoreletsi mo tseleng, ga gona serori sepe se se tshwanetseng go tlosiwa mo seemong se se emeng ka sona, ntle le fela fa seemo seo se tshwailwe sentle mo godimo ga tsela ke motho yo o sutisang serori, gongwe go sutisiwa goo go rebotswe ke motlhankedi wa pharakano.
GO KGWEETSA KA GO SA KGATHALE
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe ntle le go kgathalela motho mongwe le mongwe yo o dirisang tsela.
GO KGWEETSA BOTLHASWA
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe -
ka botlhaswa; le ka tsela e e nyatsang ka bomo pabalesego ya batho le dithoto.
GO KGWEETSA O LE MO TAOLONG YA NNOTAGI GONGWE DIRITIBATSI
Ga gona motho ope yo o tla-
kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe; kgotsa a tla nnang mo setilong sa mokgweetsi sa serori se enjene ya sona e dumang, a le mo taolong ya nnotagi gongwe seritibatsi se se bolayang bogatsu.
DIDIRISWA TSA TAOLO YA SERORI SE SE BOIMA
Setshwantsho sa serori ka fa gare gammogo le didiriswa tsa taolo di tshwailwe ka dinomoro.
- Seipone sa pono ya kwa morago (ka fa gare)
- Sephimodi sa sesiraphefo
- Seipone sa pono ya kwa morago (sa letlhakore)
- Sediriswa sa go bontsha maikaelelo a go fapoga (sebontshi sa ntlha e go fapogelwang kwa go yona)
- Kere
- Mariki a letsogo
- seterata sa mariki
- segatamafura
- hutara
Moithuti wa go kgweetsa ga a tshwanela go leka go kgweetsa serori sepe pele ga a ka tlhaloganya ka botlalo didiriswa tsa taolo ya serori.
Didiriswa tseno tsa taolo di ka aroganngwa ka ditlhopha di le pedi, e leng;
DIDIRISWA TSA TAOLO TSA MABOGO
Didiriswa tsa go supa maikaelelo a go fapoga
Hutara
Kere
Mariki a go phaka
Diipone
Se dirisediwa go laola serori go se lebisa kwa ntlheng e e riling
DIDIRISWA TSA GO SUPA MAIKAELELO A GO FAPOGA
Go tsibosa badirisi ba bangwe ba tsela ka maikaelelo a mokgweetsi.
HUTARA
Go lemosa batsamayakadinao gore serori se teng.
KERE
Go tlhopa kere e e maleba
MARIKI A GO PHAKA
Go netefatsa gore serori se se phakilweng ga se sute.
DIIPONE
Di kgontsha mokgweetsi go ela tlhoko maemo a pharakano kwa morago.
DIDIRISWA TSA TAOLO TSA MAOTO
Segatamafura
Mariki (a tirelo le/kgotsa a maoto)
SEGATAMAFURA
Se dirisediwa go oketsa/ fokotsa lebelo la serori
MARIKI
A dirisediwa go laola lebelo la serori kgotsa go se semisa tsi!
E dirisediwa go emisa kgolagano ya enjene le phetiso ya motlakase
Didiriswa tseno sa taolo ke karolo ya botlhokwa ya "Thulaganyo ya Taolo ya Serori", e re tla dirang ka yona mo go "Bukana ya Laesense ya go Kgweetsa"
MATSHWAO A PHARAKANO
MATSHWAO A TSELA- -MATSHWAO MO TSELENG
Setshwantsho sa matshwao a a farologaneng a tsela
MATSHWAO A TAOLO
MAIKEMISETSO A MATSHWAO A TAOLO:
Matshwao a taolo a dirisediwa go laola le go lekanyetsa se se dirwang ke badirisi ba tsela ka gore ba tla dira gongwe ba seke ba dire sengwe se se riling jaaka go laelwa ke matshwao a go nna jalo.
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho Sa letshwao
Letshwao la kemiso
Le go kaela gore o emise serori gotlhelele
Kwa makopanelong a ditsela
Emisa serori sa gago gore ntlha e e kwa pele ya sona e lebagane le letshwao, kgotsa fa go dirisiwa mola wa kemiso gammogo le letshwao, o emise fela fa morago ga mola wa kemiso, mme o seke wa tswelela pele go fitlhelela go babalesegile go ka dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la kemiso/ boineelo
Le go kaela gore o emise serori gotlhelele, kgotsa gore o tswelele pele fa go babalesegile go ka dira jalo, fa o batla go fapogela wka molemeng.
Kwa marakanelong
Fa o ikaelela go-
tswelela pele gongwe go fapogela kwa mojeng kwa makopanelong, o tshwanetse go dira jaaka o dira fa letshwaong la kemiso; kgotsa fapogela kwa molemeng kwa makopanelong, o tshwanetse go neela pharakano e e go tlhagang ka fa mojeng tshwanelo ya go feta, mme o seke wa tswelela pele go fitlhelela go babalesegile go ka dira jalo
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la kemiso la maphatamararo
Le go kaela go emisa serori sa gago gotlhelele
Kwa makopanelong a ditsela
Fa o tla o labile letshwao leno, o tshwanetse go dira jaaka o dira fa letshwaong la kemiso, mme o seke wa tswelela pele go kgabaganya makopanelo go fitlhelela dirori tsotlhe tse di emeng pele ga gago kwa moleng o mongwe wa kemiso fa makopanelong, le tse di tla kgabaganyang mo tseleng ya gago di sena go feta mo makopanelong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la kemiso la maphatamane
Le go kaela go emisa serori sa gago gotlhelele
Kwa makopanelong a ditsela
Fa o tla o lebile letshwao leno, o tshwanetse go dira jaaka o dira fa letshwaong la kemiso, mme o seke wa tswelela pele go kgabaganya makopanelo go fitlhelela dirori tsotlhe tse di emeng pele ga gago kwa moleng o mongwe wa kemiso fa makopanelong, le tse di tla kgabaganyang mo tseleng ya gago di sena go feta mo makopanelong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la boineelo
Go fokotsa lebelo gongwe go emisa fa go tlhokega, gore o neye pharakano e nngwe tshwanelo ya go feta
Kwa makopanelong a ditsela
Fa o tla o lebagane le letshwao leno, o tshwanetse go naya pharakano yotlhe e e mo tseleng e e kopanang le e o leng mo go yona, tshwanelo ya go feta fa ele gore pharakano eo e gaufi mo e ka tlhagisang kotsi kgotsa matshosetsi a kotsi.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go tsenwe
Letshwao leno le supa gore dirori tsotlhe ga di a letlelelwa go tsena moo
Kwa matsenong a tsela.
Ga o a tshwanela go tsena mo tseleng gongwe lefelong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la boineelo kwa sedikwaneng
Go fokotsa lebelo gongwe go emisa fa go tlhokega go naya pharakano e nngwe tshwanelo ya go feta fa sedikwaneng
Fa o tla o labile sedikwana, o tshwanetse go naya tshwanelo ya o feta go pharakano nngwe le nngwe e e tla kgabaganyang fa moleng wa boineelo pele ga gago le e e tla kgabaganyang tsela ya serori sa gago. Tsamaya mo ntlheng ya moja mo makopanelong mme o leke gore o seke wa kgoreletsa sepe mo sedikwaneng
Setshwantsho sa letshwao
Sediko
Go fokotsa lebelo le go ema fa go tlhokega, go naya tshwanelo ya go feta go pharakano e e ka fa molemeng mo teng ga sedika
Fa go kopanang mebila e le mebedi gongwe go feta mme go nna le setlhaketlhake sa pharakano.
Ka gale tsamaela ka fa ntlheng ya molema ka fa gare ga sediko mme o neye tshwanelo ya go feta go pharakano e e tlhagang ka fa mojeng mo teng ga sediko.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la go tlisa pele batsamayakadinao
Go tla letlwa fela batsamayakadinao mo lefelong leno.
Mo mafelong a a beetsweng thoko go nna a batsamayaka-dinao
Go tla letlwa dirori tse di latelang fela mo lefelong leno.
serori se maikaelelo a sona e leng go folosa gongwe go pega dithoto;
serori se se dirisediwang paakanyo; kgotsa serori sa tshoganyetso
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la boineelo la batsamayakadinao
Go naya batsamayakadinao tshwanelo ya go feta
Kwa makopanelong a ditsela
Fa o tla o labile letshwao leno, lebelela gore a go na le batsamayakadinao mme fa go tlhokega, o neye batsamayakadinao botlhe tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Batsamayakadinao fela
Le supa gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke batsamayakadinao fela.
Tsela nngwe le nngwe ya botlhe gongwe karolo ya yona.
O seke wa fetela gongwe go kgoreletsa mo karolong nngwe fela ya tsela ya botlhe e e beetsweng thoko go dirisiwa ke batsamayakadinao fela.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go a letlelelwa batsamayakadinao
Batsamayakadinao ga ba a tshwanela go tsamaya go feta letshwao la go nna jalo.
Tsela nngwe le nngwe ya botlhe gongwe karolo ya yona.
Batsamayakadinao ga ba a tshwanela go tswelela go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ya ntlha-nngwe
Go supetsa modirisi wa tsela go tswelela go ya kwa ntlheng e le nngwe fela, jaaka go supilwe mo letshwaong la tsela.
Mo ditseleng tse mo go tsona pharakano e letleletsweng go ya kwa ntlheng e le nngwe fela
Fa o dirisa tsela eno, tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la boineelo go pharakano e e tlhagang kwa pele
Le kaela modirisi wa tsela go ineela go naya pharakano e e tlhagang kwa pele tshwanelo ya go feta mme a tswelele pele fa fela go babalesegile go ka dira jalo.
Mo bophara jwa tsela bo lekanyeditsweng.
Fokotsa lebelo kgotsa o emise fa go tlhokega, go naya pharakano e e tlhagang kwa pele tshwanelo ya go feta mme o tswelele pele fa fela go babalesegile go ka dira jalo.
Tsamaya ka fa molemeng fela
Le kaela modirisi wa tsela go fetela kwa fa ntlheng ya molema fela, jaaka go motsu o kaela, wa sekgoreletsi se se mo tseleng se letshwao leno le beilweng mo go sona.
Ka gale feta ka fa ntlheng ya molema ya sekgoreletsi se se mo tseleng se letshwao leno le beilweng mo go sona.
Setshwantsho sa letshwao
Tswelela ka fa molemeng fela
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela ka fa ntlheng e e supiwang ke motsu o o mo letshwaong
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go kaela kelo ya pharakano mo ntlheng e e rileng
Tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu o o mo letshwaong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Tswelela ka tlhamalalo fela
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela ka fa ntlheng e e supiwang ke motsu o o mo letshwaong
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go kaela kelo ya pharakano mo ntlheng e e riling
Tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu o o mo letshwaong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Fapogela kwa mojeng
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela mo ntlheng e e supiwang ke motsu o o mo letshwaong kwa marakanelong a a kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go kaela kelo ya pharakano mo ntlheng e e rileng
Tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu o o mo letshwaong leno, lwa marakanelong a a kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Fapogela kwa molemeng
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela mo ntlheng e e supiwang ke motsu o o mo letshwaong kwa marakanelong a a kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go kaela kelo ya pharakano mo ntlheng e e rileng
Tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu o o mo letshwaong leno, lwa marakanelong a a kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go fapogelwe kwa molemeng kwa pele
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a fapogelwa ka fa molemeng kwa marakanelong a ditsela kgotsa kwa matsenong a a kwa pele
Fa o tla o lebile tsela ya ntlha-nngwe
O seke wa fapogela kwa molemeng kwa marakanelong a ditsela kgotsa kwa matsenong a a kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go fapogelwe kwa fa mojeng kwa pele
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a fapogelwa ka fa mojeng kwa marakanelong a ditsela kgotsa kwa matsenong a a kwa pele
Fa o tla o lebile tsela ya ntlha-nngwe
O seke wa fapogela kwa mojeng kwa marakanelong a ditsela kgotsa kwa matsenong a a kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go fapogelwe kwa molemeng
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a fapogelwa ka fa molemeng .
Kwa marakanelong a ditsela mo e leng gore tsela e o leng mo go yona e kopana le tsela ya ntlha-nngwe
O seke wa fapogela kwa molemeng fa o bonang letshwao leno gona.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya lebelo
Le kaela modirisi wa tsela gore tekanyetso ya lebelo e e mo letshwaong leno ke lebelo le le kailweng e le dikilometara ka ura.
Mo tseleng ya botlhe e mo go yona tekanyetso ya lebelo e leng dikilometara di le 100 ka ura.
O seke wa feta lebelo la go nna jalo ka go kgweetsa ka bonako go gaisa lebelo le le kailweng mo letshwaong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Lebelo la minimamo
Le kaela modirisi wa tsela lebelo la minimamo le le letleletsweng mo tseleng eno kgotsa mo karolong ya tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya tsela ya botlhe mo e leng gore serori ga se a tshwanela go kgweediwa ka lebelo le le kwa tlase ga dikilometara di le 50 ka ura.
O seke wa kgweetsa ka lebelo le le kwa tlase ga lebelo le le kailweng mo letshwaong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tsa dithoto tse di boima jo bo fetang jo bo kailweng fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e dirisiwa fela ke dirori tsa dithoto tse di nang le boima jwa serori gongwe boma jo bo tlhakaneng jo bo fetang boima jo bo kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya teng.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Mebotorokara fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke mebotorokara fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Dibaesekele fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke bapalami ba dibaesekele fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Dibese fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke dibese fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tse di rorang dithoto fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke dirori tse di rorang dithoto fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tsa dithoto fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke dirori tsa dithoto fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e e duelelwang
Le supa tsela e e duelelwang.
Fa tsela e e duelelwang e simololang gona.
Fa o ka tswelela mo tseleng eno o tla tshwanela go duela. Fa o sa batle go duela o tla tshwanela go dirisa tsela e nngwe e e kailweng.
Setshwantsho sa letshwao
Tshuba dipone tse dikgolo
Le kaela modirisi wa tsela gore a tshube dipone tse dikgolo tsa serori gore di tlhagise marang a a fokoditsweng.
Mo tseleng ya botlhe fa pono e sa tlhapa.
Netefatsa gore dipone tsa serori tsa gago di tshubilwe.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go a letlelelwa modumo o o feteletseng
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a letsa sediriswa sa tsiboso hutara sa serori sebaka sa dimetara di le 100 morago ga go feta letshwao leno.
Mo tseleng epe ya botlhe moo go kopiwang tidimalo gona.
O seke wa dirisa hutara ya serori sa gago (sediriswa sa tsiboso), ntle le fa go sena gore o ka tila seo, sebaka sa sekgala sa bonnye dimetara di le 100 go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Go thibetswe dirori tse di sa letlelelwang
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a tswelela go feta letshwao leno ntle le fa a letleletswe go dira jalo.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
O seke wa dirisa tsela gongwe karolo ya yona fa o fitlhelang letshwao leno le beilwe gona ntle le fa o neilwe tetla.
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a sega tsebe serori se sengwe se se yang kwa ntlheng e le nngwe le ena mo sekgaleng sa dimetara di le 500 morago ga go feta letshwao leno.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e mo go yona go leng kotsi go sega tsebe gongwe go feta serori se sengwe gore go ka letlelelwa.
Fokotsa lebelo mme o iketle fa morago ga pharakano e e iketlileng sebaka sa bonnye dimetara di le 500 morago ga go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go dirwe thetologo ya U
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a retolosa serori gore a lebagane le pharakano e e e yang kwa ntlheng e nngwe
Mo tseleng nngwe le nngwe e mo go yona go dira thetologo ya U go ka tlhagisetsang wena gongwe badirisi ba bangwe ba tsela kotsi.
Tswelela ka tlhamalalo go fitlha go babalesegile go ka dira thetologo ya U.
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a phaka serori mo karolong nngwe fela ya tsela ya botlhe foo letshwao leno le beilweng gona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe foo go phaka serori go ka bakang kotsi go wena gongwe modirisi yo mongwe wa tsela.
Tswelela ka tlhamalalo go fitlha go babalesegile gongwe go phaka go letlelesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go emisiwe
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a emisa serori mo tseleng gongwe go bapa le tsela ya botlhe foo letshwao leno le beilweng gona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe foo go emisa serori go ka bakang kotsi go wena gongwe modirisi yo mongwe wa tsela.
Tswelela ka tlhamalalo go fitlha go babalesegile gongwe go emisa go letlelesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go letlelelwe dikhombi
Le kaela mokgweetsi wa khombi gore a seke a tswelela go feta letshwao leno
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
O seke wa tswelela go feta letshwao leno, fa o kgweetsa serori se se tshwanang le se se kailweng mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya bophara
Le kaela mokgweetsi wa serori gore a seke a feta letshwao leo ntle le fa bophara jwa serori sa gagwe ka kakaretso bo le kwa tlase ga bophara jo bo kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Fa bophara jwa serori sa gago bo feta tekanyetso ya bophara e e kailweng mo letshwaong, o seke wa tswelelea go feta letshwao leno
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya mmese wa morwalo wa ase
Le kaela mokgweetsi wa serori se se nang le mmese wa morwalo wa ase o o fetang morwalo wa ase o o kailweng mo letshwaong, gore a seke a tswelela go feta letshwao leno.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Fa mmese wa morwalo wa ase wa serori sa gago o feta tekanyetso ya mmese wa morwalo o o kailweng mo letshwaong, o seke wa tswelela go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya bogodimo
Le kaela mokgweetsi wa serori gore a seke a tswelela go feta letshwao leno ntle le fa e le gore bogodimo jwa serori sa gagwe ka kakaretso bo kwa tlase ga bogodimo jo bo kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Fa bogodimo jwa serori sa gago bo feta tekanyetso ya bogodimo e e kailweng mo letshwaong, o seke wa tswelela go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya boleele
Le kaela mokgweetsi wa serori se boleele jwa sona bo fetang boleele jo bo kailweng gore a seke a tswelela go feta letshwao.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Fa boleele jwa serori sa gago bo feta tekanyetso ya boleele e e kailweng mo letshwaong, o seke wa tswelela go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe dithuthuthu fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe go dirisiwa ke dithuthuthu fela
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe dirori tse di rorang dithoto fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe go dirisiwa ke dirori tse di rorang dithoto fela
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe dirori tsa dikonteraka fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe go dirisiwa ke dirori tsa dikonteraka fela
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe dirori tse di rorang dithoto tse di kotsi fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe go dirisiwa ke dirori tse di rorang dithoto tse dikotsi fela.
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe go palamela bese
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko jaaka bopalamelo jwa bese jwa dibese tse sekano gongwe matshwao kgotsa sengwe fela sa tsona se fitlhelwang mo letshwaong.
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe go palamela bese
Le kaya gore karolo ya tsela ya botlhe ke mola wa bese mme o beetswe thoko go dirisiwa ke dibese fela.
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Tshimologo ya tselafefo ya tselanngwe
Le kaela badirisi ba tsela gore go simologa tselafefo ya tselanngwe.
Kwa matsenong a tselafefo
Nna o butse matlho go bona pharakano e nngwe e e tlhagelelang mo matsenong.
Setshwantsho sa letshwao
Tshimologo ya tselafefo ya tselapedi
Le kaela badirisi ba tsela gore go simologa tselafefo ya tselapedi.
Kwa matsenong a tselafefo
Nna o butse matlho go bona pharakano e nngwe e e tlhagelelang mo matsenong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao leno le kaela batsamayakadinao gore ba seke ba tswelele go feta letshwao leno mo nakong e e kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Batsamayakadinao ga ba a letlelelwa go tswelela go feta letshwao leno mo nakong e e kailweng mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao leno le kaela badirisi ba tsela gore ga go a letlelelwa go emisa mo dinakong tse di kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Bakgweetsi ba dirori ga ba a letlelelwa go emisa mo letshwao le beilweng gona ka dinako tse di kailweng mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao leno le kaela badirisi ba tsela gore go phaka go letleletswe mo pakeng e e lekanyeditsweng mo nakong e e kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya batho
Go phaka go letleletswe, fela ga go a tshwanela go feta nako e e lekanyeditsweng mo nakong e e kailweng mo letshwaong.
MATSHWAO A TSIBOSO
MAIKAELELO A MATSHWAO A TSIBOSO:
Matshwao a tsiboso a dirisediwa go tsibosa bakgweetsi ka maemo a a kotsi mo tseleng gongwe gaufi le tsela
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a ditsela
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le makgabaganyo a tsela kwa pele
Fa go lebilwe makopanelo ditsela tse dikgolo di le pedi di kgabaganyang mo go ona.
Fokotsa lebelo mme o nne o butse matlho go bona pharakano e e tlhagang kwa molemeng le kwa mojeng.
Setshwantsho sa letshwao
Setshwantsho sa letshwao
Marakanelo a T
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le marakanelo a
T kwa pele koo go tlhokegang gore o dire thetologo e e bogale e ka nna go ya kwa molemeng gongwe kwa mojeng
Fa o tla o labile marakanelo a T moo ditsela di le pedi di kopanang gona.
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega. Tswelela pele fa fela go babalesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Marakanelo a a sokameng a T
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le marakanelo a
T kwa pele koo go tlhokegang gore o dire thetologo e e motsu e ka nna go ya kwa molemeng gongwe kwa mojeng
Fa o tla o lebile marakanelo a T moo ditsela di le pedi di kopanang gona.
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega. Tswelela pele fa fela go babalesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Marakanelo a tselathoko
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le marakanelo a tselathoko go tswa ka fa molemeng kwa pele
Fa o lebile marakanelo moo tsela e nngwe e kopanang le e nngwe go tswa ka fa molemeng.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse pharakano e e tlhagang go tswa kwa molemeng.
Setshwantsho sa letshwao
Tshimologo ya ditselapedi
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e nang le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe e a khutla mme o tloga a tsena mo tseleng ya ntlhanngwe.
Fa o lebile tselapedi e mo go yona pharakano e yang kwa ntlheng e le nngwe fela.
Ganelela ka fa molemeng ka moo go babalesegileng ka teng.
Setshwantsho sa letshwao
Bokhutlo jwa ditselapedi
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tselanngwe e a khutla mme o tloga a tsena mo tseleng e e nang le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Fa o lebile tsela e mo go yona pharakano e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Ganelela ka fa molemeng ka moo go babalesegileng ka teng.
Setshwantsho sa letshwao
Sediko sa pharakano
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le sedikwana gongwe sediko kwa pele.
Mo tseleng ya botlhe fa o lebile sedikwana gongwe sediko.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega, go naya pharakano e nngwe tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Segoro se se bobebe
Le tsibosa modirisi wa tsela ka segoro se se bobebe se se kwa pele ka fa molemeng
Fa o lebile segoro mo tseleng.
Fokotsa lebelo go ya go le le tshwanetseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Segoro se se bogale
Le tsibosa modirisi wa tsela ka segoro se se bogale se se kwa pele ka fa molemeng.
Fa o lebile segoro mo tseleng.
Fokotsa lebelo go ya go le le tshwanetseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Kobego ya sepelete sa moriri
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kobego e e bogale ya popego ya U kwa pele ka fa molemeng.
Fa o lebile kobego ya sepelete sa moriri mo tseleng.
Fokotsa lebelo go ya go le le tshwanetseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e e motsopodia
Le lemosa modirisi wa tsela ka motseletsele wa digoro mo tseleng e e kwa pele o simolola ka segoro se se yang kwa molemeng.
Fa o lebile motseletsele wa digoro mo tseleng.
Fokotsa lebelo go ya go le le tshwanetseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Le tsibosa modirisi wa tsela yo o mo tseleng ya ntlhanngwe gore tsela e e kwa pele e na le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Fa o lebile tsela e e nang le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Ganelela kwa molemeng ka moo go babalesegileng ka teng.
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a pharakano ya ntlha-pedi
Le tsibosa modirisi wa tsela yo o mo tseleng ya ntlha-nngwe gore makgabaganyo a a latelang a na le pharakano ya ntlha-pedi.
Fa o lebile makopanelo a mo go ona makgabaganyo a nang le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Ganelela kwa molemeng mme o nne o lebeletse pharakano go tswa kwa dintlheng tsotlhe.
Setshwantsho sa letshwao
Bokhutlo jwa mola
Le tsibosa modirisiw a tsela gore karolo ya tsela e fokotsega ka bophara jo bo lekanang le mola go tswa ka fa ntlheng ya molema.
Moo tsela ya botlhe e e arogantsweng ka mela ya pharakano e e yang kwa ntlheng e le nngwe, e fokodiwang ka mola o le mongwe.
Fokotsa lebelo mme o fetole mela fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Mmila o o fitlhegileng
Le tsibosa modirisi wa tsela gore dirori tse dingwe di ka tsena go tswa mo tsleng e e kwa pele go tsa mo mebileng e e mo dintlheng tsotlhe ka mokgwa o o ka dirang gore ka ntlha ya pono e e lekanyeditsweng ya sekgala, di ka nna kotsi mme go tshwanetse ga nniwa kelotlhoko tota.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe moo pharakano e ka kopanang go tswa mo mebileng e e sa bonweng ke badirisi ba tsela.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le babalesegileng mo maemong ao mme o nne o lebeletse pharakano e e ka tlhagang go tswa mo dintlheng tsotlhe.
Letshwao la pharakano kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsele gore go na le letshwao la pharakano kwa pele
Fa o lebile makgabaganyo mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
KEMISO" ya taolo ya pharakano kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le letshwao la kemiso kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go kailweng jalo gona.
Setshwantsho sa letshwao
Thanele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le thanele mo tseleng e e kwa pele.
Fa o lebile thanele mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o tshube dipone fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a batsamayakadinao
Le tsibosa modirisi wa tsela ka makgabaganyo a tsela a a tshwailweng kwa pele
Fa o lebile makgabaganyo a tsela a a tshwailweng mo tseleng ya botlhe
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega go naya batsamayakadinao tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Batsamayakadinao
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga batsamayakadinao kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang batsamayakadinao gona.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse batsamayakadinao mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Bana
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga bana gaufi le dikolo, mafelo a metshameko, mabala a metshameko gongwe mo mafelong a mangwe kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang bana gona.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse bana mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Bapalami ba dibaesekele
Le lemosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga bapalami ba dibaesekele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e go ka solofelwang bapalami ba dibaesekele mo go yona.
Fokotsa lebelo mme o nne o labile bapalami ba dibaesekele mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Diphologolo tse di tlhaga kwa pele
Le lemosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga diphologolo tse di tlhaga di tsamaya mo tseleng ya botlhe kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang diphologolo tse di tlhaga gona
Fokotsa lebelo mme o nne o labile diphologolo tse di tlhaga mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Diruiwa tsa polase kwa pele
Le lemosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga diruiwa tsa polase di ka ne di kgabaganya gongwe di tletsetletse mo tseleng ya botlhe.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang diruiwa tsa polase gona
Fokotsa lebelo mme o nne o labile diruiwa tsa polase mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Borogo jo bo sesane kwa pele
Le lemosa modirisi wa tsela gore bophara jwa tela bo a fokotsega kwa borogong mo tseleng e e kwa pele.
Mo tseleng fa go lebilwe borogo fa bophara bo lekanyeditsweng gona.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Kago ya bophara jwa serori se le sengwe kwa pele
Le lemosa modirisi wa tsela gore bophara jwa kago e e mo tseleng kwa pele bo kwa tlase ga dimetara di le tlhano.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go lebilwe kago e bophara jwa yona bo leng kwa tlase ga dimetara di le 5.
Fokotsa lebelo, nna o lebeletse pharakano, mme o eme kwa matsenong fa serori se se tlhagang kwa ntlheng e nngwe se setse se le mo kagong, gongwe se le gaufi thata mo se ka bakang kotsi.
Setshwantsho sa letshwao
Makukunopu a lebelo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka makukunopu a lebelo mo tseleng e e kwa pele.
Fa o ya o lebile makukunopu a lebe
Fokotsa lebelelo go ya kwa lebelong le le siametseng maemo.
Setshwantsho sa letshwao
Heke ya dirori (mo gare)
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le heke ya dirori kwa pele mo gare ga tsela.
Fa o lebile heke ya dirori mo tseleng ya botlhe.
Fokoletsa lebelo go ya go lebelo le le babalesegileng.
Setshwantsho sa lebelo
Heke ya dirori (ka fa molemeng)
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le heke ya dirori kwa pele mo tseleng ka fa molemeng
Fa o lebile heke ya dirori mo tseleng ya botlhe.
Fokoletsa lebelo go ya go lebelo le le babalesegileng.
Setshwantsho sa letshwao
Tsiboso ka kakaretso
Le lemosa modirisi wa tsela gore go na le kotsi ka kakaretso, mole le mole kgotsa tse di farologaneng mo tseleng e e kwa pele
Fa o lebile kotsi mo tseleng ya botlhe
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Pitlagano
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya pitlagano mo tseleng e e kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe mo go nnang le pitlagano gangwe le gape.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Mokgokolosa
Le tsibosa modirisi wa tsela ka mokgokolosa mo thoteng e e kwa pele.
Fa o lebile dithota gongwe mekgokolosa mo ditseleng tsa botlhe.
Fokotsa lebelo mme fa go tlhokega, busetsa kwa kereng e e kwa tlase
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tse di boima tse di tsamayang ka iketlo
Le tsibosa modirisi wa tsela gore ka ntlha ya thota e e fologelang kwa pele, dirori tse di boima di ka ne di tsamaya iketlo ka kere e e kwa tlase.
Fa o lebile dithota gongwe mekokolosa mo ditseleng tsa botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebile dirori tse di tsamayang ka iketlo kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya Bogodimo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kago e e kwa godimo e e nang le tekanyetso ya bogodimo jaaka go kailwe mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go na le tekanyetso ya bogodimo.
Fokotsa lebelo mme o netefatse gore bogodimo jwa serori sa gago (go akarediwa le morwalo), ga bo fete tekanyetso ya bogodimo jaaka e kailwe mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya Bophara
Le tsibosa modirisi wa tsela gore bophara jwa dirori ka kakaretso bo lekanyeditswe jaaka go kailwe mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go na le tekanyetso ya bophara.
Fokotsa lebelo mme o netefatse gore bophara jwa serori sa gago (go akarediwa le morwalo), ga bo fete tekanyetso ya bophara jaaka e kailwe mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e ngotlega go tswa mo matlhakoreng a mabedi
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e ngotlega go tswa mo matlhakoreng otlhe.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela e e kwa pele e ngotlegang go tswa mo matlhakoreng otlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o labile pharakano e e tlang kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e ngotlega go tswa kwa letlhakoreng le le lengwe fela
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e ngotlega go tswa mo letlhakoreng la molema fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela e e kwa pele e ngotlegang go tswa mo letlhakoren le le lengwe fela.
Fokotsa lebelo mme o nne o labile pharakano e e tlang kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e e boreledi
Le tsibosa modirisi wa tsela ka maemo a a sa tlwaelegang a a reledisang mo tselng e e kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo bogodimo bo reledisang, go sa tshwenye gore seemo sa bosa ke sefe.
Fokotsa lebelo mme o ele tlhoko gore o seke wa relela fa o gata mariki.
Setshwantsho sa letshwao
Losi lwa molatswana gongwe losi lwa noka
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e lebisa kwa losing lwa molatswana gongwe losi lwa noka
Mo tsela ya botlhe e felelang mo losing lwa noka gongwe losi lwa molatswana.
Fokotsa lobelo mme o dire se se tshwanetseng.
Setshwantsho sa letshwao
Letsibogo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka letsibogo kwa pele le le ka neng le na le metsi, matlapa kgotsa dilo dingwe fela
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go nang le letsibogo kwa pele.
Fokoletsa lebelo go ya go le le siametseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tsa Temothuo
Le tsibosa modirisi wa tsela gore diterekere gongwe dirori tse dingwe tse di tsamayang ka iketlo tsa temothuo di kgabaganya moo gangwe le gape gongwe di tsena mo tseleng kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Nna o lebeletse dirori tse di tsamayang ka iketlo tsa temothuo.
Setshwantsho sa letshwao
Go simolola tsela ya mmu
Le tsibosa modirisi wa tsela gore bogodimo jwa tsela e e kwa pele bo tla nna jwa mmu.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela ya sekontere e felelang teng.
Fokotsa lebelo mme o netefatse gore o tswelela go sala serori se sengwe morago ka sekgala se se babalesegileng
Setshwantsho sa letshwao
Pono e e fokotsegileng
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya pono e e fokotsegileng kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go le gantsi pono e fokotsegang ka ntlha ya mosi, mouwane gongwe maemo a a tshwanang le ao.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dilo tse di ka nnang kotsi.
Setshwantsho sa letshwao
Difofane tse di fofelang kwa tlase
Le tsibosa modirisi wa tsela ka go nna teng ga difofane tse di fofelang kwa tlase gaufi le tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gaufi le maemelafofane.
Solofela difofane gaufi le letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a seporo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka mola o le mongwe wa seporo mo makgabaganyong a seporo.
Fa o lebile makgabaganyo a seporo.
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a seporo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka mela e e fetang bongwe ya seporo mo makgabaganyong a seporo.
Fa o lebile makgabaganyo a seporo.
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Papetla ya gore
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgaoganyo ya tsela kwa pela e a tla tshwanelang go e feta ka fa molemeng kgotsa ka fa mojeng.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe pele fela ga foo go nang le kgonagalo ya kotsi gona mo tseleng.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dilo tse di ka nnang kotsi tse di ka fetiwang ka fa molemeng gongwe ka fa mojeng
Setshwantsho sa letshwao
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgaoganyo ya tsela kwa pela e a tla tshwanelang go e feta ka fa molemeng kgotsa ka fa mojeng.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe pele fela ga foo go nang le kgonagalo ya kotsi gona mo tseleng.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dilo tse di ka nnang kotsi tse di ka fetiwang ka fa molemeng gongwe ka fa mojeng jaaka go kailwe ke motsu
Setshwantsho sa letshwao
Poleiti ya kotsi
Le tsibosa modirisi wa tsela ka sekgoreletsi kgotsa paakanyo mo tseleng e ka nna go ya kwa mojeng gongwe kwa molemeng wa tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe pele fela ga sekgoreletsi se se ka neng se le ka fa mojeng gongwe molemeng wa tsela.
Ela tlhoko sekgoreletsi gore o babalesege
Setshwantsho sa letshwao
Tsheferone ya segoro se se bogale
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e fapogela ka fa mojeng ka go fetola ntlha ka bonako
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo pharakano e faposediwang kwa mojeng.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le siametseng maemo.
Setshwantsho sa letshwao
Tsheferone ya segoro se se bogale
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e fapogela ka fa mojeng ka go fetola ntlha ka bonako
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo pharakano e faposediwang kwa mojeng.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le siametseng maemo.
Setshwantsho sa letshwao
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela ga e tswelele go feta makopanelo le gore go tshwanetse ga fapogelwa kwa mojeng gongwe kwa molemeng.
Fa o labile makopanelo a T mo tsela e khutlang mme o tshwanelwa ke go fapogela kwa mojeng gongwe kwa molemeng.
Fokotsa lebelo, mme o nne o ipaakanyeditse go ka ema, fa go lthokega.
Setshwantsho sa letshwao
Tsheferone ya gore tsela e a khutla gongwe tsela e tswetswe
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela ga e tswelele go feta letshwao.
Fa tsela ya botlhe e tswetswe gongwe tsela e khutla.
Fokotsa lebelo mme o boele morago gonne tsela ga e tswelele go feta letshwao leno
Setshwantsho sa letshwao
Pale ya maparego
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e tswetswe gongwe pharakano ga e a letlelewa go tsena fa letshwao le rapamisitswe
Fa tsela ya botlhe e tswetswe gongwe go sa letlelelwa go tsena.
Fokotsa lebelo mme o boele morago gonne ga o a letlelelwa go tsena.
Setshwantsho sa letshwao
Papetla ya maemo a a kotsi fa godimo
Le lemosa modirisi wa tsela ka sekgoreletsi se se kwa godimo ga tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang sekgoroletsei go tswa kwa godimo ga tsela.
Fokotsa lebelo mme o netefatse gore serori sa gago ga se kitla se amana le sekgoreletsi.
MATSHWAO A TSHEDIMOSETSO LE KAEDI
MAIKAELELO
Ano ke matshwao a tsela a a supang lefelo, ntlha, sekgala, ditlamelo, ditheo, mafelo a a kgatlhisang, mafelo a bojanala, kgotsa kopano ya dingwe tsa tseno, kgotsa letshwao la pharakano le le tlamelang ka tshedimosetso ka kakaretso kgotsa le naya badirisi ba tsela kgakololo.
MATSHWAO A TSHEDIMOSETSO
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore botso jwa lebelo le le kwa godimo bo ka nna sekgala sa dimetara di le 300 kwa pele.
Fa o lebile botso, gantsi mo ditselafefong.
Fa o ikaelela go dirisa botso, diragatsa ditshupo tse di maleba go sa le gale, mme o fetole lebelo la serori sa gago ka tshwanelo.
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore botso jwa lebelo le le kwa godimo bo ka nna sekgala sa dimetara di le 200 kwa pele.
Fa o lebile botso, gantsi mo ditselafefong.
Fa o ikaelela go dirisa botso, diragatsa ditshupo tse di maleba go sa le gale, mme o fetole lebelo la serori sa gago ka tshwanelo.
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore botso jwa lebelo le le kwa godimo bo ka nna sekgala sa dimetara di le 100 kwa pele.
Fa o lebile botso, gantsi mo ditselafefong.
Fa o ikaelela go dirisa botso, diragatsa ditshupo tse di maleba go sa le gale, mme o fetole lebelo la serori sa gago ka tshwanelo.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ga e tswelele
Le kaela modirsi wa tsela gore tsela e e kwa pele ga letshwao leno ga e fetege.
Kwa makgabaganyong mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, go tsibosa modirisi wa tsela gore tsela eno ga e fetege.
O seke wa dirisa tsela eno fa o ikaelela go tswelela pele.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ga e tswelele
Le kaela modirsi wa tsela gore tsela e e yang kwa mojeng ga e fetege.
Kwa makgabaganyong mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, go tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e yang kwa mojeng ga e fetege.
O seke wa dirisa tsela eno fa o ikaelela go tswelela pele go ya kwa mojeng..
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ga e tswelele
Le kaela modirsi wa tsela gore tsela e e yang kwa molemeng ga e fetege.
Kwa makgabaganyong mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, go tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e yang kwa molemeng ga e fetege.
O seke wa dirisa tsela eno fa o ikaelela go tswelela pele go ya kwa molemeng.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la tshwanelo ya tsela
Le kaela modirisi wa tsela gore pharakano mo tseleng e a leng mo go yona e na le tshwanelo ya tsela kwa makgabaganyong a a kwa pele.
Kwa makgabaganyong jaaka didiko tsa pharakano, mo molawana wa ka gale wa tshwanelo ya tsela o sa direng gona.
Le fa o na le tshwanelo ya tsela, fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dirori tse di ka sekeng tsa nna boineelo go go naya tshwanelo ya tsela.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la diphaka le dipalamo
Le kaela badirisi ba tsela gore go na le phaka le maemelo a dipalangwa.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e gaufi le phaka le lefelo la go palama.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dirori gongwe batsamayakadinao ba ba tswang gongwe ba tsena mo lefelong leo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la tikwatikwe ya tshedimosetso
Le kaela badirisi ba tsela koo kantoro, sekhutlhwana gongwe boto ya tshedimosetso e leng gona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e gaufi le kantoro ya tshedimosetso.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dirori gongwe batsamayakadinao ba ba tswang gongwe ba tsena mo lefelong leo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la matshwao a tsela a matlhakoremantsi
Le kaela badirisi ba tsela gore matshwao a tsela a a kwa marakanelong a go tlogang go tsenwa fa go o na a na le matlhakore a feta bobedi.
Kwa makgabaganyong a a nang le matshwao a pharakano (diroboto) a a nang le matlhakore a a fetang bobedi.
Lemoga gore tiro/kgaotso ya matshwao a pharakano (diroboto) ga e tshwane le ya roboto ya matlhakoremabedi. Tswelela fela fa letshwao le le tala le tlhageletse, mme go babalesegile go ka dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Boto ya seelo sa tuelo ya tsela e e duelelwang
Le kaela badirisi ba tsela gore tuelo ya tsela fa lefelong la tuelo le le fa pele ke bokae.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e tlogang e nna tsela e e duelelwang.
Fa o sa batle go duelela tsela, tsaya tsela e nngwe, jaaka go kailwe ka letshwao la tsela.
MATSHWAO A KAELO
MATSHWAO A MAFELO
Matshwao a mafelo a supa maina a ditsela, metsesetoropo, ditoropo jalo le jalo.
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la leina Letshwao la leina Letshwao la leina Letshwao la leina
La mmila la motsesetoropo toropo kotsa la noka
Toropokgolo
Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la molelwane Letshwao la leina Letshwao la
La bosetshaba gongwe la Tsela Phetolomaina
La porofense
MATSHWAO A MATSHWAO A TSELA
Matshwao a matshwao a tsela a kaela badirisi ba tsela ka ntlha ya tsela, palo, jalo le jalo.
Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la matshwao a Letshwao la tsela e Letshwao la tlhomamiso la
A tsweletseng a nngwe tsela
Dipalangwa
MATSHWAO A NTLHA
Matshwao a ntlha a kaela ntlha kgotsa sekgala sa go ya kwa lefelong.
Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la mofuta o o Letshwao la tlhomamiso Letshwao la ntlha le le fa
MATSHWAO A KAEDI A NTLHA A TSELAFEFO
Matshwao a kaedi a ntlha a tselafefo a fitlhelwa mo tselafefong, a kaela ntlha ya lefelo
Letshwao Letshwao
Letshwao la ntlha la bo Letshwao la ntlha ya botso kwa pele
MATSHWAO A NTLHA A BOJANALA
A kaela bajanala bontlhaefe jwa mafelo mangwe a bojanala
Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la lefelo la ngokelo Letshwao la phapogelo Letshwao la
Ya nakwana ya boikhutso phapogo ya bofelo
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Dithuthuthu Motsu wa moja Motsu wa phapogo Lefelo la go
Ya moja phaka
MATSHWAO A SELEGAE A NTLHA
Letshwao Letshwao Letshwao
MATSHWAO DITSHWANTSHO
Matshwao ano a tsibosa badirisi ba tsela ka diphetogo tsa mela mo tseleng.
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Sekgoroletsi Mola wa Taolo ya Mela e a Mela e a kopana
Tlaleletso lebelo kopana
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la botso Letshwao la botso Letshwao la botso Letshwao la gore la
Jwa pele jwa lefelo la pele la lefelo la la lefelo la go botso la lefelo la go
La go tshwara go tshwara dirori go tshwara dirori tshwara dirori
Dirori
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Tsenya kere e e Taolo ya tiriso ya Letshwao la Letshwao la popego
Kwa tlase mela e e kwa dipalangwa tsa ya mela
Godimo botlhe
MATSHWAO A A KOPANENG
LETSHWAO
MAIKAELO
LEFELO
TSIBOGO
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka segoro se se bobebe mo tseleng e e kwa pele le go atlenegisa lebelo le le babalesegileng.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e nang le segoro se se bobebe mme go le botlhokwa go fokotsa lebelo.
Le fa lebelo le le kwa godingwana le ka ne le letlelesegile mo tseleng e e riling, go atlenegisiwa gore o fokotse lebelo la serori go ya go lebelo le le kailweng gore o tswelele pele ka pabalesego go fitlha o sena go feleletsa segoro.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka tsela e e motsopodia kwa pele e e tla tsayang sebaka sa dikilometara di le 8 le tekanyetso ya lebelo le le male ba le le tshwanetseng go obamelwa mo sekgaleng seo
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e motsopodia.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le kailweng mo letshwaong mme o dirise lebelo leo mo sekgaleng se se kailweng. O seke wa gata mafura go fitlha letshwao la tsela le go kaela gore o dire jalo.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka go nna teng ga dikhuti mo tseleng e e wka pele.
MO tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e go ka solofelwang dikhuti mo go yona.
Fokotsa lebelo la serori sa gago jaaka go tshwanetse gore o kgone go fapoga ga go ka tlhokega.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka letshwao la kemiso kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go emisa serori gotlhelele.
Fokotsa lebelo mme o ipaakanyetse go emisa serori sa gago tsii, mo sekgaleng sa dimetara di le 60 kwa pele.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka makukunopu a lebelo a go pateletsa pharakano go fokotsa lebelo kwa pele mo tseleng eno
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tekanyetso ya lebelo mo mafelong mangwe e leng kwa godimo mo go sa babalesegang.
Fokotsa lebelo mme o kgweetse ka iketlo mo makukunopung a lebelo.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka mokgokolosa o o bogale kwa pele mo sekgaleng se se rileng
Go le gantsi mo mafelong a a nang le dithaba
Fokotsa lebelo mme o dirise kere e e kwa tlase fa go ka tlhokega.
MATSHWAO A NAKWANA
DINTLHA:
Letshwao la nakwana ke letshwao le le bewang mo badirisi ba tsela ba ka kgonang go le bona teng go kaela ka phetogo go tswa mo maemong a ka gale, e ka nna sebaka sa metsotswana, diura gongwe dikgwedi di le mmalwa
Fa go fitlhelwang matshwao a le mabedi a pharakano a ganetsana, letshwao la nakwana ke lona le tsewang tsia.
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Taolo ya pharakano kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le motlhankedi wa pharakano kwa pele yo o laolang pharakano nakwana
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, bogolo segolo mo metsesetoropong
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Paterolo ya bana ba sekolo kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le paterolo ya bana ba sekolo e e dirang nakwana kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fela go le gantsi e nna gaufi le dikolo.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse bana. Emisa fa go tlhokega go naya bana ba ba kgabaganyang tsela tshwanelo ya tsela.
Setshwantsho sa letshwao
Paakanyo ya tsela
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le kago ya nakwana ya tsela, paakanyo kgotsa tiro nngwe e amanang le tseo kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse badiri ba konteraka kgotsa dirori mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Segopatsela se a dira
LE tsibosa modirisi wa tsela gore segopatsela se dira mo tseleng e e kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mme go le gantsi e nna mo ditseleng tsa mmu.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse segopatsela mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Matlapana a a fofang
Le tsibosa modirisi wa tsela ka go nna teng ga matlapana a a fofang kgotsa kerabole mo tseleng e e kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, bogolo segolo mo tseleng e e sa tswang go tshelwa sekontere gape.
Fokotsa lebelo mme o oketse sekgala magareng ga gago le dirori tse dingwe go fokotsa kgonagalo ya gore matlapana a a fofang a go senyetse serori.
Setshwantsho sa letshwao
Bogodimo jo bo sa lekalekaneng
Le tsibosa modirisi wa tsela ka phetogo e e ka nnang kotsi ya bogodimo jwa tsela.
Mo ditseleng tsa botlhe tse di baakanngwang
Fokotsa lebelo mme o leke go tila go kgweetsa mo go sa lekalekaneng.
Setshwantsho sa letshwao
Losi lwa tsela le le botobe
Le tsibosa modirisi wa tsela gore dimateriale tsa losi lwa tsela di botobe go feta jaaka go ka solofelwa mme ka jalo di ka nna kotsi go mongwe le mongwe yo o ka eletsang go tswela kwa ntle ga tsela
Mo ditseleng tsa botlhe tse di baakanngwang gongwe morago ga dipula tsa matsorotsoro.
Fokotsa lebelo mme o tile go kgweeletsa mo losing lwa tsela.
Setshwantsho sa letshwao
Taolo ya "Emisa/Tswelela"
Kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore pharakano e e kwa pele e laolwa nakwana ka letshwao le le kukiwang la EMISA -TSWELELA
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, bogolo segolo fa e baakanngwe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa go dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tsa konteraka di a kgabaganya
Le tsibosa modirisi wa tsela gore dirori tsa konteraka di kgabaganya gongwe go tsena mo tseleng e e kwa pele e ka nna go tswa kwa ntlheng ya molema gongwe ya moja.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo kago e tsweletseng pele teng.
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa go dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Lebone le le benyang la tshoganyetso
Le tsibosa modirisi wa tsela ka maemo a a ka nnang kotsi kwa pele ka go bentsha lebone le le kgolokwe le le setlha gaufi le letshwao la tsiboso.
Mo tselen nngwe le nngwe ya botlhe mo badirisi ba tsela ba tlhokang go itsesewe ka kotsi e e kwa pele.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Lebone la nakwana le le benyang la mapodisi
Le tsibosa modirisi wa tsela ka go nna teng ga mapodisi kwa pele kwa letshwaong la kemiso la nakwana, gongwe le tsibosa ka lefelo la kotsi kgotsa tiragalo e e tshwanang le eo mo go nang le mapodisi gona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo badirisi ba tsela ba tlokang go itsisewe ka maparego a tsela a sepodisi kwa pele.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Kotsi kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le kotsi kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo badirisi ba tsela ba tlhokang go itsisewe ka kotsi e e kwa pele.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Papetla ya pontsho
Go tsibosa badirisi ba tsela ka sekgoreletsi sa nakwana kgotsa phetogo ya popego ya tsela go ya ka fa letlhakoreng la molema la tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe, bogolo segolo mo tiro ya go baakanya tsela e tsweletseng pele gona.
Fokotsa lebelo mme o tseye dikgato tse di maleba jaaka o kaelwa ke letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Maparego a nakwana
Go tsibosa badirisi ba tsela gore karolo ya tsela e tswaletswe pharakano nakwana.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e tswaletsweng pharakano nakwana.
Se tswelele go feta maparego ano.
Setshwantsho sa letshwao
Dipone tsa pharakano ga di dire
Go tsibosa modirisi wa tsela gore dipone tsa pharakano tse di kwa pele ga di dire.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo dipone tsa pharakano tse di kwa pele di sa direng gona.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Dipone tsa pharakano ga di dire
Go tsibosa modirisi wa tsela gore dipone tsa pharakano tse di kwa pele ga di dire.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo dipone tsa pharakano tse di kwa pele di sa direng gona.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Kaelo ya ntlha ya phapogo
Go tsibosa badirisi ba tsela ka phapogo e e kwa pele le ntlha e go tshwanetseng ga tswelelwa go yona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela e tswetsweng nakwana.
Fokotsa lebelo mme o tswelele fa go babalesegile mo ntlheng e e kailweng mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Tlhomamiso ya phapogo
Go netefaletsa badirisi ba tsela ka tsela e nngwe e e ka dirisiwang.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela e tswetsweng nakwana.
Tswelela mo tseleng eno go fitlha o kaelwa ka mokgwa mongwe ke letshwao le lengwe la tsela.
MATSHWAO A NAKWANA A A KOPANENG
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka kemiso ya sepodisi (maparego a tsela) kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirsi ba tsela gore go na le dipaterole tsa bana ba sekolo mo sekgaleng se se kailweng kwa pele.
Mo tseleng ya botlhe gaufi le sekolo
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka paakanyo ya nakwana ya tsela mo sekgaleng se se riling kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse badiri ba tsila kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka kemiso ya sepodisi (maparego a tsela) kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela gore tela e fokotsega nakwana ka mola o le mongwe go tswa ka fa ntlheng ya moja mo sekgaleng se se rileng jaaka go kailwe mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Nna o lebeleletse dirori tse di fetolang mela, bogolo segolo go tswa ka fa mojeng
Setshwantsho sa lebelo
Le kaela modirisi wa tsela gore fa a kgweetsa ka fa moleng o o ka fa mojeng, o tshwanetse go kgweetsa fela ka lebelo le le kailweng mo letshwaong gongwe go le feta.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fa o dirisa mola o o kwa mojeng, o seke wa kgweetsa ka lebelo le le kwa tlase ga le le kailweng mo letshwaong
MATSHWAO A DIPONE TSA TSELA
DIPONE TSA PHARAKANO
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e e tsepameng e tala
E kaela modirisi wa tsela go tswelela go kgabaganya makopanelo
Mo marakanelong mo tseleng ya botlhe.
Gakologelwa go emela pharakano e nngwe gongwe batsamayakadinao ba ba leng mo makopanelong ka molao kgotsa kwa makgabaganyong a batsamayakadinao.
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e e tsepameng e e tshetlha
E kaela modirisi wa tsela go emisa.
Kwa makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fa o le gaufi thata le mola wa kemiso mo serori sa gago se ka se keng sa emisiwa ka pabalesego, o ka tswelela fa go babalesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e e tsepameng e e tshetlha
Le kaela modirisi wa tsela go emisa fa morago ga mola wa kemiso le go nna a emisitse go fitlhela go tlhagelela letshwao le le tala.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise serori sa gago tsi! O seke wa tswelela go fitlhelela go tlhagelela letshwao le le tala, mme le ka nako eo,
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e e tsepameng e e khibidu
Le kaela modirisi wa tsela go emisa fa morago ga mola wa kemiso le go tswelela go ema go fitlhelela go tlhagelela letshwao le le tala.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise serori sa gago tsi. O seke wa tswelela go fitlhelela go tlhagelela letshwao le le tala, mme le ka nako eo, go ka tswelelwa fa fela go babalesegile go ka dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e khibidu e e benyang
Le kaela modirisi wa tsela go tsaya kgato ya fa ele kemiso ya matlhakoremane.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fa o tla o lebile letshwao leno, o tshwanetse go tsaya kgato ya fa e le letshwao la kemiso mme o seke wa tswelela go tsena mo makgabaganyong go fitlhelela serori sengwe le sengwe se se emisitseng kwa moleng o mongwe wa kemiso pele ga gago, mme se ka feta mo tseleng ya gago, se dule mo makgabaganyong.
Setshwantsho sa letshwao
Motsu o mohibidu o o benyang
Le kaela modirisi wa tsela go emisa serori fa morago ga mola wa kemiso. Fa a batla go fapogela kwa molemeng kwa makopanelong, a ka tswelela go lebeletswe mabaka mangwe.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Emisa serori fa morago ga mola wa kemiso, mme fa o batla go fapogela kwa molemeng, tswelela le fa go tlhagisitswe kgolokwe ya lebone le le hibidu. Go tshwanetse ga newa pharakano e e tswang ka fa mojeng le batsamayakadinao ba ba tshubetsweng lebone le le tala tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Motsu o motala o o benyang
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela mo ntlheng e e kailweng ke letshwao fa go babalesegile go dira jalo.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fa o ikaelela go tswelela mo ntlheng ya motsu, o ka dira jalo, go seng jalo o tshwanetse go ema mme o emele gore go tlhagelele letshwao le le tala.
MATSHWAO A MAHIBIDU A A BENYANG
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao le le hibidu le le benyang
Letshwao leno le tla nna le bokao bo le bongwe le jwa letshwao la kemiso.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Emisa jaaka o dira fa letshwaong la kemiso mme o tswelele fa go babalesegile go dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao le le hibidu le le benyang la makgabaganyo a seporo
Matshwao ano a dirisiwa fa makgabaganyong a seporo. Matshwao a tla benya ka go refosana go supa gore terena e etla.
Fa makgabaganyong a seporo mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise. O seke wa tswelela pele fa matshwao a benya ka go refosana gonne seno se kaya fa terena e tla.
MATSHWAO A FA GODIMO A TAOLO YA NTLHA YA MOLA
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Sefapaano se se tsepameng se sehibidu
Le kaela badirisi ba tsela gore mola o o ka fa tlase ga letshwao leno o buletswe pharakano e e tlhagang kwa ntlheng e nngwe fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, mme go le gantsi mo mafelong a go duelelela tiriso ya tsela.
O seke wa dirisa mola o o ka fa tlase ga letshwao leno, ke wa pharakano e e yang kwa ntlheng e nngwe.
Setshwantsho sa letshwao
Motsu o o tsepameng o motala o o supileng kwa tlase
Le kaela badirisi ba tsela go dirisa mola o motsu o supileng mo go ona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, mme go le gantsi mo mafelong a go duelela tiriso ya tsela.
Dirisa mola o o ka fa tlase ga letshwao leno fa o ka swetsa go tswelela pele.
Setshwantsho sa letshwao
Motsu o mosetlha ka fa molemeng / ka fa mojeng
Le kaela modirisi wa tsela gore mola o motsu o supileng kwa go ona o tswetswe kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Tswaya mo moleng o o mo ntlheng ya motsu fa go babalesegile go dira jalo.
MATSHWAO A MANGWE A TAOLO
Setshwantsho Setshwantsho Setshwantsho
Go pharakano e e Go pharakano e e Go pharakano e e
Tlhagang kwa pele tlhagang kwa morago tlhagang kwa pele le kwa
Morago
LETSHWAO LA KEMISO LA FOLAGA
Setshwantsho
Pharakano yotlhe e e lebaganeng le monna wa folaga e tshwanetse go ema
MATSHWAO A DIATLA A GO SUPA GORE O KA TSWELELA PELE
Setshwantsho Setshwantsho
LETSHWAO LA FOLAGA LA GO SUPA GORE O KA TSWELELA PELE
Setshwantsho
MATSHWAO A TSIBOSO
LETSHWAO LA FOLAGA LA GO KAELA GORE O FOKOTSE LEBELO
Setshwantsho
SEEMO SA TSELA
Tsela ya botlhe
Matseno
Botso
Tsela
Mola wa pharakano
Losi
MATSHWAO A MO TSELENG
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mola wa kemiso
Le kaela modirisi wa tsela lefelo le a tshwanetseng go emisa fa go lona.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise ka gangwe fa morago ga mola wa kemiso. Tswelela fa fela go babalesegile go dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mola wa boineelo
Le kaela modirisi wa tsela lefelo le a tshwanetseng go bontsha boineelo le go naya pharakano e nngwe tshwanelo ya go feta.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse pharakano e e tlhagang go tswa ka fa molemeng gongwe ka fa mojeng. Emisa fa go tlhokega go naya tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mela ya makgabaganyo a batsamayakadinao
Le kaela modirisi wa tsela go fokotsa lebelo gongwe go emisa, fa go tlhokega, go bontsha boineelo ka go naya tshwanelo ya go feta go motsamayakadinao yo o kabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse batsamayakadinao. Emisa fa go tlhokega, go naya batsamayakadinao ba ba kgabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Matshwao a mela e e sephara ya makgabaganyo a batsamayakadinao
Le kaela modirisi wa tsela go fokotsa lebelo gongwe go emisa, fa go tlhokega, go bontsha boineelo ka go naya tshwanelo ya go feta go motsamayakadinao yo o kabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao.
Mo tseleng ya botlhe fa batsamayakadinao ba kgabaganyang tsela gona.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse batsamayakadinao. Emisa fa go tlhokega, go naya batsamayakadinao ba ba kgabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao tshwanelo ya go feta.
<fn>tsn_Article_National Language Services_BUKANA E E TLHALOSANG KA GA MOLAWANA WA MAITSHOLO (2002).txt</fn>
BUKANA E E TLHALOSANG KA GA MOLAWANA WA MAITSHOLO WA TIRELOPUSO
BUKANA YA TLHALOSA KA GA MEKGWA YA DITLALELO MO
LEFELONG LA TIRO
E PHASALADIWA KE: KHOMISHENE YA TIRELOPUSO
MEKGWA YA BOITSHWARO LE MAITLHOMO A MAIKAELELO
DINTLHA TSA BOTLHOKWA DI LE LESOME TSA TIRELOPUSO MO AFORIKA BORWA
Molaotheo wa Aforika Borwa (Kgaolo ya bo 10) o tlhoka gore Tirelopuso e ...
Tsamaisiwe ka mekgwa ya boleng jwa demokerasi le maitlhomo a molaotheo;
tshegetse le go rotloediwa ke maemo a boleng jwa mekgwa ya seporofeshenale;
go rotloetsa bokgoni, merero ya ikonomi le go dirisa metswedi mo go mosola ka botlalo;
nne le kakanyo ya tlhabololo;
abe ditirelo kwa ntle ga go tsaya letlhakore, ka tolamo, ka go lekalekana le kwa ntle ga go lomeletsa matlhakore a mangwe;
tsibogele ditlhokego tsa baagi le go rotloetsa setšhaba go nna le seabe mo mererong ya maitlhomo a maikaelelo;
rwale boikarabelo jwa dikgato tse bo di tsayang;
direle dilo mo pepeneneng ka go abela setšhaba mekgwa ya go fitlhelela tshedimosetso ka nepagalo le ka nako;
tsamaise botsamaisi jo bo lolameng jwa metswedi ya merero ya badiri le go tlhabolola bokgoni jwa isagwe jwa badiri gore ba solege mosola ka botlalo;
ka kakaretso bo emele baagi ba Aforika Borwa, ka go tlhola ditiro le botsamaisi jo bo lolameng jwa badiri jo bo ikaegileng mo dikgonong tsa batho, go ikakanyetsa sentle ka botlalo, ka tolamo, le botlhokwa jwa go siamisa merero e e neng e sa lolama mo nakong e e fetileng.
DITENG
KETAPELE ...
GO AKGOLA BA BA NTSENG LE SEABE...
BUKANA E E TLHALOSANG KA GA MOLAWANA WA MAITSHOLO WA TIRELOPUSO...
Matseno ...
Katiso...
Boikarabelo jwa mothapi le mothapiwa...
DIKGAKOLOLO KA GA DITSHIAMELO TSA MOLAWANA WA MAITSHOLO A TIRELOPUSO...
Kgolagano le Kgotlatheomolao le Khuduthamaga ...
Kgolagano le setšhaba...
Dikgolagano magareng ga bathapiwa...
Mokgwa wa go dira tiro...
Maitsholo a modiredi ka sebele le dikgatlhegelo tsa gagwe tsa poraevete ...
MOLAWANA WA MAITSHOLO WA TIRELOPUSO (MAMETLELELO YA A)...
KETAPELE
Khomishene ya Tirelopuso e laetswe go ya ka mabaka a Molaotheo, wa 1996, go rotloetsa le go tshegetsa maemo a boleng jo bo kwa godimo jwa seporofeshenale mo makaleng otlhe a tirelopuso. Mo ngwageng wa 1997 Molwana wa Maitsholo wa Tirelopuso o ne wa tlhamiwa wa be wa rotloediwa ka ditherisano mo dikopanong le Badiredipuso mo makaleng a bosetšhaba le a diporofense. Go ne gape go le botlhokwa go tlhabolola bukana ya tshedimosetso ka ga Molawana wa Maitsholo go rotloetsa go tlhaloganngwa botoka ga ditlamorago tsa ona le ka fa o tla diragadiwang ka teng.
Mo boemong jwa Khomishene ya Tirelopuso, ke tlotlilwe go abelwa tetla ya go abela badiredipuso botlhe ba ba thapilweng mo Tirelongpuso ya Aforika Borwa, Bukana e e Tlhalosang ka ga Molawana wa Maitsholo wa mo tirong ya Tirelopuso. Moolwana wa Maitsholo ke motheo o o botlhokwa mo go tlhomeng mekgwa ya puso e e lolameng le mekgwa ya boitshwaro jwa Badiredipuso. E tlhotlheletsa gape le merero e e tshwanang le go tlotla ditshwanelo tsa botho, taolo ya molao, boikarabelo, puso go direla dilo mo pepeneneng, boitshwaro jwa motho ka sebele le dikgatlhegelo tsa motho ka nosi.
Khomishene ya Tirelopuso e ikuela mo badiredingpuso botlhe, go tswa mo go ba ba mo maemong a a kwa tlase go fitlhelela kwa go ba ba mo maemong a a kwa godimo, go supa go tlhaloganya ga bona ga tsamaiso, tsela e e salwang morago le ditaelo tse di akareditsweng mo Molawanang wa Maitsholo. Kgato e, ga se e e kgonagalang fela, mme ke e e tshwanetseng gore mokgwa o o bokgoni wa go aba ditirelo o fitlhelele setšhaba sa rona. Go botlhokwa gape gore Badiredipuso ka semolao ba kgaphele thoko le go gana, go ikakatlela ka botlalo go gana tse ba ka di abelwang e le dimpho ka di ka tsewa gore ke mejabetso ya ka fa tlase ga tafole ya go rekwa go abela baagi ditirelo.
Re rata go akgola batsamaisi le Badiredipuso ba ba ithaopileng go rotloetsa Molawana wa Maitsholo wa Tirelopuso. Ke le rotloetsa go tshegetsa tiro e e manontlhotlho e, le gore le se ke la ineela ka gope mo kgwetlhong ya go rotloetsa mekgwa ya boitshwaro jwa seporofeshenale mo tirong ya Tirelopuso.
Khomishene ya Tirelopuso e solofela gore bukana e ya tlhaloso e tla nna mosola mo go rotloetseng boikanyego le seriti mo lefelong la tiro le go rotloetsa matsapa a a tletseng ka botlalo go tswa mo go rona rotlhe, go nna le mokgwa wa go se dumelele sepe fela sa go rekwa le bonweenwee mo Aforika Borwa.
Kwa bokhutlong, ke rata go rotloetsa badiredipuso botlhe go netefatsa gore mekgwa ya boitshwaro jwa bona e nna karolo ya motheo wa boleng le maemo a a laolang tsamaiso ya merero ya setšhaba le gore ba itse ka botlalo diteng tsa Bukana e ya Tlhaloso ya Molawana wa Maitsholo.
DITEBOGO
Tiro ya go tlhama Bukana e ya Tlhaloso ka ga Molawana wa Maitsholo wa Tirelopuso e ne e ka se nne teng kwa ntle ga boineelo le kemonokeng ya batho le mekgatlho e le mmalwa e e tshwanetseng go umakiwa le go lebogiwa:
Mafapha a Bosetšhaba le a Diporofense a eme tlhabololo ya Bukana e ya Tlhaloso nokeng mme e bile a ntse le ditshwaelo tse di botlhokwa gore e ka tokafadiwa go ya pele;
Ofisi ya Leitlho la Merero ya Setšhaba e ntse le seabe se segolo mo tlhabololong ya bukana e ka ditshwaelo tse di botlhokwa thata;
Mekgatlho ya Merero ya Badiri e ntse le seabe mo dikopanong tsa ditherisano di le mmalwa mme ya nna le ditshikhinyo tse di botlhokwa;
Badiredi ba Ofisi ya Khomishene ya Tirelopuso ba thusitse ka dipatlisiso le go konosetsa go tlhama bukana e.
Kwa bokhutlong, re leboga Lefapha la Brithani la Tlhabololo ya Boditšhabatšhaba ka go aba matlole a go gatisiwa ga Bukana e ya Tlhaloso ka ga Molawana wa Maitsholo wa Tirelopuso.
BUKANA E E TLHALOSANG KA GA MOLAWANA WA MAITSHOLO WA TIRELOPUSO
MATSENO
Maikaelelo a bukana e ke go tlhaloso diteng tsa Molawana wa Maitsholo ka botlalo. Mareo a a dirisitsweng mo molawaneng a semmuso a ne a tlhoka bopelo kgale, botswerere le manontlhotlho le mareo a semmuso. Bukana e e ikaeletswe gore Molawana wa Maitsholo o tlhaloganngwe ke badiredipuso botlhe.
Bukana e ga e ya tsenya dikakanyo dipe tse dintshwa mme e dirisitse tlhamo le dinomoro tse di tlhagelelang mo Molawana wa Maitsholo, gore di tshwantshanngwe bonolo. Mafapha a gakololwa gore fa a dirisa bukana e, a leke ka bojotlhe go dirisa dikai tsa ona ka nosi, tse di tsamaelanang le maemo a ona a a kgethegileng.
Go tshwanetse go gatelelwa gore go tlhamiwa ga bukana e, e ntse tiro e e manontlhotlho le botswerere mme go ka tlhokega gore e sekasekwe gape nako le nako, go tshwana le Molawana wa Maitsholo ka nosi.
KATISO
Gore go rotloediwe maemo a a kwa godimo a mokgwa wa boitshwaro jwa seporofeshenale mo lefelong la tiro, badiredipuso ba tshwanetse go rotloediwa go akanya le go itshwara ka mokgwa o o tshwanetseng. Ka go rialo bukana e, e tshwanetse go nna mosupa tsela mo go tlhabololeng le go aba dikhoso tsa katiso ya nako le nako ya bathapiwa botlhe. Bukana e, e akaretsa gape le dikai di le dintsi tse di supang mekgwa e e farologaneng mo lefelong la tiro e e ka dirisiwang go katisa le go lemoga maemo a mangwe.
Ka e tsamaelana le Molawana wa Maitsholo, bukana e e ka thusa go rotloetsa boipelo jwa seriti le go se tseye letlhakore lepe ga Tirelopuso ka go aba ditlhokego tsa botlhokwa mabapi le boitshwaro jo bo eletsegang le sekai sa boitshwaro jo bo siameng.
BOIKARABELO JWA MOTHAPI LE MOTHAPIWA
Lebaka la gore batho ba ithuta ka go ela dilo tlhoko le maitemogelo ke ntlha e e amogetsweng. Ka jalo go beilwe boikarabelo jo bogolo mo mothaping (Tona le Bakhuduthamaga ba Diporosefense) mo lekaleng la sepolotiki, le batsamaisi ba Tirelopuso mo makaleng otlhe, go tlhoma maemo a a eletsegang a boleng jwa boitshwaro le go tlhamiwa ga dikai tsa boitshwaro jwa bathapiwa botlhe.
Karolo ya bo 195 (a) ya Molaotheo e laela gore "maemo a a kwa godimo a seporofeshenale a tshwanetse go rotloediwa le go tshegediwa" ka kakaretso mo tsamaisong ya merero ya puso. Go ya ka mabaka a tumallano e e kopanetsweng (ya Tumallano ya bo 2 ya Khansele ya Dikgolagano tsa go Dumallana Mmogo ya Tirelopuso), bathapiwa botlhe mo Tirelongpuso ba rwele boikarabelo jwa go tsamaelana le Molawana o o laetsweng wa Maitsholo. Ka se e le motheo wa go akanyetsa kwa pele, go siamisa maemo mmogo le go tsaya dikgato tsa go kgalemela badiredi, mothapi o tshwanetse go dira tsotlhe tse di kgonagalang go netefatsa gore badiri botlhe ba itse diteng tsa Molawana wa Maitsholo.
Go botlhokwa go gatelela gore motheo wa maikaelelo a Molawana wa Maitsholo ke a a siameng, a go rotloetsa sekai sa boitshwaro jo bo siameng. Kwa ntle ga lebaka le le umakilweng fa godimo, modiredi o ka otlhaelwa mokgwa o o sa siamang go ya ka mabaka a Molao o o umakilweng fa godimo, mme a kgalemiwa go ya ka mabaka a dikarolo tsa bo 18 go fitlhela go ya bo 27 tse di mametleletsweng mo Molaotlhomong o o Mametleletsweng tsa Molao wa Tirelopuso, wa 1997, fa a tlola ditshiamelo dingwe le dingwe tsa Molawana wa Maitsholo.
DIKGAKOLOLO KA GA DITSHIAMELO TSA MOLAWANA WA MAITSHOLO WA TIRELOPUSO
KGOLAGANO LE KGOTLATHEOMOLAO LE KHUDUTHAMAGA
Mothapiwa o boikanyo mo Rephaboliking e bile o tlotla le go obamela Molaotheo fa a dira tiro ya gagwe ya letsatsi le letsatsi
Go umaka "Rephaboliki" ka kakaretso go tshwanetse go tlhaloganngwa gore go lebisitswe mo "lefatsheng le" - le e leng Aforika Borwa. Ditlhokego tsa botlhokwa ke gore badiredipuso botlhe ba tshwanetse go nna boikanyego le go tlotla lefatshe la bona.
Molaotheo o tlhalosa mabaka a a totobetseng a a tsamaelanang le ditshwanelo le dikgatlhegelo tsa baagi botlhe. Temana e ya Molawana wa Maitsholo, mo lebakeng la ntlha, e gatelela boikanyego jwa badiredipuso mo thulaganyong ya demokerasi e e renang. Lwabobedi, botlhokwa jwa maemo a a kwa godimo a Molaotheo bo tshwanetse go amogelwa le go tlotliwa ke batho botlhe. Lwaboraro, modiredipuso mongwe le mongwe o tshwanetse go tlhaloganya diteng le maikaelelo a Molaotheo go nna mokgwa wa go tshegetsa le go laola maemo a a renang.
Sekai sa bo 1: Badiredipuso ba mo makaleng otlhe ba tshwaragane ka mokgwa mongwe le go tlhama ditshikhinyo mabapi le maitlhomo a maikaelelo. Ditshikhinyo dingwe le dingwe tsa mofuta o di tshwanetse go sekasekiwa ka kelotlhoko go netefatsa gore di ka se nne le kgotlang epe kgatlhanong le moono le /kgotsa mabaka a a totobetseng a Molaotheo. Maitlhomo a Molaotheo a a tshwanang le go nna le seabe ga setšhaba le go direla dilo mo pepeneneng ka go aba ditirelo le ona a tshwanetse go latelwa ka fa go kgonagalang ka teng fa go tlhamiwa pholesi.
Sekai sa bo 2: Karolo ya bo 33 ya Molaotheo e dira ditshiamelo tsa gore mongwe le mongwe yo ditshwanelo tsa gagwe di amegileng thata ka ntlha ya dikgato tsa tsamaiso o na le tshwanelo ya go fiwa mabaka a a kwadilweng. Se se tlhalosa gore, go obamela Molaotheo, modiredi puso mongwe le mongwe o tshwanetse go netefatsa gore ditshweetso tse di tsewang ka mabaka a tsamaiso le dikgato tse di dirwang di theilwe mo mabakeng a a utlwalang, le gore mabaka ao a fiwe mongwe le mongwe yo o amegileng. Ka kakaretso, se se tlhalosa gore dikgato tsa tsamaiso di tshwanetse go itumedisa diteko tsa go direla dilo mo pepeneneng.
Mothapiwa o tshwanetse go tsaya botlhokwa jwa dikgatlhegelo tsa setšhaba fa a dira tiro ya gagwe
Motlhala o, o kaya gore fa go tsewa ditshweetso kgotsa kakanyo, go tshwanetse ga elwatlhoko dikgatlhegelo tsa setšhaba pele. Dikgatlhegelo tsa modiredipuso kgotsa dikgatlhegelo dingwe le dingwe tsa makala mangwe di tshwanetse go bewa morago ga dikgatlhegelo tsa setšhaba.
Sekai sa bo 1: Modiredi wa kwa bookelong o tlamiwa ke konteraka ya tiro ya gagwe gore o tshwanetse go simolola tiro ka 08:00 go fitlhela ka 16:30. Ga go thulaganyo epe e e dirilweng ya go mo duela go dira diura tsa morago ga tiro. Ledimo la matlakadibe le padimotse bookelo mme la tima maatla a motlakase e bile diphaposi tsa karo di dira ka maatla a motlakase o o fetlhiwang ka motshini. Motshini o o fetlhang motlakase le ona o na e mathata mme modiredi o laelwa gore a thuse go rarabolola bothata jwa motshini o o ka ura ya bo 16:00. Go tla solofelwa gore modiredi a konosetse tiro ya go baakanya motshini oo le fa tota a tshwanetse go dira morago ga diura tsa konteraka ya gagwe ya tiro.
Sekai sa bo 2: Bontsi jwa badiredi ba ba dirang mo diofising tsa kgaolo ba supa maikaelelo a go tsaya malatsi a bona a khunologo mo kgweding ya Sedimonthole. Fa ba abelwa malatsi ao a khunologo, se se kaya gore diofisi tseo di ka se kgone go abela setšhaba ditiro tse di botlhokwa ka botlalo. Go tshwanetse go fitlhelelwa tumallano e e rileng magareng ga batsamaisi le bathapiwa ba ba amegang, go akaretsa le mabaka a gore badiredi bangwe ba tshwanetse go sala mo tirong go netefatsa gore tirelo e abiwa ka mokgwa o o tswelelang.
Mothapiwa ka boikanyego o diragatsa moono wa Mmuso wa letsatsi fa a dira tiro ya gagwe ya semmuso e e tlhalositsweng mo dikwalong tsa puso le ditaelo tse dingwe
Molao wa Ditshwanelo tsa Botho wa mo Molaotheong, mo gare ga tse dingwe, o sireletsa ditshwanelo tsa sepolotiki tsa moagi mongwe le mongwe, tse di akaretsang ditshwanelo tsa go ikamanya le go nna tokololo ya lekoko lefe kgotsa lefe la sepolotiki le a le itlhophelang. Ditlhopho di tla dira gore lekoko le le nang le ditokololo di le dintsi le gape puso le go busa. Se se tlhalosa gore dikgatlhegelo tsa modiredipuso yo o rileng di ka se tlhagelele mo dipholong tsa ditlhopho. Se tlhalosa gape le gore mabaka a botlhokwa, dikgato le maitlhomo a a amogetsweng ke Mmuso wa letsatsi a ka farologana le mabaka a botlhokwa a modiredipuso yo o rileng ka sebele. Legale Badiredipuso ba solofetswe gore ba tswelele go direla Mmuso wa letsatsi o o tlhophilweng ka boineelo, bokgoni le botswerere le ka boikanyego go tsweletsa moono wa yona pele.
Sekai sa bo 1: Modiredipuso ka sebele o dumela gore ditirelo tsa botlhokwa tsa boitekanelo ke tsona di tshwanetseng o tlhokomelwa thata mo lefatsheng e bile o ema nokeng lekoko la sepolotiki le le dumellanang le kakanyo e. Legale Mmuso wa letsatsi, o amogela le go dumela gore botlhokwa jwa go aba matlo le go lwantsha bosenyi ke yona merero ya bothokwa. Mothapiwa o solofetswe gore a amogele mabaka a botlhokwa a Mmuso. Se legale, ga se kaye go gatelelwa ga dikakanyo le boithaopo jwa bokgoni jwa batho.
Sekai sa bo 2: Fa Mmuso wa letsatsi o akanya go diragatsa sekema se se rileng mme e le boikarabelo jwa modiredi gore sekema seo se ka diragadiwa ka mokgwa ofe, modiredi yoo le fa tota a sa dumallane le sekema seo, o solofetswe go beela maikutlo a gagwe kwa thoko mme a akanye ka mokgwa o o tshwanetseng, ka go leba gore ka ditshiamelo tse di leng teng le mosola le dilo tse di sa siamang mo tshiamelong nngwe le nngwe, mokgwa o o tshwanetseng go tswela baagi ba ba amegang mosola ke ofe.
Mothapiwa o ikaeletse go itse le go obamela melao yotlhe le ditaelo tse di tsamaelanang le mokgwa waboitshwaro mo tirong ya gagwe
Gore badiredi ba kgone go dira tiro ya bona ya Mmuso wa letsatsi ka boikanyego le ka bokgoni, mmogo le go thusa setšhaba ka ditirelo, badiredi ba tlhoka go itse diteng tsa tiro ya bona, le maitlhomo go tsamaelana le ka fa tiro ya bona e tshwanetseng go dirwa ka teng le mekgwa e e tshwanetseng go diragadiwa.
Baokamedi ke bona ba rweleng boikarabelo jwa go bona gore badiredi ba itse diteng tsa tiro ya bona. Badiredi le bona ba na le boikarabelo jwa go tsaya matsapa a go nna badiredi ba ba nang le kitso, ba ba kgonang go dira tiro ka botswerere le manontlhotlho go tsamaelana le maitlhomo a a laetsweng le tsamaiso e e tsamaelanang le maemo a tiro ya bona; mo dikgatlhgelong tse di tletseng tsa setšhaba le baagi ba ba ba abelang ditirelo.
Sekai sa bo 1: Ka go se itse ditlhokego tsa ditaelo tsa merero ya ditšhelete ya Tirelopuso, motlhankedi o dumelela kopo ya go reka didirisiwa kwa ntle ga go bona tumelelo e e tlhokegang go tswa kwa Lefapheng la Ditšhelete. Kgato ya mofuta o e tlhalosa gore go tsenwe mo ditshenyegelong tse di sa dumelelwang mme e bile e ka nna tlhwatlhwa godimo le go senya mo go ka runyang dikgato tsa semolao le dikopo tsa go senyegelwa ga makala a a rileng.
Sekai sa bo 2: Ka ntlha ya go tlhoka kitso ga gagwe, modiredi o naya motho mongwe yo o kopang go amogela phenshene ya botsofe tshedimosetso e e fosagetseng ka ga ditlhokego tsa gore motho yoo a ka e amogela, tsela e a tshwanetseng go e tsaya, kgotsa madi a a tla a amogelang. Se se ka nna le ditlamorago tse di sa siamang mo tokololong eo ya setšhaba.
Mothapiwa o dirisana le ditheo tsa bosetšhaba tse di tlhomilweng ka semolao go ya ka mabaka a Molaotheo go rotloetsa dikgatlhegelo tsa setšhaba
Ditheo di le mmalwa di tlhomilwe go ya ka mabaka a Molaotheo (Leitlho la Setšhaba, Morunikakaretso, Khomishene ya Tirelopuso, Khomishene ya go Lekalekana ga Bong jwa batho, le tse dingwe) mme ditheo tse dingwe di tlhomilwe ka molao (diboto tsa go rebola dithendara, dikhomishene tsa dipatlisiso, le tse dingwe). Ditheo tse di rwele boikarabelo jwa go netefatsa gore tsamaiso ya merero ya setšhaba e dirwa ka tshwanelo. Badiredipuso ka go rialo ga ba tshwanela go bona ditheo tse ka leitlho le le sa siamang, fela ba tshwanetse go di thusa fa di dira tiro ya tsona, sekai; ka go di abela tshedimosetso le tlhaloso e di ka e tlhokang.
Sekai sa bo 1: Fa Ofisi ya Leitlho la Setšhaba e kopilwe go dira dipatlisiso ka ga ngongorego e e tswang mo tokololong ya setšhaba kgatlhanong le Lefapha la Puso, go solofetswe tirisano e e tletseng go tswa mo badireding ba Lefapha leo ka go ntsha tshedimosetso e e tlhokegang.
Sekai sa bo 2: Fa Morunikakaretso a fitlhela tsamaiso e e sa lolamang ya ditšhelete mo lefapheng, badiredi ba lefapha le le amegang ga ba tshwanela go bona diphitlhelelo tsa gagwe ka leitlho le le sa siamang. Ba tshwanetse go tlhaloganya le go amogela seabe sa Morunikakaretso le go thusa Morunikakaretso ka botlalo go rarabolola bothato joo.
KGOLAGANO LE SETŠHABA
Mothapiwa o rotloetsa tshwaragano le katlaatlelo laogo la setšhaba sa Aforika Borwa fa a dira tiro ya gagwe ya semmuso
Ketapele ya Molaotheo e tlhalosa gore go amogelwa ga Molaotheo go ikaeletswe -
go fodisa mabadi a nako e e fetileng le go tlhoma setšhaba se se theilweng mo moonong wa mosola wa demokerasi, bosiamisi le tolamo mo gare ga setšhaba le ditshwanelo tsa botho;
go tlhoma motheo wa setšhaba se se aparetsweng ke demokerasi le se se butseng dipelo mo Mmuso o theilweng mo dikeletsong tsa batho mme e bile moagi mongwe le mongwe a sireleditswe ka go lekalekana ka semolao;
go tokafatsa maemo a boleng jwa botshelo jwa baagi botlhe le go ntshetsa mo pepeneneng bokgoni jwa motho mongwe le mongwe; le go bopa Aforika Borwa yo o tshwaraganetsweng wa demokerasi yo o kgonang go tsaya manno a ona e lelefatshe le le ikemetseng ka nosi mo lesikeng la ditšhaba tsa lefatshe lotlhe ka bophara.
Gore re kgone go lemoga le go tshegetsa maikaelelo a a kwa godimo kwa mankalankaleng a a rotloediwang ke Molaotheo, baagi botlhe ba tshwanetse go tsaya matsapa ka go ititaya sehuba le maikaelelo. Go mo pepeneneng gore Badiredipuso ba kaiwa e le karolo ya "Mmuso", mme ka go rialo se ke sengwe se se botlhokwa le go feta mo mabakeng a bona.
Sekai sa bo 1: Mokgwa o o siameng wa go dira dilo mmogo le le seoposengwe, dikgolagano tse dintle mo gare ga batho le tse di itumedisang ka kakaretso, mowa o o edileng wa seporofeshenale wa go thusa setšhaba magareng ga setlhopha sa badiredi ba ba tswang kwa mefuteng e e farologaneng ya lotso la batho ba ba dirang le setšhaba ka tlhamalalo, e tla nna sekai se sentle. Sekai se sentle e tla nna sa kwa ofising e e rebolang makwalo a boitshupo le a mosepele.
Sekai sa bo 2: Mothapiwa o tshwanetse go tsaya matsapa a go ikwadisetsa khoso ya go ithuta nngwe ya dipuo tsa semmuso tse di diriswang mo kgaolong e a dirang mo go yona. O tshwanetse gape go rotleotsa gore go ranolelwe mo dipuong tse dingwe tsa semmuso fa se se tlhokagala mo dikopanong.
Mothapiwa o tshwanetse go direla setšhaba ka mokgwa o o sa lomeletseng le o o sa tseyeng letlhakore lepe fela go tlhoma mowa wa boikanyego mo Tirelongpuso
Tirelopuso e direla baagi botlhe ka bophara, mme setšhaba se solofetse go tshwarwa ka go lekalekana, ka bokgoni, ka seporofeshenale le ka mokgwa wa botsalano. Ka go rialo badiredi ba solofetswe gore ba lepalepana le ditlhokego tse ka go tshwara bao ba dirang le bona le ba ba ba direlang ka go lekalekana, e seng fela ka mokgwa o o tla tsenyang boikanyego mo Tirelongpuso, mme fela o o tla dirang gore go lebogelwe boleng le bokgoni jwa ditirelo tse ba di abang.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa o mo maemong a a kwa godimo mo lefapheng le go sekasekiwang dikopo tsa ditirelo dingwe tse di abelwang setšhaba. Moagisane nae o itse ntlha ya gore a ka nna le tshwaelo e kgolo mo tsamaisong e, mme o mo kopa gore a mo thuse go itlhaganedisa kopo ya gagwe. Modiredi o tshwanetse go sekaseka kopo e ya moagisane ka kelotlhoko, gonne kgato nngwe le nngwe e a e tsayang go thusa moagisane wa gagwe, e tla be e le go mo direla molemo le go lomeletsa bakopi ba bangwe ba mo setshabeng.
Sekai sa bo 2: Mothapiwa o tshwanetse go kopa bakopi / badirisi ba gagwe gore ba eme mo mothalong, gore mongwe le mongwe wa bona a thusiwe fa tshono ya gagwe e fitlhile, kwa ntle ga go thusa ba bangwe thata go gaisa ba bangwe kgotsa go akanyediwa gore o dira jalo.
Mothapiwa o boikobo, o na le thusa e bile o kgona go reetsa ditokololo tsa setšhaba, ka dinako tsotlhe o tshola ditokololo tsa setšhaba e le badirisi ba ba tshwanetseng go amogela ditirelo tsa boleng jwa maemo a a kwa godimo
Go botlhokwa gore badiredi ba lemoge gore, ka go tsena mo Tirelongpuso, ba ititeile sehuba gore ba tla direla setšhaba sotlhe ka bophara.
Setšhaba se solofela go thusiwa, mme e bile se solofetse gore badiredi ba nne teng le go se thusa ka mokgwa o o botsalano le o o bokgoni.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa o amogela mogala go tswa mo tokololong ya setšhaba fela go mo pepeneneng gore kopo eo e ka rarabololwa ke lekala kgotsa lefapha la lengwe. Modiredi o bolelela motho yoo gore a batle thuso kwa gongwe. Se se ka kaya gore modiredi o bolelela motho yoo gore a batle thuso kwa bathong ba ba farologaneng kwa ntle ga go mo thusa ka gope. Se ga se thuse setšhaba ka sepe mme se ka dira gore setšhaba se nne le kakanyo e e tshokameng ka ga Tirelopuso. Mothapiwa o tshwanetse go ithaopa go batlisisa motho kgotsa lefapha le le ka thusang mme a mo leletse.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa yo o rileng a thusa mo khaontareng o fitlhela a se na motho ope yo a mo thusang le fa tota modiri ka ena a e emetswe ke batho ba le mmalwa ba ba tlhokang go thusiwa. Mothapiwa o tshwanetse go thusa modiri ka ena le setšhaba ka go biletsa batho kwa khaontareng ya gagwe, fa e le gore mothapiwa yoo o na le kitso e e tletseng le diteng tsa tirelo e e tlhokegang.
Sekai sa bo 3: Fa tokololo ya setšhaba e kopa mothapiwa gore e kgone go tla go mmona, ka sekai sa go bona tshedimosetso e e tlhokegang ya go tsenngwa mo lenaaneng la go bona ntlo ya Puso, modiredi o tshwanetse go leka go tsenya motho yoo mo nakong ya gagwe ka bonako jo bo kgonagalang. Se se ka se supe gore mothapiwa yoo o ikaeletse go thusa, fela le gore o batla go abela setšhaba tirelo.
Mothapiwa o o tshotse mo pelong mabaka le ditlhokego tsa setšhaba mo tirong ya gagwe ya semmuso le go tsaya ditshweetso mabapi le mero e e se amang
Le fa tota ditlhokego le/kgotsa mabaka a ditokololo tsa setšhaba a ka bonwa, go ya ka kitso a badiredi, a se botlhokwa thata jaaka ditokololo tsa setšhaba di akanya, badiredi ba tshwanetse gore ka mowa o o edileng le bokgoni ba thuse ka tshedimosetso kgotsa ka dikgakololo go rarabolola mathata a sona.
Mabaka le ditlhokego tse di supiwang ke motho ka sebele kgotsa ke setlhopha di tshwanetse go tsewa tsia. Ditherisano tse di seneletseng le go direla dilo mo pepeneneng mo mererong e e tshwanang le e, go ka nna le thuso e kgolo mo mabakeng le ditlhokego tsa setšhaba.
Sekai sa bo 1: Go rulaganngwa go aga tliniki ya baagi ba kwa kgaolong ya selegae fa go ntse gape go akanngwa le go tsenya ditirelo tsa tliniki e e isiwang kwa le kwa. Ditokololo tsa setšhaba di tshwanetse go rerisiwa gore itse gore bogolo segolo se tlhoka eng. Se se tla thusa go tsaya tshweetso e e tshwanetseng le e e lolameng le go akaretsa baagi kwa tshimologong ya tiro e.
Sekai sa bo 2: Modiredipuso o rwele boikarabelo jwa go sekaseka dikopo tsa diketleetso tsa kabo ya matlo go baagi ba ba lomeleditsweng ba ba tshelelang mo megwaafatsheng le mekhukhu. Fa dikopo tseo di sa sekasekwe ka bonako le ka bokgoni, lenaane lotlhe la porojeke ya go aba matlo le ka diedisiwame batho ba tswelela go tshelela mo maemong a a bokowa le a a kotsi mo matshelong a bona paka ya nako e telele go na le ka fa go neng go ka nna ka teng fa go ne go abilwe tirelo e e bonako ka fa go tlhokagalang ka teng.
Mothapiwa o ithaopile go aba tirelo e e bonako ya go tlhabolola le go tokafatsa matshelo a Ma-Aforika Borwa otlhe
Mmuso wa letsatsi o tlhalositse maikaelelo a ona ka totobalo gore o batla go tokafatsa matshelo a baagi ba ba neng ba lomeleditswe mo nakong e e fetileng, ka go dirisa Lenaane la Kago Leshwa le Tlhabololo (la RDP). Tiro e e tshwanetse go dirwa ke mafapha otlhe ka boikarabelo jwa ditiro tsa ona.
Aforika Borwa ke lefatshe le le tlhabologang mme bontsi jwa baagi ba lona, ka ntlha ya mabaka a a rileng, ga bo na kitso le tshedimosetso ka ga ditshwanelo le boikarabelo jwa bona, ditirelo tse di bo tshwanetseng, mekgwa ya go di kopa le gore bo bone mang mo lebakeng le. Ka Tirelopuso e tshwanetse go abela baagi botlhe ditirelo, bathapiwa ba rwele boikarabelo jwa go thusa ditokololo tsa setšhaba tse di tlhokang kitso, ka go di abela tshedimosetso, dikgakololo le thuso e di e tlhokang. Se se tshwanetse go dirwa ka boikobo le bokgoni, le fa tota e le go di romela ka mokgwa o o botsalano kwa setheong se sengwe kgotsa kwa kagong e nngwe.
Sekai sa bo 1: Bathapiwa ba tshwanetse go nna le seabe mo manaaneng a tlhabolola le go tokafatsa matshelo a a tlhomilweng ke mafapha a bona. Ba tshwanetse go ineela mo tirong ya bona go netefatsa gore manaane a mofuta o, a diragadiwa ka bokgoni le botswerere mo pakeng ya nako e e laetsweng.
Sekai sa bo 2: Fa ba thusa ditokololo tsa setšhaba mo mabakeng a merero ya boitekanelo, badiredi ba tshwanetse ba abela dikgakololo tsa botlhokwa fa ba belaela gore kitso ya setšhaba ka ga boitekanelo ga ya lekana. Mo badiredi ba sa kgoneng go thusa setšhaba ka nosi, ba tshwanetse bonnye ba ba romele kwa badiring mmogo ba ba tshwanetseng gore ba gakololwe kgotsa ka thusiwe ka botlalo.
Mothapiwa ga a tshwanela go kgetholola le go lomeletsa tokololo nngwe le nngwe ya setšhaba ka mabaka a lotso, bong, setlhopha kgotsa lotso la semorafe, mmala, mekgwa ya bong jwa motho, botsofe le bogolo jwa dingwaga, bogole, bodumedi, dikgatlhegelo tsa merero ya sepolotiki, dikakanyo, tumelo, setso kgotsa puo ya motho
Jaaka go setse go tlhalositswe, Tirelopuso e abela batho le setšhaba ditirelo, go sa kgathalesege gore ke bo mang mo Aforika Borwa. Tokololo nngwe le nngwe e na le ditshwanelo tsa molaotheo tsa go tsholwa ka seriti. Bathapiwa ka jalo ba rwele boikarabelo jwa go tshola ditokololo tsotlhe tsa setšhaba ka go lekalekana, ka mokgwa o o botsalano le bokgoni, ba dire gore di ikutlwe di amogela mofuta wa tirelo o o di tshwanetseng.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa a ka belaela gore tokololo ya setšhaba e e tlhokang thuso ke motho wa mokgwa le bong, sekai, jwa go robala le motho wa bong jo bo tshwanang. Le fa tota se se sa amogelesege ka gope mo modireding yoo ka sebele, o tshwanetse go abela tokololo eo tirelo e e lekanang le ya seporofeshenale e a neng a ka e abela tokololo nngwe le nngwe ya setšhaba.
Sekai sa bo 2: Palo ya batho ba le mmalwa e eme mo mothalong wa go athusiwa, mme tokololo ya baagi e e itsegeng thata mo setshabeng e tsena ka kgoro le go solofela gore e thusiwe ka bonako jwa pong ya leitlho. Fa modiredi yo o thusang baagi o letla gore motho yoo a tsene pele kwa pele ga batho ba bangwe ba ba mo mothalong, go raya gore o kgetholola kgatlhanong le batho ba bangwe ba ba solofetseng go thusiwa.
Mothapiwa ga a dirise maemo a gagwe mo Tirelongpuso ka go rotloetsa le go lomeletsa dikgatlhegelo tsa lekoko le le rileng la sepolotiki kgotsa dikgatlhegelo tsa setlhopha se se rileng
Ka Tirelopuso e direla setšhaba sotlha ka pbophara, se se akaretsang ditlhopha tse di farologaneng, makoko a sepolotiki le batho ba ditumelo tse di farologaneng, le tse dingwe, se se raya gore badiredipuso ga ba tshwanela go ikamanya le morero ope o o ka tswelang setlhopha se sengwe mosola mo godimo ga se sengwe.
Go ya ka mabaka a Tirelopuso, badirisi botlhe ba jona ba tshwanetse go thusiwa ka go lekalekana go tsamaelana le moono wa Mmuso wa letsatsi. Ka jalo mothapiwa o tshwanetse go tlhaloganya ka botlalo pharologano magareng ga boikarabelo jwa gagwe mo Mmusong wa letsatsi le go amega ka tlhamalalo mo mererong ya lekoko la sepolotiki.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa ke tokololo ya setlhopha se se rileng sa merero ya setso se se gaisanelang ketleetso ya Puso ya ngwaga le ngwaga. Mothapiwa o tshwere maemo a a kwa godimo mo lefapheng le le tshwanetseng go di sekaseka, go tsamaisa dikopo le go romela ditshikhinyo kwa go Tona ya lefapha. Mothapiwa wa mofuta oo ga a tswhanela go dirisa maemo a gagwe a a kwa godimo go rata go fetisa ka gope kopo ya mokgatlho o a leng tokololo ya ona, le go lomeletsa dikopo tse di tswang kwa mekgatlhong e mengwe. Mothapiwa wa go nna jaloo tshwanetse go itsise mookamedi wa gagwe ka ga dikgatlhegelo tsa gagwe go thibela gore go se ke ga nna le kgotlang kgotsa ga akanngwa jalo.
Sekai sa bo 2: Mothapiwa ba solofetswe go thusa Ditona/Bakhuduthamaga ba ba tshwanetseng ka botlalo mabapi le go tlhama dikwalwa tsa bona, le tse dingwe, tse di tla dirisediwang mabaka a semmuso, a a tshwanang le go tlhama melaotlhomo. Legale, badiredi ga ba tshwanela, go amega fa go rulaganngwa le go tlhama dikwalwa tse di tla dirisiwang ke Tona kgotsa Mokhuduthamaga mo mabakeng a merero ya makoko a sepolotiki.
Mothapiwa o tlotla le go sireletsa seriti le ditshwanelo tsa botho, tsa motho mongwe le mongwe jaaka di akareditswe mo Molaotheong
Bathapiwa ba tshwanetse go itshola ka mokgwa wa go tlotla badiri mmogo nabo le setšhaba, go sa kgathalesege gore ke bo mang, ba lebega jang, maemo a bona ke afe mo setshabeng, le tse dingwe. Maitsholo a badiredi mo bathong ba bangwe ka gale a tshwanetse gore e nne a a botsalano, a go thusa le a a bokgoni.
Sekai sa bo 1: Fa bathapiwa ba ba dirang mo khaontareng ba kopiwa ke tokololo ya sethaba e e tagilweng thata e bile e tladitse leshata gore ba e thuse, ba tshwanetse go tshola motho wa go nna jalo jaaka ba tshola ba bangwe, ba thuse motho yoo ba ritibetse maikutlo le ka nepagalo. Go botlhokwa go gakologelwa gore maemo ao a tla be a etswe tlhoko ke setšhaba ka leitlho le le ntshotsho, le gore badiredi ba ka tokafatsa selebego sa Tirelopuso ka go a tshola ka mokgwa wa seporofeshenale. Fa maemo ao a tswa mo taolong mme badiredi ba tshwere bothata jwa phage ka mangana, ga ba tshwanela go tlalelwa le go tsholetsega maikutlo, fela ba tshwanetse go isa motho yoo kwa go mookamedi wa bona, yo o tla buisanang le ena mo sephiring.
Sekai sa bo 2: Batho ba gapelediwa ke go tlhoka madi gore ba kope thuso tsa ketleetso tsa katlaatlelo-loago. Badiredi ba ba rweleng boikarabelo jwa go ba thusa ka difomo tsa go dikopo, ba tshwanetse go dira se ka maatlametlo le go ba utlwela botlhoko.
Mothapiwa o lemoga le go itse ditshwanelo tsa setšhaba tsa go fitlhelela tshedimosetso, kwa ntle ga tshedoimosetso e e kgethegileng le e e sireleditsweng ka semolao
Molaotheo o dira ditshiamelo tse di maphata a le mabedi mabapi le go fitlhelela tshedimosetso. La ntlha ke go rotloetsa go direla dilo mo pepeneneng, se se letlang gore moagi mongwe le mongwe a fitlhelele tshedimosetso e e tshwanetseng ya dikgatlhegelo tsa setšhaba bonolo. Se se tla se abela tshono ya go nna le sesabe ka botlalo mo go tlhomeng mefuta ya moono o se ratang go bona o diragadiwa. La bobedi, ditshiamelo di ikaeletswe gape go kgontsha baagi go sireletsa ditshwanelo dingwe tsa bona tse di tlhagelelang mo Molaong wa Ditshwanelo tsa Botho. Ba ka kopa mabaka a a kwadilweng a dikgato dingwe le dingwe tsa tsamaiso tse di ka ba lomeletsang thata. Go ya pele, ba ka kopa tshedimosetso nngwe le nngwe go diragatsa ditshiamelo tsa tsa go sireletsa ditshwanelo tsa bona.
Ka modiredi mongwe e mongwe a itse, go sweediwa ga gore ke tshedimosetso efe e e mo dikgatlhegelong tsa setšhaba ke morero o o matswakabele tota. Tshedimosetso nngwe e tsewa gore ke tshedimosetso e e sireleditsweng mme e tshwanetse go tlhokomelwa ke mafapha go ya ka mabaka a Ditaelo tsa Maemo a Botlhokwa a Tshireletso ya Tshedimosetso a a rebotsweng ke Setheo sa Bosetšhaba sa Ditirelo tsa Matlhale. Molaotlhomo wa Demokerasi e e Bulegileng e e mo Pepeneneng le ona o ikaeletse go tlhoma thulaganyo e e tshwanetseng eo ka yona morero o, o tshwanetseng go tsamaisiwa ke mafapha. Se se tlhakatlhane le go nna matswakabele thata ka ntlha ya gore Molao wa Merero a Badiri wa 1995, le ona o dira ditshiamelo tse di kgethegileng tsa gore Badiredipuso ba dumelelwe go fitlhelela tshedimosetso e e tshotsweng ke Puso ka e le yona mothapi wa bona, gore go sirelediwe ditshwanelo dingwe tsa merero ya badiri, tsa bathapiwa bao.
Motheo wa botlhokwa o ka sobokanngwa ka mokgwa o o latelang:
Bathapiwa ba tshwanetse gore ka dinako tsotlhe ba amogele fa setšhaba se na le ditshwanelo tsa go fitlhelela tshedimosetso.
Lefapha lengwe le lengwe le tshwanetse go tlhoma pholesi e e tsamaelanang le molao wa bosetšhaba o o laolang morero o mo makaleng a lona.
Bathapiwa ba tshwanetse go itse melao e e laolang morero o mo mafapheng a bona.
Mabaka a le tsamaiso e e dirisitsweng tse di bakileng dikgato tsa tsamaiso di tshwanetse go kwadisiwa le go gatisiwa ka maikaelelo a gore tshedimosetso e nne teng fa e kopiwa.
Fa tshedimosetso e e kopiwang ke tokololo ya setšhaba e sa tshwanela go gololwa, go tshwanetswe ga ntshiwa mabaka a a utlwalang mabapi a fiwa tokololo eo ka ga tshweetso e e tserweng ya gore e se ke ya ne setšhaba.
Sekai sa bo 1: Go abela setšhaba tshedimosetso ya botlhokwa ka nako e tshwanetse go nna sengwe se se elwang tlhoko thata. Fa tokololo ya setšhaba e e kopileng tshedimosetso ka ga dibasari e ka abelwa tshedimosetso eo morago ga letlha la bofelo la go ikwadisetsa ngwaga o o rileng wa dithuto, maikaelelo a go aba tshedimosetso ya go nna jalo a tla be a foloditse tota.
Sekai sa bo 2: Go fitlhelela tshedimosetso go tlhalosa gape gore tshedimosetso e tshwanetse go kokoanngwa ka dinako tsotlhe le gore dintlha tsa yona di nne tsa sesheng. Fa tokololo ya Palamente e ka kopa tshedimosetso go e dirisetsa dikganetsano tsa kwa Palementeng, mme lefapha la palelwa ke go e abela tshedimosetso e e nepagetseng le ya sesheng ka nako, go ka koafatsa maikaelelo a mokgwa wa demokerasi.
Sekai sa bo 3: Go aba tshedimosetso e e sa nepagalang e ka nna bothata jo bogolo. Ditokololo tsa setšhaba di ka kopa tshedimosetso, sekai, ya go diragadiwa ga sekema se sentshwa se dintlha tsa sona di iseng di dumelelwe le go amogelwa ke bothati jo bo tshwanetseng. Mothapiwa yo o sa itseng ntlha e, fela legale yo o itseng fela dintlha tsa kakanyo ya sekema o ka abela setšhaba tshedimosetso e e seng ya semmuso. Tirelopuso e ka tlhabisiwa ditlhong fa go dirilwe diphetogo mo sekemeng mme kwa bofelong sa diragadiwa ka mokgwa o sele go na le ka fa setšhaba solofetse ka teng.
DIKGOLAGANO MAGARENG GA BATHAPIWA
Mothapiwa o tshwanetse go dirisana ka botlalo le badiredi ba bangwe go tsweletsa dikgatlhegelo tsa setšhaba
Go botlhokwa mo bathapiweng botlhe go itse gore ba direla maikaelelo a le mangwe fela, a go direla Mmuso wa letsatsi le baagi /setšhaba ka bokgoni le ka boikanyego ka fa go kgonagalang ka teng. Ka jalo bathapiwa ba tshwanetse go tsaya matsapa a a kgethegileng go dirisana mmogo. Ka go thusana le go emana nokeng, mmogo le go arogana kitso, dikakanyo tota le metswedi (fa go tshwanetseng), badiredi ba ka kgona go dira ka manontlhotlho le mo dikgatlhegelong tsa Mmuso le setšhaba.
Sekai sa bo 1: Go botlhokwa go itse maikaelelo kgotsa maikemisetso a Tirelopuso ka kakaretso go tlhaloganya gore karolwana nngwe le nngwe fa e diragaditswe ka botlalo, e tshwaela mo maikaelelong a a siameng le a a mosola ka bophara. Ka jalo mothapiwa o tshwanetse go amogela dikakanyo le ditshikhinyo tsa badirimmogo go tswa kwa makaleng a mangwe. Ga go lebaka la go nna lefufa kgotsa go laela ba bangwe gore: "phuthi tswa letlhoding, go tswa ka madi ga go pila - tswang mo karolong ya me", mo Tirelongpuso.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa a lemoga gore ditlhokego tse di rileng tsa setšhaba di ka kgonagala fela ka go dirisana le ofisi e nngwe, modiredi wa go nna jalo o tshwanetse go tsaya matsapa a go botsa ka ga tirisano eo, le fa tota badiredi ba ba dirang kwa ofising e nngwe, ba se na tirisano kwa tshimologong.
Sekai sa bo 3: Modiredi o kopiwa ke lefapha le lengwe go thusa mo setlhopheng sa batho ba ba tlhophang morero o o rileng. Modiredi o tshwanetse go thusa ka botlalo fa go kgonagala jalo. Legale o tshwanetse go ela tlhoko ditlhokego tsa lefapha la gagwe le go kopa tumelelo go mookamedi wa gagwe.
Mothapiwa o obamela le go dira ditaelo tsotlhe tse di utlwalang tse a di laelwang ke batho ba ba abetsweng dithata tsa go di ntsha, fa di se na kgotlang le mabaka a Molaotheo le / kgotsa molao mongwe le mongwe
Go botlhokwa gore bathapiwa ba obamele ditaelo tsotlhe tse di utlwalang, go netefatsa gore ditirelo di a abelwa setšhaba ka mokgwa o o tshwanetseng le o o lolameng. Mekgatlho e megolo e e tshwanang le mafapha a Tirelopuso e ka dira ka bokgoni fela fa go le tsela e e tlhomameng ya botsamaisi jo bo tlotliwang ke badiredi. Fa ditaelo tsotlhe tsa semolao di diragadiwa ka nako le ka bokgoni lefapha lotlhe le ka dira ka botswerere le ka manontlhotlho.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa o amogela ditaelo go tswa go motsamaisi kgotsa mookamedi wa sepolotiki go dira sengwe se se sa dumelelweng ka melawana e e laolang Tirelopuso. Mothapiwa o tshwanetse go itse gore melawana eo ke efe mme mo mabakeng a a tshwanang le a, a supetse mookamedi wa gagwe ka ga go tlola molao ga kgato ya go nna jalo. Fa mookamedi a gatelela gore ditaelo tseo di diragadiwe, mothapiwa o tshwanetse go kopa ditaelo tseo di kwadilwe, mme a supe go ema kgatlhanong ga gagwe a bo a itsise bothati jo bo tshwanetseng ka ga morero o.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa a amogela ditaelo go tswa go mookamedi wa gagwe tsa gore a reke sedirisiwa mme go sa tlhamiwa tendara ka mokgwa wa tshwanelo, mothapiwa a ka kopa gore morero oo o lebisiwe go motlhankedi wa boruni gore a tseye tshweetso.
Mothapiwa ga a tseye letlhakore go tswela ba lesika le ditsala molemo mo mererong e e tsamaelanang le tiro ya gagwe mme e bile ga a ke a dirisa dithata tsa gagwe botlhaswa kgotsa go jabetsa mothapiwa yo mongwe, le fa e le go tsiediwa gore a dirise dithata tsa gagwe botlhaswa
Tirelopuso e tlhoka go thapa, go tsholetsa maemo a badiredi le go akgola le go leboga badiredi ba, go sa kgathalesege dikakanyo tsa bona tsa sepolotiki kgotsa gore ke ba lekoko lefe, dikgolagano tsa lesika kgotsa maemo a mo setshabeng, fela fa ba na le bokgoni jwa go aba ditirelo. Mekgwa e e latelang ga e amogelesege ka gope:
a Go sekamela mo go thuseng batho ba ba rileng - se se tlhalosa go itlhophela go thapa bathapiwa ba ba rileng, go ba tsholetsa maemo, go ba romela kwa dikgaolong tse di rileng, kgotsa go ba tshola ka mokgwa o o ba tswelang molemo go ya ka dikgatlhegelo tsa modiredi ka sebele, ka mabaka a a tshwanang le botsala, go lebogela se o kileng wa se direlwa, le tse dingwe.
b Go direla gae - se se tlhalosa gore modiredi o thapa modiri, a mo tsholetse maemo, a mo romele kwa kgaolong e e rileng, kgotsa a mo abele sengwe kgotsa ditshono ka mabaka fela a gore ke tolololo ya lelapa la gagwe kgotsa o na le dikgolagano le motho yo o abetsweng dithata go rebola dikgato tsa mofuta o kgotsa go tshokamisa/go tshwaela ka dithata tsa gagwe mo thulaganyong ya lefelo la tiro.
Sekai sa bo 1: Badiredi ba le babedi (modiredi A le B) ba thapiwa mo Tirelongpuso. Ba thapilwe ka maemo a a lekanang, ke ditsala tse di ntshanang sa inong e bile ba nna mo ofising e le nngwe. Modiredi B o tsholeditswe maemo go nna mookamedi wa modiredi A. Ka ntlha ya se, o mo maemong a go abela modiredi A tiro e e kgethegileng, gore a kgone go itshupa mo mabakeng a a rileng le go akgolwa botoka go gaisa badiri mmogo ba bangwe. Ka nako ya go sekasekiwa ga boleng jwa bokgoni jwa modiredi A, mo go dirwang ke modiredi B ka matlhagatlhaga, boitumelo le go ratiwa, o amogela sekgele sa moputso wa tiro ya gagwe, le fa tota go sa reye gore se mo tshwanetse.
Sekai sa bo 2: Mothapiwa o nna le seabe mo setlhopheng se se tlhopha motho yo o tla thapiwang mo Tirelopusong. Mothapiwa o rata motho yo o rileng gonne ke tsala ya gagwe, tokololo ya lekoko la sepolotiki le modiredi a leng tokololo ya lona kgotsa tokololo ya setlhopha sa morafe o o rileng. Se ke go dira o sekametse mo go thuseng batho ba ba rileng, mme se kgatlhanong le maikaelelo a Molaotheo le dikgatlhegelo tsa Puso.
Sekai sa bo 3: Go mekgwa e le mentsi e mothapiwa yo o mo maemong a a kwa godimo a ka dirisang dithata tsa gagwe botlhaswa ka yona. Sekai; botseno jwa bathapiwa mo lefelong la go emisetsa dikoloi bo na le ditaelo tse di tlhaloganyesegang ka botlalo tsa gore lefelo le le rileng le beetswe thoko badiredi ba maemo a a kwa godimo kgotsa baeng ba semmuso. Legale tlhogo ya ofisi e kgapela ditaelo tse kwa thoko ka go letla mogatse go emisetsa koloi ya gagwe mo lefelong le nako le nako. Dikgato tsa mofuta o di dira gore bathapiwa ba seke ba obamela ditaelo le badiredi ba maemo a a kwa godimo mme se ga se letle lefapha gore le dire tiro ya lona ka bokgoni.
Mothapiwa o dirisa ditsela tse di tshwanetseng go bega dingongorego tsa gagwe kgotsa go emelwa ka tlhamalalo
Le fa go amogelwa gore dingongorego le dikgotlang di ka nna teng, gangwe le gape mo mafelong a Tirelopuso, go mosola mo mongongoreging le mothapi wa gagwe (mmogo le setšhaba) gore dingongorego le dikgotlang tsa mofuta o di rarabololwe magareng ga matlhakore a mabedi a a amegang ka bonako jo bo kgonagalang. Ke ka ntlha ya lebaka le gore go be go na le mekgwa ya go rarabolola dingongorego le dikgotlang le gore e abelwe bathapiwa botlhe go e dirisa. Gangwe le gape fa ngongorego kgotsa kgotlang e runya, go tshwanetse go tsholwa tse di latelang mo tlhaloganyong:
a Ngongorego kgotsa kgotlang e ka rarabololwa ka botlalo fela fa matlhakore ka bobedi a a amegang ka sebele mo ngongoregong / kgotlang a ka buisanang / a itshwarellana.
b Fa go le ngongorego / kgotlang, modiredi a ka dirisa nngwe ya ditsela tse di latelang:
i Mokgwa wa go ngongorega leba Karolo ya bo 35 ya Molao wa Tirelopuso, wa 1994 fa o buisiwa le melawana e e amanang le dingongorego le dikgotlang tsa badiredi ba Tirelopuso, Molawana wa Nomoro ya bo 6575, wa letlha la 1 Phukwi 1999, go ya ka mabaka ao ka ona bathapiwa ba ka tlisang dingongorego/dikgotlang go mookamedi wa bona yo o tshwanetseng go e romela kwa legatong la maemo a a kwa godimo fa mookamedi a sa atlege go rarabolola ngongorego /kgotlang eo.
Sekai sa bo 1: Mookamedi o ntsha pego e e sa itumediseng ka ga tiro ya mothapiwa ka nako ya fa go lekanyediwa bokgoni jwa badiredi kwa ntle ga go abela modiredi tshono ya go tlhalosa letlhakore la gagwe mo morerong o. Se se kgatlhanong le moono wa dikgolagano tse di dumeletsweng tsa badiri ka kakaretso. Mookamedi wa Tirelopuso o tshwanetse go itse gore Tirelopuso e tshwanetse go supa sekai mabapi le go tsamaelana le moono le mokgwa wa melao ya lefatshe le, mme ka gale a netefatse gore o dirisa mokgwa o o lolameng wa tshiamo.
ii Mokgwa wa tsamaiso ya boto ya go tsereganya go tsamaelana le Karolo ya bo 15 1 ya Mametlelelo ya bo 7 ya Molao wa Dikgolagano tsa Badiri, wa 1995, go ya ka mabaka ao ka ona mothapiwa a ka ntshang ngongorego mokgwa o o sa siamang le o o sa lolamang wa go tshola badiredi go tlhogo ya lefapha yo o tshwanetseng go tlhoma boto ya go tsereganya mme a romele kgotlang eo kwa botong eo fa tlhogo ya lefapha ka sebele e sa atlege.
Sekai sa bo 2: Moromiwa yo o sa itumelelang ntlha ya go lelekiwa mo tirong e seng ka tshwanelo, a ka tlisa lebaka leo kwa go tlhogo ya lefapha, yo o tshwanetseng go sekaseka morero e le go bona gore kgotlang e a rarabololwa. Fa tlhogo ya lefapha e sa atlege go rarabolola kgotlang mo malatsing a le 20, moromiwa yo o ngongoregang a ka kopa tlhogo ya lefapha gore e tlhome boto ya go tsereganya mo malatsing a le 10, e e tshwanetseng go leka go rarabolola kgotlang eo. Fa boto ya go tsereganya e retelelwa ke go rarabolola kgotlang, moromiwa yo o ngongoregang a ka ikgolaganya le kgotlatshekelo ya Merero ya Badiri go thusiwa.
iii Mo ngongorego/kgotlang e tsamaelanang le botsamaisi jo bo sa siamang le dikgato tse di lomeletsang tsa Puso ka e le yona mothapi, ngongorego / kgotlang e ka romelwa le kwa go Leitlho le le Sireletsang Dikgatlhegelo tsa Setšhaba.
Sekai sa bo 3: Moromiwa yo o lemogang mekgwa e e belaetsang e e dirisiwang o maemong a gagwe a tiro, a ka lemosa mookamedi wa gagwe kgotsa tlhogo ya lefapha. Fa a sa itumelela tsibogo ya mookamedi kgotsa tlhogo ya lefapha, moromiwa yo o ngongoregang a ka romela morero o kwa go Leitlho le le Sireletsang Dikgatlhegelo tsa Setšhaba. Mo mabakeng a a rileng, moromiwa a ka rata go ikgolaganya le Leitlho le le Sireletsang Dikgatlhegelo tsa Setšhaba ka tlhamalalo.
Mothapiwa o ineetse mo go tlhabololeng, go rotloetsa le go dirisa badiredi ba gagwe mmogo le go rotloetsa dikgolagano tsa badiri le tirisano tse di siameng
Go kgona go fitlhelela maikaelelo a Tirelopuso ka kakaretso, a e leng go abela setšhaba ditirelo tse di manontlhotlho, baokamedi / batsamaisi botlhe ba mo Tirelongpuso ba gapeletsega go bona gore badiredi ba ba ba laolang ba tlametswe ka kitso le bokgoni go dira tiro ya bona go fitlhelela maemo a a solofetsweng, ba rotloediwe go aba ditirelo tsa mofuta o le gore ba ikaeletse le go rotloetsa dikgolagano tse di edileng tsa merero ya badiri. Mo maitekong a go kgona se, mookamedi o tshwanetse go tshola tse di latelang mo tlhaloganyong:
a Go tlhabolola badiredi go tlhalosa gore mothapiwa yo o mo maemong a bookamedi / motsamaisi o tshwanetse go -
i tlhaloganya gore go tlhabolola badiredi go akaretsa eng;
ii tswelela go sekaseka boleng jwa bokgoni jwa badiredi;
iii simolola ka lenaane la maano a go tlhabolola badiredi;
iv netefatsa gore lenaane leo le a diragadiwa; le v tswelela go lekanyetsa gangwe le gape ka fa lenaane le tswelelang ka teng.
Sekai sa bo 1: Mookamedi o tshwanetse gore, ka ditherisano le modiredi yo o sa tswang go thapiwa, a lemoge ditlhokego tsa gagwe tsa katiso. Ditlhokego tsa katiso tse di lemogilweng di tshwanetse go akarediwa mo lenaaneng la katiso le le tsamaelanang le mabaka a tiro ya gagwe le tse di mo dibukaneng tsa katiso. Go tshwanetse go tlhamiwa le lenaane la katiso le le tla tlhalosang tswelelopele ya tlhabololo ya modiredi yo o sa tswang go thapiwa.
b Go rotloetsa badiredi mo tirong ya bona go kaya gore modiredi yo o mo maemong a bookamedi / botsamaisi o tshwanetse go -
i tlhaloganya gore go rotloetsa badiredi go akaretsa eng;
ii go lekanyetsa selekano sa ka fa badiredi ba rotloeditswang ka teng;
iii simolola mekgwa ya go tsholetsa le go tokafatsa selekano sa go rotloetsa badiredi fa go tlhokagala; le iv tswelela go lekanyetsa gangwe le gape selakano sa go rotloediwa ga badiredi.
c Go dirisa badiredi sentle ka botlalo go kaya gore mothapiwa yo o mo maemong a bookamedi / botsamaisi o tshwanetse go -
i tlhaloganya gore go dirisa badiredi sentle ka botlalo go akaretsa eng;
ii lekanyetsa selekano se badiredi ba dirisiwang sentle ka botlalo ka teng;
iii simolola mekgwa e e tla dirang ditshiamelo tse badiredi ba tla dirisiwang sentle ka botlalo ka teng; le iv ka metlha ba tswelele go ela tlhoko gore badiredi ba dirisiwa ka botlalo.
Sekai sa bo 2: Baokamedi / batsamaisi ba tshwanetse gore tswelela go lekanyetsa bontsi jwa tiro le selekano sa mokgwa wa go dira ga badiredi go netefatsa gore badiredi botlhe ba dirisiwa sentle ka botlalo. Se se tla thibela tlwaelo ya gore badiredi ba bangwe ba nne le tiro e ntsi fa bathapiwa ba bangwe ba itirela tiro e nnye fela. Badiredi le bona ba tshwanetse go rotloediwa go itse tiro e ka gale e seng karolo ya tiro ya bona mmogo le tiro ya boikarabelo jwa maemo a a kwa godimo, gore ba nne badiredi ba ba tokafalang ba ba siametseng go ka diriswa mo tirong ya maemo a a kwa godimo fa nako e tlhoka jalo.
d Go diragatsa dikgolagano tse di siameng tsa merero ya badiri go kaya gore modiredi yo o mo maemong a bookamedi / botsamaisi o tshwanetse go -
i tlhaloganya gore dikgolagano tse di siameng tsa merero ya badiri di akaretsa eng;
ii lekanyetsa go siama ga dikgolagano tse di siameng tsa merero ya badiri;
iii simolola ka mekgwa, fa go tlhokagala jalo, ya go tokafatsa dikgolagano tse di siameng tsa merero ya badiri; le iv tswelela go lekanyetsa gangwe le gape go siama ga dikgolagano tse di siameng tsa merero ya badiri.
Sekai sa bo 3: Baokamedi / batsamaisi ba tshwanetse go lekanyetsa mokgwa wa go dirisana mmogo ga badiredi mo makaleng a bona mme ka gangwe fela ba tsereganye fa badiredi ba bonala e kete ga ba dire tiro ka mowa o o edileng kgotsa ba simolola go ngangisana thata.
Mothapiwa o dirisana ka mokgwa o o lolameng, wa seporofeshenale le o o lekalekanang le bathapiwa ba bangwe, go sa kgathalesege lotso la setlhopha sa mo setshabeng, bong, lotso la semorafe, mmala, mokgwa wa bong jwa motho, bogolo jwa dingwaga, bogole, bodumedi, botokololo jwa sepolotiki, dikakanyo, tumelo, setso le puo ya motho
Molaotheo, melao ya go thapiwa mo tirong le ya merero ya badiri, mmogo le Molao wa Setso, o dira ditshiamelo tsa gore badthapiwa mo Tirelongpuso ba nne le ditshwanelo tsa botho gore ba tsholwe ka mokgwa o o lolameng le o o lekalekanang. Fa ditshwanelo tseo di gatakiwa ka mokgwa mongwe, bathapiwa ba ka dirisa ditshiamelo tsa go rarabolola dikgotlang tse di akareditsweng mo Molaong wa Tirelopuso, wa 1994, Molao wa Melawana ya Tirelopuso le wa Merero ya Dikgolagano tsa Badiri, wa 1995, kgotsa ba ka ikuela kwa Kgotlatshekelong ya Molaotheo, Kgotlatshekelo Kgolo kgotsa go Leitlho le le Sireletsang Dikgatlhegelo tsa Setšhaba, gore ba thusiwe, go ya ka fa mabaka a tla beng a eme ka teng.
a Go dira ka mokgwa o o lolameng le badiredi ba bangwe go kaya gore modiredi o tshwanetse go -
i tlotla ka gale ditshwanelo tse di tlhomilweng go ya ka mabaka a Molao wa Setso, Molaotheo, Molao wa Merero ya Dikgolagano tsa Badiri le molao mongwe le mongwe o o tshwanetseng tsa badiredi ba bangwe;
ii abela ka gale badiredi ba bangwe tshono ya go tlhalosa letlhakore la bona la morero;
iii dumelela badiredi ba bangwe ka gale gore ba emelwe ke motho yo mongwe fa ba kopa jalo; le iv rerisana / go batla kgakololo / go buisana ka mokgwa o o bulegileng.
Sekai sa bo 1: Fa modiredi a, sekai; latofadiwa ka lenyatso le maitsholo a a botlhaswa, o tshwanetse go otlhaiwa ka mokgwa wa tsamaiso e e lolameng, mmogo le ka mabaka a a siameng le a a utlwalang.
Mokgwa wa tsamaiso e e lolameng le wa mabaka a a utlwalang e kaya gore go tsewe dikgato tse di rileng tsa go sekisa modiredi mo modiredi a tshwanetseng go -
itsisiwe ka nako ka ga ditatofatso dingwe le dingwe tse di leng kgatlhanong nae;
abelwa tshono ya go tlhalosa mabaka a gagwe fa go sekiwa;
nna le tshwanelo ya go emelwa ke motho yo mongwe;
fitlhelela tshedimosetso yotlhe e e tshwanetseng;
nna le tshwanelo ya go botsolotsa dipaki dipotso; le nna le tshwanelo ya go ikuela.
Mokgwa wa tsamasiso e e lolameng le wa mabaka a a utlwalang o kaya gore dintlha tsotlhe tse di beilweng mo tafoleng di tshwanetse go tsewa tsia di lebilwe sentle ka fa go kgonagalang ka teng pele go tsewa tshweetso.
b Go dirisana le badiredi ba bangwe ka mokgwa wa seporofeshenale go kaya gore modiredi o tshwanetse go -
i nna le kitso e e tletseng ka ga morero o go buiwang ka ga ona;
ii tsibogela ditaelo / kopo ka bonako;
iii dirisa tlhaloganyo ya gagwe ka botlalo mo morerong o o tshwanetseng;
iv nna le seabe ka botlalo mo mabakeng a go dirisana mmogo le setlhopha go kgona go aba ditirelo / go rarabolola mathata;
v tlotla ditshwanelo tsa badiredi ba bangwe; le vi reetsa dikgatlhegelo tsa batho ba bangwe ba ba amegang.
c Go dirisana le bathapiwa ba bangwe ka go lekalekana go kaya gore modiredi o tshwanetse go -
i se kgetholole ka tlhamalalo ka mokgwa o o sa lolamang kgatlhanong le badiredi ba bangwe ka mabaka afe kgotsa afe fela;
ii tshola badiredi ba bangwe gore ba a lekalekana ka dinako tsotlhe; le iii leba dilo sentle gotlhelele ka botlalo le go dirisa mekgwa e e tshwanang fa go tsewa tshweetso e e ba amang.
Sekai sa bo 2: Mookamedi o naya badiredi ba e leng ditokololo tsa tumelo ya gagwe nako ya go ikhutsa fela o ganela ditokololo tsa setlhopha se sengwe sa bodumedi tshono ya go ikhutsa. Se ke kgethololo. Ditlhopha tsotlhe tsa bodumedi di tshwanetse go tsholwa ka mokgwa o o tshwanang.
Mothapiwa ga a nne le seabe mo mererong epe ya makoko a sepolotiki mo lefelong la gagwe la tiro
Go ya ka mabaka a Molaotheo, Tirelopuso ga ya tshwanela go tsaya letlhakore lepe la sepolotiki mo ditirelong tse bo di abelang setšhaba. Se se tlhalosa gore badiredipuso ba tshwanetse go abela baagi botlhe mo lefatsheng le ditirelo mme ga ba tshwanela go itlhophela ope. Tirelopuso le badiredi ba yona ba emetse go aba ditirelo mo lefatsheng la rona ka bophara, mme ga bo a tshwanela, mo tirong ya jona, go tsweletsa pele dikgatlhegelo tsa lekoko lepe fela la sepolotiki.
Sekai sa bo 1: Motho yo o apereng hempe ya T-shirt ya letshwao le le kwadilweng moono wa lekoko le le rileng la sepolotiki a ntse a aba ditirelo mo setshabeng tsa go rebola makwalo a boitshupo a ka latofadiwa ka gore o tlhotlheletsa mekgwa ya kgethololo fa a palelwa ke go rebola lekwalo leo la boitshupo mo pakeng ya nako e e rileng, le fa tota lebaka la gore a diege le se ka fa tlase ga taolo ya gagwe. Go ya pele tokololo ya setšhaba e ka khupisega fa e thusiwa ke motho mongwe yo o tlhotlheletsang lekoko le le rileng la seplotiki mo setheong sa bosetšhaba.
Sekai sa bo 2: Mothapiwa yo o letlang ditokololo tsa makoko a a rileng a sepolotiki go fitlhelela tshedimosetso eo setšhaba se tshwanetseng go e abelwa, mme a ganela ditokololo tsa lekoko le le rileng la sepolotiki go bona tshedimosetso eo, o paletswe ke go abela batho botlhe ba Aforika Borwa ditirelo, go sa kgathalesege gore ba ikwadisitse mo lekokong lefe la sepolotiki.
MOKGWA WA GO DIRA
Mothapiwa o tsaya matsapa a go fitlhelela maikaelelo a setheo sa gagwe ka go somarela ditshenyegelo le go direla dikgatlhegelong tsa setšhaba
Mo tirong ya bona ya letsatsi le letsatsi, badiredi ba tshwanetse ka gale ba ipotsa gore a se ba se dirang tota se tshwaela mo go abeng ditirelo kgotsa dipoelo tse lekala la bona le rweleng boikarabelo jwa go di tlisetsa setšhaba. Se, nnete tota, se tlhoka gore badiredi botlhe ba nne le kitso e e tletseng ka ga maikaelelo le maikemisetso a makala a bona le setheo, bogolo segolo sa botlhokwa, le tiro ya bona mo lekaleng leo.
Baokamedi/batsamaisi ba tshwanetse go tswelela go ipotsa gore a tiro e makala a bona a e abang e tshwaela mo go abeng ditirelo tse ditheo tsa bona di rweleng boikarabelo jwa go di aba.
Bathapiwa mmogo le baokamedi/batsamaisi ba tshwanetse ka bobedi go ela tlhoko gore ba se ke ba boeletsa tiro e e ka beng tota e abiwa ke setheo se sengwe.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa o tshameka metshamekwane ya dikhomputa mo khomputareng ya mo ofising ka nako ya tiro. Se se nyatsa maikaelelo a boineelo mo tirong e bile se lomeletsa mosola wa nako (le go utswa madi) a mothapi. Fa motho a sena tiro epe fela e a e dirang, o tshwanetse go bolelela mookamedi wa gagwe gore a dirisiwe mo go mosola ka go dira sengwe gore go fitlhelelwe maikaelelo a mokgatlho.
Sekai sa bo 2: Motsamaisi wa lenaneo la ditekanyetso kgotsa motsamaisi yo o rweleng boikarabelo o tshwanetse go nna kelotlhoko ka go dirisa matlole a setšhaba a a roletsweng mo magetleng a gagwe go fitlhelela maikaelelo a lenaneo leo. Se se tlhoka gore a rulaganye tiro ya gagwe ka tlhomamo le go tila mokgwa wa go dirisa manaane a nama o tshwere kgotsa go tsaya ditshweetso tsa motsotswana.
Mothapiwa o kgona go akanya ka tlhaloganyo e e tletseng fa a dira tiro ya gagwe, o batlisisa mekgwa ya go dira dilo ka botswerere le go rarabolola mathata, mmogo le go tsholetsa bokgoni le manontlhotlho go tsamaelana le molao
Bathapiwa ba tshwanetse go amega ka botlalo fa ba dira tiro ya bona. Ba tshwanetse gore ka dinako tsotlhe ba dirise ditlhaloganyo tsa bona ka botlalo go batla mekgwa ya go dira tiro ya bona ka bonako le botoka go aba dipoelo le/kgotsa ditirelo mo setshabeng. Go tlhagelela mathata a le mmalwa mo tsamaong ya letsatsi mo tirong. Bathapiwa ba tshwanetse gore ka dinako tsotlhe ba batle mekgwa ya go rarabolola mathata ao ka bonako le ka mekgwa e e botoka ka fa go kgonagalang ka teng mme gape ba tshwanetse go batlisisa le mekgwa ya go dira tiro ka botswerere le manontlhotlho go thibela gore mathata ao a se ke a tlhagelela gape.
Sekai sa bo 1: Fa mothapiwa a dira mo lekaleng le le rebolang ditifikeiti a lemoga gore setšhaba ga se a itumelela mokgwa o o dirisiwang le paka ya nako e e tsewang go ntsha ditifikeiti tseo, o tshwanetse go batlisisa mekgwa e tirelo e ka diriwang ka bonako le ka bokgoni ka teng, mme a gakolole mookamedi wa gagwe ka ntlha eo.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa a dira mo ofising e e thusang setšhaba a lemoga gore batho ba tshwaragana le mathata a go bona mo ba ka emisetsang dikoloi tsa bona teng, kgotsa ba ema mo methalong nako e telele, o tshwanetse go akanya ka ga mekgwa ya go rarabolola bothata joo. Lefelo le setšhaba se amogelang ditirelo mo go lona le ka sutisediwa kwa lefelong le lengwe le le fitlhelelwang bonolo kgotsa go ka tlhomiwa mafelo a a fetang le le lengwe a setšhaba se ka thusiwang mo go ona.
Mothapiwa o dira tiro ya gagwe ka nako ka dinako tsotlhe
Mothapiwa o tshwanetse go itse gore boikarabelo jwa bona jwa go dira tiro ya semmuso bo botlhokwa thata le gore go dira tiro ya bona go tshwanetse ga dirwa kwa ntle ga go kgorelediwa ke sepe, ka nako, le ka maatlametlo. Bathapiwa ba tshwanetse gore ka mokgwa o o kgethegileng ba tseye matsapa a go konosetsa tiro ya bona ka nako/ka nako e e beilweng le e e tlhokegang ka yona.
Bathapiwa ba tshwanetse gape gore ba tseye matsapa a go ithotloetsa ka nosi le go itse se ba se dirang, ba dire tiro ya bona ka boikanyego go tsamaelana le moono le mekgwa e e beilweng kwa ntle ga go leta gore motho yo mongwe a ba kope/gakolole gore ba dire jalo.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa o goroga mo tirong thari morago ga nako a lapile ka ntlha ya go lala masigo a tswa kwa moletlong wa bosigo jo bo fetileng mme a sa kgone go dira tiro ya gagwe ka tshwanelo. O latofalediwa gore ga a na boikarabelo e bile o senya ka madi a setšhaba.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa a tshwanetse go konosetsa tiro e e rileng mo nakong e e beilweng, o tshwanetse go dira ka mokgwa o a ka se keng a palelwa ke go tshwara nako e e beilweng ya tiro eo. Se se tlhoka gore a dire mo nakong ya gagwe ya go nwa teye, ya go ja dijo tsa motshegare le morago ga diura tsa tiro, kgotsa a kope badirimmogo gore ba mo thuse fa e le gore tiro eo e ka se kgonwe ke motho a le nosi mo nakong e e beilweng.
Mothapiwa o dira tiro ya gagwe ka mokgwa wa seporofeshenale le o o bokgoni
Bathapiwa ba tshwanetse gore ka dinako tsotlhe ba ipotse gore a ka boammaruri ba itumeletse boleng jwa tiro e ba e direlang setšhaba le gore a ba ne ba tla itumela fa ba ne ba le mo maemong a batho ba ba amogelang mosola wa tiro kgotsa ditirelo tsa bona. Bathapiwa ba tshwanetse gape gore nako le nako ba ipotse gore a ba tshotse batho ba bangwe (badirimmogo, baokamedi le setšhaba), ka mokgwa wa go tlotla seriti sa botho jwa bona le ditshwanelo tsa botho le gore a ba na le kitso, ba supa boitumelo, go thusa le boitsholo jo bo siameng. Bokgoni jwa bona jwa go aba ditirelo ka mokgwa wa seporofeshenale bo ikaegile gape mo kitsong ya bona ya tiro e e tshwanetseng go dirwa, seo gape se gatelela botlhokwa jwa boikarabelo jwa mothapi le badiredi jwa go tlhoma manaane a katiso.
Sekai sa bo 1: Ka dinako dingwe mothapiwa yo o dirang mo khaontareng o rakana le motho yo o nang le bothata jwa go tlhaloganya gore ke eng dilo tse dingwe di dirwa ka mokgwa o o rileng. Mothapiwa ga a tshwanela go kukega maikutlo, fela o tshwanetse go tlhalosa mabaka a se. Fa motho yoo a santse a sa itumela, modiredi a ka mo tshikhinyetsa gore a kwale ngongorego ya gagwe mme a mo itsise aterese eo a ka romelang ngongorego eo kwa go yona.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa a rwele boikarabelo jwa go araba dipatlisiso go tswa mo setshabeng, o tshwanetse go netefatsa gore dipatlisiso tsotlhe di tsibogelwa ka bonako le gore dikarabo di ntsha dintlha tse di nepagetseng ka boikobo le go rulaganngwa ka tshwanelo. Mo lebakeng la fa karabo e ka se romelweng ka bonako, modiredi o tshwanetse ka gangwe fela a itsise tokololo ya setšhaba gore o amogetse kopo ya dipatlisiso tseo.
Sekai sa bo 3: Mothapiwa yo o sa tswang go thapiwa o beilwe go aba ditirelo tsa mo khaontareng kwa ntle ga mookamedi yo o mo supetsang tiro le kwa ntle ga go katisiwa. Le fa tota go ka tlhalosiwa gore modiredi yo o amegang o tshwanetse go ithuta tiro "ka go e kakatlela ka diatla", ga go a tshwanela go ikgatholosiwa phoso e e ka diragalang ya go senya leina la mothapi fa modiredi a dira diphoso kgotsa badirisi ba senyediwa nako mo go sa amogelesegeng.
Mothapiwa ga a ikame ka gope le thefosano efe kgotsa kgato efe e e kgatlhanong le kgotsa sengwe se se sunyang nko mo mokgweng wa gagwe wa go dira tiro ya semmuso
Gore ba tshegetse boikanyego jwa Tirelopuso, bathapiwa botlhe ba solofetswe go aba ditirelo ka boikanyego le ka botswa pelo. Se se tlhoka gore bathapiwa ba se ke ba ikama, ba le mo tirong kgotsa ba se mo tirong, ka sepe fela mo mererong kgotsa mo ditirong tse di:
a ba supang gore ke manweenwee kgotsa magodu;
b ka supang gore di ba kgoreletsa mo tirong;
c nang le tshwaelo mo mokgweng o ba dirang tiro ka ona;
d kgoreletsang go akanya sentle mo ditshweetsong tse ba di tsayang;
e tlhabisang ditlhong mo Pusong e e leng mothapi;
kgotsa f ka dirang gore ba akanyediwe gore go kgonagalo ya gore ba lomeletse kgotsa ba tseya letlhakore la setlhopha se se rileng.
Boitsholo jwa bathapiwa ba le mo tirong kgotsa ba se mo tirong bo tshwanetse go nna jwa gore Mmuso wa letsatsi le ditokololo tsa setšhaba di tla ba ikanya gore ba tla dira tiro ya bona ka boikanyego, ka maikaelelo a le mangwe fela a botlhokwa a gore ba tla direla dikgatlhegelo tsa setšhaba.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa yo o dirang ka go sekaseka selekano sa go duela lekgetho, kwa ntle ga tiro ya gagwe kgotsa ka nako ya diura tsa gagwe tsa tiro, mo e bileng a duelwang, kgotsa a direla motho molemo fela, ga a tshwanela go thusa ditokololo tsa setšhaba go ikgatholosa go duela lekgetho.
Sekai sa bo 2: Mothapiwa ga a tshwanela go nna tokololo ya boto ya mokgatlho/kgwebo e lefapha la gagwe le dirang kgwebo le yona.
Mothapiwa o tshwanetse go intsha mo kgatong nngwe le nngwe ya semmuso kgotsa fa go tsewang ditshweetso tse di ka dirang gore a sole mosola yo o sa tshwanelang ka sebele, mme se se tshwanetse go itsiswe ka botlalo ke mothapiwa yoo
Fa bathapiwa ba lemoga gore ba ka se kgone go nna ba sa tseye letlhakore lepe fa ba dira tiro ya bona kgotsa fa go tsewa tshweetso, kgotsa fa batho ba bangwe ba ka nnang le mabaka a go dumela gore ba ka se kgone go nna ba sa tseye letlhakore lepe ka ntlha ya mabaka mangwe a go tswa kwa ntle, badiredi ba tshwanetse gore ka gangwe fela ba intshe mo ditirong tsa mofuta oo, go sireletsa maemo a a lolameng, a boammaruri le boikanyego mo sebopegong sa Tirelopuso.
Sekai sa bo 1: Fa mothapiwa e le tokololo ya setlhopha se se tlhophang batho ba phatlhatiro e e lolea mme a lemoga gore mongwe wa ditokololo tsa ba lelapa la gagwe o dirile kopo ya phatlhatiro eo mme e bile o akareditswe mo lenaaneng la ba ba tla botsolodiwang, mothapiwa wa go nna jalo o tshwanetse go intsha mo tsamaisong ya se, gonne go tla tsewa gore a ka se ke a nna a sa tseye letlhakore ka gope. Modiredi o tshwanetse go itsise se ka go kwala.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa a amega mo porojekeng ya go rekela Puso lefatshe mme karolo nngwe ya lefatshe leo e le ya ba lesika la gagwe, mothapiwa o tshwanetse go itsise baokamedi ba gagwe mme a intshe gore a se ke a amega mo kgwebisanong eo.
Mothapiwa o amogela boikarabelo jwa go amega ka nosi mo katisong le go itlhabolola ka nosi tse di tswelelang, kgotsa tsa botshelo jwa gagwe jotlhe
Ke boikarabelo jo bo kgethegileng jwa batsamaisi le baokamedi go bona gore badiredi ba bona ba amogela katiso e e tswelelang go netefatsa gore ba tla kgona go dira tiro ba ikemetse ka nosi le go ba tlamela go tsholediwa maemo mo isagweng ya botshelo jwa bona. Legale, mothapiwa mongwe le mongwe o rwele boikarabelo ka sebele go tsaya dikgato tse di botlhokwa go netefatsa gore -
a o na le kitso e e tletseng e bile o tlhaloganya se se solofetsweng mo go ena e le modiredi puso;
b o na le kitso e e tletseng e bile o tlhaloganya mokgwa wa go dira tiro ya gagwe; le c o tokafatsa kitso le bokgoni jwa gagwe ka mabaka a gore bo tla dirisiwa mo isagweng fa a le mo maemong a a kwa godimo.
Sekai sa bo 1: Fa mothapiwa yo o sa tswang go thapiwa mo tirong a sa itse mokgwa wa go dira tiro ya gagwe, o tshwanetse go buisa dikwalwa tse di laolong mofuta oo wa tiro le go batlisisa mo badiringmmogo kgotsa mo mookameding wa gagwe, kgotsa a ikgolaganye le bona ka bobedi.
Sekai sa bo 2: Bathapiwa ba ba dirileng dingwaga di le dintsi ba ka supa go tlhoka kitso mo mafelong a mangwe a tiro ya bona. Go ka ba tswela mosola fa ba ka dirisa tshono nngwe le nngwe e e leng teng go ikatisetsa kwa pele, sekai; ka go ithuta dithuto katiso tsa tiro ya bona kgotsa ba ikwadisetsa dithuto tsa ditheo tsa thuto e e kwa godimo.
Mothapiwa o boikanyego le go rwala boikarabelo fa a dirisa madi a setšhaba mme o dirisa thoto ya Tirelopuso le metswedi e mengwe ka mokgwa o o mosola, o o bokgoni, le mo mabakeng a a dumeletsweng semmuso fela
Setšhaba ka bophara se ikantse badiredipuso ka thoto, boswa le matlole a Puso, mme se solofetse gore ba tla di tshola ka mokgwa o o boikarabelo le o o boikanyego.
Bathapiwa ba solofetswe gape go somarela madi a baduela lekgetho ka mokgwa o ba dirisang le go tshola thoto le madi a setšhaba ka teng. Go botlhokwa go itse gore fa ba tshola ditshenyegelo tsa Puso di le kwa tlase, ba tla kgona go aba ditirelo tse di lekaneng le tse di botoka mo lefatsheng la rona go lepalepana le metswedi e e tlhaelang.
Sekai sa bo 1: Fa mothapiwa a na le tshono ya go dirisa motshini wa fekese, ga a tshwanela go romela le go amogela melaetsa ya sephiri a dira e kete ke ya semmuso. Fa modiredi a eletsa go romela fekese ya poraevete, o tshwanetse go kopa tumelelo ya semmuso gore a e romele mme e bile o tshwanetse go duelela go dirisa fekese eo.
Sekai sa bo 2: Mothapiwa o dirisa thoto ya Puso (dikoloi, dimatshini, fanitshara, le tse dingwe) botlhaswa, a be a di senya. Se se tlhalosa gore o senya madi a setšhaba le gore go tla abiwa tirelo ya maemo a a kwa tlase a a bokowa, se se sa tsweleng setšhaba mosola ope.
Sekai sa bo 3: Mothapiwa o dirisa thoto ya Puso (sengwe le sengwe go tswa mo dipampiring go ya go diphensele le dikoloi) botlhaswa, mo mabakeng a gagwe a poraevete. Se ga se mo dikgatlhegelong tsa setšhaba gonne motho yoo ga a utswe fela thoto ya Puso mme o utswa ya setšhaba, e bile o dira gore setšhaba se se ke sa tlotla Tirelopuso.
Mothapiwa o dira tiro ya manontlhotlho, e e mosola, e e bokgoni, mo pepeneneng le tsamaiso e e boikarabelo
Go dira tiro ya monontlhotlho, e e bokgoni, mo pepeneneng le tsamaiso e e boikarabelo go tlhalosa gore moagi mongwe le mongwe o na le tshono e e lekanang ya go fitlhelela ditirelo tse di bokgoni, tse di mosola le tse di botsalano, go sa kgathalesege gore maemo a gagwe, bong jwa gagwe, lotso lwa gagwe le tse dingwe di eme jang mo setshabeng.
Fa go abiwa tiro e e manontlhotlho le ka tsamaiso e e boikarabelo, go tshwanetswe ka gale ga tsholwa mo tlhaloganyong botlhokwa jwa mosola le maikaelelo a Molaotheo. Bathapiwa ka dinako tsotlhe ba tshwanetse go leka go konosetsa tiro ya bona ka nako, mme gape ba tswelele go dira tiro ya maemo a boleng jo bo kwa godimo, go sa kgathalesege gore a tiro eo e bonwa e se ya botlhokwa.
Sekai sa bo 1: Fa mothapiwa a filwe taelo ya go dira dikhophi tsa dikwalwa tse di tshwanetseng go mamarediwa mo makwalong a a romelwang kwa ditheong tse dingwe, dikhophi tsa go nna jalo di tshwanetse tsa nna bontle le bophepa, di bonala sentle, ka se se tla tsholetsa sebopego tsa setheo sa modiredi yoo.
Sekai sa bo 2: Mothapiwa yo o rwesitsweng boikarabelo jwa go tlhokomela dipalangwa tsa Mmuso o tshwanetse go netefatsa gore dibuka tsotlhe tsa go kwala go dirisiwa ga dipalangwa tse di beilweng mo magetleng a lekala/karolo ya gagwe di tlisiwa ka nako mme dikilomitara tsa sekgala se se tsamailweng di kwalwa ka botlalo le ka tshwanelo.
Sekai sa bo 3: Ditherisano le dikgwebisano tsotlhe tsa semmuso di tshwanetse go kwalwa ka tshwanelo mme mokgwa o o dirisitsweng o etswe tlhoko sentle fa go ka nna le dipatlisiso kgotsa ga tsoga kgotlang ka ga morero o. Se se tla tsholetsa mokgwa wa go direla dilo mo pepeneneng.
Mothapiwa yo o dirang tiro ya gagwe ya semmuso, o tshwanetse go begela bathati ba ba tshwanetseng, bonweenwee, bogodu, go direla ba masika tshono, tsamaiso e e tshokameng le kgato nngwe le nngwe ya go tlola molao, kgotsa e e lomeletsang dikgatlhegelo tsa setšhaba
Bonweenwee le bogodu di tlhalosa go wela tlase ga mekgwa ya setho ka bophara bogolo segolo go tlhatswa batho ba bangwe matsogo e se ka semolao le bonweenwee. Gangwe le gape go tsamaelana le ditiro tsa bosenyi, sekai; go sunya nko go ya ka maemo a motho, go gweba ka diritibatsi, badiri ba ba duelwang go se badiredi ba go nna jalo, bonweenwee le bosenyi jo bo rulagantsweng sentle ka tshwanelo tse di ka kgoreletsang maemo a ikonomi a semolao.
Lwantlha, ke ntlha e e lomeletsang botho jwa setšhaba mme e kotsi mo baaging. Gantsi e gatelelwa ke dikakanyo tsa "go ikhumisa ka bonako; ka khumo e e gaufi". Lwabobedi, e nyatsa maemo a semolao a lenaane la sepolotiki ka go nyeletsa boikanyego le boipelo mo setshabeng, gonne fa mokgwa wa tsamaiso ya puso o latlhegelwa ke boikanyego go runya maemo a a sa tsepamang le go tlhoka molao.
Lwaboraro, e tlhakatlhakanya lenaane la merero ya ikonomi. E dira se ka go nyemisa babeeletsi ba kwa mafatsheng a bodi tšhaba tšhaba le ba mono gae mooko. Bomenemene bo nyeletsa mokgwa o o siameng wa boikanyego le botshepegi jwa setšhaba mo lenaaneng la demokerasi. Re tshwanetse go thuba mokgwa o tlhogo.
Ke boikarabelo jwa bathapiwa botlhe go bega dikgato dingwe le dingwe tse e seng tsa semolao, go tlhoka boikanyego kgotsa ditiro tsa bomenemene kwa go baokamedi kgotsa bathati ba ba tshwanetseng ka bonako jo ba bo lemogang ka jona. Ditiro tsa bomenemene gangwe le gape di tlholwa ke go tlhoka motheo wa mokgwa o o siameng mo tirong, go tlhoka boikarabelo jwa merero ya setšhaba, mmogo le go direla ba masika a motho ditshiamelo tse di kwa thoko.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa yo o rwesitsweng boikarabelo jwa tiro ya go isa badirimmogo kwa gae gangwe le gape, ka sepalangwa sa khombi ya Mmuso, a ka letlelelwa ka mabaka a a tshwanetseng, go ya gae ka sona le go se emise mo setsheng sa gagwe. Badirimmogo ba lemoga gore modirikabona o dirisa khombi eo go nna thekese gore a itsenyetse madi. Ba tshwanetse go begela mookamedi wa modiri yoo ka ga se ka bonako. Fa go sa tsewe dikgato tse di tlhokegang, morero o o ka begiwa kwa go Leitlho le le Sireletsang Dikgatlhegelo tsa Setšhaba.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa wa Lefapha la Dipalangwa yo o rweleng boikarabelo jwa go ntsha dithekethe tsa go tlola molao wa tsela a solofediwa madi a bomenemene ke mokgweetsi, o tshwanetse go bega mokgweetsi yoo gore a tle a latofadiwe. Fa mothapiwa a amogela madi ao a bomenemene, o molato wa letsogo le le kobong.
Sekai sa bo 3: Mothapiwa ga amege ka gope mo ditirong tsa bomenemene, fela o itse fa badirimmogo ba amega mo go tsona. Fa mothapiwa yoo a itidimalela fela a sa bege mokgwa o o bosula o, o ikgatholosa boikarabelo mmogo jwa seriti sa Tirelopuso. Mo lebakeng le le tshwanang le le, modiredi yoo o tla latofalediwa mmogo bomenemene joo.
Mothapiwa o naya bathati ba maemo a a kwa godimo dikgakololo ka boikanyego ka go se tseye letlhakore lepe go ya ka tshedimosetso e e leng teng, fa a kopiwa kgakololo ya mofuta o
Fa bathapiwa ba kopiwa go abela bathati ba maemo a a kwa godimo kgakololo ka ga morero o o rileng, e tshwanetse go ntshiwa ka mokgwa wa seporofeshenale go ya ka mabaka a maemo a tiro. Kgakololo ya mofuta o ga ya tshwanela go tshwaelwa ke tse motho a di ratang, tse a sa di rateng kgotsa tse di itumedisang ditsholofelo tsa gagwe.
Sekai: Mothapiwa yo o tshwagaraganeng le morero wa ngongorego kgatlhanong le modirimmogo nae, yo a mo utlwelang botlhoko ga a tshwanela go ganela botsamaisi ka tshedimosetso gore a koafatse le go tokafatsa maemo a modirimmogo nae mo molatong oo. Go tshola le go gana ka tshedimosetso mo molatong o, go ka nna kotsi le go lomeletsa lefapha/tsamaiso.
Mothapiwa o tlotla maemo a sephiri sa morero mongwe, dikwalwa le ditherisano, tse di goeleditsweng kgotsa tse go akanngwang gore ke tsa sephiri sa khupamarama
Go direla dilo mo pepeneneng go tlhalosa, mo gare ga tse dingwe, gore motho mongwe le mongwe o na le ditshwanelo tsa go fitlhelela tshedimosetso e e tshotsweng ke Puso, fa tshedimosetso ya mofuta o, e tlhokega go sireletsa ditshwanelo tse di rileng tsa motho. Legale go ka nna le tshedimosetso e e tsewang gore ke ya sephiri. Mo mabakeng a a tshwanang le a, ke boikarabelo jwa modiredi go tlotla sephiri seo, ka go senola tshedimosetso e, go ka nna kotsi mo Pusong.
Sekai sa bo 1: E tla be e le phoso e kgolo fa mothapiwa a ka abela bobegakgang tshedimosetso ya sephiri, go tshwana le ditshweetso tsa Kabinete kgotsa molaotlhomo wa Puso ya letsatsi o o santseng o akanngwa.
Sekai sa bo 2: Tshedimosetso e e bolokilweng mo dikhomputareng tsa badiredi ka sebele e tsewa e le tshedimosetso ya sephiri mme e tshwanetse go tsholwa jalo ka dinako tsotlhe. Tshedimosetso a mofuta o, sekai; ga ya tshwanela go abelwa ditlamo tsa inshorense kgotsa ditheo tsa kwa ntle, kwa ntle ga fa go le lebaka le le utlwalang gore e ntshiwe mo e tshwanetseng go dumelelwa ka mokgwa o o tshwanetseng.
Sekai sa bo 3: Ditlhaeletsano tsa Se-eleketeroniki
Tshedimosetso e e bosisi le ya sephiri e ka romelwa fela ka fekese fa go se mokgwa o mongwe gape wa go e romela. Fekese ya mofuta o e tshwanetse go dumelelwa pele ke motswedi o e tswang kwa go ona le motho yo o tla e amogelang, tshedimosetso e go tsewang gore ke ya sephiri sa khupamarama ga ya tshwanela go romelwa ka mokgwa o o fitlhelelwang ke mang le mang, kwa ntle ga fa go tserwe mekgwa ya go e sireletsa. Mo mabakeng otlhe, tshedimosetso e tshwanetse go sirelediwa ka dinotlolo kgotsa ka mokgwa mongwe le mongwe o e ka romelwang ka ona o o babalesegileng.
GO LAOLA GO FITLHELELA TSHEDIMOSETSO: Tshedimosetso ya mefuta e e farologaneng e tshwanetse go fitlhelelwa ke batho ba e ba tshwanetseng le ba e ikaeletsweng gore ba e amogele. Go tshwanetswe ga tlhongwa lenaane la batho ba ba tshwanetseng go fitlhelela tshedimosetso. Ditshwanelo tsa go fitlhelela tshedimosetso di tshwanetse go rulaganngwa ka fa go tla tsweletsang mofuta wa kgwebo.
Mekgwa ya sephiri ya dinomoro tsa motho (e e bidiwang "Password") ga ya tshwanela go aroganngwa le motho ope yo mongwe, le fa e ka nna ka lebaka lefe kgotsa lefe. Melaetsa e e fitlhelelwang ke motho a le kgakala le mafaratlhatlha e tshwanetse go sirelediwa ka go e abela maina, go e abela dithata le ka mekgwa ya mokwalo wa sephiri. Melaetsa e e fitlhelelwang ke batho ba bangwe ba sele e tshwanetse go dumelelwa fela fa go se kotsi e e kalo kgotsa go se kotsi ka gope.
E-MEILI LE WWW: Di tshwanetse go dirisediwa mabaka a semmuso mme e seng mabaka a a bosula kgotsa a a seng a semolao. Go romela tshedimosetso ya melaetsa e e bosisi go tshwanetse ga dirwa ka mokwalo o o tshwanetseng wa sephiri le mosaeno o o tsweletseng pele wa se-eleketeroniki. Go tshwanetse ga tshegediwa maemo a a se nang ditwatsi le megare ya dikhomputa, melaetsa e e belaelwang gore e ka nna kotsi ga ya tshwanela go bulwa ka gope. Elangtlhoko gore le se ke la itshunya mo melaetseng e e sireleditsweng gore ke thoto ya setheo se se rileng, netefatsang melaetsa le metswedi e e tswang kwa go yona. Tshedimosetso ya melaetsa e e sa tshwanelang e tshwanetse go sekasekiwa ka tshwanelo le ka botlalo.
GO SOMARELA TSHEDIMOSETSO: Tshedimosetso ya sephiri ka gale e tshwanetse go romelwa ka mokgwa wa mokwalo wa sephiri. Go diragadiwa ga mekgwa ya go netefatsa gore tshedimosetso ga e sutlhelele kwa e sa tshwanelang teng go tshwanetse go nna sengwe sa botlhokwa se se begelwang badiredi botlhe. Sephiri sa khupamarama se tshwanetse go tshegediwa ka dinako tsotlhe. Seriti se ditheo tse dingwe di tla somarelang tshedimosetso ka sona se tshwanetse go netefadiwa pele tshedimosetso e romelwa kwa go tsona. Sephiri sa tshedimosetso ga se a tshwanela go diragadiwa fela mo go dirisiwang mokgwa wa "di-password", mekgwa e mengwe, sekai; e e tshwanang le ya se-eleketeroniki le yona e tshwanetse go batlisisiwa ka botlalo. Ke fela badiredi ba ba abetsweng dithata ba ba tshwanetseng go buisana le babegadikgang. Ditherisano tsa mofuta o di tshwanetse go rulaganngwa ka tshwanelo mme di tsamaelane le maikaelelo a setheo ka kakaretso. Dinomoro tsa diaterese le difekese di tshwanetse go netefadiwa pele tshedimosetso e ka romelwa.
GO THIBELA BOSENYI JWA GO UTSWA TSHEDIMOSETSO: Go tshwanetswe go nna le maparego a maemo a a kwa godimo a go thibela bosenyi jwa mafaratlhatlha.
Gangwe le gape go tshwanetse go sekasekwa mekgwa ya go thibela le go fokotsa ditsela tsa go tlhasela mafaratlhatlha. Go tshwanetse ga netefadiwa bokgoni jwa go a tlhamakanya gape ka bonako. Bosupi jo bo leng teng ga bo a tshwanela go kgaphelwa thoko gonne melaetsa e le mo sebopegong sa se-eleketeroniki. Bogodu jwa tshedimosetso bo otlhaiwa semolao ka Molao wa Ditlhaeletsano le Kgwebisano ya Se-eleketeroniki, Molao wa go Kgoreletsa le go Sekaseka Merero le metswedi e mengwe ya molao wa bosenyi. Bo tsebe ntlha jwa badiredi le go nna kelotlhoko di tshwanetse go nna di tshegeditswe.
MAITSHOLO A MODIREDI KA SEBELE LE DIKGATLHEGELO TSA GAGWE TSA PORAEVETE
Mothapiwa yo o mo tirong, o apara bontle le go itshola ka mokgwa o o tsholetsang tlotlo ya Tirelopuso
Mmuso le setšhaba se solofetse maemo a a kwa godimo a boporofeshenale go tswa mo badiredingpuso. Boporofeshenale mo bo tlhalosa go simolola tiro ka nako kgo mo tlhogong, go ikakanyetsa go simolola dilo, boineelo, bokgoni le maemo a a kwa godimo a boleng jwa go aba ditirelo. Mokgwa wa moaparo ka gale o tshwanetse go nna makgethe, wa boitsholo le o o tlotlegang. Bathapiwa, bogolo segolo ba ba dirang le setšhaba ka tlhamalalo, ba tshwanetse go ela tlhoko gore ba se ke ba apara meaparo e e sa eletsegeng, kgotsa ba lebega botlhaswa.
Sekai sa bo 1: Bathapiwa, bogolo segolo ba ba thusang setšhaba ka tlhamalalo mo matlhong, ga ba tshwanela, sekai; go tsena mo tirong ba apere dihempe tse di gagogileng kgotsa marukgwe a matalanyane a a phunyegileng masobana.
Sekai sa bo 2: Ga go modiredipuso ope yo o tshwanetseng go tla mo tirong a le malabulabu a lebega botlhaswa. Fa, sekai; modiredi yo o dirang mo botsenong jwa mo lefatsheng la rona a tsena mo tirong a sa poma ditedu e bile a nkga bojalwa jo bo tagang, o tla be a supa sebopego se se maswe sa Aforika Borwa, se se tla lomeletsang lefatshe le.
Mothapiwa o dira ka boikarabelo mabapi le go dirisa dino tse di tagang kgotsa metswako e mengwe e e nang le tagi mo go yona
Bathapiwa ga ba tshwanela go tagiwa kgotsa go nwa metswako epe ya nnotagi fa ba le mo tirong. Kwa ntle ga matlhabisa ditlhong a ba tla a supang, se se ka lomeletsa go aba ditirelo le go golagana le badirimmogo le setšhaba.
Maikutlo a a tsholetsegileng le go nna seoposengwe ga badiredi ke ntlha e e botlhokwa mo tirong ya mokgatlho mongwe le mongwe. Bathapiwa ga ba tshwanela go itlhabisa ditlhong mo pele ga matlho a badirimmogo ka go dirisa metswako ya nnotagi botlhaswa ka dinako tsa meletlo ya semmuso.
Le fa tota mothapiwa a se mo tirong, o sala e le modiredi puso mme ka gale o tshwantse go itshola ka boikarabelo le go se tlhabise Tirelopuso ditlhong.
Sekai sa bo 1: Mookamedi yo o nwang nnotagi go feta selekano mo moletlong wa ofisi mme a tagiwa thata o tla tlhabisa ditlhong mo pele ga matlho a batsamaisi ba gagwe, badirimmogo le badiredi ba ba mo tlase ga gagwe. Se se ka lomeletsa mokgwa wa go dira tiro e e manontlhotlho ya lekala la gagwe.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa, bogolo segolo yo o tshwanetseng go abela setšhaba ditirelo, a goroga mo tirong a nkga bojalwa jo bo tagang (kgotsa, mo go tlhabisang ditlhong tota, a tagilwe), bonnye o tla latofalediwa maitsholo a a maswe, mme maitsholo a gagwe a tla senya selebego le bokgoni jwa Tirelopuso ka kakaretso. Go botlhokwa gape go tlhaloganya gore maitsholo a mofuta o, a tsewa e le a a botlhaswa le gore modiredi puso yoo o tla latofadiwa go ya ka mabaka a boitsholo joo.
Mothapiwa ga a tshwanela, kwa ntle ga tumelelo ya Tlhogo ya Lefapha go bona kgotsa go amogela mpho nngwe le nngwe ya mo sephiring, dikabelo kgotsa sengwe le sengwe se se nang le boleng jwa madi (seo se tlhalosiwang e le sa boleng le motswedi wa mpho e e fetang kgotsa e e lekanang le R350), go tswa mo mothong ofe kgotsa ofe ka nako ya fa a dira tiro ya gagwe, ka se se ka tsewa gore ke mpho ya letsogo le le kobong.
Fa motho a thapilwe e le modiredipuso, motho wa go nna jalo o rwele maemo a boleng jo bo kgethegileng. Se se tlhalosa gore motho wa go nna jalo o refosana boleng jwa tiro ya diatla tsa gagwe mo Pusong, mme o tla duelwa go tswa mo makgethong a a kokoantsweng go tswa mo setshabeng ka kakaretso mme ka jalo modiredi o tshwanetse go abela setšhaba ditirelo ka bokgoni jwa gagwe jotlhe le ka mokgwa wa seporofeshenale le boineelo.
Go tshwanetse go tlhaloganngwa ka botlalo ke modiredipuso le setšhaba ka bophara gore kwa ntle ga fa go tlhokega jalo mo dikwalong tsa semmuso, ga go tokololo epe ya setšhaba e e duelang selekano se se rileng sa madi go bona ditirelo, sekai; mo lebakeng la madi a a tshwanetseng go duelelwa go rebolelwa lekwalo la boitshupo, ga go madi ape a mangwe gape, e ka nna a khetshe kgotsa a mokgwa mongwe, a a tshwanetseng go duelwa. Maikaelelo a a tshwanetse go akarediwa mo melawaneng yotlhe ya Tirelopuso mme a supiwe mo dikagong tsotlhe tsa puso gore a tswele setšhaba mosola. Fa go tshwanetsweng go duelwa madi a tlaleletso go amogela ditirelo tse di rileng, se se tshwanetse go supiwa mo dikwalong (dikwalo tsa kopo) tse di tshwanetseng.
Ka mokgwa o o tshwanang, baabi ba ditirelo mo lekaleng la poraevete ba tshwanetse go lemosiwa ntlha ya gore Tirelopuso, fa e batla go bona ditirelo/thoto, e dira jalo go ya ka mabaka a Molaotheo o o laolang tsamaiso ya Tirelopuso jo bo tlhokang gore go tshegediwe mekgwa ya maemo a a kwa godimo a seporofeshenale.
Badiredi ga ba tshwanela go abelwa dimpho, ketleetso, dilwana tsa go bapatsa sengwe, ditaletso tsa go ya dijong, le tse dingwe, e bile ga di a tshwanela go nna karolo ya ditiro tsa bona tsa go tsholetsa Tirelopuso, ka se se ka tlhola maemo/dikakanyo tsa gore ba tlhotlheletsa tiro e e sa siamang mo bathating ba ba tsayang ditshweetso le gore go tlhoma maemo a a sa lolamang a kgaisano, ka baabi ba ditirelo ba bannye ba ka se kgone go emelela ditiro tsa mofuta o.
Ka ntlha e ka gale e le morero o o bosisi, mabaka a a latelang a ikaeletswe go thusa go gakolola mafapha ka ga dikgato tse a tshwanetseng go di tsaya mabapi le se. Ga go kgonege go baakanyetsa mafapha dikgakololo tse di tseneletseng ka botlalo mme mafapha a tshwanetse go ikgolaganya le Khomishene ya Tirelopuso go a gakolola fa a ka nna le dipelaelo tsa go rarabolola maemo a a ka tlhagelelang.
Dimpho kgotsa dilwana dingwe le dingwe tsa boleng jwa madi go tswa mo mothong ofe kgotsa ofe kgotsa setheo se se tlhokang go direlwa tiro ya semmuso, se go dirwang kgwebo le sona, kgotsa se tiro ya sona e laolwang ke mokgwa o modiredi a dirang tiro ya gagwe ka ona, di ka amogelwa fela ka tumelelo e e kwadilweng ya Tlhogo ya Lefapha.
Go botlhokwa go itse gore dimpho le mekgwa ya go tshwarwa ka makgethe motho a thenthiwa go tswa mo metsweding e mengwe kwa ntle ga ditokololo tsa ba lelapa di tshwanetse go begiwa. Dimpho le methentho e, e tshwanetse go nna tsa boleng jo bo fetang R350. Bathapiwa ba ka ikgolaganya le Khomishene ya Tirelopuso fa ba se na bonnete mabapi le go amogela dimpho.
Mothapiwa ga a dirise kgotsa a bega tshedimosetso epe ya semmuso mo mabakeng a gagwe ka sebele kgotsa a go tswela batho ba bangwe mosola.
Bathapiwa ba mo tirong ya bona ya semmuso ba bonang diphiri, sengwe sa khupamarama kgotsa tshedimosetso ya sephiri nako le nako, ga ba tshwanela go senola tshedimostse ya go nna jalo kwa ntle ga tumelelo e e kwadilweng gore ba dire jalo. Tshedimosetso ga ya tshwanela go abiwa kgotsa go dirisiwa go tswela motho ka sebele mosola kgotsa go tswela batho ba bangwe molemo kgotsa go dirisediwa go ipusulosetsa kgatlhanong le batho ba bangwe. Go botlhokwa gore bathapiwa ba sekaseke bomolemo jwa gore a go senola tshedimosetso go tla be go le mo dikgatlhegelong tsa Tirelopuso. Bathapiwa ba tshwanetse go tlhaloganya gore go direla dilo mo pepeneneng ga go tlhalose gore ba abe kgotsa ba senole tshedimosetso nngwe le nngwe fela. Ka go sa kgonege go gakolola badiredi ka botlalo gore ke tshedimosetso efe e e tshwanetseng go abelwa mang kgotsa mang, bathapiwa ba rotloediwa gore ka gale ba kope tumelelo fa ba se na bonnete ka ga morero o.
Sekai sa bo 1: Go senolwa ga mokgwa wa go tlhopha kgotsa dipotso tse di tla botsolotswang mo bakoping ba phatlhatiro ga se fela ka mokgwa o o sa siamang o o tla thusang bakopi ba bangwe, fela legale go tla nna le ditlamorago tse di sa siamang mo ditshwanelong tsa bakopi ba bangwe bao ba tshwanetseng go nna le maemo a a lekalekanang go gaisanela phatlhatiro eo.
Sekai sa bo 2: Fa mothapiwa, ka ntlha ya mofuta wa tiro ya gagwe, a na le kitso ka ga porojeke ya Mmuso o o tla tsholetsang boleng jwa kgaolo e e rileng, mothapiwa ga a tshwanela gore ka mokgwa ofe fela a dirise tshedimosetso ya go nna jalo go ikhumisa ka sebele kgotsa go humisa ba lesika kgotsa ditsala tsa gagwe.
Mothapiwa ga a dire tiro e e mo duelang kwa ntle ga tiro ya gagwe ya semmuso kgotsa go dirisa didirisiwa tsa ofisi ya gagwe go dira tiro e e jalo kwa ntle ga tumelelo
Bathapiwa ba solofetswe go dira tiro ya bona ka matsetseleko, ba dirise nako le bokogoni jwa bona mo mabakeng a Tirelopuso e e leng mothapi, ka botlalo kwa ntle ga go kgorelediwa ke sepe fela. Mokgwa le ditlhokego tsa tiro ya Tirelopuso ke tsa mofuta o dikgatlhegelo tsa Tirelopuso le tsa setšhaba di ka lomeletsegang fa modiredipuso a dira tiro e e mo duelang kwa ntle ga tiro ya gagwe ya semmuso. Ka mabaka a, go a gapeletsega gore go bonwe pele tumelelo fa modiredi a dira tiro e e mo duelang kwa ntle ga tiro ya gagwe ya semmuso.
Sekai sa bo 1: Mothapiwa o nna seoposengwe mo kgwebong. Go dirilwe thulaganyo ya gore o tshwanetse go nna kwa kgwebong eo ka nako ya diura tsa morago ga tiro fela. Ka ntlha ya mabaka a tshoganyetso, maemo a tiro ya gagwe kwa setheong sa Tirelopuso a tlhoka gore a dire tiro ya gagwe mo diureng tsa morago ga tiro. Ditlamorago tsa se, e ka nna gore a nne le go thulana ga dikgatlhegelo tsa tiro, go ngamoga tlhogo le tlhaloganyo e e aroganeng ka bogare.
Sekai sa bo 2: Ngaka ya kalafi e e thapilweng ke Mmuso kwa bookelong, ga ya tshwanela, kwa ntle ga tumelelo ya tlhogo ya lefapha, go dira tiro ya nakwana eo e e duelelwang kwa kgwebong ya ngaka e e leng tsala ya yona, le/kgotsa go dirisa didirisiwa le/kgotsa melemo ya Mmuso mo lebakeng le.
Sekai sa bo 3: Mothapiwa o dira mo tirong e nngwe morago ga diura tsa tiro ya gagwe, se se tlhalosang gore o robala masigogare. Ditlamorago tsa se ke gore modiredi yo o tlhola a lapile motshegare mme ka jalo ga a kgone go dira tiro ka maemo kgotsa bokgoni jo a solofetsweng gore a e dire ka jona. Se ga se mo dikgatlhgelong tsa Tirelopuso mme se senyetsa setšhaba madi ka mokgwa mongwe.
KGAOLO YA BO 2
MOLAWANA WA MAITSHOLO WA TIRELOPUSO
A. MAIKAELELO
A.1 Gore go kgonwe go diragadiwa mosola o o tletseng wa ditshiamelo tsa molaotheo tse di mabapi le Tirelopuso, bathapiwa botlhe ba solofetswe go tsamaelana le Molawana wa Maitsholo o o tlhalosiwang mo kgaolong e.
A.2 Molawana o tshwanetse go dirisiwa go gakolola bathapiwa gore go solofetswe eng mo go bona go tswa mo mekgweng ya maitsholo a go dira tiro, mo maitsholong a bona ka sebele le dikgolagano le batho ba bangwe. Go tsamaelana le Molawana go solofetswe go tsholetsa mokgwa wa seporofeshenale go thusa le go netefatsa boikanyego mo Tirelongpuso.
B. MATSENO
B.1 Go botlhokwa go supetsa bathapiwa tsela mabapi le dikgolagano tsa bona le kgotlatheomolao, bathati ba sepolotiki le bakhuduthamaga ba ba rweleng boikarabelo jwa diofisi, bathapiwa ba bangwe le setšhaba le go supa botho jo bathapiwa ba tshwanetseng go dira tiro ya bona ka jona, gore ba dire ka mokgwa mang go thibela gore ba se nne le thulano ya dikgatlhegelo le gore go solofetswe eng mo go bona mabapi le maitsholo a bona ka sebele mo botshelong jwa mo gare ga setšhaba kgotsa mo botshelong jwa bona ka nosi.
B.2 Le fa tota Molawana wa Maitsholo o rulagantswe ka botlalo ka fa go kgonegang ka teng, ga se melawana e e tsepameng ka botlalo le e e laolang maemo a boleng jwa maitsholo. Legale, ditlhogo tsa mafapha, go ya ka boikarabelo jwa bona go ya ka mabaka a Karolo ya bo 7 (b) ya Molao wa bokgoni le botsamaisi jwa mafapha a bona le go tshegetsa maitsholo a a siameng, mo gare ga tse dingwe, di gapeletsega gore di netefatse gore maitsholo a bathapiwa ba bona bo tsamaelana le boleng le moono o o laolang Tirelopuso le mekgwa le maemo a a laetsweng ke Molao. Ditlhogo tsa mafapha di tshwanetse gape tsa netefatsa gore badiredi ba bona ba itse melawana e, le gore ba a e amogela le go e obamela.
Maikaelelo a botlhokwa a Molawana o ke a a mosola tota, a go; rotloetsa maitsholo a go nna sekai mo setshabeng. Kwa ntle ga se, mothapiwa o tla latofalediwa maitsholo a a sa siamang e bile a ka otlhaiwa go ya ka tumallano e e kopanetsweng fa a tlola nngwe le nngwe ya ditshiamelo tsa Molawana wa Maitsholo kgotsa a palelwa ke go tsamaelana le ditshiamelo dingwe le dingwe tsa yona.
MOLAWANA WA MAITSHOLO
KGOLAGANO LE KGOTLATHEOMOLAO LE KHUDUTHAMAGA
Mothapiwa -
C.1.1 o na le boikanyego mo Rephaboliking le go tlotla Molaotheo e bile o tsamaelana le ona fa a dira tiro ya gagwe ya letsatsi le letsatsi;
C.1.2. o baya dikgatlhegelo tsa setšhaba pele fa a dira tiro ya gagwe;
C.1.3 ka boikanyego o diragatsa pholesi ya Mmuso wa letsatsi fa a dira tiro ya gagwe ya semmuso jaaka e akareditswe mo melaong yotlhe ya semmuso le dikwalwa tse dingwe;
C.1.4 o tsaya matsapa a go ithuta le go obamela melao yotlhe le ditaelo tse di tsamaelanang le melawana ya maitsholo le ditiro; le
C.1.5 o dirisana mmogo le ditheo tsa semmuso tse di tlhomilweng go ya ka mabaka a kgotlatheomolao le Molaotheo ka go rotloetsa dikgatlhegelo tsa setšhaba.
C.2 KGOLAGANO LE SETŠHABA
Mothapiwa -
C.2.1 o rotloetsa tshwaragano le maemo a boleng jwa setšhaba sa Aforika Borwa fa a dira tiro ya gagwe ya semmuso;
C.2.2 o tla direla setšhaba ka mokgwa o o sa tshokamang le o o sa tseyeng letlhakore lepe fela go rotloetsa boikanyego mo Tirelongpuso;
C.2.3 o boikobo, o a thusa e bile o botsalano go fitlhelelwa fa a dira mo gare ga setšhaba, ka dinako tsotlhe a dirisana le ditokololo tsa setšhaba e le badirisi ba ba tshwanetsweng ke go amogela tirelo ya maemo a boleng jo bo kwa godimo;
C.2.4 o tsaya tsia le go tlotla, maemo le matshwenyego a setšhaba fa a dira tiro ya gagwe ya semmuso fa go tsewa ditshweetso tse di se amang;
C.2.5 o ititeile sehuba mo tsamaong ya nako ka tirelo ya go tlhabolola le go tsholetsa Ma-Aforika Borwa otlhe;
C.2.6 ga a kgetholole kgatlhanong le tokololo epe fela ya setšhaba ka ntlha ya lotso, bong, setso sa semorafe kgotsa maemo mo setshabeng, mmala, sebopego sa bong, bogolo jwa dingwaga, bogole, bodumedi, tumelo ya sepolotiki, dikakanyo, tumelo, setso kgotsa puo ya motho;
C.2.7 ga a dirise maemo a gagwe mo Tirelongpuso go rotloetsa kgotsa go lomeletsa dikgatlhegelo tsa lekoko kgotsa dikgatlhegelo tsa setlhopha sengwe le sengwe fela;
C.2.8 o tlotla le go sireletsa seriti sa motho yo mongwe le yo mongwe mmogo le ditshwanelo tsa gagwe tse di akareditsweng mo Molaotheong; le
C.2.9 o amogela le go itse ditshwanelo tsa setšhaba tsa go fitlhelela tshedimosetso, kwa ntle ga tshedimosetso e e sireleditsweng ka molao ka totobalo.
C.3 KGOLAGANO MAGARENG GA BATHAPIWA
Mothapiwa -
C.3.1 o dirisana mmogo ka botlalo le bathapiwa ba bangwe go tsweletsa dikgatlhegelo tsa setšhaba;
C.3.2 o diragatsa ditaelo tsotlhe tse di utlwalang tse a di laelwang ke batho ba ba dumeletsweng semmuso go di laela, fa e le gore ga di kgatlhanong le ditshiamelo tsa Molaotheo le/kgotsa molao mongwe le mongwe;
C.3.3 ga a tseye letlhakore lepe le le tswelang ba lesika le ditsala tsa gagwe molemo mo mabakeng a a tsamaelanang le tiro e bile ga a ke a dirisa dithata tsa gagwe botlhaswa kgotsa a jabetsa mothapiwa yo mongwe, kgotsa a rotloediwa go dirisa dithata tsa gagwe botlhaswa;
C.3.4 o dirisa mekgwa ya ditsela tse di tshwanetseng go ntsha dingongorego tsa gagwe kgotsa go di lebisa kwa di tshwanetseng;
C.3.5 o ititeile sehuba sa go tlhabolola, go rotloetsa le go dirisa badiredi ba gagwe ka botlalo le go rotloetsa merero ya badiri le dikgolagano magareng ga badiredi;
C.3.6 o dirisana le badiredi ba bangwe ka mokgwa o o lolameng, wa seporofeshenale le ka go lekalekana, go sa kgathalesege lotso, bong, setso sa semorafe kgotsa maemo mo setshabeng, mmala, sebopego sa bong, bogolo jwa dingwaga, bogole, bodumedi, tumelo ya sepolotiki, dikakanyo, tumelo, setso kgotsa puo ya motho; le
C.3.7 ga a ikamanye le ditiro tsa makoko a sepolotiki mo lefelong la gagwe la tiro.
C.4 MOKGWA WA GO DIRA TIRO
Mothapiwa -
C.4.1 o leka go fitlhelela maikaelelo a setheo sa gagwe ka mokgwa o o seng tlhwatlhwa godimo le mo dikgatlhegelong tsa setšhaba;
C.4.2 o kgona go ikakanyetsa mokgwa wa go dira dilo fa a dira tiro ya gagwe, o batlisisa mekgwa e e manontlhotlho go rarabolola mathata le go tsholetsa bokgoni le botswerere go tsamaelana le mabaka a molao;
C.4.3 o dira tiro ya gagwe ka nako e e tshwanetseng le e e laetsweng;
C.4.4 o dira tiro ya gagwe ka mokgwa wa seporofeshenale le o o bokgoni;
C.4.5 ga a ikamanye le kgwebisano epe kgotsa dikgato tse di leng kgatlhanong le kgotsa tse di mo kgoreletsang fa a dira tiro ya gagwe;
C.4.6 o tla ikgogela morago go tswa mo dikgatong dingwe le dingwe tsa semmuso kgotsa fa go tsewa ditshweetso tse di ka dirang gore a solege molemo ka sebele e seng ka tshwanelo, mme se, mothapiwa o tshwanetse go se bega;
C.4.7 o amogela boikarabelo jwa go tsenela dithuto katiso tse di tsweletseng le go itlhabolola ka nosi mo tirong ya botshelo jwa gagwe;
C.4.8 o boikanyego le go supa boikarabelo fa a dira ka matlole a setšhaba e bile o dirisa thoto ya Tirelopuso le metswedi e mengwe ka mokgwa o o somarelang, o o bokgoni, le go di dirisetsa mabaka a semmuso a a letleletsweng;
C.4.9 o rotloetsa tsamaiso e e utlwalang, e e botswerere, e e bokgoni, e e direlwang mo pepeneneng le e boikarabelo;
C.4.10 mo tirong ya gagwe o tla begela bathati ba ba tshwanetseng ditiro tsa bogodu, go tsenya letsogo kobong, go direla ba masika molemo e se ka fa molaong, tsamaiso e e tshokameng le kgato nngwe le nngwe ya go tlola molao kgotsa e e lomeletsang dikgatlhegelo tsa setšhaba;
C.4.11 o ntsha dikgakololo tse di boikanyego le tse di sa tseyeng letlhakore la ga ope fela, go ya ka tshedimosetso yotlhe e e tshwanetseng, go bathati ba maemo a a kwa godimo fa ba mo kopa gore a ba thuse ka mabaka a a tshwanang le a; le
C.4.12 o tlotla sephiri sa khupamarama sa merero, dikwalwa le ditherisano, tse di laetsweng kgotsa tse di kayang gore ke tsa sephiri sa khupamarama.
C.5 MAITSHOLO A MODIREDI KA SEBELE LE DIKGATLHEGELO TSA GAGWE TSA PORAEVETE
Mothapiwa -
C.5.1 fa a le mo tirong ya gagwe ya semmuso, o tla apara le go itshola ka mokgwa o o tsholetsang seriti le tlotlo ya Tirelopuso;
C.5.2 o nna boikarabelo mabapi le go dirisa nnotagi kgotsa motswako mongwe le mongwe o o tswakilweng ka tagi;
C.5.3 mothapiwa ga a tshwanela, kwa ntle ga tumelelo e e kwadilweng ya Tlhogo ya Lefapha go iponna kgotsa go amogela dimpho, ditshiamelo kgotsa dilwana tse di nang le boleng jwa madi (tlhaloso le boleng le motswedi wa mpho ya boleng jo bo fetang R350), go tswa mo mothong ofe kgotsa ofe fela fa a dira tiro ya gagwe ka di ka tsewa gore ke go mo tlhatswa diatla e se ka fa molaong;
C.5.4 ga a dirise kgotsa go senola tshedimosetso nngwe le nngwe ya semmuso go mo tswela molemo kgotsa go solwa mosola ke batho ba bangwe; le
C.5.5 ga a, kwa ntle ga tetlelelo, dire tiro epe e e mo duelang e e kwa ntle ga tiro ya gagwe ya semmuso kgotsa go dirisa didirisiwa tsa ofisi mo tirong ya mofuta o.
<fn>tsn_Article_National Language Services_BUKANA YA LAESENSE YA GO ITHUTA GO KGWEETSA (2003).txt</fn>
Sekano sa Bosetšhaba
LEFAPHA LA DIPALANGWA
BUKANA YA LAESENSE YA GO ITHUTA GO KGWEETSA
DIRORI TSE DI BOTLHOFO
KHOUTU 2
Setshwantsho sa matshwao
Tlhagiso ya ntlha - 2003
Dikgogo go tswa mo Molaong wa Bosetšhaba wa Pharakano wa 1996 (Molao 93 wa 1996), gammogo le Melawana ya Bosetšhaba ya Pharakano ya 2000.
ISBN
Sekano Sa Lefapha la Bosetšhaba la Dipalangwa
KETAPELE
Tona - E tla dirwa ka kgolagano le lephata la Tona
TSIBOSO!!!!!!!!!!!!
Maitsholo a bosenyi - Pipamolomo le ditiro tsa bobodu
Bontsi jwa batlhankedi ba ba nang le seabe mo go reboleng le go ntsha dilaesense ba na le nnete.
Le gale batho bangwe ba ka naya batlhankedi tshelete, dimpho gongwe dithuso dingwe gore ba bone laesense.
Ka dinako dingwe go na le go diragale gore batlhankedi ba kope tšhelete, dimpho gongwe dithuso dingwe gore ba ntshe gongwe ba rebole go ntshiwa ga laesense ya go nna jalo.
Seno ga se ka fa molaong!!!!!
Dikgetse tsotlhe tsa maitsholo a bobodu di tla batlisisiwa mme go tla tsewa dikgato kgatlhanong le botlhe ba ba nang le seabe mo ditirong tsa go nna jalo.
Ditlhotlhwa tsotlhe ke tse di rebotsweng. O SEKE wa duela go feta gongwe wa ithaopa go duela go feta gore o bone laesense ya gago.
Ditiro tsotlhe tsa maitsholo a bobodu di tshwanetse go begiwa. Fa o itse mongwe yo o amogetseng gongwe yo o ka tlogang a amogela laesense ka go naya gongwe go tsibogela kopo ya pipamolomo, kgotsa fa o itse ditiro dingwe tsa bobodu tse di amang motlhankedi mongwe, o seke wa okaoka mme o ikgolaganye le Lefapha la Bosetšhaba la Dipalangwa kwa Pretoria kwa fekeseng ya 012 309 3812, kgotsa tikwatikwe ya tlhaeletsano ya selegae kwa dikantorong tsa Puso ya Porofense.
TSHUPANE
MATSENO
Bukana eno ya Baithuti ba go kgweetsa e tlhalosa melawana ya tsela, gammogo le dintlha tse di maleba, taolo ya dirori gammogo le matshwao a pharakano jaaka a fitlhelwa mo Molaong wa Bosetshaba wa Pharakano.
Go botlhokwa gore go nne le kitso e e feletseng ya diteng tsa buka, e seng fela go bona laesense ya o ithuta go kgweetsa, le go itse gore go dirwa jang leng le eng mo mabakeng mangwe a a riling.
Le fa dikarolo tsotlhe tsa matshwao a pharakano di akareditswe mo bukeng eno, ga go a akarediwa matshwao otlhe go tswa mo karolong nngwe le nngwe.
Go botlhokwa go lemoga gore bukana eno ga se lekwalo la molao. Diteng di ikaegile ka Molao le Melawana ya Bosetšhaba ya Pharakano mme e tlhalosiwa ka tsela e e bonolo.
Melao ya pharakano e fotga gantsi mme ka jalo buka eno e tla baakangwa gangwe le gape. Le gale go ka amogelwa ditshitsinyo tse di agang tebang le go tokafatsa gape boleng jwa kgatiso eno.
Mokwadi
TSHEDIMOSETSO YA BOTLHOKWA TEBANG LE LAESENSE YA GAGO YA GO ITHUTA GO KGWEETSA LE TIRISO YA TENG
Motho o thibelwa go bona gongwe go nna le laesense ya go ithuta go kgweetsa:
a Fa motho yoo a tshwakgotswe ke tiriso ya seritibatsi sengwe le sengwe se se nang le nikotene gongwe tiriso e e feteletseng ya tagi le:
b Fa a na le bongwe jwa malwetse a a latelang gongwe bogole:
mototwane o o sa laolegeng;
go tlhaselwa ke sedidi gongwe kidibalo ka ntlha ya bolwetse jwa madi a a kwa godimo gongwe ka ntlha ya mabaka mangwe fela, mofuta mongwe le mongwe wa bolwetse jwa tlhaloganyo jo bo dirang gore go nne botlhokwa gore motho yoo a tswalelwe, a tlhokomelwe gongwe a laolwe gongwe go alafiwa jaaka molwetse go ya ka Molao wa Boitekanelo jwa tlhaloganyo wa 1973 (Molao wa 18 wa 1973);
iv. bolwetse bongwe le mongwe jo bo bakang gore mesifa e seke ya dira sentle;
v. bolwetse jo bo sa laolesegeng jwa sukiri;
vi. pono e e sa lolamang e e netefaditsweng go ya ka seemo se se rebotsweng;
vii. bolwetse bongwe le bongwe kgotsa go sa itekanelang mo mmeleng go go ka mo dirang gore a retelelwe ke go kgweetsa le go laola ka tolamo serori se se amanang le laesense eo ntle le go tsenya tshireletsego ya baagi mo kotsing; Go ya le gore bosusu joo ka bo jona ga o tsewe e le go tlhoka go itekanela.
O ka dira kopo ya go tlhatlhobelwa laesense ya go ithuta go kgweetsa kwa tikwatikweng nngwe le nngwe e e kwadisitsweng ya tlhatlhobo ya dilaesense tsa go kgweetsa mo foromong e e maleba ya kopo (foromo LL1).
Kopo ya gago e tshwanetse go tla le;
a dinepe tsa gago di le pedi tse di tshwanang tsa mmala wa bontsho le bosweu gongwe tse di mmala tse -
di tshwanetseng tsa bo di sa tswa go tsewa mo gautshwaneng;
di bonalang sentle mme di sena meriti;
di tshwanetseng go nna boleele jwa dimilimitara di le 40 le bophara jwa dimilimitara di le 30;
iv. di tshwanetseng go bontsha tlhogo le magetla a gago;
v. di tshwanetseng go bontsha sefatlhego sa gago ka botlalo;
b buka ya gago ya boitshupo c tshelete e e maleba ya tuelo
E tla re fa o newa tshupatefo, tikwatikwe e tla go rebolela letlha le nako e o tshwanetseng go tla go dirwa tlhatlhobo e e rebotsweng .
Tlhatlhobo e tla akaretsa dintlha tse di latelang;
a melawana ya tsela gammogo le dintlha tse dingwe tsa molao, b matshwao a pharakano, matshwao le matshwao a tsela, le c didiriswa tsa taolo ya serori se se boima.
Fa tlhatlhobo e e rebotsweng ya laesense ya go ithuta go kgweetsa e falotswe, laesense ya gago ya go ithuta go kgweetsa e tla dira sebaka sa dikgwedi di le somerobedi go tloga ka letsatsi la tlhatlhobo.
O tla dirwa ditlhatlhobo tsa matlho kwa tikwatikweng mme o tla rebolelwa laesense ya go ithuta go kgweetsa fa pono ya gago e fitlhelela seemo se se beilweng, jaaka go rebotswe mo Molaong wa Bosetshaba wa Pharakano.
DINTLHA:
a Motho yo o tshotseng laesense ya go ithuta go kgweetsa ya Khoutu 2 o letleletswe go kgweetsa serori sengwe le sengwe gongwe mefuta e e e kopaneng ya dirori ntle le sethuthuthu, sethuthuthu sa maotwana a mararo gongwe sethuthuthu sa maotwana a mane, se boimanosi jwa sona gongwe boima jotlhe jwa serori gongwe boima jotlhe jo bo kopaneng jwa serori sa go nna jalo kgotsa dirori bo fetang dikilogerama di le 3500.
b Motho yo o tshotseng laesense ya go ithuta go kgweetsa ya Khoutu 2 o tla kgweetsa fela dirori tse a nang le tetla ya go di kgweetsa a tlhokometswe ka tlhamalalo ke motho yo o tshotseng laesense ya go kgweetsa ya mofuta o o wa serori.
c Go bona laesense ya go ithuta go kgweetsa ya khoutu 2 o tshwanetse wa bo o le bogolo jwa bonnye dingwaga di le 17.
d Laesense ya gago ya go ithuta go kgweetsa e tla dira sebaka sa dikgwedi di le somerobedi go tloga ka letlha le tlhatlhobo e e rebotsweng e falotsweng ka lona.
MELAWANA YA TSELA
LE DINTLHA TSE DINGWE TSA MOLAO
DIPONE
Fa o dirisa serori se se botlhofo mo tseleng ya botlhe:
Dipone tsotlhe di tshwanetse tsa bo di sa senyega, di ntse sentle, mme gape di ka kgona go tshubiwa ka dinako tsotlhe;
Mabone a kwa pele, a kwa morago le mabone a dinomoro polata a tshwanetse go nna a tshubilwe mo pakeng;
a ya magareng ga letsatsi le sena go phirima le ya pele ga letsatsi le tlhaba, le b nako nngwe le nngwe fa, ka ntlha ya lesedi le le sa lekanang gongwe ka ntlha ya maemo a a sa jeseng di welang a loapi, batho le dirori tse di mo tseleng ya botlhe ba sa bonaleng sentle mo sekgaleng sa dimitara di le 150.
Fela ditlamelo tseno ga di kitla di ama serori se se emisitsweng;
a kwa thoko ga tsela ya botlhe, b mo lefelong la go phaka le le diretsweng molelwane ka letshwao le le maleba la pharakano, kgotsa c mo sekgaleng sa dimitara di le 12 go tswa mo leboneng le le tshubilweng la mmila le le bonesang lefelo le serori sa go nna jalo se phakileng mo go lona.
Marang a magolo (Kgalalelo)
Lebone lengwe le lengwe le le tlhagisang marang a magolo (kgalalelo), le tshwanetse go rulaganngwa le go tlhokomelwa gore le kgone go bonesa ka tolamo lefelo le le kwa pele ga serori, go kgontsha mokgweetsi go bona motho mongwe le mongwe, serori gongwe selo sengwe se se golo mo sekgaleng sa bonnye dimitara di le 100.
Gopola go ngotla marang a magolo (kgalalelo) a serori sa gago fa go na le pharakano e e tlang kwa pele, gammogo le fa o setse serori se sengwe morago.
Marang a a ngotlilweng
Lebone lengwe le lengwe le legolo le le ntshang marang a a ngotlilweng le tshwanetse go rulaganngwa le go tlhokomelwa gore le kgone go bonesa ka tekano mo lifelong le le fa pele ga serori, le kgontsha mokgweetsi go bona motho mongwe le mongwe, serori gongwe sengwe se segolo mo sekgaleng sa bonnye dimitara di le 45.
Dipone go phaka
Ga go a tshwanela gore serori se kgweediwe mo tseleng ya botlhe se tshubile fela dipone tsa go phaka fa serori sa go nna jalo se tsamaya.
Dipone tsa kwa morago
Ga o a tshwanela go kgweetsa serori se se botlhofo mo tseleng ya botlhe ntle le fa fela se tsentswe dipone tse di ntshang lesedi le lehibidu kwa morago.
Lebone la kemiso
Ga o a tshwanela go kgweetsa serori se se botlhofo mo tseleng ya botlhe ntle le fela fa se tsentswe dipone tsa go ema kwa morago. Fa di dirisiwa, di tshwanetse go ntsha lesedi le lehibidu le le tshwanetseng go nna bogale go gaisa le la lesedi le le ntshiwang ke dipone tsa kwa morago mme le tshwanetse go kgona go bonwa ke motho yo o nang le pono e e siameng le fa go na le marang a a tlwaelegileng a letsatsi mo sekgaleng sa dimitara di le 30.
Lebone la Dinomoro polata
Ga o a tshwanela go kgweetsa serori se se botlhofo mo tseleng ya botlhe ntle le fa fela se tsentswe bonnye, lebone le le lengwe la nomoro polata kwa morago, le bonesa nomoro polata. Tlhaka nngwe le nngwe gongwe palo nngwe le nngwe ya nomoro polata eo e tshwanetse go bonwa ke motho yo o nang le pono e e siameng go tswa mo sekgaleng sa dimitara di le 20.
Dipone tsa mouwane
Ga gona serori sepe se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng ya botlhe fa dipone tsa mouwane tse di mo go sona di tshubilwe, ntle le fela mo maemong a pono e sa tlhapang ka ntlha ya;
semathana, mouwane, lerole, kgotsa mosi.
Dipone tsa Patlo
Ga go a tshwanela go dirisiwa serori se se botlhofo mo tseleng ya botlhe fa se tsentswe lebone la patlo, le le ka ntshang marang a lesedi a a ka fapogelang kwa letlhakoreng lengwe le lengwe;
Ntle le fa fela lebone leo le le ka rulaganngwang-
le ka tsenngwa mme la dirisediwa mo mabakeng a tiro mo emelenseng nngwe le nngwe; serori sa phaloso, molelo, sepodisi, gongwe sa taolo ya pharakano;
le ka tsenngwa mo seroring sa ngaka gongwe ngaka ya diphologolo, mme le dirisediwa ditiro tsa seporofesenale; kgotsa le ka tsenngwa mo seroring sa segogelathusong kgotsa serori se se dirisiwang mo mabakeng a thebolo ya motlakase gongwe ditirelo dingwe tsa botlhokwa tsa setshaba: Fa e le gore le dirisiwa fela kwa lifelong la kotsi gongwe kwa serori se robegetseng gona gongwe fa go tlhatlhobiwa megala ya difounu, thelekerafe gongwe megala ya motlakase.
KERE YA TAOLO
Ga go a tshwanela gore go dirisiwe serori se se botlhofo mo tseleng ya botlhe ntle le fela fa dikarolo tsotlhe tsa seterebo di tlhokometswe gore di mo seemong se se letlang gore serori se laolege sentle ka pabalesego.
TEKANYO YA THETOLOGO
Ga go a tshwanela gore go dirisiwe serori se se boima mo tseleng ya botlhe fa e le gore tekanyo ya thetologo ya serori seo e feta dimitara di le 13,1.
MARIKI
Serori sengwe le sengwe se se botlhofo se se dirisiwang mo tseleng ya botlhe se tshwanetse go nna le;
mariki a a dirisediwang taolo ya serori mariki a go phaka, le mariki a tshoganyetso
Fa e le gore mariki a tshoganyetso le mariki a go phaka e ka nna mariki a le mangwe.
SEDIRISWA SA TSIBOSO (HUTARA)
Ga o a tshwanela go dirisa serori se se botlhofo mo tseleng ya botlhe ntle le fela fa se na le sediriswa sa tsiboso (hutara), se se dirang sentle mme, fa se dirisiwa, se kgona go ntsha modumo o o utlwalang sentle ke motho yo o utlwang sentle go tswa mo sekgaleng sa dimitara di le 90.
Disaerini gongwe didiriswa tsa tsiboso tse di tshamekang molodi ga di a tshwanela go dirisiwa mo diroring tsa poraefete.
TIRISO YA SEDIRISWA SA TSIBOSO (HUTARA)
Ga go motho ope yo o tla dirisang hutara ya serori ntle le fa fela tiriso eo e tlhokega tebang le pabalesego.
MABANTA A PABALESEGO
Molao o o malebana le mabanta a pabalesego o matswakabele e le ruri. Ntle le gore o farologanya bana le bagolo, o akaretsa fela batho ba ba bogolo jwa dingwaga di le tharo le go feta.
Go tsweletsa molawana ono;
ngwana o tlhalosiwa e le motho yo o bogolo jwa magareng ga dingwaga di le 3 le 14, ntle le fa motho wa go nna jalo a le boleele jwa go feta dimitara di le 1,5, moo a tsewang e le mogolo go sa kgathalelwe dingwaga tsa gagwe, mme mogolo o tlhalosiwa e le motho yo o bogolo jwa go feta dingwaga di le 14.
Ga gona mogolo ope yo o;
tla nnang mo setilong sa serori ntle le go ipofa ka lebanta la pabalesego;
tla nnang setilo se se senang lebanta la pabalesego se le mo moleng wa ditilo, ntle le fa ditilo tse dingwe tse di mo moleng wa go nna jalo tse di nang le mabanta a pabalesego di setse di tshotswe.
Bana
Mokgweetsi wa serori o tla netefatsa gore ngwana yo o ntseng mo setilong;
o dirisa sengwe se se maleba sa go kganela ngwana fa se le gona; kgotsa fa go sena sepe se se kganelang ngwana, o ipofa ka lebanta la pabalesego fa le le gona.
Fa go sena setilo se se nang le lebanta la pabalesego, mokgweetsi o tla netefatsa gore ngwana o tla nna kwa setilong se se kwa morago fa serori sa go nna jalo se na le setilo sa kwa morago.
Ga go patelesege gore o ipofe ka lebanta fa o kgweetsa serori ka samorago gongwe o se tsenya gongwe go se ntsha mo lefelong la go phaka.
SESIRAPHEFO
Sesiraphefo se se bonatsang sa serori se se botlhofo, se tshwanetse;
go kgontsha mokgweetsi go nna le pono e e lekaneng gore a kgweetse ka pabalesego, go nna sa galase e e babalesegileng, mme se kgone go tsenya lesedi la bonnye 70% ka sesiraphefo.
DIPHIMODI TSA SESIRAPHEFO
Serori se se botlhofo se se nang le sesiraphefo se tshwanetse go tsenngwa bonnye sephimodi sa sesiraphefo se le sengwe mme se tshwanetse gore fa se dirisiwa, se phimole lentle la sesiraphefo fa pele ga mokgweetsi, ntle le go ema, sentle le mo go lekaneng.
SENGOTLAMODUMO SA SENTSHAMOSI
Serori se se botlhofo se tshwanetse go tsenngwa sengotlamodumo sa sentshamosi se se bokgoni, se se tshwanetseng;
go letla gase ya sentshamosi e e tswang mo enjeneng go feta ka sefokotsamodumo seo;
gore se seke sa ntsha gase ya sentshamosi gongwe mosi o o tswang mo enjeneng o le montsi mo e bileng o tenang, gongwe o sitisa pono ya badirisi ba bangwe ba tsela, kgotsa go nna mo seemong se e leng gore ole kgotsa diedi tse dingwe tsa dituki di kitla di rothela gongwe go wela mo go sona, go tlhokomela mo e leng gore gase ya sentshamosi gongwe mosi ga o fetele mo lephateng la mokgweetsi gongwe ka fa karolong ya bapalami ya serori.
TANKA YA PETEROLO, MATHALE A MOTLAKASE GAMMOGO LE BETERI
Serori se se botlhofo ga se a tshwanela go dirisiwa mo tseleng ya botlhe -
fa tanka ya peterolo, khabareitara, gongwe dipeipi tsa yona tsa petorolo di na le phoso gongwe di le mo mpaananeng mo di tsewang di ka baka kotsi;
fa tanka ya peterolo e sena sekhurumelo se se dirang ka tolamo; kgotsa ntle le fa mathale a motlakase le beteri di tsentswe sentle, di khurumeditswe le go tlhokomelwa mo eleng gore mathale ao le beteri ga di tsewe di ka baka kotsi.
ENJENE
Enjene ya serori se se botlhofo e tshwanetse go khurumediwa gore e seke ya baka kotsi.
MODUMO O O TSENELETSENG
Ga gona motho ope yo o tla dirisang serori mo tseleng ya botlhe ka mokgwa o o tla bakang modumo o o tseneletseng.
Serori se se botlhofo se se diretsweng gongwe se na le bokgoni jwa go fitlhelela lebelo la dikilometara di le 60 ka ura gongwe go feta, se tshwanetse go nna le sesupalebelo se se dirang ka tolamo.
TEKANYETSO YA LEBELO
Go na le lebelo la kakaretso le le lekanyeditsweng mo ditseleng tsotlhe mme ga le a tshwanela gore ka gale le bontshiwe ka letshwao la pharakano.
Ntle le fa go supiwa ka mokgwa mongwe ka letshwao la pharakano, lebelo le le lekanyeditsweng la-
dikilometara di le 60 ka ura le tla dirisiwa malebana le tsela nngwe le nngwe ya botlhe e e fitlhelwang mo motsesetoropong;
dikilometara di le 100 ka ura le tla dira malebana le tsela nngwe le nngwe ya botlhe ntle le tselafefo, e e fitlhelwang kwa ntle ga motsesetoropo; le dikilometara di le 120 ka ura le tla dira mo tselafefong nngwe le nngwe.
TEKANYETSO YA LEBELO TEBANG LE DIRORI TSE DI RORANG BAPALAMI BA BA DUELANG
Tekanyetso ya lebelo ya-
Dikilometara di le 100 ka ura e tla dira malebana le-
bese, le thekisi e e dirisediwang go rora batho ba ba duelang.
BOLEELE JWA DIRORI KA KAKARETSO
Molao o tlamela ka tekanyetso ya boleele jwa mefuta e e rileng ya dirori.
Boleele jo bo lekanyeditsweng bo a latela;
kolotsana (e seng seka-kolotsana) e boima jotlhe jwa yona bo leng kwa tlase ga dikilogerama di le 12 000 - ga e kitla e feta dimetara di le 8.
kolotsana (e seng seka-kolotsana) e boima jotlhe jwa yona bo fetang dikilogerama di le 12 000 - ga e kitla e feta dimetara di le 12,5
serori se se tshwaragantsweng - ga se kitla se feta dimetara di le 18,5
terena-bese - ga e kitla e feta dimetara di le 20
dirori tse dingwe fela - ga di kitla di feta dimetara di le 12,5
kopano nnwe le nngwe ya dirori - ga e kitla e feta dimetara di le 22
GO RORA DITHOTO
Fa dithoto di rorwa mo seroring se se botlhofo;
ga di a tshwanela go ama bogodimo jwa tsela;
ga di a tshwanela go kgoreletsa pono ya mokgweetsi ya pharakano e e kwa pele gongwe mo matlhakoreng otlhe, kgotsa pono ya gagwe mo seiponeng sa kwa morago gongwe diipone tsa pharakano e e kwa morago;
fa di pegilwe mo godimo ga sona, mme serori sa go nna jalo e le motorokara, mme bogodimo jwa dithoto tseo fa bolekanyediwa go tloga kwa legodimong la motorokara go fitlha mo lefatsheng: Fa fela e le gore ditlamelo tsa tema eno ga di kitla di dira malebana le diterapasaekele tse di rorwang di pegilwe mo godimo ga serori.
MAEMO A MO GO ONA BATHO BA KA PEGIWANG MO SERORING SA DITHOTO
Fa batho ba pegiwa mo seroring sa dithoto, karolo ya serori seo e batho ba pegilweng mo go yona e tshwanetse go tswalwa go fitlha mo bogodimong jwa:
a bonnye dimilemetara di le 350 fa godimo ga bogodimo jo batho bao ba dutseng mo go bona; kgotsa b bonnye dimilemetara di le 900 fa godimo ga bogodimo jo batho bao ba emeng mo go bona.
GO BETOLOGA
Fa o kgweetsa serori se se botlhofo, ga go a tshwanela go nna le dithoto tse di betologang go feta dimilemetara di le 300 go feta ntlha e e kwa pele ya serori, ga go a tshwanela go nna le dithoto tse di betologang go feta dimetara di le 1,8 go feta ntlha e e kwa morago ya serori, mme ga go a tshwanela go nna le diborakete (go sa akarediwe tsa diipone tse di mo matlhakoreng tse di bontshang kwa morago) tse di tsentsweng mme di betologa go feta dimilemetara di le 150 mo letlhakoreng.
Fa go nang le morwalo mongwe o o betologang go feta dimilemetara di le 150 mo letlhakoreng, gongwe go feta dimilemetara di le 300 go ya kwa morago, o tshwanetse go tshwaiwa ka;
folaga gongwe difolaga tse di khibidu mo motshegareng, le ditsabakedi mo bosigong, gongwe ka nako nngwe le nngwe e batho le dirori di sa kgoneng go bonala sentle ka ntlha ya maemo a a seng monate. Ditsabakedi tse ditshweu kwa pele mme tse dikhibidu kwa morago.
GO KGWEETSA MO TSELENG E E AROGANTSWENG
Lebelela setshwantsho mo tsebe...
Nako nngwe le nngwe fa tsela ya botlhe e arogantswe ka ditsela di le pedi gongwe go feta, ga go motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng eo ya botlhe ntle le fela ka fa tseleng e e ka fa letsogong la molema, ntle le fa a kaelwa gongwe a letlwa ke letshwao le le maleba la pharakano gongwe motlhankedi wa pharakano go dirisa tsela e nngwe.
GO KGWEETSA KA FA LETLHAKORENG LA MOLEMA LA TSELA
Motho mongwe le mongwe yo o kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe o tla kgweetsa ka fa letlhakoreng la molema la tsela mme, fa tsela e bulegile mo go lekaneng, a dira jalo ka mokgwa o o tla dirang gore a seke a fetela mo bogareng jwa tsela go ela kwa mojeng wa gagwe:
Ntle le fa e le gore go fetela goo go tla dumelesega-
moo go ka diriwang ntle le go kgoreletsa gongwe go tsenya pharakano e nngwe mo kotsing, kgotsa go latela taelo ya motlhankedi wa pharakano gongwe letshwao la pharakano.
KILETSO YA GO KGWEETSA KWA THOKO GA TSELA, NTLE LE MO MABAKENG A A RILENG
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori se se botlhofo kwa thoko ga tsela ya botlhe, le gale, mo pakeng ya magareng ga go tlhaba ga letsatsi le phirimane, serori sa go nna jalo se ka kgweediwa kwa thoko ga tsela ya botlhe e e reboletsweng pharakano mo moleng o le mongwe go ya kwa ntlheng nngwe le nngwe fa serori seo se segwa tsebe ke se sengwe; mme fa mokgweetsi wa serori sa go nna jalo a ka dira jalo ntle le go itsenya mo kotsing, go tsenya mo kotsing pharakano e nngwe, batsamaya ka dinao gammogo le dithoto tse di mo tseleng eo ya botlhe;
fa batho le dirori tse di mo tseleng ya go nna jalo di bonala sentle mo sekgaleng sa bonnye dimetara di le 150.
GO FETOLA MELA
Fa o kgweetsa serori se se botlhofo mo tseleng ya botlhe e e arogantsweng ka mela ya pharakano ka tiriso ya matshwao a tsela, mokgweetsi ga a kitla a tswa mo moleng o mongwe go ya go o mongwe ntle le fa fela a ka dira jalo kwa ntle ga go kgoreletsa gongwe go tsenya pharakano e nngwe mo kotsing.
DITSHUPANTLHA
Serori se se botlhofo se tshwanetse go nna le ditshupantlha, mme;
tshupantlha nngwe le nngwe e tshwanetse go nna le lebone;
fa le dirisiwa, lebone le tshwanetse go bontsha lesedi le le benyabenyang le le bogale jo bo dirang gore le kgone go bonwa ke motho yo o bonang sentle mo leseding le le tlwaelegileng mo sekgaleng sa dimitara di le 30.
Fa dipone tsa tshupantlha di le mo tirisong, di tshwanetse go ntsha lesedi le le sweu, lesetlha gongwe la mmala wa namune kwa pele, mme le le lesetlha, mmala wa namune kgotsa le lehibidu kwa morago.
MATSHWAO A GO KGWEETSA
Mokgweetsi wa serori yo o ikaelelang go ema, kgotsa go faposa serori sa go nna jalo go ya kwa molemeng gongwe kwa mojeng, o tla bontsha maikaelelo a gagwe ka letshwao le le bonalang, le le ka bonwang ke motho mongwe le mongwe yo o tlhagang kwa pele gongwe kwa morago le fa e le kwa letlhakoreng, mme o tla dira jalo sebaka se se lekaneng go tsibosa motho mongwe le mongwe wa go nna jalo ka maikaelelo a gagwe.
DITSABAKEDI
Bohibidu
Serori se se botlhofo se tshwanetse go tsenngwa ditsabakedi di le pedi kwa morago, se le sengwe ka fa letlhakoreng lengwe le lengwe.
GO SEGA TSEBE/ GO FETA
Mokgweetsi wa serori yo o ikaelelang go feta serori sengwe le sengwe se se lebileng kwa ntlheng e le nngwe le ena mo tseleng ya botlhe o tla feta kwa mojeng wa sona mo sekgaleng se se babalesegileng mme ga a kitla a boela gape ka fa letlhakoreng la molema la tsela go fitlhelela a fetile serori seo ka pabalesego.
Go feta ka fa molemeng wa serori sa go nna jalo go letlelega fa fela motho yo o kgweetsang serori se se fetang a ka kgona go dira jalo ka pabalesego go lebeletswe ena le pharakano e nngwe, mme-
serori se se fetiwang se fapogela kwa mojeng gongwe mokgweetsi wa sona a dirile letshwao la gore o ikaelela go fapogela kwa mojeng wa gagwe;
tsela ya go nna jalo ke tsela ya botlhe mo lefelong la motsesetoropo mme-
e dirisiwa fela ke dirori tse di yang kwa ntlheng e le nngwe fela; mme tsela e bophara jo bo lekaneng mela e le mebedi gongwe go feta ya dirori tse di tsamayang;
tsela ya go nna jalo ke tsela ya botlhe mo motsesetoropong mme tsela e bophara jo bo lekaneng mela e le mebedi gongwe go feta ya dirori tse di tsamaelang kwa ntlheng nngwe le nngwe;
tsela eo e dirisiwa fela ke dirori tse di yang kwa ntlheng e le nngwe mme e arogantswe ka mela ya pharakano ka matshwao a a maleba a pharakano; kgotsa a kgweetsa go latela taelo ya motlhankedi wa pharakano.
Fa fela e le gore go feta moo ga go kitla go nna le moo go tla nnang le go feta ka go kgweetsa mo thoko ga tsela gongwe mo mokwatleng wa tsela ya botlhe.
Mokgweetsi wa serori ga a kitla a feta pharakano e nngwe e e yang kwa ntlheng e le nngwe nae mo tseleng ya botlhe fa a lebagane le-
segoro; kgotsa lefelo lengwe le lengwe le mo go lona pono e kgoreletsegang mo e leng gore go feta go go jalo go ka baka kotsi tebang le pharakano e nngwe e e ka tlang go tswa kwa ntlheng e nnge, ntle le fa-
a ka kgona o dira jalo ntle le go kgoreletsa letlhakore la moja la tsela; gongwe tsela eo e dirisiwa fela ke dirori tse di yang kwa ntlheng e le nngwe.
Fa o lemoga pharakano e nngwe e e yang kwa ntlheng e le nngwe le wena mme e rata go feta serori sa gago-
kgweeletsa gaufi le mokwatla wa ka fa molemeng wa tsela ka moo o ka kgonang ka teng, ntle le go itsenya mo kotsing, go tsenya mo kotsing pharakano e nngwe gongwe dithoto, mme o seke wa oketsa lebelo la serori sa gago go fitlhelela serori se sengwe se feta.
Fa mokgweetsi a le gaufi le go fapaana le pharakano e e tswang kwa pele, o tshwanetse go netefatsa gore serori sa gagwe ga se kgoreletse tsela e e ka fa mojeng wa gagwe ka mokgwa o o tla kgoreletsang gongwe o tsenya pharakano e e tswang kwa pele mo kotsing.
Mokgweetsi wa serori yo o ikaelelang go feta bese e e emisitseng o tshwanetse go dira jalo ka kelotlhoko a lebeletse pabalesego ya batho ba ba yang gongwe ba tswa, kgotsa ba ba ka yang gongwe ba ka tswang mo beseng ya go nna jalo.
GO PHAKA
Ga o a letlelelwa go phaka serori mo tseleng ya botlhe-
mo lefelong lengwe le lengwe le go sa letlelelwang "go emisa" mo go lona;
fa seo e le go tlola lengwe la matshwao a pharakano mo sekgaleng sa dimetara di le 1,5 gaufi le fire hydrant mo lefelong lengwe le lengwe le serori le tla fitlhang letshwao la pharakano;
ka mokgwa o o tla thibang tselathoko; kgotsa ka mokgwa o o tla kgoreletsang matseno mangwe le mangwe a dirori e ka nna a poraefete gongwe a botlhe
Kgotsa mo karolong nngwe ya tsela (go sa akarediwa kwa thoko ga tsela) ya botlhe kwa ntle ga motsesetoropo kgotsa karolo nngwe ya serori sa go nna jalo e le sekgala sa metara gaufi le mokwatla wa tsela ya go nna jalo.
Ga gona motho ope yo o tla phakang serori mo tseleng ya botlhe mo motsesetoropong-
Mo sekgaleng sa dimetara di le 9 go tswa kwa letlhakoreng le a leng mo go lona go latela makgabaganyo a batsamayakadinao.
Mo sekgaleng sa dimetara di le 5 gaufi le makgabaganyo.
Gaufi gongwe mo godimo ga thulaganyo ya tiriso ya letshwao la pharakano;
Fa lentle la leotwana la molema le le sekgala sa dimilimetara di le 450 mo tseleng; kgotsa bophara jo bo ka fa tlase ga dimetara di le 5,5
Ga go motho ope yo o tla phakang serori mo setlhakatlhakeng sa pharakano gongwe mo lefelong la batsamayakadinao gongwe mo moleng wa batsamayakadinao.
KEMISO
Ntle le go tila kotsi, kgotsa go ikobela letshwao la pharakano kgotsa ka taelo e e tswang mo motlhankeding wa pharakano, kgotsa ka ntlha ya mabaka a a seng mo taolong ya mokgweetsi, ga go motho ope yo o tla emisang serori mo tseleng ya botlhe-
go bapa gongwe go lebagana le kepo mo tseleng ya botlhe fa ele gore pharakano e tla kgorelediwa gongwe go nna mo kotsing ka ntlha ya kemiso eo;
mo teng ga kgogometso gongwe borogo gongwe mo sekgaleng sa dimetara di le thataro gaufi le kgogometso gongwe borogo;
mo, gongwe mo sekgaleng sa dimetara di le thataro go tswa kwa tshimologong gongwe bokhutlong jwa karolo nngwe ya tsela ya go nna jalo moo bophara jwa teng jwa tlwaelo bo fokoditsweng ka ntlha ya mabaka mangwe;
fa go tlolwa letshwao lengwe la pharakano;
mo letlhakoreng la moja la tsela ya go nna jalo, go lebagana le pharakano e e tswang kwa pele;
go bapa gongwe go lebagana le serori sengwe mo tseleng ya go nna jalo e e bophara jo bo ka fa tlase ga dimetara di le 9;
mo makgabaganyong a seporo mo sekgaleng sa dimetara di le robongwe ka fa letlhakoreng le a tlhagang ka fa go lona gaufi le makgabaganyo a a tshwailweng a batsamayakadinao; kgotsa mo lefelong lengwe le lengwe leo go emisa serori mo go lona go ka bakang kotsi kgotsa go kgoreletsa pharakano e nngwe.
MAIKARABELO A MOKGWEETSI KA KAKARETSO
Ga go motho ope yo o kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe yo o tla-
dirang gore serori seo se tsamae ka samorago ntle le fa seo se ka dirwa ka pabalesego;
salang morago serori se sengwe a le gaufi mo go se nang tlhaloganyo;
letlang motho mongwe fela, phologolo kgotsa sengwe go nna mo seemong kgotsa mo seroring ka mokgwa o o tla thibelang mokgweetsi wa sona go nna le taolo e e feletseng ya motsamao wa serori;
tla reng fa a kgweetsa serori seo, a letla motho mongwe go tshwara gongwe go kgoreletsana le seterebo kgotsa thulaganyo ya taolo ya serori;
fa a kgweetsa serori seo, a nne mo seemong se e leng gore se dira gore a seke a nna le taolo e e feletseng ya serori;
letlang serori sa go nna jalo go nna se sena ope mo tseleng ya go nna jalo ntle le go dirisa mariki go thibela gore serori se seke sa suta foo se emisitsweng gona;
reng fa serori sa go nna jalo se phakilwe gongwe se eme fa thoko ga tsela ya go nna jalo, a se kgweetse go tswa mo seemong seo ntle le fa a ka kgona go dira jalo ntle le go kgoreletsana le pharakano e e tsamayang go tswa kwa ntlheng nngwe le nngwe mme e le ka pabalesego go ena le ba bangwe.
tlhokang go naya tshwanelo ya go feta ka gangwe fela go serori sengwe le sengwe se se letsang sediriswa gongwe hutara;
letlang karolo nngwe fela ya mmele wa gago go betologa go tswa mo seroring sa go nna jalo fa se tsamaya mo tseleng ya go nna jalo ntle le fa e le go dira letshwao ka letsogo;
letlang motho mongwe fela kgotsa phologolo go nna mo godimo ga serori, gongwe mo mannong mangwe le mangwe fela mo godimo ga serori fa serori seo se tsamaya;
bakang gongwe go letla gore enjene ya serori e dume fa serori se eme mme se sena ope;
reng ka botlhaswa gongwe ka bomo, a tshela peterolo kgotsa dituki dingwe tsa diedi kgotsa oli gongwe kirisi kgotsa setuki gongwe sengwe fela se se nkgang, molola gongwe matlakala mangwe fela, e ka nna a mofuta ofe, go tswa mo seroring sa go nna jalo kgotsa fa thoko ga tsela ya go nna jalo;
baka gongwe go letla enjene ya sona go duma fa go tshelwa peterolo gongwe setuki mo tankeng ya petorolo;
Ga gona motho ope yo o ka kgweetsang, gogang ongwe go kgorometsa serori mo tselanathokong ya dinao.
DISELEFOUNU
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe a tshwere selefounu kgotsa mogala o o akgiwang kgotsa sediriswa sengwe le sengwe sa tlhaeletsano mo letsogong le le lengwe gongwe a le mabedi gongwe ka karolo nngwe fela ya mmele;
TSHWANELO YA BATSAMAYAKADINAO YA GO FETA
Mokgweetsi wa serori o tshwanetse go emisa go se nene go naya tsela, go iketla gongwe go emisa, fa go tlhokega go naya sebaka motsamayakadinao yo o kgabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao.
Nako le nako fa serori se eme fa makgabaganyong a batsamayakadinao, mokgweetsi wa serori se sengwe a seke a feta serori se se emisitseng.
DIRORI TSE DI TLOGETSWENG/ PHUAGANTSWENG
Serori sengwe le sengwe se se tlogetsweng sebaka se se tswelelang sa go feta:
diura di le 24 mo lefelong le le lengwe fela mo tseleng ya botlhe kwa ntle ga motsesetoropo;
malatsi a le 7 mo lefelong le le lngwe mo tseleng ya botlhe mo motsesetoropong;
se tla tsewa se phuagantswe ke mong wa sona.
GO SENYA TSELA YA BOTLHE
Ga o a tshwanela;
go goga gongwe go dikolosa leotwana la serori mo godimo ga tsela, ntle le fela mo maemong a tshoganyetso;
go dirisa ditšhoko gongwe dikhurumelo mo gare ga leotwana lengwe le lengwe la serori se se tsamayang mo tsleng le mo bogodimong jwa tsela eo; kgotsa go dirisa serori sengwe le sengwe kgotsa selo kgotsa go tsamaisa serori kgotsa sengwe mo tseleng ka mokgwa o o ka bakang tshenyo moo.
DITSELAFEFO
Dirori tse di latelang ga di a tshwanela go dirisiwa mo tselafefong-
serori se se gogwang ke phologolo;
seterapasaekele sethuthuthu se se nang le enjene e e nang le bogolo jwa silindara jo bo sa feteng 50cc (dikhubiki sentimetara) kgotsa se se fetlhiwang ke maatla a motlakase;
sethuthuthu sa maotomararo gonwe sa maotomane;
serori sa boima jo bo sa feteng dikilogerama di le 230 mme se diretswe, agetswe gongwe se siamiseditswe go dirisiwa ke motho yo o sa itekanelang mo mmeleng; kgotsa terekere, ntle le fa terekere ya go nna jalo e dirisiwa malebana le kago gongwe tlhokomelo ya tselafefo.
Ga gona motho yo o tla emisang serori mo tselafefong ntle le-
fa a ikobela letshwao la pharakano gonwe taelo e e tswang mo motlhankeding wa pharakano;
mo lefelong le le beetsweng thoko go emisa gongwe go phaka dirori ka letshwao le le maleba la pharakano; kgotsa ka mabaka mangwe a a seng mo taolong ya gagwe.
Ga gona motho ope yo o tla-
dirang letshwao la letshogo a kgweetsa serori mo tselafefong ntle le fa e le mo mabakeng a a seng mo taolong ya gagwe.
tsamayang ka maoto mo tselafefong tlogelang gongwe go letla diphologolo mo tselafefong gongwe go tlogela phologolo mo lefelong le go tswa mo go lona e ka elang kwa tselafefong.
GO GOGA
Ga gona motho yo o tla letlelelwang go goga serori se sengwe mo tseleng ya botlhe-
fa boleele jwa mogala o o gogang, keetane kgotsa tshipi ya go goga e e magareng ga dirori tse pedi e feta dimetara di le 3,5;
ntle le fa kere ya taolo ya serori se se gogiwang e laolwa ke motho yo o nang le khoutu ya laesense ya go kgweetsa e e mo letlang go kgweetsa mofuta wa serori sa go nna jalo;
fa mariki a serori se se gogiwang a sa ikobele ditlamelo, ntle le fa serori se se gogang se tshwaragane le serori se se gogiwang ka tiriso ya ditshipi tse di gogang;
ka lebelo le le fetang dikilometara di le 30 ka ura, ntle le fa serori se se gogang se tshwaragane le serori se se gogiwang ka tiriso ya ditshipi tse di gogang;
fa serori se se gogiwang se rora batho ka lebelo le le fetang dikilometara di le 30 ka ura, ntle le fa serori se se gogiwang e le sekakolotsana.
TEKANYETSO MO GO TLHAKANYENG DIRORI
Tlhakanyo ya dirori e lekanyeditswe go serori se se gogang, le-
palogodimo ya dikolotsana di le pedi;
serori se le sengwe se sengwe se e seng kolotsana;
Mo mabakeng a tshoganyetso, go letleletswe gore go ka gogiwa serori se sengwe se e seng kolotsana gammogo le kolotsana.
MAKGABAGANYO / GO TSENA MO TSELENG YA BOTLHE
Mokgweetsi wa serori ga a kitla a kgabaganya tsela ya botlhe ntle le fa tsela e sena pharakano mo sekgaleng se se lekaneng go mo letla go kgabaganya tsela ntle le go kgoreletsa gongwe go tsenya pharakano mo kotsing.
Mokgweetsi wa serori ga a kitla a tsena mo tseleng ya botlhe ntle le fa a ka dira jalo ka pabalesego go lebilwe ena le pharakano e nngwe.
KEMISO E E PATELESEGANG
Mokgweetsi wa serori mo tseleng ya botlhe o tla emisa serori seo -
go obamela taelo ya letshwao la tsela gongwe e e ntshiwang ke motlhankedi wa pharakano yo o apereng junifomo; kgotsa ka kopo gongwe taelo ya letshwao la motho yo o eteletseng pele gongwe a palame phologolo ya ditlhakwana le dinaka, pitsi, tonki, mmoulo, nku, podi, kolobe kgotsa ntšhwe mo tseleng.
Serori se se boima se tshwanetse go tsenngwa dithaere tsa mofuta wa nyumatiki tse di bontshang go thadisiwa go go bonalang sentle go ralala bophara le bogolo jotlhe jwa tsona mme e na le sola e e boteng jwa bonnye milimetara o le mongwe.
DIKOTSI
Mokgweetsi mongwe le mongwe wa serori yo o tlhagelwang ke kotsi gongwe a nna le seabe mo kotsing nngwe o tshwanetse-
go emisa serori sa gagwe ka gangwe fela;
go sekaseka gore dikgobalo ke tsa mofuta ofe le gore di kana kang fa di le gona;
go thusa motho yo o gobetseng ka moo a ka kgonang ka teng;
go sekaseka gore tshenyo ke ya mofuta ofe le gore e kana kang;
fa a tlhoka go naya motho mongwe yo o dirang kopo mme a tlhagisa mabaka a a utlwalang, a mo neye leina le aterese ya mong wa serori se a se kgweetsang, le dinomorokwadiso tsa serori;
fa a sa tlhagisa leina le aterese ya gagwe gongwe ya mong wa serori, le nomorokwadiso go motlhankedi wa pharakano kwa lefelong la kotsi, a di bege mo sebakeng sa diura di le 24 kwa seteiseneng sa mapodisi mme a tlamele gape ka tshedimosetso nngwe le nngwe ya tlaleletso e e ka tlhokegang go tswa mo go ena.
a seke, ntle le fa a laelwa ke ngaka, a tsaya nnotagi gongwe diritibatsi pele ga a ka bega kotsi.
Fa go na le motho yo o tlhokafetseng gongwe yo o gobetseng mo kotsing, mme kotsi ya go nna jalo e le sekgoreletsi mo tseleng, ga gona serori sepe se se tshwanetseng go tlosiwa mo seemong se se emeng ka sona, ntle le fela fa seemo seo se tshwailwe sentle mo godimo ga tsela ke motho yo o sutisang serori, gongwe go sutisiwa goo go rebotswe ke motlhankedi wa pharakano.
GO KGWEETSA KA GO SA KGATHALE
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe ntle le go kgathalela motho mongwe le mongwe yo o dirisang tsela.
GO KGWEETSA BOTLHASWA
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe -
ka botlhaswa; le ka tsela e e nyatsang ka bomo pabalesego ya batho le dithoto.
GO KGWEETSA O LE MO TAOLONG YA NNOTAGI GONGWE DIRITIBATSI
Ga gona motho ope yo o tla-
kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe; kgotsa a tla nnang mo setilong sa mokgweetsi sa serori se enjene ya sona e dumang, a le mo taolong ya nnotagi gongwe seritibatsi se se bolayang bogatsu.
DIDIRISWA TSA TAOLO YA SERORI SE SE BOTLHOFO
Setshwantsho sa serori ka fa gare gammogo le didiriswa tsa taolo di tshwailwe ka dinomoro.
- Seipone sa pono ya kwa morago (ka fa gare)
- Sephimodi sa sesiraphefo
- Seipone sa pono ya kwa morago (sa letlhakore)
- Sediriswa sa go bontsha maikaelelo a go fapoga (sebontshi sa ntlha e go fapogelwang kwa go yona)
- Kere
- Mariki a letsogo
- seterata sa mariki
- segatamafura
- hutara
Moithuti wa go kgweetsa ga a tshwanela go leka go kgweetsa serori sepe pele ga a ka tlhaloganya ka botlalo didiriswa tsa taolo ya serori.
Didiriswa tseno tsa taolo di ka aroganngwa ka ditlhopha di le pedi, e leng;
DIDIRISWA TSA TAOLO TSA MABOGO
Didiriswa tsa go supa maikaelelo a go fapoga
Hutara
Kere
Mariki a go phaka
Diipone
Se dirisediwa go laola serori go se lebisa kwa ntlheng e e riling
DIDIRISWA TSA GO SUPA MAIKAELELO A GO FAPOGA
Go tsibosa badirisi ba bangwe ba tsela ka maikaelelo a mokgweetsi.
HUTARA
Go lemosa batsamayakadinao gore serori se teng.
KERE
Go tlhopa kere e e maleba
MARIKI A GO PHAKA
Go netefatsa gore serori se se phakilweng ga se sute.
DIIPONE
Di kgontsha mokgweetsi go ela tlhoko maemo a pharakano kwa morago.
DIDIRISWA TSA TAOLO TSA MAOTO
Segatamafura
Mariki (a tirelo le/kgotsa a maoto)
SEGATAMAFURA
Se dirisediwa go oketsa/ fokotsa lebelo la serori
MARIKI
A dirisediwa go laola lebelo la serori kgotsa go se semisa tsi!
E dirisediwa go emisa kgolagano ya enjene le phetiso ya motlakase
Didiriswa tseno sa taolo ke karolo ya botlhokwa ya "Thulaganyo ya Taolo ya Serori", e re tla dirang ka yona mo go "Bukana ya Laesense ya go Kgweetsa"
MATSHWAO A PHARAKANO
MATSHWAO A TSELA- -MATSHWAO MO TSELENG
Setshwantsho sa matshwao a a farologaneng a tsela
MATSHWAO A TAOLO
MAIKEMISETSO A MATSHWAO A TAOLO:
Matshwao a taolo a dirisediwa go laola le go lekanyetsa se se dirwang ke badirisi ba tsela ka gore ba tla dira gongwe ba seke ba dire sengwe se se riling jaaka go laelwa ke matshwao a go nna jalo.
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho Sa letshwao
Letshwao la kemiso
Le go kaela gore o emise serori gotlhelele
Kwa makopanelong a ditsela
Emisa serori sa gago gore ntlha e e kwa pele ya sona e lebagane le letshwao, kgotsa fa go dirisiwa mola wa kemiso gammogo le letshwao, o emise fela fa morago ga mola wa kemiso, mme o seke wa tswelela pele go fitlhelela go babalesegile go ka dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la kemiso/ boineelo
Le go kaela gore o emise serori gotlhelele, kgotsa gore o tswelele pele fa go babalesegile go ka dira jalo, fa o batla go fapogela wka molemeng.
Kwa marakanelong
Fa o ikaelela go-
tswelela pele gongwe go fapogela kwa mojeng kwa makopanelong, o tshwanetse go dira jaaka o dira fa letshwaong la kemiso; kgotsa fapogela kwa molemeng kwa makopanelong, o tshwanetse go neela pharakano e e go tlhagang ka fa mojeng tshwanelo ya go feta, mme o seke wa tswelela pele go fitlhelela go babalesegile go ka dira jalo
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la kemiso la maphatamararo
Le go kaela go emisa serori sa gago gotlhelele
Kwa makopanelong a ditsela
Fa o tla o labile letshwao leno, o tshwanetse go dira jaaka o dira fa letshwaong la kemiso, mme o seke wa tswelela pele go kgabaganya makopanelo go fitlhelela dirori tsotlhe tse di emeng pele ga gago kwa moleng o mongwe wa kemiso fa makopanelong, le tse di tla kgabaganyang mo tseleng ya gago di sena go feta mo makopanelong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la kemiso la maphatamane
Le go kaela go emisa serori sa gago gotlhelele
Kwa makopanelong a ditsela
Fa o tla o lebile letshwao leno, o tshwanetse go dira jaaka o dira fa letshwaong la kemiso, mme o seke wa tswelela pele go kgabaganya makopanelo go fitlhelela dirori tsotlhe tse di emeng pele ga gago kwa moleng o mongwe wa kemiso fa makopanelong, le tse di tla kgabaganyang mo tseleng ya gago di sena go feta mo makopanelong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la boineelo
Go fokotsa lebelo gongwe go emisa fa go tlhokega, gore o neye pharakano e nngwe tshwanelo ya go feta
Kwa makopanelong a ditsela
Fa o tla o lebagane le letshwao leno, o tshwanetse go naya pharakano yotlhe e e mo tseleng e e kopanang le e o leng mo go yona, tshwanelo ya go feta fa ele gore pharakano eo e gaufi mo e ka tlhagisang kotsi kgotsa matshosetsi a kotsi.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go tsenwe
Letshwao leno le supa gore dirori tsotlhe ga di a letlelelwa go tsena moo
Kwa matsenong a tsela.
Ga o a tshwanela go tsena mo tseleng gongwe lefelong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la boineelo kwa sedikwaneng
Go fokotsa lebelo gongwe go emisa fa go tlhokega go naya pharakano e nngwe tshwanelo ya go feta fa sedikwaneng
Fa o tla o labile sedikwana, o tshwanetse go naya tshwanelo ya o feta go pharakano nngwe le nngwe e e tla kgabaganyang fa moleng wa boineelo pele ga gago le e e tla kgabaganyang tsela ya serori sa gago. Tsamaya mo ntlheng ya moja mo makopanelong mme o leke gore o seke wa kgoreletsa sepe mo sedikwaneng
Setshwantsho sa letshwao
Sediko
Go fokotsa lebelo le go ema fa go tlhokega, go naya tshwanelo ya go feta go pharakano e e ka fa molemeng mo teng ga sedika
Fa go kopanang mebila e le mebedi gongwe go feta mme go nna le setlhaketlhake sa pharakano.
Ka gale tsamaela ka fa ntlheng ya molema ka fa gare ga sediko mme o neye tshwanelo ya go feta go pharakano e e tlhagang ka fa mojeng mo teng ga sediko.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la go tlisa pele batsamayakadinao
Go tla letlwa fela batsamayakadinao mo lefelong leno.
Mo mafelong a a beetsweng thoko go nna a batsamayaka-dinao
Go tla letlwa dirori tse di latelang fela mo lefelong leno.
serori se maikaelelo a sona e leng go folosa gongwe go pega dithoto;
serori se se dirisediwang paakanyo; kgotsa serori sa tshoganyetso
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la boineelo la batsamayakadinao
Go naya batsamayakadinao tshwanelo ya go feta
Kwa makopanelong a ditsela
Fa o tla o labile letshwao leno, lebelela gore a go na le batsamayakadinao mme fa go tlhokega, o neye batsamayakadinao botlhe tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Batsamayakadinao fela
Le supa gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke batsamayakadinao fela.
Tsela nngwe le nngwe ya botlhe gongwe karolo ya yona.
O seke wa fetela gongwe go kgoreletsa mo karolong nngwe fela ya tsela ya botlhe e e beetsweng thoko go dirisiwa ke batsamayakadinao fela.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go a letlelelwa batsamayakadinao
Batsamayakadinao ga ba a tshwanela go tsamaya go feta letshwao la go nna jalo.
Tsela nngwe le nngwe ya botlhe gongwe karolo ya yona.
Batsamayakadinao ga ba a tshwanela go tswelela go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ya ntlha-nngwe
Go supetsa modirisi wa tsela go tswelela go ya kwa ntlheng e le nngwe fela, jaaka go supilwe mo letshwaong la tsela.
Mo ditseleng tse mo go tsona pharakano e letleletsweng go ya kwa ntlheng e le nngwe fela
Fa o dirisa tsela eno, tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la boineelo go pharakano e e tlhagang kwa pele
Le kaela modirisi wa tsela go ineela go naya pharakano e e tlhagang kwa pele tshwanelo ya go feta mme a tswelele pele fa fela go babalesegile go ka dira jalo.
Mo bophara jwa tsela bo lekanyeditsweng.
Fokotsa lebelo kgotsa o emise fa go tlhokega, go naya pharakano e e tlhagang kwa pele tshwanelo ya go feta mme o tswelele pele fa fela go babalesegile go ka dira jalo.
Tsamaya ka fa molemeng fela
Le kaela modirisi wa tsela go fetela kwa fa ntlheng ya molema fela, jaaka go motsu o kaela, wa sekgoreletsi se se mo tseleng se letshwao leno le beilweng mo go sona.
Ka gale feta ka fa ntlheng ya molema ya sekgoreletsi se se mo tseleng se letshwao leno le beilweng mo go sona.
Setshwantsho sa letshwao
Tswelela ka fa molemeng fela
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela ka fa ntlheng e e supiwang ke motsu o o mo letshwaong
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go kaela kelo ya pharakano mo ntlheng e e rileng
Tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu o o mo letshwaong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Tswelela ka tlhamalalo fela
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela ka fa ntlheng e e supiwang ke motsu o o mo letshwaong
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go kaela kelo ya pharakano mo ntlheng e e riling
Tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu o o mo letshwaong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Fapogela kwa mojeng
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela mo ntlheng e e supiwang ke motsu o o mo letshwaong kwa marakanelong a a kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go kaela kelo ya pharakano mo ntlheng e e rileng
Tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu o o mo letshwaong leno, lwa marakanelong a a kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Fapogela kwa molemeng
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela mo ntlheng e e supiwang ke motsu o o mo letshwaong kwa marakanelong a a kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go kaela kelo ya pharakano mo ntlheng e e rileng
Tswelela fela mo ntlheng e e kaelwang ke motsu o o mo letshwaong leno, lwa marakanelong a a kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go fapogelwe kwa molemeng kwa pele
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a fapogelwa ka fa molemeng kwa marakanelong a ditsela kgotsa kwa matsenong a a kwa pele
Fa o tla o lebile tsela ya ntlha-nngwe
O seke wa fapogela kwa molemeng kwa marakanelong a ditsela kgotsa kwa matsenong a a kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go fapogelwe kwa fa mojeng kwa pele
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a fapogelwa ka fa mojeng kwa marakanelong a ditsela kgotsa kwa matsenong a a kwa pele
Fa o tla o lebile tsela ya ntlha-nngwe
O seke wa fapogela kwa mojeng kwa marakanelong a ditsela kgotsa kwa matsenong a a kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go fapogelwe kwa molemeng
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a fapogelwa ka fa molemeng .
Kwa marakanelong a ditsela mo e leng gore tsela e o leng mo go yona e kopana le tsela ya ntlha-nngwe
O seke wa fapogela kwa molemeng fa o bonang letshwao leno gona.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya lebelo
Le kaela modirisi wa tsela gore tekanyetso ya lebelo e e mo letshwaong leno ke lebelo le le kailweng e le dikilometara ka ura.
Mo tseleng ya botlhe e mo go yona tekanyetso ya lebelo e leng dikilometara di le 100 ka ura.
O seke wa feta lebelo la go nna jalo ka go kgweetsa ka bonako go gaisa lebelo le le kailweng mo letshwaong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Lebelo la minimamo
Le kaela modirisi wa tsela lebelo la minimamo le le letleletsweng mo tseleng eno kgotsa mo karolong ya tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya tsela ya botlhe mo e leng gore serori ga se a tshwanela go kgweediwa ka lebelo le le kwa tlase ga dikilometara di le 50 ka ura.
O seke wa kgweetsa ka lebelo le le kwa tlase ga lebelo le le kailweng mo letshwaong leno.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tsa dithoto tse di boima jo bo fetang jo bo kailweng fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e dirisiwa fela ke dirori tsa dithoto tse di nang le boima jwa serori gongwe boma jo bo tlhakaneng jo bo fetang boima jo bo kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya teng.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Mebotorokara fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke mebotorokara fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Dibaesekele fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke bapalami ba dibaesekele fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Dibese fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke dibese fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tse di rorang dithoto fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke dirori tse di rorang dithoto fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tsa dithoto fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko go dirisiwa ke dirori tsa dithoto fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gongwe mo karolong ya yona.
Ga go serori sepe ntle le se se kailweng mo letshwaong se se tshwanetseng go kgweediwa mo tseleng eno.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e e duelelwang
Le supa tsela e e duelelwang.
Fa tsela e e duelelwang e simololang gona.
Fa o ka tswelela mo tseleng eno o tla tshwanela go duela. Fa o sa batle go duela o tla tshwanela go dirisa tsela e nngwe e e kailweng.
Setshwantsho sa letshwao
Tshuba dipone tse dikgolo
Le kaela modirisi wa tsela gore a tshube dipone tse dikgolo tsa serori gore di tlhagise marang a a fokoditsweng.
Mo tseleng ya botlhe fa pono e sa tlhapa.
Netefatsa gore dipone tsa serori tsa gago di tshubilwe.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go a letlelelwa modumo o o feteletseng
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a letsa sediriswa sa tsiboso hutara sa serori sebaka sa dimetara di le 100 morago ga go feta letshwao leno.
Mo tseleng epe ya botlhe moo go kopiwang tidimalo gona.
O seke wa dirisa hutara ya serori sa gago (sediriswa sa tsiboso), ntle le fa go sena gore o ka tila seo, sebaka sa sekgala sa bonnye dimetara di le 100 go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Go thibetswe dirori tse di sa letlelelwang
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a tswelela go feta letshwao leno ntle le fa a letleletswe go dira jalo.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
O seke wa dirisa tsela gongwe karolo ya yona fa o fitlhelang letshwao leno le beilwe gona ntle le fa o neilwe tetla.
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a sega tsebe serori se sengwe se se yang kwa ntlheng e le nngwe le ena mo sekgaleng sa dimetara di le 500 morago ga go feta letshwao leno.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e mo go yona go leng kotsi go sega tsebe gongwe go feta serori se sengwe gore go ka letlelelwa.
Fokotsa lebelo mme o iketle fa morago ga pharakano e e iketlileng sebaka sa bonnye dimetara di le 500 morago ga go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go dirwe thetologo ya U
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a retolosa serori gore a lebagane le pharakano e e e yang kwa ntlheng e nngwe
Mo tseleng nngwe le nngwe e mo go yona go dira thetologo ya U go ka tlhagisetsang wena gongwe badirisi ba bangwe ba tsela kotsi.
Tswelela ka tlhamalalo go fitlha go babalesegile go ka dira thetologo ya U.
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a phaka serori mo karolong nngwe fela ya tsela ya botlhe foo letshwao leno le beilweng gona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe foo go phaka serori go ka bakang kotsi go wena gongwe modirisi yo mongwe wa tsela.
Tswelela ka tlhamalalo go fitlha go babalesegile gongwe go phaka go letlelesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go emisiwe
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a emisa serori mo tseleng gongwe go bapa le tsela ya botlhe foo letshwao leno le beilweng gona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe foo go emisa serori go ka bakang kotsi go wena gongwe modirisi yo mongwe wa tsela.
Tswelela ka tlhamalalo go fitlha go babalesegile gongwe go emisa go letlelesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Ga go letlelelwe dikhombi
Le kaela mokgweetsi wa khombi gore a seke a tswelela go feta letshwao leno
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
O seke wa tswelela go feta letshwao leno, fa o kgweetsa serori se se tshwanang le se se kailweng mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya bophara
Le kaela mokgweetsi wa serori gore a seke a feta letshwao leo ntle le fa bophara jwa serori sa gagwe ka kakaretso bo le kwa tlase ga bophara jo bo kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Fa bophara jwa serori sa gago bo feta tekanyetso ya bophara e e kailweng mo letshwaong, o seke wa tswelelea go feta letshwao leno
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya mmese wa morwalo wa ase
Le kaela mokgweetsi wa serori se se nang le mmese wa morwalo wa ase o o fetang morwalo wa ase o o kailweng mo letshwaong, gore a seke a tswelela go feta letshwao leno.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Fa mmese wa morwalo wa ase wa serori sa gago o feta tekanyetso ya mmese wa morwalo o o kailweng mo letshwaong, o seke wa tswelela go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya bogodimo
Le kaela mokgweetsi wa serori gore a seke a tswelela go feta letshwao leno ntle le fa e le gore bogodimo jwa serori sa gagwe ka kakaretso bo kwa tlase ga bogodimo jo bo kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Fa bogodimo jwa serori sa gago bo feta tekanyetso ya bogodimo e e kailweng mo letshwaong, o seke wa tswelela go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya boleele
Le kaela mokgweetsi wa serori se boleele jwa sona bo fetang boleele jo bo kailweng gore a seke a tswelela go feta letshwao.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Fa boleele jwa serori sa gago bo feta tekanyetso ya boleele e e kailweng mo letshwaong, o seke wa tswelela go feta letshwao leno.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe dithuthuthu fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe go dirisiwa ke dithuthuthu fela
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe dirori tse di rorang dithoto fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe go dirisiwa ke dirori tse di rorang dithoto fela
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe dirori tsa dikonteraka fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe go dirisiwa ke dirori tsa dikonteraka fela
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe dirori tse di rorang dithoto tse di kotsi fela
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe go dirisiwa ke dirori tse di rorang dithoto tse dikotsi fela.
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe go palamela bese
Le kaya gore tsela ya botlhe gongwe karolo ya tsela ya botlhe e beetswe thoko jaaka bopalamelo jwa bese jwa dibese tse sekano gongwe matshwao kgotsa sengwe fela sa tsona se fitlhelwang mo letshwaong.
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Go beetswe go palamela bese
Le kaya gore karolo ya tsela ya botlhe ke mola wa bese mme o beetswe thoko go dirisiwa ke dibese fela.
Mo tseleng ya botlhe gongwe mo karolong ya yona, mo e leng gore tiriso ya tsela ya go nna jalo gongwe karolo ya yona, e letleletswe go dirori tse di kailweng mo letshwaong fela.
Fa o le mokgweetsi wa serori sengwe fela ntle le se se kailweng mo letshwaong o seke wa tswelela go feta letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Tshimologo ya tselafefo ya tselanngwe
Le kaela badirisi ba tsela gore go simologa tselafefo ya tselanngwe.
Kwa matsenong a tselafefo
Nna o butse matlho go bona pharakano e nngwe e e tlhagelelang mo matsenong.
Setshwantsho sa letshwao
Tshimologo ya tselafefo ya tselapedi
Le kaela badirisi ba tsela gore go simologa tselafefo ya tselapedi.
Kwa matsenong a tselafefo
Nna o butse matlho go bona pharakano e nngwe e e tlhagelelang mo matsenong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao leno le kaela batsamayakadinao gore ba seke ba tswelele go feta letshwao leno mo nakong e e kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Batsamayakadinao ga ba a letlelelwa go tswelela go feta letshwao leno mo nakong e e kailweng mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao leno le kaela badirisi ba tsela gore ga go a letlelelwa go emisa mo dinakong tse di kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Bakgweetsi ba dirori ga ba a letlelelwa go emisa mo letshwao le beilweng gona ka dinako tse di kailweng mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao leno le kaela badirisi ba tsela gore go phaka go letleletswe mo pakeng e e lekanyeditsweng mo nakong e e kailweng mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya batho
Go phaka go letleletswe, fela ga go a tshwanela go feta nako e e lekanyeditsweng mo nakong e e kailweng mo letshwaong.
MATSHWAO A TSIBOSO
MAIKAELELO A MATSHWAO A TSIBOSO:
Matshwao a tsiboso a dirisediwa go tsibosa bakgweetsi ka maemo a a kotsi mo tseleng gongwe gaufi le tsela
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a ditsela
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le makgabaganyo a tsela kwa pele
Fa go lebilwe makopanelo ditsela tse dikgolo di le pedi di kgabaganyang mo go ona.
Fokotsa lebelo mme o nne o butse matlho go bona pharakano e e tlhagang kwa molemeng le kwa mojeng.
Setshwantsho sa letshwao
Setshwantsho sa letshwao
Marakanelo a T
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le marakanelo a
T kwa pele koo go tlhokegang gore o dire thetologo e e bogale e ka nna go ya kwa molemeng gongwe kwa mojeng
Fa o tla o labile marakanelo a T moo ditsela di le pedi di kopanang gona.
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega. Tswelela pele fa fela go babalesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Marakanelo a a sokameng a T
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le marakanelo a
T kwa pele koo go tlhokegang gore o dire thetologo e e motsu e ka nna go ya kwa molemeng gongwe kwa mojeng
Fa o tla o lebile marakanelo a T moo ditsela di le pedi di kopanang gona.
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega. Tswelela pele fa fela go babalesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Marakanelo a tselathoko
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le marakanelo a tselathoko go tswa ka fa molemeng kwa pele
Fa o lebile marakanelo moo tsela e nngwe e kopanang le e nngwe go tswa ka fa molemeng.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse pharakano e e tlhagang go tswa kwa molemeng.
Setshwantsho sa letshwao
Tshimologo ya ditselapedi
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e nang le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe e a khutla mme o tloga a tsena mo tseleng ya ntlhanngwe.
Fa o lebile tselapedi e mo go yona pharakano e yang kwa ntlheng e le nngwe fela.
Ganelela ka fa molemeng ka moo go babalesegileng ka teng.
Setshwantsho sa letshwao
Bokhutlo jwa ditselapedi
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tselanngwe e a khutla mme o tloga a tsena mo tseleng e e nang le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Fa o lebile tsela e mo go yona pharakano e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Ganelela ka fa molemeng ka moo go babalesegileng ka teng.
Setshwantsho sa letshwao
Sediko sa pharakano
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le sedikwana gongwe sediko kwa pele.
Mo tseleng ya botlhe fa o lebile sedikwana gongwe sediko.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega, go naya pharakano e nngwe tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Segoro se se bobebe
Le tsibosa modirisi wa tsela ka segoro se se bobebe se se kwa pele ka fa molemeng
Fa o lebile segoro mo tseleng.
Fokotsa lebelo go ya go le le tshwanetseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Segoro se se bogale
Le tsibosa modirisi wa tsela ka segoro se se bogale se se kwa pele ka fa molemeng.
Fa o lebile segoro mo tseleng.
Fokotsa lebelo go ya go le le tshwanetseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Kobego ya sepelete sa moriri
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kobego e e bogale ya popego ya U kwa pele ka fa molemeng.
Fa o lebile kobego ya sepelete sa moriri mo tseleng.
Fokotsa lebelo go ya go le le tshwanetseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e e motsopodia
Le lemosa modirisi wa tsela ka motseletsele wa digoro mo tseleng e e kwa pele o simolola ka segoro se se yang kwa molemeng.
Fa o lebile motseletsele wa digoro mo tseleng.
Fokotsa lebelo go ya go le le tshwanetseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Le tsibosa modirisi wa tsela yo o mo tseleng ya ntlhanngwe gore tsela e e kwa pele e na le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Fa o lebile tsela e e nang le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Ganelela kwa molemeng ka moo go babalesegileng ka teng.
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a pharakano ya ntlha-pedi
Le tsibosa modirisi wa tsela yo o mo tseleng ya ntlha-nngwe gore makgabaganyo a a latelang a na le pharakano ya ntlha-pedi.
Fa o lebile makopanelo a mo go ona makgabaganyo a nang le pharakano e e yang kwa dintlheng tsotlhe.
Ganelela kwa molemeng mme o nne o lebeletse pharakano go tswa kwa dintlheng tsotlhe.
Setshwantsho sa letshwao
Bokhutlo jwa mola
Le tsibosa modirisiw a tsela gore karolo ya tsela e fokotsega ka bophara jo bo lekanang le mola go tswa ka fa ntlheng ya molema.
Moo tsela ya botlhe e e arogantsweng ka mela ya pharakano e e yang kwa ntlheng e le nngwe, e fokodiwang ka mola o le mongwe.
Fokotsa lebelo mme o fetole mela fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Mmila o o fitlhegileng
Le tsibosa modirisi wa tsela gore dirori tse dingwe di ka tsena go tswa mo tsleng e e kwa pele go tsa mo mebileng e e mo dintlheng tsotlhe ka mokgwa o o ka dirang gore ka ntlha ya pono e e lekanyeditsweng ya sekgala, di ka nna kotsi mme go tshwanetse ga nniwa kelotlhoko tota.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe moo pharakano e ka kopanang go tswa mo mebileng e e sa bonweng ke badirisi ba tsela.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le babalesegileng mo maemong ao mme o nne o lebeletse pharakano e e ka tlhagang go tswa mo dintlheng tsotlhe.
Letshwao la pharakano kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsele gore go na le letshwao la pharakano kwa pele
Fa o lebile makgabaganyo mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
KEMISO" ya taolo ya pharakano kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le letshwao la kemiso kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go kailweng jalo gona.
Setshwantsho sa letshwao
Thanele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le thanele mo tseleng e e kwa pele.
Fa o lebile thanele mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o tshube dipone fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a batsamayakadinao
Le tsibosa modirisi wa tsela ka makgabaganyo a tsela a a tshwailweng kwa pele
Fa o lebile makgabaganyo a tsela a a tshwailweng mo tseleng ya botlhe
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega go naya batsamayakadinao tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Batsamayakadinao
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga batsamayakadinao kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang batsamayakadinao gona.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse batsamayakadinao mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Bana
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga bana gaufi le dikolo, mafelo a metshameko, mabala a metshameko gongwe mo mafelong a mangwe kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang bana gona.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse bana mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Bapalami ba dibaesekele
Le lemosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga bapalami ba dibaesekele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e go ka solofelwang bapalami ba dibaesekele mo go yona.
Fokotsa lebelo mme o nne o labile bapalami ba dibaesekele mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Diphologolo tse di tlhaga kwa pele
Le lemosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga diphologolo tse di tlhaga di tsamaya mo tseleng ya botlhe kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang diphologolo tse di tlhaga gona
Fokotsa lebelo mme o nne o labile diphologolo tse di tlhaga mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Diruiwa tsa polase kwa pele
Le lemosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya go nna teng ga diruiwa tsa polase di ka ne di kgabaganya gongwe di tletsetletse mo tseleng ya botlhe.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang diruiwa tsa polase gona
Fokotsa lebelo mme o nne o labile diruiwa tsa polase mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Borogo jo bo sesane kwa pele
Le lemosa modirisi wa tsela gore bophara jwa tela bo a fokotsega kwa borogong mo tseleng e e kwa pele.
Mo tseleng fa go lebilwe borogo fa bophara bo lekanyeditsweng gona.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Kago ya bophara jwa serori se le sengwe kwa pele
Le lemosa modirisi wa tsela gore bophara jwa kago e e mo tseleng kwa pele bo kwa tlase ga dimetara di le tlhano.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go lebilwe kago e bophara jwa yona bo leng kwa tlase ga dimetara di le 5.
Fokotsa lebelo, nna o lebeletse pharakano, mme o eme kwa matsenong fa serori se se tlhagang kwa ntlheng e nngwe se setse se le mo kagong, gongwe se le gaufi thata mo se ka bakang kotsi.
Setshwantsho sa letshwao
Makukunopu a lebelo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka makukunopu a lebelo mo tseleng e e kwa pele.
Fa o ya o lebile makukunopu a lebe
Fokotsa lebelelo go ya kwa lebelong le le siametseng maemo.
Setshwantsho sa letshwao
Heke ya dirori (mo gare)
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le heke ya dirori kwa pele mo gare ga tsela.
Fa o lebile heke ya dirori mo tseleng ya botlhe.
Fokoletsa lebelo go ya go lebelo le le babalesegileng.
Setshwantsho sa lebelo
Heke ya dirori (ka fa molemeng)
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le heke ya dirori kwa pele mo tseleng ka fa molemeng
Fa o lebile heke ya dirori mo tseleng ya botlhe.
Fokoletsa lebelo go ya go lebelo le le babalesegileng.
Setshwantsho sa letshwao
Tsiboso ka kakaretso
Le lemosa modirisi wa tsela gore go na le kotsi ka kakaretso, mole le mole kgotsa tse di farologaneng mo tseleng e e kwa pele
Fa o lebile kotsi mo tseleng ya botlhe
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Pitlagano
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya pitlagano mo tseleng e e kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe mo go nnang le pitlagano gangwe le gape.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Mokgokolosa
Le tsibosa modirisi wa tsela ka mokgokolosa mo thoteng e e kwa pele.
Fa o lebile dithota gongwe mekgokolosa mo ditseleng tsa botlhe.
Fokotsa lebelo mme fa go tlhokega, busetsa kwa kereng e e kwa tlase
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tse di boima tse di tsamayang ka iketlo
Le tsibosa modirisi wa tsela gore ka ntlha ya thota e e fologelang kwa pele, dirori tse di boima di ka ne di tsamaya iketlo ka kere e e kwa tlase.
Fa o lebile dithota gongwe mekokolosa mo ditseleng tsa botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebile dirori tse di tsamayang ka iketlo kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya Bogodimo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kago e e kwa godimo e e nang le tekanyetso ya bogodimo jaaka go kailwe mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go na le tekanyetso ya bogodimo.
Fokotsa lebelo mme o netefatse gore bogodimo jwa serori sa gago (go akarediwa le morwalo), ga bo fete tekanyetso ya bogodimo jaaka e kailwe mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Tekanyetso ya Bophara
Le tsibosa modirisi wa tsela gore bophara jwa dirori ka kakaretso bo lekanyeditswe jaaka go kailwe mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go na le tekanyetso ya bophara.
Fokotsa lebelo mme o netefatse gore bophara jwa serori sa gago (go akarediwa le morwalo), ga bo fete tekanyetso ya bophara jaaka e kailwe mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e ngotlega go tswa mo matlhakoreng a mabedi
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e ngotlega go tswa mo matlhakoreng otlhe.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela e e kwa pele e ngotlegang go tswa mo matlhakoreng otlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o labile pharakano e e tlang kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e ngotlega go tswa kwa letlhakoreng le le lengwe fela
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e ngotlega go tswa mo letlhakoreng la molema fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela e e kwa pele e ngotlegang go tswa mo letlhakoren le le lengwe fela.
Fokotsa lebelo mme o nne o labile pharakano e e tlang kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela e e boreledi
Le tsibosa modirisi wa tsela ka maemo a a sa tlwaelegang a a reledisang mo tselng e e kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo bogodimo bo reledisang, go sa tshwenye gore seemo sa bosa ke sefe.
Fokotsa lebelo mme o ele tlhoko gore o seke wa relela fa o gata mariki.
Setshwantsho sa letshwao
Losi lwa molatswana gongwe losi lwa noka
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e lebisa kwa losing lwa molatswana gongwe losi lwa noka
Mo tsela ya botlhe e felelang mo losing lwa noka gongwe losi lwa molatswana.
Fokotsa lobelo mme o dire se se tshwanetseng.
Setshwantsho sa letshwao
Letsibogo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka letsibogo kwa pele le le ka neng le na le metsi, matlapa kgotsa dilo dingwe fela
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go nang le letsibogo kwa pele.
Fokoletsa lebelo go ya go le le siametseng seemo.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tsa Temothuo
Le tsibosa modirisi wa tsela gore diterekere gongwe dirori tse dingwe tse di tsamayang ka iketlo tsa temothuo di kgabaganya moo gangwe le gape gongwe di tsena mo tseleng kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Nna o lebeletse dirori tse di tsamayang ka iketlo tsa temothuo.
Setshwantsho sa letshwao
Go simolola tsela ya mmu
Le tsibosa modirisi wa tsela gore bogodimo jwa tsela e e kwa pele bo tla nna jwa mmu.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela ya sekontere e felelang teng.
Fokotsa lebelo mme o netefatse gore o tswelela go sala serori se sengwe morago ka sekgala se se babalesegileng
Setshwantsho sa letshwao
Pono e e fokotsegileng
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgonagalo ya pono e e fokotsegileng kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go le gantsi pono e fokotsegang ka ntlha ya mosi, mouwane gongwe maemo a a tshwanang le ao.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dilo tse di ka nnang kotsi.
Setshwantsho sa letshwao
Difofane tse di fofelang kwa tlase
Le tsibosa modirisi wa tsela ka go nna teng ga difofane tse di fofelang kwa tlase gaufi le tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe gaufi le maemelafofane.
Solofela difofane gaufi le letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a seporo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka mola o le mongwe wa seporo mo makgabaganyong a seporo.
Fa o lebile makgabaganyo a seporo.
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Makgabaganyo a seporo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka mela e e fetang bongwe ya seporo mo makgabaganyong a seporo.
Fa o lebile makgabaganyo a seporo.
Fokotsa lebelo mme o eme fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Papetla ya gore
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgaoganyo ya tsela kwa pela e a tla tshwanelang go e feta ka fa molemeng kgotsa ka fa mojeng.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe pele fela ga foo go nang le kgonagalo ya kotsi gona mo tseleng.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dilo tse di ka nnang kotsi tse di ka fetiwang ka fa molemeng gongwe ka fa mojeng
Setshwantsho sa letshwao
Le tsibosa modirisi wa tsela ka kgaoganyo ya tsela kwa pela e a tla tshwanelang go e feta ka fa molemeng kgotsa ka fa mojeng.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe pele fela ga foo go nang le kgonagalo ya kotsi gona mo tseleng.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dilo tse di ka nnang kotsi tse di ka fetiwang ka fa molemeng gongwe ka fa mojeng jaaka go kailwe ke motsu
Setshwantsho sa letshwao
Poleiti ya kotsi
Le tsibosa modirisi wa tsela ka sekgoreletsi kgotsa paakanyo mo tseleng e ka nna go ya kwa mojeng gongwe kwa molemeng wa tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe pele fela ga sekgoreletsi se se ka neng se le ka fa mojeng gongwe molemeng wa tsela.
Ela tlhoko sekgoreletsi gore o babalesege
Setshwantsho sa letshwao
Tsheferone ya segoro se se bogale
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e fapogela ka fa mojeng ka go fetola ntlha ka bonako
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo pharakano e faposediwang kwa mojeng.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le siametseng maemo.
Setshwantsho sa letshwao
Tsheferone ya segoro se se bogale
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e kwa pele e fapogela ka fa mojeng ka go fetola ntlha ka bonako
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo pharakano e faposediwang kwa mojeng.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le siametseng maemo.
Setshwantsho sa letshwao
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela ga e tswelele go feta makopanelo le gore go tshwanetse ga fapogelwa kwa mojeng gongwe kwa molemeng.
Fa o labile makopanelo a T mo tsela e khutlang mme o tshwanelwa ke go fapogela kwa mojeng gongwe kwa molemeng.
Fokotsa lebelo, mme o nne o ipaakanyeditse go ka ema, fa go lthokega.
Setshwantsho sa letshwao
Tsheferone ya gore tsela e a khutla gongwe tsela e tswetswe
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela ga e tswelele go feta letshwao.
Fa tsela ya botlhe e tswetswe gongwe tsela e khutla.
Fokotsa lebelo mme o boele morago gonne tsela ga e tswelele go feta letshwao leno
Setshwantsho sa letshwao
Pale ya maparego
Le tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e tswetswe gongwe pharakano ga e a letlelewa go tsena fa letshwao le rapamisitswe
Fa tsela ya botlhe e tswetswe gongwe go sa letlelelwa go tsena.
Fokotsa lebelo mme o boele morago gonne ga o a letlelelwa go tsena.
Setshwantsho sa letshwao
Papetla ya maemo a a kotsi fa godimo
Le lemosa modirisi wa tsela ka sekgoreletsi se se kwa godimo ga tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo go ka solofelwang sekgoroletsei go tswa kwa godimo ga tsela.
Fokotsa lebelo mme o netefatse gore serori sa gago ga se kitla se amana le sekgoreletsi.
MATSHWAO A TSHEDIMOSETSO LE KAEDI
MAIKAELELO
Ano ke matshwao a tsela a a supang lefelo, ntlha, sekgala, ditlamelo, ditheo, mafelo a a kgatlhisang, mafelo a bojanala, kgotsa kopano ya dingwe tsa tseno, kgotsa letshwao la pharakano le le tlamelang ka tshedimosetso ka kakaretso kgotsa le naya badirisi ba tsela kgakololo.
MATSHWAO A TSHEDIMOSETSO
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore botso jwa lebelo le le kwa godimo bo ka nna sekgala sa dimetara di le 300 kwa pele.
Fa o lebile botso, gantsi mo ditselafefong.
Fa o ikaelela go dirisa botso, diragatsa ditshupo tse di maleba go sa le gale, mme o fetole lebelo la serori sa gago ka tshwanelo.
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore botso jwa lebelo le le kwa godimo bo ka nna sekgala sa dimetara di le 200 kwa pele.
Fa o lebile botso, gantsi mo ditselafefong.
Fa o ikaelela go dirisa botso, diragatsa ditshupo tse di maleba go sa le gale, mme o fetole lebelo la serori sa gago ka tshwanelo.
Setshwantsho sa letshwao
Le kaela modirisi wa tsela gore botso jwa lebelo le le kwa godimo bo ka nna sekgala sa dimetara di le 100 kwa pele.
Fa o lebile botso, gantsi mo ditselafefong.
Fa o ikaelela go dirisa botso, diragatsa ditshupo tse di maleba go sa le gale, mme o fetole lebelo la serori sa gago ka tshwanelo.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ga e tswelele
Le kaela modirsi wa tsela gore tsela e e kwa pele ga letshwao leno ga e fetege.
Kwa makgabaganyong mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, go tsibosa modirisi wa tsela gore tsela eno ga e fetege.
O seke wa dirisa tsela eno fa o ikaelela go tswelela pele.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ga e tswelele
Le kaela modirsi wa tsela gore tsela e e yang kwa mojeng ga e fetege.
Kwa makgabaganyong mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, go tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e yang kwa mojeng ga e fetege.
O seke wa dirisa tsela eno fa o ikaelela go tswelela pele go ya kwa mojeng..
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ga e tswelele
Le kaela modirsi wa tsela gore tsela e e yang kwa molemeng ga e fetege.
Kwa makgabaganyong mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, go tsibosa modirisi wa tsela gore tsela e e yang kwa molemeng ga e fetege.
O seke wa dirisa tsela eno fa o ikaelela go tswelela pele go ya kwa molemeng.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la tshwanelo ya tsela
Le kaela modirisi wa tsela gore pharakano mo tseleng e a leng mo go yona e na le tshwanelo ya tsela kwa makgabaganyong a a kwa pele.
Kwa makgabaganyong jaaka didiko tsa pharakano, mo molawana wa ka gale wa tshwanelo ya tsela o sa direng gona.
Le fa o na le tshwanelo ya tsela, fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dirori tse di ka sekeng tsa nna boineelo go go naya tshwanelo ya tsela.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la diphaka le dipalamo
Le kaela badirisi ba tsela gore go na le phaka le maemelo a dipalangwa.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e gaufi le phaka le lefelo la go palama.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dirori gongwe batsamayakadinao ba ba tswang gongwe ba tsena mo lefelong leo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la tikwatikwe ya tshedimosetso
Le kaela badirisi ba tsela koo kantoro, sekhutlhwana gongwe boto ya tshedimosetso e leng gona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e gaufi le kantoro ya tshedimosetso.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse dirori gongwe batsamayakadinao ba ba tswang gongwe ba tsena mo lefelong leo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la matshwao a tsela a matlhakoremantsi
Le kaela badirisi ba tsela gore matshwao a tsela a a kwa marakanelong a go tlogang go tsenwa fa go o na a na le matlhakore a feta bobedi.
Kwa makgabaganyong a a nang le matshwao a pharakano (diroboto) a a nang le matlhakore a a fetang bobedi.
Lemoga gore tiro/kgaotso ya matshwao a pharakano (diroboto) ga e tshwane le ya roboto ya matlhakoremabedi. Tswelela fela fa letshwao le le tala le tlhageletse, mme go babalesegile go ka dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Boto ya seelo sa tuelo ya tsela e e duelelwang
Le kaela badirisi ba tsela gore tuelo ya tsela fa lefelong la tuelo le le fa pele ke bokae.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e tlogang e nna tsela e e duelelwang.
Fa o sa batle go duelela tsela, tsaya tsela e nngwe, jaaka go kailwe ka letshwao la tsela.
MATSHWAO A KAELO
MATSHWAO A MAFELO
Matshwao a mafelo a supa maina a ditsela, metsesetoropo, ditoropo jalo le jalo.
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la leina Letshwao la leina Letshwao la leina Letshwao la leina
La mmila la motsesetoropo toropo kotsa la noka
Toropokgolo
Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la molelwane Letshwao la leina Letshwao la
La bosetshaba gongwe la Tsela Phetolomaina
La porofense
MATSHWAO A MATSHWAO A TSELA
Matshwao a matshwao a tsela a kaela badirisi ba tsela ka ntlha ya tsela, palo, jalo le jalo.
Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la matshwao a Letshwao la tsela e Letshwao la tlhomamiso la
A tsweletseng a nngwe tsela
Dipalangwa
MATSHWAO A NTLHA
Matshwao a ntlha a kaela ntlha kgotsa sekgala sa go ya kwa lefelong.
Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la mofuta o o Letshwao la tlhomamiso Letshwao la ntlha le le fa
MATSHWAO A KAEDI A NTLHA A TSELAFEFO
Matshwao a kaedi a ntlha a tselafefo a fitlhelwa mo tselafefong, a kaela ntlha ya lefelo
Letshwao Letshwao
Letshwao la ntlha la bo Letshwao la ntlha ya botso kwa pele
MATSHWAO A NTLHA A BOJANALA
A kaela bajanala bontlhaefe jwa mafelo mangwe a bojanala
Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la lefelo la ngokelo Letshwao la phapogelo Letshwao la
Ya nakwana ya boikhutso phapogo ya bofelo
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Dithuthuthu Motsu wa moja Motsu wa phapogo Lefelo la go
Ya moja phaka
MATSHWAO A SELEGAE A NTLHA
Letshwao Letshwao Letshwao
MATSHWAO DITSHWANTSHO
Matshwao ano a tsibosa badirisi ba tsela ka diphetogo tsa mela mo tseleng.
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Sekgoroletsi Mola wa Taolo ya Mela e a Mela e a kopana
Tlaleletso lebelo kopana
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Letshwao la botso Letshwao la botso Letshwao la botso Letshwao la gore la
Jwa pele jwa lefelo la pele la lefelo la la lefelo la go botso la lefelo la go
La go tshwara go tshwara dirori go tshwara dirori tshwara dirori
Dirori
Letshwao Letshwao Letshwao Letshwao
Tsenya kere e e Taolo ya tiriso ya Letshwao la Letshwao la popego
Kwa tlase mela e e kwa dipalangwa tsa ya mela
Godimo botlhe
MATSHWAO A A KOPANENG
LETSHWAO
MAIKAELO
LEFELO
TSIBOGO
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka segoro se se bobebe mo tseleng e e kwa pele le go atlenegisa lebelo le le babalesegileng.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e nang le segoro se se bobebe mme go le botlhokwa go fokotsa lebelo.
Le fa lebelo le le kwa godingwana le ka ne le letlelesegile mo tseleng e e riling, go atlenegisiwa gore o fokotse lebelo la serori go ya go lebelo le le kailweng gore o tswelele pele ka pabalesego go fitlha o sena go feleletsa segoro.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka tsela e e motsopodia kwa pele e e tla tsayang sebaka sa dikilometara di le 8 le tekanyetso ya lebelo le le male ba le le tshwanetseng go obamelwa mo sekgaleng seo
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e motsopodia.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le kailweng mo letshwaong mme o dirise lebelo leo mo sekgaleng se se kailweng. O seke wa gata mafura go fitlha letshwao la tsela le go kaela gore o dire jalo.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka go nna teng ga dikhuti mo tseleng e e wka pele.
MO tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e go ka solofelwang dikhuti mo go yona.
Fokotsa lebelo la serori sa gago jaaka go tshwanetse gore o kgone go fapoga ga go ka tlhokega.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka letshwao la kemiso kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa go leng botlhokwa go emisa serori gotlhelele.
Fokotsa lebelo mme o ipaakanyetse go emisa serori sa gago tsii, mo sekgaleng sa dimetara di le 60 kwa pele.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka makukunopu a lebelo a go pateletsa pharakano go fokotsa lebelo kwa pele mo tseleng eno
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tekanyetso ya lebelo mo mafelong mangwe e leng kwa godimo mo go sa babalesegang.
Fokotsa lebelo mme o kgweetse ka iketlo mo makukunopung a lebelo.
Letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka mokgokolosa o o bogale kwa pele mo sekgaleng se se rileng
Go le gantsi mo mafelong a a nang le dithaba
Fokotsa lebelo mme o dirise kere e e kwa tlase fa go ka tlhokega.
MATSHWAO A NAKWANA
DINTLHA:
Letshwao la nakwana ke letshwao le le bewang mo badirisi ba tsela ba ka kgonang go le bona teng go kaela ka phetogo go tswa mo maemong a ka gale, e ka nna sebaka sa metsotswana, diura gongwe dikgwedi di le mmalwa
Fa go fitlhelwang matshwao a le mabedi a pharakano a ganetsana, letshwao la nakwana ke lona le tsewang tsia.
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Taolo ya pharakano kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le motlhankedi wa pharakano kwa pele yo o laolang pharakano nakwana
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, bogolo segolo mo metsesetoropong
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Paterolo ya bana ba sekolo kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le paterolo ya bana ba sekolo e e dirang nakwana kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fela go le gantsi e nna gaufi le dikolo.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse bana. Emisa fa go tlhokega go naya bana ba ba kgabaganyang tsela tshwanelo ya tsela.
Setshwantsho sa letshwao
Paakanyo ya tsela
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le kago ya nakwana ya tsela, paakanyo kgotsa tiro nngwe e amanang le tseo kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse badiri ba konteraka kgotsa dirori mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Segopatsela se a dira
LE tsibosa modirisi wa tsela gore segopatsela se dira mo tseleng e e kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mme go le gantsi e nna mo ditseleng tsa mmu.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse segopatsela mo tseleng.
Setshwantsho sa letshwao
Matlapana a a fofang
Le tsibosa modirisi wa tsela ka go nna teng ga matlapana a a fofang kgotsa kerabole mo tseleng e e kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, bogolo segolo mo tseleng e e sa tswang go tshelwa sekontere gape.
Fokotsa lebelo mme o oketse sekgala magareng ga gago le dirori tse dingwe go fokotsa kgonagalo ya gore matlapana a a fofang a go senyetse serori.
Setshwantsho sa letshwao
Bogodimo jo bo sa lekalekaneng
Le tsibosa modirisi wa tsela ka phetogo e e ka nnang kotsi ya bogodimo jwa tsela.
Mo ditseleng tsa botlhe tse di baakanngwang
Fokotsa lebelo mme o leke go tila go kgweetsa mo go sa lekalekaneng.
Setshwantsho sa letshwao
Losi lwa tsela le le botobe
Le tsibosa modirisi wa tsela gore dimateriale tsa losi lwa tsela di botobe go feta jaaka go ka solofelwa mme ka jalo di ka nna kotsi go mongwe le mongwe yo o ka eletsang go tswela kwa ntle ga tsela
Mo ditseleng tsa botlhe tse di baakanngwang gongwe morago ga dipula tsa matsorotsoro.
Fokotsa lebelo mme o tile go kgweeletsa mo losing lwa tsela.
Setshwantsho sa letshwao
Taolo ya "Emisa/Tswelela"
Kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore pharakano e e kwa pele e laolwa nakwana ka letshwao le le kukiwang la EMISA -TSWELELA
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, bogolo segolo fa e baakanngwe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa go dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Dirori tsa konteraka di a kgabaganya
Le tsibosa modirisi wa tsela gore dirori tsa konteraka di kgabaganya gongwe go tsena mo tseleng e e kwa pele e ka nna go tswa kwa ntlheng ya molema gongwe ya moja.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo kago e tsweletseng pele teng.
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa go dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Lebone le le benyang la tshoganyetso
Le tsibosa modirisi wa tsela ka maemo a a ka nnang kotsi kwa pele ka go bentsha lebone le le kgolokwe le le setlha gaufi le letshwao la tsiboso.
Mo tselen nngwe le nngwe ya botlhe mo badirisi ba tsela ba tlhokang go itsesewe ka kotsi e e kwa pele.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Lebone la nakwana le le benyang la mapodisi
Le tsibosa modirisi wa tsela ka go nna teng ga mapodisi kwa pele kwa letshwaong la kemiso la nakwana, gongwe le tsibosa ka lefelo la kotsi kgotsa tiragalo e e tshwanang le eo mo go nang le mapodisi gona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo badirisi ba tsela ba tlokang go itsisewe ka maparego a tsela a sepodisi kwa pele.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Kotsi kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela gore go na le kotsi kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo badirisi ba tsela ba tlhokang go itsisewe ka kotsi e e kwa pele.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Papetla ya pontsho
Go tsibosa badirisi ba tsela ka sekgoreletsi sa nakwana kgotsa phetogo ya popego ya tsela go ya ka fa letlhakoreng la molema la tsela.
Mo tseleng nngwe le nngwe, bogolo segolo mo tiro ya go baakanya tsela e tsweletseng pele gona.
Fokotsa lebelo mme o tseye dikgato tse di maleba jaaka o kaelwa ke letshwao.
Setshwantsho sa letshwao
Maparego a nakwana
Go tsibosa badirisi ba tsela gore karolo ya tsela e tswaletswe pharakano nakwana.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe e e tswaletsweng pharakano nakwana.
Se tswelele go feta maparego ano.
Setshwantsho sa letshwao
Dipone tsa pharakano ga di dire
Go tsibosa modirisi wa tsela gore dipone tsa pharakano tse di kwa pele ga di dire.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo dipone tsa pharakano tse di kwa pele di sa direng gona.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Dipone tsa pharakano ga di dire
Go tsibosa modirisi wa tsela gore dipone tsa pharakano tse di kwa pele ga di dire.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo dipone tsa pharakano tse di kwa pele di sa direng gona.
Fokotsa lebelo mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Kaelo ya ntlha ya phapogo
Go tsibosa badirisi ba tsela ka phapogo e e kwa pele le ntlha e go tshwanetseng ga tswelelwa go yona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela e tswetsweng nakwana.
Fokotsa lebelo mme o tswelele fa go babalesegile mo ntlheng e e kailweng mo letshwaong.
Setshwantsho sa letshwao
Tlhomamiso ya phapogo
Go netefaletsa badirisi ba tsela ka tsela e nngwe e e ka dirisiwang.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo tsela e tswetsweng nakwana.
Tswelela mo tseleng eno go fitlha o kaelwa ka mokgwa mongwe ke letshwao le lengwe la tsela.
MATSHWAO A NAKWANA A A KOPANENG
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka kemiso ya sepodisi (maparego a tsela) kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirsi ba tsela gore go na le dipaterole tsa bana ba sekolo mo sekgaleng se se kailweng kwa pele.
Mo tseleng ya botlhe gaufi le sekolo
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka paakanyo ya nakwana ya tsela mo sekgaleng se se riling kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse badiri ba tsila kwa pele.
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela ka kemiso ya sepodisi (maparego a tsela) kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise fa o kaelwa jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Go tsibosa badirisi ba tsela gore tela e fokotsega nakwana ka mola o le mongwe go tswa ka fa ntlheng ya moja mo sekgaleng se se rileng jaaka go kailwe mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Nna o lebeleletse dirori tse di fetolang mela, bogolo segolo go tswa ka fa mojeng
Setshwantsho sa lebelo
Le kaela modirisi wa tsela gore fa a kgweetsa ka fa moleng o o ka fa mojeng, o tshwanetse go kgweetsa fela ka lebelo le le kailweng mo letshwaong gongwe go le feta.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Fa o dirisa mola o o kwa mojeng, o seke wa kgweetsa ka lebelo le le kwa tlase ga le le kailweng mo letshwaong
MATSHWAO A DIPONE TSA TSELA
DIPONE TSA PHARAKANO
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e e tsepameng e tala
E kaela modirisi wa tsela go tswelela go kgabaganya makopanelo
Mo marakanelong mo tseleng ya botlhe.
Gakologelwa go emela pharakano e nngwe gongwe batsamayakadinao ba ba leng mo makopanelong ka molao kgotsa kwa makgabaganyong a batsamayakadinao.
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e e tsepameng e e tshetlha
E kaela modirisi wa tsela go emisa.
Kwa makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fa o le gaufi thata le mola wa kemiso mo serori sa gago se ka se keng sa emisiwa ka pabalesego, o ka tswelela fa go babalesegile.
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e e tsepameng e e tshetlha
Le kaela modirisi wa tsela go emisa fa morago ga mola wa kemiso le go nna a emisitse go fitlhela go tlhagelela letshwao le le tala.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise serori sa gago tsi! O seke wa tswelela go fitlhelela go tlhagelela letshwao le le tala, mme le ka nako eo,
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e e tsepameng e e khibidu
Le kaela modirisi wa tsela go emisa fa morago ga mola wa kemiso le go tswelela go ema go fitlhelela go tlhagelela letshwao le le tala.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise serori sa gago tsi. O seke wa tswelela go fitlhelela go tlhagelela letshwao le le tala, mme le ka nako eo, go ka tswelelwa fa fela go babalesegile go ka dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Kgolokwe e khibidu e e benyang
Le kaela modirisi wa tsela go tsaya kgato ya fa ele kemiso ya matlhakoremane.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fa o tla o lebile letshwao leno, o tshwanetse go tsaya kgato ya fa e le letshwao la kemiso mme o seke wa tswelela go tsena mo makgabaganyong go fitlhelela serori sengwe le sengwe se se emisitseng kwa moleng o mongwe wa kemiso pele ga gago, mme se ka feta mo tseleng ya gago, se dule mo makgabaganyong.
Setshwantsho sa letshwao
Motsu o mohibidu o o benyang
Le kaela modirisi wa tsela go emisa serori fa morago ga mola wa kemiso. Fa a batla go fapogela kwa molemeng kwa makopanelong, a ka tswelela go lebeletswe mabaka mangwe.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Emisa serori fa morago ga mola wa kemiso, mme fa o batla go fapogela kwa molemeng, tswelela le fa go tlhagisitswe kgolokwe ya lebone le le hibidu. Go tshwanetse ga newa pharakano e e tswang ka fa mojeng le batsamayakadinao ba ba tshubetsweng lebone le le tala tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Motsu o motala o o benyang
Le kaela modirisi wa tsela go tswelela fela mo ntlheng e e kailweng ke letshwao fa go babalesegile go dira jalo.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fa o ikaelela go tswelela mo ntlheng ya motsu, o ka dira jalo, go seng jalo o tshwanetse go ema mme o emele gore go tlhagelele letshwao le le tala.
MATSHWAO A MAHIBIDU A A BENYANG
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao le le hibidu le le benyang
Letshwao leno le tla nna le bokao bo le bongwe le jwa letshwao la kemiso.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Emisa jaaka o dira fa letshwaong la kemiso mme o tswelele fa go babalesegile go dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao le le hibidu le le benyang la makgabaganyo a seporo
Matshwao ano a dirisiwa fa makgabaganyong a seporo. Matshwao a tla benya ka go refosana go supa gore terena e etla.
Fa makgabaganyong a seporo mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise. O seke wa tswelela pele fa matshwao a benya ka go refosana gonne seno se kaya fa terena e tla.
MATSHWAO A FA GODIMO A TAOLO YA NTLHA YA MOLA
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Sefapaano se se tsepameng se sehibidu
Le kaela badirisi ba tsela gore mola o o ka fa tlase ga letshwao leno o buletswe pharakano e e tlhagang kwa ntlheng e nngwe fela.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, mme go le gantsi mo mafelong a go duelelela tiriso ya tsela.
O seke wa dirisa mola o o ka fa tlase ga letshwao leno, ke wa pharakano e e yang kwa ntlheng e nngwe.
Setshwantsho sa letshwao
Motsu o o tsepameng o motala o o supileng kwa tlase
Le kaela badirisi ba tsela go dirisa mola o motsu o supileng mo go ona.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe, mme go le gantsi mo mafelong a go duelela tiriso ya tsela.
Dirisa mola o o ka fa tlase ga letshwao leno fa o ka swetsa go tswelela pele.
Setshwantsho sa letshwao
Motsu o mosetlha ka fa molemeng / ka fa mojeng
Le kaela modirisi wa tsela gore mola o motsu o supileng kwa go ona o tswetswe kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
Tswaya mo moleng o o mo ntlheng ya motsu fa go babalesegile go dira jalo.
MATSHWAO A MANGWE A TAOLO
Setshwantsho Setshwantsho Setshwantsho
Go pharakano e e Go pharakano e e Go pharakano e e
Tlhagang kwa pele tlhagang kwa morago tlhagang kwa pele le kwa
Morago
LETSHWAO LA KEMISO LA FOLAGA
Setshwantsho
Pharakano yotlhe e e lebaganeng le monna wa folaga e tshwanetse go ema
MATSHWAO A DIATLA A GO SUPA GORE O KA TSWELELA PELE
Setshwantsho Setshwantsho
LETSHWAO LA FOLAGA LA GO SUPA GORE O KA TSWELELA PELE
Setshwantsho
MATSHWAO A TSIBOSO
LETSHWAO LA FOLAGA LA GO KAELA GORE O FOKOTSE LEBELO
Setshwantsho
SEEMO SA TSELA
Tsela ya botlhe
Matseno
Botso
Tsela
Mola wa pharakano
Losi
MATSHWAO A MO TSELENG
LETSHWAO
MAIKAELELO
LEFELO
TSIBOGO
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mola wa kemiso
Le kaela modirisi wa tsela lefelo le a tshwanetseng go emisa fa go lona.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o emise ka gangwe fa morago ga mola wa kemiso. Tswelela fa fela go babalesegile go dira jalo.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mola wa boineelo
Le kaela modirisi wa tsela lefelo le a tshwanetseng go bontsha boineelo le go naya pharakano e nngwe tshwanelo ya go feta.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse pharakano e e tlhagang go tswa ka fa molemeng gongwe ka fa mojeng. Emisa fa go tlhokega go naya tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mela ya makgabaganyo a batsamayakadinao
Le kaela modirisi wa tsela go fokotsa lebelo gongwe go emisa, fa go tlhokega, go bontsha boineelo ka go naya tshwanelo ya go feta go motsamayakadinao yo o kabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse batsamayakadinao. Emisa fa go tlhokega, go naya batsamayakadinao ba ba kgabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Matshwao a mela e e sephara ya makgabaganyo a batsamayakadinao
Le kaela modirisi wa tsela go fokotsa lebelo gongwe go emisa, fa go tlhokega, go bontsha boineelo ka go naya tshwanelo ya go feta go motsamayakadinao yo o kabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao.
Mo tseleng ya botlhe fa batsamayakadinao ba kgabaganyang tsela gona.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse batsamayakadinao. Emisa fa go tlhokega, go naya batsamayakadinao ba ba kgabaganyang tsela fa makgabaganyong a batsamayakadinao tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la gore ga go segwe tsebe
Le kaela modirisiw a tsela gore a seke a kgabaganya letshwao le le supang gore ga go segwe tsebe, kgotsa go kgweetsa go le feta go ya kwa mojeng wa letshwao leo la ga go segwe tsebe.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe moo go kgabaganya / go feta go ka nnang kotsi.
Fokotsa lebelo mme o tlhokomele sekgalamagareng se se babalesegileng fa morago ga dirori tse di kgweetsang ka iketlo, go fitlha o bona gore go babalesegile go ka sega tsebe/ feta.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la gore ga go kgabaganngwe
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a kgabaganya letshwao la gore ga go kgabaganngwe, kgotsa go kgweetsa go le feta go ya kwa mojeng wa letshwao leo la ga go kgabaganngwe.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe moo go kgabaganya/ feta go leng kotsi.
Fokotsa lebelo mme o tlhokomele sekgalamagareng se se babalesegileng fa morago ga dirori tse di kgweetsang ka iketlo, go fitlha o bona gore go babalesegile go ka sega tsebe/ feta.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mola wa losi la molema le lesetlha
Le kaela modirisi wa tsela losi la molema la tsela le gore a seke a kgweeletsa ka fa molemeng wa letshwao la go nna jalo.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
O seke wa kgabaganya losi la molema la tsela.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mola wa losi la moja le lesweu
Le kaela modirisi wa tsela losi la molema la tsela le gore a seke a kgweeletsa ka fa mojeng wa letshwao la go nna jalo.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
O seke wa kgabaganya losi la moja la tsela.
Setshwantsho sa matshwao
Letshwao la setlhaketlhake sa tsela se se pentilweng
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke-
a.a kgabaganya matshwao; kgotsa b.a ema mo godimo ga matshwao.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
O seke wa kgabaganya gongwe go emisa mo godimo ga matshwao a go nna jalo.
Setshwantsho sa matshwao
Letshwao la lefelo le le kgethegileng la go phaka
Le kaela modirisi wa tsela gore lefelo le le tshwailweng ka letshwao le beetswe thoko go dirisiwa ke dirori tse di kailweng ke letshwao le le mo letshwaong.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe
Mafelo a a tshwailweng ka lengwe la matshwao ano a tshwanetse go dirisiwa fela ke dirori tseo. O seke wa phaka mo lefelong leo fa letshwao leo e se la serori se o se kgweetsang.
Setshwantsho sa letshwao
Matshwao a metsu a a kaelang ntlha a masetlha
A kaela modirisi wa tsela go tswelela mo ntlheng e e kaiwang ke motsu fela.
Mo leleng fa o ya kwa makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Fa mmala wa motsu o le mosetlha, ga o a letlelelwa go ka tlhola o fetola mela, mme ka jalo o tshwanetse go tswelela mo ntlheng e e kaiwang ke motsu.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la makgabaganyo la bokoso (le lesetlha)
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a tsena mo bokosong mo makgabaganyong fa a sa kgone go kgabaganya lefelo leo ka ntlha ya dirori tse di emisitseng: Fa fela e le gore serori sengwe le sengwe se se fapogelang ka fa molemeng gongwe ka fa mojeng se ka tsena mo makgabaganyong ao.
Kwa makgabaganyong a a tlhanaselang mo tseleng ya botlhe.
Ga gona serori se se letleletsweng go emisa mo bokosong e e mo makgabaganyong, ntle le fa serori seo se ikaelela go fapogela kwa mojeng kgotsa kwa molemeng, fela se patelesega go emisa gongwe go bontsha boineelo ka go naya pharakanao e e tlang gongwe batsamayakadinao.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mola wa gore ga go emisiwe le lehibidu
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a emisa go bapa le mola o mohibidu.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe moo dirori tse di emisitsweng di ka bakelang badirisi ba tsela kotsi.
O seke wa emisa go bapa le mola o mohibidu ntle le fa o kaelwa ke letshwao la tsela gongwe motlhankedi wa pharakano.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mola wa gore ga go phakiwe
Le kaela modirisi wa tsela gore a seke a phaka go bapa le mola o mosetlha.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe moo dirori tse di emisitsweng di ka bakelang badirisi ba tsela kotsi.
O seke wa phaka go bapa le mola o mosetlha ntle le fa o kaelwa ke letshwao la tsela gongwe motlhankedi wa pharakano.
Setshwantsho sa letshwao
Sedikwana
Le kaela modirisi wa tsela gore a nne boineelo mme a neye tshwanelo ya go feta go serori sengwe le sengwe se se kgabaganyang mola wa boineelo pele ga gagwe.
Mo makgabaganyong mo tseleng ya botlhe.
Bontsha boineelo mme o neye tshwanelo ya go feta go dirori tsotlhe tse di kgabagantseng mola wa boineelo pele ga gago, mme o tswelele go ya ka fa mojeng mo sedikong mme o leke gore o seke wa kgoreletsa mo sedikwaneng.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la makgabaganyo a seporo
Le tsibosa modirisi wa tsela ka makgabaganyo a seporo a a kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa o lebile makgabaganyo a seporo.
Fokotsa lebelo, nna o lebile terena mme o emise fa go tlhokega.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la gore letshwao la boineelo le kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela ka letshwao la tsela kwa pele.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa o lebile makopanelo.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebeletse pharakano e nngwe le batsamayakadinao ba ba tlang kwa makgabaganyong. Emisa fa go tlhokega.
Setshwantsho sa matshwao
Mola wa gore ga go segiwe tsebe gongwe ga go kgabaganngwe kwa pele
Le tsibosa modirisi wa tsela ka letshwao la mola wa gore ga go segiwe tsebe gongwe ga go kgabaganngwe kwa pele
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe fa o tla o lebile mola wa gore ga go segiwe tsebe gongwe ga go kgabagannwe.
Nna ka fa molemeng mme o tshegetse sekgala magareng se se babalesegileng fa morago ga dirori tse di iketlileng.
Setshwantsho sa letshwao
Boalo jwa kemiso
Maalo a kemiso a dirisiwa mo mekgokoloseng e meleele gore e nne tlamelo ya botshabelo jo bo babalesegileng jwa dirori tse di boima tse di duleng mo taolong.
Mo mekgokoloseng e meleele le mo mafelong a a dithaba
Kgweeletsa kgakala le mafelo ano gonne a diretswe go dirisiwa ke dilori tse di duleng mo taolong.
Setshwantsho sa letshwao
Tsela ya botshabelo kwa pele
Tsela ya botshabelo e diretswe go tlamela ka tsela e e se nang dikgoreletsi go tswa mo go se e neng e ka nna sekgoreletse mo bogareng jwa tsela.
Go le gantsi kwa mafelong a go duelelwang tiriso ya tsela gona go tlamela tsela ya botshabelo fa lifelong leo. (mola o le mongwe o tshwailwe mme o beetswe thoko go dirisediwa mabaka ano fela)
Kgweeletsa kgakala le mafelo ano gonne a diretswe go dirisiwa ke dilori tse di duleng mo taolong.
Setshwantsho sa letshwao
Makukunopu a lebelo
Go tsibosa badirisi ba tsela ka makukunopu a lebelo mo tseleng.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo motsesetoropong mo go leng botlhokwa teng go fokotsa lebelo la dirori tsotlhe.
Fokotsa lebelo go ya go lebelo le le siametseng maemo.
Setshwantsho sa letshwao
Molakaedi wa makgabaganyo a dibaesekele
Le kaela badirisi ba tsela ka karolo ya tsela e e dirisiwang ke bapalami ba dibaesekele go kgabaganya tsela
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe mo motsesetoropong mo goleng botlhokwa teng go tlamela ka lefelo le dibaesekele di ka kgabaganyang tsela fa go lona.
Fokotsa lebelo mme o nne o lebile bapalami ba dibaesekele. Emisa fa go tlhokega, go naya bapalami ba dibaesekele ba ba kgabaganyang tsela tshwanelo ya go feta.
Setshwantsho sa letshwao
Letshwao la mokwatla wa tsela le le bontsho le bosweu
Le naya modirisi wa tsela kaelo e nngwe tebang le go nna teng ga mekwatla mo moleng wa mokwatla mo tseleng.
Mo tseleng nngwe le nngwe ya botlhe.
O seke wa fetela gongwe go palama mekwatla eno.
<fn>tsn_Article_National Language Services_BUKANA YA MAINA A MAFELO (2001).txt</fn>
BUKANA YA
MAINA A MAFELO
KHANSELE YA MAINA A MAFELO YA AFORIKA BORWA
Khansele ya Maina a Mafelo ya Aforika Borwa
Lefapha la botsweretshi Setso, Saense le Thekenoloji
Kgetsana ya Poso X195
Tshwane
Aforika Borwa
Mogala : 337- 8155
Fekese : 324- 2119
Diteng
Tsebe
Maina a mafelo ke eng?
Khansele ya Maina a mafelo ya Aforika Borwa (SAGNC) ke eng?
Ke maina afe a mafelo a a akarediwang ke SAGNC?
Ke maina afe a mafelo a a welang kwa ntle ga taolo ya SAGNC?
Dikomiti tsa Diporofense tsa Maina a mafelo (PGNCs)
Goreng maina a mafelo a tshwanetse go tlhomamisiwa
Dipholesi tsa tlhomamiso
Ditshwanelo tsa Botho le Molaotheo wa Aforika Borwa
Ditheo tsa maina a mafelo mo Aforika Borwa
Kamogelo ya maina a a neng a sa amogelwe mo nakong e e fetileng
A maina a a leng teng a ka fetolwa?
Ke mang yo o ka dirang kopo ya thebolo ya leina?
Tlhomamiso e dirwa jang
Kopo ya thebolo ya leina la lefelo e dirwa jang
Thuso ya go dira kopo
Nako ya go leta magareng ga kopo le thebolo
Sekai sa foromo ya kopo
Maina a mafelo ke eng?
Ke maina a mafelo a batho ba nnang kwa go one, dikago gammogo le maina a dilo tsotlhe tsa tlhago.
Khansele ya Maina a Mafelo ya Aforika Borwa ke eng?
SAGNC ke mokgatlho o o eletsang Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji ka ga tlhomamiso ya maina a mafelo.
SANGC e bopilwe ka ditswerere tsa maina a mafelo, dipuo tsa semmuso le histori ya setso, gammogo le moemedi a le mongwe go tswa porofense e nngwe le e nngwe le baemedi ba Bokaedibogolo jwa Bolekanyetsalefatshe, Ofisi ya Poso ya Aforika Borwa, le Lekgotla la Dipuo Tsotlhe la Aforika Borwa.
Bokwaledi jwa SAGNC bo tlamelwa ke Lefapha la Botsweretshi, Setso, Sanese le Thekenoloji.
E tsaya tshwetso ka ga mofuta wa maina, e a romele kwa go Tona go a rebola.
E kokoanya le go kwala maina a mafelo le go dira gore a itsiwe.
E ikgolaganya le Ditšhaba Kopano, Khomišene ya Ikonomi ya Ditšhaba Kopano ya Aforika, bathati ba maina a mafelo ba e leng maloko a Ditšhaba Kopano, le dikemedi tse dingwe tsa boditšhabatšhaba tse di amanang le tlhomamiso ya maina.
Ke maina afe a mafelo a a welang ka fa tlase ga SAGNC?
Ditoropo, metsethoko le mofuta mongwe le mongwe wa bonno, diofisi tsa poso, diteišene, ditselakgolo, matamo, jalo le jalo;
Dithaba, meboto, dinoka, meedi, dikgogometso, mariba le dikhutlo, ditlhaketlhake, megogoro, matseno, megotlha, jalo le jalo
Maina a mafelo a kwadiso (mafelo a a dirisetswang go kwadisa mafatshe).
Ke maina afe a mafelo a a sa weleng ka fa tlase ga taolo ya SAGNC?
Leina la naga le maina a diporofense;
Maina a bathati ba selegae
Dikago le dipolase tsa poraefete tse di nang le beng
Goreng maina a mafelo a tshwanetse go tlhomamisiwa
Go a diragala mo nageng nngwe le nngwe gore batho ba rate go naya mafelo a a farologaneng leina le le tshwanang, kgotsa go nne le go sa utlwane ka ntlha ya gore maina a ka dumisiwa ka go tshwana kgotsa mopeleto wa leina la lefelo o ka tshwana thata le wa lefelo le lengwe. Gape maina a ka peletwa ka mekgwa e e farologaneng. Mo nageng ya dipuo tse dintsi jaaka Aforika Borwa, gantsi mafelo a nna le maina a a fetang le lengwe.
Lefatshe ka bophara maina a mafelo a tlhomamisiwa ke bathati ba ba swetsang ka ga mokwalo wa leina le le tshwanetseng go dirisiwa semmuso, go akaretsa mopeleto wa leina leo.
Go botlhokwa go tlhomamisa maina ka maikaelelo a go netefatsa histori ya naga le bosetšhaba, le kgwebisano le khomose, thwalo, tlhaeletsano, thulaganyo ya kgaolo le tikologo, saense le thekenoloji, bojanala, taolo ya matlhotlhapelo le ditiro tsa go batla le go pholosa, jalo le jalo.
Batho ba ba rulaganyang dimmapa le go kwala maina a mafelo bosetšhaba le boditšhabatšhaba ba ikaegile ka mebuso ya dinaga go ba tlamela ka maina a a tlhomamisitsweng.
Tlhomamiso e dirwa jang
Porofense nngwe le nngwe e tlhopha Komiti ya Maina a Mafelo ya Porofense.
Komiti ya Maina a Mafelo ya Porofense e rwele maikarabelo a go eletsa bathati ba selegae le go dira le bone mo go netefatseng gore ba dirisa dintlha tsa botlhokwa tsa SAGNC mo maineng mo maineng a a welang ka fa tlase ga taolo ya yona.
PGNC e rwele maikarabelo a go tlhokomela gore go rerisanwe le dikomiti tsa selegae le beng ba bangwe pele bothati ba selegae bo ka romela leina lengwe le lengwe ka PGNC kwa SAGNC.
Gape maina a romelwa ke Ofisi ya Poso, batlhabolodi ba ditsha, mekgatlho le batho.
SAGNC e amogela dikopo tsotlhe go rebola maina a mafelo a a welang ka fa tlase ga taolo ya yona le go netefatsa gore go rerisanwe ka tshwanelo le gore leina le kgotsofatsa ditlhokego tsotlhe tsa Khansele ka ditsela tsotlhe.
SAGNC e tsaya tswetso ya makgaolakgang ka ga sebopego kgotsa dipopego tsa maina, mme dire e romele dikatlanegiso kwa go Tona.
Gangwe fela fa Tona a rebotse leina, leina leo le tlhomamisitswe. Jaanong le phasaladiwa mo Kuranteng ya Mmuso.
Dintlha tsa botlhokwa tsa maina a mafelo mo Aforika Borwa.
Mabaka otlhe a botlhokwa a dira mo maineng otlhe a mafelo. Dikomiti tsa Maina a Mafelo tsa Diporofense di tshwanetse go tlhokomela gore bathati botlhe ba selegae ba na le kitso ka ga dintlha tse tsa botlhokwa.
Maina a a tshwanetseng go tilwa a mafelo
Maina a a a rebotsweng a mafelo felo gongwe mo Aforika Borwa;
maina a mafelo kwa dinageng dingwe, le maina a dinaga maina a mopeleto kgotsa kapodiso ya ona e tshwanang thata le ya le le teng le le ka tsosang tlhakatlhakano;
maina a a sotlang, a a maswe, a a rumulanang, a a tlhapatsang, a boheitene kgotsa a a tlhabisang ditlhong;
maina a a kgethololang kgotsa a a nyenyefatsang ka ntlha ya lotso, mmala, tumelo, bong, tshekamelo ya sepolotiki kgotsa mabaka mangwe a loago;
maina a maleele thata kgotsa a bopilwe ka mokgwa o o seng montle;
maina a e leng a batho a se na kamano ya losika;
maina a a ka tsewang e le phasalatso ya kuno, tirelo kgotsa setlamo se se rileng.
Go taya mafelo maina a batho
Maina a batho ba ba tshelang a tshwanetse go tilwa;
Go bitsa mafelo ka maina a batho go tshwanetse ga dirwa go lebilwe maemo batho ba ba amegang (sekai: e seng go bitsa sengwe se se fitlhegileng ka leina la motho yo o botlhokwa mo setšhabeng)
Fa go kgonagalang go bonwe tetla e e kwadilweng go tswa mo mothong yo o amegang kgotsa kgotsa mo losikeng le bajaboswa ba motho yoo pele leina la gagwe le ka dirisiwa.
A maina a a leng teng a ka fetolwa?
Go ka dirwa kopo ya phetolo ya leina fa mokopi a dumela gore leina ga le kgotsofatse dintlha tsa botlhokwa tsa SAGNC kgotsa ka mabaka a mangwe jaaka a histori kgotsa a puo. Kopo etshwanetse go direlwa mo foromong e e dirisetswang maina a mašwa, mme e tshwanetse go patiwa ke tlhaloso e e tletseng, mme fa go kgonagalang le dikwalo tse di tshegetsang.
Diphetogo di tshwanetse go tilwa ka mabaka a:
Diphetogo di tsosa tlhakatlhakano mo nageng le boditšhabatšhaba, mme go tsaya dingwaga tse dintsi go di diragatsa.
Diphetogo di le tlhwatlhwagodimo mo dikarolong tsotlhe tsa setšhaba. Di ngangisano di ka tsoga ka ga maikarabelo a ditshenyegelo mo go direng diphetogo.
Diphetogo di ka tlhakatlhakanya loago go na le go rotloetsa tshwaragano ya setšhaba.
Maina a mafelo ke karolo ya histori, setso boswa jwa puo jwa setšhaba, jo go leng botlhokwa thata go bo somarela go na le go bo senya.
Ke mang yo o ka dirang kopo ya thebolo ya leina?
Mafapha otlhe a mmuso, mebuso ya diporofense, bathati ba selegae, Ofisi ya Poso ya Aforika Borwa, batlhabolodi ba ditsha le mokgatlho mongwe le mongwe kgotsa motho yo o batlang gore lefelo le fiwe leina.
Go dirwa jang go dira kopo ya thebolo ya maina a mafelo
Diforomo tsa kopo di teng go tswa kwa SAGNC kgotsa kwa diPGNC.
Bakopi ba tlhokomele go neelana ka tshedimosetso yotlhe mo foromong ya kopo.
Thuso ya go dira kopo
SANGC e batla gore batho ba selegae ba nne le seabe mo go teyeng maina. Fa setšhaba se sa kgoneng go tlatsa foromo, se ka dira kopo ka bothati jwa selegae kwa Komiting ya Maina a Mafelo ya Porofense go bona thuso. DiPGNC di ka kopa thuso go tswa kwa SAGNC e e ka fetisetsang ntlha eo kwa babatlisising ba ba kgethegileng.
Dintlha tse di latelang di botlhokwa thata
Dikamano tsa latitšhutu le longitšhutu (ka tatelano eo)
Mmapa wa kgaolo o batlega mo pampiring ya A4
Ntlha le sekgala go tswa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata e e gaufi di tshwanetse go tlhomama, sekai: dikilomitara di le 15 kwa Borwa-Botlhaba jwa ...
Puo ya leina. Fa leina le bopilwe ka dikarolo tse di farologaneng ka dipuo tse di fetang e le nngwe, sekai: SeZulu le Seesimane, di kaiwe ka bobedi.
Maina a tshwanetse go kwalwa ka ditlhaka tse dikgolo le tse dinnye, e seng tsotlhe ka ditlha tse dikgolo, go bontsha fa ditlhaka tse dikgolo di tshwanetseng go diriswa teng, sekai eMbali kgotsa GaBosela.
Tshimologo le bokao jwa leina. Dintlha tsa histori tsa leina, kaelo go sengwe sa tlhago, kgotsa go tewa leina ka go tlotlomatsa motho go tshwanetse ga tlhalosiwa ka botlalo ka mo go ka kgonagalang ka teng. Ditlhaloso tsa setso di ka nopolwa go tswa mo basedimosetsing, mme go ka mametlelelwa le dikwalo tsa diakhaefe.
Kopo nngwe le nngwe e tshwanetse go neelana ka dintlha tsa mosedimosetsimogolo yo o tshisintseng leina.
Leina la bobedi le lona le neelwe. Go itlhaganedisa tiro fa SAGNC e neetswe leina la bobedi fa leina la ntlha le sa amogelesege ka mabaka lebaka lengwe ( jaaka poeletso ya leina le le setseng le rebotswe).
Tsweetswee dirisang foromo ya kopo e e kannweng fela.
Fa go romelwa fekese kgotsa poso ya eleketeroniki, tsweetswee a e matlafadiwe ka go romela dikwalo tsa ntlha tse di saennweng ka poso.
Tsamao ya nako go simolola fa kopo e dirwa le thebolo
Khansele e kopana gane ka ngwaga. Ka ntlha ya gore tiego gantsi e bakiwa ke tshedimosetso e e sa felelang kgotsa e e fosagetseng mo foromong ya kopo, bakopi ba tshwanetse go itse gore tlhomamiso ya leina e ka nna thulaganyo e telele. Fa go dirwa dithulaganyo go tshwanetse ga dirwa tshiamelo ya go leta bonyane sebaka sa dikgwedi tse tharo, mme go tlhokomelwe gore go tladiwe foromo ya kopo jaaka go batlega go tila tiego e telele.
Sekai sa foromo ya kopo
KHANSELE YA MAINA A MAFELO YA AFORIKA BORWA
KOPO YA LEINA LE LEŠWA LE LE TSHISINTSWENG LE/KGOTSA PHETOLO YA LEINA LE LE LENG TENG LA LEFELO.
TIRISO YA OFISI FELA:
Letlha:
Leina le le rebotsweng ke Tona:
Tlhokomela: Dirisa foromo e le nngwe mabapi le sengwe le sengwe se se tshwanetseng go tewa leina.
Leina le le tshisintsweng
Tlhopho ya ntlha
Tlhopho ya bobedi i Bokao jwa leina ke eng, mme letswa mo puong efe?
ii Neela tlholego ya leina fa o se itse
Leina le le tshisintsweng le lebisitswe selo se se jang? (sekai. Ofisi ya poso, seteišene sa ditimela, toropo, motsesetoropo, motsethoko, thaba, kgogometso,letshitshi, kapa, letamo, pharagatlha, lekgabana, setlhaketlhake, mogogoro, letsha, pane, lebala, mokokotlo wa thaba, noka, molapo, mokgatsha, lefelo la bonno, motes)
Lefelo le mo Seterekeng sefe sa Magaseterata le Porofense efe?
i Lefelo le bokgakala jo bo kae le gone le kwa ntlheng efe ya toropo/ofisi e e gaufi ya mageseterata sekai 15km bokone bophirima jwa ...?
ii bontsha dikgolaganyi tsa lefelo ka latitšhutu le lonkitšhutu fa go kgonagala. Tsenya mmapa wa boglo jwa A4.
Tlhopho ya ntlha
Tlhopho ya bobedi
A leina le le tshisintsweng ke la bogologolo dingwaga tse di 50 kgotsa go feta, e santsane e le lešwanyana dingwaga tse di 10 - 50 kgotsa le lešwa dingwaga tse tlhano kgotsa kwa tlase
Fa e le tshisinyo ya phetolo ya leina, neela leina la ntlha le mabaka a phetolo
Dintlha tsa mokopi...
Leina: ...
Aterese: ...
Mogala: ...
Fekese: ...
Maemo a mokopi...
Bothati jwa semmuso jwa motho kgotsa mokopi yo mongwe, sekai:
pusomorafe, e emela lefapha. Transnet, mmuso wa porofense, pusoselegae, setlamo sa poraefete, setlhopha se se nang le kgatlhego, kgotsa sengwe (totobatsa)
Tshaeno: ...
Letlha: ...
Dintlha tsa motho le/kgotsa mongwe yo o dirileng jaaka mosedimosetsi yo o neileng tshedimosetso mabapi le leina a Leina: ...
b Aterese: ...
Mogala: ...
Fekese: ...
Tsweetswee romela foromo e kwa:
Khansele ya Maina a Mafelo ya Aforika Borwa Fekese : 324 2119
Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji
Tshwane
<fn>tsn_Article_National Language Services_Bokaedi tlaleletso.txt</fn>
Bokaedi tlaleletso bo golagana ka katamelano le batshameki bagolo mo mererong ya LIS ya bosetšhaba ya botlhokwa, go tsenyelediwa -
Lefapha la Botsweretshi le Setso
Lefapha la Saense le Thekenoloji
Lefapha la Thuto
Lefapha la Merero ya Lefatshe Letlhomeso la Bosetšhaba la tshedimosetso ya Lefaufau NSIF
Lefapha la Ditlhaeletsano
Ditirelo tsa Porofense tse robong tsa Laeborari
Laeborari le Mokgatlho wa Tshedimosetso wa Aforika Borwa (LIASA)
Khomišene ya Bosetšhaba ya moporesidente ya Tshedimosetso ya Setšhaba le Tsweletso
Tshedimosetso ya Diakhaefe tsa Aforika Borwa (SADA) ya Motheo wa Bosetšhaba wa Patlisiso (NRF)
Kgolagano le boditšhabatšhaba e diragala le -
Tshwaragano ya Boditšhabatšhaba ya Mekgatlho ya Laeborari le Ditheo (IFLA)
mekgatlho e e rileng ya Ditšhabakopano (go tsenyelediwa UNESCO le Khomišene ya Ikonomi ya UN ya Aforika )
Mafaratlhatlha a Boditšhabatšhaba a Go nna teng ga Diphasalatso tsa Saense(INASP)
Mokgatlho wa Tsweletso ya Borwa jwa Aforika (SADC)
le tse dingwe
Tshedimosetso - phetogo, ka Lefapha la Botswereshi le Setso, e simolola le go tshegetsa ka matlotlo dipatlisiso tse di rileng tsa LIS kwa maemong a bosetšhaba.
Bokaedi tlaleletso gape bo thusa mekgatlho e e rileng ya LIS ka thuso mo dikabong ya diporojeke tsa bosetšhaba tse di rileng, sk. go thusa LIASA go tshola Khonferense ya IFLA 2007 kwa Durban.
Tsotlhe tsa ditiro tse di fa godimo di lebisitswe kwa go oketseng phitlhelelo kwa tshedimosetsong ya bosetšhaba.
DINTLHA TSA KGOLAGANO
Bokaedi tlaleletso jwa Tshedimosetso phetogo
Bokaedi Bogolo jwa Tirelo ya Diakhaefe tsa Bosetšhaba le
Direkoto ya
Aforika Borwa
LEFAPHA LA BOTSWERETSHI LE SETSO
Kgetsana ya Poso X236
Mogala: +27.12.323-5300
Fekese: +27.12. 323-5287
AFORIKA BORWA
LEFAPHA LA BOTSWERETSHI LE SETSO
BOKAEDI BOGOLO JWA TIRELO YA DIAKHAEFE TSA BOSETŠHABA LE DIREKOTO YA AFORIKA BORWA
Bokaedi tlaleletso jwa
Tshedimosetso- phetogo
Bokaedi tlaleletso jwa Tshedimosetso-phetogo ke ntlha bogareng ya bosetšhaba ka fa gare ga Mmuso wa bosetšhaba jo bo mekamekanang le merero ya pholisi e e rileng e e amanang le laeborari le ditirelo tsa tshedimosetso (LIS) kwa maemong a bosetšhaba. Tsedimosetso- phetogo e kaya tshedimosetso ka tshedimosetso.
Bokaedi tlaleletso bo beilwe ka fa gare ga Bokaedi Bogolo jwa Tirelo ya Diakhaefe tsa Bosetšhaba le Direkoto ya Aforika Borwa jwa Lefapha la Botsweretshi le Setso mme bo begela kwa Moakhaefeng wa Bosetšhaba, Ngaka Graham Dominy.
Ponelopele ya Bokaedi tlaleletso ke go tlhola le go tshegetsa mokgwa o o nonofileng wa tshedimosetso - phetogo o o tla godisang phitlhelelo kwa tshedimosetsong, go tlhomamisa gore baagi botlhe ba tsaya karolo mo tshedimosetsong ya Setšhaba, ka go rialo ba nna le seabe mo tsweletsong ya naga. Maikemisetso ke go gakolola Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji ka tsweletso, thulaganyo, le tshegetso ya pholisi ya bosetšhaba ya tshedimosetso- phetogo le mafaratlhatlha.
Mokgwa wa bosetšhaba wa tshedimosetso- phetogo mo Aforika Borwa o na le mefuta e e farologaneng ya dilaeborari le mekgatlho ya tshedimosetso e mengwe mme o kgontshiwa ke letlhomeso la peomolao. Bokaedi tlaleletso bo malebana ka totobalo le -
Khansele ya Bosetšhaba ya Laeborari le Ditirelo tsa Tshedimosetso (NCLIS)
Laeborari ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa (NLSA)
Laeborari ya Aforika Borwa ya Difofu (BLINDLIB)
Komiti ya Peeletso ya Semolao le dilaeborari tseo le diakhaefe tse di dirang jaaka mafelo a peeletso a semolao, le
Mokgatlho wa Badiri ba Difofu wa Aforika Borwa (SABWO).
Mekgatlho e e na le seabe mo go tlholeng mafaratlhatlha a bosetšhaba a LIS, e e kgontshang mefuta e mengwe ya dilaeborari go tlamela tirelo ya tshedimosetso kwa baaging ba tsona. NLSA, BLINDLIB le SABWO e amogela dikeetletso go tswa Lefapheng la Bosetšhaba la Botsweretshi le Setso mme ke dikemedi tsa khuduthamaga tsa Lefapha.
NLSA e dira jaaka kemedi ya bosetšhaba ya bibiliokerafi gape le jaaka laeborari ya bosetšhaba ya polokelo. Tikatikwe ya Buka, e e leng moitseanape wa yuniti ka fa gare ga NLSA, e godisa thutego, tsweletso ya dibuka, le mowa wa go buisa.
BLINDLIB e tlhagisa le go phatlhalatsa mo nageng yotlhe dikwalo ka Braille, mmogo le ditheipi tsa kutlwelelo, ka tlhamalalo kwa badirising ba tshedimosetso ba difofu e bile ba na le bogole jwa kgatiso. Karolo ya Ditirelo tsa Braille ya SABWO e tlhagisa dikwalo tsa Braille fa di tlhokiwa. Ka bobedi NLSA le BLINDLIB di dirisa mekgwa ya khomputara go tlamela phitlhelelo go ya dikgobokanyong le go godisa kabelano -metswedi.
Bokaedi tlaleletso jwa Tshedimosetso- phetogo bo tsamaisa Melao ya bosetšhaba ya LIS e e latelang, e e bopang karolo ya letlhomeso la peomolao la mokgwa wa bosetšhaba wa tshedimosetso- phetogo:
Molao wa Khansele ya Bosetšhaba ya Laeborari le Ditirelo tsa Tshedimosetso, 2001 (Molao No. 6 wa 2001)
Molao wa Laeborari ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa, 1998 (Molao No. 92 wa 1998)
Molao wa Laeborari ya Aforika Borwa ya Difofu, 1998 (Molao No. 91 wa 1998), le
Molao wa Peeletso ya Semolao, 1997 (Molao No. 54 wa 1997).
Bokaedi tlaleletso gape bo amega mo mabakeng a taolelo ya ditheo ya NLSA, BLINDLIB le SABWO bo tsamaisa tirego ya go bopa gape Diboto tsa NLSA le BLINDLIB.
Bokaedi tlaleletso bo dira jaaka Bokwaledi jwa Komiti ya Peeletso ya Semolao ya molao o o kwadilweng le molao o o kwadilweng wa Khansele ya Bosetšhaba ya Laeborari le Ditirelo tsa Tshedimosetso. Tshedimosetso - phetogo gape e tsamaisa tirego ya go bopa gape Komiti le Khansele.
Ka bokhutshwane, Molao wa Peeletso ya Semolao, 1997, o tlhomamisa gore khophi e le nngwe ya tokomane nngwe le nngwe e e phasladitsweng mo Aforika Borwa e romelwa mahala ntle le tuelo kwa NLSA, Laeborari ya Palamente, Laeborari ya Setšhaba ya Natala le Ditirelo tsa Setšhaba tsa Laeborari tsa Mangaung (Bloemfontein). Dikhophi tsa matheriale wa kutlo-pono di romelwa kwa Diakhaefeng tsa Bosetšhaba tsa Filimi, Bedio le Modumo mo Tshwane. Ka Molao o, ngwaoboswa e e kwadilweng ya Aforika Borwa e a bolokiwa le go rebolelwa setšhaba.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Bosiamisi ba Kagose(a.txt</fn>
Bosiamisi ba Kagosea - go fodisa dintho tsa bosenyi, go direla baagi ba ba babalesegileng
Matseno
Ka fa gare ga tsela ya bosiamisi jwa bosenyi, ditiro tsa bosenyi di dirwa segolo le tsona ke mokgwa wa tsela ya bosiamisi ba tuediso. Fale o bonwa molato ke kgotlatshekelo ya molao, batlolamolao ba otlhaiwa ka mokgwa wa go atlholela nako ya tlhokomelo ya tshiamiso, nako ya kgolegelo, tuelo ya tefiso kana kopano ya maitlhophelo a kotlo e.
Lefapha la Tirelo ya Tshiamiso, le gale le sweditse go tlhagisa kakanyo ya Bosiamisi ba Kagosea jaaka setlhokwa segolo. Tlhagiso e, e theilwe mo go tlhaloganyeng bosenyi jaaka kgato kgatlhanong le motswasetlhabelo le baagi mme e ikaelela go fodisa theo ya makoa mo tiregong ya bosiamisi ba bosenyi. Ga e a ikaelela go emela bosiamisi ba paakanyo mo nakong e khutshwane mme bogolo kwa go nonotsheng tirego ya bosiamisi.
Bosiamisi ba Kagosea ke eng?
Ka fa gare ga diteng tsa Ditirelo tsa Tshiamiso, Bosiamisi ba Kagosea bo ka tlhalosiwa jaaka karabo ya kagosea mo bosenying. Bo gatelela botlhokwa ba seabe sa batswasetlhabelo, bamalapa le maloko a baagi ka go ba tsenya ka mafolofolo mo tiregong ya bosiamisi. Bo ikaeletse gape kwa go tsholeng batlolamolao go nna le maikarabaelo ka tlhamalalo mo bathong ba ba ba tshwentseng le kwa go busetseng ditatlhegelo le kotsi e e bonweng ke batswasetlhabelo. Bo tlamela thono ya tetlanyo, puisano, therisano le go rarabolola bothata tse di ka isang kwa pholong, kakanyong e kgolwane ya pabalesego le pusetsogape e e oketsegileng ya motlolamolao mo teng ga baagi.
Ga go na tlhaloso e e nosi e e ka akaretsang gotlhe ga diponalo tse di leng teng mo kakanyong ya Bosiamisi ba Kagosea, fela ditlhaloso tse di latelang ka bathati ba babedi mo kgannyeng di a sedimosa :
Bosiamisi ba Kagosea bo gatelela botlhokwa ba go tsholetsa seabe sa batswasetlhabelo le maloko a baagi ka kamego ya mafolofolo a mantsi mo tiregong ya bosiamisi, go rwesa batlolamolao maikarabelo ka tlhamalalo mo bathong ba ba ba tshwentseng le go tlamela dithono di le mmalwa tsa puisano, therisano le go rarabolola bothata, tse di ka isang kwa kgopolong e kgolwane ya pabalesego ya baagi, kutlwano ya loago le kagiso ya botlhe ba ba amegang." Mark Umreit : 1996
Bosiamisi ba Kagosea ke tsela ya go dira bosiamisi gore pholo e kgone go nna teng mme seno se tsenyeletsa dielemente tsa botlhokwa tsa : go bitsa go tla go arabela tiro ya mong; poelano; go dira ka se se neng sa fosagala; go dira ka kotsi ya bosenyi, mme gape ka kotsi ya tirego ya bosenyi, mme gape ka kotsi ya tirego ya bosiamisi ba bosenyi." Lorraine Berzins : 1996
Bosiamisi ba Kagosea bo farologane gotlhelele go tswa bosiamising ba tuediso. Ke bosiamisi bo bo bayang maatla mo isagong, e seng mo go se se fetileng. Bo lebelela mo go se se tlhokang go alafiwa, se se tlhokang go duelwa gape le se se tlhokang go ithutiwa mo tlhagelelong ya bosenyi. Bo lebelele se se tlhokang go tlisiwa fa e le gore dilo tse di jalo ga di a tshwanela go diragala gape.
Go sa kgathalesege gore bo dirwa jang, Bosiamisi ba Kagosea bo bontsha tumelo ya gore bosiamisi bo tshwanetse go, go fitlha kwa maemong a a kwa godimo mo go kgonegang, bo dire dilo tse tlhano e bong :
go gwetlha botsayakarolo bo bo tletseng le tumalano;
go batla maikarabelo a a tletseng a tlhamalalo;
go fodisa go go robilweng;
go kopanya go go kgaogantsweng; le go tiisa baagi go thibela go utlwisiwa botlhoko go ya pele.
Ditshiamelo tsa Bosiamisi ba Kagosea
Bo lebelela ditiro tsa bosenyi mmogo go feta - e seng fela jaaka tlolo ya molao mme gape jaaka kotsi e e tliseditsweng batswasetlhabelo
Bo akaretsa ditlhopha tse dimmalwa - e seng fela mmuso le motlolamolao mme gape motswasetlhabelo le baagi
Bo lekanyetsa katlego ka go farologana - go na le go lekanyetsa gore ke kotlo e e kana kang e e biditsweng, bo lekanyetsa gore kotsi ke e e kana kang e e siamisitsweng kana e e thibetsweng
Bo lemoga botlhokwa ba baagi mo tsibogong ya bosenyi go na le fela go tlogela bothata ba bosenyi mo mmusong o le esi
Bo tshotse ditshiamelo tse di tlhomameng tsa :
Batswasetlhabelo - ka mokgwa wa tetlanyo, batswasetlhabelo ba ka amogela puseletsoditshwanelo, pusetso le go fola
Batlolamolao - motlolamolao o agisanngwa le , le go busediwa gape mo baaging
Malapa - malapa a amogela puseletsoditshwanelo, pusetso le go fola
Baagi - kgonego ya go ya tlase mo kelong ya bosenyi le phokotsego mo tlolomolaong gape ya batlolamolao
Ditirelo tsa Tshiamiso - phokotsego e e kgonegang mo tlalong ya batho le poelobosenying, kgonego e e oketsegileng ya botsayakarolo ba motlolamolao mo mananeong a tsosoloso le koketsego ya kamego ya baagi.
Dipoelo tse di solofetsweng
Tsa batswasetlhabelo :
Tuelogape ya ditatlhegelo tsa matheriale
Kakanyo ya kamogelo ya kotsi e e tlhagisitsweng le bokana bongwe ba tshiamiso le kagisanyo
Tsa baagi :
Sebaka se se oketsegileng sa go amogela le go kopanya batlolamolao
Kamego e e oketsegileng le go tlhaloganya tsela ya bosiamisi ga maloko a baagi
Kakanyo ya motlolamolao a dirile bokana bongwe ba ditlhabologo
Maemo a a fokotsegileng a letshogo
Tsa motlolamolao :
Temogo e e oketsegileng ya kutlwalo ya bosenyi mo bathong ba bangwe
Sebaka se se oketsegileng sa batlolamolao go abela baagi mo go utlwalang
Maemo a thuto a a kwa godimo le dikgono tsa tshupetsokgono ya ditiro, loago le go dira ditshwetso
Kgopolo ya mong le kgopolo ya phatlalatsa e e tokafetseng ya motlolamolao
Kakanyo e e oketsegileng ya go nna mongwe wa baagi
Kabelo e e tokafetseng ya baagi go ya motlolamolaong
Ke mananeo afe a a bonelwang pele go nna karolo ya Bosiamisi ba Kagosea?
Mananeo a a latelang a tlhomame go bopa karolo ya tirego ya Bosiamisi ba Kagolea :
Tetlanyo le puisano ya Motswasetlhabelo - Motlolamolao
Go khonferensa ga Setlhopha sa Lelapa
Ditirelo tsa mong kwa batswasetlhabelong
Tirelo ya Baagi
Maitshwarelo a a kwadilweng kana a molomo go batswasetlhabelo le batho ba bangwe ba ba amegileng
Motswasetlhabelo kana diseteitemente tsa boagisani tsa kutlwalo
Go ema mmogo le motswasetlhabelo le ditlhopha tsa tshegetso
Batsayakarolo mo Tiregong ya Bosiamisi ya Kagosea
Ka ntlha ya fa Bosiamisi ba Kagosea bo theetswe mo kakanyong ya gore bosenyi bo tswa mo kotsing e e tlhagiseditsweng batswasetlhabelo, baagi le batlolamolao, go gapeletsega gore ditlhopha tsotlhe tse di maleba di tshwanetse go tsenngwa mo tsibogelong ya bosenyi. Ba ba latelang ke batsayakarolo ba ba tlhomameng mo tiregong :
Motswasetlhabelo
Motlolamolao
Baagi
Mmuso mme segolo Mafapha a Ditirelo tsa Tshiamiso, Tlhabololo ya Loago, Bosiamisi le Ditirelo tsa Mapodisa a Aforika Borwa
Mogokaganyi / motsereganyi
Malapa
Mekgatlho e e seng ya mmuso, mekgatlho e e theetsweng mo baaging le baithaopi
Ditlwaelo tsa bodithabathaba
Go na le matshwao a gore Bosiamisi ba Kagosea bo bona maatla go dikologa lefatshe. Mekgatlho ya mebusogare e tsaya ntlha ya Bosiamisi ba Kagosea. Ka 1999, Komiti ya Ditona ya Khansele ya Yuropa e tsere katlanegiso mo tirisong ya tetlanyo mo mererong ya kotlhao.
Buka ya Ithuto ya Dithaba Kopano tsa Bodithabathaba ka dintlha tsa Bosiamisi ba Batswasetlhabelo gore " letlhomeso la Bosiamisi ba Kagosea bo ama motlolamolao, motswasetlhabelo le baagi botlhe mo matsapeng a go tlhola tlhagiso e e lekalekanang e e lebagantsweng le motlolamolao le, ka nako e le nngwe, go dikologa - motswasetlhabelo. Pusetso ya motswasetlhabelo e dule ntlha e kgolo ya bosiamisi ba kagosea mo mafatsheng a mantsi a a tlhabologileng."
Kgato ya peomolao e fokoditse dikgoreletsi tsa semolao le thulaganyo go dirisa mananeo a kagosea, e tlhodile dithotloetso tsa go dirisa mananeo a kagosea, e kaetse le go bopa mananeo a kagosea le, mme e sireletsa batlolamolao mmogo le batswasetlhabelo.
Palo ya mananeo a kagosea ka bophara e a gola. Go na le go feta mananeo a tetlanyo a le 500 kwa Yuropa le go feta 300 kwa USA. Patlisiso ya mananeo a kagosea le diporojeke kwa Canada di isitse kwa maineng a a fetang 100.
Ditlwaelo tsa selegae
Kakanyo ya Bosiamisi ba Kagosea ga se selo se sea mo Aforika Borwa mme go na le mabaka mangwe koo ditheo di setseng di dirisiwa go fitlha gongwe. Tsona di tsenyeletsa:
Komiti ya Nnete le Boitshwarelano (TRC)
Komiti ya Nnete le Boitshwarelano e e itsegeng thata e e neng e lebeletse maleo otlh a a neng a dirilwe mo bathong ba Aforika Borwa, e ne e le ikatiso ya sekala se segolo mo Bosiamising ba Kagosea. E ne e emetse kamogelo ya tlhokego ya batswasetlhabelo go bona tharabololo nngwe mo maemong a bona a botswasetlhabelo ka go neela bopaki ka maitemogelo a bona le go dumelelwa go reetsa se badiri ba bosenyi kgatlhanong nabo ba neng ba se bua.
Lenaneo la Maatlafatso ya Motswasetlhabelo
Lefapha la Tlhabololo ya Loago le eteletse pele Lenaneo la Maatlafatso ya Motswasetlhabelo le le ikaeletseng go tlisa batswasetlhabelo ba bosenyi kwa bogareng ba tsela ya bosiamisi ba bosenyi. Togamaano ya Thibelo ya Bosenyi ya Bosethaba e e tlhalosang tsibogo go kutlwalo ya bosenyi mo go motswasetlhabelo. Le fa e na le seabe e seng ka tlhamalalo mo phokotsong ya bosenyi, lebaka la yona le legolo ke go tsaya ka masisi matshwenyego a motswasetlhabelo. Go dumelwa ka kakaretso gore maatlafatso ya batswaditlhabelo e fokotsa tshosetso e kgolwane, e rotloetsa tirisanommogo le tirego ya bosiamisi ba bosenyi e tiisetsa maitsholo a seloago a a eletsegang, e dira jaaka mothibeledi go batlolamolao kana batlolamolao ba bokgoni le go tlhatlosa tshegetso ya sethaba mo tseleng ya bosiamisi ba bosenyi."
Tirelo ya Baagi
Kakanyo ya tirelo ya baagi e e gapelesegang, e e dirwang ke bao ba tshwentseng sethaba ka maitsholo a bona a bosenyi, e bona tumo mo Aforika Borwa. Tirelo ya baagi ke tiro ya dikumo, e e dirwang ke batlolamolao mo tshiamelong ya baagi ba ba amegang. E ka gapelediwa mo batlolamolaong ba ba atlholetsweng dinako tsa tlhokomelo ya tshiamiso ke dikgotlatshekelo tsa molao.
Go nthafatsa tirego ya bosiamisi ya baa
Go latela ditlhabololo dingwe go Molao wa Ditirelo tsa Tshiamiso ka 1995, komiti ya ditona ya bogare e ne ya bopiwa ka taolelo ya go lebelela ka tlhamalalo kwa phetogong tsela ya tlhokomelo ya ngwana le moa mo Aforika Borwa.
Mo go kwaleng dikaelo tsa phetogo ya tsela ya tlhokomelo ya ngwana le moa, komiti e tsitsintse gore: tlhagiso kwa bathong ba baa ba ba mo mathateng ka molao e tshwanetse go tsenyeletsa : tharabololo ya kgotlhang, kamego ya lelapa le baagi mo go direng tshwetso, boitapoloso le botsereganyi bo bo theetsweng mo baaging."
Bokhutlo
Go dirana le maitsholo a bosenyi ke morero wa loago o o marara o o ka se dirweng ka nonofo ya bosiamisi bo bo direlwang bo le esi. Go fodisa dintho tsa bosenyi go ntse go na le tirego e e tlamelang dithono tsa tetlanyo, puisano, therisano le go rarabolola mathata, le motswasetlhabelo le baagi kwa bogareng ba tirego. Lefapha la Ditirelo tsa Tshiamiso le ineetse go tsamaisa tirego, fela e ikaegile mo go tlhaloganyeng le tshegetso ya batho ba naga.
A re direng mmogo mo go fodiseng dintho tsa tshenyo.
A re direng mmogo go tlhola baagi ba ba babalesegileng.
A re direng mmogo go tlisa naga e e botoka.
Tshegetsa Bosiamisi ba Kagosea mme o gase lefoko.
Kwa tlase ga tsebe ya morago
E kokoantswe le go phatlaladiwa ke Bokaedi ba Ditirelo tsa Tlhaeletsano jwa Lefapha la Ditirelo tsa Tshiamiso - jaaka tirelo kwa sethabeng.
Re direla ka boikgantsho
Diteng tsa diphousetara le dibena :
Diteng tsa Phousetara 1 mmogo le bena:
Go fodisa dintho tsa bosenyi
Go direla pabalesego ya baagi
Phousetara 2:
Bosiamisi ba Kagosea - Tsibogo e e botoka mo bosenying
Go baya batswasetlhabelo kwa bogareng ba tirego ya bosiamisi ba bosenyi
Go agisanya batho ka pusetso le boitshwarelano
Phousetara 3 :
Bosiamisi ba Kagosea - Go tshola batlolamolao ba le maikarabelo mo batswasetlhabelong ka bosenyi ba bona.
Go tlisa batswasetlhabelo, batlolamolao le baagi mmogo mo go batleng ditharabololo tsa bosenyi.
Go godisa kagisano, boitshwarelano le pusetso mo go fodiseng dintho tsa bosenyi.
Thitokgang
Bosiamisi ba Kagosea - go fodisa dintho tsa bosenyi
<fn>tsn_Article_National Language Services_Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo.txt</fn>
Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (BBPM)
Lenane la Diteng
Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (BBPM)
Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (MBPM) le Dipeomolao tse dingwe
Motlhatlhobimogolo wa meepo
Bokaedibogolo a Meepo ya Gouta le Polatinamo 18
c Meepo e Mengwe 22
Bokaedi jo bo Kgethegileng a Pabalesego ya Meepo 23
b Didiriswa tsa Meepo 24
c Dipatlisiso tsa Meepo 25d Thutamaphelo mo Tirong 25
e Melemo ya mo Tirong 26
f Tshegetso ya Botsamaisi le Taolo ya Selegae 27
Botlhatlhobi jwa Dikgaolo ... 27
Tiro ya Boitekanelo le Pabalesego ya Intaseteri ya Meepo...33
Tshedimosetso ya tlhaeletsano...41
Lenanefoko la Diakeronimi ...43
Ketapele ka Motlhatlhobimogolo wa Meepo
Inateseteri ya meepo mo Aforika Borwa ke ke motshwaedi o mogolo mo ikonoming ka bophara. Ka 2001, ntshokuno ya meepo e nnile le tshwaelo e kgolo ka tlhamalalo go feta diperesente di le 6 (6%) tsa Gross Domestic Product (GDP). Go ya pele, tlhagiso ya malatlha ke motswedi o mogolo wa maatla a a dirisiwang ke intaseteri ya Aforika Borwa e e tlhagisang motlakase, e le yona e leng moromedintle wa maatla. Godimo ga moo, dikuno tsa tshipi le tse e seng tsa tshipi di na le seabe se segolo mo intasetering ya kago le tshegetso ya kago le tlhokomelo ya mafaratlhatlha a naga.
Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (BBPM) bo rwele maikarabelo a tshireletso ya boitekanelo le pabalesego ya badiri ba kwa meepong le batho ba bangwe ba ba amiwang ke ditiro tsa meepo. Botlhatlhobi bo leka ka natla go fokotsa dikgobalo tsa kwa tirong le boitekanelo jo bo fokolang, mme ka jalo bo lemogile dikgwetlho tsa boitekanelo le pabalesego e intaseteri ya meepo e lebaganeng natso.
Go thata go lekanyetsa le go laola dikutlwalo tsa boitekanelo mo tirong ka ntlha ya gore bontsi jwa ditlamorago tsa boitekanelo ga di bonale ka bonako. Malwetse a mafatlha kwa tirong le le go latlhegelwa ke kutlo ke dintlha tse kgolo tse pedi mo lephateng la boitekanelo mo meepong tse di tlholwang ke go lebagana le dikgotlhedi le modumo mo pakeng e telele.
Lephata la meepo ya gouta e sa ntsane e le mothapi o mogolo mo intasetering ya meepo, ka jalo badiri ba lona ba ba leng mo kotsing ya mathata a khemo fa ba bapisiwa le mathata a mangwe a meepo. Bolwetse jo bo tshwenyanang thata mo meepong ya gouta ke silikhosisi, jo bo tlhagelelang mo mefuteng yotlhe ya meepo ya matlapa, go bula ditonele, go epa dikwari le go thuba matlapa, kwa go ntshiwang manathwana a silikhone.. Go nna gaufi le silikhone le go tshwarwa ke silikhosisi ke mabaka a a kotsi thata go ka baka bolwetse jwa mafatlha. Silikhosisi gape e sa ntsane e le tlhobaboroko e kgolo kwa meepong ya malatlha.
Modumo o ntse o tsewa jaaka bothata jo bogolo mo boitekanelong jwa badiri kwa intasetering ya meepo ya Aforika Borwa. Intaseteri e tsentshitse manaane a tlhokomelo ya kutlo (MTK) ka 1998, ka ntlha ya gore mekgwa ya tiro e e tlwaelegileng mo go ntsheng diminerale le dithulaganyo tsa tiro di ne di dira gore batho ba le bantsi ba nne gaufi le modumo go feta kelo e e amogetsweng ya pabalesego ya semolao ya 85 dB.
Le fa go dirisiwa manaane a tshomarelo ya kutlo (MTK), boenjeneri jwa taolo ya modumo le dikgato tsa tsamaiso go laola matshosetsi, bothata bo ntse bo le teng. Go kabakanyediwa gore magareng ga diperesente di le 68 le 80 tsa badirameepong ba lebagane le tekanyetso-nako-magareng(TNM) ya didesibele (dB) di le 85 kgotsa go feta, se se supang kotsi ya go latlhegelwa ke kutlo ga bontsi jwa badiri ba intaseteri.
Dikgwetlho tse kgolo tsa pabalesego ya badiri di mo meepong ya gouta le polatinamo. Mo dingwageng tse di mmalwa tse di fetileng, go epiwa ga polatinamo go oketsegile go utlwala, mme ga tlhola ditiro tse dintsi. Ka bomadimabe, se se tlhodile koketsego ya seelo sa dikgobalo. Mekgwa ya ga jaana e bontsha gore katiso le tlhokomelo mo lephateng la polatinamo ga e a lepalepana le kgolo.
Intaseteri ya meepo ya gouta e na le seabe se segolo mo dikotsing tse di amanang le meepo, segolo thata ka ntlha ya bontsi jwa badiri le sebopego sa matlapa. Le fa go na le phokotsego ya badiri mo meepong ya gouta mo dingwageng tse di mmalwa tse di fetileng, phokotsego e ga e bonale mo tokafatsong ya pabalesego mo pakeng yona eo. Le fa go ka nna le diphetogo tse di botlhokwa ka ntlha ya mefuta ya meepo e e leng teng le diphetogo mo maemong a a kotsi a meepo, maemo a a kotsi a, a meepo a batla tlhokomelo e kgolo le e e bokgoni.
Dipalopalo di bontsha gore ditiragalo tsa kgosomano ya mmu e sala e le karolo e kgolo ya dikotsi le setlhodi se segolo sa dintsho mo meepong ya Aforika Borwa. Tatlhegelo ya matshelo le bontsi jwa dikotsi tse di masisi tse ga jaana di diragalang mo intasetering di ka fokodiwa thata ka go tlhopha le go diragatsa maemo a a kwa godimo a ditegeniki tsa tlhokomelo.
Tiro ya tshireletsego ya meepo e mennye e ntse e le tlhobaboroko ka ntlha ya gore kelo ya tsona ya dikotsi e kwa godimo. Katiso e e lekanyeditsweng le didiriswa di lemogilwe fa e le mabaka a a tlholang dikotsi. Badiri mo lephateng le ba tlhoka thuso go netefatsa gore pabalesego ya meepo le dithulaganyo tse dintsi di a diriwa go tlamela tshegetso e e tlhokegang. BBPM e tshegetsa maiteko otlhe, jaaka tsweletso ya meepo e mennye. Kwa bokhutlong e na le seabe mo maitekong a go thibela HIV/AIDS. E tshegetsa matsholo a temogo le diporojeke tse di lebisitsweng kwa go fokotseng go nna teng ga HIV/AIDS mo intasetering ya meepo. Gape e ruanya Komiti ya Seraro ya HIV/AIDS mo lephateng la meepo.
Fa dikgwetlho tse di lebaganeng lephata la meepo di le dintsi, e bile di farologane, thulaganyo e e tiileng ya beng, e mo go yona badiri le mothapi le mmuso ba nang le seabe, thulaganyo e, e neela maitshetlego a a tiileng a go ka dirwang go tswa mo go ona.
Motlhatlhobimogolo wa Meepo
Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (BBPM)
Lefapha la Diminerale le Maatla (LDM) le tlamela taolo e e bokgoni ya diintaseteri tsa diminerale le maatla mo Aforika Borwa go netefatsa kgolo ya ikonomi le tlhabologo. Nngwe ya maikaelelo a bone ke go netefatsa gore diintaseteri tse di ke mafelo a a babalesegileng le a a itekanetseng. Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo bo diragatsa maikarabelo a mo boemong jwa LDM, mme go lebilwe bone thata mo phasalatsong e..
Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (BBPM) bo theilwe go sireletsa boitekanelo le pabalesego ya badiri le batho ba bangwe kwa meepong. Ponelopele ya jone ke go diragatsa maikarabelo a jone seporofešenale, sentle le ka bokgoni go latela maemo a boitekanelo a a amogelesegang selegae le boditšhabatšhaba a boitekanelo le pabalesego.
BBPM, e e okametsweng ke Motlhatlhobimogolo wa Meepo, e na le ofisi e le nngwe ya bosetšhaba le diofisi di le robongwe tsa dikgaolo. Diofisi tse di wela ka fa tlase ga taolo ya Bokaedibogolo jo bo farologaneng.
Maikarabelo a ntlha a BBPM' ke go tlhatlhoba meepo, go sekaseka le go dira dipatlisiso mabapi le dikotsi le ditiragalo dingwe tsa boitekanelo le pabalesego, le go pateletsa kobamelo ya Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (MBPM) No. 29 wa 1996, o maikarabelo a Botlhatlhobi bo ikaegileng ka one. Maatla a tiragatso ya BBPM a akaretsa ntlha ya kobamelo kgotsa dikitsiso tsa go tswalela, go duedisa dikotlhao tsa tsamaiso le dikatlanegiso tsa tshekiso.
Maikaelelo a BBPM ke go netefatsa go epiwa ga diminerale ka pabalesego mo maemong a a siameng a tiro. Ka jalo o lebile thata maikemisetso a a latelang:
Go dira le go tshegetsa pholisi e e bokgoni le letlhomeso le le nonofileng le le tshegetswang ke peomolao;
Phokotso ya dikotsi mo tirong le malwetse kwa meepong;
Tokafatso ya tsamaiso le phitlhelelo ya tshedimosetso; le
Kamaganyo ya ditiro tsa yona le dilo tsa botlhokwa tsa naga mo go :
Fokotseng botlhoki le go sa lekalekaneng ka go thusa meepo ya nakwana le e mennye;
Tshegetsa katiso le tlhabololo mo lephateng la Boitekanelo le Pabalesego mo Tirong; le
Tshegetso ya maiteko go samagana le HIV/AIDS.
Go fitlhelela maikemisetso a, BBPM e dirisa:
Dikgwebisano tse di itlhamelang mo ditheong tsa seraro go tla ka mekgwa e mešwa ya go samagana le dikgwetlho tsa boitekanelo le pabalesego;
Kgagamatso ya Molao le dikaelo tsa ona; le
Tlhamo e e tokafetseng ya melawana morago ga ditherisano le beng botlhe mo intasetering.
Dikamano tsa seraro, tshekatsheko ya kotsi, boruni jo bo lolameng, ditlhatlhobo tsa semolao le tsa tlwaelo, dipatlisiso, le dipotsiso di botlhokwa mo go direng sentle ga Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo. Le gale, Botlhatlhobi, bo tlhoka thuso ya meepo yotlhe go fitlhelela maikaelelo ka ntlha ya gore e tswela botlhe mosola.
The Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (MBPM) le Peomolao tse dingwe
MBPM ke akeronimi, mme e emela Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo, 29 wa 1996 ("Molao"). Ke motheo wa semolao wa taolo ya boitekanelo le pabalesego kwa tirong mo intasetering ya meepo ya Aforika Borwa.
Molao o theile BBPM. E eteletswe pele ke Motlhatlhobimogolo wa Meepo (MMM), yo o rweleng maikarabelo a go tsweletsa le go diragatsa kobamelo ya MBPM.
Badirameepong ba Mineworkers ba lebagane ke dikotsi tsa modumo, go reketa, mogote le serame, kgatelelo e e ipoeletsang ya tiro, dikhemikhale tse di kotsi, dire tse di ntshang diasiti, le lerole le digase tse di kotsi. Ba (badirameepong) tshwenngwa ke go se utlwe sentle, silikhosisi, nyumokhonosisi (bolwetse jwa matshwafo jo bo bakiwang ke go hema lerole) , mafatlha a magolo, asbestosisi le kankere ya matshwafo.
Ba mo kotsing tse di jaaka mmu o o gosomanang, thulaganyo ya dipalangwa le metšhini e e tsamayang, le gase e e tukang le lerole la malatlha. Dilo tse di tsaya matshelo ngwaga le ngwaga. Ka jalo go botlhokwa thata go laola boitekanelo kwa tirong le pabalesego mo meepong ya Aforika Borwa ka MBPM le melawana ya teng.
MBPM, 29 wa 1996 o eme boemong jwa thulaganyo e e neng e laola boitekanelo le pabalesego kwa tirong, e e tlhodilweng ke Molao wa Meepo le Tiro 3 wa 1911. Ona o ne wa salwa morago ke Molao wa Ditiro le 3 wa 1956 o o neng wa fedisiwa ka 1991. Taolo ya boitekanelo le pabalesego kwa meepong o e ya akarediwa ke Molao wa Diminerala wa 1991. Peomolao e e ne ya dira dintlha tsotlhe tsa taolo ya diminerala. MBPM o simolotse go tswa mo thulaganyong e e tseneletseng ya tshekatsheko ya pholisi e e simolotseng ke Khomišene ya Dipatlisiso ya Leon. Molao wa Boitekanelo le Pabalesego o ntse o le mo tirisong go tswa ka 15 Ferikgong 1997.
Khomišene ya Dipatlisiso ya Leon ke eng?
Khomišene ya Dipatlisiso ya Leon ka ga pabalesego le boitekanelo kwa intasetering ya meepo e ne e eteletswe pele ke Motlotlegi Motlhodi R.N. Leon. Maikaelelo a yona e ne e le go tlhotlhomisa taolo ya semolao ya boitekanelo le pabalesego mo intasetering ya meepo le go dira dikatlanegiso tse di yang kwa go poresidente wa Naga. Di ne di akaretsa tokafatso ya melawana e e leng teng le go tsenngwa tirisong ga yone go ya ka maemo a boditšhabatšhaba le maemo a a leng teng mo intasetering. Khomišene e supilwe ka Motsheganong 1993. e ne ya nna le ditheetso ka Phatwe le Lwetse 1994, mme ya phasalatsa pegelo le dikatlanegiso ka Moranang 1995.
MBPM e ikaelela go sireletsa boitekanelo le pabalesego ya badiri le batho ba bangwe mo meepong jang?
Ka go -
tsweletsa mokgwa wa boitekanelo le pabalesego kwa meepong;
tlamela tiragatso ya dikgato tsa boitekanelo le pabalesego;
tlamela dithulaganyo tse di maleba tsa modiri/mothapi le Puso go nna le seabe mo boitekanelong le pabalesego;
tlhoma ditheo tsa seraro tsa kemedi go sekaseka peomolao, go tsweletsa boitekanelo le go tsweletsa dipatlisiso tse di kobilweng;
tlamela dithulaganyo tsa tlhokomelo tse di nang le bokgoni, ditlhatlhobo, dipatlisiso le dipotso;
tsweletsa katiso le tlhabololo ya badiri;
laola ditiro tsa bathapi le badiri tebang le temogo ya maikarabelo le tekanyetso ya dikotsi;
gatelela tshwanelo ya go gana go dira mo maemong a a kotsi; le diragatsa maikarabelo a molao wa Aforika Borwa boditšhabatšhaba.
A phimolakeledi ya go gobala mo tirong ga badiri le yona e laolwa ke peomolao?
Ee. Molao wa Phimolakeledi ya Malwetse a kwa Tirong 130 wa 1993 (MPMT), o o diragadiwang ke Lefapha la Bodiri, o tlamela thuso ka melemo, tuelo ya nakwana ya badiri ba ba nang le bogole jwa nakwana le tuelo ya kompa ya madi kgotsa tuelo ya diphenšene go badiri ba ba golofetseng leruri. Molao wa Malwetse a kwa Tirong le kwa Meepong 1973 (MMTM) o diragadiwa ke Lefapha la Boitekanelo. Ona o phimola dikeledi tsa badirameepong ba ba tshwenngwang ke malwetse a khemo, segolo thata nyumokhoniosisi le asebesetosisi.
Go latela Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo, a go na le peomolao ya tlaleletso e e amanang le intaseteri ya meepo?
MBPM, e e leng peomolao e kgolo ya go laola boitekanelo jwa kwa tirong le pabalesego kwa meepong, e neela Tona dithata tsa go tlhama letlhomeso la taolo. Dintlhakgolo tsa yona ke melawana, le dikaelo tsa melawana ya taolo. Letlhomeso la taolo le tlhamilwe go fitlhelela maikemisetso a Molao le go rulaganya ditlhokego tsa teng. Go latela karolo 80 Tona a ka nne a dirisa melao e mengwe kwa moepong morago ga go buisana le Khansele ya Boitekanelo le Pabalesego kwa Meepong le go e phasalatsa mo Kaseteng ya Mmuso. Ka dipuisano le Tona ya Boitekanelo le KBPM, Tona le ena a ka nne a tlaleletsa mo MBPM Šedulu go sekega kgotsa go fetola Molao wa Malwetse le Ditiro kwa Meepong, (Molao No. 78 wa 1973), ntle le dikamano tsa tlhomamiso kgotsa tuelo ya phimolakeledi. Go na le Melao e mengwe e e amanang le intaseteri ya meepo, sekai molao wa Metsi le Molao wa Dithunyi. Le gale , Melao e, e kwa ntle ga se maikarabelo a phasalatso e.
Ditshwanelo le maikarabelo a batho ba ba dirang kwa meepong ke dife?
Molao o gatelela ditshwanelo tsa botlhokwa tsa modiri tse di amogelesegang lefatshe lotlhe mo mofameng wa boitekanelo le pabalesego. Tsona ke go nna le seabe mo boitekanelong le pabalesego, tshwanelo ya go amogela tshedimosetso ka ga boitekanelo le pabalesego, tshwanelo ya go bona katiso le tshwanelo ya go ikgogela morago mo go nang le kotsi mo lefelong la tiro. Dikaelo tse di feleletseng di tlamela go tlhophiwa le go dira ga baemedi ba boitekanelo le pabalesego le dikomiti kwa meepong. Molao o gatelela maikarabelo a botlhokwa mo bathong kgotsa batho ba bangwe ba ba amiwang ke ditiro tsa kwa meepong.
BBPM e tlhamilwe jang le gore jang?
E tlhamilwe morago ga katlanegiso ya Khomišene ya Dipatlisiso ya Leon ka ga maemo a boitekanelo le pabalesego kwa meepong ya Aforika Borwa . MBPM (no 29 wa 1996) o theile BBPM e le lephata le le ikemetseng la tsamaiso fa gare ga DME.
Goreng BBPM e le lekala le le kwa thoko?
Khomišene ya Leon le mekgatlho e e nang le kgatlhego e neetse ditlhagiso kwa dikopanong tsa patlisiso, ka kakaretso ya lemoga gore botlhatlhobi jwa meepo bo farafarilwe ke ditiro tse dingwe tse di sa amaneng le boitekanelo le pabalesego ya badiri. Go ne ga romelwa katlanegiso ya gore BBPM, ka tsepamo mo mabakeng a boitekanelo le pabalesego kwa meepong, e theiwe.
Kwa ntle ga BBPM, a na MBPM e tlhoma ditheo tse dingwe?
MBPM e tlhoma e tlhoma ditheo tse tlhano tsa seraro -
Khansele ya Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (KBPM);
Dikomiti tsa leruri tse tharo tsa Khansele Komiti ya Dikeletso tsa Taolo ya Meepo KDTM, Komiti ya Dikeletso tsa Boitekanelo kwa Meepong KDBM, le Komiti ya Dikeletso ka Boitekanelo le Pabalesego kwa Meepong KDPM; le
Bothati jwa Borutegi jwa Meepo (BBM).
Ditheo tse tharo tsa boemedi di theilwe go tsweletsa setso sa boitekanelo le pabalesego, go tlhabolola melawana le go okamela bobatlisisi jwa boitekanelo le pabalesego. Sa ntlha ya ditheo tse, KBPM, e eletsa Tona ka ga maemo a boitekanelo le pabalesego ka Motlhatlhobimogolo wa Meepo (MMwM), fa dikomitipotlana tsa yona tse tharo (MRAC, MOHAC and KDMPM) di eletsa Khansele ka ga melawana, boitekanelo kwa tirong, le bobatlisisi ka ga boitekanelo le pabalesego ka tatelano.
Bothati jwa Borutegi jwa Meepo (BBM)
BBM bo tlhokega go eletsa Tona mo mabakeng a thuto le katiso, le go tlhama maemo thuto le katiso go ya ka Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni.
Ponelopele ya BBM ke go nna le kitso e e lekaneng le e e maleba (bokgoni jo bo dirisiwang) mo intasetering ya meepo go kgona go ka nna le seabe mo:
Tlhabololong le phetolo ya intaseteri ya meepo.
Intasetering e e babalesegileng, ya boitekanelo, ya ntshokuno le e e gaisanang.
Tsweletso ya phitlhelelo ya thuto e e nang le boleng le katiso ya botlhe.
Paakanyo ya go tlhoka tekatekano ya thuto le katiso.
tlhabololo ya Maemo a Diyuniti le borutegi jwa Lephata.
tshegetso ya boleng jwa Maemo, Borutegi le Tlamelo ya Go Ithuta.
tlhabololo le Tiragatso ya Leano la Bokgoni jwa Lephata.
phaslatso ya diketleetso go tswa Lekgethong la Tlhabololo Bokgoni.
tlhomo, kwadiso, tsamaiso le tsweletso ya Dithuto le Ithutelotirong.
Lereo "seraro" le akaretsa eng?
Lereo le, le tlhalosa beng ba ba bebofatsang ditheo (puso, badiri ba ba rulaganeng le bathapi) le go nna le seabe ga bone mo tlhamong ya peomolao le go tsaya ditshwetso. Ditshwetso tse di tshwaraganetsweng kgotsa morago ga ditherisano le beng di tla amogelwa ke bontsi.
Kwa ntle ga Tsamaiso le Ditirelo tse dingwe tse di amanang natso, BBM e na le manane a mangwe a mararo:
Tsweletso ya Lenaane la Boitekanelo le Pabalesego kwa Meepong e netefatsa go rafiwa ga diminerale ka pabalesego ka fa tlase ga maemo a a siameng a tiro, fa Lenane la Tlhabololo ya Diminerale le tsweletsa go rafiwa le tiriso e e siameng ya diminerale. Kwa bokhutlong, Lenane la Tlhokomelo ya Maatla le tlhabolola didiriswa tsa maatla le go tsweletsa ya ona ka botlalo.
BBPM e dira eng fa gare ga Lefapha la Diminerale le Maatla (LDM)?
Go laola diintaseteri tsa diminerale le maatla go nna mafelo a a bolokesegileng le a a itekanetseng.
Go tlhama le go diragatsa pholisi ya diminerale go netefatsa tiriso ya maemo a a kwa godimo a didiriswa tsa diminerale le maatla.
Go baakanyetsa intaseteri ya diminerale le maatla bogaisani jwa lefatshe ka bophara.
Maikemisetso mabedi a a setseng ke:
Go nna le seabe mo tlhabololong ya leruri ya diminerale le maatla.
Go itepatepanya go sa lekalekaneng ga kgale le go tsweletsa kabosešwa ya dipoelo ka tekatekano go tswa mo tirisong ya diminerale le maatla.
Ka jalo, go ka twe Botlhatlhobi, jaaka karolo ya LDM bo rwele maikarabelo a go amogela maikemisetso a mmuso ka ikonomi go tshegetsa diintaseteri tse di bokgoni le tse di ka gaisanang.
BBPM e diragatsa peomolao. E botlhokwa fela jaaka MBPM, jaaka boleng jwa peomolao e e siameng gantsi e timela fa puso e retelelwa ke go tlamela tiragatso ya molao e e bonalang.
Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo bo:
netefatsa gore dikaelo tsa MBPM No. 29 of 1996 di a obamelwa e bile di a diragatswa, ka go tlhatlhoba, dithuno, dipatlisiso le dipotsolotso;
tlhabolola le go diragatsa dipholisi go tsweletsa boitekanelo le pabalesego ya batho kwa meepong le motho mongwe le mongwe yo o amiwang ke ditiro tsa kwa meepong;
nna le seabe le go rerisana le ditheo tsa seraro ka ga dipholisi tsa boitekanelo le pabalesego, peomolao, dikaelo ka ga mekgwa ya tiro, dipatlisiso, thuto, katiso le tlhabololo mo intasetering;
netefatsa gore bathapi ba lemogile dikotsi mme ba tlhomile dikgato go tlosa, go laola le go fokotsa dikotsi tsa boitekanelo le pabalesego kwa meepong;
kokoanya, rulaganya le go phasalatsa tshedimosetso e e amanang le boitekanelo le pabalesego mo intasetering ya meepo;
eletsa Tona ka ga mabaka a boitekanelo le pabalesego, gammogo le tseo di amanang le thuto le katiso mo intasetering ya meepo; go tlhokomela le go laola dintlha tsa tikologo kwa meepong tseo di amang, kgotsa di ka ama, badiri ba boitekanelo kgotsa pabalesego kgotsa batho ba bangwe, ka kgolagano le Mokaedi wa Tlhabololo ya Diminerale;
batlisisa le go botsolotsa ka ga dikotsi le mathata a boitekanelo kwa tirong mme bo netefatsa gore dikgato tsa paakanyo di a diragadiwa, go akaretsa go temogo le go nna le seabe mo dipatlisisong tse di maleba;
netefatsa gore go rerisanwa le badiri mo mabakeng a a amanang le boitekanelo le pabalesego kwa meepong;
tlhokomela maemo a boitekanelo le pabalesego kwa meepong; le nna le seabe mo thulaganyong ya mabaka a boditšhabatšhaba le ditlhabololo tsa peomolao le go netefatsa gore maikarabelo a molao wa boditšhabatšhaba wa Aforika Borwa a a amanang le boitekanelo le pabalesego a a diragadiwa.
Maikarabelo a botlhokwa a BBPM ke afe?
Maikarabelo a botlhokwa a BBPM ke go sekaseka meepo, go batlisisa le go botsolotsa tebang le dikotsi le ditiragalo tse dingwe le go netefatsa kobamelo ya Molao.
In mo tlaleletsong ya ditlhatlhobo tsa ka gale tsa meepo, go tlhokega gore Botlhatlhobi bo dire eng?
Go tlhokega gore Botlhatlhobi bo:
tsamaisa ditlhatlhobo tsa disetifikeiti tse di farologaneng tsa bokgoni;
sekaseka le go akanya ka ga Manaane a Tlhabololo ya Makaišene, go netefatsa gore matlo a mašwa a a agiwang ga a senye diminerale kgotsa go agiwa mo lefelong le le sa siamang;
tsenela ditheetso tsa dingongorego kgatlhanong le intaseteri ya meepo;
tsenela ditheetso tsa dikopo tsa dithulaganyo;
tsenela dipatlisiso go latela dikotsi tse di setlhogo;
tsenela dipatlisiso go latela dikotsi tse dingwe tse di masisi;
sekaseka Mekgwa Yotlhe ya Tiro e e rometsweng ke meepo e e kwadisitsweng;
diragatsa Sekema sa Kabelo ya Pabalesego KBPM;
neelana ka dipalopalo tse di nepagetseng tsa dikotsi; mme thusa ka tlhomamiso ya makgetho.
Maikarabelo a botlhokwa a ntlokgolo ya BBPM ke afe?
Ntlokgolo ya BBPM e na le maikarabelo a go supa tsela ka go tsamaisa, taolo le go ikgolaganya le Botlhatlhobi jwa Kgaolo. Gape Ntlokgolo ya BBPM e rwele maikarabelo a tlhabololo ya pholisi le peomolao, e bile e fokotsa dikaelo tsa Melawana ya Tiriso, le dikwalo dingwe tsa intaseteri.
Motlhatlhobimogolo wa Meepo
Maemo a Motlhatlhobimogolo wa Meepo (MMM) ke afe ?
Molao o neela Tona maatla a go supa Motlhatlhobimogolo wa Meepo (MMM) jaaka motlhankedi yo mogolo mo BBPM. MMM o diragatsa maikarabelo a semolao ka fa tlase ga tlhokomelo le taolo ya Tona. Maikarabelo a Motlhatlhobimogolo ke go:
netefatsa gore Molao o a tlhokomelwa e bile o a diragadiwa diragatsa BBPM
tlhomamisa le go tsenya dipholisi tirisong go tsweletsa boitekanelo le pabalesego mo intasetering ya meepo eletsa Tona ka ga boitekanelo le pabalesego kwa meepong baakanya dikaelo tsa melawana ya maitsholo phasalatsa lenane la ngwaga la ditiro tsa Botlhatlhobi.
kokoanya, rulaganya le go phaslatsa tshedimosetso e e amanang le boitekanelo le pabalesego kwa meepong.
wetsa pegelo ya ngwaga le ngwaga ka ga ditiro BBPM go e neela Tona.
Bokaedibogolo
Maikarabelo a Bokaedibogolo ke afe?
Makala a mararo a Bokaedi-bogolo kwa ntlokgolo, ka kgolagano le MMM a rwele maikarabelo a go tlhabolola kaelo ka kakaretso, go rulaganya le go laola lenane la Boitekanelo le Pabalesego ya Moepo gammogo le go tlhoma pholisi ya maemo a boitekanelo le pabalesego a meepo.
Batlhatlhobibogolo ba bararo ba Meepo ba laola boitekanelo le pabalesego kwa meepong ya dirašwa tse kgolo ka Bokaedi jwa gouta le Polatinamo, Malatlha le meepo e e kgakajana le lebopo le meepo e mengwe. Maphata a mararo a Bokaedibogolo le ona a na le diofisi tsa kgaolo di le robongwe ka fa tlase ga tlhokomelo ya one, taolo le go ikgolaganya le yone. Bokaedi jo bo Kgethegileng jwa Pabalesego ya Meepo, Didiriswa tsa Meepo, Bophepa kwa Tirong, Melemo kwa Tirong le Bolekanyetsi le tsona di wela ka fa tlase ga Bokaedi jo.
Bokaedibogolo (dirašwa tse kgolo) di bapisiwa jang go ya ka boitekanelo le pabalesego?
Dipalopalo tsa Pabalesego: 2000 - 2002
Sethalwa sa bo 2: Seelo sa Dikhutlego le Dikgobalo go ya ka serašwa
Dipalopalo tsa Boitekanelo: 2000 - 2002
Table 1: Phimolakeledi ya Malwetse a a amanang le Matshwafo go ya ka Serašwa
Palo ya Mathata
Phimolakeledi (R)
Palo ya Mathata
Phimolakeledi (R)
Palo ya Mathata
Phimolakeledi (R)
Gouta
Polatinamo
Malatlha
Asebesetose
Tse dingwe
Palogotlhe
Dipalo tse di bonwe go tswa go Mokomisinara wa Phimolakeledi.
Table 2: Tebagano le Dikgotledi tse di mo Moweng kwa "Meepong e e Kotsi"
Palo ya Meepo
Palo ya Batho ba ba mo Kotsing ya Malwetse a kwa Tirong
Palo ya Batho ba ba mo Kotsing ya Malwetse a kwa Tirong ba ba lebaganeng le
batho ba ba lebaganeng le
Gouta
Polatinamo
Malatlha
Tse Dingwe
Palogotlhe
a Meepo ya Gouta le Polatinamo
Gouta
Intaseteri ya meepo ya gouta e na le seabe se segolo se se tlholang dikotsi tse di amanang le meepo ka ntlha ya tiro e e boitshegang le jeoloji. Bontsi jwa mafelo a tiro a dimitara tse di fetang 3000 kwa tlase ga lefatshe, mme jaaka moepo o ntse o ya kwa tlase segolo thata mo pakeng e telele, go phatloga ga matlapa go tsile go nna le seabe mo go nneng masisi ga dikotsi.
Godimo ga moo, ditlamo tsa meepo di akanya thata ka go epa masalela a go fitlha jaanong a ntseng a sa siamela ikonomi. Tsona di akaretsa dipilara tsa in-situ, tse di itsegeng thata ka go tlhagisa dikotsi tse di golaganngwang le ntsho. Dithulelo tse di phatlhogileng, kgatelelo e e kwa godimo ya matlapa le mathata a a golaganngwang le go tlhola go tsena ga mowa mo dikgaleng tse ditelele mo mafelong a go dirilweng meepo mo go ona, ke mangwe a mathata a a tlhagelelang gangwe le gape mo meepong ya gouta.
Fa dikgobalo kgotsa dintsho tsa tshoganyetso e le ditlamorago tse di boifiwang thata tsa meepo ka kakaretso, netefatletso ya ngwaga le ngwaga ya nyumokhonosisi le mathata a mašwa a mafatlha a magolo mo beeping ba gouta a feta palo ya ngwaga ya dikgobalo tse di begiwang mo setšhabeng se. kgale go itsiwe gore go hemela silika le silikosisi go oketsa dikotsi tsa mafatlha a magolo kwa meepong. Leroborobo la HIV le okeditse leso ka go go oketsa kotsi ya mafatlha mo beeping ba ba nang le HIV. Leso fa o santse o tsaya kalafi ya mafatlha a magolo, ka ntlha ya bolwetse ka nosi kgotsa ka ntlha tshwaetsego dingwe tse di amanang le HIV, ga jaana ke ntlha e e tlwaelegileng e e tlholang bothata magareng ga baepi ba gouta, mme le feta seelo sa leso ka ntlha ya dikotsi.
Phimolakeledi e e dueletsweng malwetse a matshwafo go badiri le badiri ba pele kwa intasetering ya meepo ya gouta e tswelela go nna kwa setlhoeng. Intaseteri ya meepo ya gouta ke mothapi yo mogolo wa badiri kwa intasetering ya meepo ke ka moo e tshwanetseng go tokafatsa maemo a tiro go tlamela tikologo e e itekanetseng ya tiro go badiredi ba yona. BBPM e na le seabe se segolo mo thibelong ya malwetse a matshwafo ka go tlhatlhoba le ka tiragatso ya Molao le melawana ya teng.
Bongwe jwa mathata a ka gale le a magolo a boitekanelo kwa tirong jo bo fitlhelwang ke koketsego ya tatlhegelo ya kutlo ka ntata ya modumo. Meepo ya gouta, ka ntlha ya bontsi jwa badiredi ba yone, e na le badiri ba bantsi ba ba lebaganeng le modumo o o kwa godimo. Se se baka tshenyego ya disele tse di bokowa tsa moriri tsa tsebe e e kwa teng gammogo le mothapo wa kutlo. Tatlhego ya kutlo e e bakiwang ke modumo e ka thibelwa ka tiriso e e tlhomameng ya sesireletsakutlo tse di jaaka dipolaka tsa ditsebe le sesireletsa-tsebe.
Bothata bongwe jo bo golaganngwang le meepo ya gouta ke jwa phasalalo. Matlapa otlhe le mebu e na le diponagalo tsa go nna teng ga phasalalo ya tlhago, yuraniamo le thoriamo. Go nna teng ga tsona mo bathong, gammogo le phasalalo e e tsenelelang mo lefatsheng le cosmogenic radionuclides di tlholwa ke phasalalo e, ka gale e nnile motswedi wa phasalalo go ya kwa bathong.
Ditiro tse di amanang le didiriswa tsa tlhago, segolo thata meepo le thulaganyo ya dimenerala, di okeditse go nna mo kotsing ya phasalalo ka tlhago. Go nna teng ka bontsi ga yuraniamo le/kgotsa thoriamo mo gouteng e e nang le ore di dintsi thata go feta maemo a a mo magareng mo bogogong jwa lefatshe. Nako nngwe yuraniamo le thoriamo di ntshiwa jaaka dikungwana tsa gouta.
Se se baya meepo ya gouta ka fa kgatelelong fa e bapisiwa le meepo e mengwe. Mo mabakeng a mangwe, diponagalo tse di okeditsweng tse di botlhokwa mme di tlhoka go laolwa go kgona go ka sireletsa boitekanelo jwa badiri le setšhaba. Gape go na le phasalalo e e bakiwang ke ditiro tsa kwa meepong le madirelo a dikoloi.
Bontlhabongwe jwa phasalatso mo teng ga Bokaedi jwa Sejo le Badiri e nnile phokotsego e e bonalang mo badiring kwa meepong ya meepo ya gouta mo sebakeng sa dingwaga tse di fetileng di le kae mo dingwageng tse di mmalwanyana tse di phokotsego e ga e bonagale mo tokafatsong ya tlhabololo ya boitekanelo gone mo pakeng e.
Mosola wa BBPM mo tiragatsong ya peomolao mo meepong ya gouta ka jalo e botlhokwa ga jaana, fela o botlhokwa thata mo malatsing a a tlang go netefatsa gore o a obamelwa mme ka go dira jalo, o tokafaditse maemo.
Polatinamo
Mo dingwageng tse di mmalwa tse di fetileng, tlhagiso ya polatinamo e oketsegile thata, ka palo e e nyalelanang mo koketsegong ya badiri ba ba thapilweng. Ka bomadimabe, se le sona se ne sa golagannwa le koketsego ya palo ya dikotsi.
Dikakanyetso tsa boejeniri jwa matlapa di botlhokwa mo go epeng polatinamo, fa kgosomano ya matlapa e tlholang bontsi jwa dikotsi. Kgosomano mo intasetering ya polatinamo, le gale, ga e na seabe go le kalo mo palong ya dikotsi tse di amanang le matlapa jaaka mo go epeng gouta. Kgosomano gantsi e mo maemong a kgatelelo ya thunyo ya matlapa.
Koketsego ya ntshokuno ya polatinamo e tla le maikarabelo a mothapi go netefatsa gore katiso e e maleba. Dikotsi mo mofameng o di kwa godimo, se se bontshang tlhaelo kgotsa tlhokagalo ya katiso. Koketsego ya dikotsi le dintsho kwa intasetering ya meepo e supa sentle gore BBPM e na le seabe se se botlhokwa, e tshegediwa ke intaseteri.
b Malatlha le Dithoto tsa lebopo
Malatlha
Lephata la meepo ya malatlha le dira ka thata ka metšhini. Se se raya gore bontsi jwa batho ga ba a lebagana le dikotsi tse di ka amang boitekanelo le pabalesego ya bone. Seelo sa dikotsi tsa dintsho mo lephateng la malatlha di fokotsegile mo dingwageng tse di mmalwa tse di hulereng, mme jaanong di fitlhile mo maemong a a ka tshwantshanngwang le a boditšhatšhaba. Ke phitlhelelo e re tshwanetseng go ipela ka yona, mme kgwetlho ya intaseteri ya meepo ke go tokafatsa tiro e.
Se se tshwenyang, le gale, ke peresente ya batho ba ba mo kotsing ya dikgotledi tse di mo moweng. Go tswelela go nna teng ga dikgotledi tse di mo moweng tse di jaaka lerole la malatlha di ka baka malwetse a matshwafo a a jaaka nyumokhoniosisi ya badiri ka malatlha. Nyumokhoniosisi ya badiri ka malatlha e tlholwa ke go hemelwa teng ga lerole la malatlha ka bontsi mo sebakeng sa dingwaga di le 10-15, mme kwa bofelong le senye matshwafo ka faeborosisi (go kitlana ga mesifa) le emfaesema (go gola ga dikgetsana tsa mowa tsa matshwafo) .
Dithoto tsa lebopo
Diintaseteri tsa taemane ya lebopo le tsa peteroliamo mo Aforika Borwa di tsenya dithumi tsa mafelong a a kotsi a go direla, jaaka pono e e bokowa, makhubu a a tsamayang ka fa tlase ga metsi, go tshwarwa ke dirai le dikgobalo, le malwetse a methalethale a go thuma jaaka bolwetse jwa khunyelo le baroteroma ya methapo ya pelo.
Ditiro tsa lebopo di akaretsa le diporojeke tsa tshenko. Diporojeke tse di supa gore go sa ntsane go tlhokega go tsenngwa ga didiriswa tsa thuto le katiso, ka ntlha ya gore batho ba bantsi mo nakong e e tlang ba tlabo ba lebagane le dikotsi tsa boitekanelo le pabalesego fa go epa go simololwa kwa mafelong a, a go popola..
a. Meepo e Mengwe
Meepo e mengwe e akaretsa diintaseteri tse dinnye jaaka tsa taemane, tshipi le kheroumu, letsopa, motlhaba le kalaka. Kwelotlase ya seelo sa dikgobalo le dintsho mo meepong e, e ka tswa e le ka ntlha ditiro tse ntšhwa le tse dinnye, tse di nang le seabe mo koketsegong ya badiri ba ba mo kotsing.
Mabaka a bolwetse jwa kwa tirong le ona ke tlhobaboroko mo meepong e mengwe. Sekai, Asebesetosisi e sa ntsane e le bothata, le fa meepo ya asebesetose e sa tlhole e dira mo Aforika Borwa. E e neng e le teng e tlogetse bothata jwa dikgaolo tse di ka se tlholeng di tsosoloso.
Le gale, go sa ntsane go na le tiro e ntsi e e tshwanetseng go dirwa go netefatsa gore nna mo kotsing ya ditlhale tsa asebesetose go tswa mo meepong e ya bogologolo e tlositswe gotlhelele. Ditlhale tsa asebesetose tse di hemetsweng teng ga di ka ke tsa tlhatlhamololwa ke ditshireletsi tsa mmele, mme go tlhola bolwetse jo bo tswelelang le jo bo tshosang jwa mafatlha. Go ketefala le go tshoga go thibela okosijene le khabontaokosaete go tsamaya magareng ga dikgetsana tsa mowa tsa matshwafo le go tsena mo kelelong ya madi, mme ka jalo go hema go nna boima. Thulaganyo ya go ruruga e tswelelapele le morago ga ga go emisa ga kotsi ya ditlhale tsa asebesetose. Ka jalo BBPM e tsaya matsapa a go netefatsa tsosoloso e e bokgoni ya dikgaolo tse.
Maikaelelo a Bokaedibogolo jwa Meepo e mengwe ke go sireletsa boitekanelo le pabalesego ya batho ba ba amilweng ke intaseteri ya meepo mo Aforika Borwa ka go tshegetsa maemo a a amogelesegang le a a gaisanang le a a tlhomilweng le go fitlhelelwa boditšhabatšhaba. Bo dirisana le batho botlhe ba ba nang le seabe go netefatsa gore peomolao, dipholisi tlhotlhomiso ya boleng di a diragadiwa.
Bokaedi jo bo kgethegileng
Ditiro tsa Bokaedi jo bo Kgethegileng ke eng?
Tiragatso le pateletso ya MBPM
Tlhamo ya maemo
Tlhamo ya peomolao
Tlamelo ya dikgaolo ka dikeletso tsa ditirelo tse di kgethegileng
Go thusa dikgaolo ka ditlhotlhomiso le dipatlisiso tse di kgethegileng
Go tlhama pholisi
Go runa le go sekaseka Batlhatlhobi ba Dikgaolo
Katiso
Go thusa mo mekgatlhong ya semolao
Go dira dipatlisiso
Tsweletso ya BBPM le maikaelelo a yona
Kgolagano le setšhaba le ditlamo tsa meepo
Taolo ya matlotlo
Tsamaiso ya Sekema sa Dikabo sa KBPM
Tsamaiso ya disetifikeiti tsa bokgoni
Tsamaiso ya dikotlhao tsa Tsamaiso
Thuso ya semolao
Maikarabelo a mangwe a tsamaiso.
Bokaedi jo bo Kgethegileng bo rwele maikarabelo a go thusa diofisi tsa dikgaolo go diragatsa ditogamaano tsa botsamaisi go netefatsa bokgoni jwa bone.
a. Pabalesego ya Meepo
Bokaedi jwa Pabalesego ya Meepo bo dira dithuno segolo, bo thusa mo patlisisong ya dikotsi, mme bo tlamela dikgaolo le ntlokgolo ka tshegetso ya setegeniki. Gape bo nna le seabe mo dikomiting tsa seraro. Tshegetso ya setegeniki e akaretsa ditlhatlhelelo ka ga dikaelo le dikgakololo ka ga peomolao e ntshwa, melawana le ditlhokego, gammogo le thekenoloji e ntšhwa.
Bokaedi jwa Pabalesego ya Meepo bo na le dikarolo tse tharo tsa bokaedipotlana, tse di rweleng maikarabelo a pabalesego ya meepo mo mefameng ya Meepo ya Malatlha, Meepo ya Deep Level Metalliferous, le Meepo e mengwe. Bokaedi jo bo tlhokometse le Dithunyi, Boenjeneri jwa Matlapa le Katiso ka tatelano.
Bokaedi jwa Pabalesego ya Meepo bo itebagantse le mathata a isaagwe a go ka rakanwang nao mo pabalesegong ya meepo. Go itebagantswe le Moepo wa gouta wa Deep level ke one o o tshwenyang fa e sale koketsego ya go epa dipilara le masaledi kwa botennye di tla baka mathata a tlhomamo le maemo a a kotsi a tiro. Bokaedi bo tshwaragane le dipatlisiso le diporojeke tse di kgethegileng jaaka Porojeke ya Deep Mine go samagana le bothata.
Maiteko a mangwe a Bokaedi jwa Pabalesego ya Meepo ke Khomišene ya Rockburst, e e itebagantseng le Mekgwa ya Tiro ya Meepo le kobamelo ya Dikaelo tsa Thibelo ya Go Wa ga Matlapa le dikotsi tsa kwa Rockburst. Bokaedi jwa Pabalesego ya Meepo bo na le seabe mo porojekeng ya Coaltech 2020. Godimo ga moo, meepo e mešwa e mennye ke metswedi ya dikotsi ka ntlha ya gore badiri ga ba na maitemogelo a a lekanetseng , e bile ga ba na kitso ka ga MBPM le Melawana ya teng. Ka jalo e anamisa kitso ya Molao le go tlamela meepo e ka tshegetso ya setegeniki ka go runa dithulaganyo tsa yona tsa dikotsi le go neela maele a tokafatso ya yona.
Bokaedi jwa Pabalesego ya Meepo bo na le seabe se se botlhokwa mo go direng ga Komiti ya Patlisiso ya Maele a Pabalesego ya Meepo (KDMPM), e e leng nngwe ya dikomiti tsa leruri tsa keletso ya Khansele ya Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo (KBPM). Mo godimo ga go eletsa KBPM ka ga tlhomamiso ya dikgobalo kwa meepong, le tlhokego ya dipatlisiso ka ga boitekanelo le pabalesego kwa meepong, KDMPM le yona e rulaganya lenane la ngwaga le ngwaga la le le tshwanetseng go sekasekwa ke Khansele. Sešweng jaana, KDMPM e sweditse go bebofatsa le go tsweletsa tlhaeletsano ya kitso, phetisetso ya thekenoloji le tataiso ya tiragatso ya ditharabololo tse di tla lebisang kwa tokafatsong ya go dira le maemo a Boitekanelo le Pabalesego kwa tirong.
b Didiriswa tsa kwa Meepong
Bokaedi jwa Didiriswa tsa kwa Meepong bo thusa ka tlhabololo ya peomolao le maemo, a a amogelwang selegae le boditšhabatšhaba go sireletsa boitekanelo le pabalesego ya badirameepong. Gape bo netefatsa gore maemo a boenjeneri a a tshegetswa, mme ka jalo bo nna karolo ya Mokgatlho o o Tlhagisang Maemo.
Bo dirana le diporojeke tsa dipatlisiso go netefatsa gore go na le mekgwa e e siameng go ka dirisiwa kwa meepong. Dingwe tsa diporojeke tse tsa boenjeneri di akaretsa dipatlisiso ka ga dithulaganyo tsa mabanta a thebolelo, dipalangwa tsa tiro tse di dirisetswang go tsamaisa batho ka fa tlase ga lefatshe le erekonomikisi (thuto ya bokgoni jwa batho mo mafelong a bone a tiro) ya go tlhama dirori mo meepong ya Aforika Borwa. Go tlaleletsa, Bokaedi bo laola ditlhatlhobo tsa Disetifikeiti tsa Bokgoni tsa Baenjeneri, Bakgweetsi ba Dikokopane le Bakgweetsi ba Dirori tsa Diejene.
c Batlhotlhomisi ba Meepo
Tlhotlhomiso ya Meepo, ditirelo tsa bothalommapa le botorogi di tlhokometse maemo a botlhotlhomisi jwa maemo le ditiro tsa meepo ka maikemisetso a go tsweletsa mokgwa wa pabalesego le boitekanelo; tiriso e e bolokesegileng ya lefatshe le le sa epiwang thata ka maikaelelo a go lere ditlhabololo; gammogo le tiriso e e bolokesegileng le tiriso ya diminerale ka botlalo. Maikarabelo a mangwe a botlhokwa ke go lemoga dikotsi le taolo ya tsona ka go katisa badiri ba bašwa.
d Boitekanelo jwa kwa Tirong
Boitekanelo jwa kwa Tirong bo tshwenyegile ka ponelopele, temogo, tlhokomelo le taolo ya matshosetsi a sebele, khemikhale, baeloji le a erekonomiki (bokgoni jwa motho kwa tirong) a a amang boitekanelo jwa badiri kwa tirong, mme go fitlhelelwa ka:
tshekatsheko ya maemo a a ka nnang kotsi kwa tirong;
tekanyetso ya dikotsi kwa tirong go tloga ka thuto ya saense ya botlhole go ya go dilo tsa sebopego (lerole, bolelo, letsididi, kgatelelo ya tlhaloganyo, modumo, lesedi, tshikhinyego, erekonomiki le phasalalo);
go tlhola le go anamisa mekgwa ya thibelo ya malwetse, kgobalo, le bogole (baipholosi, ditogamaano tsa go falola, thibelo ya go thunya ga lerole la malatlha, tlwaelolefelo, le tekokutlwo);
tshimololo ya dipatlisiso le tlamelo ya dikatlanegiso tse di amogelesegang go ya ka saense go sireletsa badiri; le kgokaganyo ya dipatlisiso tsa melemo ka direkhoto tsa boitekanelo kwa tirong go ya ka melemo ya kwa tirong.
Bokaedi jwa Boitekanelo kwa Tirong gape bo amega mo go kwaleng maemo le peomolao, gammogo le go tlhamiwa ga pholisi. Bo tlamela dikgaolo ka keletso e e kgethegileng le go di thusa ka dipatlisiso le dipotsolotso tse di kgethegileng. Bokaedi jwa Boitekanelo jo bo kgethegileng bo a runa, bo sekaseka Batlhatlhobi ba Dikgaolo, bo tlamela katiso, bo lemoga ditlhabololo tsa thekenoloji kwa intaseteriing ya go epa le go netefatsa gore matshosetsi a tlhokomelwa ka botlalo. Gape bo dira mo mekgatlhong ya semolao, bo dirisana le setšhaba le ditlamo tsa meepo, bo netefatsa tshireletso tebang le didiriswa tsa khemo le go dira dipatlisiso.
Bokaedi jwa Boitekanelo bo dirisana Komiti ya Keletso ya Boitekanelo kwa Meepong (KKBM), e e eletsang Khansele ya Boitekanelo le Pabalesego kwa Meepong (KBPM) ka ga dintlha tsa boitekanelo. Dintlha tsa go nna jaana di akaretsa pholisi le melawana e e amanang le boitekanelo, dithulaganyo tsa maemo le dithulaganyo tsa tshekatsheko, kgathologo, tloso, taolo le phokotso ya matshosetsi a boitekanelo, dipatlisiso tsa boitekanelo, le kokoanyo, tiragatso le phasalatso dintlha tsa boitekanelo kwa intaseteriing ya meepo.
e Kalafi kwa Tirong
Kalafi kwa Tirong e ka ga thibelo, tlhatlhobo ya go sale gale, kalafo le phekolo ya bolwetse, kgobalo le ditlamorago tse di masisi tse di golagangwang le mofuta o o rileng wa tiro. Maikemisetso a Bokaedi jwa Kalafi kwa Tirong
Maikemisetso s Bokaedi jwa Kalafi ka jalo ke go tlamelo ditlhatlhobo tsa melemo tsa maemo a a kwa godimo mo lefatsheng le dithuno tse di ikaeletseng go fedisa dikotsi le dikgobalo tsa kwa tirong ka go dirisa mekgwa e e leng teng e e siameng, ka maikaelelo a go tsweletsa le go sireletsa matshelo a badiri botlhe mo intasetering ya meepo.
Bokaedi jwa Kalafi kwa Tirong bo laola Bokaedi jwa Kalafi kwa dikgaolong tse di farologaneng. Bo baakanya maemo peomolao e e amanang le tsa boitekanelo, bo nna le seabe mo go direng dipatlisiso le go laola sefalana sa malwetse a kwa tirong (SAMODD), se se tshotseng tshedimosetso le dipoelo ka ga boitekanelo tse di tswang kwa meepong.
Batlhatlhobi ba dira dithuno go tshwaela mo maikemisetsong a bokaedi a go diragatsa le go mametlelela MBPM. Ka jalo batlhatlhobi ba sekaseka maemo a tikwatikwe ya boitekanelo kwa tirong le didiriswa tsa tshoganyetso, direkhoto tsa kalafi (ditlhatlhobo tsa ntlha, tsa paka e e rileng le ditlhatlhobo tsa go tswa), le dipegelo tsa ngwaga le ngwaga tsa melemo. Gape ba netefatsa gore tiragatso ya tshekatsheko ya melemo e mo maemong a a siameng.
Bokaedi bo golaganya tshekatsheko ya melemo le direkhoto tsa maphelo go ithuta ka ga matlalo go tlhotlhomisa ditshekamelo. Gape bo thusa ka dipatlisiso tse di kgethegileng le dipotsolotso, bo tlhabolola bokgoni jwa badiri, le go tsweletsa boitekanelo le kitso ka ga HIV/AIDS . tshomarelo ya direkhoto tsa kalafi fa meepo e tswalwa ke bontlhabongwe jwa maikarabelo a Bokaedi.
Bokaedi jwa Kalafi kwa bo lemogile meepo e mennye le meepo e e kwa metsemagaeng e e kgakala jaaka mafelo a mathata. Meepo e ga e kgotsofatse ditlhokego tsa Molao tsa go dira dipatlisiso ka ga melemo le tshegetso ya tshekatsheko ya melemo. Tlhokego ya matlole le badiri ba Boitekanelo le Kwa tirong ke mabaka a a tlholang go retelelwa ke go kgotsofatsa ditlhokego.
Ka ntlha ya koketsego ya kitso ya badirameepong ka ga maemo a a kotsi, Bokaedi jwa Kalafi kwa Tirong bo na le seabe se se botlhokwa mo tshireletsong ya boitekanelo le pabalesego ya batho ba ba amilweng ke ditiro tsa kwa meepong.
f Tshegetso ya Tsamaiso le Taolo ya ka fa Teng
Tshegetso ya Tsamaiso le Taolo ya ka fa Teng (TTTT) e tlamela BBPM ka tsamaiso le tshegetso ya setegeniki. Tirelo e e akaretsa tlamelo ya tsamaiso ya matlole, tsamaiso ya disetifikeiti tsa bokgoni, tsamaiso ya sekema sa Dikabo tsa Boitekanelo jwa kwa Meepong le Kabelo ya tshireletsego ya khansele, dineelo tsa Komiti ya Taolo le dikatlanegiso tsa Boto ya Dithenere le tsamaiso ya dikotlhao. Bokaedi jo gape bo rwele maikarabelo a tlhabololo le tiragatso ya peomolao, gammogo le tsamaiso ya Thulaganyo ya Dipalopalo tsa Dikotsi tse di Begegang kwa Meepong ya Aforika Borwa (TDDBMAB), e e rekhotang dipalopalo tsa tiro ya pabalesego ya intaseteri. Dipalopalo di ikaegile segolo thata ka dintlha tse di kokoantsweng ke Biro ya Diminerale go tswa mo dipegelong tse di tswang kwa meepong.
MSIC gape e thusa ka tlamelo ya ditirelo go Botlhatlhobibogolo jwa Meepo (BBM) le maloko mangwe a magolo a Botlhatlhobi. Ditirelo tsa tshegetso tse di tlamelwang di akaretsa tse di latelang:
Kgokaganyo le tiragatso ya MBPM ka go tlhama peomolao e e akaretsang.
Tlamelo ya ditirelo tsa setegeniki le tsa tshegetso ya MMM gammogo le Bathusa Batlhatlhobibagolo ba Meepo.
Tlhabololo le tiragatso ya dithulaganyo le mekgwa ya tiriso ke BBPM jaaka go batliwa ke dikaralo tse di farologaneng tsa MBPM.
Go dira mo dikomiting tse di farologaneng tsa seraro tse di tlhomilweng ke MBPM.
Kgokaganyo ya ditiro tsa kgaolo tsa Motlhatlhobimogolo kwa go botshiwang dilo tse di itlhametsweng tsa meepo e e farologaneng tsa Pabalesego le Boitekanelo.
Go dira mo dikhomišeneng tse di farologaneng tsa batlhatlhobi ba disetifikeiti tsa bokgoni.
Thulaganyo e e tlang mo dingwageng tse pedi ya Kopanokgolo ya Boitekanelo le Pabalesego kwa Meepong e e tlhokegang go ya ka MBPM.
Batsamaisi ba Thulaganyo ya Kgwebo ba MMM.
Go tlhama le kgokaganyo ya Pegelo ya Ngwaga le Ngwaga ya MMM e go tlhokegang gore e phasaladiwe go latela Karolo 49 (j) ya MBPM.
Tsamaiso ya matlotlo ka kakaretso a BBPM.
Bokaedi jwa Dikgaolo
BBPM e dira jang mo Aforika Borwa?
Bokaedi bo na le ofisi ya bosetšhaba kwa Tshwane le diofisi tsa dikgaolo di le robongwe mo porofenseng nngwe le nngwe. Ofisi ya kgaolo e eteletswe pele ke Motlhatlhobimogolo yo o nang le maitemogelo a a farologaneng mo tsamaisong le ditiro tsa meepo. Thusano mo ofising nngwe le nngwe e ikaegile ka mofuta le bogolo jwa ditiro mo kgaolong. Ditiro tsa boitekanelo le pabalesego tsa diofisi di kgaogantswe ka dikarolo tsa pabalesego ya meepo, didiriswa kgotsa metšhini ya meepo, boitekanelo jwa kwa tirong le kalafi ya kwa tirong.
Bokaedi jwa dikgaolo bo dira eng?
Maikarabelomagolo a Bokaedi jwa dikgaolo ke go rotloetsa le go diragatsa kobamelo ya Molao le Melawana kwa meepong mo dikgaolong tsa bone. Bangwe ba batlhatlhobi ba meepo ba dire mo ditlhopheng tsa diporojeke le ditlhopheng tsa tiro tsa seraro tse di dirang mo tlhamong ya mekgwa e mešwa ya taolo.
Maikemisetso a Bokaedi jwa dikgaolo ke eng?
Bo thusa bathapi ba kwa meepong mo go thibeleng, ka moo go ka kgonagalang ka teng, dikotsi le boitekanelo jo fokolang jo bo amang badiri , le batho botlhe ba ba ka amiwang ke ditiro tsa kwa meepong.
Bokaedi jwa dikgaolo bo ikaelela go fitlhelela maikemisetso a jang?
Bo dirisa thulaganyo ya tshekatsheko ya mafelo a a kotsi, thuno e e tseneletseng ka batlhatlhobi le tiragatso ya paakanyo e e maleba, go ikaegilwe ka go nna teng ga badiri go ya latela lenane la ditiro.
Go diragala eng ka motsi wa thuno?
Motlhatlhobi o kwala le go sekaseka seelo sa kobamelo ya Molao, melawana, mekgwa ya maitsholo, ditaelo tsa botsamaisi, maemo a tiro le ditiro tse dintle tsa intaseteri ka motsi wa thuno. Gape motlhatlhobi a ka nne a dirisa lenane-netefaletso fa a runa lefelo la tiro.
Thuno e dirwa leng?
Thuno e dirwa nako nngwe le nngwe fa go tlhokega. E tlhomamisiwa ke tshekatsheko ya mafelo a a kotsi, dingongorego tse di amogetsweng le go latela manane a a rileng.
Dipatlisiso di simololwa leng?
MMM e tshwanetse go laela motlhatlhobi go batlisisa kotsi nngwe le nngwe kgotsa tiragalo kwa moepong e e tlholang leso la motho mongwe le mongwe.
Gape motlhatlhobi e ka re ka nako nngwe le nngwe a batlisisa:
Kotsi kgotsa tiragalo nngwe le nngwe kwa moepong e e ka feleletsang kwa kgobalong e e tseneletseng kgotsa bolwetse jwa motho mongwe le mongwe;
Tiragalo nngwe le nngwe, mokgwa kgotsa maemo a a amanang le boitekanelo kgotsa pabalesego ya batho kwa go mongwe kgotsa mengwe ya meepo; kgotsa
Tlolomolao kgotsa pelaelo ya tlolomolao ya, kgotsa go retelelwa ke go obamela kaelo nngwe le nngwe ya Molao o.
Fa go na le matshwenyego ka ga maemo a boitekanelo kgotsa pabalesego, motlhatlhobi o tshwanetse go batlisisa ntlha nngwe le nngwe e e kailweng mo karolwaneng ya fa godimo, fa a
Laetswe go dira jalo ke MMM; kgotsa
Kopilwe go dira jalo ke -
i mokgatlho wa badiri o o kwadisitsweng le badiri kwa moepong kgotsa meepong;
ii moemedi wa boitekanelo le pabalesego kgotsa komiti ya boitekanelo le pabalesego kwa moepong; kgotsa iii fa go se na moemedi wa boitekanelo le pabalesego, modiri ka nako eo.
Mathata a magolo a bokaedi jwa dikgaolo bo rakanang nao tebang le pabalesego ya meepo ke afe?
Batlhatlhobi ba lemogile mathata a mabedi a magolo kwa meepong: temogo e e sa lekanang ya dikotsi le tlhaelo ya bokgoni jwa tshekatsheko ya dikotsi. Di lebisa kwa maemong a a kwa godimo a dikotsi, a ka jalo a tlholang dikotsi.
Ke bothata bofe jo bogolo jo batlhatlhobi ba dikgaolo ba rakanang nabo tebang le boitekanelo jwa kwa meepong?
Kotsi e e lemogilweng ke batlhatlhobi ke gore go na le tlhaelo ya go tlhaloganya dikgato tsa boitekanelo mo intasetering le tiragatso ya tsona ka katlego, le fa go na le thulaganyo ya dikopano tse di tsweletseng, manane le maiteko a boitekanelo a a dirwang ke botsamaisi le badiri ba Lefapha la Diminerale le Maatla (LDM).
Botlhatlhobi jwa dikgaolo bo itsise jang peomolao e ntšhwa mo intasetering ya meepo?
Ba dirisa Dibuletini tsa Boitekanelo le Pabalesego, dipampitshana tsa Boitekanelo le Pabalesego le go rulaganya Dipuisano tse di maleba tsa Boitekanelo le Pabalesego kwa peomolao ya go nna jalo e tlhalosiwang sentle le go buisana ka yona. Gape ba dirisa websaete ya LDM le Dipitsokgolo tsa Pabalesego go itsise peomolao e ntšhwa.
Batlhatlhobi ba na le dithata dife?
Motlhatlhobi a ka:
tsena mo moepong mongwe le mongwe ka nako nngwe le nngwe kwa ntle ga thebolo e e kwadilweng kgotsa kitsiso ka maikaelelo a go tlhola kgotsa go diragatsa tumalano le MBPM.
botsa motho mongwe le mongwe ka ga ntlha nngwe le nngwe e e amiwang ke Molao.
batla gore motho mongwe le mongwe yo o nang le taolo ya, kgotsa yo o tshotseng tokomane nngwe le nngwe, go akaretsa mme go sa felele ka, leano, buka kgotsa rekhoto, go neela motlhatlhobi tokomane eo ka bonako kgotsa ka nako nngwe le nngwe le kwa lefelong lengwe le lengwe le motlhatlhobi a e batlang.
sekaseka athikele nngwe le nngwe, sere kgotsa matšhini; tiro nngwe le nngwe e e dirwang; kgotsa maemo mangwe le mangwe.
tlhatlhoba dithulaganyo tse di diretsweng tshekatsheko ya melemo ya badiri ke motsamaisi.
tsaya tokomane nngwe le nngwe, athikele, sere kgotsa matšhini kgotsa karolo nngwe le nngwe kgotsa sekai sa teng; mme a dire tiro nngwe le nngwe e e laoletsweng.
naya taelo nngwe le nngwe e e tlhokegang go sireletsa boitekanelo kgotsa pabalesego ya batho kwa moepong, fa motlhatlhobi a dumela gore tiragalo nngwe le nngwe, tiro kgotsa maemo kwa moepong e tsenya kgotsa e ka tsenya boitekanelo kgotsa pabalesego ya motho mongwe le mongwe yo o kwa meepong mo kotsing.
dira dipatlisiso tebang le kotsi ya kwa moepong kgotsa malwetse mangwe le mangwe a kwa tirong.
Bogolo jwa tiro ya BBPM bo kana kang?
Bokaedi bo akaretsa intaseteri ya meepo go ralala naga ka palo e e fetang 700 ya meepo e e kwadisitsweng le bonyane bokana ka badiri ba le 400 000.
Maemo a dithuso tsa BBPM ka ngwaga ke bokae?
Ka ngwaga wa 2002, bokaedi bo dirile ditiro tse di latelang:
Ditlhatlhobo/Dithuno di le 14 500
Dipatlisiso/Dipotsiso tsa dikotsi di le 3 200
Bo ntshitse Ditaelo di le 3 464 tsa Karolo 54/55 (go baakanya, go emisa tiro le go baakanya, go sekaseka/laola dithulaganyo tsa botsamaisi)
Ditshwanelo tsa me le maikarabelo a me jaaka mothapi ke dife tebang le BBPM?
Ke tshwanelo ya gago jaaka mothapi go bona kaelo go tswa kwa BBPM mo tirisong ya Molao wa Boitekanelo le Pabalesego kwa Meepong (MBPM) le melawana ya teng. BBPM gape e ka go thusa go tlhaloganya Molao. Le gale, ke maikarabelo a gago go tlotla BBPM, go tlhaloganya mosola wa yona mo tiragatsong ya peomolao le go thusa batlhatlhobi go dira tiro ya bone. Godimo ga tsotlhe, BBPM ke tsala ya gago mo boitekanelong le mo pabalesegong.
Go ya ka Botlhatlhobi, ke eng se thulaganyo ya tsamaiso ya Boitekanelo le Pabalesego e tshwanetseng go se akaretsa?
Bathapi ba solofetswe go tlhama dithulaganyo tsa taolo ya boitekanelo le pabalesego tse di tlhokomelang mabaka a a kgethegileng kwa meepong ya bone. Botlhatlhobi, le gale, bo lebeletse meepo go akanyetsa le go dirisa maemo a a siameng a boditšhabatšhaba fa e tlhama le go dirisa dithulaganyo tsa yona tsa tsamaiso. Dithulaganyo tse ka jalo di na le dintlhakgolo tsa pholisi, thulaganyo, togamaano le tiragatso, tshekatsheko le dikgato tsa tokafatso.
Ke eng se loeto lwa motlhatlhobi kwa moepong lo se fitlhelelang ka kakaretso?
Motlhatlhobi o netefatsa gore botsamaisi jwa moepo bo lemogile matshosetsi (motswedi wa kgotsa kgonagalo ya kamego mo kotsing) le matshosetsi (kgonagalo ya kgobalo mo tirong kgotsa batho ba ka gobala) a a amanang le dikotsi tse. Gape batlhatlhobi ba sekaseka thulaganyo ya tekanyetso le ditlamorago tsa teng.
Go sa kgotsofatse MBPM, ke dithata dife tsa pateletso tse batlhatlhobi ba nang natso?
Dithata tsa tiragatso tsa MBPM di akaretsa ntlha ya kobamelo kgotsa dikitsiso tsa go tswalwa go ya ka dikarolo 54 le 55 tsa Molao, go tsenngwa tirisong ga dikotlhao tsa tsamaiso le dikatlanegiso tsa dikatlholo.
Dithata tse tsa pateletso di dirisiwa jang?
Go na le mekgwa e e sa tlhamalalang ya tiragatso jaaka maele le dikgalemo tse di ntshiwang ke motlhatlhobi ka nako ya tlhatlhobo. Mokgwa o wa tlhatlhobo o dira ka mokgwa wa boithaopo. Fa kgalemo e sa tsewe tsia, motlhatlhobi a ka dirisa mekgwa e e gagametseng ya kiletso. Yona e ka akaretsa tokafatso ya dikitsiso, dikotlhao tsa tsamaiso, dikatlholelo, le dikitsiso tsa tswalelo.
Ke ditogamaano tsa mofuta mang tse di dirisiwang ke Bokaedi jwa Dikgaolo?
Dithuno le dipatlisiso tsa letsatsi le letsatsi.
Dipatlisiso le dithuno tsa setlhopha ka tlhomamo le nako nngwe le nngwe fela.
Dipatlisiso le dithuno tsa tshalomorago.
Tshekatsheko ya ipegelo tsa thuno le dipatlisiso kwa maemong a botsamaisi.
Ditaelo le Dikotlhao.
Kemiso ya mafelo a tiro.
A nka botsolotsa ditswetso tsa motlhatlhobi?
Ee, fela o tshwanetse go latela thulaganyo e e beilweng mo Karolong ya bo 57 ya Molao. O ka dira boikuelo mabapi le tshwetso nngwe le nngwe e e dirilweng ke motlhatlhobi ka go e lebisa kwa MMM mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga tshwetso, mme wa neelana le mabaka a go dira boikuelo ga gago.
Nna , jaaka modiri, nka tswelwa mosola jang ke tiro ya BBPM?
BBPM e netefatsa gore dikaelo tse di fitlhelwang mo MBPM di a obamelwa. Ka jalo, tshwanelo ya gago ya go dira mo tikologong e e babalesegileng le e itekanetseng e tlhokometswe.
Botlhatlhobi bo dira dipatlisiso tse di kgethegileng leng?
Dipatlisiso tse di kgethegileng di dirwa fa go diragala dikotsi tse dintsi di diragala mo moepong o le mongwe ka nako e le nngwe mo pakeng e khutshwane. Go tshwarwa dikopano le botsamaisi le mekgatlho ya badiri go buisana ka ga maemo le go baakanya maemo.
BBPM e rulaganya tiro jang go dirisa nako le didiriswa tsa yona sentle?
Botlhatlhobi bo:
Lepa meepo e e nang le mathata a a tlhagelelang thata go dirisa lenane la boitekanelo le pabalesego.
Lepile meepo e tebang le ditlhatlhobo le dithuno tse di tlhatlhamanang.
Dirisa dithulaganyo le maemo a dithuno jaaka didiriswa go lepa matshosetsi le dikotsi.
Ntsha ditaelo fa go tlhokega.
Batlisisa maemo le mabaka go fitlhelela mabakamagolo a a tlholang dikotsi.
Fetisetsa tshedimosetso kwa go beng botlhe ka ga dikotsi tse di rileng.
Ditlamorago tsa boitekanelo le Pabalesego kwa Intasetering ya Meepo
A intaseteri ya meepo e bontshitse diphetogo dingwe tebang le boitekanelo le pabalesego fa e sale go nna le Khomišene ya Dipatlisiso ya ga Leon?
Pabalesego kwa tirong
Sethalwa 3: Seelo sa dikgobalo mo 1000 sa batho kwa tirong
Sethalwa sa 4: Dikgobalo mo 1000 batho kwa tirong
Khomišene ya Dipatlisiso ya ga Leon ka ga Dipatlisiso tsa Boitekanelo le Pabalesego mo Aforika Borwa e ne ya lere diphetogo tse di kgotsofatsang mo intasetering ya meepo. Segolo thata e ne ya lere MBPM, 29 wa 1996 mme wa tokafatsa sebopego le maikarabelo a BBPM.
Ka tlwaelo, intaseteri ya Aforika Borwa o ne a bega seelo sa dikotsi tse di tsitsibanyang le dikgobalo tse di botlhoswana ka palelo ya "1000 sa batho kwa tirong". Fa e sale go tloga ka 1999, le gale, go nnile le kgato ya go rekhota seelo sa dikotsi le dikotsi tse di masisi "ka milione wa diura tse di dirilweng", se se dirang gore go nne bonolo go bapisa dikotsi bodi tšhabatšhaba. Ga jaana go a phopholetswa go fitlhelela palo ya diura tse di dirilweng. Le fa go ntse jalo go na le matshwenyego, a gore phopholetsoga e bontshe palo ya diura tse batho ka nosi ba leng mo kotsing ka yona (k.g.r. mo ntlheng ya badiri ba ba dirang ka fa tlase ga lefatshe), go na palogotlhe kwa tirong. Kwelotlase ya "milione wa diura tse di dirilweng" e tla lebisa kwa dielong tse di kwa godimo tsa dikgobalo le dikgobalo tse di masisi, tse di tla lereng matshosetsi a a kwa godimo. Ka jalo go botlhokwa thata go dirisa diura tsa mmatota tse go lebaganweng le matshosetsi, go netefatsa gore dikelo tsa matshosetsi ke tse di ikanyegang mme ga di kgotlhele matshosetsi a nnete a ga jaana.
Dintlha tse di tlhagisitsweng mo Sethalong sa bo 3 di ikaegile ka dintlha tse di neetsweng ke BBPM Tshosobanyo ya Dipalopalo tsa Dikgobalo tse di begetsweng Motlhatlhobimogolo wa Meepo mo pakeng ya go simolola ka letsatsi la ntlha la Ferikgong, 1984 go fitlha ka mafelo a Sedimonthole, 2002 mme di nopolwa di dirisa palelo ya " batho ba ba 1000 kwa tirong" . Sethalwa se tshotse dielo tsa dikgobalo tse di masisi le dikotsi mme se supa, boemong jwa setlhopha sengwe le sengwe, ditiro tse ntle mo sebakeng sa dingwaga di le lesomenngwe tse di fetileng. Sentlesentle, le gale, Sethalwa se neela papiso ya dintlha magareng ga 1994 le 2002. dintlha tsa sešweng jaana ka jalo di bapisiwa le dintlha tsa 1994, tse mo go tsona Khomišene ya Leon e dirileng dipatlisiso mme ya fitlhela gore seelo sa dintsho, dikgobalo le malwetse e ne e le se e leng gore paakanyo e tshwanetse go dirwa ka bonako.
Sethalwa 3: Seelo sa Dintsho le dikotsi mo bathong ba ba 1000 kwa tirong
Seelo sa Dintsho 2002
nakwana
Seelo sa Dintsho 1994
Tokafalo
Seelo se se gaisang go tswa ka 1984
Seelo sa Kgobalo 2002
nakwana
Seelo sa Kgobalo 1994
Tokafalo
Seelo se se gaisang go tswa ka 1984
Meepo yotlhe
Meepo ya Gouta
Meepo ya Malatlha
Meepo ya Polatinamo
Meepo ya Taemane
Dielo tsa dintsho le dikotsi ka babobedi tebang le "Meepo yotlhe" di bontshitse tokafalo e e botlhokwa fa e sale go tswa ka Khomišene ya ga Leon ka 1994. Dielo tsa dintsho le dikotsi kwa meepong ya gouta di tokafetse, e bile seelo sa dikgobalo se kwa tlase thata mo dingwageng tse lesomerobongwe tse di hulereng. Meepo ya gouta, le gale, e sa ntsane e rwele maikarabelo a dintsho le dikotsi tse dintsi mo intasetering ya meepo mo Aforika Borwa. Dintsho tsa kwa meepong ya malatlha di bontshitse tokafalo e e botlhokwa mme seelo sa dikgobalo se bontshitse tokafalo e e nametshang. Dielo tsa dintsho le dikotsi kwa meepong ya polatinamo, le gale, e wetse kwa tlase thata, gongwe ke ka ntlha ya koketsego ya palo ya bathapiwa ba ba dirang ka fa tlase ga lefatshe. Ntlha e e a tshwenya jaaka, jaaka lephata la polatinamo le rwele maikarabelo a 18.4% ya dintsho tsotlhe ka 2002, fa go bapisiwa le 5% ka 1994. Dielo tsa dintsho le tsa dikgobalo kwa meepong ya ya taemane di a fetoga ngwaga le ngwaga. Ka 2002, seelo sa dintsho se ne sa wela tlase thata, fela seelo sa dikgobalo se ne sa tokafala.
Kwa ntle ga ditiragalo kwa meepong ya polatinamo le taemane, go ka bonwa tokafalo mo dielong tsa dintsho le dikgobalo kwa meepong yotlhe. Go ya ka Khansele ya Diminerale ya Australia, le gale, badirameepong ba Aforika Borwa ba ne le kgonagalo ya bokana ka gararo ya go bolawa kwa tirong go na le badiri kwa Australia kgotsa kwa Dinagakopano. Seelo sa Tatelano ya Dikgobalo tse di bakang Loso (STDL) ka diura dingwe le dingwe di le milione tsa tiro, mo pakeng ya dingwaga di le lesome 1991-1992 go fitlha go 2000-2001 e ne e le:
Dinagakopano: 0.12
Aforika Borwa 0.37
Le fa go ka nna le dipharologano tse di botlhokwa ka ntlha ya mefuta ya meepo e e leng teng le maemo a a kotsi a a farologaneng mo meepong, go batlega taolo e e nang le bokgoni. Ka jalo intaseteri ya Aforika Borwa e tshwanetse go fokotsa matshosetsi a dikotsi a badiri ba lebaganeng nao, go lepalepana la maemo a a siameng a boditšhabatšhaba. Jaaka ponelopele ya BBPM e le go fitlhelela maemo a a amogelesegang selegae le boditšhabatšhaba, e tla tswelela go thusa intaseteri go fitlhelela maemo a.
Pharologantsho ya dikotsi
Dipalopalo di bontsha gore kgosomano ya mmu e sa ntsane e le karolo e kgolo ya dikotsi le ntlhakgolo e e tlholang dintsho kwa meepong ya Aforika Borwa (bona Sethalwa 5), ka lephata la gouta le rwele karolo e kgolo ya tsona ka bobedi. Dintsho le palo e e kwa godimo ya dikotsi tse di tsitsibanyang tse di diragalang ga jaana mo intasetering di ka fokodiwa thata ka go tlhopha le go diragatsa ditegeniki tse di leng teng tse di maleba le go netefatsa gore go tsholetswa maemo a a kwa godimo a taolo.
Dikotsi tsa metšhini e e tsamayang le dikotsi tsa dipalangwa di emela karolo e kgolo ya ya mofuta wa bobedi wa dikotsi tse kgolo. Tse di bakiwa ke maemo a a kwa tlase a a tswang mo dithulaganyong tsa tsamaiso ya meepo tse di nang le makowa. Ka maikaelelo a BBPM go netefatsa gore bathapi ba lemoga matshosetsi le go sekaseka dikotsi go ka kgona go tlhoma dikgato tsa go fedisa, go di laola le go di fokotsa. Ka jalo BBPM e thusa meepo ka go tlhabolola mekgwa e e botoka go netefatsa go epiwa ga diminerale ka mekgwa e e babalesegileng.
Sethalwa 5: karologantsho ya dikotsi tse di bakang dintsho
Boitekanelo kwa tirong
Dipalopalo tsa Boitekanelo kwa Tirong
Ka motsi wa Khomišene ya Leon, go ne go se na dipalopalo tse di ikanyegang tsa malwetse a kwa tirong a a tlhodiwang ke go dira kwa intasetering ya meepo ya Aforika Borwa. Ka bomadimabe, dintlha tse di tletseng le tse di ikanyegang di sa ntsane di se teng bosetšhaba. Sefalana sa Malwetse a kwa Tirong kwa Meepong ya Aforika Borwa (SMTMAB) ke gona se simolotseng go kokoanya dintlha tse dinnye tsa dikai tsa tshedimosetso. Ka ntlha ya gore dipegelo go tswa kwa meepong di sa patelesege ka fa tlase ga melawana, ke maikarabelo a moepo go neelana ka diforomo tsa ditshwaelo go SMTMAB gore go dirwe dipatlisiso mo nakong e e tlang le thibelo ya malwetse a kwa tirong.
Mo dipakeng tse di fetileng, kamano magareng ga go tshabelwa ke dikotsi tse di masisi le go tshabelwa ke malwetse a kwa tirong di ne di sa kwalwa ka botlalo kgotsa di sa tlhaloganyege, se se ne sa lebisa kwa thibelong e e seng mosola. Ka jalo BBPM e tlhama Sefalana sa Maphelo a kwa Tirong go rekhota, go latedisisa le go laola kamano eo. Gape sefalana se tla golaganngwa le dithulaganyo tse dingwe tsa mafapha jaaka SAMRASS le SMTMAB go lepa ditiro tse di nang le matshosetsi a magolo le mafelo a tiro.
Malwetse a matshwafo kwa tirong le kamano le dikgotlhedimowa
Malwetse a matshwafo kwa tirong ke ona a magolo a a tlholang gore batho ba role tiro pele ga nako le go baka maso a ka bonako magareng ga batho ba ba dirang kwa intasetering ya meepo mo Aforika Borwa. Malwetse a matshwafo a a amanang le lerole a fekeetsa dikotsi tsa kwa meepong mo dipalong tsa batho ba ba amegang. Gareng ga batho botlhe ba ba neng ba le kwa tirong kwa meepong yotlhe ka 1998, go begilwe seelo sa seelo sa dintsho di le 0.85 mo 1000 sa batho le dikgobalo di le 6 064 (14.1 per 1000). Fa go bapisiwa go ne go na le dikgetse di le 5 603 tse ntšhwa kgotsa kgotsa dinetefaletso tsa nyumonia tse di tsamayang le kgotsa di se na bolwetse jwa mafatlha le dikgetse tse ntšhwa tsa bolwetse jwa mafatlha tse di fetang 5 000 (
Bontsi jwa malwetse a kwa meepong a a lebaganeng le malwetse a matshwafo ke malwetse a a tlholwang ke lerole la diminerale, bolwetse jo bo sitisang matshwafo (MWAMD), kankere kwa tirong, sehupela (asema) kwa tirong, dikgobalo tsa khemo jaaka tse di tlholwang ke naeterojeneokosaete le molelo. Ditlamorago tse tsa boitekanelo di tlholwa segolo thata ke go hema dikgotlhedi tse di tlang dirwelwe ke mowa. Go ikaegilwe ka sebopego sa tsona, dikgotlhedi tse di tlang di rwelwe ke mowa ka kakaretso di ka kgaoganngwa ka ditlhopha jaaka lerole, mosi, mouwane, digase le phufudi.
Mo ngwageng wa 2002 go nnile le kwelotlase mo go lebaganeng ga badiri le dikgotlhedi tse di rwalwang ke mowa (bona sethalwa sa 2). Le fa go nnile le kwelotlase, go ka nne ga solofelwa koketsego ya ditopo tsa phimolakeledi ka ntata ya go nne teng go le gale ga malwetse a kwa tirong. Ka ntata ya gore thibela bolwetse e gaisa kalafi, matshosetsi a tshwanetse go tlhokomelwa kwa tshimologong. Mo maitekong a go fokotsa tebagano ya badiri le dikgotlhedi, maikarabelo ke a mothapi. BBPM e rebotse Kaelo ya go sireletsa le go tokafatsa boitekanelo jwa badiri ka go ela tlhoko le go fokotsa tebagano ya bone le dikgotlhedi tse di rwalwang ke mowa. E neela maitshetlego a mantle go sekaseka tebagano ya bone le matshosetsi. Go ya ka Molawana wa Maitsholo, go tlhokega gore moepo o mongwe le o mongwe o tlhagise dikgato tsa go fokotsa matshosetsi a. BBPM e rotloetsa bathapi go ela tlhoko le go netefatsa tiragatso e e nang le bokgoni ya dikgato tsa taolo.
Modumo o ntse o tsewa jaaka setlhodi se segolo sa matshosetsi a boitekanelo jwa badiri kwa intasetering ya meepo ya Aforika Borwa. Ka 1998 intaseteri e tsentse manene a tshomarelo ya kutlo(MTK). A ne a patelesega, ka ntlha ya gore mekgwa e e tseneletseng ya bodiri e e tlwaelegileng kwa ditirong tsa go ntsha diminerale e ne e dira gore dipalo tse di kwa godimo tsa batho ba lebagane le modumo o o fetang 85 dB e e amogetsweng semolao.
Diphetogo mo mokgweng wa go sekaseka ditopo tsa phimolakeledi di ne tsa oketsa segatlha sa kutlwalo e e o o bakiwang ke modumo (KBM) kwa meepong ya Aforika Borwa. Mokgwa o o tlhabolotsweng o ne wa fokotsa seelo sa phimolakeledi go tswa go 42 go ya go 26 dB tsa tatlhegelo ya kutlo, go akaretsa ditatlhegelo ka 3000 Hz. Fa e sale go tswa ka tiragatso ya mokgwa o o tlhabolotsweng (Taelo ya Selegae ya Komisinara wa Phimolakeledi No. 168, 1995), katlanegiso ya ditopotuelo tsa phimolakeledi tsa kutlo kwa meepong di tlhatlogile.
Palo ya Dikgetse
Phimolakeledi e e Duetsweng
Sethalwa 4 se bontsha phimolakeledi e e dueletsweng TKTM fa e sale go tloga ka 1997. Se se re fa setshwantsho sa bothata jwa TKTM mo pakeng e e fetileng. Bokamoso, le gale , bo bontsha bosa tlhole bo solofetsa, fa e sale go lekanyetswa gore magareng ga diperesente di le 68 le 80 tsa badirameepong ba lebagane le kotsi ka palogare ya nako e e lekanyeditsweng (PNL) ya 85 dB kgotsa go feta, se se bontshang kotsi e kgolo ya tatlhegelo ya kutlo ga bontsi jwa badiri ba intaseteri.
Le fa go na le LTK, taolo ya modumo le dikgato tsa tsamaiso go laola kotsi, bothata e sala e ntse e le bo bogolo. Mo phokotsong ya matshosetsi go thibela tatlhegelo ya kutlo, go batlega tirisano ya badiri botlhe, ka ntlha ya gore badiri ba na le tshwanelo ya go sireletsa boitekanelo le pabalesego ya bone, gammogo le jwa batho ba bangwe ba ba amanang le ditiro tsa meepo.
Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo
BBPM bo tsweletse go ruanya ditiro tsa yone le ditlhokego tsa togamaano tsa naga, e e dumalanang le maikemisetso a yone. B thusa matikiri le meepo ya e mennye ka go tshegetsa katiso le tlhabololo mo mofameng wa boitekanelo le Pabalesego kwa Tirong, ka maikaelelo a go fokotsa lehuma le go tlhoka tekatekano. Bo fa meepo maele ka ga peomolao le go tlamela thuso mo go e tlhaloganyeng. BBPM gape e thusa ka go tsaya matsapa go lepalepana le HIV/AIDS ka go tshegetsa maiteko a tsone ka Porojeke ya Powerbelt le matsholo a mangwe a temoso.
Diphetogo tsa sešweng jaana mo Botlhatlhobing le peomolao e e laolang boitekanelo le pabalesego ya meepo tsotlhe di ne di tlhametswe go tokafatsa boitekanelo le pabalesego mo mo tirong kwa intasetering ya meepo, go netefatsa go epiwa ga diminerale ka pabalesego ka fa tlase ga maemo a a itekanetseng a tiro. BBPM ka jalo e tsweletse go go fitlhelela maikaelelo a le go tokafatsa tiro ya paka e e fetileng.
Tshedimosetso ya Tlhaeletsano
Ke mang yo o batlang go itse ka ga BBPM?
Motho mongwe le mongwe yo o dirang kgotsa yo o kileng a dira kgotsa yo o nang le leloko kgotsa ditsala tse di dirang kwa meepong.
Nka bona kae tshedimosetso e e tletseng ka ga BBPM?
Pegelo ya Ngwaga le Ngwaga ya Motlhatlhobimogolo websaete ya LDM:
Lefapha la Diminerale le Maatla:
Ofisi ya bosetšhaba ya BBPM e kwa kae?
E phasaladitswe ka 2003 ke Lefapha la Diminerale le Maatla mo Aforika Borwa.
Lenane la tlhaloso ya Diakeronimi
MPMT Molao wa Phimolakeledi ya Malwetse a kwa Tirong, 1993
BTKM Bolwetse jo bo Tseneletseng jwa Kgoreletso ya Matshwafo
LDM Lefapha la Diminerale le Maatla
PBDN Palogotlhe ya Boleng jwa Dikuno/Ditirelo tsa Naga
LTK Lenane la Tshomarelo ya Kutlo
MBPM Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo, 1996
KBPM Khansele ya Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo
BBPM Botlhatlhobi jwa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo
KKBM Komitikeletso ya Boitekanelo jwa Meepo
BBM Bothati jwa Borutegi jwa Meepo
KKPM Komitikeletso ya Peomolao ya Meepo
TBTS Tshegetso ya Botsamaisi le Taolo ya Selegae
TKTM Tatlhegelo ya Kutlo e e Tlholwang ke Modumo
MMMT Molao wa Malwetse kwa Meepong le kwa Tirong, 1973
SMMAB Sefalana sa Malwetse a kwa Meepong ya Aforika Borwa
TDDBMAB Thulaganyo ya Dipalopalo tsa Dikotsi tse di Begegang kwa Meepong ya
Aforika Borwa
KDMPM Komiti ya Dipatlisiso tsa Maele ka ga Pabalesego ya Meepo ii
<fn>tsn_Article_National Language Services_Bua puo ya gaeno.txt</fn>
Bua puo ya gaeno. Ke tshwanelo ya gago.
Tirelo ya Boranoledi ka Mogala ya Aforika Borwa (TBMAB/TISSA) e simolotswe ke Lefapha la Botsweretshi le Setso go rotloetsa tiriso ya dipuo tse di latelang tsa semmuso: (Sezulu, Sethosa, Setebele, Seswati, Sesotho, Setswana, Sepedi, Setsonga, Sevenda, Seesimane le Aforikanse).
Ke mofuta ofe wa tirelo o o tlamelwang?
TISSA e tlamela tirelo ya go ranolela ka mogala e e tlileng go kgontsha tlhaeletsano magareng ga setšhaba le puso ka go dirisa dipuo tsa semmuso tsa tlholego go fitlhelela ditirelo tsa puso.
Ke ka ntlha ya eng tirelo e e tlamelwa?
Ka TISSA, puso e diragatsa taolelo ya Molaotheo ka go tsaya dikgato tse di maleba le tse di bonagalang tsa go tlhabolola le go rotloetsa dipuo tsa semmuso tsa tlholego.
A setšhaba se ka kopa ditirelo tsa puso ka puo ya bone ya ga mme?
Ee, fela fa puo ya ga mme e le nngwe ya dipuo tsa semmuso.
A puo ya diatla e akareditswe?
Ee, disusu di akareditswe mo tirelong ya TISSA. Di tlile go kgona go fitlhelela ditirelo tsa puso, jaaka batho ba ba utlwang, kwa mafelong a a kwa Cape Town, Johannesburg, Durban le Polokwane.
Tirelo ya TISSA e dira jang?
Fa leloko la setšhaba le modiredipuso ba sa kgone go utlwana ka dipuo, modiredipuso a ka leletsa setheo sa thuso sa TISSA.
Kwa setheong sa thuso, mothusi o tlile go gokaganya modiredipuso le leloko la setšhaba le moranoledi yo o kgonang go bua dipuo ka bobedi.
Modiredipuso o tlile go nna le mogala wa didirisiwa tse pedi gore ena le leloko la setšhaba ba tle ba kgone go reetsa moranoledi.
Moranoledi o tlile jaanong go ba ranolela. Se se ka tsaya metsotswana e se kae.
Ke tlile go itse jang gore lefapha la puso le tlamela ditirelo tsa boranoledi?
Matshwao a kitsiso kwa dikantorong tsa puso a tlile go bontsha go nna teng ga tirelo ya TISSA.
Fa kantoro ya Puso e sa bontshe letshwao la TISSA, a ke sa ntsane nka kopa tirelo ya boranoledi?
Nyaa, tirelo e teng fela kwa mafelong a a bontshang letshwao la TISSA. Le fa go ntse jalo, mafelo a a farologaneng a tlile go akarediwa mo nakong e e tlang.
TISSA e tlile go ntswela mosola jang?
E tlile go nna le seabe se segolo mo tlhabololong ya ditshwanelo tsa gago tsa puo, gape le ditshwanelo tsa botho mo Aforika Borwa.
Gape e tlile go nna le seabe se se botlhokwa mo thotloetsong le tiriso ya dipuo tsa semmuso tsa tlholego le puo ya diatla.
O tlile go kgona go fitlhelela ditirelo tsa puso ka puo ya gaeno
Go bona tshedimosetso go ya pele ikgolaganye le Golola Consultancy
<fn>tsn_Article_National Language Services_Captions.txt</fn>
Page 3 Ka nako ya tlhatlhobo go fitlhetswe boto e ya phasalatso ya motlakase ya nakwana e sa bolokesega ka ntlha ya gore e ne e sa lotlelwa.
Page 4 Borogo jwa Injaka bo ne jwa gosomana mme jwa tlhola dintsho tsa badiri ba le 14.
Page 6 Fa o dira ka asbestos o tshwanetse go apara diaparo tsa tshireletso tse di laoletsweng
Page 7 Sireletsa mmele wa gago ka go apara ka go apara diaparo tse di laoletsweng ka dinako tsotlhe.
Page 8 Balomaganyi ga ba a tshwanela go dira ntle le helemete, ditlelafo le diaparo tsa tshireletso.
Page 9 Thibela khemo ya dikhemikhale tse di kotsi ka go apara disireletsi tse di botlhokwa tse di sireletsang nko le molomo.
Page 11 Boto ya phasalatso ya motlakase e e bulegileng jaaka e, e kotsi, mme e tshwanetse go tswalelwa ka dinako tsotlhe.
Page 12 Fa o tshwanetse go dirisa llere, netefatsa gore e tlhomame, le gore e dira sentle pele o ka e dirisa.
Page 13 Bakgweetsi ba difokolifiti ba tshwanetse gore ka metlha ba gakologelwa go apara dikuane tsa bone, le gore ba tshwanetse go katisediwa mofuta wa motšhini o.
Page 14 Fa o bone kgobalo kwa tirong e tshwanetse go begelwa Lefapha la Badiri ka bonako.
Page 16 Badiri ba bantsi ga ba kgone go tswelela ka tiro ya bone morago ga kgobalo, mme ba tshwanetse gore ba ye go alafiwa kwa setheong sa tsosoloso.
Page 17. Thibelo e gaisa kalafi, segolo thata kwa lefelong la tiro.
<fn>tsn_Article_National Language Services_DIKAELO TSA TSHEDIMOSETSO TSA NAC.txt</fn>
DIKAELO TSA TSHEDIMOSETSO TSA NAC
Tshedimosetso e e rulagantswe go go thusa mabapi le kopo ya gago ya go bona thuso ya matlole go tswa go NAC. Dikaelo tse di dirisediwa fela malebana le thuso ya matlole ya diporojeke.
Ke mang yo o Tshwanelwang ke go thusiwa ka matlole?
Batho bangwe le bangwe, ditlhopha tsa baagi, ditheo le ditlamo di ka dira kopo go thusiwa ka matlole. O ka nna wa dira kopo ya go thusiwa ka matlole mo go tse di latelang tsa botsweretshi, Thuto ya diatla, Motantsho/Khoreokerafi, Dikwalo, Mmino le tsa Teatere le Teatere ya Tiragatso, Teatere/Terama, Katiso ya methalethale le Botsweretshi jwa Pono. Mekgatlho, ditheo le ditlhopha di tshwanetse di be di kwadisitswe sentle. Badiradikopo ba tshwanetse go bo e le bagolo ba semolao gape ba le maAforika Borwa.
Batho bangwe le bangwe
Kopo ya batho bangwe le bangwe ke ya mokopi a le mongwe yo o malebana le porojeke. Ga go na batho ba bangwe ba ba tshwanetseng go thapiwa mo porojekeng e. Se se ikaelela go go thusa batho ba ba kwalang metshameko, ba tsa merero ya khereokerafi, batlhami le bataki.
Mokgatlho
Mokgatlho o kaya setheo se se kwadisitsweng se se nang le batho ba ba dirisanang.
Thuso ya matlole ya Porojeke
Tsweetswee itse gore NAC e ka se kgone go thusa tekanyetsokabo yotlhe ya porojeke ka matlole. Ka jalo o gakololwa go batla thuso e nngwe ya matlole kwa metsweding e mengwe. Ka kakaretso, thuso ya matlole e tla lebagana le mananeo a botsweretshi. Dikhotheišene tsa ditshenyegelo di tshwanetse go pata foromo ya kopo e bile bakopi BA TSHWANETSE go senola metswedi yotlhe e mengwe ya thuso ya matlole. Paka ya makisimamo ya go tsamaisa porojeke ke dikgwedi di le somepedi. Go feta bokana ka 15% jwa ditshenyegelo tsa tsamaiso bo tshwanetse go sedimosiwa. Diporojeke di thusa ka matlole gangwe mo ngwageng wa ditšhelete. Dikopo tsotlhe di tshwanetse go diriwa mo diforomong tsa semmuso tsa kopo tsa NAC. Diporojeke di tshwanetse go nna kwa atereseng e e tlhagisiwang mo foromong ya kopo. Phetolo nngwe le nngwe ya aterese e tshwanetse go lebisiwa kwa dikantorong tsa NAC mo sebakeng sa malatsi a le 7.
Diporojeke tsa loeto
Dikopo tse di mabapi le loeto di tla amogelwa fela fa loeto lo lo tshisinngwang lo na le seabe mo tshedimosetsong ya bosetšhaba ya setlamo kgotsa ya setlhopa e bile lo na le mosola mo matshelong a MaAforika Borwa ka kakaretso. Bakopi ba ba laleditsweng go diragatsa kwa moše ba tshwanetse go nna le tshegetso ya ditšhelete go tswa go naga e e amogelang baeng kgotsa mokgatlho o o amogelang baeng. Naga e e amogelang baeng/mokgatlho o o amogelang baeng o tshwanetse go romela sesupo sa go rwala maikarabelo a ditšhenyegelo di tshwana le bonno, dijo, thuso ya letsatsi le letsatsi ya madi le sepalangwa mo nageng. Tumalano ya go dira le yona e tshwanetse go pata kopo e e lebang kwa NAC. NAC e ka se amogele kopo nngwe le nngwe e e malebana le loeto lwa kwa moše fa tokomane e e kopiwang e sa neelwe. Mo mererong yotlhe NAC e ka se nne yona fela mothusi ka matlole. NAC e na le thata ya go pata bakopi botlhe mo maetong a boditšhabatšhaba.
Dibasari
Thuso ya bosetšhaba ya matlole
Go na le mefuta e mebedi ya thuso ya matlole: Thuso ya matlole ya setheo ya Boloko ya thuso ya matlole ya dithuto tsa gerata ya ntlha le thuso ya matlole ya gerata e e kwa godimo ya mongwe le mongwe.
Basari ya Ditheo
Dikopo di romelwa kwa ditlhogong tsa lefapha tsa setheo. Bontsi jwa thuso ya matlole bo neelwa thuso ya matlole ya "boloko".
Moithuti mongwe le mongwe wa gerata e e kwa godimo
Baithuti ba digerata tse di kwa godimo ba ya go thusiwa ka matlole gangwe fela, malebana le sekwalo.
Thuso ya matlole ya boditšhabatšhaba:
NAC e thusa dithuto tsa boditšhabatšhaba ka matlole tsa digerata tse di kwa tlase le tsa digerata tse di kwa godimo. Dikopo tse di ka amogelwa fa dikwalo tse di se teng mo nageng. Sesupo sa kamogelo se tshwanetse go pata dikopo. NAC ga e kitla e nna yona fela e e thusang ka matlole.
Thuso ya matlole ya ditlamo
Tona ya Bosetšhaba ya Botsweretshi le Setso e dumelela thuso ya matlole ya ditlamo tse di rileng tsa botsweretshi mo pakeng ya dingwaga tse tharo. Maikaelelo a thuso ya matlole ya ditlamo ke go thusa ditlamo tse di amegang mo botsweretshing, go bebofatsa tlhamo ya ditiro tse dintšhwa le go tlhamela batho ba ba mo botsweretshing ditiro. Thuso ya matlole e malebana le mekgatlho e e kwadisitsweng. Dikopo di lalediwa gangwe mo dingwageng dingwe le dingwe di le tharo. Mofuta o wa thuso ya matlole ke wa ditlamo tsa botsweretshi tse di nang le rekhoto. Bakopi ba ba solofelwang ba tshwanetse go nna le dikwalo tse di latelang: tshedimosetso ya setlamo, thulaganyo ya kgwebo, go akaretsa lenaneo la botsweretshi, diseteitemente tsa ditšhelete tse di runilweng, sebopego sa botsamaisi le boto.
Dikarolo tse re sa di thuseng ka matlole
Ditshenyegelo tsa tsamaiso, thuso ya matlole ya sata, mafaratlhatlha, go rekhota dikgaisano, go rekiwa ga didirisiwa tsa mmino, dikgwaere tsa dikereke, go tlhamiwa ga websaete, go tshwarwa ga websaete, tlhamo ya ka fa gare, boagi, tsamaiso ya ditiragalo, bathusi le ditlhopha tsa maikaelelo a a rileng.
Kobamelo ya tsamaiso
Bakopi ba kopiwa go romela ditokomane tsotlhe tse di kopiwang le dikopo tsa bona. Dikopo tse di fekesitsweng, tse di sa saeniwang, tse di rometsweng ka imeili le tse di sa tladiwang sentle ga di kitla di amogelwa. Dikopo tse di sa tladiwang sentle ga di kitla di amogelwa.
Matlha a bofelo a dikopo
Matlha a bofelo a dikopo a phasaladitswe mo makwalodikgang a magolo a bosetšhaba le mo websaeteng ya NAC. Dikopo tse di thari le tse di sa tladiwang sentle ga di kitla di amogelwa fela di ya go diegisiwa go kopano e e latelang ya thuso ya matlole. NAC e na le thata ya go amogela /go se amogele kopo.
Dithata: NAC e na thata ya go neela matlole go ya ka dithulaganyo tsa lenaneo la NAC. Se ga se gatake dithata tsa molaotheo tsa bakopi bangwe le bangwe. Ga go na mokopi yo ka tlhamalalo a tshwanelwang ke thuso ya matlole; thuso yotlhe ya matlole e mo maatleng a NAC.
Dipotso le Tshedimosetso
<fn>tsn_Article_National Language Services_DIKGATO TSA TSHIRELETSO.txt</fn>
DIKGATO TSA TSHIRELETSO
Badirimmogo ba ba tlotlegang
Rona jaaka badiri ba Lefapha la Bosetšhaba la Botsweretshi le Setso re neetswe didirisiwa tse di farologaneng tsa puso tse di beilweng ka fa tlase ga taolo le tlhokomelo ya rona.
Go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Madi a Setšhaba ditlamelo tsa puso di tshwanetse go sirelediwa ka dinako tsotlhe ka jalo re tshwanetse go tsenya tirisong dikgato tsa taolo le go tsaya dikgato tse di tlhokagalang go thibela ditatlhego mo ntlheng e.
Nngwe ya dikgato tse tsa taolo ke tsenyotirisong ya dikgato tsa tshireletso jaaka phuruphutso ya dithoto tsotlhe tsa mabogo, dirori kgotsa merwalo.
Molao 53 wa Taolo ya Phitlhelelo go Dikago tsa Setšhaba le Dirori, wa 1985 o letlelela batlhankedi ba tshireletso go tsaya kgato go ya ka karolo 2 ya Molao 53 wa 1985 (jaaka go dira diphuruphutso, go kganelwa botseno kgotsa botso jj). [Tsweetswee lebelela dikitsiso tse di beilweng mo dikagong tsa rona].
Go tlamela tshedimosetso e nngwe mabapi le ditlhokego tsa tshireletso, katiso ya temoso e tlile go tlamelwa badiri botlhe ka di 4 le di 8 Diphalane 2004.
Ke nnete gape gore mokgwa wa tshireletso o tlhola kgoreletso. Mo ntlheng e tirisano le kutlwisiso ya badiri botlhe e tla itumelelwa. Tsweetswee lokologa go ikopanya le Rre Van Rooyen fa sengwe se se ka ga dikgato tsa rona tsa tshireletso le dithulaganyo se sa tlhaloganyege.
Ditebogo
Moakhaefe wa Bosetšhaba
<fn>tsn_Article_National Language Services_DIKGATO TSE DI KA LATELWANG KA MOTSI WA KOMELELO.txt</fn>
DIKGATO TSE DI KA LATELWANG KA MOTSI WA KOMELELO
MATSENO
Aforika Borwa e na le dikarolo tsa tlelaemete tse di farologaneng tse di bulegileng tse di tlholang pharologano mo tlhagisong ya temothuo. Le fa go ntse jalo, naga e ka kakaretso e omeletse/e mo magareng ka e bona pula ya bokana ka 500mm ka ngwaga fa go bapisiwa le palogotlhe ya lefatshe ya bokana ka 800mm ka ngwaga. Pharologano ya tlelaemete ke selo sa tlhago, fela dipatlisiso di bontshitse gore mo ngwagakgolong o o fetileng go nnile le koketsego mo maatleng a digase tsa kago e e godisang dimela le tse di tlhokang tshireletso ka ntlha ya ditiro tsa batho jaaka indaseteri, go tlosiwa ga dikgwa, jj. Diphitlhelelo tsa dipatlisiso tse di tsepamemg thata tsa go farologana ga tlelaemete mo Borwa jwa Aforika di kaya fa mowa o o sa siamang wa themphereitšha mo Aforika Borwa o ya go oketsega ka tekanyetso ya bokana ka 1,5-4º C mo ngwagakgolong o o latelang. Se ke bothata jo bo masisi malebana le tlhabololo e e tswelelang, jo bo amang go tshela ga batho, ikonomi yotlhe le seriti sa tikologo ka go kaya maemo a a tseneletseng a a kwa godimo a bosa jaaka dikomelelo le merwalela magareng ga tse dingweg.
Aforika Borwa e arogantswe ka dikgaolo tse di botlhokwa tse tharo tsa pula: kgaolo ya pula ya mariga kwa borwabophirima, karolo ya pula ya ngwaga otlhe go bapa le kgaolo ya lebopo la borwa le karolo ya pula ya selemo mo nageng. Phokotsego ya pula go tswa kwa dikarolong tsa kwa botlhaba go ya kwa go tsa bophirima tsa naga e lemogilwe. Pula ya Aforika Borwa e farologana thata mme go dira gore naga e nne le tlhagiso e e lekanyeditsweng ya temothuo.
Temothuo e akaretsa ditiro tsotlhe tsa ikonomi go simolola ka thebolo ya dikumo tsa temo go ya go go tsenngwa ga boleng e bile e tswelela go nna lephata le le botlhokwa mo ikonoming ya Aforika Borwa go sa kgathalesege seabe sa yona se sennye mo kumong ya selegae yotlheuo (GDP). Badiri ba kwa dipolaseng, balemirui le bamalapa a bona le bona ba na le seabe mo ikonoming fa ba dirisa ditefo tsa bona le dituelo tsa bona mo dithotong tsa badirisi le ditirelo, kgotsa fa ba reka dilwana malebana le tlhagiso. Ka tsela e temothuo e nna lephata le le nna le seabe sentle mo kgolong le mo tlhabololong. Maatla a bosa jo bo masisi le maemo a tlelaemete a ya go nna le dikutlwalo tse di sa itumediseng mo tlhagisong ya temothuo ka go tlala metsi ga mebu le dikomelelo tsa kgapetsakgapetsa magareng ga matlhotlhapelo a mangwe go go yang go dira gore go se ke ga kgonega ga go fitlhelela maungo a mantle gape go tlise lehuma mo malapeng a a ikaegileng gotlhelele ka temo.
Komelelo e Borwa jwa Aforika bo ntseng bo itemogela go simolola ka 2002 go fitlha gompiemo ke ponelopele ya dikutlwalo tsa phetogo ya tlelaemete mo dingwageng tse di latelang e bile go ka kaya tlhagiso ya dikumo tsa temothuo e e kwa tlase magareng ga tse dingwe . Molao wa Taolo ya Matlhotlhapelo (Molao No. 57, 2002) le ona o rotloetsa gore kgatelelo e tshwanetse go bewa thata mo thibelong le mo phokotsong ya matlhotlhapelo ka go dirisa tshedimosetso ya bosa le ya tlelaemete, magareng ga tse dingwe.
ADRM e rulaganya dikgakololo tsa kgwedi le kgwedi tse di nang le dikgato go balemirui go di dirisa malebana le maemo a ga jaanong a tlelaemete. Go ne ga ka akanngwa gore dikgato tse di tshwanetse go maatlafadiwa le go tlhagisiwa ka dipuo tsotlhe tsa semmuo go tlhaloganngwa ke badirisi botlhe.
Tse di latelang ke dikagto tse balemirui ba ka di dirisang ka motsi wa komelelo:
TLHAGISO YA DIKUMO
Tlhopho ya mmu:
Tlhopha mofuta wa mmu o o siameng malebana le sejalo se se jadiwang sekao: motlhaba malebana le mmidi gape letsopa malebana le mabele jj
Tlhopha masimo a a nang le dithulamo tse di mmalwa go fokotsa go ela ga metsi.
Paakanyo ya lefatshe:
Tila, mo go kgonegang, mebu e e nang le dipane tsa go lema tse di bonagalang
Dirisa sesegi go thuba dipane tsa go lema o be o oketse phitlhelelo ya medi go metsi a a bolokilweng le dijo
O se ke wa oketsa lefatshe le le ka fa tlase ga tlhagiso ya dikumo mo ga tlhokegeng
Dira bogodimo jwa mmu go nna makgwakgwa go fokotsa kgogolego
Dirisa mekgwa ya go lema ya tshomarelo sekao: go se leme, go lema go go lekaneng, go kgatha jj.
Fokotsa kitlano ka go fokotsa go feta ga metšhini e e bokete mo tshimong. Se se ka fitlhelelwa e seng gotlhelele ka tiriso ya didirisiwa tse di maleba mo mofuteng o o rileng wa mmu.
Tlhopho ya sejalo le go jala:
Tlhopha dimela tse di kgotlelelang komelelo
Jala mo go seng boteng segolobogolo mmidi ka dipolankisi tsa peo e e jadilweng boteng di ya go tsaya sebakanyana go mela go na le tse di jadilweng mo go seng boteng.
Tlamela ka thefosano le pharologano mo thulaganyong ya go jala ka go dirisa thulaganyo ya go jala e e tswakilweng go na le go jala sejalo se le sengwe, sekao: jala mmidi le dinawa mo tshimong e le nngwe. Se se ya go thusa molemirui go thusega go tswa mo sejalong se sengwe fa sejalo se sengwe se ka retela.
Kgomarela paka e e tlwaelegileng ya go jala fa go le maleba o be o latele ponelopele ya bosa le ya tlelaemete ka tlhomamo. Dira dithulaganyo tsa dijalo tsa setlha se sekhutshwane sekao: sonobolomo.
Tlhokomela go jala go go bokoa go phasalala dibeke
O se ke wa lekelela ka dimela dintšhwa e bile di sa itsege gape tila dipeeletso tsa madi tse di sa tlhokegeng
Ka gale dirisa thefosano ya dijalo
Taolo ya dijalo:
Siamisa kitlano ya go jalo sentle
Aakanya go jala dijalo tsa tse di khupediwang le go sireletsa go fokotsa mowafalo
Laola mefero ka tlhomamo
Akanya ka leano la go nontsha la tshomarelo
Akanya ka monontsha wa okaniki
Tlhokomela ditshenekegi tse di senyang dijalo le malwetse ka tlhomamao
Dirisa dithekeniki tse di kokoanyang metsi sekao: go diriwa ga dibeisene, dikonturu, makhubu.
Balemirui ba ba jalang mmidi ba tshwanetse go ela tlhoko dikgato tse di latelang tsa mmidi:
Go jala go tlhagelela:
Jala mo go seng boteng ka dipeo tse di jadiwang boteng di tlhagelela ka fa tlase ga bogodimo jwa mmu mme di swe.
Tila monontsha o montsi thata fa gaufi le peo ka se se ka tlhola go ša
Kgato ya tlhagelelo ya kgolo:
Morago ga tlhagelelo, semela se ya go tsena mo dikgatong ya go tlhoga ga matlhare. Gore semela sa mmidi se konosetse kgato e ya kgolo, se tshwanetse go tlhoga matlhare go tswa go a le mane go ya go a le marataro.
Dijo le kgatelelo ya metsi mo kgatong e di ka se tlhole tshenyo ya leruri, le fa go ntse jalo tlhagelelo ya siliki e ka amega mmogo le palo ya moko mo tsebeng nngwe le nngwe.
Kgato ya kgolo ya go tswala: Paka e e masisi ya tlhokego ya metsi.
Kgato ya ntlha e bile e le masisi ya kgolo ya go tswala ke tlhagelelo ya siliki mo ntlheng ya tsebe. Metsi a a lekaneng a a tlhokega mo pakeng e ka kgatelelo ya metsi e ya go fokotsa nako ya go tlhotlhorega ga modula le go diegisa go tlhoga ga siliki ka jalo go tlhole go se tswale.
Matlha a go jala a tshwanetse go tlhophiwa sentle go netefatsa gore kgato e e tsmaelana le maemo a a siameng a tlwaelo.
Dikgato tsa lerophi, tsa dege e e boleta le dege e popota le tsona di masisi mo kgolong ya go tswala. Kgatelelo ya metsi ka motsi wa dikgato tse e ka tlhola boleng jo bokoa jwa ditlhaka le tshenyego e kgolo ya dijalo.
Kgato ya khuti e e feletseng e latela ka bonako morago ga kgato ya dege e popota mme e ke nako e e nepagetseng ya go sega letseto. Bokgola jo bo lekaneng bo sa ntse bo tlhokega fela ga bo masisi, mme kgatelelo e e tseneletseng ya metsi e sa ntse e ka fokotsa go tswala le boleng jwa ditlhaka.
Kgolo ya popommele le go kotula:
Kgolo ya popommele ke kgato ya bofelo ya kgolo ya mmidi.
Molemirui o tshwanetse go tlhokomela bokgola jwa diteng tsa tlhaka go simolola go kotula fa fela dijalo fitlheletse kgolo ya baeoloji gape ke fa bokgola jwa diteng tsa tlhaka di le ka fa tlase ga 15%. Malwetse a a tshwanetseng go tlhokomelwa mo pakeng e ke go bola ga kutu le ga modi mmogo le malwetse a tlhogo.
Ditshenekegi tse di bolayang dimela le malwetse
Ka kakaretso, taolo e e tshwaraganeng ya ditshenekegi tse di bolayang dimela e tshwanetse go dirisiwa mo letlheng sotlhe sa go jala. Yona e akaretsa tse di latelang:
Taolo ya thibelo: mofuta o o maatla, le fa go ntse jalo, e seng mo dikgatong tse di kwa godimo thata tsa tshwaetsego ka o ka nna wa se ke wa nna maatla gape wa tlhola ditatlhegelo tse dikgolo.
Taolo ya temo: mofuta o o akaretsa temo ya mmu mariga , go tlosa dimela tsa boithaopo, go tlhopha dijalo le go rulaganya dinako tsa go jala.
Taolo ya baeoloji: se se diragala fa dira tsa tlholego di tlhasela dikgato tsotlhe tsa botshelo jwa ditsenekegi tse di bolayang dimela. Tharaano ya sera sa tlholego e ka sirelediwa ka go dirisa dibolaya-ditshenekegi tse di senyang dimela tse di siametseng tikologo tse gape di leng kotsi thata go ditshedi tse di sa ikaeletsweng.
Dijalo tse thibelang ditshenekegi: se se diragala fa o dirisa dijalo tse di thibelang ditshenekegi. Dijalo di farologana ka kgonagalo ya tsona ya go amiwa ke malwetse jaaka go bola ga ditsebe, ponagalo ya mogare wa mmidi, leronthobane le le setlha la mo letlhareng, rusu, letshwao mo tlhogong le mo thaseleng, go bola ga dikutu mmogo le go bola ga medi. Go tila kgotsa go fokotsa kutlwalo ya malwetse a, tlhopha dijalo tsa maemo a a siameng a thibelo kgotsa a kgotlelelo kwa bolwetse jo bo rileng bo tlhagelelang kwamo teng.
PAPATSO YA MEROGO
Tlhagiso ya merogo e ama ditshenyegelo tse di kwa godingwana go gaisa dijalo tse dingwe tse dintsi. Magareng ga mabaka ke risiki ya mmaraka o go nang le kgonagalo ya gore o ka fetoga ka bonako le tlhokego ya maemo a a siameng a tlhagelelo, dithebolo tse di tsepameng le boleng mo mmarakeng. Le fa go ntse jalo, dijalo di le dintsi tsa merogo di na le ditlhokwa tse di kwa godimo tsa metsi. Go tlhama dikgato tsa papatso go botlhokwa malebana le go leka bona poelo mo tlhagisong ya dijalo tsa merogo maemo a komelelo a le teng kgotsa a se teng. Fa maemo a komelelo a solofelwa, go botlhokwa go tlhama bareki le mabenkele malebana le dikumo tsa kereiti e e kwa tlase. Fokotsa ditshenyegelo tsa go kotula, tsa go phuthela, le tsa go bapatsa fa go kgonega. Dikumo tse di sentsweng ke komelelo tsa dilwana tse di rileng di ka nna mosola mo ditlamong tse dingwe tse di rulaganyang merogo. Ditlhopho tse di ka tse di lekanyeditsweng, fela dithekiso tse dingwe di ka kgonega. Ikgolaganye le mabenkele a a maleba ka pele go batlisisa dithulaganyo tse.
TAOLO YA LERUO
Somarela diphologolo tse di tswalang tse di siameng le go manethoto a naga ka tlhomamo o be o rulaganye kelo ya theko (saese ya motlhape/letsomane) sentle.
Rulaganya palo ya minimamo ya dikgomo tse di tswalang tse di ka somarelwang ka fa tlase ga maemo a a masisi mme o somarele se jaaka motlhape o le mongwe. Tsona ke dikgomo tse di siameng tse di tswalang tse di tlhophilweng go dira sentle le tiro e e fetileng, ka go dirisa dithusi tsotlhe tse o nang le tsona sekao: (Direkhoto, tshekatsheko ya go dira sentle).
Somarela ditshadi tse dinnye tse di siameng mme o bolaye diphologolo tse di tsofetseng tse di senang mosola
Bapatsa dithoto tse di leng dintsi o be o bolaye diphologolo tse di direng sentle fa metswedi ya furu e fela
Tlamela ka dilo tse di latswiwang tse di maleba, le mefuta e mengwe ya furu ya tlaleletso go somarela ditlhokego tsa dijo ka mafulo a tlhago a a padimotsweng ke komelelo ka kakaretso a na le boleng jo bo kwa tlase jwa dijo.
Dirisa masalela a dijalo kgotsa sejalo se se sentsweng ke komelelo go tlamela jaaka furu ka motsi wa tshoganyetsorebola. Mo dintlheng tse, dirisa tlhokomelo e e kgethegileng go netefatsa gore masalela a khemikhale e e kotsi ya diphologolo e e bolayang dtshenekegi ga a teng masaleding a dijalo ka se se ka koafatsa boitekane jwa leruo la gago.
Fetola ditlwaelo tsa taolo ya diphologolo go akaretsa go fepa ga go ratela kgotsa go latlhisa diname ka bonako, le go godisa diphologolo tse dinnye thata.
Ka motsi wa maemo a a masisi, isa diphologolo kwa dikampeng o be o tlamele ka furu
Dirisa dikumo tsa dikgwa tsa tlholego (sekao:diphotlwa) o be o sege sedirisiwa sa go fepa kwa godimo ka mola wa go fula (sekao: ka fa tlase ga tlhatlhagano ya bokana ka 1.5 m mo dipuding) o be o fepe difudi kwa dikampeng.
Laola malwetse a diphologolo le diparasaete ka tlhomamo
Fepa diphologolo tse di dusang le tse di anyisang sentle
Fetola paka ya thobalano ka motsi wa maemo a komelelo a a tseneletseng
Sa ntlha fudisa kwa mafelong a dimedi di sa ntseng di siame kwa go ona.
Phasalatsa mafelo a metsi ka go lekana mo mafelong a phulo go tila go fula go fetisa fa gaufi le lefelo la mesti.
Jalo ditlhare tse di tiileng/ ditlhatshana malebana le diphologolo tse di fulang
Fa tshimologo ya setlha sa pula e le thari, akanya go jala dijalo tsa dijo tse di golang ka bonako jaaka teff, babala kgotsa lebelebele mabapi le furu ya tlaleletso ka dinako tsa komelelo
Tlosa dimela tse di senyang ka dinako tsotlhe
DIKGATO TSA GO FEPA TSA KOMELELO
Ka motsi wa maemo a komelelo o tshwanetse go tlhama leano la kgato go tlhokomela leruo la gago.
Tlhomamisa palo ya maatla a tlaleletso a a tlhokegang ka go nna teng ga phulo kgotsa boleng jwa maatla a dijo tse di bolokilweng o be o simolola go batla metswedi e mengwe ya furu.
Kumo e nngwe ya korong, ya monamune, ya ditokomane e ka dirisiwa ja ka difuru le senkgwe se se leswafetseng le ditlhaka tsa motitiedi. Kopa kantoro ya Katoloso tshedimosetso e nngwe ka ga difuru tsa dikumo o be o gakologelwe go dira dipapiso tsa ditshenyegelo/tshekatsheko pele o reka go netefatsa gore o duela tlhotlhwa e e siameng malebana dilwana tsa difuru tsa tshoganyetso.
Tlamela modisa wa dikgomo ka dimenerale tsa tlaleletso tse di siameng. "Letswai, khalisiamo le foseforase di ya go nna botlhokwa thata".
Maatla e ka nna sefepi thata se se lekanyetsang ka motsi wa komelelo. tlhaka, leswabi la bojang, le dikumo di ka dirisiwa go tlamela ka maatla. Molao wa kakaretso wa kgonojwe ga se go fepa go fetisa bokana ka 2.5% jwa bokete jwa mmele e le tlhaka ya tlaleletso. Go fetisa se go ya go ama tshilego ya dijo.
Fa pula e na, refosanya dikgomo mo mafulong ka moo go ka kgonegang go dirisa tšhono ya bojang jo bo leng teng.
Phulo ya komelelo e e emeng ka nakwana e ka tlhoka poroteini. Kelo ya go dusa e ka diragala ka nako e mme bupi jwa sonobolomo le maupi a mangwe a diporoteini a ka dirisiwa.
Leswe la dikgogo dinong jalojalo ke motswedi wa poroteini, dimenerale le maatla o o somaregileng e bile o bolokesegile wa dikgomo tsa nama. Leswe la dikgogo, dinong jalojalo le la ditlhaka (40-45% tsa motswako) di ka fokotsa ditopo tsa phulo ka bokana ka 20-40% malebana le dikgomo.
Fa go kgonega hirisa lefatshe le lengwe la phulo go fokotsa kelo ya theko ya masimo a gago.
PAPATSO YA LERUO
Nako ya thekiso ya leruo le maemo a leruo le le rekisiwang e botlhokwa. Tshedimosetso e e fetileng ya papatso e teng go thusa malebana le go tlhomamisa diphetogo tsa boleng jwa leruo ka motsi wa komelelo le morago ga yona. Phokotso ya tlhopho ya palo ya leruo ka pele mo komelelong ka gale ke kakanyo e e eletsegang.
Thekiso ya leruo
Fa leruo le rekisiwa ka bonako mo komelelong, ditlhotlhwa tse di amogelwang go na le kgonagalo ya gore di ka nna botoka ka gonne leruo le tshwanetse go bo le le mo maemong a a siameng le mo femeng ya mmaraka. Gape, ditshenyegelo tsa furu di a tilwa.
Somarela leruo le le tsholegang bonolo ka motsi wa komelelo gape le le yang go nna mosola thata kgotsa le le yang go ntsha dipoelo tse di siameng fa morago ga komelelo. Dinku, sekao, di ntsitse ka tsepamo peresente e e kwa godingwana ya poelo ya madi a leruo a a beeleditsweng go gaisa dikgomo. Fa komelelo e tsaya lobaka, leano le le ya go nna le maatla.
Fa komelelo e le khutshwane mme palo e nnye ya diperesente ya leruo e rekisitswe, leruo le le setseng le ya ka kgonagalo go thusa ka tiro e e oketsegileng ka phologolo nngwe le nngwe ka ntlha ya kelo e e fokotsegileng ya theko ya leruo. Go ka se nne botlhokwa go reka gape leruo.
Ka komelelo e telele le peresente e e kwa godingwana ya leruo le le rekisitsweng, ntlha e e botlhokwa e nna bokgoni jwa go reka gape leruo ka ditlhotlhwa tse di siameng fa maemo a tokafala.
Ditlhotlhwa tsa leruo mo legatong la morago ga komelelo ka gale ga di oketsege ka bonako, ka gonne diresefe tsa ditšhelete di fokotsegile.
Thekiso ya ka pele ya leruo e ya go tlhola maemo a a siameng go tsweletsa maemo tekatekano a polasa kgotsa go tlhola letseno, le le yang go thusa mo pakeng e telejana ya tswelelo pele ya kgwebo.
Fa komelelo e tswelela pele, rekisa leruo go fitlhela o setse ka palo ya ditshadi tse di dinnye, tse di siameng, tse di tswalang, tse go nang le kgonagalo ya gore di ka nna botlhokwa fa komelelo e khutla le bokgoni jo bogolo jwa go ntsha dikumo ka nako eo.
Fagola ditona ka motsi wa komelelo e e tswelelang go tila koketsego ya leruo.
TAOLO YA TIRISO YA METSI
Tiriso ya metsi a fa selegae le a tshingwana ya fa gae:
Somarela dithebolo tse di leng teng tsa metsi
Tloga mefero ya metsi
Fokotsa tshenyego ya metsi le tatlhegelo
Siamisa dipeipi tse di dutlang go tila ditshenyego tsa metsi tse di sa tlhokegeng
Metswedi ya tlaleletso ya metsi e tshwanetse go dirisiwa mo motsing o sekao: metsi a kotulo kwa gae ka motsi wa malatsi a pula
Nosetso ya temo
Nosetsa ka motsi wa maemo a a tsidifetseng go fokotsa mowafalo, segolobogolo mo maitsiboeng
Tloga mefero yotlhe e e nang le dipeo mme o somarele tse di senang mefero mo mmung wa lefatshe go fokotsa mowafalo
Bona dipeo tse di maleba tse di tshwanetseng go jalwa o etse tlhoko ponelopele ya tlelaemete
Keleka le go siamisa dithulusu tsotlhe le metšhini e e tlhokegang mabapi le nosetso
Ela tlhoko maemo a matamo a lefatshe mme o latele ditekanyetso tsa metsi ka dinako tsotlhe
Metsi a go nwa a leruo
Phasalatsa lefelo la metsi ka go lekana kwa mafelong otlhe a phulo go tila phasalalo ya malwetse
Netefatsa gore metsi a teng mo setlheng seo sotlhe gape o be o a somarele ka moo go kgonegang
Dirisa metsi ka nonofo e bile fa metswedi yotlhe ya metsi e kgadile, bega ka bonako kwa Lefapheng la selegae la Merero ya Metsi le jalo ya Dikgwa
TSAMAISO YA NAGA
Sekaseka bokgoni jwa go tshola jwa lefelo la phulo le le leng teng (sekao: tshekatsheko ya kgonagalo ya komelelo: maemo le tebego ya lefatshe la phudiso) somarela dikelo tse di siameng tsa leruo. Lefatshe le le gogolegang thata le ka amiwang mo go sa siamang ke go fula thata ka motsi wa maemo a komelelo ka jalo go babalela tshireletso ya bojang e e lekaneng go tshwanetse go selo se se botlhokwa mo mafatsheng a a ka amiwang ke kgogolego ya mmu.
Batlisisa / tlhotlhomisa bokgoni jwa lefelo la phulo ka go tlhopha mokgwa o o siametseng sentle maemo, sekao, phologolo e e latlhisitsweng e lebagane le tlhagiso ya dikgomo, go ikaegilwe ka mofuta wa Naga le maemo a pula.
Netefatsa gore lefelo la gago la phulo le arogantswe ka dikampa & o refosanye diphologolo magareng ga dikampa tse di farologaneng (sekao: dirisa phudiso ya thefosanyo); gape ka gale tlhokomela phologolo e e fulang, o dirisa molao wa "fula halofo & go tlogela halofo" go tila go fula thata.
Ka gale tila go fula that ka go koafatsa naga. Se se tlholwa leruo le le ntsi.
Dira lenanethoto la ditlhatshana tse di jewang le ditlhare; tsona di ka segiwa le go silwa go tlamela ka furu mo maemong a tshoganyetso.
Laola ditshedi tse di tlhaselang le mefero ka di gaisana le dimela tsa furu go bokgola jwa mmu jo bo leng teng mme di nyeletse lefelo.
Maatlafatso ya mafulo a tlholego ka go tsenya monawa o o golang ka bonako go tokafatsa diteng tsa poroteini e tala kgolo e e maatla ya bojang, le bokgoni jwa go tshola ka kakaretso.
Tila melelo ya naga ka gale ka go keleka ponelopele ya bosa le go rulaganya dithibela go phasalala ga molelo.
Dithibela go phasalala ga molelo di tswanetso go dirisiwa ka tswelelo go tila ditshenyo tsa molelo tse di sa tlhokegeng bogolosegolo ka motsi wa setlha sa molelo. Ba ba fisang naga ka mabaka a ikgoloji ba gakololwa go tlhokomela Molao wa No. 101 wa Bosetšhaba wa Molelo wa Sekgwa wa 1998 o o kayang gore mong wa lefatshe o tshwanetse go rulaganya le go soarela sethibela-molelo e bile o tshwanetse go netefatsa gore , ka go ela bosa tlhoko, tlelaemete, lefatshe le dimedi tsa lefelo, tse di a tlhokomelwa malebana le go tsenya dithibela-molelo (kgaolo ya bo 4 ya Molao No. 101 wa Bosetšhaba wa Sekgwa le Naga wa 1998):
Se tshwanetse go nna sephara mo go lekaneng le go nna botelele jo bo lekaneng go nna le tšhono e e siameng ya go thibela molelo wa naga gore o se ke wa phasalela kwa lefatsheng la boagisani kgotsa go tswa kwa go lona
Ga se tlhole kgogolego ya mmu le gore
Ga se amane le dilo tse di tukang tse di ka se kgontshang go fetisetsa molelo wa naga go se kgabaganya.
Molao wa Taolo ya Matlhotlhapelo (Molao No 57 wa 2002) o kopa Diporofense, batho le balemirui, go sekaseka le go thibela kgotsa go fokotsa kgonagalo ya matlhotlhapelo ka go dirisa tshedimosetso ya bonako ya kitsiso magareng ga tse dingwe.
Balemirui ba rotloediwa go keleka dikgakololo tsa ponelopele ya bosa tsa temothuo go tswa kwa Lefapheng la Temothuo le ponelopele ya bosa e e atolositsweng go tswa kwa Tirelong ya Bosa ya Aforika Borwa kgwedi le kgwedi. Balemirui ga pe ba gakololwa go abelana tshedimosetso e le ba bangwe.
Bokaedi jwa Talo ya Matlhotlhapelo le Kgonagalo ya Kotsi jwa Temothuo bo rata go leboga dikaedi tse di latelang: Dithulaganyo tsa Tlhagsiso ya Dimela, Tlhagiso ya Diphologolo le ya Akgwa, Tiriso ya Metsi le Tlhabololo ya Nosetso, Boitekanelo jwa Diphologolo, Boitekanelo jwa Dimela mmogo le Khansele ya Ditlhotlhomiso ya Temothuo le Tirelo ya Bosa ya Aforika Borwa mabapi le ditshwaelo tse di botlhokwa tsa tsona malebana le go rulaganya bukana e.
<fn>tsn_Article_National Language Services_DINTLHA TSA MOTHEO TSA MOLAO WA BOSUPI (2004).txt</fn>
KHOLETŠHE YA BOSIAMISI
LETSHWAO LA KHOLETŠHE
NOMORO YA 50A
Kholetšhe ya Bosiamisi, Kgetsi ya Poraefete X659, Pretoria, 0001, Aforika Borwa
Mogala 012 334 7700 Nomoro ya Fekese 012 326 4288
LETLHA : MORANANG 2003
KGATISO : 2004
Ga gona karolo epe ya lekwalo leno e e tshwanetseng go ntsifadiwa gongwe go fetisiwa ka mokgwa mongwe le mongwe fela gongwe ka tsela nngwe fela ntle le go bona tetla e e tlhokegang e kwadilwe.
TSHUPANE
DITENG TSEBE
MATSENO
DINTLHA TSA MOTHEO
Bosupi
Dintlha tsa Bosupi
Ntlhakemo
Dintlha tsa Morero
Dintlha tse di maleba mo dintlheng tsa morero
Bosupi jwa Ntlha
Bosupi jwa Bobedi
Bosupi jwa Makgaolakgang
Bosupi jwa Mabaka
Bosupi jwa Tlhamalalo
Kamogelesego
Bomaleba
Tshiamelo
Ditumelo tse di Tlwaelegileng le tse di sa Tlwaelegang
Boipobolo
Kitsiso ya Bosiamisi
Megopolo
Mokgweleo wa go Supa le Mokgweleo wa Bosupi
DINTLHA TSA MOTHEO TSA MOLAO WA BOSUPI
MATSENO
Molao wa Bosupi ke sediriswa sa botlhokwa go gaisa se se ka dirisiwang ke mongwe le mongwe yo o eletsang go dira ka molao. Gore motho a kgone go dirisa sediriswa seno ka tshwanelo le ka bokgoni, go botlhokwa gore a bo a tlhaloganya dintlha dingwe tsa motheo tse gantsi di dirisiwang ke bakwadi mo diphasalatsong tse di farologaneng tse di ka ga Molao wa Bosupi.
Maitlhomo a lekwalo leno ke go baakanya le go tlamela batho ka bokgoni jwa go kgona go supa le go tlhaloganya dintlha tsa motheo tsa Molao wa Bosupi le go ba tlamela ka motheo o o tla ba kgontshang go tlhaloganya Molao wa bosupi ka botlalo.
DINTLHA TSA MOTHEO
Bosupi
Bosupi bo dirwa ke tshedimosetso e e tlhagisitsweng fa pele ga kgotlatshekelo go kgontsha kgotlatshekelo go swetsa ka dintlha tsa morero.
Dintlha tsa Bosupi
Fa go buiwa ka dintlha tsa bosupi go buiwa ka dintlha tsotlhe tse di ka dirisiwang jaaka bosupi mo kgotlatshekelo.
Molao wa Bosupi tota o ka ga go netefatsa dintlha mme o laola mokgwa o dintlha di tshwanetseng go netefadiwa ka gona. Dintlha di ka netefadiwa ka go dirisa mekgwa e e farologaneng ya dintlha tsa bosupi.
Dintlha tsa bosupi e ka nna:
Bosupi jwa Molomo, jwa Dikwalo gongwe jwa Nnete
Tumelo e e Tlwaelegileng gongwe e e sa Tlwaelegang le Boipobolo
Kitsiso ya Boatlhodi
Megopolo e e ntseng e le gona
Setshwantsho se bontsha ka botlalo dikala tse di farologaneng tsa molao; se bontsha gore Molao wa Bosupi o wela ka fa tlase ga kala efe; tlhaloso ya Molao wa Bosupi le go supa gore Dintlha tsa Bosupi e ka nna eng.
MOLAO
Molao o o Tlhalosang Molao wa Tsamaiso
Molao wa Bosenyi Tsamaiso ya Bosenyi; Molao wa Bosupi
MOLAO WA BOSUPI
GO NETEFATSA DINTLHA KA
DINTLHA TSA BOSUPI
Bosupi Tumelo e e Tlwaelegileng Kitsiso ya Boatlhodi Megopolo e e Tumelo e e sa Tlwaelegang ntseng e le gona
Boipobolo
Ntlhakemo
Dintlhakemo tsa mmuso le lephata la molatofadiwa ga di tsewe jaaka bosupi mme boleng jwa tsona ke go susumetsa fela. Tsona tota ke megopolo gongwe ditshitshinyo tse maitlhomo a tsona e leng go gatelela ntlhakemo ya semolao gongwe seemo sa nnete mme di dirisediwa go tlhotlheletsa kgotlatshekelo go tsaya tshwetso e e rileng.
Pele ga go ka rebolwa katlholo, maphata a nna le tshono ya go tlhagisa dintlhakemo tsa bofelo tse di akaretsang bosupi jo bo tlhagisitsweng mo tsamaong ya tsheko.
Dintlha tsa Morero
Dintlha tsa morero ke dintlha tse lephata le tshwanetseng go di netefatsa gore le kgone go atlega mo kgetseng.
Dintlha tse di maleba mo dintlheng tsa morero
Dintlha tse gantsi di ka netefatsang dintlha tsa morero jaaka tsa nnete gongwe tse e seng tsa nnete.
Sekai: Mo kgetseng e mo go yona morero e leng gore rraagwe ngwana ke mang, ntlha ya morero e tla nna go supa rraagwe ngwana, mme go robalana le rraagwe ngwana e tla nna ntlha e e maleba mo nntlheng ya morero.
Bosupi jwa Ntlha
Ka bosupi jwa ntlha go kaiwa gore seno ke bosupi jo bo gaisang jo bo gona gongwe gore ga gona bosupi bope jo bongwe jo bo botoka (maatla).
Bosupi jwa Bobedi
Ka bosupi jwa bobedi go kaiwa gore go na le, gongwe go kile ga nna le bosupi jo bongwe jo bo botoka.
Sekai: Sekwalwa sa tshimologo se tsewa jaaka bosupi jwa ntlha fa dikhopi tsona e nna bosupi jwa bobedi.
Lefoko la prima facie ke sekapolelo se se kayang "ka ponagalo ya ntlha." Mo molaong sekapolelo sa prima facie se kaya fela gore bosupi jo bo fa pele ga kgotlatshekelo bo lekane go ka bona ntlha gongwe go simolola kgetse ntle le fa go ka supiwa ka tsela nngwe fa e se nnete.
Fa go sena bosupi bope jo bongwe jo bo ganetseng seo, bosupi jwa prima facie e tla nna bosupi jwa bofelo.
Bosupi jwa Makgaolakgang
Ka bosupi jwa bofelo go kaiwa bosupi jo e leng gore ke jwa makgaolakgang mme go ka se ke ga tlhola go nna le bosupi bope fela jo bo ka bo ganetsang gongwe bo ka supa fa e se nnete.
Bosupi jwa Mabaka
Bosupi jwa mabaka ke bosupi jo bo sa tlhamalalang.
Sekai: Mo tshekong ya polao, go ka nna le bosupi jwa gore A o ne a na le lebaka la go bolaya B mme o bonwe a siane go tswa kwa ntlong ya ga B mme a tshotse thipa e e tletseng madi.
X o naya bosupi jwa gore o utlwile go thubega galase, mme ya re a gadima a fitlhela Y a eme fa pele ga fensetere e e thubegileng ya ga Z a sa ntse a tshotse letlapa.
Bosupi jwa Tlhamalalo
Bosupi jwa tlhamalalo ke bosupi jwa se se bonweng ke mosupi yo o iponetseng ka matlho.
Sekai: Mo tshekong ya polao, C o naya bosupi jwa gore o ne a eme ka fa ntle ga fensetere ya ntlo ya ga B mme a bona A a tlhaba B.
Kamogelesego
Kamogelesego e kaya fela go amogelesega ga bosupi mme ga gona seemo sa kamogelesego. Bosupi bo ka amogelesega gongwe jwa seke jwa amogelesega. Gore a bosupi bo a amogelesega gongwe ga bo amogelesege go ikaegile fela mo go reng a bo maleba le gore a go bo amogela go tla gobelela molatofadiwa ka mokgwa mongwe.
Kamogelesego ka Peelomabaka
Go amogela bosupi fa fela e le gore lebaka lengwe le le beilweng le tla bo le kgotsofaditswe kwa bokhutlong jwa kgetse. Fa lebaka leo le sa kgotsofadiwa, bosupi joo bo a ikgatholosiwa.
Kgotlatshekelo e sweditse gore sekwalwa se ka dirisiwa mo dipotsolotsong le fa lephata le le neng le ganetsa le ne le ganetsa gore ga se sa boammaaruri. Fa mmuso o setse o konoseditse kgetse ya ona, ke gona lephata le le sireletsang molatofadiwa le ka tlhagisang bosupi jo bo malebana le boamaaruri jwa sekwalwa. Fa go sena bosupi jwa gore ke sa boammaaruri, kgotlatshekelo e tshwanetse go ikgatholosa bosupi bope fela jo bo tlhagileng go tswa mo potsolotsong.
Bomaleba
Gore kgotlatshekelo e swetse ka bomaleba, e tshwanetse go lebelela gore a bosupi jo bo tlhagisiwang bo amana le dintlha tsa morero.
Tshiamelo
Tshiamelo ke tshwanelo gongwe maikarabelo a a bonwang ke mosupi gongwe lephata lengwe go se tlhagise bosupi mo kgotlatshekelong. Go na le mefuta e megolo e le mebedi ya Ditshiamelo: Tshiamelo ya Poraefete le Tshiamelo ya Mmuso.
Ditumelo tse di Tlwaelegileng le tse di sa Tlwaelegang
Ditumelo tse di Tlwaelegileng
Ditumelo tse di tlwaelegileng ke ditumelo tse di dirilweng mo kgotlatshekelo tse di tsewang jaaka bosupi jwa bofelo mme di ka seke tsa ganediwa gongwe go gogelwa morago ntle le fela fa go ka kgotsofadiwa ditlhokego dingwe tsa molao.
Ditumelo tse di sa Tlwaelegang
Dikamogelo tse di sa tlwaelegang ke dikamogelo tse di dirilweng kwa ntle ga kgotlatshekelo, tse di ka tlhalosiwang gongwe go ganediwa.
Boipobolo
Boipobolo ke fa molatofadiwa a amogela gore o molato ntle le pelaelo epe, mme fa bo ka dirwa fa pele ga kgotlatshekelo, bo tla amogelwa jaaka Go ipona Molato.
Kitsiso ya Bosiamisi
Kitsiso ya bosiamisi e kaya fa kgotlatshekelo e amogela dintlha tsa kitsokakaretso le kitso ya selegae jaaka di supilwe mme di ise di ke di supiwe jaaka nnete ka dipotsolotso tsa bosupi.
Megopolo
Megopolo e e ntseng e le gona ke tshwetso e e tswang mo dintlheng tse di rileng tse di ikaegileng ka molao. Go na le mefuta e le meraro ya megopolo.
Mogopolo ka ga Ntlha
Mogopolo ka Molao
Mogopolo o o ka sekeng wa ganediwa wa Molao
Mokgweleo wa go Supa le Mokgweleo wa Bosupi
Mokgweleo wa go Supa
Mokgweleo wa go supa o kaya maikarabelo a lephata a go supa gore kgetse ya bona ke nnete kwa ntle ga pelaelo epe, mme mo molaong wa rona wa bosenyi, mokgweleo wa go supa o mo magetleng a bosekisi.
Mokgweleo wa Bosupi
Mokgweleo wa bosupi o kaya maikarabelo a lephata le lengwe a go tlhagisa bosupi jo bo lekaneng go kgontsha kgotlatshekelo go bitsa lephata le lengwe go tla go araba le go tlhagisa bosupi jo bo lekaneng go gwetlha kgetse ya prima facie e e dirilweng ke lephata le le ganetsang.
<fn>tsn_Article_National Language Services_DINTLHAKGOLO.txt</fn>
DINTLHAKGOLO
KE A ITSHIRELETSA (TSHWANE), WENA? (MOLEMIRUI)
THUSANANG - ITSE MOAGISANI WA GAGO!
THULAGANYO YA TSHIRELETSO YA SELEGAE KE YA GAGO, - E DIRE YA
GAGO TOTA!
BUISA, DIRAGATSA MME O NNE LE SEABE MO BDS!
SAPS E BATLA GO THUSANA LE BALEMIRUI MO THIBELONG YA
DITLHASELO TSA DIPOLASE!
RONA (SAPS) RE SIAMETSE GO DIRELA BATLAMEDI (BALEMIRUI) BA
SETŠHABA KA DIJO!
DIKGATO TSA MMATOTA TSA TSHIRELETSO
Legora la terata go dikologa ntlo le diheke tse di lotlelwang le botoka go na le lobota lo lo kwa godimo ka ntata ya go bonalatsa ga legora la terata. Terata ya logare, terata ya mebitlwa, dithini tse di lolea kgotsa ditshipi di ka gokelelwa mo legoreng go oketsa kgonagalo ya tsiboso ya ka bonako. Gakologelwa gore diheke di tshwanetse go nna di lotletswe.
Diheke tsa tshireletso ka diloko tse di thata fa pele ga setswalo sengwe le sengwe sa kwa ntle, gammogo le ditshipi tsa tshireletso fa letlhabaphefong lengwe le lengwe. Diheke tsa tshireletso di nne di lotletswe ka dinako tsotlhe.
Heke ya tshireletso e e ka fa teng ga ntlo e e kgaoganyang karolo ya marobalo le ntlo yotlhe e ka nna mosola thata fa go na le go tsenwa mo ntlong ka dikgoka. Segokaganyi sa tshireletso se tshwanetse go tsenngwa mo karolong e.
Dithunya di tshwanetse gore di nne gaufi ka dinako tsotlhe, mme fa go kgonagalang motho a se tshole mo go ena. Netefatsa gore dibetsa di a tsosolosiwa ka gale le gore motho yo o se tshotseng o siametse go se dirisa.
Saerini/Alamo kwa godimo ga dityhulelo e na le dikgonotswe tse di mmalwanyana ka fa teng ga ntlo e ka utlwala kgakala fa mekgwa mengwe ya tlhaeletsano e sa dire. Go botlhokwa go lekelela didiriswa tse kgafetsakgafetsa go netefatsa gore di ka utlwala kgakala.
Dintšwa tse di tlhokomelang le maganse ke ditsibosi tse di siameng thata. A di nne di lotleletswe gaufi le ntlo gore batho ba ba sa tlwaelegang ba se di fitlhelele bonolo.
MATSHWAO A TSIBOSO A KA BONAKO
Batho ba ba sa itsegeng ba ba leng teng, kgotsa ba ba sasankang gaufi le lefelo kwa ntle ga lebaka lepe le le tlhaloganyesegang.
Dikoloi tse di sa tlwaelegang di dirisa ditsela tsa polase kgotsa di ema mo polaseng. Lebelela metlhala e e sa itsegeng.
Go tswa mo mokgweng o o tlwaelegileng ga badiri. Go dirisa kgotsa go reka dijo ka bontsi ga badiri. Go fetoga ga maitsholo a badiri ba ba leng teng ka bonako fela fa go sena go thapiwa modiri yo mošwa.
Go swa ga ntšwa e e tlhokomelang ka tsela e e sa tlhaloganyesegeng.
Tlhokomela bosupi ba go nna teng ga basasanki, sekai dibotlolo kgotsa meteme e e lolea, masaledi a dipampiri, dikonopi tse di kgaogileng, matsela a a gagoileng, metlhala ya maoto kgotsa ya ditlhako, melelo e e timileng gaufi le polase, mesima ya metsi le mariba a noka, masaledi a dijo, ditompo tsa disakarete, mabokoso a a lolea, mantle, megala, j.j.
Go utswiwa ga dijo, lookwane, loruo le diphologolo.
Baeng ba ba etelang bonno jwa gago e kete ka mabaka a a utlwalang mme ba leka go bona dilo dingwe ka bokhukhuntshwane.
MEKGWA MENGWE E E SIAMENG YA TSHIRELETSEGO
Emela ditshwanelo tsa gago jaaka mong wa polase. Baeng ba ba tsenang mo polaseng ya gago kgotsa ba etela badiri ba tshwanetse go bona tetla ya gago pele. Ikgolaganye le sepodisi sa selegae ka ga se Molao o go letlang go se dira le gore o ka diragatsa se jang mo polaseng ya gago.
Badiri ba mo polaseng
Nna le dikamano tse dintle le badiri.
Nna le dikhopi tsa makwaloitshupo otlhe a badiri
Rotloetsa badiri botlhe go tlhokomela mabaka a tshireletsego le go bega bosenyi jotlhe.
Duela badiri ba gago tebang le dintlha le tshedimosetso e e mosola.
O se ka wa letlelela mongwe le mongwe mo polaseng kgotsa mo ntlong ya gago kwa ntle ga go netefatsa sentle gore ke bomang, segolo thata bosigo.
Didiriswa tsotlhe tse di ka dirisiwang jaaka dibetsa di tshwanetse go lotlelelwa fa di sa dirisiwe.
Tlosa dilotlolo tsotlhe mo dikoloing fa di sa dirisiwe.
Fa o tswa mo ntlong itlwaetse go itsise moagisani gore o ya kae, tsela e o tla e tsayang le gore o ikaelela go bowa leng.
Lekelela mogala wa gago kgafetsakgafetsa go netefatsa gore o dira sentle. Mogala wa gago o bewe mo lefelong le le fitlhelelwang bonolo mo ntlong, mme o sa lebagana le fa o ka thuntshiwang kgotsa o sa lebagana le letlhabaphefo.
Ka gale tshola totšhe bosigo, mme fa o dirisa totšhe tlhokomela gore ga e bontshe seemo sa gago.
Nna kelotlhoko kgatlhanong le bogodu jwa lookwane le dithoto.
Fetola ditiro tsa gago tsa letsatsi.
Itlwaetse go se robale ka bonako fa o fetsa go tima dipone. Nna o phaphame nakonyana. O se ke wa robala mo lefelong le e leng gore o a bonala go tswa kwa ntle.
O se ka wa ema fa pele fa matlhabaphefo fa o bula le go tswala digaretene. Tsamaya le garetene gore o se ka wa itlhagisa jaaka motswasetlhabelo.
Tsaya ditshwantsho le go gatisa menwana ya badiri botlhe ba gago. Le fa di sa dirisiwe di simetse go nna dikgoreletsi tsa bosenyi.
Ikatiso ka tlhobolo kgafetsakgafetsa (mo go babalesegileng) ke sekgoreletsi se se siameng mo mothong yo nang le maikaelelo a go senya.
Ruta bana ba gago mokgwa o o siameng wa go araba mogala gammogo le go tila puisano le batho ba ba sa ba itseng kgotsa go amogela dimpho go tswa mo bathing ba ba sa ba itseng.
Akanya - o se ka wa tshoga. Taolo ke kgato ya ntlha ya gago ya boiphemelo.
Sekaseka maemo - a go na le mongwe fa gautshwane? Dira modumo ka fa go ka kgonagalang.
Ga go eletsege gore o nne kgatlhanong le motlhasedi ntle le fa e le gore go tla go thusa go falola KA MOTSOTSO OO .
Fa go ka diragala ka bonako fela gore o lwe, o se ka wa boela morago. O gobatse motlhasedi. Kganela motlhasedi wa gago go suta ka go dirisa maano a go itshireletsa go fitlhela o bona thuso kgotsa o kgona go falola.
Fa go sa kgonagale gore o ka lwa, leka go bona matshwao a tshupo. Lekanyetsa dingwaga, seemo, mmala wa moriri, mabadi, diaparo, puo le mekgwa ya maitsholo a motlhasedi.
Leka ka bojotlhe go tlogela sesupo mo lefelong la tlhaselo. Metlhala ya menwana, disakatuku, dibenya kgotsa mofuta mongwe le mongwe wa ikitsiso o ka go tswela mosola moragonyana.
Batho ba e kabong e nnile batlhokofadiwa ba falotse tlhaselo ka go buisana sentle le batlhasedi ba bone (go ipuelela go tswa mo kotsing).
<fn>tsn_Article_National Language Services_DIPEGELO TSA NGWAGA LE NGWAGA TSA MOAKHAEFE WA BOSETèHABA (2000).txt</fn>
DIPEGELO TSA NGWAGA LE NGWAGA TSA MOAKHAEFE WA BOSETŠHABA MMOGO LE RAMATSHWAO WA PUSO
LEFAPHA LA BOTSWERETSHI,SETSO, SAENSE LE THEKENOLOJI
DITENG
Maitlhomo 5
Maikaelelo le Ditiro 5
Tshekatsheko ya Setheo 6
Kago ya thulaganyo e ntšhwa ya diakhaefe tsa Aforika Borwa 7
Tlhabololo 10
Re tshegetsa puso e e seng bofitlha e e nang le maikarabelo 13
Ditiro tsa boditšhabatšhaba 14
Dipegelo tsa Tiro
Phitlhelelo, Tlhokomelo le taolo 16
Thulaganyo le tlhaloso 22
Tshomarelo 25
Phitlhelelo le tiriso 27
Thulaganyo ya mananeo a setšhaba 30
Tsamaiso ya direkoto 37
Tsamaiso ya setheo
Setlamo 41
Ditšhelete 43
Badiri 45
Bodulo 47
Mametlelelo A: Lenaane la dithebolo tsa tloso 49
Mametlelelo B: Dikakgelo tsa seporofešenale tsa badiri kwa ntle ga maikarabelo a tiro 56
PEGELO YA NGWAGA LE NGWAGA YA RAMATSHWAO WA PUSO
Maitlhomo 65
Ditiro 65
Tsamaiso ya Setheo
Setheo 65
Ditšhelete 66
Lotseno 66
Badiri 67
Katiso 67
Tiro e e dirilweng
Dikwadiso 68
Tiro ya botsweretshi 69
Tiro ya seporofešenale/ ya tsamaiso 69
Patlisiso 72
Mananeo a Bosetšhaba
Dipontsho tsa mantšhwao a puso le difolaga 73
Dikhonkerese le dithuto 73
Baeng 74
Dikgatiso 75
Sekano sa Bosetšhaba 75
Khansele ya Matshwao a puso 75
Komiti ya Matshwao a puso 76
Mametlelelo A: Dikakgelo tsa seporofešenale tsa badiri kwa ntle ga tiro ya bona ya semolao 78
PEGELO YA NGWAGA LE NGWAGA YA MOAKHAEFE WA BOSETŠHABA YA NGWAGA WA 1999 - 2000
TONA YA LEFAPHA LA BOTSWERETSHI, SETSO, SAENSE LE THEKENOLOJI
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa ke tlamelo ya botlhokwa tota e e tlamelang ka tshedimosetso go puso, ditheo tsa borutegi mmogo le tsa dipatlisiso gammogo le go baagi. Ke lona motheo wa puso e e seng bofitlha le e e rwalang maikarabelo.
Ka moo, ke motlotlo go bega, go ya ka karolwana ya 10 ya Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa (Wa bo 43 wa ngwaga wa 1996), ka ga ditiro tsa Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa paka ya go tloga ka 1 Moranang 2000 go fitlha go 31 Mopitlwe 2001.
Ke simolotse go rwala maikarabelo a go nna Moakhaefe wa Bosetšhaba ka la 1 Mopitlwe 2001, mme ke rata go leboga Tona, Motlatsatona le Mokaedi Kakaretso ka kgatlhego le kemonokeng e ba nnileng le yona go Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba. Ke rata gape go lebogela badiri ba Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba mmogo le Biro ya Bokwadi jwa Matshwao a Puso boineelo le botswapelo jo ba dirileng ka jona.
Malebo a magolo ke a lebisa go yo ke tsereng marapo mo go ena e leng Marie Olivier, yo o rotseng tiro ka Lwetse 2000. Ke mo eleletsa masego le pholo kwa a gona. Go botlhokwa gore go tlhalosiwe fano gape gore Ramatshwao wa Puso, Rre Fred Brownell, o rotse tiro semmuso mo pakeng ya pegelo eno morago ga go direla lephata la matshwao a puso sebaka se seleele.
MOAKHAEFE WA BOSETŠHABA
Maitlhomo
Maitlhomo a Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa ke go tsholetsa itshupo ya bosetšhaba mmogo le go sireletsa dithata:
ka go somarela boswa jwa diakhaefe tsa bosetšhaba go dirisiwa ke puso mmogo le baagi ba Aforika Borwa; le go etleetsa puso e e bokgoni, e e nang le maikarabelo mme gape e se bofitlha, ka tsamaiso e e lolameng le go tlhokomela direkoto tsa puso.
MAIKAELELO LE DITIRO
Maikaelelo le ditiro tsa Diakhaefe tsa Bosetšhaba ke:1
go somarela boswa jwa diakhaefe tsa bosetšhaba tse di nang le mosola gore di dirisiwe ke baagi le Puso;
go dira gore direkoto tseo di kgone go fitlhelega mmogo le go etleetsa setšhaba go di dirisa;
go netefatsa gore direkoto tsa setšhaba di tsamaisiwa le go tlhokomelwa sentle.
go kgobokanya direkoto tse dingwe tse e seng tsa setšhaba tse di nang le mosola mme gape di na le bokao mo setšhabeng mme di sa kgone go somarelwa sentle ke ditheo tse dingwe, go ntse go etswe tlhoko gore go na le dikwalo tse di rweleng maitemogelo a setšhaba tse di ikgatholositsweng ke ditlamelo tsa diakhaefe mo nakong e e fetileng;
go tlhoma le go tlhokomela thulaganyo ya bosetšhaba ya otomatiki ya go goga tshedimosetso ya diakhaefe e ditirelo tsotlhe tsa diakhaefe tsa diporofense di ka akgelang mo go yona;
go tlhoma le go tlhokomela manaane a bosetšhaba a direkoto tse e seng tsa setšhaba tse di nang le mosola, mmogo le go etleetsa tirisanommogo le kgokagano magareng ga ditheo tse di rweleng maikarabelo a go tlhokomela direkoto tsa go nna jalo;
go thusa, go tshegetsa, go tlhoma seemo le go thusa ditirelo tsa diakhaefe tsa di porofense ka kaedi ya seporofešenale;
go etleetsa tsiboso ka ga tsamaiso ya diakhaefe le direkoto, mmogo le go rotloetsa ditiro tsa botsamaisi jwa diakhaefe le direkoto; mmogo le go etleetsa ka kakaretso, tlhokomelo le tiriso ya boswa jwa diakhaefe tsa bosetšhaba.
Jaaka go tlhalositswe mo karolwaneng ya 3 ya Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa (Molao wa bo 43 wa ngwaga wa 1996)
TSHEKATSHEKO YA SETHEO
Re aga thulaganyo e ntšhwa ya diakhaefe tsa Aforika Borwa
Jaaka mo pakeng ya pegelo ya 1999/2000, ditiro tsa Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba mo pakeng e e sekasekwang di ne di lebeletse thata go tsweletsa lenaneo la go tiisa go aga popego ya mmakgonthe ya thulaganyo e ntšhwa ya diakhaefe tsa Aforika Borwa. Thulaganyo eno e theilwe mo go rolelweng ga maikarabelo a puso tebang le diakhaefe go tswa mo pusong ya bosetšhaba go ya kwa diporofenseng tse robongwe jaaka go tlametswe ke Molaotheo. Go ya ka Mametlelelo 5 ya Molaotheo, "diakhaefe tse dingwe ntle le diakhaefe tsa bosetšhaba" di tsewa e le "ditiro tse maikarabelo a tsona a lebaganeng le kokoanotheomolao ya diporofense". Tirelo eno e ntšhwa e e tlhabolotsweng ya diakhaefe tsa setšhaba e tlhalosiwa sentle ke Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa ( Wa bo43 wa ngwaga wa 1996) ga mmogo le melawana ya ona. Melao e mengwe ya bosetšhaba e e amanang le ona e tshwana le Molao wa Tetlokhopi (Wa bo98 wa ngwaga wa 1978), Molao wa didipositi tsa Molao (Wa bo54 wa ngwaga wa 1997), Molao wa Thotloetso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso (Wa bo2 wa ngwaga wa 2000) gammogo le Molao wa Thotloetso ya Tshiamiso ya Botsamaisi (Wa bo3 wa ngwaga wa 2000) e konotelela letlhomeso la thulaganyo ya molao. Go ne go lebeletswe ditlhabololo dingwe tse di sa reng sepe tsa Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa kwa bokhutlong jwa paka ya pegelo. Ditlhabololo tseno di ka fitlhelwa mo Molaotlhomong wa Tlhabololo ya Melao ya Setso o o tlhagisitsweng kwa palamenteng kwa bokhutlong jwa paka ya pegelo.
Go tsenngwa tirisong ga Molao wa Didipositi tsa Molao go okeditse seabe sa Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba. Go latela seno, mo pakeng ya pegelo go beilwe ditlhagiso tsa kutlopono di le 222 kwa lephateng la diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo le Medumo. Ka kgwedi ya Tlhakole mo ngwageng wa 2000, go fetisitswe Molao wa Thotloetso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso. Mme jaanong tlamelo ya phitlhelelo ya dithoto go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Diakhaefe tsa Aforika Borwa o ikaegile ka ditlamelo tsa Molao ono. Go sa ntse go tshwaraganwe le go kwala Molaotlhomo o mongwe o o malebana le phitlhelelo, mme o tlamela ka tshireletso ya tshedimosetso ya motho. Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le nnile le seabe mo go kwaleng melao eno yotlhe. Modiri wa Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba o dirile ditlhagiso di le mmalwa tse di malebana le bokao jwa molao ono mme tsona di diretswe badiri le ditheo tse dingwe.
Batlhankedi ba Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba ba ne ba ntse ba ya kwa kantorong ya kwa Kapa ya Khomišene ya Nnete le Poelano go thusa ka go kgobokanya direkoto tsa Khomišene gore di tle di fetisediwe kwa Diakhaefeng tsa Bosetšhaba fa Khomišene e sena go phatlhaladiwa. Tirisanommogo eno e latela tumelano ya semolao e e diriwelng ke maphata oo mabedi.
Ntlha ya botlhokwa mo thulaganyong e ntšhwa ke Khomišene ya Diakhaefe tsa Bosetšhaba. Yona e thapilwe ke Tona go latela thulaganyo ya e e akareditseng go tlhophiwa ke ditokololo tsa setšhaba, mme yona ke leitlho la Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba la Tona le setšhaba mme gape e na le ditiro tse dingwe tsa botlhokwa tse e di dirang. E ka fa tlase ga Tona ka tlhamalalo. Tiro ya Khomišene e amilwe ke mathata a ditlamelo mme kwa bokhutlong jwa paka ya pegelo, go ne go tshwarwa dikopano le Tona go leka go rarabolola mathata ano. Dingwe tsa ditlhabololo tse di fitlhelwang mo Molaotlhomong wa Tlhabololo ya Melao ya Setso o go kailweng ka ona fa godimo di lebeletse go rarabolola mathata ano.
Ka la 1 Moranang 1999, tlamelo ya kwa Port Elizabeth e ne ya fetisediwa kwa Porofenseng ya Kapa Botlhaba ka maitlamo a gore go tla nna le tshegetso ya tekanyetsokabo mo pakeng ya dingwaga di le tharo ya tekanyetsokabo. Go latela seno, tlamelo eno e ne ya kopanngwa le ditlamelo tse dingwe tsa porofense tsa diakhaefe tse di fitlhelwang kwa King William's Town le Umtata go tlhama tirelo e e atologileng ya diakhaefe tsa porofense. Go sa ntse go na le go tshwenyega ka gore a seno se tla kgona go tswelediwa sentle. Go nnile le patlisiso ya seemo sa diakhaefe tsa diporofense mo ngwageng wa 2000. Tshekatsheko ya diphitlhelelo tsa patlisiso eno e netefaditse fa ditirelo tsotlhe tsa diakhaefe tsa diporofense, e seng fela tsa Porofense ya Kapa Botlhaba, di ka nna le mathata a go tswelediwa pele sentle fa go ka seke ga nna le tsereganyo le kemonokeng go tswa kwa pusong ya bosetšhaba ka lephata la yona la Diakhaefe tsa Bosetšhaba.
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le na le ditlamelo mo diporofenseng di le nne tsa di le robongwe tse di gona. Ditlamelo tseno di ntse di dira le ditirelo tsa diakhaefe tsa se e neng e le dipusoselegae gammogo le ditheo tse dingwe tsa diporofense go netefatsa gore go na le tlamelo e e golaganeng ya tirelo gammogo le go tsamaisa thulaganyo ya gore ditirelo di tsamaisiwe go tswa kwa diporofenseng. Ke ka moo e keteng thulaganyo ya go dira gore tsamaiso e dirwe kwa diporofenseng e bonya. Ke kwa Kapa Botlhaba fela kwa tlamelo ya Diakhaefe tsa Bosetšhaba e roletsweng gona. Kopo ya semolao ya tholelo e e amogetsweng go tswa kwa KwaZulu-Natal e tla konosediwa ka 31 Mopitlwe 2001. Diporofense tse di nang le ditlamelo di se kae tsa diakhaefe gongwe tse di senang sepe gotlhelele - Gauteng, Mpumalanga, Kapa Bokone, Porofense ya Bokone gammogo le Bokone Bophirima, di setse di tlhagisitse matshwenyego a tsona kwa pusong ya bosetšhaba gore ke mang yo o rwalang maikarabelo a go tlamela ka madi a ditlhokego tsa tlamelo. Lephata la diakhaefe tsa Bosetšhaba le rulaganya Foramo ya patlomaikutlo e maitlhomo a yona e leng go rarabolola bothata jono mme yona e rulaganyediwa go simololwa mo karolong ya bofelo ya ngwaga wa 2001. Diporofense tsotlhe di amogetse kgakololo le tlamelo ya tirelo ka tlhamalalo go tswa kwa Lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba mo magatong a a farologaneng. Botsamaisi jwa thulaganyo ya go rolela tsamaiso kwa diporofenseng bo akareditse Moakhaefe wa Bosetšhaba gore a kgone go buisana le mafapha a bosetšhaba a Ditshenyegelo tsa Puso mmogo le Tsamaiso ya Tirelo ya Setšhaba, Khansele ya Ditona tsa Setso, Komiti ya Setegeniki ya Khansele mo diporofenseng tsotlhe ka borobongwe. Mo pakeng ya pegelo, Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le thusitse diporofense tsotlhe go kwala melao ya tsona ya diakhaefe. Ga jaana, porofense ya Bokone Bophirima e tsweletse go amogela kaelo e e tseneletseng tebang le go kwala molao wa yona mmogo le katiso ya badiri. Go nnile le dipuisano di le mmalwa. Ka ngwaga wa 1999, porofense ya Foreisetata e fetisitse Molao wa yona wa Diakhaefe mme le gale ga e ise e dire kopo ya semolao ya gore go rolelwe tlamelo ya Bosetšhaba ya Diakhaefe e e kwa Bloemfontein kwa go yona. Ga go ise go amogelwe kopo ya semolao ya go rolela tsamaiso kwa porofenseng ya Kapa Bophirima.
Tlhabololo
Mogopolo le thulaganyo ya Tlhabololo di a akaretsa. Mo Lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba gona e tlhalosiwa ke dipholesi tsa puso ka bophara le mananeo, gammogo le ditlamelo tse di rileng tsa Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa. E tlhalosa se re leng sona le se re se dirang. E tshwanetse go diragala mo magatong a setheo le a seporofešenale.
Dipholesi tse di ntseng di tlhagelela tsa puso ka bophara tse di malebana le tlhabololo di lebeletswe mme tsa tlhalosediwa badiri. Dipholesi tseno di tsentswe tirisong. Go dirilwe tlamelo e e maleba ya go ela tlhoko seno. Go tlhamilwe makgotla gore a rarabolole mathata a a ka tlhagelelang le go supa ditshono. Go tshwerwe dithutano di le tharo tsa badiri. Mo godimo ga moo go rulagantswe metseletsele ya dithutano tsa go sekaseka tlhabololo mo lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tse di tshwerweng naga ka bophara. Kwa bokhutlong jwa paka ya pegelo, go ne go setse go bonagala phitlhelelo ya tlhabololo mme tiro ya tlhabololo e tswelediwa ke ditheo le mananeo a a rileng. Seno se supa kgabaganyo e e amogelesegang go tswa kwa go tlhameng pholesi le go tlamela ka thuto go ya go go tsenya tirisong. Go simolotswe thulaganyo ya go sekaseka go ka rulaganya seswa tlhabololo le kgokaganyo. Ka kgwedi ya Seetebosigo 2000, Lephatapotlana la Bokaedi la: Togamaano, Kgokaganyo le Tlhabololo le ne la rulaganngwa seswa mme Tlhabololo ya akarediwa mo Kgokaganyong.
Go tlhabololwa ga ditiro tsa botlhokwa tsa diakhaefe go tswelela go elwa tlhoko. Ketapele e kgolo mo maitlhomong ano mo ngwageng wa 2000/2001 e nnile go tlhomiwa ga website ya lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba e ka yona Thulaganyo ya Bosetšhaba ya Tshedimosetso ya Atomatiki ya Diakhaefe e tla kgonang go dirisa mathale a web. Porojeke eno ke ya ntlha mo lephateng la tirelo setšhaba ka ntlha ya fa bontsi jwa ditlamelo tsa tshedimosetso di sa dirise mathale a web. Ke ka moo lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba e leng karolo ya ntlha ya puso go dira gore ditlamelo tsa tshedimosetso di fitlhelelwe ka Inthanete, mme ka go dira jalo e le go akgela mo pusong ya eleketoroniki e e se nang bofitlha mme e ka kgona go ikarabela mo baaging.
Maitlhomo a bobedi ke Lenaneo la Bosetšhaba la Hisetori ka Puo. Ka ngwaga wa 1999/2000 lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba mmogo le maphata a a farologaneng a Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji a ne a simolola porojeke ya hisetori ka puo go rotloetsa le go ema nokeng go simololwa ga puo mo ditlamelong tsa diakhaefe mmogo le go thiba diphatlha tse di tlhodilweng ke dipholesi tsa go boloka diakhaefe tsa tlhaolele. Seno se latetswe ke porojeke ya tekeletso e e neng ya tsaya moono wa yona go nna mogwanto o o itsegeng wa diketeke tsa basadi ba Aforika Borwa go ya kwa dikantorong tsa Union Buildings ka di 9 Phatwe 1956, o le kgatlhanong le go patelediwa ga basadi ba bantsho gore ba tshole dibukana tsa dipasa ka dinako tsotlhe. Go tsweletswe go tlhabolola bokgoni mo lephateng leno mme batlhankedi ba tsenela dikatiso tse di tseneletseng mme bontsi bo kwa Kapa koo ba ba nang le seabe mo porojekeng ya hisetori ka puo ba bonang katiso e e tshwaraganetsweng ke ANC le Yunibesithi ya Connecticut. Go solofetswe gore diporojeke tsa hisetori ya puo di tla nna le seabe se segolo mo go gwetlheng megopolo e e gona ya gore tota tirelo ya diakhaefe ya setšhaba ke eng, gammogo le go dira gore go nne le tlamelo ya go dirisa mekgwa ya tlholego ya go bopa ditirelo tsa rona.Tlamelo ya Diakhaefe ya Foreisetata e setse e tsibogetse seno ka "Porojeke ya Batho" e e akaretsang go kokoanngwa ga metswedi ya puo e e akaretsang go rulaganya seswa hisetori ya motsesetoropo wa Batho.
Bothata bongwe jo bogolo jo bo amang tlhabololo e e ka ga maitlhomo a diakhaefe ke go tlhaela ga baakhaefe ba ba nang le borutegi jo bo maleba. Tlhaelo eno ga e ame fela tlhabololo mme e ama tlhata tlamelo ya ditirelo. Tlhaelo ya badiri e kaya gore ditiro tsa tlwaelo ga di dirwe ka moo go tshwanetseng ka teng mme seno se tlhodile gore setšhaba se supe lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba ka monwana.
Seno se dirile gore go elwe tlhoko thata katiso le tlhabololo ya leano la katiso e e kgethegileng.
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le na le seabe se segolo mo thulaganyong e e tlhodileng go tlhamiwa ga Lephata le le Laolang Seemo sa Tsamaiso ya Diakhaefe le Direkoto le le beilweng leitlho ke Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa. Se se lebeletsweng mo Lephateng leno le modulasetilo wa lona e leng modiri wa Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba, ke go tlhabolola letlhomeso le le tlhamaletseng la thuto le katiso mo lephateng leno. Mo ngwageng wa 2000/2001, Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le ne la tswelela go thusa Yunibesithi ya Witwatersrand go tlhoma dikhoso tsa dithuto tsa diakhaefe ka katlego mme gape la tswelela go ema nokeng Thekenikono ya Aforika Borwa (TSA) ka go tlhabolola dikhoso tsa bona tsa tsamaiso ya diakhaefe le direkoto. Re nnile gape mo Khanseleng ya Bogakolodi ya Thekenikono ya Aforika Borwa. Khoso e ntšhwa ya morago ga tsereganyo eno, e tla itsesewe ka ngwaga wa 2002.
Go nnile le diphitlhelelo tse di bonalang mo maphateng a le mantsi. Le gale go kgona go fitlhelela katlego mo maitlhomong a rona a tlhabololo go ikaegile mo dintlheng di le tharo:
Go netefatsa gore go nna le kemedi e e bonalang mo legatong la magareng la botsamaisi koo bontsi jwa badiri ba rona e sa ntseng e le basweu. Gore go bonwe katlego mo ntlheng eno, le fa e le mo pakeng e khutshwane fela, go tla tlhokega gore go tlholwe diphatlhatiro tsa tlaleletso mme gape go lebelelwe kgonagalo ya gore go ka agwa setheo seo seswa.
Go katolosa mananeo a katiso le tlhabololo.
Go bona ditlamelo tse di ka tshegetsang go tlamela ka ditirelo botoka.
Re tshegetsa puso e e seng bofitlha e e nang le maikarabelo
Go gola ga Aforika Borwa jaaka naga ya temokerasi, go bopa le go ama dintlha tsotlhe tse di malebana le go dira ga lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba. Seabe sa rona mo go ageng thulaganyo e ntšhwa ya diakhaefe tsa bosetšhaba gammogo le ya tlhabololo ya rona di setse di tlhalositswe fa godimo. Re eme nokeng puso e e mo phatlhalatseng ka mekgwa e mengwe e le mmalwa:
Go tshwaela mo Melaotlhomong le mo dikwalong tse dingwe tsa maikemisetso.
Go nna le seabe mo dithulaganyong tsa tlhabololo tsa mo gare tsa Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji.
Go nna le seabe mo go kwalweng ga Molao wa Ditlamelo tsa Bosetšhaba tsa Ngwaoboswa, Molao wa Khansele ya Bosetšhaba ya Ngwaoboswa, Molao wa Thotloetso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso gammogo le Molaotlhomo wa Tlhabololo ya Melao ya Setso.
Go nna le seabe mo diporojekeng tse di tlhakanetsweng le ditheo tse dingwe tse maitlhomo a tsona e leng go aga temokerasi (di tlhalositswe kwa mafelong mangwe gona mo pegelong eno).
Go gakolola le go thusa Khomišene ya Nnete le Poelano ka mekgwa e e farologaneng: go tsamaisa dipatlisiso; go fetisitswe direkoto tsa setšhaba go thusa Khomišene; go gakolotswe le go ema nokeng badiri ba thuso ba Khomišene tebang le tsamaiso e e lolameng ya direkoto tsa setheo; mme gape badiri ba lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba ba thusitse thata mo dintlheng tse di farologaneng fa go baakanngwa diakhaefe tsa Khomišene. Setlhopha sa tiro se se neng se thapetswe go tlhokomela go fetisediwa ga diakhaefe tseno go rona mme go lebeletswe gore seno se diragale kwa bokhutlong jwa thulaganyo ya kgololesego, se dirile tiro e e matsetseleko ya go baakanyetsa seno.
Ditiro tsa boditshabatshaba
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba ke tokololo ya Khansele ya Boditshabatshaba ya Diakhaefe mme gape le na le seabe se segolo mo ditheong tse dingwe tse di potlana tsa yona go akarediwa Lekala la Kgaolo ya Botlhaba le Borwa jwa Aforika e e itsegeng ka ESARBICA, mokgatlho wa diakhaefe wa Round Table o o itsegeng ka CITRA, gammogo le Khomišene ya Tlhabololo ya Diakhaefe e e itsegeng ka CAD. Moakhaefe wa Bosetšhaba ke tokololo ya Boto ya Khuduthamaga ya ESARBICA. Modiri wa lephata o ne a tlhophiwa go dira jaaka morulaganyi wa Boto ya ESARBICA. Badiri ba lephata leno ba thusa ka boitseanape mo dikomiting di le pedi tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Diakhaefe. Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba gape ke tokololo ya Mokgatlho wa Kgweranoditshaba wa Baakhaefe le Batsamaisi ba Direkoto o o itsegeng ka ACARM, Mokgatlho wa Boditshabatshaba wa Diakhaefe tsa Dibaesekopo o o itsegeng ka FIAF, Mokgatlho wa Boditshabatshaba wa Diakhaefe tsa Medumo o o itsegeng ka IASA, Khansele ya Boditshabatshaba ya Tsamaiso ya Direkoto e e itsegeng ka IRMC, gammogo le Mokgatlho wa Boditshabatshaba wa Seemo o o itsegeng ka ISO.
Gareng ga ditiro tsa boditshabatshaba tse lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le nnileng le seabe mo go tsona mo pakeng e e sekasekwang go nnile le:
Tumelano magareng ga Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji le molekane nae ka kemo wa Namibia, tebang le gore go busediwe kwa Namibia, direkoto tse di tlositsweng ke Aforika Borwa kwa nageng eo pele fela ga go tla tsenngwa tirisong boipuso jwa naga eo. Di le pedi tsa merwalo e le meraro ya tsona di setse di rometswe kwa Namibia morago ga gore direkoto tsotlhe di tsenngwe mo macrofilm. Morwalo wa boraro o tla romelwa fela fa Lefapha le sena go rebola matlole.
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le tsweletse go nna le seabe se se bonalang mo Lenaneong la Tsamaiso ya Direkoto tsa Setšhaba la Terasete ya Boditshabatshaba ya Tsamaiso ya direkoto.
Re na le kemedi kwa porojekeng ya tshomarelo ya ditlamelo tsa diakhaefe le dilaeborari mo Aforika e e tshwaraganetsweng ke ICA le Mokgatlho wa Boditshabatshaba wa Mekgatlho ya Dilaeborari.
Ka la 1 Ngwanaatsele 1999, Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba, fela jaaka ditheo di le mmalwa tsa diakhaefe mo Aforika Borwa, le ne la saena tumelano ya go tshwaraganela diporojeke mmogo le Yunibesithi ya puso ya Michigan. Tumelano ya semmuso magareng ga Yunibesithi ya Puso ya Michigan le Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji e ne ya tlhomamisiwa ka ngwaga wa 2000. Go latela seno, re na le seabe mo thulaganyong ya Tirisanommogo ya Aforika Borwa le Amerika le Yunibesithi ya Puso ya Michigan gammogo le baemedi ba lephata la diakhaefe la Aforika Borwa. Modiri wa rona o ne a tsweletsa dithuto mo lephateng leno ka Ferikgong 2000 kwa Yunibesithi ya Connecticut.
Re na le seabe mo Lenaneong la Netherlands/Aforika Borwa la go ya kwa Pakeng E ntšhwa ya Tirisanommogo. Lenaneo leno le le itsegeng ka TANAP le simolotswe ke Yunibesithi ya Leiden le lephata la Diakhaefe tsa Puso ka Kakaretso la Netherlands. Maitlhomo a lona ke go tokafatsa go fitlhelesega le go nna teng ga diakhaefe tsa "Verenigde Oostindische Compagnie" (VOC), tse di fitlhelwang kwa mabeelong a Netherlands, Aforika Borwa mmogo le kwa dikarolong dingwe tsa Asia.
Modiri wa rona o ne a thapiwa kwa Botong ya Borulaganyi ya Jenale ya boditshabatshaba ya Saense ya Diakhaefe.
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le kopilwe go nna baamogela baeng ba Khonferense ya Boditshabatshaba ya boXXXVII ya Diakhaefe ya Mokgatlho wa Round Table ka ngwaga wa 2003 (CITRA 2003). Dithulaganyo tsa tiragalo eno di tsweletse sentle.
DIPEGELO TSA TIRO
Phitlhelelo, tlhokomelo le taolo
Go fitlhelelwa ga dilo dingwe go diragala ka go fetisiwa ga direkoto tsa setšhaba tsa botlhokwa go tswa kwa maphateng a puso gongwe ka go kgobokanya direkoto tse e seng tsa setšhaba. Tiro eno e dirwa ke badiri kwa mafelong a le matlhano a diakhaefe mmogo le kwa ditikwatikweng di le tharo tsa direkoto tse di fitlhelwang kwa ditoropokgolong di le tlhano. Maitlhomo magolo a ditikwatikwe tsa direkoto ke go tlhokomela direkoto tsa setšhaba tse di se nang dingwaga di le 20, go raya gore tse go iseng go patelesege gore di fetisediwe mo tlhokomelong ya lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba.
Go fitlheletswe palogotlhe ya boleele jwa dimetara di le 6 047.32 tsa direkoto tse di kwadilweng mo pampiring mo pakeng e e sekasekwang, mme mo go tsona dimetara di le 124.36 e ntse direkoto tse e seng tsa setšhaba. Diphitlhelelo tse dingwe (tse di sa akaretseng di rekoto tsa eleketoroniki) di ntse jaana: dimmapa di le 52, dinepe di le 608, dilo tsa microfiche di le 965, maotwana a dibaesekopo a le 303 (tsotlhe e le direkoto tse e seng tsa setšhaba). Mo pakeng eno ya pegelo, Lephata la diakhaefe tsa bosetšhaba tsa Dibaesekopo, DiVideo mmogo le Medumo le kgonne go fitlhelela dilo di le 222 go ya ka molao wa poloko ya tsa molao.
Go fitlhelelwa, go tlhokomelwa mmogo le go laolwa ga direkoto tsa eleketoroniki go tsamaisiwa ke komiti ya dikarolo ya Botsamaisi jwa Direkoto tsa Eleketoroniki. Komiti eno e dira le Bureau Nucleus, e leng setheo sa puso se lephata la Diakhaefe tsa Setšhaba le nang le tumelano nalo ya go tlamela ka bokgoni jwa setegeniki, thulaganyo mmogo le tirelo ya go boloka. Mo pakeng eno e e sekasekwang, lephata la Diakhaefe tsa Setšhaba le fitlheletse "setshwantsho" sa PERSAL (bobolokelo jwa puso jwa tsamaiso ya badiri). Sona se ne sa fetolelwa ka katlego gore se nne le khopikgolo mmogo le dikhopi tsa tlaleletso mme tse dingwe tsona di bolokilwe ke ba Bureau Nucleus. Go fitlheletswe "setshwantsho" sa PERSAL sa 2000 go tswa go lephata la Ditshenyegelo tsa Puso. Go tshwerwe kopano le Setheo sa Tshedimosetso ya Thekenoloji sa Puso se se itsegeng ka SITA, ka kgwedi ya Ferikgong 2001 tebang le "setshwantsho" sa ngwaga le ngwaga sa PERSAL. Go fetisiwa gotlhelele ga tshedimosetso ya PERSAL ka mafelo a Mopitlwe ngwaga le ngwaga go ka fokotsa gongwe ga fedisa gotlhelele "setshwantsho" sa ngwaga le ngwaga sa PERSAL se se ntseng se tsewa sebaka sa dingwaga di le tlhano tse di fetileng. Ntlha eno e supa botlhokwa jwa gore go tsewe dikgato tse di matlhagatlhaga fa re ikaelela go tila go latlhegelwa ke kitso ya eleketoroniki ya Aforika Borwa.
Setshwantsho 1 se supa gore bobolokelo jwa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba bo kana kang le gore go sa ntse go na le phatlha e kana kang gore go ka kgobokanngwa gape. Mo ngwageng ono, go rulaganngwa seswa ga bobolokelo, go dirwa ga diraka tsa tlaleletso mmogo le mabeelo a direkoto go dirisitswe gape go kgontsha gore go dirisiwe mafelo a bobolokelo ka botlalo. Go fopholediwa gore thulaganyo eno e dirile gore gonne le mafelo a mangwe gape a diraka a ka feta boleele jwa dimetara di le 6 600. Le fa tlhatlhobo ka kakaretso e ka supa gore maemo ke a a itumedisang, fa o sekaseka ka leitlho le le ntshotsho go tlhagelela tse di latelang:
Phasalatso ya diphatlha tse di sa dirisiweng ga e dirwe sentle. Fa dilo tse di iseng di rulaganngwe mmogo le diphetiso tse di iseng di wediwe di ka lebelelwa, go ka lemogwa fa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, DiVideo mmogo le Medumo, Tikwatikwe ya Direkoto ya Motse Kapa mmogo le Tikwatikwe ya Direkoto ya Tshwane di tletse.
Thulaganyo ya tlwaelo ya go boloka e ne e dira gore go tlogelwe diphatlha tsa go boloka mo isagong. Seno se kaya gore le fa mo makwalong go ka lemogwa e kete Lefelo la Bobolokelo la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le setse le dirisitse diraka tsotlhe tse di neng di sa dirisiwe, nnete ke gore ga gona phatlha ya go amogela direkoto tse dingwe go tswa ka badiring ba direkoto. Gore go fetolelwe seno kwa thulaganyong e e dirang botoka ya go boloka, go tlhoka ditlamelo tsa badiri mme seno ke se lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le se tlhaelang.
Mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng, mafelo a bobolokelo a ne a patelesega go emisa pele go fetisiwa ga direkoto mme seno sa dira gore kelo ya go kgobokanya e wele tlase. Go ya ka kelo "e e tlwaelegileng" ya go kgobokanya, mafelo a a sa dirisiweng a diraka a tshwanetse go tlala mo sebakeng sa dingwaga di le nne.
Lefelo la raka le le dirisitsweng (boleele ka dimitara)
Lefelo la raka le le sa dirisiwang (boleele ka dimitara)
Bobolokelo jwa Diakhaefe tsa Bosetšhaba
Tshwane
Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo le Medumo (Tshwane)
Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Durban
Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Pietermaritzburg
Tikwatikwe ya Direkoto ya Tshwane
PALOGOTLHE
Setshwantsho 1: Mafelo a bobolokelo a a dirisitsweng le a a sa dirisiwang
Mokgwa o o bonolo wa go netefatsa gore go na le taolo mo mabolokelong ke wa go dirisa buka ya kwadiso ya mabolokelo. Gale le gale go ntse go dirisiwa mokgwa wa manyuale mme le gale Mabolokelo a Diakhaefe a Bosetšhaba, Cape Town, Durban, Free State le Pietermaritzburg a setse a na le mekgwa ya kwadiso ya eleketoroniki.
Mabolokelo otlhe a na le dilaeborari tse di dirisiwang ke badiri le babatlisisi. Mo pakeng eno e e sekasekwang go amogetswe dilo di le 69 mme seno sa tlisa palogotlhe ya tse di bolokilweng go 64 349.
Bontsi jwa tsona ke dibuka.
Thulaganyo le tlhaloso
Fa direkoto di sena go amogelwa, di rulaganngwa ka go farologanngwa le go tlhomaganngwa ka manaane mme di ka kgona go fitlhelelwa sentle ke badirisi fela fa di setse di rulagantswe seporofešenale, di sena go tshwaiwa mme di tlhalositswe mo lenaaneng la dithoto, kaedi gongwe sengwe se se ka thusang gore di bonwe bonolo. Kgato ya bofelo ke ya go di tsenya mo khomphiutareng gore di tsenngwe mo thulaganyong ya go fitlhelela tshedimosetso ka khomphiutara.
Thulaganyo ya seporofešenale ya direkoto tse di kwaletsweng mo dipampiring e tlhodile mathata mo pakeng ya pegelo ka ntlha ya fa go ne go weditswe fela direkoto tsa boleele jwa dimitara di le 1 089,59, fa go bapisiwa le boleele jwa dimitara di le 4 415 mo ngwageng o o fetileng wa pegelo. Seno se ne se tlhoka gore badiri ba nne le boineelo jo bo kgethegileng bo bo akaretsang go dira morago ga nako ya tiro. Mabolokelo a begile direkoto tsa boleele jwa dimitara di le 19 943,49 ntle le sepe se se thusang go dira gore go bonwe bonolo. Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Pietermaritzburg bo begile fa go sa kgonega gore go rulaganngwe lenaane la direkoto. Go ne bogolo ga kopiwa molebeledi wa tshireletso go kwala dikhoutu go ya ka matlha. Seno se supa tota fa go na le bothata. Tiro eno e e boitshegang e e saletseng kwa morago e ka kgongwa fa fela go ka thapiwa badiri ba tlaleletso. Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo mmogo le Medumo le sa ntse le le mo tlalelong ka ntlha ya fa go na le direkoto tsa kutlopono di ka nna 260 000 tse di sa kgoneng go fitlhelelwa. Mo pakeng ya pegelo, bobolokelo jono bo rulagantse fela direkoto tsa kutlopono di le 2 120 mme ke tsona fela tse di rulaganyeditsweng manaane gore di kgone go fitlhelega. Palo ya ngwaga wa 1999/2000 e na fela le dintlha di le 19 816.
Go ne ga tsepamisiwa megopolo mo direkotong tsa CODESA, tsa Khansele ya Merero ya Puso Selegae mmogo le kwa Bokwaleding jwa Bosetšhaba jwa Kagiso.
Komiti ya dikarolo ya Tokafatso ya tse di thusang gore go bonwe bonolo e e itsegeng ka COMIFA e tsweletse go lebelela botlhokwa jwa go tokafatsa dilo tsa manyuale tse di thusang gore go bonwe dilo bonolo: go tsenngwa tirisong ga kaedi ya puo ya COMIFA e e rebotsweng ke Moakhaefe wa Bosetšhaba ka kgwedi ya Phatwe 2000, ke nngwe ya diphitlhelelo tsa maitlhomo ano. Go latela seno, lephata la Bophasalatsi le simolotse ka go phasalatsa manaane otlhe a dithoto go ya ka mokgwa o moswa o o kannweng jaaka go rebotse ba COMIFA. Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Free State bo siamisitse le go fetolela manaane a dithoto a le 40 go ya ka kaedi eno.
Thulaganyo ya go fitlhelela tshedimosetso ka khomphiutara e akaretsa mabolokelo a e seng a setšhaba go ralala naga mme ona a akaretsa Lenaane la Bosetšhaba la Mayakgatiso le le itsegeng ka NAREM (le na le ditheo di le 42 tse di nang le seabe), Lenaane la Bosetšhaba la Ditshwantsho le le itsegeng ka NAREF (le na le ba ba nang le seabe ba le 22), Lenaane la Bosetšhaba la Dikutlopono le le itsegeng ka NAROM (ga jaana le supa tse di bolokilweng tsa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo mmogo le Medumo) mmogo le Lenaane la Bosetšhaba la Metswedi ya Puo le le itsegeng ka NAROS (le na le ba ba nang le seabe ba le 2). Thulaganyo e dirwa ke mabolokelo a tshedimosetso a le sometharo mme ditheo di le sometlhano ntle le lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba di golagantswe le yona gore di kgone go fitlhelelwa mo inthaneteng. Go nnile le dipotsiso go tswa kwa ditheong di le mmalwa tse di neng di na le kgatlhego ya gore le tsona di ka golaganngwa go dirisiwa tlamelo e le nngwe ya kgolagano.
Mo pakeng e e sekasekwang, direkoto di le 171 912 di ne tsa tsenngwa mo khomphiutareng (Seno ke kgolo e kgolo tota ya bokana ka dikwalo tsa metswedi di le 7 720 mo pakeng ya pegelo ya ngwaga wa 1999/2000, le fa dipalo tsa ngwaga o o fetileng wa pegelo di ka supa se sengwe. Le gale bontsi jwa go tsenngwa ga tshedimosetso mo khomphiutareng ka ngwaga wa 1999/2000 go dirilwe ke batlhankedi ba Poelo ya Mafatshe). Go tlantswe diforomo tsa tshedimosetso di le 221 414 mme tsa tsenngwa mo dipolokelong tsa tshedimosetso mo khomphiutareng. Seno se tlisa palogotlhe ya direkoto tse di tlhalosiwang mo thulaganyong ya tshedimosetso e e fitlhelelwang ka khomphiutara go 6 833 420. Go fopholediwa gore palo e e ka lekanang le kotara ya dibolokwa tsa Diakhaefe tsa Bosetšhaba e ka kgona go fitlhelega ka khomphiutara.
Lenaane le le latelang le supa dipalopalo tsa thulaganyo ya tshedimosetso ka khomphiutara kwa mabolokelong a diakhaefe:
Bobolokelo
Karolelo
Bobolokelo Jwa Diakhaefe jwa Durban
Bobolokelo jwa Diakhaefe tsa Bosetšhaba
Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Pietermaritzburg
PALOGOTLHE
Palogotlhe ya dikaedi tse dintšhwa di le 41, manaane a dithoto, ditshupane gammogo le tse dingwe tse di thusang gore go bonwe bonolo di ne tsa phasaladiwa gongwe tsa tokafadiwa2.
Go bona lenaane le le feletseng la diphasalatso le le gatisitsweng, lebelela Lenaane la Diphasalatso le le Rekisiwang (Diakhaefe tsa Bosetšhaba, Tshwane, 2000)
Tshomarelo
Mokgwa wa tshomarelo wa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba o akaretsa dintlha di le nne: tsereganyo ya pele ga go bewa kwa diakhaefeng, tshomarelo ya tshireletso, phetolelo ya tsa metlhodi ya dikgang mmogo le go ditokafatsa. Tsereganyo ya pele ga go bewa kwa diakhaefeng e tsenngwa tirisong ka tiro ya rona ya tsamaiso ya direkoto e e tlhalosiwang gosele mo pegelong eno.
Tshomarelo ya tshireletso e akaretsa ditiro tse di rulaganyeditsweng go thibela gongwe go fokotsa tshenyego le tatlhegelo. Tlhokego ya ntlha tebang le ntlha eno ke kago e e thadilweng le go agiwa sentle mme e na le taolo e e tletseng ya seemo sa bosa, tshireletso ya molelo mmogo le tshireletso e e maleba. Ditlhokego tseno di fitlheletswe ke Mabolokelo a Diakhaefe a Bosetšhaba, Cape Town, Free State le Pietermaritzburg, a gape a nang le diphaposi tsa polokego e e kwa godimo tse go somarelwang dimaekerofilimi kwa go tsona.
Jaaka mo nakong e e fetileng, ditlamelo tsa rona tse di nang le thulaganyo ya taolo ya seemo sa bosa a tsweletse go itemogela mathata ka ntlha ya go se tlhokomelwe sentle. Thulaganyo ya lephata la Diakhaefe tsa Dibaesekopo, Divideo le Medumo e ntse e sa dire sebaka sa paka yotlhe e e sekasekwang, mme Lefapha la Ditiro tsa Setšhaba le sa rate go e siamisa pele ga paakanyo e e rulagantsweng ya tlamelo eno e e tla akaretsang go tsenngwa ga thulaganyo e ntšhwa ya taolo ya maemo a bosa. Go baakanngwa go solofetswe go simololwa go sa le gale mo pakeng e ntšhwa ya pegelo.
Ditlamelo tsotlhe tsa rona di ne di kubediwa gangwe le gape. Go dirisitswe palogotlhe ya mabokoso a diakhaefe a le 4 871 go sireletsa direkoto, fa dimmapa di le 1 167, ditshwantsho tsa dinepe di le 119 mmogo le dibuka di le 1 069 di ne tsa bolokiwa gongwe tsa phuthelwa ka sephuthedi sa diakhaefe, tsa baakanngwa ka theipi ya diakhaefe gongwe tsa baakanngwa ka tukutsatsa.
Phetolelo ya tsa metlhodi ya dikgang e akaretsa go dira dikhopi tsa direkoto go nna tse di ka kgonang go bolokega sebaka. Mo tikologong ya dikutlopono mokgwa ono o botlhokwa tota bogolo segolo go lebeletswe ka moo metlhodi ya dikgang e onalang ka teng. Ka bomadimabe, didiriswa tse ditlhotlhwa godimo ga di kgone go fitlhelelwa mme re tsweletse go bona mekgwa e mengwe ya go bona matlole. Mo tikologong ya dipampiri mokgwa o o ratiwang wa go fetolela ke wa go fetolela go maekerofilimi. Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Cape Town bo na le setsayaditshwantsho sa maekerofilimi se le sengwe fela mme ga bona ditlamelo tse di lekaneng go ka tsweletsa porojeke ya maekerofilimi.
Go tokafatsa gona go akaretsa go tsosolosa le go siamisa gape direkoto tse di senyegileng gongwe tse di onetseng. Ka ntlha ya fa seno se ikaegile mo bokgoning jo bo rileng, didiriswa tse ditlhotlhwa godimo mmogo le mekgwa e e tlhokang badiri thata, se dirisiwa mo mabakeng a a rileng fela. Ke Bobolokelo jwa Diakhaefe tsa Bosetšhaba fela jo bo nang le lephata le le nang le didiriswa tsa go tokafatsa fela go kgaolwa ga badiri gammogo le go tsamaya ga badiri ba ba nang le maitemogelo go dirile gore bo dire tiro e se kae fela ka badiri ba le babedi fela. Yo mongwe wa batlhankedi bano ba babedi ga jaana o tsweletse go ikatisetsa bokgoni jo bo kgethegileng mo lephateng leno. Le gale go tshwanetse ga lemogwa gore mo gare ga kgwedi ya Diphalane mo ngwageng wa 2000, ditiro tsotlhe tsa go tokafatsa di ne tsa emisiwa go fitlha go bonwa gore a ga gona kotsi ya boitekanelo mo badiring le mo tikologong. Ka lesego ditlamorago di supile fa go se matshosetsi. Fela mo nakong e se kae e e neng e le gona, lephata le ne la kgona go tokafatsa ditshwantsho tsa dinepe di le 707, dimmapa di le 1 105 gammogo le dikwalo tse di tshwaragantsweng di le 952. Tshiamiso e nngwe ya fa gae e e dirilweng ke baakhaefe kwa mabolokelong a mangwe e dirile gore go siamisiwe dibuka le dikwalo di le 886 gammogo le tshiamiso e e tswelelang ya difilimi (maotwana a le 2 720).
Fa e sa le lephata la Diakhaefe la Bosetšhaba le tlhongwa ka ngwaga wa 1998, le ntse le na le kemedi kwa Porojekeng ya Botshwantshi jwa Dijitale ya Aforika Borwa e e itsegeng ka DISA mmogo le kwa komiting ya yona ya taolo. Porojeke eno e etleediwa ka matlole ke Setheo sa Mellon. Ntle le go dira gore badirisi ba amogele tshedimosetso ka mokgwa wa dijitale ka porojeke e e tlhakanetsweng (Dimakasini tse di ka ga Kgaratlho kgatlhanong le Tlhaolele, 1960 - 1990), maitlhomo a porojeke eno gape ke go tlhabolola bokgoni jwa go tshwantsha ka dijitale mo baakhaefeng le mo badiring ba dilaeborari mo Aforika Borwa.
Phitlhelelo le tiriso
Mo pakeng eno ya pegelo go nnile le go tiisiwa ga tiriso ya mabolokelo a Diakhaefe tsa Bosetšhaba ke setšhaba mo magatong otlhe. Kopano magareng ga baakhaefe le badirisi e diragala mo diphaposing tsa go buisetsa tsa mabolokelo le ditikwatikwe tsa direkoto koo baeng ba thusiwang go bona se ba se batlang. Dipalopalo tsa baeng ba kwa diphaposing tsa go buisetsa di tlhagisitswe mo Setshwantshong 2. Botlhe ba ba dirang patlisiso e e atolositsweng ba kwadisitswe - ke diperesente di le nne fela (4%) tsa ba ba kwadisitsweng tse di neng di dira dipatlisiso tsa borutegi jwa dikirii, mme seno ke sesupo sa gore lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le fitlhelela badirisi ba se kae ba e seng ba tsa thuto e kgolo. Bontsi jwa badirisi ba Diakhaefe tsa Bosetšhaba ke babatlisisi ba dithuto tsa tatelano ya masika. Badirisi ba diphaposi tsa go buisetsa ba dirisitse dimmapa le dipolane di le 656, dimaekerofilimi di le 975, dikgatiso tsa divideo di le 587, maotwana a le 2 720 a dibaesekopo, dikgatiso tsa medumo di le 17, diphasalatso tsa semmuso di le 801, dintlha tsa laeborari di le 1 471 gammogo le direkoto tse dingwe di le 60 007. Dipalopalo tsa ditshwantsho tsa dinepe tse di bonweng ga di tlhagelele ka ntlha ya fa kwa mabolokelong a mangwe, badirisi ba kgona go fitlhelela ditshwantsho bonolo fela kwa diphaposing tsa go buisetsa.
Palo ya baeng
Palo ya diketelo
Palo ya ba batlisisi ba ba kwadisitsweng
Palo ya Babatlisisi ba Didikirii ba ba kwadisitsweng
Bobolokelo jwa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba (Tshwane)
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Difilimi, Divideo le Medumo (Tshwane)
Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Durban
Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Pietermaritzburg
PALOGOTLHE
Setshwantsho 2: Baeng ba Phaposi ya go buisetsa (
Go kwadisiwa ga babatlisisi kwa tikwatikweng ya Direkoto ya Cape Town, go tsamaisiwa ke Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Cape Town).
Karolo ya botlhokwa tota ya tirelo ya phaposi ya go buisetsa ke phitlhelelo ya thulaganyo ya go goga tshedimosetso ka khomphiutara. Go dirilwe dipotsiso di le 46 041 mo mabolokelong a tshedimosetso a khomphiutara a le 13. Go rebotswe palogotlhe ya ditlhaloso tsa direkoto di le 685 775 go babatlisisi ka thekiso ya tshedimosetso go tswa mo mabolokelong a tshedimosetso ya di khomphiutara mo didisiketeng mme badirisi ba rekile dikgatiso tsa dikhoumphiutara di le 9 073.
Dikhopi tsa direkoto tse di latelang di diretswe badirisi gongwe di dirilwe ke bona: difotokhopi di le 160 248, dikgatiso tsa maekerofilimi di le 3 291 gammogo le dikgatiso tsa ditshwantsho tsa dinepe di le 1 844.
Go nolofaletsa badirisi ba ba sa kgoneng go bona direkoto kwa mafelong a di tlhokometsweng kwa go ona, re tsweletse go dira gore go nne le kgonagalo ya go fetisetsa direkoto tse dingwe kwa mabolokelong a mangwe. Mo pakeng e e sekasekwang, go fetisitswe dimitara tsa boleele jwa 116 tsa direkoto ka ntlha ya seno.
Ntle fela le fa go ka nna le Molao o mongwe wa Palamente o o ka thibelang seno, ga jaana ga gona maparego mo go fitlhelelweng ga direkoto tsa setšhaba tse di nang le sebaka se se fetang dingwaga di le 20. Tetla ya go bona direkoto tse di senang sebaka se se fetang dingwaga di le 20 e ka kopiwa mo go Moakhaefe wa Bosetšhaba. Mo pakeng e e sekasekwang go amogetswe dikopo tsa mofuta ono di le 21 tse di neng di kopa go sekaseka direkoto di le 205. Ga go kopo epe ya go fitlhelela direkoto tsa mofuta ono e e ganetsweng mo pakeng e e sekasekwang.
Bontsi jwa ditheo tsa puso di tle di kope gore direkoto di busiwe go tsweletsa ditiro dingwe. Go busitswe direkoto di le 49 025 ka ntlha ya lebaka leno mme di le 47 556 di busitswe ke Tikwatikwe ya Direkoto ya Tshwane fela.
Badiri ba amogetse dipotsiso tsa megala le tse di kwadilweng di le 68 635 go tswa kwa badirising.
Maiteko a go netefatsa gore Diakhaefe tsa Bosetšhaba di kgona go fitlhelega mo inthaneteng a atlegile. Fa ngwaga ono wa pegelo o ya bokhutlong, go ne go setse go na le website e e dirang le fa gona e ise e tlhomiwe semmuso.
Go kgontsha batho go fitlhelela mabolokelo a rona le go tsibogela ditlhokego tsa badirisi ga go a lekana. Molao o montšhwa o re laela gore re rotloetse setšhaba go dirisa diakhaefe. Maiteko a a malebana le seno a tlhalosiwa mo karolong e e latelang ya Pegelo.
Thulaganyo ya mananeo a setšhaba
Ketapele
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le tsweleditse maitlhomo a a namatshang a mananeo a setšhaba le fa tota a tlhaela botsamaisi jo bo ka a tsweletsang gongwe ditlamelo tse di lekaneng go ka kgona go fitlhelela maitlhomo a rona. Mananeo a setšhaba a rulagantswe go ya ka ditlamelo tsa Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa tsa gore go go fitlhelelwe setšhaba mme go akarediwe botlhe ba ba ka nnang le seabe mo tsamaisong ya diakhaefe le direkoto. Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba mmogo le badiri ba lona ba tlhageletse mo dikgannyeng makgetlo a ka balwa. Mo pakeng e e sekasekwang eno, badiri ba ne ba rotloediwa go golagana le badirisi, ditlhopha tsa badirisi, mekgatlho ya porofesenale, baporofesenale mo maphateng a a maleba, barekisi ba didiriswa jj. Go nnile le kamano e e seng ya semmuso ka mokgwa ono. Se se latelang se ikaegile fela ka dikamano tsa semmuso.
Diphasalatso
Karolo ya Bophasalatsi e tlhagisitse diphasalatso tse dintšhwa le/gongwe tse di tokafaditsweng4 di le 41. Bontsi jwa tsona e ne e le tsa mefuta e e farologaneng, tse di thusang gore go bonwe se se batlwang bonolo. Mo pakeng ya pegelo ya 1999/2000, tiro ya karolo eno e amilwe thata ke mathata a a itemogetsweng fa go fetolelwa kwa tirisong ya khomphiutara e ntšhwa ya AS/400. Mathata a feteletse mo pakeng ya pegelo le fa tota a ne a fokotsegile go se kae. A a neng a itemogelwa e ne e le a tlamelo e e itsegeng ka rje-line, mme a ne a ama thata go fetisediwa ga tshedimosetso ya diakhaefe kwa mabolokelong a tshedimosetso a dikhomphiutara kwa Setheong sa Puso sa Tshedimosetso ya Thekenolji e leng SITA.
Go bona lenaane le le feletseng la diphasalatso le le gatisitsweng, lebelela Lenaane la Diphasalatso le le Rekisiwang (Diakhaefe tsa Bosetšhaba, Tshwane, 2000)
Diporojeke tse di tla tswelediwang di akaretsa tse di latelang: sete ya tekeletso ya thuto e e tla dirisiwang ke bana ba dikolo (yona e tsamaisiwa ka tshwaraganelo le Lefapha la Thuto); go fetolelwa ga bukana ya Kitsiso ya Diakhaefe le Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa ya Tirelo ya Bosetšhaba ya Puo mo dipuong tse dingwe ntle le Sekgowa. Bukana e e fetoletsweng ga e a tlhagisiwa ka ntlha ya tlhaelo ya badiri kwa lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba.
Go rekisitswe diphasalatso di le 783. Tse dingwe di le dintsi, go akarediwa bukana e e kailweng fa godimo, di abilwe mahala.
Malatsi a botlhe, dipontsho mmogo le diketelo tsa ditlhopha
Mabolokelo a diakhaefe a lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba, Cape Town, Free State mmogo le Pietermaritzburg a tsweleditse dipontsho (tse di neng di fetoga gangwe le gape) mo mafelong a botlhe gore baeng ba ikungwele sengwe mo go tsona. Kwa Bobolokelong jwa Diakhaefe jwa Cape Town gona go ne ga romelwa makwalo a le 41 a a neng a laletsa dikolo go tla go bona dipontsho tseo. Go ne go tobilwe thata baagi ba ba tlhokileng ditshono mo nakong e e fetileng. Go amogetswe ditlhopha di le 64 tsa baeng kwa mabolokelong mme bontsi jwa bona e ne e le bana ba dikolo le ba diyunibesithi. Go amogetswe baeng ba le 1 500 ka mokgwa ono. Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo le Medumo di bontshitse baithuti ba dirutwa tsa Thekenoloji ya Dibaesekopo le Video go tswa kwa Thekenikonong ya Tshwane divideo di le nne, mme baithuti ba Sekolo sa Dibaesekopo sa Kholetshe ya Allenby bona ba bontshitswe divideo di le tharo.
Diura tse di atolositsweng tsa phaposi ya go buisetsa
Ntlha ya gore dinako tsa go dirisa phaposi ya go buisetsa di welana le tsa nako ya tiro e dira gore go se nne bonolo gore badirisi ba le bantsi ba dirise tirelo eno ka botlalo. Go leka go fitlhelela ditlhokego tsa bona, Mabolokelo a Diakhaefe a Bosetšhaba, Cape Town, Free State le Pietermaritzburg a neelana ka tirelo ya ka gale ya diura tse di atolositsweng go ya ka mabaka a selegae le tlhokego. Tiro ya morago ga dinako tsa tiro e e duelelwang e nna e ntse e sekwasekwa ngwaga le ngwaga.
Diporojeke tse di tshwaraganetsweng
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le na le seabe mo Lenaneong le le tshwaraganetsweng ke Netherlands le Aforika Borwa la Towards a New Age of Partnership, le le tlhalositsweng ka fa tlase ga setlhogo sa Ditiro tsa Boditshabatshaba fa godimo.
Go tsenwe mo tumelanong ya go dirisana mmogo le Yunibesithi ya Puso ya Michigan go tloga ka ngwaga wa 2000. Maikaelelo a tirisanommogo ya ditheo tse pedi tseno ke go tlamela lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba ka katiso le tlhabololo ya badiri. Maikaelelo a mangwe ke a go atolosa ka moo mabolokelo a Diakhaefe tsa Bosetšhaba a fitlhelegang ka gona.
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le dirisane le ditlhopha tse di farologaneng tsa Yunibesithi ya Witwatersrand mo porojekeng ya "Refiguring the Archives". Tiro ya phasalatso eno e setse e dule tema e e bonalang mme e solofetswe go phasaladiwa go ela kwa bokhutlong jwa ngwaga wa 2001.
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le na le kemedi mo Komiting ya Porojeke ya Bosetšhaba ya Tshwantsho ya Dijitale e e akaretsang Kgobokanyo ya Campbell, Yunibesithi ya Natal (setheo sa Durban), Laeborari ya Bosetšhaba (Lekala la Cape Town) gammogo le Laeborari ya Yunibesithi ya Witwatersrand. Tiro ya porojeke eno e tlhalositswe ka fa tlase ga setlhogo sa "Tshomarelo" fa godimo.
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le dirisane mmogo le Mokgatlho wa Baakhaefe ba Aforika Borwa go amogela baeng mo dikopanong di le mmalwa tsa baporofesenale.
Porojeke ya sete ya tekeletso ya thuto e nnile maitlhomo a a tlhakanetsweng le Lefapha la Thuto.
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo le medumo le tlhomile dipontsho tsa Diletswa tsa Setso tsa Mmino mmogo le Musiamo wa African Window. Dipontsho di ne di diretswe Khonferense ya ntlha ya Porojeke ya Bosetšhaba ya Mmino wa Tshimologo e e neng e itsege ka NIMP, e e neng e tshwaretswe kwa Durban ka Lwetse le Diphalane 2000.
Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Free State bo ne bo tlhomile dipontsho mmogo le Laeborari ya Setšhaba ya Mmulakgoro, Musiamo wa Ntwa wa Maburu a Marepaboliki mmogo le Musiamo wa Sesole wa Bloemfontein.
Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Pietermaritzburg bo tlhamile Foramo ya ngwaoboswa ya Pietermaritzburg mmogo le maphata a mangwe a ngwaoboswa. Tiro e kgolo ya Foramo e ne e le go rulaganya Beke ya Ngwaoboswa. Seno se akareditse go tsamaisa workshop ya hisetori ya malapa.
Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Pietermaritzburg gammogo le Tikwatikwe ya Alan Paton di rulagantse dikganetsano tsa mo phatlhalatseng tebang le gore a go siame gore moletlo wa Nomkhubulwane o dirwe moletlo wa bajanala. Ba ba neng ba le mo phaneleng ba akareditse ngaka ya sekgowa, babatlisisi, batlhatlhobi ba bogammana gammogo le tokololo ya Khomišene ya tekatekano ya bong.
Kgakololo, thuso le katiso
Badiri ba thusitse ditheo tse e seng tsa puso ka kgakololo le thuso e nngwe ka mekgwa e le mentsi e e farologaneng - ka go refosanya tshedimosetso ka makwalo, ka diketelo, go tlhagisa dipuo, go nna ditokololo tsa dikomiti tsa kgakololo, j.j. Dithuso tseno di dintsi thata gore di ka nopolwa bongwe ka bongwe fano. Dipampiri tse di tlhagisitsweng kwa dikopanong tsa baporofesenale di thadisitswe ka botlalo mo Mametlelelo B. Mokgatlho wa Baakhaefe ba Aforika Borwa o bone kemonokeng e e seng kana ka sepe - go dirisitswe ditlamelo tsa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba go tshwarela dikopano mmogo le di-workshop tse di ka ga diakhaefe, badiri ba lephata ke ditokololo tsa Mekgatlho, mme gape go rebotswe dibui go ya kwa dikopanong. Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le ne le na le kemedi kwa Komiting ya kgakololo ya Thekenikono ya Aforika Borwa mme le e eme nokeng ka thuso ya seporofešenale mmogo le kgakololo mo tsamaisong ya dikhoso tsa diakhaefe. Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Cape Town bo tlamela kereke ya Moravian ka katiso ya diakhaefe.
Dikantoro tsa Pietermaritzburg le Durban di tlametse ka katiso e e tseneletseng mo maphateng otlhe a tsamaiso ya diakhaefe le direkoto go baakhaefe ba Tirelo ya Diakhaefe ya maloba ya KwaZulu. Dintlha tse dingwe tepang le thuso e go tlametsweng diporofense ka yona di tlhalositswe kwa karolong ya Tshekatsheko ya setheo mo pegelong eno. Go amogetswe baithuti ba le barataro ba thekenikono mo katisong. Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Free State bo tlametse ka katiso ya go baakanya pampiri le go tshwaraganya dibuka go ditheo tsa kwa ntle makgetlo a le matlhano, mme seno se akareditse le bana ba mebila. Baakhaefe ba le babedi go tswa kwa Botswana ba nnile le seabe mo khosong ya katiso ya go dira kwa lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo le Medumo, go ba kgontsha go amogela kitso e e tlhokegang gore ba kgone go simolola diakhaefe tsa bona tsa dikutlopono. Modiri wa lephata o thusitse kwa di-workshopong tse di ka ga go tsenngwa tirisong ga Molao wa thotloetso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso kwa Kholetsheng ya Bosiamisi.
Diketelo tsa boditshabatshaba
Ditiragalo ka botlalo tsa ditiro tsa boditshabatshaba di thadisitswe mo tlase ga setlhogo sa Tshekatsheko ya setheo mo pegelong eno. Diketelo tse di thadisitsweng fa tlase fano di latela pego eo.
Badiri ba tsere maeto a a latelang go ya kwa dinageng tse di kwa ntle:
V Harris o tsenetse Khonkerese e e tshwarwang morago ga dingwaga dingwe le dingwe di le nne ya Khansele ya boditshabatshaba ya Diakhaefe kwa Seville kwa Spain.
MB Gilder o tsenetse Khonkerese ya Boditshabatshaba ya Mekgatlho ya Hisetori kwa Norway. O emetse gape lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba kwa kopanong ya Boto ya Khuduthamaga ya Lekala la Dikgaolo tsa Botlhaba le Borwa jwa Aforika la Khansele ya Boditshabatshaba ya Diakhaefe e e itsegeng ka ESARBICA kwa Tanzania. O nnile gape tokololo ya dikemedi tsa Setso tsa Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji tse di neng di etetse kwa Repaboliking ya China.
G Dominy o ne a eteletse pele barongwa ba Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji go ya kwa Tunisia.
Baeng ba ba latelang go tswa kwa dinageng di sele ba amogetswe ke Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le/kgotsa mabolokelo a lona: Moh. SC Nxumalo go tswa kwa lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba la Swaziland, Rre H Kapoza go tswa kwa lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba la Malawi, Ngaka Joel Tembe go tswa kwa lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba la Mozambique, Borre K Smith le J Johnstone go tswa kwa Bokwaleding jwa Kgweranoditshaba jwa Terasete ya Tsamaiso ya Direkoto tsa Boditshabatshaba, Moh M MacDowell, Borre P Knupfer le K Dewhurst ba kwa Yunibesithing ya Puso ya Michigan, Rre A Haefner, Mokwaledi kakaretso wa mokgatlho wa IASA, Ngaka R Perks wa Laeborari ya Borithani ya Diakhaefe tsa Medumo, Borre Tlwata le Y Kitamura ba Thulaganyo ya Tirisanommogo ya Boditshabatshaba ya Japan, Rre J-E Billinger wa Setheo sa Dibaesekopo sa Svenska gammogo le Rre A Koning wa Setheo sa Netherlands sa Borwa jwa Aforika.
Tsamaiso ya Direkoto
Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa o laela gore Moakhaefe wa Bosetšhaba a netefatse gore direkoto tsa setšhaba tse di sa ntseng di le mo tlhokomelong ya ditheo tsa puso di tsamaisiwa le go tlhokomelwa ka tolamo. Maitlhomo a tiro eno a maphata mabedi: go supa direkoto tse di nang le mosola go sa le gale le go netefatsa gore di fetisediwa mo tlhokomelong ya diakhaefe; gammogo le go tlhotlheletsa tsamaiso ya setšhaba e e bokgoni, e e maikarabelo mme gape e se bofitlha. Tlhaloso ya Molao ya "rekoto" e akaretsa tsotlhe tsa metlhodi ya dikgang, go akarediwa bobegakgang jwa eleketoroniki gammogo le bosephiri botlhe jo bo kaneng bo beilwe mo direkotong. Tlhaloso ya ona ya "ditheo tsa puso" e akareditse ditheo tse di farologaneng la ntlha mo molaong wa diakhaefe.
Tiro ya tsamaiso ya direkoto e dirwa ke makala a kwa Tshwane, Bloemfontein, Durban le Cape Town. Bontsi jwa tiro e e dirwang ke makala ano e akaretsa go fa dikgakololo, ditlhaloso, tshedimosetso, go tshwara dipuisano gammogo le go kgobokanya tshedimosetso. Ntlha e nngwe e e malebana le tsamaiso ya direkoto ke ya go tlhatlhoba dikantoro tsa badirisi. Le gale tiro eno tota ga e kgonagale ka ntlha ya go tlhaela go go boitshegang ga ditlamelo tsa badiri, matlole gammogo le tse dingwe. Lekala la Tshwane ka bo lona le tlhoka go etela dikantoro tsa badirisi di feta dikete di le nne. Go tlhamalasegile gore tiro eno e ka kgona go dirwa ka tolamo fa fela go ka dirwa diphetogo tse di bonalang tebang le ditlamelo. Manyuale wa "Ditaelo tsa Diakhaefe" o sa ntse o tokafadiwa gore o kgone go dirisega bonolo. Go kwadilwe gape diteng tsa khoso e ntšhwa ya Tsamaiso ya direkoto.
Go sekasekilwe le go tshwaela mo dithulaganyong tsa karoganyo ya direkoto tsa ditheo tsa puso di le 291 mme di le 24 tsa tsona di ne tsa rebolwa go ka tsenngwa tirisong. Dipoeletso le ditlaleletso mo dithulaganyong tse di rebotsweng tse di fetiseditsweng go ka rebolwa di 530.
Go tshola direkoto ka mokgwa wa eleketoroniki e sa ntse e le ntlha e e mathata mo ditheong tsa puso. Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba ga le na bokgoni jo bo kalo mo ntlheng eno, direkoto tsa eleketoroniki di tsweletse go gola mo pusong mme tshomarelo ya direkoto tsa eleketoroniki tse di nang le mosola e tlhotlhwagodimo mme gape go na le marara a thekenoloji. Mo pakeng e e sekasekwang, Komiti ya dikarolo ya Tsamaiso ya Direkoto tsa eleketoroniki e ne ya tswelela go itebaganya le tlhabololo ya pholesi le ditlamelo tse di tla thusang lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba go rarabolola bothata jono ka tlhomamo. Mo pakeng ya pegelo e e fetileng go ne go begilwe gore porojeke ya tekeletso ya go lekeletsa bokgoni jwa sofotowere ya tsamaiso ya direkoto ya TRIM Captura e a batlisisiwa. Go latela seno go ne ga tshwarwa dikopano le baemedi ba Logtek go buisana le go sekaseka ditlhokego tsa matlole tsa porojeke eno. Tokololo ya karolo eno e dira le Setheo sa Puso sa Tshedimosetso ya Thekenoloji sa SITA go thadisa ditlhokego tsa thendara tsa dikopo tsa direkoto tsa eleketoroniki mo ditheong tsa puso. Go amogetswe dikopo di le mmalwa tsa kaelo le thuso tebang le tsamaiso ya direkoto tsa eleketoroniki. Le gale badiri ga ba na bokgoni jo bo kalo mo lephateng leno go ka thusa sentle. Go tsweletswe ka go tokafatsa bokgoni.
Tekanyo ke thulaganyo e mo go yona baakhaefe ba supang direkoto tse di nang le mosola mme ba di tlhopha gore di fetisediwe kwa tlhokomelong ya diakhaefe. Setlhopha sa Tiro sa Tekanyo se etse tlhoko go tsenngwa tirisong ga mokgwa o o rulagantsweng go tsweleletsa tiro e e gwetlhang eno ya seporofešenale. Go sa le jalo fa go ntse go tlhophiwa direkoto tse di ka somarelwang, Balekanyi ba rebola gape go senngwa le go latlhiwa ga direkoto tse di sa tlhophiwang. Mo pakeng e e sekasekwang go amogetswe dikopo di le 103 tsa go latlhiwa go go lekanyeditsweng tse di rebotsweng di le 103, mme seno se dirile gore go rebolwe di le 82.5. Dikopo di le 65 di santse di sekwasekwa. Go lekanyetsa ka seelo se se kwa godimo go sa ntse go kgaoditswe nakwana ka ntlha ya tlhaelo ya ditlamelo.
Moakhaefe wa Bosetšhaba o na le dithata tsa go tlhatlhoba direkoto tsa ditheo tsa puso gore a kgone go runa gore a di ikobela ditlhokego tsa Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba wa Aforika Borwa. Go tsweleditswe ditlhatlhobo di le 67 mme di le 47 tsa tsona e ne e le tsa tlwaelo tsa ka gale fa tse di setseng di ne di amana le ditekanyo mmogo le go tsenngwa tirisong ga thulaganyo ya karoganyo ya direkoto, gongwe di dirilwe go tsibogela mathata a a rileng gongwe ditlhokego tse di rileng. Go nnile le ditlhatlhobo tse dingwe gape tse di latelang tseo di le 15 tse di dirilweng ke Bobolokelo jwa Diakhaefe jwa Free State.
Ntlha ya botlhokwa mo lenaneong la tsamaiso ya direkoto ke katiso ya badiredi puso ba ba rweleng maikarabelo a tsamaiso ya direkoto. Khoso ya Tsamaiso ya Direkoto ya malatsi a le mane gongwe a le matlhano (sebaka se laolwa ke mofuta wa khoso kwa mabolokelong a a farologaneng) e tlhagisitswe makgetlho a le 15 (a le 14 ka Sekgowa, gangwe ka puo ya Seburu) kwa Tshwane le Bloemfontein. Dikhoso tseno di tsenetswe ke palogotlhe ya batlhankedi ba le 410 mme ba le 327 ba bona ba weditse khoso eno ka katlego.
lebelela Mametlelelo A go bona lenaane la dithebolo tseno.
Lekala la tsamaiso ya direkoto le batlisitse dikgetsi di le nne tse di malebana le dipelaelo tsa gore go ka ne go na le direkoto tsa setšhaba tse di latlhegileng gongwe tse di sentsweng e se ka fa molaong. Tsotlhe di a batlisisiwa mme go setse go netefaditswe dikgetsi di le tharo tsa tatlhego. Ditheo tse di latelang di amogetse gore di nnile le ditatlhegelo:
Lefapha la Mafatshe, Matlo le Puso Selegae la Porofense ya Bokone.
Kantoro ya Magiseterata ya Scottsburgh.
Patlisiso ya kgetsi ya Lefapha la Thuto la porofense ya Free State le fetiseditswe go Moakhaefe wa Bosetšhaba:
Setlhophanyana sa badiri ba se kae ba ba ikemiseditseng se fitlheletse tiro e e kgatlhisang tota. Le gale go sa ntse go bonala gore bontsi jwa direkoto tsa setšhaba bo sa ntse bo le kwa ntle ga taolo ya Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba. Seno se bontshiwa ka botlalo ke ntlha ya gore re sa ntse re kgona fela go dira ditlhatlhobo di se kae mo pakeng e e sekasekwang. Ka tshwanelo, nngwe le nngwe ya ditheo tse di farologaneng tsa puso e ne e tshwanetse go tlhatlhojwa bonnye gangwe ka ngwaga. Go ngodiega tebang le go bona taelo e e tletseng ya thulaganyo ya direkoto ya eleketoroniki e e tsweletseng go gola mo pusong, ke mokgwa mongwe o o supang go tlhaela ga ditlamelo mo lephateng la tsamaiso ya direkoto. Go retelelwa ke go fetola mokgwa ono go tla dira taelo ya rona ya semolao ya gore re nne baruni ba tlhokomelo ya direkoto tsa puso go nna lefela.
TSAMAISO YA DITHEO
Setlamo
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa ke karolo ya botlhokwa ya Lefapha la bosetšhaba la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji mme le ikarabela ka botlalo go Mokaedi Kakaretso wa Lefapha. Le fa ditiro tsa seporofešenale di tsamaisiwa kwa thoko, ditiro tsa tshegetso, go lebeletswe tse di jaaka tsamaiso ya ditlamelo tsa ditšhelete le badiri, tsona di lotane sentle le mananeo a Lefapha ka bophara. Mo legatong le le kailweng, ditiro tsa maikarabelo di tshegetsa Karolo ya Tsamaiso e potlana ya Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba mmogo le tiro ya lona e e lekanyeditsweng. Moakhaefe wa Bosetšhaba o tsenela dikopano tsa gale tsa botsamaisi jo bo kwa godimo jwa lefapha mme gape lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le na le kemedi mo dikarolong tse di farologaneng tsa lefapha.
Popegotheo ya setlamo ya lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba e thadisitswe mo Setshwantshong 3. Ka la 1 Mopitlwe 2001, Moakhaefe wa Bosetšhaba o montšhwa o ne a simolola tiro mo legatong la Mokaedi Mogolo. Phetogo eno e ne ya tlhola botlhokwa jwa go lebelela seswa le go rulaganya seswa popegotheo ya thulaganyo e e neng e bonwe e le maleba fa go ne go dirwa patlisiso ya mo tirong ka ngwaga wa 1999. Mo pakeng ya pegelo go tladitswe diphatlhatiro di le pedi tsa botsamaisi jo bo magareng kwa lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, divideo le medumo mme phatlhatiro ya Tlhogo ya setheo seno e ne ya tokafadiwa go tswa go ya mothusa mokaedi go ya go ya motlatsa mokaedi.
Tshekatsheko ya selegae ya ngwaga wa 2000 e dirile gore lephatapotlana la Bokaedi le rulaganngwe seswa: Togamaano, Kgokaganyo mmogo le Tlhabololo. Ka ntlha ya fa thulaganyo ya tlhabololo e tsentswe ka katlego mo popegong le mo mananeong a a ntseng a le gona a setlamo, Tlhabololo e tsentswe mo Kgokaganyong mme tiro ya tlhabololo e gokaganngwa mo lefapheng.
Kwa Tshwane gona go lephata la Bokaedi (Setlhopha se segolwane sa botsamaisi), Karolo ya Tsamaiso, Karolo ya Bophasalatsi, Karolo ya Thulaganyo ya Dikhomphiutara, Karolo ya Botsamaisi jwa Direkoto ya Tshwane, Bobolokelo jwa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba, Biro ya Matshwao a Bosetšhaba, le, kwa dikagong di sele, Tikwatikwe ya Direkoto ya Tshwane mmogo le lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, divideo le Medumo. Le fa Biro ya Matshwao a Bosetšhaba e beilwe mo lephateng la Diakahefe tsa Bosetšhaba, yona e dira go ya ka Molao wa Matshwo a Bosetšhaba (Molao wa 18 wa ngwaga wa 1962) ka fa tlase ga taelo ya Ramatshwao a Bosetšhaba wa puso. Kwa ditoropong tse dingwe di le nne go na le mabolokelo a le mane a diakhaefe, ditikwatikwe di le pedi tsa direkoto mmogo le dikarolo tsa tsamaiso ya direkoto di le nne - mo tsamaong ya nako, ditlamelo tseno di tla fetisediwa kwa diporofenseng tse di fitlhelwang kwa go tsona go nna karolo ya tirelo ya diakhaefe ya diporofense. Go tserwe tshwetso ya go tswala Tikwatikwe ya Direkoto ya Johannesburg ka ngwaga wa 2000 ka ntlha ya fa lefelo le le neng le hirilwe le ne le tsweletse go senyega mme gape re ne re retelelwa ke go ngoka badiri go ema nokeng tiro eno. Direkoto tsotlhe tse di neng di le kwa kantorong eno di fetiseditswe kwa Bobolokelong jwa Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba.
Go tsweletswe ka maiteko a a bonalang a go netefatsa gore go na le tsamaiso e e akaretsang gammogo le maikarabelo magareng ga ditheo tsotlhe tsa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le fa kanamiso ya ditlamelo e tlhola mathata. Lephata la Bokaedi le kopana gangwe le gape kwa Tshwane. Dikopano tsa botsamaisi jwa dikarolo di tshwarwa gangwe le gape. Ditokololo tsa lephata la Bokaedi di etela dikarolo gangwe le gape fa ditšhelete di letla. Ditlhogo tsa dikarolo tsa kwa Tshwane di kopana kgwedi nngwe le nngwe le Mothusa Mokaedi: Togamaano le Kgokagano. Go tlaleletsa mo go seno, go tshwarwa dikopano tsa dikarolo tse di farologaneng gangwe le gape. Mokgwa wa botlhokwa wa go amogana megopolo le go tshwara dikganetsano tsa seporofešenale ke wa tiriso ya lekwalo la Archives News, e leng lekwalokgang la badiri le le phasaladiwang gangwe ka kwatara mme le amogelwa ke badiri botlhe gammogo le botlhe ba ba nang le kgatlhego mme ba le kwa ntle ga lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba
Mo pakeng ya pegelo go dirisitswe maatla a le mantsi mme go nnile le ditshenyegelo tsa ditšhelete, go tokafadiwa le go atolosa ditlamelo tsa rona tsa dikhomphiutara. Go atolositswe kgokaganyo ya inthanete mo go bonalang mme dikhomphiutara tsa setlamo di le 37 go tswa go di le 71 di mo mafaratlhatlheng ano.
Ditšhelete
Tsamaiso ya ditšhelete e dirwa mo lephateng la lefapha (lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji) ka ntlha ya fa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba e le lenaneo le letletseng (Lenaneo la bo4) la lefapha. Dithulaganyo tsotlhe tse di maleba, go tloga go thulaganyo ya tekanyetsokabo go ya kwa ditshenyegelong, di laolwa ke maphata a a maleba a lefapha, mme Moakhaefe wa Bosetšhaba o ikarabela ka botlalo kwa go Mokaedi Kakaretso wa Lefapha.
Tekanyetsokabo e e neng e reboletswe lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba la Aforika Borwa mo ngwageng wa 2000/2001 e ne e le R18 056 000, mme e ne e le kgolwanyane go se kae go feta ya R17 498 000 e e dirisitsweng mo ngwageng wa ditšhelete wa 1999/2000. Thebolo go ya ka dintlha tsa tekanyetsokabo e tlhalosiwa mo Setshwantsho 4.
Dintlha tsa Tekanyetsokabo (R'000)
Ditheleso
Didiriswa
Diphetiso le tse dingwe
Palogotlhe
Setshwantsho 4: Tekanyetso ya Bofelo, 2000/2001
Ditshenyegelo tsotlhe tsa ngwaga wa 1999/2000 e ne e le R17 116 000. Setshwantsho 5 se supa dipoelo tsa ditshenyegelo go ya ka dintlha tsa tekanyetso.
Dintlha tsa Tekanyetsokabo (R'000)
Ditheleso
Didiriswa
Diphetiso le tse dingwe
Palogotlhe
Setshwantsho 5: Palogotlhe ya ditshenyegelo, 2000/2001
Lekgetho le le kgobokantsweng ke lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa mo ngwageng wa 2000/2001 (go akarediwa lekgetho le le kgobokantsweng ke Biro ya Matshwao a Bosetšhaba) ka dituelo tsa ditefelo e nnile R205 740,66. Maitlhomo ke gore go lekwe ka moo go ka kgonegang ka teng gore setšhaba se tlamelwe ka tirelo ya mahala. Fela go na le ditirelo tse dingwe tse di tlhotlhwa godimo mme/gongwe e le tse di kgethegileng tse di duelelwang - go naya sekai, tiriso ya ditafole tsa tseleganyo tsa lephata la diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo le medumo, kwadiso ya sekano sa bosetšhaba ke Biro ya Matshwao a Bosetšhaba, dikgatiso, go dira dikhophi tsa dikwalo gammogo le go fetisiwa ga direkoto mo gare ga mabolokelo. Madi otlhe a tuelo a lekanyediwa ke Lephata la Matlole la Bosetšhaba.
Badiri
Jaaka Setshwantsho 6 se supa, lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le sa ntse le na le palo e e koafatsang ya diphatlhatiro - ke palogotlhe ya diphatlhatiro di ka nna diperesente di le 15 (15%). Le gale morago ga gore Moakhaefe o montšhwa wa Bosetšhaba a thapiwe mo legatong la Mokaedi Mogolo, setlamo se tla tshwanelwa ke go rulaganngwa seswa gore se kgone go diragatsa ditiro tsa sona ka matsetseleko. Seno se tla bo se kae fela go tladiwa ga diphatlhatiro tse dingwe, mme maikarabelo a tla rulaganngwa seswa go netefatsa gore le fa go ntse go na le mathata a ditšhelete, gona tirelo e diragadiwe ka moo go ka kgonagalang ka teng.
Karolo
Ditiro
Diphatlhatiro
Tsa seporofešenale
Tse e seng tsa seporofešenale
PALOGOTLHE
Setshwantsho 6: Palo ya Badiri mo lephateng la Diakhaefe tsa Bosetšhaba 6
Go tsenngwa tirisong dipholesi tsa badiri tsa puso ka bophara gammogo le Pholesi ya Tekatekano mo Tirong ya Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji. Go tserwe dikgato di le mmalwa go netefatsa gore di a ikobelwa le go rotloetsa badiri go tshegetsa dipholesi tseno. Tlhogo ya pele ya Tlhabololo yo ga jaana e leng Mothusa Mokaedi: Togamaano le Kgokaganyo, o nna le seabe mo thulaganyong ya go thapa go tloga ka go phasalatsa diphatlatiro go fitlha go go thadisiwa ga thulaganyo ya go amogela badiri ba bantšhwa gammogo le dikhoso tsa katiso.
Pejana mo ngwageng wa 1999, maikarabelo a go gokaganya thuto ya badiri, katiso mmogo le maitlhomo a tlhabololo e ne e le a lephata la bokaedipotlana la: Togamaano, Kgokaganyo mmogo le Tlhabololo, le ga jaana e leng la Togamaano le Kgokaganyo. Go nnile le diphitlhelelo di le mmalwa tse di bonalang ka ntlha ya seno. Go amogetswe ditsela tse di maleba tsa tlhabololo ya ditlhopha tsotlhe tsa badiri. Go sekasekilwe gape mananeo a katiso a selegae. Go tlhabolotswe pholesi go kgontsha go supa badiri ba ba ka ungwang molemo go tswa mo ditshonong tse di rileng tsa thuto, katiso gongwe tlhabololo. Komiti ya Thuto le Dibasari (e e nang le kemedi e e lekalekanang ya botsamaisi le mekgatlho ya badiri) e tlhamilwe go tlhokomela phitlhelelo ya ditshono tseno. Badiri ba ba phepafatsang mmogo le ba bangwe ba ba kwa tlase ba akareditswe mo mananeong a katiso le thuto.
Go tshwerwe metseletsele ya dithutano go ralala naga go sekaseka gape thulaganyo ya tlhabololo mo setheong.
Dipalopalo tseno ga di akaretse tsa Biro ya Matshwao a Bosetšhaba, tse di begilweng mo Pegelong ya Ngwaga le ngwaga ya Motlhankedi wa Puso wa Matshwao a Bosetšhaba. Go tshwanetse gape go lemogwe gore diphatlhatiro di le 8 di fetiseditswe kwa Porofenseng ya Kapa Botlhaba fa go ne go fetisiwa tlamelo ya kwa Port Elizabeth.
Mananeo a thuto le katiso ya badiri a reboletswe ditlamelo tse dingwe, a atolositswe mme a dira go ya ka ditlhokego tse di ntšhwa go itepatepanya le dipholesi tse di ntšhwa tsa puso. Badiri ba le 33 ba abetswe dibasari tse di ba kgontshang go tsena sekolo nakwana mo maphateng a a farologaneng. Baphepafatsi le badiri ba ditshingwana ba neilwe la ntlha tshono ya go amogela katiso e e tlhamalatseng - ka tiriso ya Dithuto tsa ntlha tsa Bagolo tse di itsegeng ka ABET. Badiri ba ne gape ba rotloediwa le go kgontshiwa go tsenela dikhoso tsa paka e khutshwane tse di neng di tlhagisiwa ke SAMDI le ditheo tse dingwe tsa puso le tse e seng tsa puso. Badiri ba porofesenale ba ne ba kgontshiwa go tsaya karolo mo diseminareng, dithutanoo, dikhonferense mmogo le dikopano tse dingwe tsa seporofešenale. Baakhaefe ba le babedi ba ba botlana ba tla tsenela Seminara ya pele ga khonferense kwa Khonferenseng e e tshwarwang dingwaga dingwe le dingwe di le pedi ya ESARBICA kwa Zimbabwe pejana mo ngwageng ono. Katiso ya kwa ntle e thusitswe ka mananeo a mangwe a tlaleletso.
Bodulo
Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba le nna mo dikagong di le thataro tsa puso gammogo le tse dingwe di le tharo tse di hirilweng (gongwe bontlha bongwe jwa dikago). Mo go tse di sa tswang go umakiwa, di le tlhano ke dikago tsa diakhaefe tse di thadisitsweng go ya ka ditlhokego tseo.
Mo pakeng e e sekasekwang, go itemogetswe mathata a a boitshegang go tswa go Lefapha la Ditiro tsa Setšhaba. Mathata a ditšhelete a thibetse lefapha leno go netefatsa gore kago e a tlhokomelwa le go baakanngwa fa go tlhokegang teng. Ka ntlha ya seno, go itemogetswe go robega ga difokisamowa mmogo le dithulaganyo tsa thibelo ya molelo. Seemo seno se se sa jeseng di welang gotlhelele se itemogelwa bogolo segolo ke lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Dibaesekopo, Divideo le Medumo. Porojeke ya paakanyo e kgolo e e rebotsweng ka ngwaga wa 1997 e tsweletse.
Tlhaelo e kgolo ya sebaka e e itemogelwang ke Bobolokelo jwa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba, lephata la Diakhaefe tsa Dibaesekopo, Divideo le Medumo gammogo le Tikwatikwe ya Direkoto ya Tshwane e etswe tlhoko ga jaana. Tsitsinyo e e akaretsang go okediwa ga Bobolokelo jwa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba gammogo le go bonelwa bonno jwa tlaleletso jwa nakwana e fetiseditswe kwa Lefapheng la Ditiro tsa Setšhaba ka ngwaga wa 1993. Go ne go ise go nne le tswelelopele ka ngwaga wa 2000.
Maemo kwa Tikwatikweng ya Direkoto ya Johannesburg (e e nang le bonno jo bo hirilweng kwa Johannesburg) a tsweletse go wela tlase. Go tlhokega ga tshireletso e e lekaneng, go tlhokega ga sefokisamowa, disireletsa molelo tse di sa direng gammogo le tlhaelo ya badiri (modiri wa porofesenale a le mongwe fela) go baya direkoto mo kotsing e e seng kana ka sepe. Go fetisediwa ga direkoto tsa teng kwa Bobolokelong jwa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba go weditswe ka katlego.
Tikwatikwe ya Direkoto ya Tshwane e na fela le direkoto tsa Lefapha la Merero ya Selegae mme tota ke tlamelo ya tshegetso ya Lefapha la merero ya Selegae. Go tsweletswe ka dipuisano le Lefapha la Merero ya Selegae go bona gore a ga gona kgonagalo ya gore lefapha le rwale maikarabelo a setheo.
MAMETLELELO A : LENAANE LA DITHEBOLO TSA TLOSO
Lenaane le na le manaane potlana a le mane, mme lengwe le lengwe le emetse dithebolo tse di rulagantsweng ke nngwe ya dikarolo tsa tsamaiso ya direkoto tsa lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba. Thebolo nngwe le nngwe e tlhalosiwa go ya ka nomoro ya yona ya tshupo, setheo sa puso se se nang le maikarabelo a go dira direkoto tsa go nna jalo, mofuta wa direkoto le, fa go kgonegang teng, paka e e akarediwang ke direkoto tseo. Go dirwa pharologano magareng ga dithebolo tsa ka gale le tsa nakwana - mme tsa ntlha ke tse di nang le boleng jo bo sa feleng mme di akaretsa direkoto tsa dithulaganyo tsa karoganyo ya direkoto tsa ga jaana gongwe ditlhopha tsa direkoto, fa tse dingwe di lebile fela go kgobokanngwa ga direkoto tse e seng tsa ga jaana.
BLOEMFONTEIN
Dithebolo tsa tloso tse di emeng
S-3V Lefapha la Temothuo la Puso ya Porofense ya Foreisetata. Thulaganyo ya ga jaana ya go faela.
PSB-8V Lekgotlatoropo la Bloemfontein. Thulaganyo ya ga jaana ya go faela.
PSW-12V Lekgotlatoropo la Welkom. Thulaganyo ya ga jaana ya go faela.
Dithebolo tsa tloso tse di emeng
-S2KW Lephata la Tona ya Temothuo, Porofense ya Kapa Bophirima. Thulaganyo ya ga jaana e e rebotsweng ya go faela.
PSW10KW Lekgotlatoropo la Worcester. Thulaganyo ya ga jaana e e rebotsweng ya go faela, ditlhabololo mmogo le ditlaleletso.
Dithebolo tsa tloso tse di lekanyeditsweng
/2-B7KW Tsamaiso ya Porofense. Porofense ya Kapa Bophirima, Lefapha la Thuto. Go Khutlisitswe L6 ya Motseletsele Mogolo, Dipalangwa/ Go rorwa ga barutwana, 1953-1994.
/2-B8KW Tsamaiso ya Porofense. Porofense ya Kapa Bophirima, Lefapha la Thuto. Go Khutlisitswe L14 ya Motseletsele Mogolo, Kalafi/tlhatlhobo ya Barutwana, 1970-1992.
/2-BSKW Tsamaiso ya Porofense. Porofense ya Kapa Bophirima, Lefapha la Thuto. Go Khutlisitswe L9 ya Motseletsele Mogolo, Dituelo, 1960-1993.
/2-B10KW Tsamaiso ya Porofense. Porofense ya Kapa Bophirima, Lefapha la Thuto. Go Khutlisitswe L9 ya Motseletsele Mogolo, Tirelo ya Theleso/Ditlhokego, 1975-1995.
/2-B12KW Tsamaiso ya Porofense. Porofense ya Kapa Bophirima, Lefapha la Thuto. Go Khutlisitswe L1 ya Motseletsele Mogolo, Badiri le tse dingwe tsa kakaretso, 1979 - 1997.
PBS6KW Lekgotla la Kgaolo la Borwa jwa Kapa. Go khutlisitswe difaele tsa makwalo. 1963-1997
PBS7KW Lekgotla la Kgaolo la Borwa jwa Kapa. Go khutlisitswe difaele tsa makwalo. 1989-1999.
Dithebolo tsa tloso tse di emeng
Dithebolo tsa tloso tse di lekanyeditsweng
TSHWANE
Dithebolo tsa tloso tse diemeng
-S1NA Lefapha la ditšhelete. Thulaganyo ya go faela e e rebotsweng.
-S3NA Lefapha la Kgwebo le Madirelo. Thulaganyo ya go faela e e rebotsweng, Motseletsele wa H.
-S4NA Lefapha la Kgwebo le Madirelo. Lephata la Mokaedi Mogolo la Tlhabololo ya madirelo kwa Dikgaolong. Thulaganyo ya go faela e e rebotsweng: Motseletsele wa G.
-S5NA Lefapha la Kgwebo le Madirelo. Lephata la Mokaedi Mogolo la Mokwadisi wa Ditlamo. Thulaganyo ya go faela e e rebotsweng.
-S1NA Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa. dikgatiso tsa medumo.
-S2NA Lefapha la Temothuo. Lephata la Bokaedi la Ikonomi le Papatso. Thulaganyo ya go faela e e rebotsweng.
-S1NA Tirelo ya Tlhaeletsano ya Aforika Borwa. Thulaganyo ya go faela e e rebotsweng.
-S1NA Lefapha la Ditshenyegelo tsa Puso. Thulaganyo ya go faela e e rebotsweng.
PSH2NA Lekgotla la kgaolo ya Highveld. Thulaganyo ya go faela e e rebotsweng.
PSK3NA Lekgotlatoropo la Klerksdorp. Direkoto tse dingwe tsa ga jaana.
PSK4NA Lekgotla la Selegae la Krugersdorp. Dikgatiso tsa theipi tsa ga jaana tsa dikopano.
PSS1NA Lekgotla la kgaolo la Bokone. dikgatiso tsa theipi tsa ga jaana tsa dikopano.
PSS2NA Lekgotla la Selegae la Standerton. Direkoto tse dingwe tsa ga jaana.
Dithebolo tsa tloso tse di lekanyeditsweng
-B6NA Lefapha la Merero ya dinaga di sele. Difaele tse di khutlisitsweng tsa makwalo, 1910-1998.
-B2NA Lefapha la ditšhelete. Difaele tsa makwalo tse di khutlisitsweng, 1953-1981.
-B3NA Lefapha la Ditshenyegelo tsa Puso. Thulaganyo e e neng e rebotswe ya go faela ya Lekala la pele la lephata la Matlole e e khutlisitsweng, 1966-1992.
-B2NA Lefapha la Tlhabololo ya Temothuo. Kgaolo ya Natal. Difaele tsa makwalo tse di khutlisitsweng, 1977-1996.
-B3NA Lefapha la Temothuo le Jalo ya Dikgwa. Kgaolo ya KwaZulu, 1978-1996.
-B5NA Lefapha la Ditshenyegelo tsa Puso. Thulaganyo e e khutlisitsweng ya go faela ya badiri, 1986-1994.
-B1NA Porofense ya Bokone Bophirima, Lefapha la Botsweretshi, Setso le Metshameko. Direkoto tse di khutlisitsweng tsa Lefapha la Dipalangwa le Diphofo, Bophuthatswana, 1973-1996.
-B5NA Puso ya Porofense ya Gauteng, Lefapha la Boitekanelo, Sepetlele sa Jusuf Dadoo. Difaele tsa Makwalo le direkoto tse dingwe tse di khutlisitsweng, 1977-1996.
-B6NA Lefapha la Thuto la Porofense ya Gauteng. Difaele tsa makwalo tse di khutlisitsweng, 1960-1994.
-B1NA Tirelo ya Sephiri ya Aforika Borwa. Difaele tsa makwalo tse di khutlisitsweng, 1994-1999.
-S1NA Boto ya Thuso ya Molao. Direkoto tse dingwe ntle le difaele tsa makwalo le difaele tsa dikgetse tsa thuso ya molao.
-B1NA Setlamo sa Botlhabelo sa Aforika Borwa. Difaele tsa makwalo le direkoto tse dingwe tse di khutlisitsweng, 1977-1992.
PBR1NA Khansele ya Merero ya Puso Selegae, Transvaal. Direkoto tse di khutlisitsweng, 1955-1995.
MAMETLELELO B: DITSHWAELO TSA SEPOROFEŠENALE TSA BADIRI KWA NTLE GA MAIKARABELO A TIRO
GILDER, Mandy Boatametse: Tokololo ya Komiti ya Bosetšhaba ya Mokgatlho wa Baakhaefe wa Aforika Borwa. Tokololo ya Komiti ya Kgakololo ya Aforika Borwa ya Lenaneo la Tirisanommogo la Aforika Borwa le Amerika. Tokololo ya Porojeke ya Tsela ya Bokgoba. Tokololo ya Komiti ya HIV/AIDS ya Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji. O emetse lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba mo phaneleng ya Lenaneo la Bosetšhaba la Hisetori ka Puo. O emetse lephata gape kwa Porojekeng ya Mmino wa Setso le wa Tshimologo, Kopano ya Boto ya Khuduthamaga ya Lekala la Kgaolo ya Botlhaba le Borwa jwa Aforika la Khansele ya Boditshabatshaba ya Diakhaefe e e itsegeng ka ESARBICA, Dikomiti tsa Thulaganyo tsa Legacy and Legacy, Komiti ya Thulaganyo ya Khonferense ya porojeke ya Mmino wa Setso le wa Tshimologo, Porojeke ya KOPANO. Athikele ya: "Welcome to Dr Dominy: chief Director and National Archiviest appointed on 1 March 2001", e e tlhageletseng mo Archives News 43.3.
PEGELO YA NGWAGA LE NGWAGA YA RAMATSHWAO WA PUSO YA NGWAGA WA 2000 - 2001
TONA YA BOTSWERETSHI, SETSO, SAENSE LE THEKENOLOJI
Ke motlotlo go tlhagisa fa pele ga gago, go latela karolwana ya 24 ya Molao wa Matshwao a Puso, wa 1962 (Molao wa bo18 wa ngwaga wa 1962), pegelo e e latelang tebang le ditiro tsotlhe tsa Biro ya matshwao a Puso ya paka ya 1 Moranang 2000 go ya go 31 Mopitlwe 2001.
Ke rata go fetisetsa malebo go badiri ba Biro ka ntlha ya go nna botshepegi le boineelo mo maemong a ka dinako dingwe a neng a le boima. Batlhankedi ba Lefapha la Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji, bogolo segolo Moakhaefe wa Bosetšhaba, ba nnile le thuso e e seng kana ka sepe. Ntle le kemo nokeng eno, go ka bo go sa nna le diphitlhelelo tsa monongwaga.
RAMATSHWAO WA PUSO
MAITLHOMO
Maitlhomo a Biro ya Matshwao a Puso ke go tlamela batho botlhe ba Aforika Borwa ka matshwao le ditirelo tse dingwe tse di maleba ka bokgabane jo bo kgonegang.
DITIRO
Ditiro tsa Biro ya Matshwao a Puso jaaka di tlhalosiwa mo karolwaneng ya 3 ya Molao wa Matshwao a Puso wa 1962 (Molao wa bo18 wa ngwaga wa 1962), ke:
go amogela le go tlhatlhoba dikopo tsa kwadiso gongwe go phimolwa ga, le go ema kgatlhanong le go kwadisiwa gongwe go phimolwa ga, ditlhagiso tsa matshwao, maina, maina a a kgethegileng gongwe diyunifomo;
go tshola rejisetara le dikwalo tse di beilweng go ya ka Molao;
go rebola disetifikeiti tsa kwadiso ya ditlhagiso tsa matshwao, maina, maina a a kgethegileng gongwe diyunifomo;
go naya kgakololo go fitlha fa go kgonegang teng, tebang le ditlhagiso tsa matshwao, maina, maina a a kgethegileng le diyunifomo, gammogo le go tlamela ka thuso ya go thadisa ditlhagiso tsa matshwao le diyunifomo;
go tsweletsa ditiro tse dingwe tse di tla laolwang ke tona, Khansele ya Matshwao a Puso gongwe Komiti ya Matshwao a Puso go ya ka Molao.
TSAMAISO YA SETHEO
Setheo
Biro ya Matshwao a Puso ke karolo ya botlhokwa ya Lefapha la Botshweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji mme e tsamaisiwa jaaka lenaneopotlana la lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa.
Le fa ditiro tsa seporofešenale di tsamaisiwa kwa thoko, ditiro tsa kemo nokeng, go lebeletswe thata tsamaiso ya ditlamelo tsa ditšhelete le badiri, di gokagane le lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba, mme ka jalo di golagane le dipopego le mananeo a Lefapha.
Ramatshwao wa Puso ke tokololo ya Lephata la Bokaedi la Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Aforika Borwa, le le kopanang gangwe le gape, fa Moakhaefe wa Bosetšhaba ena a emela Biro ya Matshwao a Puso kwa dikopanong tsa botsamaisi jo bo kwa godimo tsa lefapha.
Ditšhelete
Tsamaiso ya ditšhelete e diragala go ya ka tsamaiso ya lefapha mme dithulaganyo tsotlhe, go tloga go tekanyetsokabo go ya go ditshenyegelo, di laolwa ke dipopegotheo tse di maleba tsa lefapha.
Madi a dituelo tsa ditirelo tsa Biro ya Matshwao a Puso di rebolwa ke lephata la Matlotlo.
Lotseno
Go amogetswe madi a a kana ka R102 820 tebang le kwadiso ya ditlhagiso tsa matshwao, maina, maina a a kgethegileng le diyunifomo. Madi ano a feta a a amogetsweng mo ngwageng o o fetileng ka R13 302.
Badiri
Biro ya Matshwao a Puso e na le diphatlhatiro tsa semmuso di le robongwe: di le pedi tsa seporofešenale, di le pedi tsa setegeniki, e le nngwe ya tsamaiso le e le nngwe fela ya motho yo o phepafatsang.
Mo diphatlheng di le tlhano tsa batsweretshi ba matshwao a puso, e le nngwe e sa le e ntse e le lolea sebaka sa dingwaga di le tlhano tse di fetileng. Ka ntlha ya mathata a ditšhelete, ga go a kgonega gore e ka tladiwa. Nngwe ya ditiro tseno e ntse lolea kwa bofelong jwa ngwaga wa 1999 mme jaanong e tladitswe ka modiri yo go thapiwa ga gagwe go akgetseng mo go tlhabololeng sebopego sa Biro.
Biro ya Matshwao a puso ga e bolo go nna le badiri ba ba nang le maitemogelo mme e bile ba tsepame, mme le gale diphetogo tse dingwe di tla dirwa mo bogautshwaneng. Kwa bokhutlong jwa kgwedi ya Phukwi 2000, Rre F G Brownell yo o simolotseng go direla Biro ya Matshwao a Puso ka 1 Phatwe 1977 jaaka Mothusa Ramatshwao wa Puso mme a nna Ramatshwao wa Puso ka 1 Motsheganong 1982, o rotse tiro ka ntlha ya bogodi. Ka ntlha ya fa bokwadi jwa matshwao a puso gammogo le ditiro tse dingwe tse di amanang le bona e le lephata le le tlhokang boitseanape mme go ise go supiwe yo o ka tsenang mo ditlhakong tsa gagwe, o kopilwe go tswelela go dira jaaka Ramatshwao wa Puso ka konteraka ya nakwana go fitlhela go thapiwa yo o mo tlhatlhamang. Go solofetswe fa phatlatiro ya Ramatshwao wa Puso e tla phasaladiwa go sa le gale mo ngwageng o o latelang wa pegelo.
Katiso
Ka ntlha ya fa go sena dikhoso tsa katiso tsa bokwadi jwa matshwao a puso gongwe thuto ya difolaga mo Aforika Borwa, go tsenela dikhonkerese tsa boditshabatshaba go naya badiri ba porofesenale ba Biro ya Matshwao a Puso, ditshono tsa botlhokwa tsa go itepatepanya le ditlhabololo kwa mafelong a mangwe gammogo le go sedimosetsa batho ba bangwe mo lefatsheng ka ga se se diragalang mo maphateng ano mo Aforika Borwa.
Ga gona gore bokwadi jwa matshwao a puso gongwe saense ya difolaga e ka tsamaya e le nosi mme ka jalo Khonkerese ya Boditshabatshaba ya bo24 ya Thuto ya Disaense tsa Tatelano ya lesika le tsa Matshwao a puso e e neng e tshwaretswe kwa Bresançon kwa France go tloga ka 2-7 Motsheganong 2000, e thusitse Mothusa Ramatshwao wa Puso ka tshono ya go golagana ka sebele le badirammogo nae ba seporofešenale gammogo le go amogana megopolo nabo, mmogo le ba bangwe ba ba neng ba tsenetse khonkerese.
Go tswelediwa katiso ya batsweretshi ba matshwao a puso ba Biro gangwe le gape mme seno se dirwa ke Motshweretshimogolo wa Matshwao a puso. Ramatshwao wa Puso o ne a tlhagisa khoso e e khutshwane e e ka ga matshwao a puso le thuto ya difolaga kwa Yunibesithing ya Tshwane kwa bokhutlong jwa kgwedi ya Seetebosigo 1999, mme seno e ne e le karolo ya porojeke ya tekeletso ya maiteko a Lefapha la Hisetori le Hisetori ya Setso ya Yunibesithi ya Tshwane. Khoso e e tshwanang le eno e ne ya tlhagisiwa go tloga ka 19-22 Seetebosigo 2000. Yona e ne e tsenetswe ke Modulasetilo wa Khansele ya Matshwao a Puso.
TIRO E E DIRILWENG
Dikwadiso
Go amogetswe dikopo tse dintšhwa tsa kwadiso di le 90 mo ngwageng o o fetileng. Go nnile le kwelotlatse ya kopo ya ditirelo tsa Biro go tswa kwa lephateng la puso selegae ka ntlha ya fa tlhabololo ya lephata leno e sa tswa go wediwa. Nako e e tserweng mo temeng ya sekano sa bosetšhaba mo ngwageng o o fetileng le yona e nnile le masula a yona mo tirong ya ka gale ya Biro ya Matshwao a Puso.
Go dirilwe dikwadiso tse di latelang:
Ditlhagiso tsa matshwao ...
Ga go a nna le kwadiso ya maina, maina a a kgethegileng gongwe diyunifomo mme di le mmalwa di sa le mo tseleng.
Tiro ya botsweretshi
Tiro e e latelang ya botsweretshi e konoseditswe ke batsweretshi ba Biro:
Dithadiso tsa rejisetara...
Dithadiso/dithadiso gape ...
Dithadiso tsa tlaleletso tsa ditlhagiso tse di kwadisitsweng tsa matshwao ...
Fa e sale Biro e tlhamiwa ka 1963, e setse e abile disetifikeiti tse di phatsimang tsa kwadiso di le 3 210.
Go ne go rulagantswe puo e e galalelang e e neng e ya go tlhagisiwa ke Tona kwa tirong ya Letsatsi la Ngwaoboswa ka la 24 Lwetse 2000, gammogo le dithadiso tsa nakwana tsa matshwao a mantšhwa a Palamente.
Tiro ya seporofešenale/ ya tsamaiso
Go tsibogetswe palo e e kwa godimo ya dipotsiso tsa batho ka sebele, tsa makwalo le tsa megala mo ngwageng o o fetileng. Mo godimo ga thulaganyo e e tlwaelegileng ya tsamaiso ya dikopo tsa kwadiso ya ditlhagiso tsa matshwao, Biro ya Matshwao a Puso e latelwa gangwe le gape ke batho, ditokololo tsa ditirelo tse di aparang yunifomo gammogo le batlhankedi go tswa kwa mekgatlhong, ditheong mmogo le batlhankedi go tswa kwa mekgatlhong ya baagi, ba kopa kgakololo tebang le dintlha tsa matshwao, difolaga le tse dingwe tse di maleba. Ka ntlha ya kitso e e kgethegileng le maitemogelo a badiri ba Biro ba a boneng mo sebakeng sa dingwaga di le dintsi, ntlha eno ya bogakolodi e nna karolo ya botlhokwa tota ya tiro ya Biro. Dikgakololo tseno di na le seabe ka tlhamalalo le e seng ka tlhamalalo mo maitekong a a tswelelang a go godisa seemo sa matshwao a puso le tse dingwe tse di maleba mo Borwa jwa Aforika.
E sale go tloga kwa tshimologong, Biro e ntse e leka go tlhama letshwao le le itlhophileng la matshwao la Aforika Borwa mme thulaganyo eno e tla tswelela go ya le ditlhokego le seemo se se fetogang sa Aforika Borwa yo montšhwa. Biro ya Matshwao a puso e lebanwe ke kgwetlho e e jesang monate mo dingwageng tse di tlang ka ntlha ya go amana ga baagi ba ba farologaneng ba Aforika Borwa gammogo le tlhokego ya matshwao a mantšhwa a a kgonang go tshwaraganya le go supa baagi mo maphateng a a farologaneng. Go lebeletswe ka leitlho le lentshotsho, seabe se matshwao a tlholego a dikano a ka nnang le sona mo go humiseng bokwadi jwa matshwao jwa Aforika Borwa.
Tiro ya botlhokwa e e tshwanetseng go lebelelwa mo isagong ke go tlhamiwa ga mareo a matshwao mo dipuong tsa tlholego tsa bantsho go kgontsha Biro ya Matshwao a Puso go ikobela ditlamelo tsa Molaotheo.
Go fitlha ga jaana, dintlha tsa ditlhagiso tsa matshwao a puso di le 3 200 tse di kwadisitsweng ka fa tlase ga Molao wa Matshwao a Puso wa 1962, di setse di fetisitswe ka tiriso ya thulaganyo ya lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba ya go bona tshedimosetso ka khomphiutara. Dintlha tseno ke bontlhabongwe jwa South African Armorial, e leng kgatiso e e tlhalosegang ya dikano tse di kwadisitsweng tsa puso tsa Aforika Borwa, dibetshe mmogo le difolaga. Kgatiso nngwe le nngwe e na le dikwadiso di le 400. Dikwadiso di nna di rulaganngwa gangwe le gape mme ga jaana go weditswe kgatiso ya borobedi. Dikwadiso tsotlhe tse di ka fa tlase ga Molao wa 1935, wa Tshireletso ya Maina, Diyunifomo le dibetshe di setse di tsentswe mo khomphiutareng. Di ka bonwa ka fa tlase ga setlhogo sa Maina, Diyunifomo le Dibetshe mo dikgatisong di le nne. Dikgatiso tsotlhe tseno di setse di sekasekilwe gape go akaretsa metswedi e mengwe e e tswang mo dikwadisong tse di latetseng tseno. Go tsweletswe go tlhabolola ditshupane tsa khomphiutara tsa Biro ya Matshwao a Puso. Tsona di emela thulaganyo ya dikarata tsa ditshupane tsa ga jaana mme seno se dirwa go tokafatsa bokgoni. Meono yotlhe e e kwadisitsweng le yona e tsenngwa mo khomphiutareng go ya ka tatelano ya dialefabete.
Le fa ditshupane tsa dialefabete le tsa dinomoro di setse di siamisitswe mme di tlhabololwa gangwe le gape, porojeke ya go tsenya mo khomphiutareng dintlha tsotlhe tsa ditlhagiso tsa matshwao a Sesole sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa tse di kwadisitsweng le Biro ya Matshwao a Puso e ne ya tshwanelwa ke go emisiwa nakwana ka ntlha ya tlhaelo ya badiri. Seno ke porojeke ya botlhokwa tota ya go leka go tila kgonagalo ya go nna le ditshwantsho tse di tshwanang, mme ka badiri ba porofesenale ba le babedi fela, tota go tlhaela badiri ba ba ka tsweletsang seno ga jaana.
Biro ya Matshwao a puso e na le dingwaga e ntse e etse tlhoko ditlhabololo tse di gona kwa dinageng tsa kwa moseja tebang le tiriso ya ditlamelo tsa dijitale go tshwantsha dikano tsa bosetšhaba le difolaga. Le fa ditifikeiti tsa Biro ya Matshwao a puso, direjisetara mmogo le bontsi jwa ditshwantshiso di thadisitswe ka seatla, sekenara se se sephara sa A3 se se rekilweng ga jaana se bontsha se na le mosola tota. Se kgontsha Biro ya Matshwao a Puso go tshwantshisa dikano tsa puso, difolaga le dibetshe tse di kwadisitsweng le Biro. Ditshwantshiso tseno di dirisiwa ka ditsela tse di farologaneng go tokafatsa ditirelo tse di tlamelwang ke Biro. Go lebeletswe gore go tla nna le porojeke ya paka telele e e tla tlhomiwang ya go tshwantshisa dintšhwantsho tsotlhe tse di mo teng ga rejisetara gore di kgone go tsenngwa mo tlamelong ya dijitale gore go kgonege gore go tlhomiwe thulaganyo ya tshedimosetso ya eleketoroniki e e tla dirisiwang mmogo le South African Armorial.
Direjisetara tse di tsentsweng mo khomphiutareng di ka kgona go bonwa mo mafaratlhatlheng a web mme seno ke kgatelopele tota. Biro ya Matshwao a puso e tsere kgato ya botlhokwa tota ka seno mme seno se kgonagetse ka thuso ya Lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba.
Patlisiso
Tiro ya go tlhama le go thadisa matshwao ke kgang e e marara e e tlhokang patlisiso e e tswelelang. Seno se ntse se le maleba bogolo segolo mo kgannyeng ya Biro e gonne e sale fa e sena go tlhongwa, dingwaga di le 38 tse di hulereng, e ntse e tshwaragane le go tlhabolola setso le seane se se itlhaolang sa matshwao a Aforika Borwa.
Ka ntlha ya kgatlhegelo e e anameng, patlisiso mo ngwageng e e fetileng e ntse e lebeletse thata maphata a matshwao a bosetšhaba gammogo le difolaga mme jaanong go atolosiwa seno gore go lebelelwe botsweretshi jwa semorafe, matshwao, gammogo le matshwao a a nang le bokao, a eleng gore a na le seabe sa botlhokwa tota mo ditshwantshong tsa matshwao a puso a Aforika Borwa. Modulasetilo wa Khansele ya Matshwao a Puso e tla nna tokololo ya Khansele e e sa tswang go tlhomiwa ya Ngwao Boswa ya bosetšhaba. Go solofetswe fa kgolagano eno le setšhaba ka bophara e tla tswela Biro ya Matshwao a puso mosola.
MANANEO A BOSETŠHABA
Dipontsho tsa matshwao a puso le difolaga
Biro e tsweletse go atolosa dipontsho tsa leruri tsa matshwao a puso le difolaga mo dikantorong tsa yona mme tsona di dirisediwa katiso, dipatlisiso gammogo le go tlamela setšhaba ka tshedimosetso ka kakaretso. Dipontsho di lebile tshimologo, kitso gammogo le go tsenngwa tirisong ga thuto ya matshwao a puso, difolaga gammogo le dintlha tse dingwe tse di amanang le tsona, mme e akaretsa boleele jwa dimitara di le 150 jwa lebota mmogo le diraka tsa dipontsho di le mmalwa. Bontsi jwa nako, Biro e tsweletsa pontsho e nngwe kwa boamogelong jwa Kago ya lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba mme yona e ka bonwa ke baeng botlhe.
Mo dikgweding tsa Seetebosigo le Phukwi 2000, go nnile le pontsho kwa Laeborari ya Lekgotlatoropo la Tshwane le le neng le kopile seno.
Dikhonkerese le Dithuto
Go tloga ka 2-7 Motsheganong 2000, Mothusa Ramatshwao wa Puso o ne a tsenela Khonkerese ya Boditshabatshaba ya bo24 ya Saense ya Tatelano ya Lesika le Bokwadi jwa matshwao a puso e e neng e tshwaretswe kwa Bresançon, kwa France. O ne a tlhagisa pampiri ka ga Sekano sa bosetšhaba se sentšhwa sa Aforika Borwa mmogo le dikano tsa diporofense.
Ka la 10 Motsheganong 2000, Ramatshwao wa Puso o ne a tlhagisa Thuto ya ngwaga le ngwaga ya Segopotso sa Mike Slotlow go Mokgatlho wa Africana kwa Tshwane. O ne a bua ka ga sekano se se ntšhwa se se sa tswang go amogelwa sa bosetšhaba.
Ditlhopha di le mmalwa tse di neng di etela kwa Birong ya Matshwao a puso le tsona di engwe ka lefoko. Bontsi jwa tsona e ne e le bana ba dikolo mmogo le ditlhopha tsa baswa.
Mo kgweding ya Tlhakole 2001, Biro ya Matshwao a Puso e ne ya tshwara Kopano kakaretso ya ngwaga le ngwaga ya Mokgatlho wa Badiri ba difolaga wa Borwa jwa Aforika mme badiri ba Biro ya Matshwao ba ne ba na le seabe sa ketapele. Ramatshwao wa Puso ke ena mothei wa Mokgatlho. Morago ga go nna tokololo ya khuduthamaga sebaka sa dingwaga di le lesome tse di fetileng, ga a ka a tlhola a itlhagisa go ka tlhophiwa gape. Mothusa Ramatshwao wa Puso o tsweletse go nna molaeborari wa Mokgatlho mme seno se thusa Biro ya Matshwao a puso go fitlhelela tshedimosetso yotlhe ya Mokgatlho.
Lenaane la dikakgelo tsa seporofešenale tsa badiri ba Biro ya Matshwao a Puso ntle le mo ditirong tsa bona tsa tlwaelo, le tla fitlhelwa mo Mametlelelo A.
Baeng
Bontsi jwa badirisi ba Biro ya Matshwao a puso bo etela kwa dikantorong tsa Biro. Dipuisano le go amogana megopolo go go diragalang ka nako eo go thusa thata mo paakanyong ya go thadisa dikano, dibetse le difolaga.
Ramatshwao wa Puso, jaaka tokololo ya lephata la bokaedi la lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba o kopana le baeng ba botlhokwa ba lephata la Diakhaefe tsa Bosetšhaba.
Dikgatiso.
Diteng tsa dikgatiso le ditlamelo tse di thusang go batla tshedimosetso kwa Birong ya Matshwao a puso di sekasekwa le go siamisiwa nako le nako. Kgatiso ya bo8 ya The South African Armorial e setse e weditswe fa Dikgatiso tsa 1-7 di le mo thulaganyong ya go sekasekwa gape gore dintlha tsa dikwadiso tse di latetseng morago di akarediwe.
Ditshupane tsa dialefabete le tsa dinomoro tsa matshwao a a kwadisitsweng a Sesole sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa le tsona di sekasekilwe gape.
Sekano sa Bosetšhaba
Sekano se sentšhwa sa Bosetšhaba se simolotse go dirisiwa ka 27 Moranang 2000. Thulaganyo e e latetsweng gore se rebolwe e tlhalositswe mo pegelong ya Ramatshwao wa Puso ya 1999-2000.
Setheo sa Thulaganyo ya Puso ya Tlhaeletsano le Tshedimosetso se se itsegeng ka GCIS, se filwe maikarabelo a go gokaganya leano la go tsenngwa tirisong.
KHANSELE YA MATSHWAO A PUSO
Khansele ya Matshwao a Puso, e e leng yona setheo sa Aforika Borwa se se tlhamang dipholesi tsa matshwao a puso, e buseditswe tirong gape go tloga ka 19 Phatwe 1998, go nna mo kantorong sebaka sa dingwaga di le tlhano.
Yona e na le ditokololo tse di latelang:
Rre F G Brownell (Ramatshwao wa Puso).
Ramatshwao wa Puso ke tokololo ya Khansele ya Matshwao a puso ka ntlha ya maemo a gagwe mme Mothusa Ramatshwao wa Puso ena o dira jaaka mokwaledi.
Mohumagatsana M E Olivier, yo e neng e le Moakhaefe wa Bosetšhaba le ena o ne a le mo Khanseleng mme o ne a leboga tiro eo fa a rola tiro ka ntlha ya bogolo kwa bokhutlong jwa Lwetse 2000. Ga jaana go lebeletswe go thapa ditokololo tse dingwe tsa Khansele.
Khansele e lebeletse ditlhabololo tse dingwe tsa Molao wa Matshwao a Puso wa 1962 tse di tlhagelelang mo Molaotlhomong o o tlhabolotsweng wa Melao ya Setso wa 2001. Go tlhagisitswe thadiso ya sekano se sentšhwa sa Sesole sa Aforika Borwa gore e sekasekwe mme e ne ya kgaphelwa thoko ke Komiti ya Matshwao a Puso mmogo le Khanselel ya Matshwao a puso ka ntlha ya fa go tilwe thadiso eo ga e a siama. Taletso ya gore go nne le patlo maikutlo go rarabolola bothata jono ga e a ka ya tsibogelwa mme sekano seo se ne sa amogelwa ke sesole moragonyana ga foo. Go a swabisa tota go bona go nna le ditiragalo tse di tshwanang le tseno ka ntlha ya fa di supa go nyatsa tiro ya semolao ya Khansele ya Matshwao a Puso mmogo le Komiti ya Matshwao a Puso.
KOMITI YA MATSHWAO A PUSO
Tiro e kgolo ya Komiti ya Matshwao a Puso ke go gakolola Ramatshwao wa Puso ka merero ya setegeniki e a e fetisetsang go yona mme go lebelela boikuelo kgatlhanong le ditshwetso tse di tserweng ke Ramatshwao wa Puso gona go fetisediwa kwa khanseleng.
Ditokololo tsa yona ke tse di latelang:
Rre F G Brownell (Ramatshwao wa Puso).
Fela jaaka kwa Khanseleng ya Matshwao a puso, Ramatshwao wa Puso ke tokololo ya Komiti ya Matshwao a Puso ka ntlha ya maemo a gagwe mme Mothusa Ramatshwao wa Puso ena o dira jaaka mokwaledi.
MAMETLELELO A
DIKAKGELO TSA SEPOROFEŠENALE TSA BADIRI KWA NTLE GA TIRO YA BONA YA SEMOLAO
<fn>tsn_Article_National Language Services_DIPHASALATSO TSA MEFUTA E E FAROLOGANENG.txt</fn>
MULTIMEDIA = DIPHASALATSO TSA MEFUTA E E FAROLOGANENG
Lefapha la Ditlhaeletsano
Tlhabololo ya Diradio tsa Setšhaba
Diteng
Ketapele
Matseno
Lemorago la Porojeke
Letlhomeso la Peomolao le Pholesi ya Mmuso ka ga Ditirelokgaso tsa Setšhaba
Tshegetso ya Tlhomo ya Mafaratlhatlha a Diradio tsa Setšhaba
Mmepe o o supang Diteišene tsa Diradio tsa Setšhaba
Didirisiwa tse di setseng, mo pakeng ya 2000/1
Lenaanekakaretso la Mmuso la Tshegetso ya Diradio tsa Setšhaba
Molao o o Letlang maemo a
Tshegetso ya Lenaane la Mafaratlhatlha
Tlhagiso ya Mananeo
Diphasalatso tsa Mefuta e e Farologaneng tsa Se-Eleketeroniki tsa Setšhaba (CEM)
Tshegetso ya Beng
Diakeronimi
KETAPELE
Baagi ba Aforika Borwa (fela jaaka baagi bangwe le bangwe), ba na le tshwanelo e e tletseng ya go bona tshedimosetso le go fitlhelela ditlhaeletsano. Ditshwanelo tsa ditlhaeletsano ke ditshwanelo tsa botho ka kakaretso, mme di tshwanetse go somarelwa le go atolosiwa go ya ka mabaka a thekenoloji ya tshedimosetso le ditlhaeletsano e e fetogang ka bonako jwa ponyo ya leitlho. Ditlhaeletsano tsa fa gare ga baagi di abela batho dithata e bile di tlisa ditšhono tsa gore baagi bao ba nne le seabe mo kagongsešwa, tlhabololo le thulaganyo ya demokerasi.
Tona ya Ditlhaeletsano
Go ya ka mabaka a lefatshe la rona, mo bong jwa diphasalatso jo bo ntseng bo le mo matsogong le taolo ya batho ba ba rileng fela, tirelo ya kgaso ya setšhaba e supa bonnete jwa go arogana bong le go laola diphasalatso. Maatla le natla tsa dikgaso tsa selegae di simolola go tlhagelela le go bula dikgoro tsa gore baagi ba selegae ba nne le seabe. Se ke motshini wa tlhabololo; o tlhabolola le go ribolola talente; o rotloetsa le go senola setso sa tikologo, mekgwa ya botshelo le boitshupo; o tshwaela seabe mo tlhabololong ya badiri ba tirelo ya kgaso le madirelo a a tsamaelanang nao, (ke ka ntlha ya se batho bangwe ba o bonang e le matantabelo a go katisa batho); e bile o thusa go ribolola mantswe le dikakanyo tse di farologaneng.
Radio ya setšhaba ke lentswe la baagi ba tikologo mme e bile ke sedirisiwa se se maatla sa go phasalatsa tshedimosetso ka puo ya baagi ba tikologo eo. Ke mokgwa wa go tlhabolola ditlhaeletsano tsa baagi, puso, mekgatlho ya di-NGO, le mekgatlho e mengwe e e tlhomilweng mo tikologong.
Ke ka ntlha ya mabaka a, mo puso ya Aforika Borwa e emang nokeng tlhabololo e e tswelediwang ya lekala la diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng tsa se-eleketeroniki tsa selegae, bogolo segolo radio ya selegae. Kemonokeng e, e supediwa tsela ke maano a a tshwaragantsweng le a a tla tswelediwang a puso a tlhabololo ya dikgaolo tsa magae. Go diragatsa letsholo le go dirwa go lebisitswe ditlhopha tsa setšhaba tse di neng di lomeleditswe mo nakong e e fetileng, bogolo segolo tse di leng kwa dikgaolong tsa magae. Rona re le puso, re solofela gore baagi ba tikologo ba tla dirisa dipeeletso tsa mafaratlhatlha a ka botlalo, go tswela botlhe mosola.
Ka go dirisa maano a a tshwaragantsweng a tlhabololo e e tla tswelediwang ya kwa magaeng, puso e ikaeletse go tsepamisa matsapa a yona a go abela baagi ba go nna jalo ditirelo. Maikaelelo magolo e le go tokafatsa matshelo a batho botlhe.
Matseno
Mo lefatsheng lengwe le lengwe le le tlhabologang go kgabaganya lefatshe lotlhe ka bophara go ditlhokego tsa botlhokwa tsa mafaratlhatlha a ditlhaeletsano a a ikaeletsweng go tokafatsa botshelo jwa moagi mongwe le mongwe. Mabaka a a ne a eme jaana, mme e bile a santse a le teng mono Aforika Borwa, mo diphetogong tsa go kgabaganya go tswa mo kgethololong ya apartheid go fetela kwa thulaganyong ya demokerasi ka botlalo. Go ne go le botlhokwa mo ditheong tsa diphetogo le tlhabololo, go ribolola ditsela di le mmalwa tsa lekala lengwe le lengwe la tlhabololo ya setšhaba, go akarediwa mekgwa ya go di diragatsa le go di ema nokeng go fitlhelela maikaelelo a setšhaba se, mo mererong ya bosetšhaba le ya sepolotiki.
Mo ngwageng wa 1994, Ma-Aforika Borwa otlhe a ketekile moletlo wa go simolola thulaganyo ya demokerasi, e e tlhodileng Lenaane la Kagosešwa le Tlhabololo (la RDP). Maitlhomo a maikaelelo a, ke go siamisa mathata a nako tse di fetileng, go direlwa mo maikaelelong a ditlhabololo tse dintšhwa, go tsepangwe mo diphetogong tse di direlwang mo mokgweng o o mosola o o tla tswelang ditokololo tsa setšhaba molemo mo ditirong tsa tsona tsa letsatsi le letsatsi le mo molemong wa go tshela botshelo jwa bona. Kakanyo ya RDP e ntse phitlhelelo e kgolo ka e etse tlhoko ditlhokego tsotlhe tsa tlhabololo ya setšhaba, tse di akaretsang melao le ditso tsa Merero ya Kgaso.
Kwa tshimologong, Aforika Borwa e ne e na le makala a le mabedi a ditirelo tsa kgaso, a le ka fa tlase ga Koporasi Kgaso ya Aforika Borwa (SABC), e le la Bosetšhaba le la Poraefete / la Bogwebi, mme a ne a sa lekana lefatshe le le tlhabologang go ya ka ponelopele le maikaelelo a ona. Se se ne sa fetolwa ke thulaganyo ya puso e ntshwa fa melao yotlhe e e neng e lomeletsa ditlhopha tse dingwe tsa setšhaba, e phimolwa. Go ne ga tlhamiwa Molao o mošwa, o o neng wa tlhama Setheo se se Ikemetseng sa Ditirelo tsa Kgaso, (IBA - Molao wa bo 153, wa 1993). Molao o o ne o tshwanela go tlhomiwa ka kakanyo e ntshwa ya diradio tsa selegae go nna sedirisiwa sa botlhokwa sa diphetogo le tlhabololo.
Ditirelo tsa kgaso ke thulaganyo e ntšhwa ya mo Madirelong a Kgaso mo Aforika Borwa. Tsona di tlhodilwe ke boikuelo jwa go rulaganya makhubu a demokerasi, a a neng a goelediwa ke mekgatlho ya go golola lefatshe, e bile e eteletswe pele ke matsholo a demokerasi, ka fa tlase ga Mokgatlho wa Demokerasi ya Botlhe (MDM). Boikuelo jo bo konoseditswe ka go bolotsa Letsholo la Ditirelo tsa Kgaso tse di Ikemetseng go ya kwa bokhutlong jwa dingwaga tsa bo '80 le tshimologo ya dingwaga tsa bo '90.
Ka ntlha ya letsholo le, le go ela tlhoko maitemogelo a dinaga tse dingwe tsa lefatshe ka bophara, go ne ga simololwa ka kakanyo ya diradio tsa setšhaba. Balwela kgololosego le mekgatlho ya baagi e ne ya simolola diporojeke tsa diradio tsa setšhaba naga ka bophara. Go ne ga tlhamiwa Molao wa IBA mme Khansele ya IBA ya simolola go rebola dilaesense tsa diteišene tsa diradio tsa setšhaba ka ngwaga wa 1995.
Go fitlhela gompieno, IBA e rebotse mefuta ya dilaesense tsa diradio tsa stšhaba tsa paka ya nako e khutshwane, tsa nakwana le tsa dingwaga di le nne, di le 80.
Lemorago la Porojeke
Lekala la Diradio tsa Setšhaba ka thuso ya Foramo ya Bosetšhaba ya Ditirelo tsa Diradio tsa Setšhaba (NCRF), le Terasete ya Diphasalatso tsa Mefuta e e Farologaneng tse di Ikemetseng (IMDT), di ne tsa tshwara ditherisano le puso go itepatepanya le mokgwa wa kemonokeng ya setheo sa Puso ya Denmark, sa Royal Danish, wa ketleetso ya Ranta ka Ranta. Go ne ga tlhomiwa Letlole la Kagiso go tsamaisa letlole le le abilweng ke Boemedi jwa Royal Danish. Puso e eme matsapa a nokeng mme ya simolola Porojeke ya go Ema Nokeng Mafaratlhatlha a Diradio tsa Setšhaba, e e neng e ikaeletswe go dira ditshiamelo tsa go ema nokeng ditlhokego tsa botlhokwa tsa diteišene tsa diradio tsa setšhaba tsa kwa dikgaolong tsa magae le tsa metse e e mabapi le ditoropo mo nageng.
Porojeke e e weditswe morago ga ditherisano tsa nako e telele magareng ga puso le balwela kgololosego mo mererong ya ditirelo tsa kgaso ya setšhaba le mekgatlho e e di babatsang, e e neng e le, e bile e santse e le matsapa a a atlegang mo ditlhopheng tse pedi tse. Kakanyo e e emeng porojeke e nokeng e tlhotlhelediwa ke ditlhokego tsa go tlhabolola ditlhopha tsa setšhaba tse di neng di lomeleditswe mo nakong e e fetileng, tse le fa tota di neng di itse gore di ka kgona go fitlhelela makhubu a kgaso, di neng di sa kgone go itshimololela diteišene tsa radio ka ntlha ya mabaka a go tlhoka matlole a go di simolola.
Fa e sale ka nako eo, Lefapha la Ditlhaeletsano (DoC), le abile ditlamelo tsa kgaso go diteišene di le mmalwa tse di tlhomilweng kwa dikgaolong tse di di tlhokang thata. DoC e eme nokeng manaane a go gatisa mananeo, ka go etleetsa mananeo a le mmalwa mme ya tlhoma Setheo sa Bosetšhaba sa Diphasalatso tsa Se-Eleketeroniki sa Aforika Borwa (NEMISA).
Ka NEMISA, DoC e ikaeletse go katisa badiri go ema nokeng le go abela diteišene tse tsa diradio tsa setšhaba dithata ka botlalo. Tsotlhe tse di umakilweng fa godimo di tsamaisana sentle le ditirelo tse dingwe tsa lekala le ka botokololo jwa ditheo tse di tshwanang le Foramo ya Bosetšhaba ya Diradio tsa Setšhaba (NCRF).
Lefapha le ne mo dingwageng di le mmalwa tse di fetileng, ka ditherisano le makala a mangwe a a nang le kgatlhego, la ititaya sehuba go tlhabolola ditshiamelo tse di ka tswelediwang tsa ditlhaeletsano go batho ba ba humanegileng. Go botlhokwa gape go gatelela lebaka la gore puso e tlhabolotse lenaane la maano a ditlhokego tsa botlhokwa, le le bidiwang "Maano a a tshwaragantsweng le a a tswelediwang a go tlhabolola dikgaolo tsa magae le go ntšhwafatsa tse di mo ditoropong". Maano a lona ke go tokafatsa dikgaolo le matshelo a ditlhopha tsa setšhaba tse di neng di lomeleditswe mo nakong e e fetileng ka tlhabololo e e tshwanang kgotsa ka go tlhoma mafaratlhatlha, a a leng karolo ya tlhabololo ya diradio tsa setšhaba. Maano a gompieno a bonwa e le kutu le motheo wa tlhabololo ya dikgaolo tsa magae le matsapa a go ntšhwafatsa tse di kwa ditoropong, go tsamaelana le ditlhokego tse di botlhokwa tsa ditlhopha tse di farologaneng tsa setšhaba.
Letlhomeso la Peomolao le Pholesi ya Mmuso ka ga Ditirelokgaso tsa Setšhaba
Athikele ya bo 19 ya Kgoeletso ya Boditšhabatšhaba ya Ditshwanelo tsa Botho ya 1948 e netefatsa gore motho mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go ntsha kakanyo ya gagwe kwa ntle ga go boifa sepe le go bua se se mo mafatlheng; ditshwanelo tse di akaretsa/di tlhaloganya kgololosego ya go ntsha dikakanyo tsa motho kwa ntle ga sekgoreletsi le go kgona go batlisisa, go amogela le go fetisa tshedimosetso le dikakanyo ka mokgwa wa ditlhaeletsano le go tlotla selekanyetso sa ntlha e.
Molaotheo wa Aforika Borwa wa 1996
Karolo ya bo 3 (a) ya Molaotheo wa Nomoro ya bo 108, Molao wa 1996, e dira ditshiamelo tsa gore baagi botlhe ba na le tetla e e lekanang ya ditshwanelo, ditšhono le mosola wa boagi jwa lefatshe le.
Mokaedikakaretso
Lefapha la Ditlhaeletsano
Karolo ya bo 9 ya Molao o e tswelela pele ka gore motho mongwe le mongwe o lekana le mang le mang fa pele ga molao e bile o na le tshwanelo e e lekanang ya go sirelediwa le go bona mosola wa molao. Go ya pele e dira ditshiamelo mo karolong ya bo 16 , ya gore motho mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go ntsha se se mo mafatlheng ka kgololosego, tse di akaretsang;
a kgololosego ya dikuranta le diphasalatso;
b kgololosego ya go amogela kgotsa go tshwaela mo tshedimosetsong kgotsa mo dikakanyong;
c kgololosego ya go supa le go ntsha dikakanyo ka ga botsweretshi; le d kgololosego ya merero ya thuto le kgololosego ya go dira dipatlisiso tsa saense
Ka fa letlhakoreng je lengwe Karolo ya bo 32 e tlhalosa gore motho mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go fitlhelela;
a tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke puso; le b tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke motho yo mongwe e e tlhokegang go diragatsa kgotsa go sireletsa ditshwanelo dingwe le dingwe.
Karolo ya bo 192 e dira ditshiamelo tsa gore melao ya bosetšhaba e tshwanetse go tlhoma setheo se se ikemetseng sa go laola merero ya kgaso mo dikgatlhegelong tsa setšhaba, le go netefatsa gore tsotlhe di dirwa ka tolamo le go supa dikakanyo tse di farologaneng tsa setšhaba sa Aforika Borwa ka kakaretso.
Molao wa Bothati jo bo Ikemetseng jwa Tirelokgaso wa 1993
Karolo ya 1 ya Molao wa Bothati jo bo Ikemetseng wa Tirelokgaso wa No. 153, wa 1993 (o o tlhabolotsweng), o neela tshiamelo ya goreTirelokgaso ya Modumo wa Maatla a a kwa Tlase e kaya tirelokgaso ya setšhaba, ya poraefete kgotsa ya setšhaba e e gololang maatla a motlakase a a sa feteng wate e le nngwe.
Karolo ya 1 (xviii) ya Molao o, jaaka e tlhabolotswe, e kaya gore setšhabae ka nna baagi ba ba nnang mo lefelong le le rileng, kgotsa karolo ya setšhaba se se nang le dikgatlhego tse di tshwanang le tse di tlhomameng. Karolo ya 1 (xix) ya ona Molao o, e kaya gore tirelokgaso ya setšhaba e tlhalosa tirelokgaso e e;
a laolwang ka botlalo ke setheo se se sa kokoanyeng dipoelo tsa morokotso e bile e tsamaisiwa ka maikaelelo a go se bone morokotso;
b direlang setlhopha se se rileng sa setšhaba;
c rotloetsang ditokololo tsa baagi ba ba abelwang tirelo ka yona kgotsa batho ba ba golaganngwang le yona kgotsa ba ba rotloetsang dikgatlhegelo tsa baagi ba go nna jalo gore ba nne le seabe fa go tlhophiwa le go aba mananeo a a tshwanetseng go gasiwa mo mofuteng wa tirelo eo ya kgaso; le d ka abelwang matlole ka dimpho, diketleetso, kemo nokeng kgotsa ka dipapatso kgotsa ka dituelelo tsa ditokololo, kgotsa ka go tshwaraganya nngwe le nngwe ya tse di umakilweng fa godimo.
Mo Karolong ya bo 2 ya Molao o, go rulagantswe maikaelelo magolo a Molao, fa Karoo ya bo 28 (a) e dira ditshiamelo tsa go aba dithata le tsamaiso tse di mabapi le dipatlisiso kgotsa go reetsa dikopo tsa dilaesense. Karolo ya bo 33 (a) e tlamela tshiamelo ya gore laesense ya tirelokgaso e ka rebolelwa;
a motho yo a ka rebolang dilaesense go bakopi ba dilaesense ba ba tla ntshang dilaesense tsa go phasalatsa makhubu ka mokgwa wa go ba tlhopha le go dumelela ba ba tla letlelelwang;
b motho yo o kopang laesense e le yo o tlhophang go dira ditshaiamelo tsa go phasalatsa tirelokgaso ya gagwe, e ka nna ka botlalo kgotsa bontlhanngwe, fela le gale e le motho yo a ka se reboleng laesense ya mofuta oo go Tirelokgaso epe e nngwe gape.
Karolo ya bo 42 e tswelela go tlamela ditshiamelo tsa tsamaiso mabapi le go reetsa dikopo tsa dilaesense tsa kgaso. Karolwana ya bo 47 e dira ditshiamelo tsa go tlhoma mabaka a a tshwanetseng go elwatlhoko, magareng ga tse dingwe, ke Setheo sa Bothati jwa Kgaso go etswetlhoko Maikaelelo le Maitlhomo a Molao, jaaka a kailwe mo Karolwaneng ya bo 2, fa go sekasekwa dikopo tsa dilaesense tsa tirelokgaso ya setšhaba ka mabaka:
a a gore a mokopi o laolwa ka botlalo ke setheo se se sa kokoanyeng dipoelo tsa morokotso mme a tswelela pele kgotsa a tsweledisiwa pele ke mabaka a go se kokoanye dipoelo tsa morokotso;
b a gore a mokopi o tshisinya go direla dikgatlhegelo tsa baagi ba setšhaba se se maleba;
c a gore, mabapi le ditshiamelo tsa tirelokgaso e e tshisintsweng, a mokopi o engwe nokeng ke setšhaba se se maleba kgotsa bao ba ba golaganeng le kgotsa ba ba rotloetsang dikgatlhegelo tsa baagi ba go nna jalo; kemonokeng e e ka lekanyediwang go ya ka mabaka a a tla beng a laetswe; le d a gore a mokopi o tshikhinya go rotloetsa ditokololo tsa baagi ba ba tshwanetseng kgotsa bao ba ba golaganeng le bona kgotsa ba ba rotloetsang dikgatlhegelo tsa baagi bao gore ba nne le seabe fa go tlhophiwa le go dira ditshiamelo tsa mananeo a a tla gasiwang mo tsamaong ya tirelo eo ya kgaso.
Karolo ya bo 47 (a) e tlamela dilaesense nakwana tsa tirelokgaso ya setšhaba fa Karolo ya bo 54 (c), yona e tlamela tirelokgaso ya paka e e rileng;
a go ya ka mabaka a laesense ya medumo ya kgaso ya selegae kgotsa laesense ya thelebišene, e e seng laesense ya nakwana ya tirelokgaso ya setšhaba go tsamaelana le Karolo ya bo 47A, e tla rebolwa paka ya nako ya dingwaga di le nne.
Fa Karoo ya bo 56 ya Molao e tlamela ditshiamelo tsa gore laesense ya kgaso e obamele melawana ya Boitshwaro jwa Kgaso, Karolo ya bo 62 e letla Tirelokgaso, le Komiti ya Tshekatsheko ya Dingongorego go tlhokomela gore batshola dilaesense tsa tirelokgaso ba obamela mabaka, maemo le boikarabelo jwa dilaesense tsa bone.
Molao wa Tirelokgaso wa 1999
Karolo ya bo 2 ya Molao wa Tirelokgaso wa No. 4, Molao wa 1999, e tlhalosa maikaelelo a Molao o mme Karolo ya bo 32 e dira ditshiamelo tsa gore laesense ya tirelokgaso ya setšhaba e ka rebolwa ke Bothati mo mabakeng a a latelang:
a Kgololosego ya go gasa ditirelo tsa radio;
b Kgololosego ya go gasa ditirelo tsa thelebišene.
Karolo ya bo 32 e dira ditshiamelo tsa gore laesense ya tirelokgaso ya setšhaba e tshwanetse go tsholwa ke mong wa laesense fa Karolo ya bo 32 ya ona Molao o, yona e dira ditshiamelo tsa gore motshola laesense yo o umakilweng mo karolwaneng ya bo , o tshwanetse go okamelwa le go laolwa ke Boto ya Bakaedi e e tshwanetseng go tlhophiwa ka mokgwa wa sedemokerasi, go tswa mo ditokololong tsa baagi ba kgaolo ya tikologo e laesense e rebotsweng mo go yona. Karolwana ya bo 32 ya Molao e dira ditshiamelo tsa gore thulaganyo ya mananeo a tirelo ya kgaso ya selegae e tshwanetse go supa ditlhokego tsa batho ba tikologo eo, tse mo gare ga tse dingwe di tshwanetseng go akaretsa merero ya setso, bodumedi, puo le tsa kgaolo mme go ya pele;
a e tlamele tirelo ya kgaso ya maemo a a kwa godimo a a diranang le merero ya setšhaba ka botlalo a gantsi a sa gasiweng ke tirelokgaso e e gasang mo kgaolong eo;
b e tshwanetse go sedimosetsa, e rute le go itumedisa;
c e tshwanetse go tsepama mo tlhagisong ya mananeo a a bayang merero ya setšhaba kwa setlhoeng, go akarediwa le, legale go sa felele fa fela, merero ya tlhabololo, tlhokomelo ya tsa kalafi, tshedimosetso ya botlhokwa le thuto ka kakaretso, merero ya tsa tikologo, ya tsa selegae le ya boditšhabatšhaba, le go senola setso sa selegae; le d e rotloetse tlhabololo ya kakanyo le maikaelelo a a tshwanang mo thulaganyong ya demokerasi le go tokafatsa matshelo a baagi.
Karolo ya bo 32 e tlamela ditshiamelo tsa gore matlole otlhe a a kokoantsweng ka go tsamaisa seteišene sa kgaso ya setšhaba a beelediwe go tswela baagi ba tikologo eo mosola le gore a tlhokomelwe ke Bothati jwa Kgaso, jo bo neetsweng dithata tsa go runa direkoto tsa matlole a ditirelo. Karolo ya bo 32 e tlamela ditshiamelo tsa gore; Bothati jwa Tirelokgaso bo tshwanetse go bolotsa dipatlisiso go netefatsa ditlhokego tsa diradio tsa setšhaba.
Pholesi ya Mmuso:
Pegelo ya Maikemisetso a Mmuso (White Paper) ka ga Tirelokgaso e tlhagisa mabaka a go se lekalekane ga go tlhomiwa ga diteišene tsa diradio tsa setšhaba mo nageng, mme go ya kwa pele e tlhagisa potso e e thata mabapi le phitlhelelo le tlhaelo ya didiriswa, boitseanape le bokgoni go tlhabolola tirelokgaso ya setšhaba.
Kgwetlho ya botlhokwa e e runyang go tswa mo molaotlhomong o, nnete tota, ke gore puso e abe thulaganyo ya maitlhomo a maikaelelo le tsela e e tlhaloganyesegang ka botlalo, go kgontsha gore go nne le dikgolagano tsa tirisano le makala a mangwe a a nang le kgatlhego mo go itumediseng ditlhokego tsa lekala la tirelokgaso ya diradio tsa setšhaba.
Legato la tirelokgaso ya setšhaba le theilwe go ya ka tumelo ya mabaka a gore ke ya baagi, e e itshimololetsweng ke baagi ka nosi, e bile e tsamaisiwa kgotsa ke thoto e beng ba yona e leng baagi bao. Ka ngwaga wa 1995, Bothati jwa Tirelokgaso jo bo Imemetseng (IBA) bo abetse diteišene tsa ntlha laesense e e ntšhwafadiwang morago ga paka ya ngwaga, se se tlhodileng gore go runye diteišene tse di fetang tse di itshimololetsweng ke baagi ka nosi.
Ke ka ntlha ya mabaka a, mo Lefapha le tshwaragantseng matsogo le makala a mangwe, go tlhabolola kgotsa go aba mafaratlhatlha a a botlhokwa thata. Go tsamaelana le dintlha tse di tlhalositsweng fa godimo, Lefapha le ikantse tirelo ya go aba dilaesense tsa paka ya dingwaga di le nne tse di abilweng ke Bothati jwa Tirelo - kgaso jo bo Ikemetseng (IBA ya maloba), se e ntseng motheo wa go aba didirisiwa go makala a diradio tsa setšhaba.
Diteišene tsa diradio tsa setšhaba tse di se nang laesense ya dingwaga di le nne, ga di a letlelelwa go amogela didirisiwa go tswa kwa lefapheng. Se se thusa mo ntlheng ya gore, mabaka a laesense e e abilweng ke a paka ya nako e telele, e bile go bonolo go Lefapha, go tlhokomela tswelelopele ya seteišene sengwe le sengwe sa radio se se amogetseng didirisiwa, mo tsamaong ya nako e e tsamaelanang le thulaganyo ya go tlhagisa ditekanyetso tsa puso.
Tshgetso e Kgolo ya Mafaratlhatlha a Diradio tsa Setšhaba
Kwa tshimologong, Lefapha le kopile ketleetso e e kgethegileng kwa Lefapheng la Matlotlo go le abela bokana ka dimilione di R3,139- e le go tshegetsa lekala. Mme go tloga mo ngwageng wa ditšhelete wa 1998/99, Lefapha le ikanne go tlhabolola se e le porojeke ya lona le ikemetse le le nosi, go ya ka ditaelo tsa Lenaane la Tlhabololo le Kagosešwa ( RDP).
Mo letlhakoreng la Lefapha, ditlhokego tsa go dira ditshiamelo tsa go ema nokeng mafaratlhatlha a baagi ba selegae ba ba humanegileng ba kwa dikgaolong tsa magae, go bonagetse e le kgato e e tshwanetseng ya go abela baagi ba dithata. Kgato ya ntlha ya porojeke e ntse go abela palo ya ditlhopha tsa baagi di le somerobedi go kgabaganya diporofense tsotlhe di le robong dithata, mme dikgato tse di latelang tsa dirwa mo dingwageng di le tharo tsa ditekanyetso tsa puso, tse di dirilweng mo dingwageng tsa ditekanyetso tsa bo 1999/2000 le 2000/01, go tlhoma ditirelo tse mo ditlhopheng tsa baagi ba selegae di le somaamatlhano nne .
Puso ya kwa Denmark e abile bokana ka dimilione di le R6.27 ka Letlole la Kgaso. Go botlhokwa go tlhokomela gore thulaganyo ya go tlhopha baamogeladitshiamelo ba matlole e dirwa ke mekgatlho e e umakilweng, go tila go tshwaela mo go sa lolamang ga kakanyo ya motho a le nosi mo letlhakoreng la puso mo lekaleng le.
NCRF, IMDT, Letlole la Kgaso le Lefapha di tlhomile Komiti ya Tsamaiso e boikarabelo jwa yona e leng go tlhopha diteišene tse di tla amogelang matlole a, fa diteišene di tlhomiwa. Komiti ya tsamaiso ke yona e e tlhophileng, mme e tla tswelela go tlhopha diteišene tse di abelwang matlole go ya ka mokgwa wa laesense ya dingwaga di le nne tse di abilweng ke Bothati jo bo Ikemetseng jwa Ditlhaeletsano jwa Aforika Borwa (ICASA).
MULTIMEDIA DIPHASALATSO TSA MEFUTA E E FAROLOGANENG
MAPS ... MEBEPE LE THULAGANYO E E SUPANG KWA DITEIŠENE TSA DIRADIO TSA SETŠHABA DI LE 17 DI TLHOMILWENG TENG
MAPS ... MEBEPE LE THULAGANYO E E SUPANG KWA DITEIŠENE TSA DIRADIO TSA SETŠHABA DI LE 17 DI TLHOMILWENG TENG
MAPS ... MEBEPE LE THULAGANYO E E SUPANG KWA DITEIŠENE TSA DIRADIO TSA SETŠHABA DI LE 17 DI TLHOMILWENG TENG
Go fitlha ga jaana gompieno, diporofense tse di boneng mosola mo porojekeng e ke, Porofense ya Bokone ka diteišene di le tharo, Mpumalanga di le pedi, Bokone Bophirima di le pedi, Kapa Botlhaba di le nne, Kapa Bokone di le pedi le Foreisetata yo le ena a tlhometsweng di le nne.
Ditheo tse dingwe tsa radio tse e seng tsa selegae tse di tshwanang le Ditirelo tsa Puso tsa Tshedimosetso la Ditlhaeletsano (CIS), le tsona di amogetse didirisiwa. Lefapha la Temothuo le NEMISA le tsona di abetswe didirisiwa ka ntlha ya diporojeke tse di di boloditseng kwa setšhabeng. Lefapha la Temothuo le tlhama le go gatisa mananeo a a romelwang kwa diteišeneng tsa diradio tsa setšhaba go a gasa.
Didirisiwa tse di setseng
Border Technikon, fela jaaka Lefapha la Temothuo, le yona e bone mosola gonne mananeo a yona le diporojeke di itshetlegileng mo go tlhabololeng setšhaba. Go tshwanetse gape ga ntshetswa mo pontsheng gore didirisiwa tse di setseng di tla abelwa Porofense ya KwaZulu Natala, Porofense ya Gauteng, le Porofense ya Kapa Bophirima ka ya ntlha tiro e e diegileng ya go abiwa ga dilaesense.
Mo godimo ga didirisiwa tse di setseng di abilwe, Lefapha le na gape le setudio se se bontshiwang. Go na le didirisiwa tse di bolokilweng tse diteishene tse di setseng di abetswe tirelo di tla etelwang gape; mme diteishene tse di tshwanang le Radio ya Selegae ya Unitra le Border Technikon (e e seng radio ya selegae) kwa Kapa Botlhaba, Radio ya Selegae ya Yunibesiti ya Venda (Univen) le Radio Turf kwa Limpopo, le Lentswe Stereo kwa Foreisetata di tla bonang molemo fa diporofense tse di jelwa nala gape.
Tshegetso ya Puso go lekala la diradio tsa setšhaba ka kakaretso
Peomolao e e kgontshang
Puso e tsere matsapa a go netefatsa gore go na le lekala la diradio tsa setšhaba tse di bokgoni le tse di tswelediwang pele. Go ya ka pego le ditshisinyo tsa Comtask, e rile ka ngwaga wa 1996 puso e ne gape ya ikana go tsamaelana le tshweetso ya Kabinete go tlhoma setheo se se tla rotloetsang gore ditlhopha tse di neng di lomeleditswe mo nakong e e fetileng, di fitlhelela diphasalatso le go tsholetsa bontsi jwa palo ya diphasalatso.
Ke fa go tlhongwa kgato ya boraro e ntšhwa, e e bidiwang Tirelokgaso ya Setšhaba, e e tlhomilweng ka kakanyo ya nako e e fetileng le go thiba phatlha e e neng e le teng. Ka se go ne ga tlhomiwa thulaganyo e ntšhwa ya ditirelokgaso ka ngwaga wa 1993, eo ka yona setšhaba se neng sa itse sepe gotlhelele ka ga tirelokgaso, se neng lwa ntlha sa ikutlwisa go nna le sedirisiwa sa go buisana se se tlhomilweng le go tsamaisiwa ke sona, mo tikolong ya kgaolo ya sona. Ditirelo tse tsa kgaso ya diradio tsa Setšhaba di ne tsa bolodiwa ka mokgwa wa go iteka lesego go tswa mo setšhabeng le puso, tse di neng di kgaogane thata le go se dirisane mabapi le go tlhomiwa ga lekala le.
Le gale, bomankge ba boitseanape jwa lekala le ba ne ba tlhoma mekgatlho e e neng e tshwanetse go dirisana le puso le go e gakolola ka fa seabe sa yona se leng botlhokwa ka teng mo tirong e, fa e ka tsenya seabe sa yona go tlhabolola le go tshegetsa lekala le. Fa ke gona mo go simolotseng tirisano ya semphato magareng ga puso le lekala le, mo ditlhopha ka bobedi di neng tsa simolola go supa dikgatlhego tse di tshwanang, mme ga tlhomiwa seoposengwe se se neng sa itumedisa baagi thata, ba ba neng ba ka se kgone go tlhoma mafaratlhatlha a a tlhokegang a tirelokgaso.
Lenaane la go tlhoma mafaratlhatlha
Lenaane le le ikaeletswe go maatlafatsa ditšhaba tse di humanegileng mafaratlhatlha a tlhaeletsano. Tsona di abetswe ditlamelo tsa disetudio tsa go gasa, disetudio tsa go gatisa mananeo le didirisiwa tsa go romela makhubu a kgaso. Ka lenaane le, ditlhopha di le mmalwa tsa setšhaba di abetswe dilaesense ke IBA (e ga jaana e leng ICASA), mme di gasa ka dilaesense tsa Tirelokgaso ya Diradio tsa Setšhaba tsa dingwaga di le nne.
Tlhagiso ya Mananeo
Setšhaba se katisitswe go go tlhagisa mananeo ka dikopano tsa ditherisano tsa diporofense le go tlhoma Dikomiti tsa Diporofense tsa go Gatisa le go Tlhagisa Mananeo ka mekgatlho e e tlametsweng ka bokgoni jo bo tletseng ka ga ditemakgang tse di tshwanetseng, mafelo a go gatisa le go tlhagisa mananeo le go a gasa. Mananeo a, a tshegetsa diteišene go kgona go gasa mananeo ka ga merero ya tlhabololo ka tirisano le setšhaba.
Se se rotloetsa setšhaba go nna le seabe ka botlalo mo go tlhopheng le go tlhagisa mananeo a a tshwanetseng go gasiwa. Mananeo a ga jaana a mabapi le merero ya basadi, ya bana, ya digole le boitekanelo, le e e jaaka HIV/AIDS. Manaane a a thusa go tlhoma Ditheo tsa Diporofense tsa Ditiro tsa go Tlhagisa Mananeo, e le go thusa bokgoni jwa go tlhagisa mananeo a mo legatong la diporofense. Mo manaaneng a, go akareditswe gape le Mefuta ya Katiso.
Bobegakgang jwa Setšhaba ka Eleketeroniki (CEM)
Go tsamaelana le Maano a a Tshwaragantsweng a Puso a Tlhabololo e e Tswelediwang ya Dikgaolo kwa Magaeng (di-ISRDS), Lafapha le tlhoma Ditikwatikwe tsa Bobegakgang jwa Setšhaba ka Eleketeroniki kwa Magaeng kwa Diofising tsa Poso / kgotsa kwa Dikolong (fa go se nang Diofisi tsa Poso kwa ditikolong tsa magae). Ditikwatikwe tse di tla kokoanya tshedimosetso le go tlhabolola didirisiwa tsa setšhaba tse di tshwanang le Radio ya Setšhaba, Thelebišene ya Setšhaba, Ditikwatikwe tsa Ditlhaeletsano tsa kwa Kgakala, Mafaratlhatlha a Tshedimosetso ya Botlhe (PIT), a Inthanete, le a mangwe.
Ditikwatikwe tse kwa tshimologong di tla tlhomiwa mo mafelong a dithota a le 18 a a supilweng ke di-ISRDS. Mokgwa o o ikaeletswe go abela ditlhopha tsa setšhaba dithata le go netefatsa tlhabololo e e rulagantsweng sentle ka botlalo. Mafelo a a tla dirisediwa gape le ditlhabololo tse dingwe tse di tlhokagalang go ema lenaane le le umakilweng fa godimo nokeng; go tshwana le ditsela, kabo ya motlakase le metsi, le tse dingwe, ka go dirisana le mafapha a mangwe a a lebaganeng a puso. Ka go rialo Lefapha le dirisana mmogo le letsholo la Ditikwatikwe tsa Maphata a a Farologaneng a Setšhaba (di-MPCC), go netefatsa maano a a tshwaraganetsweng a tlhabololo e. Mekgatlho e e seng ya puso le e mengwe e e theilweng mo setšhabeng e na le seabe mo tirong ya go tlhoma di-MPCC mo makaleng a tikologo ya selegae, a diporofense le a bosetšhaba. Kgolagano e e tla netefatsa gore yona mekgatlho e, e tla tsamaisa tlhabololo ya bobegakgang jwa setšhaba mo dikgaolong tsa sona.
Mo pakeng e telele, Lefapha le tla tlhama pholesi e e ka lebisang kwa tlhabololong ya dipeomolao go tlamela lekala le mo madirelong a tlhaeletsano.
Dipharologano tsa Bobegakgang le Kemedi ya Tlhabololo (MDDA)
Morago ga pego ya Comtask e e amogetsweng ke Kabinete, puso e ne ka GCIS ya tlhabolola lokwalo lwa Ditherisano (Bukana ya Ditherisano), lo lo neng lwa phasaladiwa gore setšhaba se tshwaele mo go lona. Ka ntlha ya ditshwaelo tseo, puso e tshwaragane le go tshwaraganya matsapa a yona a maikaelelo a a tla netefatsang go tlhomiwa ga thulaganyo ya mekgwa e e tla tshegetsang tsweletso- pele, mo gare ga tse dingwe, ga lekala le.
Tshegetso ya Beng
Diporojeke tse di umakilweng fa godimo di tlhabolotswe go tswa mo tshegetsong ya lekala le, ka baemedi ba mekgatlho e. Diporojeke tse di ikaeletswe go natlafatsa tiro le ditshegetso tse di dirwang ke lekala le ka Mekgatlho e Mengwe e e seng ya Puso (di-NGO), mmogo le mekgatlho ya boditšhabatšhaba e e abang matlole, fa go sale go bolodiwa tlhabololo e. Mmuso o amogela le go lebogela seabe sa yona ka botlalo.
Diakeronimi
GCIS Ditirelo tsa Mmuso tsa Tshedimosetso le Ditlhaeletsano
NEMISA Setheo sa Bosetšhaba sa Bobegakgang jwa Eleketeroniki sa Aforika Borwa
IBA Bothati jo bo Ikemetseng jwa Tirelokgaso
ICASA Bothati jo bo Ikemetseng jwa Ditlhaeletsano jwa Aforika Borwa
MDDA Tlhabololo ya Bobegakgang le Dipharologano tsa Boemedi
USA Boemedi jwa Ditirelo tsa Botlhe
NCRF Foramo ya Bosetšhaba ya Ditirelo tsa Diradio tsa Setšhaba
IMDT Terasete e e Ikemetseng ya Dipharologano tsa Bobegakgang
AMARC Mokgatlho wa Lefatshe wa Ditirelokgaso tsa Setšhaba
SACRIN Mafaratlhatlha a Tshedimosetso ya Diradio tsa Setšhaba sa Aforika
Borwa
CDC Tikwatikwe ya Ditlhaeletsano tsa Demokerasi
IAJ Setheo sa Tsweletso ya Bobegakgang
DMA Boemedi jwa Tlhabololo ya Bobegakgang
MTC Tikwatikwe ya Katisetso Bobegakgang
FXI Setheo sa Tlhagisomaikutlo ka Phuthologo
OSF Mokgatlho wa Setšhaba se se Gololosegileng
NAB Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Badiredikgaso
ACB Mokgatlho wa Badiredikgaso ba Bakeresete
IFRB Mokgatlho o o Ikemetseng Badiredikgaso ba Sedumedi
PDA Dikgaolo tse Pele di neng di Ikgatholositswe
ISRDS Togamaano e e Tshwaragantsweng ya Leruri ya Tlhabololo Dikgaolo tsa kwa Magaeng
CEM Bobegakgang jwa Eleketeroniki tsa Setšhaba
PIT Mafaratlhatlha a Tshedimosetso ya Setšhaba
Lefapha la Ditlhaeletsano
Mogala: 427-8101
Fekese: 427-8059
<fn>tsn_Article_National Language Services_DIPOROJEKE TSA TSWELONTLE.txt</fn>
DIPOROJEKE TSA TSWELONTLE
NAFVSA e na le Karolo ya Tswelontle, e e dirang gore matheriale o nne teng kwa MaAforika Borweng otlhe segolo baagi ba maloba ba ba neng ba ikgatholositswe. Mo go bopeng dikgwebisano tsa tebesiso le ditheo tse dingwe, e leka go fitlhelela MaAforika Borwa otlhe.
Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Filimi, Bedio le Modumo di amega mo diporojekeng tse di mmalwa. Ditheo tsa thuto di lalediwa go bona difilimi le go tshwara dipuisano ka setlhogo sengwe le sengwe se ba ikutlwang go tlhokega go se akaretsa. Seno se dirwa ka kgolagano le barutabana le batlhatlheledi. Maikaelelo magolo a karolo ya tswelontle ke go isa "Baesekopo kwa Bathong" koo baagi ba ka ungwang go tswa mo go yona. Seno se dirwa ka kgolagano le mekgatlho e mengwe jaaka dikolo, madirelo a a maleba, dikereke, mekgatlho ya baagi le setšhaba ka kakaretso. NAFVSA e lebile baagi ba magae ba ba sa itseng se akhaefe ya filimi e leng ka ga sona ka le bona gape ba na le ditshwanelo go fitlhelela tshedimosetso.
NAFVSA e ikaelela go dirisa Ditikatikwe tsa Botsweretshi tsa Baagi, tse di neng di agilwe ke Lefapha la Botsweretshi le Setso go konosetsa maikemisetso a. Kereke, sekolo le dintlolehalahala le tsona di tla dirisiwa.
Re rotloetsa baagi kana mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego mo ngwaobosweng ya kutlo pono ya naga e go golagana le rona fa ba na le dikopo go dirisa ditirelo tsa NAFVSA .
DITIRAGALO TSA MOLOMO LE POROJEKE YA MMINO WA TLHOLEGO
NAFVSA e na gape le karolo e e dirang ka poloko ya dikwalo tsa molomo tse di tswalang diphatlha mo ditiragalong tsa rona. Batho ba botsolodiwa ka ditlhogo tse di farologaneng tse di ikaegileng mo setsong, botsweretshi, tiragalo le kago ya setšhaba.
Kgobokanyo, poloko le phatlhalatso ya Mmino wa Tlholego di godisiwa ka Pontsho ya Seletswa sa Mmino sa Tlholego e e Tsamayang
TSA TSHEDIMOSETSO
Aterese ya Poso
Aterese ya Sebele
Ga go dikgoroso tsa poso go ya atereseng ya sebele tsweetswee
Mogala 343 9767
Fekese 344 5143/ 323 5287
DIAKHAEFE TSA BOSETŠHABA TSA FILIMI, BEDIO LE MODUMO
Dipatlisiso tse di dirilweng ka 1956 di feletse ka peomolao e tlhoma Boto ya Bosetšhaba ya Filimi ka di 1 Moranang 1964. Tiro e kgolo ya Boto ya Bosetšhaba ya Filimi e ne e le go thusa mo kgodisong ya madirelo a filimi. Ditiro tse dingwe e ne e le go thalelela, kamogelo, go boloka le go dira gore e nne teng kwa badirising ba yona, difilimi tse di neng di dirilwe mo kana ka Aforika Borwa. Go dira ditiro tse karolo e e itseweng jaaka Setheo sa Aforika Borwa sa Filimi e ne ya tlhomiwa. Leina la karolo le ne la fetolwa morago go nna Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Filimi.
Ka di 31 Sedimonthole 1979 ditiro tsa Boto ya Bosetšhaba ya Filimi di ne tsa khutlisiwa. Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Filimi ke tsona fela karolo e e falotseng mme e ne ya sutisediwa kwa Lefapheng la Bosetšhaba la Thuto. Kwa bofelong ya nna karolo ya Diakhaefe tsa Naga (morago Diakhaefe tsa Bosetšhaba) ka 1982, mme fa e sale di dira jaaka bobolokelo bo bo itlhopholotseng jwa direkoto tsa kutlo pono (kana "dikwalo" tsa kutlo pono go ya ka lereo le le dirisitsweng mo Molaong wa Peeletso ya Semolao).
Ka 1985 ditiro tsa teng di ne tsa atolosiwa go tsenyeletsa dikgatiso tsa modumo, mme leina le ne ka jalo le lona la fetoga go nna Filimi ya Bosetšhaba, Bedio le Diakhaefe tsa Modumo (NAFVSA)
Molao wa Diakhaefe tsa Bosetšhaba tse dintšhwa tsa Aforika Borwa o tsene mo tirisong ka di 1 Ferikgong 1997. O tlamelela kgobokanyo, poloko le phitlhelelo kwa direkotong tsa kutlo pono tse di tlhodilweng ke ditheo tsa mmuso le tsa poraefete ka bobedi le batho ka nosi. O kgontsha gape Diakhaefe tsa Bosetšhaba , kana ka tlhamalalo NAFVSA, go kopa batlhagisi le baphatlalatsi ba ditlhagiso tsa kutlo pono go aba dikhophi tsa tiro ya bona. Seno ga se dire kwa ditlhagisong tse di tshwanetseng go beelediwa go ya ka Molao wa Peeletso wa Semolao. Matheriale wa kutlo pono o ka bonwa gape ka mokgwa wa ditshutiso go tswa mafapheng a mmuso kana mekgatlho, dikabo tsa boithaopo, dithefosano le ditheko. Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Filimi, Bedio le Modumo di fitlheletse botokololo bo bo tletseng jwa Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa Diakhaefe tsa Modumo (IASA) ka 1989. Ka 2002 e bone botokololo bo bo tletseng jwa Kopano ya Diakhaefe tsa Filimi tsa Boditšhabatšhaba (FIAF).
NAFVSA ke karolo ya Diakhaefe tsa Bosetšhaba ka fa tlase ga Lefapha la Botsweretshi le Setso. Filimi ya Bosetšhaba, Bedio le Diakhaefe tsa Modumo ke sona fela setheo sa bosetšaba sa mofuta wa sona mo Aforika Borwa
Maikaelelo a Diakhaefe tsa Bosetšhaba tsa Filimi ke :
Go kgobokanya tsa kutlo pono (tsa setšhaba le tse e seng tsa setšhaba) le matheriale o o amanang o o neng wa dirwa mo kana ka Aforika Borwa
Go tlhomamisa poloko e e siameng ya ngwaoboswa ya kutlo pono ya Aforika Borwa
Go dira direkoto tse di jalo go fitlhelega le go tokafatsa go dirisiwa ga tsona ke MaAforika Borwa otlhe
Go tokafatsa tirisanommogo magareng ga ditheo tse di nang le thuo ya direkoto tse di jalo.
Go tokafatsa matheriale wa kutlo pono le madirelo a kutlo pono mo Aforika Borwa
DIAKHAEFE TSA FILIMI , BEDIO LE MODUMO KE ENG?
NAFVSA ke setheo sa mmuso se se bolokang ngwaoboswa ya kutlo pono ya naga ya dikokomane tsa isago. Dikagego tse di farologaneng jaaka difilimi, dibedio, dikgatiso tsa modumo le matheriale o o amanang di ka bonwa kwa filiming, bediong le diakhaefeng tsa modumo. NAFVSA e tshwanetse go bonwa jaaka tikatikwe ya motswedi ya ngwaoboswa ya kutlo pono ya Aforika Borwa.
NAFVSA e na le phaposi ya go buisa koo babatlisisi ba ka lebelelang dithusi tse di farologaneng mmogo le motswedi-tshedimosetso wa khomputara, ntle le tuelo. Go bona kana go reetsa matheriale, peelano e tshwanetse go dirwa pele ga nako. Kitsiso ya malatsi a la mararo e a tlhokega go letla matheriale go tlwaela pele o ka lebelelwa kana go reediwa mo sedirisiweng se se maleba. Matheriale o ka fitlhelelwa mo lefelong la NAFVSA ka tuediso e e tlhomamisitsweng ke Ramatlotlo. Baithuti ba sebele ba ka re, ka peeletso ba bona kana ba reetsa matheriale ntle le tuelo. Tumelelo e e kwadilweng ya beng ditshwanelo e a tlhokega pele matheriale ofe kana ofe o ka nna teng go gatisiwa ka sebedi.
Kwa ntle le kgobokanyo ya kutlo pono NAFVSA gape e na le matheriale o o amanang jaaka dithedimogane, diphousetara, ditshwantsho, dikwalwa, dilo tsa musiamo le laeborari e e dirang ka matheriale wa kutlo pono.
Laeborari e na le bokana ka dibuka tse 3000 go ralala dikarolo tsotlhe tsa naga ya boithabiso, matlha go tswa malatsing a pele a Boto ya Bosetšhaba ya Filimi e ga jaana e emisitsweng mme ke laeborari ya kaelo fela, ka ntlha ya boleng jwa bontsi jwa dibolumo. Le gale, dibuka tsotlhe mo laeborari di ka lebelelwa mo lefelong la Filimi, Bedio le Diakhaefe tsa Modumo, mme dikgatiso di ka dirwa ka madi a le mannye.
NAFVSA e na le kgobokano ya bokana ka diphousetara tsa filimi di le sekete se le sengwe tse di sa tlwaelegang, tsa letlha la kwa morago la De Voortrekkers , filimi ya dipopego e e leng teng ya bogologolo mo Aforika Borwa. Bontsi jwa diphousetara tse tota ke mofuta o le mongwe mme o ralala mefuta yotlhe e mengwe ya difilimi tsa selegae. Se se botoka mo akhaefeng ka diphousetara tse ke go dira gore di tsenngwe mo motswedi -tshedimosetsong ka go bonesediwa ka ileketeroniki koo di ka lebelelwang mme e seng go tshwarwa
Jaaka ka kgobokanyo ya phousetara, Akhaefe e na le kgobokanyo ya ditshwantsho tse di amanang le dipopego tsa difilimi tsa selegae tse di farologaneng . Ditshwantsho tsa go batla e nna tsotlhe tsa dipopego tsa difilimi tse di tlhagisitsweng mo nageng e fa e sale 1916 di ka fitlhelwa fa. NAFVSA e na le kgobokanyo ya bokana ka filimi dikwalwa tse 1200 go tswa dipopegong tse di farologaneng tsa difilimi tse di dirilweng mo selegaeng. Bontsi jwa tse ke dikwala tsa tlhagiso pele mme ka jalo di farolagana thata go tswa kumong e e fedileng e e mo sekerening
NAFVSA gape ke motshodi wa kgobokanyo e kgolo ya direkoto tsa pampiri tse di tshotseng dikwalo, ditshego tsa kuranta, ditshwantsho, mananeo le diboroutšhara tse dikgologolo ka teatere, mmino, dikwalo le botsweretshi jwa dipente. Bontsi jwa matheriale mo setlhopheng se bo tlhagile kwa dikabelong tsa batho ba poraefete le ditheo tse di neng di na le kgatlhego mo tiragatsong le botsweretshi jwa dipente. Kgobokanyo e e ne ya sutisediwa kwa go NAFVSA go tswa go Khansele ya Patlisiso ya Saense ya Motho (HSRC)
BOTLHOKWA JWA DIAKHAEFE TSA FILIMI, BEDIO LE MODUMO
NAFVSA e tshwana e le esi ka gore ke e le nngwe ya di le mmalwa fela ya diakhaefe lefatshe ka bophara tse di bolokang filimi, bedio le matheriale wa modumo ka fa tlase ga marulelo a le mangwe. Go fitlhelela dikgobokanyo tse di tshwanang di le esi tse, tse ka pono di tlhagisang tiragalo ya Aforika Borwa e nnile mme e tla nna ya thuso e kgolo mo dikokomaneng tsa isago tsa MaAforika Borwa. Ba ka reetsa bonolo mme ba bona se se diragetseng mo nakong e e fetileng mme ba ka ya pele go akanya ka fao madirelo a pono kutlo a ka lebegang ka teng mo isagong.
Ka ntlha ya diphetogo tsa ka bonako mo thekenolojing, sedirisiwa se se neng se dirisiwa dingwaga di le 20 tse di fetileng ga se dire gompieno; le gale, se ka dira go tlamela tshedimosetso ya lemorago, mme ke ya kgatlhego ya tiragalo mo go bontsheng tsweletso ya madirelo a kutlo pono.
<fn>tsn_Article_National Language Services_DIPOTSO LE DIKARABO MALEBANA LE KITSISO YA DITUKI TSE DI PHEPA.txt</fn>
DIPOTSO LE DIKARABO MALEBANA LE KITSISO YA DITUKI TSE DI PHEPA.
Goreng go tsentswe lloto mo teng ga peterolo?
Peterolo e tlhoka seelo se se rileng sa octane go thibela gore enjene e seke ya "dira modumo". Modumo wa enjene o bakiwa ke mathata a a sa laolegeng a karolo ya bofelo ya motswako wa setuki sa mowa mo tšhembareng ya molelo mme seno se ka baka tshenyo mo enjeneng. Seelo sa octane sa setuki ke tekanyetso ya kamoo se kgonang go emelana le modumo ka teng - fa seelo se le kwa godimo, kgonagalo ya gore setuki se ka baka modumo e nna kwa tlase. Go tsenya lloto mo peterolong e nnile mokgwa o o tlhotlhwatlase go gaisa wa go oketsa seelo sa yona sa octane.
Goreng go tlosiwa lloto mo peterolong?
Lloto ga e bolo go dirisiwa thata jaaka setlaleletsi mo peterolong go tloga ka dingwaga tsa bo1920. Fela peterolo e e nang le lloto e ka seke ya kgona go dirisiwa ke dirori tse di nang le difetodi tse di diretsweng go fokotsa mesi e e kotsi ya makgwamosi, ka ntlha ya fa lloto e le bonako go dira gore difetodi di seke tsa kgona di dira leruri. Seno, mmogo le temogo ya gore lloto e e tswang mo mosing wa dirori e na le bokgoni jwa go ama boitekanelo jwa batho ka tsela e e sa siamang, se ne sa baka gore e fedisiwe ka iketlo. Seno se simolotswe kwa Amerika Bokone mme ga latela Yuropa, mme jaanong lefatshe lotlhe le mo mokgapheng ono.
Petorolo e e nang le lloto e tla fedisiwa gotlhelele go tloga ka letlha lefe mo Aforika Borwa?
Peterolo e e se nang lloto e itsisitswe la ntlha mo mebarakeng ya Aforika Borwa ka ngwaga wa 1996. Fa e sale ka letlha leo, tiriso ya peterolo e e se nang lloto e oketsegile ka monokela mme ga jaana e ka balelwa mo go bokana ka 40% ya dithekiso tsa peterolo mo Aforika Borwa. Go tloga ka 1 Ferikgong 2006, ga go kitla go tlhola go tsenngwa lloto mo petorolong ka nako ya tlhagiso mme ditlamo tsa oli di ka seke tsa tlhola di rekisa peterolo ya lloto.
Dituki tse dintšhwa:
Go tla nna le peterolo ya kereiti efe ya octane go tloga ka 1 Ferikgong 2006 mo Aforika Borwa?
Puso e sweditse gore go tla letlelelwa dikereiti tse tharo tsa octane tsa peterolo e e se nang lloto mo Aforika Borwa (mo dikgaolong tsa mabopo le tse di mo gare ga naga) morago ga 1 Ferikgong 2006, e leng 91, 93 le 95 Research Octane Number (RON). Tlhokego le tiriso mo mebarakeng e tla swetsa gore ke dikereiti dife mo go tseno tse di tla nnang gona mo dikarolong tse di farologaneng tsa naga. Beng ba dirori ga ba a tshwanela go solofela go fitlhela dikereiti tsotlhe tsa octane kwa mafelong otlhe, fela ba ka solofela go fitlhela kereiti e e siametseng serori se se rileng, gongwe le gongwe kwa ba yang gona mo Aforika Borwa.
Go tlaleletsa moo, dikereiti tsa octane di le 2 tsa peterolo e e emetseng lloto di tla letlelelwa, e le kereiti ya 95 octane kwa mabopong le kereiti ya 93 octane mo bogareng jwa naga.
Lebopo (+ 1200m)
Bogare (+
Dikereiti tse di tlhokegang tsa octane di tla fitlhelelwa jang ntle le go tsenya lloto?
Mafelo otlhe a bophepafatso a Aforika Borwa a beeleditse gongwe a tsweletse go beeletsa mo ditlamelong tsa tlaleletso le thekenoloji e e botoka ya phepafatso go a kgontsha go tlhagisa bontsi jo bo gaisang jwa dikarolwana tsa octane e e kwa godimo. Ka ntlha ya fa tlhokego ya octane e feta bokgoni jwa mafelo a phepafatso a selegae, go tla nna le tlisoteng ya dikarolwana tsa motswako wa octane e e kwa godimo gongwe peterolo e e nang le octane e e kwa godimo go netefatsa gore go fitlhelelwa tlhokego.
A go tla nna le phetogo mo seelong sa bensini mo peterolong morago ga 1 Ferikgong 2006.
Seelo sa bensini se tla lepalepana le seelo se se tshitshintsweng se se laolwang se se tshwanetseng go simolola go dira ka ngwaga wa 2006. Seno se lepalepana le tekano ya dipeelo tsa EURO.
Ditlhotlhwa tsa dikereiti tse di farologaneng tsa peterolo di tla bewa jang?
Ditlhotlhwa tse di laolwang tsa dipompo di tla laolwa ka go dirisa mokgwa o o tshwanang le wa ga jaana. Seno se kaya gore peo ya ditlhotlhwa tsa dikereiti tse di se nang lloto tse di setseng di le gona ga jaana (95 octane kwa mabopong le 93 octane mo bogareng jwa naga) e tla tswelela pele jaaka pele. Ditlhotlhwa tsa dikereiti tse di emelang lloto di tla tshwana le ditlhotlhwa tsa peterolo e e se nang lloto ya octane e e tshwanang.
Mo mafelong a a mo bogareng jwa naga, moo e leng gore kereiti e e senang lloto ya 95 octane e tla bo e simolola go nna gona, go tla itsisiwe tefiso e e kgethegileng ya "tsamaiso ya tlhokego" mo kereiting eno ya tlaleletso, mme seno se tla oketsa tlhotlhwa ya pompo e e leng pharologano magareng ga yona le peterolo ya 93 octane ka 10c litara kwa tshimologong. Lebaka la seno ke gore bontsi jwa dirori mo bogareng jwa naga bo kgotsofaditswe ke peterolo ya 93 octane e ga jaana e leng yona e e kwa godimo go gaisa, tota e bile e le yona fela e e gona. Peterolo ya 95 octane e tla nna teng mo bogareng jwa naga e le go kgotsofatsa ditlhokego tsa dirori tsa thekenoloji ya sešweng e ga jaana e itsisiweng ke indaseteri ya dirori. Ka ntlha ya fa jaanong beng ba dirori ba tla nna le boitlhophelo magareng ga dikereiti, le go tila tshenyo ya octane, go ka eletsega gore e nne fela ba ba tlhokang 95 octane ba ba tla itlhophelang go e dirisa, - tefiso ya mo bogareng jwa naga ya tsamaiso ya tlhokego e itsisiwe go rotloetsa beng ba dirori go akantshisa ditlhopho tsa bona ka kelotlhoko. Kwa mabopong, koo e leng gore tlhokego e ntsi e tla nna ya peterolo e e nang le octane e e kwa godimo (ka kakaretso, fa bogodimo bo le kwa tlase, serori se tlhoka seelo se se kwa godimo sa octane) mme e bile ga jaana peterolo e e senang lloto ya 95 octane e le yona fela kereiti e e gona, ga go kitla go nna le tefiso ya tlaleletso mo kereiting eno.
Serori sa me
Ke tla itse jang gore ke kereiti efe ya Peterolo e e siametseng serori sa me?
Go rulaganngwa banka ya tshedimosetso e e tla bontshang ditlhokego tsa mefuta yotlhe ya dirori tse di gona mo ditseleng tsa rona. Tshedimosetso eno e tla nama, mme e ka fitlhelwa mo mafelong a le mantsi, go akarediwa ditsha tsa inthanete tsa National Association of Automotive Manufacturers (setsha sa inthanete sa NAAMSA - www.naamsa.co.za) le South African Petroleum Industry Association (setsha sa inthanete sa SAPIA - www.sapia.co.za). Mo mofuteng mongwe le mongwe wa serori, tshedimosetso e tla bo e arogantswe ka go farologana malebana le tiriso ya kwa mabopong le mo bogareng jwa naga gore go atlenegisiwa kereiti efe (ke faboriki le gore se dire ka tshwanelo) le gore serori se ka amogela dikereiti dife gape (go tewa tse e leng gore se ka dira sentle ntle le go senya enjene, mme fela e se gore se dira ka bokgoni jo bo feletseng mo diroring dingwe tse di rileng). Mong wa serori o na le boitlhophelo jwa go dirisa kereiti nngwe le nngwe fela e e bontshiwang e le e e atlenegisiwang, kgotsa e ka tsamaelana le serori. Beng ba dirori ba tshwanetse go gakologelwa gore mekgwa ya bona ya go kgweetsa e ka nna le tshusumetso mo go reng ke kereiti efe ya octane e e tsamaelanang sentle le ditlhokego tsa bona. Go tla nna gape le dintlhakaedi tse di bonolo tse di bontshang dituki tse di maleba tse di ka dirisiwang mme tsona di ka fitlhelwa mo setsheng sa inthanete.
Go diragala eng fa ke dirisa peterolo ya octane e e fosagetseng mo seroring sa me?
Mefuta e e farologaneng ya dirori e na le ditlhokego tse di farologaneng tsa octane. Go dirisa peterolo ya kereiti ya octane e e fetang e e tlhokwang ke serori sa gago ga go tlhokege mme e bile ke tshenyo ya tšhelete fela, bogolo segolo ka ntlha ya fa go sena dipoelo dipe tsa tlaleletso mo tiragatsong ya enjene mme go sena bokgoni bope jwa tlaleletso jo bo ka itemogelwang. Go dirisa peterolo e e nang le octane e e kwa tlase thata go ka fokotsa bokgoni jwa tiragatso jwa enjene le bokgoni jwa dituki, mme go ka baka gore enjene e nne le modumo, e leng se se ka bakang tshenyo mo enjeneng mo tsamaong ya nako. Go tshwanetse ga lemogwa gore ditlhokego tsa octane tsa serori se se riling di ikaegileng mo dintlheng di le mmalwa, go akarediwa seemo sa tiriso le ka moo e kgweediwang ka gona, mme tlhokego ya octane e oketsega go gaisa mo morwalong o o boima, le mo maemong a kakofiso ya serori ka kakaretso.
Goreng ke sa tshwanela go dirisa kereiti ya octane e e fetang tlhokego ya octane ya serori sa me?
Peterolo e e nang le octane e e kwa godimo e tlhoka phepafatso e e tseneletseng le tiriso e e kwa godimo ya maatla ka nako ya tlhagiso. Fa tiriso eno e sa busediwe ka bokgoni jo bo kwa godimo jwa serori se se dirisang dituki, maatla ano a tlaleletso a itshenyegela fela. Tshenyo eno e baka go kgwa mosi o montsi wa khabonedaeokosaete o o senyang tikologo ya rona.
Go dirisa dikereiti tsa octane tse di kwa godimo go na le tse di tlhokwang ke serori sa gago go go jela madi a mantsi, go jela naga madi a mantsi mme gape go ama tikologo ka tsela e e bosula. Go ntse go le jalo, ga go kitla go nna le dipoelo tsa tlaleletso malebana le kgweetso gongwe tiragatso ya serori.
Ka kakaretso, peterolo e e senang lloto e siametse go dirisiwa mo dithuthuuthuung, metšhini ya tlhaga le dienjene tsa dibotontle, ntle le fela le mefuta e se kae e e dirisang thekenoloji ya maloba ya dienjene. Botsa morekisi wa sediriswa sag ago fa o na le matshwenyego ape fela.
A dirori tsa bogologolo di ka dirisa peterolo e e senang lloto?
Go tila mathata a a ka nnang gona, ka karetso dirori tseno di tshwanetse go dirisa peterolo e e emelang lloto, le fa dingwe di ka nna tsa kgona go dirisa peterolo e e senang lloto. Fa o eletsa go dirisa peterolo e e senang lloto, o ka ikgolaganya le faboriki.
Fa ke dirisa peterolo e e senang lloto, peipi ya me ya lekgwamosi ga e nne tshweu jaaka e ne e dira fa ke dirisa peterolo e e nang le lloto. A seno se kaya gore enjene ya me ga e sa tlhole e dira bontle?
Nnyaa, seo ga se bontshe kamego epe ya tiragatso. Peipi e e tshweu ya lekgwamosi fa go dirisiwa peterolo e e nang le lloto e bakwa ke dilwana tsa lloto tse di kgomarelang mo lekgwamosing fa setuki se šwa. Fa go tlositswe lloto, lekgwamosi le nna le setlha gongwe lekwebu. Seno ga se kae gore go na le phoso ka enjene gongwe gore e simolotse go dirisa oli.
Ke tla itse jang gore serori sa me se ka tsamaya ka peterolo e e senang lloto?
Lebelela pele bukana ya serori sa gago. Fa e kare morago ga seno, wa bo o sa ntse o sa itse gore a serori sa gago se ka dirisa peterolo e e senang lloto, o tshwanetse go kopa kgakololo go tswa mo morekising wa gago wa selegae. O ka ikgolaganya le ditsha tsa inthanete tsa NAAMSA (www.naamsa.co.za) le SAPIA (www.sapia.co.za). Ditokololo tsa mekgatlho ya dirori di ka leletsa megala ya dikgakololo tsa setegeniki.
Fa serori sa gago se ka kgona go tsamaya ka peterolo e e senang lloto, gona o ka simolola go e dirisa ka gangwe fela. Fa e tlhoka tshireletso ya dibelofo, gona o ka tlhoka go dirisa peterolo ya kemedi e e leng gore kwa tshimologong e tla bo e le gona ka bophara. Go seng jalo, o ka dirisa setlaleletsi se se fitlhelwang mo mabotlolong sa tshireletso kgatlhanong le tshenyego (go tla nna le ditlhagiswa di le mmalwa tse o ka tlhophang go tswa go tsona) mmogo le peterolo e e senang lloto. Le gale, fa Peterolo ya Kemedi ya lloto e ntse e le gona mo lefelong la gaeno, go botoka go tswelela go dirisa yona.
Dipoelo tse dingwe tsa go dirisa peterolo e e senang lloto ke dife?
Peterolo e e nang le lloto gape e baka gore go nne le dikarolwana tsa rusu tse di amang dipolaka tsa ditlhase le ditsamaiso tsa lekgwamosi. Ka jalo, poelo e nngwe e e itemogelwang ke beng ba dirori fa ba dirisa peterolo e e senang lloto ke phokotsego ya ditshenyegelo tsa tlhokomelo.
Peterolo ya Kemedi ya Lloto
Ke dirori dife tse di tshwanetseng go dirisa Peterolo ya Kemedi ya Lloto, gona goreng?
Mo godimo ga go tiisa octane ya dituki, lloto e dira gape jaaka selogetsi mo dibelofong tsa lekgwamosi le disiti tsa dibelofo mo tlhogong ya selindara. Dienjene dingwe tsa bogologolo (tsa pele ga dingwaga tsa bo1980) di dirilwe ka disiti tsa dibelofo tse di boruma ka ntlha ya fa din e di sireleditswe ke lloto e e mo petorolong. Fa ditlaleletsi tsa mmetale di tlosiwa mo peterolong, disiti tsa dibelofo tse di boruma tsa metale di ka onala mme ga nna le phokotsego ya disiti tsa dibelofo e e ka bakang tatlhegelo ya kitlano le maatla. Seemo sa botlhokwa sa tiro ya siti ya belofo ke lebelo le le kwa godimo le/kgotsa morwalo o montsi o o bakang dithemphereitšhara tse di kwa godimo tsa dibelofo le tshenyego e e oketsegileng.
Dibanka tsa tshedimosetso ya gore dirori di tsamaelana le dituki tse di tla bong di aname, mme di akaretsa ditsha tsa inthanete tsa NAAMSA (www.naamsa.co.za) le SAPIA (www.sapia.co.za), di tla tlhalosa ka botlalo gore ke dirori dife tsa bogologolo tse di ka nnang le matshosetsi a VSR, tse di tshwanetseng go go dirisa Peterolo ya Kemedi ya Lloto. Ditlamo tsa dioli di tla bapatsa peterolo ya kemedi ya lloto ka dipompo tse di kwa pele, go seng jalo di ka tlamela ka setlaleletsi se se mo lebotlolong se se ka rekwang mme ga tlalelediwa ka sona ka selekano se se lekanyeditsweng mo tankeng ya serori fa go tladiwa peterolo e e senang lloto.
Ke tshwanetse go dirisa ditlaleletsi dife tse di mo dibotlolong?
Go na le ditlaleletsi di le mmalwa tse di thibelang go onala mo mmarakeng tse di ka sireletsangdibelofo tsa serori sa gago fela jaaka Peterolo ya Kemedi ya Lloto. Ditlaleletsi tse di nang le potasiamo, fosofore gongwe mankanese di tla tlamela ka tshireletso e e lekaneng fa di dirisiwa ka selekano se se maleba go ya ka dikatlenegiso tsa faboriki.
Ditlamorago tsa go dirisa peterolo ya kemedi ya lloto ke dife fa serori sa me se tsentswe sefetodi sa katalise?
Peterolo ya kemedi ya lloto ga e a tshwanela go dirisiwa mo diroring tse di nang le difetodi tsa katalise gonne dingwe tsa ditlaleletsi di ka ama thata katalise. Ka ntlha ya seno, peterolo ya kemedi e tla rekisiwa fela ka dipeipi tse dikgolwane tse di ka sekeng tsa kgona go tsena mo dipeiping tsa dirori tse di tlhokang peterolo e e senang lloto.
Go tla simolola leng go patelesega gore dirori di nne le difetodi tsa katalise?
Go tloga ka kgwedi ya Tlhakole 2005, mefuta yotlhe ya dirori tse di dirisang peterolo tse di pegang pabagami le dibene tse di itsisitsweng mo Aforika Borwa, di tshwanetse go fitlhelela seemo se se rileng se se laoletsweng sa go kgwa mosi mme ka jalo, di tshwanetse go bo di tsentswe sefetodi sa katalise. Ga gona tlhokego epe ya gore dirori tse di dirilweng pele ga matlha ano dib o di tsentswe difetodi tsa katalise. Dirori tse dintšhwa tse di fetang bokana ka 70% di setse di tsentswe difetodi tsa katalise.
Tiriso ya ditlaleletsi tse di maleba tse di mo mabotlolong tse di thibelang go onala ga dibelofo
Go bonolo tota go dirisa ditlaleletsi tse di thibelang go onala ga dibelofo. O entela fela gongwe go tshela selekano se se tlhokegang sa setlaleletsi mo tankeng ya petorolo pele ga go tlatsa ka peterolo e e senang lloto. Ditlaleletsi tseno di tlamela ka tshireletso ya dibelofo e e tshwanang le tshireletso e e neng e tlamelwa ke lloto e e neng e le mo peterolong e e nang le lloto.
Ke tla itse jang gore ditlaleletsi tse di thibelang go onala ga dibelofo di tla sireletsa enjene ya me?
Ditlaleletsi tse di thibelang go onala ga dibelofo di ka emela peterolo ya kemedi ya lloto sentle fela fa e le gore o tlhopha setlaleletsi go tswa kwa faboriking e e ikanyegang, e e diretsweng go sireletsa dibelofo mme o se dirisa fela jaaka go laetswe mo sephuthelong. Ela tlhoko gore go tlhokega tshireletso thata fa serori se tsamaya ka lebelo le le kwa godimo thata gongwe go ya ka seemo sa boima jwa morwalo, go tshwana le go kgweetsa paka e telele mo tselafefong mme go gogiwa kolotsana e e boima.
A go dirisa setlaleletsi se se thibelang go onala ga dibelofo se le sentsi go feta se se atlenegisitsweng go ka sireletsa enjene ya me go feta?
Nnyaa. Ga o a tshwanela go dirisa selekano se se fetang se se atlenegisitsweng sa setlaleletsi.
A go dirisa setlaleletsi se se thibelang go onala ga dibelofo mo godimo ga go dirisa Peterolo ya Kemedi ya Lloto go ka tlamela ka enjene ya me ka tshireletso e e botoka?
Nnyaa.. O tshwanetse go dirisa setlaleletsi se se thibelang go onala ga dibelofo kgotsa peterolo ya kemedi ya lloto. Ditlaleletsi dingwe ga di a siamela go kopanngwa le peterolo ya kemedi ya lloto. Gape go ka fitlhelwa ditlaleletsi dingwe di sa tsamaelane, mme ka jalo, go botoka go dirisa mofuta o le mongwe fela.
Fa serori sa me ga jaana se dirisa peterolo e e senang lloto, a go dirisa peterolo ya kemedi ya lloto kgotsa setlaleletsi se se thibelang go onala ga dibelofo go ka thusa ka tshireletso ya tlaleletso?
Nnyaa. Tswelela go dirisa kereiti e o e tlwaetseng ya peterolo e e senang lloto ka ntlha ya fa serori sag ago se sa tlhoke tshireletso e e tlamelwang ke peterolo ya kemedi ya lloto kgotsa setlaleletsi se se thibelang go onala ga belofo. Fa serori sa gago se na le sefetodi sa katalise, go dirisa peterolo ya kemedi ya lloto kgotsa setlaleletsi se se thibelang go onala ga belofo go ka senya katalise. O tshwanetse go dirisa fela peterolo e e senang lloto jaaka go atlenegisitswe mo teng ga bukana ya serori.
DISELE
Seelo se sentšhwa sa sebabole se tla bo se le jang mo Diseleng?
Go tla nna le dikereiti tse pedi tsa disele fela jaaka go ntse ga jaana. Kereiti e e tlwaelegileng e e leng gona go ralala naga e e nang le sebabole sa selekano sa 500 ppm gammogo le disele e e nang le sebabole sa kereiti e e kwa tlase ya sebabole sa selekano sa 50 ppm.
A disele ya mofuta o montšhwa e tla ama ditshenyegelo tsa tlhokomelo le sebaka sa go fetola oli?
Difaboriki tsa dirori di tlhalositse gore go fokodiwa ga seelo sa sebabole go tla kgontsha dirori di le dintsi go atolosa sebaka sa go fetola oli, mme seno se tla fokotsa ditshenyegelo tsa tlhokomelo.
Goreng go fokodiwa sebabole mo teng ga disele?
Dikarolwana tse di nang le sebabole di itiragalela fela mo diseleng. Lebaka la go fokotsa sebabole go tswa go 3 000 ppm go ya go 500 ppm ke go fokotsa mosi wa dirori mme ka jalo, go tokafatsa boleng jwa mowa wa metsesetoropo. Le gale, fa serori se sa tlhokomelesege sentle, go sa ntse go tla nna le digase tse di kotsi le fa boleng jwa setuki bo tokafetse.
Dikarolwana dingwe tsa haeterokhabone (dikarolwana tsa polar le aromatiki) tse di fitlhelwang mo dituking tsa disele di logetsa dipompotsa dituki le dienti (injectors). Fa di tlosiwa mo thulaganyong ya go tlosa sebabole, bokgoni jwa go logetsa jwa setuki bo a fokotsega. Ka jalo, go tla tlalelediwa ka ditlaleletsi tsa togetso mo dikereiting tsa disele ya sebabole sa 500 le 50 ppm go netefatsa gore go nna go na le seelo se se totobaditsweng sa togetso.
Tlhotlhwa yona e fa kae, gona goreng e oketsega?
Disele ya dikereiti tsa sebabole se se kwa tlase e tla ja tlhotlhwa e e kwa godingwana go na le disele ya kereiti e e nang le sebabole se se kwa godimo e e e emelang, go itepatepanya le ditlhotlhwa tsa mebaraka ya boditšhabatšhaba
<fn>tsn_Article_National Language Services_DITHULAGANYO TSA KITSO YA TLHOLEGO (2004).txt</fn>
LEFAPHA LA SAENSE LE THEKENOLOJI
DITHULAGANYO TSA KITSO YA TLHOLEGO
SERALWA SA PHOLISI
Mopitlwe 2004
LENANE LA DITENG
Tshobokanyo
KGAOLO 1
Matseno
Tumelelo ya mesola ya setso sa seaforika tebang le bogotlhe
Tlhabololo ya Ditirelo tse di Tlamelwang ke Dingaka tsa Setso
Tshwaelo ya Kitso ya Tlholego mo ikonoming
Dikamano le dithulaganyo tse dingwe tsa kitso
KGAOLO 2
IKS le Ditsela tsa Bosetšhaba tsa Thuto le Tlhamo
Matseno
Tshwaraganyo ya IKS mo Thutong le Letlhomeso la Borutegi la Bosetšhaba
Tshwaraganyo ya IKS mo Tseleng ya Bosetšhaba ya Tlhamo ya Aforika Borwa
Dipatlisiso tsa Bosetšhaba le Tsela ya Tsweletso
Mokgatlho wa Poraefete
Baeteledipele ba Setso
Basadi
KGAOLO 3
Puso le Tsamaiso
Karolo ya IKS mo Mmusong
Matlhomeso a Molao le Tsamaiso
Go Lemogwa ga Batshodi ba IKS
KGAOLO 4
Letlhomeso la Setheo
Kakanyo ya Letlhomeso la Setheo
Tlhamo ya Ofisi ya Bosetšhaba mo go IKS
Tlhamo ya Khansele ya Bosetšhaba ya Kgakololo mo go IKS
Tlhamo ya Terasete ya Letlole la IKS
Dikamano tsa IKS le Mekgatlho e mengwe
Karolo ya Ditheo tsa dipatlisiso
KGAOLO 5
Melawana ya go Abela IKS Madi
KGAOLO 6
Letlhomeso la Taolo ya Pholisi ya Peomolao le Taolo: Ditaolelo tsa Boditšhabatšhaba le tsa Bosetšhaba
Tshwaraganyo ya Pholisi ya IKS le Dipholisi tse dingwe tsa Bosetšhaba le Peomolao
Tshireletso ya IKS
Dithulaganyetso tsa Bogotlhe tsa IPR
KGAOLO 7
Tsweletso ya Didiriswa tsa Setho le Kago ya Bokgoni
Didiriswa tsa setho tsa IKS jaaka Letlotlo la Bosetšhaba
Tsweletso ya Bokgoni jwa Didiriswa tsa Setho tsa IKS
Go nna mo Molaong ga Baitseanape ba IKS
Dikamano le Tsela ya Bosetšhaba ya Tlhamo
Tekatekanyo ka Paakanyo
Kutlwisiso ya Botlhe ya Kitso ya IKS
KGAOLO 8
Dithulaganyetso tsa Tshedimosetso le Dipatlisiso tsa IKS
Dipolokelo-Tshedimosetso
Dilaeborari
Dimusiamo
Mekgwa ya puo ya IKS
Dilaboratori tsa IKS
Mafelo a IKS
Bokhutlo
TSHOBOKANYO
Tshobokanyo ya Pholisi ya Ditsela tsa Kitso ya Tlholego (IKS) ke letlhomeso le le kgontshang go phaphamisa le go maatlafatsa seabe sa kitso ya tlholego tlhabololong ya loago le ikonomi mo Aforika Borwa. Ditsibosi tse kgolo tsa Pholisi ya IKS mo thulaganyong ya Aforika Borwa di akaretsa:
Netefaletso ya mesola ya setso sa SeAforika mo bojotlheng - ntlha e e lolameng tebang le botlhokwa jwa go rotloetsa boitebo jo bo siameng jwa SeAforika;
Dikgato tse di diregang tebang le tlhabololo ya mesola ya ditirelo tsa ikonomi tse di tlamelwang ke batshodi ba kitso ya tlholego ba ba amegang gareng ga tse dingwe ke, melemo ya setso, thekenoloji, semowa, le dipuo tsa tlholego;
Kgatelelo ya seabe sa kitso ya tlholego mo ikonoming - mosola wa kitso ya tlholego mo go tlholeng ga ditiro le khumo, ka boitlhamedi; le
Dikamano le dithulaganyo tse dingwe tsa kitso, sekai kitso ya tlholego e dirisiwa le bayothekenoloji ya sešweng mo difamasing le makala mangwe go oketsa seelo sa boitlhamedi.
Go tsenya pholisi e tirisong, go tla tlhokega ditiro, ditheo le ditshiamelo tsa peomolao tse di latelang:
Khansele ya Keletso ya Bosetšhaba ka ga Dithulaganyo tsa Kitso ya Tlholego, re e ikarabelang go Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji;
Tiro ya tlhabololo, e e akaretsang, thutego le dipatlisiso tsa tiragatso, tlhabololo le boitlhamedi tebang le Dithulaganyo tsa kitso ya Tlholego (IKS),
Thulaganyo ya tsholo direkhoto tsa kitso ya tlholego le batshodi ba kitso ya tlholego, fa go maleba, go tlhomamisa ditshwanelo tsa bone tsa semolao, le
Tlhatloso mafaratlhatlha a dikamano magareng ga badirisi, go nna kwa Lefapheng la Saense le Thekenoloji;
Peomolao go sireletsa thoto ya matlhale e e golaganngwang le kitso ya tlholego, go tsamaisiwa keLefapha la Kgwebisano le Intaseteri;
Terasete ya Bosetšhaba ya IKS, go dira jaaka motlhokomedi wa thoto ya matlhale, fa go maleba, le jaaka motlamedi wa tsamaiso ya semolao wa bofelo tebang le ditšhaba tsa tlholego le, le ditlhopha tse dingwe tse di nang le kitso,
PONELOPELE LE MAIKEMISETSO A PHOLISI YA DITSELA TSA KITSO YA SETSO TSA AFORIKA BORWA
Ketapele
Mmuso wa Rephaboliki ya Aforika Borwa o gatelela boineelo jwa one mo kamogelong, tsweletso, tlhabololo, tshireletso le netefaletso ya IKS. Pholisi e kuno ya ditherisano tse di tseneletseng, tshupo ya borutegi, dingangisano le go nna le seabe ga beng ka go farologana. Go nna le seabe ga badirisi le batshodi ba Kitso ya Tlholego (KT) e nnile ntlha ya botlhokwa tota. E rotloediwa ke ditheo tsa lefatshe tsa ditshwanelo tsa botho, mme e tsenyeletsa boleng jwa SeAforika jaaka ubuntu le batho-pele. Boleng jo bo thusitse mo kgaratlhong kgatlhanong le kgethololo mme bo tshwanetse go tswelela go sireletsa tokologo ya dithulaganyo tsa kitso ya rona mo nyelelong le go fitlhega.
KGAOLO 1
MATSENO
Dithulaganyo tsa kitso ya tlholego tse di simolotsweng le go tshegediwa ke batho ba ba tlholegileng mo Aforika Borwa baakanya matshelo le dithulaganyo tsa tumelo tsa karolo e kgolo ya setšhaba sa naga. Thulaganyo ya go nna jaana ya kitso ya tlholego e itshenola mo dikgaolong tse di simololang ka setso le meletlo ya bodumedi go ya go ditiro tsa temothuo le dithuso tsa boitekanelo. "Kitso ya Tlholego" (KT) e dirisiwa jaaka makaelagongwe kitso ya "setso" le "selegae" go farolognya kitso e e tlhotsweng ke le magareng ga merafe e e farologaneng go tswa go dithulaganyo tsa kitso ya "boditšhabatšhaba" e e tlhodilweng ke diyunibesithi, ditikwatikwe tsa patlisiso tsa mmuso le intaseteri ya poraefete, e nako nngwe e sa bidiweng sentle jaaka dithulaganyo tsa kitso ya "Bophirima".
Ka fa tlase ga tlhaolele, Dithulaganyo tsa Kitso ya Tlholego (DKT) mo Aforika Borwa, gammogo le badiri mo dithulaganyong tsa go nna jalo, di ne di kgaphetswe kwa thoko, di gateletswe le go sotliwa. Se se nnile le ditlamorago tse di sa itumediseng mo tlhabololong ya ikonomi le setšhaba sa Aforika Borwa, se tlhodileng tshokamiso ya loago, setso le tlhabololo ya ikonomi ya batho ba teng ba bantsi. Go ralala maemo otlhe a loago le ikonomi le katlaatlelo, le go kgabaganya ditlhopha tsa dingwaga tsotlhe, maemo a loago le bong ka bobedi, batho ba ba tlholegileng mo nageng e ba sotlegile thata. Tshotlego e ba lebaneng nayo e na le bokgoni jwa go oketsa le go atolosa go tlhoka tekatekano magareng ga ditlhopha tsa tlholego le tse dingwe tsa loago mo dingwagakgolong tse di tlang, ntle le fa go ka dirwa maiteko a magolo a go baakanya go tlhoka tekatekano go go tsweletseng gone jaanong, go go tebang le dithulaganyo tsa kitso ya tlholego ya ditlhopha tsa setso le kitso e e rileng ya tlholego gareng ga dintlha tse, jaaka mekgatlho ya dingaka tsa setso le kitso e e rileng, sekai jaaka kitso ya tlholego e e tshotsweng ke basadi mo setšhabeng.
Tshwaraganyo le go keteka diponagalo tsa dithulaganyo tsa kitso ya SeAforika mo Aforika Borwa ga se fela ntlha ya paakanyo. Go ka tlhola ditshekamelo tse ntšhwa tsa patlisiso le dimmapa tsa tlhaloganyo, gammogo le go oketsa tse di leng teng. Fa go bapisiwa kgatlhanong le kwelotlase mo dingwageng tsa kgatelelo, go na le letlotlo le le ka se ganediweng la IK le le phologileng mo mabakeng mangwe, le bile le oketsegile mo tshireletsegong ya setšhaba le merafe ya SeAforika. Bontsi jwa IK jo bo tsweletseng bo bopile le go aga Aforika e e kanayang mo mabakeng a a jaaka botsweretshi, mmino, bodumedi le thutobodimo, bobusi, tshiamiso, boitekanelo le temothuo. Go tshwana ga botho le setso, go akaretsa dithulaganyo tsa loago tsa tumelo, go nnile ga maatlafala le go nna matlhagatlhaga mo tsamaong ya ditiro tsa IK , le mo tikologong e e matshosetsi a bokoloniale le tlhaolele. Gangwe le gape basadi e ne ele bona basireletsi ba kitso e.
Phenyo ya demokerasi mo tlhaoleleng e re gwetlha go tlhama letlhomeso la bosetšhaba tebang le go tswelela ga tlhabololo ya dithulaganyo tsa kitso ya tlholego. Letlhomeso le le kgontshang le, le tla netefatsa gore batho ba kgona go fitlhelela bokgoni jwa bone ka botlalo mo setšhabeng, mme bo dira karolo e e botlhokwa ya go aga diphitlhelelo tsa tswelelopele ya maikemisetso le dikeletso tsotlhe tse dingwe tsa bosetšhaba. Dirotloetsi tse kgolo tsa Pholisi ya mo seemong sa Aforika Borwa di akaretsa:
Kamogelo ya mesola ya setso sa SeAforika mo bogotlheng - taolelo e e tlhamaletseng ka ntlha ya botlhokwa jwa tsweletso e e siameng ya SeAforika;
Dikgato tse di kgonagalang tsa tlhabololo ya ditirelo tse di mosola tsa ikonomi e e tlamelwang ke batshodi ba kitso ya tlholego le badirisi ba ba nang le seabe, gareng ga tse dingwe mo melemong ya tlhago, botegeniki, semowa, le dipuo tsa tlholego;
Botlhokwa jwa seabe sa kitso ya tlholego mo ikonoming - mosola wa kitso ya tlholego mo go tlholeng ditiro le go tlhama khumo, ka boitlhamedi le;
Dikamano le dithulaganyo tse dingwe tsa kitso, sekai, kitso ya tlholego e dirisiwa le thekenoloji ya sešweng mo difamasing le dikarolo tse dingwe go oketsa lobelo lwa boitlhamedi.
Pholisi e e tsenyeletsa Mafapha a Mmuso a a farologaneng, a go ikgolagantsweng nao ka ga maikarabelo go kgontsha tlhagiso mo dipholising le manane mo mefameng e e farologaneng. Palo e e rileng ya mefama ya boitlhamelo (sekai, mo Lefapheng la Boitekanelo, kgotsa tebang le dipatlisiso ka ga IKS, ka NRF) di setse di diragaditswe. Botlhokwa jwa letlhomeso la pholisi le le akaretsang gotlhe bo lemogilwe, mme go tsewa dikgato tse di kgonagalang ka thuso ya komiti ya Mafapha ka bodulasetilo jwa Lefapha la Saense le Thekenoloji (DST).
Ka jalo, pholisi e, e tswelela ka ntlha ya gore dithulaganyo tsa kitso ya tlholego, ka ona mokgwa o di tlhokwa mokgwa wa "kitlano". Boitlhamedi jwa tshwaragano le boitlhamelo mo mefameng e mengwe di mo tlhabologong e e matlhagatlhaga, mme e tshwanetse go neelana ka setshwantsho se se tletseng sa tikologo ya IKS tsa Aforika Borwa.
Pholisi ya bosetšhaba ya puo jaanong e teng, mme jaanong go tlhamiwa peomolao. Tsweletso ya tetlokhopi ya mmino wa setso le le mefuta ya botsweretshi di sa ntse di emela tiro e e tswelelang. Molaotlhomo wa Badirisi ba Boitekanelo jwa Tlholego o tlhamilwe, mme o tshisinya gore go tlhamiwa ga mokgatlho wa taolo o o tla itsegeng jaaka khansele ya Badirisi ba Boitekanelo jwa Tlholego, e e tla tlhokomelang ditiro tse di ka nnang 200 000 tsa dingaka tsa setso tsa Aforika Borwa.
Sentle-sentle ga go kitla go kgonagala mo tirisong ya pholisi e go laolela badiri ba pholisi mo mefameng e e nang le diponagalo tse di tshwanang di le nosi. Le go ntse jalo, go tla nna botlhokwa go tlhama ditiro di le mmalwa tse ntšhwa go gatelela tiro ya IKS mo Aforika Borwa.
Ntlha e e botlhokwa e ya letlhomeso la pholisi le tlhoka go tlhomiwa ga ditheo mo Aforika Borwa tse di tla dumelelang, tsweletsang le ngangisano ya IKS, le go tlhola moono wa setšhaba go ralala badirisi ba ba farologaneng. Go tla nna botlhokwa go tlhola ditiro tse di mmalwa tse dintšhwa go gatelela tiro ya IKS ka botlalo mo Aforika Borwa:
Ntlhakgolo ya tiro ya Mmuso mo mabakeng a pegelo ya IKS go Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji;
Tiro ya tlhabololo ya IKS, go akaretsa madi a go ithuta, tlhabololo ya dipatlisiso, tlhokomelo ya thulaganyo ya direkhoto tsa kitso ya tlholego le tsweletso ya manane a tlhaeletsano magareng ga badirisi, go nna kwa Lefapheng la Saense le Thekenoloji;
Peomolao le bokgoni jwa tsamaiso go sireletsa thoto ya kitso e e amanang le kitso ya tlholego, go tsamaisiwa ke Lefapha la Kgwebisano le Intaseteri;
boemedi jo bo nang le mosola wa tshegetso, ka kgonagalo ya mokgwa wa boikanyego, go thusa setšhaba go bona, go sireletsa le go abelana dikatso tse di bonweng go tswa kitsong ya thoto ya setšhaba le ditshwanelo dingwe tse di kopanetsweng ke setšhaba godimo ga Kitso ya Tlholego. Mo mabakeng mangwe, merafe kgotsa ditlhotshwana di ka itlhophela go tlhoma terasete ya sone tebang le maikemisetso a, fa dikgatlhegelo tse di rileng kgotsa dipoelo di tshwanelwang ke se.
Ntlhakgolo ya pholisi e tla nna go tlhola thulaganyo e e tlhamaletseng ya go rekhota dithulaganyo tsa IK. E ka tswa Aforika Borwa a itlhophela go baya IK mo setšhabeng kgotsa a leka go bona mokgwa wa tshireletso o o bolokesegileng, thulaganyo ya go rekhota ke ya botlhokwa tota.
TUMELELO YA MESOLA YA SETSO SA SEAFORIKA TEBANG LE BOGOTLHE
Go na le botlhokwa jwa kamogelo le tshireletso ya kitso ya tlhago le IKS mo Aforika Borwa ka ntlha ya mabaka a setso. Mabaka a mabedi a a bokowa a na le tshekamelo ya go kganela kamogelo ya go nna jalo. Lebaka la ntlha ke le le tlwaelegileng la histori ya dipolotiki tsa Aforika Borwa, mme le tlholwa ke kgatelelo ya ditshwanelo tsa botho go ikaegilwe ka bosemorafe le setso. Kitso e e bakilweng ke ditheo ka motsi wa paka eo le pele ga yone e sa ntse e le mo thulaganyong ya go fetolwa le go tlhagisa botlhale jwa botho jwa BoAforika. Lebaka la bobedi le tswa mo go itlhaganediseng bogotlhe, mme le ama dithulaganyo tsa kitso ya setso mo lefatsheng ka bophara.
Lefapha la Botsweretshi le Setso le tla tshwanela ke go tlamela ketapele ya botlhale jo bo lolameng tebang le mabaka a ka bobedi.
Paakanyo
Aforika Borwa o ipela ka kgololosego le boipuso jo e bo boneng ka kgaratlho go tswa mo dingwageng tsa kgatelelo tse di neng di ikaegile ka tlhakolothoto ya metswedi ya didiriswa tsa batho ba ba tlholegileng mo nageng. Ke ka lebaka le gobo dithulaganyo tsa bosetšhaba tsa tokologo di dirilweng ka ponelopele e e itshetlegileng ka ditheo tsa botlhokwa tsa botlhokwa le mesola ya demokerasi. Gareng ga tse ke seriti sa botho, phitlhelelo ya tekatekano, tsweletso ya ditshwanelo tsa botho le kgololosego, le kgaratlhelo ya bosiamisi jwa loago, go se kgetholole ka bomorafe le bong. Megopolo ya ya bosimisi jwa loago le tekatekano mo mo gare ga Aforika Borwa ga se dintlha tse di mosola le dikakanyo fela; di patilwe ke ditlamego tsa go tsaya dikgato tsa paakanyo, ka kakaretso le ka tlhamalalo. Go botlhokwa go lepa le go kgontsha didiriswa tsa pholisi go kgontsha dikaelo tsa Molaotheo tebang le ditshwanelo tsa go nna jalo.
Karolo 185 ya Molaotheo e tlhoka go tlhomiwa ga Khomišene ya Tsweletso le Tshireletso ya Ditshwanelo tsa Setso, Bodumedi le Puo ya Setšhaba. Molawana o o o maleba o o neelang Khomišene dithata o saenetswe go nna molao ka 2002. Nngwe ya maikemisetsomagolo a Khomišene ke "go tsweletsa tlotlo ya ditshwanelo tsa setso, bodumedi le puo ya setšhaba." Gape Khomišene e na le dithata tsa go "tlhokomela, tlhotlhomisa, batlisisa, ruta, ngoka, eletsa le bega ka ga dintlha tse di amanang le ditshwanelo tsa setso, bodumedi le puo ya setšhaba." Sentlesentle mokgatlho o o tsweletsang kgotsa o o eletsang ka ga IKS o tla tshwanela ke go dirisana le Khomišene. Pholisi e e ikaeletse go tsweletsa maitlhomo a IKS mo gare ga ditshwanelo tsa ikonomi, loago le setso le kgololosego.
Go tsena mo lefatsheng lotlhe
Go tsena gape ga Aforika Borwa mo seraleng sa lefatshe lotlhe, go na le dikgwetlho le ditšhono mo tsamaisong ya IKS. Go tlhatlogela ga Aforika Borwa mo thulaganyong ya ga jaana ya loago le dipolotiki mo sekaleng sa lefatshe lotlhe ga go kitla go tlhoka mathata ka ntlha ya gore moono wa bolefatshe lotlhe ka bo one ke lefelo le le gaisanelwang.
Go ya ka maemo a ikonomi, go tsena gape mo lefatsheng lotlhe go kaya go atologa le go go tsenelela ga kgwebisano ya boditšhabatšhaba, matlole le tshedimosetso mo mmarakeng o le mongwe, o o golaganeng lefatshe lotlhe. Ditlamorago tsa thulaganyo e ke nolofatso le phokotso ya maparego a a tlhomamisitsweng bosetšhaba, katoloso ya kelelo ya matlole le tlhatlogo ya phetisetso ya thekenoloji. Segatlha sa bolefatshe mo dinageng se na le ditlamorago tebang le boikemelo jwa tsone le bokgoni jwa go itlhamela dipholisi jwa tsone. Moono o o fekeetsang ke gore "ditopo go golola, go lekanyetsa taolo ya puso mo ikonoming le go e dira ya poraefete" go lebisa kwa go ngotlegeng ga go nna le seabe ga mmuso mo botshelong jwa bosetšhaba.
Dikaelo tsa setso di amana le kamano, mme gangwe le gape le tlhagiso ya dikakanyo tse di farologaneng le mesola go tlhagisa setso se se tshwanang sa lefatshe ka bophara "naga yotlhe." Dintlha tse di botlhokwa mo thulaganyong e ke dikamano tsa ikonomi, bobegakgang ka bontsi le dintlha dingwe tsa tshedimosetso ya thekenoloji ya sešweng tse sekai, di sekamelang kwa go itlhaganediseng ga tlhomo ya ditlwaelo tsa ditso tsa go nna jalo tse di tshwanang tse di tlhagisiwang ka go ja, kopelo, mmino, puo, mokwalo, j.j., tse di dirang go tshwana ga "naga yotlhe".
Pontshi ya bolefatshe jo bo tseneletseng ke pharologano ya go ngotlega ga dipuo go ralala lefatshe lotlhe. Go fopholediwa gore go ka tswa go na le dipuo tse di buiwang di ka nna 5000 go ya go 7000, tse bokana ka 100 di nyelelang ngwaga mongwe le mongwe. Bokana ka 2500 jwa dipuo tse di setseng jaanong di mo kotsing, diperesente di le 32 tsa tsona e le tsa seAforika. Bolefatshe e le jona bo tsewang bon a le seabe se segolo mo go nyeleleng ga tsone, mme bone bo sa fetoge..
Ditšhaba tse di mo kotsing go ralalala lefatshe di tsibogetse go nyelela ga gikagi tsa ditso tsa tsona ka mekgwa e e farologaneng. Nngwe ya ditsibogo tse e nnile kgolo ya boditšhabatšhaba ya motsamao wa IK o o nnileng le tlholtlheletso mo ditumalanong tsa dikamano tse dikgolo go tswa mo ditshwanelong tsa botho. Dikao tsa ditumalano1 tsa go nna jalo di akaretsa Kopano malebana le Ditshedi tse di farologaneng le Lenane la Tiro tse go dumalanweng ka tsona kwa a Kopanong ya Lefatshe ka ga Ntshetsopele ya Tlhabololo kwa Gauteng. Molebo o mongwe e nnile go netefatsa gore batho ba selegae ba lefatshe ban a le tshwanelo ya boitlhophelo jwa tswelelopele le go diragatsa tshwanelo eo, mme mo go diragatseng tshwanelo eo, ba tshwanetse go amogelwa jaaka beng ba setso seo sa bone le le thoto ya botlhalelo joo, sekai jaaka mo Mataatua Declaration ya 1993. Tsosoloso ya Aforika le NEPAD (mo tokomaneng ya yona ya tshimologo) ka bobedi di lemogile fa kitso ya tlholego e le sengwe sa botlhokwa mo lefatsheng.
Go tla gatelelwa tsweletso ya dikamano tsa boditšhabatšhaba mo IKS go tswa mo tshekamelong ya karogano ya ditlwaelo tse di botlhokwa le boineelo mo maikemisesto a a tshwanang le balekane ba dikgatlhegelo tsa bone di tshwanang le tsa rona.
Tlhabololo ya Ditirelo tse di Tlamelwang ke Dingaka tsa Setso
Go ya ka Togamaano ya Melemo ya Tlhago ya Mokgatlho wa Boitekanelo wa Lefatshe (WHO), "Melemo ya Tlhago e dirisiwa ka bophara, mo thulaganyong e e golang ya boitekanelo ka botlhokwa jwa ikonomi". Mo Aforika, go ya go 80% ya setšhaba e dirisa melemo ya tlhago go fitlhela ditlhokego tsa bone tsa boitekanelo. Kwa Asia le Latin America, ditšhaba di tswelela go dirisamelemo a tlhalogego ka ntlha ya mabaka a histori le ditumelo tsa setso. Kwa China, melemo ya tlhago e dira bokana ka 40% ya ditirelo tsotlhe tsa tlhokomelo ya ditirelo tsa boitekanelo.
Mo dinageng tse di tlhabologang, tiriso e e anamemng ya melemo ya tlholego ke ka ntlha ya go fitlhelelwa le go bonwa bonolo ga yona. Kwa Uganda, sekai, kelo ya baalafi ka melemo ya tlholego mo setšhabeng e magareng ga 1:200 le 1:400. Se se kgatlhanong thata le go nna teng ga baalafi ba alophatiki, ba kelo ya bone ka tlwaelo e leng 1:20 000 kgotsa kwa tlase Go feta mo kanamo ya badiri ba go nna jalo e ka nna ya se lekalekane ka bontsi bo fitlhelwa ka ditiropokgolong le kwa dikgaolong dingwe tsa metsesetoropo, mme ka jalo go le thata go fitlhelelwa ke batho ba ba nnang kwa metseng ya selegae. Ka dinako dingwe melemo ya tlholego key one fela metswedi ya tlhokomelo ya boitekanelo e e fitlhelelwang bonolo- segolo setona ke bontsintsi jwa balwetse ba ba humanegileng mo lefatsheng.
Go ya ka WHO, dintlha tse di botlhokwa thata tse di amang tiriso ya melemo ya tlholego di wela mo matlhakoreng a mane:
Pholisi ya Bosetšhaba matlhomesotiro a a botlhokwa thata mo tlhagisong;
Pabalesego, bokgoni le boleng - tse di leng botlhokwa thata mo katolosong le taolong ya tlhokomelo ya melemo ya tlhago;
Phitlhelelo - go dira gore melemo ya tlhago e fitlhelelwe le go nna tlhwatlhwatlase; le
Tiriso ya botlhokwa -netefaletso ya go nna maleba le go nna tlhwatlhwatlase.
Mo kamogelong ya mosola o o botlhokwa wa melemo ya tlholego mo Aforika Borwa, Lefapha la Boitekanelo le kwadile Molaotlhomo wa Boitekanelo. Molotlhomo o, o itapatepanya le maphata a a kailweng fa godimo, mme o tshisnya go tlhomiwa ga lekgotla la taolo.
Go botlhokwa jwa go tiisa tiro ya Dipatlisiso le Tlhabololo mo lephateng le, thatathata jaaka e amana le go rekhota le go tshegetsa dingaka tsa setso tebang le pabalesego le phitlhelelo, gareng ga tse dingwe.
Tshwaelo ya Kitso ya Tlholego mo ikonoming
Nako go ngangisanwa ka gore go tlhokega ga tlaleletso mo boitlhameding mo IKS go raya gore kitso e na e le kwa tlase, mme ga e ka ke ya tlhagisa kgolo ya ikonomi. Tlhaloso ya ya mokgwa o o tsepameng wa IK ke tlhokego ya mekgwa le dithotloetso tsa karogano fa gare ga IKS2. Mo lephateng la baamogedi ba lotseno lo lo kwa tlase mo temothuong, baitlhamedi "gab a kgathale," mo tlhokegong ya thotloetso le tshireletso ya setšhaba go dira gore kitso ya bone e itsege mo setšhabeng. Mo lephateng le le amogelang lotseno lo lo kwa godimo, ba na le "sephiri". Ka kakaretso, dinaga tsa Aforika go di ise di tsenye tirisong dipholisi tsa thotloetso tse di ka thusang go fitlhelela "boitlhamelo jo bo tswelelang le jo bo tlaleletsang" mo IKS. Mekgatlho ya setso e bonala le yona e sa baakanye se ka boyona. Ka jalo, ditlamorago tsa kgodiso ya IKS di nna di le kwa tlase, di tshegetsa mogopolo o o fosagetseng wa gore IK e nna e eme felo go le gong. Ka jalo go tlholwa ga mekgwa ya tlhotlholetso go tlhoka go nna maitshetlego a pholisi ya Aforika Borwa ya IKS.
Le gale, le fa go na le tlhaelo ya dithotloetso tse di rulaganeng, segolo thata tebang le melemo ya setso le temothuo ya setso, e e emelang tiro e e botlhokwa ya temothuo mo aforika Borwa, kitso ya tlholego e na le seabe se segolo mo tswelelong ya matshelo a bontsi jwa setšhaba sa Aforika Borwa. Nako nngwe go na le mogopolo o o ganediwang, o o reng temothuo ya setso ke thulaganyo e e itshokelwang ya ekholoji le tlhagiso ya dikuno tsa dithoro e e bontshitseng maitsetsepelo mo dipakeng tse ditelele. E oketsa tshireletso ya tlhagiso ka tlwaelo ya tikologo ya selegae. Tshireletso ya dijalo e netefadiwe ka tlhabololo ya thulaganyo e e matswakabele e e tsenyeletsang dintlha tse di tshwanang le mefutafuta ya dijalo, katoloso ya dijalo, didiriswa tsa dijenetiki tsa tlhago, go tlhagola go go lekanetseng, thefosano ya ikhutsiso ya masimo, gammogo le kgaogano ya dijo le badiri. Mekgwa e e ntseng jaana e na le go nna ditsibogelo tse di siameng tsa maemo a selegae mme ke ditlwaelo tse di maleba tsa matshosetsi.
Mo Aforika Borwa, Ditsweletso tsa Kitso ya Tlholego di "tshotswe" ke le go tlamela ditirelo go batho ba ba tlhokang le ba ba tlhokang ditiro. Ka jalo go botlhokwa go sekaseka mosola wa IKS go ka thusa mo go tlholeng ditiro. Lenane le le akanyeditsweng la thapo la IKS le ka thusa kgotsa la nna fa teng ga Lenane la Ditiro tsa Setšhaba le le tlhodilweng ke Mmuso. Seno e tla nna nngwe ya diporojeke tse dintsi tse di ikaeletseng go dirisa IKS go fedisa botlhoki.
Mo go anamiseng bokgoni jwa ikonomi ya IKS, re tshwanetse go tlhokomela mabaka a magolo a mararo a:
Go tlholwa ga mekgwa ya thotloetso go tsweletsa boitlhamelo jwa IKS;
Tsweletso ya IKS ka mokgwa wa tlhabololo e e ikemetseng; le
Tsweletso ya IKSjaaka motlhami wa ditiro.
Dikamano le dithulaganyo tse dingwe tsa kitso
Dikamano le dithulaganyo tse dingwe tsa kitso di tlamela ditšhono tse di botlhokwa tsa dikuno le ditirelo tse ntšhwa tse di ka se nyadiweng. Kgwebisno ya boditšhabatšhaba ya ka didiriswa tsa dire go tsenyeletsa dintlha tse di botlhokwa tsa ikonomi gompieno. Thekiso ya diritibatsi tse di ikaegileng ka melemo ya setso fela e tsa maela go feta dibilione tse di US$ 32 ka ngwaga. Go fopholediwa gore ka go ikamanya le batho ba tlholego, batlhotlhomisi ba ka oketsa selekano sa tsweletso ya ditekelelo go tswa go sampole e le nngwe ya 10,000 go ya go di le pedi, le gore kitso ya "tlholego" e oketsa bokgoni jwa tshekatsheko ya dijalo tebang le dire tsa melemo go feta bokana ka diperesente3 di le 4000. Kwa ntle ga seabe sa kitso ya tlholego, dikuno tse dintsi tsa botlhokwa tsa melemo tse di dirisiwang thata gompieno, di kabo di se teng. Pele ga 1992, Kitso ya Tlholego le didiriswa din e di tsewa jaaka boswa jo bo tlwaelegileng jwa motho. Go ne go se na melao ya boditšhabatšhaba (le mo dinageng tse dintsi boditšhaba) e e laolang phitlhelelo ya didiriswa. Go tswa mo letlhakoreng la dikgaisano boditšhabatšhaba, mo lefatsheng le le dirang ka thata ka kitso, dithulaganyo tsa kitso tse di sa fitlhelelweng bonolo go tse dingwe di neelana ka bokgoni jwa kgaisano. Jaaka naga ga re ka e ra kgona go ikgatholosa IKS mo lebakeng le.
Mokgwa wa boitebo ka nosi mebuso ya thoto e baka mathata a a mmalwa, fa go e dirisiwa mo bathing ba selegae. Ba retelelwa ke go tlhokomela gore batho ba ba, ba leba tikologo ya bone ka bogotlhe, mme gab a arogaloganye didiriswa mo botshelo jwa bone bo ikaegileng mo ikonoming e e riling le dithoto tsa loago. Godimo ga moo, motho o tlhalosa jang boitlhamedi le go tswelwa mosola mo bathing ba selegae, go na le botlhokwa jwa go supa botlhokwa le se e seng setlwaedi? Mo mabakeng mangwe, go na le ditlhotshwana mo ditšhabeng, tse di jaaka dingaka tsa setso le babetli ba ba gokaganyang le go tlhabolola IK magareng ga bone ka nosi, go na le magareng ga setšhaba ka bophara. Go ya pele bothata bo tlhakatlhana mo mabakeng a e leng gore kitso yone eo kgotsa kitso e e tshwanang nayo e dirisiwa ke ditšhaba tse di farologaneng go ralala lefatshe.
Mabaka a ka baakanngwa ka go dira mo letlhomesong la TRIPS ka tiriso ya mekgwa e e farologaneng ya ditshwanelo tsa thoto. Tsona di akaretsa dipontshi tsa loago, mogopolo wa ditshwanelo tsa setšhaba le mekgwa ya sui generis ya tshireletso go thusa mokgwa wag a jaana wa Thoto ya Kitso.
Mokgwa o o maleba o o amanang le thulaganyo ya ga jaana ya kitso ya Thoto ya mekgwa ya tlholego e botlhokwa go e kwala. Go kgona go thibela Kitso ya Tlholego e e setseng e le mo setšhabeng go tshwaiwa jaaka boitlhamelo bongwe jo bošwa mo nageng, go botlhokwa that a go neela ka bopaki jo bo kwadilweng jwa mekgwa ya go nna jalo. Ka mokgwa o, batho ba selegae ba ka gwetlha Kutso ya Botlhale e e neelwang bangwe ka ditiro tse e leng tsa bone ka tlholego. Laeborai ya Dijitale ya Kitso ya Tlholego (TKDL) (India) ya Ayurveda e ne ya tlhamiwa go thibela go neelwa ga ditshireletso tsa boitlhamelo jo bo sa amogelesegeng go TK ya India, go tlhatlhamolola dikgoreletsi tsa puo, gammogo le tsa sebopego, mme go tlhamiwe thulaganyo ya sešweng, dipatlisiso le didiriswa tsa pusetso tsa TK. Godimo ga mo, go tlholwa ga dikwadiso tsa Kitso ya Tlholego bosetšhaba, ka dikgaolo le boditšhabtašhaba go ka tshegetsa karoganyo ya poelo magareng ga intaseteri le setšhaba sa kgaolo, jaaka go simolotswe kwa India. Sešweng jaana mo Aforika Borwa, CSIR e fitlheletse tumalano ya botlhokwa le le setšhaba sa ma- San ka ga go arogana kgonagalo ya dipolelo tse di ka tswang mo seretibatsing se se gatelelang keletso ya dijo se se tla dirwang go tswa mo sejalong sa Hoodia . re tla dira letlhomeso le le laolang ditumalano tsa go nna jalo go fitlhelelwa ka tumalano go na le go tlogelela ntlha e tlholego le boikanyego.
Go netefatsa tshireletso ya ditshwanelo tsa kitso e, go tla tshwanela ke go dirwa thulaganyo ya go rekhota mo setšhaba, mekgatlho le beng ba IK ba ka rekhotang go nna beng ba kitso ya bone go thusa mo dikgatlhegelo tsa bone mo dipoelong tsa isago le mo molemong wa loago, go ikaegilwe ka IK.
Dielemente tsa botlhokwa tsa thulaganyo tse di tla tlholang nyalelano e e siameng magareng ga IKS ya Aforika Borwa ledithulaganyo tsa bosetšhaba tsa Aforika Borwa tsa boitlhamelo ka jalo mo:
Tlhamong ya letlhomeso la semolao la karoganyo ya dipoelo;
Peomolao go netefatsa maemo a mannye tebang le Ditumalano tsa Tshedimosetso le Phetisetso ya Materiale tebang le patlisiso ya IK;
Tsweletso ya dikamano tsa IK le maitshetlego a saense ka thuso ya didiriswa tse di kobilweng; le
Ditlhabololo tsa Letlhomeso la Aforika Borwa la Tetla go diragatsa IK.
Molao wa Dipatenete wa Aforika Borwa o tshwanetse go tlhabololwa go batla tshenolo ya tiriso ya IK kgotsa phetisetso ya didiriswa tse di tswang mo tirisong ya didiriswa tseo tebang le dipheitente le mediriso. Go retelelwa ke go dira tshenolo ya go nna jalo go ka tlhola tatlhegelo ke tshireletso ya pheitente. Go ya ka mogopolo wa DST, ditlhagisos tsa go nna jalo di ka dirwa go tswa kwa moargo ka sebaka se se amogelesegang. Godimo ga se, tiriso ya Ditumalano tsa Tshedimosetso le Phetisetso ya Materiale (ITAs and MTAs) tse di dumalanang le bonnyane jwa maemo di tshwanetse go batlega mo batlisising botlhe mo lephateng la IK go netefatsa mokgwa karogano ya dipoelo mo isagong fa go se na thulaganyo ya go rekhota.
Lefapha la Saene le Thekenoloji le tla rwala maikarabelo a IKS jaaka e amana le boitlhamedi le dikamano le dithulaganyo tse dingwe tsa kitso go akaretsa patlisiso, mme Lefapha la Kgwebisano le Intaseteri le tla dirana le mabaka a a ka ga thoto ya kitso le tlhabololo ya IK SMME.
KGAOLO 2
IKS LE DITSELA TSA BOSETŠHABA TSA THUTO LE TLHAMO
MATSENO
Kgolagano magareng ga IKS, Tsela ya Bosetšhaba ya Tlhamo (NSI) le Thulaganyo ya Thuto ya Bosetšhaba ke e e botsalano le e e kitlaneng. IKS e ka gola le go tswelela mo puisanong le tirisano le dithulaganyo tse dingwe tsa kitso. Ka tshwanelo, ga go epe ya dithulaganyo tse pedi e e ka atlegang le go tswelela ntle le fa di tlhametswe mo tshireletsong le tsweletso ya IKS.
TSHWARAGANYO YA IKS MO THUTONG LE LETLHOMESO LA BORUTEGI LA BOSETŠHABA
Ditheo tsa Theomolao ya demokerasi, bosiamisi jwa loago le tekatekano, botlhokatlhaolele le bong, ditshwanelo tsa botho le seritisa botho di gatelela mesola e thulaganyo ya thuto ya bosetšhaba e teilweng mo go yona. Manifesto wa Bosetšhaba wa Mesola ya Thuto o gatelela mesola e e fa godimo ka go theya mesola ya maikarabelo, molao, tlotlo, setšhaba se se phuthologileng le poelano jaaka dipilara tse dingwe tse thulaganyo ya thuto ya bosetšhaba e theilweng mo godimo ga tsone.
Pampiritshweu ka ga Thuto le Katiso e tlhalosa botlhokwa jwa pholisi ya thuto ya bosetšhaba le katiso jaaka tse di botlhokwa "go kgontsha batho botlhe go bona mosola, go fitlheela, le go tswelela mo thutong le katiso ya botshelo jotlhe jwa boleng jo bo siameng." Ntlhakgolo ya thekenoloji e e tswelelang e e bokgoni e bonwa le e e batlang thulaganyo ya thuto e e tlhabolotsweng, e e matlhagatlhaga le e bokgoni. Mogopolo o, o ageletswe mo Pampiringtshweu ka ga Saense le Thekenoloji . Pampiritshweu ka ga Botsweretshi, Setso, le Boswa e bona thuto jaaka karolo ya setso, mme e amogela gore setso ka bosone se fetisediwa ka thuto.
Go na le tekatekano e e botlhokwa magareng ga mesola e e kailweng fa godimo le le eo e laolang dithulaganyo tsa kitso ya tlholegot, tse di dirwang ke batho, mafelo a thuto le mekgwa le dithekenoloji tse di tlholtheletsang kitso. Ka jalo go botlhokwa go netefatsa gore thualaganyo ya thuto ya bosetšhaba e dumalana le tlhokomelo ya IK. Mo tlhabololong ya Dipolelo tsa Kharikhulamo e Ntšhwa, go nnile le tshusumetso e e tiileng mo kamogelong le go netefatsa seabe se se botlhokwa sa IK, segolo tebang le thuto ya saense le thekenoloji.
Tebang le moono wa go akgola le go baa mo molaong netefatso ya gore IK ga ya tlhabololwa mo kitsong ya dithulaganyong tsa kitso ya Bophirima. Ke karolo e e botlhokwa ya paakanyo le poelano fa ditiragatso tse di jalo di amogelwa, di tlhaselwa e bile di fetolwa. Pholisi e e batla go simolola tlhatlhoso le kemonokeng ya ditshimololo go netefatsa tetla le kakgolo ya IK ka go tsenya tiro e mo ditirong tsa setheo tse di leng teng go netefatsa tetla le go akgola kitso, segolo the Letlhomeso la Bosetšhaba la Dikwalo.
IK e thata ka tlhago, e bile e fetola semelo sa yona go ya ka ditlhokego tsa batho. E bona matlhagatlhaga a yona mo go tseneleleng mo matshelong a batho. Phetolo ya mananethuto go tloga mo mokgweng wa go lebelela diteng go ya kwa go wa tharabololo ya mathata o tlisa kamogelo ya IK Se se tla tlhoka gore go batliwe le go dirisiwa mekgwa e e maleba mo tirisong ya kitso ya setso mo ditenyeng tsa dirutwa tse di farologaneng.
Letlhomeso la Bosetšhaba la Dikwalo (NQF) le amogela molao wa go ithuta botshelo jotlhe, e bile le lemoga gore ga se fela kwa dikolong, dikholejeng le ditheong kwa o ka ithutang wa bo wa bona le dikwalo. Tetla go tswa go NQF le ditheo tse dingwe tse le tsalanang le tsona e ka neelwa ka ditsela tse di farologaneneg tsa go ithuta, e tshwanetse go akaretsa netefato ya kitso e e bonweng le go dirisiwa kwa magaeng, kitso e gantsi e bonwang ka go bua. Se se tla tlhola gore go nne le pholisi go boloka le go tlhokomela khumo ya kitso (segolo mo dikarolong tsa ditshedi tse di farologaneng) ya metse e ka tlhago e bonwang jaaka magae e bile a humanegile.
TSHWARAGANYO YA IKS MO TSELENG YA BOSETŠHABA YA TLHAMO YA AFORIKA BORWA
Ponelopele ya saense le thekenoloji ya Aforika Borwa ke eo e kgontshang tlhabololo ya loago le ikonomi ka "kopanya ditogamaano tsa rona tsa S&T fa gare ga kgwetlho e kgolo go ya kwa phitlhelelong ya "Tsela ya Bosetšhaba ya Tlhamo" mme e tlhalosiwa mo Pampirintshweu ka ga Saense & Thekenoloji e e phasaladitsweng ka 1996. NSI e amogela gore boitlhamedi bo ka tswa mo bathong le mo mekgatlhong e e nang le boitlhamedi fa gare ga tikologo e e kgontshang e e rotloetsang boitshemololedi mo go rarabololeng mathata. Ka jalo ditheo, mekgatlho le dipholisi di patelesega go dirisana sentle go kgona go tlhagisa kitso e ntšhwa le go fetisetsa dithekenoloji. Ditlamorago tsa dithulaganyo tsa go nna jalo tsa boitlhamedi di akaretsa tokafatso ya boleng jwa botshelo, thotloetso ya kgaisano le tlhabololo ya didiriswa tsa setho.
Tlhago ya ditheo tsa IK e tshitshinya gore e tla nna mmu o nonneng wa go simolola, ke gore, ditheo tsa IK di ikaegile mo bothong, di mefutafuta, di dirisa thekenoloji ya selegae le dikamano tse dingwe tse di thata. Gona le dikai di se mmalwa tsa bogotlhe tse IK e nnileng le seabe mo go tsona, jaaka Japane, India, Singapore, Malyasia le Korea Borwa. Mo bontsing jwa dikai tsotlhe tse, IK e dirile jaaka setheo se se farologaneng sa kitso se se sa kopantshwang le kitso ya setlwaedi. In almost all these cases however, Go ka nna maleba fa IKS e ka kopangwa gotlhelele le Ditsela tsa Bosetšhaba tsa Tlhamo.
Tshimololo mo IKS ya Aforika Borwa ke tirego e e tswelelang go ya ka ditlhokego le maemo a a fetogang a setšhaba. Tiragatso ya kitso kgotsa neelano ya thekenoloji mo nakong e ya diphetogo e ka nna tshimololo ka boyona. Tsereganyo e e nonofileng ya puso e botlhokwa mo go bolokeng lebelo la diphetogo tsa IKS ya bosetšhaba. Tsamaiso ya go tsayakarolo ga setheo se se maleba sa poraefete mo go direng dikungo tsa ikonomi gotswa go IK e botlhokwa mo hisitoring ya Aforika Borwa ya dithulano tsa tirisobotlhaswa magareng ga merafe le mmuso wa Ttlhaolele.
TOGAMAANO YA BOSETŠHABA YA DIPATLISISO LE TLHABOLOLO
Togamaano ya Bosetšhaba ya R &D e rebotswe ke Kabinete ka Seetebosigo 2002. Fa gare ga Togamaano e go na le botlhokwa jwa go tlhabolola lenane la dipatlisiso le tlhalositsweng sentle tebang le IK, go ikaegilwe ka dipatlisiso tse di tlhokegang le dipoelo. Gape go na le tlhokego ya go tlhama letlhomeso le le tlhamaletseng la tekanyetso le le tshwaelang mo thulaganyong ya thuto.
Tekanyetso ya patlisiso ya bosetšhaba le ditshenyegelo tsa tlhabololo bonnyane di ka nna kana ka 0,7% ya GDP, bonnyane halofo ya peeletso e e tswa mo sekgwameng sa setšhaba. Tlamelo ya dipatlisiso tsa IK ka matlole e tlhagisa tšhono e e tshwanang e le nosi tebang le dipatlisiso tsa kgabaganyetso, tirisano-bontsi le patlisiso ya tshwaragano go humisa thulaganyo ya bosetšhaba boitlhamelo. Go setse go na le manane a botlhokwa mo Dikhanseleng tsa Dipatlisiso tse di farologaneng, segolo thata kwa Khanseleng ya dipatlisiso ya Temothuo, Khansele ya Saense le Dipatlisiso tsa Intaseteri, Khansele ya Dipatlisiso tsa Disaense tsa Setho (HSRC) le Khansele ya Dipatlisiso tsa Melemo (MRC). Setheo sa Bosetšhaba sa Dipatlisiso le sona se setse se simolotse go tlhotlheletsa dipatlisiso mo thulaganyong ya thuto e kgolwane ka mokgwa wa thulaganyo ya lenane la R10 ka ngwaga le le tlhametsweng lebaka le.
MOKGATLHO WA PORAEFETE
Dikamano magareng ga mokgatlho wa poraefete le IKS di sa ntsane di ise di utololwe. Seabe sa mokgatlho wa poraefete mo IKS ke sa botlhokwa thata mo mabakeng a a latelang:
go tlholwa ga dikgwebo tse di ikaegileng mo ditirelong tsa IK tse di bakang ditiro tsa nako e telele tse di nang le maungo kwa magaeng, mme di thusa mo go fediseng lehuma;
tlhamo ya dikamano le batho ba kwa magaeng e ikaegile ka dikumo tsa IK, sekai di-intaseteri tsa dikhemese le tsa mmino.
BAETELEDIPELE BA SETSO
Baeteledipele ba setso ke bona batlhokomedi ba ditso tsa ditshaba, tse ba di neetsweng ka setso le ka semolao. Go nna teng ga Boeteledipele ba Setso mo tsweletsong ya IK go botlhokwa. Nnete ke gore ga gona IKS e e ka dirang fa batho ba kwa magaeng le baeteledipele ba bona ba sa akarediwa go tsaya karolo. Mo dinageng tse dintsi tsa Aforika, go lemogilwe morago ga go retelelwa gantsi, gore baeteledipele ba setso le babusi ba setso ba botlhokwa thata mo tiregong ya tsweletso.
Go tla tshwanelwa go simololwa mokgwa wa tumalano o o akaretsang Baeteledipele ba Setso le Ofisi ya Bosetšhaba mo IKS go netefatsa gore babatlisisi ba kgona go tsena kwa Magaeng ka maitseo ka dinako tsotlhe. Go ya ka IK go tshwanetse go nna le dipuisano le baeteledipele ba setso go bona tletla ya go ka tsena mo motseng.
BASADI
Mo e e sa tswang go feta, go ntse go na le kgatlhegelo e kgolo go IKS le karolo e basadi ba e tsayang mo tsweletsong le tlhokomelong ya kitso Babatlisisi le badiri ba ba kwa tlase ba tswelela go lemoga ka go tshwana, gore mo ditšhabeng di le dintsi basadi ka tlhago ke batsamaisi ba didiriswa, le gore ba na le kitso e e botlhokwa ya tikologo. Dithuto di le dintsi tse di gorologaneng di bontshitse gore mo mabakeng a phetogo ya ka bonako jaaka mathata a tikologo, ditiragatso tse di fetogang tsa ikonomi, le botsereganyi jwa puso, basadi ba tsaya karolo e e botlhokwa ya go tsweletsa ditiro, setso le kgolagano ya setšhaba.
Kamogelo ya kitso ya basadi e tla tlhola tshwetso ya gore basadi ba tshwanetse go tsaya karolo ya botlhokwa jaaka batsaya-ditshwetso mo go simololeng tsela le lenane la dipatlisiso. Go tsaya karolo ga basadi go tloga kwa tshimologong le mo maemong otlhe go botlhokwa. Go tsaya karolo go akaretsa maikarabelo, botshepegi le tirisanommogo, e seng fela go senka thuso ya go diragatsa tshimololo ya kwa ntle sentle. Se se kaya go neya bomme thata, boikemelanosi le thata ya go tsaya-ditshwetso mo matshelong le mo mabakeng a bona.
Kabelo e e dirilweng ke bomme jaaka dipolokelo tsa karolo e kgolo ya IK di tla lemogiwa. Gape go botlhokwa gore go lemogiwe karolo e e tserweng ke bomme ya go diragatsa kumo ya dijo, tlhokomelo ya pholo, tshwaragano ya malapa le dikarolo dingwe tsa IKS mme go dirwe matsapa a go tiisa go tlhaloganya ga bona ga dikarolo tse.
KGAOLO 3
PUSO LE TSAMAISO
KAROLO YA IKS MO MMUSONG
IK ke karolo ya botlhokwa e mafapha mangwe a mmuso a e lebeletseng. Mangwe a Mafapha a ke: Temothuo; Botsweretshi le Setso; Saense le Thekenoloji; Thuto; Merero ya Tikologo le Bojanala; Boitekanelo; Kgebisano le Intaseteri; Diporofense le Pusoselegae; Merero ya Mafatshe; Merero ya Metsi le Dikgwa; le Merero ya Dinaga di Sele. Karolo ya DST e ntse e le go golaganya mafapha a a farologaneng go netefatsa gore go na le mokgwa wa tshwaragano mo mabakeng a a amanang le IKS. Se se dirilwe ka go simololwa ga komiti ya mafapha mo go IKS. Go tshitsintswe gore komiti e dirise DG wa DST go tlisa dipegelo go lekoko la ikonomi la FOSAD. Lenane la mafapha a Mmuso a a rebotsweng fa godimo ga le a felela; mafapha mangwe a tla tsenngwa mo komiting fa dikarolo tsa ona mo go IK di sena go tlhalosiwa.
MATLHOMESO A MOLAO LE A TSAMAISO
Ditshimololo tse di botlhokwa tse di tlhokang molao le/ kgotsa bokao jwa popego:
Go simololwa ga Ofisi ya Bosetšhaba mo go IKS le tiro ya yona gareng ga DST (Karolo 4.2).
Go simololwa ga Khansele ya Maele ya Bosetšhaba mo go IKS, e e tla eletsang Tona (Karolo 4.3);
Go simolowa ga Terasete ya Matlole ya Bosetšhaba ya IKS e e tla eletsang Tona mo mererong e e mabapi le Terasete ya IKS le matlole a yona. (Karolo 4.4);
Kitsiso ya molao wa go boloka IK gareng ga molao wa mofuta wa ona wa botlhale wa thoto o o tla tsamaisiwang ke DTI (Karolo 4.5).
GO LEMOGWA GA BATSHODI BA IKS
Go ka tswa go na le ditšhono mo gare ga the Letlhomeso la Bosetšhaba la Dikwalo (NQF) tsa go lemogwa ga batshodi ba IK. Ofisi ya Bosetšhaba mo go IKS gareng ga e tshwanetse go tlhokomela dintlha tsa IK tse di sa akarediwang gareng ga NQF. Matsapa otlhe a tshwanetse go dirwa go tlisa kagiso magareng ga tsela ya bosetšhaba ya go lemoga le tsela ya boditšhabatšhaba. Ditiro tse di tla dirwa mmogo ke DST LE DOE.
KGAOLO 4
LETLHOMESO LA SETHEO
KAKANYO YA LETLHOMESO LA SETHEO
Ka temogo ya gore IKS e tlhoka tirisano e e matlhagatlhaga le gore ditsela tsa tsamaiso di gasagantswe go kgabaganya mmuso, go tshitsintswe gore:
Go simololwe Ofisi ya Bosetšhaba ya IK mo go DST. Makala a a botlhokwa a tiro ya setheo seo a tshwanetse go tsenyeletsa temogo le tlhatloso ya IK le ditsela tsa kitso: Ofisi e e tla abelana ka bakwaledi ba Komiti ya Mafapha a a golaganeng.
Go simololwe Khansele ya Bosetšhaba ya Kgakololo mo go IKS ka taolelo ya go gakolola Mmuso mo mabakeng otlhe a a amanang le temogo, tlhatloso, tsweletso, tshireletso le netefatso ya IK le ditsela tsa kitso; ba ipega go Tona ya ACST mme ba tsamaiswa ke DST.
Go simololwa ga Terasete mo go DST jaaka tsela ya go tshegetsa ditiro tsa go tsweletsa IKS le tiriso ya IK ke batshodi ba IK.
CIPRO e neelwe maatla a go tsamaisa le go kwadisa ga kitso ya batshodi ba IK mmogo le go fetola molao wa jaanong kgotsa go simolola molao wa tshireletso ya IK sekao tsela ya tshireletso ya mofuta wa yona. Melao e e tla thusa molao o o leng teng o o laolang makwalotetla, matshwaokgwebo, moakanyetso, ditetlokhophi, ditshupo tsa thutafatshe, ditshiamelo tsa batsadisi ba dimela ka go abelana ka tshireletso e ntshwa go batshodi ba IK.
TLHAMO YA OFISI YA BOSETŠHABA MO GO IKS
Go na le tlhokego ya go simolola Ofisi ya Bosetšhaba mo go IKS. Ditiro tsa Ofisi e ya Bosetšhaba di tshwanetse go akaretsa:
Go tlamela ka didiriswa tsa botlhe go ya ka ditlapele tse di tlhaotsweng;
Go simolola tiragatso ya dithulaganyetso tsa manane a a amanang le ditiro tse;
Go simolola ditiro tsa mokgwa le katoloso ya dikamano magareng ga batshodi ba IK le setšhaba ka dipatlisiso le tsamaiso ya maemo a tshedimosetso le ditumalano tsa tshutiso ya materiale tse di amanang le IK;
Go sekaseka kopo ya maikaelelo a go kgona go tsena mo go IK le mo go IKS le maemo a go arologana dipoelo ka go lekalekana;
Go tsweletsa kgolagano le Mafapha mangwe a Mmuso, mebuso ya kwa ntle, batshodi ba IK ba dinaga dingwe, baitseanape ba setekeniki ba ba emetseng badiredi ba kwa ntle, le maloko a lephata la botlhe le la poraefete a a amanang le tshireletso ya IKS;
Go tlisa mosola wa ditšhelete go dilaboratori le mafelo le baitseanape/batshodi ba IKS ka maikaelelo a dipatlisiso le tsweletso;
Go tsweletsa le go tsamaisa tshedimosetso ya IKS;
Go gakolola morafe/baagi ba selegae/motho yo o leng mo mabakeng a dikganetsano. Se se tla dirwa mmogo le baeteledipele ba setso la baamegi bangwe ba IKS.
Fa go bewa ditshupetso tsa Ofisi ya Bosetšhaba, go diragatswa taolelo, ditiragalo tse di latelang, gareng ga tse dingwe, di tshwanetse go bona ditlapele fa di:
Simolola katoloso ya IK le IKS e e tshotsweng ke batshodi ba tlhago, boitshupo ba yona le dibopego tsa thulaganyo ya loago go akaretswa le tiro ya basadi, le mabaka a a amanang le tlholego ya tsela e e rekotegang ya IK le IKS le rejisetara e e rileng ya bosetšhaba fa go kgonagala.
Dirwa dioditi tsa ditlwaelo tsa setso tse di dumalanang kgotsa di ganetsana le dineo tsa molaotheo;
Tlhaola tshedimosetso tsa botlhe, ditheo tsa thuto le tsa dipatlisiso le tlhatlhoso ya tiriso ya tekatekano ya IK e e jalo; le
Batlisisa le go tlhaola ka go botsa baagi mefuta e e farologaneng ya go nna le sa gago mo go IK, ditsela tse di leng teng tsa go sireletsa IK le IKS go ya ka ditlwaelo tsa setso le melao ya baagi bao; le ditsela tsa moakanyetso tse di tlhokegang go lemoga le go sireletsa tsela nngwe le nngwe ya go nna le sa gago le melawana ya go arologana dipoelo le dikaelo.
TLHAMO YA KHANSELE YA BOSETŠHABA YA KGAKOLOLO MO GO IKS
Tiro ya Khansele ya Kgakololo e tla nna go dira jaaka setheo sa go gakolola le dikgatlhegelo tsa baemedi ba batsholaseabe ba ditheo, baagi, batshodi ba IKS le baitseanape. Batho ba ba tlhophilweng go nna mo Khanseleng e ba tshwanetse go nna baeteledipele mo makaleng a bona, ba ba batlang go neela mmuso dikgakololo ka mabaka a a botlhokwa a IKS. Khansele e tla nna le maikarabelo a go tsaya dipotso, dithuto le ditherisano ka tiro ya bosetšhaba ya IKS.
Khansele e ka:
Tsamaisa dipotso, dithuto le ditherisano tse di tsamaisanang le taolelo ya yona ya semolao e e simolotsweng ka kopo ya mmuso;
Tsaya dikgato go netefatsa gore dintlha le ditsela tsa tshupetso tsa ditiragatso tsa yona di diriwa phatlhalatsa;
Newa bokwaledi le madi a go dira ditiragatso tse di maleba, go akaretsa dipatlisiso tsa pholisi, go tshegetsa manane a yona; le
Neela kgakololo ya pholisi go Tona ya Botsweretsihi, Setso le Saense le Thekenoloji yo o tla tsamaisang tshedimosetso magareng ga balekane ba gagwe ba ba nang le kgatlhego mo go IKS.
TLHAMO YA TERASETE YA LETLOLE LA IKS
Terasete ya Letlole la IKS le tshwanetse go simololwa jaaka tsela ya go gokelela matseno ka porotokolo ya go arogana dipoelo mo tirong tsa ikonomi tse di tswang go IK mo boemong jwa baagi ba tlholego ba Aforika Borwa mo go tlhokegang. Madi otlhe a a duetsweng mo Teraseteng ya Letlole la IK ke madi a terasete go ya ka bokao jwa karolo 13 (f) ya Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete wa botlhe. Maikaelelo a Terasete ke go buisana le go tsamaisa dikatso tse di bonweng go tswa go kitso ya tlhago e e tshotsweng ke baagi ba Aforika Borwa, fela fa baagi ba ba tlhoka tirelo e e jalo. Fa dipoele di kokotlegelela baagi ba ba rileng, baagi bao ba tla simolola Terasete ya bona ya selegae. Ba tla nna le maatla a go batla matlole go tshegetsa tsweletso ya matlole a IKS.
Go lebeletswe gore Terasete e tla nolofatsa dikamano le phitlhelelo ya manane a a leng teng a a tla atolosang ditlhamo tsa kwa tlase ka go abelana ka ditšhono tsa go lekelela, go godisa, go tsweletsa le go tlhama dithulaganyetso tse di maleba jaaka manane a GODISA, Tshumisana, NAMAC le DTI.
Ga go ne go tlhokagala madi mo go simololeng Terasete, fela fa go tlhokega tlaleletso ya badiri go laola le go tsamaisa Terasete, se se tla tsamaisiwa ke Lefapha la Saense la Thekenoloji.
Batshodi ba kitso ya tlhago le batsholaseabe ba tshwanetse go tlhama ka go ikemela, ditheo tse di tla tlhokomelang fela ditlhoko tsa batsholaseabe ba ba rileng (sekao Terasete ya SA ya IKS le Terasete ya go Arogana Dipoelo ya San Hoodia). Ditheo tse di ka dira dikopo tsa matlole kgotsa tshegetso kwa Diteraseteng kgotsa kwa Ofising ya Bosetšhaba.
DIKAMANO TSA IKS LE MEKGATLHO E MENGWE
Go tshwanetse, gareng ga tse dingwe, ga nna le ditsela tsa kgolagano le maikarabelo magareng ga Ofisi ya Bosetšhaba ya IKS, Khansele ya Kgakololo ya Bosetšhaba ya IK, Khansele ya Bosetšhaba ya Tlhamo le CIPRO (Pta). Go feta mmo go lebeletswe gore dithulaganyetso tse di tshitshintsweng di tla nna le kamano e ntle ya tirisano le mekgatlho e mengwe e e setseng e le teng.
Mekgatlho ya IKS e tla dirisana le mekgatlho ya bosetšhaba e e maleba, di NGO, ditheo, badiredi le baitseanape mo kamanong, kgwebisanong kgotsa tirisanong ka maikaelelo a go fitlhelela ditiro tsa yona tsa botlhokwa.
KAROLO YA DITHEO TSA DIPATLISISO
Le fa dikgato dingwe di tserwe ke ditheo tse kgolo tsa dipatlisiso jaaka Dikhansele tsa Saense go amogela dipatlisiso tsa IK, go na le tshwenyego mabapi le tlhokego e e bonagalang ya botlhokwa jwa IK mo dikgwebong tsa yona. Dipatlisiso tsa IK di dira ka mo tlase ga thata ya Motheo wa Bosetšhaba wa Dipatlisiso (NRF). Gape go tla dirwa tshekatsheko ya lenane la NRF mo bogautshwaneng.
Bokgoni jwa dipatlisiso tsa ditheo go tsweletsa go tlatswa ga mosola wa IK bo bogolo. Jaaka go diragetse ka CSIR le Terasete ya kabelano ya dipoelo ya San Hoodia Benefit Sharing Trust, dithulaganyetso tsa semolao tse di diragatsang maikaelelo a bosetšhaba le a setšhaba mmogo di ka fitlhelelwa.
KGAOLO 5
MELAWANA YA GO ABELA IKS MADI
Jaaka ditheo tsotlhe tsa thuto, IKS e tlhoka kabelo ya madi ya botlhe e e ineetseng. Gape e lemogile gore dikumo tsa setheo sa IK le maikaelelo a pholisi ya IK a tsamaisiwa ka didiriswa tsa kabo ya madi tse di maleba.
Dilo tse di botlhokwa tsa go tsamaisa IKS jaaka di tlhalositswe mo Kgaolo 1 di kaya gore go tshwanetse ga nna le kgolagano le tirisanommogo ya batsholaseabe le didiriswa mo setheong sa IK. Ka jalo go tshwanetse ga nna le meedi ya go abela madi e e maleba ya IKS e e emang dilo tse di latelang nokeng:
Tsweletso ya kharikhulamo;
Tsweletso ya kgwebo potlana e ikaegile ka IK;
Kutlwisiso ya botlhe ya IKS;
Katiso le temogo ya IK;
Patlisiso le tsweletso;
Mafelo a IKS.
Go solofetswe gore Mmuso le makala a yona a tla nna motswedi wa botlhokwa wa go abela ditiro tse di fa godimo tse madi, segolo mo tshimologong ya go tsweletsa le go thatafatsa setheo sa IK. Le fa go ntse jalo, metswedi mengwe ya go aba madi e tla nna botlhokwa, ya bosetšhaba le ya boditšhabatšhaba mmogo.
KGAOLO 6
LETLHOMESO LA TAOLO YA PHOLISI YA PEOMOLAO LE TAOLO: DITAOLELO TSA BODITŠHABATŠHABA LE BOSETŠHABA
Aforika Borwa o batla go netefatsa gore dipoelo tsa boitlhamelo jo bo tswelelang tse di amangwang le di kokoanela batshodi le badirisi ba yone fa di tsweletse go tokafatsa tlhabololo ya loago le ikonomi.
TSHWARAGANYO YA PHOLOISI YA IKS LE DIPHOLISI TSE DINGWE TSA BOSETŠHABA LE PEOMOLAO
Pholisis e ya IKS e thusiwa ke dipholisis tse dingwe, gareng ga tse dingwe, diphoisis tse di amanang le thoto ya matlhale, phetisetso ya thekenoloji, bayothekenloji, didiriswa tsa bayoloji le le tsa jenetikiki, pabalesego ya dijo, setso, boswa, thuto, jj. Ka katoloso, peomolao yotlhe ya IKS l e tla kaelwa gareng ga tse dingwe ke peomolao ka ga ditshwanelo tsa matlhale a thoto, bayothekenoloji, bayotaebesithi,didiriswa tsa jenetiki le bayoloji.
Mafapha a mmuso a botlhokwa a DST e tla gokaganyang pholisis le one ke:
Kgwebisano le Intaseteri (DTI);
Merero ya Tikologo le Bojanala (DEAT);
Merero ya Dinaga di Sele (DFA);
Merero ya Metsi le Dikgwa (DWaF);le
Makala otlhe a mafapha otlhe a one a a maleba.
Palo e e riling e e golaganeng le manane a peomolao a dira tebang le IKS mme a tla tsamaisiwa ke Mafapha a a mmalwa. DEAT e mo thulaganyong ya go diragatsa Molaotlhomo wa Bayotaebesithi. Molaotlhomo wa Bayotaebesithi o tlhokomela Bolaodi jwa Bosetšhaba jo bo tla nayang tumelelo ya phitlhelelo le kokoanyo le tiriso ya didiriswa tsa baeloji. Lefapha la tsa Kgwebisano le Intaseteri (DTI) (bona karolo 4.5) fa le tlhama molao le tla lebelela makala otlhe a tshireletso ya ditshwanelo tsa batshodi ba IK go akaretsa molao wa sui generis wa tshireletso mo go tlhokegang. Lefapha la Boitekanelo (DoH) le tlhamile Molaotlhomo wa Baitseanape ba Boitekanelo ba Setso le Molaotlhomo wa Taolo ya Ditlhare ka bobedi. Molaotlhomo wa Baitseanape ba Boitekanelo ba Setso o tlamela tshimololo ya Khansele ya Sebakanyana ya Rephaboliki ya Aforika Borwa ya Baitseanape ba Boitekanelo ba Setso, letlhomeso la go netefatsa tsamaiso e e siameng, polokego le tekatekanyo ya ditirelo tsa boitekanelo ba setso; go tlamela taolo ya boikwadiso, katiso le tiragatso ya Baitseanape ba Boitekanelo ba Setso. Go ya ka Molao wa Didiriswa tsa Boswa jwa Bosetšhaba Lefapha la Botsweretshi le Setso (DAC) le ka tsamaisa tsweletso ya IK jaaka karolo ya boswa jo bo sa tshwaregeng le jo bo tshwaregang mo Setso sa molomo se golagantsweng le boswa jo bo tshelang. DST e tla tsamaisa molao o o kgontshang wa Ofisi ya IKS ya Bosetšhaba, Khansele ya Kgakololo ya Bosetšhaba ya IK le Matlole a Terasete a IK mme e tla nna le maikarabelo a kgolagano le kemonokeng ya IKS
TSHIRELETSO YA IKS
Mo sešeng, Aforika Borwa e na le tsela e e tlhalosegang sentle ya ditshwanelo tsa thoto, e e akaretsang dikarolo tse di latelang:
Matshwaokgwebo
Makwalotetla
Tetlokhopi, le ditshwanelo tsa boagisanyi
Meakanyetso le didiko tse di lotaneng
Ditshupetso tsa thutafatshe
Ditshwanelo batsadisi ba dimela
Aforika Borwa ke mosaeni wa TRIPS, mme polokego ya dintlha tsa IKS gareng ga bokao jwa matshwaokgwebo e a kgonagala mo letlhomesong le. Polokego ya IKS e a kgonagala mo molaong wa mofuta wa ona go ya ka ditshwanelo tsa batshodi ba kitso ya tlholego.
Lefa thuo ya kopanelo e ka bolokega gareng ga letlhomeso la TRIPS, polokego e e tswelelang yona ga e yo. Dintlha tsa go abelana maungo, le thuo e e tlhakanetsweng ya batsholaseabe le tsupetso ya naga ya tlholego kwa materiale e bonwang teng ga ya sekwasekwa ka botlalo. Polokego ya IKS e kgonagala ka fa tlase ga Tumalano ya TRIPS, mme go tlhokega tlaleletso ya polokego ya mofuta wa yona godimo ga Tumalano e.
Tshireletso ya matshwaokgwebo, diphiri tsa kgwebo, didiriswa tsa tlhago le baeloji, dintlha tsa setso le boswa di kgonagala mo tlase ga molao wa ditshupetso tsa thutafatshe. Dintlha tsa melelwane e e kgabaganyanang e ka fiwa tšhono ka go dirisa dikgolagano tsa maphata a le mabedi kgotsa a le mantsi go tsamaisa dintlha tse.
Maano a a farologaneng a kgonagala go ya ka polokego le tirisobotlhaswa ya IK:
India a kgakotse polokelotshedimosetso ya Kitso ya Tlholego e lebeletse setlhare se se bitswang Ayurvedic ka Sanskrit, ka go baya kitso e mo karolong ya botlhe. Se ke maiteko a go thibela ditlamo tsa kwa ntle go bona makwalotetla a ditlhare tsa tlhago le dijo tsa setso tse di dirisiwang ke ditšhaba tsa India. Laeborari ya Dijitale e na le rekoto ya go fitlha ka 4,500 ya dimela tsa ditlhare, mo polokelotshedimosetsong e e tlhatlhobegang bonolo go kgontsha bao ba ikwadisetsang makwalotetla go tlhola gore 'ditlhamo' tsa bona ga di bone tetla 'pele ga botsweretshi'. Tsela e e fokotsa maungo a batshodi ba IK le fa polokelotshedimosetso e ka tlisa letseno ka boyona.
Go le gale, Khansele ya Ditlhotlhomiso tsa Saense le Intaseteri (CSIR) mo Aforika Borwa le Setšhaba sa SAN kwa Kalahari e weditse Tumalano ya Terasete (the San Hoodia Benefit Sharing Trust) go arologanya maungo a a solofetsweng go tswa mo tswelopeleng ya kgwebo ya lekwalotletla le le lateletseng patlisiso le tsweletso ya thekenoloji e ntšhwa e e amanang le semela sa setlhare. Mo lebakeng le, kitso e bonwa jaaka letlotlo la setšhaba se se maleba, mme e tsewe e isiwe kwa ditheong go tsweletswa pele.
Tsela ya polokelotshedimosetso e ka abelana ka tshegetso mo setšhabeng go dirisa IK mo tsweletsong ya intaseteri ya selegae ya dikhemese e e ikaeletseng go dira diritibatsi tse di tlhwatlhwa godimo. Le fa go ntse jalo, ga e fe setšhaba thata gonne kitso ya sona e le mo karolong ya botlhe. Kwa India go nna teng ga "lekwalo" la Sanskrit go IK le dira baagi ba polokelotshedimosetso eo go tlhamalala. Aforika Borwa, le fa go ntse jalo, ga e kgone go tsena mo mefuteng e ya ditsela.
Aforika Borwa e tshwanetse go tsweletsa ditsela tsa go:
Kemo ya minimamo ya karoganyo ya maungo;
Tumalano ya karolo ya botlhe ya kgoeletso ya kitso; le
Tumalano ya go abela batshodi ba IK ditifikeiti le ditshwanelo tsa bona tsa IK
DITHULAGANYETSO TSA BOGOTLHE TSA IPR
Mokgatlho wa Lefatshe wa Setlhamiwa (WIPO) ke tsela ya bogotlhe ya poloko ya botlhale ba thoto. Maikaelelo magolo a WIPO ke go boloka le go tsweletsa botlhale ba thoto (IP), le go aga bokgoni jwa dinaga maloko gore di bone maungo a ikonomi gotswa botlhale thotong jwa tsona.
Mo Aforika, Ofisi ya Aforika ya Kgaolo ya Setlhamiwa (ARIPO) e tlhokomela mafelo a a fetotsweng ke Maesemane, Mozambique le Angola di ikgolagantse le ona, fa Mokgatlho wa Aforika wa Setlhamiwa (OAPI) yona e tlhokomela mafelo a a fetotsweng ke Mafora. Ditheo ka bobedi di boloka ditshwanelo tsa baagi e bile di ikaeletse go aga thata ya polokego ya IP mo dinaga malokong.
Poloko ya IKS le gore "thoto" go ya ka pono ya IK e tlholwa ke eng ga e ise e tlhotlheletse popego le tiro ya ditheo tse di fa godimo.
Go mo pepeneneng gore ditshupetso tsa pholisi ya sepolotiki le ikonomi tse di tlhokagalang go tsamaisa tiragatso ya polokego ya IP (e akaretsa polokego ya IK) ga di a tshwanela go tlosiwa mo go ARIPO le OAPI. Motlhala, kwa Yuropa, the Mokgatlho wa Yuropa (EU) o abelana ka tshupetso ya pholisi e e botlhokwa ya tiragatso ya Ofisi ya Thoto ya Yuropa (EPO).
Kwa bokhutlong, Aforika Borwa, mo kamanong ya yona le dinaga dingwe tsa Aforika, e tshwanetse go tlhomamisa kgonagalo ya go simolola ditheo tsa kontinente kgotsa tsa kgaolo tse di sa eng go lebelela fela polokego le ditshwanelo tsa Thulaganyo ya Setlhamiwa, fela di dire go feta mo ka go tsweletsa didiriswa tse dingwe tse di maleba tsa polokego ya IK.
KGAOLO 7
TSWELETSO YA DIDIRISWA TSA SETHO LE KAGO YA BOKGONI
IKS e bonwa jaaka sediriswa sa bosetšhaba sa botlhokwa, ka jalo e tshwanetse go tsenyelediwa mo Tseleng ya Tsweletso ya Didiriswa tsa Setho sa Boditšhaba (HRD), Tsela ya Tsweletso ya Bokgoni ya Bosetšhaba le Tsela ya Tsenyeletso ya Magae ya Bosetšhaba. Tsenyeletso e e tla kgontsha go baakanya go se lekalekaneng ga nako e e fetileng.
Mmuso o tla dira tsela ya go itsise batho le gore ba tlhaloganye mosola wa IKS.
DIDIRISWA TSA SETHO TSA IKS JAAKA LETLOTLO LA BOSETŠHABA
IKS e na le kitso e e anameng e e ntseng e fitlhetswe thuto ya botlhe, tlhamo, intaseteri le kgwebo. Batshodi ba IK, jaaka batlhokomedi ba yona, ba na le bokgoni jo bo tona jwa go tlhama le go rekisa kitso ya tlholego.
Tsweletso ya Bokgoni jwa Didiriswa tsa Setho tsa IKS
Go ya ka Ditsela tsa HRD le melawana ya RDP, tsweletso ya didiriswa tsa setho tsa IKS e tla tswelediwa ka tsela ya go dirisa batho kwa maemong a selegae, porofense, le a bosetšhaba go dirisa le go agelela mo godimo ga dithulaganyetso tse di ntseng di le teng.
Motshodi wa IK - Tsela ya Tsweletso e e Magareng: Batshodi ba IK ba tshwanetse go tsaya karolo mo maemong otlhe a lenane segolo mo go tseyeng ditshwetso. Ba tshwanetse go nna ba ipaakantse ka go ithuta le go ikatisetsa dikarolo tse di tla tlhagelelang, go loga maano, go tsaya ditshwetso, tiragatso, tsweletso ya bokgoni, go tsibogela ditšhono tse dintšhwa tsa ditiro le go tsamaisa le go laola IKS. Thuto le katiso di tshwanetse go nnela teng ruri kwa ditheong tse di farologaneng le kwa mafelong a tiro.
Kgotsofatso ya ditlhoko tsa thuto: Pholisi ya IKS e lemoga botlhokwa jwa go naya baitseanape ba IKS maemo. Lefapha la Saense le Thekenoloji le tla tlhoka go simolola kgwebisano le Mafapha a Thuto le a Badiri go tlamela batshodi ba IK ka ditsela tsa go bona thuto le katiso tse di rileng. Paka yotlhe e ya kitso e tshwanetse go akaretswa ka tsela e e tsepameng go tsweletso ya Didiriswa tsa Setho mo Saenseng, Boenjeniri le Thekenoloji, Ikonomi le Disaense tsa Botsamaisi.
Tsweletso le kgolo ya Ikonomi ka tshimololo ya di SMME tse di lebisitsweng go IKS: Tshimololo ya di SMME, segolo kwa magaeng, tse di lebisitsweng mo tsweletsong ya dipatlisiso, tlhamo le thekiso ya IKS di tla tswelela go baya batshodi ba IK mo tsweletsong ya Didiriswa tsa Setho. Ka gonne bontsi jwa batshodi ba IK bo nna kwa magaeng, tsela e e tla nna le seabe mo kagong ya ikonomi ya kwa magaeng.
Mo Aforika Borwa tlhoko ya meriana le ditirelo tsa yona e kwa godingwana fa e bapisiwa le tlhoko ya ditirelo tsa boitekanelo tsa sekgoa, e bile e godisiwa ke kgolo ya baagi, lehuma le ditumelo.
Jaaka China le India, ditshegetso di le dintsi tsa dipatlisiso le tsweletso go tswa kwa pusong le mo kgwebong mo Aforika Borwa di ntse di lebisitswe mo ditlhotlhomisong tsa ponelopele ya botshelo le mo tirong ya ditlhare, ka tsweletso ya dikumo tse di setsweng morago ke dikhampani tse kgolo tsa dikhemese. Go na le matsapa a se makae a a lebisitsweng mo mebarakeng ya jaanong, dikumo tse di amanang le yona, dithulaganyetso le batsaakarolo mo mebarakeng. Go na le goselekalekaneng mo tshegetsong ya meriana, ka dipeeletso di le dintsi di lebisitswe mo go batleng thekiso ya dikhemikale tse di mosola mo gare ga dimela tsa ditlhare, fa go na le dipeeletso di le dinnye kgotsa go se na dipeeletso tse di lebisitsweng go tsweletsa kgotsa go oketsa dipoelo tse mmaraka wa jaanong o setseng o di abela setšhaba. Mmaraka wa meriana wa Aforika Borwa o ka phophoma jaaka wa China le wa India e dirile, go lebeletswe tlhokego e e anameng ya tiroso ya ona ke loago ka kakaretso. Go feta moo, go na le ditšhono tsa go ntsha dikumo tse di botoka mo go IKS le makala a yona a thekenoloji a a amanang le dijo le ditlhare jaaka ditiro mo merafeng ya Aforika.
Tlhokomelo e e maleba e tshwanetse go nna teng mo go tsenyelediweng ga batshodi ba IK, basadi le bašwa mo mananeong a a tsenyeletsang tsweletso ya dikgwebopotlana le dikgwebo. Mo tlaleletsong, lenaneo le tshwanetse go tsenyeletsa tsweletso ya kelelo ya babatlisisi ba ba nang le bokgoni jo bogolo le batsamasi ba IK ba ba tlhaloganyang dipatlisiso le tsweletso ya IK le tlhamo, tshutiso ya thekenoloji le go tloga mo ponong ya intaseteri, mmuso le akatemi. Dipopo tse di botlhokwa tse di farologanyang tsweletso ya Didiriswa tsa Setho tsa IK, ke maikaelelo a go abelana ka thuto le katiso ka botlalo; le maitemogelo a kgwebopotlana le dipatlisiso tse di lotaneng, tsweletso ya tlhamo le thekiso. Maitemogelo a a ka bonwa ka mmuso wa-setheo-sa intaseteri o o kgethegileng le maiteko a tirisanommogo a di NGO.
GO NNA MO MOLAONG GA BAITSEANAPE BA IKS
Tlhaolele e sentse le go se tsweletse IKS, eo e apesitsweng ke dimaka e bile e bonwa jaaka e se mo molaong ke Maaforika le bao eseng Maaforika ka go tshwana. Mathata a magolo a, a tlhoka ditsela tse di rulaganeng go a baakanya.
DIKAMANO LE TSELA YA BOSETŠHABA YA TLHAMO
Tlhamo le phatlhalatso ya thekenoloji, didiriswa le kitso, segolo ka seelo se se nnye, e neelana ka bokgoni jo bogolo jwa go rarabolola mathata a tsweletso ya kwa magaeng le a kwa ditoropong mmogo, le phokotso ya lehuma. Kwa magaeng, thekenoloji e e maleba e ka thusa go oketsa go tlisa letseno le e seng la polase, dikgwebo tsa seelo se sennye le go thusa dikumo tsa temothuo. Le fa go ntse jalo, go na le matshosetsi mo dikarolong tse. Ditlhamo tsa thekenoloji tsa dikgwebo tsa seemo se se kwa tlase tsa kwa magaeng di ka nna le ditlamorago tse di maswe tsa kgotlhelego ya tikologo, ntsho e e bokete ya didiriswa tsa tlhago le bokao jo bo sa netefatswang jwa go se lekalekaneng kwa magaeng le phokotso ya lehuma.
Go tlhatlhoswa ga ditiro tsa tsweletso e e tswelelang, tiriso e e tswelelang le tsamaiso ya didiriswa tsa tlhago (metsi, lefatshe, maatla, lewatle,jj), go thibela matlhotlhapelo a tlhago le go fokotsa tshenyo, go sireletsa ditlhaketlhake tse di bokoa le diekhosesetimo tsa kwa mabopong, go lwantsha kgogolo ya mmu, go sireletsa baotaebesithi, jj, jaaka tsela e e maleba ya go tlisa phokotso ya lehuma le go thusa ditiro tsa kwa magaeng le kwa ditoropong; tlhatlhoso ya thuto ya saense le thekenoloji, dithekenoloji tsa botsalano tsa tikologo le tiriso ya kitso e e lebisitsweng mo go IK e e leng maleba le ditlhokwa tsa bahumanegi ba kwa magaeng le ba kwa ditoropong; tlhatlhoso ya dipatlisiso tse di dirisitsweng, tshutiso le phatlhalatso ya ditlhamo mo thekenolojing e e matshwanedi; tshimololo ya dipuisano tsa bogotlhe tse di tletseng kitso e bile di tsepame ka kgonego ya mosola le matshosetsi a a tliswang ke dikgato mo matlhakoreng mangwe a dikao tsa biothekenoloji ya saense le thekenoloji.
TEKATEKANYO KA PAAKANYO
Tsweletso ya IKS ke tšhono e e sa tlwaelegang e e lemogang le go baakanya go selekalekaneng go go tlhodilweng ke dipholisi tse di fetileng tsa Aforika Borwa. Dikabelo tse di rileng tsa maikaelelo a bosetšhaba di tla bonwa ka:
Go ruta palo e e oketsegileng ya bantsho le basadi go latelela boiphediso mo makaleng a a farologaneng a IKS;
Tlhatlhoso ya kago ya bokgoni jwa dipatlisiso kwa diunibesithing. Se se tla agelela mo maitemogelong a a bonweng go tswa go Komiti ya Potefolio ya Dioditi tsa Thekenoloji ya Tlhago ya ACST a a dirilweng bogareng jwa dingwaga tsa bo 1990.
Maitemogelo a le mantsi a go dira mmogo le intaseteri go dira Diyunibesithi tsa Thekenoloji go nna molekane yo o mosola mo tsweletsong ya IKS; le
Tshegetso ya ditshimologo tsa thuto ya dikolo le ya bagodi e lebisitswe kwa tsamaisong ya kitso ya tlhago mo boithuting jwa ditsoditso.
KUTLWISISO YA BOTLHE LE KITSO YA IKS
Boswa le boikgantsho jwa setso ke matshwenyego a mebuso lefatshe ka bophara. Nako e e bogalaka ya Aforika Borwa e e fetileng le ditlamorago tse di senyegileng tsa setso tsa bogotlhe di dira gore go nne matshwanedi go tlhotlheletsa IK e e tokafetseng le temogo ya IKS mo setšhabeng sotlhe. Se se tla kgontsha baagi go tlhaloganya ka botlalo le go itumelela go utlwagala ga IKS mo matshelong a bona a ka metlha.
KGAOLO 8
DITHULAGANYETSO TSA TSHEDIMOSETSO LE DIPATLISISO TSA IKS
Aforika Borwa e tshwanetse go simolola ditsela tsa tsamaiso tse di maleba, tse di ka tsweletsang diporotokolo le melawana ya boitshwaro mo kwalong le tiriso ya didiriswa tsa IKS. IK e ka kwalwa, ya tsholwa mo metšhining mme ya bewa mo go tshwanetseng mo polokelotshedimosetsong ya Karologanyo ya Boditšhabatšhaba ya Makwalotetla (IPC), gore e kgone go batlisiswa, go buswa le go sireletswa bonolo.
DIPOLOKELO-TSHEDIMOSETSO
Thutatsela le maemo a a dirisitsweng mo go tlhangweng ga dipolokelo-tshedimosetso tsa IK di tshwanetse gore di utlwane le ditsela dingwe tsa bosetšhabatšhaba gore go nne le kgonagalo ya tshupetso-kgabaganyo. Tlhamo ya dipolokelo-tshedimosetso tsa IK, kwa bokhutlong, e tla nna le maikaelelo a magolo mo go tlameleng le go tlhatlosa bokgoni jwa yona jwa tlhamo, go sa lebalwe ditsela tsa tshireletso tsa IK tse di tlhalosiwang mo go Karolo 6.2. Maemo a a tshwanang a tla kgontsha kopano ya ditshupo tsa IKS tse di phatlhaletseng ka tsela ya go busetsa morago. Se se tla dira jaaka borogo gareng ga ditsela tsa setso le tse dingwe.
DILAEBORARI
Dilaeborari di tshameka karolo e e botlhokwa mo go IKS. Dilaeborari tsa setekeniki ke didiriswa tse di botlhokwa thata go babatlisisi le borathekenoloji, mme di tshwanetse go tlhokomelwa le go nna mo dinakong. Dilaeborari tsa diunibesithi di ka abelana ka ditirelo tse di botlhokwa tse di tlisang tlhatlosa ya kutlwisiso ya dilo tsa tlhago ka go tlamela le go tlhatlosa dipontsho tse di maleba, ditshupetso le maeto, ka go nna le tsela ya kamogelo ya ditso le go bona dilo tse di ke batho le ka batho ba kgale.
Sebopego se seswa sa tirelo ya laeborari se a tlhokega ka ntlha ya go:
Tsamaisa phitlhelelo ya tshedimosetso ya baagi ba tlhago e lebisitswe mo ditlhokong tsa bona tse di tlhalositsweng;
Go neela baagi ba tlhago ditšhono gore ba kwale le go abelana ka ditiragalo tsa bona, setso le puo le batho ba eleng baagi le ba e seng baagi; le
Go dirisa thekenoloji e ntshwa go tshegetsa tsweletso ya baagi batlhago.
Go tshwanetse ga dirwa maano a kabelano ya didiriswa ke dikgaolo le tshegetso ya dilaeborari tse di kgethegileng mo dirutweng tse di rileng, di lebisitswe mo ditheong tsa kgaiso tsa dirutwa tseo. Dilaeborari tsa kakaretso di ka tshameka karolo e e botlhokwa mo thutong ya kakaretso ya bagodi le mo kutlwisisong ya botlhe ya IK. Go botlhokwa go netefatsa gore badiragatsi ba ba maleba mo lebakeng le ba bona tshegetso go neelana ka thulaganyetso tse maikaelelo a tsona e leng go tsweletsa kitso le dikwalo tse di amanang le yona.
DIMUSIAMO
Gona le dimusiamo tse di fetang 400 tse di bonang madi a botlhe mo Aforika Borwa. Bomasepala ba diporofense ba tshegetsa bontsi jwa tsona. Le fa go ntse jalo, dingwe, segolo jang tse kgolo, di bona madi a bosetšhaba. Dimusiamo tsa Aforika Borwa di diragatsa dipatlisiso tse di sa tshwaneng le tse dingwe le ditirelo, segolo mo disaenseng tsa baeloji le tsa molao.
Go ya ka boditšhabatšhaba, dimusiamo ke batsaakarolo ba batlhokwa mo dipatlisisong tsa IKS. Mo Aforika Borwa, tiro ya dipatlisiso e tshwanetse go tlhalosiwa le go rotloetswa. Dimusiamo di ka tshameka karolo e e siameng e bile e bonala mo tsweletsong ya kitsiso ya botlhe ya IKS. Mo lebakeng le, kgonego ya go simolola musiamo wa IKS o o ikaegileng ka kitsiso ya botlhe e tshwanetse go tlhotlhomisiwa.
MEKGWA YA PUO YA IK
Mekgwa ya puo ya IK e e fetiswang go tswa losikeng go ya losikeng e mo tlase ga matshosetsi a go nyelediwa ka ntlha ya tsweletso ya sekgoa le thekenoloji. Go tshwanetse ga nna le ditsela tsa go busa le go boloka mekgwa ya IK go nna le seabe mo materialeng wa diakhaefe wa boditšhaba. Se se tla diragala ka go rerisana le Porojeke ya Hisitori ya Puo le Diakhaefe tsa Bosetšhaba.
Go ya ka DAC, mabaka a a amanang le mekgwa ya puo ya IKS a tla batlisiswa, a tsweletswe a bo a tlhatloswe jaaka karolo ya boswa jo bo sa tshwaregeng jwa Aforika Borwa.
IKS DILABORATORI TSA IKS
Nngwe ya ditiro tse di botlhokwa tsa Lefapha la Saense le Thekenoloji e ntse e le go tlhatlosa boelamotlhaje le dikarolo tsa botlapele tsa Dipatlisiso le Tsweletso (R & D) mo makaleng a saense le a thekenoloji. Ka go lemoga karolo e e botlhokwa e e tshamekwang ke thekenoloji mo tsweletsong ya setšhaba, dilaboratori di tshwanetse go simololwa ka maikaelelo a a maphatamabedi, e leng maikaelelo magolo a go tsweletsa thekenoloji ya setso le netefatso ya go tsuntsunyetsa le go tlwaela thekenoloji e e tswang kwa ntle ka go bapisa, go golaganya, le go lomaganya kitso ya batshodi.
Dilaboratori tse di kgethegileng di tshwanetse go simololwa go tsweletsa IK, go tlaleletsa go tsenyeletsa dipatlisiso tsa IK mo ditheong tsa dipatlisiso tse di leng teng. Dilaboratori tsa tlhago di ka dira jaaka dintlha tsa go tsena mo patlong ya dikgetho tsa ditsela tsa katoloso mo tlhamong ya dithekenoloji le tsamaiso ya didiriswa tsa tlhago. Dilaboratori tsa IK di tshwanetse go tshegetsa ditiro tsa baagi tse di thusang go boloka le go sireletsa kitso ya selegae, go kgobokanya temogo le tuelo ya ditlhamo tsa baagi le dikabelo tsa bona tse di botlhale. Dilaboratori tse di tla abela mo ditirong tsa mmatota mo setšhabeng go tlhatlosa tsweletso e e tswelelang ya baagi, dipatlisiso ka baagi, le kago ya bokgoni go simolola ditlapele tsa ditlhogo tsa dipatlisiso le go tsamaisa ditiro tsa dipatlisiso. Mo go direng ditiro tsa yona, dilaboratori tsa IKS di tla gatelela maleba a kitso ya tlhago le ditlhamo tse di tsalanang le puso ya didiriswa le tsamaiso mo setšhabeng gape di tla:
Tsala kitso ka dikgalemotlhakanelo le tiro ya patlisiso ya go tsayakarolo, dipotso le tlhatloso ya tsweletso ya maitemogelo a baagi;
Tsamaisa mekgwa jaaka tsweletso ya thekenoloji ya go tsayakararolo (PTD), tsamaiso ya didiriswa tsa baagi le tsa setso (CCBRM) le makala a tsamaiso a thulaganyo (AMP);
Tsweletsa didiriswa tsa setho ka go katisa le go ithuta ka go tlhatlosa bokgoni jwa barutegi ba dipatlisiso, boratekeniki ba selegae, batsamaisi ba didiriswa le borapolase, bogolo baagi ba selegae, mo tshomarelong ya baotaebesithi, tsweletso ya baagi, botsamaisi jwa go arola le setso sa tsoseletso.
MAFELO A IKS
Go tshitshintswe gore tshimololo ya Mafelo a IKS mo ditheong tse di ntseng di le teng jaaka diunibesithi, mafelo a baagi jj. a tla dira jaaka ditsela tsa go tsamaisa le go kgontsha, mme ditirelo tsa ona, mananeo, le diporojeke di tshwanetse go tsenyeletsa go tsayakarolo go go anameng le tirisano mmogo ya maloko a baagi. Mafelo a Kitso ya Tlhago a tla lebisa ditiro tsa ona mo go somareleng le go diriseng kitso ya selegae ya baagi mo melelwaneng ya Aforika Borwa. Mafelo a IKS a a dirisanang le baagi a tla ineela mo go tsamaiseng tirisanommogo magareng ga ditheo tsa thuto tse di kwa godimo, di NGO le batshodi le baitseanape ba IKS ba ba dirang mo tsweletsong le mo tlhatlosong ya IKS. Go tshitshintswe gore makala a ditiro a Mafelo a IKS e tla nna a a latelang:
Go kokoanya, go kwala, le go tsamaisa tshedimosetso ka dikarolo dingwe tsa kitso ya tlhago;
Go tsweletsa mekgwa ya go tlisa dipoelo tsa tšhelete le e e tshepagalang ya go kwala kitso ya tlhago;
Go tsamaisa mananeo a katiso le go dira moakanyetso wa materiale ka kitso ya tlhago go tsweletsa badiri mo go IKS; baitseanape le batshodi;
Go tsamaisa dipatlisiso tsa kgalemotlhakanelo mo ditseleng tsa kitso ya tlhago;
Go tlhatlosa tshimololo ya mafelo a didiriswa tsa kitso ya tlhago tsa kgaolo le tsa bosetšhaba; le
Go thusa mo go direng dipholisi le go dira moakanyetso wa mananeo a thuso ya setekeniki a lebisitswe mo kitsong ya tlhago.
BOKHUTLO
Pholisi e ya IKS e na le hisetori ka gonne e tlatsa botlhokwa jwa ditso tsa Aforika mo tebong ya bogotlhe. Dikabelo tsa yona di ikaeletse go tlatsa, go lemoga, go sireletsa, go tlhatlosa le go tsweletsa kitso ya tlhago e e tshotsweng ke baagi ba selegae ka maikaelelo a go godisa ikonomi le tsweletso ya loago. E tshegetswa ke bakganni ba ba botlhokwa jaaka baabedi ba kitso ya tlhago mo ikonoming le kgolagano ya IKS le ditsela dingwe tsa kitso.
Pholisi e e tsweleditswe mo bokaong jwa Tsela ya Bosetšhaba ya Tlhamo. E tshitshinya tshimololo ya ditheo tse di farologaneng go tlatsa, go lemoga, go tlhatlosa, go sireletsa, le go tsweletsa ditsela tsa kitso ya tlhago. Sekao, Ofisi ya Bosetšhaba ya IKS e tla tsamaisa tirisanommogo magareng ga batsholaseabe ba ba farologaneng le letlole la dipatlisiso le tiro ya tlhatloso go IKS. Terasete ya Bosetšhaba ya Tsweletso e tla nna le maikarabelo a go tshegetsa, go sireletsa, go tlhatlosa le go tsweletsa IKS, le go tlhaola diporojeke tse di maleba. Khansele ya Kgakololo e tla dira jaaka setheo sa ditherisano mme e tla tsweletsa kgolagano le ditheo tse difarologaneng, baagi le batshodi le baitseanape ba IKS.
Fa go lebeletswe tshimologo ya ditheo tse di fa godimo le tsela ya kgabaganyo ya IKS, pholisi e e totobatsa dikarolo tse di farologaneng tse mafapha a bosetshaba a a dirang le IKS a tla kgonang go di tshameka. Sekao, DTI (IPRs), DoH (dintlha tsa taolo mabapi le baitseanape ba pholo ya setso), DEAT (baotaebesithi, phitlhelelo, kabelano ya dipoelo), Thuto (tsenyeletso mo kharikhulamong), le DAC (dintlha tsa setso le boswa tse di amanang le IKS), le DST (tlhamo le tsenyeletso mo ditseleng dingwe tsa kitso), le mafapha mangwe a mmuso a a dirang mo makaleng a ditsela tsa kitso ya tlhago.
DIKHUTSHWAFATSO
DAC LEFAPHA LA BOTSWERETSHI LE SETSO
DEAT LEFAPHA LA MERERO YA TIKOLOGO LE BOJANALA
DST LEFAPHA LA SAENSE LE THEKENOLOJI
DTI LEFAPHA LA KGWEBISANO LE INTASETERI
IKS DITSELA TSA KITSO YA TLHOLEGO
NSI TSELA YA BOSETŠHABA YA TLHAMO
NQF LETLHOMESO LA BORUTEGI LA BOSETŠHABA
<fn>tsn_Article_National Language Services_DITIRELO TSA PUO MO DIATLENG TSA GAGO.txt</fn>
DITIRELO TSA PUO MO DIATLENG TSA GAGO
Re bo mang?
Karolo ya Botsamaisi ya Puo ya Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa (SAPS) e ne ya tlhamiwa ke botsamaisi go go tlamela ka tirelo ya porofešenale ya puo.
Re dira eng?
Re tlamela badirelwa ba rona ka ditirelo tse di latelang tsa porofešenale tsa puo:
Phetolelo-Go fetolela ka nepagalo diteng tsa tokomane mo puong e nngwe. Re fetolela mo dipuong di le dintsi tsa Aforika Borwa ka fa gare le go tswa mo go tsona, e bile re ka rulaganya gore ditokomane di fetolelwe mo puong nngwe le nngwe e nngwe le go tswa mo go yona.
Go tseleganya-Go tokafatsa puo le setaele sa ditokomane mo puong nngwe le nngwe e e rileng. Re neelana ka tirelo ya go tseleganya ka dipuo tsotlhe tsa semmuso.
Go fefera-Go keleka dikhophi morago ga fa leyakgatiso le se na go rulaganngwa gape pele le gatisiwa.
Katiso-Go tlamela le go gokaganya dikhoso tse di malebana le Bokgoni jwa go Kwala jo bo mabapi le Kgwebo, Puo ya Diatla ya Aforika Borwa, le Dipuo tsa Aforika.
Boranoledi-Go fetisetsa ka molomo tshedimosetso e e reeditsweng go tswa mo puong e nngwe go ya go e nngwe. Re tlamela ka tirelo ya boranoledi go tswa mo puong e nngwe go ya go e nngwe, go akaretsa Puo ya Diatla ya Aforika Borwa.
TISSA-Tirelo ya ka bonako ya go boranoledi ka mogala e teng ka dipuo tsotlhe tsa semmuso.
Pholisi ya puo-Re dira pholisi e ntšhwa ya puo le thulaganyo ya tsenyotirisong malebana le SAPS.
Tsereganyo ya dingongorego tsa puo-O amogelesegile go ka ikgolaganya le rona fa o akanya gore ditshwanelo tsa gago tsa puo di a gatakiwa. Re ya go neelana ka kgakololo le go tsereganya magareng ga ditlhopha, fa go tlhokega.
Kokoanyotshedimosetso ya puo-Tshedimosetso ka ga dikhoso tsa puo, diathikele tsa bobegakgang ka ga merero ya puo, babebofatsi ba Po ya Diatla ya Aforika Borwa, batlamedi ba tirelo ya puo, le dikgolaganyo tsa puo di teng go wena.
Tirelo ya kgakololo ka ga puo-o ka nna wa re leletsa kgotsa wa re romela imeili ka ga ngongorego nngwe le nngwe kgotsa ka ga dipotso dingwe le dingwe tse di malebana le puo tse o ka tswang o na le tsona.
Tsebe ya web-setheo se se siameng sa tshedimosetso ka ga merero ya puo se teng mo interaneteng ya SAPS. A ga o na bonnete ka ga mokgwa wa tokomane e e rileng? Bona letlhakore le le siameng go tswa mo tsebeng ya rona ya web!
Dithekenoloji tsa Puo ya Batho -Re thusa ka ditharabololo tsa thekenoloji go dikgwetlho tsa puo, jaaka go tlhama ditheo tsa thuso tsa dipuo di le dintsi le boranoledi ka mogala.
Goreng ditirelo tsa puo?
A o kile wa akanya fa batho ba gago ba tlhaloganya se o lekang go se tlhagisa, ka moo o batlang ka teng? Badiri ba rona ba puo ba katisitswe sentle e bile ba na le bokgoni mo ntlheng ya go netefatsa fa tlhaeletsano ya gago le batho ba gago e ya go nna e e maatla gape e nonofile.
Re dira se jang?
Mekgwa e e farologaneng e a dirisiwa, go akaretsa -
Go rulaganya dikakanyo ka tatelano e e siameng; go tlhopha lefoko kgotsa lereo le le maleba le le yang go fetisa bokao jo bo tlhokegang kgotsa pharologano e e siameng; go nyalanya mafoko go tshwanela batho ba ba lebilweng; go tlhopha mokgwa o siameng wa tlhaeletsano; o o akaretsang go swetsa ka tiriso e e siameng ya ditemana, dikatemana le sekgala se sesweu; le go netefatsa fa tokomane e nepagetse mo dintlheng tsotlhe tsa thutapuo, sekao: malebana le mokgwa, paka, makopanyi, mopeleto le peo ya matshwao a puiso. A o gakgametse? Badiri ba puo ba dira thata e seng fela go siamisa mopeleto wa gago le dipaka tsa gago- ka mafoko a mangwe, re solofela gore o be o sekasekile tokomane ya gago ka khomphiutara pele o re romela yona go tseleganngwa kgotsa go fetolelwa.
Ke ditokomane dife tse di tshwanetseng go romelwa go rona?
O amogelesegile go romela tokomane nngwe le nngwe ya semmuso ya SAPS go rona go fetolelwa kgotsa go tseleganngwa. Le fa go ntse jalo, re atlanegisa fa ditokomane tse di latelang di tshwanetse go romelwa go rona pele di ka konosediwa;
Mememorantamo ya tlhomo go Tona ya Tshireletso le Pabalesego
Dintlha tsa tshedimosetso go Komišinara ya Bosetšhaba kgotsa go Tona ya Tshireletso le Pabalesego
Disekhula tsa tlhomo
Ditaelo tsa bosetšhaba le ditokomane tsa pholisi (tlhomo)
Makwalo a a lebisiwang kwa setšhabeng, kwa mekgatlhong ya setšhaba le ditheo (kwalelano yotlhe ya kwa ntle)
tokomae e e malebana le diphousetara, dipampitshana le tokomane nngwe le nngwe e e yang go phasaladiwa kwa setšhabeng kwa lefelong lengwe le lengwe
Diforomo tse dintšhwa tsa tlhomo
Diporofoma tsa tlhomo
Gakologelwa gore Letlhomeso la Pholisi la Puo la Bosetšhaba la Puso le re pateletsa go tlhaeletsana le batho ka dipuo tsa bona tsa tlhopho (http://www.dac.gov.za). Ikgolaganye le rona fa o batla tshedimosetso e nngwe malebana le ka moo o ka dirang se.
Se sengwe gape ka ga ditirelo tsa rona tsa boranoledi
Karolo ya boranoledi e na le ditlhokego tse di kgethegileng. Ga ntsi mo SAPS, mefuta e le mebedi ya boranoledi e ya go dirisiwa, e leng boranoledi jwa tatelano, mo tshedimosetso e neelwang mo puong e nngwe morago ga gore motho a bue, le boranoledi ka nako e le nngwe, mo tshedimosetso e neelwang mo puong e nngwe (kgotsa go feta puo e le nngwe e nngwe) fa motho a tsweletse a bua. Mo ntlheng e, re ka dirisa sedirisiwa sa boranoledi sa go seba, mo o tla reetsang moranoledi mo megaleng ya mo ditsebeng.
Mo dintlheng ka bobedi, dibui di tshwanetse go gakologelwa gore moranoledi o tshwanetse go reetsa se se buiwang, a bo a nanolela tshedimosetso kwa puong e nngwe. Ka jalo, go botlhokwa go bua sentle le ka bonya go neela moranoledi tšhono e e lekaneng ya go ranola. Mo ntlheng ya boranoledi ka tatelano, go botlhokwa go ema gangwe le gape, gore moranoledi a tlhaloganye se se builweng.
Gape gakologelwa go senolela moranoledi sebui le batho, le go gakologelwa go akaretsa moranoledi kgotsa baranoledi mo dithulaganyong tsa gago tsa dijo.
Dikopo tsa ditirelo tsa boranoledi di tshwanetse go re fitlhelela dibeke di le pedi pele ga tiragalo, gore re tle re rulaganye go nna teng ga moranoledi le go bona tirelo. Dikopo tse di thari di tla fitlhelelwa ka moo go kgonegang, fela di ka se netefadiwe.
O ka re fitlhela kwa kae?
O fitlhelela ditirelo tsa rona tsa phetolelo le tsa go tseleganya jang?
Fa o na le tokomane ka ileketeroniki, o ka re imeilela yona. Se, ke tsela e e nonofileng thata e e tshwanetseng go latelwa. Gongwe, o ka re fekesetsa khophi kgotsa wa e romela. Fa o romela khophi, mme o batla gore re dire ditshiamiso mo khomphiutareng, gakologelwa go tsenya disikete e e nang le tokomane ya ileketeroniki.
Ditokomane tsotlhe tse di romelwang kwa go rona di tshwanetse go patiwa ke tsebe ya fa ntle (LM 01) e e nang le dintlha tsa gago le dintlha tsa tirelo e o e batlang. Se, se ka bonwa mo dikantorong tsa rona kgotsa ka go dirisa websaete e: www.is.org.za.
Ditirelo tsa puo tsa porofense
Ditirelo tsa Puo tsa Porofense ya Gauteng ke yona fela yuniti ya puo ya porofenseng mo SAPS ga jaanong. Ditirelo tsa Puo tsa GP di ka thusa badiri mo porofense ka ditirelo tsa puo ka Seesimane le Seaforikanse e bile di tla romela dikopo tsotlhe tsa ditirelo tsa puo tse di ka se kgoneng go samagana le tsona kwa Botsamaising jwa Puo, kwa Kantorongkgolo.
Kwa bokhutlong
Re tlotla tlhaeletsano le badirelwa ba rona le go tsaya go fitlhelela ditlhokwa tsa gago e le selo se se botlhokwa. Fa o akanya gore ga re a ka ra kgona go dira se, kgotsa o na le dikakanyo mabapi le ka moo re ka kgonang go tokafatsa tirelo ya rona ka teng , tsweetswee o se ke wa okaoka go re bolelela ka ga sona. Rotlhe re ka kgona go dira malebana le go netefatsa fa tirelo ya puo e e maatla e bile e nonofile e le mo diatleng tsa gago.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Dintlha Tse Tlhano Tsa Botlhokwa.txt</fn>
Dintlha Tse Tlhano Tsa Botlhokwa
Tsa Dijo Tse Di Bolokesegileng
Nna o le phepa
Tlhapa mabogo pele o ka tshwara dijo, mme gantsi pele di baakangwa.
Tlhapa diatla fa o tswa kwa ntlwaneng ya boithusetso.
Tlhatswa le go phepafatsa mafelo otlhe le didiriswa tse di dirisetswang go baakanyetsa dijo.
Sireletsa mafelo a boapelo le dijo kgatlhanong le ditshenekegi, ditshedi tse di kgotlhelang le diphologolo tse dingwe.
Le fa ditshenekegi tse dintsinyana di sa bake malwetse, ditshenekegi tse di kotsi di fitlhelwa ka bontsi mo mmung, mo metsing, mo diphologolong le mo bathong. Ditshenekegi tse di fitlhelwa mo mabogong, masela a go iphimola le didiriswa, segolo thata diboroto tse go kgabetlelelwang mo go tsona, mme kamano e nnye fela e ka di fetisetsa kwa dijong, mme tsa baka malwetse a a fitlhelwang mo dijong.
Kgaoganya tse tala le tse di apeilweng
Kgaoganya nama e tala, nama ya koko le dijo tsa lewatle go tswa mo dijong tse dingwe.
Dirisetsa didiriswa le dijana tse di farologaneng jaaka dithipa le diboroto tsa go kgabetlelela go baakanya dijo tse tala
Tshola dijo mo metemeng go tila kamano magareng ga dijo tse tala le tse di baakantsweng.
Dijo tse tala, segolo thata nama, nama ya koko le dijo tsa lewatle, le matute a tsona, di ka nna le ditshenekegi tse di kotsi tse di ka di fetisetsang kwa dijong tse dingwe ka nako ya fa di baakanngwa le fa di bewa.
Apaya sentle
Apaya dijo sentle, segolo thata nama, nama ya koko, mae le dijo tsa lewatle.
Bedisa dijo tse di jaaka disopo le setšhuu go netefatsa gore di fitlheletse
ºC. Tebang le nama le nama ya koko, netefatsa gore matute a bonala sentle, ga a pinki.
Futhumatsa dijo tse di apeilweng sentle.
Go apaya ka tshwanelo go bolaya ditshenekegi tsotlhe tse di kotsi. Dipatlisiso di supile gore go fitlhelela thempereitšhara ya 70ºC go ka thusa go netefatsa gore di siametse go ka jewa. Dijo tse di batlang tlhokomelo e e kgethegileng di akareetsa nama e e siitsweng, mmeswa o o pitokolositsweng, mangenana a magolo a nama le koko yotlhe e e feletseng.
Karolo e e kotsi
Se tshole dijo tse di apeilweng mo thempereitšhareng ya kamore go feta diura tse 2.
Tsenya dijo tsotlhe tse di apeilweng le tse di senyegang mo setsidifatsing ka bonako (bogolo kwa tlase ga 5ºC )
Tshola dijo tse di apeilweng di fisa that (go feta 60ºC) pele di tsholwa
O se ka wa tshola dijo sebaka se se leele, tota le fa e le mo setsidifatsing.
O se ka wa ntsha serame mo dijong tse di tsidifaditsweng mo thempereitšhareng ya kamore.
Ditshenekegi di kgona go ntsifala (go ikatisa) ka bonako fa dijo di beilwe mo thempereitšhareng ya kamore. Ka go tshegetsa dithempereitšhara di le kwa tlase ga 5ºC kgotsa kwa godimo ga 60ºC, go gola ga ditshenekegi go a fokotsega kgotsa go a khutla. Ditshenekegi tse dingwe tse di kotsi di ntse di gola ka fa tlase ga 5ºC.
Dirisa metsi a a bolokesegileng kgotsa a phepafatse
Tlhopha dijo tse di foreše le tse di itekanetseng.
Tlhopha dijo tse di baakanyeditsweng pabalesego, jaaka mašwi a a pasetirisitsweng
Tlhatswa maungo le merogo, segolo thata fa e jewa e le metala
Se je dijo fa letlha la tsona la go jewa le fetile
Dilo tse tala, go akaretsa metsi le aese, di ka tswa di kgotletswe ke ditshenekegi le dikhemikhale tse di kotsi. Dikhemikhale tse di nang le botlhole di ka tlhamega mo dijong tse di senyegileng le tse di utileng. Kelotlhoko mo tlhophong ya dijo tse tala le dikgato tse di bonolo jaaka go di tlhatswa le go di ebola go ka fokotsa kotsi.
Pabalesego ya dijo
Mokgatlho wa Boitekanelo wa Lefatshe Kitso = Thibelo
<fn>tsn_Article_National Language Services_Dintlha tsa kgolagano.txt</fn>
Dintlha tsa kgolagano
Se o tshwanetseng go se itse le ditshwanelo tsa gago fa o tsaya pholisi ya thuso ya phitlho
BOTO YA DITIRELO TSA MADI
Lefapha la Thuto la Badirisi
Se o tshwanetseng go se itse ka ga dipholisi tsa phitlho
Sebopego se se botlhokwa sa PHOLISI nngwe le nngwe ya THUSO YA PHITLHO / PHOLISI E KGOLO ke gore pholisi e tshwanetse go SAENIWA ke setlamo sa inšorense sa paka e telele se se kwadisitsweng. Se, ke go netefatsa fa leloko le netefalediwa ka topotuelo e e mo molaong ka motsi wa tiragalo e e inšorilweng ( loso ).
MONG-PHOLISI / LELOKO le tshwanetse go neelwa SETIFIKETI SA BOTOKOLOLO. Setifikeiti se, se tshwanetse go tlhagisa ka botlalo leina la setlamo sa inšorense (moinšori), karolotuelo e e tshwanetseng go duelwa, dithuso tse di tshwanetseng go duelwa, dithulaganyo tsa topotuelo le tshedimosetso e nngwe e e botlhokwa ka ga pholisi e kgolo. Pholisi e kgolo e tshwanetse go tlhagisa ka botlalo fa setlamo sa ditirelo tsa phitlho kgotsa baemedi ba lona ba sa thapiwa ke setlamo sa inšorense kgotsa moinšori le gore ga se basaeni ba pholisi.
Go botlhokwa gore beng-pholisi ba itse fa ba na le tlhopho ya go ka tsaya dithuso tsa pholisi ka mokgwa thuso ya tirelo ya phitlho kgotsa ka mokgwa wa tuelo ya madi a mo seatleng.
Setifikeiti se tshwanetse go tlhagisetsa Mong-pholisi / Leloko tshedimosetso yotlhe e e tlhokegang go e itse jaaka gore thuso e simolola leng, ke eng se se akareditsweng le gore TSE DI SA AKAREDIWANG ke dife, dipaka tsa tetelo jj.
Ditlhaloso
THUSO YA PHITLHO / PHOLISI E KGOLO
Ke tokomane ya semolao e e rebolwang ke setlamo sa inšorense / moinšori e e tlhagisang dintlha tsa dithuso, dikelo, dikaelo le maemo e bile e na le nomoro ya pholisi, e e tshwanetseng go tlhagelela mo setifikeiting sa gago sa botokololo.
MEKGATLHO YA BOTSALANO
Mokgatlho wa Botsalano ke setheo sa madi se se tlhamiwang ke setlhopha sa batho ba ba nang le ditlhokwa tse di rileng, ba ba abang madi le go boloka mmogo go thusana ka madi malebana le ditlhokwa tse di rileng sekao: phitlho. Thuso ya makisimamo ke R5 000.
Mokgatlho wa Botsalano ga se kgwebo e e dirang poelo, fela poelo nngwe le nngwe e e diriwang go tswa mo dikabong tsa peeletso tsa maloko e kgaoganngwa ke maloko otlhe.
SETIFIKEITI SA BOTOKOLOLO
O tshwanetse go gatelela go amogela setifikeiti se go tlhomamisa fa o le leloko. Setifikeiti se, se tshwanetse go go kaela dintlha tsotlhe tsa pholisi ya gago.
BATSAMAISI / BATSEREGANYI
Se, se kaya setlamo se se letleletsweng ke setlamo sa inšorense / moinšori go dira mo boemong jwa sona go go rekisetsa pholisi.
SETLAMO SA INŠORENSE / MOINŠORI
Ke setlamo sa inšorense sa paka e telele se se kwadisitseng le Boto ya Ditirelo tsa Madi se se amogelang dikarolotuelo tsa gago e bile sena le maikarabelo a go duela dithuso ka motsi wa loso.
MONG-PHOLISI / LELOKO
Se, se kaya wena jaaka leloko le le duelang dikarolotuelo malebana le dithuso tsa batho ba ba tlhophilweng ke wena mo pholising.
DIKAROLOTUELO
Ke madi a o a duelang kwa setlamong sa inšorense go ya ka Pholisi e Kgolo.
Ke motho yo o ikemetseng yo wena jaaka leloko o ka ikgolaganyang le ena fa o sa itumelele karabo ya setlamo sa inšorense. Dintlha tsa gagwe tsa kgolagano di tlhagelela mo kitsisong ya molao le mo tsebeng e e kwa morago ya bukana e.
TSE DI SA AKAREDIWANG
Setlamo sa inšorense / moinšori se tlile go tlhagisa lenane la maemo kgotsa malwetse mo pholising a fa a ka tlholang loso lwa motho yo o akareditsweng, go ka se nneng le thuso e e tlileng go duelwa.
Dipotso tse o tshwanetseng go di botsa le tshedimosetso e o tshwanetseng go e bona mo morekising
P: Ke setlamo sefe sa inšorense se o se emelang?
K: Sesupo se tshwanetse go rebolwa ke motho yo o rekisang pholisi e bile se tshwanetse go tlhagelela mo foromong ya kopo le mo setifikeiting sa botokololo se se rebolwang.
P: Nomoro ya Pholisi ke eng?
K: E tshwanetse go tlhagelela mo foromong ya kopo le mo setifikeiting sa botokololo.
P: Ke bomang ba nka ba akaretsang mo pholising?
K: Ba ke batho ba gago ba o ba tlhophileng.
P: Ke duela bokae?
K: A, ke madi a o tlileng go a duela gape a akaretsa ditšhatšhe tsotlhe le dituelo. ditšhatšhe tse di tshwanetse go tlhagelela sentle.
P: A ke duela kgwedi le kgwedi, ka kotara kgotsa ngwaga le ngwaga?
K: O tshwanetse go tlhotlhomisa gore o duelang leng.
P: A ke duela kwa pele kgotsa ka bokhutlo jwa paka e tiro e dirilweng ka yona?
K : O tshwanetse go tlhotlhomisa fa o tshwanetse go duela kwa tshimologong ya kgwedi ( kwa pele ) kgotsa ka bokhutlo jwa kgwedi kgotsa ka bokhutlo jwa paka e tiro e dirilweng ka yona.
P: Ke tshwanetse go duela jang?
K: Ka madi a mo seatleng, ka debiti otara kgotsa ka setopo otara.
P: Fa ke duela ka madi a mo seatleng a ke amogela setlankana?
K: Ee, e tshwanetse e nne setlankana sa semmuso.
P: A dikarolotuelo tse di ka oketsega mo nakong e e tlang?
K: Dikarolotuelo di ka oketsega fa go na le ditopotuelo di le dintsi mo pholising.
P: Dikarolotuelo di netefalediwa sebaka se se kana kang?
K: Se, se tshwanetse go tlhagelela mo Pholising e Kgolo.
P: Thuso ya me e simolola leng?
K: Go ka nna le dipaka tsa tetelo mo Pholising e Kgolo.
P: Dipaka tsa tetelo ke eng?
K: Tsona di tlile go tlhagelela mo dikaelong le mo maemong a Pholisi e Kgolo.
P: Go diragala eng fa loso e le lwa kotsi?
K: Ka gale dipaka tsa tetelo ga di dire.
P: A go na le tse di sa akarediwang?
K: Tsona di tlile go tlhagelela mo dikaelong le mo maemong a Pholisi e Kgolo.
P: Go diragala eng fa ke fosa tuelo kgotsa ke emisa go duela?
K: Ga o kitla o akarediwa mme fa o simolola go duela gape, dipaka tsa tetelo le tse di sa akarediwang di ka tsenngwa mo tirisong gape.
P: Thuso e khutla leng malebana le motho mongwe le mongwe?
K: O tshwanetse go neelwa dintlha ka botlalo, segolobogolo malebana le bana ba gago.
P: A ke bona sesupo sa botokololo?
K: O tshwanetse go amogela Setifikeiti sa Botokololo le tshosobanyo ka botlalo ka ga yo o akareditsweng, madi a a tshwanetse go duela, dipaka tsotlhe tsa tetelo le tse di sa akarediwang.
P: A nka oketsa thuso ya me moragonyana?
K: Ee, o ka oketsa dithuso mo pholising ya gago fa Pholisi e Kgolo e letla, ka nako nngwe le nngwe, se, se tlile gape go oketsa dikarolotuelo tsa gago. Tse di sa akarelediwang le dipaka tsa tetelo di ka dira mo thusong e e okeditsweng.
P: Ke lopa tuelo jang malebana le loso?
K: Mokgwa wa ditopotuelo o tshwanetse go neelwa wena ka botlalo mo dikaelong le mo maemong.
P: A nka bona Pholisi e Kgolo?
K: O na le tshwanelo ya go bona Pholisi e Kgolo. Se, ka gale se diriwa fa o sa itumelele dikarabo tse o di neetsweng kgotsa o na le pelaelo mabapi le motho yo o go rekisetsang pholisi. Pholisi e Kgolo e tshwanetse go nna teng kwa kantorong ya lona e e fa gaufi ya ditirelo tsa badirisi.
P: A nka phimola pholisi ya me?
K: O ka phimola pholisi ya gago mo malatsing a le 30 morago ga go duela karolotuelo ya ntlha e bile o amogele pusetso e e feleletseng fa e le gore ga o ise o lope tuelo e e malebana le loso. Morago ga foo, pholisi e ka phimolwa nako nngwe le nngwe, fela ga go na dikarolotuelo dipe tse di tlileng go busiwa.
P: Go diragala eng fa pholisi yotlhe e sutisediwa kwa setlamong se sengwe sa inšorense / kwa moinšoring?
K: Se, se ka diriwa, fela o tshwanetse go itsisewe le go sedimosediwa ka moo e amang batho ba ba neng ba akareleditswe pele, malebana le tsotlhe tse di fa godimo. Setlamo sa inšorense se se ntšhwa / Moinšori o tshwanetse go go rebolela setifikeiti se se ntšhwa sa botokololo. Fa o ikutlwa gore ga o mo maemong a a lekaneng kgotsa a a botoka, o tshwanetse go ikgolaganya le
Setlamo sa inšorense / Moinšori wa ga jaanong ka bonako.
P: Go diragala eng fa ke na le ngongorego kgotsa potso?
K: Wena kgotsa baamogeladitshiamelo ba gago lo tshwanetse pele go lebisa potso ya lona kwa Setlamong sa inšorense / kwa Moinšoring. Fa o sa kgotsofala, o ka bega ngongorego kwa go Motlhotlhomisi ( Ombudsman ) wa Inšorense ya Paka e Telele kgotsa kwa Botong ya Ditirelo tsa Madi. ( F S B )
GAKOLOGELWA Dintlha tsa Motlhotlhomisi ( Ombudsman ) le F S B di tshwanetse go tlhagelela mo Setifikeiting sa Botokololo gape di tlhagelela kwa morago ga bukana e ya tshedimosetso.
<fn>tsn_Article_National Language Services_FEDISA botsietsi.txt</fn>
FEDISA botsietsi, bobodu, bosenyi le mekgwa e e sa dumelelwang
Letsetsa 0800 200 821
Lefapha le tlhomile mogala o o sa duelelweng wa diura di le 24 go bega ka ga botsietsi kgotsa mokgwa o o sa dumelelwang.
Le fa o ka nagana go tlisa leina la gago, tshedimosetso le boikitsiso jwa gago e tla nna khupamarama. Mogala o tla dira diura di le 24 ka letsatsi, matsatsi a le 365 ka ngwaga. Megala e letswa ntle le tuelo mme e ka letswa kwa difounung tsa poraefete kgotsa tsa botlhe o sa duele sepe.
Mogala o o tlhomilwe go ka oketsa mokgwa wa tiro o o boikanyego le go neela badiri ditsela tsa go tlhagisa sengwe le sengwe se se sa dumelelwang kwa bolaoding jo bogolo.
Se ke tšhono ya gago go thusa mo go thibeleng botsietsi, bobodu, bosenyi le mokgwa o o sa dumelelwang, jaaka go bogisa ka thobalano, mo Lefapheng.
Mogala o dira jaana:
Kgato 1
Letsetsa 0800 200 821
Kgato 2
O ka letsa o sa tlhagise leina la gago fela o netefatse gore o neelana ka tshedimosetso le dintlha tsotlhe (mang, eng, kae, leng, jang le boleng jo bo amegang) go motho yo o arabang mogala.
Kgato 3
O tla newa nomoro ya tshupetso. Tshola nomoro e jaaka khupamarama, ka gonne o tla e tlhoka fa o batla go letsa gape go bona tshedimosetso e nngwe
<fn>tsn_Article_National Language Services_FOROMO YA GO TLHOPHA BASADI BA BA DIRANG KA METSI (2006).txt</fn>
FOROMO YA GO TLHOPHA BASADI BA BA DIRANG KA METSI, BOPHEPA LE JALO YA DIKGWA YA 2006
Matseno
Morago ga 1994, Palamente ya rona e na le selekano se se kwa godimo go gaisa sa basadi go ralala lefatshe - basadi ba ba maatla, ba ba sa itshabeng mme e bile ba itomile sesino. Re saenetse Tumelano ya go Fedisa Tlhaolo Kgatlhanong le Basadi. Re na le basadi ba e leng Ditona, basadi ba ba eteletseng pele mafapha a puso a a maatla, basadi ba e leng baeteledipele mo mererong ya kgwebo le indaseteri gammogo le basadi ba ba eteletseng pele baagi ba ba tshelang nabo. Mme mo lephateng la metsi, jalo ya dikgwa le sanitasi, re ba le basadi ba le bantsi tota ba ba itshupileng.
Gore go lemogwe seabe se basadi ba ntseng le sona le se ba tsweletseng go nna naso mo mererong ya metsi, bophepa le tsamaiso ya jalo ya dikgwa mo Aforika Borwa, Lefapha la Merero ya Metsi le Jalo ya Dikgwa, Khomišene ya Patlisiso ya Metsi le Setheo sa Metsi sa Aforika Borwa, mmogo, di tlhamile Dikgele tsa Basadi ba ba dirang ka Metsi, tse jaanong di bidiwang Dikgele tsa Basadi ba ba dirang ka Metsi, Bophepa le Jalo ya Dikgwa. Maitlhomo a maiteko ano ke go tlotla le go keteka go dira ka natla ga basadi, le go sedimosa:
Seabe sa basadi ba e leng baporofešenale le basadi ba ba mo baaging ba ba dirang ka metsi, bophepa le tsamaiso ya jalo ya dikgwa le
Seabe sa botlhokwa sa basadi malebana le metsi, bophepa, jalo ya dikgwa le go fedisa lehuma, thuto le tlhabololo ya leruri kwa metseseteropong le kwa metsemagaeng.
Go tlhomiwa ga Dikgele tsa Basadi ba ba Dirang ka Metsi ka kgwedi ya Mopitlwe 2002, e nnile letshwao la tshimologo ya setso sa botlhokwa tota mo lephateng la metsi le jalo ya dikgwa mo Aforika Borwa. Monongwaga re aba dikgele go basadi ba ba nnileng le seabe sa boeteledipele mo ditlhopheng di le tlhano:
Patlisiso e Kgolwane (fano go lebeletswe motlhophiwa yo o nang le dingwaga di le 35 le go feta )
Patlisiso e Potlana (fano go lebeletswe motlhophiwa yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 35)
Tlhabololo ya Baagi
Thuto le Temoso
Botsamaisi le Go Dira Dipholisi
Motlhophiwa wa ditlhopha tseno e ka nna motho a le nosi gongwe setlhopha. Dikgele di tla abelwa basadi ba maemo, basadi ba ba dirileng ka botswerere mo maphateng a bona, le ba ba nnileng le seabe se se bonalang mo maphateng a metsi, bophepa le jalo ya dikgwa mo Aforika Borwa.
Batlhophiwa ba ba atlegileng ba tla tlhophiwa ke phanele ya baatlhodi go ya ka:
tiriso ya kitso, bokgoni le bokgoni jo bo lekaneng go netefatsa gore tsamaiso ya metsi, bophepa le jalo ya dikgwa mo Aforika Borwa e tshwaela mo go ageng Aforika Borwa e e leng ya botlhe ka nnete.
DITAELO TSA GO TLHOPHA
Tsweetswee tlatsa foromo ya go dira kopo e e tlametsweng mme o kwale dintlha tse di bonalang fela jaaka go kopilwe. Diforomo tse di tlantsweng le tsa ileketoroniki le tsona di tla amogelwa.
Foromo ya go tlhopha e tshwanetse go patiwa ke thotlotetso e e kwadilweng ka seatla gongwe e tlantswe e e nang le mafoko a a magareng ga 500 le 1 000. Go dirisiwa dintlhatheo tse di mo lenaneng le le fa tlase, thotloetso ya gago e tshwanetse go tlhalosa gore ke eng motho/setlhopha se o se tlhophileng se tshwanetse go amogela sekgele.
Lerelo la "motlhophiwa" le kaya motho gongwe setlhopha se se tlhophiwang.
Foromo ya go tlhopha e tshwanetse go akaretsa dintlha tsa kgolagano tsa batho ba le babedi ba go ka netefadiwang dintlha mo go bona gammogo le dintlha tsa motlhophi (motho yo o tlhophang motlhophiwa)
Supa ka botlalo gore motlhophiwa o na le seabe mo lephateng le fe (metsi, bophepa gongwe jalo ya dikgwa).
DINTLHATHEO LE MELAWANA
Seno se tshwanetse go dirisiwa jaaka kaedi ya go tlhopha mosadi/basadi, ba ba nang le seabe mo diporojekeng tse di tlwaelegileng le tse di sa tlwaelegang tse di amanang le metsi, bophepa le jalo ya dikgwa.
DINTLHATHEO TSA GO DIRA TLHOPHO
NTLHATHEO
TLHALOSO
Rekoto e e Netefaditsweng
A ga jaana motlhophiwa/batlhophiwa o/ba dira/na le seabe mo lephateng la metsi, bophepa gongwe jalo ya dikgwa?
Ke tiro efe e motlhophiwa/batlhophiwa a/ba kileng a/ba e dira mo go lengwe fela la maphata ano?
Boitshimololedi le Boeteledipele
Tiro/porojeke e na le boitshimololedi jo bo kana kang, a mme gona ga e ise e dirwe gope?
Motlhophiwa/batlhophiwa o/ba bontshitse bokgoni jwa botsamaisi le boeteledipele jang?
Tsamaiso ya Porojeke le Tiragatso
Tlhalosa gore motlhophiwa/batlhophiwa o/ba tsamaisitse porojeke jang ka go dirisa ditlamelo di tshwana le madi, batho le nako?
Tlhalosa ka moo motlhophiwa/batlhophiwa a/ba dirisitseng ditlamelo ka gona go feleletsa tiro/porojeke?
Tshwaelo mo phetolong e e siameng ya boitshwaro le maitsholo
Tiro/porojeke e thusitse ba bangwe jang go fetola megopolo, boitshwaro gongwe ditiro malebana le metsi, bophepa gongwe jalo ya dikgwa?
Tshwaelo mo tlhabololong le tiragatsong ya diporojeke tse di nnelang ruri
Tiro/Porojeke e nnile le seabe jang mo kgolong le phitlhelelo ya diporojeke tsa pakatelele (tse di nnang sebaka se seleele)?
Tshwaelo mo seabeng sa setšhaba/baagi/banni le seabe
Tlhalosa ka moo motlhophiwa/batlhophiwa a/ba akareditseng ditokololo tsa setšhaba gongwe baagi ka gona mo tirong/porojekeng le ka moo tiro/porojeke e amileng baagi ka kakaretso ka gona.
Boitshoko le kgotlhelelo
Re bolelele ka dikgwetlho tse di itemogetsweng fa tiro/porojeke e ne e simololwa.
Tshwaelo mo ditsamaisong tsa go tsaya ditshwetso
Seabe sa motlhophiwa/batlhophiwa e nnile sefe mo ditshwetsong tse di tserweng tse di neng di ama porojeke? Ke ditshwetso dife tse di dirilweng ke motlhophiwa/batlhophiwa ka boena/e le setlhopha tse di fetotseng maemo a porojeke/tiro?
Maikarabelo
Motlhophiwa/batlhophiwa o/ba tshola direkoto tsa ditiragalo tsotlhe tsa tiro/porojeke jang? A mme direkoto tseno di gona go ka lebelelwa fa go kopiwa jalo? Motlhophiwa/Batlhophiwa o/ba dira jang pegelo malebana le tswelelopele ya tiro/porojeke?
Botswerere jwa Thotloetso
Motlhophiwa/Batlhophiwa o/ba ithotloetsa jang ena le ba bangwe go tokafatsa le go fitlhelela maitlhomo le diphitlhelelo?
MELAWANA
Letlha la go tswalela go tlhagisiwa ga motlhophiwa ke 30 Moranang 2006, mme tshwetso ya baatlhodi ke yona ya makgaolakgang.
Go tla amogelwa fela diforomo tsa go dira kopo tse di tladitsweng ka botlalo mme di tshwanetse go akaretsa thotloetso ya mafoko a a magareng ga 500 le 1000 malebana le seabe sa motlhophiwa mo lephateng la metsi, jalo ya dikgwa le bophepa.
Bafenyi ba dikgele ba tla itsisiwe ka Kgwedi ya Bosetšhaba ya Basadi ka 2006.
Go tla amogelwa diforomo tsa go dira kopo tse di tlisiwang ka seatla, ka fekese, ka tsela ya ileketoroniki le tse di positsweng.
Go ka tlhophiwa ditlhopha tse di fetang bongwe.
Go diragadiwa melawana le tsamaiso e e tshwanang le fa motho a itlhopha ka boena.
Dikhopi tsa foromo ya go dira kopo di ka bonwa kwa:
Lekgotlatoropo la gaeno la Selegae gongwe:
Ikgolaganye le Motlhankedi wa Tlhaeletsano kwa Kantorong ya Kgaolo e e gaufi nao ya Lefapha la Merero ya Metsi le Jalo ya Dikgwa.
KGAOLO
LEINA
MOGALA
NOMORO YA FEKESE
ATERESE YA POSO
ATERESE YA MMILA
Kapa Botlhaba
Bloemfontein
Bloemfontein
Mpumalanga
DINTLHA TSA SEBELE
MaLeina la Motlhophiwa Motho a le nosi gongwe setlhopha
Leina la Mokgatlho/Lefapha/Mokgatlho o e seng wa Puso/Setheo/Setlhopha sa Baagi
Aterese ya Mmila
Khoutu
Porofense
Aterese ya Poso
Dinomoro tsa Kgolagano:
Kantoro: ...
Legae: ...
Sele: ...
Fekese: ...
Nomoroitshupo: ...
Fa e se moagi wa Aforika Borwa, tlhagisa gore o na le dingwaga di le kae a nna mo Aforika Borwa
Leina la motlhophi (motho yo o tlhophang motlhophiwa)
Dinomoro tsa kgolagano:
Kantoro: ...
Legae: ...
Sele: ...
Fekese: ...
O tlhophetswe setlhopha sa: (tsweetswee tshwaya setlhopha/ditlhopha tse di tlhalosang tiro/porojeke ya gago/motlhophiwa)
Patlisiso e Kgolwane (fano go lebeletswe motlhophiwa yo o nang le dingwaga di le 35 le go feta )
Patlisiso e Potlana (fano go lebeletswe motlhophiwa yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 35)
Tlhabololo ya Baagi
Thuto le Temoso
Botsamaisi le Go Dira Dipholisi
Ela tlhoko: O ka tlhopha ditlhopha tse di fetang bongwe. Thotloetso e e kwadilweng e tshwanetse go tlhalosa setlhopha se o se tlhophileng.
SETLHOPHA
TLHALOSO
Patlisiso e Kgolwane (fano go lebeletswe motlhophiwa yo o nang le dingwaga di le 35 le go feta )
Setlhopha seno se akaretsa tiro/diporojeke, tse di samaganang le patlisiso mo maphateng a a farologaneng (metsi, bophepa le jalo ya dikgwa). Motlhophiwa/batlhophiwa o/ba tshwanetse go nna bogolo jwa dingwaga tse 35 gongwe go feta
Patlisiso e Potlana (fano go lebeletswe motlhophiwa yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 35)
Setlhopha seno se akaretsa tiro/diporojeke, tse di samaganang le patlisiso mo maphateng a a farologaneng (metsi, bophepa le jalo ya dikgwa). Motlhophiwa/batlhophiwa o/ba tshwanetse go nna bogolo jwa dingwaga tse di ka fa tlase ga 35
Tlhabololo ya Baagi
Setlhopha seno se akaretsa tiro/diporojeke tse di thusang go tlhabolola baagi mo maphateng a a farologaneng (metsi, bophepa le jalo ya dikgwa).
Thuto le Temoso
Setlhopha seno se akaretsa tiro/diporojeke tse di rutang le go tsweletsa temoso mo baaging malebana le merero ya metsi, bophepa gongwe jalo ya dikgwa.
Botsamaisi le Go Dira Pholisi
Setlhopha seno se akaretsa tsamaiso gongwe ditshwetso tsa pholesi tse di dirilweng ke motlhophiwa/batlhophiwa mo tirong/diporojekeng.
Tsweetswee re neele dintlha tsa kgolagano tsa batho ba le babedi ba go ka netefadiwang dintlha mo go bona ba ba itseng mofuta wa tiro/porojeke e motlhophiwa/batlhophiwa a/ba e dirang mme e na le tshwaelo mo lephateng la metsi, bohepa le jalo ya dikgwa.
Motho 1: Leina & Sefane ...
Kantoro: ...
Legae: ... (ka boitlhophelo)
Sele: ...
Fekese: ...
Motho 2: Leina & Sefane ...
Kantoro: ...
Legae: ... (ka boitlhophelo)
Sele: ...
Fekese: ...
<fn>tsn_Article_National Language Services_FOROMO YA KOPO YA BASARI YA DITHUTO TSA MORAGO GA DIKERII.txt</fn>
FOROMO YA KOPO YA BASARI YA DITHUTO TSA MORAGO GA DIKERII
TIRISO YA KANTORO FELA
LETLHA LA KAMOGELO
Tshwaya boloko jo bo maleba
Tiro ya diatla
Mmino
Teatere & Teatere ya Mmino
Motantsho & Khoriokerafi
Dikwalo
Maphatamantsi
Tse dingwe (tlhalosa):
KAROLO 1: DINTLHA TSA KGOLAGANO
MAEMO
LEINA
SEFANE
NOMOROITSHUPO
ATERESE YA POSO
KHOUTU YA POSO
ATERESE YA MMILA
KHOUTU YA POSO
TOROPO
KGAOLO (LEKGOTLATOROPO)
POROFENSE
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
NOMORO YA SELEFOUNU
O rata NAC e buisana nao jang? (Tsweetswee tlhopha tse 2)
Ka Poso
Ka Fekese
Ka Mogala
Ka Poso
KAROLO 2: DINTLHA TSA KHOSO
Khoso e o ikaelelang go e ithutela
Sebaka sa khoso
Ngwaga wa go ithuta
Tlhalosa paka e o e batlelang thuso ya madi.
Go tloga
Go fitlha
Tsweetswee tlamela ka dikhopi tse di tlhomamisitsweng tsa lengwe la makwalo a a latelang mo kopong ya gago:
a Bosupi jwa gore o amogetswe mo thutong b Lekwalo la taletso go ya go tsenela khoso
KAROLO 3: DINTLHA TSA SETHEO
SETHEO/SEKOLO
ATERESE YA POSO
KHOUTU YA POSO
LEFAPHA
TLHOGO YA LEFAPHA:
MAEMO
LEINA
SEFANE
MOTHO YO GO GOLAGANWANG NAE MO LEFAPHENG/ LEFAPHENG LA DITUELO
MAEMO
LEINA
SEFANE
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
NOMORO YA SELEFOUNU
DITHEO TSE O ITHUTILENG KWA GO TSONA MO NAKONG E E FETILENG. KWALA FELA TSE DI MALEBA MO DITHUTONG TSA GAGO TSA MORAGO GA DIKERII.
LEINA LA SETHEO
KHOSO
NGWAGA
KAROLO 4: BATLHOMAMISI
Batlhomamisi
Naya maina a batlhomamisi ba ba ikemetseng ba le BARARO. E ka nna barutabana ba ga jaana/ba fa gautshwane. SE AKARETSE maina a balosika le ditsala. MAMETLELELA DITLHOMAMISO TSE DI KWADILWENG E BILE DI SAENILWE mo kopong eno.
Motlhomamisi 1
MAEMO
LEINA
SEFANE
TIRO
NOMOROITSHUPO
ATERESE YA POSO
KHOUTU YA POSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
Motlhomamisi 2
MAEMO
LEINA
SEFANE
TIRO
NOMOROITSHUPO
ATERESE YA POSO
KHOUTU YA POSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
Motlhomamisi 3
MAEMO
LEINA
SEFANE
TIRO
NOMOROITSHUPO
ATERESE YA POSO
KHOUTU YA POSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
Ditshenyegelo tsotlhe di tlhagisiwe ka Ranta ya Aforika Borwa .
Tlhaloso ya ditshenyegelo tsa ngwaga o le MONGWE fela
DITUELO TSA IKWADISO / DITUELO TSA GO DIRA KOPO
DITUELO TSA KHOSO / DITUELO TSA GO ITHUTA
DITSHENYEGELO TSA DIBUKA KA KGWEDI
R ... X ... dikgwedi
DITSHENYEGELO TSOTLHE TSA THUTO YA PORAEFETE
PALOGOTLHE
DIKETLEETSO TSE DINGWE
Motswedi wa matlole
Madi
Rebotswe
Emetse thebolo
Letseno la kabo ya poraefete
Ketleetso ya kgwebo
E mengwe (tlhalosa tsweetswee):
Basari ya Bokgoni
Ka dimo
Ka tsela e nngwe
Tse dingwe (tlhalosa):
Palogotlhe ya letseno go tswa go baabi ba bangwe ba matlole
Tlhalosa madi a a kopiwang go tswa go NAC
Tlhalosa dikabo tsotlhe tsa matlole a o a amogetseng mo nakong e e fetileng.
LETLHA
Maikemisetso a basari
Porojeke gongwe setheo
Madi
Thotloetso ya thebolo ya matlole a NAC
Re tlamele ka dintlha tsa gago tsa banka (tsweetswee netefatsa gore di nepagetse)
Motshodi wa akhaonto
Banka
Lekala
Khoutu ya lekala
Nomoro ya akhaonto
Maikano a modirakopo
Ke ikana gore tshedimosetso yotlhe e e tlhagisitsweng fano le dikwalo tse di mametleletsweng fano ke nnete mme di nepagetse.
MOSAENO WA MODIRAKOPO
LETLHA
GATISA LEINA LE SEFANE
LEFELO
Maikano a motlhokomedi (fa modirakopo a sa le mmotlana)
Ke ikana gore tshedimosetso yotlhe e e tlhagisitsweng fano le dikwalo tse di mametleletsweng fano ke nnete mme di nepagetse.
MOSAENO WA MOTLHOKOMEDI
LETLHA
GATISA LEINA LE SEFANE
LEFELO
KAROLO 6: LENANETLHOMAMISO LA KOBAMELO YA TSAMAISO
Go ka lebelelwa kopo ya gago ya matlofe fa fela:
Go tladitswe dikarolo tsotlhe tsa foromo eno ya go dira kopo
Foromo ya go dira kopo e saenilwe ke modirakopo
Go tlhagisitswe mabaka a gore ke eng basari e tlhokega
Go mametleletswe dikhoteišene/kaedi ya ditshenyegelo tsa thuto
Go mametleletswe khopi ya Lekwaloitshupo la Aforika Borwa
Go mametleletswe bosupi jwa borutegi jwa gago jotlhe
Go mametleletswe Lekwalo la Tshobokanyo ya borutegi le maitemogelo (Curriculum Vitae)
Go mametleletswe bosupi jwa dintlha tsa banka/sekano sa banka (sa dikgwedi tse tharo tse di sa tswang go feta)
Go mametleletswe bosupi jo bo kwadilweng jwa kamogelo go tswa kwa setheong se se tshitshinngwang sa thuto gongwe morutisi wa koo modirakopo a tla amogelang katiso gona.
Nna, ... ke tlametse ka dikwalo tsotlhe tse di kopilweng.
ELA TLHOKO TSWEETSWEE: Karolo gongwe tshedimosetso yotlhe e o re tlamelang ka yona, e tla tsholwa mo khomphiutareng. Tshedimosetso eno e tla dirisediwa tsamaiso ya dikopo le dikabo le go tlhagisa dipalopalo. Dikhopi tsa tshedimosetso eno di ka newa, fa go tlhokega, batho gongwe ditheo tse re ka tlhokang go dirisana natso fa re sekaseka dikopo le go tlhokomela dikabo. Ditheo tse di abang matlole di amogana tshedimosetso go re kgontsha go bona dikopo tsa tsietso le go gokaganya tsamaiso ya dikopo tse di thusanang. Tshedimosetso nngwe e o e tlamelang mo foromong ya kopo e tla dirisiwa ke tirelo ya banka ya tshedimosetso. Gape e ka dirisiwa ke Lefapha la Botsweretshi le Setso.
MOSAENO WA MODIRAKOPO / MOGOKAGANYI
LETLHA
GATISA LEINA LE SEFANE
LEFELO
<fn>tsn_Article_National Language Services_Faele tsweletso ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo.txt</fn>
Faele tsweletso ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
LENAANE
Karolo ya a - molaotheo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Motheo wa semolao wa molaotheo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo.
Popegotheo ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo wa rona.
Thulaganyo ya molaotheo.
Lenaane kgolagano.
Karolo ya B - Dikopano
Karolo ya C - Puisano
Karolo ya D - Molawana wa boitshwaro
Karolo ya E - Matlotlo
Molaotheo wa mokgatlo-tsamaiso wa sekolo
Palo
Tlhaloso
Dirilwe
Motheo wa semolao wa molaotheo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Popegotheo ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Ditlhaloso tsa tiro
Thulaganyo ya molaotheo
Lenaane la kgolagano
Motheo wa semolao wa molaotheo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Karolo ya-18 ya molao wa dikolo wa Afrika Borwa (84 of 1996) e tlhoka gore sekolo sengwe le sengwe se tlhame molaotheo, se be se o romele kwa lefapheng la Thuto. Maikemisetso a dokumente eno a tlhalosa mokgwa oo Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo ka boona o yang go tsamaisa merero ya ona ka teng. Molaotheo wa Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo ke maikemisetso a a botlhokwa kantlha a tlamela ka maatla a semolao go amogela ditsamaiso tse dingwe.
Diteng tse di tlhokegang
Diteng-potlana tse di tlhokegang tsa molaotheo wa Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo di tlhalosiwa mo karolong ya 18 ya molao wa dikolo wa Afrika Borwa:
Molaotheo o go akanngwang ka ona mo karolongpotlana ya e tshwanetse go tlamela ka:
(a) Kopano ya mokgatlho-tsamaiso bonnyane gangwe mo pakeng nngwe le nngwe;
(b) dikopano tsa mokgatlho-tsamaiso le batsadi, baithuti, barutabana le batlhankela be bangwe ba sekolo ka tatelano, bonnyane gangwe ka ngwaga;
(c) go boloka le go tshola metsotso ya dikopano tsa mokgatlho tsamaiso;
(d) go dira gore metsotso eo e nne teng malebana le go tlhatlhobiwa ke Tlhogo ya lefapha le
(e) go neela pegelo ka ditiro tsa yone bonnyane gangwe ka ngwaga kwa batsading ba bangwe ba sekolo.
Diteng tse di atlanegisitsweng
Dokumente e tshwanetse go ya pele go gaisa diteng-potlana fa e le gore e tshwanetse go soboloka molao oo maleba, mme e bile fa e le gore e tshwanetse to nna setlhopha se se dirang ka botlalo sa melao malebana le go dira ga mokgatlho-tsamaiso wa sekolo go atlenegisiwa diteng tlaleletso tse di latelang:
Tshoboloko ya maatla le ditiro tsa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo (lebelela thata dikarolo tsa 20 le 21 tsa molao wa dikolo wa Afrika Borwa)
Popegotheo ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo jaaka e tlhalosiwa ke karolo ya bo 38 wa molao wa dikolo wa Afrika Borwa, le lekwalodikgang la porofensi le ditsela tse di tshwanetseng go salwa morago fa go tladiwa diphatlhatiro.
Seabe le maikarabelo a beng ba dikantoro tsa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo (lebelela karolo ya bo 29 molao wa dikolo wa Afrika Borwa)
Mofuta wa dikomiti tse di tlhamilweng ke mokgatlho-tsamaiso wa sekolo (lebelela karolo ya 30)
Melao ee tsamaisang dikopano tsa ngwaga le tse di tlwaelegileng
Mokgwa wa go mametlelela molaotheo.
Diteng tse di seng ka fa molaong
Diteng tsotlhe di tshwanetse go tlhagisa ditumelo tsa molaotheo wa Bosetšhaba le ka molao, segolobogolo molao wa dikolo wa Afrika Borwa. Ke jalo diteng dingwe le dingwe tse di kgethololang mo phatlalatseng kgotsa mo sephiring ga di a dumelelwa.
Kwa Kapa bokone dokumente e e botlhokwa ke "The Provincial Gazette Notice 60 of 2000". Yone e tlhalosa melao ya selegae le popegotheo le ditiro tsa mokgatho-tsamaiso ya dikolo. Lenaane le le neetsweng fano le tsamaisana le dokumente eno. Dokumente eno e tlhalosa popegotheo ya mekgatlho-tsamaiso ya dikolo kwa Kapa Bokone ka tsela e e latelang:
Mofuta wa sekolo
Mogokgo
Barutabana
Batsadi
Baithuti
Palogotlhe
Sekolo sa Proven ka baithuti ba le ka fatlase ga 160
Mofuta wa sekolo
Mogokgo
Barutabana
Batsadi
Baithuti
Palogotlhe
Poraemari ka baithuti ba ba fetang 160, fela ba le ka fa tlase ga
Mofuta wa sekolo
Mogokgo
Barutabana
Batsadi
Baithuti
Palogotlhe
Poraemari ka baithuti ba ba fetang
Mofuta wa sekolo
Mogokgo
Barutabana
Batsadi
Baithuti
Palogotlhe
Sekolo se se golwane ka baithuti ba le ka fa tlase ga 630
Mofuta wa sekolo
Mogokgo
Barutabana
Batsadi
Baithuti
Palogotlhe
Sekolo se segolo ka baithuti ba ba fetang 629
Mofuta wa sekolo
Mogokgo
Barutabana
Batsadi
Baithuti
Palogotlhe
Sekolo se se akaretsang kgotsa se se tshwaraganeng ka baithuti ba le ka fa tlase ga 500
Mofuta wa sekolo
Mogokgo
Barutabana
Batsadi
Baithuti
Palogotlhe
Sekolo se se akaretsang kgotsa se se tshwaraganeng ka baithuti ba ba fetang 499
TLHALOSO YA TIRO
Maemo: Monnasetilo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo.
Maikarabelo a: Maloko a sekolo le Tlhogo ya lefapha la thuto
Ditiro tse di botlhokwa go tiisa gore sekolo se na le molaotheo.
go epa dikopano le go di etelela pele.
go latela lenaane le go tiisa gore go na le tlhokomelo e e maleba mo dintlheng tsotlhe tse di mo lenaaneng.
tiisa gore ditshwetso tsotlhe tse di tserweng di a begiwa, mme ebile batho botlhe ba ba rweleng maikarabelo a ditiro tse di rileng ba a supiwa. (Ga go tlhokege gore ditshwetso di kwadiwe, di ka begiwa fela.)
go laola kopano.Tiisa gore mongwe le mongwe o neelwa sebaka sa go reediwa.
golagana le mokwaledi malebana le dikopano le manaane. O tshwanetse go tiisa gore manaane otlhe le metsotso yotlhe di neelwa maloko.
go emela mokgatlho-tsamaiso kwa ditirong tsa dikolo, dikopanong tsa thuto kgotsa kwa dikhonferenseng tsa makwalodikgang.
go thusa ka go supiwa ga batlhankela le go buisana le bona fa ba kopa tiro.
go thusa ka kgodiso ya matlole le go tiisa gore sekolo se na le matlotlo a a lekaneng.
go tiisa gore sekolo se na le setlankana sa maikemisetso seo se tsenngwang tirisong.
go tiisa gore mokgatlho-tsamaiso o tsamaya go ya ka ditlhokego tsa semolao.
go golagana le mogokgo.
go tiisa gore tlhagiso ya ngwaga le ngwaga ya matlotlo e romelwa ngwaga mongwe le mongwe.
Ditlhokego tsa tiro go nna le kgono ya go rulaganya dikopano.
kgono ya go tlhaeletsana sentle le batho.
kgono ya go dira sentle mo setlhopheng/lekokong.
kgono ya go loga maano le go ela tlhoko.
kgono ya go thusa ka tlhabololo ya ponelopele ya sekolo.
TLHALOSO YA TIRO
Maemo: Mokwaledi
Maikarabelo a: Mokgatlho-tsamaiso le maloko a sekolo
Ditiro-dikgolo go tsamaisa dikopano.
go tiisa gore metsotso ya dikopano ea begiwa le go tsamaisiwa mo malokong pele ga kopano e e latelang.
Ene gammogo le monnasetilo le mogokgo ba tshwanetse go thala lenaane la dikopano le go le neela maloko.
go kwala fa fatshe metsotso ya dikopano.
go lekola gore dintlha tsotlhe mo lenaaneng di akareditswe.
go nna le seabe mo ditirong tsotlhe tsa mokgatlho-tsamaiso.
go tiisa gore tshedimosetso yotlhe e fitlhellela maloko otlhe a mokgatlho-tsamaiso wa sekolo.
Ditlhokego tsa tiro
Dinonofo tse di siameng tsa tlhaeletsano.
Dinonofo tse di siameng tsa thulaganyo.
Dinonofo tse di siameng tsa go bega.
Kgono ya go dira mo setlhopheng.
TLHALOSO YA TIRO
Maemo: Ramatlotlo
Maikarabelo go: Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo le mogokgo
Ditiro tse di botlhokwa go thala tekanyetsokabo ya sekolo.
go laola tekanyetsokabo ya sekolo.
go rulaganya letlhare la go lekanya lotseno le ditshenyegelo.
go rulaganya pegelo ya matlotlo kwa bokhutlong ba ngwaga mongwe le mongwe.
go tiisa gore sekolo se na le matlotlo a a lekaneng.
go tiisa gore sekolo se na le ditsamaiso tse di matshwanedi tsa palotlotlo.
Ditlhokego tsa tiro
Dinonofo go dira dipalotlotlo kgotsa matlotlo.
Kgono ya go bega.
Kgono ya go tlhaeletsana.
Kgono ya go dira mo lekokong.
Kgono ya go golagana le batho ba ba kgakala.
Kgono ya go tswakana le batho.
Kitso malebana le dibanka le dipeeletso.
TLHALOSO YA TIRO
Maemo: Leloko
Makarabela go: Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo le mogokgo
Ditiro tse di botlhokwa go dira mo dikomiting-potlana le ditlhopheng tsa tiro.
go tsena dikopano.
go nna le seabe mo go tseyeng ditshwetso le mo tharabololong ya mathata.
go thusa ka tlhatloso ya matlole.
go nna le kitso ka ga ditiragalo tsotlhe le tshedimosetso e e malebana le sekolo gammogo le thuto ka kakaretso.
Ditlhokego tsa tiro
Kgono ya go reetsa le go tlhaeletsana.
Kgono ya go loga maano le go tsenya tirisong.
Kgono ya go dira le batho ba bangwe.
Kgono ya go fitlhellela tshedimosetso le go e phatlalatsa.
MOKGATLHO TSAMAISO
Setempe sa sekolo
Letlha la go amogelwa ke Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo ... Saenne ...
Letlha la go netefadiwa ke lefapha la thuto ... Saenne ...
Matseno
Go ya ka molao wa dikolo wa Afrika Borwa (SASA) ... sekolo se goeleditswe jaaka sekolo sa setshaba. Seno se kaya gore sekolo ke "motho wa molao" yo o nang le maemo a semolao go dira ditiro go ya ka molao wa dikolo wa Afrika Borwa. Molao ono o tlhoka gore sekolo sengwe le sengwe sa setshaba se nne le mokgatlho-tsamaiso wa sekolo, o o tlhalosang metheo le melao eo sekolo se yang go dira ka yona. Setlankana seno se tlhalosa ka moo mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o yang go dira ka teng.
Ditlhaloso
Setlankana seno se ya go dirisa ditlhaloso tse di latelang.
Motsadi - Mogodi mongwe le mongwe ya o nang le tshwanelo ya semolao go tlhokomela moithuti.
Maithuti - motho mongwe le mongwe yo o kwadisitsweng go amogela thuto kwa sekolong.
Morutabana - Mongwe le mongwe yo o thapilweng kwa sekolong go ya ka molao wa thapo wa barutabana.
Yo e seng morutabana - Motho yo o thapilweng ke sekolo mo maemong a mangwe ntle le a borutabana.
Leloko le le tlhophilweng - Motho mongwe le mongwe yo o tlhophilweng go dira go ya ka ditsamaiso tse di tlhalositsweng mo setlankaneng se.
Leloko le le nang le kemo - Mogokgo yo o tshwanetseng go dira mo mokgatlhong ka maemo a gagwe a semmuso.
Maloka a a akareditsweng - Motho yo o senang ditshwanelo tsa go tlhopha, mme a kopilwe go dira mo mokgatlhong-tsamaiso wa sekolo gore a tlamele ka tirelo e e kgethegileng.
Motho wa molao - setlhopha se se amogetsweng ke molao ka ditshwanelo le maikarabelo a a tlhalositsweng.
Maatla
Go ya ka Molao wa dikolo wa Aferika-Borwa tsamaiso ya sekolo ke maikarabelo a mokgatlho-tsamaiso wa sekolo.Go ya ka molao wa dikolo wa Aferika-Borwa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o tla:
a Tlhomamisa tsamaiso ya sekolo ya go amogela baithuti.
b Tlhomamisa tsamaiso ya puo ya sekolo.
c Tlhomamisa tsamaiso ya kobamelo ya sedumedi.
d Tlhomamisa molawana wa boitshwaro wa baithuti mo sekolong.
e Tlhomamisa phetogo le go pateletsa tuelo ya madi a sekolo a a duelelwang baithuti ke batsadi.
f Tsenela mekgatlho ya boithaopo e e emelang mekgatlho-tsamaiso ya dikolo tsa set?haba.
Ditiro
Go ya ka molao wa dikolo wa Aferika-Borwa mokgatlho-tsamaiso o tla:
a Ratloetsa dikgatlhegelo tse di siameng tsa sekolo le go lwela go tiisa kgolo ya yone.
b Amogela molaotheo c Tlhabolola tlhagiso ya tiro.
d Amogela molawana wa boitshwaro wa baithuti.
e Tshegetsa mogokgo, barutabana le batlhankela ba bangwe ba sekolo mo tiragatsong ya ditiro tsa bona tsa "seporofessionale".
f Tlhomamisa dinako tsa letsatsi la sekolo tse di tsamaelanang le maemo a a matshwanedi a go thapiwa ga batlhankela.
g Tsamaisa le go laola thoto ya sekolo, le dikago le mabala.
h Tlhotlheletsa batsadi, baithuti, le batlhankela ba bangwe go ithaopa mo ditirelong tsa sekolo.
i Atlanegisa go supiwa ga barutabana go mokwaledi wa lefapha la porofensi, go ikaegile mo molaong wa thapo ya barutabana wa 1994, le molao wa dikgolagano tsa badiri wa 1995 No.66.
j Atlanegisa go supiwa ga batlhankela go mokwaledi, mme go ikaegile mo molaong ditirelo tsa set?haba wa 1994 le molao wa dikgolagano tsa badiri wa 1995.
k Go letlelela tiriso e e utlwagalang ya didirisiwa tsa sekolo ka fa tlase ga maemo a a siameng malebana le manaane a thuto a a sa tsamaisiweng ke sekolo.
l Kopano bobotlana mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo.
m Tshola metsotso ya dikopano.
n O tlaa tlhagisa metsotso ya dikopano malebana le go tlhatlhobiwa ke tlhogo ya lefapha fa a kopiwa jalo.
O tlaa baakanya tekanyetso-kabo ya ngwaga le ngwaga.
p Tlhama le go tsamaisa letlole la sekolo moo madi otlhe a a amogelwang ke sekolo a yang go duelwa mo go lona.
q Oketsa lotseno kwa sekolong go akarediwa dikatso tsa boithopo ka tiriso ya madi ka mokgwa mongwe.
r Bula le go tshola palotlotlo ya banka.
s Baakanya kanego ya ngwaga le ngwaga ya matlotlo.
t Dira gore dikanego tsa matlotlo tsa ngwaga le ngwaga di nne teng go tlhatlhobiwa fa a a kopiwa ke lekoko le le nang le kgatlhego.
u Begela batsadi, baithuti, barutabana le batlhankela ba bangwe ngwaga le ngwaga.
v Epa pitso ya dikopano tsa ngwaga le ngwaga ka tatelano le batsadi, barutabana le batlhankela ba bangwe.
Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o na le ditiro tse di latelang go ya ka karolo ya bo 21 ya molao wa dikolo wa Afrika Borwa.
Popego
Jaaka go neetswe gore sekolo se na le bana ba ba kwadisitsweng ba le ...
mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o na le popego e e latelang:
Mofuta wa sekolo
Mogokgo
Barutabana
Batsadi
Ba e seng barutabana
Baithuti
Ditlhopho a. Motsadi yo o thapilweng ke sekolo a ka seke a emela batsadi mo mokgatlhong-tsamaiso.
b. Lekgotla-kemedi la baithuti (RCL) le tshwanetse go tlhopha moithuti kgotsa baithuti bao ba yang go dira mo mokgatlhong-tsamaiso wa sekolo (fa e le gore sekolo se na le kereiti ya bo 8 kgotsa go feta)
c. Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo se se tlwaelegileng sa set?haba o o tlamelang ka thuto go baithuti ba ditlhokego tse di kgethegileng, o tshwanetse fa go kgonega, go akaretsa motho kgotsa batho ba ba nang le botswerere malebana le ditlhokego tsa thuto e e kgethegileng tsa baithuti ba mothale oo.
d. Mokgatlho-tsamaiso o ka nna wa akaratsa leloko kgotsa maloko a set?haba go o thusa go diragatsa ditiro tsa ona.
e. Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo sa setshaba o ka nna wa akeretsa mong wa thoto e e leng mo ka mo teng ga sekolo kgotsa maloko a a supilweng a beng ba mothale oo.
f. Maloko a akareditsweng ga a na ditshwanelo tsa go tlhopha mo mokgatlhong-tsamaiso.
g. Palo ya maloko a batsadi e tshwanetse go bopa palo e lenngwe go feta palogotlhe e e kopaneng ya maloko a mangwe a mokgatlho-tsamaiso ao a nang le ditshwanelo tsa go tlhopha.
h. Mogokgo wa sekolo e ka nna e le motshwaramarapo mo kopanong nngwe le nngwe e e biditsweng go tlhopha monnasetilo.
Nako ya leloko ya go dira mo mokgatlhong wa sekolo ga ea tshwanela go feta sebaka sa dingwaga di le 3.
j. Nako ya leloko le e santseng e le moithuti ya go dira mo mokgatlhong ga ea tshwanela go feta ngwaga.
k. Leloko kgotsa mong wa kantoro a ka tlhophiwa gape kgotsa go akarediwa morago ga gore paka ya gagwe ya tiro e ye bokhutlong, jaaka go tlaa tlhomamisiwa ke mabaka.
Ditiro a. Mokgatlho-tsamaiso o tshwanetse, go tswa mo gare ga maloko a yona, go tlhopha beng ba dikantoro, bao ba tshwanetseng go akaretsa bobotlana monnasetilo, ramatlotlo le mokwaledi.
b. Leloko la Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo leo le santseng le le kwa tlase ka dingwaga ga le a tshwanela go emela sekolo, kgotsa go rwesiwa maikarabelo a botokololo ba gagwe mo mokgatlhong-tsamaiso. A ka seke a tlhopha fa go tsewa ditshwetso tseo di rwadisang makoko a mangwe kgotsa sekolo maikarabelo.
Ditiro tsa monnasetilo
Ke motsadi fela yo e leng leloko la mokgatlho-tsamaiso wa sekolo, yo o sa thapiwang ke sekolo, a ka dirang jaaka monnasetilo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo. Monnasetilo o tla nna motshwaramarapo mo dikopanong tsa mokgatlho-tsamaiso, mme ka ditherisano le mokwaledi, o tla epa pitso ya dikopano. Ditiro tse dingwe di tlaa akaretsa:
a. go baya monwana tlhomamiso ya metsotso ya nako e e fetileng.
b. go tiisa gore thulaganyo le tsamaiso ya kopano di tsamaya ka mokgwa o o rulagantsweng sentle e bile o sa kgoreletsege.
c. go letlelela maloko otlhe go nna le seabe.
d. fa go kgonega, a neele mokgatlho-tsamaiso wa sekolo ditshikinyo tsotlhe le ditlhagiso tsotlhe malebana le go tlhopha.
Ditiro tsa motlatsa-monnasetilo
Motlatsa-monnasetilo o tla tshwarelela monnasetilo fa a se yo, mme a dire ditiro tsotlhe tse di matshwanedi.
Ditiro tsa mokwaledi a. O tla tlhaeletsana kgabetsakgabetsa le monnasetilo.
b. Fa go kgonega o tla dira ka makwalo.
c. O tla rerisana le monnasetilo ka go bitsa dikopano.
d. O tla tsaya metsotso, mme e bile a tiisa gore ditlankana tsotlhe di bolokiwa sentle. Metsotso e tla tlhalosa tseno, mofuta wa ditherisano le ditshwetso tse di tserweng.
e. go tlamela leloko lengwe le lengwe ka tshedimosetso le thuso, jaaka go tlhokega.
Ditiro tsa ga ramatlotlo a. Ramatlotlo o rwele maikarabelo a ditsamaiso tsotlhe le ditherisano tse di malebana le lotseno la sekolo, ditshenyegelo gammogo le dithoto.
b. Mo seripeng sa bobedi sa ngwaga, ramatlotlo ka thusano le mogokgo le motlhankela wa matlotlo ka bobedi, o tshwanetse go baakanya le go neela mokgatlho-tsamaiso wa sekolo tekanyetsokabo ya ngwaga o o latelang malebana le go tlhomamisiwa ke bontsi ba batsadi mo kopanong-kakaretso ya ngwaga le ngwaga.
Ditiro tse dingwe di akaretsa:
c. Tshegetso e e tswelelang le thuso go motlhankela wa matlotlo.
d. go tlhatlhoba ka kelotlhako lotseno lwa kgwedi le ditshenyegelo.
e. go rwala maikarabelo a go duela melato ya sekolo.
f. go tiisa paakanyo le pego ya kanego ya matlotlo a kgwedi le kgwedi.
g. go golagana le babueledi ba sekolo ka thusano le motlhankela wa matlotlo.
h. go etelela pele pego ya tekanyetsokabo e e latelang gammogo le matlotlo.
Ditiro tsa motlhankela wa matlotlo
Mokgatlo-tsamaiso wa sekolo o tla supa ka go kwala motlhankela wa matlotlo go lebelela tsamaiso ya letsatsi le letsatsi ya madi.
Dikomiti
Mokgatlho-tsamaiso o ka:
a. Tlhama dikomiti tse di akaretsang komiti-khuduthamaga.
b. Supa batho ba e seng maloko a mokgatlho go tsena mo dikomiting tsa mothale o o go ya ka botswerere ba bona, fela leloko la mokgatlho-tsamaiso wa sekolo le tshwanetse go etelela pele komiti nngwe le nngwe.
c. Sekolo se tla tlhama dikomiti tse di latelang.
Dikopano a. Kopano ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo e tla tshwarwa bobotlana gangwe mo pakeng nngwe le nngwe.
b. Kopano e e amologaneng ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo e ya go tshwarwa bobotlana gangwe ka ngwaga le ditlhopha tse di latelang tsa banna-le-seabe; baithuti, batsadi, barutabana gammogo le batlhankela ba bangwe.
c. Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o tla kopana kgabetsakgabetsa ka mokgwa o o latelang.
d. Kitsiso e ya go neelwa ka tsela e e latelang:
e. Lenaane le tla tlhomamisiwa ka tsela e e latelang:
g. Tse di latelang di tla tlhama palopotlana.
h. Fa kopano e buseditswe morago bobotlana malatsi a le 5, le fa e ka nna batho ba le bakae ba ba tlang ka letlha le lent?hwa, ba ya go tsewa jaaka palopotlana e e lekanetseng kopano eo.
Maloko a ka ikopa go tswa mo ditlherisanong ka fa tlase ga mabaka a a latelang:
j. Ditshwetso di ya go tsewa ka mokgwa o o latelang:
k. Batho ka tlhopha mo boemong ba ba bangwe fela fa tlhopho e diriwa ka mokgwa wa go kwalwa.
l. go direga eng fa ditlhopho/diboutu di lekana?
Kopano kakaretso ya ngwaga le ngwaga
Monnasetilo o tshwanetse go bitsa kopano-kakaretso ya batsadi botlhe bobotlana gangwe ka ngwaga. Batsadi ba tshwanetse go neelwa kitsiso ya bobotlana malatsi a le 30 a kopano eo. Maikemisetso a kopano e ya go nna a a latelang:
a. go swetsa ka bontsi ba batsadi ba ba tsenetseng kopano gore madi a sekolo a tla kgethisiwa.
b. Ramatlotlo o tla baakanya le go neela tekanyetsokabo ya ngwaga le ngwaga. Tekanyetsokabo e tshwanetse go lekanyetsa lotseno le ditshenyegelo tsa ngwaga.
c. Ramatlotlo o tla neela kopano dikanego tse di tlhatlhobilweng tsa matlotlo tsa ngwagatlola.
d. Monnasetilo wa komiti nngwe le nngwe o tla neela pego ka ditiro tsa komiti eo.
e. Monnasetilo o tla neela pego ka merero-kakaretso ya sekolo.
Palopotlana/khoramo mo kopanong kakaretso ya ngwaga le ngwaga e tla nna ...% tsa batsadi ba sekolo kgotsa bobotlana ba batsadi ba le ...
Diphatlhatiro tsa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo a. Maloko a a eletsang go rola tiro a tla ela tlhoko tsamaiso e e latelang:
b. Maloko a ka kgotlhisiwa setlhako ka fa tlase ga mabaka a a latelang:
c. Re ka thiba jang diphatlha tsa maloko a a lebogileng tiro kgotsa a a kobilweng?
Mametlelelo ya molaotheo a. Go tla latelwa tsamaiso e e latelang gore go mametlelelwe molaotheo:
b. Go tla tlhokega bontsi bo bo latelang mo ditlhopheng go fetola molaotheo:
Lenaane kgolagano
SETLHOGO
LEINA
NOMORO YA KGOLAGANO
Mogokgo
Motlatsa
Monnasetilo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Motlatsa monnasetilo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Ramatlotlo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Mokwaledi wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Monnasetilo wa nako e e fetileng wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Ramatlotlo wa nako e e fetileng wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Mokwaledi wa nako e e fetileng wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Mokaedi wa tikologo
Motsamaisi wa Sedika
Kantoro ya ditlhokego tse di kgethegileng
Lefapha la thuto-kantoro ya tikologo
Lefapha la thuto-kantoro ya Porofensi
PAKA E E FETOGANG
Tlhagiso 6.11
Tlhaloso ka botlalo: fa mokgatlho-tsamaiso o sa dire ka tshwanelo.
Kgannyana ke eno go tswa mo sekolong se se neng sa tlhoma mokgatlho-tsamaiso mo nakonyaneng e e sa tswang go feta eo ne e le kgopolo e nt?hwa, mme ga go ope yo o neng a itse sentle gore e ya go dira jang. Batlhankela ba le bantsi ba re kwa tshimologong ba ne ba nagana gore sekolo se ne se neelwa batsadi bao ba neng ba itse go le gonnye ka ga thuto, gammogo le go baithuti ba ba neng ba ka lopa tirogae e nnye, dipaka tse di khutshwane le nako e ntsinyana ya metshameko le maitapoloso.
Maloko a mangwe a mokgatlho-tsamaiso o mont?hwa o o sa tswang go tlhophiwa a gakalogelwa a ikutlwa a se na thuto e e lekaneng mme e bile a se na tshepo malebana le maemo a bone. Ba bangwe ba ba neng ba tletse phisego le dikgopolo ba ikutlwile ba sa amogelesege jaaka e kete e ne e le matshosetsi mo maemong ao.
Mokgatlho-tsamaiso o ne wa tshwara kopano e lenngwe mo pakeng ya ntlha. Ntlha ya botlhano ma lenaaneng e ne e le pego e khutshwane go tswa go mogokgo. Polelo e lenngwe e kaile gore go bonagala go nna le tshegetso e nnye mo ditirong tsa metshameko mo sekolong. Leloko lengwe mo mokgatlhong-tsamaiso yo o neng a tsamaisa di-atletiki ka Labobedi thapama, o buile gore kwa tshimologong ya paka go bonagetse baithuti ba na le phisego, fela ba palelwa ke go tla kwa ikatisong. Mongwe wa maloko a baithuti o ngongoregile ka gore maloko a batlhankela ba ba rweleng maikarabelo a metshameko ga ba na kgono ya go katisa,mme e bile ba ne ba sa bone metshameko jaaka selo se se tlang pele. Morago ga metsotso e se mekae ya ditherisano (e ne e setse e le metsotso e le somaamararo morago ga ura ya bolesome bosigo), boto e ne ya swetsa ka gore kantlha ya fa metshameko e e kwa ntle ga lenaanethuto e baka maikutlo a a seng monate, mme e bile ka gore sekolo se ntse se sa fenye metshameko e le mentsi go le kalo, lenaane le le kwa ntle ga lenanathuso le tla phimolwa.
Seno se itsesitswe semmuso kwa sekolong dibeke di le pedi morago ga foo, fela ka nako eo tshedimosetso e ne ya dutla ka tsela ya magatwe. Morago ga kitsiso, mogokgo o ne a tshosiwa ke palo ya batlhankela, batsadi le baithuti ba ba neng ba galefile, bao ba iteleketseng kwa kantorong ya gagwe ba tuka bogale kantlha ya go phimolwa ga lenaane le le kwa ntle ga lenaanethuto. Bontsi ba baithuti bo amogetse gore bo ne bo se na tseno e e tlhomaneng fela bo ne bo itumelela thapama ya malatsi a bo ileng ka ona koo. Ba galefetse lebaka la gore motshameko o ne o tsewa e le tshenyo ya nako fela kantlha ya gore sekolo se ne se sa fenye meputso. Batsadi, tota le bao ba neng ba bontsha tshegetso e nnye mo nakong e e fetileng, ba ne ba tshwenyega gore bana ba bone ga ba na tiro ya kwa ntle, mme ba ya go ija fela go tloga fa sekolo se tswa go fitlha nako eo batsadi ba tlang go ba tsaya ka yone morago ga tiro. Batlhankela ba ne ba galefetse gore maiteko a bone a nako e e fetileng a ne a sa anaanelwe le ke baithuti, mogokgo kgotsa mokgatlho-tsamaiso. Maphata otlhe a sekolo a boleletse mogokgo ka tlhamalalo gore ga go a rerisanngwa le one.
Mogokgo o kopile gore mokgatlho-tsamaiso o kopane le boeteledipele ba baithuti, batsadi le batlhankela ba botlhe. Mo dikopanong tse tsotlhe di le tharo tseo, mokgatlho-tsamaiso o tlhalositse kwa tshimologong gore tiro eo e ne e tletse diphoso mme e bile ba simolola kwa tshimologong gape. Ditshikinyo tse dint?hwa di ne tsa bewa mo tafoleng, mme lenaane le lennye e bile le tiile le le kwa ntle ga thuto le ne la tlhongwa. Bontsi ba batsadi bo ne ba neela thuso ya bone go nna bakatisi. Batlhankela ba ne ba rulaganya gore dithuto-tlaleletso le maeto di ka seke tsa kgoreletsanya le metshameko. Baithuti ba ipofile gore ba tla di tsenela kgabetsakgabetsa.
Mokgatlho-tsamaiso o ne wa lemoga gore temakgang eno e ile pele go na le lenaane le le kwa ntle ga thuto. Thatathata bothata e ne e le tlhaelo ya tlhaeletsano. Kwa metseletseleng ya "dikopano tsa ditshwetso," mokgatlho-tsamaiso o thadile lenaane la ditshwetso leo le thusitseng sekolo go dira thologelo e e sa belaetseng.
Go tlhokega gore maphata otlhe a sekolo a nne le seabe mo go tseyeng ditshwetso. Santlha re tlhoka tumellano mo go reng sekolo se ikaelela eng go kgontsha bana ba rona go bona katlego: Maikaelelo le ditumelo tsa sekolo. Jaanong re batla maikemisetso le ditsamaiso tse di bonalang sentle gore mongwe le mongwe a tlhaloganye gore a ka fitlhelela jang maikaelelo ao. Sa boraro, batsamaisi ba sekolo ba tshwanetse go lebelela gore maikemisetso a ya go dira ka nnete.
Ditlhokego tsa tiro
Kgono ya go reetsa le tlhaeletsana.
Kgono ya togamaano le go diragatsa.
Kgono ya go dira le ba bangwe.
Kgono ya go tswakana le batho.
Faele-tsweletso ya Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
LENAANE
Karolo ya A - Molaotheo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Karolo ya B - Dikopano
Thulaganyo ya lenaane
Thulaganyo ya metsotso
Metsotso ya dikopano
Lenaane la kopano e e lalelang
Karolo ya C - Dipuisano/Kgolagano
Karolo ya D - Molawana wa boitshwaro
Karolo ya E - Matlotlo
Metsotso ya dikopano tsa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Tlhaloso
Dirilwe
Thulaganyo ya lenaane
Thulaganyo ya metsotso
Metsotso ya dikopano
Lenaane la kopano e e latelang
GO TSAMAISA DIKOPANO
Go latela lenaane le go tsaya metsotso
Monnasetilo o tshwanetse go latela lenaane ka tlhokomelo. Mokwaledi o tshwanests go tsaya metsotso go ya ka ditlhogo tsa lenaane. Metsotso e ya go bega ditherisano, ditshwetso le batho ba ba maikarabelo. Monnasetilo le mokwaledi ba tla dira mmogo kgabetsakgabetsa go tiisa gore kopano e gatela pele sentle.
Go nna teng
Pego ya maina ka botlalo a bao ba leng teng mo kopanong.
Maswabi/Maitshwarelo
Lenaane la bao ba rometseng boitshwarelo go se kgoneng go tla. Bao ba sa romelang boitshwarelo ba bone ga ba tshwanela go akarediwa.
Metsotso ya kopano ya bofelelo
Mongwe le mongwe otshwanetse go dumela gore metsotso ya kopano ya bofelelo e nepagetse. Monnasetilo o tshwanetse jaanong go baya metsotso monwana. Ja go nale sengwe se se begilweng katsela e e fosagetseng, diphetogo di tshwanetse go diriwa pele ga fa monnasetilo a ka saenna metsotso.
Ditemana tse di runyang go tswa mo metsotsong
Ditiro le ditshwetso tse di dirilweng mo kopanong ya bofela di tshwanetse go salwa morago, mme e bile kgatelopele nngwe le nngwe kgotsa mathata a begiwe.
Dintlha
Lenaane la ditemakgang tse di yang go sekasekiwa mo kopanong eno.
Kakaretso
Ditlhogo dingwe le dingwe kgotsa dikitsiso tseo batho ba eletsang go di tlhagisa ka dinako dingwe tshekatsheko ya kopano e diriwa kwa bokhutlong.
Kopanong e e latelang
Maloko a kopano a swetsa ka letsatsi le le tshwanetseng, letlha, nako gammoga le lefelo la kopano e e tlang. Tshedimosetso eno e tsenngwa mo metsotsong go itsèse bao ba neng ba se mo kopanong.
THULAGANYO YA LENAANE
Letlha la kopano: Lefelo:
Kamogelo
Ba ba leng teng:
Ba ba kopileng boitshwarelo:
Ba ba se yong:
Metsotso ya kopano ya bofelo:
Ditemana tse di runyang:
Pego ya Megokgo:
Pego ya komiti ya matlotlo:
Ntlha ya 1
Ntlha ya 2
Ntlha ya 3
Dipuisano
Kakaretso
Letlha le nako ya kopano e e latelang:
THULAGANYO YA METSOTSO
Metsotso ya kopano ya Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
O o neng o tshwerwe ka la mo letsatsing 20
Lefela
Kamogelo
Ba ba leng teng:
Maitshwarelo:
Ba ba se yong:
Metsotso ya kopano ya bofelo: Tshikintswe ka diphetogo tse di latelang -
Tladiwa ke:
Ditemakgang tse di runyang Malebana le kgato
Pego ya ga mogokgo
- Tlamelo ya batlhankela
- Barutabana
- Ditlhabololo kwa sekolong
- Dikgatlego tsa barutabana le bana ba sekolo
- Ditemakgang tsa tshoganyetso
Malebana le kgatlo
Pego ya komiti ya matlotlo (lebelela pego e e gokeletsweng ya kgwedi le kgwedi)
Ntlhana ya 1
Ntlhana ya 2
Ntlhana ya 3
Dipuisano
Kakaretso
Letlha le nako ya kopano e e latelang:
Saennwe Letlha
Tlhaloso ka botlalo: Kopano ya ntlha
Le setlhopha se sent?hwa sa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo mme e bile le kopana lantlha. Ha go ope yo o itseng gore go simololwa kae ha go kwa kopano e yang teng mme mongwe a ba atshikinya gore mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o simolole ka ntlhana ya "Ditemakgang tsa nako e e fetileng". Setlhopha se latlhegile gotlhegotlhe, jaaka nngwe ya dintlhana e tlhoka gore tsamaiso mo dinakong tsa sekolo di ya go fetoga, mme e bile ga go ope yo o yang go letlelelwa go tswa mo setsheng sa sekolo ka nako ya boitapoloso. Barutabana ba tla ba ba solofelwa go nna mo tirong ka nako ya boitapoloso. Mogokgo o itsesitse komiti e nt?hwa gore seno se amogetswe ke mokgatlho-tsamaiso ya sekolo wa nako e e fetileng mmese tlhoka thebolo ya mokgatlho wa ga haana gore se tle se tsenngwe mo tirisong ka bonakonako.
Komiti e nt?hwa ga ea ka ya itshepa mo go lekaneng go gwetlha sengwe le sengwe mme ya dumallana le se mogokgo o se buang. Mo mosong o o latelang ke fa barutabana le baithuti ba bangwe ba tsholetsa ditlhabano. Barutabana ba ganne go dira tiro ka nako ya boitapoloso mme ba bantsi mme ba le bantsi ba tswa tota le ka setsha se sekolo ka nako eo. Baithuti ba ne ba tlola legora mme ba bangwe bone ba bula phatlha mo legoreng go tswa ka yone. Mogokgo ga a ka a nna le taolo mo temaneng eo. Jaanong ke fa a ikuela go mokgatlho-tsamaiso wa sekolo malebana le thuso.
Dipotso
Ke phoso efe eo mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o e dirileng?
Ke kgokololo efe eo ka e nayang mokgatlho-tsamaiso wa sekolo?
Temana eo e ka bo e rarabolotswe jang?
Tsaya karolo mo kopanong yotlhe gore ditshwetso di tsewe sentle.
Faele-tsweletso ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
LENAANE
Karolo ya A - Molaotheo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Karolo ya B - Dikopano
Karolo ya C - Dipuisano
Metheo
Dikamano tsa mafapha
Makwolo go tswa kwa batsading
Makwalo go kwa barutabaneng lekwa baithuting
Makwalo a a rometsweng ke mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Karolo ya D - Molawana wa boitshwaro
Karolo ya E - Matlotlo
Dikamano
Tlhaloso
Dirilweng
Metheo
Dipuisano tsa mafapha
Makwalo gotswa ka batsading
Makwalo go tswa kwa baithuting le kwa barutabaneng
Makwalo a a rometsweng ke mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
METHEO
Makwalo otlhe a a kwadilweng ka mokgatlho-tsamaiso wa sekolo kgotsa monnasetilo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo a tshwanetse go bulwa kwa kopanong ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo kwantle ga fa e tshwaelwe tshoganyetso.
Fa e le gore ke la tshoganyetso, mogokgo o tshwanetse go leka go romela lekwalo leo kwa go monnasetilo (ka go roma ngwana wa ga monnasetilo fa go tlhokega). Jaanong monnasetilo a ka bula lekwalo mme a ba a tsibogela diteng. Lekwalo le santse le tshwanetse go begiwa mo kopanong e e latelang.
Lekwalo le tshwanetse go tlanyiwa ka setempe sa sekolo mme letlha leo lekwalo le amogetsweng ka lona le tshwanetse go tlanyiwa kgotsa go kwalwa mo letlhareng la ntlha kwa godimo.
Dipuisano tsotlhe tse di kwadilweng tshwanetse di arabiwe ka go kwalwa mme khopi ya tsibogo e tshwanetse go gokelelwa mo lekwalong la ntlha.
Makwalo a tshwanetse ka dinako tsotlhe go kwalwa ka segalo se se bonolo, ke pego e e ka fa mokgweng mme e bile segalo se se ka mokgweng se tshwanetse go dirisiwa.
Fa lekwalo le rometswe kwa lefapheng, kgotsa foromo e tladitswe ka kopo ya lefapha, go tshwanetse ga bolokiwa pego ya letlha, leina le mo saeno wa motho yo o rwalelang lekwalo kgotsa foromo kwa lefapheng.
Fa lekwalo la ngongorego le amogelwa kwa ntle ga leina la mokwadi, le tshwanetse go tlhokomelwa le go bolokiwa, fela le a tshwanetse go tsibogelwa
Go kwadisa lekwalo le le romelwang
Setlhogo
Letlha
Leina la moamogedi
Tshaeno
Tlhaloso ka botlalo
Buisang ditlankana tse di latelang ka ditlhopha tsa lona mme le mekamekane le dipotso
LEKWALO LA 1
O amogetse lekwalo le le latelang go tswa kwa motsading
Rra
Morwadiake Poppy o ntse a sa kgone go dira tirogae ya gagwe lekgetlo la boraro mo bekeng eno kantlha ya fa a se na dibukakgakalolo tsa ikonomi le Palotlotlo. Ngwanake o solofelwa go arogana le ba bangwe mme ga go kgonege ka dinako tsotlhe. Go bana ba le babedi ba go solofetsweng gore ba arogane buka e lenngwe. Ga ba nne gaufi. Le kwa ntle ga foo ngwanake o tshwanetse go tshela mebila e le meraro pele a goroga kwa ngwaneng yo o nang le buka. Ga go a bolokesega gore a tsamae a le nosi. Gantsi a bolawa ke pelo e bile ga a phuthologe. Ke a solofela bana ba botlhe ba ba tsenang le ene ba ikutlwa fela jalo le bone. Rre Jones, e leng morutabana, a re bana ba dira maipato fela. Ka kopo tlhe dira sengwe ka tlhaelo ya dibukakgakololo mo sekolong.
Ka botsalano
LEKWALO 2
Sekolo se batla go dira kopo kwa tikologong/kgaolong malebana le nako ya go ruta ka nako ya maltsi a le supa a ditlhatlhobo tsa sekolo ka Seetebosigo. O solofelwa go tlatsa foromo e e latelang.
Lefapha la thuto la Kapa Bokone
Tumelelo ya go fetola kaba ya nako
Leina la sekolo:
Go: Mogokaganyi wa Thuto wa tikologo
Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo, ka tumallano le setlhopha sa botsamaisi ba sekolo a rata go dira kopo kwa mokaeding wa tikologo malebana le tumelelo ya go fetola kabo ya nako ya ditlhatlhobo tsa bogare ba ngwaga kantlha ya mabaka a a latelang:
Tshaeno ya monnasetilo wa Tshaeno ya ga mogokgo
Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Letlha Letlha
Setempe sa sekolo
LEKWALO LA 3
Lekwalo go tswa go morutabana
Ke rata go akgola mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o mont?hwa malebana le go supiwa ga oma mme e bile ke le eleletsa tsotlhe tse dintle ka sebaka sa lona sa tiro. Ke le kwele la lekwalo leno kantlha ya fa ke dumela ke na le leano le lentlhe la go okeletsa sekolo matlole. Ke buisane le mokgatlho-tsamaiso wa sekolo wa nako e e fetileng ka kgopolo eno ya me fela ba ikgatholasa tshikinyo eo.
Sekolo se na le phaposi e e sa dirisiweng ka tshwanelo kwa ntlheng e e kgakala ya kago ganti le lebala la metshameko. E tletse ka fenit?hara e e robegileng le dibuka tse dikgologolo thata. Re ka phepafatsa phaposi eo mme ra e dirisa jaaka lebenkelenyana. Bomme ba ba nnang go dikologa le sekolo ba fisegela go tsamaisa lebenkelenyana leo ka nako ya boitapoloso ba sekolo go gore le ba neye lotsenonyana. Re ka rerisanela madi a khiro a R300,00 ka kgwedi le diabo tsa 25% mo dipoelong tsa kgwedi. Cocacola le Simba ka bobedi di dumetse go re naya ditlhwatlhwa tse di siameng tsa dithoto tsa bona. Ka palogare fa diperesente di le 50 tsa baithuti ba rona (k.g.r. baithuti ba 300) ba tshegetsa lebenkelenyana mme ba dirisa bobotlana R5,00 ka letsatsi, re ka dira poelo ya bokana ka R5 600 ka kgwedi ka dithekiso fela. Ke na le tshepo ya gore re ka dira madi a le mantsi.
Ke lebeletse go utlwa go tswa go lona.
Ka botsalano
Dipuisano mo lefapheng
Makwalo go tswa kwa batsading
Makwalo go tswa kwa barutabaneng ke kwa baithuting
Makwalo a a rometsweng ke mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Faele-tsweletso ya Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
LENAANE
Karolo ya A - Molaotheo wa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Karolo ya B - Dikopano
Karolo ya C - Dipuisano
Karolo ya D - Molowana wa boitshwarelo
Papetla ya setshwants ya go mekemekana le kgatlhang
Thulaganyo ya molawana wa boitshwaro
Go dirisa molawana
Go mekamekana le maitsholomabe a morutabana
Karolo ya E - Matlotlo
Molawana wa boitshwaro
LENAANE TEKOLO
Tlhaloso
Dirilwe
Papetla ya tshwantsho e e dirang ka kgotlhano
Thulaganyo ya molawana wa boitshwaro
Go dirisa molawana
Go mekamekana le maitsholo mabe a morutabana
Papetla tshwantso
Thulaganyo ya molawana wa boitshwaro
Molawana wa boitshwaro wa baithuti ba sekolo sa
Setempe sa sekolo
Letlha la go amogelwa ke Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo Saennwe
Letlha la go tiisiwa ke lefapha Saennwe
Matseno
Molao wa bo 84 wa dikolo wa Afrika Borwa wa 1996 o bofa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo sa setshaba go amogela molawana wa boitshwaro wa baithuti. Sentlankana seno se kobilwe go tlhama tikologo e e nang le kgalemo le maikaelelo go nolofatsa thuto e e botlhokwa gammogo le go ithuta mo dikolong. Maikemisetso ano a tla tshegetsa ditshwanelo tsa batho botlhe jaaka di akareditswe mo molaotlhomong wa ditshwanelo wa Molaotheo wa Afrika Borwa.
Metheo le ditumelo: Ditshwanelo tsa Baithuti (Lebelela Lekwalo dikgang la mmuso 18900 la 1998)
a. Baithuti botlhe le dimphato di tla nna tshwanelo ya setemokeratiki mo kgatong e e solofetsweng, le mo go nneng le seabe motseong ya ditshwentso mo ditemaneng tse di ba amang mo sekolong. Baithuti ba ya go nna le tshwanelo mo ditsamaisong tse go dumallanweng ka tsona tse di latelang le mokgatlho-tsamaiso gammogo kgotla-kemedi ya baithuti malebana le go tlhagisa le go rarabolola dingongorego tse di amanang le sekolo.
b. Ga go ope yo o ka kgethololang kgotlhanong le maithuti yo o tshwanetseng go itumelela tsholo e e lekanang, tshireletso le ditshiamelo fa pele ga molao.
c. Tlotlo ya seriti sa botho ya moithuti e tla babalelwa mme seno se akaretsa bodumedi, setso gammogo le ditumelo tse dingwe.
d. Baithuti botlhe ba na le tshwanelo ya sephiri mme e bile ga go na gore thoto ya bone e ka gapiwa kwa ntle ga pelaelo e el utlwalang.
e. Kgalemo e tshwanetse go itshetleega mo seriting le mo tlhomphong. Ga go moithuti ope yo o ka tseelwang kwa tsase kgotsa go tshwarwa ka mokgwa wa bophologolo.
f. Go ka seke ga nna le tiriso ya thupa.
g. Baithuti ba ka seke ba botlelelwa ba le bosi kgotsa gore go golegwa.
h. Baithuti ba na le tshwanelo ya maikutlo a kgololosego. Le fa go le jalo, boganana/lonyatso le ditlhapa ga se karolo ya kgololosego ya maikutlo. Kgololosego eno e lekanyeditswe gore e seke ya akaretsa kgolreletsego mo ditshwanelong tsa Gatho ba bangwe kgotsa tlhakatlhakano ya dithuto.
Baithuti ba na le tshwanelo ya tikologo e e phepa, e e bolokesegileng, e e senang kgadiepetso, e bile e itekanetse ka metsi a a phepa, mme e dumelela thuto le go ruta.
j. Baithuti ba na le tshwanelo ya go solofela gore barutabana tsa tshegetse maemo a a kwa godimo a metheo ya botho.
k. Tshwanelo ya thuto e akaretsa tshwanelo ya go tsenela dithuto mo dirutweng tsotlhe tse di rebotsweng, go sedimosediwa kgabetsakgabetsa ka kgatelopele ya sekolo, go dirisa didirisiwa tsotlhe tsa sekolo le gore kgono ya bona e lthabololwe ka botlalo.
l. Moithuti yo o moimana ga a tshwanela go ilediwa o ya sekolong. A ka romelwa kwa sekolong sa Bookelo sa basetsana ba baimana.
m. Ditumelo/dikgopolo tse di latelang tsa sekolo, le tsona di ya go rotloediwa ka tiriso ya molawana wa boitshwaro. (Lebelela borongwa/tiro le ponelopele ya sekolo)
Maikarabelo a baithuti
Lebelele lekwalodikgang la mmuso: 18900 la 1998
a. Baithuti ba tshwanetse go itlama ka go dira tiro yotlhe e ba e rilweng, e ka nna mo diphaposing kgotsa kwa gae, le go fitlhellela tiro e e ba latlhegetseng kantlha ya go sa tle sekolong. Tlhankatlhakano ya tiro ga ea dumelelwa. Baithuti botlhe ba na le maikarabelo a go ithuta le go tlhabolola kgono ya bona.
b. Baithuti bothle ba rwele makarabelo a go tlhokomela thoto ya sekolo mme moithuti mongwe le mongwe yo ka maikaelelo a dirisang botlhaswa thato ya sekolo, a e senya kgotsa ae tladika, o tla baka gore motsadi/motlhokomedi wa gagwe ae duele le go baakanngwa.
c. Baithuti botlhe ba na le maikarabelo a go tsena sekolo ka tlhomamo. Fa go ka direga gore moithuti a seke a tla sekolong ka letsatsi lengwe le el releng, ene/motsadi/Motlhokomedi o tshwanetse go itsese le go tlhalosa mabaka.
d. Kgotla-kemedi ya baithuti e tla emela dikgatlhegelo tsa baithuti, mme gape e rotloetsa boitshwaro bo bo matshwanedi mo gare ga baithuti. Le ga go le jalo ba ka seke ba otlhaya ba bangwe.
e. Maikarabelo a a latelang a baithuti le ona a kaiwa mo ponelopeleng le motirong sekolo.
Maikarabelo a batsadi malebana le Molawana wa boitshwaro.
a. Boikarabelo ba bofelo ba maithlomo a moithuti bo sala le motsadi/motlhokomedi yo e leng o solofetswe go:
i Tshegetsa sekolo le go batla gore baithuti ba ele tlhoko melawana le ditaolo tsa sekolo, le go amogela maikarabelo malebana le go tlhoka maitseo ga bona.
ii Go tsaya karolo mo thutong ya ngwana le go tiisa gore ba konosetsa tiro ya sekolo.
a. Batsadi ba tshwanetse go tsenela dikopano tse ba di bileditsweng ke mokgatlho-tsamaiso.
b. Batsadi ba ka nna ba tsaya kgato ya semolao kgatlhanong le motho mongwe le mongwe yo o feretlhanang le ditshwanelo tsa moithuti.
Tiriso ya ditaolo tsa sekolo a. Morutabana o tla nna le ditshwanelo tse di tshwanang le tsa motsadi go kgalema le go laola moithuti ka nako ya tiro nngwe le nngwe ya sekolo.
b. Baithuti ba ya go nna le seabe mo go thaleng le mo go sekasekeng ditaolo tsa sekolo ka tsela e e latelang.
Diteng tsa molawana wa boitshwaro di tla phasaladiwa ka bophara mo malokong a sekolo.
c. Go sa itse ditaolo e tshwanetse go nna maipato a a amogelesegang.
d. Kgato ya kgalemo e tla direga ka bonako le ka bokgoni, e tla siama, e tla kgopolola, e tla tsepama mme e bile e tla ruta. Kgato eno e tla kgopolola kgotsa e dirisediwa go otlhaya modiramolato yo o tshwanetseng go kotula se a se jetseng go boloka tolamo mo sekolong.
e. Dikgato tsa kgopololo di tshwanetse go tsamaelana le tlolomolao mme e nne tse di gagametseng fa boitshwaro boo bo ipoeletsa.
f. Fa moithuti a ka sa tshwanele sekolo, a ka fetisediwa go mogokgo yoo a ka tlisang ditirelo tsa tshegetso ya baithuti, mme fa seno se sa thuse kgetse e ka lebisiwa go Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo, oo tshwanetseng go tsaya tshwetso go lebeletswe dikgatlhegelo tsa ngwana yoo le baithuti ba bangwe.
g. Baithuti ba tlaa be ba tlhalositse gore ke kantlha ya eng boitshwaro ba bona bo bo botlhaswa bo tsewa jaaka maitseo a a botlhaswa mme ba tlhoka gore ba kgalemiwe. Ka fa tlase ga pelaelo e e utlwalang mogokgo/morutabana a ka phuruphutsha moithuti malebana le dibetsa, dithunya thoto e e utswitsweng, diritibatsi kgotsa dire tsa thoballano. Le fo go lejalo seno se tlaa be se diriwa go boloka seriti sa botho sa moithuti. Fa phuruphutsho e diriwamo moithuting, motlhankela wa bong bo bo tshwanang le ba moithuti yo o phuruphudiwang o tshwanetse a dire seno ka mokgwa oo go ka kgonegang ka teng. Pego ya ditlamorago tse tshotlhe e tla bolokiwa.
Ditlolomolao tse di tlhwaelegileng a Ditiro tse di latelang de tsewa jaaka ditlomolao tse di tlwaelegileng.
b. Kotlhao ya ditlomolao tse di tlwaelegileng. Mo lebakeng la ditlolomolao tse di tlwaelegileng go ka diriwa tse di latelang:
i Tsiboso ka molomo kgotsa ka go kwalwa/kgotsa ka morutabana kgotso mogokgo.
ii Tiro ya sekolo e e tlhokometsweng eo e lebisitsweng kwa boitshwarong, ka kitso ya batsadi, mme polokesego ya moithuti e tiisiwe.
iii Go dira ditiro tse di thusang motho yo o rumotsweng kgotsa ho mophimola keledi malebana le tiro eo.
vii Go emisiwa nakwana mo sekolong e tla nna kgonega ya makgaolakgang malebana le ditlolomolao tse di boelediwang; morago ga tsotlhe ditsela tse dingwe tsa kaglemo di retetse.
Maitsholomabe a a kotsi
Tlhaloso ya maitsholomabe a a kotsi
Go ya ka lekwalo dikgang la Porofensi la Kapa Bokone, 236 la 1997, tse di latelang tseno di tlhalosiwa jaaka ditlolomolao tse di kotsi. Mabakeng a mothale ono sekolo se ya go latela ditsamaiso tse di tlhalositsweng mo karolong e e latelang:
a. Peto b. Tlhaselo ya bophologolo c. Kgadiepetso ka maikaelelo a go gobatsa motho d. Tlhaselo ka maikaelelo a go gobatsa motho e. Tlhaselo e e tlwaelegileng go morutabana f. Matshosetsi a a kotsi go batlhankela, mo thutong le mo e seng go thuto g. Tshenyo ka maikaelelo a go senya thoto ya mmuso h. Bogodu ka mabaka a a galefisang
Kgothoso j. Go nna le dibetsa tse di kotsi se se ka tlhalosiwang e le sebetsa se se kgonang go baka kgobalo e e tlisang phutsafalo.
k. Go nna, jo rekisa kgotsa go dirisa dire tse di seng mo molaong botlhaswa.
l. Go nna le dilo tse di tlhabisang kgala go akarediwa tse di bontshana thobalano ka mefuta ya yona.
m. Go nna mo setsheng sa sekolo kgotsa mo tirong ya sekolo e e seng mo setsheng sa sekolo o le ka fa tlase ga tlhotlheletso ya tagi kgotsa dire tse di seng ka fa molaong.
n. Go nna, go rekisa kgotsa go nwa bojalwa o le mo setsheng sa sekolo.
o. Go utswa dipampiri tsa di tlhatlhobo, go nna le tsona, kgotsa go rekisa dimpampiri tse di utswitsweng tsa ditlhatlhobo.
p. Ditlolomolao tsa maitsholomabe tsa tlwaelo tse di ipoeletsang.
Moithuti ga a tshwanela go emisiwa nakwana kgotsa go kobiwa kantlha ya fa batsadi ba sa kgone go duela madi a tefiso kgotsa a sekolo.
Kgato e e tshwanetseng fa go direga maitsholomabe a a kotsi a. Go ya ka lekwalodikgang la mmuso, 18900 la 1998 le lekwalodikgang la Porofensi, 236 la 1997, go tla latelwa tsamaiso e e latelang ka nako ya maitsholomabe a a kotsi go tiisa tsheko e e siameng ya kgetse. Dikotlhao tsa go emisiwa nakwana le go kobiwa di ka diriwa fela morago ga gore kgato e e motshwanedi e e tlhalositsweng fa tslase, e salwe morago.
b. Moithuti mongwe le mongwe yo go kaiwang a tlotse taolo nngwe e e tlhokang go emisiwa nakwana kgotsa go kobiwa, o tshwanetse go romelwa go mogokgo. Mogokgo o tla reetsa bopaki mme a swetsa ka kgato e e tla tsewang.
c. Mo tiragalong ya fa moithuti a tshwanetse go latofadiwa ka maitsholomabe a a kotsi, mogokgo o tshwanetse go itsese batsadi ba moithuti ka go ba kwalela ka kgato e e tshikintsweng mme a ba a rulaganya tshekiso e e siameng e e tla tsamaisiwang ke komiti kgalemo e potlana e e bopilweng ke maloko a a tlhophilweng ke mokgatlho-tsamaiso. Setlhopha seo sa kgalemo ga se a tshwanela go tshosetsa moithuti. Mo lebakeng la moithuti yo monnye dithulanyo tse di kgethegileng di tshwanetse go diriwa malebana le tsheko, mme batsadi kgotsa batlhokomedi ba ka emela moithuti.
d. Mogokgo o tshwanetse go direla mokaedi wa kgaola pego e e kwadilweng ya kgetse mme a tlhalosa tshwetso ya go latofatsa moithuti.
e. Khopi e e kwadilweng ya tatofatso e tla romelwa kwa moithuting yo o amegang gammogo le batsadi ba gagwe kgotsa motlhokomedi-ka go e mo neela mo seatleng; e be e fetisediwa ka lekwalo le el kwadisitsweng kwa lefelo bonnong lego itseweng e le la bofelo la motsadi kgotsa motlhokomedi.
f. Tatofatso e tla nna le taelo e e laelang e e kwadilweng a romele kamogelo kgotsa kganelo e e kwadilweng a romele kamogeleo kgotsa kganelo e e kwadilweng ya tatofatso mo sebakeng sa malatsi a le supa a tiro, mme e bile fa a eletsa jalo, a tlhalose ka go kwala malebana le maitholomabe a a kotsi ao a tatofadiwang ka ona.
g. Fa moithuti a amogela molato, e ka nna ka go kwala kgotsa ka molomo fa pele gag a mogokgo, o tla tsewa a le molato wa maitsholomabe a a kotsi jaaka a latofadiwa. Le fa go le jalo, fa mogokgo a na le kakanyo ya gore maitsholomabe a ka baka go kobiwa mo sekolong ke Tlhogo ya Lefapha, tsheko e e siameng e santshe e ntse e tla tswelela pele go sa kgathalasege kamogelo ya molato.
h. Ka nako ya tsheko, mogokgo wa sekolo sa set?haba se moithuti a tsenang kwa go sona kgotsa motlhankela yo o supilweng ka go kwala ke Tlhogo ya lefapha e tla nna motshwaramarapo yo -
Mo lebakeng la fa moithuti a amogela molato mo tatofatsong ya maitsholomabe a a kotsi, a dira dikatlanegiso mo dikgatong tsa kgopololo tse di yang go tsenngwe go mokaedi wa kgaola wa Thuto, kgotsa fa go diega gore go atlanagesiwe go kobiwa ga moithuti wa mothala ono kwa lefapheng la thuto; kgotsa ii Mo lebakeng la fa moituti a ganela molato wa gagwe mo tatofatsong maitsholomabe a a kotsi, a reetsang molato ka mokgwa o o tlhalositsweng fa tlase le, iii gore morago ga gore a fitlhele molato, a dire dikatlanegiso ka dikgato tsa kgopololo tse di yang go tsenngwa.
i Motlhankela yo o neilweng maikarabelo o tlaa re ka go kwala, a supe morutabana kwa sekolong sese amegang, mme a dire jaaka matshotshosi ka nako ya t?heko.
j Tshekiso ja pele ga motlhankela yo o neilweng maikarabelo e tla tsamaisiwa ka bonako jo bo kgonegang mme e bile e se ka fa mokgweng, fela go ya ka metheo ya tolamo, go utlwagala le kgato e e matshwanedi eo e sireletsang dikgatlhego tsa moituti le motho mongwe le mongwe yo o tsayang karolo mo tshekong.
k. Malebana le tsheko, baithuti ba tshwanetse go itsesiwe le go tlhaloganya tatofatso, , ka kitsiso ya malatsi a le matlhano e e supang nako, lefelo le letlha.
Neela dintlha ka tsela ya go di bua kgotsa ka ditlhagiso tse di kwadilweng kgotsa ka ditlankana tse di nang le bopaki;
A ka botsolotsa dipaki dingwe le dingwe.
Tlhagisa dikganetsano tse di tshegetsang tatofatso.
m. Moithuti o tla nna le tshwanelo ya go nna teng ka sebele kwa tshekong le go emelwa ke batsadi ba gagwe kgotsa motlhokomedi, kgotsa motho yo o tlhopilweng ke moithuti kgotsa batsadi ba gagwe, kgotsa motlhokomedi yo o tla nnang le tshwanelo ya go-
a Reediwa ke batho ba bas a ikabeng ka letlhakore b Tshwarwa ka seriti ka nako eo c Neela dintlha tsa moithuti go tswa mo tlhagisong ya gagwe ka go kwadiwa kgotsa ka molomo d Neela ditlhagiso tsa dingwe e ka nna ka go kwalwa kgotsa ka molomo kgotsa ditlankana tsa bopaki tsa go femela moithuti;
e Botsolotsa paki nngwe le nngwe e e biditsweng go tshegetsa tatofatso;
f Nna le phitlhelelo mo ditlankaneng tsa bopaki tse di neetsweng go tshegetsa tatofatso.
g Sedimosediwa ka go kwalwa gore a ke tshwetso ya emisiwa nakwana kgotsa go kobiwa.
h Sedimosediwa ka ga tshwanelo ya go ikuela go mokhuduthamaga.
n. Moithuti a ka nna a ipona molato mo tatofatsong ya gagwe mo tsamaong ya tseko, moo e leng gore o tlaa bonwa molato wa maitsholomabe a a kotsi jaaka a latofadiwe.
o. Morago ga bokhutlo ba tsheko motlhankela yo o neilweng maikarabelo o tla dira diphitlhellelo mo tatofatsong eo, a tlhalosa lebaka la go bona molato ka mabaka a a galefisang le a go tlhofofatsa kotlhao, mme a ka dira katlanegiso ya gore dikgato tsa kgopololo di tshikinngwe.
p. Mokgatlho-tsamaiso o tshwanetse go tshola dipego tsa tsheko.
q. Fa go direga gore go fitlhellelwe tshwetso e e atlanegisang go kobiwa, mokgatlho-tsamaiso o tshwanetse go itsese tlhogo ya lefapha mo sebakeng sa diura di le 24. Ke tlhogo ya lefapha fela e e ka dumelelang go kobiwa. Batsadi ba moithuti yo o kobilweng ba ka nna ba ikuela kgatlhanong le tshwetso ya tlhogo ya lefapha go mokhuduthamaga mo sebakeng sa malatsi a le supa morago ga katlholo.
r. Fa go direga gore moithuti a bonwe molato, motlhankela yo o neetsweng maikarabelo a ka nna a tshikinya dikgato tse di latelang tsa kgopololo go moithuti yo o bonweng molato, kgotsa go akanngwa gore o bonwe molato:
ii O ka dira gore kgolegelo ya gagwe e e dire morago ga diura tsa sekolo mo sebakeng se se tshwailweng sa nako;
iii Go emisiwa nakwana sebaka sa beke kgotsa sebaka se se utlwalang nako ya fa a santse a emetse thebolo ya Tlhogo ya Lefapha malebana le go kgotlhisiwa setlhako.
iv A ka nna a rwesiwa morwalo wa kotlhao ya madi a a sa feteng R500 a o a tla tsenngwang mo sekgwameng sa sekolo fa a duelwa;
v Go ka nna gatsenngwa kgato nngwe le nngwe ya kgopololo, go mmaballa gore a seke a kobiwa mo sekolong, eo a ka e akanyang e utlwala, e lolame e bile e tshwanetse go ya ka mabaka.
m. Moithuti kgotsa batsadi ba gagwe kgotsa motlhokomedi, a ka ikuela kgatlhanong le phitlhellelo ya motlhankela yo o neetsweng maikarabelo le/kgotsa kgato-kgopololo e e tsentsweng kwa tlhagong ya lefapha.
n. Metseletsele ya dikgato kgalemo e e lebeletsweng fa e tla tsamaisiwa ka mokgwa o o lolameng, o o utlwalang, o o bonagalang e gile o bolokesegile, kwantle go gore tsheko ka boyone e tla be e tswalelletswe batho botlhe ntle fela le batho kgotsa batlhankela ba ba amegang mo go yona.
o. Mo lebakeng la go sutisiwa ga kgalemo tlhogo ya lefapha e tshwanetse gobatlela moithuti phatlha go fitlha dingwaga tsa pateletso tsa tseno ya sekolo di fitlhellelwa.
p. Tlhogo ya lefapha e tla batlela moithuti yo o kobilweng sekolo morago ga gore kgato e go dumallanweng ka yona e salwe morago. Fela tiro ya go ko a e sala e ntse e le tshwanelo ya tlhogo ya lefapha, mme e seng mokgatlho-tsamaiso wa sekolo.
Tlhatloso le molawana wa boitshwaro a. Maikemisetso ano a tla bontshiwa mo phatlalatseng mo sekolong ka tsela e e latelang.
b. Maikemisetso ano a tla neelwa moithuti mongwe le mongwe ka puo ya semmuso e go rutiwang ka yona ka nako ya ikwadiso.
c. Maikemisetso ano a tla tlahlosa gore ditsholofelo tsa sekolo ke dife. Dikgato tse di latelang di tla tsewa go sedimosa ditsholofelo tsa sekoloo go baithuti.
d. Moithuti mongwe le mongwe o tshwanetse go neelwa khopi kwa tshimologong ya ngwaga, baithuti ba bang ba ba kwa sekolong sa poremari ba tshwanetse itsesiwe ka molomo.
e. Ditaolo tsa phaposi di tshwanetse go kgomarediwa mo phaphosing, mme go tlhalosiwe sentle ditlamorago tsa go roba taolo e nngwe le e nngwe.
GO DIRISA MOLAWANA
Melawana ke "eng"?
Molao wa dikolo wa Afrika Borwa o dirisa mokgwa wa segompieno ga tsamaisa dikolo. O kobile go fetola tsela eo dikolo di tsamaisiwang kateng le go tlhotlheletsa dikolo go rwala maikarabelo a ditemana tsa tsona. Re batla maforatlhatlha a thuto ao a itshetlegileng mo methoeng le ditumelong tsa molaotheo o montshwa. Tsela e lenngwe ya go dira se ke go thlotlheletsa dikolo go tlhama "melawana ya boitshwaro". Ka go dira jalo, dikolo di tlhotlhelediwa go buisana le banna le seabe botlhe kwa sekolong, mme rerisanele babotlana melawana e le mebedi.
MELAWANA" MO BOEMONG BA "DITAOLO"
Melawana e refosa setlhopha sa bogologolo sa "ditaolo". Go ne go na le mathata ka ditaolo tsa bogalogolo:
Ditaolo ga di a tlhadiwa ka tsela ya setemakeratiki; din e di thadiwa ke batho ba baneng ba tshwere taolo.
Ditaolo di re di tsenngwa fela, ke gore, din e di patelediwa ba ba kwa tlase (badiri kgotsa baithuti.)
Ditaolo din e di tsibogelwa e bile di tsamaya le kotlhao.
Ditaolo din e gantsi di ganetsa ("De dire se...O seke wa dira sele...").
Ditaolo din e gantsi di sa obamelwe.
Mo baemong baseo, melawana yona ea dumelesega:
Melawana e tlhoma boemo ba boitshwaro. Melawana e nna e na le setlhophana sa ditumelo tsa seto, melao le metheo eo maloko a sekolo ae tshegetsang.
Melawana ke diphalo tsa dipuisano le ditherisano le ditlhopha tsa banna-le-seabe mo malokong a sekolo.
Melawana ea tlhabolola mme e lebeletse go rotloetsa boitshwaro bo bo siameng.
Melawana e lebelela go rotloetsa kgalemo e e nang le tshepo le go ikgalema.
Ka jalo melawana e rata go salwa morago.
Molao wa dikolo wa Afrika Borwa le dikitsiso tse di latelang mo lekwalo dikgannyeng la mmuso e tlamela ka bokao bo bo bophara ba melawana ya boitshwaro ya baithuti e e leng ya dikolo tsotlhe. Ga e bewa ka tsela e e bonolo, karolo ya 1.4 ya kitsiso ya 776, ya re melawana ya baithuti e tshwanetse go itshetleega mo dintlheng tse di latelang:
Molawana wa boitshwaro o tshwanetse go dedimosetsa baithuti ka tsela eo ba tshwanetseng go itshwara ka yona mo sekolong fa ba ipaakanyetsa boitshwaro ba bona le polokesego mo setshabeng.
O tshwanetse go tlhoma boemo ba boitshwaro ba baho ba baithuti, mme o be o ba tlamele ka botswerere, kitso le dinonofo tseo bat la solofelwang go ka di bontsha go nna baagi ba ba maikarabelo le baling.
O tshwanetse go rotloetsa maikarabelo a baagi a sekolo, mme e bile o tshwanetse go tlhakolola baeteledipele.
Maikaelelomagolo e e nang le tshepo, ga ea tshwanela go otlhaa le go lebisiwa kwa kotlhaong fela e tlhofafatsa go ithuta go go agegileng.
Molawana o tshwanetse go itshetleega mo setsong sa poelano, go ruta, go ithuta le tlhomphano, le go tlhongwa ga setso sa kgotlhellelano le kagiso modikolong.
Mo ditemaneng tseno, molao wa dikolo wa Afrika-Borwa o lebelela thata molawana wa boitshwaro wa baithuti.
TIRO" LE "DIPHOLO" DI BOTLOKWA KA GO LEKANA
Fa Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o thal molawana wa boitshwaro wa baithuti, go botlhokwa gore ba akaretse baithuti, batsadi le barutabana mo sekolong. Tiro e tshwanetse go nna ya setemokeratiki. "Dipholo" (ke gore, setlankana sa mokgaokakgang sa Molawana wa boitshwaro) e tshwanetse go "setlankana sa tumallano"; ke gore ditlhopha tsotlhe kgotsa banna-le seabe ba tshwanetse go dumallana.
Dikolo di le pedi ga di tshwane, ka jalo ga oa tshwanela fela go kopolola molawana go tswa kwa sekolong se sengwe. Sekolo sengwe le sengwe se tshwanetse go itlhamela molawana wa sona. Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o tshwanetse go akaretsa maloko otlhe a sekolo mo tirong ya dipuisano, mme o ba o tlhagisa molawana o o ikemetseng ka boona wa baithuti mo sekolong sagago. Molawana o tshwanetse go tlamela ka ditsela tse di matshwanedi tsa gore baithuti ba kgone go tlhagisa dingongorego tsa bone, gammogo le metheo ya tsamaiso ya kgalemo. (Seno setlhalosiwa moragonyan mo karolo 1 ya karolo eno.)
Morago ga gore melawana e amogelwe ke maloko a sekolo, Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o tshwanetse go tlhomamisa gore monna-le-seabe mongwe le mongwe o amogela khopi ya setlankana sa molawana ngwaga mongwe le mongwe melawana e tshwanetse go sekasekiwa, mme go buisanngwe le batsayakarolo fa go na le diphetogo tse di tshwanetseng go diriwa.
Tona ya bosetshaba ya thuto ke bothati ba makgaolakgang motaolong le mo kgalemong ya baithuti, fela go tlhokega gore mokgatlho-tsamaiso mongwe le mongwe o tiise gore go nna le kgalemo mo sekolong sa ona.
Go soboloka...
Dikilo di tshwanetse go tlhama melawana ya boitshwaro
Melawana ga ea tshwanela go nna fela ditaolo tse di patelediwang batho.
Melawana e tshwanetse go itshetleega mo metheong le mo ditumelong tseo maloko a sekolo a di tshegetsang.
Melawana ya boitshwaro ya baithuti e tshwanetse:
Go tlhabololwa ka tsela dipuisano le ya setemokeratiki
Go itshetleega mo tumallanong magareng ga batsayakarolo ba ba maleba.
Go tlamela ka kikgakololo tsa boitshwaro le go tlhoma ya boitshwaro ba setho.
Go rotloetsa go ikgalema le go ithuta go go nang le maikaelelo
Go akaretsa ditsamaiso tsa kgalemo le dingongorego
Go phasaladiwa sekolo ka bophara
KGATO YA NTLHA GO LEBA KWA MOLAWANENG WA BOITSHWARO WA BAITHUTI:
Kgolagano magareng ga ditshwanelo tsa baithuti le maikarabelo.
Molaotheo wa Afrika Borwa, molao 108 wa 1996, o akaretsa "molaotlhomo wa ditshwanelo". Ditshwanelo tseno ke motheo wa "molawana" wa mmuso o montshwa wa Afrika-Borwa. Mmuso o solofeditse go rulaganya setshaba ka tsela e e tiisang ditshwanelo tse di latelang tsa moagi mongwe le mongwe. Kitsiso ya gore tshwanelo ya thuto, ke nngwe ya ditshwanelo tsa gago tsa motheo.
Tekatekano Seriti sa botho
Botshelo Kgololosego le tshireletsego ya motho
Go, seke ga nna le bokgoba, Sephiri
Bolata kgotsa pateletso ya tiro kgololosego Kgololosego ya puo ya bodumedi, tumelo le kgopolo
Ditshwanelo tsa sepolotiki Boagi
Dikgolagano tsa badiri Tshwanelo ya go nna le tikologo e e phepa le itekanetseng
Kgololosego ya motsamao le bonno Kgololosego ya kgwebo, tiro le seporofesene
Thoto Kagomatlo
Tlhokomelo ya boitekanelo, dijo, Ditshwanelo tsa bana metsi le tshireletso ya boago
THUTO Puo le setso
Merafe ya setso, bodumedi le diteme Phitlhellelo kwa tshedimosetsong
Tshwanelo ya kgato e e siameng ya tsamaiso Phitlhellelo kwa dikgotlatshekelong
Ditshwanelo tsa batho ba ba golegilweng le ba ba lotleletsweng
TSHWANELO YA THUTO
Ka tatobalo, "tshwanelo ya thuto" e kaya eng? Karolo ya 29 ya Molaotheo ea re:
Mongwe le mongwe o na lae tshwanelo -
ya thuto ya motheo, go ajarediwa thuto ya motheo ya bagolo; le thuto e e kwa pele e e thlalosang ka dikgato tse di utlwalang gore e tshwanetse gonna teng le go fitlhellelwa.
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go amogela thuto ka leleme la semmuso kgotsa maleme a a itlhophetsweng ke bona mo ditheong tsa thuto tsa setshaba, koo e leng gore thuto eo ea kgonega. Gore go tiisiwe phitlhellelo e e nonofileng le go tsenngwa tirisong ga tshwanelo eno, mmuso o tshwanetse go akanya ka dikgonego tse di utlwagalang tsa thuto, go akrediwa ditheo tsa puo e lenngwe, go sa lebalwe-
tolamo;
kgonego; le tlhokego ya go siamisa ditlamorago tsa ditiro le melao ya nako e e fetileng ya kgethololo ya mmala.
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go aga le go tsamaisa ditheo tse di ikemetseng tsa thuto ka ditshenyegelo tsa gagwe..."
DITSHWANELO DI TSAMAYA LE MAIKARABELO
Tshwanelo nngwe le nngwe e tsamaya le boikarabelo. Ditshwanelo le maikarabelo di tsamaya mmogo-go tshwana le matlhakore a le mabedi a papetlana e e=lenngwe ya madi. Re tlile go dirisa motheo o gosimolola go thala molawana wa boitshwaro wa baithuti.
Go na le ditsela tse di farologaneng tsa go kwala molawana. Go botlhokwa go gakologelwa ditshwanelo fa o nagana ka melawana ya boitshwaro. Melawana ya boitshwaro e itshetleegile mo ditshwanelong le mo maikarabelong ka bobedi.
Ga go na dilemana tse di nepagetseng kgotsa tse di fosagetsemg mo molawaneng. Go latela ditshikinyo tse dingwe (di theilwe mo molawaneng wa boitshwaro go tswa sekolong se segolo sa basimane sa Westville, KZN):
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo
Ya go rutiwa mo tikologong e e lolameng mme e bile e na le kgalemo.
le maikarabelo a go nna le tirisano mmogo le tlhokomelo mme a seke a senya dithuto kgotsa go kgoreletsa baithuti ba bangwe. O tshwanetse a nne le boikgalemo mme a itlame ka kgatelopele ya botlhe ya botlhalefi.
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go tsholwa ka tsela e e siameng le maikarabelo a go katoga mokgwa monge le mongwe wa thumalano kgotsa boitshwaro go bogisa ba bangwe. Tlotlo e tshwanetse go bontshiwa botlhe ba ba tshotseng maemo a bothati, mogokgo, barutabana, baithuti, tsamaiso le batlhankela ba bangwe.
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo
Ya go tshwarwa ka tlotlo ke maloko a mangwe a sekolo, go sa kgathalasege dipharologano tsa botho, setso, bomorafe le bodumedi
Le maikarabelo
A go bontsha kgotlellelano le go naganela batho ba bangwe. Ga a tshwanela go tshosetsa kgotsa go sotla ba bangwe, le go leka go fapasetsang ba bangwe mo ditumelong tsa gagwe.
Moithuti mongwe le mongwe on na le tshwanelo
Ya go dira gore ditiro tsa sekolo le dithuto di simolole ka nako.
Le maikarabelo
A go reetsa le go nagana ka dikgopolo tsa ba bangwe.
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo
Ya go tlhagisa dikgopolo tsa gagwe ka tsela ya tlotlo le e e bonolo.
Le maikarabelo
A go reetsa le go nagana ka dikgopolo tsa ba bangwe.
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo
Ya go ungwa gotswa mo go seo sekolo se tumileng ka sona le mo didirisweng tse di farologaneng seo di tlamelwang ke sekolo.
Le maikarabelo
A go tlotla le go boloka didiriswa tseo, go tshegetsa ditumelo tsa sekolo le go itshwara ka tsela eo e leng gore e ka seke ya diga seriti sa sekolo. Seno se direga mo maemong mangwe le mangwe moo moithuti a apereng diaparo tsa sekolo teng, kgotsa ka tsela nngwe le eo a ka tlhalosiwang ka yona e le moithuti wa sekolo.
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo
Ya go itumelela tshegetso ya sekolo mo go nneng le seabe ga gagwe mo mererong ya setso, metshameko le botlhalefi
Le maikarabelo
A go bofiwa ke melao ya boramotshameko bo bo siameng mo lebaleng la metshameko le dikamano tsa gagwe le dikolo tse dingwe kgotsa se setshaba, le go bontsha botshepegi le boitlamo mo ditlhopheng, mekgatlho le dikomiti tse a itlamileng go di tshegetsa.
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo
Ya go sireletsega ka boene le thoto le maikarabelo a go tshegetsa boithwaro ba botshepegi le tshireletso mo sekolong, go bontsha tlotlo mo dithotong tsa ba bangwe, mme a sa senye, a sa tladike, a sa utswe kgotsa ka tsela e nngwe a sa kgoreletsanye le thoto e e seng ya gagwe.
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo
Ya go dira mo tikologong e e itekanetseng le e e senang leswe le maikarabelo a go tiisa gore setsha sa sekolo setsholwa se le phepa e bile se itekanetse, mme gape go seke ga tladiwa leswe, ga tladikiwa mabota kgotsa go senya ka bomo.
Moithuti mongwe le mongwe o na le tshwanelo
Ya gore tiro ya gagwe e tshwaiwe e be e busediwe morago mo sebakeng se se utlwagalang
Le maikarabelo
A go tiisa gore tirogae kgotsa tiro e nngwe ya sekolo di a konosediwa le go romelwa ka nako.
KGATO YA BOBEDI YA GO LEBA KWA MOLAWANENG WA BOITSHWARO
Sekao sa molawana
Seno ke sekao sa Molawana wa boitshwaro wa baithuti mo sekolong se segolo (High School). Ga o rebolwe jaaka molawana o o "feletseng", fela jaaka sekao l(ke gore ke sekao se re ithutang go tswa mo go sona.) Sekao seno se theilwe go tswa mo molawaneng o o thadilweng ke Sekolo se Segolo sa Barnato Park, e leng sekolo se se mogare ga Johannesburg.
Maloko a sekolo sag ago a ka nna a buisana ka molawana o o sa tshwaneng le e mengwe. Gape molawana wa boitshwaro wa baithuti mo sekolong sa porasmari o ka nna bonolo.
Ntlha e e botlhokwa
Gakologelwa, sekolo sag ago se tshwanetse go itlhamela molawana wa sona. Sekao seno se ka go thusa, fela o seke wa se kopolola. Fa o ka se kopolola, se ka seke sa dira! Baithuti bag ago ba tshwanetse go nna le molawana o e lengwe bona gore o tle o nne le tlhotlheletso e e nayang tshepo mo maitlhomong a bona le boitshwaro.
Sekao se se tletseng sa Molawana se akareditswe mo ditsebeng tse di latelang. Fa ontse o buisa sekao sena, ela thoko tse di latelang:
O akaretsa ditumelo tse di tlamelwang ke Molaotheo gammogo le Molao wa dikolo wa Afrika Borwa.
Ke molawana o o "tshepegang".
Fa o akaretsa karolo mo ditaolong tsa Sekolo, ke go feta lennane la ditaolo.
Molawana ono o naya mmadi tlhaloganyo e e tiileng ya ditumelo, dikgopolo tsa setho, le mowa wa go tlotlana mo sekolong.
Sekao se, e leng Molawana wa boitshwaro wa baithuti o arogantswe ka ditlhogo tse di latelang:
Thuto ka botlalo: Meriri e e tshosang ya "Dreadlocks."
Kgang eno e theilwe mo tiragalong ya nnete mo sekolong sa mo Gauteng. Mogokgo wa Sekolo se Segolo sa somewhere o ne a setse a utlwile. Sekolo se ne se na le molawana wa boitshwaro, mme mo go one molawana oo, go akareditswe ditaolo tsa go apara, go akarediwa melawana ya disetaele tsa meriri. Setlhopha sa basimane se ne kgabetsakgabetsa se sa obamele ditaolo mme setla ka meriri ya "di-dreadlock" kwa sekolong. Fa a ne a swetsa ka go tsaya kemo mo temakgannyeng e, mogokgo o laotse gore ba ye gae mme ba boe fela fa ba dirile setaele se se siameng sa moriri.
Batsadi ba basimane bao ban e ba tuka bogale, ban e ba golagana le mokhuduthamaga gammogo le diseteisene tsa diyalemowa, mme mokhuthamaga o ne a laola mogokgo go amogela basimane gape, go sa kgathalesege setaele sa bone sa moriri. O boleletse mogokgo gore batsadi ba basimane ba kaile fa e le ma-rasta, mme e bile setaele sa bone sa moriri se tsamaelana le ditumelo tsa bone tsa sedumedi. Ka jalo go ba tlhotlholola mo sekolong e ne e le go kgoreletsanya le kgololosego ya bona ya sedumedi.
Eno e ne gape e le kganetsano ea e neetseng fa ban e ba buisana le ene mo seyalemoweng sa bosetshaba. Mmega dikgang o supile gore kgotlhatshekelo ya molaotheo e ne e dira katlholo mo tirisong ya motokwane ke ma-rasfarians, mme ya botsa mokhuduthamaga gore a o ne a tla letlelela basimane go goga motokwane mo sekolong kgotsa nnyaa, fa kgotlatshekelo e kaba e sekametse ka fa letlhakoreng la bona fa e ne e dira katlholo. Fa mokhuduthamaga a araba ka gore o ne a ka seke mmegadikgang o ne a mo latofatsa ka go nna molato wago kgoreletsanya le ditshwanelo tsa basimane jaaka mogokgo. Ga a ka a nna le karabo kgotsa phemelo kgatlhanong le tatofatso.
FAELE-TSWELETSO YA MOKGATLHO-TSAMAISO WA SEKOLO
LENAANE
Karolo A - Molaotheo wa Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Karolo B - Dikopano
Karolo C - Kgolagano
Karolo D - Molawana wa boitshwaro
Karolo E - Matlotlo
Metsheo
Thulaganyo ya maikemisetso a matlotlo
Koketso ya matlole
Dithulaganyo tsa pego ya matlotlo a kgwedi le kgwedi
Maikarabelo a matlotlo a Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo
Go tsamaisana molao wa dikolo wa Afrika-Borwa, ke maikarabelo a Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo go:
a. go kokoanya matlole a sekolo go tlaleletsa metswedi thuso le matlole a a tlametsweng ke mmuso go lekana ditshenyegelo tsa merero yasekolo;
b. go tsamaisa matlole a sekolo, go ntse go ikaegile mo ditlhokegong tsa lefapha la thuto la porofensi, le mo dipuisanong le maloko otlhe a sekolo;
c. boloka dipego tsa madi otlhe a a amogetsweng kgotsa a a dirisitsweng ke sekolo le a letlotlo, melato le ditlankana tsa matlotlo a sekolo;
d. baankanya kanego ya matlotlo ngwaga le ngwaga eo e bontshang lotseno le ditshenyegelo gammogo le letlotlo le melato ya sekolo ka mokgwa o ditla bong di le ka teng mo bokhutlong ba ngwaga wa sekolo;
e. nna le dikanego tsa ngwaga le ngwaga tsa matlotlo le dipego tse dingwe tsa matlotlo a sekolo tse di tlhatlhobilweng ke mankge wa tsa matlotlo yo o kwaditsweng ka tsela e e matshwanedi go ya ka molao wa 1991 wa Bommalamatlotlo le baruni ba setshaba, kgotsa yo o supilweng ka tsela e e matshwanedi ke tlhogo ya thuto;
f. romela khopi e e tlhatlholilweng ya kanego ya ngwaga le ngwaga ya matlotlo go lefapha la thuto la porofensi ka bonako jo bo kgonegang kgotsa dikgwedi di le thataro morago ga bokhutlo ba ngwaga wa sekolo, le go neela batsadi dikhopi kwa kopanong kakaretso ya ngwaga le ngwaga ya mokgatlho-tsamaiso; le g. go baakanya tekanyetso kabo ya ngwaga le ngwaga ya sekolo koo madi a a tla kaiwang ka tlhomamo. Kabotekanyetso e ya go bewa mo tafoleng le go amogelwa ke bontsi ba ditlhopho tsa mokgatlho wa batsadi kwa kopanong kakaretso ya ngwaga le ngwaga ya mokgatlho-tsamaiso.
Go ntshiwa ga setlankana a. Ditlankana di ntshiwa go yha ka go latelana.
b. E e fa godimo e neelwa moduedi mme ya sebedi/kwaleletsi ea sala.
c. Dintlha ka botlalo di tshwanetse go konosediwa, ka enke e tala/ntsho ka mokwalo o o bonalang.
d. Ditlankana di tshwanetse go nna le dintlha tse di latelang mo go tsone.
Maina a a tletseng le sefane sa moduedi
Letlha leo tuelo e diriwang ka lone.
E tshwanetse go kwalwa ka mafoko le ka dipalo.
iv. Lebaka la tuelo le tshwanetse go tlhagisiwa, sk. Leeto, madi a metshameko.
vi. Leina le tshaeno ya moamogedi.
vii. Setempe sa sekolo mo go sona.
e. Ga go diphetogo dipe tse di tshwanetseng go diriwa mo setlankaneng sefe kgotsa sefe. Fa go ka direga phoso se tshwanetse go phimolwa ka go kwala lefoko "PHIMOTSWE" go ralala sentlankana se se fa godimo le sa sebedi.
f. Setlankana se tshwanetse go ntshediwa kgoboko nngwe le nngwe ya madi e e amogetsweng, le malebana le madi a lefetiso.
g. Setlankana se sentshwa se tshwanetse go ntshiwa fa e le gore tsheke e e gannweng ke banka e ka beelediwa, mme tuelo ya tsheke e e fa godimo e tshwanetse go busediwa morago mo bukeng ya kwalelotlotlo.
h. Mo lebakeng la fa tsheke e tlotswe ke nako, setlankana se tshwanetse go diriwa fela fa madi ao a ka fitlellelwa. Ditsheke tsa mothale o o di tshwanetse g bolokiwa mo polokelong ya sekolo kgotsa lefelo le le bolokesegileng le le tshwanang le leo go fitlha di beelediwa mo akhaonteng ya sekolo.
Buka ya ditlankana e tshwanetse e kgaoganngwe ka enke e khibidu nako fa madi a beelediwa. Letlha, metseletsele ya dipale tsa ditlankana mme palo ya madi a a bolokilweng di tshwanetse go supiwa sentle. Tekatekanyo e e tshwanang le e tshwanetse go diriwa mo dipegong tsa polotlotlo, ka totobalo mo kwalelotlotlong ya dintlankana, pela ga fa madi a beelediwa.
Go beelediwa ga madi a. Ditlankana tsa go beeletsa di tshwanetse go tladiwa ka tshwanelo mme madi a tshwanetse go lekalekana le a mo kwalelotlotlong ya ditlankana.
b. Mogokgo le motlhankela wa matlotlo ke bona ba rweleng maikarabelo a go beeletsa madi otlhe.
c. Dithulaganyo tsa go beeletsa madi di tshwanetse go fapaana go fokotsa kotsi ya go latlhegelwa ke madi ka kgotoso. Motlhankela wa matlotlo kgotsa mogokgo ba tshwanetse go tsamaisa madi a a yang go bolokiwa ba patilwe tsela ke maloko a a farologaneng a batlhankela nako e nngwe le e nngwe.
d. Go tshwanetse go diriwa dithulaganyo tsa go bona kanego ya banka moletsatsing la bofelo la kgwedi e nngwe le e nngwe.
e. Sekolo se tla dira fela ka akhaonte ya tsheke.
Dituelo a. Ga go leloko lefe le le ka saenang tsheke e e senang sepe ka fa tlase ga mabaka afe kgotsa afe.
b. Dituelo tsotlhe tse di diriwang mo boemong ba sekolo, kwa ntle ga sekgwamana, i tshwanetse go diriwa ka tsheke e e kgabagantshitsweng ka mela.
c. Go tshwanetse go saene batho ba le bararo mo akhaonteng, mme ba le babedi ba ka saena ka nako e lenngwe.
Pego ya matlotlo a. Ngwaa wa matlotlo wa sekolo o simologa ka ferikgong go fitlha sedimonthole a tlhola malatsi a le 31 ngwaga le ngwaga.
b. Dipego tsa matlotlo tsa ngwaga le ngwaga le tsa kgwedi le kgwedi di ya go akaretsa lotseno lotlhe le ditshenyegelo gammogo le kanego ya tshalelo mo akhaonteng ya banka.
c. Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o tla bitsa kopano magareng ga phukuri le ngwanatseele ngwaga le ngwaga go neela pego ya matlotlo ya sekolo.
d. Kanego e e tlhatlhobilweng ya matlotlo e tla neelwa mokgatlho-tsamaiso wa sekolo mo dikgweding di le pedi morago ga bokhutlo ba ngwaga wa ditshelete.
e. Mokgatlho-tsamaiso wa sekolo o tla supa mankge yo o matshwanedi go tlhatlhoba dibuka, fa fela motho wa mothale yoo e se karolo ya mokgatlho-tsamaiso wa sekolo.
Tekanyetso a. Tekanyetso kabo e tshwanetse go thadiwa ke mokgatlho-tsamaiso wa sekolo kgotsa (a) Batho ba ba tshwanetseng mme ba neetswe maatla ke mokgatlho-tsamaiso wa sekolo.
b. seno se tshwanetse go neelwa kwa kopanong kakaretso ya ngwaga le ngwaga, gore e amogelwe e bile e rebolwe ke batsadi.
c. Kopano eno e tla tshwarwa magareng ga phukwi le ngwanatseele ngwaga le ngwaga.
d. Go tla nna le kgolagano e e bonalang sentle magareng ga tlhagiso ya tiro le tekanyetso kabo ya sekolo. Ditiro tsotlhe tsa sekolo di tshwanetse go golagana le maikaelelo a a fetang bongwe a tlhagiso ya tiro.
e. Tekenyetso kabo e tla thadiwa f fela maikaelelo a sekolo a ngwaga a setse a supilwe.
f. Makoko otlhe a a nang le kgatlhego, segolobogolo batsadi ba baithuti ba ba kwadisitsweng mo sekolong, ba tshwanetse go letlelelwa go sekaseka le ebile go tshikinya diphetogo mo tekanyetsokabong ya sekolo.
g. maikarabelo a taolo ya tekanyetsokabo a mo magetleng a mokgatlho-tsamaiso wa sekolo. Mo taolong ya letsatsi le letsatsi maikarabelo ano a sikarwa ke motlhankela wa matlotlo, mogokgo, tlhogo ya tiro le/kgotsa barutabana ba diphaposi.
h. Tekanyetso kabo e tla thadiwa go tsamaisana le maikemisetso a lefapha.
Koketso matlole
Sekolo se ya go amogela maano a a latelang go oketsa lotseno lo lo leng teng.
KOKETSO-MATLOLE
Koketso matlole mo malokong a sekolo
Gantsi koketso matlole e e lebisitsweng kwa malokong a sekolo e gogela metswedithuso ya ka bonako ya batsadi, barutabana le bana ba sekolo. Gantsi ke morero o o maikutlo-tlase o o tswelelang pele koo dipalo tse dinnye tsa madi di okediwang teng. Gantsi ga madi a le matsi a mantshwa a a tlhagisiwang ka tsela e e jaana, mme ka jalo maiteko a go oketsa motlole a akaretsa maloko a sekolo mo ditirong tse di jaaka go ja le go itumela, le gore batsadi ba amege. Sekao, bana ba botlhe batlhoka dijo le dino motshegare, fela fa e le gore ba direka kwa sekolong gose na le kwa supamaketeng, selo se a boelwa. Sephiri sa go atlega ga ditiro di le dintsi tsa koketsomatlole mo kgaolong e se bonolo thata. E ka nna gore ditiro di mosola kgotsa di gapa kgatlhego le mogopolo wa maloko a sekolo. Ka mantswe a mangwe di otla-otla mo ditorong le mo maikaelelong a batsayakarolo, kgotsa go tlamela batho ka tshono go tlhabologa le go agisana.
Bothata bo bo diregang kgabetsa kgabetsa ka koketso matlole mo malokong a sekolo ke gore e akaretsa mekgatlho e le mentsi, fela gantsi ga e oketse madi a le mantis. Malebana le barutabana ba bangwe le batsadi go bonala seno se tshwanela maiteko ao. Go tlaleletsa, madi a nyelela gantsi mo sekgwamaneng sa akhaonte ya sekolo mme e dirisiwa mo ditlhokegong tsa letsatsi le letsatsi, pele a ka dirisediwa lebaka le le neng le ikaebetswe. Le fa go le jalo mathata ano a ka fenngwa. Dikolo di le dintsi di fitlhetse e le gore koketso matlole e dira botoka fa din a le porojeke e e bonalang sentle e bile e ke bona katlego, pele ga f di ka rulaganya tiragalo ya koketsomatlole mo malokong a sekolo. Go mosola gape go supa motho a le mongwe yo o yang go rwala maikarabelo a palotlotlo e e siameng, mme madi a tshwanetse go dirisiwa mo projekeng eo ka bonako jo bo kgonegang. Ka tsela eo sekolo se ya go nna le maikutlo a katlego mme e bile dikgoboko di le dinnye tsa madi di ka ketekima jaaka katlego. Mofuta ono wa koketso matlole o santse o naya sekolo sebaka sa go tlhabolola ponelopele e e tlwaelegileng ya tokafatso ya sekolo. Jaaka ditiro di le dintsi di le ka bonako e bile di le bonolo go ka rulaganyega, di tlisa katlego ya ka bonako, mme e bile di dira gore batsayakarolo ba nne mafolofolo go gatela pele go dira mmogo malebana le go dira sentle ga sekolo.
Go dira gore dilo di gatele pele
Kgato 1Rulaganya diporojeke tse di kgonegang le tse di ka boning katlego malebana le phaposi e e okeletswang matlole
Kgato 2 Thal tekanyetso kabo le nako ya porojeke eo.
Kgato 3Dira ditshwetso
Ke kgato efe ya koketso matlole eo tla e tlhophang?
Ke bomang ba ba yang go amega?
O batla bokae kwa pele?
O ya go se dire leng?
Kgato 4Koketsomatlole
Kgato 5Dirisa madi mo porojekeng ka bonako jo bo kgonegang.
Kgato 6Keteka katlego ya gago
Kgato 7Maano a mangwe gape, dikakanyo? Ditiro?
KOKETSOMATLOLE MO MALOKONG A KGWEBO
Dikgwebo tse dingwe di fisegela go etleetsa dikolo jaaka karolo ya tsona ya manaane a maikarabelo a loago, fela dikolo di ka seke tsa thola di solofela go neelwa fela. Fa sekolo se batla thuso, se tshwanetse se bontshe gore se ipaakanyeditse go leka go ithusa pele.
Maiteko ano e ka nna ka mokgwa wa tiro, sk. Batsadi ba thusa ka go tlhokomela sekolo, gammogo le ka dikgato tse dingwe tsa koketso matlole. Dikgwebo ga se tsone fela metswedi e e kgonegang ya madi a dikolo, go ka nna ga iwa kwa go bone malebana le thuso ya dinonofo tse di riling, sekao, go thusa ka togamaano ya matlotlo.
Fa e le gore o kgonne go kokoanya matlole, netefatsa gore o kgona go busetsa sengwe go moetleetsi wagago goe le kgone go tlhama kgwebisano ya nnete. Fa o dira maiteko a go tsholetsa letlhakore la gago la kgwebisano, botsalano bo tla nna bo somarelegile mo isagong. Go ditsela di le dintsi tseo sekolo se ka neelang baetleetsi bas one ka teng:
Nta baetleetsi bag ago ba dirise didirisiwa tsa sekolo sag ago
Dira gore khwaere ya sekolo sag ago kgotsa setlhopha a gago sa metshameko se diragatse kwa ditirong tsa setlamo.
Bua le dikemedi tsa setlamo malebana le thuto le katiso.
Rebolela bathapiwa ba setlamo katiso ya kitso ya motheo le/kgotsa dipuo.
Atlanegisa baithuti ba bangwe malebana le go thapiwa mo setlamong.
Bua leina la motswedithuso o montshwa morago ga moabi, sk. Tikwatikwe ya bophasalatsi ya Shell.
Neela moabi sesupo se se kgatlhilweng (foreimilweng) sa tiro ya botaki ba baithuting.
Go na le ditsela di le dintsi tsa go legoga moabi, yo o tla mo tlhophang o tla ikaega mo seriting sa sekolo sag ago. Ga se dikgwebo tsotlhe tse di nang le kgatlhego mo go tlhameng kikgwebisano tse di tiileng le dikolo. Fa e le gore o neelwa fela kwa ntle ga tuelo mme batlhankela ba setlamo ba se ipaakanyetsa go neela sekolo lsa gago nako ya bona kgotsa dinonofo, boitlhomo ba setlamo bo tshwanetse go botsolodiwa.
Go dira kopo ya tshegetso ka matlole
Jaaka batshegetsi ba mtlole ba amogela makgokgolo a dikopo tsa tshegetso ka matlole ngwaga le ngwangwa mme ba kgona fela go araba di le mmalwa, tlhopha motshegetsi wa gago wa matlole ka tlhokomelo.
Go supa batshegetsi ka matlole
Batshegetsi ba matlole ba tlamela ka mefuta e e farologaneng ya thuso: matlole, thuso ya dilwana, batlhankela, tshedimosetso, ditirelo, katiso kgotsa thuso ya botegeniki.
Batshegetsi ka matlole ba ka dira fela mo dikgaolong tse di totobetseng tsa thutafetshe, kgotsa ba lebelela thata thuto e e riling (sk. Thuto ya mmetshe).
Bontsi ba batshegetsi ka matlole ban a le diforomo tsa bona tsa dikopo gammogo le ditsamaiso. Kopa diforomo kwa batshegetsing ba matlole.
Fa o dira dikopo tsa tlhokego e e tshwanang kwa batshetsing ba le mmalwa ba matlole, netefatsa gore o kwale seno mo tlhagisong ya gago.
Tlhomamisa gore ke nako e e siameng ya ngwaga ya go romelela tlhagiso ya gago.
Maikaelelo
O tshwanetse:
Go tlhalosa batho ba ba yang go ungwa go tswa mo prorjekeng eo;
Go neela palo ya batho ba b ayang go ungwa, ka tlhamalalo le ka tsela e e sa tlhamalalang, go tswa mo porojekeng;
Go baya maikaelelo mo lenaaneng go tswa mo bothateng bongwe le bongwe bo bo supilweng;
Go naya kakanyo ya nako ya porojeke eo.
Go tlhalosa gore o tla lekanya jang dipholo.
Ditsela
Mo karolong eno o tshwanetse go tlhalosa kgato ya gago ya maano. Baya mo lenaaneng ditiro mme o tlhalose gore banna-le seabe mo sekolong sag ago bay a go amega jang mo porojekeng. Neela dithutego tsa batlhankela ba ba amegang mo porojekeng. Supa gore ke kantlha ya eng fa o tlhopile mokgwa o o riling wa go sekaseka bothata. Neela maina a dikolo tse dingwe tse di mekamekaneng le mathata a a tshwanang le ano ka katlego.
O kopa madi. Ka jalo seno ke ntlha-kgolo ya tshikinyo ya gago. Bontsha gore oa batla mme e bile o balletse tekanyetsokabo ya nnete.
Tekanyetsokabo ga ea tshwanela go nna bokete ka megolo. E tshwanetse go bontsha kabo e e kwa godimo ya bajaboswa. Ka thaw lo ditekanyetsokabo di baakanngwa sebaka sa ngwaga, mme di tshwanetse go aroganngwa go ya ka "Lotseno" le "Ditshenyegelo."
Tshegetso
Batshegetsi ka matlole ba batla go itse gore sekolo sa gago se tla kgona go tsweletsa porojeke kwa ntle ga tshegetso e nngwe ya matlole. O ka nna wa kgona go tlhagisa matlole go tswa mo mading kgotsa ka thuso go mo malokong a sekolo. Sekao, o ka nna wa hirisa ntlolehalahala ya gago mo bokhutlong ba beke go dira ditiro tse di rileng, mme o tlhagise lotseno la go feleletsa tuelo ya kadimo. Ga go tlhokege gore o akaretse karolo ya tshegetso motshikinyong ya gago fa e le gore ke ntlhana e e diregang gangwe fela jaaka fotokhopi le khomputara. Le fa go le jalo, fa e le gore o oketsa matlole a mini-buse o tshwanetse go supa gore o ikaelela go lekanyetsa madi jang a go tlhokomela mini-buse. Fa e le gore porojeke ya gago e ka seke ya lekana ka boyone, (sekao, lenaane la phepo) tlhalosa mabaka o ba o dirise dipalopalo go bontsha gore ke kantlha ya eng.
Tshekatsheko
Tshekatsheko ya porojeke e tshwanetse go tlhomamisa gore sekolo sag ago se kgonne jang go bona katlago mo maikaelelong. Fa e le gore o na le maikaelelo a a bonalang sentle a a kgonang go ka lekanyediwa, jaanong tekanyo ya tshekatsheko ya gago e bonala sentle. Go tlhokega gore tshekatsheko ya gago e tlamele ka dikarabo mo dipotsong tse di latelang:
A maikaelelo a fitlheletswe?
Ke mangy o o yang go dira tshekatsheko?
Tshedimosetso e ya go tlhokega leng gore tshekatsheko e tsewe?
Ditatelano tsa pego ya matlotlo ya kgwedi le kgwedi
Lenaane-tekolo la kopano
Lotseno le ditshenyegelo tsa kgwedi le kgwedi le tsa ngwaga le ngwaga go fitlha ga jaana;
Tshwantshanyo ya kanego ya lotseno le ditshenyegelo le dikgoboko tse di lekanyeditsweng gammogo le molokololo wa phapaano nngwe le nngwe;
Lotseno le le lebeletsweng le ditshenyegelo tsa ngwaga;
Palogotlhe ya madi a a saletseng kwa morago;
Kemo ya diporojeke tse tsotlhe (tse dikgolo le tse dinnye ka bobedi); le
Dintlha tsa madi a a mo banking gammogo le matlole a a beeleditsweng.
Kgwedi: Ngwaga:
Kanego ya ditshenyegelo tsa kgwedi le tsa ngwaga go fitlha ga jaana.
Ntlhana
Ditshenyegelo tsa kgwedi
Tekanyetso kabo ya kgwedi
Phapaano ya kgwedi
Ditshenyegelo tsa ngwaga go fitlha ga jaana
Tekanyetsokabo ya ngwanga go fitlha ga jaana
Phapaano ya ngwaga go fitlha ga jaana
Tshwaelo mo phapaanong
Lotseno lo lo fopho lediwang tsa ngwaga
Ditshenyegelo tse di fopholediwang tsa ngwaga
Phapaano e e fopholediwang ya ngwaga
Palogotlhe ya madi a a saletseng kwa morago;
Molokololo wa badiramelato le melato e e kolotiwang sekolo;
Modira-molato
Molato
Tshwaelo
Sekolo sa poraemari sa Vela Langa ke sekolo se sennye kwa pabalello gaufi le Upington .Jaaka bontsi ba dikolo mo kgaolong eo, sedirela morafe oo dikolo di magetleng. Batsadi gab a tseye karolo thata mo botshelong ba sekolo, mme ba solofela barutabana go ba tlhokomelela bana. Go santse gape go na le dikgwetlho tse dingwe. Sekao, go thuta go ruta mo pakeng ya selemo, fa gantsi ditemperatshara di le magareng ga somaamararo le somaamane.
Nako ya fa Rre Hlom a simolola porojeke ya gagwe ya koketso matlole mo sekolong, o ne a na le maikaelelo a le mabedi a a bonalang sentle motlhaloganyong. O ne a batla go ruta bana ba gagwe ba kereiti ya bo 7 dinonofo tsa palotlotlo ya motheo mme e bile o ne a batla go reka difoki go tshola phaposi ya gagwe e le tsiditsana selemo. O ne a simolola ka maikaelelo a gagwe a ntlha mme a simolola go ruta bana ba gagwe dinonofo tsa palotlotlo. O ne jaanong a kopa bana botlhe go kokoanya mabotlolo a a lolea a dibiri kgotsa dinotsididi sebaka sa beke yotlhe, mme e rile ka Mosupologo mo mosong ba simolola go dirisa dinonofo tsa bona tse dintshwa mme ba kwala fa fatshe gore ke mabotlolo a le makae a a tlisitsweng, mme ba kwala fa fatshe gore ke mabotlolo a le makae a a tlisitsweng, mme e bile ke madi a a kanakang a a tlileng go beelediwa momabotlolong ao. Moragonyana rre Hlom o ne a busetsa mabotlolo kwe lebenkeleng, a bona madi a peeletso mme a ba a buisana le bana ba gagwe, goe ba ka dirisa jang "madi a tshimologo" a bona go tlhagisa matlole a mangwe.
Phaposi e ne ya swetsa go dirisa madi go reka ditswaki tsa dikuku le go rekisa dimonamone kwa sekolong. Le gona foo bana ba kwadile fa fatshe lotseno le ditshenyegelo mo dibukeng tsa bona tsa palotlotlo mme ba bo ba simolola go rulaganya thekiso. Thekiso e bone katlego e kgolo mme poelo ya bona ya oketsega. Bana bane ba swetsa go boeletsa ditiro tseo makgetlo a le mmalwa. Jaaka porojeke e ntse e gola,
Phaposi e neetse batho ba ba farologaneng ditiro tse di farologaneng. Mosupologo mongwe le mongwe bana ba bangwe ba ne ba kokoanya, ba kwala fa fatshe le go ballela lotseno go tswa mo mabotlolong a dibiri, fa ba bangwe ba mekamekana le dithekiso tsa ditswaki, dikuku le dimonamone. Setlhopha se sennye se kopilwe go batlisisa ka tlhwatlhwa ya difoki tsa sileng le go rulanya tekanyetso kabo ya go reka difoki tse di lekaneng go tshola phaposi e le tsiditsana.
Fa re nagana kwa morago kwa porojekeng rre Hlom o tlhagisa mabaka a a dirileng gore e bone katlego: "Bana ba bontshitse boitlamo. Ban e ka nnete ba ipatlela difoki tsa mo sileng, mme ban e ba itse sentle gore ba tshwanetse gore ba dire eng go fitlha koo. Ga go opeyo o kopilweng go neela sengwe se a sa se tsholong. Ka go kokoanya mabotlolo, re dirisitse se re neng re na le sona go retswela masola. Re fetogile go tswa mo go nneng bakopi ba ba itsholelang go ya go batho ba ba arogantseng toro. Seo se dirile gore bana ba botlhe ba ikutlwe ba gololo segile mme ba tlala mafolofolo. Palotlotlo le yone e ne e itumedisa. Ka dinako tsotlhe bana ban e ba bala madi a bone mme ban e ba kgona go bona gore batokafala jang! Nna ka bonna, ke dumela ka nnete gore go ne go le botlhokwa gore go lebelelwe porojeke go na le madi. Ke kgonnego bona ka moo palotlotlo e tsentseng tlhaloganyo ka bonako mo go bone ka teng. Ke kgonne go bona ka moo ba simolotseng ka teng mme ba dira jaaka setlhopha. Bana ba ne ba tokafala ka dinako tsotlhe. Dilo tsotlhe tseo di intumedisitse jaaka morutabana. Ke ka moo ke sekileng ka tshwenyega ka tiro yotlhe e e oketsegileng."
Tlhagiso 6.6.3
BAABI BA BANGWE
Go fitlha ga jaana re kgonne go batla baabi ba ba solofeditseng pente e e lekaneng diphaposi tsotlhe, fela ga re akaretsa paakanyo ya matlhabaphefo.
TSAMAISO YA PALOTLOTLO
Re ya go tlamela ka pego e e nang le dintlha ka botlalo gore madi a dirisitswe jang, mme e bile re ya go go laletsa go tla mo sekolong fa matlhabaphefo a baakantswe, gore o tle o bone gore go diregile eng ka madi a gago.
NAKO
Re solofela go simolola ka porojeke mo kgwedi ya Mopitlwe mme re e konosetse mo kgweding ya Motsheganong, 1998, fela pele ga mariga.
KGATO YA TOGAMAANO
Thekiso ya dilwana: Barutabana ba kokoanya dilwana tse di sa batlegeng go tswa mo diphaposing tsotlhe. Thekiso e yha go tshwarwa ka kgwedi ya Mopitlwe e tlhola malatsi a le 19. Mo letsatsing leo go tla be go na le ditafolenyana tsa dijo tse di tla beng di rulagantswe ke batsadi, tseo di tshwanetseng go dira madi a a kana ka R500 kgotsa R600. Re solofela go dira R900 go tswa mo dilwaneng tseo.
Mmino wa sekolo: BAna ba kereiti ya 7 ba rulaganya seno le barutabana ba bona go direga moranang a tlhola 10. Go ya go nna le madi a tseno a R5, mme dikuku le dinotsididi di ya go rekisiwa ke batsadi. Re solofela go dira R500 maitsiboeng ano. Mmino o ya go tlamelwa ntle le tuelo ke okese/bente e e tsamaisiwang ke mongwe wa basimane kereiti ya bo 4.
Matlhaba-phefo: Batsadi le barutabana bay a go kgomolo matlhaba phefo a a thubegileng mme ba bob a feela digalase ka Moranong a tlhola 24.
Re ka anaanela fa galase e ka tse nngwa go sale gale mo kgweding ya Motsheganong, goe poti e kgone go oma mme matlhabaphefo a pentiwe pela ga bokhutlo by Motsheganong.
TSE DI AKAREDITSWENG
Ka kopo lebelela ditlhwatlhwa di le tharo go tswa kwa ditlamong tsa digalase, gammogo le lekwala la tshegetso go tswa go mogokgo, Sr. Avila.
Paka ee fetogang - Faele-tsweletso ya Karolo ya A: Molaotheo Tsebe ya
<fn>tsn_Article_National Language Services_GO BAYA BATHO PELE.txt</fn>
Batho Pele
GO BAYA BATHO PELE
RE MMOGO
Ke mabapi le go dira mmogo re le ditlhopha le badirimmogo
RE A TSHWENYEGA
Ke mabapi le go tshwenyega ka batho ba re ba abelang ditirelo
RE A DIRELA
Ke mabapi le go dira go feta ka mokgwa o re tshwanetseng go dira ka teng
RE MMOGO
RE A TSHWENYEGA
RE A DIRELA
MELAWANA
Ditherisano Baagi ba tshwanetse go itsisewe ka ga maemo le boleng jwa ditirelo tsa setšhaba tse ba di amogelang mme, mo go kgonagalang, ba tshwanetse go neelwa tlhopho ka ga ditirelo tse ba neelwang tsona.
Maemo a Ditirelo Baagi ba tshwanetse go bolelelwa gore ke maemo le boleng bofe jwa ditirelo tsa setšhaba tse ba yang go di amogela gore ba kgone go lemoga gore ba solofele eng.
Phitlhelelo Baagi botlhe ba tshwanetse go fitlhelela ditirelo ka go lekana tse ba tshwanetseng go di amogela.
Bopelonomi Baagi ba tshwanetse go tsholwa ka bopelonomi le tlhokomelo.
Tshedimosetso Baagi ba tshwanetse go neelwa tshedimosetso ka botlalo, e e nepagetseng ka ga ditirelo tsa setšhaba tse ba tshwanetseng go di amogela.
Go baya dilo mo pepeneneng le go tlhoka sephiri Baagi ba tshwanetse go bolelelwa gore mafapha a bosetšhaba le a porofense a tsamaisiwa jang, a bitsa bokae le gore ke mang yo o laolang.
Go siamisa Fa maemo a tirelo a a tshepisitsweng a sa abiwa, baagi ba tshwanetse go kopiwa tshwarelo, go neelwa tlhaloso ka botlalo le paakanyo ya ka pele e e siameng;gape fa dingongorego di diriwa, baagi ba tshwanetse go amogela karabo ya nnete ya kutlwelobotlhoko.
Boleng jwa tšhelete Ditirelo tsa setšhaba di tshwanetse go tlamelwa ka tshomarelo le ka tshwanelo go neela baagi boleng jo bo botoka jwa tšhelete ka mo go kgonegang.
WEBSAETE E E KA DIRISIWANG:
Re dira mmogo ka matlhagatlhaga malebana le kabo ya ditirelo
E tlhamilwe le go tlhagisiwa ke Lefapha la Ditirelo tsa Puso le Tsamaiso
<fn>tsn_Article_National Language Services_GO ITEKANELELA BOTSHELO.txt</fn>
BOITEKANELO
JWA GAGO
BO MO DIATLENG
TSA GAGO
Go nwa ka tlhaloganyo
Matseno
Go na le malwetse a le mantsi a re a bonang go tswa batsading ba rona le bontatemogolo le bonkoko. Go na le go gonnye kana ga go na sepe se re ka se dirang go thibela malwetse a.
Le gale, go na le malwetse mangwe a re a bonang ka ntlha ya mokgwa o re tshelang ka ona.
Fa re:
sa je dijo tse di siameng sa tlhokomele mebele ya rona re ka nna ra bona malwetse a.
Ona a bidiwa malwetse a mokgwa wa botshelo.
Bukana e, e neela tshedimosetso ka dilo dingwe tse o ka di dirang go thibela malwetse a.
Gakologelwa, ke mmele wa gago. Boitekanelo jwa gago bo mo diatleng tsa gago. Ka jalo itlhokomele.
Bukana e, ka Go nwa ka Tlhaloganyo ke nngwe mo molokolokong wa dibukana.
Dibukana tse dingwe mo molokolokong ke:
Go tshola meno le legano la gago di itekanetse.
Ke tlhopa go se dirise motsoko.
Go itshola o le matlhagatlhaga go nna o itekanetse
Go dira thobalano ka maikarabelo
Go ja go go itekanetseng
Go itlhokomela ga rona
Ditlamorago tsa nako e telele tsa nnotagi
Nnotagi e ka ama boitekanelo jwa gago mo go sa siamang.
Go nwa thata mo nakong e telele go ka senya mmele wa wa gago mo go maswe mo o ka se tlholeng o nna botoka.
Nnotagi e ka tlhola se:
Phepelotlase: Go na le dikotla di le mmalwa mo nnotaging. O ntse o ka nna o sa itekanela fa o nwa nnotagi kgabetsa kgabetsa mme o sa je. Seno se kaya gore o ka lwala mme wa ikutlwa bokoa gantsi.
Tshenyego ya boboko: Nnotagi e diegisa go akanya ga gago. Morago ga nako e telele, nnotagi e tla ama gape ka fao boboko jwa gago bo dirang ka teng.
Bolwetse jwa
Pelo: Go nwa go ka isa kwa pelo ya gago e dirang ka natla mme wena wa swa ka bolwetse jwa pelo.
Kankere: Nnotagi e ka isa kwa kankereng ya legano.
Tshenyego ya
Sebete: Fa o nwa ka dinako tsotlhe, seno se tla tlhola tshenyego kwa sebeteng. Nnotagi e ka senya lebete, ya baka sukiri.
Go se tsogelwe: Sethwe sa monna sa thobalano ga se ne se dira sentle mme o tla nna le bothata mo go nneng le tsepamo.(bopele bo bo sekokoro).
Dintlha dingwe ke tse ka nnotagi le dintsho tse di amanang le nnotagi
Bosenyi bo bontsi le tiriso dikgoka di diragala gonne batho ba dirisa nnotagi botlhaswa. Batho ba nna le go itshwara go gonnye.
Mo dikotsing tsa ditsela tsotlhe tse mo go tsona batho ba swang, go ne ga fitlhelwa gore bontsi jwa bakgweetsi ba ne ba ntse ba nwa mme ba nole dino tse dintsi go feta ka fa go dumelelwang ke molao.
Batsamaya ka dinao ba le bantsi ba ba bolawang mo dikotsing tsa pharakano ba ka fa tlase ga tlhotlheletso ya nnotagi.
Dintsho tse di amanang le nnotagi le malwetse di bakela naga madi a le mantsi ngwaga mongwe le mongwe. Madi a, a ka dirisiwa botoka mo thutong, boitekanelong le mo dintlong.
GO NWA KA TLHALOGANYO LE KA MAIKARABELO
Gakologelwa, gore dino tse di farologaneng di na le maemo a a farologaneng a nnotagi. Go na le yuniti ya nnotagi mo go nngwe le nngwe ya tse:
Galase e le 1 e nnye ya beine
O ka itlhophela gore ke efe ya tse e o ratang go e nwa.
O tshwanetse gape o se ka wa nwa sepe fa o sa itse gore e na le nnotagi e e kana kang mo go yona. Seno se ka nna kotsi thata!
Go nwa ka tlhaloganyo le ka maikarabelo ke fa:
o nwa go ithabisa, mme o sa tseye go feta diyuniti tse 2 tsa nnotagi.
o sa nwe letsatsi lengwe le lengwe, ke gore, ga o dire go nwa tlwaelo.
o sa tswakanye dino tsa gago. Nwaa fela mofuta o le mongwe wa seno sa nnotagi ka nako.
o sa nwe o kgweetsa kana o tsamaya.
Ditlamorago tsa go nwa
Ke se se diragalang ka gale fa batho ba nwa:
Morago ga diyuniti tse 1 - 2: O bua thata o nna matlhagatlhaga; pelo ya gago e betsa ka pele.
Morago ga diyuniti tse 3: Go kgweetsa ga gago go nna maswe; katlholo ya gago e nna bonya mme o ntse o ka tsewa ke sedidi.
Morago ga diyuniti tse 5: O ntse o ka se bone sentle; fa o bua, o tla bua mafoko ka go sa tlhapang; ga o kgone go tsiboga ka bonako.
Morago ga diyuniti tse 8: Ga o kgone go tsamaya o tlhamaletse e bile o tla latlhegelwa ke tekatekano; o ntse o ka bona gabedi.
Morago ga diyuniti tse 15 - 20: O fufulelwa thata mme o ntse o ka idibala.
Seno se bontsha gore o se ka wa nwa go feta diyuniti tse pedi. Ka diyuniti tse tharo fela, maitsholo a gago a a fetoga mme katlholo ya gago e bonya.
O se ka wa tsoga o nole nnotagi fa ...
O imile
O lapile
O sa ja letsatsi lotlhe
O kgweetsa kana o tsaya leeto le le leele kana o tshwanetse go tsamaya
O nwa melemo
Fa o nwa ...
O se ka wa tsoga o dumeletse batho go tlatsa galase ya gago pele e nna lolea. O ka se itse gore o nole go le kana kang.
O se ka wa tswaka dino tsa gago.
Nwaa ka iketlo. Pele o bona nno ya gago e e latelang, goduma galase ya metsi. Seno se tla fokotsa go nwa ga gago.
Tlhomamisa gore o jele sengwe pele ga fao. O se ka ka gope wa nwela mo maleng a a se nang sepe.
O se ka wa kgweetsa kana wa tsamaya. Bogolo bona sepalangwa se sengwe go ya gae.
O se ka ka gope wa letla ope go go gapeletsa go nwa fa o sa rate go dira jalo.
Nnotagi
Fa batsadi ba nwa bokana jo bo feteletseng jwa nnotagi
Motsadi yo o tagwang a ka nna le ditlamorago tse di maswe mo lelapeng. A ka nna a tla gae a tagilwe mme a lwa le maloko a lelapa la gagwe.
Motsadi yo o nnang a tagilwe a ka dirisa madi otlhe a legae mo bojalweng. Seno se tlogela lelapa le se na sepe go se dirisa mo dijong le diaparong, go isa kwa botshelong bo bo sa itumetseng jwa lelapa, le bo bo sa tsepamang.
Batho ba baša ba itshola ka ditsela tse di farologaneng fa ba nna le batsadi ba ba tagwang. Fano go dilo di le mmalwa tse o ka di solofelang:
Ba ithuta go se tshepe bagolo.
Ga ba itlhalose maikhutlo a bona kana go bolelela ba bangwe ka mathata a bona.
Ba ntse ba ka simolola go dirisa botlhaswa dino tse di tagang le diritibatsi go leka go okobatsa matshwenyego a bona.
Ba tshelela mo letshogong la batsadi ba bona.
Ba ikutlwa ba ikarabela boitshwaro jwa batsadi ba bona mme ba ikutlwa ba le molato ka ntlha ya se.
Fa o tshela le motho yo o nwang thata, lebelela matshwao a mo lelapeng la gaeno.
Batho ba baša ba tshwanetse go itse gore:
ga ba esi- go na le ba bangwe ba bantsi ba ba nang le mathata a a tshwanang.
bona ba le esi ga ba ne ba kgona go thusa batsadi ba bona.
ga se bona sebakwa sa mathata a bona.
go na le batho ba ba ka buang le bona!
Fa batho ba baša ba sa rate go bua le motho yo mongwe mo lelapeng, ka jalo ngaka, mooki, morutabana kana tsala ba ka bo ba ka kgona go ba thusa.
FA BATHO BA BAŠA BA NWA
Batho ba baša ba ithuta go nwa go tswa mo lelapeng le ditsaleng tsa bona. Fa o le motsadi, o tlhoka go bua ka phuthologo le bana ba gago ka nnotagi le ditlamorago tsa yona. Batho ba baša ba tla lekelela ka nnotagi, ka jalo, jaaka motsadi, o tlhoka go tlamela tikologo e e babalesegileng koo ba ka buisanang ka go nwa le wena.
Ruta bana ba gago, pele, go se nwe gotlhelele. Fa ba dirisa dino tse di tagang, ba rute go nwa go go babalesegileng le ga maikarabelo! Seno se tla ba thusa go dira ditlhopho tse di tshwanetseng.
O itse jang fa motho a na le bothata jwa go nwa?
Gongwe o itse batho ba o
Gog akanyang ba ka bo ba na le bothata jwa go nwa.
Kwa ntle ga fa o tlhomamisa gore ba kgaratlha go laola go nwa ga bona, o ka se kgone go ba thusa. Potso ke gore: "O itse jang fa fa motho a nwa e seng ka maikarabelo?"
Ee
Nnyaya
A o nwa go le gontsi go feta jaaka a ne a dira, letsatsi lengwe le lengwe?
A o tsena mo dintweng fa a nwa?
A o nwa gonne a jewa ke bodutu, a tsupuetsegile le/kana a ikutlwa a imelegile?
A o ne a amegile mo kotsing gonne a ne a nole?
A o ntse a tlodisa go ya tirong malatsi a, ka ntlha ya papalasi?
A o dirisa nako e ntsi a nwa go na le go nna le nako le lelapa?
A o kile a betsa mongwe fa a ne a tagilwe?
A o nwa go feta jaaka a rata go dira?
Fa karabo go efe kana efe ya mathata a e le "Ee", o na le bothata jwa go nwa. O se ka wa leta go fitlha bothata bo etegetse.
Ditiro dingwe tsa batho ba baša
Tiro 1
Ke lenyalo la ga Zinhle. Ditsala tsotlhe tsa gagwe go tswa kgaolong di tlile moletlong wa gagwe. Go a opelwa, go a binwa le go nwa. Lebelela ditshwantsho fa tlase. Go na le dikao di le 10 tsa fa batho ba sa nweng ka tlhaloganyo. Di bolele. Tlhalosa gore ba tshwanetse go dira eng gore ba nne banwi ba ba nang le tlhaloganyo.
Dikarabo
Motho yo o thekeselang; motho yo o idibetseng mo bodilong; motho yo o ntseng ka botlolo e e halofo fa pele ga gagwe; go lwa; motho yo o lebegang a lwala; mosadi wa moimana yo o nwang; motho yo o fopholetsang tsela ya gagwe go ya koloing ka botlolo mo letsogong la gagwe; mongwe yo o lebegang a utlwile botlhoko; mongwe yo o tshelang bojalwa mo memetsong ya batho ba bangwe; motho yo o nayang ngwana yo monnye nnotagi.
Fa o ka bo o eletsa go itse ka fa o ka nwang ka teng ka tlhaloganyo, lebelela tsebe 5 - 7.
Tiro 2
TIRO E KE YA BA DINGWAGA TSOTLHE
Mo go nngwe le nngwe ya dipotso, tlhopha karabo e le nngwe e e go tlhalosang botoka.
O laleditswe kwa moletlong. Kwa moletlong go tletse go nwa le go bina. A o:
a swetsa go tsena le wena. O rata go nna karolo ya modumo. 5
b nwa fela dibiri tse 2. tla re o ya go kgweeletsa gae moragonyana. 2
c nwa go fitlha o ikutlwa o tsewa ke sedidi. Jaanong o be o emisa go nwa. 3
d tla re ga o nwe gotlhelele.1
Ditsala tsa gago di simolotse tsotlhe go nwa mme ba tagwa ka gale. Ba dira seno mo gare ga beke, kwa meletlong, pele ga tiro le kwa sekolong. A o:
a emisa go ba bona. O lapile ka kgatelelo mme ga o rate go nwa tota. 1
b ikutlwa gore o leke go le gonnye. O emise fa o sena go lemoga fa o sa rate go ikutlwa o tagilwe nako yotlhe. 2
c a nwa mme o tagwe. Segolo ka o phela gangwe fela. 2
O ne o na le letsatsi le le tshwaregileng mme ga o a nna le nako ya go ja. O ikutlwa o lapile thata. A o:
a Ya gae. O bona sengwe go ja le go tsaya seno se le sengwe fela go itapolosa.
b Ya bareng kana šebineng e e gaufi nao. O tla kgona go itapolosa fa o na le sengwe go nwa. Dilalelo di tla bo di siame fa o ya gae moragonyana. 5
c Ya gae, o a ja le go robala ka pele. Dilo di tla siama ka moso. 1
O kwa moletlong koo go nang le dino tse dintsi. Baeti ba kgobokanetse botlolo ya boranti. Mongwe le mongwe o nwa go tswa mo lebotlolong. A o:
a Tsaya galase. O tlhoka go itse gore o nwa go le kana kang. 1
b Tsenela monate le go tsaya methamo e mentsi. A botlolo e ka nna ya fela ka bonako. 5
c Tsaya mothamo mme wa ipolela gore ke wa bofelo.
O etela tsala. O bula botlolo ya boranti le go tlisa dibiri tse dingwe. A o:
a Nwa dino di le mmalwa. O ntse o emetse se letsatsi lotlhe. Morago ga dino di le mmalwa o ikutlwa ka gale o le botoka. 5
b Nwa dino di le mmalwa. O emisa fa o tsewa ke sedidi mme monagano wa gago o tlhakatlhakane go le gonnye. 3
c Nwa se le sengwe kana di le pedi dino. Ga o rate go latlhegelwa ke taolo ya mmele wa gago kana monagano. 1
Jaanong kopanya dipalo mo masakaneng kwa bofelong jwa karabo nngwe le nngwe e o e tlhophang o be o tlhola maduo a gago.
O BONE MADUO GO LE KANA KANG?
MADUO
go fitlha 8
O monwi yo o dirisang tlhaloganyo. O akanya ka se o se nwang e bile o itse ka ditlamorago tsa go nwa. Ga o dumele gore o gapelediwe go nwa.
go fitlha 18
Nako nngwe o na le tlhaloganyo ka fa o nwang ka teng. Dinako dingwe ga o na maikarabelo. O tlhoka go tlhopha go nwa ka tlhaloganyo le go ema mo go seo! O se ka wa letla ditsala tsa gago go go gapeletsa go nwa! Seno ga se dire gore o tume.
go fitlha 25
O monwi yo o se nang maikarabelo. O nwa thata mme o tlhoka go ikutlwa o le karolo ya pokanelo. Fa o tswelela go nwa ka tsela e, o ka nna wa amega mo dikotsing kana le mo dintweng tota. Go gaisa fa, go nwa ga gago go tla ama boitekanelo jwa gagwe mo go sa siamang mme ga baka tshenyego ya boboko jwa gago, pelo le sebete. O tlhokega go simolola go nwa ka tlhaloganyo, kana le gona go sekaseka go emisa gotlhelele!
A o ka thusa
Rotlhe re tshela Mme yo o tshwenyegileng, le batho ba ba nang le mathata a go nwa. Re ka fetola Go na le thuso ya batho ba ba jang dilo? Re tlhoka nang le bothata jwa go nwa. Fa o go tokafatsa dilo itse mongwe yo o nang le gape. Ga re batle bothata, kopa ngaka kana mooki tlwaelo e go anamela wa tleleneki ya lona go go neela kwa baneng ba rona. leina la mokgatlho o o ka go
Mme yo o tshwenyegileng thusang. O ntse o ka buisana le moruti ka morero o. Tlhopha se se utlwalang se le botoka mo go wena fela o se ka wa tshola bothata bo mo go wena. Ga bo ne bo tsamaya!
Ga go na lebaka mo go lekeng go buisana ka bothata jwa go nwa le mongwe yo o setseng a tagilwe. Mo emele a tlhapogelwe. Jaanong bolelela motho se a se dirang le ka fao ba bangwe ba amegang ka seo.
Fa o sa kgone go fetola dilo, go raya gore o tlhoka go bona thuso go tswa mokgatlhong o o diranang le mefuta e ya mathata ka letsatsi. Go na le e mentsi mo tikologong.
Bitsa mapodisa fa mongwe a go betsa fa a tagilwe. Bolelela moagisani wa gago ka se se diragalang gore o nne le lefelo le le babalesegileng go ya go lona fa se se diragala. Fa dilo di sa fetoge kana di befa, o ka tshwanelwa ke go bona legae le lengwe koo o ka nnang gore wena le lelapa la gago le bolokege.
Masego!
A ka re jang thusa Dudu?
Go na le mekgwa e le mentsi ya go thusa batho ba baša. Mokgwa o o gaisang ke go tlhomamisa gore ba tlhaloganya ditlamorago tsa go nwa. O
tshwanetse go ba ruta gape ka fa ba ka reng
Nnyaya" le go ema mo go se ba se buang.
Ba ka dira se ka mekgwa e le mentsi. Ba ka tsamaya, fa ba amogela kgatelelo go tswa ditsaleng. Ba ka bolelela motho gangwe le gape gore ga ba rate go nwa. O tlhoka go itshoka jaaka go kgonega mo nakong e. Fa o le legammana, dilo di boima. Tlhomamisa gore ba itse gore ba ka bua mathata a bona le wena.
Metlhala
GO KGABAGANYA
Morago ga nno pelo ya gago e siana ...
Morago ga dino tse tharo ... e nna maswe
O se ka wa ... kwa senong se sengwe fa o sa rate jalo
Mo ditseleng tse dintsi ... go ne ga fitlhelwa gore bakgweetsi ba ntse ba nwa go feta jaaka go dumeletswe ka molao.
Nnotagi e e maatla e ka isa kwa ... ya legano.
Morago ga go nwa dino tse pedi o bua thata le go nna le ...
GO YA FATSHE
O se ka wa nwa ka gope fa o ...
Batho ba le bantsi ba ... ka ntlha ya malwetse a a amanang le nnotagi.
Bosenyi bo bontsi le ... di diragala gonne batho ba dirisa nnotagi botlhaswa.
Pele o tswelela go bona nno ya gago e e latelang ... galase ya metsi.
Go na le yuniti e le nngwe ya nnotagi mo ... sa weseki, boranti kana disepereti tse dingwe.
O se ka ka gope wa nwa fa o ...
Dikarabo:
Go kgabaganya: 1: godimo; 3: go kgweetsa; 6: go dumela; 8: dikotsi; 10: kankere; 11: tlhakatlhakano.
Go ya tlase: 2: moimana; 3: go swa; 4: tiriso dikgoka; 5: go goduma; 7: thotinyana; 9: go lapa.
<fn>tsn_Article_National Language Services_GO JESA LOSEA LO LO NANG LE POUNAMA E E PHANYEGILENG.txt</fn>
GO JESA LOSEA LO LO NANG LE POUNAMA E E PHANYEGILENG/LO BOGODIMO JWA MOLOMO WA LONA BO PHANYEGILENG
Terapisi ( motho yo o thusang ) ya Motlotlo le Puo
Mokwadi wa "Michael o na le pounama e e phanyegileng le bogodimo jwa molomo jo bo phanyegileng"
Lo e tlhagisediwa ke Lefapha la Boitekanelo
Christopher, yo o ka fa ntle, o ne a belegwa a na le matlhakore a mabedi a pounama a a phanyegileng le bogodimo jwa molomo jo bo phanyegileng. Pounama ya gagwe e ne ya siamisiwa fa a ne a le dikgwedi di le 5 e bile o ne a atlega. Bogodimo jwa molomo wa gagwe bo tlile go siamisiwa mo sebakeng sa ngwaga.
KA GA MOKWADI
Georgia Haitas-Jammine ke patolojisi ( motho yo o dirang ka malwetse a mmele ) ya motlotlo le puo, yo o ntseng a dira go simolola ka 1976, yo o kgatlhegelang tshekamelo ya Pounama e e Phanyegileng le Bogodimo jwa molomo jo bo phanyegileng. O kwadile buka ya bana e e bidiwang "Michael o na le Pounama e e Phanyegileng le Bogodimo jwa molomo jo bo phanyegileng" e e tlhagelelang ka dipuo di le supa. Gape ke motlhatlheledi mo tshekamelong, mo Lefapheng la tsa Malwetse a mmele le Puo le tsa go Utlwa kwa Yunibesithing ya Lejweleputswa.
TSHUPANE
KA MOO LOSEA LO LO TLWAELEGILENG LO JESIWANG KA TENG 2
GO ANYISA LE LEBOTLOLO 3
MATHATA A A ITEMOGELWANG MABAPI LE GO JESA LOSEA LO BOGODIMO JWA MOLOMO WA LONA BO PHANYEGILENG 4
GORENG BOLEELE JWA NAKO YA FA NGWANA A JA BO LE BOTLHOKWA 5
GO ANYISA LOSEA LO BOGODIMO JWA MOLOMO WA LONA BO PHANYEGILENG 5
GO ANYISA LOSEA LO BOGODIMO JWA MOLOMO WA LONA BO PHANYEGILENG LEBOTLOLO 7
KGAKOLOLO YA KAKARETSO MABAPI LE GO ANYISA LEBOTLOLO 10
MEKGWA E MENGWE YA GO JESA E E SA AMENG GO ANYA 10
GO JESA KA KOPI 11
GO JESA KA SEPEITI KGOTSA KA TEROPOLE 11
GO JESA KA LESWANA 12
TŠHUPU YA NKO YA MOGODU 12
BOITEKANELO KA MOLOMO 12
MABAPI LE GO BUISA GO YA KWA PELE 13
MABAPI LE KGAKOLOLO LE THUSO E NNGWE 13
Go jesa losea lo pounama ya lona/lo bogodimo jwa molomo wa lona bo phanyegileng
Terapisi ( motho yo o thusang ) ya Motlotlo le Puo
Mokwadi wa "Michael o na le pounama e e phanyegileng le bogodimo jwa molomo jo bo phanyegileng"
MATSENO
Masea a a belegweng a na le bogodimo jwa molomo jo bo phanyegileng kgapetsa-kgapetsa a na le mathata a go jesiwa ka gonne phatlha ya molomo (molomo) ga e a kgaoganngwa le phatlha ya nko (nko). Ka jalo, losea ga lo kgone go bula phatlha mo molomong, mme lo itemogela bothata jwa go anya letsele kgotsa lebotlolo.
Tsenelelo le mofuta wa go phanyega, o o farologanang mo loseeng longwe lo longwe, e tla tlhomamisa ka moo lo kgonang go ja ka teng. Fa losea lo na fela le pounama e e phanyegileng, go nna le bothata jo bonnye fa bo le teng ka motsi wa go jesiwa. Ke go nna teng ga bogodimo jwa molomo jo bo senang bothata go go leng botlhokwa mo tiregong ya go anya.
KA MOO LOSEA LO LO TLWAELEGILENG LO JESIWANG KA TENG
Tirego ya go jesiwa e ama mašwi a a gamolwang mo thobeng (mo lebotlolong kgotsa mo letseleng), losea lo rulaganya mašwi ka mo mekgatong (tshobokano e nnye e kgolokwe), le go tsamaya ga mekgato e mo pele ga molomo le kwa morago ga molomo, go tswa moo o ka isiwa kwa mogodung. Ka tlwaelo losea lo tshwanetse go kgona go hema ka dinko fa lo jesiwa ka molomo.
Fa thoba e tsenngwa ka mo molomong, dipounama di bopa setswalo go o dikologa gape loleme lo a kukega go gamola thoba kgatlhanong le bogodimo jwa molomo jo bo thata. Loleme lo boela kwa morago, go letla karolo e kgolwane magareng ga dipounama le loleme/bogodimo jwa molomo go tswalega kwa ntle le go letla mowa ka mo phatlheng. Ka jalo, phatlha e a bulwa e bile mašwi a gogelwa ka mo molomong.
Phatlha e thibela thoba go tswa mo molomong e bile e thusa losea go kgomarela tlhoko. Metlhagare, loleme, matlhaa le marinini a gamola mašwi mo letseleng.
Tirego ya go jesa e a tshwana go sa kgathalesege sedirisiwa sa go jesa (letsele kgotsa lebotlolo). Le fa gontse jalo kgato e e amegang mo go anyeng mašwi mo letseleng e farologana mo go ya go goga mašwi mo lebotlolong. Thoba ya lebotlolo e tlhoka tiro e nnye mo motlhagareng wa losea, mo mesifeng ya sefatlhego, mo lolemeng, mo marinining, le mo matlhaaeng.
GO ANYISA LE LEBOTLOLO
Kelelo ya mašwi:
Ka kakaretso, kelelo ya mašwi ka mo lebotlolong e bonako go gaisa ya mo letseleng, le fa se se amiwa ke dintlha tse di mmalwa s.k. mofuta wa lebotlolo le thoba, le saese ya thoba. Kelelo ya mašwi ka motsi wa go anyisa e amiwa ke bokgoni jwa mme jwa go sisa (go ntsha mašwi) ka fa letlhakoreng je lengwe, go sisa ga mme go oketsega fa go anya ga losea go oketsega.
Go anyisa go na le mesola:
a Mašwi a letsele ke sedirisiwa sa mo mmeleng, e bile a ka se tlhole bothata mo ditogweng tsa mmele jaaka dijo tse dingwe tsa masea. Matha a nko ya losea lo lo phanyegileng a a bonagala, gape mašwi a letsele a ka se a tlholele bothata.
b Go anyisa ga go tlhole kgatelelo e tshwanang mo phatlheng ya tsebe jaaka lebotlolo mosola, ka masea a a nang le bogodimo jwa molomo jo bo phanyegileng a na le kgonagalo ya go ka nna le ditshwaetsego tsa mo phatlheng ya tsebe. Go anya go go nonofileng go letla tekatekano ya kgatelelo mo phatlheng ya tsebe, e bile go fokotsa dikgonagalo tsa ditshwaetsego tsa mo phatlheng ya tsebe.
c Mašwi a letsele a na le dithibela ditwatsi. A na le lactoferrin le immunoglobins tse di thusang go thibela ditshwaetsego. Masea a a phanyegileng a a anyang a na le palo e e kwa tlase ya dipegelo tsa ditshwaetsego.
Go sa kgathalesege gore losea lo anyisiwa letsele kgotsa lebotlolo, lo tshwanetse go newa kotlo e e siameng. Go anya go mosola ka gonne go rotloetsa tiriso ya mesifa ya sefatlhego e e tlhokegang mabapi le tiriso e e tlwaegileng ya dirwe tsa puo ya motlotlo (tlhabololo ya medumo)
Gape, mekgwa ya go jesa ya losea e botlhokwa thata. Losea lo lo tlwaelegileng lo tsaya metsotso e e kana ka 20-30 go khutlisa phepo, go go letlang kgolo le kotlo e e lekaneng.
MATHATA A A ITEMOGELWANG MABAPI LE GO JESA LOSEA LO BOGODIMO JWA MOLOMO WA LONA BO PHANYEGILENG
Mathata a ka gale a itemogelwang ka masea a bogodimo jwa molomo wa ona bo phanyegileng a akaretsa:
Go anya go go bokowa
Go balelwa
Go boa ga dijo ka dinko (go elela ga mašwi ka nko)
Nako e telele ya go jesa
Go kokotlela go go bokowa
Go goga mowa go go feteletseng
Mo loseeng lo bogodimo jwa molomo wa lona bo phanyegileng, thulaganyo ya phepo e e tlwaelegileng e kgoreletsega ka ntlha ya kgatelelo ya go anya go go bokowa le mathata a a itemogelwang fa lo leka go moma thoba. Masea a pounama e e phanyegileng ga se gantsi ba itemogela mathata a go ja. Phatlha ya mo pounameng le fa gontse jalo, e kgoreletsa go dira setswalo mo thobeng. Se se rarabololwa ke fa losea lo dirisa ntlha ya loleme le mokwatla wa marinini (karolo e e kwa godimo ya marinini e e tshwereng meno) go bopa setswalo mo thobeng. Go se nne teng ga setswalo se/sekhurumelo go ka dira gore mašwi a dutle mo phatlheng Go tsholetsa letlhakore la phatlha ya losea kwa godimo fa o mo anyisa mo letlhakoreng le lengwe la matsele go ka thusa go thibela mašwi go dutla.
Le fa gontse jalo, losea lo bogodimo jwa molomo wa lona bo phanyegileng lo ka se kgone go bopa setswalo kwa morago ga molomo ka gonne molomo le nko ga di a kgaoganngwa. Se ke bothata ka gonne setswalo sa kwa morago, se se tlhokegang malebana le go anya, se ka se kgone go diriwa. Malebana le setswalo sa kwa morago mowa wa maitirelo o tshwanetse go tlhagisiwa mo molomong go bopa phatlha. Mabapi le losea le bogodimo jwa molomo wa lona o phanyegileng, go leka go bopa phatlha e go tshwana le go futswela baluni e e phunyegileng. Kwa ntle ga phatlha e, losea lo ka se kgone go goga mašwi mo thobeng. Go sa kgathalesego go retelelwa ke go tlhagisa mowa wa maitirelo, fa thoba e tsenngwa ka mo molomong wa losea, kgololosego ya go anya e tla dira gore losea lo tsholetse loleme lwa lona go panyeletsa thoba go goga mašwi. Go tlhokagala ga bogodimo jwa molomo jo bo thata go kaya gore thoba e tla kgoromelediwa ka tlhamalalo ka mo phatlheng. Se se tlhola mathata a mabedi. Sa ntlha, thoba ga e panyelediwe sephara mo bogodimong jwa molomo ka jalo mašwi a mannye fa e le gore a teng a a gogiwa sa bobedi, fa thoba e le mo phatlheng e bile mašwi a gogiwa, a tla tsena ka tlhamalalo ka mo nkong go na le ka mo molomong mme mašwi a tla tsena ka dinko. Go tsena ga mašwi ka mo nkong a dira gore mašwi a a sa lekanang a metswe ka jalo thulaganyo yotlhe ya go jesa e ka lelefadiwa.
GORENG BOLEELE JWA NAKO YA FA LOSEA LE JA BO LE BOTLHOKWA
Maitemogelo a go ja a a lapisa mo loseeng le bogodimo jwa molomo wa lona o phanyegileng,le le ka robalang ka motsi wa go ja ka jalo lwa se ke lwa nwa mašwi a lona otlhe. Fa losea lo sa nwe mašwi a a lekaneng mo phepong nngwe le nngwe, lo ka se nne le bokete jo bo lekaneng e bile lo ka latlhelwa ke bokete. Se ke ka ntlha ya gore, fa losea lo tsaya lobaka go ja, lo latlhegelwa ke boleng jo bontsi jwa dijo fa lo ja go feta tse lo di bonang.
Morago ga go ja, go tlwaelegile mo loseeng longwe lo longwe gore lo robale. Ka motsi wa go robala go, tshilo ya dijo ya losea ka gale e a iketla, go go letlang go kokotlela. Ka jalo,fa losea le bogodimo jwa molomo wa lona bo phanyegileng lo tsoga dipaka tse telele ka gonne lo tsaya sebaka go ja, se ke ntlha e nngwe e e tla lo kgoreletsang go kokotlela sentle. Ka jalo go botlhokwa gore go ja go se ke ga feta boleele jo bo amogelesegang jwa nako (bokana ka metsotso e le 20-30).
Fa thulaganyo ya go ja e lebega e senya nako, batsadi le bona ba tshwarega dipaka tse telele. Dipaka tse telele tsa nako tse di dirisiwang go jesa, le go se atlege, gape go dira gore batsadi ba tlhakatlhakane.
GO ANYISA LOSEA LE BOGODIMO JWA MOLOMO WA LONA BO PHANYEGILENG
Mofuta wa phatlha o tla nna le seabe mo katlegong ya go anyisa. Go anyisa losea le le nang le phatlha ya mo letlhakoreng le le lengwe go ka diriwa bonolo fa thoba e bewa mo letlhakoreng la molomo le le sa amegang. Gape losea le tshwanetse go tshwarwa ka mokgwa o letlhakore le le nang le phatlha ka gale le lebisiwang kwa godimo. Se se thibela gore mašwi a se ke a tswa ka molomo go go ka diragalang fa phatlha e kabo e lebisitswe kwa tlase.
Go fokotsa go tshwara go go bokowa le go anya go go bokowa, mme a ka tshwara thoba ka mo molomong ka motsi wa go anyisa. Sesireletsi sa tlhoko le thoba le sona se ka dirisiwa.
Bomme ba tshwanetse go rotloediwa go leka go jesa ka ditsela tse di farologaneng go bona tse di leng maleba mo go bona, sk. go tsholetsa losea kwa godimo mo thobeng. Se se fokotsa go balelwa le go tsena ga mašwi ka mo nkong. Fa mašwi a matsele a dutlela ka mo nkong, ka gonne e le seedi sa mmele sa tlholego, ga a kgoreletse matha.
Go jesa ga go a tshwanela go tsaya metsotso e e fetang e e 30 e bile go anyisa go tshwanetse go tsenngwatirisong ka bonako morago ga pelego. Losea le ka jesiwa kgapetsakgapetsa go gaisa losea le le senang phatlha, selekano sa diura di le tharo.
Setswalo le sona se ka nna mosola. Se ke sedirisiwa sa ngaka ya meno le matlhaa, kgotsa poleiti, e e dirisiwang go tswala phatlha mo magalapeng a a omileng. Se se dira gore go jesa go atlege mo ditseleng tse dintsi. Bomme le bona ba ka leka go baya diatla tsa bona mo matseleng jaaka kopi magareng ga menwana le monwana o mogolo wa seatla mme ba panyeletsa letsele go thusa kelelo ya mašwi. Go baya ntlha ya monwana mo phatlheng ya pounama go tla thusa go dira setswalo se se botoka mabapi le go anya.
Le fa gontse jalo mathata a a rileng mabapi le go anyisa losea le bogodimo jwa molomo wa lona bo phanyegileng:
a Losea le ka itemogela makowa go tshwara le a go anya, e bile se se amanang le se ke bokowa jwa go tlhagisa mowa wa maitirelo wa ka fa teng wa molomo.
b Mme le losea ba ka tlhakatlhakana ka ntlha ya paka e telele ya go jesa, moo losea lo kgaratlhang go anya.
c Kelo ya kelelo ya mašwi e bonya, go go tlholang bokowa jwa kotlo mo loseeng. Ka jalo go kokotlela go go bonya ke ntlha e e botlhokwa.
d Ka motsi wa go anyisa go thata go kaya selekano sa mašwi a a antsweng a be a mediwang. Go dirisa mašwi a matsele a a gamoletsweng ka mo lebotlolong le le boleta go tla rarabolola bothata jo. Netefatsa gore losea le kolobetsa mongato wa lona mo go lekaneng. Se se netefatsa gore ga le latlhegelwe ke metsi.
e Bomme ba ka sotlega ka ga go tlala ga mašwi mo matseleng fa losea le sa anye mašwi a a lekaneng.
Go gamolola mašwi a matsele le go jesa ka lebotlolo le le boleta go letla losea go bona mosola mo go nweng mašwi a matsele, fela kwa ntle ga mathata a thulaganyo ya go anyisa.
Fa go anyisa go atlega, go itumedisa thata, mme fa go sa dire, mme a ka neelwa tlhopho ya go gamolola mašwi a matsele mme a jesa ka nngwe ya mekgwa e mengwe. Le fa mme ka gale a tshwanetse go rotloediwa go leka go anyisa, go le gontsi ga e atlege.
GO ANYISA LOSEA LO BOGODIMO JWA MOLOMO WA LONA BO PHANYEGILENG LEBOTLOLO
Go anyisa lebotlolo go botlhokwa go gaisa go fepa ka leswana kgotsa ka tšhupu ya nko ya mogodu, ka go naya losea maitemogelo a go anya, go gape go leng botlhokwa malebana le tlhabololo ya puo le ya lotlhaa. Ka ka gale go anyisa letsele go le thata, go anyisa lebotlolo ka gale ke mofuta o o botlhokwa. Fa go kgonagala, mašwi a letsele a tshwanetse go gamololwa mme a nwesiwe losea ka lebotlolo.
Losea lo tshwanetse go tlhamaladiwa mme e seng thata magareng. Se ke go tlhamaladiwa ga tlholego,go go letlang bokete go thusa mašwi go elelela kwa tlase. Gape go thusa go thibela mašwi go tsena ka bontsi ka mo Eustachian tubes le ka mo diphatlheng tsa karolo e e fa gare ga ditsebe.
Thoba e tshwanetse go nna latex e e boleta go na le silikhono. Thoba e ka apeiwa makgetlho a le mmalwa go e dira boleta. Thoba e e atlhameng e e sephara jaaka 'Nuk" le tse dingwe tsa sebopego se se jalo di botlhokwa mo maseeng a bogodimo jwa molomo wa ona bo phanyegileng, e bile di ka ratiwa ke dingaka tsa meno le matlhaa. Thoba e nngwe e e botlhokwa ke Pigeon latex teat, e e nang le phatlha ya khutlotharo . Lebotlolo le le panyeletsegang le lona le botlhokwa, go na le le le thata, ka o ka kgona go thusa go tsenya mašwi ka mo molomong wa losea ka go panyeletsa lebotlolo.
Thoba ya phatlha e e fetang e e tlwaelegileng kgotsa thoba ya phatlha e e kgabaganyang e ka thusa gore mašwi a elele. Se ke ka ka ntlha ya gore go anya go thata, e bile losea lo lapa bonolo. Le fa gontse jalo phatlha ga e a tshwanela go nna e kgolo mo mašwi a pumpunyegang fa lebotlolo le tsenngwa, losea lo tla balelwa. Mašwi a tshwanetse go rotha ka bonya. Go dira phatlha e kgololwane, dirisa lomao lo lo fisitsweng. Go sega thoba go kgabaganya, e tlhanolole, mme o sege phatlha ya bokana ka 5mm go kgabaganya ka go dirisa logare lo lo bolailweng ditwatsi. Fa o feditse busetsa thoba ka mokgwa o e neng e le ka teng.
Go anya go thata mo loseeng lo bogodimo jwa molomo wa lona o phanyegileng ka jalo losea lo lapa ka bonako. Go dira gore go jesa go nne bonolo, thoba ya phatlha e e fetang e e tlwaelegileng, kgotsa thoba ya phatlha e e kgabaganyang, e ka dirisiwa ka e thusa gore mašwi a elele bonolo.
Thoba e e siameng le lebotlolo le le siameng le siametse go dirisiwa! Go tlhomamisa fa thoba le lebotlolo le siame kgotsa le sa siama, losea lo tshwanetse go bo lo anya sentle, lo nna le bokete e bile o tshwanetse go kgotsofala ka mokgwa o lo jang ka teng. Fa losea lo kgona ka thoba le lebotlolo le le tlwaelegileng, lo dirise ka tokologo. Tlhopho nngwe le nngwe e e diriwang, e tshwanetse go nna teng le go kgonwa. Le fa gontse jalo, dithoba tse di mmalwa tse di kgethegileng di dirilwe malebana le losea lo bogodimo jwa molomo wa lona bo phanyegileng. Tse go fitlhetsweng di le mosola thata ke tse di latelang:
Lebotlolo le dirilwe ka polasitiki e e boleta, e e panyeletsegang, gape e na le sebopego se se 'sephara' kgotsa se senang le matlhakore a le mane. Se se letla motlhokomedi go panyeletsa lebotlolo sentle go thusa losea go bona mašwi a a lekaneng.
Thoba e telele gape e tshesanyane go na le dithoba tse di tlwaelegileng, e bile segilwe phatlha kwa godimo. Phatlha ga e letle mašwi go elela fa losea lo sa lome kgotsa lo sa anye thoba. Fa fela losea lo leka go anya mašwi a elela. Tekanyetso magareng ga go anya ga losea le go panyeletsa ga motlhokomedi e tlhagisitswe.
Thoba nngwe le nngwe e e tlwaelegileng e ka tsenngwa mo lebotlolong la Mead-Johnson, le fa go dutla ka nako nngwe go tlhagelela ka thoba e nngwe, se ga se masisi, gape se se tlhokagalang ke bibi.
Mabotlolo a Mead-Johnson a teng mo Aforika Borwa, e seng kwa khemising ya gago ya tlwaelo.*
(Leba tsebe ya 13)
Le fa mabotlolo a Mead-Johnson a bapadiwa e le 'a a latlhiwang morago ga go dirisiwa', a ka tlhatswiwa le go bolaiwa ditwatsi mma e dirisiwa gangwe le gape. Le fa gontse jalo go tshisinngwa gore o se ke wa a tsenya ka mo microwave oveneng kgotsa ka mo dishwasheng.
Thoba e e boleta e telele, e ka boyona e tshwarang bokana ka 29 ml jwa seedi.
Phatlha ya-velofo e e telele e tshesane mo thobeng e e ka bewang ka mokgwa o ka ona kelelo ya mašwi e ka laolwang gore a se ke a elela, a elele mo magareng, le gore a elele ka bontsi.
Thoba e e boleta e ka pinyelediwa sentle le go gololwa go thusa/putsa maatla a losea a go anya.
Lebotlolo le le na le go nna tlhwatlhwagodimo thata. Le lona le teng mo Aforika Borwa, e seng kwa khemising ya gago ya tlwaelo fela kwa baphasalatsing ba dikumo tsa Medela (Leba tsebe ya 13). Feeder e tla e feletse, go akaretsa lebotlolo, sekhurumelo, disiki, velofo le thoba.
Haberman Feeder ga e atlanegisediwe masea a a nang le mathata a go metsa sk. a ba nang le bothata go tlosa mašwi mo molomong go a tsenya ka mo mometsong.
KGAKOLOLO YA KAKARETSO MABAPI LE GO ANYISA LEBOTLOLO
Thoba e tshwanetse go tshegediwa ka mo molomong wa losea gore e tle e nne ka fa tlase ga šelofo ya lerapo la magalapa kgotsa kgatlhanong le poleite ya go fepa. Se se letla losea go gatelela loleme le thoba kgatlhanong le lerapo ka go dira jaana lwa goga mašwi. Fa thoba e tshegeditswe ka tlhamalalo ka mo molomong wa losea, e tla gatelelwa ka mo phatlheng e bile mašwi a tla tsena ka mo nkong e seng ka mo molomong.
Ka losea le ka metsa mowa o montsi fa lo anya, lo tshwanetse go phophothiwa mo mokwatleng kgapetsakgapetsa, sk. metsotso mengwe le mengwe e e mmalwa. Fa losea lo ka balelwa, go fepa go tshwanetse go emisiwa, lo tshwanetse go kgaramelediwa kwa pele sentle mo lengoleng la gago le go tshwaratshwariwa ka serethe sa seatla sa gago thata mo magetleng. Phimola mašwi mo nkong ya gagwe. Fa go balelwa go diragala, losea lo tshwanetse go jesiwa ka bonya, mašwi ga a tshwanela go kgoma bomorago jwa mometso. Thoba e e nang le phatlha e nnye, e e tsenyang mašwi a mannye ka mo molomong ka nako e lenngwe, le yona e thusa go thibela go balelwa.
E ka nna thulaganyo e e bonya, fela go botlhokwa gore motsadi a nne pelotelele le go lokologa, le go tsaya nako e e lekaneng malebana le go fepa. Go fepa ga go a tshwanela go tsaya metsotso e e fetang 30-45 mo diureng dingwe le dingwe di le 3-4 . Ka gale losea lo tshwanetse go tshwariwa ka lorato, lo tlamparelwe, lo go buisiwa. E ke nako e e botlhokwa thata ya go tlhola kamano e e siameng magareng ga losea le mme.
MEKGWA E MENGWE YA GO JESA E E SA AMENG GO ANYA
Botlhokwa jwa go anya bo setse bo gateletswe, fela fa go anyisa kgotsa lebotlolo le sa atlege, kgotsa fa ngaka e e dirang karo mo phatlheng e atlanegisa kemiso ya nakwana ya mekgwa e mebedi e ka paka ya tokafalo, mekgwa e mengwe le yona e ka lekelelwa. Yona e akaretsa go jesa ka kopi, ka sepeiti, ka teropole kgotsa ka leswana.
GO JESA KA KOPI
Go jesa ka kopi ke mokgwa o o siameng, ka o babalesegile, o sena ditwatsi, o le bonolo e bile o le tlhwatlhwatlase, gape o ka dirisiwa go fepa mašwi a a panyeleditsweng a letsele. Dirisa kopi e nnye jaaka 40ml Baby Cup Feeder e e leng teng mo baphalatsing ba dikumo tsa Medela. Tlhatswa kopi le go e bolaya ditwatsi o be o e tlatse mo go lekaneng ka mašwi. Baya losea mo diropeng tsa gago, o tshegeditse tlhogo ya lona. O ka tlhoka go phuthela diatla tsa lona gore lo se ke lwa thula kopi. Isa kopi kwa dipounameng tsa lona, fa lo bula molomo wa lona, sekamisa kopi. Lo tla gabola mašwi mo koping. O se ke wa tshela mašwi ka mo molomong wa lona. Lo letle go ikhutsa mo magareng ga megabolo. Lo tla nwa ka kgato ya lona le go laola go nwa ga lona mašwi. Fa lo kgotshe, lo tla tswala molomo wa lona le go gana go nwa gape. Ela tlhoko ka moo lo nwang ka teng mo letsang lotlhe, e seng mo go jeseng gangwe.
GO JESA KA SEPEITI KGOTSA KA TEROPOLE
Sepeiti kgotsa teropole, e ka bonwa kwa khemising, e bile e ka dirisiwa go rothetsa mašwi sentle ka mo letlhakoreng la lerama la losea, go na le ka mo mometsong wa lona. Go thusa ka go jesa ka sepeiti, silicone finger feeder ka Medela e ka bewa mo sepeiting. Motlhokomedi o baya monwana wa gagwe o monnye go bapa le silicone finger feeder, le go letla losea go anya mo monwaneng fa rabara ya sepeiti e gatelelwa sentle. Mokgwa o gape o ka dirisiwa go nwesa melemo.
GO JESA KA LESWANA
Go jesa mašwi ka leswana go bonya thata, fela go ka dirisiwa jaaka mokgwa o mongwe fa mekgwa e mengwe e reteletswe.
TŠHUPU YA NKO YA MOGODU
Mokgwa o o dirisiwa jaaka sedirisiwa sa bofelo sa go jesa losea lo bogodimo jwa molomo wa lona bo phanyegileng. Tšhupu e tsenngwa ka mo nkong ya losea, e bile e lebisiwa ka mo mometsong, e kgabaganya kgokgotso, mme mašwi a tshelwa ka mo tšhupung. Ke mokgwa o o seng matlhagatlhaga, ka losea lo sa dire sepe,le fa gontse jalo ke mokgwa o o ikanyegang thata o o dirang gore lo gole le go nna le bokete. Go atlanegisiwa thata gore lo rotloediwe go anya dami sk. Dami ya NUK ya Ngaka ya meno le matlhaa, segolobogolo ka motsi wa dijo. Se se tla tokafatsa go gololosega ga go anya, go go leng botlhokwa malebana le go gola ga matlhaa le puo. Gape go tla thusa losea gore fa lo ntse lo anya, mpa ya lona e a tlala! Go tlaleletsa, losea lo tshwanetse go tshwariwa mo maemong a a siameng a go jesiwa. Go jesa ka tšhupu ya nko ya mogodu go tshwanetse go khutlisiwa ka bonako.
BOITEKANELO KA MOLOMO
Fa mokgwa mongwe le mongwe wa go jesa o dirisiwa, go botlhokwa go tshola mafelo otlhe a phatlha phepa. Fa losea lo sena go jesiwa, lo neye metsi a a bothitho le a a tsiditsana mo lebotlolong go tlosa dijo tse di saletseng mo phatlheng. Letseta le le bongola le lona le ka dirisiwa go phepafatsa phatlha. Fa dijo di tlogelwa go kokotlela, di tla kopana le maswe a mo molomong le mamina go tswa mo nkong go bopa logogo lo lo thata, go go ka tlholang tshwaetsego mo lefelong le.
Lefoko la bofelo la thotloetso: Ka go nna le bokete jo bo oketsegileng, losea lo tla gola le go nna maatla, kwa bofelong lo tla kgona go dirisa thoba nngwe le nngwe le lebotlolo longwe lo longwe, kgotsa lwa dirisa kopi. Ga go botlhokwa go diegisa go latlhisa losea lo bogodimo jwa molomo wa lona bo phanyegileng go anya go lo naya dijo tse di loileng, e bile lo tshwanetse go tsholwa sentle.
Dikumo tsa Medela di teng kwa mabenkeleng a mangwe a a kgethegileng a masea, kwa borakhemising ba ba rileng le kwa baoking ba ba kgethegileng. Kgotsa di ka odariwa ka Mophasalatsi wa dikumo tsa Medela: Jane Pitt at +27 11-788-9102/72. Dikumo di ka posiwa ka bonako lefatshe ka bophara.
MABAPI LE GO BUISA GO YA KWA PELE
MABAPI LE KGAKOLOLO LE THUSO E NNGWE
Tliliniki ya lona ya selegae kgotsa bookelo
Bookelo jwa lona jwa selegae
Ipope-O-Tshege
<fn>tsn_Article_National Language Services_GO KETEKA DIKAI TSA RONA TSA BOSET(HABA.txt</fn>
GO KETEKA DIKAI TSA RONA TSA BOSETHABA
Dikai tsa Bosethaba tsa rona ke dife
Dikai tsa bosethaba tsa rona ke tse e leng pono ya semmuso le matshwao a molomo tse di re supang jaaka sethaba. Dikai tsa bosethaba di tlhalosiwa go ya ka Molaotheo mme di diretswe go godisa poelano le kago ya sethaba. Mo molaotheong go tlhalosiwa gore Rephaboliki ya Aforika Borwa ke naga ya boipuso ba demokerasi e e theetsweng mo botlhotlhweng bo bo latelang:
Seriti sa motho, phitlhelelo ya tekano le tsweletsopele ya ditshwanelo tsa botho le tokologo.
Go se nne teng ga bomorafe le bong.
Bogolo ba molaotheo le taolo ya molao.
Tshiamelo ya go bouta ya bagolo ya botlhe, lenaneina la batlhophi ba bosethaba la gale, tlhopho ya tlwaelo, le tsela ya ditlhophadintsi ya mmuso wa demokerasi go tlhomamisa maikarabelo, go ikarabela le kamogelo.
Botlhotlhwa bo bo thadisetswa tsa Aforika Borwa e leng:
Folaga ya Bosethaba e re e bonang jaaka e fofa mo phefong
Pina ya Bosethaba e re e utlwang e tshamekiwa ka metlha ya semmuso e e opelwang ke rona kwa dikolong le kwa ditiragalong tsa metshameko.
Sekano sa Bosethaba se re se bonang mo meagong ya mmuso, dikwalo, dikoloi, jljl
Folaga ya Bosethaba setshwantsho se sennye sa folaga
Folaga e ntha ya Rephaboliki ya Aforika Borwa e ne ya tsenngwa mo tirisong ka di 27 Moranang 1994. E ne ya tsholediwa fela fa morago ga bosigogare jaaka sethaba se sea se ne se belegwa. Moakanyetso le mebala ya folaga ke thadiso ya mebala e megolo ya hisitori ya folaga ya Aforika Borwa , go tloga dinakong tsa pele go fitlha jaanong.
Go na le melawana e le mmalwa ya botlhokwa go e latela fa o dirisa Folaga ya bosethaba:
Folaga e tshwanetse go tsholwa ka tlotlo. Ga e a tshwanela go letlwa go gogwa mo fa fatshe kana go nna le sengwe se se tsamayang mo godimo ga yona.
Folaga e buisiwa jaaka buka - go tswa kwa godimo go ya kwa tlase le go tswa molemeng go ya mojeng. Ka jalo e tshwanetse go bontshiwa ka mokgwa o o nepagetseng.
Fa e bontshiwa ka go rapama, setsholetsathoto se tshwanetse go nna kwa molemeng wa mmogedi mme banta e khubedu kwa godimodimo.
Fa e bontshitswe go bapa le kana kwa morago ga mmui, e tshwanetse go bewa mo letsogong la letsogo la moja la mmui.
Fa Folaga ya Bosethaba e bontshiwa le difolaga tse dingwe, e tshwanetse go:
Tsholediwa pele le go folosiwa la bofelo
Mo molemeng wa babogedi fa e bontshiwa mo dipaleng tse di kgabaganyang pale ya teng e tshwanetse go nna fa pele ga pale ya folaga e nngwe
Mo go matheng ka tlhamalalo mo mokolokong le di/folaga e nngwe mme ka fa mojeng wa moago fa e fofisiwa le difolaga tsa bosethaba kana mafatshe a mangwe tsotlhe saese e e tshwanang le go fofisetswa kwa bogodimong bo bo lekanang.
Pina ya Bosethaba
Modimo tlhogonolofatsa Aforika
Tsholetsa lenaka la yona
Utlwa dithapelo tsa rona
Modimo tlhogonolofatsa, rona lelapa la gagwe, Morena boloka sethaba sa rona,
O khutlise dintwa le mathata,
Boloka o boloke sethaba sa rona,
Sethaba sa Aforika Borwa - Aforika Borwa.
Go tswa botaleng ba legodimo la rona,
Go tswa botennye ba lewatle la rona,
Go ralala dithaba tsa rona tsa leruri,
Koo makgotlho a nayang dikarabo teng,
Go utlwala pitso go kopana,
Mme mo kopanong re tla ema,
A re tsheleng le go kgaratlhela tokologo,
Mo Aforika Borwa lefatshe la rona.
Sekano sa Bosethaba setshwantsho se sennye sa sekano .
Seabe sa Sekano
Sekano sa bosethaba, kana sekai sa Naga, ke sekai sa pono se se kwa godimo sa Naga. Tsaya motsotso go sekaseka ditirigalo tsa botlhokwa mo botshelong ba gago - botsalo, lenyalo, loso le disetefekeiti tsa sekolo, lokwalo lwa mosepele la gago - tsotlhe di dirwa semmuso ke Sekano. Papetlana ya gago e nnye e na le sona mo go le lengwe la matlhakore a yona. Fa o tsamaile go tswa mo nageng go bona sekai se mo moagong wa embasi se go lemosa legae o le kgakala le legae. Sekano gape ke legare la karolo ya Great Seal, ka setso e sekasekiwang go nna sekai se se kwa godimo sa Naga. Maatla a a feletseng a fiwa lokwalo longwe lo longwe ka letshwao la Great Seal mo go lona, ka seno se kaya gore lo na le tshegetso ya Moporesidente wa Aforika Borwa.
Sekano se sea, se emela se se diretseng Aforika Borwa go tloga ka di 17 Lwetse 1910. Phetogo e bontsha maikaelelo a Mmuso go sedimosa phetogo ya demokerasi mo Aforika Borwa le kakanyo e ntha ya boswelanaga.
Bokhutlo
Dikai di ne di dirisiwa jaaka tsela e e bonolo ya go maatlafatsa ka demokerasi bogolosegolo MaAforika Borwa ba sebaka se se leele ba neng ba ntshitswe mo ditiregong tse dintsi tsa go dira ditshwetso mo nageng e. Dikai tsa mekgatlho ya polotiki di ne di dirisiwa ka ditlhopho tsa 1994 go lemoga bonolo mo dipampiring tsa baloto.
Dikai tse tharo tse dikgolo tsa bosethaba tse go mekamekanweng le tsona mo bukaneng e di emela demokerasi e ntha e le go emisetsa dikai tsotlhe tsa pele tse di lekanang. Botlhotlhwa bo bogolo bo bo tshegetsang dikai tse dintha tse ke poelano, kopano mo bontsing le kago sethaba. Ka dikai tse MoAforika Borwa mongwe le mongwe o a rotloediwa, siamisiwa, maatlafadiwa le go tlhotlhelediwa go tsaya tirego ya go tsaya sethaba se go tswa bogologolo bo bo kgaoganeng go ya bokamosong bo bo kopantsweng.
<fn>tsn_Article_National Language Services_GO KGAOLWA GA MOTLAKASE.txt</fn>
MOLAODI WA MOTLAKASE WA BOSETŠHABA
GO KGAOLWA GA MOTLAKASE
O KA TILA JANG GO KGAOLELWA
Duela dikoloto tsa gago
Go botlhokwa gore ka metlha o duele melato ya gago ya motlakase ka botlalo. Se se tla dira gore akhaonto ya gago e se ka ya salela kwa morago Gantsi badirelwa ba duela bontlhabongwe jwa sekoloto se se tshwanetseng go duelwa ba akanya gore ba tla tila go kgaolelwa. Fa madi otlhe a a saletseng kwa morago a sa duelwe mo kgweding e e latelang, se se tla oketsa kgonagalo ya gore o se ka wa tshola akhaonto ya gago e le mo taolong.
Tsweetswee tlhokomela gore dituelo tsa sekoloto ka bontlhabongwe ka tlhomamo di santsane di ka baka go kgaolelwa motlakase. Ka bonako fela fa o lemoga gore ga o kgone go duela dikoloto tsa gago tsa motlakase o ikgolaganye le motlamedi wa gago ka bonako, mme o rulaganye mabaka a go di duela.
Go tla nna le tuediso ya dinamanyane ya madi otlhe kgotsa a a saletseng kwa morago, fa modirelwa a sa duele dikoloto tsa motlakase gotlhelele, kgotsa fa a duela bontlhabongwe, kgotsa a duela morago ga letlha le le tshwanetseng. Se se tla baka koketsego go se kae mo tshupamolatong ya modirelwa.
Diragatsa ditumalano tsa gago tsa dikoloto
Fa o kile wa saena tumalano ya tuelo ya sekoloto le motlamedi wa gago go mosola go e diragatsa. Fa o retelelwa ke go dira jalo, motlakase wa gago o ka kgaolwa. Le gale, fa maemo gago a fetogile thata morago ga go saena tumalano, o tshwanetse go itsise motlamedi wa gago ka bonako. Bopaki jwa go fetoga ga maemo a gago bo ka batlega.
Tlhokomela tiriso ya gago ya motlakase
Fa o na le mitara wa bogologolo (o gape itsegeng jaaka mitara wa kerediti) o tla tshwanela ke go tlhokomela diyuniti tse o di dirisang le dipalelo tsa gago ka tlhomamo.Mo sekolotong sengwe le sengwe sa motlakase go tshwanetse ga nna le palelo ya pulo (palo e e fetileng) le palelo e e tswalang (palo ya sešweng). O tla tshwanela ke go netefatsa gore a na palelo ya gago ya pulo ya kgwedi e tshwana le palelo ya kgwedi e e fetileng. Fa di sa tshwane kopa motlamedi wa gago wa selegae go go tlhalosetsa. Nako nngwe batho ba ba tsayang dimitara ba a tle ba dire diphoso.
Sekaseka tlhwatlhwa ya gago ya yuniti: Go botlhokwa go itse gore motlamedi o tshwanetse go go duedisa bokae yuniti e le nngwe (kWh) ya motlakase o o o dirisang. Fa o sa itse o ka botsa motlamedi wa gago kgotsa o ka ikgolaganya le Molaodi wa Motlakase wa Bosetšhaba go bona tshedimosetso. Go tlhaloganya gore o duedisitswe bokae kgwedi eo, o tla tshwanela ke go arola palo e o e neilweng e le Diranta ka fa tlase ga motlakase , mme o e arole ka palo ya diyuniti tse di neetsweng mo tshupamolatong ya gago.(Diyuniti e tla nna pharologanyo e e neetsweng magareng ga dipalelo tse di bulang le tse di tswalelang). Searolo e tla nna tuediso ka yuniti nngwe le nngwe.
Akanya ka ga go fetlela kwa motlakaseng o o duelelwang kwa pele
Fa go na le boitlhophelo jwa go fetolela go tswa kwa mitareng wa kerediti, akanya ka go fetolela kwa motlakaseng o o duelelwang kwa pele.
Gakologelwa gore go tla tlhokega tuelo ya go fetolela. Dituelo di tla ikaega ka bogolo jwa tlamelo ya gago. Melemo ya boitlhophelo jo ke e:
Se se tla go thusa go laola tiriso ya motlakase wa gago.
Ga o kitla o nna le matshwenyego a go salela kwa morago ga akhaonto ya gago.
O tla tila go kgaolelwa motlakase.
O ka laola seelo sa motlakase o o o dirisang.
Fa akhaonto ya gago e saletse kwa morago ka dituelo o ka tshwanela ke go e duela pele o fetolela kwa motlakaseng o o duelelwang kwa pele. Dipoelo tsa paka e telele tse di neetsweng fa godimo di feta tlhokego e. Tlhotlhomisa mo motlameding wa gago ka ga pholesi e e laolang ntlha e. Gantsi batlamedi ba batla gore modirelwa a tsene mo tumalanong go duela madi a a saletseng kwa morago mo sebakeng se go dumalanwang ka sone.
Itlwaetse tiriso e e siameng ya motlakase
Tiriso ya motlakase wa gago ka tshwanelo go tla thusa go fokotsa tiriso le dikoloto tsa gago tsa kgwedi. O dira jang se? Ditofo, dikisara le dihitara ke tsone tse di dirang karolo e kgolo ya sekoloto sa motlakase.
Fa o na le kisara tlhokomela gore thomosetata ya yone ga e a bewa kwa godimo thata. E ka fokolediwa go +/- 60. O tla tshwanela ke go batla keletso mo motlameding wa motlakase wa gago tebang le se.
Kamoganyo ya kisara: Fa o ka kgona, kamoganyo ya kisara le dipeipi tse di ntshang metsi e tla fokotsa tiriso ya motlakase. Le gale, go ka akaretsa tiriso ya madi a mantsinyana go fitlhelela maikemisetso a.
Setofo: Netefatsa gore ga o a gotetsa dipoleite tsotlhe tsa setofo sa gago ka nako e le nngwe.
Go botlhale go fokotsa mogote wa dipoleite ka bonako fela fa pitsa e bedile.
Se dirise obene ya gago jaaka hitara ka ntlha ya gore e dirisa motlakase o montsi thata.
Dihitara: Dihitara tsa motlakase di na le go dirisa motlakase o montsi. Fa o se na hitara ya gase go botlhale go gotetsa bara e le nngwe fela ya hitara ya gago.
Go a tlhaloganyesega gore seno se ka tsaya nako e telele go gotetsa lefelo le le maleba.
Kamoganyo ya ntlo: Kamoganyo ya siling ya ntlo e tla fokotsa tatlhegelo ya mogote go tswa mo ntlong thata.
Go bonesa: Dipone tse di kitlaneng tsa foloresente di ntsha lesedi le legolo ka tiriso e e kwa tlase ya motlakase.
Gape o ka nna wa ikgolaganya le motlamedi wa gago go bona tshedimosetso go ya pele.
MOLAO O A RENG KA GA GO KGAOLWA GA MOTLAKASE?
Molao wa Motlakase wa 1987 jaaka o tlhabolotswe, o letla gore motlamedi wa motlakase a ka kgaola motlakase wa modirelwa fa a sa duelela motlakase kgotsa a sa kgotsofatse mabaka a tlamelo. Le gale, molao o batla gore motlamedi a neele modirelwa tsiboso ya malatsi a le lesomenne pele a ka kgaolela modirelwa motlakase.
Paka e ya tsiboso e simolola ka letlha le le neetsweng mo lekwalong. Tsiboso e e neetsweng mo tshupamolatong ya kgwedi le kgwedi le yona e tsewa e amogelesega. Ka jalo badirelwa ba kopiwa go ela tlhoko se se kwadilweng mo ditshupamolatong tsa bone.
Karolo e e laolang ntlha e Tirelong ya Badirelwa (NRS 047) e ne e ikaegile ka karolo ya Molao wa Motlakase o o kailweng fa godimo.
Dingongorego
Gakologelwa gore lefelo la ntlha le o tshwanetseng go ya kwa go lone ke la motlamedi wa gago wa selegae.
Modirelwa o na le tshwanelo ya go ngongorega ka ga boleng jwa tirelo e a e neelwang ke motlamedi wa selegae.
Motlamedi wa selegae o patelesega go reetsa le go dira sengwe ka ga dingongorego tsa gago.
Fa wena, modirelwa o sa kgotsofadiwa ke tshwetso kgotsa mokgwa o ngongorego ya gago e neng e tshwerwe ka teng, ntlha e, e ka fetisediwa kwa NER go bona thuso.
Dintlha tsa go ikgolaganya le Molaodi wa Motlakase wa Bosetšhaba ke tse:
Boloko jo bo kwa Bokone Aterese ya websaete:
<fn>tsn_Article_National Language Services_GO TLHALOGANYA ATHERAITISI.txt</fn>
Matseno
Tshedimosetso ka Atheraitisi
GO TLHALOGANYA ATHERAITISI
ATHERAITISI KE ENG?
ATHERAITISI e kaya kgotelo e e bakang botlhoko mo ditokololong.
DITOKOLOLO DI DIRA JANG?
Tokololo ke karolo ya mmele fa lerapo le le lengwe le tsenang mo go le lengwe. Marapo a mabedi a tshwaragantswe mmogo ke dintha, tse di tsholang marapo go nna mmogo fa mesifa e lelefala le go khutshwafala go dira gore tokololo e tsamaye.
Bofelo jwa mesifa bo nna bonnye mme e bope menape e e tsentsweng mo lerapong.
Kwa bofelong jwa marapo go na le boalo jwa lehihiri. Lehihiri le teng ka fa gare ga tokololo. Lehihiri le thibela marapo mo go thulaneng mme le dira jaaka dimonyela letshogo.
Sebaka se se ka fa gare ga tokololo ke mosima wa tokololo o o tshotseng seelatokololo. Seela se logetsa tokololo le go tlamela dikotla kwa tokololong le lehihiri.
Motsamao wa tokololo o diragala fa mosifa o hunega, o gogela monape, o jaanong o tsamaisang marapo a mabedi go ya kana go tswa go le lengwe.
A GO NA LE MEFUTA E E FAROLOGANENG YA ATHERAITISI?
Go na le mefuta e e farologaneng ya ATHERAITISI. Go na le go feta malwetse a a farologaneng a go feta lekgolo a a ka tlholang atheraitisi.
RA ke bolwetse jo bo sa foleng bo bo ka amang mmele otlhe ka go ikutlwa ka kakaretso o sa itekanela sentle. Matshwao magolo ke go ruruga, go hibila, go gotela le setlhabi mo ditokololong. RA ka gale e lemogiwa mo ditokololong tse di nnye tsa maoto, mabogo le mo marapong a matlhalela. E ka tsamaya jalo go ya ditokololong tse dikgolwane tsa dijabana, magetla le mangole. Fa RA e etegela, ditokololo di ka golafala mme tsa gwalala go ka tsamaya.
OA ke boemo bo bo ka isang kwa konalong le go kgagogong ya ditokololo jaaka mangole, dinoka le menwana, kana go tswa kgobalong. Se ke bolwetse jwa ditokololo fela, mme ga bo ame mmele otlhe. OA e ama dikarolo tsotlhe tsa tokololo mme e tlhole setlhabi le go gwalala, segolo morago ga tiriso ya mmele.
KAOTO
Kaoto ke bolwetse jwa tirego ya mekhenisime ka phetiso ya boleng jwa tlhago.
KE MANG YO O TSHWARWANG/TLHASELWANG KE ATHERAITISI?
Atheraitisi e ka tshwara mongwe le mongwe. Mefuta mengwe ya atheraitisi e tlhagelela ka gale mo malokong a lelapa a batho ba atheraitisi.
Atheraitisi e ama batho ba dingwaga tsotlhe, go akarediwa le bana.
Mefuta mengwe ya atheraitisi e tlwaelegile thata mo basading (sk. Atheraitisi ya rheumatoid) fa e mengwe e tlwaelegile thata mo banneng (sk. kaoto)
Atheraitisi ya osteo ya bobedi e tlwaelegile mo bathong ba bannye, banna le basadi ka bobedi, mme e golaganngwa le mabaka jaaka tshwaetso, motshameko kana manokonoko.
Atheraitisi osteo e tlwaelegile mo bathong ba bagolo.
GO KA DIRWA ENG GO ALAFA ATHERAITISI?
Kalafi ya Atheraitisi e tla ikaega mo sebakweng mme e ka tsenyeletsa tse di latelang:
A DIKGATO TSA KAKARETSO
Fokotsa boima fa o le mafura, kana o le boima bo bo feteletseng, tiisa mesifa, ka go itshidilola; se atamele nnotagi le dijo dingwe. Mo kaotong; se atamele dijo tse di kwa godimo /fa gare ka boleng jwa nama jaaka nama e khibidu, sepeke, dithuntshwane, tlhapi, sepinatšhe, dinawa tse di omileng, dierekisi tse di omileng le lentele
Tiriso ya sepalaka, maseka, setshegetsa lengole kana lengenana, thobane ya go tsamaya, diikokotlelo le ditlamelwana tsa dithusa tse dingwe di thusa balwetse bangwe, fela go ikaegile ka gore ke ditokololo dife tse di amegang le ketegelo ya tshenyego ya tokololo.
MELEMO
Dibolaya setlhabi di ka dirisiwa go tlamela thuso go okobatsa setlhabi.
Diritibatsi tse di bolayang botlhoko le go se gotele ke tsa botlhokwa mo go thuseng go fokotsa setlhabi, go gwalala le go ruruga ga ditokololo. Di dirise ka tlhokomelo.
Diritibatsi tse di okobatsang bolwetse di ka dirisiwa go thibela ditiragalo tse di ipoeletsang tsa setlhabi le go ruruga ga ditokololo. Di ka dirisediwa mefuta e e rileng ya Atheraitisi jaaka Atheraitisi ya Rheumatoid.
Kalafi e e totobetseng e teng fa sebakwa sa Atheraitisi se itsewe sk. kaoto kana ditshwaetso.
KARO
Fa molwetse a na le kgobalo e e feteletseng mo tokololong gona go ka tlhokega gore a dire karo go fokotsa setlhabi le go tokafatsa tiro ya tokololo. Nako nngwe go tlhokega go thibela kgobalo go ya pele mo tokololong.
O KA DIRA ENG FA O AKANYA GORE O NA LE ATHERAITISI?
Etela tikwatikwe ya tlhokomelo ya boitekanelo kana ngaka ya lelapa. Nngwe ya dikgato tsa ntlha e tla nna go tlhomamisa fa matshwao e le a ATHERAITISI kana RAMATIKI.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Go tlhaloganya le go tlhokomela batho ba ba nang le Bolwetse jwa tlhaloganyo.txt</fn>
Go tlhaloganya le go tlhokomela batho ba ba nang le Bolwetse jwa tlhaloganyo
Ke fa kae? Ke ne ke nagana gore ke legae la me le.
Kanelo:
Batho ba ba nang le Bolwetse jwa tlhaloganyo ba na le matshwao a a latelang:
Go lebala
Go nagana go go sa tlhomamang le maitseo a a sa tlhomamang
Go retelelwa ke go dira ditiro tse di bonolo
Go boeletsa mafoko
Ditlhako tsa me di kae? Gongwe mongwe o di utswitse.
Bona rremogolo, di setse di le mo maotong a gago.
Kanelo:
Batho ba ba tshwerweng ke bolwetse jwa tlhaloganyo ba ka lebala dilo tse di bonolo fela
Re ya leng gae? X2
Nwaya tee pele e be e le gone o yang gae.
Kanelo:
Batho ba ba nang le bolwetse jwa tlhaloganyo ba a etsaetseega segolobogolo fa ba le mo tikologong e ba sa e itseng kgotsa e e farologaneng mme ba botsa dipotso di le dingwe.
A rremogolo wa gago o dira jaana ka metlha?
Fa a hutsafetse o tlhakatlhakanya mafoko mme ga a bue sentle.
Kanelo:
Ka dinako dingwe batho ba ba nang le bolwetse jwa tlhaloganyo ba latlhegelwa ke taolo mme ba ka bua kgotsa ba dira dilo tse ba sa di buang kgotsa ba sa di dira pejana.
Ga se nnete! Ke e apere lwantlha gompieno.
Mme e setse e le beke o apere mosese oo jaanong!
Kanelo:
Batho ba ba nang le bolwetse jwa tlhaloganyo ba ka tlhola ba apere diaparo di le dingwe mme ba pateletsa fa ba le phepa ka gone ga ba gopole fa ba ne ba di apara.
Mme ke morwadio yo mogolo Thembi.
O maaka e bile o legodu! O dirile eng ka morwadiaka e bile phese ya me e kae?
Kanelo:
Batho ba ba nang le bolwetse jwa tlhaloganyo ka dinako dingwe ga ba tshepe sepe e bile ba go pateletsa gore ga o ikanyege.
Nka dirang ka mmê wa me? O a timela, ga a tlhape mme o re pateletsa gore re a sotlaka.
Go na le tliliniki mo mmileng o o latelang mme go na le badiri ba ba katisitsweng ba ba ka buang le lona ka bobedi. Gongwe gape ba ka le thusa ka kalafi e e maleba mme ba go nolofaletsa maemo.
Kanelo:
Fa motho yo o mo itseng kgotsa yo o mo ratang a na le mathata o tshwanetse go mo isa kwa tliliniking e e gaufi kgotsa ngakeng. Go na le malwetsi a mantsi a a nang le matshwao a a tshwanang, a a ka alafegang.
Netefatsa gore batsofe botlhe ba ja dijo tse di siameng le go nwa metsi a a lekaneng.
Kanelo
Batsofe botlhe ba tshwanetse go nwa dilekanyi tse di kwa tlase tsa tagi mme nako nngwe ba seka ba e nwa gotlhelele.
Goreng o sa batle mmê wa gago a etele ausi wa gago?
Mo nakong e e fetileng ke mo dumeletse go eta, o ne a sa kgone go nnisega. O ne a sa tlwaela tikologo mme a tlhakatlhakana le go hutsafala. O kare go tla thusa fa le nna ke le koo, ka jalo ga a sa tlhole a tla ya koo a le nosi.
Kanelo
Dirisa batho ba ba nang le bolwetse jwa tlhaloganyo dilo tsa tlwaelo gore ba itse gore ba solofele eng le go nna mo tikologong e ba e tlwaetseng e ba ka golaganang le yone
Koko ke a bona gore tlhaloganyo e a go tshwenya mo matsatsing a. Ka gongwe boboko jwa gago bo a tsofala mme o na le tshwaetso e e ka alafegang.
Tlhaloganyo ya me e ntshwenya thata mo matsatsing a. Ga ke kgone go gopola dilo tse dintsi.
Kanelo
Batsofe ba tlhoka tlhaloso e e fodileng ka ga se se ba diragalelang gore ba kgone go tlhaloganya gore go lebala go nako nngwe go tlisiwa ke botsofe.
O seka wa tshwenyega Koko. Mo tliliniking mo ba go tlhatlhobile mme ba lemogile fa e le botsofe fela. Fela o seke wa tshwenyega, re a go rata e bile re tlhaloganya maemo a gago.
Kanelo
Batho ba ba nang le bolwetse jwa tlhaloganyo ba hutsafadiwa bonolo ke bokoa jwa bone mme ba batla go netefaletswa gore ba santse ba ratiwa le go akgolwa.
Koko o ka se nne mo setulong seo letsatsi lotlhe le matsatsi otlhe. Tla o nthuse go obola ditapole ka mo khitšhing.
Rotloetsa batsofe go dira ditiro tse di bonolo tsa letsatsi le letsatsi tse ba ka di kgonang jaaka go nosetsa tshingwana, go obola merogo le ditiro tse dingwe tse di botlhofo.
O obotse tapole e le nngwe fela mme o ikgatlha ka ga seo mme o bona fa a tlhokega e bile a ratiwa mo gae.
Ke thusa mmê go loga dilo tse di bonolo jaaka dikobo mme seo se dira gore a dire sengwe letsatsi lotlhe.
Kanelo
Seo se dira gore ba ikutlwe ba akgolwa e bile ba kgotsofetse.
Mme, tla ke go thuse go tswa mo bolaong mme o apare. Mme re tla ya go ja motogo o o monate o ke go diretseng one.
Kanelo
Fa bolwetse jwa tlhaloganyo bo etegela batsofe ba ka lebala thata. Ba ka nna bonya thata mme ba batla tlhokomelo thata le dinako.
Ke mo tlogetse kwa lontšheng go ikhutsa. O tla nna sentle mo nakong e khutshwane mme o tla tswa.
Kanelo
O se tshwenyege ka batho ba ba nang le bolwetse jwa tlhaloganyo. O seke wa ngangisana le bona kgotsa go ba felela pelo ka ntlha ya fa seo se tla baka ketsaetseego.
Ga go bonolo go bona motho yo re mo ratang a latlhegelwa ke tlhaloganyo le bokgoni.
Gopola gore batsadi ba ba tsofetseng ba gago kgotsa ditsala ga ba kgone go tlhagisa gore ba ikutlwa jang ka ga wena, le gore ba ne ba ikutlwa jang ka ga wena mme ba tlhoka lorato le thuso ya gago mme seo se dira pharologano mo go bone.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Go ya ka Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa (1996).txt</fn>
Go ya ka Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, wa 1996 ( Molao wa 108 wa 1996 ), mongwe le mongwe o na le tshwanelo malebana le madi a thuso a tshireletso ya loago fa a sa kgone go itlamela.
Madi a thuso ke madi a mo seatleng a a tswang kwa Pusong mme a lebisiwa kwa go batho ba ba sa kgoneng go itlamela. A neelwa batho ba ba humanegileng go itlamela ka dilo tse di botlhokwa le go tsweletsa ditlhokwa tsa boitshediso. Madi a thuso a a neelwa go tshegetsa maikaelelomagolo a Lefapha e leng go maatlafatsa bahumanegi le go babalela botshelo jo bo botoka go batho ba ba tlhokang.
Fa go diriwa kopo ya thuso ya loago, matlotlo a mokopi le a mokapelo kgotsa a batho ba ba amegang a a sekasekiwa go tlhotlhomisa fa motho yoo a tshwanelwa ke madi a thuso a puso. Se, se bidiwa "tekotlhotlhomiso". Tirego ya go amogela madi a thuso ga e a tshwanela go tsaya sebaka se se fetang malatsi a mabedi morago ga kgoroso ya kopo.
Go na le mefuta e le meraro ya madi a thuso a bana:
A. Madi a thuso a kgodiso le tlhokomelo ya ngwana
B. Madi a thuso a tlamelo ya ngwana
C. Madi a thuso a tlhokomelo-ikaego
Ela tlhoko: Madi a thuso a neelwa baamogeladitshiamelo kgwedi ka kgwedi.
A. MADI A THUSO A KGODISO LE TLHOKOMELO YA NGWANA
Tlhaloso:
Madi a thuso a kgodiso le tlhokomelo ya ngwana a neelwa batsadi ba ngwana yo o leng ka fa tlase ga pabalelo ya bona go ya ka Molao wa Tlhokomelo ya Bana, wa 1983 (Molao wa 74 wa 1983).
Ditlhokego
Mokopi/ngwana o tshwanetse e be e le moagi wa mo Aforika Borwa ka motsi wa kopo.
Lekwaloitshupo le le amogelesegang la baakhoutu e e nang le didigiti di le 13 le tshwanetse go gorosiwa.
Taelo ya kgotla e e supang maemo a kgodiso le tlhokomelo e tshwanetse go gorosiwa.
Ngwana yo o leng ka fa tlase ga kgodiso le tlhokomelo o tshwanetse go fitlhelela ditlhokego tsa tekotlhotlhomiso, e leng bokana ka R12 720 ka ngwaga.
KWA O TSHWANETSENG GO DIRA KOPO YA MADI A THUSO KWA TENG
Dira kopo kwa Kantorong ya Katlaatleloloago e e fa gaufi le kwa mokopi a nnang kwa teng.
Fa bakopi ba tsofetse thata kgotsa ba lwala thata mo go ba reteledisang go ya kwa kantorong go dira kopo ya madi a thuso, leloko la lelapa kgotsa tsala e ka dira kopo mo boemong jwa bona.
Foromo ya kopo e tlile go tladiwa fa pele ga motlhankedi go tswa kwa Lefapheng.
Fa foromo ya kopo e setse e tladitswe, mokopi o tlile go neelwa setlankana.
Setlankana se, se tshwanetse go somarelwa-ke sesupo sa kopo.
Ga go na madi a a tshwanetseng go duelelwa kopo.
Fa kopo e sa dumelelwa ke Kantoro ya Katlaatleloloago, mokopi o tshwanetse go itsisewe ka lekwalo gore goreng kopo e gannwe.
Mokopi o na le tshwanelo ya go ikuela ka lekwalo kwa go Tona ya Katlaatleloloago mo porofenseng ya gaabo, go tlhalosa gore goreng a sa dumalane le tshwetso.
Boikuelo jo, bo tshwanetse go diriwa mo sebakeng sa malatsi a le 90 a kitsiso ya ditlamorago tsa kopo.
LETLHA LA KABO YA MADI A THUSO
Fa madi a thuso a dumeletswe, mokopi o tlile go duelwa go simolola ka letsatsi le kopo e gorositsweng ka lona.
FA KOPO YA MADI ATHUSO E GANNWE
Mokopi o tshwanetse go itsisewe ka lekwalo mabaka a a dirileng gore madi a thuso a ganwe, le ka ga tshwanelo ya gagwe ya go ikuela mo sebakeng sa malatsi a le 90 a kitsiso.
MEKGWA YA TUELO
Madi a thuso a ka duelwa ka mefuta e e latelang:
Dituelo tsa madi a mo seatleng
Didipositi tsa banka
Didipositi tsa banka tsa Dipoloko tsa Kantoro ya Poso
Tuelo kwa setheong
Ela tlhoko: Fa mokopi a sa kgone go tsaya madi a thuso, porokureitara e ka tlhophiwa go a tsaya gangwe le gape mo boemong jwa mokopi.
TSHEKEGO YA MADI A THUSO
Dintlha tse di latelang di ka dira gore madi a thuso a sekegiwe:
Diphetogo tsa maemo
Ditlamorago tsa tshekatsheko
Go retelelwa ke go dirisana fa madi a thuso a sekasekiwa
PUSETSO YA MADI A THUSO
Kopo e e malebana le pusetso ya madi a thuso e tshwanetse go gorosiwa mo sebakeng sa malatsi a le 90 a kemiso.
MABAKA A A BOTLHOKWA A A MALEBANA LE GO KHUTLA GA MADI A THUSO
Loso
Kamogelo kwa setheong sa puso
Madi a thuso ga a ise a tsewe mo dikgweding di le tharo ka tatelano
Paka ya bogole jwa nakwana e khutlile
Mokopi ga a yo mo Nageng sebaka sa dikgwedi di le thataro kgotsa go feta.
DITSHEKATSHEKO
Mokopi o tshwanetse go senola letseno lengwe le lengwe ka motsi wa kopo. Se, se tlile go thusa Lefapha malebana le go swetsa ka go sekasekiwa ga madi a thuso.Mokopi o tlile go isisewe mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo ka nako ka ga letlha la tshekatsheko kgotsa ka ga letlha la bofelo la go tlhagisiwa ga setifikeiti sa botshelo.
B. MADI A THUSO A TLAMELO YA NGWANA
Madi a,a thuso a atolosediwa bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le somenngwe, ba ba leng ka fa tlase ga tlhokomelo ya motlhokomedi, gape a tlile go atolosiwa kgato ka kgato mo sebakeng sa dingwaga di le tharo go akaretsa bana ba ba leng ka fa tlase ga dingwaga di le 14, sekao:
/2005-ka fa tlase ga dingwaga di le 11
/2006-ka fa tlase ga dingwaga di le 14
Tlhaloso:
Madi a thuso a tlamelo ya ngwana a neelwa motlhokomedi yo o tlhokomelang ngwana yo o leng ka fa tlase ga dingwaga di le 11. Motlhokomedi ke motho mongwe le mongwe yo o rwalang maikarabelo a ditlhokwa tsa letsatsi le letsatsi tsa ngwana, e bile a amana kgotsa a sa amane le ngwana.
Ditlhokego:
Mokopi le mokapelo ba tshwanetse go fitlhelela ditlhokego tsa tekotlhotlhomiso, e leng bokana ka R9 600 ka ngwaga kwa ditoropong le bokana ka R13 200
kwa magaeng.
Ngwana le motlhokomedi ba tshwanetse e be e le baagi ba mo Aforika Borwa, e bile ba nna mo Aforika Borwa.
Mokopi e tshwanetse e be e le motlhokomedi wa ngwana yo o amegang.
Ngwana o tshwanetse a be a le ka fa tlase ga dingwaga di le 11.
Lekwaloitshupo la baakhoutu e e nang le didigiti di le 13 la motlhokomedi le setifikeiti sa botsalo se se nang le didigiti di le 13 sa ngwana di tshwanetse go gorosiwa.
Motlhokomedi ga a tshwanela go dira kopo ya bana ba eseng ba gagwe ka madi ba ba fetang thataro.
Ngwana ga a kitla a amogela madi a thuso fa e le gore-
motlhokomedi ga se moagi wa mo Aforika Borwa, motlhokomedi o amogela moputso go tlhokomela ngwana yo o amegang, ngwana o fetile dingwaga di le 11, motlhokomedi o setse a abetswe madi a thuso a ngwana, mokopi ga se motlhokomedi, kgotsa setheo se amogela moputso go tlhokomela ngwana.
C. MADI A THUSO A TLHOKOMELO-IKAEGO
Tlhaloso:
Madi a, a thuso a neelwa batsadi, batsadi ba ba godisang gape ba tlhokomela, balebeledi kgotsa bababaledi ba ngwana yo o magareng ga ngwaga o le 1 le dingwaga di le18 yo, ka ntlha ya bogole jo bo tseneletseng jwa mo tlhaloganyong le / kgotsa jwa mo mmeleng, a tlhokang tlhokomelo ya leruri..
Ditlhokego:
Mokopi o tshwanetse e be e le moagi wa mo Aforika Borwa, ntle le batsadi ba ba godisang gape ba tlhokomela.
Mokopi le ngwana ba tshwanetse ba be ba nna mo Aforika Borwa.
Ngwana o tshwanetse a be a le magareng ga ngwaga o le mongwe le dingwaga di le 18.
Pegelo ya tlhotlhomiso ya boitekanelo e e tlhomamisang bogole e tshwanetse go gorosiwa.
Mokopi, mokapelo le ngwana ba tshwanetse go fitlhelela ditlhokego tsa tekotlhotlhomiso e leng bokana ka R48 000 ka ngwaga malebana le motsadi le bokana ka R17 760 malebana le ngwana.
Ngwana wa tlhokomelo-ikaego ga a tshwanelwa go tlhokomelwa leruri mo setheong sa puso.
Lekwaloitshupo la baakhoutu e e nang le didigiti di le 13 la mokopi le setifikeiti sa botsalo se se nang le didigiti di le 13 sa ngwana di tshwanetse go gorosiwa.
<fn>tsn_Article_National Language Services_ITSE DITSHWANELO TSA GAGO TSE DI MABAPI LE TIKOLOGO.txt</fn>
ITSE DITSHWANELO TSA GAGO TSE DI MABAPI LE TIKOLOGO
DITSHWANELO TSA GAGO TSE DI MABAPI LE TIKOLOGO
Goreng tikologo e le botlhokwa mo go rona?
Fa re bua ka ga tikologo, re raya sengwe le sengwe se se re dikologileng, ke gore lefatshe, metsi, loapi, mafelo a a leng botlhokwa, dimela le botshelo jwa diphologolo se se tlhotlheletsang botshelo jwa batho le boiketlo.
Tikologo e re ama rotlhe. Rotlhe re tlhoka tikologo e e itekanetseng le e e bolokegileng, se se raya mowa o o phepa le metsi a a phepa, mafelo a bonno a a bolokegileng, le dijo tse di itekanetseng tse di lekaneng. Fa tikologo ya rona e tlotlololwa ka go leswefadiwa le ka tshenyo, rotlhe re a amega e bile re tsenwa ke malwetse. Batho ba ba humanegileng ke bona ba ba iphitlhelang ba le mo mathateng thata!
Rotlhe re lwela boleng jwa botshelo jo bo tokafetseng-jaanong le mo nakong e e tlang. Rotlhe re batla gore bana ba rona ba nne le ditšhono tse di botoka go tshela matshelo a a itumedisang e bile a itekanetse. Mo ntlheng e, re tlhoka tlhabololo ya ikonomi, ya bosiamisi jwa loago le tikologo e e itekanetseng e e siameng.
Mo tirisong se se raya gore:
ditikologo tsa rona tsa letsatsi le letsatsi tsa bonno le tsa kwa tirong di tshwanetse go tokafadiwa mongwe le mongwe o tshwanetse go nna le phitlhelelo ya didirisiwa tsa lefatshe le tsa tlholego e e lekanang re tshwanetse go dirisa didirisiwa tsa rona tsa loago, tsa setso le tsa tlholego ka tsela e e siameng re tshwanetse go rotloetsa seabe sa baagi mabapi le ditshwetso tse di ka ga mokgwa o tikologo e dirisiwang ka teng.
Molaotheo
Molaotheo wa naga o netefatsa ditshwanelo tsa batho le go rebolela setšhaba ditheo tse di kaelang. Ditshwanelo le ditlamego tse di leng mo molaotheong ke tsa mongwe le mongwe mmogo le setšhaba sa Aforika Borwa. Re lesego mo Aforika Borwa, ka gonne fa go bapisiwa le dinaga tse dingwe, molaotheo wa rona o amogela fa tikologo e e itekanetseng e le tshwanelo ya batho e e botlhokwa.
Ditshwanelo tsa batho di nna le bokao fa fela rotlhe re amogela gore rotlhe re tshwanetse go dira gore di tle di fetoge nnete. Ka fa letlhakoreng le lengwe go raya gore puso e tshwanetse go latela ditheo tse di tlhagelelang mo molaotheong. Baagi le metsana, ka fa letlhakoreng le lengwe, ba tshwanetse go lopa gore ditshwanelo tsa bona di tlotliwe le go bontsha fa ba amogela maikarabelo a a tlhagisiwang ke ditshwanelo.
Fa ditshwanelo tsa gago di sa tlotliwe, o ka..
tlhagisa kgetse ya gago kwa kgotlatshekelong, isa ngongorego ya gago kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Batho, isa ngongorego ya gago kwa go Mosireletsi wa Setšhaba, fa e le gore ke puso e e amegang.
Ditshwanelo tsa gago tse di mabapi le tikologo ke dife mo molaotheong?
Molaotheo o netefatsha tshwanelo ya gago e e mabapi le...
TIKOLOGO E E SENG KOTSI MO BOITEKANELONG JWA GAGO KGOTSA E E SENG KOTSI MO BOIKETLONG JWA GAGO Karolo ya 24 a
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo e, e bile mongwe le mongwe a ka tsaya kgato ya semolao go sireletsa tshwanelo e.
Puso e tshwanetse go diragatsa tshwanelo ya molaotheo e e mabapi le go dira gore tikologo e sirelediwe ka go tsaya dikgato tsa tshireletso.
Puso e tshwanetse go thagisa melao e e thibelang go leswefadiwa le tshenyo ya tikologo, e e tokafatsang tshomarelo mmogo le e e lekalekanyang tlhabololo ya ikonomi, ya loago mmogo le ya tikologo. Puso e tshwanetse go netefatsa gore dikgato tse di maleba di a tsewa go sireletsa tikologo kgatlhanong le ditiro tse di kotsi tse di ka tlang ka tlhabololo ya loago le ya ikonomi, le fa tlhabololo ya loago le ya ikonomi e tlhokega.
Puso e dirile melao e mešwa go sireletsa tikologo. Go simolola ka 1998, Molao wa bosetšhaba wa Metsi o mošwa, Molao wa bosetšhaba wa jalo ya Dikgwa, Molao wa Didirisiwa tsa Ditshidi tsa ka fa Mawatleng mmogo le Molao wa bosetšhaba wa Taolo ya Tikologo e ne ya fetisiwa. Melao e mešwa e e mabapi le mmu, dimenerala, mowa o o phepa, leswefatso mmogo le taolo ya leswe e a tlhabololwa.
TEKATEKANYO MMOGO LE DIKGATO TSE DI KGETHEGILENG GO TLHOLA KGETHOLOLO E E SA SIAMANG (Karolo 9)
Kgethololo e e sa siamang e kgoreleditse batho ba bangwe gape ba ne ba dira mo ditikologong tse di neng di sa itekanela. Mongwe le mongwe o na le tshwanelo e e mabapi le tekatekano ka maemo e e tlhokagalang go netefatsa bosiamisi jo bo ka ga tikologo.
BOSIAMISI JO BO KA GA TAOLO (Karolo 33)
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go sekaseka fa puso e tsaya ditshwetso tse di siameng, fa puso e reetsa dikeletso tsa batho pele ditshwetso di tsewa, fa puso e naya mabaka a a siameng le gore e rebola tharabololo ya dinongorego ka tiriso ya kgotlatshekelo e e ikemetseng.
PHITLHELELO E E TSWELELANG YA DITSHWANELO TSA BATHO (Karolo 7)
Ditshwanelo tsotlhe tse di tlhagelelang mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo di tshwanetse go tlotliwa le go sirelediwa. Fa ditshwanelo di ka se ke tsa fitlhelelwa ka bonako, dikgato di tshwanetse go tsewa go tsweletsa ditshwanelo mmogo le go fitlhelela phitlhelelo e e tswelelang.
Sekao se se mabapi le ka mo o ka dirisang ditshwanelo tsa gago tse di mabapi le tikologo ka teng
Sekao se se latelang se tlhalosa tiriso ya tshwanelo ya go:
lopa gore tikologo e tlhokomelwe gana go dira tiro e e ka kgotlelang tikologo bega ditiro tse di ka dirang gore tikologo e kgotlelege.
A re sekasekeng sekao se se mabapi le mokgatlho o mogolo o o rekisang sedirisiwa sa khemikhale se se le kotsi se se dirisiwang ke balemi-potlana kotsa kgwebo-potlana. Tiriso ya sedirisiwa se, e tlhola tshenyo ya tikologo, e puso e lopiwang go e phepafatsa.
Go ya ka NEMA, mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go lopa gore tikologo e phepafadiwe. Mo sekaong se, go raya gore mokgatlho o mogolo o tshwanetse go tsaya dikato tse di maleba go tila kgotsa go fokotsa tshenyo e e tlholwang ke tiriso ya sedirisiwa se se dirisiwang ke balemi kgotsa dikgwebo tse di se dirisang. Lebaka ke gore mokgatlho o mogolo o tle o kgone go sekaseka dikotsi gape o tle o kgone go tsiboga.
Ka fa tlase ga molao wa rona o o tlwaelegileng, maikarabelo a mokgatlho ga a tlhagelele sentle. Se, se ka dira gore mokgatlho o mogolo o falole maikarebelo a ona a molao. NEMA e fetola dilo tsotlhe-leloko lengwe le lengwe la setšhaba le ka dira kopo ya kgotlatshekelo go gatelela tshwanelo ya go lopa gore tikologo e tlhokomelwe.
Fa mongwe wa badiri ba kwa dipolaseng yo o dirisang sedirisiwa se se kotsi a dumela sentle gore se ka tlhola kotsi mo tikologong, o na le tshwanelo ya go gana go dira tiro e. NEMA e sireletsa badiri e bile e kaya fa ba ka se boniwe molato kotsa ba otlhaiwa ka go gana go dira tiro e e kotsi.
NEMA gape e naya badiri tshwanelo ya go bega tiro e e ka dirang gore tikologo e kgotlelege kwa lefapheng la puso kotsa kwa Palamenteng kwa ntle ga go tshoga gore ba ka otlhaiwa, ba kgadiepediwa kgotsa ba kobiwa mo tirong.
Dikgolagano tsa bosetšhaba le tsa porofense
Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Batho
Kgetsana ya Poso X2700, Houghton 2041. Nomoro ya mogala 484 8300, Fekese 484 8403
Mosireletsi wa Bosetšhaba wa Setšhaba
Kgetsana ya Poso X677, Tshwane. Nomoro ya mogala 322 2915/6, Fekese 322 5093.
MPUMALANGA
Lefapha la Temothuo, Tshomarelo le Tikologo
Kgetsana ya Poso X11233, Nelspruit 1200. Nomoro ya mogala 759 4083, Fekese 759 4032.
KAPA BOTLHABA
Lefapha la tsa Merero ya Ikonomi, Tikologo le Bojanala
Kgetsana ya Poso X0054, Bisho 5606. Nomoro ya mogala 609 3218, Fekese 639 2002.
Lefapha la Bojanala, la tsa Merero ya Tikologo le Ikonomi
Lebokoso la PosoX264, Mangaung 9300. Nomoro ya mogala 403 3719, Fekese 403 3718.
Lefapha la Temothuo le tsa Merero ya Ikonomi
Kgetsana ya Poso X89, Ulundi 3838. Nomoro ya mogala 874 3291, Fekese 874 3293.
Lefapha la Matlotlo, tsa Merero ya Ikonomi, Bojanala le Tikologo
Kgetsana ya Poso X9486, Polokwane, 0700. Nomoro ya mogala 015 295 9300, Fekese 295 5819.
BOKONE BOPHIRIMA
Lefapha la Temothuo, Tshomarelo le Tikologo
Kgetsana ya Poso X2039, Mmabatho 2735. Nomoro ya mogala 389 5772, Fekese 389 5006.
Lefapha la Temothuo, Tshomarelo, tsa Merero ya Tikologo le tsa Lefatshe
Lebokoso la Poso X8769, Johannesburg 2000. Nomoro ya mogala 355 1900, Fekese 337 2292.
KAPA BOPHIRIMA
Lefapha la tsa Merero ya Tikologo le tsa Thulaganyo ya Tlhabololo
Kgetsana ya Poso X9086, Kapa 8000. Nomoro ya mogala 483 4643, Fekese 483 3211.
KAPA BOKONE
Lefapha la Temothuo, Tlhabololo ya Lefatshe, Tshomarelo le Tikologo
Kgetsana ya Poso X5018, Teemaneng 8300. Nomoro ya mogala 807 4800, Fekese 831 3530.
Molao wa Bosetšhaba wa Taolo ya Tikologo
Mo tlaleletsong ya molaotheo, re na gape le peomolao e e kgethegileng e e mabapi le tikologo mo Aforika Borwa, Molao wa Bosetšhaba wa Taolo ya Tikologo wa 1998 (NEMA). Molao o, o latela ditheo tsa molaotheo e bile o tlhalosa ka botlalo ditshwanelo tsa molaotheo.
TSHWANELO YA TLHABOLOLO E E TSHWELELANG (Karolo 2)
Rotlhe re na le tshwanelo ya tlhabololo e e tswelelang. Ka jalo, dintlha tse di botlhokwa tse di mabapi le tikologo di tshwanetse go sekasekiwa pele ditshwetso tse di ka ga tlhabololo di tsewa. Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya gore puso e tlile go tsaya ditshwetso tse di maleba tse di rarabololang ditlhokego tsa batho gape le go netefatsa gore ditlhabololo tsa loago, tsa tikologo le tsa ikonomi di a tswelela.
Dintlha tse di mabapi le tikologo tse di tshwanetseng go elwa tlhoko di akaretsa:
go se kgoreletse dimela le ditshidi mmogo le dilwana tsa setso go se leswefatse le go se senye didirisiwa go nna le maikarabelo le kelotlhoko fa o dirisa didirisiwa fa e le gore ditiragatso ga di a tlhomama.
TSHWANELO YA GO BONIWA MABAPI LE DITSHEKATSHEKO TSA KUTLWALO (Karolo 2 le kgaolo 5)
Dikutlwalo tsa loago, tsa ikonomi le tsa tikologo tse di mabapi le ditiro, di tshwanetse go sekasekiwa gape batho ba ba amegang ba tshwanetse go boniwa pele ditshwetso di tsewa.
TSHWANELO YA GO NNA LE SEABE MO THARABOLOLONG YA DINGONGOREGO (Kgaolo 4)
Fa go na le ngongorego mabapi le tikologo, mongwe le mongwe a ka nna a botsa motsei-tshwetso go thapa mongwe yo o ikemetseng go batlisisa ngongorego le go nna monnasetulo wa dikopano kwa dikganetsano le dintlha di ka reediwang kwa teng.
TSHWANELO YA GO GANA GO DIRA TIRO E E KOTSI (Karolo 29)
Modiri a ka se boniwe molato kgotsa a otlhaiwa mabapi le go gana go dira tiro e modiri a dumelang sentle e tlile go tlhola kotsi mo tikologong.
MAIKARABELO MABAPI LE GO BEGA DILO TSE DI KA KGOTLELANG, SEGOLOBOGOLO DILO TSEDI KA KGOTLELANG TIKOLOGO (Karolo 31)
Modiri a ka se boniwe molato kgotsa a otlhaiwa mabapi le go bega se go dumelwang sentle e le se se ka kgotlelang tikologo kwa setheong sa setšhaba kgotsa mo kgatlhegelong ya setšhaba.
TSHWANELO YA TSHEDIMOSETSO (Karolo 31)
Puso e ka amogela tshedimosetso e e botlhokwa go diragatsa maikarabelo a yona a a mabapi le tikologo gape leloko lengwe le lengwe la setšhaba le ka amogela tshedimosetso e go tswa kwa pusong fa fela e ama dikgatlhego tsa setšhaba.
Se se raya gore ba ba nang le maikarabelo mabapi le kgotlelego ya tikologo, ya mmu, ya metsi kgotsa ya mowa kgotsa ba ba nang le maikarabelo a a lebaganeng le tshenyo e e kotsi ba letleletswe go bega ka ga se.
TSHWANELO YA GO LOPA GORE TIKOLOGO E TLHOKOMELWE (Karolo 28)
Batho botlhe ba tshwanetse go tlhokomela tikologo.
Mongwe le mongwe yo o kgotlelang tikologo o tshwanetse go tsaya dikgato tse di maleba go fokotsa le go siamisa kgotlelego e, le fa go tlhagisitswe ke molao.
Motlhankedi wa tikologo yo o nang le maikarabelo a ka laela mongwe le mongwe yo o kgotlelang tikologo go tsaya dikgato tsa go siamisa, fa motlhankedi yo o nang le maikarabelo a sa dire jalo, leloko lengwe le lengwe la setšhaba le ka dira kopo ya kgotlatshekelo go gatelela tiro e e mabapi le tlhokomelo ya tikologo.
KGATO YA SEMOLAO GO GATELELA MELAO E E MABAPI LE TIKOLOGO (Karolo ya 32 le 33)
Mongwe le mongwe yo o fisegang ka ga tshireletso ya tikologo a ka dira kopo ya kgotlatshekelo kgotsa a ka dira jaaka motšhotšhisi wa tsa bosenyi go gatelela ditshwanelo tse di mabapi le tikologo le melao,gape motho yo a ka busediwa ditshenyegelo tsa ditsamaiso tsa kgotlatshekelo.
Fa ditshwanelo tsa gago tsa molao di sa tlotliwe, o ka...
isa kgetse ya gago kwa kgotlatshekelo, kopa kgakololo kwa lephateng la Dikgongorego kwa Lefapheng la Merero ya tsa Tikologo le Bojanala, kopa setheo sa selegae sa kwa ga lona go thapa moletlanyi gape a ise ngongorego kwa maphodiseng, leletsa mogala o o sa duelelweng o o mabapi le tikologo wa tlhokaina e bile e le wa khupamarama o o latelang: 0800 116 110, kgotsa dirisa imeili e e latelang: environment@tip-offs.com.
<fn>tsn_Article_National Language Services_KA FA O KA THIBELANG DITLHAKATLHAKANO TSA DITLHAELO TSA AYODINE (2001).txt</fn>
KA FA O KA THIBELANG DITLHAKATLHAKANO TSA DITLHAELO TSA AYODINE (IDD)
DITLHAKATLHAKANO TSA DITLHAELO TSA AYODINE (IDD) KE ENG?
Ayodine ke minerale o mmele wa motho o o tlhokang gore boboko bo gole, boitekanelo le kgolong ya bana. Fa motho a sa bone ayodine e e lekaneng, a ka nna le maemo a a farologaneng a kakanyo le mmele a a itseweng jaaka tlhakatlhakano ya tlhaelo ya ayodine (IDD).
Bana ga ba gole sentle. Ka gale ba ba khutshwane go na le bana ba bogolo bo bo tshwanang ba ba boneng ayodine e e lekaneng.
Bana ba na le mathata a go ithuta mme ga ba dire sentle kwa sekolong.
Batho ba lapa bonolo.
Bana ba belegwa ba le bannye.
Tshenyego ya boboko e tlhagelela mo baneng.
Go fetelwa ga tlholego, jaaka batla -ba- lapile le go fetelwa.
Batho ba ka tlhoga koitere. Koitere ke borurugo mo molaleng. Seno se bontsha gore mmele o na le tlhaelo e e masisi ya ayodine.
KE MANG YO O KA NNANG LE IDD?
Motho mongwe le mongwe yo o sa tseyeng ayodine e e lekaneng a ka nna le IDD.
Fa motho:
A dirisa letswai le le matlhaswa la ayodine;
A dirisa letswai le le se nang ayodine.
A dirisa letswai le le sa kwalwang "le na le ayodine";
A dirisa letswai le le se nang ayodine go tswa dipaneng tsa matswai; le/kana
A ja dijo tse di se nang ayodine e e lekaneng.
Dijo tse di jetsweng mo mmung le/kana metsi a a nang le ayodine e e kwa tlase, ka gale di na le maemo a a kwa tlase a ayodine. Mo mafelong a le mantsi a lefatshe, go akarediwa le Aforika Borwa, ayodine mo mmung e fedile ka ntlha ya kgogolego le merwalela.
RE KA THIBELA JANG IDD?
Mekgwa e e gaisang ya go tila IDD ke go:
Dirisa letswai le le nang le ayodine. Lona le teng mo mabenkeleng a le mantsi a a rekisang kerosari. Mafoko "letswai le le nang le ayodine" a tshwanetse go tlhagelela mo paketeng.
Ja dijo tsa lewatle jaaka tlhapi ya metsi, fa go kgonega.
Go na le molao mo Aforika Borwa o o reng letswai lotlhe la tafole le le rekisediwang setšhaba le tshwanetse go nna le ayodine.
KE SELEKANO SE SE KAE SA LETSWAI LA AYODINE LE MOTHO A TSHWANETSENG GO LE DIRISA GO THIBELA IDD?
Letswatsana le lennye le le nang le ayodine ka letsatsi le letsatsi e lekane go thibela IDD.
Ga go tlhokege gore motho a je letswai la ayodine e e feteletseng. Go dirisa selekano se se ntsi sa letswai la ayodine ga go ne go dira motho go nna botoka kana go gola ka boleele. Mo nneteng, letswai le le ntsi le ka oketsa kgatelelo ya madi, go go leng kotsi thata.
A LETSWAI LA AYODINE LE NA LE TATSO E E FAROLOGANENG ?
Letswai la ayodine le lebega le go latswega ka nepo go tshwana le letswai le le se nang ayodine.
A LETSWAI LA AYODINE LE BABALESEGILE?
Ee, letswai la ayodine le babalesegile. Motlhagisi wa letswai o tsenya ayodine e nnye thata mo letswaing, e e lekaneng mo go se mmele o se tlhokang. Letswai la ayodine gape ga le kotsi mo bathong ba ba setseng ba bona ayodine e e lekaneng go tswa mo dijong tsa tlholego.
LETSWAI LE LE NANG LE AYODINE LE TSHWANETSE GO DIRISIWA LE GO BOLOKIWA JANG?
Tshola letswai le le nang le ayodine mo setsholeng se se omileng ka sekhurumelo se se tshwarang mo go lekaneng kana se tswaletswe mo kgetseng ya polaseteki gonne ayodine e mowafala bonolo.
Tsenya selekano se se nnye sa letswai le le nang le ayodine mo dijong fa dijo dile gaufi le go butswa, gonne karolo ya ayodine e senngwa ke bolelo ka nako ya go apaya.
GO KA DIRWA JANG FA MOTHO A ILANA LE AYODINE?
Batho ba le mmalwa ba ilana kana ba tshwenngwa ke ayodine. Le gale, ba ka botsa rrakhemese wa selegae go ba oreterela letswai le le se nang ayodine.
KE KA NTLHA YA ENG GO LE BOTLHOKWA GO THIBELA IDD?
Go botlhokwa go thibela IDD ka ntlha ya ditlamorago tse dintsi tse di masisi tsa monagano le mmele
Mongwe le mongwe o tlhoka dijo tsa mefutafuta le selekano se se nnye sa letswai le le nang le ayodine ka letsatsi go bona kgolo ya boitekanelo jo bo siameng le ya monagano le mmele o o tokafetseng.
E rebotswe ke Lefapha la Boitekanelo,
Bokaedi jwa Dikotla
Kgetsana ya Poso X 828
Mogala: 012 312 0000
Fekese: 012 323 7457
Phatwe 2001
<fn>tsn_Article_National Language Services_KANKERE YA DITHALA (2003).txt</fn>
Matseno
LEFAPHA LA BOITEKANELO
KANKERE YA DITHALA
BOITEKANELO JWA GAGO BO MO DIATLENG TSA GAGO
KANKERE YA DITHALA KE ENG?
Ke mofuta o o sa tlwaelegang wa kankere mo banneng. O tlhagelela mo dingwageng dingwe le dingwe fela o tlwaelegile thata mo banneng ba ba sa leng bašwa ba dingwaga tse 20 go ya 40. Ka gale thala e le nngwe fela e a amega. Setlhola kankere ya thala ga se itsewe. E ama banna ka nako ya fa ba tshwenyegile ka maungo a thobalano le go simolola lelapa.
Kankere ya thala e ikarabelela 0,75% go ya 1,46% ya dikankere tsotlhe mo banneng tse di begilweng kwa Rejisetareng ya kankere ka nako ya 1996 le 1997.
KE DITLHOPHA DIFE TSE DI MO KOTSING?
Banna ba ba nang le hisitori ya dithala tse di sa fologelang kwa tlase (di siamisitswe kana di sa siamisiwa). Kotsi e oketsega go fitlha go lemeno la 11. Basimanyana botlhe ba tshwanetse go tlholwa fa ba belegwa go bona dithala tse di sa fologelang.
Banna ba ba nang le tiragalo ya lelapa ya kankere yadithala.
Banna ba ba nang le bothata jwa go se ungwe.
TEMOGO YA E SALE GALE
Motho ka boena o lemoga bontsi jwa tse di sa tlwaelegang mo dithaleng. Tsela e e gaisang go bona tse di sa tlwaelegang ke ka go itlhatlhoba mo thalang.
T S E e dirwa ka manontlhotlho morago ga go tlhapa ka metsi a a bothito, go tlhapa go go bothito kana šawara. Bolelo bo dira gore kgetsana e repe, mme go dire gore go nne bonolo go lemoga dingwe le dingwe tse di sa tlwaelegang. Fa o le dingwaga di le 18 le go feta, latela dikgato tse kgwedi le kgwedi:
Tlhokomela borurugo bongwe le bongwe mo kgetsaneng.
Seipone se ka go tlhaga thuso.
Tlhatlhoba thala nngwe le nngwe ka mabogo a le mabedi. Baya tshupane le menwana e e fa gare ka fa tlase ga thala ka bokgonojwe ba beilwe mo godimo. Pitikisa thala ka bonolo magareng ga kgonojwe le menwana. O se ka wa tshoga fa thala e le nngwe e lebega e le kgolwane go na le e nngwe. Seno se tlwaelegile. Lengothe e e nang le kankere ka gale e fitlhelwa mo matlhakoreng a thala, mme a ka nna teng mo bogareng kana fa pele gadithala.
Bona sebopego se o ka reng tšhupu e e boleta fa morago ga dithala. Seno se bidiwa ephididamese, e e kgobokanyang le go rwala sepeme.
Itlwaetse sebopego se. O se ka wa e tsaya jaaka lengothe le le belaetsang.
Lebelela tse di latelang:
Lengothe le lennye le le se nang setlhabi mo thaleng. Ga se mangothe otlhe a a nang le kankere.
Thala e e oketsegileng.
Go ikutlwa o le boimanyana mo thaleng kana lengamung.
Phetogo mo mokgweng o thala e utlwalang ka teng.
Matsele a a oketsegileng le dithoba
Seedi se ka bonako se tlalang mo kgetsaneng.
Setlhabi mo thaleng.
DIKGATO:
Fa o na le setlhabi se se feteletseng sa thala - bona thuso ka bonako.
Fa go na le mangothe, koketsego, go ruruga kana phetogo mo phopholegong e ka tlala mo kgetsang - bona ngaka.
Fa go na le kutlwalo efe kana efe ya boimanyana kana setlhabi - bona ngaka.
Fa go na kgolo ya matsele le ditlhoko le/kana maikutlo a ka bonako a kgogomogo mo kgetsaneng - bona ngaka.
Fa go sa fitlhelwe sepe se se sa tlwaelegang - tswelela ka T S E go fitlha go dingwaga tse 40/45 ka bogolo.
GAKOLOGELWA
Kankere ya thala e a alafega, segolo fa e lemogilwe, mme ya alafiwa go sale ka pele.
Go tlosiwa ga thala e le nngwe ga go golafatse go ungwa kana tiro ya thobalano
<fn>tsn_Article_National Language Services_KETAPELE 1.txt</fn>
KETAPELE
Kwa ntle ga katlego ya ikonomi, dipholisi tse di farologaneng tsa puso, mananeo a thulaganyo le dithuso tse dingwe, go sa lekane go go tlhodilweng ke tse di fetileng tsa rona go tswelela pele go ama ikonomi ya temothuo le go nna sekgoreletsi sa kgolo, tlhabololo ya ikonomi, tlhamo ya ditiro le phediso ya lehuma. Go sa lekaneng go gogolo ga mmala le ga bong mo kabong le phitlhelelo ya bohumi, lotseno, kitso le tiro go tswelela pele. Ka jalo, lephata la rona le tswelela pele go dira ka moo go sa kgotsofatseng.
Bukana e ya semmuso ya NAMC e ikaelela go sedimosa baamegi botlhe ba mo lephateng la temothuo ka ga seabe sa NAMC ka mananeo a yona a a farologaneng malebana le go netefatsa fa lephata le dira sentle le go fetolwa. Gore re tle re bebofatse tlhaeletsano, re tlametse dithulaganyo ka dintlha tsa kgolagano tsa mekgatlho e e farologaneng ya temothuo le ditheo tsa puso.
Motlhankedimogolo
Khansele ya Bosetšhaba ya Papatso ya Temothuo
DITENG
Melawana ya Kgwebo ya NAMC
Maikaelelo
Ponelopele
Mesola
Taolelo ya Peomolao
Lenaane la Maloko a Khansele
Tlhaloso ka botlalo ya Mananeo a NAMC
Papatso le Kgwebo
Lenaneo la Tlhabololo la Papatso
Kgakololo malebana le Papatso le Kgwebo
Tlhabololo ya Kgwebo
Tlhagiso ya Kokoanyotshedimosetso ya tlamelo
Thotloetso ya Thomelontle
Letlole la Thuso la Setegeniki la Kgwebo ya temothuo
Dikgato tsa Semolao
Tlhotlhomiso ya Ikonomi
Komiti ya Dipatlisiso ya Karolo ya Bosupa
Letlole la Tlhotlhomiso ya Ikonomi
Lenaane la Dithulaganyo
Thulaganyo ya 1- Dintlha tsa ditheo tse di Botlhokwa mo Temothuong
Thulaganyo ya bo 2- Maina le dinomoro tsa kgolagano tsa maloko a khansele a NAMC
Thulaganyo ya bo 3- Dintlha tsa kgolagano tsa diterasete tsa diphatlho mo temothuong
Tthulaganyo ya bo 4- Dintlha tsa kgolagano tsa ditlamo tsa karolo 21 tsa diphatlho tsa temothuo
Thulaganyo ya bo 5- Dintlha tsa kgolagano tsa diforamo tsa indaseteri ya temothuo
Thulaganyo ya bo 6- Dintlha tsa kgolagano tsa mekgatlho ya tlamelo le ditlhopha
Thulaganyo ya bo 7-Dintlha tsa ditlhogo tsa diporofense tsa mafapha a temothuo
MELAWANA YA KGWEBO YA NAMC
Maikaelelo
Go gakolola Tona ya Temothuo le ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo malebana le dintlha tsotlhe tsa papatso tsa temothuo mo indasetering ya temothuo le ya dijo, go lebilwe ditlhokwa tsa baamegi.
Ponelopele
Go nna mogakolodi yo o botlhokwa yo o nonofileng gape a na le bokgoni wa Tona, DoA le Indaseteri mo papatsong ya dikumo tsa temothuo.
Ditheo
Go nna maikarabelo
Go dira ka boikanyego
Go tlotla tiro ya mongwe le mongwe
Go tlotla tlotlo ya sebele le tshwaro e e lekanang
Go dira ka tshwaragano le ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo
Taolelo ya Peomolao
NAMC e ne ya tlhomiwa go ya ka dikarolo 3 le 4 tsa Molao wa Papatso ya Dikumo tsa Temothuo MAPA, No. 47 wa 1996 jaaka o tlhabolotswe ke Molao No. 59 wa 1997 le Molao. No. 52 wa 2001. Taolelo jaaka e tlhagelela mo Molaong e buisega jaana:
NAMC e tla, fa e kopiwa ke Tona kgotsa ka tumalano ya yona, batlisisa tlhomo, tswelelo, tlhabololo kgotsa phimolo ya dikgato tsa semolao le dikgato dingwe tsa taolo tse di amang papatso ya dikumo tsa temothuo, ya sekaseka keletso, tlhokego kgotsa nonofo ya dikgato gape, fa go tlhokega, ya tshisinya kgato e nngwe malebana le tlhomo, tswelelo, tlhabololo kgotsa phimolo ya kgato ya semolao kgotsa kgato nngwe ya taolo le go begela Tona gape le go e gakolola".
MALOKO A KHANSELE
Khansele ya NAMC e na le maloko a Nako e e rileng a le 10 . Maloko a ga jaanong a ne a thapiwa ka di 1 tsa Mopitlwe ka 2005 mme paka ya ona e khutla kwa bokhutlong jwa Mopitlwe ka 2007. Maloko a ga jaanong ke:
TLHALOSO KA BOTLALO YA MANANEO A NAMC
NAMC e dira ditiro tsa yona ka mananeo a mane a setegeniki le lenaneo le le lengwe la tshegetso le le kgabaganyang. Mananeo a a sosobanngwa le go tlhagisiwa fa tlase:
Papatso & Kgwebo
Tshobokanyo:
Dikarolo tse di botlhokwa tsa tiro tsa yuniti ke Dikema tsa Papatso / AgriBEE, Kgwebo le Kgaisano. Mananeo a Tlhabololo a Papatso ke kgato e e botlhokwa e e lemogilweng ke NAMC e e ikaelelang go rotloetsa le go bebofatsa tshwaragano ya balemorui ba ba tlhagelelang mo lephateng la kgwebo ya temothuo magareng ga tse dingwe ka go rotloetsa go tsewa ga dikumo go tswa mo balemiruing ba bantsho go tsenngwa mo go tsa merero ya papatso. Nama e khibidu le madirelo a monamune a supilwe jaaka madirelo a a botlhokwa malebana le kgato e mo pakeng e khutshwane. Lephata gape le rwele maikarabelo a go gakolola Khansele mo dintlheng tse di amanang le tuelo le kgwebo le go dira tlhotlhomiso e e maleba mo karolong e. Kwa bokhutlong, lephata la Papatso & Kgwebo le ya go nna le seabe se se botlhokwa mabapi le go gokaganya tlhotlhomiso le dipuisano malebana le kgaisano mo lephateng la temothuo segolobogolo mo karolong ya papatso ya temothuo.
Dikema tsa Papatso
NAMC ga jaanong e rulaganya Mananeo a a farologaneng a Tlhabololo a Papatso a a ikaelelang go tswela temothuo ya kwa magaeng mosola. Maitlhomo-magolo a Mananeo a Tlhabololo a Papatso ke go tlamela mmaraka ka dithotloetso go reka go tswa go batlhagisi ba dikumo ba ba tlhagelelang. Maikaelelo ke go tlhabolola le go tsenya tirisong dikema di le tharo tsa tseo ka ngwaga. Se se bonwa e le tiro e e botlhokwa e e tshegetsang Kgwebo ya Temothuo le Thulaganyo ya Lephata la Tlhabololo la Kgwebo la Lefapha la Temothuo malebana le go tlhoma Dithulaganyo tse nne tsa Tiro tsa Phatlho ka Mopitlwe ka 2006. Mananeo a Tlhabololo a Papatso e ya go tlamela ka serala mabapi le go tsenya balemirui ba bantsho mo Dithulaganyong tsa Tiro tsa Phatlho.
Dikaelo tse di latelang tsa tlhopho malebana le Mananeo a Tlhabololo a Papatso di supilwe:
Mananeo a Tlhabololo a Papatso kwa madirelong a a nang le makgethwana/ matlole a terasete;
Madirelo a setso a a nang le seabe se segolo sa balemirui ba bantsho;
Madirelo a a nang le maikaelelo a tlhabololo
Mmaraka o o tlhabologileng o o ikaeletseng go amogela go tswa kwa balemiruing ba bantsho
Go nna teng ga maitemogelo a mantsi a bodirelo mo go ka ithutiwang go tswa mo go bona
Ntlha e e malebana le tlhabololo
Kgakololo malebana le Papatso & Kgwebo
Pholisi ya Kelotefo e kaya go tsenngwa ga lekgetho ka maikaelelo kgotsa go gogelwa morago ga lekgetho kgotsa go fetola kelo e e leng teng ya lekgetho mo kgwebong ya boditšhabatšhaba mabapi le go latela maikaelelo a tlhabololo a puso. Maikaelelo-magolo a pholisi ya kelotefo magareng ga tse dingwe ke tshireletso ya madirelo a fa gae, tokafatso ya tolamo ya maemo a tuelo le tshiamiso ya dikelotefo mo dilwaneng tse di tswang kwa ntle ga naga tse di gaisanang le dithoto tse di tshwanang le tsa fa gae. NAMC ka Lephata la yona la Papatso & Kgwebo e tla ikaelela go tlhola kamano ya tiro le ITAC le go simolola go nna le seabe se se siameng mo dipuisanong tse di malebana le pholisi ya kelotefo tse di amanang le temothuomabapi le. Tshimologo e tla nna go tokafatsa bokgoni jwa rona jwa ka fa gare jo bo yang go fitlhelelwa ka go ngoka moikonomi wa kgwebo mo pakeng e ya pegelo.
Tlhabololo ya Kgwebo
Tshobokanyo:
Maikaelelo a lephata ke go rulaganya le go tlhagisa ka ditiragalo ditiro tse di siameng mabapi le tshegetso ya balemirui. Lephata le ya go tlhagisa memmotlolo le go bona gore e a atlega e e yang go tlhola dikgolagano tsa kgwebo tse di yang go tshwaraganya Dikgwebo tse mo Nakong e e fetileng di neng di Kgaphetswe kwa thoko tsa kwa magaeng le lephata la kgwebo la temothuo (le le tlhabologileng). Lephata le ya go kopanya badirisani ba ba maleba ba kgwebo le batlamedi malebana le:
Dikonteraka tsa tshenkelo le dithendara
Ditshwaragano tsa kgwebo le tsa papatso
Katiso
Dipeeletso tsa Tekatekano
Dikgwebo tse di kopanetsweng
Dingwe tsa dimmotlolo tse di botlhokwa tse lephata le yang go di tlhagisa, go di tsenyatirisong le go kwa ditiragalo ka ga tsona ke tse di latelang:
Dikgolagano tsa Kgwebo jaaka mmotlolo wa maatlafatso
Dikgwebo/kgwebo ya temothuo jaaka dintlha tse di botlhokwa tsa tlhotlheletso
Tshenkelo e e botlhokwa ya AgriBEE ka diphatlho tse ga jaanong tse bonang makgethwana
Seabe se se oketsegileng sa Dikgwebo tse mo Nakong e e fetileng di neng di Kgaphetswe kwa thoko mo tirong yotlhe ya Mebaraka ya Dikumo tse di Itekanetseng
Dikaelo tsa Bomaleba
Dikgwebo tse mo Nakong e e fetileng di neng di Kgaphetswe kwa thoko
Poelo ya Ngwaga le ngwaga ya Makisimamo ya bokana R100 jwa dimilione
Thapo ya Makisimamo ya badiri ba le 100
Kgwebo e tshwanetse e be e tlhagisetsa mebaraka
Kgwebo e tshwanetse go amogela le go kgona go tsena mo ntlheng ya kabelano ya ditshenyegelo mabapi le tirelo e e tlhokegang ka peresente e e yang go tlhomamisiwa ke NAMC.
Letlole la Thuso la Setegeniki la Kgwebo ya temothuo (ATAF)
NAMC e ikaelela go tlhagisa letlole le le ikaelelang go thusa dikgwebo tse di mo kokoanyongtshedimosetso ya tlamelo go tokafatsa go fitlhelela ga tsona mebaraka ka go rialo di tle di godise le go maatlafatsa dikgwebo tsa tsona. Thuso e e ya go lebelela dintlha tse di jaaka katiso, tlhagiso ya thulaganyo ya kgwebo, mananeo a a malebana le bomaleba jo bo nang le boleng, kgakololo jj. Thuso e e ya go neelwa ka batlamedi ba ditirelo ba ba maleba. Pholisi ka botlalo ka ga tiriso le tsamaiso ya letlole e ya go tlhagisiwa.
Maitlhomo a tiro e ke:
Okeletsa kgwebo ya bantsho ya temothuo phitlhelelo ya mebaraka e e nang le dipoelo gape e ikanyega.
Oketsa kitso ya balemirui ba ba yang go thusega mo dikgatong tsa kgolaganyo tsa mebaraka
Katisa balemirui ba ba yang go senngwa mo kokoanyongtshedimosetso
ATAF ga e kgone go neelana ka ditšhelete (sekoloto kgotsa tekatekano) kgotsa go reka dithoto tsa mofuta mongwe le mongwe. Se se akaretsa dijanaga, dikago, didirisiwa kgotsa setheo. ATAF gape e ka se kgone go dirisiwa jaaka letlole la kadimo ya madi kgotsa letlole la peeletso ka mokgwa mongwe. Letlole la DoA AgriBEE le le yang go tlhomiwa fa gautshwane le ya go lebisiwa go thusa diteransekešene tse di maleba tse di tlhagisitsweng ka tiriso ya ATAF ka ditšhelete.
Kgato ya 1
Kgato ya bo 2
Thomelo ya kopo e e tlwaelegileng ke HDE
Kgato ya bo 3
Foromo ya Kamogelo
Kgato ya bo 4
Amogela/se amogele
Kgato ya bo 5
Foromo ya Konteraka
Kgato ya bo 6
Tlhagiso ya Kokoanyotshedimosetso ya Tlamelo
Tlhagisa kokoanyotshedimosetso ya tlamelo ya dikgwebo tse mo nakong e e fetileng di neng di kgaphetswe kwa thoko mo Aforika Borwa.
Kokoanyotshedimosetso e ya go nna le tshedimosetso e e latelang:
Tshedimosetso e e malebana le Merero ya tsa Balemirui
Mmotlolo wa Taolo ya Kgwebo
Tshedimosetso ya Tlhagiso
Tshedimosetso ya badiri
Mafaratlhatlha
Tlhabololo ya Metseselegae
Maitlhomo a tiro e ke:
Go golaganya ba ba leng mo kokoanyongtshedimosetso le mebaraka e e ikanyegang.
Go netefatsa fa DoA e tlamela ka tshegetso e e ikaeletsweng go balemirui ba ba leng mo kokoanyongtshedimosetso
Thotloetso ya Thomelontle.
Sebontshi se se botlhokwa sa Lephata la Tlhabololo ya Kgwebo (lephata la ED ) ke go rulaganya loeto lwa katlego lwa go iponagatsa kwa pontshong ya kgwebo malebana le dikgwebo tse di leng mo kokoanongtshedimosetso ya tlamelo. Loelo lo ya go dirisediwa go thusa dikgwebo tse mo nakong e e fetileng di neng di kgaphetswe kwa thoko tse di leng mo kokoanongtshedimosetso ya tlamelo e bile di bontshitse di kgona go gaisana mo mebarakeng ya Aforika Birwa go bona mebaraka e e nang le dipoelo ya thomelontle.
Dikgolaganyo tsa Kgwebo
Lephata la ED ka dikgokaganyo tsa lona le ya go bebofatsa dikolaganyo magareng ga bareki le batlamedi. Maikaelelo a lenaneo le ke go oketsa phitlhelelo ya mebaraka ya dikgwebo tse di mo kokoanongtshedimosetso ka go supa le go bona tshegetso ya bareki ba bagolo ba kumo ya temothuo mo Aforika Borwa.
Ka kakaretso mekgwa e e latelang e mebedi e ya go dirisiwa:
Dikgolaganyo tsa tlamelo di simolola ka se kgwebo ya temothuo e se tlhagisang kgotsa se e kgonang go se tlhagisa. Mmaraka o tshwanetse go bonwa malebana le kumo ya yona. Lephata la ED le ya go dirisa ATAF ya lona fa go tlhokegang go bebofatsa dikgolaganyo mo ntlheng yotlhe ya tlamelo.
Dikgolaganyo tsa topo di simolola ka se mmaraka o se batlang. Dikgwebo tse dikgolo tsa temothuo di batla batlhagisi ba bannye go ba tlamela ka diphatlho go diragatsa bontsi jo bo kopiwang mo thulaganyong ya tsona kgotsa mo dikonterakeng tsa tsona tsa tlamelo le basekaseki le barekisi ba dithoko ka bontsi. Lephata la ED le ya go dirisa ATAF go tshegetsa dikgwebo tsa temothuo tse di kgonang go dirisa tšhono ya dikgolaganyo tse di tlhagisitsweng.
Dikgato tsa Semolao
Tshobokanyo:
Lephata le le samagana le dintlha tsotlhe tse di amanang le dikgato tsa semolao. Molao wa Papatso ya Dikumo tsa Temothuo wa 1996, o tlhagisa dikgato tsa semolao di le tlhano, e leng makgethwana a semolao, direkhoto le dipoelo, kwadiso, taolo ya diyantle tsa dikumo tsa temothuo le tsa merero ya ditirelo. Ga jaanong go na le madirelo a le lesome a a dirisang makgethwana a semolao, fa madirelo a le 14 a dirisa direkhoto & dipoelo le kwadiso.
Ditiro tse di botlhokwa tsa Lephata le ke:
Go batlisisa dikopo tse dintšhwa mabapi le tlhagiso ya dikgato tsa semolao le go dira dikatlanegiso go Tona malebana le dikgato tsa semolao tse di tshisintsweng.
Therisano le ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo go tlhomamisa maemo a tshegetso mabapi le dikgato tsa semolao tse di tshisintsweng.
Go tlhokomela gore madirelo a a maleba a obamela maemo a kamogelo mabapi le dikgato tsa semolao.
Go tlhagisa dipholisi tse di amanang le dikgato tsa semolao.
Kwadiso le NAMC jaaka Setlhopha se se Amiwang ka Tlhamalalo.
Go ya ka karolo 20 ya MAPA, NAMC e kopiwa go somarela rejisetara ya ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo ke Molao kgotsa tse go nang le kgonagalo ya go ka amiwa ka tlhamalalo ke Molao le go e tlhabolola ngwaga le ngwaga. Tsona e ka nna ditlhopha tsa batlhagisi ba dikumo, barulaganyi, badiri, babapatsi le badirisi ba kumo e e rileng. Kwadiso e botlhokwa malebana le mabaka a a latelang:
Ditlhopha tse di kwadisitsweng di a bonwa mabapi le ditshwaelo fa thuso ya puso mo mmarakeng e sekasekiwa; le
Tlhaeletsano e e nonofileng magareng ga NAMC le ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo.
Tlhotlhomiso ya Ikonomi
Tshobokanyo:
NAMC e ikaelela go tlhola le go tsweleletsa mokgatlho wa ntlha wa tlhotlhomiso ya papatso ya temothuo. Gape, NAMC e ya go aba matlole malebana le katiso ya dialogane tsa temothuo mo Diyunibesithing tsa Aforika Borwa. Ka tlhotlhomiso le dikarolo tsa tebelelo tsa phitlhelelo tse di tlhagisitsweng mo karolong e, NAMC e ya go lebelela magareng ga tse dingwe dithitokgang tse di latelang tsa tlhotlhomiso:
Tshedimosetso ya temothuo le ditlhwatlhwa tsa dijo
Phitlhelelo ya mmaraka wa temothuo
Bodirelo jwa temothuo
Kgaisano
Dithebolo
Ditheo tsa semolao
Boitshediso jwa kwa metseselegaeng
Komiti ya Dipatlisiso ya Karolo ya Bosupa
NAMC e ya go dirisa kaelo mo karolong ya bo7 ya Molao wa Papatso go dira komiti ya dipatlisiso ya karolo ya bo7. Nngwe ya dithuso tsa Komiti ya bo 7 ke gore mo Komiting ya mothale oo, baemedi ba ditlhopha tse di amiwang ka tlhamalalo mo ntlheng ya boleng ba ka kgona go sekaseka dintlha tse di maleba mme morago ba rulaganye pegelo ya kgakololo e e nang le dikatlanegiso mme ba e romele kwa Khanseleng. Morago ga go sekaseka pegelo, Khansele e tla romela pegelo go Tona.
NAMC e ya go sekaseka le go tlhokomela tsenyotirisong ya dikatlanegiso tsotlhe tsa dipegelo tse di fetileng tsa komiti ya Karolo ya bo7. Tokomane ya dikatlanegiso tse di fetileng e setse e rulagantswe.
Letlole la Tlhotlhomiso ya Ikonomi
NAMC e ya tlhola Letlole la Tlhotlhomiso la bokana ka R3,4 jwa dimilione le le tlhagelelang mo matloleng a ngwaga wa ditšhelete wa 2005/06, tekanyetsokabo ya 2006/07 le mo tshegetsong ya matlole go tswa kwa mekgatlhong ya boditšhabatšhaba ya tlhotlhomiso. Letlole le ya go sirelediwa go tila go dirisediwa ditiro tsa tsamaiso. Ka letlole le, NAMC e ya go kopa diyunibesithi tsotlhe le Ditheo dingwe tsa Tlhotlhomiso tse di amegang mo tlhotlhomisong ya tlhabololo le papatso go romela ditshisinyo tsa go dira tiro ya tlhotlhomiso.
Dipholo tsa tlhotlhomiso di ya go dirisediwa go:
Rotloetsa kganetsano mo lephateng
Gakolola Tona ,DoA le Bodirelo
Go tlhola mowa wa tirisano magareng ga batlhotlhomisi mo Aforika Borwa
Jaaka leano la go kokoanya matlole a mangwe, NAMC e ya go dirisa bokana ka R3,5 jwa dimilione go kokoanya matlole a mangwe go tswa kwa Ditheong di tshwana le Diterasete tsa Madirelo, Diforamo, Setheo sa Baabi.
DIBASARI: Karolo ya Letlole la Tlhotlhomiso ya Ikonomi e ya go dirisediwa go tlhabolola bokgoni jwa dialogane tsa temothuo ka katiso kwa Diyunibesithing tse di farologaneng tsa Aforika Borwa. Letlole la tla neelana ka dibasari go baithuti ba ba ithutelang M.SC le PhD ka ga Diikonomi tsa Temothuo. Dialogane di ya go solofelwa go dira dithesese tsa bona ka ditlhogo tseo tse di yang go lebelela dintlha tse di supilweng mo dithitokgang tsa tlhotlhomiso. Maitlhomo e tla nna go tlhola bontsi jwa barutegi ba ba maleba ba ba tla dirang mo NAMC le mo badirisaning ba yona mo mererong e e farologaneng.
THULAGANYO YA 1: DINTLHA TSA DITHEO TSE DI BOTLHOKWA MO TEMOTHUONG
Tona ya Temothuo le Merero ya Mafatshe
Mogala: 319 6075
Fekese: 321 8558
Poresidente
Khansele ya Temothuo ya Tlhotlhomiso
Mogala: 427 9700
Fekese: 342 3948
Mokaedikakaretso
Lefapha la Temothuo
Mogala: 319 6000/7219
Fekese: 319 6452
Motlhankedimogolo
Banka ya Lefatshe
Mogala: 312 3600
Fekese: 328 4056
Mokaedikakaretso
Lefapha la Merero ya Mafatshe
Mogala: 312 8191
Fekese: 323 6072
Molaodikakaretso
Ditirelo tsa Tshedimosetso ya Ditlhaka tsa Aforika Borwa
Mogala: 325 2133
Fekese: 321 7864
Monnasetulo
Khansele ya Bosetšhaba ya Papatso ya Temothuo
Mogala: 341 1115
Fekese: 341 1811/9
Mogala: 322 6980
Fekese: 320 0557
Motlhankedimogolo
Dikumo tsa Baeoloji tsa kwa Onderstepoort
Mogala: 522 1511
Fekese: 522 1591
Poresidente
Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Balemirui ba Aforika (NAFU)
Mogala: 672 9308
Fekese: 665 0601
Mokaedimogolo
Phaposi ya Kgwebo ya Temothuo
Mogala: 322 7181
Fekese: 320 0787
Motlhankedi
Mogala: 930 1134
Fekese: 936 7217
THULAGANYO YA BO 2: MAINA LE DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA MALOKO A NAMC
LELOKO
DIKAROLO TSA MAIKARABELO
MOGALA & FEKESE
Nama e Khibidu, Tlhotlhomiso, Merero ya Badirisi, Tlhwatlhwa ya Dijo, Pholisi ya Kelotefo le ya Kgwebo, Malomo, Lesereng, Teri, Ditlhatshana tse di natefisang dijo le Dipaese
Mogala: 808 4759
Fekese: 808 4670
Maungo a ditlhare tse di tlhotlhoregang, Diphologolo, Matshiri, Wulu, Dikumo tse di Itekanetseng, Maungo a a Bobatsatsana
Mogala: 314 1115
Fekese: 341 1911
Maungo a a Bobatsatsana, Maswabi, Go khena, Korong, Waene
Mogala: 354 8959
Fekese: 354 8965
Maswabi, Go khena, Motsoko, Tee le Kofi, Malomo, Monamune
Mogala: 840 1735/3
Fekese: 840 2373
Dikumo tse di Itekanetseng, Lesereng, Teri, Sukiri, Maungo a a Bobatsatsana
Mogala: 298 1130
Fekese: 298 2653
Tlhotlhomiso, Tlhwatlhwa ya Dijo, Pholisi ya Kelotefo le ya Kgwebo, Katuni,
Mogala: 420 3248
Fekese: 420 3247
Sele: 082 372 3131
Motsoko, Tee le Kofia, Mowa wa akwariamo, Monamune, Waene
Mogala: 808 5422
Fekese: 808 5412
Korong, Mmidi, Peo ya oli, Merero ya Badirisi, Katuni, Mabele,
Mogala/Fekese: 460 3002
Matshiri, Wulu, Dikumo tse di Itekanetseng, Dinong, dikoko jj, Sukiri
Mogala: 602 2074
Fekese: 602 2241
Nama e Khibidu, Diphologolo, Mmidi, Peo ya oli, Mabele, Dinong, dikoko jj,
Mogala: 312 1724
Fekese: 315 3859
THULAGANYO YA BO 3: DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA DITERASETE TSA DIPHATLHO MO TEMOTHUONG
LEINA
DIPHATLHO
DINTLHA TSA KGOLAGANO
MOGALA
FEKESE
Terasete ya Indaseteri ya Monamune
Monamune
Terasete ya Batlhagisi ba Maungo a ditlhare tse di tlhotlhoregang
Maungo a a tlhotlhoregang
Terasete ya Nawa e e omileng
Nawa e e omileng
Terasete ya Tlhotlhomiso ya Lesereng le Tlhabololo
Peo ya Lesereng
Terasete ya Mmidi
Mmidi
Terasete ya Indaseteri ya Nama
Nama
Terasete ya Matshiri
Matshiri
Terasete ya Tlhabololo ya Peo ya oli le ya Poroteini
Peo ya oli
Terasete ya Tlhabololo ya Indaseteri ya Ditapole
Ditapole
Terasete ya Mabele
Mabele
Terasete ya Dithoro tsa Mariga
Dithoro tsa Mariga
Terasete ya Indaseteri ya Waene
Waene
Terasete ya Wulu
Wulu
THULAGANYO YA BO 4: DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA DITLAMO TSA KAROLO 21 TSA DIPHATLHO TSA TEMOTHUO
LEINA
DIPHATLHO
DINTLHA TSA KGOLAGANO
MOGALA
FEKESE
Mokgatlho wa Mowa wa akwariamo wa Aforika Borwa (AASA)
Indaseteri ya Mowa wa akwariamo
Mokgatlho wa Wulu wa Kapa wa Aforika Borwa
Wulu
Mokgatlho wa Katuni wa Aforika Borwa
Katuni
Mokgatlho wa Matshiri wa Aforika Borwa
Matshiri
Mokgatlho wa Mašwi wa Aforika Borwa
Mašwi le Teri
Mmidi, Mabele, Thoro ya Mariga, Peo ya oli
Laboratori ya Tlhaka ya Aforika Borwa
Korong, Outsu, Mmidi, Mabele le ditlhaka tse dingwe
Nama e Khibidu
THULAGANYO YA BO 5: DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA DIFORAMO TSA INDASETERI YA TEMOTHUO
LEINA
DIPHATLHO
DINTLHA TSA KGOLAGANO
MOGALA
FEKESE
Foramo ya Baromedintle ba Dikumo tse di Itekanetseng
Monamune le Maungo a ditlhare tse di tlhotlhoregang
Foramo ya Nama
Nama
Diforamo tsa tokomane ya Aforika Borwa
Nawa ya Aforika Borwa Sonobolomo ya Aforika Borwa
Tokomane
Nawa
Sonobolomo
Foramo ya Mabele
Mabele
Foramo ya Korong
Korong
Foramo ya Wulu
Wulu
Mokgatlho wa Katuni wa Aforika Borwa
Katuni
Foramo ya Indaseteri ya Peo ya Lesereng
Peo ya Lesereng
Tshedimosetso le Thulagano ya Indaseteri ya Waene ya Aforika Borwa
Waene
Mokgatlho wa Mašwi wa Aforika Borwa
Mašwi
Foramo ya Dikumo tse di Itekanetseng
Maungo le merogo
Foramo ya Indaseteri ya Ditapole
Ditapole
THULAGANO YA BO 6: DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA MEKGATLHO YA TLAMELO LE DITLHOPHA
MOKGATLHO
MOTHO YO GO GOLAGANGWANG LE ENA
ATERESE
MOGALA
FEKESE
Mokgatlho wa Phaphosi ya Kgwebo ya dintlokwe ya Aforika Borwa
Mokgatlho wa Dinong, dikoko jj wa Aforika Borwa (SAPA)
Mokgatlho wa Batlhagisi ba nama ya Kolobe wa Aforika Borwa (SAPPO)
Mokgatlho wa Batlhagisi ba Maungo a a ka mo Dithining
Mokgatlho wa Bajadi ba Monamune wa Aforika Borwa
Mokgatlho wa Bajadi ba Dipanana
Mokgatlho wa Tlhaka wa Aforika Borwa
Mokgatlho wa Bajadi ba Menku wa Aforika Borwa
Mokgatlho wa Bajadi ba Avokhado wa Aforika Borwa
Mokgatlho wa wa Bajadi ba Maungo a a Bobatsatsana
Mokgatlho wa Bajadi ba Malomo wa Aforika Borwa
Mokgatlho wa Bajadi ba Kheini wa Aforika Borwa
Mokgatlho wa Batlhagisi ba Mašwi
Mokgatlho wa Batlhagisi ba Tee ya kwa nageng ya mamepe wa Aforika Borwa
Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Batlhagisi ba Nama ya Tshoganyetso e Khibidu
Mokgatlho wa Batlhagisi ba Nama e Khibidu
Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Bajadi ba Wulu
Khansele ya Ditlhaka ya Aforika Borwa
Mokgatlho wa Batlhagisi ba Matshiri wa Aforika Borwa
THULAGANYO YA BO 7: DINTLHA TSA DITLHOGO TSA DIPOROFENSE TSA MAFAPHA A TEMOTHUO
Porofense ya Kapa Bokone
Tlhogo ya Lefapha
Mogala: 861 1245
Fekese: 861 1001
Tlhogo ya Lefapha
Mogala: 355 9112
Fekese: 355 9113
Tlhogo ya Lefapha
Mogala: 838 9117
Fekese: 8314685
Porofense ya Kapa Botlhaba
Porofense ya Mpumalanga
Tlhogo ya Lefapha
Bisho
Mogala: 609 3475
Fekese: 635 0604
Tlhogo ya Lefapha
Mogala: 295 7300
Fekese: 295 7028
Tlhogo ya Lefapha
Mogala: 766 6020
Fekese: 766 8429
Porofense ya Bokone Bophirima
Porofense ya Kapa Bophirima
Tlhogo ya Lefapha
Mogala: 355 1920
Fekese: 333 0667
Tlhogo ya Lefapha
Mmabatho
Mogala: 389 5146
Fekese: 389 5722
Tlhogo ya Lefapha
Mogala: 808 5006
Fekese: 808 5000
THULAGANYO YA BO 8: DINTLHA TSA BAKHUDUTHAMAGA BA TEMOTHUO
Porofense ya Kapa Bokone
Bloemfontein
Mogala: 506 1610
Fekese: 448 1048
Mogala: 355 9100
Fekese: 355 9543
Mogala: 838 9107
Fekese: 838 9145
Porofense ya Kapa Botlhaba
Porofense ya Mpumalanga
Bisho
Mogala: 636 4331
Fekese: 639 2135
Mogala: 295 7023
Fekese: 295 7046
Mogala: 766 6074
Fekese: 766 8437
Porofense ya Bokone Bophirima
Porofense ya Kapa Bophirima
Mogala: 355 1980
Fekese: 333 0620
Mmabatho
Mogala: 389 5026
Fekese: 384 2679
Mogala: 483 4700
Fekese: 483 3890
<fn>tsn_Article_National Language Services_KETAPELE 4.txt</fn>
KETAPELE
Maitlamo a AforIka Borwa a gore go nne le phitlhelelo ya tshedimosetso a tlotla boitlamo jwa rona jwa molaotheo jwa go tsenya tirisong tshwanelo ya botlhokwa ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso gongwe tshedimosetso e e mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono ke kgato e kgolo ya tlhabololo fa go lebelelwa boswa jwa sephiri jo re bo fitlhetseng go tswa mo dingwageng tse dintsi tsa puso e e neng e sa re sepe ya bonnye. Ka Molao ono re tshuba lebone go fedisa bosephiri le tidimalo e e neng e le karolo ya puso le tsamaiso ya tlhaolele.
Maitlhomomagolo a Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa bo2 wa 2000, ke go tlamela ka tshwanelo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso le ditheo tsa poraefete.
Tshwanelo eno e tla godisa gore go bewe dilo mo pepeneneng, go rwalwe maikaraelo gammogo le tsamaiso e e bokgoni ya ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete. Go ya ka tshwanelo eno, e tla thusa gape batho ba rona go nna le seabe se se tletseng gammogo le go tsaya ditshwetso ka kitso jaaka re bopa sešwa setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
O agelela gape mo motheong wa rona wa go godisa setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo e e bokgoni ya tshedimosetso e e tla ba kgontshang go diragatsa ka botlalo gammogo le go sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona.
Batho ba naga eno ba romile puso ya rona gore e diragatse diphetogo tse di tla tokafatsang boleng jwa matshelo a MaAforika Borwa otlhe. Molao ono o tla tiisa motheo ono o o tiileng o re agelelang mo godimo ga ona, mo maitekong a rona a puso e e lolameng e e maikarabelo.
TONAKGOLO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tiro e kgolo ya Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, o o goeleditsweng ka kgwedi ya Mopitlwe 2001, ke gore go nne le seemo se mo go sona batho baagi ba Aforika Borwa ba nang le bokgoni jwa go fitlhelela tshwanelo ya go bona tshedimosetso. Molao ono o montšhwa ga o kgontshe MaAforika Borwa go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo fela, ntlha ya botlhokwa go gaisa ke ya gore o sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona jaaka di tlhagelela mo Molaotheong. Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso ke sediriswa sa botlhokwa mo go kopanyeng ditlamelo tse di mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo jaaka o fitlhelwa mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile ka dipilara tsa kgololesego, tekatekano gammogo le go tlotla seriti sa botho. Molao ono o montshwa ke karolo ya botlhokwa mo thulaganyong ya go lere diphetogo ka ntlha ya fa o konotelela motheo o o adilweng ka Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Se se neng se tlwaelegile ka puso ya tlhaolele e ne e le gore ditiro tsa puso gammogo le tsamaiso ya yona di ne di aparetswe ke sephiri le tidimalo, go bipiwa ditiro tsa bobodu le tse di seng ka fa molaong. Ka ditlhopo tsa temokerasi tsa ngwaga wa 1994, re tlhagotse tsela e ntšhwa e e rotloetsang mokgwa wa go baya dilo mo pepeneneng gammogo le go rwala maikarabelo.
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o naya baagi ba Aforika Borwa tshono ya go nna le bokgoni jwa go fitlhelela tshedimosetso go tswa mo pusong le mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono o montšhwa o tlaleletsa botlhokwa jwa gore ditheo tsotlhe di dire gore ka gale di dire ditiro tse di mo molaong le go rwala maikarabelo a ditiro tsotlhe tsa tsona. Molao ono o montšhwa o goeleditswe e le kgato e nngwe ya go netefatsa botshelo jo bo botoka ka go tlamela baagi fela ka tshono ya go filthelela tshedimosetso e e leng gore kwa bofelong e ka dira gore ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba di rwale maikarabelo a ditiro tsa tsona.
TLHOGO YA LEFAPHA
KANTORO YA TONAKGOLO
DITENG
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
E. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELELWANG KA BOITIRISO
F. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELWANG KWA KANTORONG YA TONAKGOLO
G. PATLOMAIKUTLO, GO NNA LE SEABE GAMMOGO LE GO NNA LE TSHUSUMETSO MO GO TLHANGWENG GA DIPHOLESI
H. DITSELA TSA TSHIAMISO, THULAGANYO YA BOIKUELO GAMMOGO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
Molaotheo o netefaletsa motho mongwe le mongwe, tshwanelo ya thuto ya ntlha le e e tswelelang. Maikarabelo a ntlha le tiro ya Lefapha la Thuto ke go netefatsa gore tshwanelo eno e a fitlhelelwa. Mo maitekong a go fitlhelela tshwanelo eno, Lefapha le ikaelela go rebola ditlamelo le ditshono go baithuti botlhe ka maikaelelo a go siamisa go tlhoka tekatekano ga mo malobeng, ka dipholesi le mananeo a a siametseng batho, ditlhopa tsa batho gammogo le baagi ba ba ganetsweng ka ditshono mo nakong e e fetileng. Go fitlhelela maithomo ano, Lefapha le rulagantse dipopegotheo tsa tsamaiso le ditiro tsa go diragatsa maikarabelo a lona a Molaotheo gammogo le go thusa gore baagi ba Porofense ya Kapa Bokone ba nna le seabe se se tletseng mo tsamaisong ya thuto. Dipopegotheo tseno di lebeletse tiriso e e bokgoni ya ditlamelo, tsamaiso e e lolameng ya ditšhelete, tsamaiso ya badiri gammogo le togamaano e e bokgoni.
Go bonagetse gore, go netefatsa gore go diragadiwa ditiro le seabe sa lefapha sentle; go tshwanetse ga nna le popegotheo e e bokgoni. Go rolelwa ga dithata tsa Lefapha kwa dikgaolong tse nne tsa lona, go dirilwe ka maikaelelo a go godisa phitlhelelo ya ditirelo tse Lefapha le tlamelang ka tsona. Popegotheo e e feletseng e e bontshang diyuniti di le mmalwa tse di kopaneng, ditiro tsa tsona gammogo le diphatlatiro tsa teng, e manegilwe mono jaaka Mametlelelo A.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla thapiwa go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso yo o thapilweng mo Porofenseng mme tiro ya gagwe e tla nna go tsamaisa thulaganyo ya phitlhelelo ya tshedimosetso/ direkoto. Go feta moo, Motlhankedi wa Tshedimosetso o thapile Ditlhogo tsa Mafapha a Porofense, go akarediwa Tlhogo ya Lefapha la Thuto, jaaka Batlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso go mo thusa ka tiro ya gagwe. Dintlha tsa kgolagano tsa MotlatsaMotlhankedi wa Tshedimsoetso yo o malebana le Lefapha la Thuto di a latela:
LEFAPHA LA THUTO
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
LEINA : Rre T M Moraladi
MAEMO : MotlatsaMokaedi Kakaretso
ATERESE YA POSO : Kgetsi ya Poraefete X5029
ATERESE YA MMILA : 156 Mmila wa Barkly
NOMORO YA MOGALA : 053 - 839 6683
NOMORO YA FEKESE : 053 - 839 6640
DIKGAOLO DI LE NNE TSA LEFAPHA
ATERESE YA POSO : KGETSI YA PORAEFETE X 5041
ATERESE YA MMILA : MMILA WA HAYSTON
NOMORO YA MOGALA : 830 1600
NOMORO YA FEKESE : 832 7975
ATERESE YA POSO : KGETSI YA PORAEFETE X 891
ATERESE YA MMILA : KAGO YA UMBRA
NOMORO YA MOGALA : 337 6302
NOMORO YA FEKESE : 332 2730
ATERESE YA POSO : KGETSI YA PORAEFETE X 2
NOMORO YA MOGALA : 712 2893
NOMORO YA FEKESE : 712 1572
ATERESE YA POSO : KGETSI YA PORAEFETE X 1013
ATERESE YA MMILA : KAGO YA LIEBENHOF
NOMORO YA MOGALA : 632 9227
NOMORO YA FEKESE : 631 3250
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
Go ya ka molao ono o montšhwa: Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, motho mongwe le mongwe o na le tetla ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke mmuso gongwe setheo sengwe le sengwe sa setšhaba. Gore motho a kgone go fitlhelela tshedimosetso, motho o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tlapisitswe fano jaaka Mametlelelo E. Foromo eno e tshwanetse go romelwa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso kwa dintlheng tse di fa godimo tsa kgolagano. Morago ga gore kopo e amogelwe go tla latela thulaganyo e e latelang:
Motlatsamontlhankedi wa Tshedimosetso o tla swetsa gore a motho yo o dirang kopo ya tshedimosetso ke mokopi wa sebele (a kopa tshedimosetso ya gagwe ka sebele). Fa e le mokopi wa sebele ga a kitla a tlhoka go duela tuelo ya kopo. Fela fa e le mokopi (tshedimosetso e nngwe) foo gona o tshwanetse go duela tuelo ya kopo ya bokana ka R35.00 pele ga go ka simololwa ka go batla rekoto. Ka jalo, ga go kitla go tswelelwa ka kopo fa go ise go duelwe tuelo eo ya ntlha.
Fa tuelo e setse e dirilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go goga direkoto/ rekoto e e amegang.
Fa rekoto e setse e gogilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla e sekaseka mme a swetse gore a e na le pabalesego e e fitlhelwang ka fa tlase ga Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/ mokopi wa sebele otla itsesewe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa go tlhagisiwa gape ga rekoto.
Fa go sena go amogelwa tuelo tse di maleba, go tla dirwa dikhopi tsa rekoto gongwe karolo ya yona e go rebotsweng tetla ya gore e fitlhelelwe mme e romelwe go motho yo o kopileng tshedimosetso.
Fa e le gore phitlhelelo ga e a rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo ya yona, o tla itsesewe ka seo gammogo le mabaka a kganelo eo, gammogo le dithulaganyo tse di maleba tsa boikuelo tse a ka di latelang.
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
Direkoto tse di fitlhelwang mo Lefapheng la Thuto di ka aroganngwa go ya ka direkoto tsa makwalo le direkoto tse dingwe tse e seng makwalo (direkoto tse dingwe).
Makwalo a laolwa le go tsamaisiwa go ya ka dithulaganyo di le pedi tsa go faela tse di reboletsweng go dirisiwa mo kantorong ke lephata la Diakhaefe la Porofense. Makwalo otlhe a a malebana le merero ya badiri a tsamaisiwa ke Thulaganyo E E Tshwanang ya go Faela ya Ditiro tsa Badiri; makwalo otlhe a a malebana le ditiro tsa tshegetso a laolwa ke Thulaganyo E E Tshwanang ya go Faela ya Ditiro tsa Badiri. Makwalo otlhe a a malebana le ditiro tsa ka gale tsa lefapha di tshwana le diyuniti tsa Lefapha (ntle le tsamaiso le ditšhelete) a tsamaisiwa ka Thulaganyo ya go faela ya Ditiro tsa Ka Gale. Dithulaganyo tseno tse di tshwanang tsa go faela di tshwanetse go dirisiwa mo mafapheng otlhe a Tsamaiso ya Porofense ya Kapa Bokone. Difaele tsa batho tse di butsweng go ya ka dithulaganyo tse tharo tseno di kailwe mo Rejisetareng e e mametleletsweng fano ya Difaele tse di Butsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka sejule ya Taolo ya Direkoto e ga jaana e iseng e rebolwe ke lephata la Diakhaefe tsa Porofense.
Lephata la Mokhuduthamaga wa Thuto le na le thulaganyo ya lona e e rebotsweng ya go faela mme ga e a tshwanela go dirisiwa ke maphata a mangwe a Lefapha.
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
LEFAPHA LA THUTO
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE
A DITAELO KA KAKARETSO
C KAROGANYO KA DINOMORO
D MAMETLELELO A: DIKOLO
E MAMETLELELO B: DITHEO TSE E SENG TSA PUSO
DITAELO KA KAKARETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE LEFAPHA LA THUTO LA POROFENSE YA KAPA BOKONE FELA. GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA SENGWE, GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DINOMORO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1999, 2/1999, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 14 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA THULAGANYO E NEETSWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YONO DI AKARETSA, GA RENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA KA BOTLALO DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A NNA MO DIFAELENG TSE DI NEPAGETSENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA GALE KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE KA GALE GO NETEFATSA GORE KHOPIKGOLO E MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 7)
D. BOKGONI JWA THULAGANYO BO TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE GO TLAMELWA KA DIPOELETSO TSE DI MALEBA. FA GO BONWA DITIRO TSE DINTSHWA, GO TSHWANETSE GA DIRWA DIFAELE TSE DINTSHWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI GONA DI KAOGANNGWE GONGWE DI KOPANNGWE GO YA KA MOO GO LENG MALEBA KA TENG. DIFAELE TSA NTLHA (JAAKA DITLHOGO TSE DI NANG LE DIKAROLWANA MME DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO TILA GORE DI SEKE TSA FELELETSA E LE DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA, GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GO LEBELELWE THATA DIKGETSI TSE MO GO TSONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DINTLHA TSA BOTLHOKWA DI FETOGELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE MORERO O NNE MO FAELENG E E MALEBA.
F. MALEBANA LE DITIRO TSE DI KA GA DITLHALOSO TSE DI FITLHELWANG MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE GAMMOGO LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA DITEMA 11 LE 14 FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO TSENO DI TSHWANETSE GO TLHAGISIWA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO.
GO FAELWA GA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE, SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI. GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO, E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE SENO, DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
a. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
b. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTSHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
c. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRISO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLHA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI,1999, 2000, 2001 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 16 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: DITIRELO TSA KHARIKULAMO LE TLHATLHOBO: DITHUTO TSA FIELD: THUTO YA TSHOMARELO YA TLHAGO; KGOKAGANYO LE MEKGATLHO YA TSHOMARELO: MOKGATLHO WA LENAGA WA AFORIKA BORWA, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOKAGANO LE MEKGATLHO YA TSHOMARELO. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), MME A TLA TSHWANELA GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELETSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA GO SA TLHOKEGE. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO SENA GO FETA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETŠHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BO KGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. NOMORO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLE GA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
A. GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
B. GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
C. JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG FELA MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 7 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG;
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO, E LE YONA E TSHWANANG MME LE YONA E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI WA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA. DIKOLO TSOTLHE DI TLA DIRISA YONA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA E E DIRETSWENG DIKOLO.
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
LEFAPHA LA THUTO
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI
A DITAELO KA KAKARETSO
C KAROGANYO KA DINOMORO
D LENAANE LA SERISI YA DIFAELE TSE DI FAROLOGANENG TSA DIKGETSE
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA YA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA DITIRO TSA BADIRI BA BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA TSA BADIRI E E KWA DIKGAOLONG E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI E LE KAROLO YA DITIRO TSA YONA YA KA GALE E KA DIRISA THULAGANYO ENO YA GO FAELA MO MABAKENG A SELEGAE A BADIRI FELA. DITIRO TSA BONA TSA KA GALE DI TLA BONTSHIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. THULAGANYO ENO YA GO FAELA GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
F. MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELWA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
B. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
C. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETSHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BOKGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALAWA DIFAELE TSA A20:
GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO (THULAGANYO YA O FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSE DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JALO LE JALO, TSA DIKOPANO TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 8 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO ENO YA GO FAELA GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI, DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE GO REKWA LE TLHOKOMELO JALO LE JALO YA BOBOLOKELO LE DITIRELO, GAMMOGO LE BONNO A TLHAGELELA MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
A. DITAELO KA KAKARETSO
C. KAROGANYO KA DINOMORO
D. MAMETLELELO A: MAFAPHA A BOSETSHABA LE MAFAPHA A DIPOROFENSE TSE DINGWE
E. MAMETLELELO B: DIKANTORO TSA KGAOLO MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
F. MAMETLELELO C: MAFAPHA A POROFENSE
G. MAMETLELELO D: DITOKOLOLO TSA KHANSELEKHUDUTHAMAGA YA POROFENSE (BAKHUDUTHAMAGA)
H. MAMETLELELO E: DITHEO TSA RONA
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELWA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETSHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BOKGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO (THULAGANYO YA O FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSE DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
L1 TOGAMAANO YA PHOLESI YA THUTO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
Pholesi
Makwalotiko a rona
Go kwala le go tsaya tshwetso ka dipholesi tsa porofense
Dire tse di sa letlelelwang mo ditheong
Leina la pholesi e e latelang
Leina la pholesi e e latelang
Ditshwaelo le dikgakololo tsa semolao
Leina la pholesi e e latelang
Leina la pholesi e e latelang
Dipholesi tsa bosetšhaba/meono le seemo
Tšhelete ya sekolo
Dikolo tsa tlwaelo
Seemo
Boikuelo
Dikopo tsa ditlhaloso
Dikabelo
Paakanyo ya dikabelo
Dikolo tse di ikemetseng
Seemo
Boikuelo
Dikopo tsa ditlhaloso
Dikabelo
Katoloso ya dikabelo
Dikolo tsa baithuti ba ba nang le Ditlhokego tse di kgethegileng tsa Thuto
Seemo
Boikuelo
Dikopo tsa ditlhaloso
Dikabelo
Katoloso ya dikabelo
Dihosetele
Seemo
Boikuelo
Dikopo tsa ditlhaloso
Dikabelo
Katoloso ya dikabelo
Ditiro tse di fetiseditsweng kwa Dikolong (karolo 21)
Dikopo
Dikabelo tsa Mokhuduthamaga
Boikuelo
Dikolo tsa setšhaba tse di mo setsheng sa Poraefete (Karolo 14)
Dipuisano le Beng
Ditumelano
Bulela sekolo sengwe le sengwe faele go ya ka Mametlelelo A
L2. TSAMAISO YA SEKOLO
Makwaloteko a rona
Dikamogelo/ go kobiwa/ go se nneng teng kwa dikolong le kwa dihosetele
Dikamogelo
Pholesi
Dikopo tsa go amogelwa
Go sa akarediwe baithuti ba ba sa itekanelang sentle mo mmeleng
Baithuti ba aba tswang kwa ntle ga porofense ya Kapa Bokone (Mabapi le baithuti ba matswantle)
Baithuti ba ba tswang mo porofenseng ya Kapa Bokone go ya kwa diporofenseng tse dingwe
Go amogelwa ga Baithuti go tswa kwa sekolong se sengwe go ya go se sengwe
Taolo ya gore go amogelwe dikgetsi tse di riling (go sa akarediwe baithuti ba ba sa itekanelang mommeleng)
Baithuti ba ba bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga tsa go simolola sekolo
Baithuti ba ba bogolo jo bo fetang dingwaga di le 20
Go amogelwa gape
Kiletso ya go amogelwa
Poelo ya go amogelwa le ba ba tswang mo hosetele
Go amogelwa le go fetisiwa ga baithuti ba ba sa itekanelang mo mmeleng
Tekanyetso ya bokgoni jwa ditheo jwa go amogela
Tshekatsheko ya bonno
Lebelela motseletselepotlana L2.6 malebana le ketleetso ya dipalangwa
Ketleetso ya Dikolo tsa pele ga sekolo sa Poraemari
Dibasari tsa Thuto
Dikgalemo, tshekego le go kobiwa
Dikopo tsa go gololwa mo thutong e e patelediwang
Thebolo ya go gololwa
Thebolo ya maitshwarelo
Taolo ya bolofa
Go lofa
Go go sa rebolwang
Dikopo tsa go rebolelwa tetla ya go lofa
Tse di sa tlhalosiwang
Seabe mo metshamekong/ seabe mo mekgatlhong ya setso
Mabaka a sedumedi
Go tswalwa, go bulwa, go kwadisiwa le go kopanngwa ga dikolo
Pholesi
Dikolo tse di farologaneng
Bula difaele go ya ka moo di tlhokego ka teng go ya ka Mametlelelo A
Sekolo sa Poraemari sa Platberg
Tsamaiso ya Sekolo
Makgotlatsamaiso a sekolo
Dithulaganyo
Dipholo
Bula difaele go ya ka moo di tlhokegang ka teng go ya ka Mametlelelo A
Paka ya go nna mo kantorong
Katiso
Bula difaele go ya ka moo di tlhokegang ka teng go ya ka Mametlelelo A
Popego ya makgotlatsamaiso a sekolo
Bulela kgaolo nngwe le nngwe faele mme o faele go ya ka Mametlelelo C
Tlhokomelo ya bana ba ba golang
Pholesi
Tekeletso le go tsenngwa tirisong
Tlhokomelo le Tshekatsheko
Inšorense le pabalesego ya baithuti
Inšorense
Pholesi
Ditleleimi
Pabalesego
Pholesi
Taolo ya pharakano
Thebolo ya mafelo a kgabaganyo
Dipaterole tsa bana ba sekolo
Dikotsi le dintsho tsa bana ba sekolo
Tsholo e e makgwakgwa ya bana ba sekolo
Lebelela 3.5.2.3 malebana le merero ya tshotlakako ya bana
Dipalangwa tsa Baithuti
Pholesi
Ketleetso ya baithuti ka tiriso ya Bakonteraka (Lebelela Serisipotlana L2.1.1.8 malebana le le ketleetso ya go amogelwa)
Marobalo a baithuti
Lebelela S10.2.10 ya Thulaganyo e e Tshwanang ya go faela ya ditiro tsa Badiri Malebana le ditetlo tsa batlhokomedi
Ditetlo tsa marobalo kwa hosetele
Bula difaele go ya ka moo di tlhokegang ka teng go ya ka Mametlelelo A
Tshwetso tebang le detetlo tsa marobalo
Alemanaka ya sekolo
L3 THUTO E E KGETHEGILENG
Makwalotiko a rona
Thuto e e kgethegileng
Pholesi
Ba ba sa itekanelang sentle mo mmeleng
Ba ba sa itekanelang sentle mo tlhaloganyong
Mathata a go ithuta
Dikolo tse di kgethegileng le diphaposiborutelo tse di kgethegileng
Thuto ya paakanyo
Motsamao wa baithuti magareng ga thuto e e kgethegileng le e e tlwaelenileng
Ba ba tlogetseng sekolo sa thuto e e kgethegileng
Thuto le katiso ya bagolo, thuto e kgolwane gammogo le dikholetšhe tsa setegeniki
Thuto le katiso ya bagolo
Pholesi
Thuto e kgolwane
Pholesi
Dikholetšhe tsa setegeniki
Pholesi
Lenaneo la kotlo
Pholesi
Tirisanommogo le mafapha a mangwe/bannaleseabe
Thekenoloji ya Thuto
Dikopo tsa tlhagiso ya difileni
Thulaganyo ya Tshedimosetso ya Tsamaiso ya Thuto
Pholesi
Rejisetara ya ditlhokego tsa sekolo
Ditirelo tsa seka-thuto
Ditirelo tsa kalafi
Ditlhatlhobo tsa kalafi:dikolo le dihosetele
Pholesi
Taolo ya malwetse a a tshelanwang
Baithuti ba ba dikobo dikhutshwane
Kalafi ya meno
Diteko tsa pono le tlamelo ka digalase tsa matlho
Diteko tsa kutlo le tlamelo ka dithusakutlo
Tlhokomelo ya bongaka
Tiriso e e botlhaswa ya diritibatsi: tlhokomelo
Malebana le go tlhamiwa ga pholesi e e malebana le dire tse di ileditsweng, lebelela serisikgolo ya 1
Malebana le tiriso e e botlhaswa ya diritibatsi le nnotagi malebana le tlhokomelo ya seemo sa tlhaloganyo sa baithuti, lebelela serisipotlana 3.5.2
Ditirelo tsa seemo sa tlhaloganyo (saekholoji)
Pholesi
Botlhokatsebe jwa bašwa
Tiriso e e botlhaswa ya diritibatsi le nnotagi
Malebana le go tlhamiwa ga pholesi e e malebana le dire tse di ileditsweng, lebelela serisikgolo ya 1;
Malebana le tiriso e e botlhaswa ya diritibatsi le nnotagi malebana le tlhokomelo ya seemo sa tlhaloganyo sa baithuti, lebelela serisipotlana 3.5.2
Tshotlakako ya bana
Ditirelo tsa badirediloago
Pholesi
Diteko tsa bokgoni
Kaelo ya mofuta mongwe le ya pitso
Thuto ya kwa gae
Pholesi
Dikopo tsa go amogelwa
Bulela kgaolo e nngwe le e nngwe faele go ya ka Mametlelelo C
Pholesi
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
Diporojeke tsa tekeletso
Bulela porojeke nngwe le nngwe faele mme o di kwale dinomoro ka go latelana
Katiso
Pholesi
Barutabana
Tsela ya go dira dipegelo le go dira ka dikgetse tse di farologaneng
Pholesi
Dikgetse tse di farologaneng
Bulela kgetse e nngwe le nngwe faele mme o di kwale dinomoro ka go latelana
L4 DITIRELO TSA KHARIKHULAMO LE TLHATLHOBO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
Pholesi
Makwalotiko a rona
Tshwetso tebang le leleme le go rutwang ka lona
Dikopo
Diphetogo tebang le go rutwang ka lona
Patlomaikutlo malebana le borutegi (ketelo kwa dikolong) le dikhoso tsa dirutwa
Pholesi
Dipuo
Bulela puo nngwe le nngwe faele mme o di kwale dinomoro ka go latelana
Saense ya Loago
Bulela serutwa sengwe le sengwe faele mme o di kwale dinomoro ka go latelana
Saene ya tota
Bulela serutwa sengwe le sengwe faele mme o di kwale dinomoro ka go latelana
Kharikhulamo
Pholesi
Thulaganyo le paakanyo ya dikhoso tse di tlwaelegileng
Ditlhopha tsa dirutwa
Popego le theo
Kharikhulamo e ntšhwa
Kharikhulamo ya 2005
Porojeke ya tekeletso
Thulaganyo
Katiso
Go tsenngwa tirisong
Tlhokomelo le Tshekatsheko
Dithuto tsa Tikologo
Pholesi
Dithulaganyo le go tlhatlhobiwa ga diporojeke
Go ja nala
Dipegelo
Thuto ya tshomarelo ya tlhago
Kgokaganyo le ditheo tsa tshomarelo ya tlhago
Mokgatlho wa Lenaga wa Borwa jwa Aforika
Theo le paakanyo ya lenanathuto
Go akarediwa le mananathuto a Thuto e e Kgethegileng
Dikopo tsa dikhopi
Mananathuto a a farologaneng
Bulela legato lengwe le lengwe, khoso le serutwa sengwe le sengwe faele mme o di faele ka tatelano ya dinomoro
Dipalo
Ditshwaelo mo mananathutong a botlhokwa
Lebelela serisikgolo 8 ya thulaganyo e e tshwanang ya go faela ya ditiro tsa tshegetso malebana le dikopano tsa dikomiti tsa dirutwa
Dibuka tse di beilweng le dibukakgakololo
Pholesi
Tlhopo
Bulela serutwa sengwe le sengwe faele mme o faele ka tatelano ya dinomoro
Togamaano ya letsatsi le le kopanetsweng la sekolo
Patlomaikutlo go/ thuso go tswa mo Mekgatlhong e e seng ya Puso
Mabapi le patlomaikutlo e e ka ga ditirelo tsa kharikhulamo le tlhatlhobo fela.
Pholesi
Mekgatlho e e seng ya puso ka go farologana
Bulela mokgatlho o mongwe le o mongwe o e seng wa puso faele mme o di kwale dinomoro go ya ka Mametlelelo B
Merero ya ditlhatlhobo
Pholesi
Ditlhatlhobo tsa ka gale
Tshwetso tebang le ditlhokego tsa go falola
Go rebolwa ga ditifikeiti le dikanego tsa dipholo
Go fetolwa ga maina mo ditifikeiting
Dikopo tse di gannweng go lebeletswe go tsena sekolo go go patelesegang
Dikopo tsa go rebolwa ga ditifikeiti le dikanego tsa dipholo
Bulela mofuta mongwe le mongwe wa setifikeiti faele mme o di faele ka tatelano ya dinomoro
Setifikeiti sa Materiki
Kopo ya go tlhatlosiwa ga baithuti go kaiwa mo mabakeng a moithuti a sa falolang gongwe a eletsa go tlola mophato
Thulaganyo ya ditlhatlhobo le ditiro tse di dirwang kwa gae
Ditlhatlhobo tsa molomo
Go setiwa le go lekanyediwa ga dipampiri tsa dipotso
Go supiwa ga batlhankedi ba ba tlhatlhobang
Tsamaiso ya kwadiso
Dithulaganyo tsa ditlhatlhobo tse di tlhomameng tsa tiragatso le tsa molomo
Lebelela serisipotlana 4.9.2.7 malebana le ditlhatlhobo tsa tiragatso/molomo ka ntlha ya bolwetse / go lofa
Ditlhatlhobo tsa tiragatso
Ditlhatlhobo tsa molomo
Ditiro tse di dirwang kwa gae
Maduo a ngwaga
Dithebolo / kgololo
Bolofa, malwetse le nako ya tlaleletso
Ditlhatlhobo tsa tiragatso / molomo
Lebelela serisipotlana 4.9.2.6 malebana le ditlhatlhobo tse di tlhomameng tsa tiragatso / molomo
Dipampiri tsa dipotso
Kgatiso, go bolokwa, phasalatsa le tshireletsego
Bulela serutwa sengwe le sengwe se se kgonang go tlhatlhobega faele mme o faele ka tatelano ya dinomoro
Dikopo tsa dipampiri tsa dipotso tsa nako e e fetileng
Go tshwaiwa ga dipampiri
Go tshwaiwa ga dipampiri gape
Ditlhatlhobo tsa mophato wa matiriki
Lebelela L4.9.1.5 malebana le ditlhatlhobo tsa tekeletso/molomo
Tshwetso tebang le dilthokego tsa go falola
Tshwetso tebang le ditlhokego tsa tlhatlhobo
Bulela serutwa sengwe le sengwe se se kgonang go tlhatlhobega faele mme o faele ka tatelano ya dinomoro
Go seta le go lekanyetsa dipampiri tsa dipotso
Go supiwa ga batlhankedi ba ba tlhatlhobang
Tsamaiso ya kwadiso
Dikwadiso tse di rebotsweng
Bulela tlhatlhobo nngwe le nngwe faele mme o faele ka tatelano ya dinomoro
Setifikeiti sa materiki
Dikwadiso tse di gannweng
Dithulaganyo tsa ditlhatlhobo tse di tlhomameng tsa tiragatso le tsa molomo lebelela serisipotlana 4.9.2.7 malebana le ditlhatlhobo tsa tiragatso / molomo ka ntlha ya bolwetse / bolofa jj
Ditlhatlhobo tsa ditiragatso
Ditlhatlhobo tsa molomo
Ditiro tse di dirwang kwa gae
Maduo a ngwaga
Dithebolo/Kgololo
Bolofa, malwetse le nako ya tlaleletso
Ditlhatlhobo tsa molomo / tiragatso
Lebelela serisipotlana 4.9.2.6 malebana le ditlhatlhobo tse di tlhomameng tsa tiragatso/molomo
Kopo ya nako ya tlaleletso
Go supiwa ga mafelo a tlhatlhobo
Dipampiri tsa dipotso
Kgatiso, go bolokwa, phasalatso le tshireletsego
Tiriso ya dipampiri tsa dipotso tse di setilweng ke ditheo tse dingwe tsa tlhatlhobo
Dingongorego le ditemoso
Bulela serutwa sengwe le sengwe se se tlhatlhobegang faele mme o faele ka tatelano ya dinomoro
Thutafatshe
Dikopo tsa dipampiri tsa dipotso tsa nako e e fetileng
Tebelelo (ya baithuti ba ba kwalang ditlhatlhobo)
Lebelela 4.9.2.15.1 malebana le dipegelo tsa balebeledi
Ditaelo go balebeledi
Go supiwa ga balebeledi
Go tshwaiwa ga dipampiri
Go thapiwa ga batshwai
Tshwetso tebang le ditlhopa tsa batshwai le kwadiso
Go tshwaiwa ga dipampiri gape
Dipholo tsa ditlhatlhobo
Go tsenngwa ga dipholo mo khomphitareng
Tshwarelo
Dipalotlwaelo, palogare le dikatoloso
Go phasaladiwa ga dipholo
Go rebolwa ga ditifikeiti, dikanego gammogo le dipholo
Go fetolwa ga maina mo disetifikeiting
Go gololwa ga dimmaraka tsa tota
Dikopo tsa go rebolwa ga ditifikeiti, dikanego le dipholo
Tlhatlhobo ya Sekolo
Ditlhatlhobo, go rekota gammogo le go belega
Bulela karolo nngwe le nngwe ya thuto faele me o kwale dinomoro ka tatelano
Dipegelo
Tsa balebeledi
Tsa balekanyetsi
Tsa batlhatlhobi
Tlhokomelo ya ditlhatlho tsa mophato wa materiki
Bulela ngwaga mongwe le mongwe wa dithuto faele mme o faele ka ngwaga, go fa sekai. L4.9.2.16-2000
Pholesi
Ditlhokego tsa kgololo
Kgololo e e tletseng
Kgololo ka mabaka
Kgololo ya dirutwa tse supa
Dikopo tsa kgololo
Kgololo e e tletseng
Kgololo ka mabaka
Kgololo ya dirutwa tse supa
Tlhatlhobo e e tswelelang
Porojeke ya I.C.T
Namolo Leuba
Meletlo ya dikabo
L5 BOTSWERETSHI LE SETSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
Pholesi
Makwalotiko a rona
Ditirelo tse di kwa ntle ga thuto
Lephata la Bokaedi la Botsweretshi le setso mo lefapheng le rwele maikarabelo a go dira tiro eno
Pholesi
Metshameko
Thebolo ya go nna le seabe
Lebelela 2.1.4.2.2 malebana le go rebolwa ga tetla e e malebana le go lofa ka ntlha ya ditshwarego tsa metshameko
Maeto a go ya kwa moseja
Mmino le motantsho
Thebolo ya go nna le seabe
Lebelela 2.1.4.2.2 malebana le go rebolwa ga tetla e e malebana le go lofa ka ntlha ya ditshwarego tsa ditiro tsa setso
Maeto a go ya kwa moseja
Go nna le seabe ga baithuti mo meletlong le diketekong
Botsweretshi le setso
Pholesi
Kgodiso ya:
Botsweretshi jwa bontle
Botsweretshi jwa tiro ya diatla
Mmino
Botsweretshi jwa tiragatso
Dikwalo le Puo
Ditlamelo tsa Boswa / Dimonnyumente / Ditsha tsa hisetori
Pholesi
Go supiwa
Tshomarelo
Diakhaefe le Tsamaiso ya Direkoto
Lebelela serisikgolo 2 mo thulaganyong e e tshwanang ya go faela ya direkoto tsa selegae
Pholesi
Kgodiso ya firiso ya diakhaefe
Kago ya Diakhaefe
Tsamaiso ya Direkoto mo porofenseng
Dilaeborari
Lebelela serisikgolo 5 mo thulaganyong e e tshwanang ya ga faela ya ditiro tsa tshegetso malebana le tsamaiso ya direkoto tsa selegae
Pholesi
Dilaeborari tsa Setšhaba / botlhe
Dilaeborari tsa Lefapha
Dilaeborari tsa dikolo
Dimusiamo
Pholesi
Kgodiso ya tiriso ya dimusiamo
Diporojeke / mananeo a thuto
Meletlo / diketeko tsa bosetšhaba / porofense
Serisipotlana eno ke fela ya dithulaganyo le go nna le seabe ga badiri ba lefapha
Pholesi
Go supiwa/ Go lalediwa ga Baeng ba tlotlo
Ditshwaelo malebana le mananeo le porotokolo
THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA BADIRI
PEOMOLAO LE DITHULAGANYO
TAOLO YA DIPHATLHATIRO
SEEMO SA TIRO
GO NGOKA BADIRI LE DITATLHEGELO
KATISO
TSHEKATSHEKO YA BADIRI
DITLHATLOSO
MOTSAMAO WA BADIRI
TAOLO YA BADIRI
DITŠHELETE
MAETO LE DIPALANGWA
MERERO YA SELEGAE
DIPEGELO LE DIPOELO
DIKAMANO LE BADIRI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
PHOLESI
MELAO LE MELAWANA
MOLAO WA TIRELO SETŠHABA
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
DITLHABOLOLO
MELAWANA YA TIRELO SETŠHABA
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
DITLHABOLOLO
MELAO LE MELAWANA E MENGWE
LEINA LA MOLAO WA NTLHA GONGWE MOLAWANA O MONGWE
DITLHABOLOLO
DIKHOUTU
KHOUTU YA BADIRI
DITHANOLO
DITLHABOLOLO
DITAELO TSA KANTORO
DIKHOPI TSA DITAELO TSOTLHE TSA KANTORO TSE DI MALEBANA LE MERERO YA BADIRI DI TSHWANETSE GO TSENNGWA FANO LE MO DIFAELENG TSOTLHE TSE DI MALEBA TSA PHOLESI, SEKAI. TAELO YA KANTORO E E MALEBANA LE MORERO WA DITŠHELETE WA MODIRI E TLA TSENNGWA FANO GAMMOGO LE MO FAELENG YA S10.P
KGOTSA KA DITAELO TSA KANTORO TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSE E SENG TSA BADIRI, LEBELELA FAELE 2.6.2 MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
S2. TAOLO YA DIPHATLHATIRO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
GO TLHAMIWA
LEBELELA 2.7 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA TSHEGETSO MALEBANA LE TLHOTLHOMISO TIRO/ DITIRELO TSE DI NONOFILENG.
GO AKAREDIWA LE DIPOPEGOTHEO
PHOLESI
DITEKANYETSO
KEMO LE KAROGANYO YA DIPHATLHATIRO
GO TLHAMIWA LE GO FETOLELWA GA DIPHATLHATIRO (BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/KANTORO YA KGAOLO LE YA KGAOLOPOTLANA FAELE YA TSONA GO YA KA MOO GO TLHOKEGANG KA GONA MME O FAELE O YA KA MAMETLELELO A LE E)
THULAGANYOSEŠWA
TSHEKATSHEKO YA TIRO
DIPEGELO TSA TLHATLHOBO
LEBELELA SERISIPOTLANA 2.9 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA TSHEGETSO MALEBANA LE DITLHATLHOBO TSE E SENG TSA BADIRI.
LEBELELA SERISIPOTLANA 3.2 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA TSHEGETSO MALEBANA LE DITLHATLHOBO TSA DITSHELETE.
PHOLESI
TSA LEFAPHA
KANTOROKGOLO
DIKAROLO TSA KANTOROKGOLO JALO LE JALO
LEINA LA KAROLO YA NTLHA J.J.
LEINA LA KAROLO E E LATELANG J.J.
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DIPAMPIRI TSA TIRO
PHETISO YA DITHATA
LEBELELA SERISIPOTLANA 2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO MALEBANA LE PHETISO YA DITHATA MALEBANA LE DITIRO TSE E SENG TSA BADIRI.
PHOLESI
TSA MOKAEDI KAKARETSO
S3 SEEMO SA TIRO
PHOLESI
SEELO SA DITUELO TSA BADIRI
MALATSI A BOIKHUTSO
MALATSI A BOIKHUTSO A KHUNOLOGO
MALATSI A BOIKHUTSO A BOLWETSE
MALATSI A BOIKHUTSO A A KGETHEGILENG
MALATSI A BOIKHUTSO A MAIKARABELO A LELAPA
MALATSI A BOIKHUTSO A BOTSETSE
DITSHWANELO TSA SEPOLOTIKI TSA BADIREDI SETSHABA
TEMOGO YA BORUTEGI
SEKEMA KALAFI
DIJUNIFOMO LE DIAPARO TSA TSHIRELETSEGO
DIURA TSA SEMMUSO TSA GO TLA TIRONG (BULELA KAROLO NNGWE LE NNGWE FAELE FA GO TLHOKEGA, MME O DI KWALE DINOMORO KA GO LATELANA.)
KGATO YA TEKATEKANYO
KGODISO YA TEKATEKANO YA BONG (LEBELELA 2.16 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO MALEBANA LE DINTLHA TSA TEKATEKANO YA BONG TSE E SENG TSA BADIRI)
KGODISO YA TEKATEKANO YA MERAFE (LEBELELA 2.16 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO MALEBANA LE MERERO E E SENG YA BADIRI.)
KGODISO YA TEKATEKANO YA BATHO BA BA SA ITEKANELANG SENTLE MO MMELENG (LEBELELA 2.16 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO MALEBANA LE MERERO E E SENG YA BADIRI.)
TEKATEKANO YA BADIRI
DITSHEKATSHEKO
TOGAMAANO
DIPEGELO TSE DI NEILWENG LEFAPHA LA BADIRI
TEMOGO YA TIRELO YA LEBAKA LE LELEELE
LEBELELA 10.6 MALEBANA LE DINTLHA TSA DITSHELETE
DIKHOUTU TSA DITUELO
DITUMELANO
LEBELELA SERISIKGOLO S14 MALEBANA LE DITHERISANO, DIKGANETSANO J.J. LE MEKGATLHO YA BADIRI
DITUMELANO TSA TIRO
GO REBOLWA GA DILAESENSE LE KWADISO YA BADIRI BA POROFESENALE
S4. GO NGOKA BADIRI LE DITATLHEGELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
PHOLESI
GO NGOKA BADIRI
DIPAPATSO
DIKOPO LE GO THAPIWA
FA FELA MOTHO A FETSA GO THAPIWA, MAKWALO A GAGWE A NTSHIWA MO DIFAELENG TSE DI FA TLASE MME A TSENNGWA MO FAELENG E E MALEBA YA SP.
MALEBANA LE DIFAELE TSA SP, LEBELELA LENAANE LA SERISI YA DIFAELE TSE DI KGAOGANTSWENG TSA DIKGETSE KWA BOKHUTLONG JWA KAROGANYO YA DIPALO.
DIPHATLATIRO TSE DI SA TLHALOSIWANG
BADIRI BA KONTERAKA
MADIRI BA KONTERAKA BA S3
MAKWALO A MAITEMOGELO A A SA AMOGELWANG
GO KHUTLISIWA GA TIRO
DITIFIKEITI TSA TIRELO
DIPAKETE TSA GO LEBOGISA TIRO
DITEBOGOTIRO/ GO ROLA TIRO
KA NTLHA YA BOLWETSE (SEKAI. GO ROBADIWA GO AMOGELA KALAFI)
KA NTLHA YA LOSO
GO KOBIWA
BADIRI BA BA FETILENG PALO
GO SUTISEDIWA KWA TIRONG E NNGWE
TLHAELO YA BADIRI
S.5. KATISO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
PHOLESI
PHOLESI
SEEMO
FAELE ENO E KE YA MAKWALO A A AMOGANWENG MO KHOMISENENG YA TIRELO SETSHABA MALEBANA LE GO TLHABOLOLWA GA SEEMO SA DIBASARI. GA E AKARETSE MAKWALO A A NENG A AMOGANWA LE BATLHANKEDI - MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA MOTLHANKEDI YA SP. LEBELELA LENAANE LA SERIRI LA DIFAELE TSE DI KGAOGANTSWENG TSA DIKGETSE KWA BOKHUTLONG JWA KAROGANYO YA DINOMORO.
LETLOLE LA TONAKGOLO LA TERASETE YA THUTO
SEEMO
DIKOPO
DI-DIPOLOMA
KATISO YA TIRO YA BAITHUTI
KATISO YA BADIRI BA BANTŠHWA
KHOSO YA BATLHOKOMEDI
KHOSO YA DITHEKENIKI TSE DI FETELETSENG TSA TSAMAISO
MO MAFAPHENG KA GO FAROLOGANA
LEFAPHA LA PUSOSELEGAE LE MATLO (BULELA KHOSO/ KATISO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O DI KWALE DINOMORO KA TATELANO)
LEINA LA LEFAPHA LE LE LATELANG
BULELA KHOSO/ KARISO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O DI KWALE DINOMORO KA TATELANO
TLHABOLOLO YA BADIRI
GO DIRA KA BOBEGAKGANG LE DITHEKENIKI TSA DIPOTSOLOTSO TSA BOBEGAKGANG
KHOSO YA DIKAMANO TSA BADIRI: DITSELA TSA KGALEMO
LENANEO LA MOPORESIDENT LA TLHABOLOLO YA BOETELEDIPELE
TSAMAISO YA DITŠHELETE TSA SETŠHABA
TSAMAISO YA TSHEDIMOSETSO KA LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA RAMATLOTLO
THARABOLOLO YA DIKGOTLHANG LE DIKAMANO TSA BADIRI
TIRISANOMMOGO LE DITHEO TSA SETŠHABA LE TSA PORAEFETE
KATISO YA TIRISO YA DIKHOMPHIUTARA
TWANTSHO YA KGATELELO YA MALATSI A LE MANE
MOLAO LE PHOLESI YA THUTO
KHOSO YA TSAMAISO YA THEKO YA DITHOTO
KHOSO YA TSAMAISO YA DIREKOTO
KHOSO YA DITLELEREKE TSA BOKWADISETSO
KATISO YA TIRELO YA BADIRISI
TSHEKATSHEKO YA TIRO
KATISO YA TSAMAISO YA KITSO
KATISO YA KHOSO E KHUTSHWANE
KATISO YA THULAGANYO YA TSHEDIMOSETSO YA THULAGANYO YA LOJISITIKI (LOGIS)
KATISO YA THULAGANYO YA PERSAL
KATISO YA BAEMEDI BA BADIRI
KATISO YA BATSAMAISI
DIPEGELO LE DIPALOPALO
TSA KWATARA
BORUNI JWA BOKGONI
TLHABOLOLO YA BOKGONI
KATISO YA NTLHA YA THUTO YA BAGOLO
S6. TSHEKATSHEKO YA BOKGONI JWA BADIRI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
TSAMAISO YA TIRAGATSO YA TIRO
PHOLESI
DITIRELO TSA BOTSAMAISI BOGOLWANE
S7. DITLHATLOSO
PHOLESI
DITLHATLOSO TSA RENKE
DITLHATLOSO TSE DI KGETHEGILENG LE DIKGELE
S8. MOTSAMAO WA BADIRI
LEBELELA DIFAELE 2.8.1.3 LE 2.8.1.7 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO MALEBANA LE GO FETISIWA GA DIFAELE TSA SEBELE.
PHOLESI
DIPHETISO
KADIMO YA BADIRI
DITHULAGANYO TSA GO TSHWARELELWA
DIPHATLHATIRO TSE DI KA FA GARE/ PHETISO YA BADIRI
S.9 TAOLO YA BADIRI
PHOLESI
DIPEGELO TSA TSWELELOPELE/ PEGELO YA PAKATEKO YA KWATARA (LEBELELA DIFAELE TSA SP MALEBANA LE DIPEGELO TSA BONGWE KA BONGWE)
GO THAPIWA KWA NTLE GA TIRELO SETŠHABA
SEEMO SA DITSHELETE SA BATLHANKEDI
KITSISOPHATLALATSA MABAPI LE DIKGATLHEGELO TSA DITŠHELETE
DITSHWETSO LE DIKGATO TSA KGALEMO
DINGONGOREGO KGATLHANONG LE BADIRI
GO THAPIWA GA DITOKOLOLO KA MAEMO
DIAPARO
TETLA YA GO AMOGELA DIMPHO
THUSO YA BADIRI MO DIPOROJEKENG TSA PUSO
TLHALOSO YA DITIRO LE MAEMO (BULELA KAROLO NNGWE LE NNGWE FAELE FA GO TLHOKEGA MME O DI KWALE DINOMORO KA TATELANO.)
TLELEREKE YA TSAMAISO
TLELEREKE YA BOKWADISETSO
MOPHEPAFATSI
MOKGWEETSI
MODIRISI
TAOLO YA TIRISO YA PERSAL
DITUMELANO TSA TIRO
LEBELELA DIFAELE TSA SP MALEBANA LE DITUMELANO TSA BONGWE KA BONGWE
GO LOFELA TIRO
LEBELELA SERISIKGOLO S3 MALEBANA LE MALATSI A BOIKHUTSO
MALEBANA LE MABAKA A SEDUMEDI
MALEBANA LE DITIRO TSA MEKGATLHO YA BADIRI
GO LOFA NTLE LE TETLA
MAITSHOLOMABE
LEBELELA SERISIKGOLO S14 MALEBANA LE DIKAMANO TSA BADIRI LE MERERO YA MEKGATLHO YA BADIRI
DITHULAGANYO TSA TSHIRELETSO
SEKAI, DIBETŠHE TSA ITSHUPO TSA BADIRI.
LEBELELA SERISIKGOLO 2 LE 3 TSA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA TSHEGETSO MALEBANA LE DITHULAGANYO TSA TSHIRELETSO TSE DINGWE TSA TSHIRELETSO.
TSHEKATSHEKO YA TSHIRELETSO
DIKGOLOLO TSE DI FAROLOGANENG TSA TSHIRELETSO DI NNA MO DIFAELENG TSA SP
THOMELO YA GO DIRA KWA MOSEJA
DITŠHELETE
LEBELELA SERISIKGOLO 3 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO MALEBANA LE DITIRO TSA DITSHELETE TSE E SENG TSA BADIRI
PHOLESI
DITUELO TSA BADIRI
DIKATOLOSO
DITUELO
DIKGOGO
DITUELO TSA MEKGATLHO YA BADIRI
KGETHISO
LETLOLE LA INŠORENSE YA BOTLHOKATIRO
S10.2 DITETLO LE DIBONASE
NOMORO
TUELO YA
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
KETLEETSO YA DIJO LE DITSHENYEGELO TSA MOSEPELE
DITETLO TSA BONNO
DITETLO TSA BOITUMEDISO
KETLEETSO LE NETEFALETSO YA MATLO
TETLO YA GO FUDUSIWA
TETLO YA GO KAMPA
TETLO YA GO NNA O EMETSE GO KA BILEDIWA TIRONG
TETLO YA GO NNA MO MAEMONG NAKWANA
TETLO YA GO DIRA BOSIGO
TETLO YA BATLHOKOMEDI
BADIRI BA KONTERAKA
DITETLO TSE DI KGETHEGILENG TSA LETSATSI LE LETSATSI
SEKAI, KA MAETO A GO YA MOSEJA
TŠHELETE YA THEKO YA BAEMEDI
SEKAI, GA BATSAMAISIBAGOLO.
GO AKAREDIWA GO KHUTLISIWA GA TSHELETE YA TUEO YA BAEMEDI.
DITETLO TSA GO NGOKELA BADIRI KWA METSEMAGAENG
DITLELEIMI TSE DI DIRILWENG KE, LE KGATLHANONG LE LEFAPHA
LEBELELA SERISIPOTLANA 3.3 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO MALEBANA LE DITLELEIMI TSE DI DIRILWENG KE MAFAPHA A MANGWE KGATLHANONG LE LEFAPHA MALEBANA LE DITIRO TSE E SENG TSA BADIRI.
TUELO YA GO DIRA GO FETA NAKO YA TIRO
DIKABO TSA DITUELO TSA DIKGOBALO TSA MO TIRONG
KGOBALO MO TIRONG
DIKABO TSA DIKGELE TSA GO DIRA SEBAKA (LEBELELA S3.11 TEBANG LE SEEMO SA TIRO MALEBANA LE SENO)
DIBASARI GO BATLHANKEDI BA PUSO 1.LEBELELA S5.1.1 MALEBANA LE PHOLESI LE SEEMO
LEBELELA LENAANE LA SERISI YA DIFAELE TSA DIKGETSE TSE DI KGAOGANENG MALEBANA LE MAKWALO A BADIRI BA BA FAROLOGANENG.
TOKAFATSO YA SEEMO SA TIRO
MALEBANA LE DINTLHA TSA DITSHELETE FELA.
LEBELELA S3.1 MALEBANA LE DIELO TSA DITUELO TSA BADIRI, JALO LE JALO
MAETO LE DIPALANGWA
PHOLESI
THEBOLO YA TETLA YA MAETO LE DITHULAGANYO TSA MAETO
PEELETSOMANNO LE DITHULAGANYO TSA MAROKO
MANANENAKO A DIPHOFO
MERERO YA SELEGAE
PHOLESI
DIKAKGOLO, MATSHEDISO LE MALEBO GO BADIRI BA
TSAMAISO FELA.
LEBELELA 2.14 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO MALEBANA LE MALEBO A MANGWE.
DITIRELO TSA SEGOPOTSO
MELAETSA YA KERESEMOSE LE YA NGWAGA O MOSWA
MOKGATLHO WA BOITAPOLOSO
MEKGATLHO YA BADIRI
MELAETSA E MENGWE
S13 DIPEGELO LE DIPOELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
PHOLESI
DIPOELO LE DIPALOPALO TSA DITHEO
BOITEKANELO JWA MO TIRONG
DIPHITLHELELO TSA MORAGO GA DITLHATLHOBO TSA BONGAKA (LEBELELA S4.3.3.1 MALEBANA LE MERERO YA BOTO YA BONGAKA)
DIFOROMO TSA KOPO TSA PERSAL
DIKAMANO TSA BADIRI
DINGONGOREGO
PHOLESI
MEKGATLHO YA BADIRI
METSOTSO, DIPEGELO JJ. DI FITLHELWA MO SERISIPOTLANENG 8.1 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
DIPUISANO
BULELA MOKGATLHO MONGWE LE MONGWE WA BADIRI FAELE FA GO TLHOKEGA MME O DI KWALE DINOMORO GO YA KA TATELANO.
TLHABOLOLO YA TIRELO SETSHABA LE TSAMAISO
DIKGANETSANO LE
BAEMEDI LE BAEMEDI BA MO TIRONG
DIKGATO TSA NGONGOREGO
DIKGOLOLO TSA BOBEGAKGANG TSA MEKGATLHO YA BADIRI
THULAGANYO YA GO FAELA
PEOMOLAO
THULAGANYO LE TAOLO
DITSHELETE
BONNO
BOBOLOKELO LE DITIRELO
DIPALANGWA
DIPHASALATSO LE PHATLALATSO
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO
H1. PEOMOLAO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
PHOLESI
TLHAGISO
KGOELETSO YA MELAO LE MELAWANA
MELAO YA RONA
LEINA LA MOLAO/MOLAOTLHOMO WA NTLHA
GO KWALWA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
LEINA LA MOLAO/MOLAOTLHOMO O O LATELANG
GO KWALWA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
MELAWANA YA RONA
MELAWANA E E LENG DITLAMORAGO TSA (LEINA LA MOLAO / MOLAOTLHOMO WA NTLHA)
GO KWALWA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
MELAWANA E E LENG DITLAMORAGO TSA (LEINA LA MOLAO / MOLAOTLHOMO WA NTLHA)
GO KWALWA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
MELAO/ MELAOTLHOMO E MENGWE
LEINA LA MOLAO / MOLAOTLHOMO O MONGWE WA NTLHA MOLAO WA BOSETŠHABA WA PHOLESI YA THUTO WA 1996 (MOLAO WA BO27/1996)
GO KWALWA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
LEINA LA MOLAO / MOLAOTLHOMO O O LATELANG
GO KWALWA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
MELAWANA E MENGWE
TSE DI SA TLHALOSIWANG
MELAWANA YA DITŠHELETE
DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
MELAWANA YA BOTO YA DITHENDARA
DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
DITAELO TSA LEPHATA LA RAMATLOTLO
LEBELELA SERISIPOTLANA 3.5 MALEBANA LE DITHEO TSA LEPHATA LA RAMATLOTLO
DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
LEINA LA PAMPIRITSHWEU/ TALA YA RONA YA NTLHA
GO KWALA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
LEINA LA PAMPIRITSHWEU/ TALA YA RONA E E LATELANG
GO KWALA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
LEINA LA PAMPIRITSHWEU/ TALA YA RONA YA NTLHA E E LATELANG
GO KWALA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
LEINA LA PAMPIRITSHWEU/ TALA YA RONA E NNGWE YA NTLHA
GO KWALA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
KHOUTU YA MAITSHOLO A TIRO
LEINA LA KHOUTU YA NTLHA YA RONA
GO KWALA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
LEINA LA KHOUTU YA RONA E E LATELANG
GO KWALA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
DIKHOUTU TSE DINGWE TSA MAITSHOLO
SEKAI, KHOUTU YA MAITSHOLO YA BADIRI BA TIRELO SETSHABA
LEINA LA KHOUTU E NNGWE YA NTLHA
GO KWALA LE DIPAAKANYO
DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO
GO IKOBELA MELAO
GO TSHWANA
H2. THULAGANYO LE TAOLO
PHOLESI
DITIRO
LEBELELA 2.12 MALEBANA LE GO ROLELWA GA DITHATA KWA DIKGAOLONG
TSE DI BONWENG
TSE DI BUSEDITSWENG
GO RULAGANNGWA GA DIPOLELO TSA PONELOPELE LE MAITLHOMO
TLAMELO KA DITIRELO LE TLHOKOMELO YA TENG
GO FETISIWA GA DITHATA
KA TOKOLOLO YA KHANSELEKHUDUTHAMAGA (MOKHUDUTHAMAGA)
LERURI
NAKWANA
KA MOKAEDI KAKARETSO
LERURI
NAKWANA
KA MOTLHANKEDI YO O RWALANG MAIKARABELO
LERURI
NAKWANA
KE DITLHOGO TSA MAFAPHA (SEKAI, GO YA GO BATSAMAISI BA MAPHATA)
LERURI
NAKWANA
DIPATLISISO TSA GO BONA TLHOKEGO YA KATOLOSO
GO TLHAMIWA GA DIKAROLO LE DIKANTORO TSE DINGWE
PHOLESI
DIKAROLO
DIKANTORO TSA KGAOLO
TOGAMAANO YA TIRO LE KABELO YA DITIRO
LEBELELA 2.7.1 FA TLASE MALEBANA LE TLHOTLHOMISOTIRO GONGWE MANANEO A DITIRELO TSE DI NONOFILENG
MAANO A TIRO A LEFAPHA
SEKAI, MAANO A TIRO
TOGAMAANO YA POROJEKE
FAELE ENO KE YA DINTLHA TSA MAANO A DIPOROJEKE FELA,LEBELELA THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO MALEBANA LE GO TSENNGWA TIRISONG, TLHOKOMELO JALO LE JALO.
DIKANTORO TSA DIKGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
MANANEO A KGWEDI LE KGWEDI
MANANEO A BEKE LE BEKE
MANANEO A KGWEDI LE KGWEDI
DITHULAGANYO TSA KANTORO LE DITAELO
DITAELO TSE DI RULAGANTSWENG
DITAELO TSA KANTORO
PATLISISO YA NONOFO
DITIRELO TSA POROFENSE TSA NONOFO DI TSHWANETSE GO DIRISA SERISIPOTLANA ENO MO MABAKENG A SELEGAE FELA. DIPATLISISO TSA MAFAPHA LE DIKAROLO TSE DINGWE KE DITIRO TSA TIRELO YA NONOFO TSE DI TLHAGISIWANG MO THULAGANYONGYA GO FAELA YA DITIRO.
PHOLESI
THULAGANYO YA MANANEO
THEKENIKI
DIPEGELO TSA TSWELELOPELE
DIPEGELO TSA DIPATLISISO LE GO TSENNGWA TIRISONG
BULELA PEGELO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
DIAKHAEFE TSA POROFENSE DI KA DIRISA SERISIPOTLANA ENO MO DITIRONG TSA TSONA TSA SELEGAE TSA TSAMAISO YA DIREKOTO FELA. TSAMAISO YA DIREKOTO JAAKA TIRO E TLHAGELELA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO YA DIAKHAEFE TSA POROFENSE.
PHOLESI
KOPO YA GO AMOGELWA GA PHOLESI YA LEFAPHA YA TSAMAISO YA DIREKOTO
GO TLOSIWA GA DIREKOTO
KOPO YA TETLA YA GO TLOSA DIREKOTO
PHETISETSO MO TLHOKOMELONG YA MOAKHAEFE WA POROFENSE
PHETISETSO GO/ GO TSWA GO MAFAPHA A MANGWE
KOPO YA GO REBOLWA GA TETLA
GO SENNGWA GA DIREKOTO
GO ROMELWA GA MAKWALO A A ROMETSWENG KWA ATERESENG E E FOSAGETSENG GO E E SIAMENG
GO TLOSIWA GA MATLAKALA A DIPAMPIRI
PHETISO YA KA FA GARE YA DIREKOTO
THULAGANYO YA GO FAELA YA MAKWALO
THULAGANYO THEBOLO LE PAAKANYO
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG
GO SEKE GA FAELWA MAKWALO APE SA RURI MO FAELENG ENO. LEBELELA GAPE TEMA 15 YA DITAELO KAKARETSO.
GO TSENNGWA TIRISONG
DITLHATLHOBO
GO SUPIWA GA DITIRO TSA BATSAMAISI BA DIREKOTO LE DITLHOGOTSA BOKWADISETSO
DITLHATLHOBO TSA MO LEFAPHENG
LEBELELA 3.2.3 LE 2.8.3 KA GO LATELANA MALEBANA LE DITLHATLHOBO TSA DITSHELETE LE DITLHATLHOBO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO.
DITHULAGANYO
DIPEGELO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B
DITHULAGANYO TSA TSHIRELETSO
LEBELELA 3.2.4 MABAPI LE DITHULAGANYO TSA TSHIRELETSO YA DITSHELETE
LEBELELA SERISIKGOLO 29 YA THULAGANYO E TSHWANANG YA GO FAELA YA BADIRI MALEBANA LE DITHULAGANYO TSA TSHIRELETSO YA BADIRI.
PHOLESI
TOGAMAANO YA MAEMO A TSHOGANYETSO
TSHIRELETSO YA BAAGI/ PHEMELO
LENAANE LA DIATERESE LE KGOKAGANYO
GO BOLOKIWA GA DITHUNYA LE DITHUNYI
TLAMELO YA BADIRI KA DITHUNYA LE DITHUNYI
GO SUPIWA LE DITIRO TSA BATSAMAISI BA BATLHOKOMEDI
DITSHWETSO TSA KABINETE
DITSHWETSO TSA KABINETE
DITLHAGISO TSA KABINETE
MOO GO NANG LE TLAMELO YA SETLHOGO SE SE RILENG SE KABINETE E DIRANG KA SONA, FAELE E E KAILWENG FA GODIMO E TSHWANETSE GO DIRISIWA FA FELA TLHAGISO ENO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SENGWE MO SERISIKGOLONG.
DIMEMORANTAMO TSA KABINETE
KABINETE E KOPANA LE BATHO
GO FETISEDIWA GA DITHATA KWA DIKGAOLONG
LEBELELA 3.2.7 MALEBANA LE GO THAPIWA LE DITIRO TSA MOTLHANKEDI YO O IKARABELANG
GO TLHOLWA GA DITIRO
FAELE ENO KE YA MAKWALO A A DIRANG KA MANANEO A GO TLHOLA DITIRO A POROFENSE YOTLHE KA KAKARETSO. LEBELELA THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO MALEBANA LE DIPOROJEKE TSE DI TLHALOSITSWENG TSA GO TLHOLWA GA DITIRO.
DITALETSO LE MALEBO
LEBELELA GAPE S12.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA BADIRI
TIRO YA DITIRO TSE DI TSHWANANG MAGARENG GA MAFAPHA
KGATO YA TEKATEKANO/ MERERO YA DIPHETOGO
SEKAI, MALEBANA LE MERERO YA BONG, SEMORAFE LE BOGOLE.
LEBELELA SERISIPOTLANA S3.10 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA BADIRI MALEBANA LE MERERO E E KA GA BADIRI YA KATO YA TEKATEKANO
PHOLESI
PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO LE GO BAYA DILO MO PEPENENENG
BATHO PELE (LEBELELA H7.2.1 MALEBANA LE GO NNA LE SEABE KWA DIPONTSHONG LE MATSHOLO A E SENG A DITIRO TSA KA GALE, SEKAI, BEKE YA TIRELO SETŠHABA)
DIPATLISISO TSA KGOTSOFALO YA BADIRISI
PHETOLO YA DIATERESE
GO AKAREDIWA LE FA LEFAPHA/ KAROLO E FUDUGELA KWA LEFELONG LE LENTŠHWA.
MELELWANE YA DIPOROFENSE / KGAOGANYO YA MELELWANE
FAELE ENO KE YA DIPOTSISO TSA TONA FELA / DITLHOGO TSE DI SA DIRELWANG TLAMELO MO GO EPE YA DITHULAGANYO TSA GA JAANA TSE DI REBOTSWENG TSA GO FAELA. DIPOTSISO TSA TONA MABAPI KABO YA LETSENO DI TLA FAELWA MO 3.4.3 YA THULAGANYO ENO, E E MALEBANA LE GO BELESEDIWA GA BADIRI MO S4.3.5 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA BADIRI, J.J.
DITHULAGANYO TSA GO THIBELA BOBODU
DITŠHELETE
PHOLESI
DITEKANYETSO
DIKAKGELO MO PUONG YA TEKANYETSOKABO YA TOKOLOLO YA KHANSELE YA KHUDUTHAMAGA (MOKHUDUTHAMAGA)
LEBELELA 9.2.2 MALEBANA LE DIPUO TSE DINGWE
THULAGANYO YA
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO/LEKALA FAELE A GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO KA GO LATELANA.
DITEKANYETSO TSA DITIRO TSA KAPITALE
DITIRO TSE DIKGOLO
DITIRO TSE DIPOTLANA
DITEKANYETSO TSA TLALELETSO
DITHEBOLO TSA GO DIRISA GO FETA GAMMOGO LE PHETISO YA DITSHELETE
GO TLHAGISIWA GA DITEKANYETSO (FAELE ENO E NA LE MAKWALO A KA FA NTLE FELA. DITEKANYETSO KA BOTSONA GO YA KA DIKGATO TSE DI FAROLOGANENG TSA POELETSO DI FAELWA MO 3.1.2.1 - 3.1.2.3)
GO TLAMIWA GA DITSHELETE/ GO FETISEDIWA MO NGWAGENG O O LATELANG WA DITSHELETE
THULAGANYO YA TSIBOSO YA GO SALE GALE
TLHOTLHOMISO YA TEKANYETSOKABO
GO SUTISIWA GA MATLOLE
DIKAKGELO MO DIPUONG TSA TEKANYETSOKABO TSA DITONA TSA BOSETSHABA
DIKADIMO/ THUSO YA DITSHELETE/ DIPEELETS TSA TLHABOLOLO (SEKAI. KA BANKA YA TLHABOLOLO YA AFORIKA BORWA.)
MAIKARABELO A PALOTLOTLO
KOMITI E E TLHOPHILWENG YA DIAKHAONTE TSA SETŠHABA
TSHEDIMOSETSO LE DITSHWAELO
DITLHATLHOBO TSA BORUNI
DIPEGELO
TŠHATE YA BORUNI
DITLHATLHOBO TSA LEFAPHA
LEBELELA 2.9 LE 2.8.3 KA TATELANO MALEBANA LE DITLHATLHOBO TSA TSAMAISO LE TSAMAISO YA DIREKOTO
BULELA MOTSAMAISI MONGWE LE MONGWE WA KGAOLO/ LENANEO FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
TLHOKOMELO YA TŠHELETE LE DIFOROMO TSA BOLENGTEBO
LEBELELA 3.2.5.6 MALEBANA LE TSHELETE YA PUSO
LEBELELA 5.1.7 MALEBANA LE DIFOROMO TSA BOLENGTEBO
BOBOLOKELO
KABELO YA DITIFIKEITI
POLOKO YA DINOTLOLO TSA BOBEDI
GO NTSHIWA LE GO NTSHIWA GAPE GA DITŠHEKE
DITŠHEKE TSE DI SA TLOTLWANG
GO THUBIWA, BOGODU LE BOBODU
DIDIRISWA TSA KANTORO
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO E LE B
Sekolo sa Poraemari sa Phillipstown
DIRORI, DIKAROLO LE DITLHOKEGO (BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B)
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
DITHOTO TSE DI SENYEGANG
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
DIATHIKELE TSA MOTHO KA SEBELE
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
TŠHELETE YA PUSO
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
DIDIRISWA TSE DI BOLOKANG BODIRI
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
DIDIRISWA/BOBOLOKELO TSE E LENG TSA SETHEO FELA
SEKAI. DIDIRISWA TSA BONGAKA KWA LEFAPHENG LA BOITEKANELO
DIBUKAKGAKOLOLO TSA SEKOLO MO LEFAPHENG LA THUTO
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
THEBOLO YA TETLA YA GO AMOGELA LE GO RWALA MAIKARABELO A TŠHELETE E E AMOGETSWENG
GO THAPIWA LE DITIRO TSA BATLHANKEDI BA BA RWELENG MAIKARABELO (LEBELELA 2.12 MALEBANA LE MERERO YA GO ROLELWA DITIRO KWA DIKGAOLONG)
GO THAPIWA LE DITIRO TSA BORADITUELO
GO THAPIWA LE DITIRO TSA BATSAMAISI BA MANANEO
GO THAPIWA LE DITIRO TSA BATSAMAISI BA BA RWELENG MAIKARABELO
GO THAPIWA LE DITIRO TSA BATSAMAISI BA DITSHELETE
TSAMAISO YA DIKOTSI
DITSHENYEGELO
MALEBANA LE DITSHENYEGELO TSE DI MALEBANA LE BADIRI LEBELELA THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI
MALEBANA LE THULAGANYO YA TSAMAISO YA DITŠHELETE
LEBELELA 3.10 DIPEGELO (FMS)
DITLELEIMI TSA MAFAPHA A MANGWE
BULELA LEFAPHA LENGWE LE LENGWE FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO A.
LEBELELA S10.3 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA BADIRI MALEBANA LE DITLELEIMI TSE DI DIRILWENG KE LE KGATLHANONG LE LEFAPHA MABAPI LE MERERO YA BADIRI
LEBELELA SERISIPOTLNA 3.4 MALEBANA LE DITLELEIMI TSE DI DIRILWENG KE LEFAPHA
SEKGWAMANA
KOPO YA MATLOLE
DIPOELO
TUELO YA DIAKHAONTE
THEKO YA DITHOTO
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA MAMETLELELO E
DITIRELO TSE DI REKILWENG
GO AKAREDIWA DITLAMELO TSA KHONFERENSE LE TLAMELO YA DIJO
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA MAMETLELELO E
GO PHIMOLWA GA DITSHENYEGELO TSE DI SENANG MOSOLA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
BOGODU
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE/ KANTORO YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO A LE B
AKHAONTE YA NAKWANA
DITSHENYEGELO TSA KGWEDI LE KGWEDI
KOPO YA MATLOLE
DITHUSO TSA PEELOMABAKA
BULELA THUSO NNGWE LE NNGWE YA PEELOMABAKA FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO KA GO LATELANA.
TSAMAISO YA DITSHELETE LE TOKAFATSO YA BOLENG
DITHUSO TSA KAGO TSA POROFENSE
DITSHENYEGELO TSA BEKE LE BEKE
DITLELEIMI TSA DITHEO TSE DINGWE / BATHO BANGWE
DITSHENYEGELO TSA KWATARA
DITSHENYEGELO TSE DI SA REBOLWANG
LEKGETHO
PHOLESI
TEKANYETSO YA SEELO SA TUELO
GO KOLEKWA GA
LEKGETHO LE LE TLHAKANYEDITSWENG LA BOLENG (VAT)
TSALO E E DUELWANG
PUSETSO YA TUELO
TUELO YA TIRISO YA PORAEFETE YA DIFOUNU (LEBELELA 5.2.2.3 MALEBANA LE DINTLHA TSE E SENG TSA DITSHELETE)
KABELO
GO PHIMOLWA GA LEKGETHO LE GO SA KGONEGENG GORE LE KA KOLEKWA
DITUELO TSA DIPETLELE
DIKABO, KETLEETSO GAMMOGO E THUSO YA MATLOLE E E TSWANG KWA NTLE
DITSHITSHINYO TSA DIPOROJEKE TSE DI KETHEGILENG
TSHELETE YA GO DIGELA LETSWALO
DIPEELETSO TSA
DITLELEIMI KGATLHANONG LE MAFAPHA A MANGWE
DITLELEIMI KGATLHANONG LE DITHEO/BATHO BA BANGWE
BOTHATI
LEPHATA LA BOSETSHABA LA MATLOTLO
LEPHATA LA POROFENSE LA MATLOTLO
DITHULAGANYO TSA GO BANKA
DITETLA TSA GO SAENA
THEBOLO-DITSHUPO KEMISO-DITUELO
MANAANE, DIPEGELO, DIPOELO LE DIKANEGO
DINTLHA TSA DIKHAONTE TSA BANKA
DITLAMELO TSA MELATO
TSWALELO YA NGWAGA WA DITSHELETE
MELATO GO MMUSO
KETLEETSO YA MHAGO LE MAETO
TUELELO YA DITIRELO GO FETA TEKANO
TIRO E E DIRILWENG KE DITHEO TSA KWA NTLE TSA BOGAKOLODI
DI DIRELWA LEFAPHA
LEINA LA SETHEO SA NTLHA
DITLELEIMI TSE DI TLHAGISITSWENG GAMMOGO LE TSHELETE YA KETLEETSO E E DUETSWENG (GO AKAREDIWA LE YA DITHEO TSA BOGAKOLODI)
TLHOKOMELO YA TIRISO YA TSHELETE(GO TEWA YA SETHEO SE SE DIRANG TIRO FELA, E SENG TSHEKATSHEKO YA TEKANYETSOKABO YA LEFAPHA LE TLHOKOMELO)
DITUMELANO
TATEDISO YA DITSHELETE TSE DI SALETSENG KWA MORAGO, DITLELEIMI LE DITSHELETE TSA KOTLHAO
BORUNI LE DITLHATLHOBO
DIPEGELO TSA TIRISO YA DIRORI
LEINA LA SETHEO SE SE LATELANG
TEKANYETSOKABO E E TLHAGISITSWENG
DITLELEIMI TSE DI TLHAGISITSWENG LE DIKETLETSO TSE DI DUETSWENG (GO AKAREDIWA LE DITUELO TSA DITHEO TSA BOGAKOLODI)
TLHOKOMELO YA TIRISO YA TSHELETE(GO TEWA YA SETHEO SE SE DIRANG TIRO FELA, E SENG TSHEKATSHEKO YA TEKANYETSOKABO YA LEFAPHA LE TLHOKOMELO)
DITUMELANO
TATEDISO YA DITSHELETE TSE DI SALETSENG KWA MORAGO, DITLELEIMI LE DITSHELETE TSA KOTLHAO
BORUNI LE DITLHATLHOBO
DIPEGELO TSA TIRISO YA DIRORI
KE LEFAPHA
MAKGOTLA A SELEGAE
LETLOLE LA KADIMO
DITUELO TSA PHETISO
DIPEGELO TSA THULAGANYO YA TSAMAISO YA DITŠHELETE LE MAKWALO A A AMANANG NATSO
DIKOPO TSA DIPEGELO
KOKOANYO, TAOLO LE GO BOLOKIWA GA DIPEGELO/ DIREJISETARA TSA DIBETŠHE
GO TSENNGWA GA DITŠHELETE MO JENALENG
KABELO YA DIKHOUTU
DIKHOUTU TSA KABELO YA DINTLHANA
DIKHOUTU TSA KABELO YA MAITLHOMO
DITHULAGANYO TSA NTLHA TSA PALOTLOTLO (BAS)
PHOLESI
GO TSENNGWA TIRISONG
PHOLESI
TOKAFATSO YA DITSHA
PHEPAFATSO YA DITSHA
GO BONWA GA DITSHA LE GO AGA DIKAGO
KANTOROKGOLO
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA THUTO
GO DIRISIWA KE LEFAPHA LA THUTO FELA.
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA THUTO FAELE MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO C-H.
MAFELOBONNO A SEMMUSO
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
DITHEO TSA BOITEKANELO
GO DIRISIWA KE LEFAPHA LA BOITEKANELO FELA.
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE FAELE MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO C-H.
DIPEGELO
DITHEO TSA TEMOTHUO
GO DIRISIWA KE LEFAPHA LA TEMOTHUO FELA.
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE FAELE MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO C-H.
PHETOLO LE PAAKANYO YA DIKAGO
DIKANTORO
KANTOROKGOLO
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMEETLELELO B.
MAFELOBONNO A SEMMUSO
DITHEO TSA RONA
SEKAI. DIPETLELE LE DITLELENIKI MO LEFAPHENG LA BOITEKANELO LE DIKOLO MO LEFAPHENG LA THUTO.
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA MAMETLELELO E.
SEKOLO SE SEGOLO SA DELPORTSHOOP
SEKOLO SA PORAEMARI SA RIEMVASMAAK
SEKOLO SA PORAEMARI SA KEURTJIEKLOOF
SEKOLO SA PORAEMARI SA LELIEFONTEIN
SEKOLO SA PORAEMARI SA RIETRIVIER
SEKOLO SA PORAEMARI SA REME
SEKOLO SA PORAEMARI SA TLHATLONG
SEKOLO SA BAAGI SA DOUGLAS
KOPO YA LE KABELO YA
BONNO JWA DIKANTORO
KANTOROKGOLO
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO B LE E.
KANTORO YA PALAMENTE
KANTORO POTLANA
BULELA KANTORO POTLANA NNGWE LE NNGWE FAELE MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
DITHEO TSA RONA
SEKAI DIPETLELE LE DITLELENIKI TSA LEFAPHA LA BOITEKANELO LE DIKOLO TSA LEFAPHA LA THUTO
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA MAMETLELELO E.
MAFELOBONNO A SEMMUSO
DIKARATSHE LE MAFELO A GO PHAKA
MAFELO A GO TSHWARELA DIKOPANO
GO FETOLWA GA TIRISO YA DITSHA
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
KAMOGO
KHIRO
DITUMELANO TSA KHIRO
BULELA THOTO NNGWE LE NNGWE FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
DITSHA TSA GO TLOSIWA GA MATLAKALA
BULELA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA MAMETLELELO E.
TIRISO YA DIKHONTEINARA GO NNA BONNO
PUSO KA TIRISANOMMOGO
KABELO YA DIKHONTEINARA GO DIRISIWA JAAKA DIKANTORO (BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO GO YA KA MAMETLELELO B.)
BOBOLOKELO
PHOLESI
DITLHOKEGO TSE DI TOTOBADITSWENG
DITHENDARA
DIKGOLOLO TSA BOTO YA DITHENDARA
GO NNA LE SEABE MO DIKONTERAKENG TSA BOSETSHABA
DITHENDARA LE DIKONTERAKA TSE DI FAROLOGANENG
TSA LEFAPHA
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELEL FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
SEKAI. DIPETLELE LE DITLELENIKI TSA LEFAPHA LA BOITEKANELO LE DIKOLO TSA LEFAPHA LA THUTO.
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMETELELELO E FA GO TLHOKEGA.
TLHABOLOLO YA DIKGWEBOPOTLANA
PALOTHOTO
LEBELELA 5.2.5.1 FA TLASE MALEBANA LE TSA LAEBORARI.
KANTOROKGOLO
DITHOTO TSE DI SA ABIWANG
DITHOTO TSE DI ABILWENG
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
GO TLOSIWA GA DITHOTO TSE DI SETSENG LE TSE DI SA TLHOLENG DI NA LE MOSOLA
LEBELELA 5.2.5.2 FA TLASE MALEBANA LE TSA LAEBORARI
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
GO BONWA LE TLHOKOMELO YA
DITHOTO TSE DI SA TLHALOSIWANG
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
SEKOLO SA PORAEMARI SA DEBEN
SEKOLO SA PORAEMARI SA A.G. HAGER
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
METSHINI YA GO TLANYA LE GO ATISA DIKHOPI
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
METSHINI YA PALOTLOTLO LE GO TLHAKANYA
DIKWALELO
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
DIRAKA TSA PHAPOSIBOBOLOKELO E E POPOTA
DIFOKI
DITHUTAFATSI
DIBAESEKELE
DILERE
DIKOLOTSANA
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
DISELEFOUNU
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KANTORO NNGWE LE NNGWE YA KGAOLO FAELE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
DITHEO TSA RONA
BULELA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA RONA FAELE FA GO TLHOKEA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
DITHUNYA LE DITHUNYI
DIBOKOSO TSA KHATONE TSA POLOKELO YA DIREKOTO
DIJUNIFOMO LE DIAPARO TSA PABALESEGO (LEBELELA S3.8 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA BADIRI MALEBANA LE DINTLHA TSA SEEMO SA TIRO)
DILO TSA GO PHEPAFATSA
DIDIRISWA/DITHOTO TSE E LENG TSA SETHEO SA RONA FELA (LEBELELA SERISIKGOLO H3 MALEBANA LE DINTLHA TSA DITSHELETE)
LEBELELA 3.2.4 MALEBANA LE TLHOKOMELO YA BOLENGTEBO
SEKAI DITSHEKE LE DIBUKA TSA TSHUPATEFO
DIPEGO, DIPOELO LE DIPALOPALO
DIPALOPALO TSA KGWEDI LE KGWEDI
DIPALOPALO TSA KWATARA LE KWATARA
DITIRELO
PHOLESI
GO POSA
DIKGETSE TSA POSO LE MABOKOSO A POSO
TUELELOPELE
DITIRELO TSA THOMELOFEFO
TLHOKOMELO YA MEGALA LE GO TSENNGWA GA YONA
DIKAEDI TSA MEGALA
TIRISO YA MEGALA MO MABAKENG A PORAEFETE
LEBELELA 3.4.2.4 MABAPI LE DINTLHA TSA DITSHELETE
DIPHETOGO TSA DINOMORO TSA MEGALA
KGATISO YA DIFOROMO
BULELA FOROMO NNGWE LE NNGWE FAELE KA GO TSENYA NOMORO YA FOROMO KWA BOFELONG JWA NOMOROTSHUPO YA FAELE MME OFAELE KA TATELANO YA DIALEFABETE, SEKAI, 5.2.3-A1, 5.2.3B1 JJ.
PHETOLELO YA MAKWALO
LAEBORARI
LEPHATA LA BOKAEDIPOTLANA JWA DITIRELO TSA DILAEBORARI LA LEFAPHA LA THUTO, KATISO, BOTSWERETSHI LE SETSO LE TSHWANETSE GO DIRISETSA SERISIPOTLANA ENO MO MABAKENG A DITIRO TSA TSHEGETSO TSA LAEBORARI TSA SELEGAE FELA. TLAMELO YA DITIRELO TSA LAEBORARI TSA LEFAPHA LE LAEBORARI YA SETSHABA DI TLHAGISIWTSWE MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE.
PALOTHOTO
TSE DI BUISIWANG FELA
GO TLOSIWA GA DILO TSE DI SETSENG LE TSE DI SENANG MOSOLA TSA PUISO
GO BONWA GA DILO TSE DI BUISIWANG
DITHEKO
DIKABELO
TEFELO YA BOTOKOLOLO
KAROGANYO LE GO DIRWA GA DITSHUPANE
DIPAAKANYO LE GO KONA
GO FETOLELA DITIRELO GO NNA TSA PORAEFETE
LEBELELA 3.8 TEBANG LE TIRO E E DIRILWENG KE SETHEO SA BOGAKOLODI
DITIRELO TSA PHEPAFATSO
MATLHATSWETSO
DITIRELO TSA PABALESEGO
DITIRELO TSA MAKGOTLATOROPO
SEKAI. MOTLAKASE, METSI J.J
DITIRELO TSA BOTLHATSWETSO TSE DI SA FETOLELWANG GO NNA TSA PORAEFETE
DITIRELO TSA BOITEKANELO
DITIRELO TSA TLHAELETSANO TSA RADIO
MEGALA YA MODEME WA TSHEDIMOSETSO
GO BONWA LE TLHOKOMELO
TLHOKOMELO YA POLANTE KA KAKARETSO
BOITEKANELO LE PABALESEGO YA MO TIRONG
BOTO YA TSHEKATSHEKO
DIPAAKANYO
PHOLESI
DIPALANGWA TSA PUSO / THULAGANYO YA KHIRO YA DIKOLOI
LEBELELA 3.2.5.2 MALEBANA LE BOGODU JWA DIRORI
DIKOPO
DIKOTSI
BULELA SERORI SENGWE LE SENGWE
FAELE FA GO TLHOKEGA MME OKWALE DINOMORO GO YA KA DINOMOROKWADISO TSA DIRORI, SEKAI. H6.1.2-BHY 282NC
DIPAAKANYO
TIRISO YA PORAEFETE
PAPETLA YA SEKGALA
DIPALOPALO TSA KGWEDI LE KGWEDI
MATSHWAO/DIKGOMARETSI MO DIRORING
TSAMAISO YA DIPALANGWA
THEKO/THEKISO YA DIRORI TSA LERURI
PHETISO YA DIRORI
GO GOGELWA MORAGO GA DIRORI
TLHATLHOBO YA DIRORI TSA KARATSHE YA PUSO
DIKATLHOLO/MELATO YA PHARAKANO
TIRISO E E BOTLHASWA YA DIRORI
MERERO YA KGOLOLO MO DITUELONG TSA KOTLHAO
KANANYO YA DIRORI
DIPALANGWA TSE DI ETLEEDIWANG
TIRISO YA DIRORI TSA PORAEFETE MO MABAKENG A TIRO
DIPALANGWA TSA TERENA, DIKEPE LE DIFOFANE (TSA DITHTO FELA. LEBELELA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA BADIRI MALEBANA LE BADIRI)
DIPOELO
THEBOLO YA DILAESENSE/ INSORENSE YA DIRORI
DITETLA TSA GO PHAKA
TIRISO YA DIPALANGWA TSA PUSO KE BADIRI BA BA SENG MO TIRONG.
DIKOLOI TSE DI HIRILWENG
SEKEMA SA THUSO YA DITSHELETE SA DIKOLO TSA BATLHANKEDI BAGOLWANE
DIRORI TSA BATHO BA MAEMO
TIRISO YA DIPALANGWA TSA PUSO MORAGO GA DINAKO TSA TIRO MO MABAKENG A TIRO
DIRORI TSE DI SENANG MOTORO (SEKAI. BORO)
DIPHASALATSO
PHOLESI
DIPHASALATSO TSA RONA
GO KWALWA
BULELA PHASALATSO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
KASETE YA PUSO
YA POROFENSE
KGATISO YA
LEBELELA 9.1.1.4 MALEBANA LE KGATISO YA DIPEGELO TSA NGWAGA LE NGWAGA
THEKO LE PHASALATSO
LENAANE LA PHASALATSO E E SA LEFELWENG
TSHEKATSHEKO
DIPHASALATSO/ DIPAMPIRI TSA DITHEO TSE DINGWE
DIKAKGELO
TSHEKATSHEKO
DIPEGELO TSE DI AMOGETSWENG
TUMISO LE TLHAELETSANO
PHOLESI
GO NNA LE SEABE KWA DIPONTSHONG LE MATSHOLO A E SENG A TIRO YA KA GALE LEPHATA LA BOKAEDI LA BOTSWERETSHI LE SETSO LE TSHWANETSE GO DIRISA THULAGANYOO YA LONA YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE MO MABAKENG A DITIRAGALO TSA KWA NTLE TE E LENG KAROLO YA DITIRO TSA LONA TSA KA GALE.
DIPUO TSA RADIO
DITHULAGANYO
DIKHOPI TSA PUO
BOBEGAKGANG
DIBAESEKOPO LE DIPONTSHO TSA SELAETE
SEKANO
SA BOSETSHABA
SA POROFENSE
MAANO LE DIPEGELO TSE DI KGETHEGILENG
TUMISO YA ELEKETORONIKI LE TLHAELETSANO
DIKAKGELO GO YONA
KABO YA DIKGELE
SERISIPOTLANA ENO E DIRETSWE FELA DIKABO TSA DIKGELE TSE DI NEWANG DITHEO LE BATHO BA BA KWA NTLE MME E SENG BADIRI BA BA MO MAFAPHENG A TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE.GAPE GA E A DIRELWA DIKABO TSE DI ABIWANG KE LEFAPHA TEBANG LE TSWELETSO YA DITIRO TSA KA GALE. MABAPI LE SENO, LEBELELA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA BADIRI MME MALEBANA LE E E FA GODIMO GONA LEBELELA THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE MO MAFAPHENG A A FAROLOGANENG.
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO
DIKOPANO
PHOLESI
DITHULAGANYO
MANANETEMA LE METSOTSO
BULELA MOFUTA MONGWE LE MONGWE WA KOPANO FAELE MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO, SEKAI, 8.1.1.2.1: KOPANO YA DITLHOGO TSA DIKAROLO.
KHANSELE YA DITONA TSA THUTO
KOPANO YA BOSETSHABA E E KA GA TIRISODIKGOKA KGATLHANONG LE BASADI
THEO E E KWA GODIMO
DIPATLISISO KA GA BARUTABANA BA BA NANG LE BORUTEGI JO BO KWA TLASE
MOLAO WA TLHABOLOLO YA BOKGONI
KOPANO E E KOPANETSWENG YA TONA LE BAKHUDUTHAMAGA MAGARENG GA MMAFAPHA A THUTO LE TSHELETE
KOPANOKAKARETSO YA NGWAGA LE NGWAGA YA KHANSELE YA KGOKAGANYO YA DIPUISANO YA BADIREDI SETSHABA
KOPANO YA KOMITI YA DIAKHAONTE TSA SETSHABA
KOPANO YA KOMITI YA SETLHOPA SA LOAGO
KOPANO YA KOMITI YA LEFAPHA YA DITHENDARA
KOPANO YA DITLHAGISO TSA DITHEETSO TSA SETSHABA
KOPANO YA BATSAMAISI BAGOLWANE
KOPANO YA KGOKAGANYO YA DITEREKE
KOPANO YA TERASETE YA TLHABOLOLO YA THUTO YA KAPA BOKONE
KOPANO YA SETLHOPA SA BOTSAMAISI JWA BOSENYI
KOPANO YA TLAMELO YA LSM
KOPANO YA KOMITI YA BOTSAMAISI (MANCOM)
TIRISO E E BOTLHASWA YA TAGI/ DIRITIBATSI
KOPANO KA BOPHARA YA BEKE YA BOSETSHABA YA IMBIZO
KOPANO YA LEPHATA LA BOSETSHABA LA MATLOTLO
TOGAMAANO E E TLHAKANENG YA POROFENSE
PHOLESI
LEINA LA KHONFERENSE/FORAMO YA NTLHA FORAMO YA POROFENSE YA DIRITIBATSI
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHONFERENSE / FORAMO E E LATELANG KHONFERENSE YA BONG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
MOTLHANKEDIMOGOLO WA DITSHELETE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHOLESI
LEINA LA KHONKERESE YA NTLHA
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHONKERESE E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
DIKHANSELE
PHOLESI
LEINA LA KHANSELE YA NTLHA HSRC
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHANSELE E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
PHOLESI
LEINA LA WORKSHOP YA NTLHA
KAGOSESWA LE GO TLISA DIPHETOGO: WORKSHOP YA GO TSENYA TIRISONG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
PHOLESI
LEINA LA KHOMISENE YA RONA YA NTLHA
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHOMISENE YA RONA E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
SEKAI, KHOMISENE YA THUANYO TETLANYO LE KAGISANO
PHOLESI
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHONFERENSE E NNGWE E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
DIKOMITI TSA RONA
PHOLESI
LEINA LA DIKOMITI TSA NTLHA TSA RONA KOMITI YA POTEFOLIO YA THUTO
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KOMITI YA RONA E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
MALEBANA LE DITIRO TSA KA GALE
DIKOPANO
PHOLESI
DITHULAGANYO
MANANETEMA LE METSOTSO
BULELA MOFUTA MONGWE LE MONGWE WA KOPANO FAELE YA YONA MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO, SEKAI. 8.2.1.2.1: KOPANO YA BATSAMAISI BA DITIRO TSA KA GALE
KOPANO YA KOMITIPOTLANA YA BAGOKAGANYI BA PUSETSO MAFATSHE
KOPANO YA SETLHOPA SA TIRO
SEKOUPU (KOPANO YA KOMITI TAOLO)
BATSAMAISI BA SEDIKA
LAM (BATSAMAISI BA KAROLO YA THUTO)
KOPANO YA TSAMAISO YA POROJEKE POROJEKE YA KAGO YA BOKGONI YA C2005
TSHWARAGANO YA DITHEO TSA TAOLO TSA DIKOLO TSA AFORIKA BORWA
LEFAPHA LA THUTO LE SADTU
DITLHATLHOBO TSA LEKWALO LA MATERIKI: KANO
KOPANO YA LEANO LA BOSETSHABA LA DIRUTWA TSA DIPALO LE SAENSE
YUNITI YA TLHATLHOBO YA SEKOLO SOTLHE
DIKHONFERENSE
PHOLESI
LEINA LA KHONFERENSE YA NTLHA
KHONFERENSE YA THUTO
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHONFERENSE E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
DIKHONKERESE/ MEKGATLHO
PHOLESI
LEINA LA KHONKERESE/MOKGATLHO WA NTLHA
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHONKERESE/MOKGATLHO O O LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
DIKHANSELE
PHOLESI
LEINA LA KHANSELE YA NTLHA
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHANSELE E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
PHOLESI
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DASP (LENANEO LA TSHEGETSO YA TLHABOLOLO YA DITEREKE)
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEKGOTLA LA THUTO
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
WORKSHOP YA GO TLHAMIWA GA LEANO LA HIV/AIDS MO LEPHATENG LA THUTO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
TSHEKATSHEKO YA SEKOLO SOTLHE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
POROJEKE YA HISETORI YA AFORIKA BORWA: WORKSHOP YA BOSETSHABA YA HISETORI
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DI-WORKSHOP TSA MOLAO WA TSAMAISO YA DITSHELETE TSA SETSHABA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
TSHIRELETSO YA BANA KGATLHANONG LE TSHOTLAKAKO LE TIRISODIKGOKA YA THOBALANO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DITLWAELO LE SEEMO TEBANG LE KABELO YA MATLOTLO GO DIKOLO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DI-WORKSHOP TSA SETLHOPA SA TIRO SA LEANO0 LA BOKGONI JWA LEPHATA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
TOKAFATSO LE TIISO C2005
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DI-WORKSHOP TSA BOITEKANELO LE PABALESEGO YA MO TIRONG
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DI-WORKSHOP TSA TOKAFATSO TSA BARUTABANA BA KEREITI 12
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
WORKSHOP YA TSAMAISO YA DIKOTSI
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KGOKAGANYO YA MAFARATLHATLHA YA LEFAPHA LA THUTO LA POROFENSE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHOLESI
LEINA LA KHOMISENE YA RONA YA NTLHA
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHOMISENE YA RONA E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
SEKAI, KHOMISENE YA THUANYO TETLANYO LE KAGISANO
PHOLESI
LEINA LA KHOMISENE E NNGWE YA NTLHA
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KHOMISENE E NNGWE E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
DIKOMITI TSA RONA
PHOLESI
LEINA LA KOMITI YA NTLHA YA RONA
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KOMITI YA RONA E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
DIKOMITI TSE DINGWE
PHOLESI
LEINA LA KOMITI E NNGWE YA NTLHA
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KOMITI E NNGWE E E LATELANG
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
LEINA LA KOMITI E ELATELANG E NNGWE BAEMEDI BA BOITEKANELO LE PABALESEGO
GO THAPIWA/ KWADISO YA DITOKOLOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHASALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
PHASALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG
MAKWALO A KA GALE
FAELE ENO KE YA DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG TSA DI-WORKSHOP, DISEMINARA LE DISAMITI J.J. MO E LENG GORE LEFAPHA GA LE ROMELE MOEMEDI, KGOTSA DIKOPANO TSE DI TSENANG GANGWE FELA.
FAELE ENO E AKARETSA DITALETSO TSA DIKOPANO TSOTLHE TSA DITIRO TSA TSHEGETSO
MAETO A BAENG BA TLOTLEGO
MAKWALO A KA GALE
FAELE ENO KE YA MAKWALO A KA GALE FELA A A MALEBANA LE MAETO A GANGWE FLA A BAENG BA TLOTLEGO A A SENANG METSOTSO. LEBELELA FAELE E E MALEBA MO SERISIPOTLANENG H8.1 LE H8.2 FA GODIMO
FAELE ENO E AKARETSA MAKWALO A A MALEBANA LE MAETO A DITIRO TSA TSHEGETSO LE TSA KA GALE.
DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO
DIPEGELO LE DIPOELO
SERISIPOTLANA ENO E TSHWANETSE GO DIRISEDIWA FELA DIPEGELO TSA NGWAGA LE NGWAGA, KWATARA, KGWEDI LE DIPEGELO LE DIPOELO TSE DINGWE TSE DI KA SE KENG TSA BEWA KA FA TLASE GA SERISIKGOLO E NNGWE. LBELELA GAPE TEMA 7 YA DITAELO KA KAKARETSO.
DIPEGELO LE DIPOELO TSE DINGWE TSE DI MALEBANA LE DINTLHA TSE DI NANG LE SERISIKGOLO E E KWA THOKO DI TSHWANETSE GO BEWA KA FA TLASE GA SERISIKGOLO E E MALEBA.
PHOLESI
PEGELO YA NGWAGA LE NGWAGA
PEGELO E E TLHAKANETSWENG
DIKAKGELO KA DIKAROLO TSA KANTOROKGOLO
BULELA KAROLO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
TLHABOLOLO YA KGODISO YA BANA???
DIKAKGELO KA DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
KGATISO YA
PHASALATSO
DIPEGELO TSA DITIRAGALO LE DIPOELO
BULELA PEGELO NNGWE LE NNGWE YA DITIRAGALO/ SERISI YA DIPEGELO, FAELE FA GO TLHOKEGA MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
PEGELO YA KWATARA
PEGELO E E TLHAKANETSWENG
DIKAKGELO KA DIKAROLO TSA KANTOROKGOLO
BULELA KAROLO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
DIKAKGELO KA DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
KGATISO YA
PHASALATSO
PEGELO YA KGWEDI LE KGWEDI
PEGELO E E KOPANETSWENG
DIKAKGELO KA DIKAROLO TSA KANTOROKGOLO
BULELA KAROLO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O KWALE DINOMORO KA TATELANO.
DITSHELETE
DIKAKGELO KA DIKANTORO TSA KGAOLO
BULELA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FAELE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
KGATISO YA
PHASALATSO
TSHEDIMOSETSO
GO TSHWANETSE GA TSENNGWA FELA TSHEDIMOSETSO E E KA GA DINTLHA TSE DI SA DIRELWANG TLAMELO MO SERISIKGOLONG E NNGWE FANO.
PHOLESI
DIPOTSO KWA PALAMENTENG
DIKAKGELO MO DIPUONG
LEBELELA 3.1.1 MABAPI LE DIKAKGELO MO PUONG YA TEKANYETSOKABO YA MOKHUDUTHAMAGA.
PUO YA TONAKGOLO YA PULO YA PALAMENTE
DIPUO TSA TLHOGO YA LEFAPHA
DIPUO TSE DINGWE TSA MOKHUDUTHAMAGA NTLE LE TSA TEKANYETSOKABO
DIPUO TSA MOPORESIDENTE WA NAGA
KWA KOKOANOPEOMOLAONG YA BOSETSHABA
KA NAKO YA MAETO A POROFENSE YA KAPA BOKONE
DIPUO KA TONA YA BOSETSHABA
TSE E SENG TSA PUO YA TEKANYETSOKABO. LEBELELA H3.1.10 MALEBANA LE DIPUO TSA TEKANYETSOKABO.
KWA KOKOANOPEOMOLAONG YA BOSETSHABA
KA NAKO YA MAETO A POROFENSE YA KAPA BOKONE
TSHEDIMOSETSO E E TSWANG KWA DITHEONG TSE DINGWE
SEIKAI, DITIRELO TSA BOGARENG TSA DIPATLISISO
LEBELELA NTLA E E KA FA TLASE GA H9.2 FA GODIMO
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
LEFAPHA LA THUTO: TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO
B DIPAAKANYO, DITLALELETSO LE PEGELO
D REJISETARA YA TSHENYO
E TSHENYO
F TSHUPO
G TLHALOSO YA MATSHWAO A TLOSO
DITENG
A MANANETEMA LE METSOTSO
B DIPEGELO
C DINTLHA TSA DITŠHELETE
D DIREJISETARA
E DIPHASALATSO TSE DI PHASALADITSWENG KE LEFAPHA
F DINEPE
G TSELE LE TSELE
H MAKWALOTIKO A A AMOGETSWENG
DITAKELO KA KAKARETSO TEBANG LE SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
Taolo ya sejule e mo magetleng a Motsamaisi wa Direkoto. Ga go a tshwanela go dirwa dipaakanyo le/ kgotsa ditlaleletso dipe mo sejuleng ntle le tumelelo ya motlhankedi yono.
DIPAAKANYO, DITLALELETSO GAMMOGO LE PEGELO
Dipaakanyo tsotlhe le ditlaleletso di tshwanetse go tlisiwa gangwe le gape go Moakhaefe wa Porofense gore a di kwale, a di rebole mme a ntshe tetla ya gore di tlosiwe.
KHOPIKGOLO
Khopikgolo ya sejule ya taolo ya direkoto e faelwa mo sephuthelong se sele mme e supiwa jalo mo sephuthelong se se ka fa ntle. Khopi e tsholwa ke motlhankedi yo o kailweng fa godimo yo o tshwanetseng go netefatsa gore e tsholwa e le mo dinakong le gore ditaelo tsa tema 2 di a tswelediwa.
REJISETARA YA TSHENYO
Fa go setse go rebotswe tetla ya go tlosiwa ga dilo tse di mo sejuleng ya taolo ya direkoto, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong rejisetara ya tshenyo. Rejisetara eno e arogantswe ka dingwaga, go fa sekai, 2002, 2003, 2004, jalo le jalo. Fa ntlha e tswalwa, nomorotshupetso ya yona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga e e tla senngwang ka yona. Ka jalo, ntlha e e tswetsweng ka ngwaga wa 2002, e taelo ya yona ya go senngwa e leng D3, e tla tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga wa 2005, mme ka go dira jalo go lemosega sentle gore ke dintlha dife tse di tshwanetseng go senngwa mo ngwageng o o rileng. Go atlenegisiwa tiriso ya setlami se se sa kopanang gonne go sa kgonege gore go ka itsewe pele ga nako, palo ya ditsebe tse di tla tlhokegang ka ngwaga.
TSHENYO
Go tshwanetse ga tlosiwa dilo gangwe le gape - bonnye gangwe ka ngwaga - mme fa go dirwa jalo, setifikeiti se se rebotsweng sa tshenyo se isiwe go Moakhaefe wa Porofense.
TSHUPO
Dilo tsotlhe di tshwanetse go supiwa mo sephuthelong se se ka fa ntle ka nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo sejuleng ya taolo ya direkoto gammogo le ka taelo e e maleba ya tshenyo. Nomoro le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong ya khutlonne.
TLHALOSO YA MATSHWAO A TLOSO
A2O. - Fetisetsa go botsenyo jwa diakhaefe mo dingwageng di le 20morago ga bokhutlo jwa ngwaga e direkoto di dirilweng ka ona.
D. - Senya (gore e simologa kae go laola paka ya go tsholwa)
D7 - Senya mo dingwageng di le 7 morago ga go tswalwa
AP - Di ka nna mo matsogong a setheo sebaka se se sa lekanyediwang. Fa go tlosiwa, sekai, fa kantoro e tswalelwa gongwe go tlosiwa dithoto, di tshwanetse go fetisediwa kwa botsenyong jwa diakhaefe.
DAU - Senya ka gangwe fela fa go sena go fediwa go runiwa.
DAU3 - Senya morago ga dingwaga di le 3 go sena go fediwa go runiwa
DAU7 - Senya morago ga dingwaga di le 7 go sena go fediwa go runiwa
KAROLO TLHALOSO KANTORO
E DI LENG KWA
GO YONA
LENANETEMA 1. Ditlhogo tsa yuniti Ditlhogo tsa yuniti
LE
METSOTSO 1.1 Mananetema
Metsotso
Botsamaisi
Mananetema Kantoro ya tlhogo ya Lefapha
Metsotso
DIPEGELO 1. Pegelo ya Kantoro ya tlhogo ya Lefapha
Ngwaga le ngwaga
Pegelo ya Boruni
Pegelo ya Moruni
Dipegelo tsa tswelelopele ya diporojeke
DINTLHA TSA 1. Rejisetara ya dithoto Phaposi 314: Ditšhelete
DITŠHELETE (dibolumu tse 2)
Dikanego tsa Ditshelete:
Lephata la Bokaedi:
Ditshelete
Dikanego tsa dithuanyo tsa banka
Dibuka tsa diotara
Rejisetara ya sekgwamana
Rejisetara ya lenanethoto
Rejisetara ya diakhaonte tsa diselefounu tsa semmuso
Tekanyetsokabo
Dibukatiragalo tsa dirori
Lephata la Bokaedi:
Tsamaiso
DIREJISETARA 1. Tshenyo Bokwadisetso jwa bogareng
Go sa akarediwe 2. Rejisetara ya difaele Bokwadisetso jwa bogareng direjisetara tsa tse di butsweng ditshelete. 3. Khopikgolo ya Motsamaisi wa Direkoto thulaganyo ya go faela ya tiro ya ka gale
Rejisetara ya Dituelo Bokwadisetso jwa bogareng
Rejisetara ya poso e e tlhomamisitsweng gongwe e e rejisetarilweng Bokwadisetso jwa bogareng
Rejisetara ya batlamedi Tlhogo: Theko ya dithoto ba ditirelo
Rejisetara ya kamogelo Tlhogo: Theko ya dithoto ya dithoto/makwalo
Sejule ya Taolo Motsamaisi wa Direkoto ya Direkoto
DIPHASALATSO
Makwalokgang Tlhaeletsano
TSE DI 2. Dibukana Tlhaeletsano
TSWENG KE 4. Mananeo a ditiro Tlhaeletsano
LEFAPHA tsa Lefapha
DINEPE 1. Dinepe
Mokhuduthamaga le Tlhaeletsano le Badiri
Ditiro tsa botlhokwa Tlhaeletsano tsa selegae
Ditokololo tsa Tlhaeletsano
Palamente
TSELE LE TSELE 1. Difaele tsa letsatsi le Ditlhogo tsa diyuniti letsatsi
Dibukatsatsi tsa Dikantoro tse di semmuso farologaneng
Dikopo tse di sa Botsamaisi jwa Badiri atlegang tsa tiro
MAKWALOTIKO 1. Makwalotiko Bokwadisetso jwa Bogareng
ELEKETORONIKI Direkoto tseno ga se karolo ya thulaganyo ya eleketoroniki tsamaiso ya DIREKOTO e e rebotsweng mme ka jalo ga di ise di tsenngwe mo lenaaneng. Di gona mme ga jaana di beilwe mo dikhomphiutareng tsa batlhankedi ba ba thapilweng ke Lefapha.
Bontsi jwa direkoto tseno bo teng ka dikhopi tse di thata mme di bonwa mo difaeleng tsa makwalo tsa lefapha. Go tsweletswe ka maano a go simolola taolo e e fomale ya bogareng ya dikoto tsotlhe tsa direkoto tsa eleketoroniki.
DIKUTLOPONO 1. Direkoto tsa theipi
Tsa ditheetso Ditirelo tsa Molao
Metsotso ya dikopano
Batsamaisi Tlhogo ya Lefapha
Bagolwane
Setheo sa Molao Ditirelo tsa Molao
D. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELELWANG KA BOITIRISO
Direkoto tse di latelang di ka fitlhelelwa ke bakopi ntle le gore ba dire dikopo tse di rileng tsa phitlhelelo:
Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga gammogo le dipegelo tsa tswelelopele (Lebelela Sejule ya Taolo ya Direkoto gammogo le Rejisetara ya Difaele tse di butsweng).
Maano a tsamaiso le tiro
Ditekanyetsokabo gammogo le makwalo a a mapabi le tseo (Lebelela Sejule ya Taolo ya Direkoto gammogo le Rejisetara ya Difaele tse di butsweng).
Difaele tsotlhe tsa pholesi tse di butsweng go ya ka Thulaganyo ya go Faela e e Tshwanang ya Ditiro tsa Tshegetso (E na le tlhogwana ya H) gammogo le Thulaganyo ya go Faela e e Tshwanang ya Ditiro tsa Badiri (e na le tlhogwana ya S)
Popegotheo e e amogetsweng ya lefapha.
Dikanego tsa ngwaga le ngwaga tsa Ditshelete tsa Lefapha.
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng mo nakong e e fetileng (go tshwana le dibukana, makwalokgang, dinepe, jalo le jalo)
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng o Website ya Lefapha.
Direkoto tsotlhe tse di sa kaiwang fa godimo di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng gammogo le Sejule ya Taolo ya Direkoto. Motho yo o eletsang go fitlhelela tseno o tshwanetse go dira kopo ya go di fitlhelela ka boena.
F. DITIRELO TSE DI KA BONWANG KE SETSHABA
Ke maikarabelo a lefapha go tlamela setshaba ka tirelo ka dikolo tsa lona gammogo le dikarolo tse di farologaneng tsa tsamaiso. Popegotheo le ditiro tsa karolo nngwe le nngwe ya Lefapha di akareditswe mo manyualeng ono jaaka Mametlelelo A. Ditirelo tseno di ka fitlhelelwa ka go ikgolaganya le Kantoro ya Motlatsa Mokaedi-Kakaretso. Go tlaleletsa mo ditirelong tse di tlamelwang kwa Kantorokgolo, ditiro tsotlhe ntle le tse di fitlhwelwang kwa dikantorong tsa Mokhuduthamaga, le Motlatsa Mokaedi-Kakaretso gammogo le Mokaedimogolo, di ka fitlhelelwa kwa dikgaolong tse nne tsa Lefapha. Go fitlhelela ditirelo tseno, o ka ikgolaganya le dikantoro tsa Batsamaisi ba ba farologaneng ba ditereke.
Lenaane la dikolo tse di laolwang ke Lefapha la Thuto le akareditswe mo manyualeng ono jaaka Mametlelelo B.
G. PATLOMAIKUTLO, GO NNA LE SEABE GAMMOGO LE GO SUSUMETSA DITSHWETSO TSE DI TSEWANG
Ka mananeo a "Kabinete e kopana le batho" le "Kabinete e kopana le Baswa" Khanselekhuduthamaga e amogela ditshwaelo tsa batho tse di ka susumetsang go tlhangwa ga pholesi gongwe tiragatso ya ditiro tsa yona. Go feta moo, dtshwetso tsa Khanselekhuduthamaga di kaelwa gape ke ditlhokego tsa baagi tse di tlhagisiwang kwa dikopanong go ya ka tse e leng ditlhokwa tsa pele.
H. DITSELA TSA TSHIAMISO, THULAGANYO YA BOIKUELO GAMMOGO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
Fa Motlhankedi wa Tshedimosetso a ka gana go rebola tetla ya phitlhelelo ya rekoto nngwe fela e e tshotsweng ke Mmuso, kgotsa Setheo sa Setshaba, motho yo o dirang kopo ya tshedimosetso o na le tshwanelo ya go dira boikuelo kgatlhanong le tshwetso eo. Karolo e nngwe ya seno ke ya gore, fa go ka rebolwa tetla ya phitlhelelo ya rekoto e e amang motho mongwe wa boraro, motho yoo wa boraro o na le tshwanelo ya go ikuela kgatlhanong le tshwetso eo. Boikuelo joo bo tla sekwasekwa ke Bothati jo bo maleba. Bothati jo bo Maleba bo tla sekaseka kopo le rekoto go ya ka dithebolo tsa Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000.
Fa go ka fitlhelwa gore kopo eo e ganetswe go ne go sa tshwanela, Bothati jo bo Maleba bo tla busetsa morago tshwetso ya ntlha ya Motlhankedi wa Tshedimosetso mme bo rebole tetla ya go fitlhelela rekoto. Jaanong mokopi o tla itsesewe ka tshwetso eo gammogo le dituelo tse di maleba tse di tshwanetseng go duelelwa go tlhagisiwa gape ga rekoto eo gongwe karolo ya yona.
Mo go fitlhelwang gore Bothati jo bo Maleba bo tshegetsa tshwetso ya Motlhankedi wa Tshedimosetso ya go gana ka tetla ya phitlhelelo ya rekoto, mokopi o tla itsesewe ka tshwetso eo. Mokopi o tla itsesewe gape ka dikgato tse dingwe tsa tshiamiso.
Fa go setse go dirisitswe dikgato tsotlhe tsa tshiamiso tsa ka fa gare jaaka di supilwe ke Setheo sa Setshaba, mokopi o na le tshwanelo ya go ikuela kwa kgotlatshekelo.
Tsela ya go dira boikuelo jwa ka fa gare le boikuelo kwa kgotlatshekelo jaaka di rebotswe ke Molao, di a latela: Boikuelo jwa ka fa gare-
Bo tshwanetse go tsenngwa mo foromong e e rebotsweng (jaaka go totobaditswe ke Setheo sa Setšhaba) mo sebakeng sa malatsi a le 60 le malatsi a le 30 fa e le boikuelo jwa motho wa boraro.
Bo tshwanetse go isiwa gongwe go fetisediwa go Motlhankedi wa Tshedimosetso wa setheo sa setšhaba se se amegang kwa dintlheng tsa gagwe tsa kgolagano.
Bo tshwanetse go supa setlhogo sa kgang ya boikuelo jwa ka fa gare.
Bo tshwanetse go supa mabaka a boikuelo jwa ka fa gare.
Bo ka akaretsa tshedimosetso e nngwe le e nngwe e e maleba e motho yo o dirang boikuelo a nang le yona.
Fa motho yo o ikuelang a batla gore mo godimo ga karabo e e kwadilweng, a ka arabiwa ka mokgwa mongwe gape, o tshwanetse go tlhalosa gore o eletsa go itsesewe jang ka seno gammogo le go tlamela ka dintlha tse di maleba gore a tle a itsesewe ka mokgwa oo.
Fa go ka nna le tuelo ya boikuelo, e tshwanetse go tla le boikuelo jo bo kwadilweng fa bo ya go Motlhankedi wa Tshedimosetso. Tuelo e e rebotsweng ya boikuelo, fa e le gona, e tshwanetse go duelwa. Fa go ka seke ga duelwa tuelo ya boikuelo, tshwetso ya boikuelo joo e ka emisiwa go fitlhelela ka nako e go tla bong go duetswe.
Boikuelo jo bo kwadilweng bo tshwanetse go tlhalosa aterese ya poso gongwe nomoro ya fekese.
Fa boikuelo bo tsenngwa morago ga paka e e beilweng, e leng ya malatsi a le 60/ 30, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse gore morago ga go amogela mabaka a a utlwalang, bo letle gore go tsenngwe boikuelo jo bo thari jwa ka fa gare. Fa bothati jo bo maleba bo sa letle gore go tsenngwe boikuelo jo bo thari jwa ka fa gare, bo tshwanetse go itsese motho yo o tsentseng boikuelo jwa ka fa gare ka tshwetso eo.
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse gore mo sebakeng sa malatsi a le 10 a tiro morago ga go amogela boikuelo jwa ka fa gare, bo neye bothati jo bo maleba tse di latelang:
Boikuelo jwa ka fa gare jo bo kwadilweng;
Mabaka a tshwetso e e amegang;
Gore a boikuelo jwa ka fa gare bo kgatlhanong le kganelo gongwe thebolo ya phitlhelelo; le
Dintlha tsa kgokagano tsa motho mongwe le mongwe wa boraro yo o tshwanetseng go itsesewe.
Fa Bothati jo bo Maleba bo sa ntse bo lebeletse boikuelo jwa ka fa gare kgatlhanong le kganelo ya kopo ya phitlhelo ya rekoto e e amang motho wa boraro, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsese motho yoo wa boraro ka ga boikuelo jwa ka fa gare, ntle le fa dikgato tsa go batla motho wa boraro di iteile se folletse. Mo mabakeng a mo go ona motho wa boraro a itsisetsweng, motho wa boraro o tshwanetse go letlelelwa go dira tlhagiso e e kwadilweng gongwe ya molomo.
Fa go dirwa tshwetso malebana le boikuelo jwa ka fa gare, Bothati jo bo Maleba bo lebelela tse di latelang:
Dintlha tse di tlhagisitsweng mo boikuelong jo bo kwadilweng;
Mabaka a a tlhagisitsweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso a tshwetso ya ntlha
Ditlhagiso tsotlhe tse di dirilweng;
Fa motho wa boraro a sa bonagala, ntlha ya gore motho wa boraro ga a nna le tshono ya go dira tlhagiso le gore goreng boikuelo jwa ka fa gare bo tshwanetse go tshololwa.
Bothati jo bo Maleba bo ka tlhomamisa tshwetso ya ntlha gongwe a ka ntsha tshwetso e ntshwa. Tshwetso ya boikuelo jwa ka fa gare e tshwanetse go dirwa mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga go amogela boikuelo jwa ka fa gare. Morago fela ga gore go tsewe tshwetso, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsese motho yo o dirileng boikuelo ka tshwetso, motho mongwe le mongwe wa boraro gammogo le mokopi, mme bo leke ka moo go ka kgonegang ka gona gore go itsesewe motho yo o dirileng boikuelo ka sebopego se a se kopileng. Kitsiso ya tshwetso e tshwanetse go nna le tse di latelang:
Tlhagisa mabaka a a lekaneng a tshwetso;
Tlhagisa ditlamelo tsa Molao tse go ikaegilweng ka tsona;
Se dire le fa e le thupetso go rekoto;
Tlhagisa dithulaganyo tse dingwe tsa boikuelo jwa ka fa gare tse di ka dirisiwang ke mokopi; kgotsa
Tlhagisa gore maphata a a amegang, e leng, motho yo o dirang boikuelo, motho wa boraro jalo le jalo, ba ka tsenya kopo ya kgotlatshekelo kgatlhanong le tshwetso ya boikuelo jwa ka fa gare mo sebakeng sa malatsi a le 60 kgotsa 30 (motho wa boraro).
Fa go setse go diragaditswe dithulaganyo tsotlhe tsa boikuelo jwa ka fa gare, mokopi o na le tshwanelo ya go fitlhelela kgotlatshekelo go ikuela go ya pele.
DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA MOKHUDUTHAMAGA (BOTHATI JO BO MALEBA)
ATERESE YA POSO : KGETSI YA PORAEFETE X5023
ATERESE YA MMILA : 156 MMILA WA BARKLY
NOMORO YA MOGALA : 874-4297
NOMORO YA FEKESE : 874-4296
<fn>tsn_Article_National Language Services_KGOELETSO (2004).txt</fn>
KGOELETSO
Ka
Moporesidente wa Rephaboliki ya Aforika Borwa
MOLAO WA BOITEKANELO WA BOSETŠHABA, 2003 (MOLAO NO 61 WA 2003)
TSHIMOLOGO
Ka fa tlase ga karolo 94 ya Molao wa Boitekanelo wa Bosetšhaba ke tlhomamisa 01 Ngwanatsele 2004 jaaka letsatsi le ka lona, go ya ka kaelo e e tlhagisitsweng fa tlase, dikarolo tse di latelang tsa Molao wa Boitekanelo wa Bosetšhaba, 2003 di tla tsenang tirisong:
a Šejule Ditlhaloso - ditlhaloso tsotlhe b Kgaolo ya Ntlha - dikarolo tsotlhe c Kgaolo ya Bobedi - dikarolo tsotlhe ntle ga dikarolo 11 le 12
d Kgaolo ya Boraro - dikarolo tsotlhe e Kgaolo ya Bone - dikarolo tsotlhe f Kgaolo ya Botlhano - dikarolo tsotlhe g Kgaolo ya Bosupa - dikarolo tsotlhe ntle ga dikarolo 50 le 51
h Kgaolo ya Borobedi - karolo 53
i Kgaolo ya Borobongwe - dikarolo tsotlhe ntle ga karolo 71
j Kgaolo ya Bolesome - dikarolo tsotlhe ntle ga karolo 77, 78, 79 le 83
k Kgaolo 11 - dikarolo tsotlhe l Kgaolo 12 - dikarolo tsotlhe go akaretsa karolo 931 fela go fitlha fa karolo 931 e phimola-
i dikarolo 14, 15, 16, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 29, 30, 31, 41, 53 tsa Molao wa Boitekanelo,1977 Molao No 63 wa 1977;
ii dikarolo tseo tsa Tlhabololo ya Molao wa Boitekanelo , 1979 Molao No 18 wa 1979 fa dingwe di tlhabolola dikarolo tsa Molao wa Boitekanelo, 1977 tse di kailweng mo temaneng li ya molao o;
ii dikarolo tseo tsa Tlhabololo ya Molao wa Boitekanelo, 1981 Molao No 33 wa 1981 tse di tlhabololang dikarolo tsa Molao wa Boitekanelo, 1977 tse di kailweng mo temaneng li ya molao o;
iii dikarolo tseo tsa Tlhabololo ya Molao wa Boitekanelo, 1982 Molao No 37 wa 1982 fa dingwe, tse di tlhabololang dikarolo tsa Molao wa Boitekanelo tse di kailweng mo temaneng l i ya molao o;
iv dikarolo tseo tsa Tlhabololo ya Molao wa Boitekanelo, 1983 Molao No 21 wa 1983 fa dingwe, tse di tlhabololang dikarolo tsa Molao wa Boitekanelo tse di kailweng mo temaneng li ya molao o;
v dikarolo tseo tsa Tlhabololo ya Molao wa Boitekanelo, 1984 Molao No 2 wa 1984 fa dingwe, tse di tlhabololang dikarolo tsa Molao wa Boitekanelo tse di kailweng mo temaneng li ya molao o;
vi dikarolo tseo tsa Tlhabololo ya Molao wa Boitekanelo, 1985 Molao No 70 wa 1984 fa dingwe, tse di tlhabololang dikarolo tsa Molao wa Boitekanelo tse di kailweng mo temaneng li ya molao o;
vii Pholisi ya Bosetšhaba ya Molao wa Boitekanelo, 1990
viii Molao wa Boitekanelo wa Ditikwatikwe tsa Dithuto, 1993 Molao No 86 wa 1993
ix Dikarolo tseo tsa Molao wa Boitekanelo le Tlhabololo ya Merero ya Katlaatlelo, 1993 Molao No 118 wa 1993 tse di tlhabololang dikarolo tsa Molao wa Boitekanelo tse di kailweng mo karolong li ya molao o
Neetswe ka Tshaeno ya me le Taolelo ya Rephaboliki ya Aforika Borwa kwa ... ka letsatsi le ...la ...'Kete Pedi Nne
Moporesidente
Ka Taelo ya Moporesidente-mo-Kabineteng:
Tona ya Kabinete
<fn>tsn_Article_National Language Services_KGWEDI YA NGWAO-BOSWA (2004).txt</fn>
KGWEDI YA NGWAO-BOSWA 2004
LETLHOMESO LWA TOKOMANE: KGWEDI YA NGWAO-BOSWA
THITOKGANG: KETEKO YA NGWAO-BOSWA ("SE RE SE DIRANG MO BOTSHELONG") MO NGWAGENG WA BOLESOME MO DEMOKERASING YA RONA
MATSENO
Lefapha la Botsweretshi le Setso, ka tumalano le DiTona tsa Bosetšhaba le Bakhuduthamaga ba ba rweleng maikarabelo a setso, kwa kopanong ya bone ya MINMEC ya Mopitlwe 2004, tshotse thitokgang "Keteko ya Ngwao-Boswa "(se re se Dirang mo Botshelong) mo Ngwageng wa Bolesome mo Demokerasing ya rona".
Thitokgang e, e tla dirisiwa mo dingwageng tse tharo tse di tlang go fitlha mafelo a Lwetse 2007. Lefapha, ka togamaano e, le ikaeletse go dirisa kgwedi ya Ngwao-Boswa jaaka sediriswa sa ponelopele ya paka-telele ya go kokoanya, go tlhokomela, go sireletsa, go tsweletsa le go anamisa ngwao-boswa jo bo tshelang /ngwao -boswa jo bo sa tshwaregeng.
MOGOPOLO "NGWA-BOSWA JO BO TSHELANG"
Go botlhokwa go itse gore se pholisi le ditokomane tsa peomolao tsa Aforika Borwa di se kayang e le ngwao-boswa, boditšhabatšhaba (UNESCO) se itsege jaaka Setso Ngwao-Boswa jo bo sa Tshwaregeng. Ka paakanyo sešweng jaana ga Kokoano Boditšhabatšhaba tebang le Tshireletso Boditšhabatšhaba ya Setso ngwa-Boswa jo bo sa Tshwaregeng, mokgwa o mošwa o gola ka lobelo o ka one batseneledi ba ngwao-boswa le badiragatsi ba simololang go dirisa "Ngwao-Boswa jo bo Tshelang le setso Ngwao-Boswa jwa Bo sa Tshwaregeng ka thefosano. Fa mongwe a bua ka ga ngwao-boswa jo bo tshelang go a tlhaloganyesega gore dipuisano di ka ga setso ngwao-boswa jo sa tshwaregeng le ka tsela e nngwe.
TLHALOSO YA NGWAO-BOSWA JO BO TSHELANG
Tlhaloso" jaaka go tlhagisitswe mo Molaong wa Khansele ya Bosetšhaba ya Ngwao-Boswa (Molao No 11 wa 1999) le Molao wa Bosetšhaba wa Didiriswa tsa ngwao-Boswa (Molao No 25 wa 1999).
Ngwao-Boswa jo bo Tshelang" go tewa dilo tse di sa tshwarweng tse di bonweng go tswa mo setsong, mme di akaretsa dilo tse:
Meetlo ya Setso
Histori e e buiwang bodiragatsi
Moetlo
Mogopolo o o rategang
Bokgoni le ditegeniki
Dithulaganyo tsa kitso ya tlholego le
Molebo o o anameng wa tlhago, loago dikamano tsa morafe.
Athikele 2 ya Kokoano ya Boditšhabatšhaba tebang le tshireletso ya Setso Ngwao-Boswa jo bo sa Tshwarweng e buisega jaana:
Tebang le Kokoano e - "Setso Ngwao-Boswa jo bo sa Tshwarweng" bo kaya ditlwaelo, dikemedi, ditlhagiso, kitso, bokgoni - gammogo le didiriswa, dilo, boitlhamedi le setso se se golaganang le tsona - gore setšhaba, ditlhopha le, mo mabakeng mangwe, batho ka bobone ba lemoga jaaka karolo ya setso ngwao-boswa jwa bone, bo fetisediwa go tswa kwa dikokomaneng tse dingwe go ya kwa go tse dingwe, e tsweletse go tsosolosiwa ke setšhaba le ditlhopha mo go tsibogeleng tikologo ya bona, kamano ya bone le tlhago le histori ya bone, mme e ba naya maikutlo go itsane le tswelelopele, ka jalo e rotloetsa tlotlo ya dipharologano tsa setso le boitlhamedi jwa batho. Ka ntlha ya Kokoano e, go tla gopolelwa setso ngwao-boswa ya go nna jalo jaaka go dumalana le didiriswa tse di leng teng tsa ditshwanelo tsa botho boditšhabatšhaba fela jaaka ditlhokego tsa go tlotlana magareng ga setšhaba, ditlhopha le batho ka nosi gore go nne le tlhabololo e e tswelelang.
Athikele 2 e tswelela ka go re "setso ngwao-boswa jo bo sa tshwaregeng" jaaka go tlhalositswe ka fa tlase ga temana ya fa godimo, bo iponatsha gareng ga tse dingwe mo go tse di latelang:
a Ditlwaelo le ditlhagiso ka puo, go akaretsa jaaka sediriswa se se sa ngwao-boswa jo bo sa tshwarweng.
b Botsweretshi jwa tiriso; ditlwaelo tsa loago, meetlo le mekete c Kitso le ditlwaelo tse di amanang le tlhago le bogotlhe d Bobetli jwa tlholego
Ditlhaloso tse di fetileng (go ya ka peomolao ya Aforika Borwa le Peomolao ya Boditšhabatšhaba) di bua ka ga selo se le sengwe. Diponagalo tse di tlhagelelang thata ke ditlwaelo tsa puo, tiragatso, meetlo le kitso ya tlhago, dikamano tsa setlhopha le tsa loago. Fao mongwe a lemogang dipharologano, ga se dipharologano tsa sebopego, ke tsa bokao fela jwa puo. Ka jalo tiriso ya mafoko ka thefosano jaaka MaAforika Borwa a dira, ga go tlise kgotlhang epe , fela go nna teng ga boitlhophelo.
Ngwao-Boswa jo bo tshelang fela jaaka sengwe le sengwe se se amanang le motho bo tla pele ga paka ya boimpiriale le bokoloniale. E ne e le, e bile e sa ntsane e le maitemogelo a a tshetsweng a ditšhaba tse di fetileng ka dipaka tse di farologaneng. Ke bojotlhe jwa maitemogelo a bone; mokgwa o ba diranang le botsalo, go tsofala, go gola, nyalo, dingwaga tsa botsofe le loso; mokgwa o ba ketekang dikgato tse tsa tlhabologo ya motho ka teng; mokgwa o ba diranang le botlhoki le bodidi ka teng, ka mokgwa o ba agang diikonomi tsa bone ka teng, ka moo ba tlholang boiketlo jwa bone; ka moo ba agisanang le ditšhaba tse dingwe ka teng ga mmogo letlhago ya tikologo ya bona, ka mokgwa o ba anelang dikinane tsa bone ka teng, ka mokgwa o ba opelang le go bina ka teng, j.j..
Mofuta wa ngwao-boswa e re nang nayo gompieno ke karolo ya ngwao-boswa go tswa kwa badimong ba rona go tswa kwa ga Lowe. Ngwao -boswa jwa rona bo simolola ka ditlwaelo tse di buiwang, hitori e e buiwang, meetlo, dithulaganyo tsa kitso ya tlholego tse di ntseng di somaretswe; tse di fetogileng, mme ka jalo di tlositse kgotsa di okeditse diponagalo tse ntšhwa ka ntlha ya go kopakopana ga batho magareng ga ditšhaba tse di farologaneng tsa lefatshe tse kwa tlholegong di neng di kgaogantswe ke go nna lolea le sekgala sa nako. Tlhotlheletsano e go ya pele e rotloeditswe ke tshwaragano ya bolefatshe e e lerilweng ke go tsena ga mafaratlhatlha a tlhaeletsano, koketsego ya maeto le bojanala, mme ka jalo go ngotla sekgala magareng ga ditšhaba tse di farologaneng.
Aforika Borwa ke sekai se se maleba sa setšhaba se se kopakopaneng se se bopilweng ke dingwao tse di humileng le tse di farologaneng - ke ka moo go nang le mogopolo wa Rainbow Nation. Ka jalo go botlhokwa gore mmuso o dire tikologo e e kgontshang ditlhopha tsa merafe yotlhe go tlhagisa le go bontsha mefuta e e farologaneng ya Ngwao-Boswa jo bo Tshelang. Se se tshwanetse go diragala ka mokgwa o o tshegetsang maikaelelo a setšhaba se se sa kgethololeng go ya ka bong, sa dipuo tse dintsi le setšhaba sa ditso tse dintsi. Gape se tshwanetse go diragala ka mokgwa wa go leka go rotloetsa go abelana maitemogelo a a farologaneng a setso magareng ga ditlhopha tsa ditso tse di farologaneng ka ntlha ya gore ke ka kabelano eo le go tlhaloganya dingwao-boswa tsa rona tse di farologaneng re ka fitlhelelang poelano ya setšhaba, kago ya setšhaba, le tshwaragano ya loago.
E tla bo e le fatlhosa ditlhopha tsa ditso tse dingwe tsotlhe go abelana kitso ka ga diphetogo tsa maemo, tse ngwao-boswa ya ditlhopha tse dingwe e fetileng mo go tsona. Se e ka tsaya mokgweng wa go leba dilo tse di farologaneng le tse di tshwanang ka bobedi. Go tla nna botlhokwa go ithuta ka moo ditso tse di farologaneng tse di amaneng ka amaneng ka teng go tlhola ditso tse di tswakaneng tse di nang le mokgwa o le mongwe o o tshwanang o le esi wa Aforika Borwa.
Go molemo tota gore dipholisi le dipeomolao tse di dirilweng molao morago ga 1994 di bueletse tsosoloso le tlhokomelo ngwa-boswa ya maAforika Borwa otlhe, mme ka go dira jalo go tsweletswa ditso tsa merafe yotlhe. Pegelo ya Maikemisetso (Pampiritshweu) ka ga Botsweretshi, Setso le Ngwao-Boswa gammogo le dilekane tsa yona, e leng Molao wa Bosetšhaba wa Ngwao-Boswa (Molao No 11 wa 1999) le Molao wa Bosetšhaba wa Didiriswa tsa Ngwao-Boswa (Molao No. 25 wa 1999) ke bopaki jwa ponelopele e e rulaganyeditsweng go fitlhelela maikemisetso a.
Mafapha a mmuso, mekgatlho e e seng ya mmuso, Mekgatlho ya setšhaba le ba tsere karolo e e sa rulagangwang go tlhokomela le go anamisa ngwao-boswa jo bo tshelang. Fa tseno di amogelwa le go tlotlomadiwa, molebo o o golaganeng, o o eteletsweng pele ke mmuso, gammogo le ditogamano tsa setšhaba di tlhokega go dira lenane le le tshwaraganeng mo go tlhameng thulaganyo e e tshwereng maikutlo a baagi botlhe ba Aforika Borwa. Lenane le tshwanetse go feta kokoanyo ya dilo tsa ngwao-boswa jo bo tshelang, mme le khutle ka tlhabololo ya pholisi le ditokomane tsa peomolao tse di tlhokagalang go le sireletsa (mo tirong ya go le dira kgwebo /sengwe se se ka tshwarwang). Basimolodi /bagale/basireletsi ba ngwao-boswa ba, le fa go ne go na le mathata, ba kgonneng go somarela kitso e e botlhokwa, ba tshwanetse go supiwa le go newa tlotlo e e ba tshwanetseng.
MAIKAELELO LE MAIKEMISETSO
Go keteka ngwao-boswa jwa rona jo bo tshelang mo ngwageng wa bo 10 wa Demokerasi ya rona.
Go tlhagisa le go itsise Kokoano ya Boditšhabatšhaba ya tshomarelo ya Setso Ngwao-Boswa jo bo sa tshwarweng
Go itsise le go amogela Matlotlo a a Tshelang a Setho
Go simolola serala sa puisano ka ga Ngwao-Boswa e e tla thusang ka tlhaloganyo ya se go buiwang ka sone, le go latela ga tlhamo ya dipholisi le peomolao ka ga tshomarelo, tshireletso le tsweletso ya Ngwao-Boswa jo bo Tshelang.
Go ratisa tiriso ya ngwao-boswa jo bo tshelang jaaka sediriswa sa kago ya setšhaba, tsosoloso ya botho, kitlano ya loago le go lebisa kwa tlhamong ya kitso ya bosetšhaba ya Aforika Borwa.
Go ratisa le tsweletso ya ngwao-boswa jo bo tshelang le go kopanya Aforika Borwa go dikologa dipoelo tsa ikonomi ya gagwe,, gareng ga tse dingwe, ka bojanala.
BAREETSI BA BA LEBILWENG
Setšhaba sa Aforika Borwa se bopilwe ka mefutafuta ya ditso le ngwao-boswa jo bo humileng. Ke ka setšhaba se sa Aforika Borwa se lefapha le batlang go se kokoanya setšhaba ka tiriso ya kgopolo ya Ngwao-Boswa jo bo Tshelang. Go nale mogopolo mo Aforika Borwa wa gore malatsi a Bosetšhaba a a beetswe karolo ya Aforika.. Se se dira kgatlhanong le kago setšhaba, poelano le kitlano ya loago. tsa Tlhaeletsano le ditogamaano tsa thekiso tsa rona di tla tshwanela ke go akanngwa ka mokgwa o e leng gore Malatsi a Bosetšhaba ka kakaretso le Malatsi a Ngwao-Boswa segolo, a ngoka bontsi jwa setšhaba sa Aforika Borwa. Tlhaeletsano le ditogamaano tsa papatso tsa rona di tla tshwanela ke go akanngwa ka mokgwa o e leng gore Malatsi a Bosetšhaba ka kakaretso le Malatsi a Ngwao-Boswa tota, a ngoka bontsi jwa setšhaba sa Aforika Borwa.
BANNA-LE-SEABE
Komiti ya Ditiro ya Botsweretshi le Setso
Mafapha Bosetšhaba a Mmuso;
Lefapha la Botsweretshi le Setso (lefapha le le eteletseng pele);
Ofisi ya Moporesidente;
Mebuso ya Diporofense;
Pusoselegae;
Bobegadikgang;
Ditheo tse di Amaneng tsa DAC;
Ditheo tsa Semolao;
Ditheo tsa Thuto e Kgolwane
Ditheo tsa Ketelopele ke Segosi
Mekgatlho ya Dikereke
Setšhaba
Mekgatlho e e seng ya Mmuso
Ditlhopha tsa go Ngoka tsa Setso
Mekgatlho ya Setšhaba
LENANE LA POROJEKE
Lefapha la Botsweretshi le Setso le tshisinya gore go nne le molebo o o farologaneng wa Manane a Kgwedi ya Ngwao-Boswa le Letsatsi la Ngwao-Boswa ka 2004. Re tshisinya go kgaotsa "Keteko ya Bosetšhaba" e ka gale e nnang mokete o mogolo o o tshwarelwang kwa Union Buildings kgotsa kwa lefelong lengwe fela. Re solofetse meletlo ya Kgwedi ya Ngwao-Boswa le Letsatsi la Ngwao-Boswa e e tla dirang gore Diporofense, Bommasepala, Boeteledipele jwa Merafe bo nna le seabe se segolo mo togamanong gore Kgwedi ya Ngwao-Boswa le Letsatsi la Ngwao-Boswa le nne le bokao mo setšhabeng mme le tsose bokgoni jwa go ngokela setšhaba sa Aforika Borwa mo mogopolong wa Ngwao-Boswa jo bo tshelang. Re solofela go dirisa thitokgang jaaka maragogo a go fitlhelela ponelopele e kgolwane ya go kokoanya, go somarela, go sireletsa le go tsweletsa Ngwao-Boswa jwa rona. Ka thito-kgang e, mo dingwageng tse tlhano tse di tlang, DAC e solofela go tla bo e tlhomile pholisi le peomolao ga mmogo le lenane la bosetšhaba le le maatla le sefalana sa Ngwao-Boswa jo bo Tshelang le Matlotlo a Batho ba ba Tshelang ka bobedi jaaka re latlhegelwa ke batho letsatsi lengwe le lengwe.
LETLHOMESO LE LE TSHISINTSWENG LA TIRAGATSO LA KGWEDI
Re tshisnys dibeke tse ka tsona go tla lebelelwang dilo tse di farologaneng tsa Ngwao-Boswa jo bo Tshelang. Banna-le-seabe botlhe ba tla tlhagisa dintlha mabapi le ka moo ba rulaganyang go diragatsa manane a a diretsweng go anamisa Ngwao-Boswa jo bo Tshelang. Lefapha la Botsweretshi le Setso le rulaganya go maatlafatsa botsalano le Koporasi ya Tirelo-kgaso ya Aforika Borwa (SABC) go netefatsa gore go na le phasalatso e e anameng tebang le thitokgang le manane a yona a kgwedi yotlhe.
DINTLHA TSE DI TSHISINTSWENG TSA TIRISANO LE SABC
Ka tirisano le SABC, go tla rulagangwa setlhopha sa dipuisano ka ga Kitso ya Tlholego/Setso le Ditiro. Maikaelelomagolo e tla nna go dirisa ngwao-boswa ya Aforika Borwa go nna le seabe mo ditlapeleng tsa bosetšhaba go akaretsa ntwa kgatlhanong le HIV/Aids, phokotso ya bosenyi, kago ya kgolagano ya bosetšhaba le tsosoloso ya botho mo Aforika Borwa.
Go dira gore mogopolo wa kitso ya tlholego/setso le ditlwaelo gore o tshele magareng ga bašwa, go botlhokwa go supa bomaleba le bomosola jwa ditlwaelo tse gompieno (Gore bašwa ba ka boelwa jang mo loagong le mo ikonoming go tswa mo go tsona). Sekai, go ntse go na le maikutlo a a golelang kwa godimo mo tirisong ya diaparo tsa setso, dintlafatsa sefatlhego le mekgabiso, tse bašwa ba tshwanetseng go di tsaya jaaka tšhono ya maatlafatso ya loago le ikonomi.
MaAforika Borwa ba ba itsiweng ba na le bokgoni le botegeniki mo lephateng la kitso ya tlholego/setso le ditlwaelo ba tla lalediwa kwa Tirelong Kgaso ya Aforika Borwa (SABC), mme ba neelwe serala go abelana kitso e le setšhaba sotlhe. Kgatelelo e tshwanetse go nna gore dintlha tse tsa kitso ya tlholego le ditlwaelo di ka dirisiwa jang go samagana le ditlapele tsa bosetšhaba.
Dintlha tsa botlhokwa di ka akaretsa:
bokgoni jwa tlhago, boagi le boitseanape dijo tsa tlhago le mekgwa (e e welwang) ya go apaya le go somarela boitseanape jwa Melemo le go alafa mekgabiso le diaparo tsa setso dikopelo le mmino wa tlholego/setso tse di golagangwang le maitemogelo a a farologaneng le ditirelo tse di fetang jaaka go belega, bokgarebe/bokau, lenyalo, leso, j.j.
histori ya molomo (e e sa kwalwang ) le setso se se bolelwang
BEKE YA NTLHA: KOPELO LE MMINO
Beke e tla nna ya manane a dikopelo le mmino, e seng fela go bontsha ditiragalo tsa dikopelo le go bina, mme e le go golaganya manane a le dikinane tse di rileng, ditiragalo, meletlo kgotsa ditirelo. Se gape e tla nna tšhono ya go bontsha ka moo ditirelo tsa dikopelo le mmino di fetogileng mo tsamaong ya nako mo setšhabeng sa ditso tse dintsi le gore ditso tse di farologaneng di tshwaetsane jang. Maitlhomo a tiro e, e tla bo e le go gatelela ka mokgwa o boswa jwa rona jo bo tshwanang bo ka dirang jaaka karolo ya go aga setšhaba le tshwaragano ya loago. Ka jalo go tla nna botlhokwa go bona bagolo go re thusa go fitlhelela ponelopele e ya go netefatsa gore boitlhamedi jwa batho mo ka dipaka tse di farologaneng bo senolwang le go bonwa ke masika a jaanong le a a tlang.
Lefapha le dirisana le diyunibesithi tsa Venda, Zululand le Fort Hare mo go kokoanyeng le go somarela Dikopelo tsa Tlhago, Mmino le Histori ya Molomo (ditiragalo tse di sa kwalwang). Beke e, e ka nna tšhono ya go bontsha tiro e porojeke e, e se fitlheletseng.
Se se botlhokwa thata, e tla nna matlhagatlhaga a go nna le seabe ga batho ba mo gae mo go diragatseng dikopelo le go bina setso.
BEKE YA BOBEDI: KITSO LE DITLWAELO TSA TLHAGO/SETSO
Go na le tlwaelo ya go golaganya kitso ya tlhago/setso le ditlwaelo le karolo ya setšhaba sa ma-Aforika. Se se bakile mogopolo o o fosagetseng gore merafe e mengwe ga e ise e nne le setso, e bile ga e ise e tshwenyege ka dikgwetlho tse merafe e mengwe e kampaneng natso. Sekai, tlhagiso ya dijo, melemo le ditlolo dingwaga tse dintsi tse di fetileng e farologane thata le ka moo di tlhagisiwang gompieno. Se ke sengwe se se tshwanang mo merafeng yotlhe, mme go na le dilo tse dintsi tse re ka abelanang go ya ka mekgwa e bagolo ba rona ba neng ba tsoma ka teng, ka moo ba neng ba gotsa molelo ka teng, ka mokgwa o ba neng ba epa gouta le taemane ka teng, ka moo ba neng ba somarela tikologo ya rona, ka moo ba neng ba atisa leruo, ka moo ba neng ba belegisa, ka moo ba neng ba godisa bana, ka moo ba neng ba dirisa mekgabiso le ditlolo tsa sefatlhego tsa tlholego, j.j. Lefapha le batla, sekai, go tsepamisa dipuisano mo dijong tsa tlholego.
DIJO TSA TLHOLEGO
Dijo tsa se-Aforika tsa tlholego di nonofile, e bile di tlhwatlhwatlase go na le tsa kwa bophirima. Le gale ga go ise go bontshiwe boleng jwa dikotla le ikonomi ya tsona ka bobedi.
Dijo tsa tlholego jaaka morogo, imifino (merogo e e farologaneng e apeilwe mmogo mo pitseng e le nngwe), dikgobe, semphemphe, potele, mala mogodu le dino tse di jaaka gemere ga se fela matshwao a a golaganngwang le se-Aforika, fela ke dikotla tse di tlhwatlhwatlase le tse di nonofileng.
Lefapha le ikaelela go tshwaragana le CSIR led Kellogg Foundation mo go rulaganyeng porojeke/tiragalo ya anchor kwa dijo tsa tlholego di tla bontshiwang teng. Tiragalo e tla netefatsa gore batho ba selegae ba tla nna le seabe ka botlalo.
BEKE YA BORARO: DIKWAKWABIDI (ICONS) TSA AFORIKA BORWA TSA NGWAO-BOSWA LE DIKGANG TSA BONE
Beke e, e tla nna ya go tlhalosa le go buisana le batho ka sebele kgotsa go bua ka ga diphitlhelelo tsa batho ba ba atlegileng mo mefameng e e farologaneng ya ngwao-boswa jo bo tshelang.
Re dirisitse lereo la dikwakwabidi (icons) go nolofatsa mogopolo wa Matlotlo a Batho ba ba Tshelang (Living Human Treasures), le e leng tlhaloso ya UNESCO ya lone lereo le.
Dikwakwabidi tse ke batho ba ba:
nnileng le seabe se segolo mo go tsosoloseng setso sa tlhago se se mo kotsing ya go nyelela ka ntlha ya go tlhoka dithata ya go dibela le go sireletsa kgotsa ka ntlha ya diphetogo tsa ka bonako, go tsaya mekgwa ya kwa ditoropong kgotsa go kopakopana ga ditso bontshitseng seabe sa bone jaaka mokgwa wa go go tshwana ga ditso tsa batho le ditso tsa batho ba ba amegang, botlhokwa jwa tsona jaaka motswedi wa thotloetso le jaaka mokgwa wa go kopanya batho le go tlisa ditšhaba mmogo neetseng bopaki jwa bokgoni mo tirisong ya botswerere le botegeniki neileng bopaki jo bo anameng ka ga tlhago ya bone kgotsa histori ya tlhago ya setšhaba se se amegang netefaditseng boleng jwa bone jaaka bopaki bo bo itlhophileng jwa ditso tsa tlhago e e tshelang
BEKE YA BONE: PUISANO YA BOSETŠHABA KA GA MOSOLA WA NGWAO-BOSWA JO BO TSHELANG MO KAGONG-SEŠWA MO TSOSOLOSONG YA BOTHO; KITLANO YA LOAGO, PHEDISO YA BODIDI; KAGO YA SETŠHABA; POELANO LE KGATELOPELE YA BOSETŠHABA
Lefapha la Botsweretshi le Setso le ikaelela go tshwara dipuisano tsa bosetšhaba ka ga dintlha tsa bosetšhaba tse di kailweng fa godimo. Maikaelelomagolo ke go nolofaletsa baagi botlhe ba Aforika Borwa dintlha tse. Go ya kwa pele ke go sekaseka mokgwa o Aforika Borwa e ka fitlhelelang maikaelelo a ka ona.
Mo go amogeleng botlhale jo bo leng teng mo setšhabeng sa Aforika Borwa, Lefapha, ka bobegadikgang, le tla dirisana le setšhaba mo dipuisanong mabapi le gore dintlha tse di farologaneng tsa ngwao-boswa jwa rona di ka dirisiwa jang go mekamekana le dintlha tse tsa bosetšhaba.
Dipuisano tse tsa bosetšhaba di tla tlhama motheo wa tlhabololo ya Togamaano ya Bosetšhaba ka ga Kokoanyo, Tshireletso, tlhokomelo le Tsweletso ya Ngwao-Boswa jo bo Tshelang/ Ngwao-Boswa setso se se sa Tshwaregeng.
Go tla dirwa tirisano le SABC go nna le setlhopha sa dipuisano mo diteišeneng tsa radio mo mananeng a a kgonagalang mo setšhaba se tla dirang ditshwaelo tse di se lebisang kwa lefapheng la bosetšhaba ka ga setlhogo se.
LETSATSI LA NGWAO-BOSWA : 24 LWETSE
Meletlo ya Letsatsi la Ngwao-Boswa e tla tshwarwa kwa diporofenseng tse di robongwe ga mmogo le kwa dikgaolong tsa bommasepala. Lefapha la bosetšhaba le tla dirisa kgwedi e jaaka maitshetlego a go kgakola letsholo le le tshwanetseng go felela ka Togamaano ya go Kokoanya, go Tlhokomela, go Sireletsa, go Tsweletsa le go Anamisa Ngwao-Boswa jo bo Tshelang.
<fn>tsn_Article_National Language Services_KHANSELE YA MAINA A MAFELO YA AFORIKA BORWA.txt</fn>
KHANSELE YA MAINA A MAFELO YA AFORIKA BORWA
DIPONO
KGATISO
BADIRAGATSI MO KHAMERENG
Mokgweetsi o emisa mo Tselafefong gaufi le bakopalefe
MOKGWEETSI
Heela bagaetsho, le lebile kae ?
MOKGWEETSI
ka motlae
MOKOPALEFE wa 1 o lebega a gamaregile. Mokgweetsi o dumisa koloi, mme o tlhabela pele
O lelekisa koloi..Koloi ya ema, mme bakopalefe ba pagama.
A ikutlwa e le sematla fa a tantswe ka potso e
Tota ke bo mang batho ba ba fetolang maina a lefatshe la rona?
Wai, Puso e e fetolaka maina kwa ntle ga labaka lepe. Ruri ke batlile ke tlogelwa ka lebaka la bona! Ga ke rate kgang e!
Lefatshe la rona le tlhoka madi a go aga matlo le go lwantsha AIDS, ... legale, re kola bajanala gore ba se ke batla mo lefatsheng la rona ... mme e bile ga re itse gore re lebile kae.
Ke bo mang batho ba ba fetolang maina a lefatshe la rona, tota!
Mokaloba towe! Go fetola maina ga se ga go kopa go palamisediwa go ya felo gongwe fela. Ke ka boitshupo jwa lefatshe la rona, ditiragalo tsa histori ya lona le boswa!
Re ka babatsa jang lefatshe la rona kwa mafatsheng a boditšhabatšhaba fa re dirisa maina a ditšhaba tse dingwe. Re tshwanetse go phatsimisa naga ya rona boša, ... re itshupe ka botlalo. Re bolelele dinaga tsa kwa moseja gore tota re bo mang!
O lebega a gamaregile le go timela mme a hemela kwa godimo katšhakgalo!
MOKGWEETSI
Go lolamisa maikutlo
O neela Mokopalefe wa 1 khopi ya bukana o bapile nae
Go tsepamisa maina a, a mafelo a rona ke sengwe se se tsholetsang maikutlo ... a ga go jalo?
Bona fa, phetla bukana e, fa o e buisitse, re ka buisana ka temakgang ya yona. Re santse re na le leeto le le leele kwa pele. O na le nako e ntsi go e sekaseka.
DITLOGELWA KA FA TENG
KWA NTLE
KOLOI E TSWELA PELE
KANELO
DIOFISI TSA DIKAGO TSA SELEGAE.
LEBA BATHO BA TSENA MO KAGONG
MAINA A MAFELO KE ENG ?
Ke maina a dilo tsa naga ya rona a tlhago, kgotsa a a itlhametsweng, kgotsa a rulagantswe sešwa ke rona batho, mme a ka ratega kgotsa a se ke a ratega.
KHANSELE YA MAINA A MAFELO YA AFORIKA BORWA (SAGNC) KE ENG ?
SAGNC e tlhomilwe go ya ka Molao wa Maina a Mafelo wa Aforika Borwa (nomoro ya bo 111 wa 1998), setheo se se rweleng boikarabelo jwa go tsepamisa maina a mafelo a Aforika Borwa. Ona o tlhamilwe ke Tona ya Botsweretshi le Setso.
SAGNC e tlhamilwe ke baitseanape ba maina a mafelo, diteme tsa semmuso le setso sa ditiragalo, mmogo le moemedi go tswa porofenseng nngwe le nngwe, baemedi ba Mokaedimogolo wa go a Tsepamisa le Thulaganyo ya Mafatshe, Ofisi ya Poso ya Aforika Borwa, Boto ya Dipuo Tsotlhe tsa Aforika Borwa le ditheo tse dingwe tse di amegang.
Bokwaledi jwa SAGNC bo dira ka Dikomiti tsa Maina a Mafelo tsa Diporofense mme mo legatong la Dipuso Selegae ka Dikomiti tsa Selegae le tsa Dikgaolo. Setshaba se ka kgona go fitlhelela ditheo tse mo dikgaolong tsa sona.
KE MAINA A MAFELO AFE A A AKAREDITSWENG KE
Go e tlhalosa bonolo, ke maina a mafelo otlhe a a mo lefatsheng la rona.
GO RIALO KE MAINA AFE A MAFELO A A SA WELENG MO GO SAGNC ?
Utlwa! Maina a Semolao.
Sekai, leina la lefatshe, maina a diporofense le maina a dipuso selegae, mmogo le mafelo a a laolwang ke dipuso selegae, jaaka mebila, dikago tsa bommasepala, ditikwatikwe tsa marekelo, diphaka le mabitla.
Mme go na le dikago le dipolasa tse e leng tsa beng.
Le setheo sa maina a mafelo se se dirisediwang go kwadisa bong jwa lefatshe, sa Cadastral.
Fela legale, maina otlhe a semmuso a tshwanetse go tsamaelana le maikemisetso a SAGNC.
KE ENG MAINA A MAFELO A TSHWANETSE GO TLHOMAMISIWA?
Batho ka tlwaelo ba teya mafelo a a farologaneng leina le le lengwe kgotsa a utlwale a tshwana, kgotsa, mopeleto wa le lengwe o ka batla o tshwana le wa le le lengwe.
Mme e bile, mo lefatsheng la ditlhopha tsa merafe e e farologaneng jaaka Aforika Borwa, gantsi mafelo a nna le maina a a fetang le le lengwe.
Maemo a, a tlhakanya tlhogo le go kgarakgatsha. Go tila se, maina a mafelo a a tsepamisiwa ke bathati lefatshe ka bophara.
Go botlhokwa go tsepamisiwa maina a, go netefatsa ditiragalo le boitshupo jwa lefatshe, kgwebisano le kgwebo, dipalangwa, ditlhaeletsano, go loga maano a dikgaolo le tikologo, ditirelo tsa setshaba, saense le thekenoloji, ditlhopho le go bala batho, bojanala, dikotsi tsa tlhago le ditirelo tsa go batlisisa le go falosa batho.
TLHOMAMISO E DIRWA JANG ?
SAGNC e amogela dikopo tsotlhe tsa go dumelela maina a mafelo a a laolwang ke yona mme e netefatsa gore go ririsanwe ka botlalo le setšhaba, le gore leina leo le tsamaelana le ditlhokego tsotlhe tsa khansele.
SAGNC ke yona e tsayang tshweetso ya bofelo ka ga mokgwa kgotsa mekgwa ya maina mme e romele dikatlanegiso tsotlhe kwa go Tona.
Fa leina le amogetswe ke Tona, leina leo le tlhomamisitswe.
Jaanong le be le phasaladiwa mo Kuranteng ya Semmuso go nna la semmuso le go itsisiwe.
THULAGANYO E E TSAYA LOBAKA LO LO KANA KANG GO SIMOLOLA KA DIKOPO GO FITLHELA LE AMOGELWA SEMMUSO ?
Khansele e kopana gane ka ngwaga. Ka tiego e bakiwa ke tshedimosetso e e tlhaelang kgotsa e e sa nepagalang mo foromong ya dikopo, bakopi ba lemoge gore tiro ya go tlhomamisa maina e ka nna thulaganyo e telele tota.
Mo nakong ya fa go logwa maano go tshwanetse ga solofelwa go leta lebaka la dikgwedi di le tharo mme difomo tsa dikopo di tladiwe ka botlalo le ka tshwanelo go thibela go leta nako e telele.
Mongwe le mongwe a ka bona diforomo kwa Lefapheng la Botsweretshi le Setso mo websaeteng ya ... www.dac.gov.za, kwa diofising tsa bosetšhaba, tsa diporofense le tsa dikgaolo tse di tshwaraganeng le go tlhomamisa maina a mafelo, kgotsa ba ka dira dikopo ka go etela websaete mo go www.sagns.gov.za.
Pele o tlatsa foromo ya dikopo o tshwanetse go nna kelotlhoko go tila...
Maina a mangwe a a dumeletsweng mafelo a mangwe mo Aforika Borwa;
Maina a mafelo a kwa mafatsheng a mangwe, le maina a dinaga tse dingwe;
Maina a a roganang, a a sa eletsegeng, a a maswe, a thumulano a a ditlhapa, kgotsa a a tlhabisang ditlhong;
Maina a a kgethololang kgotsa a a nyenyefatsang go ya ka lotso, mmala kgotsa bodumedi, bong, botokololo jwa sepolotiki kgotsa maemo a motho mo setshabeng;
Maina a a tlhamilweng ka leina la motho fela, kwa ntle ga la tlaleletso la kakaretso, jaaka serapa (phaka);
Maina a a ka tsewang gore ke a papatso ya kuno nngwe ya kgwebo, ditirelo kgotsa setlamo;
Maina a batho ba ba tshelang ka kakaretso a tshwanetse go tilwa.
SEJANAGA SE A IKETLA & SE PAGOLOLA BAKOPA-LEFE
MOKGWEETSI
Koloi e a ragoga, mme e tlogela bakopalefe fa thoko le letshwao la bone la kwa 'PIETERSBURG..
Ka bobedi ba a nyeba, mme ba retolola boto e e supang leina POLOKWANE, mme ba emisa monwana ya bone go kopa lefe.
Maina a mafelo a a batho a tshwanetse go tsamaelana le maemo a motho yoo. Sekai, go abela lefelo le le sa reng sepe leina la motho yo o tlotlegang mo setšhabeng.
Mme fa go kgonagalang ka teng, go tshwanetse ga bonwa tetla e e kwadilweng go tswa mo mothong yoo kgotsa mo go ba lelapa le bajaboswa, pele leina la gagwe le ka dirisiwa.
Utlwang fa, nna ke fapoga fa, Polokwane e ka nna dikilomitara di le 15 (sometlhano fela) go tswa fa.
Hei, re lebogela go tsamaya le wena!
Ruri! Re a leboga ... Tsamaya sentle.
<fn>tsn_Article_National Language Services_KHOLETèHE YA BOSIAMISI (2004).txt</fn>
KHOLETŠHE YA BOSIAMISI
LETSHWAO LA KHOLETŠHE
Kholetšhe ya Bosiamisi, Kgetsi ya Poraefete X659, Pretoria, 0001, Aforika Borwa
Mogala 012 334 7700 Nomoro ya Fekese 012 326 4288
DINTLHATHEO TSA KAKARETSO TSA MOLAO WA THARABOLOLO YA KGOTLHANG TSE DI RULAGANTSWENG KE KAROLO YA SELEGAE, KATISO YA BOSIAMISI, KHOLETŠHE YA BOSIAMISI.
Go na le pharologano ya botlhokwa magareng ga go atlhola kgotlhang le go thusa maphata a a nang le kgotlhang go e rarabolola.
Ka boatlhodi, motho yo e seng lephata la kgotlhang o swetsa ka kgotlhang le gore maphata ao a patelediwe tshwetso eo.
Mo mabakeng a mo go ona motho yo e seng lephata la kgotlhang a thusang maphata a a nang le kgotlhang go rarabolola kgotlhang, seno re se bitsa thuanyo gongwe kagisanyo.
Mo mabakeng a mo go ona maphata a a nang le kgotlhang a rarabololang kgotlhang ya ona kwa ntle ga tsereganyo ya lephata la boraro, seno gantsi e a bo e le dipholo tsa tsamaiso ya dipuisano gareng ga maphata ao.
MEKGWA YA BOATLHODI YA THARABOLOLO YA KGOTLHANG
Motho yo o swetsang ka kgotlhang ke moatlhodi.
Batlhankedi ba ba atlholang mo dikgotlatshekelo ba bona dithata tsa bona tsa go atlhola ka go thapiwa go ya ka ditlamelo tsa molao.
Gape go kgonega gore maphata a a nang le kgotlhang a ise kgotlhang ya bona go ya go atlholwa ke motho yo ba dumelanang gore o tshwanetse go nna moatlhodi. Mo dikonterakeng tse dintsi, gantsi maphata a akaretsa polelwana e ka yona ba dumelanang gore fa go ka nna le kgotlhang nngwe le nngwe fela magareng ga bona go tswa mo konterakeng, e tla fetisediwa kwa moruanying. Go ka tlhagisiwa leina la moruanyi gongwe polelwana e ka tlamela ka mokgwa o o ka dirisiwang go thapa moruanyi, go naya sekai, mmueledi o o thapiwang ke Mokgatlho wa Molao.
Le gale tumelano ya go ya kwa thuanyong ga e tlhoke go tlhalosega thata jaana. Mo morafeng mongwe, gongwe mo lelapeng, go ka nna le tumelano e e sa tlhalosiweng ka botlalo ya gore kgotlhang e tla fetisediwa kwa moeteledipeleng wa Morafe gongwe wa lelapa go tsaya tshwetso gonne seo e le setlwaedi.
KATLHOLO MO DIKGOTLATSHEKELO
Tshwetso ya kgotlhang e dirwa ke motlhankedi yo o atlholang yo o thapilweng ke mmuso.
Maphata ga a na boitlhophelo jwa gore motlhankedi yo o atlholang e tla nna mang.
Tsamaiso e rebolwa ke melawana ya kgotlatshekelo, molao gongwe tlwaelo.
Tsamaiso e ka nna ya go tlhoma molato gongwe ya go batlisisa.
Go ka nna boima gore maphata a tswelele pele kwa ntle ga kemedi ya semolao.
Gantsi tshwetso e tshwanetse go ya ka tse di tserweng pele tse di tlamang.
Tshwetso e tlama maphata otlhe.
Tshwetso e tswelediwa ke motlhankedi gongwe ditsamaiso tsa lenyatso.
Gantsi go ka ikuelwa kgatlhanong le tshwetso kwa kgotlatshekelong e kgolwane.
Ditshwetso tsa Kgotlatshekelo e e Potlana di ka sekasekwa.
Gantsi dipoelo ka tsa go fenya/latlhegelwa.
Ka kakaretso yo o latlhegetsweng o duela ditshenyegelo tse di tlhageletseng ka ntlha ya tiriso ya babueledi.
Ga gona ditefiso tsa kgotlatshekelo kwa ntle ga setempe sa lekgetho kwa tshimologong.
Ela tlhoko: Kgotlatshekelo ya ditleleimi tse di potlana e farologane ka ntlha ya fa tsamaiso e le ya bobatlisisi mme maphata a sa tshwanela go emelwa ke babueledi.
THUANYO
Maphata a tlhopha moatlhodi (moruanyi).
Moatlhodi e ka nna moitseanape mo lephateng le le maleba.
Maphata a na le boitlhophelo jo bo lekaneng malebana le tsamaiso.
Tsamaiso e ka nna ya go tlhoma molato gongwe go batlisisa.
Tlhokego ya kemedi ya semolao e ikaegile mo tsamaisong e e tlhophilweng.
Moruanyi ga a tlamiwe ke ditshwetso tse di tserweng pele.
Tshwetso e tlama maphata.
Tshwetso e tshwanetse go dirwa taelo ya kgotlatshekelo gore e kgone go dirisiwa.
Ga gona boikuelo kwa kgotlatshekelo - go ka dumelanwa ka boikuelo kwa moruanying gongwe baruanying ba bangwe.
Tshwetso e ka isiwa go ya go sekasekwa kwa Kgotlatshekelo Kgolo.
Gantsi dipoelo ka tsa go fenya/latlhegelwa.
Ka kakaretso yo o latlhegetsweng o duela ditshenyegelo tse di tlhageletseng ka ntlha ya tiriso ya babueledi.
Dituelo tsa baruanyi di duelwa ke maphata.
THARABOLOLO YA KGOTLHANG KE MAPHATA
PUISANO
Maphata a rarabolola kgotlhang ka bo ona.
Ga gona motho ope wa boraro yo o thusang mo tharabololong ya kgotlhang.
Tsamaiso e mo taolong ya maphata gotlhelele.
Lephata lengwe le lengwe le ka, mme ga se gore le tlhoka go, dirisa bagakolodi ba semolao.
Tshwetso ya tharabololo e ka dirisiwa jaaka tumelano (konteraka).
Dipoelo di ikaegile mo maatleng le bokgoni jwa maphata.
Ga gona ditshenyegelo tsa semolao kwa ntle ga mogakolodi wa sebele wa semolao fa a dirisitswe.
THUANYO/KAGISANYO
Maphata a rarabolola kgotlhang ka bo ona.
Motho wa boraro o thusa ka go rarabolola kgotlhang.
Tsamaiso e laolwa ke moruanyi a ntse a batla maikutlo a maphata.
Ka kakaretso bagakolodi ba semolao ba maphata ga ba akarediwe mo tsamaisong.
Tshwetso ya tharabololo e ka dirisiwa jaaka tumelano.
Moruanyi o susumetsa, le fa tota a sa swetse ka dipoelo.
Gantsi dipoelo e ka nna gore maphata otlhe a fenye.
Maphata a duela ditshenyegelo tsa moruanyi, fa di le gona.
DINTLHA KA GA THUANYO/KAGISANYO
Seno ke tsamaiso e mo go yona, motho wa boraro, e leng moruanyi gongwe moagisanyi, a thusang maphata a a nang le kgotlhang go rarabolola kgotlhang ya bona. Seno se ka tlhalosiwa jaaka dipuisano tse di nang le thuso.
Ka tshwanelo, go isa kgotlhang kwa moruanying e tshwanetse go nna boithaopo jwa maphata ka bo ona, fela molao, setso gongwe tumelano e ka dira gore maphata a tlhoke go isa kgotlhang ya ona kwa thuanyong.
Ka tshwanelo, moruanyi e tshwanetse go nna motho yo o amogelesegang mo maphateng otlhe, yo o sa tlhakanelang sepe le ope wa maphata gongwe a sa amane le kgotlhang ka gope. Moruanyi o tshwanetse gore a seke a ikamanya le letlhakore lepe.
Moruanyi ga a tseele maphata ditshwetso. Tiro ya moruanyi ke go thusa maphata go rarabolola kgotlhang ka bo ona.
Moruanyi o tshwanetse go leka ka natla go thusa maphata go fitlhelela tharabololo ya kgotlhang ya bona ka gore botlhe e nne bafenyi gore ope a seke a sala a dule mo tsamaisong eo a latlhegetswe. Seno se botlhokwa go gaisa fa e le gore maphata a tla nna, gongwe a ka nna le botsalano jo bo tswelelang gonne lefufa le le ka nnang mo go yo o latlhegetsweng le ka dira gore go seke ga tswelela go nna le botsalano jo bo siameng.
Ka kakaretso ga gona molao o o laolang thuanyo, fela go tsweletse go nna le ditlamelo tsa molao mo mefuteng e e rileng ya thuanyo, sekai, dikgotlhang tsa bodiri tse di lebeletsweng ke Molao wa Dikamano tsa Bodiri le dikgotlhang tsa tikologo magareng ga ditheo tsa mmuso tse di lebeletsweng ke Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo wa 1998. Fa go sena molawana o o totobetseng, tsamaiso le boitlhophelo jwa moruanyi di mo diatleng tsa maphata. Tumelano ya go ruanya e ka nna fa kgotlhang e tlhagelela, gongwe maphata a a ka nna a re, ka go bonela pele gore go ka nna le dikgotlhang magareng ga ona golo gongwe mo isagong, a dumelana gore dikgotlhang tseo di rarabololwe ka tsela ya thuanyo.
Ga go tlhokege gore tumelano ya go isa kgotlhang kwa thuanyong e kwalwe, fela tumelano e e kwadilweng e mosola gone e thusa go dira gore go nne le totobalo mme e bile e sedifaletsa botlhe ba ba nang le seabe ka ga tsamaiso.
Moruanyi o na le maikarabelo a go tshola dikgang tseo e le sephiri. Ka bomadimabe, molao wa Aforika Borwa ga o ise o atolosetse kwa baruanying, tshiamelo ya go gana go senola bosupi jwa kitso e e bonweng mo tsamaong ya go tsereganya kwa kgotlatshekelo. Mo ditsamaisong tsa selegae tshiamelo e e atolosediwang ka boitiriso mo puisanong yothe e maikaelelo a yona e leng go rarabolola kgotlhang e ka tlhagisiwa mme maphata a ka tila seno ka go dumelana ka totobalo gore dipuisano tsotlhe tse e leng karolo ya tsamaiso ya thuanyo di na le tshiamelo. Mo tshekong ya bosenyi tshiamelo eo e ka seke ya atlega fa moruanyi a ka bidiwa go tla go ntsha bosupi.
Ka kakaretso, molao ga o tlhoke gore moruanyi a nne le borutegi jo bo rileng, fela go botlhokwa gore moruanyi o tshwanetse go tlhaloganya ka botlalo dintlhatheo tse di laolang boruanyi le melawana e e maleba ya setso, go tshwana le molawana wa 'audi alterem partem'
<fn>tsn_Article_National Language Services_KHOLETèHE YA BOSIAMISI 1.txt</fn>
KHOLETŠHE YA BOSIAMISI
MALEBANA LE DITSHWANELO TSA BOTHO
MATSENO
TEBOKAKARETSO YA HISITORI YA SETSO SA DITSHWANELO TSA BOTHO MO AFORIKA BORWA
Seno ke tlhotlhomiso ka kakaretso ya ka fa setso sa thuto ya ditshwanelo tsa botho se aparetseng Aforika Borwa. Di bopilwe go tswa dikwalong tsa boditšhabatšhaba le tsa kgaolo, ditshwanelo tsa botho di tlhoka go salwa morago go tswa kwa ntle go ya ka fa teng. Le mororo go le ditekanyetso mo thutong e e gapelediwang ke lebaka la gore kgopolo ya ditshwanelo tsa botho e lemogilwe ka sešwa mo Aforika Borwa, puisotatelelo ya dikwalo tsa boditšhabatšhaba, kgaolo le bosetšhaba e tla tlamelwa mo Kgaolong e.
DIKWALO TSA BODITŠHABATŠHABA
Dilo tse di tsitsibanyang tse di sotlileng batho ka paka ya Ntwa ya Lefatshe ya Bobedi di isitse kwa Ditšhaba Kopanong go tsaya tshwetso go tlhagisa maikemisetso a bona mo go lemogeng le tshireletsong ya ditshwanelo tsa botho. Mokgatlho o simolotse ka 1946 fa Kokoano ya Ditšhaba Kopano e rulaganya Tšhata ya Ditšhaba Kopano. Matseno a yona a tlhomamisa "tumelo mo motheong wa ditshwanelo tsa botho, mo seriting le botlhotlhwa jwa botho jwa batho, mo ditshwanelong tse di lekanang tsa banna le basadi."
Aforika Borwa, jaaka leloko la naga le tshamekile seabe se se kwa pele mo Tšhateng e gonne Tona Kgolo ya teng, Mogenerale Smuts, o ne a kwala Tšhata. Diathikele tsa Tšhata, gareng ga tse dingwe, di tlama Ditšhaba Kopano "go godisa tlotlo ya bogotlhe mo tlhokomedisong ya ditshwanelo tsa botho le kgololosego ya motheo go botlhe ntle le pharologano kwa semorafeng, bong, puo kana sedumedi.
Go ya ka diathikele 56, go ne go solofetswe gore dinaga tsotlhe tsa maloko di tla obamela lokwalo. Le gale, ka bonako go ne go bonala gore Aforika Borwa e tsweletse ka ikgatholoso ya ditshwanelo tsa batho. Le mororo Ditšhaba Kopano di boeleditse tshwetso ya tsona ya gore go mo kgatlhegelong ya botho go tlisa kgethololo ya semorafe kwa bokhutlong, Kopano/Rephaboleki ya Aforika Borwa e tsweleditse tiro ya yona ya ikgatholoso ya ditshwanelo tsa botho.
Boitshwaro bo, bo ne bo itshetlegile mo athikeleng 2.7 ya Tšhate e e thibelang tsereganyo ya Kokoano Kakaretso mo 'mererong ya selegae' bo bo tsewang jaaka bo bo neelang kgololosego kwa ikgatholosong e e feletseng ya ditshwanelo tsa botho. Kgaogano ya semorafe ya Aforika Borwa e lebega e le ka kwa ntle ga kutlwano le ditlamego ka fa tlase ga Tšhata ke ka jalo ka 1982 Ditšhaba Kopano di sweditse go dira dikgolagano tsa sepolotiki tsa tsona le Aforika Borwa.
Mo go amogeleng boitshwaro bo bo fa godimo bo bo sa siamang kgatlhanong le Tšhata, Aforika Borwa e ikaegile mo palong ya diphoso tse di tserweng mo Tšhateng, jaaka :
Bololea ka go tlhola go se nang tlamego
Go se nne le mokgwa wa kgapeletso
Athikele 2.7 e tlhodile thulano magareng ga ditshwanelo tsa botho le ditlamego tsa teng, kwa dinageng tsa maloko jaaka e tlameletse seo, ga go sepe se se tshotsweng mo Tšhateng ya jaanong se se tla rebolelang Ditšhaba Kopano go tsereganya mo mererong e ka tlhomamo e leng mo teng ga taolelo ya selegae ya naga nngwe le nngwe kana ya tlhoka maloko go tlisa merero go siamisiwa ka fa tlase ga tšhata e e leng teng, fela theo e ga e ne e gobelela kopo ya dikgato tsa tiragatso ka fa tlase ga Kgaolo V11.
Go sa emelelwe diphoso, Tšhata e tshamekile seabe se se masisi mo go tsweletseng le go bopeng gape ditlwaelo tsa boditšhabatšhaba tsa ditshwanelo tsa botho le boemo. Go neela sekao, mekgatlho e e farologaneng e ne ya tlhomiwa ka fa tlase ga tshireletso ya Ditšhaba Kopano, mo go kgotsofatseng ditlamego tsa Tšhata. Dikgato tse di ka bo di ne di le ka mokgwa wa tlhomamiso le ditumalano. Baeteledipele kwa Ditumalanong ba tshotse ditheo tse di bulegileng go tlhomamisa bosemolao jwa dikgolagano. Lokwalo lwa ntlha lo lo tshotsweng ke dinaga tsa maloko di le 48 go tswa go di le 56, ka di le robedi go tsenyelediwa le Aforika Borwa di ithibetse. Le fa go le jalo lokwalo lo, lo fitlheletse temogo e kgolo mo karolong ya selegae le ya boditšhabatšhaba jaaka selekanyetsi sa boemo. Gape lo bontshitse tiragatso e e diregang ya tebo ya Ditšhaba Kopano ka tlhomamiso. Tebo e e tlhalosiwa mo memorantamong o o phasaladitsweng sentle o o bonweng mo kantorong ya Merero ya Semolao jaaka go buiwa 'mo tebong ya nako e e gagametseng e e kgatlhanong le ditshwanelo tsa botho, ke ka 1987 Bophuthatswana e lekileng go tlhagisa hisitori ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo mo Aforika e e Borwa. Aforika Borwa ka bonako ya lemoga gore kgatelelo ga e kgone go busetsa botshepegi le bothati jwa gagwe, ke ka a simolotse go batla dikao tsa molaotheo tse di ntšha tse di tla amogelang temogo le tshireletso ya ditshwanelo tsa botho. Ka jalo ka 1986 Tona ya Bosiamisi (Cootze JH), o ne a tlhoma Khomišene ya Molao ya Aforika Borwa go batlisisa tshireletso ya ditshwanelo tsa botho. Mo kgabaganyong, setlhopha sa babueledi se se kgatlhanong le kgethololo (Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Babueledi ba Temokerasi) ba ne ba lemogile gore ba tshisintse diphetogo tsa molaotheo fela pholesi ya Bosetšhaba e ne e sa sekaseka dikeletso tsa batho mme ba lopa Khomišene ya Molao ya Aforika Borwa go tsenyeletsa dingwe tsa ditshiamelo tsa tšhata ya Kgololosego le Tšhata ya Banjul.
Kgopolo ya temogo ya ditshwanelo tsa botho le tshireletso di tlile kwa maungong morago ga puo e e tumileng ya Moporesidente De Klerk (Moporesidente wa bofelo wa Nako ya Kgethololo). O ne a tlhagisa gore, 'mmuso o amogela theo ya temogo le tshireletso ya ditshwanelo tsa motheo tse di bopang motheo wa molaotheo wa bontsi jwa ditemokerasi tsa bophirima. Re amogela le rona, gore mokgwa wa gagwe o o dirang wa go sireletsa ditshwanelo tse o beilwe mo tlhomamisong ya ditshwanelo e e pakelwang ke bosiamisi bo bo ikemetseng'. O ne go ya pele a lopa Khomišene ya Molao ya Aforika Borwa go tlisa pegelo ya yona ya bofelo ka Molaotlhomo wa Ditshwanelo o o tshisinngwang. Morago ga dipuisano tse di leele tsa mekgatlho yotlhe e e nang le kgatlhego go tloga 1991, le fa di emisitswe ka 1992 ka ntlha ya dikhuduego tsa Kwazulu- Natal, Molaotheo wa Nakwana o ne wa tla le mesola ya botlhokwa e le meraro ka 1993, e bong:
Bogolo jwa Molaotheo
Temokerasi, le
Tshireletso ya bosiamisi jwa ditshwanelo tsa motheo
Ka jalo ditshwanelo tsa botho di ne kwa bofelong tsa lemogiwa, tsa sirelediwa le go diragadiwa mo Aforika Borwa le go tsenngwa mo Molaotheong go tloga 1993. Mo Molaotheong wa ga jaana, karolo 7 e tlamelela gore "Molaotlhomo o wa Ditshwanelo ke motheo wa temokerasi mo Aforika Borwa. O tshotse ditshwanelo tsa batho botlhe mo nageng ya rona le go tlhomamisa boleng jwa temokerasi jwa seriti sa botho, tekano le kgololosego. Fela tshireletso yotlhe e tlamelwa ke karolo 8 e e tlamelelang gore Molaotlhomo o dira kwa molaong otlhe le go tlama kokoanopeomolao, khuduthamaga le boatlhodi jaaka go ganetsana le molaotheo wa pele o o tlhomileng boipuso jwa palamente. Molaotheo kwa bofelong o lebeletse go sa lekane ga temogo ya ditshwanelo tsa botho le tshireletso. Go tlhomamisa tiragatso, molaotheo o tlameletse gape boatlhodi bo bo ikemetseng mmogo le Kgotlatshekelo ya Molaotheo le mekgwa ya tshireletso, jaaka dikgotlatshekelo tse dingwe le dikhomišene.
Mo bokhutlong, patlisiso ya kakaretso e e fa godimo e bontshitse sentle kutlwalo e kgolo ya dikwalo tsa boditšhabatšhaba, kgaolo le bosetšhaba go tsenya setso sa ditshwanelo tsa botho mo Aforika Borwa. Le fa Molaotheo go sa reye gore ga o a fosagala kana go nna ntle le bothata jwa tshimologo, o kgonne go siamisa dilo tse di tsitsibanyang tse di sotlileng batho ba rona mo pusong ya maloba. Go ya pele tshiamelo ya teng ya kgololosego ya tlhaloso e tokafaditse tlhokomediso ya batho ya ditshwanelo tsa bona, ke ka seno se tiisediwa ke lenaneo la ga jaana la thuto ya ditshwanelo tsa botho go tlhomamisa tiragatso go ya pele ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
DITIRAGALO TSE DI ISANG KWA TEMOGONG YA DITSHWANELO TSA BOTHO: AFORIKA BORWA
Mo Aforika Borwa, go ne go na le ikgatholoso ya ditshwanelo tsa botho le dilo tse di tsitsibanyang tse di dirilweng ke mmuso wa kgethololo le ditumalano tsa ona. Re utlwile ka bontsi jwa dilo tse ka nako ya ditheetso tsa TRC kana, rona, bamalapa a rona, ditsala kana baagisani ba itemogetse dikgatholoso tse le dilo tse di tsitsibanyang. Palamente e ne e le kgolo, godimo ga dilo tsotlhe, mme e fetisa melao e e gatelelang, e e neng e dumeletswe ke dikgotlatshekelo tse di neng di sa ikemela. Ka ntlha ya se, mekgatlho e e farologaneng e e kgatlhanong le kgethololo mo Aforika Borwa e thadile Tšhata ya kgololosego mme seno e ne e le lokwalo lwa ntlha lo lo botlhokwa lwa Ditshwanelo tsa Botho, lo lo boneng tshegetso mo gare ga palo e kgolo ya MaAforika Borwa. Ka lebaka leo, fa Aforika Borwa e phasalatsa Dikaedi tsa Molaotheo tsa yona tsa Aforika Borwa o o nang le Temokerasi, Tšhata e ne ya nna karolo ya teng.
Morago ga go tlosiwa ga kiletso ya mekgatlho yotlhe ya dipolotiki le kgololo ya yo e neng e le Moporesidente, Nelson Mandela, Molaotheo wa nakwana o ne wa bewa mo mannong. E ne e le moetledipele kwa Molaotheong wa jaanong wa rona, o o leng mongwe o o gaisang mo lefatsheng. Molaotheo wa rona o ne wa saenelwa ke Moporesidente Nelson Mandela ka Letsatsi la Boditšhabatšhaba la Ditshwanelo tsa Botho, ka di 10 Sedimonthole 1996.
Molaotheo wa rona ke molao o mogolo wa naga mme o kopanya Molaotlhomo wa Ditshwanelo, o e leng motheo wa temokerasi mo Aforika Borwa. Molaotlhomo wa Ditshwanelo o tshotse ditshwanelo tsa batho botlhe mo Aforika Borwa mme o tlhomamisa boleng jwa temokerasi jwa seriti sa botho, tekano le kgololosego. Ka go tlhomamisa ditshwanelo tse mmuso o neela tshireletsego ya gore baagi ba ona ba tla sirelediwa le go nna le kgololosego go tshela botoka jaaka go kgonega.
TLHALOSO YA MAREO
DITSHWANELO TSA BOTHO KE ENG?
Ditshwanelo tsa botho ke ditshwanelo tseo tse batho ba tsewang ba na le tsona ka ntlha ya botho jwa bona le seriti se se ageletsweng. Moatšhebišopo Desmon Tutu o tlhalositse ditshwanelo tsa botho jaaka "Tse di neilweng ke Modimo, tseno bonolo le fela gonne re le batho. Di gotlhe - mongwe le mongwe, mongwe le mongwe fela, mongwe fela yo o ka nnang ena, a ka bo a humile kana a humanegile, a rutegile kana a sa itse sepe, a le pila kana a le maswe, a le montsho kana a le mosweu, monna kana mosadi ka lebaka la go nna ditshwanelo tsa botho... Jaaka Mokeresete nka tlaleletsa ka gore motho mongwe le mongwe ke wa boleng bo bo sa feleng gonne mongwe le mongwe o tlhodilwe mo setshwanong sa Modimo. Mongwe le mongwe ke morwadi wa Modimo mme go tshola motho ofe kana ofe jaaka e kete ke ba ba kwa tlase seno ke tshotlo, kgwelo ka mathe mo sefatlhegong sa Modimo".
Kakanyo e nnye ke ya gore batho ba a akanya le go nna le boitshwaro, mme ka jalo ba farologana le ditshedi tse dingwe mo lefatsheng. Ka jalo batho ba tshwanelwa ke ditshwanelo tse di rileng le dikgololosego, tse diphologolo tse dingwe di sa di itumeleleng. Go neela sekao, tonki ga e kitla e gana go rwala motho gonne e tlhoka tsholo ya tiro e e siameng kana a e ka ipelaetsa kana ya phiketa. Le fa go le jalo, motho a ka godisa tshireletso ya ditshedi tse dingwe, jaaka thibelo ya setlhogo kwa diphologolong.
Ka jalo, Ditshwanelo tsa botho ga di a tshwanela go neela, go jewa boswa, go rekiwa kana go ungwa. Batho ba belegwe le ditshwanelo tse mme ka jalo di tlhalosiwa jaaka tsa go jewa boswa, bogotlhe, tsa go se kgaoganngwe le ditshwanelo tse e seng tsa tlholego.
MOLAOTHEO KE ENG?
Setlhopha sa melao kana melawana se se rulagantsweng go laola maitsholo a setheo sengwe le sengwe, naga, mokgatlho wa loago, sekolo kana kereke. Molaotheo o neela kaelo kwa malokong a setheo malebana le kagego, maitsholo le maikarabelo. O na le dikgaolo le dipolelwana kana maphata go neela sekao Molao wa Molaotheo wa Aforika Borwa o na le dikgaolo di le lesomenne, maphata a le kgolo a mabedi somaamane tharo, disekedule tse supa le ya dimametlelelo. Mo lephateng lengwe le lengwe o tlhalosa sentle ditshiamelo tsa Molao ka mokgwa wa maphata tlaleletso. Karolo e e nolofaditsweng ya ka fa melao e dirwang le dikgaolo tse di farologaneng tsa Molao wa Molaotheo wa Aforika Borwa 108 wa 1996.
Go itumelela botlhokwa jwa Molaotheo wa ga jaana lemorago le le kopana la hisitori ya Molaotheo wa Aforika Borwa le tlametswe go sedimosetsa ditshwanologo tsa Molaotheo mongwe le mongwe. Go neela sekao
- Kopano ya Molao wa Molaotheo wa Aforika Borwa e itsiwe jaaka Molaotheo wa ntlha o o tshwayang kemonosi ya teng go tswa pusong ya Borithane mme baagi botlhe ba ne ba lemogiwa. Porofensi nngwe le nngwe e ne e na le palamente ya yona, sekao; Cape of Good Hope, Orange Free State, Natal le Transefala.
- Molao wa Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa o tshwaya kopano ya diporofensi tse nne go bopa Rephaboliki fela go ne go na le matshwao a a se nang kemedi ya merafe e mengwe mo Palamente.
- Molao wa Molaotheo wa Aforika Borwa o tshwaya kgabaganyo go ya kemeding jaaka e itsiwe mo Palamenteng ya Dikamore tse tharo, le basweu, bammala le maintia mo Palamenteng mme Bantsho ba neelwa Dinagamagae tse di itseweng jaaka dinaga tsa TBVC (Transkei, Bophuthatswana, Venda le Ciskei).
- Molao wa Molaotheo wa Nakwana 200 o o tlameletseng Molaotlhomo wa ntlha wa Ditshwanelo mo Aforika Borwa ka go rialo o neela temogo le tshireletso ya baagi botlhe ba Aforika Borwa.
- Molao wa Molaotheo wa Aforika Borwa. Seno ke tsweletso ya Molaotheo wa nakwana mo godimo ga o o tlisitsweng ke diphetogo tsa ga jaana mo hisitoring ya Aforika Borwa kana temogo le tshireletso ya ditshwanelo tsa batho ka boleng le tekano ya temokerasi, seriti le kgololosego tse di neelwang ke Molaotlhomo wa Ditshwanelo tse di tshotsweng mo Kgaolong 2 ya Molao wa Molaotheo wa ga jaana.
TEMOKERASI KE ENG?
Ke mmuso wa batho ka batho e le wa batho.
Lefoko temokerasi le tloga go tswa lefokong la Segerika demos le le kayang batho le kraitsa le le kayang bothati.
Ka jalo ke mmuso o o tswang mo bothating jwa batho. Mo Aforika Borwa mesola e meraro ya temokerasi, e bong; tekano, seriti sa botho le kgololosego di tshegetsa temokerasi ke ka Molaotheo wa Aforika Borwa o tsewa o le o o tshwanang o le esi thata mo lefatsheng lotlhe. Ditheo tsa temokerasi, tse di goeleditsweng mo Molaotheong wa Nakwana di ikarabelela dipharologano magareng ga melaotheo ya pele le o o leng teng jaanong. Tsona ke:
Bogolo jwa Molaotheo
Molaotlhomo wa Ditshwanelo
Kgaoganyo ya dithata
Boatlhodi bo bo Ikemetseng
Ditlhopho tse di gololosegileng, tse di siameng le tse di tlwaelegileng
Maikarabelo
Tekano
Mokgwa wa mekgatlho mentsi
Itshokelano ya sepolotiki le
Botsayakarolo jwa baagi
DITHEO TSA TEMOKERASI
Ditheo tse kana boleng ke dikakanyo tse batho ba le bantsi ba di tsayang jaaka tsa botlhokwa mo temokerasing. Di bidiwa gape 'mosupatsela' wa temokerasi gonne fa re di bona, ke matshwao a gore naga e mo tseleng go ya temokerasing. Ditheo tse kana mesupatsela ka gale e nna karolo ya Molaotheo kana Molaotlhomo wa Ditshwanelo mo nageng ya temokerasi. Ditemokerasi tse dintsi di tshegetsa ditheo tsa motheo tse di tshwanang.
Ke mesupatsela efe e re tshwanetseng go kgona go e bona ka Aforika Borwa mo tseleng go ya temokerasing?
BOTSAYAKAROLO JWA MOAGI
Baagi botlhe ba kgona le go nna le tshwanelo le tiro go tsaya karolo mo mmusong le mo setšhabeng se se tlhabologileng. Seno ke nngwe ya mesupatsela ya botlhokwa thata ya temokerasi. Botsayakarolo jwa moagi bo tsenyeletsa go emela ditlhopho, go bouta mo ditlhophong, go itse, go ngangisana ka merero, go tsenela dikopano tsa baagi le tsa selegae, go tsenela mekgatlho e e seng ya mmuso kana mekgatlho e mengwe mo baaging ba gaeno, go duela makgetho, go ipelaetsa, go dira thapedi, jj. Botsayakarolo bo kaya gore batho ba amega mo baaging ba bona le mo go laoleng baagi ba bona.
Mesola ya botsayakarolo jwa moagi ke :
Go tlhomamisa gore baeteledipele ga ba dirise dithata tsa bona botlhaswa
Go tshola mmuso o itse go le gontsi ka dikeletso tsa setšhaba
Go ama baagi mo go laoleng naga le
Mmuso o dira ditshwetso tse di nang le tshedimosetso.
TEKANO
Temokerasi e kaya gore batho botlhe ba a lekana. Tekano e kaya gore batho botlhe ba tsholwa ka go lekana mme ba newa ditšhono tse di lekanang. Ga go ka ke ga nna le kgethololo kgatlhanong le batho ka ntlha ya bosemorafe, sedumedi, bong, tshekamelo ya bong tsa bona jalo jalo. Mo temokerasing batho ba na le tshwanelo go tshola le go dirisa ditso tsa bona, dipuo le ditumelo.
ITSHOKELANO YA SEPOLOTIKI
Ditšhaba tsa temokerasi di a itshokelana mo sepolotiking. Seno se kaya gore fa bontsi jwa batho ba busa mo temokerasing, ditshwanelo tsa ba ba botlana di a sirelediwa le tsona. Mongwe le mongwe o tshwanetse go dumelelwa go nna le go tlhalosa dikgopolo tsa bona le go rulaganya mekgatlho ya bona ya sepolotiki kana ditlhopha. Setšhaba sa Aforika Borwa se na le batho go tswa ditsong tse di farologaneng, ditlhopha tsa semorafe, sedumedi le setšhaba tse di nang le dintlha tsa tebo tse di farologaneng. Setšhaba sa temokerasi se dumelela dipharologano tse go tlhalosiwa. Batho ba tshwanetse go tlotla tshwanelo ya batho ba bangwe go nna le dintlha tsa bona tsa tebo. Go ngangisana le go buisana ka dintlha ke karolo ya botlhokwa ya temokerasi.
MAIKARABELO
Mo temokerasing, batlhankedi ba ba tlhophilweng ke batho ba tshwanetse go ikarabelela kwa bathong. Seno se kaya gore ba ikarabelela ditiro tsa bona. Batlhankedi ba tshwanetse go tsaya ditshwetso le go dira ditiro tsa bona go ya ka thato le keletso ya batho, e seng ya bona.
PONALO
Mmuso le batlhankedi ba ona ba tshwanetse go bulega kwa setšhabeng ka ditiro tsa ona. Mmuso o o bonalang o tshwara dikopano tsa setšhaba le go dumelela baagi go tsenela. O dumelela badikuranta le batho go bona tshedimosetso ka ditshwetso bonolo le kwa ntle ga go khupetsa gore ke mang yo o dirang tshwetso le gore go reng.
DITLHOPHO TSA GALE, TSE DI GOLOLOSEGILENG LE TSE DI SIAMENG
Nngwe ya mesupatsela e e botlhokwa thata ya temokerasi ke ditlhopho tse di tlwaelegileng, tse di gololosegileng tse di siameng. Ke koo baagi ba kgonang go tlhopha batho ba ba ba batlang go ba busa. Ditlhopho di tshwanetse go diragala ka tsela e e gololosegileng le e e siameng, ntle le tshosetso, bobodu le matshosetsi go baagi ka nako kana pele ga ditlhopho.
DITSHWANELO TSA MOLAOTLHOMO
Dinaga tse dintsi tsa temokerasi di na le Molaotlhomo wa Ditshwanelo go sireletsa batho kgatlhanong le tiriso botlhaswa ya dithata. Molaotlhomo wa Ditshwanelo ke lenane la ditshwanelo le dikgololosego tse di netefaleditsweng kwa bathong botlhe mo nageng. Fa Molaotlhomo wa ditshwanelo e nna karolo ya Molaotheo wa naga, dikgotlatshekelo di na le dithata go gapeletsa ditshwanelo tse. Molaotlhomo wa Ditshwanelo o lekanyetsa dithata tsa mmuso mme o ka gapeletsa gape ditiro mo bathong ka bongwe le mekgatlho.
KGAOGANYO YA DITHATA
Mo temokerasing go tshwanetse go nne le ditsela go thibela motlhankedi yo o tlhophilweng kana setlhopha sa batho mo go diriseng botlhaswa kana go sotlakeng madi a mmuso le dithata. Nngwe ya ditshotlako tse di tlwaelegileng thata tsa dithata ke bobodu. Bobodu bo diragala fa batlhankedi ba mmuso ba dirisetsa madi a setšhaba tshiamelo ya bona kana ba dirisa dithata tsa bona ka tsela e e seng ka fa molaong.
Go na le ditsela tse di farologaneng tsa go sireletsa batho kgatlhanong le ditshotlako. Mo Aforika Borwa mmuso o rulagantswe go ya ka makala a le mararo: kokoanopeomolao, phetiso le boatlhodi (dikgotlatshekelo). Thulaganyo e e lekanyetsa dithata tsa batlhankedi mo makaleng a a farologaneng a. Dikgotlatshekelo di ikemetse di le esi.
MOKGWA WA MEKGATLHO MENTSI
Mo temokerasing mokgatlho o o fetang bongwe wa sepolotiki o tshwanetse go tsaya karolo mo ditlhophong mme o tshameke karolo mo mmusong. Mokgwa wa mekgatlho mentsi o dumelela mokgatlho kana mekgatlho e e latlhegetsweng ke ditlhopho go nna baema kgatlhanong kwa mokgatlhong o o fentseng ditlhopho. Seno se thusa mmuso go bona dintlhatebo tse di farologaneng mo mererong. Mokgatlho wa bontsi gape o neela batlhophi boikgethelo jwa baemedi, mekgatlho le dipholesi go bouta mo ditlhophong. Ka gale, fa naga e na le fela mokgatlho o le mongwe, ditlamorago e nnile mmusa esi.
TSAMAISO YA MOLAO
Mo temokerasing ga go ope yo o kwa godimo ga molao, le kgosi tota kana Moporesidente yo o tlhophilweng. Seno se bidiwa tsamaiso ya molao. Go kaya gore mongwe le mongwe o tshwanetse go obamela molao mme a tsewe a ikarabelela fa molao o tlolwa. Temokerasi gape e kaya gore molao o tshwanetse go dirisiwa ka tekano, ka tshiamo le ka go tshwana.
DITSHWANELO TSE DI TOTOBETSENG
Le fa ditshwanelo tsotlhe mo molaotlhomong wa ditshwanelo di le botlhokwa, matsapa a tserwe go baya kgatelelo mo ditshwanelong tse segolo di amang matshelo a batho kana tota di ne di ikaeletswe go tsholetsa mesola e le meraro ya temokerasi ya Molaotheo e bong; tekano, kgololosego le seriti sa botho.
Ditshwanelo tse di totobetseng ke;
Tekano
Ikonomi-loago, le
Ditshwanelo tsa setso.
TEKANO
Jaaka go tlhalositswe pele, tekano ke kakanyo ya ngwao e batho ba ba beilweng mo go tshwanang mo ditseleng tse di maleba ba tshwanetseng go tsholwa ka go lekana. Lephata la 9 la Molao wa Molaotheo 108 wa 1996 le tlametse tlhaloso gore:
Mongwe le mongwe o a lekana fa pele ga molao mme o na le tshwanelo kwa tshireletsong e e lekanang le tshiamelo mo molaong.
Tekano e tsenyeletsa itumelelo ka botlalo le ka go lekana ya ditshwanelo tsotlhe le dikgololosego. Go godisa phitlhelelo ya tekano, peomolao le mekgwa e mengwe e e diretsweng go sireletsa kana go tlhagisa batho kana ditlhopha tsa batho, ba ba ikgatholositsweng ke kgethololo e e sa siamang, e ntse e ka tsewa.
Naga e ntse e ka se kgetholole ka go sa siamang ka tlhamalalo kana e se ka tlhamalalo kgatlhanong le mongwe le mongwe ka lebaka le le lengwe kana go feta go tsenyelediwa bosemorafe, bong, boimana, kemo ya nyalo, tlhago ya bosetšhaba kana loago, mmala, tshekamelo ya bong, bogolo, bogole, maikutlo, tumelo, setso, puo le botsalo.
Go se nne motho yo o tla kgethololang e se ka fa tshiamong ka tlhamalalo kana e se ka tlhamalalo kgatlhanong le mongwe le mongwe ka lebaka le le lengwe kana go feta ka mabaka a karolotlaleletso . Peomolao ya bosetšhaba e tshwanetse go tsenngwa molaong go thibela kana go iletsa kgethololo e e sa siamang".
Kgethololo mo go e le nngwe kana go feta ya mabaka a a naneofaditsweng mo go karolotlaleletso ga e a siama ntle le fa go tlhomamisitswe gore kgethololo e siame".
Mo theong ya tshiamelo e kana Molaotlhomo wa Ditshwanelo o feletse phekolo e tlisiwa kwa tsholong e e sa lekaneng magareng ga batho ba Aforika Borwa ka nako ya paka ya kgethololo. Batho ba ne ba ganelwa ditshwanelo tsa botho segolo bantsho. O neela sekao batho ba sotlilwe ka kgethololo kwa tirong, kwa gae le mo setšhabeng ka ntlha ya bosemorafe jwa bona, bong, bogole le mafelo a bonno. Le fa lephata la 9 le le fa godimo le tlameletse go se nne le kgethololo lephata le le golwane la setšhaba se se ntsi le sa ntse le bogisiwa ke go sa lekaneng go neela sekao basadi, batho na na nang le bogole, batho ba ba nang le HIV le AIDS mme go na le pharologano mo boemong jwa go tshela magareng ga batho ba ba tshelang mo mafelong a magae le bao ba tshelang mo mafelong a setoropo. Dikao di le mmalwa di tlametse go bontsha go sa lekaneng le ka fa Kgotlatshekelo ya Molaotheo e diraneng le dikgetse tse di jalo.
DITSHWANELO TSA IKONOMI-LOAGO
Kgaolo ya Ditšhaba Kopano e lemoga loago - ikonomi le ditshwanelo tsa setso jaaka ditshwanelo tsa dikokomane tsa bobedi ka 1945. Go na le tlhatlhamano e e bulegileng ya ditshwanelo tsa ikonomi-loago tse di bopang ditshwanelo tsa motheo tsa batho tsa go tshela jaaka :
Bonno
Dijo
Lefatshe
Metsi
Thuto
Boitekanelo
Bodiri le
Tshireletso ya loago
Molaotheo wa rona gape o tsentse :
Ditshwanelo kwa tikologong e e itekanetseng
Ditshwanelo tsa bagolegwa kwa bonnong bo bo lekaneng, dikotla, go buisa matheriale le kalafi ya dingaka.
Mo tiragatsong ditshwanelo tsa botho di golagane ka katamelano le tse dingwe gonne go bontshitse ka bonako gore ga go na mosola mo mothong go nna le ditshwanelo tsa go bouta ntle le marulelo mo tlhogong ya gagwe. Ke ka mo theetsong ya Buela kwa Ntle e e neng e tshwerwe ka 1999, batho ba amogane maitemogelo a bona mo khumanegong. Seno se beile kgwetlho kwa mmusong mo tsweletsong ya ditshwanelo tsa loago - ikonomi. Ka jalo, ditshwanelo tsa ikonomi-loago di ka ga go tlamela batho ka ditlhokego tsa motheo tsa go tshela, ke ka maikaelelo a pele a lenaneo le ka 1998 e ne e le go farologanya magareng ga tlhokego le patlo.
Maikaelelo a setlhogo e ne e le go maatlafatsa batho ka go baya pele ditlhokego tsa bona fa go tlhokega go dira jalo ka nako ya tlhagiso ya ditirelo tsa loago- ikonomi. Ka go tsenya ditshwanelo tse mo Molaotheong mmuso o bontshitse tlamego kwa go fediseng khumanego le go sa lekaneng mo boemong jwa loago mo Aforika Borwa. Tlamego go ya pele e bontshitswe ka tlhomamiso ya Tumelano mo Ikonoming, Loago le Ditshwanelo tsa Setso ka 1998.
DITSHWANELO TSA SETSO
PUO LE SETSO
Karolo 30 ya Molao wa Molaotheo 108 wa 1996 e tlamelela gore:
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo go dirisa puo le go tsaya karolo mo botshelong jwa setso tsa boitlhophelo jwa bona fela ga go ope yo o diragatsang ditshwanelo tse yo o ka dirang jalo ka mokgwa o o sa tsweleleng le ditshiamelo dipe tsa Molaotlhomo wa Ditshwanelo".
Karolo 31 ya Molao wa Molaotheo 108 wa 1996 e tlamelela gore:
Batho ba ba leng ba setso, bodumedi kana baagi ba dipuo ba ntse ba ka se ganelwe tshwanelo, le maloko a mangwe a baagi bao go itumelela setso sa bona, go diragatsa bodumedi jwa bona le go dirisa puo ya bona, le go bopa, go kopanya le go tshola setso, bodumedi le mekgatlho ya borutapuo le dithwe tse dingwe tsa setšhaba se se tlhabologileng. Ditshwanelo mo go karolotlaleletso di ntse di ka se diragadiwe ka mokgwa o o sa tsweleleng le ditshiamelo dife tsa Molaotlhomo wa Ditshwanelo".
Dikarolo ka bobedi di bonako fela go ya ka go nna tse di tswelelang le ditshiamelo tsa Molaotlhomo wa Ditshwanelo ka mafoko a mangwe ga di ka ke tsa dirisiwa gotlhelele fela di lekanyeditswe go fitlha fa go rileng. La bobedi di rulagantswe go sireletsa batho ba e leng ba setso kana setlhopha sa puo kana batho.
Naga le batho ba yona ba tshwanetse go tlhokomedisa kgatlhanong le go sunya nko kana go ikgatholosa tshwanelo go diragatsa setso sa baagi ba. Ntle le temogo ya ditso e e tlamelwang ke Athikele 27 ya Tlhomamiso ya Bogotlhe ya Ditshwanelo tsa Botho ka 1948, kgolagano ya boditšhaba mo Ikonoming, Loagong le Ditshwanelong tsa Setso tsa 1996. Didirisiwa tsa boditšhaba ka bobedi di amogetswe ke Aforika Borwa, mme di a dira le go gapelediwa. Aforika Borwa ka ditso bontsi jwa yona e tshwanetse go nna le ditso tse di tlhokometswe ke pemolao ke ka lebaka leo dikarolo tse di fa godimo. Jaaka ditiragalo tsa setso ga di a tshwanela go thulana le dipe tsa ditshwanelo mo molaotlhomong wa Ditshwanelo, foo di dirang di tshwanetse go tlwaediwa go tsamaelana le Molaotlhomo wa Ditshwanelo. Go neela sekao, setso sa nako e e fetileng se se amanang le kgotso mo molaong wa setso se tshwanetse go tlwaediwa ka Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998 wa jaanong. Go neela sekao, molao wa tlhatlhamano ya setso wa Aforika o tlamelela gore batho ba banna fela ba ne ba tla ja boswa jwa moswi seo ke boswa ka botsalwapele. Motlholagadi le bana ba ne ba tshwanelwa ke go tshegediwa ke motho wa monna yo o boneng boswa jwa thoto kana ba tlogelwe ntle le tshegetso. Setso se sentle se ile kgatlhanong le ditshwanelo tsa motheo tsa botho ke ka peomolao ya molao wa setso wa jaanong o o tshegetsang tshireletso e e lekanang ka molao.
Ditshwanelo tsa setso jaaka ditshwanelo tsotlhe tsa botho di na le ditiro tse di tshwaragantsweng mo go tsona, go neela sekao;
Batho ba tshwanetse go tlotla ditiro tsa batho ba bona le dingwao, go thibela thulano.
Naga e tshwanetse go dumelela batho go diragatsa setso sa dingwao tsa yona ntle le fa ditiro tse di jalo di sa tswelele le Molaotheo.
DITSHWANELO LE MAIKARABELO
Go botlhokwa thata, go ralala tirego ya botsayakarolo, gore batho ba tlotla ditshwanelo tsa ba bangwe. Seno se kaya go tlotla tshwanelo ya bona go nna le kgopolo, go khampheinela mokgatlho wa sepolotiki wa bona, go buelela merero ya bona (le fa seno se le kgatlhanong le morero), go boutela motho wa boikgethelo jwa bona le jalojalo.
Maikaelelo a lenaneo le ke go sedimosa maikarabelo / ditiro tse di tshwaragantsweng le tshwanelo nngwe le nngwe e e tshotsweng mo Molaotheong. Ke ka go tlamega gore moagi mongwe le mongwe wa Aforika Borwa a tseye maikarabelo ka masisi go tlhomamisa gore moagi mongwe le mongwe o itumelela mesola e meraro ya temokerasi jaaka kgololosego, tekano le seriti.
Kaelo e tlameletswe naga le baagi ba yona ka bobedi ka ditshwanelo ka bobedi di amogelwa ka tsepamo le thapamo tse di maleba.
Tshwanelo go lekana fa pele ga molao
Tiro ya me : go tlotla batho ba bangwe le fa ba farologane kwa go rona le go dumela gore ba lekana le rona.
Tiro ya naga: go dira molao o o dirang go tshwana kwa go mongwe le mongwe go sa natswe bosemorafe, mmala, bong jalojalo.
Ditshwanelo kgatlhanong le kgethololo mo kelong nngwe le nngwe
Tiro ya me : e seng go bua ka tsela e e kgethololang ka batho gonne o ikutlwa ba le kwa tlase mo go wena ka ntlha ya bosemorafe, bong, jalojalo.
Tiro ya naga: go dira melao e e sa kgethololeng kgatlhanong le batho mo mabakeng a bosemorafe, mmala, bong, tshekamelo ya bong jalojalo.
Tshwanelo ya botshelo
Tiro ya me: go se utlwise ope botlhoko gore o tshosetse botshelo jwa bona.
Tiro ya naga: go fetisa melao e e sireletsang matshelo a batho.
Kgololosego e e bofaganeng le tshireletso ya motho
Tiro ya me: go se sotle molekane wa me kana bana mo sephiring sa legae.
Tiro ya naga: go iletsa tiriso ya tlhokofatso go bona tshedimosetso go tswa bathong.
Ga go bokgoba kana bodiri bo bo gapeletsang
Tiro ya me: go se dumelele bana ba me go ya tirong fa ba sale bannye thata.
Tiro ya naga: go fetisa molao o o bayang moputso wa minimamo le bogolo mo bathong ba ba dirang.
Tshwanelo kwa sephiring
Tiro ya me: go kokota mo lebating la mongwe pele o tsena.
Tiro ya naga: go tshola tshedimosetso ya batho ka bona mo poraefeteng le sephiring, go neela sekao, mosadi yo o batlang go ntsha mpa o tshwanetse go itse gore tshedimosetso e e tla tsholwa poraefete.
Kgololosego ya sedumedi, tumelo le kgopolo
Tiro ya me: go se sunye nko mo kana go thibela motho mo go obameleng jaaka a rata, go reetsa batho ba bangwe le go amogela tshwanelo go nna le kgopolo e e farologaneng go ya bona.
Tiro ya naga: go letla batho go tsaya maikhutso a botlhe mo malatsing a sedumedi a bona.
Kgololosego ya tlhaloso
Tiro ya me: go phasalatsa letlhoo magareng ga batho ba merafe, sedumedi, mekgatlho ya sepolotiki e e farologaneng jalojalo.
Tiro ya naga: go se beye maparego mo kgatisong fa ba sa rate kgatiso e bona mmuso diphoso.
Kgololosego ya kokoano, tshupetso, ipelaetso le phetišene
Tiro ya me: go se rwale sethunya kana sebetsa se se kotsi mo mogwantong kana tshupetsong.
Tiro ya naga: go tlhola pabalesego le go sireletsa batho ba ba batlang go nna le tshupetso, go neela sekao, ka go faposa pharakano, ka go tsaya dithunya le dibetsa.
Kgololosego ya Mokgatlho
Tiro ya me : go se ntshe batho go tswa setheong sa me ka mabaka a a kgethololang, sekao, ka go gana go letla batho ba Matšhaena mo setheong sa me.
Tiro ya naga: go se sunye nko mo dipholesing tsa mekgatlho ya sepolotiki, mekgatlho ya kgwebo jljl.
Tshwanelo go dira maikgetholo a a gololosegileng a sepolotiki
Tiro ya me: go se tshosetse batho ba e leng ba mokgatlho wa sepolotiki o o farologaneng le wa gago.
Tiro ya naga : go letla mekgatlho yotlhe ya sepolotiki go dira ka kgololosego, go letla mekgatlho yotlhe ya sepolotiki bokana bo bo tshwanang jwa nako ya go tlhagelela mo thelebišeneng.
Tshwanelo go ditlhopho tse di golosegileng le go siama
Tiro ya me: go se batle kana go tshosetsa batho go boutela mokgatlho wa sepolotiki wa me.
Tiro ya naga: go sireletsa batho kwa diteišeneng tsa go tlhopha ka tshireletso e e siameng. Go neela tetla e e lekanang ya go khampheina kwa mekgatlhong yotlhe ya sepolotiki mo ditlhophong, go tlamela batho ka dipalangwa mo mafelong a a kgakala go ya diteišeneng tsa go tlhopha.
Tshwanelo go emela ditlhopho
Tiro ya me: go letla batho go baya dibena le diphousetara mo torepong ya me kana lefelo mme e seng go folosa dilo tse.
Tiro ya naga: go letla mongwe le mongwe tšhono ya mokgatlho wa gagwe wa sepolotiki bokana jwa nako e e tshwanang go tlhagelela mo thelebišeneng.
Tshwanelo go nna baagi ba Aforika Borwa
Tiro ya me : go lemoga gore re a lekana rotlhe jaaka MaAforika Borwa.
Tiro ya naga: go dira melao e e gagametseng ka go letla batho go tswa dinageng tse dingwe le ditšhaba mo Aforika Borwa.
Kgololosego ya motsamao le bonno
Tiro ya me: go amogela mongwe le mongwe yo o tlang le go tshela go bapa le nna jaaka moagisani.
Tiro ya naga: go rebola diphaseporoto le makwaloitshupo kwa baaging botlhe ba ba dirang kopo.
Kgololosego ya kgwebisano, tiro le porofešene
Tiro ya me: go amogela boikgethelo bo batho ba bo dirang ka fao ba ratang go itirela botshelo.
Tiro ya naga: go letla barekisi ba tsela le barekisi ba mo mathoko go gweba le go fetisa molao go laola se.
Tshwanelo kwa ditirong tsa bodiri tse di siameng
Tiro ya me: go tshola batho ba ba ntirelang sentle, ke ba neele theetso e e siameng, ke ba kgaleme pele ga go kobiwa, jalojalo
Tiro ya naga: go dira bonolo le tlhotlhwatlase mo bathapiweng go dira kgetse kgatlhanong le mothapi fa ba dumela gore ba kobilwe e se ka fa tshwanelong kana go tsholwa.
Tshwanelo go bopa le go tsenela mekgatlho ya badiri
Tiro ya me: go letla batho ba bangwe koo ke dirang go tsenela mokgatlho wa badiri ofe kana ofe o ba o tlhophang ntle le go ba tshosetsa.
Tiro ya naga: go letla mekgatlho yotlhe go kwadisa.
Tshwanelo go ipelaetsa
Tiro ya me: fa ke le mo ipelaetsong go letla batho ba bangwe koo ke dirang go tswelela go dira fa ba tlhopha.
Tiro ya naga: go sireletsa badiri ba ba ipelaetsang le fa go ka bo go kaya gore mapodisi a tshwanetse go dira se.
Ditshwanelo tsa thoto (o se ka wa amogiwa thoto ya gago ntle le fa go le mo kgatlhegelong ya setšhaba)
Tiro ya me: go se itlhome mo morago ga legora la mongwe.
Tiro ya naga: go lemoga ditshwanelo tsa batho go bona naga ya bona e ba boetse fa ba ne ba tlositswe ka kgang, go duela batho fa e le gore lefatshe la bona le ne le tserwe mo go bona.
Tshwanelo ya phitlhelelo ya bonno
Tiro ya me: fa ke dira kopo ya bonto ya legae la me go dira dituelelo kgwedi le kgwedi.
Tiro ya naga: go tlamela ketleetso ya motheo le lefatshe kwa bathong go aga dintlo;
Go dira le lephata la poraefete jaaka dibanka, go dira dintlo go fitlhelela kwa bathong ba le bantsi, go tlosa dikgoreletsi tse di dirang boima mo bathong go bona dikadimo go reka kana go aga dintlo.
Tshwanelo kwa thutong
Tiro ya me: go romela bana ba me botlhe kwa sekolong.
Tiro ya naga: go aga dikolo tse di lekaneng le go tlamela barutabana ba ba lekaneng gore mongwe le mongwe a kgone go ya sekolong.
Ditshwanelo tsa bana
Tiro ya me: go tlamela bana, kana go ba sotla mo sephiring sa legae kana mo setšhabeng. Go tlamela mokgoro o o botoka o nka o kgonang go sireletsa banake.
Tiro ya naga: go tlamela sekema sa dijo le magae a bana ba ba ikgatholositsweng, go batlisisa dikgetse tsa tshotlako ya bana.
Tshwanelo ya phitlhelelo kwa tlhokomelong ya boitekanelo, dijo, metsi, tshireletso ya loago
Tiro ya me : go lebelela le go tlhokomela dipompo tsa metsi le go di tshola mo boleng bo bo siameng, go sa kgotlhele dinoka tse batho ba di dirisetsang go nwa metsi, go se nwe, go goge kana go tsaya diritibatsi go sireletsa boitekanelo jwa me, go latlhela maswe a legae mo lefelong le le siameng kgakala le batho, go duela direiti le ditirelo tsa dituelo kwa Khanseleng ya Mmasepala.
Tiro ya naga: go tlamela ditlosa maswe go tlosa maswe a a tlholang bolwetse, go tlamela metsi a a phepa a a tsamayang kwa baaging botlhe, go se kobe batho go tswa dipetleleng fa ba tlhoka tlhokomelo.
Kgololosego ya puo le setso
Tiro ya me: go tlotla setso sa batho ba bangwe mme e seng go itshunya nko mo mokgweng o batho ba bangwe ba dirang dilo.
Tiro ya naga: go lemoga gore dipuo tsotlhe di botlhokwa, go tlhola mananeo a thelebišene a ditlhopha tsa dipuo tsotlhe mo Aforika Borwa.
Tshwanelo kwa phitlhelelong ya tshedimosetso
Tiro ya me: go botsa batlhankedi ba mmuso dipotso fa ba dira ditshwetso tse o sa di tlhaloganyeng.
Tiro ya naga: go tlamela mabaka a ditshwetso, go dira bonolo mo bathong go bona tshedimosetso go tswa batlhankeding.
Tshwanelo kwa kgatong ya tsamaiso e e siameng
Tiro ya me: go bega batlhankedi ba o akanyang ba dirisitse botlhaswa dithata tsa bona kwa Mosireletsing wa Setšhaba.
Tiro ya naga: go tsaya kgato kgatlhanong le batlhankedi ba ba bobodu le go se sireletse batlhankedi ba ba dirisitseng dithata tsa bona botlhaswa.
Tshwanelo go fitlhelela kgotlatshekelo
Tiro ya me: go dirisa dikgotlatshekelo go rarabolola kgotlhang, e seng go itseela molao mo matsogong.
Tiro ya naga: go tlamela babueledi ntle le tuelo kwa bathong go ba dirisa mo kgotlatshekelo go iphemela.
Ditshwanelo mo bathong ba ba tshotsweng le ba ba latofadiwang
Tiro ya me: go amogela gore mongwe le mongwe o na le tshwanelo kwa tshekisong e e siameng, go nna le mmueledi go ba emela yo o duelwang ke naga, go ntsha ka beile jalojalo.
Tiro ya naga: go bolelela batho gore ba na le tshwanelo kwa mmueleding ka ditshenyegelo tsa naga, go neela mongwe le mongwe tshekiso e e siameng, jalojalo.
GO LEKANYEDIWA GA DITSHWANELO
Tekanyetso e tshwana le tshutlhelelo. Molao o o lekanyetsang tshwanelo o sutlhelela tshwanelo. Le gale, tshutlhelelo ga e ne e nna kwa ntle ga molaotheo fa e diragala ka lebaka gore e lemogiwa jaaka lebaka la tshutlhelelo ya ditshwanelo mo setšhabeng se se buang sa temokerasi se se theetsweng mo mesoleng e meraro ya temokerasi (seriti sa motho, tekano le kgololosego).
Ka mafoko a mangwe, ga se ditshutlhelelo tsotlhe tsa ditshwanelo tsa motheo tse di seng ka fa molaotheong. Foo tshutlhelelo e ka arabelwang go ya ka kelo mo karolong 36 e tla dira ka molaotheo.
Karolo 36 ya Molao wa Molaotheo 108 wa 1996 e tlamelela gore:
Ditshwanelo mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo di ka lekanyediwa fela go ya ka molao wa tiragatso ya kakaretso go ya go fitlha gore tekanyetso e a utlwala e na le lebaka mo setšhabeng se se buang sa temokerasi e e theetsweng mo seriting sa motho, tekano le kgololosego, go lebeletswe mabaka otlhe a a maleba go tsenyelediwa:
a tlhago ya tshwanelo b botlhokwa jwa maikemisetso a tekanyetso c tlhago le boleng jwa tekanyetso d kamano magareng ga tekanyetso le lebaka la teng; le e mekgwa e e thibelang go le gonnye go fitlhelela maikemisetso.
Ntle le jaaka go tlametswe mo go karolotlaleletso 1 kana mo tshiamelong efe kana efe e nngwe ya Molaotheo, ga go molao o o ka lekanyetsang tshwanelo efe kana efe e e tshotsweng ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Pele ga go buisana ka tekanyetso ya kakaretso (karolo 36) go botlhokwa go umaka gore ditekanyetso tse di tshwanang di mo maemong a dikgabaganyo molelwane le dipolelwana tsa tekanyetso tse di kgethegileng. Go neela sekao ditshwanelo dingwe di na le dikgono tse di bontshang tekanyetso e e gapeleditsweng mo karolong e e rileng ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo. Go neela sekao Molaotheo wa jaanong o na le ditekanyetso tse di kgethegileng mo karolong e e latelang:
Dikarolo 15 , 16 , 17, 22, 23 le , 29 , 31 le 32.
Le gale, tekanyetso e tshwanetse go farologanngwa go tswa nyenyefatsong kana karolwana ya tsweletso, jaaka karolo 37 e e dirang fela mo tshoganyetsong ya setšhaba le go dumelela tsweletso ya ditshwanelo dingwe tsa kgaolo 2 mo mabakeng a a rileng.
Le fa ditshwanelo di sa dirisiwe ka nosi tekanyetso go ya ka karolo 36 e baya tlamego kwa nageng le setšhaba go tlotla ditshwanelo tsa batho ka nosi, ka mafoko a mangwe karolwana ga e fete botlhokwa jwa ditshwanelo tsa batho, go ya ka mokwadi Ronald D'workin mo athikeleng ya gagwe Taking Rights Seriously ditshwanelo tsa mong di botlhokwa kana di feta maikemisetso a a kopaneng. Go sa kgathalesege gore maikemisetso a a kopaneng a botlhokwa, ga a ka ke a salwa morago ka mokgwa o o ikgatholosang ditshwanelo tsa mong. Le gale, karolwana ya tekanyetso e re bolelela gore mo Ditshwanelong tsa Molaotlhomo wa Aforika Borwa, fa ditshwanelo ka gale di tla tlhola maikemisetso a a kopaneng, go na le mabaka fa ditshwanelo di tshwanetseng go sutela matshwenyego a loago a botlhokwa bo bo feteletseng.
Tlhaloso e kopana ya se se kaiwang ka kelo e e beilweng ke karolo 36 ya go lekanyetsa ditshwanelo tsa batho.
a Molao wa Tiragatso ya Kakaretso
Molao wa tiragatso ya kakaretso o kaya molao o o dirang ka bogotlhe. Go neela sekao e tshwanetse go nna molao o mmuso o nang le bothati go neela sekao, molawana wa molao. La bobedi e tshwanetse go nna molao o o phepa, o o fitlhelegang le o o maroka gore bao ba ba amiwang ke ona ba ka tlhomamisa boleng jwa ditshwanelo tsa bona le ditlamego go neela sekao Molao wa Tsamaiso ya Tshekotshenyo 51 wa 1977 jaaka o tlhabolotswe.
b Go utlwala le go Siama ga Tekanyetso
Maemo a tlhoka gore tekanyetso e thibele tshwanelo ya motheo fela mo mabakeng a a dumelesegang le a a masisi a boleng jwa temokerasi ya seriti sa botho, tekano le kgololosego. Gape e tshwanetse go nna tekanyetso e e yang go fitlha fa go boneng maikemisetso a a ikaeletsweng. Go neela sekao, go tshwara mmelaelwa go ikaeletswe go bona go nna teng ga mmelaelwa mo kgotlatshekelo. Foo bopaki bo bonweng gore mmelaelwa o tla tlotla letsatsi la tlhagelelo, le gore kgatlhegelo/tshireletso ya baagi e a lebelelwa, maikemisetso a go lekanyetsa tshwanelo ya motho ya kgolosego le tshireletso a a wa. Ke ka mmelaelwa a abetswe beile mo diureng tse somaamabedi robedi morago ga go tshwarwa. Kgotlatshekelo ya Molaotheo mo S v Makwanyane 1995 SA 391 (CC) e nnile tshupelo ya boemo mo go lebeleleng tetla ya tekanyetso, jaaka go tlhagisiwa gore;
Tekanyetso ya ditshwanelo tsa molaotheo tsa mabaka a a utlwalang le go tlhokega mo setšhabeng sa temokerasi e ama go lekanyetsa godimo ga boleng bo bo gaisanang, mme kwa bofelong le tshekatsheko e e theetsweng mo tekatekanong. Seno se tshisinngwa mo ditshiamelong tsa s 33 . Ntlha ya gore ditshwanelo tse di farologaneng di na le bokao jwa temokerasi, mme mo lebakeng la Molaotheo wa rona, mo setšhabeng se se buang sa temokerasi se se theetsweng mo kgololosegong le tekano, go kaya gore ga go na boemo bo bo feletseng bo bo ka bewang fatshe go tlhomamisa go utlwala le tlhokego. Ditheo di ka tlhomiwa, fela tiragatso ya ditheo tseo kwa mabakeng a a rileng di ka dirwa fela mo kelong ya kgetse ka kgetse. Seno se fitlhelwa mo tlhokegong ya tekatekano, e e batlang go lekanngwa ga dikgatlhego tse di farologaneng. Mo tiregong e e lekanyang, ditshekatsheko tse di maleba di tla tsenyeletsa tlhago ya tshwanelo e e lekanyeditsweng, le mosola wa teng kwa setšhabeng se se buang sa temokerasi se se theetsweng mo kgololosegong le tekano, maikemisetso a teng a tshwanelo e lekanyediwang le botlhokwa jwa maikemisetso ao kwa setšhabeng se se jalo, boleng jwa tekanyetso, bokgoni jwa teng, mme segolo foo tekanyetso e tshwanetseng go tlhokega, go raya gore bokhutlo bo bo eletsegang bo ka fitlhelelwa mo go utlwalang ka mekgwa e mengwe e e senyang go le gonnye kwa ditshwanelong tse di kaiwang. Mo tiregong tlhokomediso e tshwanetse go nna le tshiamelo ya 33 , le boleng bo bo rweleng Molaotheo, go gakologelwa gore, jaaka Moatlhodi wa Canada a buile, "seabe sa Kgotlatshekelo ga se go fopholetsa la bobedi botlhale jwa boikgethelo jwa pholesi bo bo dirilweng ke babayamolao".
SEKAO SA GO LEKANYETSA DITSHWANELO
Tseno ke dingwe tsa dikao tsa maemo foo ditshwanelo di leng mo thulanong mme e le nngwe (kana ka bobedi) jwa ditshwanelo di tshwanelwa ke go lekanyediwa. Fa mekgatlho e e mo thulanong e sa kgone go rarabolola bothata ka go rialo ba ka romela kgetse kwa dikgotlatshekelo. Kgotlatshekelo e tla tshwanelwa ke go tsaya tshwetso gore ke ofe yo tshwanelo ya gagwe e leng botlhokwa go feta mo lebakeng lengwe le lengwe le gore a go a utlwala le go siama go lekanyetsa tshwanelo.
Katlholo ya loso
Go lekanyetsa tshwanelo ya motho kwa botshelong le tshwanelo kwa seriting.
Ngwana o ganelwa tseno kwa sekolong ka mabaka a puo
Go lekanyetsa tshwanelo ya ngwaga kwa thutong ya motheo kgatlhanong le tshwanelo kwa thutong le setso.
Ngwana yo o bidiwang ke ntataagwe jaaka mokgwa wa kotlhao
Tshwanelo ya ngwana go sirelediwa mo go tsholweng maswe le go sotlakiwa kgatlhanong le tshwanelo ya motsadi go otlhaya bana ba gagwe mo sephiring sa legae la gagwe ntle le ope go itshunya nko.
Monna kana mokapelo go sotlaka mosadi wa gagwe kana mokapelo
Tshwanelo ya basadi go tsholwa ka go lekana le ka seriti, le tshwanelo kwa kgololosegong le tshireletso ya motho (go gololosega go tswa mekgweng yotlhe ya dintwa).
Motho yo o remang ditlhare tsa tlhago go dira dikgong tsa molelo go rekisa
Tshwanelo ya motho go tlhopha ka fa o ka bonang lotseno lwa go tshela kgatlhanong le tshwanelo ya baagi go nna le tikologo e e sireleditsweng gore batho botlhe ba kgone go tshela ka gale foo.
Mogokgo wa sekolo o ntsha ngwana mo sekolong ka ntlha ya moriri wa Rastafarian
Tshwanelo ya moithuti go kgethololwa kgatlhanong mo mabakeng a sedumedi le tshwanelo ya gagwe kwa thutong kgatlhanong le tshwanelo kwa setsong sa gagwe.
Moipelaetsi yo o rweleng sethunya le go rwala mmaseke go fitlha sefatlhego sa gagwe
Tshwanelo go dira boipelaetso kgatlhanong le tshwanelo ya setšhaba go tshela mo tikologong e e babalesegileng.
Go ntsha mpa
Tshwanelo ya basadi go nna le taolo mo mebeleng ya bona le go tsaya tshwetso ka ntsifalo kgatlhanong le tshwanelo ya ngwana yo o sa belegwang go ya botshelong.
DITIRO TSE DI TSHWARAGANTSWENG KWA KAROLWANENG YA TEKANYETSO
Mokgatlho o tshwanetse go gakologelwa gore ' tshwanelo go dikolosa feisi ya gago foo nko ya motho yo mongwe e simololang'. Ka jalo motho o tshwanetse go leka le go bona fa go le ditsela tse dingwe go na le go lekanyetsa tshwanelo, go fitlhelela maikemisetso a a tshwanang.
Naga e tshwanetse go tsweletsa peomolao go sireletsa batho go tswa mo ikgatholosong kana tekanyetso kana ditshwanelo tsa bona le thanolo e e siameng ya karolo 36 ya Dikgotlatshekelo tsa Khomišene. Go neela sekao karolo 39 e tlamelela gore; 'Fa go ranolwa Molaotlhomo wa Ditshwanelo, kgotlatshekelo e tshwanetse go godisa boleng bo bo tshegetsang setšhaba se se buang sa temokerasi se se theetsweng mo seriting sa botho, tekano le kgololosego', Maemo a sala go tshwana le ka karolo 36.
DITLHOPHA TSE DI SA SIRELETSEGANG
Hisitori ya Aforika Borwa e bontsha gore go ne go na le maphata a baagi a a neng a ikgatholositswe ke puso e e fetileng. Go neela sekao Bantsho ba ne ba tsholetswe kwa tlase mo bathong botlhe ba Aforika Borwa. Le gale, go ne go na le ditlhopha magareng ga ditšhaba tsotlhe tsa Aforika Borwa tse di neng di tshwentswe ke bobotlana bo bo tswelelang. Ditlhopha tse di jalo di mo kotsing ya tsholo e e kwa tlase le mo pakeng ya temokerasi. Ke ntlha e e itsegeng gore Bantsho ba mo bontsing. Le fa ditumalano di saennwe le go dumalanwa ke Aforika Borwa ditlhopha tse di latelang di kgetholotswe le fa go le ditshiamelo tsa karolwana ya tekano (karolo 9), go neela sekao:
Bana
Digole
Basadi
Badiri le
Batlhophi
Ditlhopha tse di fa godimo di tsentswe mme segolo go tlamelelwa ke karolo e e fa godimo ya Molaotheo, mme melao e e farologaneng e itsisitswe go di sireletsa jaaka go tlhagisitswe mo Molaotheong wa jaanong o o tlhokang gore Molao wa Tlholego o tla tswelediwa go tlhomamisa kgapeletso ya tshwanelo. Le fa molao o o jalo o siamisitswe, go latelwa go sala go se kgotsofatse, go sa kgathalesege ntlha ya gore go na le dikotlhao tsa go se tsamaelane. Boitshwaro bo bo digile boitshepo jwa baagi kwa mokgweng wa Bosiamisi ke ka bontsi bo itseela molao mo diatleng.
BANA
Karolo 28 ya Molaotheo e tlamela gore ...
Maiteko a dirilwe go gapeletsa le go sireletsa ditshwanelo tse ka Molaotheo, Tumalano ka Ditshwanelo tsa Ngwana ya Seetebosigo 1995, le melao e e farologaneng e e amanang le ditshwanelo tsa bana. Go ya pele diporojeke le mananeo di rulagantswe go sedimosa ka fao morero wa tshotlako ya bana o leng masisi ka teng, fela maemo a etegela ka malatsi segolo tshotlako ka thobalano le go se tlhokomele. Go na le mekgatlho e e lwantshang tiro e fela go ya ka dipalopalo basiamolodi ba melato e e jalo ba tsamaya ka kgololosego ka ntlha ya tlhokego ya bopaki. Dilo tse di tswakanngwa ke maemo a loago-ikonomi fa bana ba newa katsophepiso go didimala. Le gale naga e tlametse batsereganyi go ya ka karolo 70A ya Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi 51 wa 1951 jaaka o tlhabolotswe go thusa dipaki tsa bana.
Go tswa mo lenaneng le le fa godimo go mo molaleng gore go sa sireletsegang ga setlhopha go letse mo go sa diragatseng ga ditshiamelo tse di tlametsweng go sireletsa tshwanelo ya bana. Ka jalo baagi ba kopiwa go nna leitlho le ntšhotšho kwa ikgatholosong ya ditshwanelo tsa semolao tsa bana le fa ngwana a sotliwa ke motsadi kana maloko a lelapa. Go lemoga ditshwanelo tsa semolao tsa bana tsweetswee bona tshedimosetso e e tshwaragantsweng mo bothateng bo bo bonwang ke bana mo kgotlatshekelo, mme gape buisa bukana ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo Kgaolo ka ditshwanelo tsa Bana.
Kwa bokhutlong naga mo Molaotheong e tlameletse tshireletso ya ditshwanelo tsa bana ka didirisiwa tse di dirilweng mo Molaotheong o o tsenyeletsang Khomišene ya Baša e e tlhomilweng go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Khomišene ya Baša 19 wa 1966 jaaka o tlhabolotswe ka 2000. Lekwalo le le tletseng mo khomišeneng e le teng ka fa tlase ga karolo mo Tshireletsong ya Ditshwanelo tsa rona.
BASADI
Karolo 9 ya Molaotheo e tlamela gore... Go ya ka hisitori basadi ba tsere maemo a bobotlana bo bo tswelelang, mo Aforika Borwa fa e sale bogologolo jwa ga Bile. Maemo ke a a sa lekanyediwang a a sa kgathaleleng bogolo, bosemorafe kana maemo a loago. Le fa karolo 9 ya Molaotheo e tlhagisitse ka mokgwa o o totobetseng gore mongwe le mongwe o a lekana fa pele ga molao mme o na le tshwanelo kwa tshireletsong e e lekanang le tshiamelo ya molao. Mo go karolotlaleletso go umakilwe gore kgethololo kgatlhanong le tshekamelo ya bong e tshwanetse go thibelwa, fela basadi ba sala go nna batswasetlhabelo ba kgethololo e e sa siamang. Go ya pele, jaaka bana go na le didirisiwa tsa boditšhabatšhaba, kgaolo le bosetšhaba tse di tlhomamisang gore ditshwanelo tsa basadi ba a lemogiwa mme ba tshwanetse go sirelediwa.
Go ya ka Ngaka Danny Titus 'tshwanelo ya basadi e simolola kwa gae'. Di ne di sa dirwa kwa Geneva kana Banjul kana Strasbong kana Vienna kana SanJose, koo mekgatlho ya boditšhabatšhaba e kopanang le go gwetlha le go dira mafelo mo didirisiweng tsa ditshwanelo tsa botho tsa boditšhabatšhaba. Se se tlhagelelang mo mafelong ao se ka diragala fela gonne batho le mekgatlho kwa maemong a selegae le a bosetšhaba ba lemoga bothata, go tsweletsa merero, le go dira gore di itsiwe kwa setšhabeng le kwa badiring ba pholesi' Ditshwanelo tsa Botho ka Kotara 161994 559 - 573.
Fa e sale basadi ba ne ba ikgatholositswe pele ka mabaka a le mantsi a matshelo a bona, motho a ka ba tsaya jaaka ba ba nang le ditshwanelo tse di feteletseng mme gape a na le maikarabelo a a feteletseng. Naga gape e solofela go tsenya diphetogo mo molaong wa naga kana go dira molao o moša go phekola maemo a a boima a.
MOTHO WA BOGOLE
Lereo bogole kana ba ba kgoreletsegang le kaya tatlhegelo kana tekanyetso ya ditšhono go tsaya mo botshelong jwa baagi mo maemong a a lekanang le ba bangwe. Le fa go se na tlhaloso ya semolao ya lereo bogole, le tsenyeletsa mefuta e mentsi e e farologaneng ya ditekanyetso ka bokgoni jwa motho go dira. Mo dikwalong tsa pholesi tsa Aforika Borwa lereo le le kaya dikgolafalo tsa mmele, kakanyo le methapo. Ka jalo batho ba ka nna le bogole jwa mmele bo bo amang maoto/mabogo, bogole jwa methapo bo bo amang go reetsa, pono le bogole jwa tlhaloganyo bo bo amang ka bobedi kakanyo le dikgono tsa go akanya.
MOTLHOPHI
Karolo 19 ya Molaotheo e tlamelela gore 'moagi mongwe le mongwe o gololosegile go dira boitlhophelo jwa sepolotiki bo bo tsenyeletsang tshwanelo go aga mokgatlho wa sepolotiki, go tsaya karolo mo ditirong tsa teng, go khampheinela mokgatlho wa sepolotiki.
Moagi mongwe le mongwe o na le tshwanelo kwa ditlhophong tse di gololosegileng di siame le go nna ka gale tsa setheo sefe kana sefe sa molao se se tlhomilweng go ya ka Molaotheo. Moagi mongwe le mongwe wa mogolo o na le tshwanelo go boutela setheo sefe kana sefe sa molao se se tlhomilweng go ya ka Molaotheo, le go dira jalo mo sephiring, le go emela ofisi ya setšhaba fa a tlhophilwe, go tshola ofisi.
Fa e sale karolo e e neela moagi mongwe le mongwe wa mogolo tshwanelo go tlhopha mo ditlhophong, seno ke tshutlhelelo e kgolo mo dipolotiking tsa Aforika Borwa. Ditshwanelo tsa go bouta e ne e le tsa bobotlana jwa basweu bo bo tlhophilweng go fitlha 1983 fa Palamente ya dikamore tse tharo e ne e tlhagisiwa. Ke Basweu, Bammala le MaIndia fela ba ba neng ba fiwa tetloboutu go fitlha ditlhopho tsa ntlha tsa temokerasi tsa 1993 foo baagi botlhe ba bagolo ba Aforika Borwa ba neng ba fiwa kgololosego go tlhopha, go emela ditlhopho le go aga mekgatlho ya sepolotiki ya boikgethelo jwa bona. Le gale, pele ga ditlhopho tsa 1999 go ne go na le boikgatholoso jwa ditshwanelo kwa ditlhophong tse di gololosegileng. Go neela sekao SAHRC, Pegelo ya Ngwaga ya 1999, e ne ya tshwanelwa ke go batlisisa dikgetse foo ditshwanelo tsa batho tsa sepolotiki di neng di ganelwa e le ka baeteledipele ba setso kana balemirui.
Mo karolong ya Ditshwanelo le Maikarabelo, go na le tse di dirwang le tse di sa dirweng tsa batho le naga go ya tshwanelong. Go neela sekao ditiro go ya tshwanelong ya kgololosego ya tlhaloso ya sepolotiki ke:
Motho a se tshosetse batho ba ba leng mo mekgatlhong e e farologaneng:
Go letla batho ba bangwe go tlhalosa kgopolo ya sepolotiki
Go tlhopha mo sephiring
Go se thube dikopano tsa mokgatlho o mongwe wa sepolotiki
Go se tshosetse mongwe fa ba sa tlhophele mokgatlho wa sepolotiki o o tshwanang jaaka wa gago
Go tlhomamisa gore boagi bo tlhomamisiwa pele go iwa go kwadisetsa go tlhopha ka go bona lokwalo lwa boitshupo lwa semmuso le go le tsaya go le isa seteišeneng sa go tlhophela.
Mmuso o tshwanetse go dumelela mekgatlho ya sepolotiki yotlhe go dira ka kgololosego
Go sireletsa seteišene sa go tlhopha sotlhe.
Go neela mokgatlho mongwe le mongwe wa sepolotiki bokana bo bo tshwanang jwa nako go bua mo thelebišeneng le radio.
Go diragatsa karolo 20 ya Molaotheo o o tlamelelang gore 'Go se nne moagi yo o tla tseelwang boagi'.
Go diragatsa Molao wa Ditlhopho ka dinako tsotlhe segolo ka nako ya ditlhopho.
BADIRI
Karolo 23 ya Molaotheo e tlamelela gore 'Mongwe le mongwe o na le tshwanelo kwa ditiragalong tsa bodiri tse di siameng' e akaretsa ditshwanelo tsa bathapi ka bobedi le bathapiwa le mo kamanong kwa kagong ya mekgatlho ya badiri. Karolo e e dira mmogo le dikarolo 13 - bokgoba, bodiredi le bodiri bo bo gapelediwang, 16 - kgololosego ya puo, 17 - tshupetso ya kokoano, ipelaetso le phetišene le 18 - kgololosego ya kamano.
Karolo e ya molao e ne e fekeediwa ke kgethololo e e ikaegileng ka bosemorafe, bong, maemo le bogolo. Bantsho e ne e le bona ba ba neng ba gateletswe thata mo MaAforika
Borweng. Go sa kgathalesege maemo a thuto, Bantsho ba ne ba tshotse maemo a a kwa tlasetlase segolo basadi le bana ba ba neng ba dirisiwa mo bokgobeng le bodiri bo bo gapeletsang. Batho ba ba nang le bogole ba ne ba sa amogelelwe go thapiwa. Le gale molao wa bodiri o tsweleditswe ka tsenelelo go fodisa dikgaogano tsa maloba go lebelela kgethololo le botlhokatiro le fa dintlha di santse di gaketse tota le badiri ba dipolase ba ne ba sa tsenngwa mo Molaong wa Bodiri wa Aforika Borwa 1995 ka lebaka leo ba sotlegile go feta mme ba santse ba itemogela pogisego go tswa balemiruing. Seno se tlhodile go sa utlwaneng fela maemo a a tokafala morago ga fa molao o sena go goelediwa wa badiri ba dipolase le badiri ba mo magaeng. Molao o tlhabolotswe mo Molaong wa Dikamano tsa Badiri wa 1995, Maemo a Motheo a Thapo 1997 mme molao o moša o beilwe go neela sekao Molao wa Thapo ya Tekano 55 wa 1998, Molao wa Tshupetsokgono ya ditiro ya Boitekanelo le Pabalasego 78 wa 1995, Molao wa Tsweletso ya Dikgono 85 wa 1996. Maikaelelo magolo a tsweletso ya melao yotlhe ke tokafatso ya maemo a go dira go oketsa mmaraka wa bodiri le go tlisa maemo a go dira a boleng go botlhe jaaka go batliwa ke molaotheo mo matsenong a teng ' Tokafatsa boleng jwa botshelo jwa baagi botlhe le go golola bokgoni jwa motho mongwe le mongwe'.
Tshwanelo ya dikamano tsa bodiri jaaka ditshwanelo tsotlhe e na le ditiro tse di tshwaragantsweng le yona, go neela sekao e tlhoka gore re -
Go maatlafatsana ka dikgono kana borutegi bo bo tlhokegang go gaisanela diposo tse di maleba.
Go ikobela melao ya motshameko kwa mafelong a tiro.
Go itshwarelela kwa maitsholong a a siameng le go latela tsamaiso e e nepagetseng go gapeletsa ditshwanelo tsa mong, segolo tshwanelo kwa go ipelaetseng.
Go dirisa tšhono nngwe le nngwe e e leng teng mo tsweletsong ya dikgono
Go efoga kgethololo ya ba bangwe mo motheong ofe kana ofe.
Naga e tshwanetse go tlhola le go gapeletsa molao o o sireletsang badiri kgatlhanong le kgethololo le bodiri bo bo gapelediwang.
KATISO E E MABAPI LE LOAGO
Thuto e e mabapi le Loago e ikaelela go neela batlhankedi botlhe ba kgotlatshekelo kitso e e tlhokegang le go tlhaloganya go itumelela ponalo ya ba bangwe le mabaka a bona a a farologaneng gore ditshwetso tsa bona di nne tse di siameng le maleba kwa setšhabeng se ba tshelang mo go sona"
Manyuale wa Yuniti ya Thutano ya Molao, Morafe le Bong, Yunibesithi ya Kapa
Ka tsela e go tlhola kamogelo ya go lebelela ga setlhopha. Go ya pele batho ba kgaratlha go tshola kana go bona go naganela ntlheng e le nngwe ga ka fa gare ga setlhopha go go siameng malebana le ditlhopha tse dingwe, jaaka seno se tlhagisa ka fa go siameng mo go itshekatshekeng.
Ga ke tshisinye gore batho mo thathamologelong ba swetsa go dirisa dikakanyo tsa ntlha e le nngwe ka fa go sa tshwanelang...Tota, dikakanyo tsa ntlha e le nngwe tsa bosemorafe le bong di teng, mo dikakanyong tsa rona, di tsalwa ke go tlwaediwa ke loago mme di rotloediwa ke setso se se itsegeng le media. Ka dinako dingwe di jaleletswe mo ditheong tsa rona. Re tlwaetse go di amogela jaaka dinnete. Fa re lebagane le bothata, re di dirisa ka botsona gonne go le mo tlhagong e bile go le bonolo - bonolo thata go na le tota go tlhatlhoba bothata le go tla kwa bokhutlong bo bo utlwalang ka tirego ya kakanyo ya go reetsa le go sekaseka".
Moatlhodi B McLachlin, Tikatiko ya Bophirima ya Thuto ya Bosiamisi Canada
DITIRO TSA KAKANYO YA NTLHA E LE NNGWE
KITSO: Go baya ka ditlhopha go tlisa lefatshe kwa tebong e e bogale mme go tlhola tikologo e e bonang e mo go yona dilo di leng dintsho le bosweu go feta, di sa bonale go le gonnye le go nna botemepedi. E re rwesa kago mo lefatsheng le maitemogela a rona ka fa teng. E re dumelela go dira bokalo bo bogolo jwa tshedimosetso ka nako e le nngwe.
BOLENG: Kakanyo ya ntlha e le nngwe e tsaya karolo kwa mekgweng ya boleng jwa motho. Foo go baya ka ditlhopha go tletseng boleng mme go na le bomaleba bo bo tlhamaletseng le bo bo botlhokwa go ya kwa mokgweng wa boleng, go na le peeletso ya sebele mo go beeletseng le go gatelela tirisano ya ditlhopha.
BATLA PELE GO TLHALOGANYA MME MORAGO GO TLHALOGANNGWA
Kutlwelelo e e amogelang (go tswa go go tlhaloganya) e tsena ka mo teng ga kagego ya motho yo mongwe ya kaelo. O lebelela ka yona, o bona lefatshe ka tsela e ba le boneng ka yona, o tlhaloganya ka fa ba ikutlwang.
Go reetsa ka go amogela go maatla gonne go go neela tshedimosetso e e nepagetseng go dira ka yona. Boemong jwa go ntshetsa ntle lokwalotshelo lwa gago le go amogela menagano, maikaelelo le thanolo, o dira ka dinnete ka fa gare ga tlhogo ya motho yo mongwe le pelo. O reeditse go tlhaloganya. O tsepamisitse mo go amogeleng tlhaeletsano e e boteng ya mowa wa motho yo mongwe.
Le fa go le boima, batla pele go tlhaloganya, kana tlhatlhoba pele o tsaya tshwetso le go tlhagisa.
Senotlolo sa kwa katlholong e e siameng ke go tlhaloganya. Ka go atlhola pele, motho a ka se tlhaloganye ka botlalo.
Ka ntlha ya go reetsa ka ga lokwalo lwa botshelo jwa gago, re tlwaetse go arabela ka ditsela e le nngwe ya tse nne. Re sekaseka e ka nna dumela kana go se dumele; re batlisisa - re botsa dipotso go tswa kagegong ya kaelo ya rona; re a eletsa - re neela khansele e e ikaegileng ka maitemogelo a rona; kana re a ranola - re leka go batlisisa batho, go tlhalosa maikemisetso a bona, maitsholo a bona, go ikaegilwe ka maikemisetso le maitsholo a e leng a rona. Dikarabo tse di tla ka tlholego kwa go rona. Re tshwareletse mo go tsona ka boteng mme re tshela go dikologa dinako tsa teng dinako tsotlhe.
Kana go tlhaloganya tota go ka dira pharologano e kae! Keletso yotlhe e e bokao bontle mo lefatsheng e ka se lekane le thaba ya dinawa fa re sa lebelele bothata jwa nnete bo bo tlisiwang go rona. Gape ga re kitla re fitlha kwa bothateng fa re bofilwe ke lokwalotshelo lo e leng lwa rona, dikao tse e leng tsa rona, tse re sa tloseng digalase tsa rona mo go lekaneng ka boleele go bona lefatshe go tswa ntlheng e nngwe ya pono.
Fa o batla tota go tlhaloganya, ntle le kaedi le ntle le boitimokanyo, go tla nna le dinako fa o tla gakgamala ka nnete ka kitso e e tlhapileng le go tlhaloganya go go tla elelelang go wena go tswa mothong yo mongwe. Ga go tlhokege le ka gale go bua gore o tlhaloganye. Tota nako nngwe mafoko a ntse fela a ka tsena mo tseleng ya gago.
Jaaka fa o ithuta go reetsa ka tsenelelo batho ba bangwe, o tla lemoga dipharologano tse dikgolo mo tebegong. O ntse o ka bona lefatshe ka digalase tse di mo lefelong la molekane; ke le bona ka dilense tsa lefelo la madi la tshwenyego ya ikonomi.
Go kgoma mowa wa motho yo mongwe ke go tsamaya mo mmung o o itshekileng.
William Peterson: "Go ipatlisisa le go tlhaloganya kamego ya ba bangwe"
THULANO MO DITSHWANELONG
Go na le thutiso e e dirwang mo phaposing. Ditshwantsho tsa thutiso di abiwa mo phaposing.
TSHIRELETSO YA DITSHWANELO
TSHIRELETSO E E SA BEWANG KA MOLAO
Fa tshwanelo ya mongwe e ikgatholositswe a ka dirisa tsela e e seng ya molao ya go sireletsa tshwanelo ya gagwe. A ka leka go rarabolola morero le motho yo o amegang. Fa seno se lebega se se sa dire a ka leka tsereganyo ka go tsenya mongwe wa ba ba latelang;
Moruti
Kgosi
Mokhanselara
Moeteledipele wa baagi, jj.
TSHIRELETSO E E KA FA MOLAONG
Kgaolo 9 ditheo ke dikagego tseo tse di ka atamelwang go sireletsa ditshwanelo tsa mongwe.
Tsona ke:
Mosireletsi wa Setšhaba
Khomišene ya ditshwanelo tsa Botho
Khomišene ya Kgodiso ya Tshireletso ya Ditshwanelo le Setso, Bodumedi le Baagi ba Dipuo
Moruni-Kakaretso le
Khomišene ya ditlhopho
MOSIRELETSI WA SETŠHABA
Mosireletsi wa Bosetšhaba wa Setšhaba, Motlhomaganya ditaba, jaaka ofisi e ne e itsege pele, ke motlhankedi wa maemo a a godimo.
O ikemetse ka nosi mo mmusong le mokgatlho wa sepolotiki ofe kana ofe
O tlhomilwe ke Palamente go ya ka Molaotheo
O amogela dingongorego go tswa bathong ba ba tlhokofaditsweng kgatlhanong le dikemedi tsa mmuso kana batlhankedi, le
Ke ena a nang le dithata go batlisisa, go atlenegisa kgato ya tshiamiso le go ntsha dipegelo.
OFISI YA MOSIRELETSI WA SETŠHABA E DIRA JANG?
Mongwe le mongwe a ka ngongorega kwa Mosireletsing wa Setšhaba, yo jaanong a tla batlisisang ngongorego. Akanya ka Mosireletsi wa Setšhaba jaaka moletsaphala yo o ka lebelelang kwa matlhakoreng otlhe a bothata. Fa Mosireletsi wa Setšhaba a fitlhelela tharabololo kwa bothateng, e e tsenyeletsang diphetogo kwa mokgweng.
Mosireletsi wa Setšhaba a ka begela gape morero kwa Palamenteng, e e ngangisanang ka morero le go bona gore dikatlenegiso di a latelwa.
Dipatlisiso ka gantsi di dirwa ntle le molao, fela Mosireletsi wa Setšhaba a ka bitsa batho go neela bopaki ka fa tlase ga maikano kana tumelelo fa seno e nna se se tlhokegang.
KE MANG YO O KA BATLISISIWANG KE MOSIRELETSI WA SETŠHABA?
Mmuso kwa maemong afe kana afe. Seno se tsenyeletsa mmuso wa bogareng le wa porofensi, mafapha a naga le bothati jwa selegae.
Motho ofe kana ofe yo o dirang tiro ya setšhaba. Seno se tsenyeletsa mongwe le mongwe yo o dirang tiro efe kana efe ya semmuso e e amang botlhe, kana karolo ya seo, batho ba Aforika Borwa, go neela sekao mothapiwa wa naga, jaaka lepodisa kana motlhankedi yo o tlhophilweng.
Khansele ya molao, go neela sekao Khansele ya Botho ya Dipatlisiso tsa Disaense le Khansele ya Saense le Patlisiso ya Intaseteri.
KE ENG SE MOSIRELETSI WA SETŠHABA A KA SE BATLISISANG?
Kgobelelo e e sa siamang e e bonweng ke mongongoregi kana motho yo mongwe, go neela sekao ka ntlha ya tiriso botlhaswa ya dithata, go sa siamang, go fetola kakanyo, makgwakgwa kana maitsholo a mangwe a a sa siamang, tiego e kgolo, ikgatholoso ya tshwanelo ya botho, lebaka lengwe le lengwe le le tlhageletseng, kana tshwetso e e tserweng ke bothati.
Tsamaiso e e sokameng.
Go tlhoka botshepegi kana go dira mo go sa siamang malebana le ditšhelete tsa setšhaba.
Go ikhumisa ka go sa siamang.
Kamogelo ya mosola o o sa siamang.
MOTHO O NGONGOREGA JANG KWA MOSIRELETSING WA SETŠHABA?
Fa go ka diragala gore ngongorego ya gago e nne ka kgobelelo, o tshwanetse go leka go rarabolola bothata ka bowena pele o ngongorega kwa Mosireletsing wa Setšhaba, go neela sekao, ka go bua le (ba)motlhankedi yo o amegang, kana fa seno se sa thuse ka go kwalela kwa mothong yo o ikarabelelang (ba)motlhankedi, go neela sekao, Tlhogo ya Lefapha.
O ntse o ka lebelela go ya lelokong la gago la Bosetšhaba kana Palamente ya Porofensi.
Ke fa fela o santse o palelwa ke go rarabolola bothata, o ka kwalelang kwa Mosireletsing wa Setšhaba - fekesa kana o pose kana isa lekwalo ka letsogo.
Tshedimosetso e e latelang e tshwanetse go tlhagelela mo lekwalong.
Boleng jwa ngongorego.
Lemorago le hisitori ya ngongorego.
Mabaka a gore go reng o ikutlwa gore ngongorego e tshwanetse go batlisisiswa ke Mosireletsi wa Setšhaba.
Dikgato tse di tserweng go rarabolola bothata ka bowena(fa go kgonega).
O tshwanetse go bua maina a motlhankedi yo o ntseng o dirana le ena, mo matlheng afe, le se se builweng.
Dikhophi tsa ditlhaeletsano dife kana dife magareng ga gago le batlhankedi di tshwanetse go tshwaraganngwa kwa lekwalong.
Nomoro ya mogala koo o ka fitlhelelwang, fa o na le yona.
Mo mabakeng mangwe Mosireletsi wa Setšhaba a ka tlhoka seteitemente ka fa tlase ga maikano pele go batlisisiwa.
Fa o sa tlhomamise gore a bothata jwa gago ke sengwe se Mosireletsi wa Setšhaba a ka se batlisisang, kana fa o sa kgone go kwala, o ka leletsa ofisi ya Mosireletsi wa Setšhaba mogala. Go na le maloko a badiri a diporofešenale tse di katisitsweng a a tla reetsang ngongorego, e kgolo kana e nnye, le go dira dipatlisiso.
Mo mabakeng mangwe badiri ba ka thusa batho go bona ditharabololo tse di bonako kwa bothateng jwa bona. Badiri le bona ba ka go bolelela gape gore o ngongorege kae fa Mosireletsi wa Setšhaba a sa kgone go thusa.
O ntse o ka etela gape ofisi go dira dipotsolotso kana puisano, fa o rata jalo. Go botoka go kwala pele le go kopa dipotsolotsano mo lekwalong.
A GO NA LE MONGWE OSELE YO O TLA UTLWANG KA NGONGOREGO YA ME?
Mosireletsi wa Setšhaba le badiri ba tla tshola leina la mongongoregi sephiri fa go tlhokega, mme fa kgonega jalo ka gotlhe.
GO TLHOKEGA BOKAE GO BONA THUSO GO TSWA MOSIRELETSING WA SETŠHABA?
Sepe. Ditirelo di mahala mme di teng go mongwe le mongwe yo o nang le bothata jaaka go tlhalositswe fa godimo.
SE MOSIRELETSI WA SETŠHABA A KA SE KGONENG KANA A SE BATLISISA
Dikatlholo ka babueledi le bomagiseterata, go tsenyelediwa dikatlholo tse ba di atlhotseng. Ditiro tsa poraefete ka batho ka nosi, dikhamphani tsa poraefete, dingaka kana babueledi ba ba sa direleng naga.
Le gale, badiri ba Mosireletsi wa Setšhaba ba ka thusa ka go go bolelela kwa o ka yang go ngongorega teng kana gore o ka dira eng mo dikgetseng tse di fa godimo. Mo mabakeng mangwe Mosireletsi wa Setšhaba a ka go romela kwa kgotlatshekelo ya molao foo go ya kwa kgotlatshekelo e leng mokgwa o o botoka go mekamekana le bothata. Ka Mosireletsi wa Setšhaba a sa dire jaaka moemedi wa semolao wa ope, o tla romelwa kwa mmueleding fa morero o tshwanetse go ya kgotlatshekelo.
Ofisi ya Mosireletsi wa Bosetšhaba e mo Tshwane.
Aterese ya poso :
Mogala: 322 2916
Le fa go le jalo go na le Batšhotšhisi ba Setšhaba ba diporofensi di le robonngwe nngwe le nngwe.
KHOMIŠENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho e godisa tlotlo le tshireletso ya ditshwanelo tsa botho. Seabe sa yona ke go ruta batho ka ditshwanelo tsa botho le go batlisisa dingongorego ka ditshotlako tsa ditshwanelo tsa botho. E ka rulaganyetsa mongwe go nna le mmueledi go thusa go sireletsa ditshwanelo tsa bona mme e ka tsaya dikgetse ya di isa kwa kgotlatshekelo fa go tlhokega. HRC ke mokgatlho o o ikemetseng ka nosi mme o ikarabelela fela kwa Molaotheong. O tshwanetse go neela pegelo kwa Palamenteng gangwe ka ngwaga.
Mongwe le mongwe yo o batlang go dira ngongorega kwa go HRC o tshwanetse go tlatsa foromo e e bidiwang "Foromo ya Dingongorego ya SAHRC".
Aterese ya poso:
Mogala: 484 8300
KHOMIŠENE YA KGODISO LE TSHIRELETSO YA DITSHWANELO TSA SETSO, SEDUMEDI LE DITLHOPHA TSA PUO.
Khomišene e e tlhomilwe go godisa le go sireletsa ditshwanelo tsa ditso tse di farologaneng, bodumedi le baagi ba puo. E tshwanetse go godisa le go tsweletsa kagiso, itshokelano le kopano ya bosetšhaba magareng ga baagi ba, mo kelong ya tekano, go se kgetholole le kamano e e gololosegileng.
KHOMIŠENE YA TEKANO YA BONG
Go botlhokwa thata gore dikagego tsotlhe tsa mmuso, go tsenyeletsa Moporesidente di tshwanetse go tlhaloganya ka botlalo gore kgololosego ga e ka ke ya fitlhelelwa ntle le fa basadi ba golotswe go tswa mekgweng yotlhe ya kgatelelo'.
Moporesidente Nelson Mandela, fa a bula Palamente ya ntlha ya Aforika Borwa e e tlhophilweng ka temokerasi ka di 24 Motsheganong 1994.
Khomišene ya Tekano ya Bong ke nngwe ya ditheo tsa naga tse thataro tse di tshegetsang temokerasi e e gwetlhilweng mo Molaotheong wa 1996. Maikaelelo a khomišene, jaaka a tlhomilwe mo karolong 187 ya Molaotheo ke go godisa tekano ya bong le go eletsa le go dira dikatlenegiso kwa palamenteng kana kokoanopeomolao e nngwe malebana le melao mengwe le mengwe kana molao o o tshisintsweng o o amang tekano ya bong le maemo a basadi.
Aterese ya mmila:
Bodilo jwa 10
Mogala: 403 7182
MORUNI - KAKARETSO
Moruni - Kakaretso o tlhola diakhaonto tsa mafapha otlhe a mmuso wa bosetšhaba le porofensi le mebuso yotlhe ya selegae go tlhomamisa gore madi a a arabelwa.
KHOMIŠENE YA DITLHOPHO
Dipuisano tse di isang kwa tumalanong ya sepolotiki di isitse, magareng ga tse dingwe, kwa tlhomamisong ya IEC go ya ka ditshiamelo tsa Molaotheo wa 1993.
Maikemisetso a Khomišene ke go " tiisa molaotheo wa temokerasi le go godisa ditirego tsa ditlhopho tsa temokerasi". Khomišene e na le taolelo ya go laola ditlhopho tsa bosetšhaba, porofensi le mmasepala mmogo le direferentamo.
Dithata tsa yona, ditiro le maikarabelo di tlamelelwa mo Karolong 5 ya Molao.
Mo go Karolo 19 ya Molaotheo go dirwa gape tshiamelo ya tshireletso ya ditshwanelo tsa sepolotiki, e e bopang tirokgolo ya taolelo ya khomišene.
Aterese ya mmila:
Ntlo ya Ditlhopho
Mogala: 428 5700
MEKGATLHO E MENGWE E E IKEMETSENG
Go na le mekgatlho e mengwe kwa ntle ga kgaolo ya ditheo tse robong e e tlhomilweng go tiisetsa temokerasi ya rona. Dingwe tsa tsona ke:
Bothati jwa Kgaso jo bo Ikemetseng (JAANONG ICASA)
Bokaedi jwa Dingongorego bo bo Ikemetseng
Kgotlatshekelo ya Molaotheo
Kgotlatshekelo ya Molaotheo
Kgotlatshekelo ya Ditleleimi tsa Lefatshe le Khomišene
BOTHATI JWA KGASO JO BO IKEMETSENG
Khomišene e e tlhomilwe go tlhokomela dintlha tsotlhe tsa kgaso mo nageng e, go neela sekao, go tlhomamisa gore seyalemowa le dikgaso tsa thelebišene di siame le gore di emela dikgang tsa setšhaba sa Aforika Borwa.
KHOMIŠENE YA BAŠWA
Moporesidente Nelson Mandela o ne a tlhoma khomišene ya Bosetšhaba ya Baša ka di 16 Seetebosigo 1996 go ya ka Molao 19 wa 1996 wa Khomišene ya Bosetšhaba ya Baša. E ne ya tlhomiwa go tsweletsa leano le le kopana go lebelela dikgwetlho tse di lebaneng batho ba ba baša mo Aforika Borwa.
BOKAEDI JWA DINGONGOREGO BO BO IKEMETSENG
Pono ya ICD ke SAPS e e fetotsweng e e tsamaelanang le mowa le maikemisetso a Molaotheo. Maikemisetso a teng ke go godisa maitsholo a a siameng a sepodisi. Maikemisetso a teng ke go tsweletsa botshepegi jwa setšhaba mo maitekong a SAPS le ICD go thibela maitsholo a sepodisi se se seng maleba, mmogo le go tsamaisa botšhotšhisi jwa bosenyi jwa maloko ao a fitlhelwang a amega mo maitsholong a bosenyi.
KGOTLATSHEKELO YA MOLAOTHEO
Kgotlatshekelo e e ne ya tlhomiwa go ya ka Molaotheo wa 1996. Tiro ya kgotlatshekelo ke go tsholetsa molao le Molaotheo, o ba tshwanetseng go o dirisa ba sa tseye letlhakore le ntle ga bogale, molemo kana kgobelelo.
KGOTLATSHEKELO YA DITLELEIMI TSA LEFATSHE LE KHOMIŠENE
Karolo 25 le ya Molao ya gore motho ofe kana ofe kana baagi ba ba latlhegetsweng ke lefatshe la bona morago ga 1913 ka ntlha ya molao o o kgethololang o tshwanelwa ke go tleleima lefatshe la gagwe gape kana go duelelwa lefatshe. Karolo 25 e dira tetla mo mmusong go fetisa molao go mekamekana le ditleleimi tse. Mmuso o fetisitse Molao wa Ditshwanelo tsa Poelo ya Lefatshe le go ya ka ona Khomišene ya Ditleleimi tsa Lefatshe le Kgotlatshekelo di ne tsa tlhomiwa go lebelela ditleleimi tsa lefatshe la batho.
Ditiro tsa Khomišene ya Ditleleimi tsa Lefatshe ke go batlisisa ditleleimi tsa lefatshe, go tsereganya le go siamisa ditleleimi tse le go romela ditleleimi kwa Kgotlatshekelo ya Ditleleimi tsa Lefatshe fa e sa kgone go di siamisa. Khomišene ya Tleleimi ya Lefatshe e na le makgolo a ditleleimi tse di mo tiregong ya go batlisisa.
Kgotlatshekelo ya Ditleleimi tsa Lefatshe e tla tsaya tshwetso mo ditleleiming tse di ka se rarabololweng ke Komišenara. Kgotlatshekelo e ka laolela batho go bona lefatshe la bona gape, kana go neela motho yo o tleleimang lefatshe thefosano ya lefatshe la naga, kana go duela motho yo o tleleimang tuelelo ya lefatshe ya go latlhegelwa ke lefatshe la bona.
BOTSAYAKAROLO JWA MOAGI
Karolo 20 ya molaotheo e tlamelela gore, "Go se nne moagi ope yo o timiwang boagi"
Motho yo o belegweng mo Aforika Borwa ke moagi wa Aforika Borwa mme seno a ka se se tseelwe. Go ya ka karolo 21 ya molaotheo, "Mongwe le mongwe o na le tshwanelo kwa kgololosegong ya motsamao, tshwanelo go tlogela Rephaboleki, tshwanelo go tsena, go sala ka fa gare le go nna gongwe le gongwe mo Rephaboleki le tshwanelo kwa lokwalong lwa mosepele'.
GO RULAGANYA LETSHOLO MO MORERONG WA TSHWANELO
Sekao sa botsayakarolo jwa moagi
DIKGATO TSA GO LATELWA
Dikgato tse di lesome tse di latelang di tla go thusa go thala thulaganyo ya khampheini go dikologa ditshwanelo tsa morero mo baaging ba gago. Dirisa dikgato go ithusa ka khampheini e e leng ya gago.
TSHOLETSA POTSO YA KAKARETSO go batlisisa bothata, go neela sekao:
Boleng jwa bothata ke bofe?
Bo ama mang?
Ke ditsela dife tsa go bo rarabolola?
Ke kgapeletso/maparego afe a a mo tseleng?
Ke metswedi efe e e leng teng (tsa ditšhelete le batho)?
TLHOPHA MAIKEMISETSO A GAGO A A TOBETSENG a khampeine (o se ka wa nna le go feta maikemisetso a le 4). Ka mafoko a mangwe, o ya go dira eng jaaka karolo ya khampheine ya gago. Tsaya tshwetso ka sekgala sa nako ya khampheine yotlhe.
TSAYA MAIKEMISETSO A LE MANGWE MME O AKANYE dikgato tsa tiragatso tse di tlhokegang go fitlhelela maikemisetso. A kwale fatshe mo pampiring ya kgatiso. (Ka ntlha ya fa e le dikakanyo dikakanyo tsa tiragatso di ka se nne ka tatelano e e rileng).
TSAMAYA (SEKASEKA) DIKAKANYO GO TSWA GO KGATO 3 mme o tlhophe tseo di tshwanelwang ke go ka atlega. Kwala kgato nngwe le nngwe ya tiragatso e e tlhophilweng mo karateng kana selepi sa pampiri ya 5 sentimetara x 8 sentimetara. (Tsona di bidiwa dikarata tsa tiragatso).
BOELETSA KGATO 3 LE 4 KA MAIKEMISETSO A MANGWE a o a lemogileng mo go kgato 2.
TSAYA LETLHARE LA PAMPIRI KGATISO mme o kwale setlhogo sa khampheine ya gago le sekgala sa nako kwa godimo. Thala mola fa tlase ga se. Kwala maikemisetso a ntlha a khampheine fa tlase ga mola o. Thala mola o mongwe fa tlase ga se o be o kwala maikemisetso a bobedi. Tswelela ka se go fitlha o kwadile maikemisetso otlhe.
Letsholo: go emisa Dintwa tsa Tekesi Sekgala sa Nako : dikgwedi tse 6
MAIKEMISETSO
Go tshwara kopano ya baagi
Go gatisa diphousetara
Go kopana le mokhanselara wa selegae
KGOMARETSA DIKARATA TSA TIRAGATSO GO TSWA GO KGATO 4 ka tatelanong e e nepagetseng go bapa le maikemisetso a a maleba. Simolola ka kgato e e bonolo kana e e potlakileng thata go e tsaya. Bua ka dikarata tsa tiragatso o di rulaganye gape fa go tlhokega. Oketsa dikgato tse dintsha dife kana dife tse di tlhagisitsweng.
Letsholo: go emisa Ntwa ya Tekesi Sekgala sa nako dikgwedi tse 6
MAIKEMISETSO
Go tshwara kopano ya baagi kgomaretsa dikarata tsa tiragatso mo tatelanong e e nepagetseng
Go gatisa diphousetara Boeletsa fa
Go kopana le khanselara ya loago Boeletsa fa
BUA KA KARATA NNGWE LE NNGWE YA TIRAGATSO - go tla tsaya nako e kana kang, ke mangy o o tla tsayang maikarabelo a kgato le gore ka ditshenyegelo tsa bokae, fa go na le dingwe tse di tla amegang. Kwala nako, motho yo o tla ikarabelelang go tsaya tiragatso le ditshenyegelo mo go nngwe le nngwe ya dikarata tsa tiragatso.
LEBELELA KWA SEKGALENG SA NAKO SA KHAMPHEINE YOTLHE - Kwala dikgwedi go bapa le bogodimo jwa tsebe.
Letsholo: go emisa Ntwa ya Dithekisi Sekgala sa Nako: dikgwedi tse 6
Go tshwara kopano ya baagi
Go gatisa diphousetara
Go kopana le khanselara ya selegae
BUA GORE (MO KGWEDING EFE) KGATO NNGWE LE NNGWE E TLA DIRAGALA LENG
Fa o santse o tshotse dikarata tsa ditiragatso mo tatelanong e e tshwanang. Jaanong rulaganya dikarata ka fa tlase ga dikgwedi tse di maleba.
Letsholo: Go emisa ntwa ya Dithekisi Sekgala sa nako: dikgwedi tse 6
MAIKEMISETSO
Letsholo: Go emisa Ntwa ya Dithekisi Sekgala sa nako: dikgwedi tse 6
MAIKEMISETSO
Go tshwara kopano ya baagi
Go gatisa diphousetara
Go kopana le khanselara ya selegae
BOBODU
Matheriale o o maleba ka fa tlase ga setlhogo se ke:
Molao wa Bobodu wa 94 wa 1992
Kgatlhanong le Bobodu le Pholesi ya Bofora ya Lefapha la Bosiamisi le Tsweletso ya Molaotheo
Molao wa Tshireletso ya Dikutololo wa 26 wa 2000 le
Khouto ya ditheo tsa boitshwaro le Maitsholo a Kgwebo a Lefapha la Bosiamisi le Tsweletso ya Molaotheo.
TSHOBOKANYO YA DITSHWANELO TSA MOLAOTLHOMO
Tekano : O ka se kgethololwe kgatlhanong. Fela kgato ya go nna molemo go batho ba ba rileng e a letliwa.
Seriti sa botho: Seriti sa gago se tshwanetse go tlotliwa le go sirelediwa.
Botshelo: O na le tshwanelo kwa botshelong.
Kgololosego le tshireletsego ya motho: O ka se tswalelwe ntle le tshekiso, go bogisiwa kana go otlhaiwa ka bosetlhogo. Dintwa tsa selegae ga di a dumelelwa.
Bosephiri: O ka se phuruphutsiwe kana go nta legae la gago kana dithoto di phuruphutsiwa.
Kgololosego ya sedumedi, tumelo le mogopolo: O ka dumela le go akanya sengwe le sengwe se o se ratang mme o ka latela sedumedi sa boitlhophelo jwa gago.
Kgololosego ya go itlhalosa : Batho botlhe (go tsenyeletsa boradikuranta) ba na bua sengwe le sengwe se ba se ratang.
Kokoano, ditshupetso, ipelaetso le phethišene: O ka nna wa dira tshupetso, ipelaetso le go tlhagisa phethišene. Fela o tshwanetse go dira se ka kagiso.
Kgololosego ya botsalano: O ka tsalana le mang le mang yo o ratang go tsalana nae.
Ditshwanelo tsa sepolotiki: O ka tshegetsa mokgatlho wa sepolotiki wa boitlhophelo jwa gago. Fa o le moagi, mme o le bogolo dingwaga di le 18, o ka bouta.
Boagi: Boagi jwa gago ga o ka ke wa bo tseelwa.
Kgololosego ya motsamao le bonno: O ka tsamaya le go ya go nna gongwe le gongwe mo Aforika Borwa.
Kgololosego ya kgwebo, tiro le porofešene: O ka dira sengwe le sengwe se o se ratang.
Dikamano tsa bodiri: O ka tsenela mekgatlho ya badiri le go ngala ditiro.
Tikologo: O na le tshwanelo ya tikologo e e itekanetseng.
Thoto: Thoto ya gago e ka tsewa mo go wena fa fela go latelwa melao e e siameng.
Bonno: Mmuso o tshwanetse go tlhomamisa gore batho ba bona phitlhelelo kwa bonnong.
Tlhokomelo ya boitekanelo, dijo, metsi le tshireletso ya loago: Mmuso o tshwanetse go tlhomamisa fa o na le phtlhelelo kwa dijong le metsi, tlhokomelo ya boitekanelo le tshireletsego ya loago.
Bana: Bana ka fa tlase ga bogolo jwa 18 ba na le ditshwanelo tse di kgethegileng, jaaka tshwanelo ya go se sotlakiwe.
Thuto: O na le tshwanelo kwa thutong ya motheo, go tsenyelediwa thuto ya motheo ya bagolo, mo puong ya gago (fa seno se kgonega).
Puo le setso: O ka dirisa puo e o e ratang go latela setso se o se itlhophelang.
Setso, sedumedi le baagi ba dipuo: Baagi ba ka itumelela setso sa bona, ba diragatsa sedumedi sa bona le go dirisa puo e e leng ya bona.
Phitlhelelo kwa tshedimosetsong: O na le tshwanelo kwa tshedimosetsong efe kana efe, e mmuso o nang le yona.
Kgato e e siameng ya tsamaiso: Dikgato tsa mmuso di tshwanetse go nna tse di siameng.
Phitlhelelo kwa dikgotlatshekelo: O ka nna le bothata jwa semolao bo bo sweditsweng ke kgotlatshekelo, kana maemo a a tshwanang.
Batho ba ba tshwerweng, ba ba tswaletsweng le ba ba latofadiwang: Tshwanelo e e sireletsa batho ba ba tshwerweng, ba ba golegilweng kana ba latofaditswe.
BOKHUTLO
Ditshwanelo tsotlhe tse di ka lekanyediwa fa kelo e e beilweng mo molawaneng(s36) wa tekanyetso e fitlhelelwa.
<fn>tsn_Article_National Language Services_KHOLETèHE YA BOSIAMISI 2 (2005).txt</fn>
KHOLETŠHE YA BOSIAMISI
LETSHWAO LA KHOLETŠHE
Kholetšhe ya Bosiamisi, Kgetsi ya Poraefete X659, Pretoria, 0001, Aforika Borwa
Mogala 012 334 7700 Nomoro ya Fekese 012 326 4288
DITENG
A. MANYALO A SETSO GO YA KA MOLAO WA TEMOGO YA MANYALO A SETSO WA BO120 WA 1998
B. TATELANO YA BOSWA JWA BANTSHO FA GO SENA LEKWALO LA KABO YA BOSWA
C. TEMOGO YA MANYALO A ISLAMO GO YA KA MOLAOTLHOMO WA TEMOGO YA MANYALO A ISLAMO
DIMAMETLELELO
KETAPELE
Lekwalo leno ga le a rulaganngwa ka maitlhomo a gore e nne lekwalo le le feletseng le le le laolang, mme tota maitlhomo e ne e le gore e nne kaedi ya ba ba dirang ka manyalo le tatelano.
Ka ntlha ya melao ya paka ya tlhaolele, manyalo mangwe a MaAforika Borwa a tshimologo a ne a sa lemogwe gongwe a nyelediwa ka boitiriso ka ntlha ya mabaka mangwe. Melao e mentšhwa e e tlhalosiwang mo lekwalong leno e tlisitse diphetogo tse di boitshegang mo ditlwaelong, fela jaaka go tla lemogwa mo.
Fela jalo le mokgwa o go neng go tsamaisiwa dithoto tsa Bantsho ba ba neng ba tlhokafala ba sa dira lekwalo la kabo ya boswa (will) ka gona, o ne o se ka fa molaotheong mme molao o ne wa pateletsa Lefapha la Bosiamisi go fetola melao ya lona go e lepalepanya le Molaotheo.
Go ka fitlhelwa gore molao o montšhwa o o tlhalosiwang mo lekwalong leno ga o a ikamanya le meetlo ya batho ba tshimologo ba Aforika Borwa, fela seno ga se maitlhomo a tlhaloso eno. O ka atlhola mo ntlheng eo.
MOOKAMEDI: KATISO YA DIKANO
KHOLETŠHE YA BOSIAMISI
METSWEDI
MANYALO A SETSO
DIKGETSE
Bopape v Moloto
1 SA 383 T
1 SA 377 A
2 SA 209 T
Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso
Molao wa bo120 wa 1998
Lekwalotiko la Mokwadisimogolo la bo15 la 2000
Kgaolo 40
Dikgetse
SA 690 (c)
Diathikele
TATELANO
Dikgetse
SA 936 T
SA 675 T
SA 149
MELAO
Molao wa Tsamaiso ya Bantsho
Molao wa bo38 wa 1927 (karolo ya 23)
Molao wa Tsamaiso ya Boswa
Molao wa bo66 wa 1965
Molao wa Tatelano ya Boswa jwa moswi yo o senang lekwalo la kabo ya boswa (will)
Molao wa bo81 wa 1987
Kgoeletso ya R200 ya 1987
A. MOLAO WA TEMOGO YA MANYALO A SETSO WA BO120 WA 1998
MATSENO
Pele ga go samaganwa le tlhaloso e e tseneletseng ya Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso (yo o bidiwang fano gotwe "Molao") go botlhokwa gore go tlamelwe ka tlhaloso ka boripana malebana le seemo sa semolao malebana le manyalo a selegae le "dikgolagano tsa setso" tse di konoseditsweng pele ga 15 Ngwanatsele 2000, (go tewa letlha le Molao o simolotseng go dira ka lona).
MANYALO A SELEGAE GO YA KA MOLAO WA TSAMAISO YA BANTSHO WA BO38 WA 1927
Seemo sa go tloga ka 1929 go fitlha ka 1 Sedimonthole 1988
Go ya ka karolo ya 22 e e phimotsweng ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, manyalo a selegae a bantsho a ne a dirwa go nna a e seng a tlhakanelo ya dithoto go sa akarediwe lotseno le tatlhegelo le ka gore monna o ne a nna le dithata tsa lenyalo (lebelela Ex parte Minister of Native Affairs: Mo re Molefe v Molefe 1946 AD 315 le Bopape v Moloto 2000 1 SA 383 T). Gore go tsenngwe tlhakanelo ya dithoto le lotseno le tatlhegelo fa go ne go sa dirwa le go kwadisiwa konteraka e e reng dithoto ga di tlhakanelwe, bantsho ba ne ba patelesega go tlhomamisa seno fa pele ga motlhankedi yo o nyadisang, kgwedi pele ga ba keteka lenyalo.
Le gale, tlhakanelo eno ya dithoto, jalo le jalo, e ne e kgonagala fa fela monna a ne a se na "kgolagano epe ya setso" le molekane wa lenyalo yo mongwe kwa ntle ga mosadi yo a neng a ikaelela go mo nyala.
Ka 1 Ngwanatsele 1984, Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa bo88 wa 1984 o ne wa tsenngwa mo tirisong mme gareng ga tse dingwe, o ne o phimola dithata tsa lenyalo tse monna a neng a na le tsona mo mosading mo lenyalong la selegae, gongwe go ya ka molao wa boagisanyi. Bokao jwa seno e ne e le gore, go tloga ka la 1 Ngwanaatsele 1984, dithata tsa lenyalo tse monna a neng a na natso mo mosading wa gagwe go ya ka lenyalo le le diragetseng go ya ka karolo 22 e e fedisitsweng di fedisitswe go ya kwa morago.
Bokao jwa lenyalo la selegae mo kgolaganong e e ntseng e le gona ya setso
Ka ntlha ya fa go ne go sa tsewe gore balekane ba lenyalo ba ba mo "kgolaganong" ya setso ba nyalane semolao, mongwe wa balekane o ne a ka kgona gore ka nako nngwe le nngwe fela mo tsamaong ya lenyalo la mofuta oo, a tsene mo kgolaganong ya lenyalo la boammaaruri la selegae le motho yo mongwe. Bokao jwa lenyalo leo la selegae mo "kgolaganong ya setso" e ne e le gore kgolagano eo e ne e tlhatlhamologa ka boitiriso lebelela Nkambula v Linda 1951 1 SA 377 A le Malaza v Mndaweni 1975 BAC C 45. Mosadi yo o mo kgolaganong e e jalo ya setso o ne a itsege jaaka "molekane wa lenayalo yo o latlhilweng". Mosadi yo o mo kgolaganong eo ya setso le ene o ne a ka kgona go tsena mo nyalong ya selegae le motho yo mongwe mme fela jalo kgolagano e e neng e ntse e le gona e ne e tlhatlhamologa ka boitiriso. Gore a "dikgolagano" tseno di tla tsosolosiwa ke Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa bo 120 wa 1998 karolo 2, seo ke tshwetso e e tla tsewang ke dikgotlatshekelo.
Le gale, karolo ya 22 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, wa bo38 wa 1927, e ne e tlamela ka mokgwa mongwe wa tshireletso ya lelapa le le latlhilweng fa monna a tlhokafala. Mo mabakeng a tatelano, maemo a motlholagadi le bana ba ba mo lenyalong la selegae a ne a tsewa a lekalekana fela le a beng ka bona ba molao wa setso. Seno se tlhalosa gore maemo a go ratwa a a neng a newa mosadi yo o nyetsweng le bana ba gagwe go ya ka molao wa selegae, a a nyelela mme ba bewa mo maemo a a lekanang le mosadi (gongwe basadi) ba ba neng ba latlhilwe mmogo le bana ba bona.
Seemo go tloga ka 2 Sedimonthole 1988
Go ya ka Molao o o Tlhabolotsweng wa Lenyalo le Dithoto tsa Lenyalo, Molao wa bo3 wa 1988, o o simolotseng go dira ka 2 Sedimonthole 1988, Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa 1927 o tlhabolotswe.
Molao wa Tlhabololo o lerile diphetogo tse di latelang:
Go phimolwa ga karolo ya 22
Bokao jwa seno e ne e le gore manyalo otlhe mo Aforika Borwa a ne a bewa mo seemong se se lekalekanang mme Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa bo88 wa 1984 o ne wa simolola go dira mo manyalong a bantsho a a diragetseng morago ga 2 Sedimonthole 1988. Ka jalo, manyalo a a diragetseng morago ga 2 Sedimonthole 1988 a ne a nna a tlhakanelo ya dithoto ka boitiriso ntle le fa fela go ne go saenilwe konteraka ya go se tlhakanele dithoto mme e kwadisiwa mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo mo mo bokwadisetsong jwa dikano.
Tekanyetso mo lenyalong
Sengwe gape sa botlhokwa se se tlhamilweng e nnile gore "kgolagano ya setso" ga e sa tlhole e tlhatlhamololwa ka boitiriso ke lenyalo la molao wa selegae. Karolo 22 1 e ne e thibela monna yo o mo lenyalong la setso go ka tsena mo lenyalong la molao wa selegae le mosadi yo mongwe mo tsamaong ya lenyalo leo la setso lebelela Thembisile v Thembisile 2002 2 SA 209 T le Kwitshane v Magalela 1999 4 SA 610 TK.
Ka go tlhoka Lesego go ne go se na katlholo epe e e rebotsweng malebana le mo mabakeng a mo go ona lenyalo leo la molao wa selegae le diragalang morago ga lenyalo la setso. Le gale, go tsewa gore lenyalo leo la molao wa selegae le ka phimolega.
Seemo go tloga ka 15 Ngwanatsele 2000
Karolo 3 ya Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa bo120 wa 1998, e kganela molekane wa lenyalo yo e leng karolo ya lenyalo la setso go tsena mo nyalong ya molao wa selegae go ya ka Molao wa Lenyalo wa bo25 wa 1961. Ke tlamelo e e tshwanang le e e tlhalositsweng mo temaneng ya 2.3.2 supra, fela ga gona katlholo e e rebotsweng malebana le fa ditlamelo tsa Molao di tlodilwe.
Molao wa Lenyalo wa Transkei wa 1978, wa bo21 wa 1978 o ne o letlelela monna yo o mo lenyalong le le tsweletseng la molao wa selegae go tsena mo manyalong a mangwe a setso, fa fela e le gore lenyalo la molao wa selegae le ne le se na tlhakanelo ya dithoto. Fela jalo, monna yo o mo kgolaganong ya setso, o ne a ka kgona gore mo tsamaong ya kgolagano eo ya setso, a tsene mo konterakeng ya lenyalo la molao wa selegae le motho yo mongwe, fa fela e le gore lenyalo la molao wa selegae le ne le sena tlhakanelo ya dithoto.
MOLAO WA TEMOGO YA MANYALO A SETSO WA BO12O WA 1998
Molao ono o simolotse go dira ka 15 Ngwanatsele 2000 mme wa lere kgato e e bogatlhamelamasisi ya go lemoga manyalo otlhe a setso a e leng a boammaaruri. Molao o dirisiwa go simolola kwa morago mme jaanong go tla samaganwa nao karolo ka karolo.
Tiriso ya Molao
Molao ono o dirisiwa mo manyalong otlhe a setso a a diragaditsweng go ya ka molao wa setso, go tewa, meetlo le setso se se dirisiwang ke maAforika a tlholego mo Aforika Borwa mme e le karolo ya setso sa batho bao.
Ka jalo, go a bonala gore Molao ono ke Molao o o sa lebeng mmala, mme o dirisediwa fela batho ba tlholego ba Aforika Borwa, fa fela e le gore lenyalo le ketekwa gongwe le ketekilwe go ya ka meetlo le setso sa MaAforika a tlholego.
Temogo ya Manyalo a Setso
Karolo 2 ya Molao e farologanya magareng ga mefuta e mebedi ya manyalo a setso a e leng a boammaaruri, e leng:
Manyalo a batho ba le babedi le Manyalo a Lefufa (basadi ba ba fetang bongwe) a a nnileng gona pele ga 15 Ngwanatsele 2000.
Manyalo a a nnileng pele ga 15 Ngwanatsele 2000 a a lemogwa fela fa e le a boammaaruri go ya ka molao wa setso mme a sa ntse a le gona ka nako ya fa Molao o simolola go dira. Ditlhokego tse di tshwanetseng go fitlhelelwa ke manyalo ano ke tse di thadisitsweng ke molao o o sa rulaganngwang wa setso o o dirang kwa ntle ga KwaZulu-Natal le molao o o rulagantsweng wa setso o o dirang kwa KwaZulu-Natal.
Manyalo a batho ba le babedi le manyalo a lefufa (a basadi ba ba fetang bongwe) a a nnileng gona morago ga 15 Ngwanatsele 2000
Manyalo a a nileng morago ga 15 Ngwanatsele a tshwanetse go obamela ditlhokego tsa Molao. Ditlhokego tse di nang le tlamelo mo Molaong ke ditaelo mme go tlhoka go di obamela go ka nna le ditlamorago tsa gore lenyalo le tlhatlhamololwe.
Ditlhokego tsa lenyalo la boammaaruri le le nnileng morago ga 15 Ngwanatsele 2000
Karolo 3 ya Molao e dira tlamelo ya gore go tshwanetse ga obamelwa ditlhokego tse di latelang malebana le lenyalo la setso la batho ba le babedi:
Balekane ba ba ikaelelang go tsena mo nyalong ka bobedi ba tshwanetse go bo ba le bogolo jwa dingwaga di le 18 gongwe ba tsewa jaaka bagolo.
Balekane ba ba ikaelelang go tsena mo nyalong ka bobedi ba tshwanetse go dumela go nyalana go ya ka molao wa setso.
Ga go a tshwanela gore ope wa balekane ba lenyalo a bo a na le kgolagano epe e nngwe ya lenyalo la setso.
Lenyalo le tshwanetse go buisanelwa le go diragadiwa gongwe go ketekwa go ya ka molao wa setso.
Gore lenyalo la lefufa (la basadi ba ba fetang bongwe) le nne la boammaaruri, mo godimo ga ditlhokego tse di kailweng fa godimo, go tshwanetse ga nna le konteraka go ya jaaka go na le tlamelo mo karolo ya 7 (go na le tlhaloso e e feletseng ka ga seno, leba temana ya 5.2.2).
Kwadiso ya Manyalo a Setso
Karolo 4 ya Molao e rwesa balekane ba lenyalo maikarabelo a go kwadisa lenyalo, fela go retelewa ke go kwadisa lenyalo ga go ame go nna boammaaruri ga lenyalo la go nna jalo.
Kwadiso e dirwa ke motlhankedi yo o kwadisang (Lefapha la Merero ya Selegae), fa fela e le gore go tlametswe ka tshedimosetso e e maleba mme go duetswe tefo. Mongwe le mongwe fela, e seng fela balekane ba lenyalo, a ka dira kopo ya go kwadisa lenyalo, fa fela e le gore a ka bontsha kgatlhego e e lekaneng mo morerong oo.
Ditlhokego tsa go kwadisa lenyalo mmogo le dikwalo tse di tshwanetseng go tladiwa le bosupi jo bo tshwanetseng go neelwa motlhankedi yo o kwadisang di mo melawaneng ya Molao mme di ka seke tsa tlhalosiwa ka botlalo mo lekwalong leno.
Kopo kwa Kgotlatshekelo
Karolo 4 ya Molao e dira tlamelo ya gore fa go dirwa kopo go latelwe kgotlatshekelo malebana le go kwadisa lenyalo la setso. Karolwana eno e ka gogelwa morago mo mabakeng a mo go ona go nang le kgotlhang malebana le boammaaruri jwa lenyalo mme e seng mo mabakeng a mo go ona motlhankedi yo o kwadisang a se nang boammaaruri jwa meetlo le tiriso e e maleba.
MAEMO A A LEKALEKANANG LE BOEMO JWA BANYALANI
Pele ga go tlhomiwa ga Molao, mosadi yo o mo lenyalong la setso o ne a tsewa jaaka ngwana go ya bosakhutleng mme monna a tsewa jaaka motsamaisi wa boswa. Jaanong Karolo 6 e tlametse banyalani mmogo ka dithata tse di lekalekanang, go ya fela ka mmuso wa dithoto tsa lenyalo o o busang lenyalo.
DITLAMORAGO TSA DITHOTO TSA MANYALO A SETSO
Manyalo a boammaaruri a Setso a a nnileng pele ga 15 Ngwanatsele 2000
Ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo le le jalo di sala go nna di laolwa ke molao wa setso, go ya ka ditlamelo tsa karolo ya 6, e e tlhalositsweng supra. Ditlamorago tseo gantsi di tlhalosega botoka jaaka tlhakanelo ya dithoto ntle le tsamaiso ya go kgobokanya mmogo.
Le gale, karolo 7 ya Molao, e dira tlamelo ya gore balekane ba lenyalo le le nnileng pele ga Molao o simolola go dira, ba ka dira kopo mmogo kwa kgotlatshekelo go fetola tsamaiso ya dithoto tsa bona tsa lenyalo, fa fela e le gore go na le mabaka a a lekaneng a go dira phetogo, go dirilwe kitsiso e e lekaneng go batseisamolato mme e bile go se ope yo o tla gobelelwang ke phetogo eo. Kgotlatshekelo e tla laolela maphata ka bobedi go nna le konteraka mme morago ga moo lenyalo le tla laolwa ke konteraka eo.
Manyalo a boammaaruri a a nnileng morago ga 15 Ngwanatsele 2000
Manyalo a Setso a Batho ba le babedi fela
Fa go sena ope wa balekane ba lenyalo yo o nang le kgolagano epe ya lenyalo le lengwe la setso, lenyalo e nna la tlhakanelo ya dithoto, ntle le fa banyalani ba ka nna le Konteraka ya go se Tlhakanele Dithoto mme ba dira gore konteraka eo e kwadisiwe kwa mokwadising wa dikano. Mo ntlheng e ya bofelo, ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo di tla laolwa ke konteraka.
Manyalo a Setso a Lefufa (Basadi ba ba fetang bongwe)
Monna yo o eletsang go tsena mo lenyalong le lengwe la setso o tshwanetse go dira kopo ya taelo ya kgotlhatshekelo:
go laola ditlamorago tsa isago tsa dithoto tsa lenyalo la gagwe le mosadi wa isago;
go fedisa tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo le le ntseng le le gona; le go aroganya boswa le go netefatsa gore go nna le phasalatso e e lekalekanang ya dithoto.
Kgotlatshekelo e tla ganela kopo e e jalo fa e le gore e gopola gore konteraka ga e a sireletsa mongwe wa maphata a a amegang mo go lekaneng.
Go ya ka mogopolo wa fa gautshwane wa Bagakolodi ba Molao o o bonweng ke Lefapha la Merero ya Selegae, tshwetso ya konteraka ke taelo mme go e ikgatolosa go ka baka go nyelediwa ga lenyalo.
GO NYELEDIWA GA MANYALO A SETSO
Karolo 8 e lerile gape phetogo mo seemong sa pele, moo e leng gore lenyalo la setso le ne le ka tlhatlhamololwa fela kwa ntle ga taelo ya kgotlatshekelo.
Manyalo otlhe a setso, a ka ne a kwadisitswe gongwe a sa kwadisiwa, a tshwanetse go nyelediwa ke kgotlatshekelo, (Kgotlatshekelokgolo, Kgotlatshekelo ya Malapa gongwe Kgotlatshekelo ya Tlhalo go ya ka Molao wa bo9 wa 1929). Ditlamelo tsa Molao wa Tlhalo wa bo24 wa 1987 di dira mo manyalong a setso mme lenyalo le le jalo le ka tlhatlhamololwa fela ka ntlha ya mabaka a kgotlhang e e ka sekeng ya rarabololwa mo lenyalong.
Go busiwa ga tuelo ya "bogadi" ke ntlha e e bakang dikganetsano ga jaana mme motshodi wa bona o tshwanetse go nna karolo ya ditsamaiso fa go ka tlhokega gore go busiwe "bogadi".
PHETOGO YA TSAMAISO YA LENYALO
Karolo 10 e letlelela maphata a a mo lenyalong la setso la batho ba le babedi fela go dira lenyalo la bona go ya ka Molao wa Lenyalo wa bo25 wa 1961.
Le gale, Molao ga o letlelele gore motho yo o leng mo lenyalong la molao wa selegae a tsene mo lenyalong la setso le monyalani yo o jalo lebelela karolo 104.
Go nopolwa Molao mme o buisega jaana:
MOLAO WA TEMOGO YA MANYALO A SETSO WA BO120 WA 1998
MAIKEMISETSO
Go dira tlamelo ya temogo ya manyalo a setso; go totobatsa ditlhokego tsa lenyalo la boammaaruri la setso; go laola kwadiso ya manyalo a setso; go dira tlamelo ya maemo a a lekanang a balekane ba lenyalo ba ba mo manyalong a setso; go laola ditlamorago tsa dithoto tsa manyalo a setso le maemo a balekane ba lenyalo ba ba mo manyalong a a jalo; go laola go nyelediwa ga manyalo a setso; go dira tlamelo ya go dirwa ga melawana; go fedisa ditlamelo dingwe tsa melao mengwe; le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseno.
Ditlhaloso
Mo Molaong ono, ntle le fa bokao bo supa ka mokgwa mongwe -
bogadi' bo kaya dithoto tse e ka neng e le madi a a seatleng gongwe tsa mofuta mongwe fela, bo ka ne bo itsiwe jaaka lobola, bogadi, bohali, xuma, lumalo, thaka, ikhazi, magadi, emabeheka gongwe bo bidiwa ka leina lengwe fela, e le se monna yo o ikaelelang go nyala gongwe tlhogo ya lelapa la gaabo a ikaelelang go se naya tlhogo ya lelapa le go ikaelelwang go nyala kwa go lona go ya ka lenyalo la setso;
kgotlatshekelo' e kaya Kgotlatshekelo Kgolo ya Aforika Borwa, kgotlatshekelo ya malapa e e tlhamilweng ka fa tlase ga molao mongwe fela gongwe Kgotlatshekelo ya Tlhalo e e tlhamilweng go ya ka karolo 10 ya Molao o o Tlhabolotsweng wa Tsamaiso, wa 1929 (Molao wa bo9 wa 1929);
lenyalo la setso' le kaya lenyalo le le dirilweng go ya ka molao wa setso;
moeteledipele wa setso' o kaya motho mongwe le mongwe fela yo e leng gore go ya ka molao wa setso gongwe molao mongwe fela o na le maemo mo tatelanong ya puso ya setso;
Molao ono' o akaretsa melawana;
molao wa setso' o kaya meetlo le tiriso e e dirwang go ya ka setso sa MaAforika a tlholego mo Aforika Borwa mme e le karolo ya setso sa batho bao;
motlhankedi yo o kwadisang' o kaya motho mongwe le mongwe fela yo o thapilweng ke Tona gongwe motlhankedi yo o dirang ka taolelo e e kwadilweng ya Tona jaaka motlhankedi yo o kwadisang go tsweletsa mabaka a Molao ono;
rebotsweng' e kaya go rebotswe go ya ka molawana o o dirilweng ka fa tlase ga karolo 11; mme
Tona' o kaya Tona ya Merero ya Selegae;
Temogo ya manyalo a setso
Lenyalo le e leng la boammaaruri ka molao wa setso mme le le gona ka nako ya go simolola go dira ga Molao ono, le lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka lenyalo.
Lenyalo la setso le le nnileng morago ga go simolola go dira ga Molao ono, mme le obamela ditlhokego tsa Molao ono, le lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka lenyalo.
Fa motho e le molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a setso, manyalo otlhe a boammaaruri a setso a a nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira a lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka manyalo.
Fa motho e le molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a setso, manyalo otlhe a a nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira, mme a obamela ditlamelo tsa Molao ono, a lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka manyalo.
Ditlhokego tsa boammaaruri jwa manyalo a setso
Gore lenyalo la setso le le nnileng gona morago ga gore Molao ono o simolole go dira e nne la boamaaruri-
a balekane ba ba ikaelelang go nyalana-
i ba tshwanetse gore botlhe ba bo ba na le dingwaga tse 18; mme ii ba tshwanetse gore botlhe ba dumele go nyalana mo molaong wa setso; mme b go tshwanetse ga buisanelwa lenyalo mme le dirwe gongwe le ketekwe go ya ka molao wa setso.
Ntle le jaaka fa go dirilwe tlamelo mo karolo 10 1, ga gona molekane ope wa lenyalo yo o mo lenyalong la setso yo o tla nnang le tshiamelo ya go tsena mo lenyalong ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo wa 1961 Molao wa bo25 wa 1961, mo tsamaong ya lenyalo leo la setso.
a Fa mongwe wa balekane ba ba batlang go nyalana e sa le ngwana, batsadi ba gagwe ka bobedi, gongwe fa a sena batsadi, motlhokomedi wa gagwe wa semolao, o tshwanetse go rebola tumelelo ya lenyalo.
b Fa go sa kgone go fitlhelelwa tumelelo ya motsadi gongwe motlhokomedi wa semolao, go dirisiwa karolo 25 ya Molao wa Lenyalo wa 1961.
a Le fa go ntse go na le karolwana 1 a i, Tona gongwe motlhankedi mongwe fela mo tirelong ya setšhaba yo o nang le taolelo ya gagwe e e kwadilweng, a ka rebolela motho yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 18 tetla ya go tsena mo lenyalong la setso fa Tona gongwe motlhankedi yo o kailweng a bona lenyalo leo le amogelesega mme le le mo dikgatlhegong tsa maphata a a amegang.
b Tetla eo e tla bo e sa golole maphata ao a lenyalo le le tshitshinngwang mo maikarabelong a go obamela ditlhokego tse dingwe tse di laotsweng ke molao.
c Fa motho yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 18 a tsene mo lenyalong la setso kwa ntle ga tetla e e kwadilweng ya Tona gongwe motlhankedi yo o maleba, Tona gongwe motlhankedi, fa a bona e le gore lenyalo leo le a amogelesega mme e bile le mo dikgatlhegong tsa maphata a a amegang, mme lenyalo le ikamantse le Molao ono mo dintlheng tse dingwe tsotlhe, a ka tlhomamisa ka go kwala gore lenyalo leo ke lenyalo la boamaaruri la setso.
Go ntse go lebeletswe karolwana 4, karolo 24A ya Molao wa Lenyalo wa 1961, e dira mo lenyalong la setso la ngwana le le nnileng kwa ntle ga tumelelo ya motsadi, motlhokomedi, mokomišinara wa katlaatleloloago wa bana gongwe moatlhodi, fela jaaka go tla bo go le maleba.
Go thibelwa ga lenyalo la setso magareng ga batho ka ntlha ya go amana ka madi gongwe botsalano go laolwa ke molao wa setso.
Kwadiso ya manyalo a setso
Balekane ba lenyalo ba ba mo lenyalong la setso ba na le maikarabelo a go netefatsa gore lenyalo la bona le kwadisitswe.
Mongwe fela wa balekane ba lenyalo a ka dira kopo go motlhankedi yo o kwadisang mo foromong e e rebotsweng go kwadisa lenyalo la gagwe la setso mme o tshwanetse go tlamela motlhankedi yo o kwadisang ka tshedimosetso e e tlhokegang le tshedimosetso nngwe fela ya tlaleletso e motlhankedi yo o kwadisang a ka e tlhokang go ikgotsofatsa ka ga go nna teng ga lenyalo.
Lenyalo la setso -
a le le nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira, mme le sa kwadisiwa go ya ka molao mongwe fela, le tshwanetse go kwadisiwa mo sebakeng sa dikgwedi tse 12 morago ga go simolola go dira goo, gongwe mo pakeng nngwe e e telejana go ya fela jaaka Tona a ka rebola nako le nako ka kitsiso mo Kaseteng; gongwe b le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, le tshwanetse go kwadisiwa mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo morago ga lenyalo leo gongwe mo pakeng nngwe e e telejana go ya fela jaaka Tona a ka rebola nako le nako ka kitsiso mo Kaseteng.
a Fa motlhankedi yo o kwadisang a kgotsofetse gore banyalani ba tsene mo lenyalong la boammaaruri la setso, o tshwanetse go kwadisa lenyalo ka go kwala boitshupo jwa banyalani, letlha la lenyalo, bogadi bope fela jo go dumelanweng ka jona le dintlha dingwe fela tse di rebotsweng.
b Motlhankedi yo o kwadisang o tshwanetse go neela banyalani setifikeiti sa kwadiso, se se nang le dintlha tse di rebotsweng.
a Fa ka ntlha ya lebaka lengwe fela, lenyalo la setso le sa kwadisiwa, motho mongwe fela yo o kgotsofatsang motlhankedi yo o kwadisang gore o na le kgatlhego e e lekaneng mo morerong oo a ka dira kopo kwa motlhankeding yo o kwadisang ka tsela e e rebotsweng go botsisa ka go nna teng ga lenyalo.
b Fa motlhankedi yo o kwadisang a kgotsofetse gore go na le, gongwe go kile ga nna le lenyalo la boammaaruri la setso magareng ga banyalani, o tshwanetse go kwadisa lenyalo mme a rebole setifikeiti sa kwadiso jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 4.
Fa motlhankedi yo o kwadisang a sa kgotsofala gore go ne go na le lenyalo la boammaaruri la setso magareng ga balekane ba lenyalo, o tshwanetse go gana go kwadisa lenyalo.
Morago ga go sena go dirwa kopo kwa kgotlatshekelo eo le morago ga go sena go dirwa dipatlisiso tse di rebotsweng ke kgotlatshekelo eo, kgotlatshekelo e ka laela-
a kwadiso ya lenyalo la setso; gongwe b go phimolwa gongwe go baakanngwa ga kwadiso nngwe fela ya lenyalo la setso e e dirilweng ke motlhankedi yo o kwadisang.
Setifikeiti sa kwadiso ya lenyalo la setso se se rebotsweng ka fa tlase ga karolo eno gongwe molao mongwe fela o o nang le tlamelo ya kwadiso ya manyalo a setso ke bosupi jwa ntlha jo bo lekaneng jwa go nna gona ga lenyalo la setso le jwa dintlha tse di fitlhelwang mo setifikeiting.
Go retelelwa ke go kwadisa lenyalo la setso ga go ame go nna boammaaruri ga lenyalo leo.
Go swetsa ka bogolo jwa ngwana
Malebana le motho yo go tweng ke ngwana, motlhankedi yo o kwadisang a ka amogela setifikeiti sa botsalo, lekwaloitshupo, polelo e e ikanetsweng ya motsadi gongwe mongwe wa losika la ngwana gongwe bosupi bongwe fela jo motlhakedi yo o kwadisang a ka bo tsayang bo le maleba go netefatsa bogolo jwa motho yoo.
Fa go sena bonnete jwa bogolo jwa motho yo go tweng ke ngwana gongwe go na le kganetsano, mme bogolo jwa motho yoo bo le maleba mo mabakeng a Molao ono, motlhankedi yo o kwadisang a ka latela tsela e e rebotsweng go isa morero kwa kgotlatshekelong ya magiseterata go ya ka Molao wa Kgotlatshekelo ya Bomagiseterata, wa 1944 Molao wa bo32 wa 1944, mme yona e tshwanetse go swetsa ka bogolo jwa motho mme e rebole setifikeiti se se rebotsweng malebana le seo, mme seo e nne bosupi jwa bogolo jwa motho.
Maemo le bokgoni jo bo lekalekanang jwa banyalani
Mosadi yo o mo lenyalong la setso, ka ntlha ya tekatekano le monna wa gagwe le go ya ka tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e laolang lenyalo, o na le maemo a a tletseng le bokgoni, go akarediwa bokgoni jwa go iponela dithoto le go di tsamaisa, go tsena mo dikonterakeng le go tsaya dikgato tsa semolao, go tlaleletsa mo ditshwanelong le dithata dingwe fela tse a ka neng a na natso mo molaong wa setso.
Ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo la setso le bokgoni jwa sekonteraka jwa banyalani
Ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo la setso le le nnileng pele ga Molao ono o simolola go dira di tswelela go laolwa ke molao wa setso.
Lenyalo la setso le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, leo mo go lona molekane wa lenyalo e seng karolo ya lenyalo lepe le le ntseng le le gona la setso, ke lenyalo la tlhakanelo ya dithoto le lotseno le tatlhegelo magareng ga banyalani, ntle le fa ditlamorago tseo di tlogetswe ntle ka totobalo ke banyalani mo konterakeng e e seng ya tlhakanelo ya dithoto e e laolang tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo la bona.
Kgaolo III le dikarolo tsa 18, 19, 20 le 24 ya Kgaolo IV ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo, wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984, o dira malebana le lenyalo lengwe le lengwe fela la setso le e leng la tlhakanelo ya dithoto jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 2.
a Banyalani ba ba mo lenyalong la setso le le nnileng pele ga Molao ono o simolola go dira ba ka dira kopo mmogo kwa kgotlatshekelo go letlelelwa go fetola tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e dirang mo lenyalong gongwe manyalong a bona mme kgotlatshekelo, fa e ikgotsofaditse gore-
i go na le mabaka a a utlwalang a phetogo e e tshitshinngwang;
ii go rebotswe kitsiso e e kwadilweng e e lekaneng ya phetogo e e tshitshinngwang go banayamolato ba banyalani ba melato e e fetang R500 gongwe melato e Tona ya Bosiamisi e ka swetsang ka yona ka kitsiso mo Kaseteng; mme iii go se motho ope yo o tla gobelelwang ke phetogo e e tshitshinngwang, e ka, laela gore tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e dirang mo lenyalong gongwe manyalo ao, ga e sa tlhole e dira mme ya laolela maphata a lenyalo gongwe manyalo ao go tsena mo konterakeng e e kwadilweng e e leng gore e tla laola tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo tsa lenyalo gongwe manyalo a bona mo isagong go ya ka dipeelo tse di tla bong di beilwe ke kgotlatshekelo.
b Mo kgetseng e e amang monna yo e leng molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a setso, batho botlhe ba ba nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, bogolo segolo molekane gongwe balekane ba ba gona ba lenyalo, ba tshwanetse go nna gona mo ditsamaisong.
Karolo ya 21 ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984 o dira mo manyalong a setso a a nnileng gona morago ga go simolola go dira ga Molao ono, moo e leng gore monna ga a na balekane ba ba fetang bongwe ba lenyalo.
Monna yo o mo lenyalong la setso mme a eletsa go tsena mo lenyalong le lengwe la setso le mosadi yo mongwe morago ga go simolola go dira ga Molao ono o tshwanetse go dira kopo kwa kgotlatshekelo gore e rebole konteraka e e kwadilweng e e tla laolang tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo ya manyalo a gagwe mo isagong.
Fa go lebeletswe kopo go ya ka karolwana 6-
a kgotlatshekelo e tshwanetse-
i malebana le lenyalo le e leng la tlhakanelo ya dithoto gongwe le le nang le tsamaiso ya koketsego ya dithoto-
aa go emisa tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e dirang mo lenyalong; mme bb e diragatse karoganyo ya dithoto tsa lenyalo;
ii go netefatsa gore go nna le phasalatso e e lekalekanang ya dithoto; mme iii e ele tlhoko mabaka otlhe a a maleba a ditlhopha tsa malapa a a tla amegang fa kopo e ka rebolwa;
b kgotlatshekelo e ka-
i letlelela gore go nne le dipaakanyo tse dingwe mo konterakeng;
ii rebola taelo go ya ka seemo se e se bonang se siame; gongwe iii gana kopo fa e le gore go ya ka yona, dikgatlhego tsa lengwe la maphata a a amegang di ka seke tsa sirelediwa ka tshwanelo ka konteraka e e tshitsinngwang.
Batho botlhe ba ba nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, bogolo segolo molekane gongwe balekane ba lenyalo ba ba gona ba modirakopo gammogo le molekane yo o tshwanetseng go nyalwa, ba tshwanetse go nna mmogo mo ditsamaisong tse di dirwang go ya ka karolwana ya 6.
Fa kgotlatshekelo e letlelela kopo e e kailweng mo karolwaneng ya 4 gongwe 6, mokwadisi gongwe tlelereke ya kgotlatshekelo, fela jaaka go tla bo go le maleba, o tshwanetse go neela molekane mongwe le mongwe wa lenyalo taelo ya kgotlatshekelo e e karetsang dikhopi tse di tlhomamisitsweng tsa konteraka eo mme o tshwanetse go dira gore taelo eo le khopi e e tlhomamisitsweng ya konteraka eo di robmelwe kwa mokwadising mongwe le mongwe wa dikano mo lefelong le kgotlatshekelo e leng mo go lona.
Go tlhatlhamololwa ga manyalo a setso
Lenyalo la setso le ka tlhatlhamololwa fela ke kgotlatshekelo ka taelo ya tlhalo ka ntlha ya go senyega go go ka sekeng ga tlhola go baakanngwa ga lenyalo.
Kgotlatshekelo e ka rebola taelo ya tlhalo ka ntlha ya go senyega go go ka sekeng ga tlhola go baakanngwa ga lenyalo fa e kgotsofetse gore botsalano jwa lenyalo magareng ga maphata a a mo lenyalong bo fitlhile mo seemong sa go tlhatlhamologa mo e leng gore ga gona kgonagalo epe ya gore go ka tlhola go busediwa botsalano jo bo tlwaelegileng jwa lenyalo magareng ga bona.
Molao wa Tsereganyo mo Mererong Mengwe ya Tlhalo, wa 1987 Molao wa bo24 wa 1987 le karolo 6 ya Molao wa Tlhalo, wa 1979, Molao wa bo70 wa 1979, o dira mo go nyelediweng ga lenyalo la setso.
Kgotlatshekelo e e rebolang taelo ya go nyelediwa ga lenyalo la setso-
a e na le dithata tse di kailweng mo dikarolong tsa 7, 8, 9 le 10 tsa Molao wa Tlhalo, wa 1979, le karolo ya 24 1 ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984;
b e tshwanetse gore, malebana le monna yo e leng molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe, a ele tlhoko dintlha tsotlhe tse di maleba, go akarediwa konteraka nngwe le nngwe fela, tumelano gongwe taelo e e dirilweng go ya ka karolo ya 7 4, 5, 6 gongwe 7 mme e tshwanetse go dira taelo nngwe le nngwe fela e e nang le tekatekano e e bonang e siame;
c e ka laela gore mongwe fela yo, go ya ka moo kgotlatshekelong e bonang ka gona, a nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, e nne karolo ya ditsamaiso;
d e ka dira taelo malebana le tlhokomelo ya ngwana mongwe mo lenyalong; mme e fa e dira taelo malebana le tuelo ya madi a tlhokomelo, e ka ela tlhoko ditlamelo dipe fela gongwe dithulaganyo tse di dirilweng go ya ka molao wa setso.
Go se nne le sepe mo karolong eno se se ka tsewang se lekanyetsa seabe se se lemogwang mo molaong wa setso, sa motho mongwe fela, go akarediwa moeteledipele wa setso, mo go tsereganyeng, go ya ka molao wa setso, fa go na le kgotlhang gongwe morero ope fela o o ka tlhagelelang pele ga go nyelediwa ga lenyalo la setso kwa kgotlatshekelo.
Dingwaga tsa go nna mogolo
Le fa go na le melawana ya molao wa setso, dingwaga tsa go nna mogolo tsa motho mongwe le mongwe fela di laolwa go ya ka Molao wa Dingwaga tsa go nna Mogolo wa 1972 ( Molao wa bo57 wa 1972).
Phetolo ya tsamaiso ya lenyalo
Monna le mosadi ba ba leng mo lenyalong la setso ba na le bokgoni jwa go ka tsena mo konterakeng ya lenyalo mmogo ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo wa 1961 Molao wa bo25 wa 1961, fa go sena ope wa bona yo e leng molekane wa lenyalo mo lenyalong le le gona la setso le motho mongwe fela.
Fa go tsenwe mo lenyalong jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 1, lenyalo ke la tlhakanelo ya dithoto le lotseno le tatlhegelo ntle le fa ditlamorago tseo di beetswe thoko ka totobalo mo konterakeng ya go se tlhakanele dithoto e e laolang tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo ya lenyalo la bona.
Kgaolo III le dikarolo tsa 18, 19, 20 le 24 ya Kgaolo IV ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo, wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984, o dira malebana le lenyalo lengwe le lengwe fela la setso le e leng la tlhakanelo ya dithoto jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 2.
Le fa go na le karolwana ya 1, ga gona molekane ope wa lenyalo le le nnileng ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo wa 1961, yo o nang le bokgoni jwa go tsena mo lenyalong le lengwe fela mo tsamaong ya lenyalo leo.
Melawana
Tona ya Bosiamisi, ka tirisanommogo le Tona, a ka dira melawana-
a e e malebana le-
i ditlhokego tse di tshwanetseng go obamelwa le tshedimosetso e e tshwanetseng go tlamelwa motlhankedi yo o kwadisang malebana le kwadiso ya lenyalo la setso;
ii tsela e motlhankedi yo o kwadisang a tshwanetseng go ikgotsofatsa ka yona malebana le go nna teng gongwe go nna boammaaruri ga lenyalo la setso;
iii tsela e motho mongwe le mongwe, go akarediwa moeteledipele wa setso a ka nnang le seabe ka gona mo go supeng go nna teng gongwe kwadiso ya lenyalo lengwe le lengwe fela la setso;
iv diforomo le diteng tsa ditifikeiti, dikitsiso, maikano le ditlhomamiso tse di tlhokegang malebana le Molao ono;
v go tsholwa, go tlhomamisiwa, go diragadiwa, go baakanngwa le go ntsifadiwa le go tlosiwa ga dikwalo dipe fela tse di amanang le kwadiso ya manyalo a setso, gongwe lekwalo lepe le le rebotsweng go ya ka melawana;
vi morero mongwe le mongwe fela o o tlhokegang gongwe o letleletswe go ka rebolwa go ya ka Molao ono; le vii morero mongwe le mongwe fela o o tlhokegang gongwe o o maleba go dira tlamelo ya kwadiso e e siameng ya manyalo a setso gongwe tsamaiso e e siameng ya Molao ono; le b go rebola ditefiso tse di duelwang malebana le kwadiso ya lenyalo la setso le go rebolwa ga setifikeiti malebana le seo.
Molawana mongwe le mongwe o o dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 o tshwanetse gore pele ga o ka phasaladiwa mo Kaseteng, o fetisiwe kwa Palamenteng.
Molawana mongwe le mongwe o o dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 o o ka feleletsang o baketse Mmuso ditshenyegelo tsa ditšhelete gongwe melawana e e dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 b e tshwanetse go dirwa go ntse go dirisanwa mmoro le Tona ya Ditšhelete.
Molawana mongwe le mongwe o o dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 o ka dira tlamelo ya gore motho mongwe le mongwe o o tlola tlamelo eo gongwe yo o retelelwang ke go e obamela o tla nna molato wa tlolomolao mme e tla re morago ga go atlholwa, a tshwanelwe ke go duela tefiso gongwe go golegwa sebaka se se sa feteng ngwaga.
Tlhabololo ya Melao
Ka go riana, karolo ya 17 ya Molao wa Bokwadisetso jwa Dikano wa 1937 Molao wa bo47 wa 1937, e baakanngwa ka go emisetsa temana ya b ya karolwana ya 2 ya temana e e latelang:
b moo lenyalo le le amegang le laolwang ke molao o o dirang mo Rephaboliking gongwe karolo nngwe fela ya ona, tlhalosa gore a lenyalo le dirilwe ka tlhakanelo ya dithoto gongwe kwa ntle ga tlhakanelo ya dithoto gongwe gore a tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e laolwa ke molao wa setso go ya ka Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998;'.
Ka go riana, Karolo 45 ya Molao wa Bokwadisetso jwa Dikano wa 1937 e a baakanngwa-
a ka go emisetsa temana ya b ya karolwana ya 1 ya temana e e latelang:
b ke karolo gongwe e ne e le karolo ya dithoto mo dithotong tse di tlhakanetsweng, mme kgotlatshekelo e dirile taelo, gongwe e dirile taelo le go rebola taolelo, ka fa tlase ga karolo ya 20 gongwe 21 1 ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984, gongwe ka fa tlase ga karolo ya 7 ya Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998, go ya fela jaaka go le maleba, e go ya ka yona thoto, khiro gongwe bonto e rebolelwa mongwe wa balekane ba lenyalo,'; le b ka go emisetsa temana ya b ya karolwana ya 1A ya temana e e latelang:
b ke karolo gongwe e ne e le karolo ya dithoto mo dithotong tse di tlhakanetsweng, mme kgotlatshekelo e dirile taelo, gongwe e dirile taelo le go rebola taolelo, ka fa tlase ga karolo ya 20 gongwe 21 1 ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984, gongwe ka fa tlase ga karolo ya 7 ya Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998, go ya fela jaaka go le maleba, e go ya ka yona thoto, khiro gongwe bonto e rebolelwa balekane ba lenyalo mmogo ka dikabo tse di sa aroganngwang.'.
Go phimolwa ga melao
Setlhogo se sekhutshwane le tshimologo
Molao o bidiwa Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998 mme o simolola go dira mo letlheng le le tsepamisitsweng ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng, go tewa, 15 Ngwanatsele 2000.
GO PHIMOLWA GA MELAO
Karolo 12
Nomoro le ngwaga ya Molao
Setlhogo se sekhutshwane
Bogolo jwa go phimolwa
Molao wa bo38 wa 1927
Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, wa 1927
Dikarolo 11 (b), 22 go ya go le 22 bis
Molao wa bo21 wa 1978
Dikarolo 3, 29, 37, 38 le 39
Molao wa bo16 wa 1985
Molao wa KwaZulu malebana le Molao wa MaZulu wa 1985
Dikarolo tsa 22 le 27
Kgoeletso ya R151 ya 1987
Molao wa Natal wa Molao wa MaZulu wa 1987"
Karolo ya 27
B. TATELANO YA BOSWA JWA BANTSHO FA GO SENA LEKWALO LA KABO YA BOSWA
MATSENO
Mo nakong e e fetileng, Aforika Borwa o ne a lemoga bonnye, ditsamaiso tse pedi tse di farologaneng tsa tatelano: molao wa boagisanyi (gammogo le melao e e o baakanyang) le melao ya setso. Bontsi jwa melawana ya setso e e neng e dirisiwa e ne e sa thulane fela le ntlhatheo ya go tsholwa ka tekatekano, mme e bile e ne e se ka fa tsamaisong ya molaotheo.
Kganetsano e e malebana le kgotlhang e e magareng ga setso le tekatekano (lebelela karolo 9 le 30 ya Molaotheo) e ntse e kuketse, bogolo segolo mo dingwageng di le mmalwa tse di sa tswang go feta.
Sekai se se popota sa kgotlhang se tlhageletse mo kgetseng ya ntlha ya ga Mthembu (Mthembu v Letsela 1997) SA 9 36 T gammogo le kgetse ya bobedi ya ga Mthembu (Mthembu v Letsela 1998 SA 675 T) e e neng ya ya kwa boikuelong. Ka ntlha ya fa seno e le dikgang tsa maloba, mo lekwalong leno re ya go itebaganya fela le seemo jaaka se ntse gompieno.
SEEMO SA PELE GA 5 SEDIMONTHOLE 2002
Karolo 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa bo38 wa 1927 o ne o dirile tlamelo ya gore foo montsho a tlhokafalang a dirile lekwalo la kabo ya boswa will, boswa joo bo neb o tshwanetse go tsamaisiwa ke Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo karolo 23 9.
Le gale, fa montsho a ne a ka tlhokafala a sa tlogela lekwalo la boammaaruri la kabo ya boswa, boswa jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa bo ne bo tshwanetse go tsamaisiwa ke Magiseterata wa lefelo le montsho yoo a neng a nna kwa go lona karolo 23 7. Molawana wa R200 wa letlha la 6 Tlhakole 1987, o o tlhomamisitsweng ka fa tlase ga karolo ya 23 10 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, o ne o dirisiwa go thusa mo tsamaisong ya boswa jwa bantsho jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa.
Dipholo tsa tshwetso ya Moseneke e nnile gore boswa jwa montsho yo o senang lekwalo la kabo ya boswa bo ka begwa kwa go Molaodi gore bo tle bo tsamaisiwe go ya ka molao wa boagisanyi gongwe kwa Kantorong ya Magiseterata gore bo tsamaisiwe ke magiseterata go ya ka molao wa setso. Seno e ne e le boitlhophelo jwa motho yo o begang boswa. Fa boswa bo ne bo tsamaisiwa ke magiseterata, go ne go latelwa tsamaiso e e seng fomale ya R200 ya 1987 jaaka e kailwe fa godimo. Fa boswa bo ne bo begilwe kwa go Molaodi, go ne go dirisiwa molao wa boagisanyi go tsamaisa Boswa.
Tiragatso e e fa godimo e ne e letleletswe fela sebaka sa dingwaga di le pedi go tloga ka nako e tshwetso e neng e tsewa la ntlha mo kgetseng ya Moseneke. Lefapha la Bosiamisi le ne la tshwanelwa ke go dira gore go nne le molao o o laolang tsamaiso ya boswa jotlhe mo Rephaboliking ya Aforika Borwa. Fela go ne go sena le fa e le molao o o laolang o o bonalang. Go ne ga baakanngwa fela molao o o ntseng o le gona wa "tlhaolele".
SEEMO GO TLOGA KA 6 SEDIMONTHOLE 2002 GO YA GO 15 DIPHALANE 2004
Tatelano ya fa go na le lekwalo la kabo ya boswa
Fela jaaka go tlhalositswe, go ya ka tshwetso ya Moseneke, ditlamelo tsa karolo 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho o ne o letleletswe go dirisiwa sebaka sa dingwaga di le pedi fela. Paka ya dingwaga di le pedi e khutlile ka la 5 Sedimonthole 2002. Go tloga ka 6 Sedimonthole, Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo o ne a na le maatla a go samagana le boswa jotlhe jo bo laolwang ke molao wa boagisanyi. Fa motho a ne a ka tlhokafala mme boleng jwa boswa bo le kwa tlase ga R125 000,00, boswa joo bo neb o lebelelwa kwa Dintlheng tsa Ditirelo kwa Dikantorong tsa Magiseterata mo boemong jwa, le ka fa tlase ga kaelo ya Molaodi (ntlha eno ga e a lebelela fela boswa jwa bantsho).
Boswa jotlhe jo bo nang le lekwalo la kabo ya boswa mme bo feta R125 000,00 bo ne bo sa ntse bo tshwanetse go begwa kwa Molaoding wa Kgotlatshekelo Kgolo go tsamaisiwa gona.
Tatelano ya fa go sena lekwalo la kabo ya boswa
Maikarabelo a Molaodi
Go tloga ka 6 Sedimonthole 2002 go fitlha ka 15 Diphalane 2004 maikarabelo a go tlhokomela tsamaiso ya mefuta e e latelang ya boswa a ne a tserwe go tswa kwa go Magiseterata mme a ka diragadiwa fela ke Molaodi go ya ka molao wa boagisanyi, go tewa, Molao wa Tsamaiso ya Boswa wa bo66 wa 1965, e leng:-
Boswa jwa montsho yo e rileng fa a sa ntse a tshela, a dira kopo ya go gololwa mo tirisong ya Molao wa MaZulu.
Boswa jwa montsho yo e seng moagi wa Aforika Borwa (motswakwa).
Boswa jwa montsho yo e rileng ka letlha le a tlhokafetseng ka lona ya bo e le molekane mo lenyalong la selegae.
Moswi yo e rileng ka letlha la go tlhokafala ga gagwe, ya bo e le moswagadi, motlholagadi gongwe motho yo o tlhadilweng mo lenyalong la selegae mme go sa sala molekane ope wa lenyalo la setso le le nnileng go latela go nyelediwa ga lenyalo.
Fa Tona ya Bosiamisi e laela gore boswa bo tshwanetse go tsamaisiwa go ya ka molao wa boagisanyi.
Pele ga Molaodi a ne a ka tsamaisa boswa jo bo kailweng fa godimo, go ne go tshwanetse gore go tlhagisiwe bosupi jo bo kwadilweng jwa gore boswa ke bongwe jwa jo bo tlhagisitsweng fa pejana.
Maikarabelo a Magiseterata
Fa montsho a ne a tlhokafetse mme go sena lekwalo la kabo ya boswa, Magiseterata wa lefelo le moswi a neng a nna kwa go lona la bofelo o ne a sa ntse a na le dithata tsa go tsamaisa boswa jwa:
motho mongwe le mongwe yo e neng e le molekane mo lenyalong la setso motho mongwe le mongwe yo o sa nyalang
Boswa jo bo fa godimo bo ne bo sa ntse bo phasaladiwa ka fa tlase ga molao wa setso jaaka go dirilwe tlamelo ya seo ka fa tlase ga Molao wa Tsamaiso ya Bantsho le melawana e e tlhomamisitsweng ka fa tlase ga ona.
SEEMO GO TLOGA KA 15 DIPHALANE 2004
Kgetse eo ke kopo ya tlhomamiso ya taelo ya bo seng boammaaruri jwa semolaotheo e e dirilweng ke Kgotlatshekelo Kgolo ya Kapa. Kgotlatshekelo e fitlhetse gore karolo ya 23 (a), (c) le (e) ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho le molawana wa 2(e) wa Melawana ya Tsamaiso le Phasalatso ya Boswa jwa Bantsho ba ba Tlhokafetseng ga e mo molaotheong mme ga se ya boammaaruri. Karolo ya 1 (b) ya Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena lekwalo la kabo ya boswa le yona e ne ya tlhomamisiwa e se mo molaotheong malebana le fa e sa akaretse tiragatso ya karolo ya 1 ya Molao malebana le boswa bongwe le bongwe fela gongwe karolo ya boswa bongwe le bongwe fela e e leng gore karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho e dira mo go yona.
Langa DCJ, fa a ne a kwalela bontsi jwa Kgotlatshekelo, o atlhotse ka gore, fa karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho e lebelelwa go ya ka hisetori le bokao jwa yona, ke molao wa bogologolo o o neng o thatafatsa molao wa setso "wa semmuso" mme o baka dikgatako tse di bosula tsa ditshwanelo tsa bantsho ba MaAforika. Karolo e ne e dirile tsamaiso e e bapileng ya tatelano ya bantsho ba MaAforika ntle le go lebelela dikeletso le maemo a bona. Karolo ya 23 le melawana ya yona di tlhaola mo go mo pepeneneng mme di gataka ditshwanelo tsa tekatekano tse di mo karolong ya 9 le seriti mo karolong ya 10 ya Molaotheo wa rona, mme ka jalo di tshwanetse go tlosiwa. Bokao jwa taelo eno ga se fela gore melawana e e laolang boswa e e tlametsweng mo karolong e tsewa e sa ikamanye le Molaotheo, mme gape le ditsamaiso tse mo go tsona boswa jwa bantsho bo tsewang ka tsela e e farologaneng go na le boswa jwa basweu, le tsona di tsewa di sa ikamanye le Molaotheo.
Gape Langa DCJ o lebelela gape molawana wa molao wa setso wa SeAforika wa gore mojaboswa e nne leitibolo la mosimane ka mokgwa o o dirisiwang ka ona malebana le go amogela boswa. O swetsa ka gore o tlhaola le go gobelela basadi le bana ba ba tsholetsweng kwa ntle ga lenyalo. Ka jalo o tlhomamisa fa o sa ikamanye le molaotheo mme e se wa boammaaruri.
O swetsa ka gore le fa go ka eletsega gore dikgotlatshekelo di dire melawana e mentšhwa ya molao wa setso wa SeAforika go bontsha molao wa setso o o dirang le go dira gore molao wa setso o lepalepanngwe le molaotheo, paakanyo eo e ka seke ya dira mo morerong ono, ka ntlha ya fa molawana wa gore mojaboswa e nne leitibolo la mosimane ke motheo wa molao wa setso mme o ka seke wa emisediwa mo kgetseng nngwe le nngwe. Le gale, o swetsa ka gore go botlhokwa gore go nne le tsamaiso ya nakwana e e tla laolang tatelano ya boswa jwa bantsho fa go sena lekwalo la kabo ya boswa go fitlhelela kokoanopeomolao e kgona go tlamela ka tharabololo ya leruri. Ka jalo, Kgotlatshekelo e laela gore boswa jo e leng gore mo nakong e e fetileng bo ne bo tla abiwa go ya ka melawana ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho le molawana wa molao wa setso o o reng mojaboswa e nne leitibolo la mosimane o bo tshwanetse go abiwa go ya ka melawana e e tlametsweng mo Molaong wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la kabo ya boswa. Go dirilwe tlamelo e e kgethegileng malebana le tatelano mo go nang le dikgolagano tsa lefufa (basadi ba ba fetang bongwe).
Taelo ya Kgotlatshekelo eno malebana le melawana ya kamogelo ya boswa e dirwa e busediwa morago go tloga ka di27 Moranang 1994, fela e ka seke ya dira mo diphetisong tsa bong tse di setseng di konoseditswe, ntle le fa mojaboswa a ne a na le kitsiso ya kgwetlho ya boammaaruri jwa semolao jwa ditlamelo tsa molao le molawana wa molao wa setso wa gore mojaboswa e nne leitibolo la mosimane.
Malebana le tsamaiso ya boswa, Kgotlatshekelo e laela gore mo isagong, boswa jwa baswi jo bo ka bong, mo nakong e e fetileng, bo ne bo ka tsamaisiwa ke bomagiseterata go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, jaanong bo tshwanetse go tsamaisiwa ke Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Boswa wa bo66 wa 1965. Le gale, taelo ya kgotlatshekelo malebana le tsamaiso ya boswa ga e dirwe go simolola kwa morago, ka jalo, boswa jo ga jaana bo tsamaisiwang ke bomagiseterata go ya ka karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, bo tla tswelela bo tsamaisiwa ke bomagiseterata bao. Go tloga ka letlha la katlholo eno, boswa jo bontšhwa bo tla tsamaisiwa ke Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Boswa.
Go sobokanya, go sweditswe gore:
Karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa bo38 wa 1927 e a phimolwa mme seno se busediwa morago go ya go di27 Moranang 1994.
Bomagiseterata ba ka seke ba tlhola ba nna le dithata tsa go tsamaisa boswa jwa bantsho fa go sena lekwalo la kabo ya boswa.
Boswa jotlhe, go sa kgathalesege gore ke jwa motho wa lotso gongwe mmala ofe, bo tla tsamaisiwa ke Molaodi wa Kgotlatshekelo Kgolo go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Boswa wa bo66 wa 1965.
Taelo ya kgotlatshekelo malebana le tsamaiso ya boswa ga e dirwe go simolola kwa morago, ka jalo, boswa jo ga jaana bo tsamaisiwang ke magiseterata go ya ka karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, bo tla tswelela go tsamaisiwa ke bomagiseterata bao. Le gale, melawana ya setso ya tatelano fa go sena lekwalo la kabo ya boswa e ka seke ya obamelwa mme magiseterata o tla tshwanela go dirisa ditlamelo tsa Molao wa Tatelano fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa wa bo81 wa 1987.
Le fa ditlamelo tsa karolo ya 23 di phimotswe go tloga kwa morago, di ka seke tsa dira mo go setseng go konoseditswe diphetiso tsa bong, ntle le fa mojaboswa a ne a na le kitsiso ya kgwetlho ya boammaaruri jwa semolao jwa ditlamelo tsa molao le molawana wa molao wa setso wa gore mojaboswa e nne leitibolo la mosimane. Gore kgwetlho e tla dirisiwa jang e tla nna tshwetso e e tla tsewang ke dikgotlatshekelo mme re tla nama re letile go bona gore go diragala eng mo isagong.
Mo lenyalong la lefufa (basadi ba ba fetang bongwe) , molekane mongwe le mongwe wa lenyalo o tla nna le tshiamelo ya R125 000 gongwe karolo ya ngwana.
BOKAO JWA KGETSE YA BHE MO TIRONG YA KANTORO YA DIKANO
Ka bokhutshwane, kgetse ya Bhe e tla nna le bokao jo bo latelang mo diphetisong tsa boswa:
Tsamaiso ya boswa yotlhe e e dirilweng mme e konoseditswe pele ga 15 Diphalane 2004, e sa ntse e ka lebelela molawana wa 4 - taolelo ya Magiseterata, ntle le fa boammaaruri jwa ona jwa semolao bo ka bona kgwetlho. Fa fela e le gore manyalo ao a ne a tsamaisitswe ke Magiseterata go ya ka Kgoeletso ya R200 ya 1987.
Boswa jotlhe jo baswi ba jona ba tlhokafetseng morago ga 15 Diphalane 2004, gongwe fa tsamaiso ya boswa e ne e ntse e tsweletse fela e ise e konosediwe ka letlha leo, bo tshwanetse go tsamaisiwa go ya ka Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa wa bo81 wa 1987. Lebaka la phetiso ya boswa le tshwanetse go nopola karolo e e maleba, karolo 1 (a) go ya go 1 (e) ya Molao oo.
Gore bakwadisi ba dikano ba tla lemoga jang gore a boswa bo ne bo setse bo konoseditswe gongwe bo sa ntse bo le mo tsamaisong, ke se se sa itsiweng. Le gale, go laelwa gore Bakwadisi ba tshwanetse go ikaega ka seriti sa bomagiseterata mo lebakeng leno le go latela molawana wa 4 -taolelo.
MOLAO O O SOLOFETSWENG O MONTŠHWA
Ga jaana Khomišene ya Molao ya Aforika Borwa e batlisisa le go kwala molao o montšhwa o o tla tsamaisang boswa jotlhe jwa baswi, kwa ntle ga go farologanya go ya ka lotso, bong gongwe moetlo.
Tsweetswee lemoga gore molao o o tshitshinngwang o o kaiwang fa godimo ke tshitshinyo fela mme ga o ise o rebolwe ke Palamente.
Molao o o tshitshinngwang o buisega jaana:
MOLAOTLHOMO WA PAAKANYO YA MOLAO WA SETSO WA TATELANO
Ditlhaloso
Mo Molaong ono, ntle le fa bokao bo supa ka tsela e nngwe.
dithoto tsa sebele' di kaya dilwana tsa moswi e ka nna diaparo, tsa sebele gongwe meikgabiso, difanetšhara le dilwana dingwe tsa mo ntlong, didiriswa tsa temothuo le go tsoma, dibuka, dikoloi gongwe ditlamelo tsa dipalangwa; lereo leno ga le akaretse madi gongwe tshireletso ya madi gongwe diathikele tse moswi a neng a di dirisetsa kgwebo;
moeteledipele wa setso' o kaya motho mongwe le mongwe fela yo e leng gore go ya ka molao wa setso gongwe molao mongwe fela o na le maemo mo tatelanong ya go busa.
molao wa setso' o kaya melao le meetlo e e lemogwang ka setso ke ma Aforika a tlholego a Aforika Borwa e e leng karolo ya setso sa batho bao, go sa kgathalesege gore a melao le meetlo eo e rulagantswe;
Tona' e kaya Tona ya Bosiamisi;
Tatelano
Le fa go ntse go na le molao mongwe fela o o ganetsang seno, boswa jwa motho bo tshwanetse gore morago ga loso lwa gagwe bo abiwe go ya ka lekwalo la motho yoo la kabo ya boswa gongwe, fa go sa abiwe boswa go ya ka lekwalo la boammaaruri la kabo ya boswa, e ka nna ka botlalo gongwe bontlhabongwe, go ya ka molao wa tatelano ya boswa fa go sena lekwalo la kabo ya boswa jaaka o rebotswe ke Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa wa 1987 (Molao wa bo81 wa 1987).
Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa wa 1987 Molao wa b081 wa 1987 o dira ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao jwa boswa jwa fa go sena lekwalo la kabo ya boswa jwa motho yo e rileng pele ga Molao ono o simolola go dira, a tsena mo lenyalong la boammaaruri le le neng le ntse le le gona ka nako ya fa motho yoo a tlhokafala.
a Le fa go na le molao mongwe o o ganetsang, mme go tswe tlhoko temana ya b fa tlase, molekane wa lenyalo o amogela boswa jwa moswi jwa ntlo le dilwana tsa sebele.
b Fa moswi a ne a na le matlo a a fetang bongwe, molekane wa lenyalo yo o setseng a ka amogela boswa jwa ntlo e le nngwe fela, fa fela e le gore molekane yo o setseng o tla nna le tshiamelo ya go itlhophela gore o tsaya ntlo efe.
Molao ono ga o dire mo mererong e e amanang le tatelano ya kantoro ya moeteledipele wa setso
Paakanyo ya Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa (wa bo81 wa 1987)
Karolo 1 ya Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa (Molao wa bo81 wa 1987) e baakanngwa jaana-
a ka go emisetsa temana ya a ya karolwana 1 ya temana e e latelang:
a a tlogela a molekane a le mongwe fela wa lenyalo, mme e seng wa losika, molekane yoo wa lenyalo o tla amogela boswa jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa;
ii ke balekane ba ba fetang bongwe, mme e seng wa losika, balekane bao ba lenyalo ba tla amogela boswa jo bo senang lekwalo la boswa ka go bo aroganngwa ka go lekalekana;"
b ka go emisetsa mafoko a a latelang mo temaneng ya c ya karolwana 1 mo mafokong a a etileng pele temanapotlana ya i:
a tlogetse [molekane wa lenyalo gammogo le wa losika] -
c ka go emisetsa temanapotlana ya i ya temana c ya karolwana ya 1 ya temanapotlana e e latelang:
ke wa losika le-
aa molekane a le mongwe fela wa lenyalo, molekane yoo wa lenyalo o tla amogela karolo ya ngwana ya boswa jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa gongwe selekano sa boswa jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa se se sa feteng boleng jwa madi a a beilweng ke Tona ka kitsiso mo Kaseteng, go ya fela ka gore ke eng se se golwane; gongwe bb balekane ba ba fetang bongwe ba lenyalo, balekane bao ba lenyalo ba tla amogela karolo ya ngwana ya boswa jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa gongwe selekano sa boswa jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa se se sa feteng boleng jwa madi a a beilweng ke Tona ka kitsiso mo Kaseteng, go ya fela ka gore ke eng se se golwane; mme" le cc ka go emisetsa temana ya b ya karolwana 4 ya temana e e latelang:
b 'boswa jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa' bo akaretsa karolo nngwe le nngwe ya boswa jo bo sa abiweng ka go latela lekwalo la kabo ya boswa gongwe jo bo sa amiweng ke karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, wa 1927 Molao wa bo38 wa 1927;" le dd ka go emisetsa karolwana 6 ya karolwana e e latelang:
Fa wa losika la moswi, go sa akarediwe ngwana gongwe wa losika yo o nang le bolwetsi jwa tlhaloganyo, yo e leng gore, ena mmogo le molekane wa lenyalo wa moswi, ba na le tshiamelo ya go amogela sengwe mo bosweng jo bo senang lekwalo la kabo ya boswa, a gana go dirisa tshwanelo ya gagwe ya go amogela tshiamelo eo, tshiamelo eo e tla rolelwa mo molekaneng wa lenyalo yo e leng motsadi wa motho yoo wa losika."
Paakanyo ya Molao wa Tlhokomelo ya Balekane ba ba Setseng ba Lenyalo (wa bo27 wa 1990)
Karolo 1 ya Molao wa Tlhokomelo ya Balekane ba ba Setseng ba Lenyalo, wa 1990 (wa bo27 wa 1990), e baakanngwa ka go tsenya mafoko a a latelang mo tlhalosong ya 'yo o setseng' - mmogo le ngwana mongwe le mongwe fela gongwe motho mongwe fela yo e leng wa losika la moswi yo e leng gore o ne a tlhokomelwa ke moswi pele ga moswi a ka tlhokafala".
Go phimolwa ga melao
(a) Melao ya Mazulu kwa KwaZulu/Natala, Molao wa bo16 wa 1985 le Kgoeletso ya R151 ya 1987, e phimolwa ka ntlha ya fa e sa lepalepane le Molao ono le Molao wa Tatelano ya Boswa fa go sena Lekwalo la Kabo ya Boswa, wa 1987 (Molao wa bo81 wa 1987).
b) Ka go riana go phimolwa karolo ya 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, wa 1927 (Molao wa bo38 wa 1927.
c Melao yotlhe ya setso e e pateletsang mojaboswa go tlhokomela ba ba neng ba tlhokomelwa ke moswi le go duela melato ya moswi e a phimolwa.
Setlhogo se sekhutshwane le tshimologo ya go dira
Molao ono o bidiwa Paakanyo ya Molao wa Setso wa Tatelano, wa 2000, mme o tla simolola go dira ka letlha le le tla rebolwang ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng."
B. TEMOGO YA MANYALO A ISLAMO GO YA KA MOLAOTLHOMO O O LEMOGANG MANYALO A ISLAMO
MATSENO
Go tloga bogologolo tala, molao wa boagisanyi o ne o sa lemoge manyalo a a nnileng go ya ka molao wa Islamo. Fa pele ga molao, banyalani ba ba neng ba le mo dikgolaganong tseo ba ne ba tsewa ba sa nyalana (lebelela Ismail v Ismail 1983 SA 1006 AD).
Le gale, sešweng jaana dikgotlatshekelo tsa rona di fetotse ka moo di lebang dilo ka gona. Mo kgetseng ya Amod v Multilateral Motor Vehicle Accidents Fund 1994 SA 1319 (SCA), Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo e lemogile manyalo a SeMoseleme a balekane ba le babedi fela malebana le mabaka a tlhokomelo fela. Go tshwana fela le mo, mo kgetsing e e sa begwang ya Daniels v Campbell NO 2004 SA 331 CC, Kgotlatshekelo ya Molaotheo e lemogile lenyalo la SeMoseleme la balekane ba le babedi fela malebana le tatelano ya boswa fa go sena lekwalo la kabo ya boswa le tlhokomelo, fela.
Ka ntlha ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, o o lemogang ditso le meetlo ya MaAforika Borwa otlhe, kokoanopeomolao e ne ya tshwanela go tlamela ka molao wa temogo ya manyalo a boammaaruri a SeMoseleme, le go tlamela ka ditlamorago tsa manyalo a a jalo.
Go fetisitswe Molaotlhomo malebana le go lemoga Manyalo a Islamo.
Mo lekwalong leno, maikaelelo ga se go tlhalosa Molaotlhomo ka botlalo, mme tota ke go lebelela fela dikarolo tsa Molaotlhomo tse di maleba mo babueleding le mo porofešeneng ya molao.
DITLHALOSO
Go tla tlhalosiwa fela ditlhaloso tse di leng maleba mo lekwalong leno.
Kgotlatshekelo
Kgotlatshekelo Kgolo ya Aforika Borwa
Kgotlatshekelo ya Malapa
Kgotlatshekelo ya Tlhalo e e tlhamilweng ka fa tlase ga karolo ya 10 ya Molao wa bo9 wa 1929.
Tlhaloso eno e botlhokwa mo mabakeng a tlhalo, go fetolwa ga tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo le taelo ya kgotlatshekelo malebana le manyalo a lefufa (basadi ba ba fetang bongwe).
Lenyalo le le Gona la Selegae
Seno ke lenyalo la Semoseleme le gape le kwadisitsweng le go tlhomamisiwa mme le kwadisitswe go ya ka Molao wa Lenyalo wa 1961, pele ga Molao o simolola go dira. Ka mantswe a mangwe, lenyalo le le diragaditsweng go ya ka Molao wa Islamo le Molao wa Boagisanyi.
Motlhankedi yo o Nyadisang
Motho mongwe le mongwe yo o thapilweng jalo ke Tona.
TIRISO YA MOLAO
Manyalo a a nnileng gona morago ga Molao o sena go simolola go dira
Balekane ba lenyalo ba ba tsenang mo lenyalong la Semoseleme morago ga Molao o sena go simolola go dira, ba tshwanetse go tlhopha go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao karolo 2 1.
Go ya ka karolo ya 6 (b) ya Molao, moo maphata a itlhophetseng go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao, lenyalo leo la Semoseleme le tshwanetse go kwadisiwa fa go sena go wediwa tiro ya lenyalo, gongwe mo pakeng e telejana e e tlametsweng.
Le gale, go tlhoka go kwadisa lenyalo ga go ame go nna boammaaruri ga lenyalo (lebelela karolo ya 6 infra).
Manyalo a a nnileng gona pele ga Molao o simolola go dira
Manyalo otlhe a a nnileng gona pele ga Molao o simolola go dira, a tla laolwa ke ditlamelo tsa Molao, ntle le fa maphata ao, a ka tlhopha gore kgolagano ya ona e seke ya tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao karolo 22, fela seo se tshwanetse go dirwa mo pakeng ya dikgwedi di le somepedi gongwe paka e e telejana go ya jaaka go tla swediwa.
Ditlamorago tsa manyalo a a sa laolweng ke Molao
Moo maphata a tlhophang gore a seke a tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao, go tla dira molao jaaka o ne o ntse o ntse pele ga Molao o simolola go dira karolo 23. Seno se tla raya gore manyalo ao ga a lemogwe mme go tla dira seemo sa molao wa boagisanyi jaaka o kailwe kwa matsenong.
Ditlamorago tsa Manyalo a a Gona a Boagisanyi
Ditlamelo tsa Molao di tla dira mo lenyalong lengwe le lengwe la Semoseleme le le nnileng gona go ya ka molao wa Islamo mme le tlhomamisitswe le go kwadisiwa go ya ka Molao wa Lenyalo wa 1961 karolo 2 4, fa fela e le gore balekane ba lenyalo ba tlhopha gore ditlamelo tsa Molao di dire mo lenyalong leo. Le gale Molao o ka nna wa seke wa ama ditlamorago tsa boswa jo bo amogetsweng go tswa kwa go rraagwe mongwe mo lenyalong le le ntseng le le gona, mme ka ntlha ya mabaka a a itsiweng, dikarolo tsa 5, 6, 7 le 10 tsa Molao di ka seke tsa dira mo lenyalong.
Molao ga o dire momanyalong a selegae gongwe manyalo a setso, a a laolwang ke Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso, wa bo120 wa 1998.
Lebelela Mametlelelo B go bona Tšhate ya Tatelano.
Ke fela manyalo a Semoseleme a Molao o dirang mo go ona le a a obamelang ditlhokego tsotlhe tsa Molao a a tla tsewang jaaka manyalo a boammaaruri karolo 2 5.
TEKATEKANO
Balekane ba lenyalo ba ba mo lenyalong la Semoseleme ban a le bokgoni jo bo tletseng jwa go tsenela dikonteraka, go tsaya dikgato tsa semolao, jalo le jalo.
DITLHOKEGO TSA GORE MANYALO A SEMOSELEME E NNE A BOAMMAARURI
Balekane ba lenyalo botlhe ba tshwanetse go rebola tumelelo.
Motlhankedi yo o nyadisang o tshwanetse go tlhomamisa gore a go rebotswe tumelelo
Go tshwanetse ga nna le basupi fa lenyalo le konosediwa
Maphata otlhe a tshwanetse a bo a setse a le bogolo jwa dingwaga di le 18
Go tshwanetse ga obamelwa dikarolo tsa 6 le 7 tsa Molao karolo 5 1
THIBELO YA LENYALO LE LENGWE
Ga gona molekane ope wa lenyalo la Semoseleme yo o ka tsenang mo lenyalong le lengwe ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo gongwe molao mongwe fela, mo tsamaong ya go nna teng ga lenyalo leo karolo ya 52. Lenyalo le lengwe le le lengwe fela le le tla diragalang le tla bo e tla bo e le tshenyo ya nako fela karolo ya 5 3. Ntlha e e ganetsanang le eno le yona e a dira fano. Balekane ba lenyalo ba ba mo Lenyalong la Semoseleme le e leng gore ditlamelo tsa Molao di dira mo go lona, le bona ga ba a tshwanela go tsena mo lenyalong la ditshwanelo tsa selegae.
Lenyalo le le nnileng gona pele ga Molao o simolola go dira
Lenyalo le le jalo le tshwanetse go kwadisiwa mo sebakeng sa dingwaga di le pedi morago ga Molao o sena go simolola go dira, gongwe paka e telejana jaaka go tla bo go letleletswe karolo ya 61a. Le fa karolo eno e le ya makgaolakgang, go retelelwa ke go kwadisa lenyalo ga go ame boammaaruri jwa lenyalo.
Manyalo a a nnileng gona morago ga Molao o sena go simolola go dira
Moo maphata a tlhophileng go tlamiwa ke Molao, lenyalo le tshwanetse go kwadisiwa morago ga go konosediwa gongwe mo pakeng e telejana jaaka go tla bo go letleletswe karolo ya 61b. Lebelela tlhaloso e e fa godimo malebana le fa lenyalo le sa kwadisiwa.
BOSUPI JWA LENYALO
Go ya kakarolo ya 6 (d), motlhankedi yo o nyadisang ot shwanetse a rebolela balekane ba lenyalo setifikeiti sa kwadiso, se e tla nnang bosupi jwa ka gangwe fela (prima facie) jwa gore go na le lenyalo la Semoseleme.
Motlhankedi yo o nyadisang a ka gana go kwadisa lenyalo, mme kgotlatshekelo yona, e kare morago ga go amogela kopo, ya kwadisa lenyalo leo karolo 65 le 66.
Go tlhoka go kwadisa lenyalo la Semoseleme ga go ame boammaaruri jwa lenyalo karolo 610.
DITLAMORAGO TSA DITHOTO TSA MANYALO A SEMOSELEME
Lenyalo le le nnileng gona pele ga Molao o simolola go dira
Lenyalo leo ke le e seng la tlhakanelo ya dithoto, go sa akarediwe tsamaiso ya koketsego, ntle le fa maphata a ka kwadisa tumelano e e seng ya tlhakanelo ya dithoto kwa bokwadisetsong jwa dikano mo sebakeng sa dikgwedi di le 12 morago ga letlha le Molao o simolotseng go dira ka lona karolo ya 81a.
Lenyalo le le nnileng gona morago ga Molao o sena go simolola go dira
Lenyalo leo e tla nna le e seng la tlhakanelo ya dithoto, go sa akarediwe tsamaiso ya koketsego, ntle le fa maphata a ka kwadisa tumelano e e seng ya tlhakanelo ya dithoto mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo morago ga letlha la lenyalo karolo ya 81b.
PHETOLO YA TSAMAISO YA DITHOTO TSA LENYALO
Balekane ba ba mo lenyalong la Semoseleme, le Molao o dirang mo go lona, ba ka dira kopo mmogo kwa kgotlatshekelo gore ba nne le tshono ya go fetola tsamaiso ya dithoto tsa bona tsa lenyalo karolo ya 83. Ga go a rebolwa nako epe e e beetsweng gore phetogo eo e dirwe mo go yona.
DITLHOKEGO TSA LENYALO LE LENGWE LA LEFUFA (BASADI BA BA FETANG BONGWE) LA SEMOSELEME
Monna yo o mo lenyalong la Semoseleme, le Molao ono o dirang mo go lona, mme a eletsa go tsena mo lenyalong le lengwe, a ka dira kopo kwa Kgotlhatshekelo ya:
Thebolo ya lenyalo; le
Themolo ya konteraka e e laolang tsamaiso ya isago ya dithoto tsa lenyalo tsa manyalo karolo ya 86.
Fa kgotlatshekelo e rebola kopo eo, khopi e e tlhomamisitsweng ya konteraka e tshwanetse go rekotiwa kwa go mokwadisi wa dikano karolo ya 89.
KWADISO YA MANYALO A LEFUFA (BASADI BA BA FETANG BONGWE)
Ga gona motlhankedi ope yo o nyadisang yo o tshwanetseng go kwadisa lenyalo la lefufa ntle le fela fa a tlametswe ka khopi ya taelo ya kgotlatshekelo karolo ya 810.
GO KHUTLISIWA GA MANYALO A SEMOSELEME
Karolo ya bo9 e dira tlamelo ya gore kgotlatshekelo ya molao e ka khutlisa manyalo a Semoseleme ka ntlha ya mabaka a a letlelelwang ke melao ya Islamo (lebelela Mametlelelo C go bona thulaganyo e e tshwanetseng go latelwa go tlhatlhamolola lenyalo).
Mo mabakeng a mo go ona, molekane wa lenyalo le le ntseng le le gona la selegae a tsayang kgato yay tlhalo go ya ka Molao wa Tlhalo, Kgotlatshekelo e ka seke ya nyeletsa lenyalo la selegae go fitlhelela kgotlatshekelo e kgotsofala gore lenyalo la Semoseleme le setse le tlhatlhamolotswe (karolo 10).
TEMOGO YA MANYALO A DINAGA DI SELE A SEMOSELEME
Ke kgotlatshekelo ya molao fela e e ka lemogang lenyalo le le jalo mo mabakeng a kgotlhang magareng ga maphata gongwe motlhankedi yo o nyadisang.
THARABOLOLO YA KGOTLHANG
Dikarolo tsa 13, 14 le 15 tsa Molao di dira tlamelo ya thulaganyo e e tshwanetseng go latelwa mo mabakeng a kgotlhang malebana le go tlhatlhamololwa ga manyalo (lebelela Mametlelelo ya D go bona thadiso ya dithulaganyo tse di tshwanetseng go latelwa).
Molaotlhomo o o tshitshinngwang o buisega jaana:
MOLAO WA MANYALO A SEMOSELEME WA BO... WA 20...
Go dira tlamelo ya go lemogwa ga manyalo a Semoseleme; go tlhalosa ditlhokego tsa lenyalo la boammaaruri la Semoseleme; go laola kwadiso ya manyalo a Semoseleme; go lemoga seemo le bokgoni jwa balekane ba lenyalo mo manyalong a Semoseleme; go laola ditlamorago tsa dithoto tsa manyalo a Semoseleme; go laola go khutlisiwa ga manyalo a Semoseleme le ditlamorago tsa seo; go dira tlamelo ya go dirwa ga melawana; le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Ditlhaloso le thanolo ya Molao
Mo Molaong ono, ntle le fa bokao bo kaya ka tsela e nngwe -
i "boswa" mahr bo kaya madi, dithoto gongwe sengwe le sengwe fela se se nang le boleng, go akarediwa ditshiamelo tse di tshwanetseng go duelwa ke monna a di duela mosadi wa gagwe e le ditlamorago tsa lenyalo ka bolona gore go simololwe lelapa le go tlhoma motheo wa lerato le selekane;
ii "boswa jo bo sekegilweng" bo kaya boswa gongwe karolo ya bona e e tshwanetseng go duelwa mo letlheng le go dumelanweng ka lona mo isagong mme go ka patelesega gore e duelwe fa lenyalo le tlhatlhamologa, e ka nna ka tlhalo gongwe loso;
iii "boswa jwa ka gangwe fela" bo kaya boswa gongwe karolo ya boswa e e tshwanetseng go duelwa morago fela ga go konosetsa lenyalo gongwe morago fela fa mosadi a batla jalo;
iv "Fasksh" e kaya taelo ya go tlhatlhamololwa ga lenyalo e e rebotsweng ke kgotlatshekelo, morago ga go amogela kopo e e dirilweng ke monna gongwe mosadi, ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe fela le le letlelelwang ke molao wa Islamo, go akarediwa kgetse e mo go yona mosadi, ka ntlha ya lengwe gongwe mangwe a mabaka a a latelang, go tshwana le mo-
a monna a timetseng, gongwe go sa itsiwe gore o ka ne a le kae, sebaka se seleele tota Mafqud al-Khabar;
c monna a atlholetswe go nna kwa kgolegelong sebaka sa dingwaga di le tharo gongwe go feta, fa fela e le gore mosadi o na le tshiamelo ya go dira kopo ya taelo ya go tlhatlhamolola lenyalo mo sebakeng sa ngwaga go tloga ka letlha la katlholo;
d monna o lwala bolwetsi jwa tlhaloganyo, gongwe o ntse a le mo maibing go ya jaaka go kaiwa ke karolo 5 ya Molao wa Tlhalo, e ditlamelo tsa yona di tla dirang, ka diphetogo tse di tlhokwang ke bokao junun;
e monna o na le bolwetse jwa go tlhoka go tsogelwa gongwe bolwetse jo bo masisi tota jo bo dirang gore go nna mmogo go seke ga itshokelega 'Ayab';
f monna a tshotse mosadi wa gagwe makgwakgwa ka tsela nngwe le nngwe fela, e leng se se dirang gore go nna mmogo go seke ga itshokelega Dharar;
g monna a reteletswe, kwa ntle ga lebaka le le utlwalang, go diragatsa maikarabelo a gagwe a lenyalo mo sebakeng se se sa amogelesegeng Dharar;
h monna e le molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a Semoseleme, mme a retelelwa ke go tshola mosadi wa gagwe ka tshwanelo go ya ka ditlamelo tsa Qur'an le Sunnah Dharar;
i monna a utlwisa monna wa gagwe botlhoko, go ya jaaka go tlhalosiwa mo molaong wa Islamo Dharar; gongwe j dikgotlhang tse di magareng ga balekane ba lenyalo di nyenyefaditse maitlhomo a lenyalo, go akarediwa dintlhatheo tsa go ratana, lerato, bolekane le go tlhaloganyana, moo e bileng goring go tlhatlhamolola lenyalo ke gona fela go go bonalang e le tharabololo mo seemong seo Shiqaq;
v "go tsamaisa lenyalo" jaaka go kailwe mo karolong ya 69 go kaya go dirisa mokgwa wa lenyalo mo moletlong nikah;
vi "Iddah" e kaya paka e e laoletsweng ya go leta, morago ga go sena go tlhatlhamololwa lenyalo ka Talaq, Faskh gongwe loso mo pakeng e mo go yona a ka sekeng a nyalwa gape. 'Iddah ya mosadi yo o tlhadilweng yo o-
a leng mo kgweding, ke didiko di le tharo tsa go nna mo kgweding;
b sa tlholeng a ya kgweding ka ntlha ya lebaka lengwe fela, ke dikgwedi di le tharo;
c imileng, e atologa go fitlha ka nako ya go belega.
a fa a sa ima, ke malatsi a le 130;
b fa a imile, e atologa go fitlha ka nako ya go belega.
vii "kgotlatshekelo" e kaya Kgotlatshekelo Kgolo ya Aforika Borwa, gongwe kgotlatshekelo ya malapa e e tlhamilweng ka fa tlase ga molao mongwe fela, mme e akaretsa kgotlatshekelo ya tlhalo e e tlhamilweng ka fa tlase ga karolo 10 ya Molao o o Tlhabolotsweng wa Tsamaiso, wa 1929 Molao wa bo9 wa 1929, mme e theilwe go ya jaaka go tlhalositswe mo karolo 15;
viii "kgotlhang" e kaya kgotlhang gongwe kgotlhang e e begwang e e amanang le go ranolwa gongwe go dirisiwa ga tlamelo nngwe le nngwe fela ya Molao ono gongwe molao mongwe fela o o dirang;
ix "'khula'" e kaya go tlhatlhamololwa ga kgolagano ya lenyalo fa mosadi a batla seo go ya ka tumelano ya phetiso ya dithoto gongwe dintlha dingwe tse di letlelesegang magareng ga balekane ba lenyalo go ya ka molao wa Islamo;
x"Lenyalo la Semoseleme" le kaya lenyalo magareng ga monna le mosadi le le dirilweng go ya ka molao wa Islamo fela;
xi "lenyalo le le gona la selegae" le kaya lenyalo le le ntseng le le gona le le nnileng gona go ya ka molao wa Islamo mme le kwadisitswe le go tlhomamisiwa go ya ka Molao wa Lenyalo pele ga Molao ono o simolola go dira;
xii "Molao ono" o akaretsa melawana.
xiii "Molao wa Lenyalo" o kaya Molao wa Lenyalo wa 1961 Molao wa bo25 wa 1961;
xiv "Molao wa Tlhalo" o kaya Molao wa Tlhalo, wa 1979 Molao wa bo70 wa 1979;
xv "MoMoseleme" ke motho yo o dumelang ka bongwe fela jwa ga Allah mme a dumela gore Morongwa yo o Boitshepo Muhammad ke moporofeta wa bofelo mme e bile a na le tumelo e e akaretsang tsotlhe tse di botlhokwa tsa Islamo;
xvi "motlhankedi yo o nyadisang" o kaya motho wa moMoseleme yo o nang le kitso ya molao wa Islamo mme a thapilwe ke Tona jaaka motlhankedi yo o nyadisang go tsweletsa mabaka a Molao ono gongwe motlhankedi yo o dirang ka taolelo e e kwadilweng ya ga Tona;
xvii "Mmueledi wa Lelapa" o kaya Mmueledi wa Lelapa yo o thapilweng ka fa tlase ga karolo 21 ya Molao wa Tsereganyo mo Mererong Mengwe ya Tlhalo, wa 1987 Molao wa bo24 wa 1987;
xviii "rebotsweng" e kaya e e rebotsweng ke molawana o o dirilweng ka fa tlase ga karolo ya 18;
xix "'Talaq'" e kaya go tlhatlhamololwa ga lenyalo la Semoseleme, ka nako eo gongwe mo nakong e e tlang, ke monna, gongwe mosadi wa gagwe, gongwe moemedi, yo o laoletsweng go dira jalo, ka go dirisa lefoko Talaq gongwe lekaelagongwe gongwe letswa la yona ka puo nngwe le nngwe fela, mme e akaretsa kgoeletso ya Talaq go latela Tafwid al- Talaq;
xx "Talaq e e gogelegang morago" e kaya Talaq Raj'l e e sa khutliseng lenyalo pele ga go konosediwa ga 'Iddah', mme e naya maphata tshiamelo ya go boelana pele ga go khutla ga letlha la "Iddah' fela;
a Talaq ya ntlha gongwe ya bobedi e e ka gogelegang morago e e goeleditsweng ke monna e e simololang go se gogelege morago fa 'Iddah' e felelwa ke letlha;
b Talaq e e goeleditsweng ka tlhamalalo jaaka e e sa gogelegeng morago ka nako ya kgoeletso; le c kgoeletso ya boraro ya Talaq;
xxii "'Tafwid al- Talaq'" e kaya fa monna a rolela dithata tsa gagwe tsa Talaq mo mosading wa gagwe gongwe go mongwe fela, e ka nna ka nako ya go konosediwa ga lenyalo gongwe mo tsamaong ya lenyalo, gore mosadi gongwe motho yo o roletsweng dithata a kgone go fedisa lenyalo ka go goeletsa Talaq go ya ka dipeelo tsa dithata tseo fela; mme xxiii "Tona" e kaya Tona ya Merero ya Selegae.
Tiriso ya Molao ono
Ditlamelo tsa Molao ono di tla dirisiwa mo lenyalong la Semoseleme le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, moo maphata a lona a tlhophang go ya ka tsela e e rebotsweng, go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono.
Ditlamelo tsa Molao ono di tla dirisiwa mo lenyalong la Semoseleme le le nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira: Fa fela e le gore maphata a tla nna le tshiamelo, mo sebakeng sa dikgwedi di le 12 gongwe paka e telejana jaaka go tla bo go rebotswe, go tloga ka letlha la tshimologo eo, go tlhopha mmogo go ya ka tsela e e rebotsweng, gore ba seke ba tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono, mme mo lebakeng le le jalo, ditlamelo tsa Molao ono ga di kitla di dira mo lenyalong le le jalo.
Molao o o dirang mo lenyalong la Semoseleme le maphata a lona a tlhophileng gore a seke a tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono, e tla nna molao fela jaaka o sa bolo go nna pele ga Molao ono o simolola go dira.
Ditlamelo tsa Molao ono-
a o dira mo lenyalong le le ntseng le le gona la selegae go ya jaaka balekane ba lenyalo leo ba tlhophile ka tsela e e rebotsweng go dira go ditlamelo tsa Molao ono di dire, go sa akarediwe dikarolo 5, 6, 7 le 10: Fa fela e le gore ditshwanelo tsa dithoto tse di tswang mo lenyalong la tlhakanelo ya dithoto gongwe lenyalo le le nang le tsamaiso ya koketsego, gongwe go ya ka konteraka e e seng ya tlhakanelo ya dithoto, ga di kitla di amega;
b ga di dire mo lenyalong la selegae le le tlhomamisitsweng ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo morago ga go simolola go dira ga Molao ono; mme c ga di dire mo lenyalong la setso le le kwadisitsweng ka fa tlase ga Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso wa 1998 Molao wa bo120 wa 1998.
Lenyalo la Semoseleme le Molao ono o dirang mo go lona mme le obametse ditlhokego tsotlhe tsa Molao ono, le tla lemogwa mo mabakeng otlhe jaaka lenyalo la boammaaruri.
Maemo le bokgoni jo bo lekalekanang jwa balekane ba lenyalo
Monna le mosadi ba ba mo lenyalong la Semoseleme ba lekalekana ka seriti sa setho mme botlhe, go ya ka tekatekano, ba na le maemo a a tletseng, bokgoni le go ikemela ka tsa madi, go akarediwa bokgoni jwa go bona le go nna le dithoto le go di tsamaisa, go tsenela dikonteraka le go tsaya dikgato tsa semolao.
Dikgotlhang
Kgotlhang nngwe le nngwe e e tlhagelelang mo lenyalong la Semoseleme le le nnileng gona mme la khutla pele ga Molao ono o simolola go dira, e tla lebelelwa go ya ka ditlamelo tsa Molao ono: Fa fela e le gore maphata a ka dumelana ka tsela e e rebotsweng go tlhopha gore kgotlhang e lebelelwe kwa ntle ga ditlamelo tsa Molao ono.
a Moo e leng gore kgotlhang e tlhagelela magareng ga monna yo o mo lenyalong la lefufa, le mongwe gongwe bangwe ba balekane ba gagwe ba lenyalo, mme kgotlhang ya teng e sa ntse e sekasekwa kwa kgotlatshekelo e e nang le bokgoni mo tikologong eo, mme e bile go sa kgathalesege gore a kgotlhang e amana le lenyalo le le laolwang ke ditlamelo tsa Molao ono kgotsa nnyaa, balekane botlhe ba lenyalo ba monna a nyalaneng nabo ba tshwanetse go newa kitsiso ya kgotlhang eo.
b Fa e dira taelo go latela ditlamelo tsa temana ya a, kgotlatshekelo e tshwanetse go ela tlhoko ditshwanelo tsa maphata otlhe a a amegang.
Ditlhokego tsa gore manyalo a Semoseleme e nne a boammaaruri
Gore lenyalo la Semoseleme le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira e nne la boammaaruri -
a batho ba ba ikaelelang go nyala ba tshwanetse gore botlhe ba dumele go nyalana;
b motlhankedi yo o nyadisang o tshwanetse go tlhomamisa go tswa mo moemeding, fa a le gona, gore a maphata a a ikaelelang go nyalana a dumetse go dira seo;
c go tshwanetse ga nna le basupi jaaka go tlhokega go ya ka molao wa Islamo ka nako ya fa go konosediwa lenyalo;
d monyadi le monyadiwa ba ba ikaelelang go tsena mo lenyalong ba tshwanetse ba bo ba le bogolo jwa dingwaga di le 18; mme e go tshwanetse ga obamelwa ditlamelo tsa karolo eno le dikarolo tsa 6 le 7.
Ga gona molekane ope yo o mo lenyalong la Semoseleme le Molao ono o dirang mo go lona yo o tla reng morago a tsene mo lenyalong ka fa tlase ga Molao wa Lenyalo gongwe molao mongwe fela mo tsamaong ya lenyalo leo la Semoseleme.
Mo lebakeng le mo go lona go tsenweng mo lenyalong go tlola ditlamelo tsa karolwana 2, lenyalo leo le tla tsewa e se la boammaaruri.
Fa mongwe wa banyalani ba ba ikaelelang go tsena mo lenyalong e sa le ngwana, o tshwanetse go bona tumelelo ya batsadi ba gagwe botlhe, gongwe fa a sena batsadi, ya motlhokomedi wa gagwe.
Fa tumelelo ya motsadi gongwe motlhokomedi jaaka go kailwe mo karolwaneng ya 4 e sa kgone go bonwa, go tla dira ditlamelo tsa karolo ya 25 ya Molao wa Lenyalo.
Le fa go ntse go na le ditlhokego tsa karolwana ya 1 d, Tona gongwe mongwe fela wa Momoseleme gongwe bothati jwa Semoseleme jo bo laoletsweng jalo ke ena ka lekwalo, ba ka rebolela motho yo o bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga tse di beilweng, tetla e e kwadilweng go tsena mo lenyalong la Semoseleme fa Tona gongwe motho yo o kailweng gongwe bothati bo bona lenyalo leo le eletsega mme e bile le le mo dikgatlhegong tsa maphata a a amegang.
Tetla e e tla bong e rebotswe go ya ka karolwana ya 6 ga e kitla e golola maphata a lenyalo leo le le lebeletsweng mo maikarabelong a go obamela ditlhokego tse dingwe le dingwe gape tse di rebotsweng ke molao.
Fa motho yo o bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga tse di beilweng a tsene mo lenyalong la Semoseleme kwa ntle ga tetla e e kwadilweng ya Tona gongwe mongwe gongwe bothati jo bo laoletsweng jalo ke ena, Tona gongwe motho yoo gongwe bothati, fa ba bona lenyalo leo le eletsega mme e bile le le mo dikgatlhegong tsa maphata a a amegang, mme e le gore mo dintlheng tse dingwe tsotlhe lenyalo le nnile go ya ka Molao ono, ba ka tlhomamisa lenyalo leo ka go kwala, go nna lenyalo la boammaaruri la Semoseleme mo mabakeng otlhe.
Go lebeletswe ditlamelo tsa dikarolwana 6 le 7, karolo ya 24A ya Molao wa Lenyalo e dira mo lenyalong la Semoseleme la ngwana le le nnileng gona kwa ntle ga tumelelo ya motsadi, motlhokomedi, mokomisinara wa katlaatlelo wa bana gongwe moatlhodi, go ya fela jaaka go tla bo go le maleba.
Thibelo ya lenyalo la Semoseleme magareng ga batho ka ntlha ya kamano ya bona ya madi gongwe losika gongwe tlhokomelo, gongwe lebaka lengwe le lengwe fela, e laolwa go ya ka molao wa Islamo.
a le le nnileng gona pele ga go simolola go dira ga Molao ono, kwa ntle ga fa maphata a tlhophile gore a seke a tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono jaaka go kailwe mo karolong ya 22, le tshwanetse go kwadisiwa mo sebakeng sa dikgwedi tse 12 morago ga go simolola go dira goo, gongwe mo pakeng nngwe e e telejana go ya fela jaaka Tona a ka rebola nako le nako ka kitsiso mo Kaseteng; gongwe b le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, moo maphata a tlhophileng go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono jaaka go kailwe mo karolong ya 21, le tshwanetse go kwadisiwa jaaka go rebotswe ka nako ya go konotelelwa ga lenyalo gongwe mo pakeng nngwe e e telejana go ya fela jaaka Tona a ka rebola nako le nako ka kitsiso mo Kaseteng.
Ga gona motlhankedi yo o nyadisang yo o tla kwadisang lenyalo lengwe le lengwe fela ntle le fela fa -
a mongwe le mongwe wa maphata a a amegang a neela motlhankedi yo o nyadisang lekwaloitshupo la gagwe le le rebotsweng ka fa tlase ga ditlamelo tsa Molao wa Boitshupo wa 1986 Molao wa bo71 wa 1986; gongwe b fa go sena lekwaloitshupo, lephata le le maleba le tlamela motlhankedi yo o nyadisang ka lekwalo la maikano le le rebotsweng; gongwe c mongwe wa maphata ao a neela motlhankedi yo o nyadisang lekwaloitshupo la gagwe le le kailweng mo temaneng ya a mme yo mongwe a neela motlhankedi yo o nyadisang lekwalo la maikano le le kailweng mo temaneng ya b.
Motlhankedi yo o nyadisang o tshwanetse-
a go itsise maphata ao gore a na le tshiamelo ya go diragatsa konteraka e a e itlhophetseng e e laolang tsamaiso ya lenyalo la bona, gongwe gore a ka diragatsa konteraka e e kannweng mme o tshwanetse go ba neela dikai tsa dikonteraka tseo jaaka di rebotswe gore maphata a kgone go dira tlhopho ka kitso;
b go netefatsa gore balekane ba lenyalo ba tlhaloganya ditsamaiso tsa kwadiso;
c fa a sena go ikgotsofatsa gore balekane ba lenyalo ba diragaditse lenyalo la boammaaruri la Semoseleme, a kwadise boitshupo jwa balekane ba lenyalo, letlha la lenyalo, boswa jo go dumelanweng ka jona, e ka nna jo bo duelwang ka gangwe fela gongwe jo bo sekegilweng ka botlalo gongwe bontlhabongwe, le dintlha dingwe le dingwe fela tse di rebotsweng, mme o tshwanetse go kwadisa lenyalo go ya ka Molao ono le melawana jaaka e rebotswe;
d rebolela balekane ba lenyalo setifikeiti sa kwadiso, se se nang le dintlha tse di rebotsweng; le e fetisetsa direkoto tse di maleba kwa moemeding wa kgaolo gongwe kgaolopotlana yo o thapilweng jalo ka fa tlase ga karolo ya 211 ya Molao wa Boitshupo wa 1986.
Fa motlhankedi yo o kwadisang a sa kgotsofala gore go ne go na le lenyalo la boammaaruri la Semoseleme magareng ga banyalani, o tshwanetse go gana go kwadisa lenyalo.
Morago ga balekane ba lenyalo ba sena go dira kopo kwa kgotlatshekelo eo, kgotlatshekelo e ka laela-
a kwadiso ya lenyalo la Semoseleme; gongwe b go phimolwa gongwe go baakanngwa ga kwadiso nngwe fela ya lenyalo la Semoseleme e e dirilweng ke motlhankedi yo o nyadisang.
Setifikeiti sa kwadiso ya lenyalo la Semoseleme se se rebotsweng ka fa tlase ga karolo eno gongwe molao mongwe fela o o nang le tlamelo ya kwadiso ya manyalo a Semoseleme ke bosupi jwa ntlha jo bo lekaneng prima facie proof jwa go nna gona ga lenyalo la Semoseleme le jwa dintlha tse di fitlhelwang mo setifikeiting.
Motlhankedi mongwe le mongwe yo o nyadisang yo o kwadisang ka kitso, lenyalo le le sa obameleng ditlamelo tsa Molao ono, o tla bonwa molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso e e sa feteng R5 000.
a Motho mongwe le mongwe yo o tsamaisang lenyalo la Semoseleme, go sa kgathalesege gore a motho yoo ke motlhankedi yo o nyadisang, o tshwanetse go itsise balekane ba ba ikaelelang go tsena mo lenyalong gore ba ka itlhophela gore a ba batla go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono kgotsa nnyaa.
b Fa maphata a lenyalo le go ikaelelwang go tsenwa mo go lona a tlhopha go tlamiwa ke ditlamelo tsa Molao ono jaaka di kailwe mo karolong ya 21, motho yo o tsamaisang lenyalo le le kailweng mo temaneng ya a o tshwanetse go fetisetsa maphata ao kwa motlhankeding yo o nyadisang gore go kwadisiwe lenyalo leo la Semoseleme le a le tsamaisitseng.
c Motho yo o tsamaisang lenyalo le le kailweng mo temaneng ya a, yo o sa obameleng ditlamelo tsa temana ya b, o nna le molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso e e sa feteng R5 000.
Bosupi jwa bogolo jwa maphata a a ikaelelang go tsena mo lenyalong
Fa maphata a tlhagelela fa pele ga motlhankedi yo o nyadisang gore ba tsweletse lenyalo la Semoseleme mme motlhankedi yoo yo o nyadisang a na le pelaelo ya gore mongwe wa bona o ka ne a le bogolo jo bo mo iletsang go tsena mo lenyalong la boammaaruri la Semoseleme kwa ntle ga tumelelo gongwe tetla ya motho mongwe fela, motlhankedi yo o nyadisang a ka gana go kwadisa lenyalo magareng ga bona ntle le fa a ka newa tumelelo eo gongwe tetla e e kwadilweng, gongwe bosupi jo bo kgotsofatsang jwa gore lephata le le amegang le na le tshiamelo ya go ka tsena mo lenyalong kwa ntle ga tumelelo gongwe tetla eo.
Ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo la Semoseleme le bokgoni jwa banyalani jwa go saena dikonteraka
Lenyalo la Semoseleme le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira le tla tsewa jaaka lenyalo le e seng la tlhakanelo ya dithoto go sa akarediwe tsamaiso ya koketsego, ntle le fa ditlamorago tsa dithoto tse di laolang lenyalo di laolwa ka tumelano magareng ga balekane ba lenyalo mo konterakeng e e seng ya tlhakanelo ya dithoto e e tla kwadisiwang kwa Bokwadisetsong jwa Dikano -
a malebana le lenyalo le le nnileng gona pele ga Molao ono o simolola go dira, mme le fa e le gore ka nako ya go konosediwa ga lona, go ne go na le tumelano e e kwadilweng magareng ga balekane ba lenyalo, e e laolang ditlamorago tsa dithoto tsa lenyalo, mo sebakeng sa dikgwedi di le somepedi go tloga ka letlha le Molao o simolotseng go dira ka lona; le b malebana le lenyalo le le nnileng gona morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo go tloga ka letlha le konteraka e simolotseng go dira ka lona gongwe paka e e atolositsweng go ya fela jaaka kgotlatshekelo e ka letla fa go sena go dirwa kopo.
Go sa ikgatholosiwe ditlamelo dingwe le dingwe fela tse di ganetsanang le seno tse di ka fitlhelwang mo molaong mongwe fela, konteraka e e seng ya tlhakanelo ya dithoto e e kaiwang mo karolwaneng ya 1 ga e tlhoke go tlhomamisiwa ke ramolao.
Banyalani ba ba mo lenyalong la Semoseleme le le nnileng gona pele ga Molao ono o ka simolola go dira ba ka dira kopo mmogo kwa kgotlatshekelo go letlelelwa go fetola tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e dirang mo lenyalong gongwe manyalong a bona mme kgotlatshekelo, fa e ikgotsofaditse gore-
iv go na le mabaka a a utlwalang a phetogo e e tshitshinngwang;
v go rebotswe kitsiso e e kwadilweng e e lekaneng ya phetogo e e tshitshinngwang go banayamolato ba balekane ba lenyalo ba melato e e fetang R500 gongwe melato e Tona ya Bosiamisi e ka swetsang ka yona ka kitsiso mo Kaseteng; mme vi go se motho ope yo o tla gobelelwang ke phetogo e e tshitshinngwang, e ka, laela gore tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e dirang mo lenyalong gongwe manyalo ao, ga e sa tlhole e dira mme ya laolela maphata a lenyalo gongwe manyalo ao go tsena mo konterakeng e e kwadilweng e e leng gore e tla laola tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo gongwe manyalo a bona mo isagong go ya ka dipeelo tse di tla bong di beilwe ke kgotlatshekelo.
Mo kgetseng e e amang monna yo e leng molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a Semoseleme, batho botlhe ba ba nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, bogolo segolo molekane gongwe balekane ba ba gona ba lenyalo, ba tshwanetse go nna gona mo ditsamaisong.
Moo monna e leng molekane wa lenyalo mo lenyalong le le gona la selegae, le mo lenyalong la Semoseleme, balekane ba gagwe ba lenyalo botlhe ba tshwanetse go nna gona mo ditsamaisong tseo.
Monna yo o mo lenyalong la Semoseleme, le Molao ono o dirang mo go lona, mme a eletsa go tsena mo lenyalong le lengwe la Semoseleme le mosadi yo mongwe morago ga go simolola go dira ga Molao on,o o tshwanetse go dira kopo kwa kgotlatshekelo gore e rebole konteraka e e kwadilweng e e tla laolang tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo tsa manyalo a gagwe mo isagong.
Fa go lebeletswe kopo go ya ka karolwana 6, kgotlatshekelo a e ka rebola tetla fa e kgotsofetse gore monna o kgona go tshola tekatekano magareng ga balekane ba gagwe ba lenyalo go ya jaaka go rebotswe mo Qur'an e e Boitshepo;
b malebana le lenyalo le e leng la tlhakanelo ya dithoto gongwe le le nang le tsamaiso ya koketsego ya dithoto gongwe thulaganyo nngwe fela ya konteraka, e ka-
i emisa tsamaiso ya dithoto tsa lenyalo e e dirang mo lenyalong; mme ii e ntshe taelo ya karoganyo ya dithoto tse di tlhakanetsweng tse di amegang ka go lekalekana, gongwe ka mabaka mangwe fela ae kgotlatshekelo e ka bonang a siame;
iii ntsha taelo ya karoganyo ya ka gangwe fela ya koketsego e e amegang go ya ka ditlamelo tsa kgaolo 1 ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984, gongwe ka ntlha ya mabaka mangwe fela a kgotlatshekelo e ka bonang a siame;
c ntsha taelo eo malebana le dithoto tse di ka nnang gona tsa balekane ba lenyalo ba ba amegang go ya jaaka go dumelanwe, gongwe, fa go sena tumelano, lenyalo le tla tsewa e le le e seng la tlhakanelo ya dithoto, ntle le fa kgotlatshekelo e ka swetsa ka tsela e nngwe ka ntlha ya mabaka a a pateletsang.
Batho botlhe ba ba nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong, bogolo segolo molekane gongwe balekane ba lenyalo ba ba gona ba modirakopo gammogo le molekane yo o tshwanetseng go nyalwa, ba tshwanetse go nna mmogo mo ditsamaisong tse di dirwang go ya ka karolwana ya 6.
Fa kgotlatshekelo e letlelela kopo e e kailweng mo karolwaneng ya 3 gongwe 6, mokwadisi gongwe tlelereke ya kgotlatshekelo, fela jaaka go tla bo go le maleba, o tshwanetse go neela molekane mongwe le mongwe wa lenyalo taelo ya kgotlatshekelo e e akaretsang dikhopi tse di tlhomamisitsweng tsa konteraka eo mme o tshwanetse go dira gore taelo eo le khopi e e tlhomamisitsweng ya konteraka eo di romelwe kwa mokwadising mongwe le mongwe wa dikano mo lefelong le kgotlatshekelo e leng mo go lona gore go kwadisiwe.
Ga gona motlhankedi ope yo o nyadisang yo o tla kwadisang lenyalo la bobedi gongwe le le latelang la Semoseleme, ntle le fa fela monna a tlamela motlhankedi yo o nyadisang ka taelo ya kgotlatshekelo e e nayang tetla e e tlhokegang go ya ka karolwana ya 7.
Monna yo o tsenang mo lenyalong le lengwe la Semoseleme, fa a sa ntse a nyetse, kwa ntle ga tetla ya kgotlatshekelo, e le go tlola karolwana ya 6, o tla nna le molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso e e sa feteng R20 000.
Motho mongwe le mongwe yo o thibelang yo mongwe ka bomo gore a seke a diragatsa ditshwanelo tse di rebotsweng ka fa tlase ga Molao ono, o tla nna le molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso gongwe go latlhelwa kwa kgolegelong sebaka se se sa feteng ngwaga.
Ditlamelo tsa karolo ya 2 ya Molao wa Tlhalo di tla dira, ka diphetogo tse di tla tlhokegang go ya ka bokao, malebana le tikologo e kgotlatshekelo e dirang mo go yona malebana le Molao ono.
Go sa ikgatholosiwe ditlamelo tsa karolo ya 3a ya Molao wa Tlhalo gongwe sengwe fela se se ganetsanang le seo se se fitlhelwang mo molaong mongwe fela gongwe molao wa boagisanyi, lenyalo la Semoseleme le ka tlhatlhamolowla ke kgotlatshekelo ka ntlha ya mabaka a a letlelelwang ke molao wa Islamo. Ditlamelo tsa karolo eno di tla dira gape, ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao, mo lenyalong le le ntseng le le gona la selegae mo e leng gore maphata a lona a tlhophile ka tsela e e rebotsweng, go dira gore ditlamelo tsa Molao ono di dire mo ditlamoragong tsa lenyalo la bona.
Mo mabakeng a Talaq, go tla diragadiwa tse di latelang:
a Monna o tla patelesega go dira gore Talaq e e sa gogelegeng morago e kwadisiwe ka gangwe fela, mme mo lebakeng lengwe le lengwe fela, mo sebakeng se se sa feteng malatsi a le 30 morago ga kgoeletso, le motlhankedi yo o nyadisang kwa kgaolong ya magiseterata e e gaufi le bonno jwa mosadi, mosadi yoo a le gona gongwe moemedi yo o laoletsweng jalo ke mosadi gammogo le basupi ba le babedi ba ba nang le bokgoni.
b Fa e le gore ga go kgonagale gore mosadi gongwe moemedi yo o laoletsweng ke mosadi a nne gona ka ntlha ya lebaka lengwe fela, motlhankedi yo o nyadisang o tla kwadisa Talaq e e sa gogelegeng morago fela mo mabakeng a mo go ona monna a kgotsofatsang motlhankedi yo o nyadisang kitsiso e e maleba e e ka ga keletso ya kwadiso e e mo foromong e e rebotsweng e neilwe mosadi ke morongwa wa kgotlatshekelo gongwe tirelo e e emetseng seo.
c Ditlamelo tsa ditemana tsa a le b di tla dira ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao, moo monna a neileng mosadi dithata tsa go dira kgoeletso ya Talaq, mme mosadi a dirile kgoeletso ya Talaq e e sa gogelegeng morago Tafwid al- Talaq.
d Monna mongwe le mongwe fela yo e leng gore a ntse a itse e bile a dira ka bomo, ga a kwadise Talaq e e sa gogelegeng morago go ya ka karolwana eno o tla nna le molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso e e sa feteng R5 000.
e Fa molekane wa lenyalo a ganetsa boammaaruri jwa Talaq e e sa gogelegeng morago, go ya ka Molao wa Islamo, motlhankedi yo o nyadisang a ka seke a e kwadisa go fitlhelela kgotlhang eo e rarabololwa ka tsereganyo go ya ka karolo ya 14 gongwe kgotlatshekelo go latela tumelano e e kwadilweng magareng ga balekane ba lenyalo.
f E tla re mo sebakeng sa malatsi a le 14 morago ga letlha la go kwadisiwa ga Talaq e e sa gogelegeng morago, molekane wa lenyalo o tla simolola dikgato tsa semolao kwa kgotlatshekelong e e nang le bokgoni go bona taelo e e tlhomamisang go tlhatlhamololwa ga lenyalo ka tsela ya Talaq. Kgato e e tla tsewang jalo e tla ikamanya le ditsamaiso tse di rebolwang nako le nako ke melawana e e dirang ya kgotlatshekelo. Khopi ya setifikeiti sa kwadiso ya Talaq e e sa gogelegeng morago e tla mametlelelwa mo tagafareng e e simololang kgato eo. Seno ga se thibele molekane wa lenyalo go batla thuso e e latelang ya nakwana-
i kopo ya taelo ya kgotlatshekelo fa kgato ya semolao e sa ntse e tsweletse gongwe ya go newa tlhokomelo ya nakwana, gongwe phitlhelelo ya ngwana yo o sa leng mmotlana wa mo lenyalong le le amegang gongwe tuelo ya tlhokomelo;
ii kopo ya kabelo go thusa mo ditshenyegelong tsa kgato eo gongwe go tsaya dikgato tseo, gongwe go dira kopo eo, ka kopo ya boitshodi, gongwe ya tirelo ya tsamaiso e e emiseditsweng, gongwe nopolo ya taelo ya mongwe yo e leng lephata la kgato eo gongwe kopo e eo; gongwe iii kopo ya tlhokomelo mo pakeng ya "iddah.
Kgotlatshekelo e tshwanetse go rebola taelo ya tlhalo ka mokgwa wa Faskh ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe fela le le lemogwang jaaka la boammaaruri la go tlhatlhamolola manyalo ka fa tlase ga molao wa Islamo, go akarediwa mabaka a a tlhalositsweng mo tlhalosong ya Faskh mo karolong ya 1. Mosadi o tla tsaya dikgato tsa taelo ya tlhalo ka mokgwa wa Faskh mo kgotlatshekelo e e nang le bokgoni, mme tsamaiso e e dirang moo e tla nna tsamaiso e e bewang nako le nako ke melawana ya kgotlatshekelo, go akarediwa tlhokomelo ya nakwana e e maleba, e e kailweng mo karolwaneng ya 3f. Go rebolwa ga Faskh ke kgotlatshekelo, go akarediwa Faskh e e rebotsweng morago ga kopo e e dirilweng ke monna, e tla fedisa lenyalo.
Balekane ba lenyalo ba ba diragaditseng Khula ba tla tlhagelela ka sebele fa pele ga motlhankedi yo o nyadisang mme ba dira gore e kwadisiwe fa pele ga basupi ba ba nang le bokgoni ba le babedi. Motlhankedi yo o nyadisang o tla kwadisa Khula jaaka Talaq e le nngwe fela e e sa gogelegeng morago, mme mo lebakeng leo ditlamelo tsa karolwana 3f di tla dira ka diphetogo tse di tla bong di tlhokega go ya ka bokao.
Molao wa Tsereganyo mo Mererong Mengwe ya Tlhalo wa 1987 Molao wa bo24 wa 1987 le dikarolo tsa 61 le 2 tsa Molao wa Tlhalo tse di amanang le tshireletso ya katlaatlelo ya ngwana gongwe ngwana yo o sa leng mmotlana wa lenyalo le le amegang, di dira mo go tlhatlhamololweng ga lenyalo la Semoseleme ka fa tlase ga Molao ono.
Kgotlatshekelo e e rebolang gongwe e tlhomamisa taelo ya go tlhatlhamololwa ga lenyalo la Semoseleme -
a e na le dithata tse di kailweng mo dikarolong tsa 71, 77 le 78 tsa Molao wa Tlhalo le karolo ya 241 ya Molao wa Dithoto tsa Lenyalo, wa 1984 Molao wa bo88 wa 1984;
b e tshwanetse gore, fa e bona seo se siame e bile se sa gobelele, fa go sena tumelano epe magareng ga maphata a a mo lenyalong malebana le karoganyo ya dithoto tsa bona, e laele gore dithoto tseo di aroganngwe ka go lekalekana magareng ga maphata, fa e le gore-
i lephata le tota le thusitse, gongwe le dirile ditirelo, mo tirong gongwe mo tsamaisong ya kgwebo gongwe dikgwebo tsa lelapa mo tsamaong ya lenyalo; gongwe ii maphata a nnile le seabe, mo tsamaong ya lenyalo, mo tlhokomelong gongwe koketso ya thoto ya ona, gongwe ya mongwe fela wa ona, mo e leng gore tota ga go kgonagale gore go ka lekanyediwa ka nepo gore lephata lengwe le lengwe le nnile le seabe gongwe le abetse go le kana kang.
c e tshwanetse gore, mo ntlheng ya monna yo e leng molekane wa lenyalo mo manyalong a a fetang bongwe a Semoseleme, e ele tlhoko dintlha tsotlhe tse di maleba, go akarediwa tatelano ya manyalo, konteraka nngwe le nngwe fela, tumelano gongwe taelo e e dirilweng go ya ka karolo ya 83 le 7.
d e ka laela gore motho mongwe le mongwe fela yo e leng gore go ya ka kgotlatshekelo, o na le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong oo, e nne karolo ya ditsamaiso;
e e ka dira taelo malebana le tlhokomelo ya, kgotsa phitlhelelo ya, ngwana mongwe le mongwe fela yo o sa leng mmotlana wa lenyalo, go lebeletswe ditlamelo tsa karolo ya 11;
f e tshwanetse gore, fa e dira taelo ya tuelo ya tlhokomelo, go akarediwa tlhokomelo e e fetileng, e ele tlhoko dintlha tsotlhe tse di maleba; mme g e ka dira taelo ya mpho ya kagisanyo mut'ah al- Talaq mo mabakeng a a tlhalositsweng a a letlelelwang ke molao wa Islamo.
Dingwaga tsa go nna mogolo
Go tsweletsa Molao ono, dingwaga tsa go nna mogolo tsa motho mongwe le mongwe di lebelelwa go ya ka Molao wa Dingwaga tsa Bogolo wa 1972 (Molao wa bo57 wa 1972).
Tlhokomelo le phitlhelelo ya bana ba ba sa leng babotlana
Fa e dira taelo ya yo o tla nnang le, gongwe phitlhelelo ya ngwana yo o sa leng mmotlana, gongwe fa e dira tshwetso malebana le yo o tshwanetseng go tlhokomela bana, kgotlatshekelo, e ntse e etse tlhoko molao wa Islamo, le pegelo le dikatlenegiso tsa Mmueledi wa Lelapa, e tla ela tlhoko katlaatlelo le dikgatlhego tsa ngwana.
Go lebeletswe karolwana 1, motsadi yo o sa nneng le ngwana o tla nna le phitlhelelo e e amogelesegang ya ngwana.
Fa batsadi botlhe ba se gona, gongwe, fa ba retelelwa, ka ntlha ya mabaka mangwe fela, fela go ntse go lebeletswe karolwana 1, kgotlatshekelo, e ntse e letse tlhoko molao wa Islamo, fa e rebola taelo ya yo o tla nnang le al-hadanah gongwe yo o tla tlhokomelang al-walayah ngwana yo o sa leng mmotlana, e tla rebola taelo ya go nna le, gongwe go tlhokomela ngwana go motho yo kgotlatshekelo e mo tsayang a le maleba, mo mabakeng otlhe.
Taelo malebana le go nna le, gongwe go tlhokomela gongwe go nna le phitlhelelo ya ngwana, e e dirwang go ya ka Molao ono, e ka nna ya phimolwa gongwe ya fetolwa ka nako nngwe le nngwe, gongwe, malebana le phitlhelelo ya ngwana, ya beelwa thoko ke kgotlatshekelo fa kgotlatshekelo e fitlhela e le gore go na le mabaka a a lekaneng gore go ka dirwa jalo: Fa fela e le gore Mmueledi wa Lelapa o tsaya dikgato tsa patlisiso malebana le katlaatlelo ya bana ba ba sa leng babotlana, pele ga go dira taelo e e maleba ya phetolo, phimolo gongwe go beelwa thoko, fela jaaka go tla bo go le maleba.
Tlhokomelo
Go tla dira ditlamelo tsa Molao wa Tlhokomelo wa 1998 (Molao wa bo99 wa 1988), ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao, malebana le maikarabelo a motho mongwe le mongwe fela a go tlhokomela motho yo mongwe. Kwa ntle ga go ikgatholosa ditlamelo tsa Molao oo, ditlamelo tsa dikarolwana tsa go ya go di tla dira.
Go ntse go na le ditlamelo tsa karolo ya 15 ya Molao wa Tlhokomelo wa 1998, gongwe molao wa boagisanyi, kgotlatshekelo ya tlhokomelo e tla re fa e rebola taelo ya tlhokomelo, gongwe ka tsela nngwe ya go swetsa ka madi a a tshwanetseng go duelwa e le a tlhokomelo, e ele tlhoko gore-
a monna o patelesega go tlhokomela mosadi wa gagwe mo tsamaong ya lenyalo la Semoseleme go ya ka bokgoni jwa gagwe gongwe ditlhokego tsa gagwe tse di amogelesegang;
b rre o tlamega go tlhokomela bana ba gagwe go fitlhelela ba kgona go itlhokomela;
c mo lebakeng le go tlhatlhamololwang lenyalo la Semoseleme ka tlhalo-
i monna o patelesega go tlhokomela mosadi mo sebakeng se se laoletsweng sa go leta sa 'Iddah;
ii moo mosadi a nnang le bana go ya ka karolo ya 11, monna o patelesega go duela mosadi, go akarediwa le go tlamela ka bonno jo bo farologaneng fa mosadi a sena bonno, mo pakeng eo fela;
iii mosadi o tla nna le tshiamelo e e farologaneng ya go duelwa ujrah al-hadanah malebana le paka ya go amusa ya dingwaga di le pedi e e tlhakanyediwang go tloga ka letlha la go belegwa ga lesea;
iv maikarabelo a monna a go tlhokomela ngwana yo o tsetsweng mo lenyalong leo a akaretsa go tlamela ka dijo, diaparo, bonno jo bo farologaneng, tlhokomelo ya kalafi le thuto.
Madi a tlhokomelo a go tla swediwang ka ona e tla nna madi a kgotlatshekelo ya tlhokomelo e tla a bonang a sa gobelele mme a siame mo mabakeng otlhe a kgetse.
Taelo ya tlhokomelo e e dirilweng go ya ka Molao ono e ka nna ya phimolwa gongwe ya fetolwa gongwe ya beelwa thoko ke kgotlatshekelo ka nako nngwe le nngwe fa kgotlatshekelo e fitlhela e le gore go na le mabaka a a lekaneng gore go ka dirwa jalo.
Madi a a saletseng kwa morago a a sa duelwang a tlhokomelo a a tshwanetseng go duelwa mme a duelwa mosadi a ka seke a phimolwa ka taolelo, go sa ikgatholosiwe ditlamelo tsa Molao wa Taolelo wa 1969 Molao wa bo68 wa 1969 gongwe molao mongwe fela.
TSEREGANYO E E PATELEDIWANG
Mo mabakeng a go na leng kgotlhang e e tlhagelelang mo tsamaong ya lenyalo la Semoseleme gongwe e e tlhagelelang ka mokgwa mongwe mo lenyalong leo, mongwe le mongwe wa maphata a lenyalo leo a ka fetisetsa kgotlhang eo, ka nako nngwe le nngwe, e ka nna pele gongwe morago ga go tsaya dikgato tsa semolao tse di kailweng mo karolong ya 9 (f) fela e le pele ga kgotlatshekelo e ka ntsha katlholo, kwa Lekgotleng la Tsereganyo le le tlhomamisitsweng jaaka go rebotswe.
Lekgotla la Tsereganyo le tla leka go rarabolola kgotlhang ka tsereganyo mo sebakeng sa malatsi a le 30 go tloga ka letlha la go fetisiwa ga morero oo. Maphata a ka nna a nna le kemedi ya moemedi yo ba mo itlhophetseng kwa tsereganyong eo.
E tla re morago ga go rarabolola kgotlhang, Lekgotla la Tsereganyo le ise tumelano ya tsereganyo kwa kgotlatshekelo mo sebakeng sa malatsi a le sup morago ga tharabololo eo mme kgotlatshekelo, fa e kgotsofetse gore dikgatlhego tsa bana ba ba ka neng ba sa le babotlana di sireleditswe ka tshwanelo, e tla tlhomamisa tumelano ya tsereganyo.
Fa Lekgotla la Tsereganyo le tlhomamisitse gore kgotlhang e sa ntse e ise e rarabologe gongwe fa kgotlhang e ntse e sa rarabologa morago ga gore malatsi a le 30 morago ga letlha la go fetisiwa ga yona a khutle, kgotlhang eo e ka atlholwa ke kgotlatshekelo go ya ka karolo ya 15.
Go ntse go na le sengwe fela se se ka neng se ganetsa se se mo Molaong wa Thuanyo wa 1965 (Molao wa bo42 wa 1965), gongwe molao mongwe fela, maphaa a a mo lenyalong la Semoseleme a ka dumelana go fetisetsa kgotlhang e e tlhagelelang mo tsamaong ya lenyalo leo gongwe e e tlhagelelang ka mokgwa mongwe mo lenyalong leo go ya kwa moruanying gore e rarabololwe ka thuanyo.
Go ntse go lebeletswe karolwana ya 4, ditlamelo tsa Molao wa Thuanyo wa 1965, di tla dira mo thuanyong e e dirilweng go ya ka karolo eno.
Moruanyi o tla netefatsa gore -
a tumelelo ya maphata a a mo lenyalong la Semoseleme ya go letla gore kgotlhang e rarabololwe ka thuanyo e tsewa e le tumelelo ka kitso; mme b maphata a mangwe fela a a nang le kgatlhego mo dipoelong tsa thuanyo a itsisiwe ka ga thuanyo eo.
Ga gona taelo ya thuanyo e e amang katlaatlelo ya bana ba ba sa leng babotlana gongwe maemo a motho mongwe fela e e tla dirang kwa ntle ga fa e tlhomamisitswe ke Kgotlatshekelo Kgolo morago ga kopo kwa kgotlatshekelong eo le morago ga kitsiso go maphata otlhe a a nang le dikgatlhego mo dipoelong tsa thuanyo.
Fa e lebelela kopo ya go tlhomamisiwa ga taelo ya thuanyo, kgotlatshekelo e tshwanetse go ikgotsofatsa gore taelo eo e mo dikgatlhegong tsa bana ba ba sa leng babotlana mme mo ntlheng eno kgotlatshekelo e ka-
a tlhomamisa taelo;
b tlhomamisa gore taelo yotlhe gongwe karolo ya yona ga se ya boammaaruri;
c emisetsa taelo eo ka taelo e nngwe e kgotlatshekelo e bonang e tshwanetse;
d fetola taelo go ya jaaka go le maleba; gongwe e busetsa morero kwa Moruanying ka dikaelo tse di maleba.
Ga gona sepe se se mo karolwaneng ya 5 se se tla tseewang se lekanyetsa tikologo ya kgotlatshekelo ya go sekaseka taelo ya thuanyo ka fa tlase ga molao ope fela, malebana le dikgotlhang tsa dithoto tse di sa ameng ditshwanelo gongwe dikgatlhego tsa bana ba ba sa leng ba botlana.
Dikgotlatshekelo le balekanyetsi
Fa kgotlhang nngwe fela e fetiseditswe kwa kgotlatshekelo gore e atlhole, go tla dira ditlamelo tse di latelang -
a Moatlhodi-Moporesidente gongwe tlhogo nngwe fela ya dikano ya kgotlatshekelo e e laolang mo tikologong eo, o tla thapa moatlhodi wa Momoseleme go tswa kwa kgotlhatshekelo eo go reetsa kgotlhang eo, mme fa go sena moatlhodi wa Momoseleme, Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo o tla thapa moatefokate yo o amogetsweng ka tshwanelo le yo o dirang wa Momoseleme gongwe mmueledi yo o nang le dingwaga tse 10 a ntse a dira go nna motlhankedi wa nakwana;
b kgotlatshekelo e tla thusiwa ke balekanyetsi ba le babedi ba Mamoseleme ba ba tla nnang le kitso e e kgethegileng ya molao wa Islamo;
c balekanyetsi ba tla thapiwa ke Tona ka kgoeletso mo Kaseteng mme bat la nna mo kantorong sebaka sa dingwaga di le tlhano go tloga ka letlha la kgoeletso e e maleba: Fa fela e le gore thapo ya molekanyetsi mongwe le mongwe fela o o jalo e ka nna ya khutlisiwa ke Tona ka nako nngwe le nngwe ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe fela la boammaaruri;
d motho mongwe le mongwe yo o thapilweng jalo o tla nna le tshiamelo ya go ka thapiwa gape sebaka se se oketsegileng go ya fela jaaka Tona a ka bona go le matshwanedi.
Balekanyetsi ba ba thapilweng go ya ka karolo eno ba tla dira jaaka bagakolodi. Mo lebakeng le mo go lona moatlhodi wa sebaka a sa lateleng kgakololo ya molekanyetsi, molekanyetsi yoo o tla tlhagisa megopolo ya gagwe ka go e kwala, mme fa go ka nna le boikuelo, e tla neelwa Mokwadisi wa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo e le karolo ya rekoto e e tshwanetseng go lebelelwa ke kgotlatshekelo eo.
Tshwetso nngwe le nngwe ya kgotlatshekelo e ka nna ya nna le boikuelo kwa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo go ya ka Melawana e e dirang ya Kgotlatshekelo, le fa e le gore yo o dirang boikuelo a ka seke a patelesega go tlhagisa tuelo ya netefaletso ya ditshenyegelo tsa boikuelo.
Mo lebakeng le mo go lona go nang le boikuelo kwa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo, tshwetso eo e tla isiwa kwa ditheong di le pedi tsa Semoseleme, tse di tlhomamisitsweng mme e bile di rebotswe, gore di neele tshwaelo e e kwadilweng malebana le dintlha tsa molao gore di tle di isiwe kwa Mokwadising wa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo mo sebakeng sa malatsi a le somamarataro go tloga ka letlha le kitsiso ya boikuelo e isitsweng ka lona.
Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo, fa e lebelela boikuelo jo bo kailweng mo karolwaneng ya 4, e tla ela tlhoko tshwaelo e e kwadilweng e e kailweng mo karolwaneng eo.
Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, morago ga go batla maikutlo a Boto ya Thuso ya Molao Legal Aid Board e e tlhamilweng go ya ka karolo 2 ya Molao wa Thuso ya Molao wa 1969 Molao wa bo22 wa 1969, o tla dira tlamelo e e maleba ya gore batho ba ba humanegileng ba newe thuso ya molao.
Go tlhatlhamololwa ga lenyalo le le ntseng le le gona la selegae
Mo lebakeng le mo go lona molekane wa lenyalo le le ntseng le le gona la selegae a tsayang kgato ya tlhalo go ya ka Molao wa Tlhalo morago ga Molao ono o sena go simolola go dira, kgotlatshekelo ga e kitla e tlhatlhamolola lenyalo la selegae ka go rebola taelo ya tlhalo go fitlhelela kgotlatshekelo e kgotsofala gore lenyalo le le tsamayang le leo la Semoseleme le tlhatlhamolotswe.
Mo lebakeng le mo go lona monna a ganang, ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe fela, go goeletsa Talaq e e sa gogelegeng morago, mosadi yo o mo lenyalong leo la Semoseleme o tla nna le tshiamelo ya go dira kopo ya taelo ya Faskh go ya ka Molao ono go tsweletsa lebaka leo fela, mme mo lebakeng leo, ditlamelo tsa Molao ono di tla dira, ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka bokao.
Mo mabakeng a a kailweng mo karolwaneng ya 2, morero o ka busediwa kwa kgotlatshekelo gore e swetse ka ditlamorago tsa dithoto gongwe tse dingwe fela tsa lenyalo go ya ka Molao wa Tlhalo le melao mengwe e e amanang le eo ya lenyalo.
Mo mabakeng a e leng gore, mo go dimo ga lenyalo le la selegae, monna o ne a tsene mo lenyalong gongwe manyalo a mangwe a Semoseleme a a tshwanetseng go kwadisiwa ka fa tlase ga Molao ono, molekane gongwe balekane ba lenyalo ba monna ba tshwanetse go nna mmogo mo kgatong ya tlhalo e e kaiwang mo karolwaneng ya 1.
Ditlamelo tsa karolwana ya 1 di tla dira, ka diphetogo tse di ka tlhokegang go ya ka bokao, mo balekaneng ba lenyalo le le ntseng le le gona ba ba tlhophileng go amogela ditlamelo tsa Molao ono jaaka di kailwe mo karolong ya 2.
Dikgato tse di senang kganetso
Mo lebakeng le mo go lona go tsewang dikgato ka fa tlase ga Molao ono tsa tlhomamiso gongwe thebolo ya taolo ya go tlhatlhamololwa ga lenyalo la Semoseleme gongwe namolo ya mofuta mongwe fela, mme dikgato tseo di sa ganediwe, gongwe mo lebakeng le mo go lona maphata a konoseditseng tumelano, morero o tla reediwa ke moatlhodi wa Momoseleme yo o nnang a sena balekanyetsi.
Taelo ya go tlhatlhamololwa ga lenyalo la Semoseleme e ka seke ya rebolwa gongwe go tlhomamisiwa ka fa tlase ga Molao ono kwa ntle ga fa moatlhodi wa sebaka a kgotsofetse gore go etswe tlhoko dikgatlhego tsa bana ba ba sa leng babotlana ba ba tsetsweng mo lenyalong leo.
Melawana
Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, morago ga go batla maikutlo a Tona, a ka dira melawana -
a e e amanang le -
i ditlhokego tse di tshwanetseng go obamelwa le tshedimosetso e e tshwanetseng go newa motlhankedi yo o nyadisang malebana le go kwadisiwa le go tlhatlhamololwa ga lenyalo la Semoseleme;
ii mokgwa o motlhankedi yo o nyadisang a tshwanetseng go ikgotsofatsa ka ona malebana le go nna gona gongwe boammaaruri jwa lenyalo la Semoseleme;
iii mokgwa o motho mongwe le mongwe a ka nnang le seabe ka ona mo go supeng go nna gona gongwe go kwadisiwa ga lenyalo lengwe le lengwe fela la Semoseleme;
iv diforomo le diteng tsa ditifikeiti, dikitsiso, maikano le ditlhomamiso tse di tlhokegang malebana le Molao ono;
v go tsholwa, go tlhomamisiwa, go diragadiwa, go baakanngwa, go ntsifadiwa le go tlosiwa ga lekwalo lengwe le lengwe le el amanang le go kwadisiwa ga manyalo a Semoseleme gongwe lekwalo lengwe le lengwe fela le le rebotsweng go ya ka melawana;
vi morero mongwe le mongwe fela o o tlhokegang gongwe o letleletswe go ka rebolwa go ya ka Molao ono;
vii go thapiwa, go kwadisiwa, molao wa maitsholo le loso le go tlhoka bokgoni ga balekanyetsi, go akarediwa tuelo ya ditletlo tsa balekanyetsi;
viii morero mongwe fela o o botlhokwa gongwe o le maleba go dira tlamelo ya kwadiso e e bokgoni ya manyalo a Semoseleme gongwe tsamaiso e e bokgoni ya Molao ono; le b e e rebolang ditefo tse di duelwang malebana le kwadiso ya lenyalo la Semoseleme le go rebolwa ga setifikeiti sengwe le sengwe malebana le seo.
Molawana mongwe le mongwe o o dirilweng ka fa tlase ga karolwana ya 1 o o ka bakelang Mmuso go nna le ditshenyegelo tsa madi o tshwanetse go dirwa go batlwa maikutlo a Tona ya Ditšhelete.
Molawana mongwe le mongwe o o dirwang ka fa tlase ga karolwana ya 1 o ka dira tlamelo ya gore motho mongwe le mongwe yo o tlolang ditlamelo tsa ona gongwe a retelelwa ke go o obamela, a ka nna molato wa tlolomolao mme a ka atlholelwa tefiso gongwe go latlhelwa kwa kgolegelong sebaka se se sa feteng ngwaga.
Ditshenyegelo mo kgatong ya tlhalo
Kgotlatshekelo e ka seke ya tlamega go dira taelo ya ditshenyegelo go lephata le le atlegileng mo kgatong ya tlhalo, fela kgotlatshekelo, e lebeletse bokgoni jwa maphata le maitsholo a ona a a maleba, e ka dira taelo e e bonang e siame, mme kgotlatshekelo e ka laela gore ditshenyegelo tsa dikgato di aroganngwe magareng ga maphata.
Mo lebakeng le mo go lona go nang le kgotlhang e e malebana le gore a lenyalo la Semoseleme le le keteketsweng kwa nageng e sele le lemogwa e le lenyalo la boammaaruri la Semoseleme kgotsa nnyaa ka fa tlase ga Molao ono, kgotlhang eo e ka swediwa ke kgotlatshekeloe lebeletse dintlha tsotlhe tse di maleba, go akarediwa dintlhatheo tsa kgotlhang ya melao.
Paakanyo ya melao
Ka go riana melao e e totobaditsweng mo Sejuleng e baakanngwa go ya jaaka go tlhalositswe mo kholomong ya boraro ya Sejule.
Molao ono o bidiwa Molao wa manyalo a Semoseleme wa 20.., mme o simolola go dira ka letlha le le tlhomilweng ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng."
MAMETLELELO: A
DITLHALOSO KAROLO 1
MAMETLELELO: B
TIRISO YA MOLAO
KAROLO 2
KA NNANG GONA
TLHOPHO
TLAMIWA KE MOLAO
LENYALO LE LE LAOLWANG KE MOLAO WA
BOAGISANYI
GO TLOGA KWA MORAGO
TLHOPHA GO T SWA
MOLAO OO NTSENG O LE GONA
WA BOAGISANYI
KAROLO 2
MANYALO A A NTSENG A LE GONA A SELEGAE
LAOLWANG KE MOLAO WA LENYALO WA 1961
TSAMAISO YA GO TLHATLHAMOLOLA MANYALO A
KAROLO 9
MAMETLELELO: C
MONNA O GANNE GO GOELETSA TALAQ
SIMOLOLA GO DIRA MORAGO GA PAKA YA GO LETA YA DIKGWEDI TSE THARO
MOSADI A KA SIMOLOLA DIKGATO TSA GO TLHATLHAMOLOLA LENYALO
E NNA TALAQ E E SA GOGELEGENG MORAGO
GO BONA MABAKA, LEBELELA TLHALOSO YA FASKH
E TSHWANETSE GO KWADISIWA MO SEBAKENG SA MALATSI A LE 30
DIRA KOPO YA GO TLHATLHAMOLOA LENYALO KWA KGOTLATSHEKELO
THARABOLOLO YA DIKGOTLHANG GO YA KA MOLAO WA MANYALO A SEMOSELEME
KAROLO 13
FA GO FITLHETSWE THARABOLOLO
E TSHWANETSE GO DIRWA TAELO YA KGOTLATSHEKELO MO SEBAKENG SA MALATSI A LE 30
MAMETLELELO: D
<fn>tsn_Article_National Language Services_KHOLETèHE YA BOSIAMISI 2.txt</fn>
KHOLETŠHE YA BOSIAMISI
LETSHWAO LA KHOLETŠHE
Kholetšhe ya Bosiamisi, Kgetsi ya Poraefete X659, Pretoria, 0001, Aforika Borwa
Mogala 012 334 7700 Nomoro ya Fekese 012 326 4288
DITENG Tsebe
TAOLO YA DIKGOTLATSHEKELOT SA DIKGOSI LE DIKGOSANA
Matseno
MEGOPOLO YA NTLHA LE DINTLHATHEO TSA TAOLO
Tumelo ya nonofo
Mogopolo wa tikologo
Tswelelopele
TAOLO E KA LEKANYEDIWA KA MO MABAKENG A LE MARARO
TATELANO YA DIKGOTLATSHEKELO MO AFORIKA BORWA
Kgotlatshekelo ya Molaotheo
Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo
Kgotlatshekelo Kgolo
Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata
Dikgotlatshekelo tse dingwe tse di tlhamilweng gongwe di lemogwa go ya ka Molao wa Palamente
TAOLELO YA DIKGOSI LE DIKGOSANA GO REETSA DIKGETSE TSA SELEGAE
Matseno
Tona a ka laolela Dikgosi, Dikgosana le Bathusi go reetsa dikgetse tsa selegae
Ditlhokego tse di tshwanetseng go fitlhelelwa pele ga Kgosi, Kgosana gongwe Mothusi wa Kgosi a ka diragatsa taolo
Taolelo ka Tona
Kgotlhang e tshwanetse go nna magareng ga bantsho fela
Bonno
Ditleleimi tsa selegae tse di tlhagelelang go tswa mo Molaong wa setso le setso
Merero e Kgotlatshekelo ya Kgosi le Kgosana di senang taolo ya yona
Dikgotlatshekelo tsa Makgotla a Baagi
TSAMAISO MO KGOTLATSHEKELO YA SETSO
TSAMAISO
Setheo sa Ditsamaiso
Go tlhagisa Bosupi
Go tsaya Ditshwetso
KATLHOLO LE TIRAGATSO
Katlholo
Tiragatso
Boikuelo le Tshekatsheko gape
Tsamaiso ya Boikuelo mo Mererong ya Selegae
Boikuelo mo Dinageng tse di Ipusang
TAOLELO YA DIKGOSI LE DIKGOSANA GO REETSA DIKGETSE TSA BOSENYI
DIKGOSI LE DIKGOSANA TSE DI SENANG TAOLELO
SEEMO MO DINAGENG TSA TBVC
Matseno
Bophuthatswana
Go Tlhamiwa le Molaotheo wa Dikgotlatshekelo tsa Setso
Taolo ya Dikgotlatshekelo tsa Setso
Merero e Dikgotlatshekelo tsa Setso di nang le taolo ya yona
Matseno
Taolo ya Selegae le Tsamaiso
Taolo ya Bosenyi le Tsamaiso
Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Kgaolo
DIKGOTLATSHEKELO TSA SETSO LE MOLAOTHEO
Maemo a Kgotlatshekelo ya Magiseterata
Maemo a Kgotlatshekelo ya Setso
GO DIRA, TAOLO LE TSAMAISO YA DIKGOTLATSHEKELO TSA SETSO
TAOLO YA DIKGOTLATSHEKELO TSA DIKGOSI LE DIKGOSANA
MATSENO
Fa e sale bogologolo tala Baeteledipele ba Setso dira ditiro tse di farologaneng tsa botlhokwa mo merafeng ya bona e e farologaneng. Ditlhaloso tse di mo lekwalong leno di lebeletse nngwe ya ditiro tseo: e leng tiro ya boatlhodi ya Baeteledipele ba Setso. Gompieno bontsi jwa tsamaiso ya bosiamisi kwa metsememagaeng bo dirwa ke dikgotlatshekelo tsa Baeteledipele ba Setso gongwe Dikgotlatshekelo tsa Setso. Tseno ke dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana mme di tsamaisa bosiamisi di ikaegile thata ka molao wa setso. Go ya ka karolo ya 211 ya Molao wa Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, molao wa setso jaanong o lemogwa jaaka tsamaiso ya molao gammogo le molao wa boagisanyi. Seno se kaya gore dikgotlatshekelo ga di a tshwanela go lemoga bosiamisi1 jwa molao wa setso jaaka go ne go dirwa pele ga go tsenngwa tirisong ga Molao wa Molaotheo fela di tshwanetse go o dirisa fa go leng maleba le go ya ka molao o o gona le Molao wa Molaotheo. Dikgotlatshekelo tse di gona tsa setso di lemogwa go ya ka ntlha ya 16 ya sejule ya bo6 ya Molao wa Molaotheo e e dirang tlamelo ya gore kgotlatshekelo nngwe le nngwe, go akarediwa Dikgotlatshekelo tsa Setso tse di neng di ntse di le gona fa Molao wa Molaotheo o simolola go dira di tla tswelela go dira le go dirisa taolo ya ditikologo go ya ka molao o o dirang mo go tsona. Go dira ga dikgotlatshekelo tseno go laolwa ka melao e le mmalwa. Melao eno e akaretsa melao e e tserweng go tswa mo go Aforika Borwa wa pele ga Molaotheo2, dinagamagae tsa maloba le dinaga tse di ipusang3. Go tswelediwa ga melao eno ya Aforika Borwa wa maloba le o Montšhwa go laolwa ke sejule ya bo6 ya Molao wa Molaotheo wa Aforika Borwa wa bo108 wa 1996. Moporesidente wa Naga o reboletse diporofense tse di farologaneng melao eno ka kgoeletso go ya ka ntlha ya bo14 ya sejule ya bo6 ya Molao wa Molaotheo. Lebelela: Report On Traditional Courts & Judicial Functions of Traditional Leaders: letlha la 21 Ferikgong 2003: Khomišene ya Molao ya Aforika Borwa mo tsebeng ya 1.
MEGOPOLO YA MOTHEO LE DINTLHATHEO TSA TAOLO
Taolo e ka tlhalosiwa jaaka dithata le bokgoni jwa kgotlatshekelo go ka reetsa le go swetsa ka dikgotlhang magareng ga maphata a a fa pele ga yona. Graafreinet Municipality v Van Ryneveld's Pass Irrigation Board 1950 SA 420 (A). Ka jalo taolo e re bolelela ka dithata le ditekanyetso tse kgotatshekeo e nang natso. Katlholo e e dirilweng mo kgetseng e mo go yona kgotlhatshekelo e neng e sena taolo ga se ya boammaaruri mme ga e isiwe tlhogong. Go ya ka molao wa boagisanyi, mogopolo wa taolo o theilwe mo dintlhatheong le melawana e le mmalwa. MElawana eno e simologa mo molaong wa boagisanyi mme gape e ka rulaganngwa mo molaong. Sekai sa thulaganyo eo ke Molao wa Kgotlatshekelo ya Bomagiseterata.4 Taolo e theilwe mo melawaneng e e latelang:
Tumelo ya nonofo:
Molawana ono ke wa botlhokwa mo melawaneng e le mmalwa e e amanang le taolo. Go ya ka molawana ono, gore kgotlhatshekelo e nne le taolo e tshwanetse go maatlafadiwa go diragatsa ditaelo tsa yona: Eckards 17. Kgotlatshekelo e tshwanetse go nna le dithata mo mothong wa moiphemedi le dithoto tsa gagwe.
Mogopolo wa tikologo
Mogopolo wa tikologo o amana le tumelo ya nonofo. Taolo e lekanyeditswe go ya ka tikologo. Lebelela Polak 2. Taolo ya kgotlatshekelo e lekanyeditswe go ya ka lefelo le le rileng le le tlhalositsweng.
Fa puo eno e ranolwa ka tlhamalalo e kaya gore mongongoregi o latelelela moiphemedi go ya kwa foramong ya gagwe. Fa mongongoregi a leletsa go tsaya dikgato tsa semolao kgatlhanong le moiphemedi, mongongoregi o tshwanetse go dira jalo kwa kgotlatshekelo e e nang le taolo mo mothong wa moiphedi le dithoto tsa gagwe. Le gale go na le diphapogo mo molawaneng ono, go naya sekai: kgotlatshekelo e ka nna le taolo gone se se bakileng kgato se tlhageletse mo lefelong le le mo taolong ya yona. Malebana le Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata, karolo ya 28(d) ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata wa bo32 wa 1944, e dira tlamelo ya gore kgotlatshekelo e nne le taolo ka ntlha ya mabaka ao, se se bakang kgato se tshwanetse go tlhagelela ka botlalo mo lefelong le kgotlatshekelo e nang le taolo mo go lona.
Ka ntlha ya melawana e e gaisanang ya taolo go na le kgonagalo ya gore dikgotlatshekelo tse di fetang bongwe di nne le taolo mo morerong o le mongwe fela. Ka ntlha ya fa mongongoregi e le dominis litis, go tewa gore o na le taolo mo kgetseng ya gagwe, o gololesegile go tlhopha gore a tseye dikgato kwa kgotlatshekelo efe. Gantsi mongongoregi o tlhopha foramo e e mo siametseng go na le e e siametseng moiphemedi.
Tsweletsopele
Go swediwa ka taolo ka nako ya fa motho a neelwa tagafara mme e seng fa go ntshiwa tagafara. Fa fela kgotlatshekelo e sena go newa taolo e nna mo go yona go fitlha kgato eo e konosediwa. Standard Credit Corporation Ltd V Bester and Others 1987 SA 812(W) kwa 819. Fa kgotlatshekelo e ne e na le taolo ka nako ya fa motho a ne a neelwa tagafara gongwe ya tsamaiso ya kgotlatshekelo e go simolotsweng dikgato ka yona, go fetoga ga maemo morago ga moo go ka seke ga tseel kgotlatshekelo taolo ya yona. Sekai; kgotlatshekelo e e nang le taolo ka ntlha ya gore moiphemedi a nna mo lefelong le le mo taolong ya yona ka nako ya fa a neelwa tagafara e tla tswelela go nna le taolo mo morerong oo le fa fa e kare morago ga go neelwa tagafara, moiphemedi a seke a tlhola a nna mo lefelong leo la kgotlatshekelo.
TAOLO E KA LEKANYEDIWA MO MABAKENG A LE MARARO
Gore go kgone go tlhaloganngwa sentle, tlhaloso e e latelang e ikaegile ka sekao sa kgotlatshekelo ya Bomagiseterata
Mofuta wa tleleimi
Boleng jwa tleleimi
Lefelo la taolo (tikologo)
Ke maikarabelo a motlhankedi mongwe le mongwe wa sebaka go netefatsa gore kgotlatshekelo ya gagwe e na le taolo ya go reetsa morero o o fa pele ga yona. Seno se dira bogolo segolo malebana le ditekanyatso malebana le mofuta le boleng jwa tleleimi. Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore fa go tliwa mo dikgotlatshekelong tsa setso gona ga jaana ga go a bewa tekanyetso ya madi. Legale Porojeke e e Kgethegileng e e ka ga Molao wa Setso ya Khomišene ya Molao e atlenegisa gore go itsisiwe tekanyetso ya kobamelo e e nang le bo seng fomale le bonolo jwa Molao wa Setso.5 Mo mabakeng a mo go ona moiphemedi a tlhagelelang mo kgotlatshekelo e e senang taolo mo go ena mme a sena bothata le taolo ya kgotlatshekelo, kgotlatshekelo e tla nna le taolo ya go reetsa morero. Ka tsela eno, moiphemedi o amogetse taolo ya kgotlatshekelo. Karolo ya 281f ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata wa bo32 wa 1944 jaaka o tlhabolotswe. Le gale fa go sena moiphemedi yo o tlhagelelang, motlhankedi wa sebaka o na le maikarabelo wa gore ka bo ena mero motu, a ka tlhagisa ntlha ya taolo ya tikologo. Ke ka moo mo mabakeng a mo go ona moiphemedi a tlhagelelang, motlhankedi wa sebaka ga a tshwanela gore ka bo ena mero motu a tlhagise ntlha ya taolo ya tikologo. Mo mabakeng a mo go ona ntlha ya gore ga gona taolo e tlhagisiwang, gantsi maikarabelo a nna mo magetleng a mongongoregi go supa gore a mme kgotlatshekelo e na le taolo Lebelela Malherbe v Britstown Municipality 1949 1 SA 281 c, fela tsela e moiphemedi a ikuelang ka yona malebana le gore ga gona taolo ya tikologo e ka rolela maikarabelo mo moiphemeding.
TATELANO YA DIKGOTLATSHEKELO MO AFORIKA BORWA
Mogopolo wa taolo gape o amana le tatelano ya dikgotlatshekelo tsa Aforika Borwa ka ntlha ya gore o re itsise gore kgotlatshekelo e e riling e na le dithata le ditekanyetso dif e. Go ya fela ka taolo/dithata, kgotlatshekelo ya molao e ka nna jaaka kgotlatshekelo ya ntlha gongwe jaaka kgotlatshekelo ya boikuelo. Go ya ka kgaolo ya 8 ya Molao wa Molaotheo wa bo108 wa 1996, dikgotlatshekelo ke:
Kgotlatshekelo ya Molaotheo
Kgotlatshekelo ya Molaotheo ke kgotlatshekelo e kgolo go gaisa mo nageng mo mererong yotlhe e e amanang le molaotheo S 166 & 167.
Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo
Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo ke kgotlatshekelo e kgolo go gaisa ya boikuelo mo mererong e e seng merero e e amanang le molaotheo S166 & 168.
Kgotlatshekelo Kgolo
Kgotlatshekelo Kgolo e akaretsa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo e e tlhamilweng ka Molao wa palamente go reetsa boikuelo go tswa kwa Dikgotlatshekelong Kgolo. Di tsaya ditshwetso ka merero mengwe le mengwe fela kwa ntle ga e e beetsweng thoko go lebelelwa ke kgotlatshekelo ya molaotheo S166 & 169. Kgotlatshekelo Kgolo e tsewa e na le taolo ya leruri (go tewa gore e bona taolo ya yona go tswa mo molaong wa boagisanyi)
Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata
Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata di ka swetsa ka morero mongwe le mongwe fela o o laowlang ke Molao wa palamente. Dikgotlatshekelo tseno di ka seke tsa batlisisa gongwe go dira taelo malebana le gore a molao mongwe o ikamanya le molaotheo gongwe maitsholo a moporesidente - S166 & 170. Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata: di tsewa jaaka dibopiwa tsa molao (go tewa gore di bona dithata tsa tsona go tswa mo molaong o o di theileng, Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata wa bo32 wa 1944.) Dikgotlatshekelo tseno gape di bona dithata go tswa mo melaong e mengwe kwa ntle ga Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata. Ka jalo, kgotlatshekelo ya magiseterata ga ena dithata tse dingwe kwa ntle ga tse e di bonang go tswa mo Molaong wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata le melao e mengwe.
Dikgotlatshekelo tse dingwe tse di tlhamilweng gongwe di lemogwa go ya ka Molao wa palamente
Dikgotlatshekelo tsa setso di wela mo setlhopheng seno. Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le dikgosana di tlhamilwe le/gongwe go lemogwa go ya ka melao e e neng e ntse e le gona pele ga go tsenngwa tirisong ga Molaotheo. Sekai sa melao eo ke Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa bo38 wa 1927. Go ya ka ntlha ya bo2 ya sejule ya 6 ya Molao wa Molaotheo, melao yotlhe e e neng e dira pele ga go tsenngwa tirisong ga Molao wa Molaotheo, go ntse go lebeletswe Molao wa Molaotheo, e tla tswelela go dira go fitlha e tlhabololwa gongwe e phimolwa. Go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Bantsho ga gona tatelano e e rebotsweng ya dikgotlatshekelo tsa setso. Gape ga gona tlamelo ya boikuelo go tswa kwa dikgotlatshekelo tsa Dikgosana go ya kwa dikgotlatshekelong tsa Dikgosi. Mo mererong ya bosenyi le ya selegae, boikuelo ke maikarabelo a Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata. Lebelela Report On Traditional Courts & Judicial Functions of Traditional Leaders: letlha la 21 Ferikgong 2003: Khomišene ya Molao ya Aforika Borwa mo tsebeng ya 4, le karolo 12 & 20 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho. Mo merafeng mengwe, go sa ntse go dirisiwa mokgwa wa gore dingongorego le ditleleimi di simolole kwa lekgotleng la selegae mme e re fa go sena tharabololo di fetele kwa kgosaneng mme la bofelo di fetele kwa Kgosing. Go tswa kwa Kgosing, boikuelo bo fetela kwa Kgotlatshekelo ya ga Magiseterata.
DITHATA TSA DIKGOSI LE DIKGOSANA GO REETSA DIKGETSE TSA SELEGAE
Matseno
Pele ga go tsenngwa tirisong ga Molao wa Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa wa bo108 wa 1996, molaotheo le taolo ya dikgotlatshekelo tse di kgethegileng tsa bantsho mo Aforika Borwa di ne di tsamaisiwa go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa bo38 wa 1927 - Seymour's Customary law In Southern Africa ka JC Bekker 7.
Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana, dikgotlatshekelo tsa Bokomisinara le Dikgotlatshekelo tsa Boikuelo jwa Dikgotlatshekelo tsa Bokomisinara e ne e le dikgotlatshekelo tse di kgethegileng tsa bantsho. Ka ngwaga wa 1986, go latela dikatlenegiso tsa Khomišene ya ga Hoexter ya Dipatlisiso tsa Popegotheo le tiro ya dikgotlatshekelo kwa Dikgotlatshekelo tsa Bokomisinara le Dikgotlatshekelo tsa Boikuelo jwa Dikgotlatshekelo tsa Bokomisinara di ne tsa khutlisiwa.6 Taolo ya dikgotlatshekelo tseno e ne ya fetisediwa kwa dikgotlatshekelong tsa bomagiseterata. Go tloga ka nako eo, dikgetse tse di magareng ga bantsho di ne tsa reediwa ke dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata go ya ka taolo ya tsona e e tlwaelegileng. Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata jaanong di ne di ka dirisa molao wa setso mo dikgotlhannyeng magareng ga bantsho. Go ya ka karolo 1 ya Molao o o Tlhabolotsweng wa Bosupi wa 1988, Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata din e di ka lemoga bosiamisi jwa molao wa setso. Ka nako eo molao wa setso o ne o ise o lemogwe jaaka tsamaiso ya molao e e ka dirisediwang gongwe le e mengwe mo Rephaboliking ya Aforika Borwa. Molao wa naga o ne o sa tseye tsia dikgato tse di neng di tlhagelela go tswa mo ditirisanong tsa molao wa setso. (Seymour 7) Mo dikgatong tse din eng di akaretsa montsho le motho yo e seng montsho go ne go dirisiwa fela molao wa boagisanyi. Sekai ke moo Sipho, yo e leng monna wa montsho yo o nyetseng mosadi wa gagwe Sibongile ka lenyalo la setso, a neng a tsaya kgato kgatlhanong le Kobus yo e seng montsho ka ntlha ya boaka. Go ne go tla dirisiwa molao wa boagisanyi ka ntlha ya gore Kobus yo e seng montsho o teng moo jaaka molatofadiwa. Fa go ne go dirisiwa molao wa boagisanyi, Sipho o ne a tla bo a tsewa jaaka motho yo o sa nyalang mme ka jalo a sena lebaka la boammaaruri la go tsaya kgato gonne lenyalo la setso le ne le sa tsewe e le lenyalo. (Lebelela Seymour 7)
Tona e ka laolela Dikgosi, Dikgosana le Bathusi go reetsa dikgetse tsa selegae
Go ya ka karolo 12 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa 1927 Tona e ka naya Dikgosi, Dikgosana le Bathusi ba Dikgosi taolelo ya go reetsa dikgetse tsa selegae. S12 E BUISEGA JAANA "Tona e ka - (a) Laolela kgosi gongwe kgosana nngwe le nngwe e e lemogwang gongwe e thapilwe ka fa tlase ga karolwana ya gongwe ya karolo ya bobedi go reetsa le go swetsa ka ditleleimi tsa selegae tse di tlhagelelang mo molaong le setsong sa Bantsho tse di tlisitsweng fa pele ga gagwe ke Bantsho kgatlhanong le bantsho ba ba nnang mo lefelong le a nang le taolo ya lona (b) Ka kopo ya kgosi nngwe le nngwe fela gongwe kgosana e e neilweng taolo go ya ka temana ya (a), e ka laolela mothusi wa kgosi eo go reetsa le go swetsa ka ditleleimi tsa selegae tse di tlhagelelang mo molaong le setso sa Bantsho tse di tlisitsweng fa pele ga gagwe ke moagi wa montsho kgatlhanong le moagi yo mongwe wa montsho mo lefelong le le mo taolong ya kgosi eo, FA FELA E LE GORE kgosi ya Montsho, kgosana gongwe mothusi wa kgosi a ka seke a nne le dithata ka fa tlase ga karolo eno gongwe molao mongwe fela, tsa go swetsa ka go seng boammaaruri, tlhalo le karogano e e tlhagelelang mo lenyalong". Ditlamelo tse di tshwanang le tseo di fitlhelwa kwa melaong ya Transkei (Melao ya bo13/1982 le 6/1983), Ciskei (Molao wa bo37 wa 1984), Bophuthatswana (Molao wa bo29 wa 1979), Kwandebele (Molao wa bo3 wa 1984) - Lebelela Bennett 76 ka dipaakanyo dingwe mo ntlheng ya taolo le tsamaiso.
Melawana ya dikgotlatshekelo tsa setso e fitlhelwa mo go GN R2082 ya letlha la 29 Sedimonthole 1967.
Ditlhokego tse di tshwanetseng go fitlhelelwa pele ga Kgosi, Kgosana gongwe Mothusi a ka diragatsa taolo ya selegae
Go ya ka karolo ya 12 (a) le (b) pele ga kgosi, kgosana gongwe mothusi a ka nna le dithata tsa go reetsa le go swetsa ka dikgotlhang tsa selegae, go tshwanetse go fitlhelelwa ditlhokego tse di latelang.
Taolelo ka Tona Karolo ya 12 . Lebelela 1.5.2 fa godimo
Kgotlhang e tshwanetse go nna magareng ga Bantsho
Kgosi, kgosana gongwe mothusi a ka reetsa dikgotlhang magareng ga bantsho fela. Montsho o tlhalosiwa mo K35 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa bo38 wa 1927 jaana: "Fa go buiwa ka montsho go tla akarediwa motho mongwe le mongwe fela yo e leng tokololo ya Morafe wa tlholego mo Aforika". Lotso ke ntlha ya botlhokwa tota mo go swetseng ka taolo ya dikgotlatshekelo tsa setso.
Fa go lebelelwa ditlamelo tsa tekatekano mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo, potso e nna gore a mme seno ga se go tlhaola. Go ya ka TW Bennet 77 seno ke tekanyetso e e amogelesegang le e e ka tlhalosegang mo tshwanelong ya go se tlhaolwe. (Lebelela gape K 36 ya Molaotheo.) "Ga gona pelaelo epe gore dikgotlatshekelo tsa setso di na le mosola o o kgethegileng mo Bantshong, ba e leng gore ka ntlha ya mabaka a ditšhelete le thuto gab a kgone go fitlhelela dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata gongwe dikgotlatshekelo kgolo", mme ka jalo e le kgato e e kgethegileng e e welang ka fa tlase ga Karolo ya 8 (a) Molao wa Molaotheo wa Nakwana. (Karolo ya 9 ya Molao wa Molaotheo o Montšhwa) TW Bennet 77. Mo Bangidawo & others v Head of the Nyanda Regional Authority & another 1998 SA 263 (Tk) go ne ga swediwa ka gore le fa ditlhokego tsa bosemorafe di gataka ditshwanelo tsa tekatekano fa pele ga molao, ke tekanyetso e e ka tlhalosegang. Kgotlatshekelo mo kgetseng ya Mlheka & Feni v Head of the Western Tembuland Regional Authority & another 2001 SA 574(Tk) ka dintlha tse di tshwanang le tseo, e fitlhetse gore kgatako eo ga se e e ka tlhalosegang. Le gale khomišene ya molao, mo Pampiri ya Dipuisano ka ga dikgotlatshekelo tsa Setso, mo temaneng ya 6.2.2, e atlenegisa gore go phimolwe ditlamelo tsotlhe tse di tlhaolang mo Molaong wa Tsamaiso ya Bantsho le gore taolo e tshwanetse go ikaega fela ka mofuta wa tleleimi, bonno le tirisego ya molao wa setso.
Bonno
Mafoko a a mo karolong ya 12 (a) le (b) "monni wa montsho kgatlhanong le montsho mo tikologong e e mo taolong ya kgosi eo" fa a ranolwa ka tlhamalalo e kete a kaya gore, gore kgosi e ka nna le taolo mo morerong wa selegae go tshwanetse gore mongongoregi le moiphemedi ba bo ba nna mo tikologong e e mo taolong ya kgosi. Go ya ka Seymour mo tsebeng ya 15, go nna fela ga moiphemedi mo tikologong e kgosi e nang le taolo ya yona go lekane go naya kgosi taolo ya go reetsa kgetse eo ya selegae. Mo Exparte Minister of Native Affairs go ne ga swediwa ka gore bonno ke lereo la setegeniki la molao wa boagisanyi mme le tshwanetse go ranolwa go ya ka molao wa boagisanyi. Bonno ga bo a tshwanela go akaretsa bonno jwa semmuso jwa motho mme go tshwanetse ga nna le pharologano magareng ga tse pedi tseno. Bonn obo kaya lefelo fela le motho a nnang kwa go lona. Motho a ka nna le mafelo a feta bongwe a a nnang kwa go ona. (Seymour 15) Mo mabakeng a a jalo o tsewa a nna kwa lefelong le a nnang kwa go lona ka nako ya fa go ntshiwa tagafara (Seymour 15). Ga go ise go laelwe gore go tlhokega gore motho a bo nna sebaka se se kae kwa lefelong gore le tsewe jaaka bonno. Le gale, go ka seke ga twe motho o nna kwa lefelong fa e le gore motho o etetse lefelo leo nakwana fela gonne go tlhokega gore a bo a nna sebakanyana. (Seymour 15) Bonno jwa semmuso jwa motho ke lefelo le go tsewang gore motho o teng le fa tota a seyo kwa go lona. DSP Cronje and J Heaton7 o tlhalosa bonno jwa semmuso jwa motho jaaka "...lefelo le motho a tsewang gore o teng kwa go lona gore go tswelediwe ditshwanelo tsa gagwe le gore a diragatse maikarabelo a gagwe le fa tota a ka ne a seyo". Motho a ka nna le bonno bo le bongwe fela jwa semmuso ka nako.8 Moiphemedi yo e seng moagi a ka fetisetsa taolelo mo kgotlatshekelong ka go dira tlhagiso mo taolong ya kgotlatshekelo.9
Tleleimi ya Selegae e tshwanetse go tlhagelela go tswa mo molaong wa setso le setso fela
Taolo ya kgosi gongwe kgosana e lekanyeditswe fela mo ditleleiming tse di tlhagelelang go tswa mo molaong wa setso gongwe setso. Kgosi gongwe kgosana ga e na dithata tsa go reetsa dikgetse tse di tlhagelelang go tswa mo molaong wa boagisanyi. Tlamelo ya Karolo 12 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho o totobetse ka go se akaretse taolo ya kgosi, kgosana gongwe mothusi mo mererong e e akaretsang bo seng boammaaruri, tlhalo gongwe karogano ya mo lenyalong. Ka ntlha ya fa go ya ka Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso, lenyalo la setso le newa maemo a a tshwanang le a lenyalo la molao wa selegae mme le ka khutlisiwa fela ka tlhalo, go khutlisiwa ga lenyalo la setso le gona go kwa ntle ga taolo ya dikgotlatshekelo tsa setso.10 Le gale Dikgotlatshekelo tsa Setso di sa ntse di ka nna tsa tseregany fa go na le dikgotlhang tsa manyalo pele ga tlhalo.11 Di tswelela go nna le taolo ya ditleleimi tse di amanang le lenyalo, sekai, tleleimi ya bo busediwa bogadi, ditleleimi tsa ditshenyegelo tsa boaka mo e leng gore molao wa boagisanyi ga o dire gona. Lebelela Pegelo ya Khomišene ya Molao ya Aforiak Borwa malebana le kgotlhang ya melao ya Lwetse 1999 (SA Law Commission report on conflict of laws September 1999) tsebe ya 2, Lebelela gape S211 ya Molao wa Molaotheo le K1 ya Molao o o Tlhabolotsweng wa Molao wa Bosupi wa bo45 wa 1988. Karolo 12 e thibela dikgotlatshekelo tsa setso mo go reetseng dikgetse tsa selegae tse di tlhagelelang go tswa mo molaong wa boagisanyi. Mo go Ngwenya v Mavana12 go ne ga swediwa gore ka ntlha ya fa molao wa boagisanyi o ne o dira mo tleleiming ya boaka, dikgotlatshekelo tsa setso ga din a taolo ya go reetsa kgetse. Mo kgetseng ya Nkosi v Mdhladhla13 e e neng e akaretsa tleleimi ya ditshenyegelo tsa petelelo, kgotlatshekelo ya boikuelo e sweditse ka gore ka ntlha ya fa molao wa boagisanyi o letlelela fela dikgato tsa bosenyi mo mabakeng a a jalo, kgotlatshekelo ya setso ga e na taolelo. Le gale, mo mabakeng a mo go ona ditsamaiso tsotlhe tsa molao di nang le tlamelo ya paakanyo, taolo ya kgotlatshekelo e ne ya tlhomamisiwa. Lebelela Cebekulu v Shandu.14 Lebelela Pegelo ya Khomišene ya Molao ya Aforiak Borwa malebana le kgotlhang ya melao ya Lwetse 1999 (SA Law Commission report on conflict of laws September 1999) mo tsebeng ya 47 fn27. Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore ka fa tlase ga Karolo ya bo20 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho,
Baeteledipele ba Setso ban a le bokgoni jwa go sekisetsa melatso mengwe ya molao wa boagisanyi gongwe molao wa setso, fa fela e le gore molatofadiwa le mongongoregi ke bantsho. Fa ba diragatsa taolo ya bona mo bosenying K 20 (a) e naya Dikgotlatshekelo tsa Setso dithata tsa go dirisa molao wa setso le molao wa boagisanyi. Lebelela Pegelo ya Khomišene ya Molao ya Aforiak Borwa malebana le kgotlhang ya melao ya Lwetse 1999 (SA Law Commission report on conflict of laws September 1999) mo tsebeng ya 44 & 48. Mo ditleleiming tsa thaelo taelo ya ditshenyegelo e tshwanetse go nna go ya ka setso sa morafe. Lebelela Mkombo v Mathungu15. Go ne ga swediwa gore ditleleimi tsa bogadi tse di duelwang malebana le lenyalo la selegae morago ga tlhalo, ke tleleimi e e tlhagelelang go tswa mo molaong wa setso le setso.
Merero e Kgotlatshekelo ya Kgosi gongwe Kgosana e senang Taolo ya yona
Kgotlatshekelo ya Kgosi gongwe Kgosana ga e na taolo mo mererong ya selegae e mo go yona:
Go tlhagelelang tleleimi go tswa mo molaong wa boagisanyi gongwe
Tleleimi e le magareng ga montsho le motho yo e seng montsho gongwe
Tleleimi e le magareng ga batho ba e seng bantsho gongwe
Tleleimi e akaretsa go seng boammaaruri ga lenyalo gongwe
Tleleimi gongwe kgato ya tlhalo gongwe
Karogano e e tswang mo lenyalong
Dikgotlatshekelo tsa Makgotla a Baagi
Go ya ka karolo 21A ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, Tona o na le dithata tsa gore morago ga go batla maikutlo a lekgotla la baagi le le tlhamilweng go ya ka karolo 2 ya Molao wa Makgotla a Baagi wa bo125 wa 1977, a fetisetse taolo ya selegae gongwe bosenyi e e tshwanang le e e fetiseditsweng kwa kgosing gongwe kgosana go ya ka karolo 12 le 20 ya Molao wa bo38 wa 1927, go Montsho malebana le lefelo gongwe karolo ya lefelo la lekgotla le le amegang fela jaaka tona a ka swetsa. Go ya ka karolo ya 2 ya Molao wa Makgotla a Baagi wa bo125 wa 1977, mo mabakeng ao, ditlamelo tsa karolo 12 le 20 di tla dira mo Montshong oo ka dipaakanyo le diphetolo fela jaaka Tona o tla bo a sweditswe mo Kaseteng ya Puso. Le gale ditlamelo tseno ga di ise di ke di diragadiwe - (Lebelela Seymour ts.18 go bona mabaka).
TSAMAISO MO KGOTLATSHEKELONG YA SETSO
TSAMAISO
Go tsaya kgato
Kgato ya Ntlha
Mongongoregi yo o eletsang go tsaya kgato kgatlhanong le moiphemedi o ya kwa lefelong la moiphemedi a na le dipaki tsa gagwe, bagakolodi, batshegedi le mongwe fela yo mongongoregi a tsayang gore o a tlhokega. Fa ba goroga, sebueledi se tlhagisa kgetse ya mongongoregi mo moiphemeding. Moiphemedi yo o neng a sa ipaakanyetsa ketelo eo ga a patelesege go tsibogela tatofatso eo ka nako eo. A ka raya mongongoregi le lekoko la gagwe a re ba boe ka letsatsi le nako e e tla bewang. Mosola wa kgato ya ntlha mo moiphemeding ke gore o tla bo a na le kitso e e tletseng malebana le mofuta le maatla a kgetse ya mongongoregi.16
Kgato ya Bobedi
Ka letsatsi le le beilweng, mongongoregi o tlhagisa kgetse ya gagwe gape fa pele ga moiphemedi le bagakolodi ba gagwe. Go bidiwa dipaki go tswa mo maphateng otlhe. Le fa go sena motsereganyi mo morerong ono, morero ono o na le bosiamisinyana (quasi-judicial) mme go samaganwa le dintlha tsotlhe go tswa dintlheng tse di farologaneng.17 Tsamaiso eno e bidiwa go "tsaya kgato" mme e tsewa e le kgato ya ntlha ya go tsaya kgato ya semolao. Mo legatong leno, fa moiphemedi a sena go lemoga maatla a kgetse ya mongongoregi a ka amogela molato mme mo mabakeng ao, go tsewa gore ngongorego ya mongongoregi e netefaditswe. Jaanong go ka lebelelwa ntlha ya go duelwa. Mongongoregi le ena e kare fa a lemoga maatla a phemelo ya moiphemedi, a swetsa gore go tla bo go se mosola ope go tswelela ka kgetse eo go ya pele. Legato leno le tshwantshanngwan le le le bidiwang "litis contestation" (go tswalelwa ga boikuelo).18
Kgato ya Boraro
Moo moiphemedi a emeng ka la gagwe mme mongongoregi a eletsa go fetisetsa morero kwa pele, a ka gogela morago lephata la gagwe mme a fetisetsa morero oo ka boikuelo kwa kgosaneng e e laoletsweng gongwe e e sa laolelwang mo otong gongwe kgaolong.19 Kgosana e e senang taolelo ga e na dithata tsa go pateletsa moiphemedi go nna gona gongwe go diragatsa katlholo. Fa moiphemedi a amogela molato kwa foramong ya Kgosana e e senang taolelo mme a gana go duela, mongongoregi a ka tsaya dikgato kwa Kgotlatshekelo ya Kgosi mme moiphemedi o tla tlamiwa ke tumelo ya gagwe.20 Fa lephata lengwe le sa kgotsofadiwa ke tshwetso ya Kgosana le ka fetisetsa morero kwa Kgotlatshekelong ya Kgosi. Katlholo ya Kgotlatshekelo ya Kgosi gongwe Kgotlatshekelo ya Kgosana e e nang le taolelo e a tlama mme e tshwanetse go diragadiwa.21 Go na le go tsaya dikgato kwa Kgotlatshekelo ya Kgosana, lephata le ka tswelela go tsaya dikgato ka tlhamalalo kwa kgotlatshekelo e e nang le bokgoni le bokgoni, e leng kgotlatshekelo ya Kgosana e e nang le taolelo, Kgosi tota le Kgotlatshekelo ya Magiseterata.22 Kgosi e ka beela thoko katlholo ya Kgosana mme Kgosikgolo e ka beela thoko katlholo ya Kgosi.
Go tlhagisa bosupi
Mosupi o tlhagisa letlhakore la gagwe kwa ntle ga kgoreletso. Lephata gongwe tokololo nngwe fela ya Kgotla ya Kgosi gongwe tokololo ya Morafe e e gona e ka botsolotsa mosupi dipotso. Tsamaiso eno e diragadiwa ka tsela e e seriti le e e rulaganeng kwa ntle ga tekanyetso malebana le mokgwa wa go itlhalosa.
Go tsaya tshwetso
Morago ga go reetsa bosupi jotlhe le ditlhagiso tsa mongwe le mongwe yo o leng gona, Kgosi, ka thuso ya Balekgotla ba gagwe, o tsaya tshwetso go ya ka molao wa setso le tlhaloganyo ya gagwe. Fa e le gore tshwetso eo ga e ise e dirwe pele ga moo, jaanong e tla nna yona mosupatsela.23 Tsamaiso eno e akaretsa diphitlhelelo tsa dintlha le go dirisiwa ga molao mo dintlheng.
KATLHOLO LE TIRAGATSO
Katlholo
Kgosi gongwe Kgosana e e okameng kgotlatshekelo ya setso e thaya Kgotlatshekelo ya Setso. Katlholo ya motlhankedi yoo wa sebaka ke ya makgaolakgang go ntse go lebeletswe tshwanelo ya go ikuela mme ka jalo go nna le se se bidiwang res judicata - Tsautsi v Nene.24 Lefoko la 'katlholo' le kaya taelo ya kgotlatshekelo le mabaka a taelo eo. Le fa go sa tlhokege gore mabaka a tlhagisiwe ka nako e le nngwe fela le fa go dirwa taelo, tsamaiso ya mabaka a taelo eo e tshwanetse go sedifala mo mogopolong wa kgotlatshekelo pele ga taelo e ka dirwa. Fa katlholo e setse e rebotswe, Kgosi gongwe Kgosana gongwe Mothusi e nna functus officio. Katlholo ya Kgosi e ka nna ya tlogelwa. Bokao jwa tlogelo eo e nna e kete kgato eo e tsholotswe - Komani v Qabongwana25. Kgosi gongwe Kgosana e na le maikarabelo a taelo26 go kwadisa rekoto ya katlholo ya gagwe kwa Kantorong ya Magiseterata mo sebakeng sa dikgwedi di le pedi morago ga katlholo - Dikarolo tsa 6 & 7 GN R2082 ya 1967. Fa kgosi e sa dire gore katlholo e kwadisiwe mme e felelwa ke nako, ena ka sebele o rwala maikarabelo a ditshenyegelo tse di itemogetsweng ke maphata ao ka ntlha ya phoso ya gagwe. - Seymour 17 le Bhengu v Mpungose27. Katlholo ya kgosi gongwe kgosana jaaka e rekotilwe le go kwadisiwa, e tsewa e siame go fitlhelela e ka gwetlhiwa le go baakanngwa. Fa go siama ga rekoto go gwetlhiwa, lephata le lengwe le kgosi e e amegang, ba tshwanetse go newa kitsiso - Kunene v Mandoda28.
Tiragatso
Lereo la 'tiragatso' le kaya tsamaiso e mo go yona motseisamolato yo o atlholetsweng a batlang go kgotsofala malebana le molato o o atlholetsweng. Go tshwanetse ga latelwa tsamaiso ya tiragatso ya setso - Lebelela: K1 ya GN R2802 ya 1967. Katlholo ya kgotlatshekelo ya setso e diragadiwa ka go thopa dithoto tsa motsayamolato ke morongwa wa kgosi. Fa go thopiwa go dirwa go ya ka setso ga gona thoto epe e e sa akarediweng mo thopong.29 Fa morongwa wa kgosi a ka dipelwa, motseisamolato yo o atlholetsweng a ka bona namolo ya tsamaiso kwa kgotlatshekelong ya magiseterata, mme e rebole taelo ya tiragatso - Lebelela K8 ya GN 2802 ya 1967. Kgosi e e dumelang gore e dirile gore go nne le thopo e ntse e na le kitso ya gore thoto e e thopilweng ke ya motho wa boraro, o rwala maikarabelo a go busetsa dithoto tseo ka sebele - Khanyile v Khanyile30. Fa kgomo ya motho wa boraro fela e thopiwa ke Morongwa wa Kgosi, motho yoo o na le tshiamelo ya go e batla kwa e gona le fa e ka tswa e rekiseditswe mongwe fela - Hlatshwayo v Hlongwane31. Go ya ka Molawana wa 8 wa GN R2082 ya 1967, ditsamaiso tsa boikuelo (tleleimi ya motho wa boraro) di tshwanetse go reediwa ke Kgosi e e rebotseng katlholo gongwe motlhatlhami wa gagwe. Go tlhoka go obamela ditsamaiso tsa setso go ka baka gore go nne le ditleleimi tsa ditshenyegelo - Ndlovu v Thabethe & Others.32 Kgosi ga se moemedi wa ope, mme ka jalo, tuelo e e yang kwa Kgosing, kwa ntle ga fa e le ka taolelo ya motseisamolato yo o atlholetsweng, ga e phimole molato - Majozi v Majozi.33
Boikuelo le Tshekatsheko gape
Boikuelo le tshekatsheko gape ke ditsamaiso tse di ka dirisiwang go gwetlha katlholo ya kgotlatshekelo e e kwa tlase gore go baakanngwe katlholo gongwe e beelwe thoko.34 Le gale nngwe le nngwe ya ditsamaiso e maleba mo mabakeng a a rileng fela. Mabaka a ngongorego ke ona a laolang gore ke tsamaiso efe e e maleba.35 Fa ngongorego e ikaegile ka phoso ya botlhaswa jo bo boitshegang jwa thulaganyo gongwe go se nneng mo molaong mo tsamaong ya ditsamiso, tsamaiso ya tshekatsheko gape e nna maleba.36 Mabaka a botlhaswa jo bo boitshegang jwa thulaganyo a akaretsa go ikgatholosa melawana ya bosiamisi jwa tlholego. Go naya sekai, go retelelwa ke go obamela molao wa go reetsa matlhakore otlhe (audi alteram partem). Go ya ka molawana ono, kgotlatshekelo e tshwanetse go reetsa maphata otlhe pele ga e ka tsaya tshwetso. Go retelelwa ke go dira jalo go baka botlhaswa jo bo boitshegang jwa thulaganyo. Le gale mo mabakeng a mo go ona ngongorego e ikaegileng ka moo kgotlatshekelo e boneng mabaka ka gona gore e fitlhelele tshwetso, boikuelo bo maleba.37 Gantsi boikuelo bo akaretsa fela rekoto ya ditsamaiso fa tshekatsheko gape yona e ka thewa mo dingongoregong tse dingwe kwa ntle ga rekoto.38
Le gale go na le mabaka mangwe a mo go ona nngwe fela ya ditsamaiso tse pedi e ka nnang maleba. Sekai kef a motlhankedi wa sebaka a dumetse bosupi jo bo sa dumelesegeng mme bosupi jo bo sa dumelesegeng bo tlhagelela mo rekotong. Mo lebakeng leno tshekatsheko gape gongwe boikuelo di ka nna maleba tsotlhe.
Potso ya gore a dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata di na le dithata tse di fetang tsa dikgotlatshekelo tsa setso. Dikgotlatshekelo tsa bokomisinara tse di emiseditsweng ke dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata di ne din a le dithata tsa boikuelo fela tse di fetang tsa dikgotlatshekelo tsa setso - Latha v Latha & Another.39 Mo Bhulose v Bhulose40 go ne ga swediwa ka gore Kgotlatshekelo ya Komisinara e ne e sena dithata tsa tshekotsheko gape ya dikatlholo tsa Dikgotlatshekelo tsa Setso. Karolo 12 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho le Karolo ya 29A ya Molao wa kgotlatshekelo ya Bomagiseterata o naya kgotlatshekelo ya bomagiseterata dithata tse di totobetseng tsa go reetsa boikuelo go tswa kwa dikgotlatshekelong tsa setso fela dikarolo ka bobedi ga di bue sepe ka tshekatsheko gape. Kgotlatshekelo ya Magiseterata ke sebopiwa sa molao se se se nang taolo epe e e fetang e e rebolwang ke Molao wa Kgotlatshekelo ya Bomagiseterata le melao e mengwe. Go lebega fa go sena tlamelo epe ya molao e e nayang kgotlatshekelo ya magiseterata dithata tsa go reetsa ditsheketsheko tsa selegae tse di tswang kwa Dikgotlatshekelong tsa Setso. Le gale go ya ka karolo ya 35 , molatofadiwa mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go nna le tsheko e e sa tseyeng letlhakore e e akaretsang tshwanelo ya go dira boikuelo gongwe tshekatsheko kwa Kgotlatshekelo Kgolo. Go lebega e kete karolo eno e naya Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata dithata tsa go sekaseka gape dikatlholo tsa kgotlatshekelo ya setso. Le gale fa go buiwa ka "molatofadiwa mongwe le mongwe" mo karolong eno e kete karolo eno e maleba fela mo dikgetseng tsa bosenyi. Le gale go tshwanetse ga elwa tlhoko gore fa Kgotlatshekelo ya magiseterata e reetsa boikuelo go tswa kwa kgotlatshekelo ya setso e nna le dithata tse di atologile tsa go tlhomamisa, go baakanya gongwe go beela thoko tshwetso ya Kgotlatshekelo ya Setso morago ga go reetsa bosupi jo bo tlhagisitsweng mo boemong jwa maphata goongwe bosupi bongwe le bongwe fela jo kgotlatshekelo e bonang bo le botlhokwa. Gape Kgotlatshekelo ya Magiseterata e na le dithata tsa go atolosa dipeelo tsa nako tse di rebotsweng mo Melawaneng ya Kgotlatshekelo ya Dikgosi le Dikgosana ya R2082 ya 1967. Go lebega e kete boikuelo jwa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata gab o felele fela ka rekoto mme ka jalo bosupi bongwe le bongwe jo bo malebana le go se latele thulaganyo, bo ka neb o tlhagelela mo rekotong gongwe nnyaa, bo ka reediwa. Seno se bonala e kete se dira gore go se nne botlhokwa go farologanya magareng ga boikuelo le tshekatsheko malebana le go bona tshiamiso go tswa mo katlholong ya Kgotlatshekelo ya Setso kwa Kgotlatshekelong ya Magiseterata. Ka ntlha ya fa theetso ya boikuelo e le tshekiso gape, tota ga go botlhokwa gore go akanngwe ka go lebelela tshekatsheko gape jaaka tsela e nngwe.
Tsamaiso ya Boikuelo mo Mererong ya Selegae
Katlholo ya Kgosi gongwe Kgosana e ka direlwa boikuelo kwa Kgotlatshekelo ya Magiseterata e e nang le taolo - karolo ya 12 e buisiwa le karolo ya 29A ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata wa bo32 wa 1944. Kgotlatshekelo ya Magiseterata e e nang le taolo ke Kgotlatshekelo ya Magiseterata e e neng e tla bo e na le taolo ya go reetsa kgetse kwa tshimologong. Seno se kaya Kgotlatshekelo ya Magiseterata e e nang le taolo e e tsamayang mmogo le Kgotlatshekelo ya Setso e e kaiwang.41 Go ka dirwa boikuelo kgatlhanong le katlholo ya Kgotlatshekelo ya Setso kwa Kgotlatshekelong ya Magiseterata le fa tota e sena bokao jwa katlholo ya makgaolakgang. - Ntshabala v Piti.42 Maphata a a mo temeng ya Boikuelo a tshwanetse go bidiwa mongongoregi le moiphemedi mme e seng moikuedi le motsibogi, - Dlamini v Sibisi.43 Boikuelo bo felela ka dintlha tse di tlhagisitsweng ke maphata mo rekotong. Katlholo ya Kgotlatshekelo ya Setso ke ya makgaolakgang (res judicata) fa fela e ka seke ya nna le boikuelo.44 Ka jalo mo mabakeng a mo go ona mongongoregi a dirileng tleleimi ya dikgomo di le 19 mme kgosi e rebotse katlholo ya dikgomo di le nne fela mme Mongongoregi a dira boikuelo kgatlhanong le katlholo, ga go letlelesege gore kgotlatshekelo ya boikuelo e tseye tshwetso e e siametseng moiphemedi (go tewa ka go tsholola kgetse ya mongongoregi) fa moiphemedi a sa tsenya boikuelo le ena. Mo mabakeng a mo go ona tshwetso e e siametseng moiphemedi e na le mabaka a a utlwalang, kgotlatshekelo ya boikuelo e ka tsholola boikuelo gore katlholo ya Kgotlatshekelo ya Setso e tswelele go dira. - Mthetwa v Mthetwa.45 Boikuelo bo tshwanetse go itsisiwe mo sebakeng sa dikgwedi di le pedi morago ga katlholo - Molawana 9 Melawana ya Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana R2082 wa 1967. Le gale paka eno e ka atolosiwa ke Magiseterata ka lebaka le le siameng le le bontshitsweng. - Molawana wa 9 . Fa fela go sena go itsisiwe boikuelo, tiragatso ya katlholo e beelwa thoko ka boitiriso go fitlhelela go sena go swediwa ka boikuelo gongwe bo felelwa ke nako gongwe bo gogelwa morago. - Molawana 8 . Lephata le e leng karolo ya tsamaiso ga le latlhegelwe ke tshwanelo ya lona ya go ikuela kwa Kgotlatshekelong ya Magiseterata ka ntlha ya go kgotsofatsa gongwe go ithaopa go kgotsofatsa katlholo ya Kgotlatshekelo ya Kgosi ka bontlhabongwe gongwe ka botlalo gongwe ka go amogela tshiamelo go ya ka katlholo eo. - Molawana wa 9 . Moiphemedi yo o dirang boikuelo a ka tlhagisa tleleimi e e ganetsang e nngwe le fa a ne a sa e tlhagisa kwa tshimologong ya tsamaiso. - Molawana wa 12 wa Melawana ya Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana R2082 wa 1967. Go tlhagisiwa gore molawana ono o ultra vires. Seymour 332 fn 166. Fa boikuelo bo itsisitswe bo felelwa ke nako ka boitiriso fa katlholo e go ikuelwang kgatlhanong nayo e felelwa ke nako go ya ka molawana wa 7 . Go ya ka 7 , katlholo ya Kgotlatshekelo ya Dikgosi e felelwa ke nako fa e sa kwadisiwe le tlelereke ya Kgotlatshekelo ya Magiseterata mo sebakeng sa dikgwedi di le pedi morago ga letlha la go rebola katlholo jaaka go tlhokega go ya ka molawana wa 7 . Katlholo e e feletsweng ke nako e tshwana fela le katlholo e e seyong mme e bile go ka seke ga ikuelwa kgatlhanong nayo - Sabelo v Njilo.46 Boikuelo ga bo a tshwanela go itsisiwe katlhanong le katlholo ya go se obamele taelo e e rebotsweng ke kgotlatshekelo ya setso go fitlhelela go ganelwa kopo ya go gogelwa morago ga katlholo - Molawana 9 . Melawana ya Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana wa R2082 wa 1967. Go bona ditsamaiso tsa go dira boikuelo, lebelela Molawna wa 10 - 13 wa Melawana ya Kgotlatshekelo ya Selegae ya Dikgosi le Batlotlegi (Kwazulu Natal GN 12 ya 1992). Go ya ka karolo ya 12 ya Molao wa bo38 wa 1927. Fa bo setse go itsisitswe boikuelo, motlhankedi wa sebaka wa Kgotlatshekelo ya Setso o patelesega go tlamela kgotlatshekelo e e reeditseng boikuelo ka mabaka a katlholo ya gagwe mo sebakeng sa malatsi a le somenne morago ga go itsisiwe ka boikuelo. Fa mabaka a sa kwalwa a tla fetolelwa mo mokwalong ke tlelereke ya kgotlatshekelo. Mabaka ao e tla nna karolo ya rekoto mo boikuelong. Fa go ka diragala gore motlhankedi wa sebaka wa Kgotlatshekelo ya Setso a retelelwe ke go tlamela ka mabaka, a ka laelwa ke kgotlatshekelo e e reetsang boikuelo go obamela nako e e beilweng. Kgotlatshekelo ya boikuelo e ka sutisetsa ditsamaiso kwa pele go letlelela motlhankedi wa sebaka wa Kgotlatshekelo ya Setso go e tlamela ka mabaka. Kgotlatshekelo ya boikuelo e ka nna ya re ka boitlhophelo jwa yona, ya phuaganya mabaka a katlholo. - Molawana wa 10() le 11 ya Melawana ya Dikgotlatshekelo ya Dikgosi le Dikgosana wa R2082 wa 1967. Fa go tlhakanyediwa palo ya malatsi a a rebotsweng go ya ka melawana47, letsatsi la Sontaga le letsatsi la boikhutso la setšhaba a ka seke a akarediwa. - Molawana wa 15 . Ga go a tshwanelwa go itsisiwe boikuelo fa boleng jwa tleleimi bo le kwa tlase ga R10,00 kwa ntle ga fa fela kgotlatshekelo ya boikuelo e tlhomamisitswe mo tshobokanyong ya patlisiso gore ntlhatheo ya botlhokwa ya molao e na le seabe mo boikuelong. Kgotlatshekelo ya Magiseterata e e reetsang boikuelo got swa kwa kgotlatshekelo ya setso e sekisa kgetse jaaka e kete ke tsheko ya ntlha mme ka jalo e dirisa katlholo ya yona go emisetsa ya Kgotlatshekelo ya Setso. - karolo ya 29A ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata. Ka ntlha ya fa taolo ya Dikgosi, Dikgosana le Bathusi e felela mo molaong wa setso, fa kgotlatshekelo e reetsa boikuelo e tlamega go dirisa molao wa setso - Yeni v Jaca NAC (N-E) 31. Le gale mo mabakeng a mo go ona go fitlhelwang gore kgotlatshekelo ya setso e sweditse ka morero o o tswang mo molaong wa boagisanyi, ditsamaiso di beelwa thoko ka ntlha ya mabaka a go tlhoka taolo. Cebekulu v Shandu NAC (N-E) 196. Boikuelo jo bongwe go tswa kwa kgotlatshekelo ya magiseterata bo mo magetleng a Kgotlatshekelo Kgolo.
Boikuelo mo dinageng tse di Ipusang
Kwa Qwaqwa, tiragatso le tsamaiso ya boikuelo go tswa kwa Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana go ya kwa Dikgotlatshekelong tsa Bomagiseterata gab o sa tlhole bo laolwa ke dikarolo tsa 12 , 12 , 20 , 20 le 20 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho. Dikarolo tseno di phimotswe go ya ka karolo 6 ya Molao wa Qwaqwa wa Boikuelo go tswa kwa Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana wa bo7 wa 1988. Ga jaana tsamaiso e laolwa ke Molao wa Qwaqwa. Karolo 3 ya Molao wa Qwaqwa e ne e naya Tona ya Bosiamisi dithata tsa go dira melawana (go laola tiragatso le tsamaiso ya boikuelo) tse di emisetsang Melawana ya Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana ya R2082 ya 1967.
Dinaga tseno di fetisitse melao ya tsona e e ka ga Go Tlhangwa ga Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata go ya ka karolo ya 2 ya melao yotlhe; Jaanong Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata di mo taolong ya e e phimotsweng.48 Ka ntlha ya fa Dikgotlatshekelo tsa Bokomisinara di ne di kgona go reetsa boikuelo go tswa kwa Dikgotlatshekelo tsa Setso, dithata tseno gape di ne di le mo Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata. Tiragatso le tsamaiso mo boikuelong go tswa kwa dikgotlatshekelo tsa Dikgosi e laolwa go ya ka Melawana ya Kgotlatshekelo ya Dikgosi le Dikgosana ya R2082 ya 196749.
TAOLELO YA DIKGOSI LE DIKGOSANA GO KA REETSA DIKGETSE TSA BOSENYI
Go ya ka karolo 20 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, Tona ka go kwala, e ka laolela dikgosi le dikgosana gongwe bathusi ba dikgosi go sekisa ditlolomolao tsa molao wa boagisanyi gongwe molao wa setso, kwa ntle gat se di totobaditsweng sejuleng ya bo3 ya Molao, O o dirilweng ke montsho kgatlhanong le montsho mo lefelong le le leng mo taolong ya kgosi.
Dikgotlatshekelo tsa setso ga di a tshwanela go rebola epe ya dikotlhao tse di latelang (K20 Molao wa Tsamaiso ya Bantsho): Loso, 50 Go retliwa dithwe, Go utlwisa mmele botlhoko thata, Go golegwa kwa kgolegelong, Tefiso e e fetang R100,00 gongwe ditlhogo di le pedi tsa dikgomo gongwe leruo le legolo gongwe dipodi/dinku di le lesome gongwe leruo le lennye, Go kgwathisa51. Tekanyetso e e malebana le kotlhao ya go kgwathisa e ikamanya le karolo ya 12 (e) ya Molao wa Molaotheo e e thibelang dikotlhano tse di setlhogo le tsa sephologolo. Go ya ka karolo ya 20 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, boikuelo jwa bosenyi go tswa kwa Kgotlatshekelo ya Sets obo tshwanetse go isiwa kwa Kgotlatshekelo ya Magiseterata e e nang le taolo mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga go tshwarwa - Molawana 2 Molawana wa Boikuelo jwa Bosenyi R45 ya 1961.
Le gale go tshwanetse ga lemogwa gore molao wa setso ga o farologanye magareng ga merero ya selegae le ya bosenyi ka mokgwa o molao wa boagisanyi o dirang ka gona. Tota e bile ga se gore dikgetse tseno di reediwa ka go farologana.52 Go tshwanetse gape ga elwa tlhoko gore kgato ya motlolamolao e ka nna bosenyi le tlolomolao. Mo mabakeng a a jalo motlhankedi wa sebaka o tshwanetse go lemoga dipeelo tsa gagwe malebana le taolo mo mererong ya selegae le ya bosenyi.
DIKGOSI LE DIKGOSANA TSE DI SENANG TAOLELO
Dikgosi le Dikgosana tse di senang taolelo ke dikgosi le dikgosana tse di sa newang taolo ya selegae gongwe ya bosenyi ke Tona go ya ka karolo 12 gongwe 20 ya Molao wa Tsamaiso ya Bantsho. Seno le gale ga se kae gore bano ga se Dikgosi le Dikgosana tsa nnete. Dikgosi tseo le Dikgosana ga din a taolo ya selegae gongwe ya bosenyi fela di tswelela go lemogwa le go nna le tshusumetso mo merafeng ya tsona. Le gale go ya ka tlwaelo, bangongoregi ba ba mo merafeng e e farologaneng ba isa dingongorego tsa bona kwa Dikgosing le Dikgosaneng tse di kailweng. Kgosi e e jalo e reetsa kgang mme e rebole katlholo ya yona.53
Ka setegeniki katlholo e e rebotsweng ke Kgosi gongwe Kgosana e e senang taolelo ga e nne ya boammaruri mme ka jalo ke ya lefela54 mme ga e tlame maphata kwa ntle ga fa fela maphata a e amogela.55 Gape katlholo e ka seke ya be ya dirisiwa. Go thopiwa gongwe go tlosiwa ga sengwe fela go ya ka dikatlholo tseo e nna kgato ya tshenyo.56 Fa selo seo se ka neelwa motseisamolato yo o atlholetsweng, le ena o nna le molato wa tshenyo.57 Fa maphata a setse a amogetse katlholo, e a bat lama. Le gale mo mabakeng a mo go ona maphata a amogetseng katlholo mme moiphemedi a retelelwa ke go duela, mongongoregi o tshwanetse go tsaya dikgato tsa de novo kwa kgotlatshekelo e e nang le taolo e e bokgoni.58 Mo mabakeng a mo go ona morago ga gore mongongoregi a amogele katlholo, moiphemedi a bo a duela go ya ka katlholo le fa tota a sa duela tuelo e e lekaneng go ya ka katlholo mme Kgosi gongwe Kgosana gongwe Morongwa a bo a amogela tuelo, mongongoregi o tlamiwa ke seo mme moiphemedi ga a sa tlhole a na le maikarabelo ao.59 Moo e leng gore tuelo ya moiphemedi ga e amogelwe, tuelo eo e tsewa jaaka kamogelo ya molato le tumelo mo letlhakoreng la moiphemedi e e ka dirisiwang mo kgatong e e latelang ya semolao.60
Seemo sa tsamaiso ya bosenyi se farologane. Ke fela Dikgosi, Dikgosana le Bathusi ba ba nang le taolelo ba ba ka diragatsang tiro ya katlholo ya bosenyi. Mo mabakeng a mo go ona Kgosi gongwe Kgosana e e senang taolelo e rebolang tefiso gongwe kotlhalo, taelo eo ga se ya boammaaruri mme e nna ya lefela.61 Mo mabakeng a mo go ona kgotlatshekelo e tlolang dithata tsa yona mme e rebola kotlhao mo e senang taolo gona, kgotlatshekelo eo e dira molato gongwe tlolomolao. Lebelela Molawana wa 17 le 31 ya kgoeletso ya R110 ya 195762.
SEEMO MO DINAGENG TSA TVBC
Matseno
Dikgotlatshekelo tsa setso kwa Transkei, Bophuthatswana, Venda le Ciskei (dinagamagae tse di neng di ipusa maloba) din e di theilwe go ya ka melao e e neng e fetisitswe mo Dinageng tseo. Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore le fa melao e e neng e thaya le go laola tiro ya dikgotlatshekelo tsa setso kwa dinageng tseno e ne e na le dintlha tse di tshwanang le tsa Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, e ntse e na le dipharologano dingwe. Go ya ka Molao wa Molaotheo63 wa Dinaga tse di farologaneng dikgotlatshekelo tsotlhe tse di mo Dinageng tseo di ne di na le dithata tsa go dirisa molao wa Morafe mo ditsamaisong tse di malebana le setso sa Morafe se se latelwang mo merafeng e e farologaneng. (Lebelela Seymour 7-8)
BOPHUTHATSWANA
Go Tlhamiwa le go Thewa ga Dikgotlatshekelo tsa setso
Kwa Bophuthatswana wa maloba dikgotlatshekelo tsa setso din e di bidiwa Dikgotlatshekelo tsa Morafe. Go ya ka Molao wa Bothati jwa Setso wa Bophuthatswana wa bo23 wa 1978, [Molao] go thewa kgotlatshekelo ya Morafe ya Morafe mongwe le mongwe. Go ya ka Molao, dikgotlatshekelo tseno di teiwa ke kgosi, kgosana gongwe modulasetilo wa Morafe. Ditokololo tsa Morafe o o amegang ke ditokololo tsa kgotlatshekelo. Dikgotlatshekelo tsa Morafe di kailwe mo karolong 9 ya Molao jaaka dikgotlatshekelo tsa direkoto. Boikuelo le ditshekatsheko gape ke maikarabelo a kgotlatshekelo ya magiseterata - karolo 9 ya Molao, e e nang le dithata tsa go beela thoko, go fetola, go baakanya katlholo ya kgotlatshekelo ya Morafe gongwe go dira taelo malebana le katlholo eo go ya fela jaaka go tla bo go tlhokagala go ya ka bosiamisi - Karolo 9 ya Molao. Go swetsa ka boikuelo, kgotlatshekelo ya magiseterata e ka swetsa go reetsa kgetse ka tsela ya de novo gongwe go ikaega mo rekotong ya Kgotlatshekelo ya Morafe - Lebelela Karolo 9 . Fa kgotlatshekelo ya magiseterata e reetsa boikuelo, e tshwanetse go dirisa molao wa setso - karolo 10 ya Molao.
Taolo ya Dikgotlatshekelo tsa Setso
Karolo 3 ya Molao e naya moporesidente dithata tsa go naya taolo ya selegae kwa Bothating jwa Morafe malebana le dintlha tse di tlhagelelang go tswa mo molaong wa setso. Fa Bothati jwa Morafe bo dira kopo, moporesidente a ka fetisetsa taolo ya selegae kwa bothating jo bo botlana jwa bothati jwa Morafe ka ditekanyetso tsa lefelo, mabaka a dikgato le batho ba taolo e ka dirisiwang mo go bona. Mo dikgatong tse di amang setso, go tshwanetse ga dirisiwa molao wa setso kwa ntle ga fa fela e phimotswe, e baakantswe gongwe e sa dumelane le pholesi ya setšhaba gongwe dintlhatheo tsa bosiamisi jwa tlholego - Karolo 4 ya Molao. Dikgotlatshekelo tseno din a le bokgoni jwa go samagana le ditsheko tsa selegae le tsa bosenyi ka nako e le nngwe fela fa e le gore di ama dintlha le maphata a le mangwe fela - karolo 11 ya Molao.
Merero e Dikgotlatshekelo tsa Setso di senang taolo ya yona
Dikgotlatshekelo tsa Morafe ga di na taolo mo dikgatong tsa selegae:
tse di sa tlhageleleng go tswa mo molaong wa Morafe gongwe dikgato tse di sa amaneng le molao wa Morafe
Tse e leng gore di amana le boammaaruri gongwe thanolo ya lekwalo la boswa gongwe lekwalo lengwe fela la tesetamente
Tse e leng gore go tlhokagala maemo a motho malebana le bokgoni jwa tlhaloganyo ya gagwe.
Tse mo go tsona go tlhokagalang taelo ya tidimalo
Tse e leng gore go tlhokega go phimolwa ga boammaaruri, tlhalo gongwe karoganyo ya lenyalo
Mo morerong o mo lephata lengwe la ona e leng kgosi/kgosana gongwe bothati jwa Morafe.
Merero e Dikgotlatshekelo tsa Morafe di nang le Taolo mo go yona
Go ya ka Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Setso wa Bophuthatshwana wa bo29 wa 1979, dikgotlatshekelo tsa Morafe mo Bophuthatswana wa maloba din a le taolo ya tshimologo le e e kgethegileng go swetsa ka dikgetse tsotlhe tsa selegae tse di tlhagelelang mo setsong le molao wa morafe. Ka ntlha ya mabaka ao dikgato tseo ga di a tshwanela go tsewa mo kgotlatshekelo ya magiseterata. Kgotlatshekelo ya Morafe e na le taolo ya selegae;
mo bathong ba morafe wa yona, mo moiphemeding gongwe motsibogi yo o nnang gongwe a na le kgwebo gongwe a thapilwe mo lefelong le kgotlatshekelo e nang le taolo ya lona, mo selekaneng fa dikago tsa sona tsa kgwebo di le mo lefelong la kgotlatshekelo gongwe mongwe wa balekane a nna mo tikologong e kgotlatshekelo e nang le taolo ya yona.
moo selo se se bakileng kgato se tlhageletseng ka botlalo mo tikologong e e mo taolong ya kgotlatshekelo mo moiphemeding/motsibogi yo o tlhagelelang mme a sa ngongoregele taolo ya kgotlatshekelo mong wa dithoto tse di sa sutisiweng tse di mo tikologong ya bothati jwa Morafe malebana le dikgato tse di amanang le thoto eo
Matseno
Morago ga Transkei e sena go bona boipuso, ditlamelo tsa Molao wa Tsamaiso ya Bantsho o o malebana le dikgosi le dikgosana di ne tsa amogelwa go ya ka Karolo 60 ya Molao wa Molaotheo wa Transkei wa bo15 wa 1976 o o neng o dira tlamelo ya go tswelela go dirisa melao e e ntseng e le gona go fitlhelela e phimolwa ke palamente ya Transkei. Ditlamelo tseo tse di neng di amogetswe din e tsa emisediwa ke Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi wa Transkei wa bo6 wa 1983 [Molao] le Melawana ya Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi - GN 139 wa 1984 - lebelela gape Seymour 20. Kwa ntle ga Dikgotlatshekelo sa Dikgosi, Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Dikgaolo le tsona di ne tsa theiwa go ya ka Molao wa Bothati jwa Dikgaolo wa bo13 wa 1982. Dikgosikgolo le bathusi ba tsona di na le taolo e e tshwanang le ya Dikgosi ka ntlha ya maemo a tsona mme ka jalo ga di tlhoke go rebolelwa taolo semmuso - Karolo 2 ya Molao.
Taolo ya Selegae le Tsamaiso
Go ya ka 2 (a) le 3 ya Molao, go dira ditlhokego tse di latelang malebana le gore kgotlatshekelo ya setso e kgone go diragatsa taolo ya selegae:
A Thata e tshwanetse go rebolwa ke Tona,
B Tleleimi e tshwanetse ya tswa mo molaong wa setso le setso,
C Moiphemedi o tshwanetse a bo a nna mo lefelong la Bothati jwa Morafe,
D Merero e e malebana le go seng boammaaruri, tlhalo gongwe karogano go tsw amo lenyalo e ka nna la selegae gongwe la setso ga e mo taolong ya Kgotlatshekelo ya Setso.
Tsamaiso e tshwanetse go nna go ya ka molao wa setso le setso fela tiragatso e fela jaaka go rebotswe ka molawana - karolo ya 4 le . Boikuelo bo mo maikarabelong a kgotlatshekelo ya Magiseterata gongwe Kgotlatshekelo ya Bothati jwa Kgaolo. - Karolo ya 4 ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi wa 1983 (Transkei). Go na le tshwanelo ya go dira boikuelo kwa ntle fela ga fa boleng jwa tleleimi bo le kwa tlase ga R25,00 ntle le fa Kgotlatshekelo Kgolo mo tshobokanyong ya patlisiso e tlhomamisitse gore morero o akaretsa ntlhatheo ya botlhokwa ya molao- karolo ya 4 . Boikuelo bo tshwana fela le tsheko ya de novo- karolo ya 4 .
Taolo ya Bosenyi le Tsamaiso
Pele ga go ka diragadiwa taolo ya bosenyi, go tshwanetse ga fitlhelelwa ditlhokego tse di latelang:
A Taolo e tshwanetse go rebolwa ke Tona ya Bosiamisi,
B Molatofadiwa, mongongoregi le mong wa thoto yo o amegang ba tshwanetse ba bo ba amiwa ke molao wa setso le setso,
C Molato o tshwanetse wa bo o diretswe mo lefelong le le mo tikologong ya taolo ya Kgosi,
D Molatofadiwa o tshwanetse go bonwa molato wa molao wa setso gongwe molao wa selegae kwa ntle ga e e mo lenaaneng le le mo sejuleng ya Molao gongwe melato ya molao e e totobaditsweng ke Tona ya bosiamisi,
E Ga go a tshwanelwa ga ntshiwa dikgotlhao tse di latelang Karolo ya 3 : Loso, go retliwa dithwe, go utlwisiwa botlhoko thata mo mmeleng, go tswalelwa kwa kgolegelong gongwe tefiso e e fetang dikgomo di le nne e e ka emelwang ke tefiso e e tlhakanyediwang ka seelo se se sa feteng R100,00 e le nngwe gongwe dinku/dipodi di le 20 tse di ka emelwang ke tefiso e e tlhakanyediwang ka seelo se se sa feteng R20,00 e le nngwe gongwe R400,00.
Tsamaiso ya Bosenyi e ya go ya ka molao wa setso le seto fela e ka beelwa melawana ke Tona ya Bosiamisi. Ga go a letlelelwa kemedi epe fela ya molao - karolo ya 10. Fa molatofadiwa a ka retelelwa ke go duela tefiso, kgosi a ka dira gore a golegwe mme a tlhagelele fa pele ga magiseterata gongwe tlhogo ya kgotlatshekeo ya kgaolo ya lefelo le tsheko e diragetseng mo go lona, mme yona e tla re fa e sena go kgotsofala gore tefiso e ne e rebotswe go ya ka molao, e ka laela gore go duelwe mme ga seo se sa kgonege e ka laela go tswalelwa kwa kgolegelong sebaka se se sa feteng dikgwedi di le tharo. Boikuelo ke maikarabelo a kgotlatshekelo ya Magiseterata gongwe Kgotlatshekelo ya Bothati jwa Kgaolo - karolo 5 . Boikuelo bo tshwana fela le tsheko ya de novo- karolo ya 5 .
Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Kgaolo
Go ya ka karolo ya 73 ya Molao wa Molaotheo wa Transkei wa bo15 1976, go na le dikgaolo di le robongwe mo Transkei mme tsona di tlhametswe Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Kgaolo - karolo ya 2 ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Kgaolo [Molao]. Go ya ka pegelo ya Olivier ya 199764, go ne go dira dikgotlatshekelo mo dikgaolong di le tlhano fela ka 1997. Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Kgaolo di na le taolo e e tsamaelanang le ya dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata mo mabakeng a mo go ona molatofadiwa mo kgetseng ya bosenyi gongwe maphata a a mo kgatong ya selegae e leng baagi ba Transkei - karolo 3 ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Kgaolo. Ga go tshwane le dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata tse di kgonang fela go diragatsa molao wa setso mo mererong ya selegae fela, Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Kgaolo di na le taolelo ya go dirisa molao wa setso le mo dikgetseng tsa bosenyi tota. Dikgotlatshekelo tsa Bothati jwa Kgaolo di tsewa e le dibopiwa tsa molao ka ntlha ya fa di tlhamilwe go ya ka Molao wa palamente mme di bona dithata tsa tsona go tswa mo molaong. Ga go letlelelwe kemedi ya semolao mo dikgotlatshekelong tseno - karolo ya 7. Boikuelo ke maikarabelo a Kgotlatshekelo Kgolo mme dikotlhao tsa bosenyi di ka sekwasekwa gape fela go tshwana le tsa dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata. Tsamaiso e ya fela go ya ka setso mme le gale e ntse e beelwa melawana ke Tona - Seymour ts 22.
DIKGOTLATSHEKELO TSA SETSO LE MOLAOTHEO
Potso e re tshwanetseng go e araba fano ke gore a Kgotlatshekelo ya Setso e ka swetsa gore molawana wa molao wa setso ga se wa boammaaruri ka ntlha ya fa o sa ikamanye le molaotheo?
Seemo malebana le kgotlatshekelo ya Magiseterata
Go ya ka K170 ya molaotheo, kgotlatshekelo e maemo a yona a leng kwa tlase ga a Kgotlatshekelo Kgolo ga e a tshwanela go batlisisa ka gongwe go atlhola malebana le go nna mo molaotheong ga molao ope gongwe maitsholo mangwe le mangwe fela a moporesidente. Go ya ka karolo ya 110, kgotlatshekelo ya magiseterata e ka seke ya nna le bokgoni jwa go swetsa ka boammaaruri jwa molao ope fela gongwe maitsholo a moporesidente. Karolo ya 110 ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata o thibela kgotlatshekelo ya magiseterata go swetsa gore molao ope fela ga se wa boamaaruri, e ka nna ka mabaka a go amana le molaotheo gongwe ka mokgwa mongwe fela. Lefoko la "molao" le tlhalosiwa mo karolo 2 ya Molao wa Thanolo ya Melao wa bo33 wa 1957 jaaka "molao mongwe le mongwe fela, kgoeletso, molawana, Molao wa Palamente gongwe taolo nngwe fela e e nang le maatla a molao. Lefoko la "molao" le tsewa le kaya ditaolo tsa molao mme e seng "molao wa boagisanyi" Buckle & Jones V 1 Molao wa bo403 (c), Millman NO v African Eagle Life Assurance Society Ltd 1981 SA 630 (c). Go sa ikgatholosiwe gore go kaelwe mo molaong wa boagisanyi mo K170 ya Molaotheo le karolo 110 ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata, dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata ga di na taolo ya go swetsa ka bomolaotheo jwa molao wa boagisanyi (B&J V 1 Molao wa bo403). Go ntse go lebeletswe lona lebaka leo, go ka swediwa gore dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata ga di na dithata tsa go swetsa ka bomolaotheo jwa molawana wa molao wa setso. Kgotlatshekelo ya magiseterata jaaka sebopiwa sa molao e bona dithata tsa yona go tswa mo Molaong wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata, mme ga gona dithata dipe tseo (go batlisisa boammaaruri jwa molawana wa molao wa setso) tse di rebolwang mo Molaong wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata. Fela jalo, le kgotlatshekelo ya magiseterata jaaka sebopiwa sa molao le yona ga e a rebolelwa dithata ke Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata go batlisisa boammaaruri jwa molawana wa molao wa setso.
Seemo malebana le Dikgotlatshekelo tsa Setso
Go ya ka K170 ya molaotheo, kgotlatshekelo e maemo a yona a leng kwa tlase ga a Kgotlatshekelo Kgolo ga e a tshwanela go batlisisa ka gongwe go atlhola malebana le go nna mo molaotheong ga molao ope gongwe maitsholo mangwe le mangwe fela a moporesidente. Maemo a dikgotlatshekelo tsa setso le Dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata mo tatelanong ya dikgotlatshekelo a kwa tlase go na le a Dikgotlatshekelo Kgolo mme ka jalo, go ya ka karolo ya 170, dikgotlatshekelo tseno ga din a dithata tsa go ka batlisisa ka ga gongwe go swetsa ka go nna mo molaotheong ga peomolao nngwe le nngwe fela gongwe maitsholo a moporesidente. Karolo ya 170 e bua fela ka peomolao mme e seng molao. Le gale go ya ka karolo 2 ya Molao wa Thanolo ya Melao wa bo33 wa 1957, tlhaloso ya lefoko "molao" e akaretsa peomolao. Mogopolo wa ga B&J V 1 Molao wa bo403 ke gore go sa ikgatholosiwe gore go kaelwe mo molaong wa boagisanyi mo K170 ya Molaotheo le karolo 110 ya Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata, dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata ga di na taolo ya go swetsa ka bomolaotheo jwa molao wa boagisanyi (B&J V 1 Molao wa bo403). Go ntse go lebeletswe lona lebaka leo, go ka swediwa gore dikgotlatshekelo tsa bomagiseterata ga di na dithata tsa go swetsa ka bomolaotheo jwa molawana wa molao wa setso. Go ya ka karolo ya 211 molao wa setso o lemogwa jaaka molwa mo Aforika Borwa. Mooko wa mogopolo ono ke gore go kaiwa ga peomolao mo karolo 170 go akaretsa molao wa boagisanyi le molao wa setso mme ka ntlha ya fa dikgotlatshekelo tsa setso di le kwa tlase ga Kgotlatshekelo Kgolo mo tatelanong ya dikgotlatshekelo, ga di newe dithata tsa go batlisisa bomolaotheo jwa molao wa setso go ya ka karolo ya 170 ya Molao wa Molaotheo. Go ya ka TW Bennet 76 dikgotlatshekelo tsa Setso ga di na bokgoni jwa go swetsa gore melawana ya molao wa setso ga e ikamanye le molaotheo mme ka jalo ga se ya boammaaruri. (Go ikaegilwe ka K103 ya Molaotheo wa Nakwana wa 1993).
Karolo 1 ya Molao o o Tlhabolotsweng wa Bosupi wa 1988 e dira tlamelo ya gore "Kgotlatshekelo nngwe le nngwe e ka lemoga bosiamisi jwa molao wa mmuso wa naga e sele le wa molao wa tlholego go ya fela jaaka molao oo o ka tlhomamisiwa ka gangwe fela le ka bonnete jo bo lekaneng: Fa fela e le gore molao wa tlholego ga o kitla o ganetsana le dintlhatheo tsa pholesi ya setšhaba le bosiamisi jwa tlholego: Fa fela gape e le gore ga go kitla go nna mo molaong gore kgotlatshekelo epe fela e goeletse gore setso sa lobola gongwe bogadi gongwe setso sengwe fela se se tshwanang le seo ga se amogelesege mo dintlhatheong tseo."
Sekai, Molao wa Tsamaiso ya Bantsho wa bo38 wa 1927 jaaka o baakantswe.
Dikai; Transkei Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi wa bo6 wa 1983 13/1982 &, Ciskei Molao wa bo37 wa 1984, Molao wa Dikgotlatshekelo tsa Setso wa Bophuthatswana wa bo29 wa 1979, Molao wa Bothati jwa Setso wa Kwandebele wa bo8 wa 1984 le Molao wa Magosi le Batlotlegi ba Kwazulu wa bo9 wa 1990.
Molao wa bo32 wa 1944 jaaka o tlhabolotsweng, lebelela karolo ya 28
Pegelo ya Khomišene ya Molao ka ga Dikgotlatshekelo tsa Setso, temana ya 3.4
Molao wa Batho wa Aforika Borwa kgatiso ya bobedi ts 37
Karolo ya 8 Molao wa bo120 wa 1998
Lebelela R v Bates & Reidy 1902 TS 199 at 200, Go ya ka karolo ya bo24 ya Molao wa Kgotlatshekelo Kgolo wa bo59 wa 1959, mabaka a tshekatsheko gape ke:
a go tlhokagala ga taolo mo lephateng la kgotlatshekelo;
b go nna le dikgatlhego mo mabakeng, go gobelela, go senya, gongwe bobodu jwa motlhankedi wa sebaka;
c botlhaswa jo bo boitshegang jwa thulaganyo mo tsamisong le go dumela bosupi jo bo sa dumelegeng gongwe jo bo senang bokgoni gongwe go gana bosupi jo bo dumelegang gongwe jo bo bokgoni.
Melawana ya Dikgotlatshekelo tsa Dikgosi le Dikgosana wa R2082 wa 1967
Molao wa Lebowa wa Go Tlhangwa ga Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata wa bo5 wa 1973., Molao wa Gazankulu wa Go Tlhangwa ga Dikgotlatshekelo tsa Bomagiseterata wa bo9 wa 1973.
Karolo ya 9 - 12
Katlholelo ya loso ga e ikamanye le tshwanelo ya botshelo mme e bile ntshitswe mo molaong ke Molao wa Molaotheo
Go kgwathisiwa go ntshitswe mo molaong go ya ka karolo ya 1 ya Molao wa Go Fedisa go kotlhao ya go kgwathisa wa bo33 wa 1997.
<fn>tsn_Article_National Language Services_KHOLETèHE YA BOSIAMISI 3 (2005).txt</fn>
KHOLETŠHE YA BOSIAMISI
Kgodiso ya Molao wa Tsamaiso ya Bosiamisi
GO TSAYA TSHWETSO KA BOSIAMISI
LE
GO TSAYA TSHWETSO KA TSAMAISO
DIPHAROLOGANO
Kholetšhe ya Bosiamisi, Kgetsana Poso X659, Pretoria, 0001, Aforika Borwa Mogala 3347700 Nomoro ya fekese 012 3264288
E RULAGANTSWE : 2005
KAROLO YA DITSHWANELO TSA PORAEFETE,
KHOLETŠHE YA BOSIAMISI
KHOSO MO GO TSEYENG TSHWETSO KA DIKGOSI
E tlhagisiwa ke Kholetšhe ya Bosiamisi le Lefapha la Bosiamisi le Tsweletso ya Semolaotheo
PHAROLOGANO MAGARENG GA GO TSAYA TSHWETSO YA BOSIAMISI LE GO TSAYA TSHWETSO YA TSAMAISO
Dikgosi di diragatsa ka sebedi maatla a go tsaya tshwetso ya bosiamisi le maatla a go tsaya tshwetso ya tsamaiso. Go botlhokwa go tlhaloganya pharologano magareng ga ditiro tse pedi gonne molao o o dirang mo go nngwe le nngwe o farologana.
Go tsaya tshwetso ya bosiamisi go diragala fa Kgosi e biditswe go tsereganya kganetsano magareng ga maloko a baagi kana go dirana le ngongorego ka mongwe wa maloko a baagi kgatlhanong le yo mongwe. Fa maloko a mabedi a baagi ka bobedi ba dumela gore ba na le ditshwanelo tsa go fudisa mo lebakeng la karolwana ya lefatshe e e tshwanang mme Kgosi e bidiwa go atlhola gore ke ofe wa bona yo o nang le tshwanelo kwa lefatsheng, seno ke tshwetso ya bosiamisi gonne maikaelelo ke go rarabolola kganetsano. Fa leloko le le lengwe la baagi le latofatsa le lengwe ka go utswa dikgogo tsa gagwe mme kgang e tlisiwa fa pele ga Kgosi seno se tla ama gape go diragatsa tiro ya go tsaya tshwetso.
Fa leloko la baagi le dira kopo ya tetla kwa go Kgosi go fudisa diruiwa mo karolwaneng ya naga, kana tetla go aga ntlo kwa lefelong le le rileng, Kgosi e tla bo e diragatsa tsamaiso ya tiro ya go tsaya tshwetso mo go swetseng gore a kopo e rebolwe. Tsamaiso ya go tsaya tshwetso e laolwa ke karolo 33 ya Molaotheo le ke Molao wa Kgodiso ya Tsamaiso ya Bosiamisi,2000. Go ya ka molao o tshwetso nngwe tsamaiso e e tsewang ke Kgosi e tshwanetse go nna ya semolao, e utlwale le go latela tshiamo.
Kgosi e e dirileng tshwetso ya tsamaiso kana e tsere kgato ya tsamaiso e tshwanetse, fa go kopiwa, e tlamele mabaka a a kwadilweng go mongwe le mongwe yo ditshwanelo tsa gagwe di amegileng e seng sentle ka tshwetso ya tsamaiso kana kgato. Fa mabaka a ganetswa setlhopha se se kopang se ka dira kopo kwa kgotlatshekelong go gapeletsa go tlamelwa ga mabaka. Fa mabaka a neelwa mme setlhopha se se amegang se dumela gore ga se ka fa molaong, ga go utlwale kana ka go latela ga go a siama, setlhopha seo se ka dira kopo kwa kgotlatshekelo gore tshwetso e lebiwe gape.
Molao o o amanang le tsamaiso ya go tsaya tshwetso o tswa mo molaong wa gale, fela jaanong o sa tswa go rulaganngwa mo Molaong wa Kgodiso ya Tsamaiso ya Bosiamisi. Khophi ya bukana e e bidiwang 'A practical Guide to Administrative Justice' e tla neelwa batsayakarolo botlhe mo khosong. Bukana e, e tlamela kaelo ya kgato ka kgato ya tsamaiso ya go tsaya tshwetso, kgato ya ntlha e le tshiamisetso mo kelong ya gore motho o a maatlafadiwa go tsaya tshwetso kana go tsaya kgato.
Mo go direng ditshwetso tsa bosiamisi, Dikgosi di tshwanetse go tsamaisana le Molaotheo, ditheo tsa molao wa gale tse di amanang le go tsaya ditshwetso tsa bosiamisi le ditshiamelo tsa molao mongwe le mongwe o o maatlafatsang. Ditshwetso tsa bosiamisi di ka isiwa kwa boikuelong kana tsa lebelelwa gape.
<fn>tsn_Article_National Language Services_KHUNOLOGO YA BOLWETSE.txt</fn>
KHUNOLOGO YA BOLWETSE, KHUNOLOGO YA BOKOA LE THOLOTIRO YA BOLWETSE MO BODIREDINGPUSO
GORENG KHUNOLOGO YA BOLWETSE?
Mo tsamaong e e tlwaelegileng ya ditiragalo tsa botshelo jwa gago o ka lwala kgotsa wa gobala mo o tla tlhokang khunologo go kokotlela mo bolwetseng jwa gago kgotsa mo kgobalong ya gago. Tsweetswee gakologelwa gore dikgobalo mo ntlheng e ga di kaye dikgobalo mo tirong.
DITSHWANELO TSA GAGO KE DIFE?
Khunologo ya bolwetse e e tlwaelegileng ya malatsi a tiro a diura di le 36 ka tuelo e e feletseng mo tshekong ya khunologo ya bolwetse. Tsheko ya khunologo ya bolwetse ke paka ya dingwaga di le tharo tse di latelanang. Tsheko ya khunologo ya bolwetse ya ga jaanong e simolotse ka 1 tsa Ferikgong ka 2004.
MAIKARABELO A GAGO KE AFE MALEBANA LE GO DIRISA KHUNOLOGO YA BOLWETSE E E TLWAELEGILENG?
Fa o itse nako e sa ntse e le teng gore o tshwanetse go ya kwa thulaganyong ya kalafo, sekao: karo, dira kopo le go romela foromo ya gago ya kopo nako e sa ntse e le teng.
Le fa go ntse jalo, fa o kowafaditswe ke bolwetse jwa ka bonako kgotsa o bone kgobalo, itsise motlhokomedi wa gago ka bonako fa o retelelwa ke go dira ka ntlha ya bolwetse jwa gago kgotsa ka ntlha ya kgobalo ya gago. Molaetsa wa molomo ka wa losika, ka modirimmogo kgotsa ka tsala o amogelesega fela fa boleng le/kgotsa maemo a bolwetse/kgobalo e go thibela go bolelela motlhokomedi wa gago/motsamaisi wa gago ka sebele.
Romela setifikeiti sa boitekanelo sa bolwetse sa dipaka tsa malatsi a le mararo le go feta LE mo ntlheng ya fa o setse o dirisitse khunologo ya bolwetse go feta gabedi mo pakeng ya dibeke di le 8, go sa kgathalesege paka ya go se nne teng. Gape lebelela fa tlase Kamogelo ya Ditifikeiti sa Boitekanelo.
Dirisa le go laola khunologo ya bolwetse ka mokgwa o o siameng le ka kelotlhoko ka motsi wa tsheko ya khunologo ya bolwetse.
Tila go dirisetsa khunologo ya bolwetse mabaka a mangwe a e seng a bolwetse kgotsa a dikgobalo ka o tla nna mo bothateng moragonyana mo tshekong ya khunologo ya bolwetse.
MAIKARABELO A MOTHAPI KE AFE?
Go sekaseka le go go neela khunologo ya bolwetse go ya ka kopo ya gago.
Go tlhokomela le go batlisisa dintlha tse di rileng tsa tlwaelo tsa khunologo ya bolwetse malebana le kgonagalo ya tiriso e e botlhaswa. Le go tsaya kgato fa go tlhokega. Mothapi a ka kopa setifikeiti sa boitekanelo mo maemong a a rileng sa dipaka tse di ka fa tlase ga malatsi a le 3 fa ntlha e e rileng e lemogilwe.
Go gakolola badiri ka ga tiriso e e siameng ya khunologo ya bolwetse.
Go amogela maemo a tiro kgotsa ditlhokego tsa tiro kgotsa a batla tiro e nngwe,jj mo dintlheng tsa fa go tlhokega .
KHUNOLOGO YA BOKOA KE ENG?
Khunologo ya bokoa ke thuso e o ka e kopang mo motsing wa fa o dirisitse khunologo ya bolwetse ya gago ya tlwaelo mo tshekong ya khunologo ya bolwetse ya dingwaga di le 3. Khunologo ya bokoa e malebana le tsamaiso e bile e arogantswe ka mefuta e le mebedi:
Bokoa jo bokhutshwane - se ke fa paka ya khunologo ya bokoa e o e kopang e le ya malatsi a le 29 kgotsa kwa tlase
Bokoa jo boleele - se ke fa o dira kopo ya khunologo ya bolwetse ya malatsi a le 30 kgotsa go feta
THUSO E E AMA ENG?
O ka nna wa dira kopo ya motsi mongwe le mongwe o o o batlelang khunologo ya bokoa, go ikaegilwe ka-
thomelo ya setifikeiti sa boitekanelo sa motsi mongwe le mongwe; le patlisiso ya mothapi ya boleng le maemo a bolwetse kgotsa kgobalo ya gago.
MAIKARABELO A GAGO KE AFE?
Dira kopo mo diforomong tsa kopo tse di kopiwang. Tsweetswee ela tlhoko gore o tshwanetse go dira kopo mo diforomong tse di tlhagisitsweng tsa khunologo ya bokoa e khutshwane le e telele. O ka nna wa se dirise foromo ya Z1 mo ntlheng e.
Fa o itse nako e sa ntse e le teng gore o tshwanetse go ya kwa thulaganyong ya kalafo, sekao: karo, dira kopo le go romela foromo ya gago ya kopo nako e sa ntse e le teng.
Le fa go ntse jalo, fa o kowafaditswe ke bolwetse jwa ka bonako kgotsa o bone kgobalo, itsise motlhokomedi wa gago ka bonako fa o retelelwa ke go dira ka ntlha ya bolwetse jwa gago kgotsa ka ntlha ya kgobalo ya gago. Molaetsa wa molomo ka wa losika, ka modirimmogo kgotsa ka tsala o amogelesega fela fa boleng le/kgotsa maemo a bolwetse/kgobalo e go thibela go bolelela motlhokomedi wa gago/motsamaisi wa gago ka sebele.
Ka gale o tshwanetse go romela setifikeiti sa boitekanelo le kopo ya gago. Gape o ka nna wa romela dipegelo tsa tshegetso tsa boitekanelo tse di leng teng le tshedimosetso, mmogo le lebaka le le kwadilweng le kopo ya gago ya khunologo ya bokoa. Gape lebelela Kamogelo ya Ditifikeiti tsa Boitekanelo.
Tila go dirisa khunologo ya bokoa botlhaswa.
Obamela le go tlhokomela dipeelano tsa tlhatlhobo e nngwe ya boitekanelo tse di rulagantsweng le go kopiwa ke Motsamaisi wa Kotsi ya Boitekanelo wa Mothapi.
MAIKARABELO A MOTHAPI KE AFE?
Mothapi o ya go go neela khunologo ya bokoa e e nang le melawana go ikaegilwe ka dipholo tsa patlisiso ya yona mo boleng le mo maemong a khunologo ya gago ya bokoa.
Mothapi o tla tsamaisa le go batlisisa kopo ya gago ka thuso ya Motsamaisi wa Kotsi ya Boitekanelo, go ya ka Pholisi le Thulaganyo malebana le Khunologo ya Bokoa le Tholotiro ya Bolwetse (PILIR). O ka kopiwa go tsenela ditlhatlhobo tse dingwe tsa boitekanelo jaaka ka karolo ya patlisiso gore mothapi a tle a tseye tshwetso e e siameng ka ga khunologo ya bokoa e e tswelelang pele kgotsa sekao: kamogelo e e kgonegang ya maemo a gago a tiro kgotsa tiro e nngwe.
Mothapi o ya go nkitsise ka ga diphitlhelelo tsa yona le go tsaya kgato e e maleba go ya ka diphitlhelelo tsa yona.
THOLOTIRO YA BOLWETSE KE ENG?
Fa o retelelwa go dira leruri ka ntlha ya mabaka a boitekanelo, o ka gololwa/lebogisiwa mo tirong ya Bodiredipuso ka mabaka a boitekanelo.
SE SE AMA ENG?
Wena kgotsa mothapi wa gago a ka simolola tholotiro ya bolwetse fa go ka belaelwa gore o retelelwa leruri ke go dira. Sekao e ka nna morago ga kotsi e e masisi ya sejanaga.
Fa o dirile kopo ya khunologo ya bokoa jo boleele e bile patlisiso ya mothapi e supa fa o ya go retelelwa go dira leruri, ba ka oketsa kopo ya gago ya bokoa go kopo ya tholotiro ya bolwetse.
MAIKARABELO A GAGO KE AFE?
O ka kopiwa go tlatsa diforomo tsa kopo tsa tholotiro ya bolwetse.
Romela ditifikeiti tsa boitekanelo le dipegelo tse dingwe tsa tshegetso tsa boitekanelo tse di leng teng le tshedimosetso le kopo. Gape lebelela Kamogelo ya Ditifikeiti tsa Boitekanelo.
Obamela le go tlhokomela dipeelano tsa tlhatlhobo e nngwe ya boitekanelo tse di rulagantsweng le go kopiwa ke Motsamaisi wa Kotsi ya Boitekanelo wa Mothapi.
MAIKARABELO A MOTHAPI KE AFE?
Mothapi o tla tsamaisa le go batlisisa kopo ya gago ka thuso ya Motsamaisi wa Kotsi ya Boitekanelo, go ya ka PILIR. O ka kopiwa go tsenela ditlhatlhobo tse dingwe tsa boitekanelo jaaka karolo ya patlisiso gore mothapi a tle a tseye tshwetso e e siameng ka ga kgonagalo ya gago ya tholotiro ya bolwetse, kgotsa fa go retela leruri go dira, go tsaya tshwetso e e siameng ka ga sekao: kamogelo e e kgonegang ya maemo a gago a tiro kgotsa tiro e nngwe.
Mothapi o ya go go itsise ka ga diphitlhelelo tsa yona le go tsaya kgato e e maleba go ya ka diphitlhelelo tsa yona.
KAMOGELO YA DITIFIKEITI TSA BOITEKANELO!
Malebana le khunologo ya bolwetse e e tlwaelegileng ditifikeiti tsa boitekanelo tse di rebotsweng le go saeniwa ke batlhankedi le batho ba ba leng maleba go batlisisa le go alafa balwetse gape ba kwadisitswe le dikhansele tse di latelang tsa porofešenale tse di tlhomilweng ke Molao wa Palamente di tla amogelwa:
Khansele ya Diporofešene tsa Boitekanelo ya Aforika Borwa
Khansele e e Kopaneng ya Diporofešene tsa Boitekanelo ya
Aforika Borwa
Khansele ya tsa Booki ya Aforika Borwa.
Malebana le khunologo ya bokoa mothapi o tla amogela fela ditifikeiti tsa boitekanelo tse di rebotsweng e bile di saenilwe ke batlhankedi ba ba kwadisitsweng le Khansele ya Diporofešene tsa Boitekanelo ya Aforika Borwa gape ba ba leng maleba semolao go batlisisa le go alafa balwetse. Setifikeiti seo sa boitekanelo se tshwanetse, le tetla ya gago e e sedimositsweng, go tlhalosa boleng le maemo a bolwetse/kgobalo.
Setifikeiti sa boitekanelo se tshwanetse go nna le tshedimosetso e e latelang:
Leina, aterese le dikwalo tsa motlhankedi.
Leina la molwetse.
Letlha le nako ya tlhatlhobo.
Fa motlhankedi a rebola setifikeiti ka ntlha ya dikeleko tsa sebele ka motsi wa tlhatlhobo, kgotsa ka ntlha ya tshedimosetso e e amogetsweng mo molwetseng e bile e ikaegile ka mabaka a a amogelesegang a boitekanelo.
Tlhaloso ya bolwetse/bokoa, fa fela molwetse a neelane ka tetla ya go senola tshedimosetso eo.
Fa molwetse gotlhelele a sa kgone go dira kgotsa a molwetse o tla kgona go dira ditiro tse di seng thata kwa tirong.
Paka ya khunologo ya bolwetse e e atlanegisitsweng le letlha la thebolo ya setifikeiti sa bolwetse.
Temogo ya motlhankedi fa a dirisa ditifikeiti tsa boitekanelo tse di gatiseditsweng ruri, mafoko a a seng maleba go molwetse a tshwanetse go phimolwa.
ELA TLHOKO!
Mothapi a ka kgona fela go sekaseka le go simolola patlisiso ya kopo ya gago fa o setse o rometse foromo ya kopo e e tladitsweng sintle le ditokomane tsotlhe tse di tlhokegang. Se se akaretsa go boela kwa ngakeng ya gago gore e tlatse pegelo e e tlhokegang e e leng karolo ya diforomo tsa kopo. Foromo e e sa tladiwang sentle e ka tsenya go fitlhelela ga gago khunologo ya bokoa kgotsa ya tholotiro ya bolwetse mo kotsing.
Fa o-
batla nako go bona ngaka, therapisi, jj.ka mabaka a a amanang le boitekanelo jwa gago/maemo a gago; kgotsa se teng mo karolong ya letsatsi ka ntlha ya bolwetse kgotsa kgobalo;kgotsa golofetse e bile o tshwantse go ya go bona tlhokomelo ya didirisiwa tse di dirisiwang ka ntlha ya bogole, mothapi o ya go go neela nako ya go se nne teng go. Mothapi o ya go somarela rekhoto ya dipaka tseo mo bukeng tse di dirisitsweng go fitlhela letsatsi lotlhe le konosediwa. E ya go gogiwa mo dikaelong tsa gago tsa khunologo ya bolwetse.
O ya mo ntlheng eo go solofelwa go tlatsa rejisetara ya nako e e tserweng malebana le rekhoto.
Bosupi jwa ditiragalo tseo bo ya go nna botlhokwa.
<fn>tsn_Article_National Language Services_KITSISO KA KAKARETSO.txt</fn>
KITSISO KA KAKARETSO
LEFAPHA LA MERERO YA TIKOLOGO LE BOJANALA
Nomoro. Letlha
DITLHOPHO TSE DI MABAPI LE GO THAPIWA GA BATHO BA BA MALEBA JAAKA MALOKO A BOTOTSAMAISO YA SETHEO SA BOSETŠHABA SA AFORIKA BORWA SA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA (SANBI)
Go ya ka karolo 15 ya Tsamaiso ya Bosetšhaba ya Tikologo: Molao wa Ditshedi tsa mefutafuta, wa 2004 (Molao wa 10 wa 2004) batho ba ba nang le kgatlhego ba lalediwa go tlhopha batho ba ba maleba go sekasekiwa go thapiwa jaaka maloko a Bototsamaiso ya SANBI.
Dintlha tsa motlhophiwa
Borutegi jwa motlhophiwa kgotsa maitemogelo a gagwe mo lephateng la ditshedi tsa mefutafuta
Letlha la bofelo la ditlhopho ke ...
TSHEDIMOSETSO KA KAKARETSO
Motho yo o tla tlhophiwang o tshwanetse:
Go lekana le go nna maleba jaaka leloko
Go nna le borutegi jo bo maleba le maitemogelo mo lephateng la ditshedi tsa mefutafuta.
Motho yo e leng leloko la Palamente, la palamente ya porofense kgotsa la khansele ya mmasepala ga a tshwanela go thapiwa jaaka leloko la Bototsamaiso ya SANBI. Batho ba ba atlegileng ba tla thapiwa nakwana mo pakeng e e sa feteng dingwaga di le tharo. Maloko a Boto a duelwa moputso le ditetlo ka tumalano le Tona, tse go dumela ga Tona ya Ditšhelete, a ka di tlhomamisang.
Dikhophi tsa dikarolo tse di maleba tsa Molao tse di amanang le ditiro le dintlha tse dingwe tsa Bototsamaiso di bonwa mo Lefapheng la Merero ya Tikologo le Bojanala.
<fn>tsn_Article_National Language Services_KITSISO YA MMUSO (2003).txt</fn>
KITSISO YA MMUSO
OFISI YA KHOMIŠENE YA TIRELOPUSO
MELAWANA YA GO RARABOLOLA DINGONGOREGO TSA BADIREDIPUSO MO TIRELONGPUSO
Mo go itsisiwe ka tshedimosetso ya kakaretso gore Khomišene ya Tirelopuso go ya ka karolo ya bo 11 ya Molao wa Khomišene ya Tirelopuso, wa 1997 (Molao wa Nomoro ya bo 46 wa 1997), o buisiwa mmogo le karolo ya bo 196 (f) (ii) ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, wa 1996 (Molao wa Nomoro ya bo 108 wa 1996), e e tlhomileng Melawana e e totobaditsweng mo Mametlelelong ya bo 1.
E e dirilweng le go saenelwa kwa Tshwane mo letsatsing le la bo Somaamabedi tlhano wa Phukwi mo ngwageng wa 2003.
Monnasetulo
Khomišene ya Tirelopuso
MAMETLELELO YA BO 1
A. TLHALOSO
Mo kgatong e, kwa ntle ga fa go tlhalositswe ka mokgwa mongwe:
Khomišene" e tlhalosa Khomišene ya Tirelopuso e e tlhomilweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 196 ya Molaotheo;
Molaotheo" o tlhalosa Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, wa 1996 (Molao wa Nomoro ya bo 108 wa 1996);
malatsi" a lebisitse mo malatsing a tiro;
bothati jo bo sekasekang dikgotlang" bo tlhalosa bothati jaaka bo tlhalositswe mo karolong ya bo 1 ya Molao wa Tirelopuso wa 1994;
ngongorego" e tlhalosa go se itumele mabapi le kgato ya semmuso kgotsa go ikgatholosiwa ke mothapi tse di amang mothapiwa mo go sa lolamang mo dikgolaganong tsa go thapiwa mo tirong, go sa akarediwe mo go tweng ke go koba modiredi mo tirong ka mabaka a a sa lolamang;
tlhogo ya lefapha" e tlhalosa motho yo o mo tirong ya maemo a a umakilweng mo Mametlelelong ya bo 1, 2 le 3 tsa Molao wa Tirelopuso wa 1994, kgotsa motho yo o tshwareletseng mo maemong ao;
Molao wa Tirelopuso" o tlhalosa Molao wa Tirelopuso wa 1994 (Kgoeletso ya Nomoro ya bo 103 ya 1994);
mokgatlho wa badiri o o amogetsweng" o tlhalosa mekgatlho yotlhe ya badiri e e amogetsweng ke Khansele ya Bogokaganyi jwa go Lwela Ditshwanelo ya Tirelopuso mmogo le mokgatlho mongwe le mongwe o o itumelelang dithata tse di tshwanetseng tsa go ithulaganya mo lefapheng le le rileng;
tharabololo" e tlhalosa go rarabolola ngongorego ka mokgwa o o tla itumedisang mothapiwa yo o ngongoregang;
moemedi" o tlhalosa modirimmogo, moemedi kgotsa motlhankedi wa mokgatlho wa badiri o o amogetsweng;
B. MAIKAELELO LE GO DIRAGADIWA
Maikaelelo a tiro e ya go leba dingongorego ke go diragatsa dikgolagano tse di edileng tsa merero ya badiri le go rarabolola dingongorego mo Tirelongpuso ka go itumedisa maikaelelo a botlhokwa a tiro e, a a leng:
a go ela tlhoko karolo ya bo 196 4 f ii ya Molaotheo e e abelang Khomishene dithata tsa go batlisisa dingongorego tsa bathapiwa ba mo Tirelongpuso mabapi le dikgato tsa semmuso kgotsa go ikgatholosiwa semmuso, le go atlanegisa ditharabololo tse di tshwanetseng;
b go diragatsa karolo ya bo 11 ya Molao wa Khomišene ya Tirelopuso, wa 1997 Molao wa Nomoro ya bo 46 wa 1997, o o abelang Khomišene dithata tsa go tlhama Melawana ya go rarabolola dingongorego;
c go rotloetsa -
i go rarabolola dingongorego ka bonako, ka go se tseye letlhakore lepe le ka mokgwa o o lekalekanang;
ii dikgolagano tse di edileng tsa merero ya badiri;
iii go rarabolola dingongorego tsa mothapiwa mo legatong le le kwa tlase ka fa go kgonegang ka teng mo lefapheng.
C. MOKGWA WA GO KGONA GO SEKASEKA NGONGOREGO
Ngongorego e tshwanetse ka fa go kgonegang ka teng ya rarabololwa ke mothapi go tsamaelana le modi wa yona ka fa go kgonegang ka teng.
Mothapi o tshwanetse go netefatsa gore ngongorego e rarabololwa ka mokgwa o o lolameng, wa go se tseye letlhakore lepe le ka mokgwa o o lekalekanang, le gore moono wa molao le tolamo tsa tlhago di a obamelwa.
Mokgwa o e rarabololwang ka ona o tshwanetse wa nna wa go thusa le go kgontsha mothapi le mothapiwa go rarabolola go se itumele.
Ga go mothapiwa ope yo o tshwanetseng go gatelelwa le go lomelediwa, e ka nna ka tlhamalalo kgotsa ka mokgwa o mongwe fela o sele, ka ntlha ya fa a begile ngongorego.
Fa go tsewa dikgato tsa go kgalema mothapiwa, go diragatsa mokgwa o ke mothapiwa go rarabolola morero ofe kgotsa ofe o o tsamaelanang le dikgato tsa go kgalema ga di a tshwanela go kganela dikgato tse tsa go kgalema.
Ngongorego e tshwanetse go begiwa ka go kwalwa mme ditshweetso tsotlhe tse di tsewang ka nako ya go e rarabolola di tshwanetse go kwalwa.
Mothapiwa a ka thusiwa ke moemedi.
D. GO TSHEGETSA DITEKANYETSO TSA NAKO
Go sweetsa selekanyetso sa nako, se se tshwanetse go balelwa ka go se balele letsatsi la ntlha fela go akarediwe letsatsi la bofelo.
Matlhakore ka bobedi a tshwanetse go tsamaelana le selekanyetso sa nako e e beilweng mo tirong e, kwa ntle ga fa go dumallanwe mmogo go atolosa nako.
Mothapiwa o tshwanetse go tlhagisa ngongorego go mothapi mo pakeng ya malatsi a le 90 go tswa mo letlheng le mothapiwa a lemogileng kgato ya semmuso kgotsa go ikgatolosa ga semmuso mo go amang mothapiwa ka mokgwa o o sa tshwanelang.
Mothapiwa a ka kopa gore ngongorego ya gagwe e romelwe kwa Khomisheneng mo pakeng ya malatsi a le 10, morago ga go amogela tshweetso ya bothati jo bo diragatsang.
E. GO ABA TSHEDIMOSETSO
Mothapi o tshwanetse, fa a kopiwa, go abela mothapiwa tshedimosetso e e maleba le e e tlhokegang gore a kgone go bega kgotsa go latela ngongorego ya gagwe.
Go abiwa ga tshedimosetso ya mofuta o, go tsamaelana le ditekanyetso tse di dumeletsweng semolao.
Mothapiwa o tshwanetse go abelwa tshedimosetso ka ga maemo a ngongorego le dikgato tse di tsewang mabapi le go konosetsa letlha le le rulagantsweng la bofelo.
Mothapi o tshwanetse go abela mothapiwa khophi ya foromo ya ngongorego morago ga fa kgato nngwe le nngwe e e tshwanetseng ya bothati jwa go sekaseka ngongorego e.
F. DIKGATO TSA LEFAPHA TSA GO RARABOLOLA NGONGOREGO
Mothapiwa a ka bega ngongorego ya gagwe mo mothapiweng yo mongwe yo o supilweng go sekaseka morero wa go rarabolola ngongorego mo teng ga lefapha.
Foromo e e laetsweng e e mo Mametlelelong ya A e tshwanetse go dirisiwa fa ngongorego e begiwa.
Mothapiwa yo o supilweng o tshwanetse go ikgolaganya le bothati jo bo tshwanetseng jwa mo lefapheng ka maikaelelo a go rarabolola ngongorego.
Ngongorego e ka rarabololwa ke motho mongwe le mongwe yo o rweleng boikarabelo jwa bothati e bile a na le bothati jo bo maleba go e rarabolola.
Mothapiwa yo o ngongoregang o tshwanetse go sedimosediwa ka tshwanelo ke mothapiwa yo o supilweng ka ga maemo le dikgato tse di tsewang tsa go rarabolola ngongorego.
Fa ngongorego e rarabolotswe ka mokgwa o o itumedisang mothapiwa yo o ngongoregang, bonnete jwa se bo tshwanetse go dirwa ka go kwala ke mothapiwa yo o supilweng.
Fa ngongorego e sa kgonege go rarabololwa, bothati jo bo sekasekang se, bo tshwanetse go itsise mothapiwa yo o ngongoregang ka fa go tshwanetseng ka teng.
Lefapha (go akarediwa le bothati jo bo sekasekang dikgotlang) le na le paka ya malatsi a le 30 go rarabolola ngongorego eo. Paka e e ka nna ya atolosiwa ka tumallano ya matlhakore ka bobedi, ka go kwalwa.
Morago ga fa mothapiwa yo o ngongoregang a sena go itsisiwe ka ditlamorago tsa ka fa maemo a ngongorego a tsamaileng ka teng, mme a sala a sa itumela:-
a o tshwanetse go itsise bothati jo bo sekasekang dikgotlang ka go kwala mo pakeng ya malatsi a le 10;
b bothati jo bo sekasekang dikgotlang bo tshwanetse gore go ya ka mabaka a karolo ya bo 35 1 ya Molao wa Khomišene ya Tirelopuso, wa 1994, jwa fetisetsa ngongorego le dikwalwa tsotlhe tse di tsamaisanang le yona go Khomišene ya Tirelopuso go tlhagisa katlanegiso ya yona mo pakeng ya malatsi a le matlhano, fa e sena go begelwa ke mothapiwa yo o ngongoregang.
Fa ngongorego e theegile mo go se go thweng ke mokgwa o o sa lolamang wa merero ya badiri jaaka o tlhalositswe mo Molaong wa Merero ya Dikgolagano tsa Badiri, wa 1995, mothapiwa a ka itsise bothati jo bo sekasekang dikgotlang ka go kwala, gore o eletsa go dirisa mefuta e mengwe ya go rarabolola ngongorego e e tlhamilweng mo molaotheong wa Khansele ya Bogokaganyi jwa go Lwela Ditshwanelo ya Tirelopuso kgotsa lekala le le lebaganeng la khansele (go tswa gore ke efe e e maleba), le gore Khomishene ya Tirelopuso, ka jalo, ga ya tshwanela go sekaseka ngongorego eo.
Fa tsotlhe di padile mo ntlheng ya lefapha go arabela ngongorego mo pakeng ya nako e e umakilweng mo Molawanang wa bo F8, motlhankedi yo o ngongoregang a ka tlhagisa ngongorego ya gagwe go:-
a Khomišene ka tlhamalalo; kgotsa b mo lebakeng la se go tweng ke mokgwa o o sa lolamang wa merero ya badiri, go Khansele ya Bogokaganyi jwa go Lwela Ditshwanelo ya Tirelopuso kgotsa le lekala le le maleba la khansele go tswa gore ke efe e e maleba go ya ka mabaka a yona a tsamaiso ya go rarabolola dingongorego.
G. GO LEBISA MERERO KWA KHOMIŠENENG
Fa Khomišene e amogetse tshedimosetso yotlhe go tswa mo bothating jo bo sekasekang dikgotlang, e tshwanetse gore mo pakeng ya malatsi a le 30 ya sekaseka ngongorego ya go nna jalo le go itsise bothati jo bo e sekasekang ka ga dikatlanegiso tsa yona le mabaka a tshweetso ya yona ka go kwala.
Fa bo se na go amogela dikatlanegiso tsa Khomišene, bothati jo bo sekasekang dikgotlang bo tshwanetse gore, mo pakeng ya malatsi a le matlhano, jwa itsise mothapiwa le Khomišene ka ga tshweetso ya jona ka go kwala.
H. DINGONGOREGO TSA DITLHOGO TSA LEFAPHA
Fa tlhogo ya lefapha e na le ngongorego, e tshwanetse gore mo lebakeng la:-
a tlhogo ya lefapha la bosetšhaba, ya itsise Moporesidente ka ga ngongorego eo; kgotsa b tlhogo ya lefapha la porofense, e tshwanetse go bega ngongorego kwa go Tonakgolo e e tshwanetseng.
Moporesidente kgotsa Tonakgolo e na le paka ya malatsi a le 30 go rarabolola ngongorego eo. Paka e, e ka nna ya atolosiwa ka tumallano ya matlhakore ka bobedi.
Melawana ya bo F9 le wa bo 10, fa e buisiwa mmogo le diphetogo tse di laelwang ka diteng tsa tsona, e diragadiwa mo dingongoregong tsotlhe tsa ditlhogo tsa mafapha.
I. GO LEKANYETSA
Tlhogo ya lefapha e tshwanetse go netefatsa gore tharabololo ya dingongorego e a lekanyediwa ka go tshola direkoto tsa palo ya dingongorego tse di rarabolotsweng mo tshimologong ya ngwaga mongwe le mongwe le go begela Khomišene mo pakeng ya nako ya dikgwedi di le thataro.
Khomišene e tshwanetse go bega ka ga merero ya go sekaseka dingongorego le bokgoni jwa mekgwa ya go rarabolola dingongorego kwa Kgotlatheomolaong ya Palamente ya Bosetšhaba, bonnye gangwe ka ngwaga, mme mo mabakeng a ditiro tsa Diporofense, kwa kgotlatheomolaong ya Porofense eo.
J. MEKGWA E MENGWE
Fa ngongorego e begilwe go ya ka mabaka a mokgwa o wa go dira, bathapiwa botlhe ba ba ngongoregang ba tshwanetse ba bega mo pepeneneng gore a ba tla dirisa mokgwa o kgotsa o mongwe fela o sele.
K. MEKGWA E MENGWE YA GO FETOLELA
Ngongorego e e begilweng pele go tlhamiwa Melawana ya Kgabaganyetso, ke gore pele ga di 1 Phukwi wa 1999, e tla sekasekwa le go konosediwa fela jaaka e kete Melawana ya Tirelopuso ga e ise e phimolwe.
Ngongorego e e begilweng pele go tlhamiwa melawana e ya go rarabolola dingongorego, e tshwanetse go rarabololwa le go konosediwa go ya ka mabaka a Melawana ya Kgabaganyetso ya go rarabolola Dingongorego e e phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso ya Nomoro ya bo 20231, ya 1999.
L. LETLHA LA GO SIMOLOLA
Letlha la go simolola ga Melawana e, go tsamaelana le ditshiamelo tsa Molawana wa K, ke di 19 Lwetse 2000.
Mametlelelo ya A
FOROMO YA GO TLHAGISA NGONGOREGO
TSWEETSWEE BUISA DITAELO TSE DI LATELANG PELE O TLATSA FOROMO
Foromo e e tshwanetse go dirisiwa go tlhagisa ngongorego (go sa akarediwe se go thweng ke mokgwa o o sa lolamang wa go koba mothapiwa mo tirong), fa o sa itumelela dikgato tsa semmuso kgotsa go tlogela sengwe, mme e bile o sa kgona go rarabolola bothata bope ka go dirisa ditherisano tse e seng tsa semmuso.
O tshwanetse go tlhagisa ngongorego ya gago mo pakeng ya malatsi a le 90 go tswa mo letlheng le o lemogileng dikgato tsa semmuso ka lona kgotsa go tlogetswe sengwe, le tse di go amileng ka mokgwa o o sa siamang.
O ka thusiwa ke, kgotsa wa emelwa ke modirimmogo kgotsa moemedi kgotsa motlhankedi go tswa kwa mokgatlhong wa badiri o o amogetsweng.
Go botlhokwa go tlatsa tshedimosetso yotlhe ka mokgwa o o nepagetseng. Fa foromo e tladitswe, e tshwanetse go fiwa mothapiwa yo o supilweng go tsamaisa tshekatsheko ya ngongorego mo setheong sa lona. Lefapha le tla mamaretsa foromo e mo dikwalong tsotlhe tsa ngongorego mme e tla dirisediwa dikgato tsotlhe tsa go sekaseka ngongorego.
Mo kgatong nngwe le nngwe mo motho yo o nang le bothati a lekang go rarabolola ngongorego, letlhakore lengwe le lengwe le tla tlatsa karolo e e maleba ya foromo e. O tla fiwa tšhono ya go arabela tshwaelo nngwe le nngwe.
Fa go konoseditswe kgato nngwe le nngwe ya mokgwa wa go sekaseka ngongorego, lefapha le tla go abela khophi ya foromo e e tladitsweng.
Fa ngongorego e rarabolotswe, ga go tlhokege gore o tlaletse foromo go ya pele. Karolo ya Merero ya Badiri mo lefapheng la lona e tla tsenya foromo mo faeleng. Yona e tla dirisediwa go bega dipalopalo kwa Khomišeneng ya Tirelopuso ngwaga le ngwaga.
Go tlhokega gore o tlatse Dikarolo tsa A le ya B tsa foromo e, mme o e neye mothapiwa yo o supilweng yo o sekasekang merero ya ngongorego kwa setheong sa lona. Mothapiwa o tla tsenya go saena ga gagwe mo karolong e e fa tlase ga karolo ya B ya foromo go supa gore ngongorego e amogetswe. Netefatsa gore o amogela khophi ya foromo mo go supiwang gore ngongorego ya gago e amogetswe.
Karolo ya C ya foromo e tla tladiwa ke mothapi le wena ka sebele mo tsamaong ya dikgato tse di farologaneng mo go tla diriwang maiteko a go rarabolola ngongorego.
KAROLO YA A: DINTLHA TSA MOTHO KA SEBELE
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa yo o ngongoregang:
Ditlhaka tsa Maina le Sefane : ...
Nomoro ya Mothapiwa : ...
Lefapha le le mo thapileng : ...
Bokaedi : ...
Maemo / Seemo mo Tirong : ...
Letlha le o lemogileng dikgato tsa semmuso kgotsa go ikgatholosa sengwe : ...
Dinomoro tse go ka ikgolaganngwang le wena mo go tsona Nomoro ya Mogala:... Nomoro ya Fekese: ...
Leina la moemedi (fa a le teng) : ...
Dinomoro tse go ka ikgolaganngwang le moemedi mo go tsona Nomoro ya Mogala:... Nomoro ya Fekese:...
Leina la Mokgatlho wa Badiri fa o le teng : ...
Dinomoro tse go ka ikgolaganngwang le
Mokgatlho wa Badiri mo go tsona Nomoro ya Mogala: Nomoro ya Fekese:...
KAROLO YA B: DINTLHA TSA NGONGOREGO
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa yo o ngongoregang:
O ngongoregela eng? Fa lefelo le le fa tlase le sa lekana, tsweetswee mamaretsa tsebe ditsebe tse dingwe:
O tshisinya tharabololo ya mofuta mang?
MOTHAPIWA LETLHA
Fa re netefatsa gore re amogetse foromo ya ngongorego e bile re file mothapiwa yo o ngongoregang khophi
MOTHAPIWA YO O SUPILWENG LETLHA
Leina:
Maemo a mo Tirong:
KAROLO YA C: THARABOLOLO YA NGONGOREGO: DIKGATO
DINTLHA:
Karolo e ya foromo e dira ditshiamelo tsa dikgato tse di farologaneng tsa go leka go rarabolola kgotlang. Fela legale, ga go dikgato tse di laetsweng ka totobalo tsa go rarabolola ngongorego. Go ya ka mabaka a a rileng, tsebe kgotsa ditsebe tse di fa tlase di tlhoka go tladiwa.
Fa go sa kgonege go rarabolola ngongorego go fitlhela kwa legatong la tlhogo ya lefapha, e tshwanetse go fetisediwa kwa bothating jo bo sekasekang dikgotlang, (ke gore; tsebe e e fa tlase e ka totobalo e lebisang go bothati jo bo rarabololang dikgotlang, e tshwanetse go tladiwa).
Ngongorego e tshwanetse go sekasekiwa mo dikgatong tsotlhe tse di tlhokegang (go akarediwa le bothati jo bo sekasekang dikgotlang), mo pakeng ya malatsi a le 30, kwa ntle ga fa paka eo e atolositswe ka tumallano le mothapiwa yo o ngongoregang.
Karolo ya C e a tswelediwa
KGATO : MOTHAPIWA YO O SUPILWENG ...
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa yo o supilweng:
Leina : ...
Maemo a mo Tirong : ...
Nomoro ya Mogala : ...
Nomoro ya Fekese : ...
A ngongorego e rarabolotswe ? Ee [ ] Nnyaa [ ]
Fa karabo e le ee, tlhagisa dintlha tsa tumallano (fa lefelo le le fa tlase le sa lekana, tsweetswee mamaretsa tsebe (ditsebe) tsa tlaleletso).
E SAENNWE KE: ...
MOTHAPIWA YO O SUPILWENG LETLHA
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa:
A ngongorego e rarabolotswe ? Ee [ ] Nnyaa [ ]
A o na le se o batlang go se tshwaela ?
MOTHAPIWA LETLHA
Karolo ya C e a tswelediwa
KGATO : BOTHATI JO BO SEKASEKANG DIKGOTLANG
E tshwanetse go tladiwa ke bothati jo bo sekasekang dikgotlang
Tlhaloso mabapi le ngongorego le mabaka a tshweetso e e tserweng Fa lefelo le le fa tlase le sa lekana, tsweetswee mamaretsa tsebe ditsebe tsa tlaleletso
BOTHATI JO BO SEKASEKANG DIKGOTLANG
LETLHA
E tshwanetse go tladiwa ke mothapiwa yo o ngongoregang
A ngongorego e rarabolotswe? Ee [ ] Nnyaa [ ]
Fa e sa rarabololwa, tsweetswee tlhalosa gore ke eng o sa itumela:
MOTHAPIWA LETLHA
A o batla gore ngongorego e fetisediwe go Khomišene ya Tirelopuso? Ee [ ] Nnyaa [ ]
Nomoro ya bo 25209
<fn>tsn_Article_National Language Services_KITSISO YA PUSO (2006).txt</fn>
KITSISO YA PUSO
LEFAPHA LA BOITEKANELO
MOLAO WA BOSETŠHABA WA BOITEKANELO WA 2003 (MOLAO NO. 61 WA 2003)
MELAWANA MALEBANA LE GO DIRA DITIRELO TSA MERERO YA TSA MALWETSE TSA FORENSIKI
Tona ya Boitekanelo o dirile melawana mo Mametlelelong go ya ka karolo 90 (i) ya Molao wa Bosetšhaba wa Boitekanelo wa 2003 (Molao No. 61 wa 2003), morago ga go rerisana le Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo.
MAMETLELELO
Ditlhaloso
Mo Melawaneng e, lefoko lengwe le lengwe kgotsa tlhagiso e e neetsweng bokao mo Molaong, e tla kaya bokao jo e bo neetsweng, ntle le fa kaelo e kaya ka mokgwa mongwe -
motho yo o letleletsweng" le kaya motho wa tsa malwetse wa forensiki, motlhankedi wa boitekanelo wa forensiki kgotsa motho wa tsa boitekanelo yo o kwadisitsweng jalo go ya ka Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo wa 1974 (Molao No. 56 wa 1974), go dira ditlhatlhobo tsa setopo le/kgotsa ditshekatsheko tse di tseneletseng mo setopong e bile a thapilwe go ya ka molawana 22 wa melawana e;
setopo" le kaya setopo sa motho yo o tlhokafetseng kgotsa masaledi a sona fa "setoto" se na le bokao jo bo tsamaelang le jo;
Melawana ya Dikaelo" le kaya Melawana ya Bosetšhaba ya Dikaelo ya Tirelo ya tsa Malwetse ya Forensiki e e kwadilweng le go amogelwa ke Komiti, e bile e dumeletswe ke Tona le go phasaladiwa mo Kaseteng malebana le tiriso jaaka manyuale wa tiro e e nonofileng ya tirelo le go tsenngwa mo melawaneng e jaaka aneketšha ya A;
lefapha" le kaya Lefapha le le maleba la Boitekanelo la porofense;
lefelo le le tlhophilweng" le kaya mmušara wa boitekanelo o o diretsweng go baya le go dira ditlhatlhobo tsa ditopo le ditshekatsheko tse di tseneletseng mo ditopong fa go le maleba;
dijanaga tse di tlhophilweng" le kaya sejanaga sa mmušara wa setšhaba se se diretsweng go rwala ditopo, se se obamelang dikaelo tse di tlhagelelang mo Melawaneng.
Tlhogo ya Lefapha" le kaya motho yo o thapilweng jaaka tlhogo ya lefapha la porofense le le rweleng maikarabelo a boitekanelo;
Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo" le kaya Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo wa 1974 (Molao No. 56 wa 1974);
Molao wa Patlisiso ya setlhodi sa loso" le kaya Molao wa Patlisiso ya setlhodi sa loso wa 1959 (Molao No. 58 wa 1959);
Motlhankedi wa Patlisiso" le kaya leloko la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa le le thapilweng go ya ka karolo 1 Molao wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa wa 1995 (Molao No. 68 wa 1995), e bile le supilwe go nna motlhankedi wa patlisiso go batlisisa setlhodi sa loso la motho yo o rileng gape fa go kgonagala, go netefatsa botšhotšhisi;
motho wa tsa boitekanelo" le kaya motho yo o kwadisitsweng jaaka motho wa tsa boitekanelo go ya ka Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo;
mmušara wa boitekanelo" le kaya mmušara wa Tirelo ya tsa Malwetse ya Forensiki o o dirisediwang tlhatlhobo ya setopo ya loso le ditshekatsheko tse di tseneletseng tsa boitekanelo;
tlhatlhobo ya setopo" le kaya tlhatlhobo ya setopo, ka maikaelelo a go bona setlhodi sa loso le dintlha tse di amanang le loso, mme mo kaelong ya melawana e, go lebilwe merero ya boitekanelo;
Molao" le kaya Molao wa Bosetšhaba wa Boitekanelo wa 2003 (Molao No. 61 wa 2003).
Tirelo" le kaya Tirelo ya tsa Malwetse ya Forensiki mo porofenseng e e tlamelang ka patlisiso ya boitekanelo ya loso lo lo tlhodilweng ke mabaka a tlholego kgotsa a e seng a tlholego; le
Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa' le kaya tirelo ya sepodisi e e tlhomilweng go ya ka karolo 5 ya Molao wa 1995 wa Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa.
Tiriso
(a) Melawana e e diragadiwa fela mo dintlheng tsa tshekatsheko ya setlhodi sa loso mo loso loo lo tlhodilweng ke mabaka a e seng a tlholego.
b Malebana le melawana e, loso lwa mabaka a e seng a tlholego lo akaretsa-
i loso longwe lo longwe lwa mabaka a ka tlhamalalo kgotsa a e seng a ka tlhamalalo a tlhotlheletso ya mmele kgotsa ya dikhemikhale ii loso longwe lo longwe, go akaretsa loso lo ka gale lo tla tsewang e le loso lo lo tlhodilweng ke mabaka a tlholego, lo go ya ka kakanyo ya motho wa tsa boitekanelo kgotsa motlhankedi wa patlisiso yo o batlisisang loso loo, lo diragetseng ka ntlha ya boikgatholoso jwa motho yo mongwe kgotsa tiro e e sa siamang ya motho yo mongwe; kgotsa iii loso longwe lo longwe lo lo akanngwang mo karolong 56 ya Molao wa
Diporofešene tsa Boitekanelo wa 1974.
Tirelo ya tsa Malwetse ya Forensiki
Leloko le le maleba la Khuduthamaga ya porofense le tshwanetse go netefatsa gore go na le Tirelo ya tsa Malwetse ya Forensiki mo Lefapheng la Boitekanelo la porofense go ya ka pholisi ya bosetšhaba le go ya ka melawana e.
Tirelo e e akanngwang mo molawaneng 3 e akaretsa tse di latelang le go se lebelele tsona fela, -
a fa go le maleba, go simolola ka tiragalo ya patlisiso ya loso ka therisano le motlhankedi wa patlisiso;
b go rwala maikarabelo a go tsaya setopo le go se tlosa mo tiragalong;
c go rwala maikarabelo a tlhokomelo ya setopo go tswa mo tiragalong ya loso go fitlha se gololwa go bolokiwa kgotsa go fisiwa, le dithulaganyo tse di amegang;
d go somarela bosupi jo bo malebana le loso lo lo batlisisiwang ka nako ya fa setopo se le mo tlhokomelong ya Tirelo;
e go dira patlisiso ya tlhatlhobo ya setopo, go akaretsa tlhatlhobo ka botlalo ya setopo ya kwa ntle le ya ka fa gare, fa go tlhokafala, le go kokoanya tsa merero ya bosupi;
f go dira dipatlisiso tse di maleba tse di kgethegileng;
g go tlamela ka dipegelo tsa boitekanelo, ka bosupi jwa boitseanape le ka dikakanyo;
h go boloka ditokomane, disampole le dilwana tse di amegang;
i go kokoanya tshedimosetso e e amegang, go e atlhaatlha le go e sekaseka go tlhomamisa merero ya ditiragalo tsa loso le e seng la tlholego kgotsa go nna teng ga ditiragalo tsa loso le e seng la tlholego; le j go tlamela ka tshedimosetso le kgakololo go ditheo tsa boitekanelo kgotsa mafapha kgotsa ditheo tse dingwe tsa puso kgotsa mafapha.
Go tlosiwa le go ralwa ga setopo
Tirelo e rwele maikarabelo a go tlosa le go rwala setopo go se isa kwa lefelong lengwe le le tlhophilweng.
Tirelo e ka rwala fela setopo ka mokgwa o o tlhagelelang mo melawaneng e e bile e tshwanetse go dirisa dijanaga tse di tlhophilweng mabapi le thwalo e e akanngwang mo molawaneng 5.
(a) Motho yo o eteletseng pele setheo sa boitekanelo kwa motho a kailweng a tlhokafetse e bile setlhodi sa loso se bonagala e le se e seng sa tlholego, o tshwanetse ka bonako go itsese Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa le Tirelo ka ga loso lo.
b Ka motsi wa loso le le tlhagelelang mo tseleng ya go leba kwa setheong sa boitekanelo kgotsa le le tlhagelelang fa go gorogiwa kwa setheong sa boitekanelo motho yo o eteletseng pele setheo seo sa boitekanelo o tshwanetse ka bonako go itsese Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa le Tirelo ka ga loso lo fa loso loo lo bonagala e le lo e seng lwa tlholego.
Ka motsi wa loso le le tlhagelelang kwa lefelong lengwe fela ntle le setheo sa boitekanelo, Tirelo e ka tlosa setopo mo tiragalong ya loso morago ga fa Motlhankedi wa Patlisiso a se na go neelana ka tela e e kwadilweng ya go tlosiwa ga setopo ke Tirelo.
Tirelo e tshwanetse go tlosa setopo le go se rwala go ya ka Melawana ya Dikaelo, go se lebisa kwa lefelong le le tlhophilweng morago ga tetla e e kwadilweng ya Motlhankedi wa Patlisiso.
(a) Setopo se ka tlosiwa mo lefelong le lengwe go leba kwa go le lengwe fela morago ga tumelelo e e kwadilweng ya motho yo o eteletseng pele lefelo le setopo se tlosiwang kwa go lona.
b Tumelelo e e akanngwang mo temaneng ya a e tshwanetse go bontsha dikgobalo, fa di le teng, tse setopo se ka tswang se na le tsona kgotsa matshwao a a ka tswang a nnile teng ka motsi wa go bewa. Go bewa mo ntlheng e go akaretsa tlhatlhobo ya setopo kgotsa thulaganyo nngwe fela ya boitekanelo e e amang setopo se.
Kamogelo ya setopo
Tirelo ga e a tshwanela go amogela setopo kwa lefelong le le tlhophilweng ntle le fa-
a setopo se se kaiwa se sa tlhole se tshela kgotsa se le mo maemong a go amogelwang ka tumelo gore motho o tlhokafetse;
b enfelopo ya kgetsi nngwe le nngwe e a bulwa malebana le setopo le go neelwa nomoro ya kwadiso;
c setopo se se lemogiwa ka nakwana ka leina kgotsa ka nomoro ya kwadiso e e akanngwang mo temeng (b); e bile d fa go se na rekhoto ya boitekanelo kgotsa hisitori , setopo se kaiwa le go supiwa e le kgetsi ya "kotsi ya tshwaetsego".
Lefelo le le tlhophilweng ga le a tshwanela go amogela setopo go tswa kwa lefelong le lengwe le le tlhophilweng ntle le tetla e e kwadilweng ya motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng le setopo se neng sa tlosiwa kwa go lona.
Motlhankedi wa kwa lefelong le le tlhophilweng yo o amogetseng setopo go ya ka molawana 11, o tshwanetse go netefatsa gore-
a setshwantsho sa sefatlhego sa moswi se a tsewa; le b gore menwana yotlhe ya moswi e a tsewa.
Go bewa ga setopo
(a) Motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng o tshwanetse go netefatsa gore lefelo le le tsidifatsang le a dirisiwa go baya ditopo tsotlhe kwa themphereitšheng e e kailweng le go ya ka thulaganyo e e tlhagelelang mo
Melawaneng ya Dikaelo.
b Setopo tse se kailweng go ya ka molawana 11 d se tshwanetse go tshwarwa badiri ba ba katiseditsweng tiro e e bile setopo se se tshwanetse go tsenngwa mo kgetseng e e siameng.
Motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng o tshwanetse go netefatsa gore themphereitšha ya setsidifatsi sengwe le sengwe se se nang le setopo e rekhotiwa mo kerafong gabedi ka letsatsi.
Phitlhelelo ya ditsidifatsi e tshwanetse go laolwa e bile motho yo o dumelelwang ke motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng go tlosa setopo, o tshwanetse go rekhota go tlosiwa go ga setopo ka mo bukeng ya ditiragalo.
Tlhatlhobo ya Setopo ya Boitekanelo
Tlhatlhobo ya setopo e ka diriwa fela-
a kwa felong le le tlhophilweng kgotsa kwa setheong; e bile b fa tlhatlhobo ya setopo e tsamaelana le karolo 661c ya Molao, ka kopo ya motlhankedi wa patlisiso yo o batlisisang loso, kgotsa tumelelo ya magiseterata yo tlhatlhobo ya setopo e ikaelelwang go diriwa mo kgaolong ya gagwe.
Ditlhatlhobo tsa setopo tsa boitekanelo di tshwanetse go diriwa mo malatsing a le supa a tumelelo e e kwadilweng e e amogetsweng ke motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo.
Batho ba ba dumeletsweng go dira tlhatlhobo ya setopo
Tlhatlhobo ya setopo e ka diriwa fela ke motho yo o dumeletsweng yo o thapilweng ke Tlhogo ya Lefapha go dira tiro e.
Motho yo o dumeletsweng a ka ikgolaganya le diporofešenale tse di maleba le go kopa diporofešenale tse go nna le seabe mo tlhatlhobong ya setopo le go nna le seabe malebana le tlhatlhobo ya go ya pele ya setopo: Le gore motho yo yo o dumeletsweng o somarela tshwanelo ya go laola tshwetso ya diporofešenale tse morago ga go sekaseka tshwetso ya bona.
Moithuti wa modiri kgotsa mokatisiwa mo go tsa malwetse tsa forensiki a ka nna le seabe mo tlhatlhobong ya setopo fela ka fa tlase ga kaelo le tlhokomelo ya tlhamalalo ya motho yo o dumeletsweng.
Bosupi jwa tlaleletso kwa tlhatlhobong ya setopo
Go ikaegilwe ka molao mongwe le mongwe, motho yo o dumeletsweng, a ka romela malebana le tlhatlhobo, kgotsa a dira gore go romelwe, go setheo se se dumeletsweng, ditogwa dingwe le dingwe, diedi, selo, kgotsa dilo tse di amang le setopo se, ka maikaelelo a go tlhotlhomisa setlhodi le lebaka la loso lwa motho kgotsa go diragatsa tsamaiso ya dithulaganyo le tsamaiso ya bosiamisi.
Motho yo o dumeletsweng ke ena fela yo o nang le thata ya go swetsa go sega setopo, kgotsa go tlosa karolo nngwe le nngwe, serwe kgotsa diteng tsa setopo se mabapi le patlisiso e e kgethegileng.
Batho ba ba dumeletsweng go ela tlhoko tlhatlhobo ya setopo
Mongwe le mongwe ntle le-
a motlhankedi wa patlisiso yo o batlisisang setlhodi sa loso; kgotsa b motho yo o dumeletsweng, a ka dira kopo go magiseterata yo setlhodi sa loso se batlisiwang mo kgaolong ya gagwe kgotsa go motho yo o dumeletsweng, go nna teng kwa tlhatlhobong ya setopo.
Motho yo o kailweng mo molawaneng 24 o tshwanetse go bontsha kgatlhego ya dilwana mo dipholong tsa tlhatlhobo e ya setopo, go magiseterata kgotsa go motho yo o dumeletsweng.
Motho yo o kailweng mo molawaneng 24 a ka kopa motho yo o dumeletsweng go letla motho wa tsa maletswe wa forensiki yo o ikemetseng, motlhankedi wa boitekanelo wa forensiki kgotsa motho wa tsa boitekanelo go tsena mo boemong jwa gagwe, fa fela:
a motho yo wa tsa malwetse wa forensiki, motlhankedi wa boitekanelo wa forensiki kgotsa motho wa tsa boitekanelo a sa nne le seabe mo tlhatlhobong ya setopo; e bile b kopo e e sa tlhole tiego e e feteletseng malebana le go diriwa ga tlhatlhobo ya setopo.
Go sa kgathalesege molawana 24, motho yo o dumeletsweng a ka letla batlhankedi ba ba rileng ba ba dumeletsweng ba lefelo le le tlhophilweng kwa tlhatlhobo ya setopo e tshwaneng go diriwa kwa go lona, go mo thusa ka tlhatlhobo e ya setopo le go dira ditiro tse di rileng tse di amegang.
Fa motho yo o dumeletsweng a ganne kopo e e akanngwang mo molawaneng 26, mabaka a a kwadilweng a tshwanetse go romelwa go motho yo o maleba mo sebakeng sa diura di le 72 malebana le go ganwa ga kopo e e akanngwa mo molawaneng 26.
Mongwe le mongwe yo o kgopisitsweng ke tshwetso ya motho yo o dumeletsweng a ka dira boikuelo go Tlhogo ya Lefapha mo sebakeng sa diura di le 48 morago ga go itsisewe ka tshwetso ya go gana kopo e e akanngwang mo molawaneng 26.
Motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng kwa tlhatlhobo ya setopo e neng ya diriwa kwa go lona o tshwanetse go dira dikgato tsa taolo go ya ka molawanapotlana go thibela phitlhelelo e e sa dumelelwang ya direkhoto tse di amanang le ditlhatlhobo tsa setopo le ya lefelo la go baya kwa direkhoto di bewang ka mo go lona.
Mongwe le mongwe yo o-
a retelelwang ke go dira tiro e a e neetsweng go ya ka molaopotlana 1;
b dirang gore rekhoto e se ke ya nepagala ka go tsenya kgotsa go phimola kgotsa go fetola tshedimosetso e e leng ka mo rekhotong e;
c tlhagisang, fetolang kgotsa yo o latlhang rekhoto ntle le tumelelo ya go dira jalo;
d retelelwang ke go tlhagisa kgotsa go fetola rekhoto fa a kopilwe sentle go dira jalo;
e tlamelang ka tshedimosetso e e fosagetseng ka maikaelelo a gore e tsenngwe ka mo rekhotong;
f ka ntle ga tumelelo, a kopisang karolo nngwe le nngwe ya rekhoto;
g ka ntle ga tumelelo, a golaganyang dintlha tsa temogo tsa sebele tsa setopo le rekhoto e e amanang le hisitori ya setopo;
h bonang phitlhelelo e e sa dumelelwang ya rekhoto kgotsa ya sengwe se se somarelang rekhoto, go akaretsa go kgoreletsa tshedimosetso e e romelwang go tswa go mongwe go ya go yo mongwe, kgotsa karolo nngwe ya sengwe se se somarelang rekhoto;
i ka ntle le tumelelo, a golaganyang karolo nngwe fela ya khomphiutara kgotsa sengwe fela sa ileketeroniki se mo go sona direkhoto di somaretsweng go-
i khomphiutara nngwe fela kgotsa sengwe fela sa ileketeroniki; kgotsa ii theminale kgotsa setsenngwa se se golaganngwang le kgotsa se se dirang karolo ya khomphiutara nngwe kgotsa sengwe sa ileketeroniki; kgotsa j ka ntle le tumelelo, a fetolang kgotsa a koafatsang tiro ya-
i karolo nngwe ya sengwe se se dirang sa khomphiutara kgotsa sengwe fela sa ileketeroniki se mo go sona direkhoto tsa setopo di beilweng; kgotsa ii karolo nngwe ya lenaneo le le dirisiwang go rekhota, go baya, go ntsha kgotsa go senola tshedimosetso mo khomphiutareng kgotsa sengwe fela sa ileketeroniki se mo go sona direkhoto tsa setopo di beilweng, o dira tlolomolao e bile o tshwanelwa morago ga go bonwa molato go faeniwa kgotsa go tlhatlhelwa go paka e e sa feteng ngwaga o le mongwe kgotsa faene le go tlhatlhelwa ka bobedi.
Motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng o tshwanetse go somarela rejisetara e ka mo go yona faele nngwe le nngwe e e tlosiwang kgotsa karolo ya faele, go tswa mo lefelong la go baya e rekhotiwang, gape e ka mo go yona a tshwanetseng go tsenya dintlha tsotlhe tsa motho yo o dumeletsweng go tlosa faele e kgotsa karolo ya yona, maikaelelo, letlha le nako e e tlositsweng ka yona le e e busitsweng ka yona le tshedimosetso e e tsewrweng mo go yona.
Temogo ya setopo
Setopo se ka lemogiwa fela ke mogatse, mokapelo, ngwana yo mogolo, motsadi, motlamedi, abuti yo mogolo, ausi yo mogolo kgotsa motlhokomedi.
Dilwana tsa sebele tsa moswi di tshwanetse go neelwa go motho yo o kailweng mo molawaneng 32 fa motho yo o dumeletsweng yo o dirileng tlhatlhobo ya setopo le motlhankedi wa patlisiso ba kgotsofetse gore dilwana tse tsa sebele ga di tlhokagale jaaka bosupi.
Go gololwa ga setopo
Setopo se ka gololwa fela mo Tirelong go neelwa motho yo o dirang ka ditopo morago -
a ga fa mogatse, mokapelo, ngwana yo mogolo, motsadi, motlamedi, abuti yo mogolo, ausi yo mogolo, motlhokomedi a se na go neelana ka tetla e e kwadilweng, kgotsa ka taelo ya Kgotla ;
b ga fa motho yo o dumeletsweng a se na go neelana ka tumelelo ya go gololwa ga setopo se; le c fa go tlhokagala, fa sampole ya togwa kgotsa ya madi e e malebana le tshekatsheko ya DNA e se na go kokoanngwa le go bewa sentle.
Fa motho yo o neelanang ka tetla jaaka go kailwe mo molawaneng 33(a) a sa kgone go duelela poloko ya setopo, mmasepala o o laolang lefelo le setopo se neng se beilwe kwa go lona, o tshwanetse go tlamela ka poloko ya motlhoki.
Setopo se se sa lemogiwang
Setopo se se sa lemogiwang se tshwanetse go isiwa kwa setsidifatsing mo sebakeng sa malatsi a le supa a kamogelo, mme fa setopo se se sa lemogiwe mo sebakeng sa malatsi a le 30, mmasepala o o laolang lefelo le le tlhophilweng, o tshwanetse go tlamela ka poloko ya setopo ya motlhoki.
Loso lwa motho yo o tlhatlhetsweng
Tlhogo ya Tirelo ya porofense o tshwanetse go itsisewe ka bonako fa lefelo le kopiwa go amogela setopo sa motho yo o tlhokafetseng ka mabaka a e seng a tlholego fa a ntse a tlhatlhetswe ke Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa kgotsa Lefapha la Ditirelo tsa Kgopololo jaaka motshwarwa yo o letileng tsheko kgotsa mogolegwa yo bonweng molato.
Fa go tlhokagala, tlhatlhobo ya setopo go tlhomamisa setlhodi sa loso lwa motshwarwa yo o letileng tsheko kgotsa mogolegwa yo o bonweng molato, e ka diriwa fela-
a ke motho yo o dumeletsweng yo o tlhophilweng ke tlhogo ya Tirelo ya porofense;
b malebana le loso fa a tlhatlhetswe ke Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa, morago ga fa Bokaedi jo bo Ikemetseng jwa Dingongorego bo se na go itsisewe ka ga tlhatlhobo e ya setopo; le c malebana le loso fa a tlhatlhetswe ke Lefapha la Ditirelo tsa Kgopololo, morago ga fa Moatlhodi wa Tlhatlhobo yo o kailweng mo Molaong wa Ditirelo tsa Kgopololo wa 1998 Molao No. 111 wa 1998, a se na go itsisewe ka tlhatlhobo e ya setopo.
Kotsi e e masisi e e amang batho ba ba fetang lesome
Mo mererong e e mabapi le kotsi e e masisi e e tlholang loso lwa batho ba ba fetang 10, Mokaedi wa bosetšhaba yo o rweleng maikarabelo a tsa malwetse a forensiki kgotsa motho yo o mo neetseng tiro e, o tshwanetse go gokaganya thulaganyo ya ditopo go ya ka melawana e le go netefatsa tirisano le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa le Tirelo e loso lo tlhagileng mo porofenseng ya yona.
Mokaedi wa bosetšhaba yo o rweleng maikarabelo a tsa malwetse a forensiki kgotsa motho yo o neetseng tiro yo o kailweng mo molawaneng 39, o tshwanetse go netefatsa-
a gore motho yo o dumeletsweng o etela lefelo la kotsi le Mmatlisisi wa Forensiki; le b gore tlhatlhobo ya setopo e diriwa ntle le tiego e e feteletseng go ya ka melawana e ke Moitseanape-mogolo wa tsa malwetse a Forensiki, kgotsa motlhophiwa wa gagwe, mo setopong sengwe le sengwe se se tlosiwang mo kotsing.
Komiti ya Bosetšhaba ya Tirelo ya tsa Malwetse ya Forensiki
Tona e tshwanetse go tlhoma komiti e e bidiwang Komiti ya Bosetšhaba ya Tirelo ya tsa Malwetse ya Forensiki go gakolola Tona malebana le-
a pholisi e e mabapi le morero mongwe le mongwe o o tla netefatsang, o o tla rotloetsang, o o tla tokafatsang kgotsa o o tla tshegetsang ditirelo tsa malwetse tsa forensiki;
b dikaedi, maemo le dikaelo mabapi le go dira ditirelo tsa malwetse tsa forensiki, go akaretsa maemo a boitekanelo le a polokesego le maemo a a lekaneng a a mabapi le kamogelo ya dimmušara tsa forensiki; le c morero mongwe le mongwe wa setegeniki o o amanang le tsa malwetse a forensiki a a nang le bokao mo dipholising tsa boitekanelo le ditogamaano.
Ditlhokego tsa Boikarabelo le tsa Go bega
Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go romela dipoelo tsa ngwaga le ngwaga tsa dipalopalo le tsa dipegelo go Mokaedikakaretso ka mokgwa o o tshwanetseng go tlhomamisiwa ke Mokaedikakaretso nako le nako.
Ditlolomolao
Mongwe le mongwe yo o retelelwang ke go obamela dikaelo dingwe le dingwe tsa melawana e o molato wa tlolomolao e bile o tshwanelwa ke faene morago ga go bonwa molato kgotsa go tlhatlhelwa sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano kgotsa faene le go tlhatlhelwa ka bobedi.
Kemedi
Tlhogo ya Lefapha kgotsa tlhogo ya Tirelo ya porofense a ka, ka lekwalo, le ka maemo a a ka a tlhomamisang, neela kgotsa a rolela thata nngwe le nngwe kgotsa tiro go motlhankedi wa lefapha la porofense kgotsa modiri wa lefelo le le tlhophilweng, ntle le fa go na le thibelo e e rileng ya kemedi e kgotsi tiro.
Kemedi kgotsa tiro e e dirilweng ka fa tlase ga molaopotlana 1 ga e-
a tseele Tlhogo ya Lefapha kgotsa tlhogo ya Tirelo ya porofense maikarabelo kgotsa maemo malebana le go dirwa ga tiro e e amegang; kgotsa b thibele go dirwa ga tiro e e amegang ke Tlhogo ya Lefapha kgotsa tlhogo ya Tirelo ya porofense.
Tlhogo ya Lefapha kgotsa tlhogo ya Tirelo ya porofense a ka tlhabolola kgotsa a beela kwa thoko tshwetso nngwe le nngwe e e tserweng ke motho malebana le go diragatsa thata e e neetsweng motho yo.
LETLHA:
<fn>tsn_Article_National Language Services_Ka mo o ka dirang kopo ya ID ka teng.txt</fn>
Ka mo o ka dirang kopo ya ID ka teng
Fa fela kopo ya gago e tlhamaletse e bile e tladitswe sentle, Lefapha le tlile go kgona go dira lekwaloitshupo la gago ka sebaka sa dikgwedi di le pedi. Fa o dira kopo o tshwanetse go kaya mo kopong ya gago gore o tla tla go itseela lekwaloitshupo la gago kgotsa le tshwanetse go romelwa mo atereseng ya gago.
Kopo ya Ntlha
Tlatsa foromo ya B1-9 e e rebolwang kwa dikantorong tsa Merero ya Selegae naga-ka-bophara.
Gorosa foromo ya gago ya kopo e na le ditokomane tse di latelang tse di kannweng:
Setifikeiti sa gago sa botsalo
Setifikeiti se se rebotsweng ke Tlhogo ya bookelo kgotsa ya tleliniki e o belegetsweng kwa go yona.
Ditokomane tse, di tshwanetse go tla di na le ditshwantsho tsa sešweng di le pedi tse di tlhagisang tlhogo le magetla (tsa bogolo jo bo kana ka 30mm x 40mm)
Mo thebolong ya ntlha ga go duelwe sepe
Boloka resiti ya kamogelo e e tla supiwang fa ID ya gago e santse e diriwa
Go rebolwa gape
Tlatsa foromo ya B1-10 e e fitlhelwang kwa dikantorong tsotlhe tsa Merero ya Selegae naga-ka-bophara
Gorosa ditshwantsho tsa sešweng di le pedi tse di tlhagisang tlhogo le magetla (tsa bogolo jo bo kana ka 30mm x 40mm)
Duela madi a go rebolwa gape a a kana ka R12-00 mme o boloke resiti ya gago e e tla supiwang mo nakong e e tlang.
Dikantoro tsa Kgaolo
Fa o batla go itse kwa Kantoro ya Merero ya Selegae e e leng fa gaufi le wena e leng teng, ka boikokobetso ikgolaganye le kantoro e e leng mo kgaolong ya lona.
Gauteng Botlhaba------------Nomoro ya mogala: 324 1860
Gauteng Bophirima----------Nomoro ya mogala: 476 2383
Mpumalanga-----------Nomoro ya mogala: 753 8164
Bokone Bophirima----Nomoro ya mogala: 384 3443
Kapa Bokone---------Nomoro ya mogala: 839 5404
Kapa Bophirima-----Nomoro ya mogala: 462 4970
Kapa Botlhaba------Nomoro ya mogala: 643 4699
LEKWALOITSHUPO LA AFORIKA BORWA ID
Lefapha la Merero ya Selegae
IPONELE ID E E NANG LE BAAKHOUTU
AMOGELA TŠHONO YA GO BOUTA
<fn>tsn_Article_National Language Services_Kalafi ya Kemisetso ya Bokgakga.txt</fn>
Kalafi ya Kemisetso ya Bokgakga ka fa e dirang le gore goreng o dirisa kkb?
dimelione tsa batho go ralala lefatshe di dirisitse kkb (kalafi ya kemisetso ya bokgakga) go ba thusa GO TLOGELA go tsuba, selo sa botlhokwa go se gakologelwa fa o rata go fenya disekerete ke gore o tlwaetse bokgakga, e seng disekerete, bokgakga bo go tshola a bofegile, fela bontsi jwa ditlamorago tse di kotsi tsa go goga di tswa mo dipharologanong tsa bogotlhe jwa botlhole le dire tse dingwe mo disekereteng: khabonemonokosaete, bokgakga le khasinojene e e kotsi e e tlholang dikankere, malwetse a pelo le lekgwafo le mathata a mangwe a a farologaneng a bongaka a a masisi.
kkb (kalafi ya kemisetso ya bokgakga) e fokotsa dire tse di kotsi ka bonako, mme e kgotsofatsa bontsi jwa manyora a gago ka go tlamela bokalo bo bo laolegang jwa bokgakga ka bonya ka mo dimetong tse dinnye go fitlha o siame GO TLOGELA, gona o tla tlhoka maikemisetso a a kwa tlase go dirisa kkb ( kalafi ya kemisetso ya bokgakga) go na le "nako e e boima ya tlogelo sekerete".
sere sa nicorette se go neela taolo e e matlhagatlhaga mo manyoreng a gago ka dithulaganyo tsa go meta tse di gagametseng.
karolo ya nicorette e laola manyora a gago ka go neela dimeto tse di laolwang le kamego e e tswelelang letsatsi lotlhe. segogamowa sa nicorette se tshola diatla tsa gago di tshwaregile, ka jalo fa e kete o tla latlhegelwa ke tlwaelo ya letsogo go ya molomong ya go goga janong seno se maleba thata mo go wena.
Go bona tshedimosetso e e fetang fa, golagana le motsamaisi wa mofuta wa nicorette mo go 516 5500
Tlogela go goga simolola sešwa
Kaelo ya sebele ya gago ya go tlogela
MOKGATLHO WA KANKERE WA AFORIKA BORWA
A go Goga Tota go Mosola?"
Ke ne ka tlosiwa lebokoso la lentswe morago ga go nna le kankere ka ntlha ya go goga. Janong ke hema ka mosima mo mometsong"
Ke ne ke ntse ke akanya gore ga go ne go ntiragalela. Nka se bone kankere...fela ke ne ke fositse".
Tsweetswee tlogela o santse o hema o bua le go tsamaya"
DITENG
Mabaka a go tlogela
O ka kgona go dira 2
Go boima go le kana kang GO TLOGELA
go goga 3
Go reng o tlogela? 4
Go goga go a bolaya 5
Malwetse a a tlholwang ke go goga, ga a go bolaye fela... 7
Lelapa le ditsala 8
Matlhole mo Motsokong 9
Dipoelo tsa go tlogela 10
Ka fa o ka tlogelang
GO TLOGELA 16
Go fenya go goga 21
Go kgona go ikgogela morago 22
Go nna o repile 25
Dipotso tsa bofelo 27
O KA KGONA
A o rata GO TLOGELA go goga, mme ga o itse gore o tlogele jang? Janong bukana e ke ya gago!
Re tla go thusa go tlogelele ruri- ka go tlhalosa se se go diragalelang fa o emisa go goga, goreng go diragala le ka fa o ka mekamekanang la mathata a o ka kopanang nao.
Go na le dikgato tse nne tsa go tlogela:
O akanya ka go tlogele
O ipaakanyetsa GO TLOGELA
O emisa go goga
O dira ka go nna o gololosegile mo go gogeng
Ke ne ke na le letshogo le legolo la GO TLOGELA. Ke ne ke ipolela gore: "Ke na le seterese se sentsi, ke tlhakatlhakane, ga ke ise ke fitlhe. Gotlhe fela go lebega go le gontsi. Janong ke ne ka go leka. Ke tlogetse mme janong ke gakgamala gore mathata otlhe a e ne e le ka eng." (Ke gogile 30 ka letsatsi mo malatsing a le 12).
GO BOIMA GO LE KANA KANG GO TLOGELA GO GOGA?
Batho bangwe ba fitlhela go le bonolo thata GO TLOGELA go goga. Ba le mmalwa ba fitlhela go le boima. Fela, mo bathong ba le bantsi, go tlogela ga go bonolo e bile ga go pale.
Fano ke se ba e neng e le bagogi ba le batlhano ba se buang ka go tlogela:
Ke tlhopile letlha mme ka ema mo go lona. Go ne go le bonolo go na le jaka ke ne ke akantse morago go dipuo tsotlhe tsa go gogela morago." (Ke ne ke gogile tse 25 ka letsatsi ka dingwaga tse 23)
Ke lekile gararo. Kwa bofelong ke beile pakete mo go nna. Ke dirisitse maatla a maikemisetso mme ke batlile ke tsenwa dibeke tse tharo." (Ke ne ke goga tse 20 go ya 40 ka letsatsi dingwaga tse 6.)
Nna le tsala re ne ra swetsa go leka mmogo. Re ne ra thusana mme go ne ga nna bonolo."
Ke ne ke goga tse 15 ka letsatsi ka dingwaga tse 34.
Ke ikutlwa ke ritibetse sentle le go itumela. Fa ke leba kwa morago go ne go se boima go le kalo."
Ke ne ke goga tse 30 ka letsatsi ka dingwaga tse 32
Mme bontsi jwa ba e neng e le bagogi ba dumalana le ntlha e:
Gangwe ke sweditse tota le kakanyo ya me GO TLOGELA. Nka kgona go dira."
Go feta dimelione tse 40 tsa MaAmerika, dimilione tse 11 tsa MaBorithane le dimelione tsa MaAforika Borwa di emisitse go goga ka leruri. Di supile gore fa o rata tota GO TLOGELA - o ka kgona.
Lebagana le selo se o se boifang, mme o dirana le letshogo leo."
Ga a itsewe
KE KA NTLHA YA ENG O TLOGELA?
Go na le mabaka a le mantsi a go tlogela. Gongwe o tla tshela ka goleele le go itemogela setlhabi se se fokotsegileng le bolwetse. Go ikgolola mo tshwaetsegong e e maatla jaka go goga sekerete go tla go dira gore o ikutlwe o le monate ka wena.
Ke rata go itekanela
Ke rata go gololosega mo tlwaelong e e turang le e e senyang
Ke tla boloka madi (bokana ka R4000 ka ngwaga o le mongwe ka letsatsi ka ditlhotlhwa tsa 2002)
Ga ke rata go laolwa ke disekerete.
Ke tla hemela bonolo
Ke tla bo ke gololosegile mo matshwenyegong a gore nka bo ke a ipolaya.
Ga ke ne ke ikutlwa jaka molatlhelwantle kwa dikopanong tsa loago magareng ga ba eseng bagogi.
Ga go sa tlhole go na le diaparo tse di nkgang, ditshela molora tse di leswe, ditompi tsa disekerete go di sela kana dikamore tse di mosi.
Ga ke ne ke dira gore banake ba lwale ka ntlha ya mosi o o leswafetseng.
Ke rata go baya sekao se sentle mo baneng ba me.
Nka se kgotlhele mowa o ba bangwe ba tshwanetseng go o hemela.
Bonela pele mokgwa wa botshelo wa gago o o gololosegileng mo mosing o o itekanetseng.
Janong feleletsa polelo e ka go kwala mabaka a sebele a gago a botlhokwa thata a go tlogela.
Ke sweditse go tlogela ka ntlha ya ...
GO GOGA GO A BOLAYA
Go ya ka Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo, go goga go tla nna sebakwa sa ntlha se se tlholang loso mo lefatsheng go fitlha ka 2030.
Go setse mo dinageng tse di jaka Dinaga tse di Kopaneng, United Kingdom le Canada, go goga go BOLAYA batho ba le bantsi go na le heroene, khokheine, nnotagi, phamokate, melelo, dipolao, go ipolaya le dikotsi tsa tsela di kopane!
Mo Aforika Borwa malwetse a a amanang le motsoko a bolaya bokana ka batho ba le 25 000 ngwaga mongwe le mongwe. Seno se lekana le Jumbo e e laisitsweng e tletse e sugagana le go bolaya botlhe ba ba palameng MALATSI MANGWE LE MANGWE A LE MATLHANO.
GO GOGA GO A BOLAYA
Mme ke ka ntlha ya eng go goga go le kotsi jana? Go le jalo, lenane ke le la malwetse mangwe a a tlholwang ke go goga kana go a dira gore a etegele:
ditlhaselo tsa pelo bolwetse jwa mothapo wa madi boronkhaetese e e masisi
Setorouko (karolo ya boboko mothapo o senyegile)
Empisema (makgwafo a tletse mowa mme go baka mathata a khemo le pelo)
Ditlhagala tsa mogodu
Go se tsogelwe
Kankere ya makgwafo, mometso, menapekodu, setlha, pankerisi, philo, mogodu le molomo wa popelo
Mme mo basading:
Tlhagelelo ya ka pele ya menophose
Mo tlaleleletsong, bana ba ba belegwang ke bomme ba ba gogang ba tshwanelwa ke go belegwa ba le boimatlase, ba nne batlaabalapile kana ba tlhokafale pele ga letsatsi la matsalo la bona la ntlha.
Ke atlile mosadi wa me wa ntlha le go goga sekerete sa ntlha ka letsatsi le lengwe; ga ke ise ke ke ke nne le nako ya motsoko fa e sale."
MALWETSE A A TLHOLWANG KE GO GOGA GA A GO BOLAYE FELA ...
Tseno le tsona di ka dira gore botshelo jwa gago bo sulafale dingwaga di le dintsi:
Ditshika tse di thibegileng di ka tlhola ditlhabi mo maotong fa o itshidilola mme go ka ba ga isa kwa go kgaolweng ga tokololo.
Mathata a sehuba jaka mathata a khemo le pelo a ka go tlogela o nna o robetse dingwaga, o lwela khemo nngwe le nngwe.
Bagogi ka gale ba simolola go nna le mathata fa ba le mo go bo30 le 40, fela le bagogi ba dingwaga tse 18 ga ba a itekanela jaka ditsala tsa bona tse di sa gogeng.
LELAPA LE DITSALA
Lelapa la gago le ditsala ba ka bona tshiamelo mo go emiseng go goga ga gago.
Ba ka itumelela mowa o o phepa.
Bana ba ba e seng bagogi ba tshwanelwa go le gonnye go simolola go goga ka bobona.
Ba e seng bagogi ba ba nnang le mogogi ba ka bona kankere le bolwetse jwa pelo go tswa khemong ya go goga mosi wa sekerete sa motho.
Bana ba bannye mo magaeng a bagogi ba tshwanelwa thata ke go nna le asema, kana go robadiwa kwa sepetlele ka nyumonia kana boronkhaetese.
Go wena, lelapa la gago le ditsala tsa gago, dipoelo di simolola mo letsatsing le o emisang go goga.
ATLA YO O SA GOGENG ...
UTLWA PHAROLOGANO!
MATLHOLE MO MOTSOKONG
Mangwe a Matlhole mo Motsokong
SEFALA PENTE DIBOLO Asethone TSA MMOTO Nafothaleni
MAFURA A A MESI YA
BOFEFO LEKGWAMOSI
MAFURA A BOTLHOLE
NTLOBOITHUSETSO
ASEINE
Esiti ya Aseteki SEBOLA YA DITWATSI
Fenole
Mosi wa motsoko ke motswako wa dikhemikale tse di fetang
Dinako dingwe ke nna fela fa pele ga seipone ke itebelele ke hemela teng gase eo ya botlhole. Fa nkabo ke le kwa kampeng ya kokoano mme mongwe a leka go ntira go dira jalo, ke ne ke tla rata go mmolaya."
mogogi wa tlhokaina
DIPOELO TSA GO TLOGELA
Dipoelo tsa go tlogela
Fa o le mogogi tota wa disekerete tse 20 ka letsatsi, mme o be o raga tlwaelo, dikgonego ke gore mmele wa gago o tla itemogela sengwe se se tshwanang le se:
Mo diureng tse 2 tsa GO TLOGELA, ga go tlhole go na le bokgakga go ya pele mo tseleng ya gago ya madi. Le gale, go ka tsaya malatsi a le 2 gore dikumo tsa bokgakga di tswe mo mmeleng wa gago.
Mo diureng tse 6 go betsa ga pelo ya gago go ya ka bonya mme kgatelelo ya madi a gago e ya kwa tlase go le gonnye. Go ka tsaya malatsi a le 3 go ya 30 gore kgatelelo ya madi e boele kwa tlwaelong.
Magareng ga diura tse 12 le 24, khabonemonokosaete e ntshiwa mo mmeleng wa gago. Bokgoni jwa makgwafo bo a tokafala. O tla bo o tlhaela kwa tlasenyana khemo fa o iteka, mme maatla a a ntseng a tla tokafala.
Mo malatsing a le mmalwa, o tla simolola go utlwala le go nkga boforeše. Makukunyatatso a gago a tla simolola go nna le botshelo mme boleng jwa gago jwa go nkgelela bo tla bowa. O ntse o ka itemogela boitumelo bo bogolo morago ga go fitlhelela sengwe se o neng o akanya se sa kgonege.
Mo malatsing, sehuba se se kokotletseng se a bofologa mo mafatlheng a gago, mme o tla se gotlhola mo dibekeng di le mmalwa tse di latelang. Silia, mokgwa wa mmele wa tlholego wa go phepafatsa, o simolola go itharabolologelwa.
Go ntse go ka tsaya go fitlha dikgwedi tse tharo pele silia e itharabologelwa gotlhelele go phepefatsa bophepa ka nonofo mogogoro wa makgwafo. Mo dibekeng tse 3, makgwafo a gago a dira botoka. Go itshidilola go botoka.
Mo dikgweding tse 2, madi a a elelelang kwa maotong a tokafetse. O tla nna le maatla go feta (mme wa ikutlwa o na le kakanyo ya go go itlotla le kgotsofalo).
Morago ga dikgwedi tse 3, mokgwa wa go phepafatsa makgwafo a gago o tla bo o dira ka tlwaelo. Fa o le monna, sepeme sa gago se tla nna ka tlwaelo go feta mme palo ya tsona e tla oketsega.
Ka bonya, dirwe tsa madi le disele tsa di iphaphatileng le makgwafo a gago di boela kwa mannong. Seno se ka tsaya nako e telele.
Morago ga dikgwedi tse 12, kotsi ya bolwetse jwa seisamadi sa pelo se batla se nna halofo go sa bagogi ba ba tswelelang.
Morago ga dingwaga tse 15, kotsi ya bolwetse jwa seisamadi sa pelo e batla e tshwana le ya ba ba sa gogeng.
KA JALO O THIBELWA KE ENG?
Ke nngwe ya maithabiso di le mmalwa tse ke di tlogetseng."
A re lebeleleng ka kelotlhoko selo se se bidiwang "boithabiso." Bo go dira gore o gotlhole, bo lomaloma mogolo wa gago, bo tlogela dipatso mo menwaneng ya gago, bo tlhola leswe, bo kgotlhela mowa, ke kotsi ya molelo, mme morago ga boithabiso jwa gago ga o kgotsofale go fitlhela o goga gape.
Ke jone fela tsala ya me."
Go goga go solofetsa botsala, fela go go tlhaba kwa morago. Go go utswetsa nako, maatla a gago le madi a gago. Go befa ga tsotlhe go ntse go ka go tseela le botshelo jwa gago. Ke ditsala tsa mofuta mang tseo?
KA JALO O THIBELWA KE ENG?
Go goga go okobatsa methapo ya me"
Nnete ke gore kgagamalo fela e sekerete tota se e nolofatsang ke go nyorelwa sekerete se sengwe! Go na le ditsela tse di itekanetseng tsa go mekamekana le matshwenyego go na le motsoko. (bona tsebe 24)
Go thari GO TLOGELA janong"
Ga go nke go nna thari GO TLOGELA go goga. Go sa kgathalesege bogolo jwa gago, kotsi ya go se itekanele go tswa mo go gogeng e a fokotsega fao tlogela. Le gale, go tlogela ka bonako go botoka. Ga go nke go nna ka pele go tlogela.
Ke lekile sengwe le sengwe mme ga go se se dirang"
Mo nakong e go ka nna le pharologano. Thuso ke mogala fela fa gautshwane. Leletsa 720 3145. Keletso mo bukaneng e e diretse dikete tsa ba e neng e le bagogi. Ithute go tswa diphosong tse di fetileng mme o atlege janong.
GO IPAAKANYETSA GO TLOGELA
BAYA LETLHA LA GO TLOGELA
Swetsa letlha le mo go lona o yang GO TLOGELA.(O se ka wa tsaya tshwetso ya go LEKA. Swetsa ka tlhamalalo GO TLOGELA). Dira letsatsi le ka lona o tla bong o se ka fa tlase ga kgatelelo e ntsi, fela o se ka wa bona maiphitlho a go sutisa letlha la gago la go tlogela. Baya letsatsi le e ka nnang beke go tloga janong mme o siamise monagano go tlogela.
BONA TSHEGETSO
Lelapa, ditsala le badirimmogo ba ka nna thuso e kgolo kwa mongweng yo o ratang GO TLOGELA go goga. Fano ke dilo dingwe tse o ka ba kopang go di dira:
Tsweetswee intshwareleng fa ke le pelo khutshwane kana ke rumolega mo malatsing a le mmalwa a ntlha morago ga fa ke sena GO TLOGELA go goga. Seno se tla tsamaya ka bonako."
O se ka wa nthaela. Go bona le go nkgelela disekerete go tla nketefaletsa GO TLOGELA. Ka jalo, tsweetswee o se ka wa mpha sekerete. E bile, fa go kgonega, o se ka wa goga fa pele ga me."
Nthuse. Nna o ntse o mpolelela gore o itumetse ka ke tlogetse go goga."
Nteboge o mpake. Dira dilo tse dinnye go bontsha gore o motlotlo ka nna."
O se ka wa tshwaya diphoso. Utlwisisa."
Neele thotloetso fa go le thata. Mpolelele gore ke tshwarelele mo teng."
Leka go bona yo o neng a goga go dira jaka motho yo o tshegetsang mongwe yo o fetileng foo ka boena. Bona motho yo o ka mmitsang nako nngwe le nngwe - mongwe yo o tla theetsang, e seng go atlhola. O ntse o ka tsena mo setlhopheng sa tshegetso sa ba e neng e le bagogi - fa go na le sengwe mo kgaolong ya lona.
RULAGANYA "KHETI YA PHALOLO" YA GAGO
O tla tlhoka dikemedi tsa go goga ga gago. O ka bona kgotsofalo ya molomo go tswa disenekeng tsa kalori e e kwa tlase, borekhu bo bo tlhafunwang kana dintshamenong. O ka tshola mabogo a gago a tshwaregile ka diphensele, go loga dibaga kana sekwaše sa kgwele.
O tshwanetse o swetse gape gore a o ya go dirisa tsa nako e e boima, borekhu bo bo tlhafunwang kana sesanasana legano, se se nang le bokgakga. Dithuso tse di ka nna botlhokwa thata mo go go thuseng go fokotsa matshwao a pusetso morago morago ga go tlogela. Bua le ngaka ya gago kana rrakhemese ka bonako bo bo kgonegang. Fela o ka tlogela kwa ntle ga go dirisa dithusa.
GO IPAAKANYETSA GO TLOGELA
SWETSA KA DITEBOGO TSA GAGO
Ka ntlha ya fa o dira phetogo e kgolo ya botshelo, o tshwanetse go ipha tlhokomelo ya ka gale. Rulaganya ditebogo tse dinnye tse o ka di iphang mo tseleng.
Ditebogo tse di tshwanetse go nna tse di tlhotlhwa godimo. O ka di duelela ka go dirisa madi a o a bolokang ka go se reke disekerete. Dikao dingwe ke dibuka, dithunya, go phaphatwa legetla le go bona nako e ntsinyana ya ditlwaelo tsa gago. Baya madi a o a bolokang mo setsholeng letsatsi le letsatsi mme o bone jaka a gola. Rekela mogatso dimpho le bana go ba lebogela go go thusa.
MEKGWA YA GO TLOGELA
Tšhono ya gago e e gaisang ya katlego ke go kgaogana ka tlhamalalo le disekerete go na le go fokotsa ka bonya. Fa o leka go fokotsa, sekerete sengwe le sengwe se nna botlhokwa mo go wena, go go dirang gore go nne thata go latlha disekerete di le mmalwa tsa bofelo.
Le gale, mongwe le mongwe o farologane, mme o ntse o ka rata go fokotsa ka bonya pele o tlogela.
simolola go goga sekerete sengwe le sengwe go le gonnye
Simolola go fokotsa palo ya kgogo e o e dirang mo sekereteng sengwe le sengwe. Simolola ka go thala sekeletsa go dikologa sekerete sa gago kwa ntlheng e e fa gare. Goga fela go fitlha fa ntlheng e o be o emisa. Letsatsi le letsatsi sutisetsa tshekeletsa go ya tlase ka go rialo o goga go le gonnye le go feta jalo ga sekerete sengwe le sengwe.
Mokgwa o o botoka wa go tlogela go goga ke go tlogela fela ka gangwe - ga go fa go ka re, le kgotsa mme fela." - Edith Zittler
Tima maiteko a a itlelang a gago
Tsenya lebanta le le taologang go dikologa pakete ya sekerete sa gago gore go bula sekhurumelo, o gapelesege go se tlosa. Seno se tla go thibela ka go itlela go fitlhelela sekerete gone o tshwanetse go dira tshwetso e e thathamologetsweng ya go goga.
Ka jalo, go tloga gompieno, goga fela disekerete tse o totang o di tlhoka.
E re fela 'nnyaa!'
Goga fela disekerete tsa gago, mme o gane tsotlhe tse o di abelwang go tloga janong go ya pele.
GO TLOGELA
Motsoko KANA Boitekanelo
Boitlhophelo jwa gago
Mogala wa go tlogela
GO TLOGELA
BOSIGO PELE GA LETSATSI LA GO TLOGELA
Latlha disekerete tsotlhe tsa gago, le sa bofelo. Tlhomamisa gore ga o na disekerete tse di setseng, le ditompi tota.
Latlha mekgwaro le ditsholamelora tota. "Se o sa se boning, se tswa mo kakanyong."
Emisetsa disekerete ka borekhu bo bo senang sukiri, matlhaka, dintshamenong kana dibaga tse di logang go tshola diatla le molomo wa gago di tshwaregile.
Nna ka tsholofelo. GO TLOGELA go goga ke kgwetlho. O ka go kgona!
Fa o dirisa dithusa jaka borekhu jwa bokgakga, matheriale wa go tlogedisa go goga kana segasi, tlhomamisa gore o itse gore di dirisiwa jang. Buisa pakete e e tsentsweng ka tlhokomelo.
Goga sekerete sa gago sa bofelo mme o re sala sentle mmaba wa bogologolo.
LETSATSI LE LEGOLO
Gompieno ke letsatsi le le kgethegileng - ke LETSATSI LA GO TLOGELA. Ke letsatsi la go nna yo o siameng mo go wena. Dira ka iketlo, mme o se ka wa itsenya mo kgatelelong thata.
TSAYA LETSATSI LE LENGWE KA NAKO
GO TLOGELA go goga gotlhelele go lebega jaka kgato e kgolo.O se ka wa akanya ka gore ga o kitla o goga gape. Akanya ka go tlogela go ya ka letsatsi le le lengwe ka nako. Ipolelele fela gore: "Ga ke ne ke goga gompieno" - mme o se ka. Dira letsatsi la ntlha letsatsi le legolo. Gongwe nna mo bolaong go fitlha thari - kana o tsoge segolo mo mosong. Tsaya matute a maungo jaka sefitlholo. Botšarara bo tla thusa go tlosa bokgakga. Rulaganya go ithabisa kwa bofelong jwa letsatsi jaka tebogo ya go se goge. Ikutlwe o le motlotlo mme o itholele futshe kwa bofelong jwa letsatsi lengwe le lengwe ka katlego ya gago.
GO TLOGELA
Maikaelelo a gago ke go fitlhelela letsatsi. Dirana le KELETSO ka nako mme o e fenye.
EFOGA THAELO
Tsweletsa tikologo e e phepa, e e foreše e go sa gogiweng go go dikologa.
Efoga bagogi. Nna nako e ntsi le ba ba sa gogeng.
Efoga mafelo a kwa o neng o tlwaetse go goga mme o se nne mo dikarolong tsa go goga.
Mo bekeng ya ntlha kana tse pedi, leka go efoga bojalwa, kofi le dino tse dingwe tse o di golaganyang le go goga.
GO MEKAMEKANA LE KELETSO YA GO GOGA
Fa KELETSO ya go goga e tlhasela, o tshwanetse go dira se se latelang:
Ikgopotse ka mabaka a GO TLOGELA go goga.(bona tsebe 4)
Ipolelele gore :"Ke tlhopha gore ke se goge."
Ikatisetse :"Di se dire tse 5" tse di tlhagisitsweng fa tlase.
Dirisa borekhu jwa bokgakga, matheriale wa go tlogedisa go goga kana segasi fa o ikaelela go dirisa nngwe ya tse.
Nwa metsi
Seno se bonolo, fela ke tsela e e nonofileng go efoga go goga. Tota o tshwanetse go nwa magareng ga digalase tse 8 - 10 tsa metsi kana matute a maungo ka letsatsi. Metsi a tla go thusa go tlhatswa bokgakga go tswa mmeleng wa gago. O se ka wa nwa metsi a le mantsi thata fa o dirisa matheriale wa bokgakga, borekhu kana segasi.
Fa re sa fetoge ga re gole. Fa re sa gole ga re tshele e le ka nnete... [kgolo] e kaya go tlogela tse di tlwaelegileng mme go lekanyetsa dipaterone."
GO TLOGELA
Go hemela kwa teng
Nna o ritibetse o edile ka go hemela kwa teng. O ka dira jana:
Hemela teng ka boteng o dirisa nko
Tshwara mowa wa gago ka palo ya 4
Hemela ntle ka bonya ka molomo wa gago
Boeletsa dikgato tse, ga 4 kana ga 5 go fitlha o tsidifalelwa
Dira se sengwe se sele
Go nna o tshwaregile go ka thusa go tshola kakanyo ya gago kgakala le disekerete. Sekao, morago ga dijo o se ka wa nna kwa tafoleng- phepafatsa, phepafatsa meno a gago, e ya go tsamaya, tlhatswa koloi kana o tlhapise ntšwa.
Dira lenane la ditiro tse di bonako le tse di bonolo mme o dire nngwe ya tse fa KELETSO ya go goga e tla. O ka leka go dira malepa a mafoko a a putlaganyang. Buisa makasine. Reetsa mmino. Ketlolaketlola segwete. Tsena mo bateng o tlhape go itapolosa.
Buisana le ditsala
Go bua ka dilo tse di ka go thusang go ikutlwa botoka. Go bua le yo o neng a goga e ka nna thuso e kgolo. Kana leletsa 'Motsoko kana Mogala wa Tshedimosetso ya Boitekanelo' mo go 720-3145 go bona keletso ya seporofešenale.
Tiego
KELETSO go goga e tshwarelela fela metsotso e le mmalwa e bo janong e timelela. Fa KELETSO e se bokete thata o ka e ntshetsa fela kwa ntle. Bala go fitlha 100, kana o boke leboko, kana thapelo. Lenyora le ka fenngwa.
Ipolelele go tlogela
Iphe ditaelo:" O se ka wa e dira," "Emisa," Seno se ka nna se se boima, fela nka se dira."
Dira gore boikakanyetso jwa gago bo go direle - e seng go nna kgatlhanong le wena;
Fa o simolola go akanya ka fa go ka nnang monate ka teng go goga, bogolo ikakanyetse makgwafo a a sebala sa sekonteri se se ntsho. Kana akanya ka fa batho ba tla swabang ka teng fa o simolola go goga gape.
Ikgopotse dilo tse do go tlosang mo sekereteng kana tse di go itumedisang gore o be o tlogela. Ipolelele jana "Ke tlhopha gore ke se goge"
Mme fa o ikutlwa o wele mowa, itsose ka go ikakanya jaka yo o itekanetseng, yo o hemang bonolo le go itumelela botshelo. Ke mang a tlhokang go gogoulwa?
O se kwa wa ikutlwela botlhoko. O ne o se motswasetlhabelo. Janong o mofenyi. Motsoko o ka fenngwa!
GO FENYA GO GOGA
Beke ya ntlha morago ga GO TLOGELA, o tla fitlhela gongwe e le e e boima go gaisa. Morago ga foo, mathata a nna a a laolegang go feta.
Batho bangwe ga ba itemogele ditlamorago tsa dilo tse dingwe kana matshwao a go ikgonara gotlhelele, fela bontsi jwa batho ba tla itemogela matshwao a le mmalwa. Tseno ka gale di a timelela morago ga dibeke tse di ka nnang pedi, fela dingwe, jaka go nyorwa le tlala, di ka nna tsa tsaya sebaka.
Ka gale go tsaya bokana ka dikgwedi tse tharo pele o nna sentle gotlhelele ka botshelo jwa gago bo bo ša jaka yo o sa gogeng.
Ga go batho ba le babedi ba ba tshwanang - o tshwana o le esi. Bontsi jwa maele a go mekamekana le GO TLOGELA go goga di tla go direla - fa a mangwe a ka se dire. Go tswa mo go wena go tlhopha ao a tla go direlang.
Nkampa ka nna yo o sa gogeng ka KELETSO ya sewelo ya go goga go na le mogogi ka KELETSO e e tswelelang ya go tlogela."
Tlhokaina
GO MEKAMEKANA LE GO IKGONARA
O ntse o ka lemoga diphetogo di le mmalwa tsa mmele le maikutlo morago ga GO TLOGELA. Tseno di tla tswelela malatsi a le mmalwa morago ga go tlogela mme di siame di tlwaelege.
LETSHWAO
LEBAKA LA LETSHWAO
Go nyorwa
Mmele wa gago o tlwaetse go bona "dipaakanyo" tsa gale tsa bokgakga
Tlhogo go nna Botlhofo le Tatlhegelo ya Tebiso Mogopolo
Gongwe e tlholwa ke tlhaelo ya bokgakga
Go gotlhola
Makgwafo a gago a phepafatsa sekonteri le mamina a a feteletseng
Kgagamalo, thumolego
Maemo a bokgakga a madi a a kwa tlase
Kgoberego
Gongwe le yona e tlholwa ke tlhaelo ya bokgakga
Tlala
Tshilo ya dijo ya mmele wa gago e boela sekeng
Mathata a boroko
TIRO E O MEKAMEKANANG NAYO
KELETSO e e maatla ya go goga ka gale e salela 1-5 ya metsotso pele e nyelela. Dira sengwe go go tshwarelela go fitlha maikutlo a feta- Nwa metsi, dira itshidilolo ya go hema.
Dira dilo tsa gago ka bonya go feta. O se wa ikgarametsa thata mo malatsing a le mmalwa a a latelang. Dira itshidilolo ka gale. Dira dinakwana tse di khutshwane o be o tsaya nako ya go ikhutsa. Tlhomamisa gore o ja sentle.
Nwa metsi a a thutafetseng. Go gotlhola go tla tsamaya ka bogona.
E ya go tsamaya tsamaya, Ikolobetse mo bateng e e bolelo, o leke mekgrwa ya go itapolosa. Bua le mongwe ka maikutlo a gago.
Itshidilolo e e lekanetseng (go tsamaya ka pele ga metsotso e le metlhano go ya e le lesome) e ka thusa go tsholetsa maikutlo a gago. Mathata a gago a ka rarabologa. Tshwaragana le tsona bongwe ka bongwe kana go le gonnye jalo jalo.
Ja phophokone, digwete,diphurune le diseneke tse dingwe tsa khalori e e kwa tlase. Leka go ja dijo tse dinnye tse 6 ka letsatsi. Nwa metsi a le mantsi.
Ikolobetse mo bateng mme o bone galase ya maši a a bolelo pele o ya kwa bolaong. Fa o sa kgone go robala, tsoga o buise- kana o reetse radio. Go itshidilola pele o ya go robala le gona go ka thusa.
Dikeletso tse dingwe
Tshola tatso e e foreše mo leganong la gago ka go boraša meno a gago kgabetsa le go dirisa setlhatswa legano kana segasi sa mowa o o foreše.
Dira itshidilolo e e taolosang.
Nna le go ikhutsa go go lekaneng.
Iphe nako ya ditiro tseo tse tota di leng botlhokwa mo go wena.
Motsoko kana mogala wa tshedimosetso ya Boitekanelo 720 3145
Matshwao a mangwe a a tlwaelegileng: Molomo o o omileng, mogolo o o botlhoko, tlhogo e e opang, mathata a tshilo ya dijo, go lapa, dinakwana tsa dikeledi le ditlhagala tsa molomo
GO MEKAMEKANA LE GO IKGONARA
Go fenya Seterese
Thekeneki ke e, e e bonolo go go thusa go bofolola le go ikutlwa o ritibetse. Ka la ntlheng, fokotsa modumo o o fa gaufi. Nna o phuthologe, tswala matlho a gago mme o hemele kwa tlase. Utlwelela go hema ga gago mme o bue lefoko "ritibala" kana "lapologa" jaka o hemela ntle. Morago ga metsotso e le 5-10, o tla ikutlwa o lapologetswe
Go tshwaragana le Boima
Ka bogare, bagogi ba oketsa ka 2kg morago ga go tlogela. Nako seno ke ka ntlha ya fa mmele wa gago o dirisa maatla a a kwa tlase go na le pele. Ka gantsi, ke ka ntlha ya fa ba ba ba sa tswang go tlogela ba ja mo boemong jwa go goga.
Ga o tlhoke go oketsa boima
Rulaganya dijo tsa gago. Ja dijo tse dinnye tse 3-6 boemong jwa dijo di le dingwe tse dikgolo.
Efoga dijo tse di mafura.
Ja bontsi jwa maungo a a foreše le merogo.
Nna o le matlhagatlhaga- dira itshidilolo tse dintsi (sk. go tsamaya ka pejana go dikologa boloko)
O se ka wa tshoga fa o oketsa boima bo bo rileng. Boima jwa gago bo tla ema kwa bofelong mme mo nakong o tla latlhegelwa ke dingwe tsa dikilogerama tse di feteletseng.
Go goga ga se tsela ya go laola boima: Go na le ditsela tse di botoka go dira jalo. Dipoelo tsa GO TLOGELA go goga di feta dikotsi kgakala tsa go oketsa dikilogerama di le mmalwa. Go bona tshedimosetso e e feteletseng ka go ja go go itekanetseng leletsa Heart Foundation ya Aforika Borwa mo mogaleng wa thuso 0800 223 222.
Fa o goga...
Sengwe ga se a tsamaya sentle! O ne o na le sekerete. O ikutlwa o le molato, mme o mo kotsing ya go boela morago kwa go gogeng. Ga o tlhoke go dira jalo!
Pharologano magareng ga go se kgonege le go kgonega, go ikaegile ka maikemisetso a gago"
Ithute go tswa mo maitemogelong. Ke eng se se tlhodileng KELETSO ya gago ya go goga? A e ne e le tebego le monkgo wa disekerete? A e ne e le maitemogelo a a tshwenyegang? Ke eng se o ka bong o se dirile go efoga go goga? O tla mekamekana jang le KELETSO ya go goga nako e e tlang?
Janong lebelela mabaka a gago a GO TLOGELA mme o ipolele: "Ga ke ye go letla maiteko a go ya tatlhegong. Ke santse ke le yo o sa gogeng!" Janong o be o tswelela fa o feletseng teng.
GO NNA O LOKOLOGILE
Letsatsi le le Lengwe ka Nako...
Gompieno ke kgwetlho e e lekaneng; go reng o tsaya le ya ka moso mmogo? Dirisa didirisiwa tsa go kgaratlha tsa gago jaka "Kheti ya go Falola! Ya gago, motho yo o go tshegetsang, go hemela teng ga gago mme o gakologelwe go itshidilola.
Nna pelotelele! Se se feteletseng se tla bo se fetile mo bekeng, fela go ka tsaya dikgwedi tse 3 go nna sentle jaaka yo o sa gogeng.
Go tloga dibekeng tsa 2 go ya 6...
Morago ga tse di feteletseng tsa go ikgonara ga mmele go fetile, o ntse o ka tlhoka go dirana le kgaratlho ya monagano. Ka jalo tlhomamisa go itebogela go ema kgakala le disekerete. Fa KELETSO ya go goga e tla, ipuelele go tswa mo go yona. "Ke tlhopha go se goge." E re "NNYAA!" gompieno, ka moso le letsatsi lengwe le lengwe morago ga foo.
GO NNA O GOLOLOSEGILE
Go akanya gore sekerete se le sengwe ga se ne se utlwisa botlhoko - se tla dira jalo. Ke batho ba le mmalwa ba ba ka gogang fela ka selebalo . O nna mogogi kana ga o ena .
Go keteka. Kgobokano ya bagogi le go nna teng ga bojalwa ke kopano e e kotsi - ka jalo tlhokomela. O se ka wa ipha tetla go goga ; iphe tetla ya go nna nna o itekanetse.
Tlhakatlhakano. Dilo di lebega di le maswe , seo ga se tshwenye gore a o a goga kana Nnyaa. Fela tlhakatlhakano nngwe le nngwe e tla feta. Mme fa go fedile , o tla tshwanelwa ke go tlogela gape ka tsela eo yotlhe.
MME MORAGO
O dirile sentle ! O emisitse go goga. Fela GO TLOGELA ke selo se sengwe, GO NNA O GOLOLOSEGILE
GO GOGA ke se sengwe gotlhelele.
Go fitlha mo kgatong e, o tla bo o lemogile gore batho ba emisitse go imakatsa ka mokgwa o o dirileng sentle ka teng. Go ya ka bona, gotlhe go fedile. Fela wena o itse botoka. O SE KA WA LETLA PHISEGO YA GAGO GO NGOTLEGA. Go nna o gololosegile mo disekereteng ke tlwaelo gape. Go nna motho yo o sa gogeng nako e telele go tla lebega e le ka tlholego jalo.
GO TLOGELA GO GOGA KE NNGWE YA DILO TSE DI GAISANG TSE O KILENG WA DI DIRA MO BOTSHELONG JWA GAGO. O FENTSE BOKGAKGA LE GO FETOLA TLWAELO YA DINGWAGA TSE DINTSI, ITUMELE!
DIPOTSO DINGWE TSA BOFELO
E tla nna nako e kana kang pele lenyora le fela?"
Go boima go tlhomamisa tota. Mo bathing ba bangwe go tsaya malatsi a le mmalwa. Mo go ba bangwe lenyora la go goga le tsaya nako e telejana - le fa le nna botoka ka bonya ka bonya.
Tsela e e e botoka go bolaya KELETSO ke go e bolaisa tlala. Ka jalo fa o e otla ka go goga - e tla tia le go feta.
Ke ka ntlha ya eng go sa nne boima go nna kgakala le disekerete?"
Fa fela o solofela go itumelela sekerete, kana o solofela gore se tla go tlosa go sa iketlang - keletso ya gago ya go goga e tla sala go nna teng.
O tla lokologa mo disekereteng fa go goga go sa tlhole go tshameka karolo mo botshelong jwa gago.
Tota sekeretenyana se le sengwe ga se ne se gobatsa morago ga fa ke setse ke tlogetse go goga?"
Sekerete se le sengwe se ka isa kwa "se le sengwenyana fela gape" mme pele o itse, o tla bo o boetse gape kwa morago kwa o simolotseng.
A nka se goge se le sengwe go iteka, kana go bona gore go utlwala jang go goga?"
Tseno ke maipato a go goga. Fa o lebetse gore sekerete se latswega jang - itumele. Ga o tlhoke go itekela ka go leka sekerete se sengwe. O setse o falotse teko ya botlhokwa thata. O tlogetse.
Go ka reng fa nka simolola gape? O se ka wa itlhoboga, ga go kaye gore o paletswe. Ga se mongwe le mongwe yo o kgonang nako ya ntlha. Batho ba le bantsi ba leka makgetlho a le mantsi pele ba tlogela la bofelo gotlhelele. Nako nngwe le nngwe o leka, o ka ithuta sengwe, se se tla go thusang nako e e tlang. Ka jalo, le fa o akanya o latlhegetswe ke ntwa, o ntse o ka fenya ntwa.
Ipaakanye, tlhopha letsatsi GO TLOGELA gape, mme o tswelele go dira TSHIMOLOLO E E FOREŠE! Go botoka le gale GO TLOGELA GANGWE LE GO NNA O TLOGETSE.
Borekhu jwa bokgakga bo thusa go le kae, dimatheriale tsa go tlogedisa go goga le segasi?"
Tseno di tlhomamisitswe di dira. Dibaka tsa gago tsa katlego di tla nna sebedi fa di dirisitswe mmogo le dikaelo tse dingwe mo bukaneng e.
Mme ke tla itse jang fa ke gololosegile?"
Fa o sa tlhole o akanya ka disekerete. Fa o sa tlhole o bula malatsi. Fa o emisa go belafala ka go tlogela, mme o itumela gore o dirile. Fa go nna motho yo o sa gogeng go bontsha e le tsela ya tlholego go nna jalo.
Tlogela tlwaelo, mme o Simolole Sešwa
Tsweetswee ikgolaganye le ngaka ya gago go bona keletso le tshedimosetso. e e tseneletseng
Tebego ya kwa ntle ya letshwafo la tlwaelo la motho yo o sa gogeng wa bogolo jwa dingwaga tse 45 go ya 55. Marontho a mantsho a mannye mo letshwafong ke masaladi a khabone go tswa mo go hemeng mowa wa setoropo o o kgotlhelegileng.
Letshwafo le le nang le khensa le magwata le lebega le farologane go tswa letshwafong le le tlwaelegileng. Go tlhoga go go sweukwa bofelong jwa ka fa godimo ke kankere. Tshenyego e ntsho kwa bodilong jwa letshwafo e tswa mo dikgetsaneng tsa mowa tse di tlalang mowa mme di bake mathata a khemo le a pelo.
E seng wena kana segolo thata gongwe, bao ba ba go ratang, ba tshwanetse go lebagana le ntwa e e tshwanang le e. Go tlhagelela gore go tlogela ga go gaufi jaka go le boima go na le boima go na le jaka o sa boima go na le jaka o sa tlogele. "
Motswasetlhabelo wa kankere ya letshwafo Phil Walters, wa bogolo jwa 57
<fn>tsn_Article_National Language Services_Ke tshwanetse go dira eng.txt</fn>
PAGE 8
Ke tshwanetse go dira eng fa akhaonto ya banka e tšhelete e neng e tshwanetse go tsenngwa ka mo go yona e tswetswe?
Neela Kgotla dintlha tse dintšhwa tsa banka.
Motlhankedi wa Tlamelo o tla itsise molatofadiwa ka ga dintlha tse dintšhwa tsa gago tsa banka le tšhelete e a e kolotang.
Dintlha tse dintšhwa tsa banka di tla rekhotiwa mo faeleng ya tlamelo.
Go diragala eng fa motho yo o tsayang tšhelete ya Tlamelo a lwala, a golofala, a tlhokafala kgotsa a le kwa ntle ga naga?
Ka motsi wa loso, Motlhophiwa wa boswa jwa mokopi kgotsa Motlamedi wa ngwana, o neelwa tetla ya go tsaya tšhelete.
Ka motsi wa bolwetse, bogole kgotsa fa motho yo o letleletsweng a le kwa ntle ga naga, mongwe o tshwanetse go tlhophiwa. Se, se ka diriwa ka go rebolwa ga tokomane ya Thata ya Mmueledi e e letlelelang mongwe yoo go tsaya tlamelo.
Lefapha la Katlaatleloloago (Modirediloago) le ka bonwa malebana le thuso.
Ke tshwanetse go leba kwa kae mabapi le ditshwanelo tsa Pabalelo le tsa Phitlhelelo?
Fa o batla tshedimosetso ka ga Pabalelo le Phitlhelelo, bona kantoro ya Mmueledi wa Lapa.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe gape, tsweetswee ikgolaganye le:
Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo.
Bokaedibogolo: Thotloetso ya Ditshwanelo tsa Ditlhopha tse di mo Kotsing.
Mogala: 315-1378/9
Fekese 357-8188
Dinomoro tse Dingwe:
Diteng: Ditirelo tsa Kgotla, Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo
PAGE 1
Ke lopa tuelo ya Tlamelo jang?
Se o tshwanetseng go se itse!
PAGE 2
Kgotla e bulwa leng?
Diura tsa Tiro:
Ke tshwanetse go ya kwa kae fa ke goroga kwa Kgotla?
Ka gale e ya pele kwa Tesekeng ya Tshedimosetso gore o tle o kaelwe kwa lefelong le le maleba.
PAGE 7
Ke tshwanetse go itse jang gore tšhelete e duetswe?
Ka gale letsa pele o ya kwa Kgotla, go netefatsa fa tšhelete e duetswe.
Fa tšhelete e sa duelwa, Kgotla sa ntlha e tla leka go batlisisa fa tuelo e dirilwe, mme fa e sa diriwa, e tla go bolelela se se tshwanetseng go diriwa.
Ke tshwanetse go ema sebaka se se kana kang gore ke duelwe tšhelete?
Letlha la tuelo le ikaegile ka Taelo ya Kgotla.
Motho yo o rweleng maikarabelo o tshwanetse go duela kwa kgotla gore o tle o duelwe.
Mabaka a tiego ya tuelo
Tuelo ga e kgone go batlisisiwa ka ntlha ya nomorotshupetso e e fosagetseng e e neetsweng.
Gakologelwa gore fa tšhelete e duetswe KA TŠHEKE ka mo akhaontong ya banka ya gago, tšhelete E TLA NNA TENG FELA morago ga malatsi a le SUPA.
Ga ke itumelele go dirisa akhaonto ya banka.
Gakologelwa gore go babalesegile gape go mosola go dirisa akhaonto ya gago ya banka go na le gore tuelo e duelwe Kgotla ka seatla kgotsa ka taolo ya kgapelo.
Ke dikgato dife tse ke tshwanetseng go di tsaya fa ke sa bone tšhelete ka mo akhaotong ya banka ya me?
Kopa seteitemente ka botlalo (e seng seteitemente se sennye) sa akhaonto ya banka ya gago kwa khaontareng ya banka ya lona ya selegae kgotsa kwa ATM.
Isa seteitemente sa banka mmogo le Lekwaloitshupo la gago kwa Kgotleng.
Kgotla e tla rebola tagafara go simolola ditšhatšhe tsa tlolomolao kgatlhanong le motho yo o rweleng maikarabelo a tuelo.
Fa ke le motho yo o duelang tšhelete ya Tlamelo, ke tshwanetse go dira eng?
O ka nna wa dirisa mefuta e e latelang ya go duela:
Taolo ya kgapelo-setlamo se o dirang mo go sona se tsaya tšhelete ka tlhamalalo mo tuelong ya gago.
Tuelo ya mo seatleng-o ka nna wa ya kwa Kgotla go duela tšhelete mo khaontareng.
Tuelo ya tlhamalalo ka mo akhaontong ya banka-o tsenya tšhelete ka mo akhaontong ya banka ya motho yo o tshwanelwang ke tšhelete.
Mofuta wa gago wa tuelo o tshwanetse go rekhotiwa mo Taelong ya Kgotla.
Gakologelwa:
Nomorotshupetso e e rebotsweng ke Kgotla e tshwanetse ka gale go neelwa fa o tsenya tšhelete ka tlhamalalo ka mo akhaontong ya banka kgotsa fa o duela tšhelete mo akhaontong.
Ka gale fekesetsa sesupo sa tuelo ( setlankana sa dipositi kgotsa resiti) kwa Kgotleng fa o duela ka tlhamalalo ka mo akhaontong ya banka ya Kgotla.
KA GALE LETSA PELE
PAGE 6
Goreng ke tlhoka letlha la Tsheko?
Go neela Kgotla sebaka sa go itsise motsadi yo o amegang go nna teng mo theetsong.
Goreng go le botlhokwa gore batsadi ka bobedi ba tle kwa Kgotla?
Ke gore go tle go fitlhelelwe tumalano malebana le tšhelete ya Tlamelo e e tlhokagalang le tšhelete e motho yo o rweleng maikarabelo a ka kgonang go e duela.
Ke eng se ke tshwanetseng go se dirisa jaaka Nomorotshupetso?
O tla bona nomoro ya faele e e simololang ka 14/3/2
go bo go latela nomorotshupetso ya gago e e rebotsweng ke kantoro;
Nomoro e tlhagelela mo Karateng ya gago ya Tlamelo ya mmala wa namune.
Tsweetswee tlhagisa nomoro ya gago fa o dira dipatlisiso ka ga morero wa gago.
Ke tla ema sebaka se se kana kang gore Taelo ya Kgotla e rebolwe?
Se, se ikaega ka tirisanommogo ya batsadi ka bobedi. Fa batsadi ka bobedi ba ka fitlhelela tumalano, tuelo ya ntlha e tshwanetse go diriwa go ya ka Taelo ya Kgotla.
Ke ditsela dife tse di farologaneng tse nka di dirisang go tsaya tšhelete ya Tlamelo?
Taolo ya kgapelo-setlamo se tsaya tšhelete ka tlhamalalo mo tuelong ya motho yo o rweleng maikarabelo mme se a tsenya ka mo akhaontong ya banka ya Kgotla.
Tuelo ya mo seatleng-o tsaya tšhelete mo khaontareng kwa kgotla.
Tuelo ya tlhamalalo ka mo akhantong ya banka ya gago-molatofadiwa o tsenya tšhelete ka mo akhaontong ya banka ya gago.
Tsela e e siameng ya go tsaya Tlamelo ke ka tuelo ka tlhamalalo ka mo akhaontong ya banka ya gago.
Mesola ke:
Ga gona loeto lo lo tsewang go ya kwa Kgotla
Ga go na ditshenyegelo tsa dipalangwa
Ga o eme mo meleng
Ga o senyegelwe ke nako ya go ya kwa tirong.
PAGE 3
Ke lopa tuelo ya Tlamelo jang?
Ditshwanelo tsa me ke dife?
Ke tiro ya batsadi ka bobedi go tlamela ngwana wa bona ka tšhelete.
Se, se akaretsa tse di malebana le go duelela dijo, diaparo, bonno, tsa boitekanelo le tsa thuto.
Tšhelete ya tlamelo e tla sekasekiwa go lebilwe lotseno lwa motsadi mongwe le mongwe.
Batsadi ka bobedi ba na le maikarabelo a go tlhokomela ngwana wa bona go sa kgathalesege gore ngwana o belegwe mo lenyalong kgotsa kwa ntle ga lenyalo
Motho yo o rweleng maikarabelo a go duela tlamelo o na le tshwanelo ya go ikuela kgatlhanong le taelo ya tlamelo.
Fa motho yo o rweleng maikarabelo a go duela tlamelo a sa duele, ngongorego e ka tsenngwa kwa Kgotleng ya Tlamelo.
Taelo ya Tlamelo e ka diriwa mabapi le:
Ditshenyegelo tse di malebana le botsalo jwa ngwana
Ditshenyegelo tse di malebana le tlamelo ya ngwana go simolola ka letlha la botsalo jwa ngwana go fitlha ka letlha la patlisiso
Malebana le tlhalo, mosadi yo o tlhadilweng o tshwanelwa ke go bona tlamelo fa e le gore e ne ya akarediwa jaaka karolo ya thulaganyo ya kgotla ya tlhalo.
Nka bona Kgotla ya Tlamelo leng?
Fa motsadi yo o amegang a sa rebole tlamelo ya ngwana kgotsa ya lapa.
Fa o dira kopo ya Tlamelo lokgetlho lwa ntlha.
Fa Kgotla ya Tlhalo e rebotse taelo; go bula faele gore kgotla e itsise motho yo o amegang gore dituelo di tshwanetse go diriwa leng, jang le kwa kae.
Fa o dira kopo ya koketso kgotsa phokotso ya taelo e e leng teng ya tlamelo.
Ke Kgotla efe e ke tshwanetseng go ya kwa go yona go dira kopo ya tšhelete ya Tlamelo?
Tsweetswee ikgolaganye le Kgotla ya lona e e fa gaufi ka mogala ka ba tla kgona go go thusa ka tshedimosetso e e maleba. (Kgotla ya kwa kgaolong e ngwana kgotsa motho yo o tshwanetseng go tlamelwa a nnang kwa go yona).
PAGE 4
Ke batla go lopa tuelo ya tšhelete ya Tlamelo-ke tshwanetse go dira kopo ya yona jang?
Leletsa Kgotla ya lona ya selegae go batlisisa gore ke kgotla efe e e maleba e o ka yang kwa go yona malebana le Tlamelo.
Leletsa Kgotla eo ya Tlamelo go tlhomamisa se o tshwaneng go tla le sona mabapi le go dira kopo ya tšhelete ya Tlamelo.
E ya kwa Kgotla go tlatsa foromo ya kopo.
Kgotla e tla go neela letlha le wena le molatofadiwa (motsadi yo mongwe) lo tshwanetseng go tla kwa Kgotla ka lona.
Kgotla e tla rebolela molatofadiwa (motsadi yo mongwe) tagafara go tlhagelela fa pele ga Kgotla ka letlha le le rileng.
Tsweetswee ela tlhoko:
Thulaganyo yotlhe go simolola ka go dira kopo ya Tlamelo go fitlha ka go amogela tuelo ya ntlha e ka tsaya dibeke di le mmalwa, go ikaegile ka tirisanommogo ya batsadi ka bobedi.
A ke tshwanetse go tsaya loeto go ya kwa Kgotla?
Ka gale letsa pele o tsaya loeto go ya kwa Kgotla, go netefatsa fa:
O ya kwa Kgotleng e e maleba.
O na le tshedimosetso yotlhe e e maleba ka letsatsi leo.
O itse fa molatofadiwa (motsadi yo mongwe) a tshwanetse go nna teng le wena ka letsatsi leo.
PAGE 5
Ke batla go ya kwa Kgotleng ya Tlamelo-ke tshwanetse go tla le eng?
Netefatsa gore o tla le tse di latelang:
Nomoro ya lekwaloitshupo le setshwantsho sa motsadi/motho yo o rweleng maikarabelo a go duela tšhelete ya tlamelo.
Lenane la ditshenyegelo le le tlhalosang ditlhokwa tsa ngwana.
Ditokomane go netefatsa ditshenyegelo tse, sk. Tshupamolato ya metsi le ya mabone, ditlankana tsa kwa thiling tsa kerosari, diakhaonto tsa diaparo jj.
Ditlankana tsa ga jaanong tsa tuelo tsa batsadi ka bobedi ba ba bonang lotseno.
Aterese ya bonno, ya kwa gae le ya kwa tirong ya motho yo o tshwanetseng go duela tšhelete.
Aterese ya bonno, ya kwa gae le ya kwa tirong ya wa lapa kgotsa ya wa losika.
Letlha la Tsheko (fa le setse le tlhomamisitswe).
Nomorotshupetso (fa e setse e abilwe).
Taelo ya Kgotla (fa e setse e rebotswe).
Tumalano ya Tlhalo (malebana le tlhalo).
Letlha la tuelo.
Ke ditshenyegelo dife tse di ka tlhagisiwang e le ditlhokwa tsa ngwana?
Bonno Tšhelete ya sekolo
Metsi le Mabone (Ditshupamolato tsa motlakase) Ditshenyegelo tsa boitekanelo
Dijo le dikerosari tse dingwe Ditshenyegelo tsa loeto
Diaparo
O tshwanetse go tlhagisa ditokomane tsa tshegetso go nngwe le nngwe ya ditshenyegelo tse, go seng jalo KGOTLA GA E KITLA E DIRA DITHULAGANYO, sk: setlankana sa tuelo, ditshupamolato tsa motlakase, tšhelete ya sekolo le diresiti tsa ditshenyegelo tsa boitekanelo.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Ketapele 2.txt</fn>
Ketapele
Boswa ba naga ke karolo eo ya lemorago kana tikologo e e bopang tlhaolo ya bona. Bo akaretsa hisitori ya naga le mokgwa o e bolelwang ke beng ba yona, setso sa yona, botaki le dipuo, dijo tse beng ba di ratang, mmino o ba o dirang le tsela e meago ya teng e akanyeditsweng le go agiwa ka teng.
Mo Aforika Borwa motswako o o humileng wa mefuta e e farologaneng ya boswa o dira batho ba rona ba tlhophologile mo lefatsheng. Boswa ba rona bo re baya re kgaogane go tswa dithabeng tse dingwe mme bo re dumelela go ema motloutlo jaaka sethaba se se tlhophologileng ka mabela.
Ga go ope gape fa tlhaolo ya sethaba se se tshotsweng ka botlalo le go thadisiwa sentle go gaisa mo dikaing tsa bosethaba tse tharo tse bukana e, e leng ka ga tsona - Folaga ya Bosethaba, Pina ya Bosethaba le Sekano sa Bosethaba.
Ngwana mongwe le mongwe wa Aforika Borwa, bagolo, dikolo, laeborari, mothapiwa, mothapi, NGO, CBO le mafapha a mmuso a ka kgona go itse ka jalo, go tlhaloganya le go dira bukana e le diteng tsa yona ya bona ka boikgogomoso.
Tona ya Botaki, Setso, Saense le Thekenoloji
Dikai tsa Bosethaba tsa rona ke dife
Dikai tsa bosethaba tsa rona ke tse e leng pono ya semmuso le matshwao a molomo tse di re supang jaaka sethaba. Dikai tsa bosethaba di tlhalosiwa go ya ka Molaotheo mme di diretswe go godisa poelano le kago ya sethaba. Mo molaotheong go tlhalosiwa gore Repaboleki ya Aforika Borwa ke naga ya boipuso ba temokerasi e e theetsweng mo botlhotlhweng bo bo latelang:
Seriti sa motho, phitlhelelo ya tekano le tsweletsopele ya ditshwanelo tsa botho le tokologo.
Go se nne teng ga bomorafe le bong.
Bogolo ba molaotheo le taolo ya molao.
Tshiamelo ya go bouta ya bagolo ya botlhe, lenaneina la batlhophi ba bosethaba la gale, tlhopho ya tlwaelo, le tsela ya ditlhophadintsi ya mmuso wa temokerasi go tlhomamisa maikarabelo, go ikarabela le kamogelo.
Botlhotlhwa bo bo thadisetswa tsa Aforika Borwa e leng:
Folaga ya Bosethaba e re e bonang jaaka e fofa mo phefong
Pina ya Bosethaba e re e utlwang e tshamekiwa ka metlha ya semmuso e e opelwang ke rona kwa dikolong le kwa ditiragalong tsa metshameko.
Sekano sa Bosethaba se re se bonang mo meagong ya mmuso, dikwalo, dikoloi, jljl
Dikai tsa Bosethaba tse dikgolo tse tharo tsa Aforika Borwa
Folaga ya Bosethaba
Folaga e ntha ya Repaboleki ya Aforika Borwa e ne ya tsenngwa mo tirisong ka di 27 Moranang 1994. E ne ya tsholediwa fela fa morago ga bosigogare jaaka sethaba se sea se ne se belegwa. Moakanyetso le mebala ya folaga ke thadiso ya mebala e megolo ya hisitori ya folaga ya Aforika Borwa , go tloga dinakong tsa pele go fitlha jaanong.
Bohubedu ba thilisi bohubedu/mmala wa namune, bosweu le botala ba loapi di tswa kwa morago kwa dinakong tsa pele tsa hisitori ya folaga ya Aforika Borwa fa botala ba tlhago, bontsho le gauta pele di tlhageletse mo difolageng tsa rona tsa bosethaba ka nako ya ngwagakgolo wa lesomerobonngwe. Mebala yotlhe e merataro e tlhageletse ka maatla mo difolageng tsa Aforika Borwa tsa fa gautshwane.
Malebana le bokao ba mebala, go tshwanetse ga gakologelwa gore mebala yosi e ka nna le bokao bo bo farologaneng ka bophara mo bathong ba ba farologaneng. Ka lebaka le, go se bokao bope bo le esi bo bo tshwanetseng go tshwaraganngwa le ofe kana ofe wa mebala. Motho ofe kana ofe o tshwanetse go ikutlwa a lokologile go nna le bokao ba gagwe ba se mebala e se emetseng. Ke se se sweditsweng fa taolo ya temokerasi e ne e buisanelwa ka 1994.
Moakanyetso o o mo gare wa folaga o o simololang ka "V" o be o kopana mmogo mo bogareng ba folaga, o tswelele go ya pejana jaaka mola o o tlhamaletseng go ya losing lwa kwa ntle la phofo, o ka kgona go bonwa jaaka o o emelang go kopana mmogo ga dielemente tse di farologaneng mo sethabeng sa Aforika Borwa, e jaanong e tsweletsang tsela go ya pele jaaka setlhopha. Kakanyo e gape e golagana le moono wa Sekano sa bosethaba se sea, e bong !ke e: /xarra /ke, mo puong ya batho ba /Xam San, e e kayang " batho ba mefutafuta ba a kopana". Moakanyetso o o itlhopholotse mo gare ga difolaga tsa lefatshe.
Molaotheo o tlhalosa Folaga ya Bosethaba jaana:
Folaga ya Bosethaba e tla nna khutlometsepa mo kabelong ya pedi mo bophareng go ya go tharo mo boleeleng go ya ka mothateletso go tswa setsholetsing, banta e e ka kwa godimo ya bohubedu ba thilisi le banta e e ka kwa tlase e tala, ka khutlotharo e ntsho kwa setsholetsing, mo godimo ga mela ya karoganyo mothateletso wa botala ba tlhaga o leng nngwe tlhanong ya bophara ba folaga, e thadilwe bosweu kgatlhanong le bohubedu ba thilisi le botala; le gauta kgatlhanong le khutlotharo e ntsho kwa setsholetsing; le bophara ba mothateletso le methalo ya teng mo nngwe tharong ya bophara ba folaga".
Go na le melawana e le mmalwa ya botlhokwa go e latela fa o dirisa Folaga:
Folaga e tshwanetse go tsholwa ka tlotlo. Ga e a tshwanela go letlwa go gogwa mo fa fatshe kana go nna le sengwe se se tsamayang mo godimo ga yona.
Folaga e buisiwa jaaka buka - go tswa kwa godimo go ya kwa tlase le go tswa molemeng go ya mojeng. Ka jalo e tshwanetse go bontshiwa ka mokgwa o o nepagetseng.
Fa e bontshiwa ka go rapama, setsholetsathoto se tshwanetse go nna kwa molemeng wa mmogedi mme banta e khubedu kwa godimodimo.
Fa e bontshitswe go bapa le kana kwa morago ga mmui, e tshwanetse go bewa mo letsogong la letsogo la moja la mmui.
Fa Folaga ya Bosethaba e bontshiwa le difolaga tse dingwe, e tshwanetse go:
Tsholediwa pele le go folosiwa la bofelo
Mo molemeng wa babogedi fa e bontshiwa mo dipaleng tse di kgabaganyang pale ya teng e tshwanetse go nna fa pele ga pale ya folaga e nngwe
Mo go matheng ka tlhamalalo mo mokolokong le di/folaga e nngwe mme ka fa mojeng wa moago fa e fofisiwa le difolaga tsa bosethaba kana mafatshe a mangwe tsotlhe saese e e tshwanang le go fofisetswa kwa bogodimong bo bo lekanang.
Pina ya Bosethaba
Modimo tlhogonolofatsa Aforika
Tsholetsa lenaka la yona
Utlwa dithapelo tsa rona
Modimo tlhogonolofatsa, rona lelapa la gagwe, Morena boloka sethaba sa rona,
O khutlise dintwa le mathata,
Boloka o boloke sethaba sa rona,
Sethaba sa Aforika Borwa - Aforika Borwa.
Go tswa botaleng ba legodimo la rona,
Go tswa botennye ba lewatle la rona,
Go ralala dithaba tsa rona tsa leruri,
Koo makgotlho a nayang dikarabo teng,
Go utlwala pitso go kopana,
Mme mo kopanong re tla ema,
A re tsheleng le go kgaratlhela tokologo,
Mo Aforika Borwa lefatshe la rona.
Nkosi Sikelel iAfrika e ne ya tlhamiwa ka 1897 ke Enoch Sontonga, morutabana wa sekolo sa borongwa wa Methodist. Mafoko a temana ya ntlha a ne a kwadilwe kwa tshimologong ka Sethosa jaaka sefela sa kereke. Ditemana tsa tlaleletso tse supa tsa Sethosa di ne tsa okediwa morago ke mmoki, Samuel Mqhayi. Karolo ya Sesotho e ne ya phasaladiwa ke Moses Mphahlele ka 1942. Nkosi Sikelel' iAfrika e ne ya tumisiwa kwa dikonsarateng tse di tshwerweng kwa Gauteng ke Khwaere ya Ohlange Zulu ya ga Moruti J L Dube. E ne ya nna sefela se se tumileng sa bodumedi se morago se neng sa tsewa jaaka pina kwa dikopanong tsa polotiki. E ne e opelwa jaaka tiragatso ya borukhutlhi ka nako ya dingwaga tsa kgethololo. Temana ya ntlha ka gale e opelwa ka Sethosa kana SeZulu e latelwe ke karolo ya Sesotho. Go fitlha go tlhalosiwa ke mmuso go ne go na le dikarolo tse dintsi tsa Nkosi Sikelel' iAfrika, e e sa ntseng e ka opelelwa mabaka a bodumedi kwa ntle ga go oketsa Die Stem. Dinaga tse dingwe tsa Aforika le tsona di ne tsa tsaya dikarolo tsa Nkosi Sikelel' iAfrika go ya dipineng tsa tsona tsa sethaba. Le gale, fa MaAferika Borwa a kgobokana go opela pina ya bona ya sethaba ba tshwanetse go opela karolo e e tletseng ya semmuso, mme yona fela.
Die "Stem van Suid Afrika" ke poko e e kwadilweng ke CJ Langenhoven ka Motsheganong 1918. Mmino o ne wa tlhamiwa ke Moruti ML de Villiers ka 1921. Lekgotlakgaso la Koporasi ya Aforika Borwa SABC le tshamekile ka bobedi God save the King le Die Stem go tswalela dikgaso tsa bona tsa letsatsi mme sethaba se ne sa di tlwaela. E ne ya opelwa phatlalatsa kwa tsholetsong semmuso ya folaga e kgologolo ya sethaba kwa Kapa ka di 31 Motsheganong 1928, fela e ne e se go fitlha ka di 2 Motsheganong 1957 fa Mmuso o dira phatlalatso gore Die Stem e amogetswe jaaka Pina ya sethaba ya semmuso ya Aforika Borwa. Mo ngwageng oo Mmuso o ne gape wa bona ditshwanelo tse di kgethegileng mme seno se ne sa gatisetswa ke Molao wa Palamente ka 1959. Ka 1952 karolo ya Seesimane ya semmuso ya Pina ya Sethaba, The Call of South Africa e ne ya amogelwa go dirisiwa semmuso.
Sekano sa Bosethaba
Seabe sa Sekano
Sekano sa bosethaba, kana sekai sa Naga, ke sekai sa pono se se kwa godimo sa Naga. Tsaya motsotso go sekaseka ditirigalo tsa botlhokwa mo botshelong ba gago - botsalo, lenyalo, loso le disetefekeiti tsa sekolo, lokwalo lwa mosepele la gago - tsotlhe di dirwa semmuso ke Sekano. Papetlana ya gago e nnye e na le sona mo go le lengwe la matlhakore a yona. Fa o tsamaile go tswa mo nageng go bona sekai se mo moagong wa embasi se go lemosa legae o le kgakala le legae. Sekano gape ke legare la karolo ya Great Seal, ka setso e sekasekiwang go nna sekai se se kwa godimo sa Naga. Maatla a a feletseng a fiwa lokwalo longwe lo longwe ka letshwao la Great Seal mo go lona, ka seno se kaya gore lo na le tshegetso ya Moporesidente wa Aforika Borwa.
Sekano se sea, se emela se se diretseng Aforika Borwa go tloga ka di 17 Lwetse 1910. Phetogo e bontsha maikaelelo a Mmuso go sedimosa phetogo ya temokerasi mo Aforika Borwa le kakanyo e ntha ya boswelanaga.
Bokao ba Sekano se sea
Sekano ke tlhatlhamano ya dielemente tse di rulagantsweng ka go lekalekana kana dibopego tse di motopo mo godimo ga e nngwe.
Moono - mo seka-sekeleng se se botala ba tlhaga ke: !ke e: /xarra//ke, o o kwadilweng ka puo ya Khoisan ya batho ba /xam, mme ka dikwalo e kaya :' batho ba mefutafuta ba a kopana'. O gwetlha sethaba go kopana mo kakanyong ya gale ya bommogo le boikgogomoso - Kopano mo Bomefutafuteng. Manaka a tlou - a kaya botlhale, maatla, tekanyetso le bosakhutleng.
Ditsebe tsa korong - mo sebopegong se se motopo se bopiwa ke manaka- di kaya monono, kgolo le tlhabololo ya bokgoni, dinonofisi tsa batho le dintlha tsa temothuo mo lefatsheng.
Thebe - sebopego sa thebe ya gauta se tshwana le moropa. E na le ditiro tse pedi (bobedi): go bontsha tlhaolo le tshireletso ya semowa.
Ditshwantsho tsa batho go tswa Botaking ba Khoisan - tse di ntshitsweng go tswa disetong tsa letlapa la Linton le le itsegeng - sekao se segolo sa Botaki ba Letlapa la Aforika Borwa, jaanong mo Musiamong wa Aforika borwa - se se bontshitsweng mo boitshwarong ba tumediso le kopano, di kaya: Kopano le Bomefutafuta. Lerumo le molamu - dikai tse di gabedi( bobedi) tsa tshireletso le bothati - di santse di emela maoto a a maatla a mokwaledi wa nonyane. Lerumo le molamu di robala fatshe, go kaya kagiso.
Porotea - sekano sa bontle ba lefatshe la rona le go thunya ga bokgoni ba rona jaaka sethaba mo go lateleng Tsosoloso ya Aforika - e kaya tlhotlheletsano ya bogotlhe ya dithata tse di golang go tswa mo lefatsheng, di thuthusiwa go tswa godimo.
Mokwaledi wa nonyane - e e farologanngwang ka phofo - ditlamorago tsa tlholego ya kgolo le lebelo. Ke nonyane e e maatla e maoto a yona - a bontshitsweng jaaka lerumo le molamu - a e direla sentle mo letsomong mmogo le mo tshireletsong. Ke moromiwa wa magodimo mme e tsamaisa boutlwelobotlhoko ba yona mo godimo ga lefatshe, mo kakanyong e ke sekai sa motlotlegi o o boitshepo. Maphuka a yona a a tsholeditsweng ke sekano sa go ntsifala ga sethaba, fa ka nako e le nngwe e re naya tshireletsego.
Letsatsi le le tlhabang - sekai sa lesedi le kganya. Le kaya tsholofetso ya tsaloboa, dikarolo tse di matlhagatlhaga tsa itebelelo, katlholo e e siameng le maatlaboikemisetso. Ke sekai sa motswedi wa botshelo, wa lesedi le bogotlhe ba bofelo ba Motho.
Sebopego se se feletseng sa Sekano se kopanya disekele tse di kwa tlase le kwa godimo mo sekaing sa bosakhutleng nako e e se nang bokhutlo. Tsela e e kopanyang losi lo lo kwa tlase la sekorolo, ka methalo ya manaka, le khutlopono fa godimo fa letsatsi le tlhabang kwa godimo, e bopa sebopego sa lee la lefatshe go tswa mo mokwaledi wa nonyane a tsogang. Seno se kaya tsaloboa ya mowa wa sethaba sa rona se segolo sa bonatla.
Bokhutlo
Dikai di ne di dirisiwa jaaka tsela e e bonolo ya go maatlafatsa ka temokerasi bogolosegolo MaAforika Borwa ba sebaka se se leele ba neng ba ntshitswe mo ditiregong tse dintsi tsa go dira ditshwetso mo nageng e. Dikai tsa mekgatlho ya polotiki di ne di dirisiwa ka ditlhopho tsa 1994 go lemoga bonolo mo dipampiring tsa baloto.
Dikai tse tharo tse dikgolo tsa bosethaba tse go mekamekanweng le tsona mo bukaneng e di emela temokerasi e ntha e le go emisetsa dikai tsotlhe tsa pele tse di lekanang. Botlhotlhwa bo bogolo bo bo tshegetsang dikai tse dintha tse ke poelano, kopano mo bontsing le kago sethaba. Ka dikai tse MoAforika Borwa mongwe le mongwe o a rotloediwa, siamisiwa, maatlafadiwa le go tlhotlhelediwa go tsaya tirego ya go tsaya sethaba se go tswa bogologolo bo bo kgaoganeng go ya bokamosong bo bo kopantsweng.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Kgotlatshekelo ya Molaotheo wa Aforika Borwa (2004).txt</fn>
Lo amogetswe mo Constitution Hill, legae la Kgotlatshekelo ya Molaotheo wa Aforika Borwa.
Kgotlatshekelo ya Molaotheo e agilwe mo setsheng sa Kgolegelo ya Old Fort, e e itsegeng thata jaaka Number Four. Ka jalo botlhoko jwa paka e e fetileng bo fetoletswe go nna tsholofelo ya isago.
Constitution Hill ke letshwao la tirisano mo demokerasing ya rona e ntšhwa. Maikaelelo a Molaotheo a batla gore rona rotlhe re dire mmogo go a fitlhelela. Re lo laletsa go nna le seabe mo go tiiseng demokerasi e e ikemiseditseng go fitlhelela maikaelelo le boleng jwa Molaotheo wa rona.
Kgotlatshekelo ya Molaotheo wa Aforika Borwa
Mopitlwe 2004
Mogogoro o ke masalela a Lephata la Batshwarwa ba ba letileng Tsheko wa Moago wa Kgolegelo ya Old Fort. E agilwe ka 1926, mme ya thubiwa ka 2003 go sutela Kgotlatshekelo e. Go somaretswe megogoro e le mene, e mebedi ya yona e Agaletsweng mo moagong wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo. Ditena tsotlhe tsa moago o o thubilweng di ne tsa tlhokomelwa, mme tse dingwe tsa tsona di dirisitswe mo kagong ya Kgotlatshekelo e ntšhwa.
Kamotshana e e ka fa tlase ga mogogoro e ne e dirisediwa go tshola ditlhopha tse ditona tsa bagolegwa ba sepolotiki, jaaka Bagolegwa ba Boepapuso ka 1956 le bao ba tshwerweng mo Dikhuduegong tsa Soweto ka 1976.
Diketekete tsa bagolegwa ba banna ba bantsho ba ba neng ba letile go sekisiwa ba ne ba gwantisiwa go tlhatloga le go fologa direpodi tse. Bone ba ne ba akaretsa bagolegwa ba ba neng ba tshwaretswe bosenyi jo bo tlwaelegileng le jwa sepolotiki. Bontsi jwa bone e ne e le batho ba ba tshwaretsweng dipasa, ba "melato" ya bone e neng e le gore e ne e le kgatlhanong le melao ya bomorafe ya motsi oo.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Kholera ke eng.txt</fn>
Kholera ke eng
Kholera ke bolwetse jo bo tshwarang motho ka ntlhaya go nwa metsi kgotsa go ja dijo tse di nang le mogare wa kholera.
Mogare o o bakang bolwetse jwa kholera o fitlhelwa mo mantleng a motho.
Bolwetse jwa kholera bo phasalala jang
Ka go nwa kgotsa go ja dijo tse di kgotletsweng ke mogare wa kholera.
O lemoga jang fa motho a na le bolwetse jwa kholera
Fa motho a tshoganyediwa ke teng e e iperekang ( mantle a a metsi).
Gape fa motho a tlhatsa
Fa motho a latlhegelwa ke metsi a mantsi go tswa mo mmeleng ka ntlha ya go tlhatsa le teng e e iperekang.
Gape le fa motho a na le diponagalo tse di latelang:
a ikutlwa a le bokowa a ngongorega ka go tshwarwa ke dikerempe mo mabogong le mo maotong letlalo le nna tsididi le go nna matsutsuba matlho a a wetseng le phogwana mo baneng matlho a a wetseng le go omelela molomo mo bagolong
Bolwetse jwa kholera bo ka thibelwa jang
Tlhokomela gore metsi a a dirisetswang go nwa le go tlhatswa maungo le merogo a bedisitswe kgotsa a phepafaditswe
Go bedisa metsi: Gotetsa metsi go fitlhela a bela mme o a tlogele sebaka sa motsotso o le 1
Go phepafatsa metsi: Tshela leswana la teye le le 1 la boletšhi mo dilitareng di le 25 tsa metsi. Tlogela metsi a khurumetswe sebaka sa diura di le 2 kgotsa go feta pele o ka a dirisa
Tlhatswa dijo tse di sa apewang ka metsi a a belang kgotsa a a phepa-
faditsweng pele o di ja
Ja dijo tse di apeilweng sentle, e bile di santsane di le bolelo fa di tsholwa
Ruthufatsa dijo tse di apeilweng sentle gape
Tlhatswa didiriswa tse di dutang metsi mo ntlong, dipitsa le dijana ka metsi a a bedisitsweng kgotsa a a phepafaditsweng
Dirisa komiki e e phepa go gelela metsi go tswa mo sedutelong sengwe se segolo sa metsi
Ka gale khurumela dijo tsa gago mme o di sireletse mo dintshing
Aga VIP kgotsa matlwana a boithusetso a mesima kgakala le metswedi ya metsi noka kgotsa motswedi
O se ka wa dirisa noka jaaka ntlwana ya boithusetso, dirisa VIP kgotsa ntlwana ya boithusetso ya mosima.
Tlhapa mabogo mo metsing a a bedisitsweng kgotsa a a phepafaditsweng fa o tswa kwa ntlwaneng ya boithusetso le pele o tshwara dijo
O ka thusa jang mongwe yo o setseng a tshwerwe ke bolwetse jwa kholera?
Ba nose motswako o montsi wa metsi/letswai
Motswako wa sukiri/letswai o dirwa jang
Tsaya litara e le 1 ya metsi a a bedisitsweng kgotsa a a phepafaditsweng, tsenya maswana a sukiri a le 8 ka leswana la teye le seripa sa leswana la letswai ka leswana la teye, mme o tlhakanye.
Nosa motswako o ka methamonyana kgapetsa ka fa go tlhokagalang ka teng.
BOTLHOKWA
Gakologelwa, tswelela go nosa motho yo tshwerweng ke kholera motswako wa sukiri/letswai.
Isa motho yoo kwa tliliniking e e gaufi kgotsa kwa tikwatikweng ya pusetso ya metsi mo mmeleng ka bonako jo bo kgonagalang.
Fa o batla tshedimosetso go ya pele, kgotsa o akanya gore o ka tswa o tshwerwe ke kholera, kgotsa mongwe wa losika kgotsa mo setšhabeng (mongwe yo o mo itseng), etela tliliniki e e gaufi, bookelo, ngaka kgotsa modiri ka tsa boitekanelo
<fn>tsn_Article_National Language Services_LEFAPHA LA BOSIAMISI LE TLHABOLOLO YA MOLAOTHEO.txt</fn>
LEFAPHA LA BOSIAMISI LE TLHABOLOLO YA MOLAOTHEO
DITHEO TSE ROBEDI TSA THEBOLO YA TIRELO YA ''BATHO PELE''
Rona mo lefapheng re itlamile go diragatsa melao e e latelang ya ''Batho Pele'' kwa ntle le go okaoka. Re tlile go oketsa tsenyotirisong gor re tle re kgone go fitlhelela dikgato tse di kwa godingwana tse di amogelegang tsa tirelo le boleng.
DITHERISANO
Baagi ba tshwanetse go rerisiwa mabapi le maemo le boleng jwa ditirelo tsa setšhaba tse ba di amogelang,e bile fa go tlhokagala, ba neelwe sebaka sa go ka itlhophela ditirelo tse ba di neelwang.
O tshwanetse go netefatsa gore ditherisano di diriwa gangwe le gape le gore di diriwa ka thulaganyo go kgontsha Kantoro ya gago go tlhokomela ditlhokego tsa badirelwa ba gago.
MAEMO A DITIRELO
Baagi ba tshwanetse go itsisewe ka ga maemo le boleng jwa ditirelo tsa setšhaba tse ba tlileng go di amogela gore ba tle ba itse se ba tshwanetseng go se solofela.
O na le maikarabelo otlhe kwa palamenteng go ka tsenya tirisong pholisi ya Puso,ka jalo o tshwanetse go netefatsa gore ditirelo di rebolwa ka maemo a a amogelegang kwa badirelweng.
PHITLHELELO
Baagi botlhe ba tshwanetse go fitlhelela ditirelo tse di ba tshwanetseng ka go lekana.
O tshwanetse go tota mmogo le go kaya dintlha tse o ikaelelang go di fitlhelela go kgontsha batho ba ka nako e e fetileng ba neng ba sa kgone go ka fitlhelela ditirelo jaaka Digole, go ka di fitlhelela. O tshwanetse go netefatsa gore maparego otlhe a a kgoreletsang go ka fitlhelela ditirelo a a tlosiwa.
TLOTLO
Baagi ba tshwanetse go tsholwa ka tlotlo le tlhokomelo.
O tshwanetse go netefatsa gore melawana ya maitsholo ya mo Lefafapheng e akaretsa maemo a badirelwa ba tshwanetseng go tsholwa ka ona.
TSHEDIMOSETSO
Baagi ba tshwanetse go neelwa tshedimosetso e e nepagetseng e e feleletseng mabapi le ditirelo tsa setšhaba tse ba tshwanetseng go di amogela.
Tshedimosetso ke nngwe ya didirisiwa tse di maatla tse modirelwa a ka di dirisang
Fa a batla go bona tirelo e ntle. Dikantoro di tshwanetse go neela tshedimosetso e e nepagetseng e e feleletseng e bile e le e e siameng mabapi le direlo tse di di neelang.
PHUTHOLOGO LE BOSENGBOFITLHA
Baagi ba tshwanetse go itsisewe tsela e Dikantoro tsa Bosetšhaba mmogo le tsa Dikgaolo di tsamaisiwang ka yona le gore di ja bokae mmogo le gore baeteledipele ba tsona ke bo mang.
Badirelwa ba kwa ntle mmogo le ba ka fa gare ba tshwanetse go fitlhelela mofuta o wa tshedimosetso. Tsamaiso e tshwanetse go tshwana le buka e e butsweng. O tshwanetse go neela tshedimosetso e e ka ga go dira tiro ga gago go ya ka maemo a a beilweng a thebolo ya tirelo e e tokafetseng,a dipoloko tsa madi mmogo le e e ka ga bokgoni jwa maemo a a kwa godimo. Dintlha tse di ka ga badirimmogo mmogo le tse di amang batlhankedi ba maemo a a kwa godimo, ga di a tshwanelwa go fitlhiwa.
GO SIAMISA
Fa maemo a a tshepisitsweng a ditirelo a sa rebolwe, baagi ba tshwanetswe go ikopelwa boitshwarelo, gape ba tshwanetswe go neelwa tlhaloso e e tletseng mmogo le tshiamiso e e bonako e bile e na le maatla,mme fa dingongorego di diriwa, baagi ba tshwanetse go bona karabo ya nnete ya kutlwelobotlhoko.
Bokgoni mmogo le maikaelelo a go ka dira sengwe fa dilo di sa tsamae sentle ke selo se se botlhokwa sa tsela ya go baya maemo sentle. O tshwanetse go rotloetsa mowa wa go araba mo kantorong ya gago.
BOLENG JWA MADI
Ditirelo tsa setšhaba di tshwanetswe go neelwa ka tshomarelo le ka botswerere gore baagi ba tle ba bone boleng jwa madi a bona.
O kopiwa go kaya mafelo a kwa go ona dipolokelo tsa botswerere di tla tlhokegang mmogo le ditokafatso tsa thebolo ya ditirelo tse di tla tlhagelelang mo go boneng dipolokelo. Madi a gago a tshwanetswe go dirisiwa sentle.
Theo e e kaelang ya tirelo ya setšhaba mo Lefapheng, e tlile go nna ya go direla batho.
Go tokafatsa thebolo ya ditirelo, ke maikaelelo a a botlhokwa a Lefapha.
<fn>tsn_Article_National Language Services_LEFAPHA LA DIMENERALE LE MAATLA.txt</fn>
LEFAPHA LA DIMENERALE LE MAATLA
Dimenerale & Maatla mabapi le Tlhabololo & Tswelelo
SETHEO SE SE TSHWARAGANENG SA MAATLA
KGATO YA
LEFAPHA LA DIMENERALE LE MAATLA
Dimenerale le Maatla mabapi le Tlhabololo le Tswelelo
LEMORAGO
Kgato ya Ditheo tse di Tshwaraganeng tsa Maatla e tlhagelela ka ntlha ya temogo ya gore thebolo ya maatla ka boyona ga e a lekana go tsweledisa tlhabololo. Maatla a tshwanetse go golaganngwa le ditlhokwa tse dingwe tse di jaaka phitlhelelo ya metsi, bophepa, boitekanelo, thuto, Tlhabololo ya Ikonomi ya Loago (LED), jj. E bile kgolagano e ke kamogelo fela ya gore ditirelo tse, kgotsa ditlhokwa, di tshwaragane mo go tokafatseng matshelo a letsatsi le letsatsi a batho.
Tlhokego ya metswedi ya maatla kwa magaeng ke ntlha e e botlhokwa, ka maatla e le tlhokego e e botlhokwa go tlhabololo nngwe le nngwe e e tswelelang. Re ka se tseele kwa tlase ntlha ya gore diphetogo tsa tlhabololo ya magae di thatafadiwa ke diketsaetsego tsa thebolo ya maatla.
Lefapha la Dimenerale le Maatla (DME) le lemogile mathata a bahumanegi le dipharologano tsa maatla tse di leng teng mo nageng, le lemogile gore dithuso tse di feletseng tsa manane a thebolo ya maatla a a tokafaditsweng ga di fitlhelele baagi ba ba maleba. Go e baya ka tsela e nngwe, dipholisi le maano di tlhagisitswe, fela go lebega go na le mokhino magareng ga maikaelelo a a mantle le tsenyotirisong e e bonagalang.
Mabapi le pharologano e ya maatla, Lefapha la Dimenerale le Maatla le ineetse go nna le seabe mo go fediseng lehuma la maatla gape le go ema nokeng maano a puso ya bosetšhaba a a ikaelelang go fokotsa lehuma la kwa ditoropong le la kwa magaeng. Nngwe ya mekgwa e mentsi e DME e e tlhagisitseng e e ikaelelang go rarabolola lehuma la maatla ke Ditheo tse di Tshwaraganeng tsa Maatla (IeCs). Ka jalo, Lenane la Ditheo tse di Tshwaraganeng tsa Maatla le ne la akanngwa. Ka IeCs, DME e tshwaragane le baamegi ba ba maleba, setheo sa poraefete, dimmasepala le mekgatlho ya kabo mo go tlhomeng setheo se se laolang ke baagi, se se sa tlhagiseng fela dikumo tsa maatla, mme gape se rebola ditirelo tsa tshedimosetso le tsa thuso.
Setheo se se Tshwaraganeng sa Maatla (IeC) ke lebenkele la maatla le le laolwang le go tsamaisiwa ke baagi ka Tirisanommogo e bile se rulagantswe go nna porojeke ya baagi. Se rebolela baagi ditharabololo tsa maatla, phitlhelelo ya ditirelo tsa maatla tse di kgonwang e bile di bolokegile gape di tswelela.
IeCs di rebola ditirelo tsa maatla tse dintsi; di dira gore maatla a nne teng bonolo, di tokafatsa temoso ya metswedi ya maatla e e farologaneng le ditirelo tse di farologaneng, thuso le maatlafatso ya selegae le tlhabololo ka thebolo ya polokego ya maatla, s.k. Parafini. IeC nngwe le nngwe ya selegae e golagantswe le Thulaganyo e e Tshwaraganeng ya Tlhabololo (IDP) ya lefelo le le rileng, e e tsenngwang tirisong ka ISRDP, ka jalo e tshwaraganye thebolo ya ditlhopho tse di farologaneng tsa maatla le diporojeke tse dingwe jaaka thebolelo ya metsi, go aga dikolo le ditliliniki, jj.
MAIKAELELO
Go tlhola ditiro
Go fokotsa lehuma
Go tlisa dikumo tsa maatla fa gaufi le batho
Go bebofatsa tlholo ya dikgwebo tse di tsenyang lotseno ka IeCs
Go rotloetsa seabe sa Baagi le taolo
Go bebofatsa thebolo ya Katiso
Go fokotsa peresente ya pharologano ya maatla le go se tlhabologe ga batho ba kwa magaeng
Go ruta malapa ka ga go dirisa maatla sentle le ka moo go ka somarelwang maatla ka teng
Go ruta le go sedimosa ka ga tiriso e e tswelelang ya maatla go lebilwe tikologo
Go rotloetsa dipuo tse di borethe tsa tiriso ya maatla
Go tlhagisa le go bonagatsa baagi mabapi le ditharabololo tse dintšhwafaditsweng tsa maatla
IeC's DI AROGANTSWE KA MAPHATA A LE MABEDI
LEPHATA LA KGWEBO
Peterolo;
Disele.
Dikarata tsa tuelo-pele tse di mabapi le mafaratlhatlha a motlakase;
Megala ya botlhe;
Didirisiwa tsa maatla tse di phepa, tse di bolokegileng (diapei, mabone, ditsidifatsi, jj.);
Dithutafatsi tsa Metsi a Sedirisa-letsatsi;
Mafetlho a go pompa metsi le go tlatsa beteri; le
LEPHATA LA TSHEDIMOSETSO
Dipontsho, diphosetara, dibukana, dipampitshana, jj. tse di ka ga ditlhopho tse di farologaneng tsa maatla le dikumo;
Go tlhagisa lenane la temoso mabapi le tshiamo ya maatla le polokego;
Go dira jaaka setheo sa ditirelo tse di farologaneng mabapi le thebolo ya ditirelo tse dingwe tsa puso;
Dipontsho tsa dithulaganyo tsa maatla tsa selegae;
Ditlamo di tlile go lalediwa go tlhagisa tshupetso e ka ga metswedi e e farologaneng ya maatla le dithekenoloji; le
Dibedio tsa thuto tse di ka ga maatla.
<fn>tsn_Article_National Language Services_LEFAPHA LA DITLHAELETSANO.txt</fn>
LEFAPHA LA DITLHAELETSANO
SEBOPEGO LE DITIRO TSA LONA
Go tlhoma Aforika Borwa mo Mmepeng wa Lefatshe
Lefapha la Ditlhaeletsano ke eng (DoC) ?
Lefapha la Ditlhaeletsano ke letsogo la ditirelo tsa bosetšhaba la Lefapha la Tona ya Ditlhaeletsano. Ke setheo se se tlhamang maitlhomo a maikaelelo a ditirelo tsa poso, tsa ditlhaeletsanokgakala le kgaso, tsa Aforika Borwa.
Mo nakong e e fetileng, Lefapha le ne le laola le go tsamaisa makala a makhubu, mmogo le go gakolola Tona mo mererong ya maitlhomo le batsamaisi. Ka go fetisa Molao wa Ditlhaeletsanokgakala, Molao wa Nomoro ya bo 103 wa 1996, ditiro tsa go laola le go tsamaisa makhubu di ne tsa sitlhollelwa mo Setheong sa Aforika Borwa sa go Laola Ditlhaeletsanokgakala (SATRA), se jaanong se itsegeng ka Bothati jo bo Ikemetseng ka Nosi jwa Ditlhaeletsano jwa Aforika Borwa (ICASA); jo bo dirileng gore Lefapha jaanong le tsepame fela mo go tlhameng maitlhomo a maikaelelo.
Dikgwetlho
Go siamisa mabaka a a sa lolamang le go se lekalekane a go aba ditshiamelo tsa ditirelo tsa ditlhaeletsano ka ditshenyegelo tse di amogelesegang
Go dira gore Aforika Borwa a ipaakanyetse go tsaya tšhono ya go tlhagelela ga thekenoloji ya ditlhaeletsano mo makaleng a ditlhaeletsanokgakala, tirelo tsa kgaso, thekenoloji ya tshedimosetso le diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng.
Go oketsa bokgoni jwa badiri ba lekala la ditlhaeletsano
Go dira gore Aforika Borwa e kgone go lepalepana le kgaisano ya mafatshe a boditšhabatšhaba ka go nna motheo le thito ya tlhabololo ya diphasalatso tse di maphataphata, bogolo segolo ka go tlhomela ditlhopha tsa setšhaba tse di neng di lomeleditswe mo nakong e e fetileng tebang le ditshiamelo le ditšhono.
Go tshwaela seabe mo maanong a ditlhaeletsano tsa Se-Aforika ka go thusa go tlhoma mokwatla o o tiileng wa tshedimosetso, o o tla netefatsang go tswelediwa pele ga ntšhwafatso ya Aforika.
Lemorago
Lefapha a Ditlhaeletsano (DoC), le dira mo maemong a a sokameng le a a sa lolamang ka ntlha ya mabaka a ditiragalo tsa histori ya nako e e fetileng a go aba ditirelo tsa poso, ditlhaeletsanokgakala le tsa kgaso. Mabaka a a na le tshwaelo e e sa siamang mo kgaisanong e Aforika Borwa e lebaganeng le yona, ka ntlha ya fa go tlhomiwa ga lekala la ditlhaeletsano go le botlhokwa mo tlhabololong ya naga tebang le ikonomi, loago le sepolotiki.
Maitlhomo a maikaelelo a a tlhabolotsweng sešwa jaana, a tla thusa Aforika Borwa go itlhoma sentle le ka tsepamo mo mererong ya boditšhabatšhaba. Ditiro tsa yona di tlhotlhelediwa ke tlhabololo e e bonako ya thekenoloji, e e thusitseng mo go ribologeng ga mafaratlhatlha a thekenoloji mo ditirelong tsa poso, ditlhaeletsanokgakala le tsa kgaso.
Lefapha la Ditlhaeletsano (DoC), le tsamaisa ditheo di le supa mo boemong jwa Puso. Tsona ke Koporasi Kgaso ya Aforika Borwa (SABC), Bothati jo bo Ikemetseng ka Nosi jwa Ditlhaeletsano jwa Aforika Borwa (ICASA), Sentech, Ofisi ya Aforika Borwa ya Ditirelo tsa Poso (Ltd), Telkom SA Ltd, Setheo sa Ditirelo tsa Kakaretso (USA), le Setheo sa Bosetšhaba sa Diphasalatso tsa Se-Eleketeroniki sa Aforika Borwa (NEMISA).
DITIRO TSA LEFAPHA LA DITLHAELETSANO (DoC)
Le rwele boikarabelo jwa go tlhama melao ya makala a lona
Le rotloetsa le go supa mekgwa ya ditherisano tsa maitlhomo a maikaelelo
Le thusa ditheo tsa lona go obamela le go tsamaisana ditiro tsa go tlhama melao
Le dira dipatlisiso ka ga merero ya maitlhomo a maikaelelo le go tlhama maitlhomo ao
Le rulaganya ditekanyetso ka ditherisano le ditheo tse
Le ikgolaganya le go rerisana le dikomiti tsa Palamente ka ga merero ya Thekenoloji ya Tshedimosetso ya Ditlhaeletsano
Le rwele boikarabelo jwa go emela dikgatlhegelo tsa Aforika Borwa ka botlalo mo mererong ya mafatshe a boditšhabatšhaba
Ditiro tsa Tona le Lefapha, mabapi le ditheo tse, di akaretsa go:
Tlhalosa maitlhomo a puso ka bophara
Tlhokomela boikarabelo jwa go obamela melao
Tlhama diboto tsa bakaedi
Amogela le go fetisa ditekanyetso, maano a thulaganyo ya merero ya kgwebo, seelo sa dituelelo tsa dilaesense fa go tlhokagalang teng
Tshikinyetsa ditekanyetso kwa Palamenteng
Dumelela go tshwagaranela tiro mmogo, go tshwaraganngwa le semphato
Ela tlhoko le go bona gore disela mmapa di lepalepana le melao
Le dira tiro ya go etelela pele dikgolagano le mafatshe a boditšhabatšhaba
MAKALA A KGWEBO LE KA FA A RULAGANTSWENG KA TENG
Lefapha la Ditlhaeletsano (DoC) le na le makala a le mararo a kgwebo -
Lekala la Ditirelo tsa Poso
Lekala la Ditirelo tsa ditlhaeletsanokgakala, le
Lekala la Diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng
Lekala la Ditirelo tsa Poso
Tiro ya botlhokwa ya Lekala la Ditirelo tsa Poso ke go:
Dira dipatlisiso, go tlhabolola le go sedimosetsa setšhaba ka ga maitlhomo,
Lekanyetsa tshwaelo ya diphetogo tsa thekenoloji le mokgwa ya tsona mo kgwebong le mo maitlhomong a bosetšhaba
Tlhokomela dirwe (dishere) tsa puso kwa Ofising ya Poso, tse di akaretsang go lekanyetsa le go amogela maano a kgwebo ya Ofisi ya Poso ya Aforika Borwa, taolo le botsamaisi jwa dikgwebo tse dikgolo, le tlhabololo le go elatlhoko matshwao a a botlhokwa a mekgwa ya go dira.
Ofisi ya Poso ya Aforika Borwa, Ltd
Ofisi ya Poso ya Aforika Borwa e reboletswe boikarabelo jo bo kgethegileng e le nosi jwa go tsamaisa ditirelo tsa poso mo nageng e, ka Molao wa Ditirelo tsa Poso wa Nomoro ya bo 124, Molao wa 1998. Molao o mošwa o dira ditshiamelo tsa go laola ditirelo tsa poso le ditiro tsa setlamo sa diposo, go akarediwa le boikarabelo jwa tirelo e ka kakaretso. O dira gape le ditshiamelo tsa merero e e tsamaelanang le ditirelo tsa Banka ya Poso le tsamaiso ya Ditifikeiti tsa Sefalana sa Polokelo ya Bosetšhaba.
Boikarabelo jwa maikemisetso a botlhokwa a Ofisi ya Poso ke go:
Tokafatsa ya bokgoni jwa go romela diphuthelwana tsa poso le go rotloetsa boikanyego mo tirelong ya poso
Rulaganya sentle ka tshwanelo Ofisi ya Poso mo Aforika Borwa o Montšhwa
Rulaganya sentle ka tshwanelo Postbank go nna banka e e itlhophelwang ke Ma-Aforika Borwa a a sa kgoneng go fitlhelela Ditirelo tsa Merero ya Ditšhelete
Go rulaganngwa sešwa ga yona le maikaelelo a tlhabololo ke go:
Tlhoma ditshiamelo tsa diaterese le mafaratlhatlha a kgwebisano ka poso, bogolo segolo go ditlhopha tsa setšhaba tse di neng di lomeleditswe mo nakong e e fetileng
Tlhabolola bokgoni jwa badiri
Rotloetsa tirelo ka kakaretso le go netefatsa gore baagi botlhe ba kgone go fitlhelela ditirelo tsa poso tse ba ka kgonang go di duelela
Bolaodi jwa Ditirelo tsa Poso
Bolaodi jwa Ditirelo tsa Poso bo tlhomilwe mo kgweding ya Ferikgong wa ngwaga wa 2000, go ya ka karolwana ya bo 3 ya Molao wa Ditirelo tsa Poso, Molao wa 1998, go laola lekala la ditirelo tsa poso. Ditirelo tsa jone tsa botlhokwa di akaretsa tse di latelang go:
Netefatsa go abela baagi botlhe ditirelo tsa Poso
Sekaseka seelo sa dituediso tsa poso le go netefatsa gore ga go karolo epe ya setšhaba e e duelelang dikgaolo tse di sa abelwang batho ba ba rileng go tswa mo go tse di beetsweng batho ba ba rileng kwa thoko
Netefatsa boleng jwa maemo le seriti sa diphuthelwana tse di romelwang
Rarabolola dikgotlang le mekgwa e e sa lolamang ya go dirisana le baagi
Sireletsa Badirisi
Lekala la Kgwebo ya Ditlhaeletsanokgakala
Lekala le le rwele boikarabelo jwa botsamaisi jwa dišere, dipatlisiso, go tlhabolola diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng le go tlhabolola maitlhomo a maikaelelo a a kgethegileng a ditlhaeletsanokgakala, go akarediwa le go mametlelela melao fa go tlhokagalang teng.
Le sekaseka le go rotloetsa go tlhabololwa ga kgwebo le maitlhomo a maikaelelo a go lepalepana le kgaisano ya bosetšhaba le ya boditšhabatšhaba. Lekala le gape le lekanyetsa diphetogo tsa thekenoloji mmogo le tshwaelo ya tsona mo tlhabololong ya kgwebo le maitlhomo a maikaelelo a bosetšhaba.
Lekala le tshwanetse go tshwaragana le dikgwetlho tse di latelang -
Boikarabelo jwa go tlhabolola ditlhaeletsanokgakala le go thiba diphatlha tse di leng teng ka ntlha ya go tlhaela ga tshedimosetso
Batlisisa ka botlalo seabe se se oketsegileng sa thekenoloji le go bona tharabololo e e tlhokegang ya mathata a a mabapi le tlhabololo
Maatlafatso ya setšhaba se se neng se ikgatholositswe mo nakong e e fetileng
Tsepama le go totobala mo go tsholetseng maemo a lefatshe le mo mererong ya boditšhabatšhaba le go a tshwaraganya le a ikonomi ya lefatshe ka bophara
Tiragatso ya thulaganyosešwa le tlhabololo ya maano a makala
Katoloso ya dikgwebisano tsa setšhaba/poraefete ka dipeeletso tsa mafaratlhatlha
Telkom e tlhomilwe mo kgweding ya Diphalane 1991 go ya ka Molao o o Mametleletsweng wa Ofisi ya Poso wa Nomoro ya bo 85, Molao wa 1991, o o arogantseng ditirelo tsa ditlhaeletsanokgakala go tswa mo ditirelong tsa poso. E abetswe tshono e e kgethegileng ya yona e le nosi ya go tsamaisa kgwebo ya ditirelo tsa ditlhaeletsanokgakala mo lefatsheng le.
Puso ya Aforika Borwa ke yona e tshotseng dirwe tse dintsi mo setheong se, fa e sena e rekisetsa setlamo se se theilweng ke Telekom Malaysia le SBC Communications, dirwe di le diperesente di le 30, mo ngwageng wa 1997. Telkom e abetswe dilaesense di le tharo tsa kgwebo ya ditlhaeletsanokgakala tsa bosetšhaba; ya go gasa makhubu a radio le ya mafaratlhatlha a tirelo ya mosola o o botlhokwa, tse ka tsona setheo se tshwanetseng go aba ditirelo tsa boleng jwa maemo a a kwa godimo ka bophara go baagi ba ba di tlhokang.
Ditirelo tse tsa botlhokwa di akaretsa mafaratlhatlha a tomaganyo ya megala e mentshwa, megala ya botlhe e mešwa e e duelelwang, megala e mešwa ya badirisi ba botlhokwa ba ba tshwanang le maokelo, dikolo, dipuso tsa selegae, metse; (metse ya batho ba ba magareng ga 100 le 1999 ba ba tlhokang mafaratlhatlha a tomaganyo ya megala), le go tsenya megala e mentshwa, (go tokafatsa maemo a megala e e seng ya sedijithale go nna ya dijithale)
Paka ya nako e e kgethegileng e e abetsweng Telkom e le nosi e fedile ka la 7 Motsheganong 2002, mme setheo se jaanong se tla lebagana le kgaisano mo ditirelong tsa megala e e tsenyetswang leruri. Taletso ya go kopa kgwebo ya go tsenya tirelo ya bobedi ya megala e e tlhometsweng leruri e golotswe mo tsamaong ya ngwaga wa 2002. Thulaganyo ya laesense e ntšhwa e eme ka mokgwa o o latelang:
% ya bagwebi ba boditšhabatšhaba
% ya Eskom le Transtel, tse bobedi ba tsona bo nang le
% ya ditlamo tsa maatlafatso ya bantsho
Bothati jo bo Ikemetseng ka Nosi jwa Ditlhaeletsano jwa Aforika Borwa (ICASA)
Ka 1997 ke fa Setheo sa Ditlhaeletsano tsa Thelekhomunikheishene sa Aforika Borwa (SATRA), le Bothati jo bo Ikemetseng ka Nosi jwa Ditirelo tsa Kgaso (IBA) di tshwaragana go tlhoma Bothati jo bo Ikemetseng ka Nosi jwa Ditlhaeletsano jwa Aforika Borwa (ICASA).
Se, mo letlhakoreng je lengwe, se tlhodilwe ke go runya ga thekenoloji ya tshedimosetso, le ya ditlhaeletsano. ICASA, jaanong e rwele boikarabelo jwa go laola lekala lotlhe la ditlhaeletsano, le go netefatsa tirelo ya boleng jwa maemo a a kwa godimo le e e ka kgonwang ke mang le mang go tswela Ma-Aforika Borwa otlhe mosola.
Setheo sa Ditirelo tsa Kakaretso (USA)
USA, go tshwana le ICASA, e tlhomilwe go ya ka mabaka a Karolwana ya bo 58 ya Molao wa Ditlhaeletsanokgakala, Molao wa 1996. Seabe sa yona se segolo ke go rotloetsa kabo ya ditirelo ka kakaretso le go fitlhelela thekenoloji ya ditlhaeletsano le ditirelo ga Ma-Aforika Borwa otlhe, go batlisisa le go tshikhinya mekgwa ya go fitlhelela maikaelelo a. Go ya pele, setheo se rwesitswe boikarabelo jwa go rotloetsa le go supa tsela ya go lekanyetsa, go elatlhoko le go diragatsa phitlhelelo ya dikema tsa ditirelo ka kakaretso. Fela jaaka ICASA, USA e ikarabela go Tona ya Ditlhaeletsano.
Mo godimo ga se, USA e amega gape mo go tlhameng Tshedimosetso ya Baagi le Ditikwatikwe tsa Thekenoloji ya Ditlhaeletsano, tse di tlwaelegileng ka go bidiwa ditikwatikwe tsa ditlhaeletsano tsa kwa kgakala. Ditikwatikwe tse di aba ditirelo tse di farologaneng tsa Thekenoloji ya Tshedimosetso ya Ditlhaeletsano (ICT), go tswa mo megaleng ya thelefomo le difekese, mafaratlhatlha a Inthanete le ditirelo tse dingwe tsa botlhokwa ka ditlhwatlhwa tse di ka kgonwang ke mang le mang.
Lekala la Diphasalatso tsa Mefuta e e Farologaneng
Lekala la Diphasalatso tsa Mefuta e e Farologaneng le rwele boikarabelo jwa go tlhama maemo a a siametseng ditlhokego tsa baagi ba Aforika Borwa tsa diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng ka nepagalo ka go tlhama maitlhomo a maikaelelo, go ema nokeng kabo ya ditirelo le botsamaisi jo bo bokgoni jwa metswedi e ya ditirelo.
Ga jaana Lekala le tshwaragane le go tlhama maitlhomo a maikaelelo ka ga merero e e farologaneng go tswa mo metsweding ya diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng, kgaso ya sedijithale, maitlhomo a maikaelelo a diphasalatso tsa bana, le maitlhomo a maikaelelo a digole, maitlhomo a maikaelelo a kgaso ya Diteng tsa Aforika Borwa le maitlhomo a maikaelelo a diphasalatso tsa Se-Eleketeroniki tsa ditlhopha tsa baagi.
Ditshiamelo tsa go aba ditirelo di akaretsa diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng tsa se-eleketeroniki tsa baagi tse di tshwanang le go tlhama mafaratlhatlha a radio ya selegae, thelebishene ya selegae, mafaratlhatlha a dikgang tse di phasaladiwang ka wepe/sathalaete, le a mananeo, go gatisa mananeo, go tlhabolola bokgoni le boitseanape; tirelo ya java planet, mafaratlhatlha a internete le ICT, mo thutong, kanala ya Thelebishene e e tlhametsweng fela merero ya Palamente, mafaratlhatlha a laborotoriamo ya Wepe ya Lefapha la Ditlhaeletsano (DoC), le porojeke ya mafaratlhatlha a Dotza.
Koporasi ya Kgaso ya Aforika Borwa (SABC)
Go ya ka mabaka a Molao wa Kgaso wa Nomoro ya bo 4, Molao wa 1999, SABC e tla aroganngwa dikarolo di le pedi, Tirelo ya Kgaso ya Botlhe le Tirelo ya Kgaso ya Bogwebi. Ditiro tsa SABC di tshwanetse go tsamaelana le ditaelo tsa batshola dišere mme maano a ditiro tsa yona a tsamaelane le ditlhokego tsa botlhokwa go natlafatsa botsamaisi jwa koporasi.
Channel Africa, e ga jaana e dirang e le setheo sa boditšhabatšhaba ka fa tlase ga SABC, e tla fetolwa go nna koporasi gore e tle e dire e le Tirelo ya Kgaso ya Kontinente. Go ikaeletswe gore tirelo e ntšhwa e, e tla tshwaragana le semphato se sentshwa le ditirelo tse dingwe tsa kgaso tsa Aforika, mme go feta foo, e nne tirelo ya Aforika ka Bophara go aba ditirelo tsa Radio, TV le tsa Mefuta e e Farologaneng.
Koporasi Kgaso ya Bop le yona e rulaganngwa seshwa go oketsa mosola wa yona, go tlhatlosa dipeeletso mo lakaleng le, le go netefatsa dipharologano tsa ditirelo tsa kgaso.
Sentech ke setheo se segolo sa go romela makhubu a kgaso mo Aforika, mme se dira ka laesense ya "Mefuta ya makhubu a a tshwanang" le go romela makhubu mo lekaleng la kgaso. Setlamo se, se ntse se dira ka mokgwa wa makhubu a a elelang fela, a a kgontshang go phasalatsa diteng tsa diphasalatso tse dingwe tsa mefuta e e farologaneng. Go ya ka mabaka a Mametlelelo ya Molao wa Telecomms wa 2001, setlamo se, se reboletswe laesense ya moela wa go rwala makhubu a boditšhabatšhaba.
Setheo sa Diphasalatso tsa Se-Eleketeroniki sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa (NEMISA)
Setheo sa Diphasalatso tsa Se-Eleketeroniki sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa (NEMISA), se tlhomilwe ke Lefapha la Ditlhaeletsano go aba katiso ya maemo a a kwa godimo mo madirelong a kgaso. Taolelo ya yona ke go katisa barutegi ba didikerii ba ba nang le bokgoni jo bo tseneletseng, ba e tla nnang bona bomankge mo makaleng a diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng le lekala la kgaso. Bontsi jwa baithuti jwa sona bo tlhophilwe go tswa mo ditlhopheng tse di neng di lomeleditswe mo nakong e e fetileng, sekai; basadi le bahumanegi ba kwa dikgaolong tsa magae. Manaanethuto a a farologaneng a a rutiwang ke setheo se, a rulagantswe go tlamela baithuti gore ba kgone go lepalepana le ditlhokego tsa mebaraka le go ka tsamaisa tirelo nngwe le nngwe ya kgaso e ba ka itlhophelang go dira mo go yona.
Lefapha la Ditlhaeletsano
Mogala: +27 472 8000 - Fekese: +27 427 8026
<fn>tsn_Article_National Language Services_LEFAPHA LA MERERO YA TIKOLOGO LE BOJANALA (2003).txt</fn>
LEFAPHA LA MERERO YA TIKOLOGO LE BOJANALA
Nomoro Letlha
TSAMAISO YA BOSETŠHABA YA TIKOLOGO : MOLAOTLHOMO WA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA
Tona wa Merero ya Tikologo le Bojanala, Mohammed Valli Moosa, fano o phasalatsa Tsamaiso ya Bosetšhaba ya Tikologo : Molaotlhomo wa Ditshedi tsa Mefutafuta, o o tlamelelang:
tsamaiso le tshomarelo ya ditshedi tsa mefutafuta tsa naga;
tshireletso ya ditshedi tsa methalethale le ditshedi tsa tikologo tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba;
tiriso e e tswelelang ya metswedi ya tlholego ya baoloji;
kgaogano e e siameng e e lekanang ya ditshiamelo e e tswang mo patlisisong ya ditshedi ya matheriale wa tlhago o o ntshiwang go tswa metsweding ya tlholego ya baoloji; le tlhomo le ditiro tsa Setheo sa Bosetšhaba sa Ditshedi tsa Mefutafuta sa Aforika Borwa fa go ntse go tsenngwa mo tirisong kwa ditlamegong tsa boditšhabatšhaba tsa Aforika Borwa mo kamanong le tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta.
Dintlha tse di okeditsweng di beilwe ka tlhamalalo mo memorantamong wa go tlhalosa o o tshwaragantsweng.
Ditshwaelo tse di kwadilweng le dikabelo di a lalediwa go tswa makokong a a nang le kgatlhego le a a amegang mmogo le setšhaba ka kakaretso. Tseno di tshwanetse go romelwa kwa go:
Monnasetulo wa Komiti ya Potefolio mo Mererong ya Tikologo le Bojanala
Palamente ya Aforika Borwa
Dikhophi tsa Molaotlhomo di ka bonwa go tswa go:
Dikgatiso tsa Mmuso - Kapa le Tshwane
Mogala: 012 - 310 3694
Fekese: 012 - 320 7026
Letlha la go tswalela ditshwaelo ke di 10 Seetebosigo 2003.
TSAMAISO YA BOSETŠHABA YA TIKOLOGO: MOLAOTLHOMO WA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA
Jaaka o tlhagisitswe mo Kokoanopeomolaong ya Bosetšhaba jaaka karolo 76-Molaotlhomo; tshobokanyo e e itlhalosang ya Molaotlhomo o o phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso No. ya Kgatiso ya Seesimane ke kgatiso ya semmuso ya Molaotlhomo
TONA YA MERERO YA TIKOLOGO LE BOJANALA
se
MOLAOTLHOMO
Go tlamelela ka fa gare ga letlhomeso la Molao wa Bosetšhaba wa Tikologo, 1998, tsamaiso le tshomarelo ya ditshedi tsa mefutafuta tsa Aforika Borwa; tshireletso ya ditshedi tsa methalethale tsa tikologo tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba; tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego; go kgaogana go go siameng go go lekaneng ga ditshiamelo tse di tswang mo patlisisong ya botshelo jwa matheriale wa tlhago o o ntshiwang go tswa metsweding ya baoloji ya tlholego; tlhomo le ditiro tsa Setheo sa Ditshedi tsa Mefutafuta tsa Bosetšhaba sa Aforika Borwa; le merero e e amanang le seo.
O dirwa Molao ke Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa, ka mokgwa o o latelang:-
LENANE LA DITENG
KGAOLO 1
THANOLO, MAIKEMISETSO LE TIRAGATSO YA MOLAO
Ditlhaloso
Maikemisetso a Molao
Motlhokomedi wa naga wa bomefutafuta jwa baoloji
Tiragatso ya Molao
Tiragatso ya ditumalano tsa boditšhabatšhaba
Tiragatso ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo
Ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo
Dithulano le melao e mengwe
Ditlwaelo le maemo
KGAOLO 2
SETHEO SA BOSETŠHABA SA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA SA AFORIKA BORWA
Karolo 1
Tlhomo le ditiro tsa Setheo
Tlhomo
Ditiro
Karolo 2
Boto ya go laola, kagego le botokololo
Kagego
Borutegi
Tsamaiso ya tlhomo
Monnasetulo
Paka mo ofising
Maemo a tlhomo
Maitsholo a maloko
Khutliso ya botokololo
Go tlosiwa mo ofising
Go tlatsa diphatlhatiro
Karolo 3
Ditsamaiso tsa go dira tsa Boto
Dikopano
Ditsamaiso
Khoramo le ditshwetso
Dikomiti
Kabelo ya dithatatota le ditiro
Karolo 4
Tsamaiso ya Setheo
Tlhomo ya Motlhankedi Mogolo
Thapo ya badiri
Karolo 5
Merero ya ditšhelete
Boikarabelo ba ditšhelete
Go neelana ka matlotlo
Dipeeletso
Karolo 6
Ditshingwana tsa bosetšhaba tsa bothani
Tlhomamiso
Mametlelelo kana kgogelomorago ya ditlhomamiso
Karolo 7
Kakaretso
Dithata tsa Tona tsa tlhokomelo
Go se nne teng ga boto e e dirang
KGAOLO 3
GO RULAGANYA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA LE GO TLHOKOMELA
Maikaelelo a Kgaolo
Karolo 1
Go rulaganya ditshedi tsa mefutafuta
Letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta
Diteng tsa letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta
Maano a dikgaolo tsa ditshedi le ditshedi tsa kgaolo
Diteng tsa maano a ditshedi tsa kgaolo
Thadiso le tlhabololo ya maano a ditshedi tsa kgaolo
Maano a tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta
Diteng tsa maano a botsamaisi ba ditshedi tsa mefutafuta
Thadiso le tlhabololo ya maano a tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta
Ditherisano
Karolo 2
Thulaganyo le tumalano ya maano, go tlhokomela le patlisiso
Thulaganyo le tumalano ya maano a ditshedi tsa mefutafuta
Go tlhokomela
Patlisiso
KGAOLO 4
DITSHEDI TSA TIKOLOGO LE DITSHEDI TSA METHALETHALE TSE DI TSHOSEDIWANG KANA TSE DI SIRELEDITSWENG
Maikemisetso a Kgaolo
Karolo 1
Tshireletso ya ditshedi tse di tshosediwang kana ditshedi tsa tikologo tse di sireleditsweng
Ditshedi tsa tikologo tse di tshosediwang kana di tlhoka tshireletso ya bosetšhaba
Ditirego tse di tshosetsang mo ditsheding tsa tikologo tsa kwalo ya maina
Maano a a rileng go a sekaseka mo tshireletsong ya kwalo ya maina ya ditshedi tsa tikologo
Tlhabololo ya dikitsiso
Karolo 2
Tshireletso ya ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng
Kwalo ya maina a ditshedi tse di tshosediwang kana tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng
Tlhabololo ya dikitsiso
Karolo 3
Kgwebo mo ditsheding tsa methalethaleng ya kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng
Ditiro tsa Tona
Tlhomo ya bothati ba saense
Ditiro tsa bothati ba saense
Ditemogo tsa ngwaga tse e seng tsa tshenyo
Karolo 4
Ditshiamelo tsa kakaretso
Ditherisano
KGAOLO 5
DITSHEDI TSA METHALETHALE TSA KWA NTLE LE TSE DI ANAMANG
Maikemisetso a Kgaolo
Karolo 1
Ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle
Dithebolelo
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle tse di rileng tse di lekanyeditsweng gotlhelele
Tlhabololo ya dikitsiso
Tiro ya tlhokomelo e e amanang le ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle
Karolo 2
Ditshedi tsa methalethale tse di anamang
Kwalo ya maina a ditshedi tse di anamang
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina
Tlhabololo ya dikitsiso
Tiro ya tlhokomelo e e amanang le ditshedi tsa methalethale tse di anamang ya kwalo ya maina
Dikopo go ya bothating bo bo kgonang go rebola bokaedi
Taolo le nyeletso ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina
Maano a taolo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa dithwe tsa naga
Dipegelo tsa maemo a ditshedi tsa methalethale tse di anamang
Karolo 3
Ditshiamelo tsa kakaretso
Ditherisano
KGAOLO 6
PATLISISO YA DITSHEDI, PHITLHELELO LE KGAOGANO YA TSHIAMELO
Maikaelelo le tiragatso ya Kgaolo
Patlisiso ya ditshedi e e amang metswedi ya baoloji ya tlholego
Ditumalano tsa kgaogano ya tshiamelo
Thomelo ntle ya metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina
Ditumalano tsa phetiso ya matheriale
Tlhomo ya Therasete ya Letlole la Patlisiso ya ditshedi
KGAOLO 7
DITUMELELO
Maikaelelo a Kgaolo
Karolo 1
Mokgwa wa tumelelo
Tiragatso ya ditumelelo
Ditshekatsheko tsa kotsi le bopaki jwa boitseanape
Ditumelelo
Ditlhokego tsa tlaleletso tse di amanang le ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle le tse di anamang
Ditumelelo tse di kopantsweng
Phimolo ya ditumelelo
Karolo 2
Boikuelo
Boikuelo bo tshwanetse go tsenngwa le Tona
Diphanele tsa boikuelo
Ditshwetso
KGAOLO 8
TIRAGATSO YA MOLAO
Karolo 1
Melawana
Melawana ka Tona
Kakaretso
Karolo 2
Tirego ya ditherisano
Ditherisano
Go nna le seabe ga setšhaba
KGAOLO 9
DITLOLOMOLAO LE DIKOTLHAO
Ditlolomolao
Dikotlhao
KGAOLO 10
TSE LE TSELE
Phediso ya molao
Dipolokelo
Diporojeke tse di leng teng tsa patlisiso ya ditshedi
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
KGAOLO 1
THANOLO, MAIKAELELO LE TIRAGATSO YA MOLAO
Ditlhaloso
Mo Molaong o, kwa ntle le fa ditengtiriso di bontsha ka mokgwa osele-
ditshedi tsa methalethale " di kaya -
a ditshedi tsa methalethale tse e seng ditshedi tsa methalethale tsa tlholego; kana b ditshedi tsa methalethale ya tlholego tse di sutiseditsweng kwa go kana e go ikaeletsweng go sutisediwa kwa lefelong le le kwa ntle ga phatlalatso ya tlholego ya setlhopha, fela e seng ditshedi tsa methalethale tsa tlholego tse di okeditseng phatlhalatso ya tlholego ya setlhopha ka mekgwa ya tlholego ya khudugo kana kanamiso kwa ntle ga tsereganyo ya motho mefuta ya baoloji" kana "ditshedi tsa mefutafuta" di kaya dipharologano magareng ga ditshedinyana tse di tshelang go tswa metsweding yotlhe go akarediwa lefatshe, lewatle le ditshedi tsa tikologo tsa metsi tse dingwe le mararaane a ekholoji a e leng karolo mme go tsenyeletsa gape mefutafuta ka fa gare ga ditshedi tsa methalethale, magareng ga ditshedi tsa methalethale le ya ditshedi tsa ditikologo.
patlisiso ya ditshedi" e kaya patlisiso ya thulaganyo, go phutha, go kgobokanya, go ntshiwa, tsweletso kana tiragatso ya, kana patlisiso mo metsweding ya dipharologantsho ya bokhomese kana go ja ntsoma ga intaseteri;
kgaolo ya ditshedi" e kaya kgaolo ya loago e go ya ka karolo 40 e tlhomamisitsweng jaaka kgaolo ya ditshedi ka mabaka a Molao o;
Boto" e kaya boto e e supelwang mo karolong 13;
bothati bo bo kgonang", malebana le taolo ya ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana tse di anamang bo kaya-
a Tona;
b sethwe sa naga mo mmusong wa bosetšhaba, porofense kana sediko sa selegae se se tlhomilweng ka molawana jaaka bothati bo bo kgonang go laola ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina go ya ka Molao o; kana c sethwe sefe se sengwe sa naga;
dikarolo", mo kamanong le ditshedi tsa mefutafuta, di tsenyeletsa ditshedi tsa methalethale, baagi ba ekholoji, dipharologantsho tsa tlhago, ditshedi tsa ditshedi tse di kgethegileng, ditshedi tsa tikologo, ditlwaelo le ditirego tsa ekholoji, taolo", mo kamanong le ya kwa ntle kana ditshedi tsa methalethale tse di anamang e kaya -
a go lwantsha kana go fedisa tsa kwa ntle kana ditshedi tsa methalethale tse di anamang; kana b foo phediso e e jalo e sa kgonegeng go thibelwa, go fitlha fa go ka kgonegang, poelelo, tlhomo gape, kgolo gape, katiso, koketsego, tsosoloso kana go anamisiwa ga ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana tse di anamang:
ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing e e masisi" di kaya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya lenane jaaka ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing e e masisi go ya ka karolo 51;
ditshedi tsa methalethale tse di mo kotsing e e masisi" di kaya ditshedi tsa methalethale dingwe le dingwe tsa tlholego tsa kwalo ya maina jaaka ditshedi tsa methalethale tse di mo kotsing e e masisi go ya ka karolo 55;
thomelelo", mo kamanong le tiro, e tsenyeletsa taelo go dira tiro;
Lefapha" le kaya. Lefapha la bosetšhaba la Merero ya Tikologo le Bojanala;
sere", mo kamanong le phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe, se kaya karolo nngwe le nngwe, setogwa kana sentshwa sa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe, di le foreše, di khennwe kana e le kumo e e fetoletsweng;
Mokaedi Kakaretso" o kaya Mokaedi Kakaretso wa Lefapha;
baagi ba ekholoji" ba kaya setlhopha se se kopaneng sa ditshedi tsa methalethale se se nnang mo lefelong le le neilweng;
ditshedi tsa tikologo" di kaya mararaane a a maatla a phologolo, semela le baagi ba ditshedinyana tse dinnye mmogo le tikologo ya tsona e e sa tsheleng e e golaganyang jaaka yuniti e e dirang:
ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing" di kaya ditshedi tsa tikologo dingwe le dingwe tsa kwalo ya maina jaaka ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing go ya ka karolo 51;
ditshedi tsa methalethale tse di mo kotsing" di kaya ditshedi tsa methalethale dife kana dife tsa tlholego tsa kwalo ya maina jaaka ditshedi tsa methalethale tse di mo kotsing go ya ka karolo 55;
motlhatlhobi wa tiragatso ya tikologo" o kaya motho yo o neilweng bothati go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo go diragatsa ditshiamelo tsa Molao o;
thomelo ntle", mo kamanong le Rephaboliki e kaya go ntsha kana go fetisa, kana maiteko go ntsha kana go fetisa, go tswa lefelong ka fa gare Rephaboliki go ya nageng e nngwe kana go ya metsing a boditšhabatšhaba;
Kasete", fa e dirisitswe -
a mo kamanong le Tona, e kaya Kasete ya Mmuso ; kana b mo kamanong le Tona ya merero ya tikologo ya porofense, e kaya Kasete ya Porofense eo;
matheriale wa tlhago" o kaya matheriale ofe kana ofe wa phologolo, semela, setshedinyana kana tshimologo ya baoloji e e tshotseng diyuniti tsa tiro tsa tlhago;
motswedi wa tlhago" o tsenyeletsa -
a matheriale ofe kana ofe wa tlhago; kana b bokgoni ba tlhago kana dipharologantsho tsa ditshedi tsa methalethale efe kana efe;
bonno" bo kaya lefelo foo ditshedi tsa methalethale kana baagi ba ekholoji ba tlhagelelang ka tlholego ;
thomelo teng", mo kamanong le Rephaboliki -
a e kaya go gorogela mo, go tlisa ka fa teng kana go tlhagisa mo Rephaboliking, kana go leka go gorogela mo, go tlisa ka fa teng kana go tlhagisa mo Rephaboliking; le b go tsenyeletsa go tlisa mo Rephaboliking ka go romela ntle gape go ya lefelong le le kwa ntle ga Rephaboliki;
motswedi wa baoloji wa tlhago" o kaya motswedi ofe kana ofe o o nang le -
a phologolo efe kana efe e e tshelang kana e e suleng, semela kana setshedinyana se sengwe sa ditshedi tsa methalethale tsa tlholego;
b sentshwa sefe kana sefe sa phologolo e e jalo, semela kana setshedinyana se sengwe; kana c matheriale wa tlhago ofe kana ofe wa phologolo e e jalo, semela kana setshedinyana se sengwe;
ditshedi tsa methalethale tsa tlholego" di kaya ditshedi tsa methalethale tse di tlhagelelang, kana di na le hisitori e e tlhageletseng, ka tlholego mo maemong a a phuthologileng a tlholego ka fa gare ga melelwane ya Rephaboliki, fela e sa tsenyeletse ditshedi tsa methalethale tse di tlhagisitsweng mo Rephaboliking ka ntlha ya tiro ya motho;
Setheo" se kaya Setheo sa Bosetšhaba sa Ditshedi tsa mefutafuta tsa Aforika Borwa se se tlhomilweng go ya ka karolo10;
matseno", mo kamanong le ditshedi tsa methalethale, a kaya tlhagiso ka batho, e ka nna ka bomo kana kwelano, ya ditshedi tsa methalethale go ya lefelong ka kwa ntle ga setlhopha sa tlholego kana bokgoni ba kgasano ya tlholego ya methalethale eo ya ditshedi;
matseno go tswa lewatleng", mo kamanong le sepesimene sa ditshedi tsa methalethale dife kana dife, di kaya go ya mo Rephaboliking ya sepesimene se se tserweng go tswa tikologong ya lewatle e e seng ka fa tlase ga taolo ya naga epe;
ditshedi tsa methalethale e e anamang" di kaya ditshedi tsa methalethale dife kana dife tse tlhomo ya phatlhalalo ka kwa ntle ga kgasamano ya tsona ya setlhopha sa tlholego -
a e tshosetsang ditshedi tsa tikologo, bonno kana ditshedi tsa methalethale e mengwe kana e na le bokgoni bo bo bontshegang go tshosetsa ditshedi tsa tikologo, bonno kana ditshedi tsa methalethale e mengwe; le b e ka feletsang mo tshenyong ya ikonomi kana tshenyo kwa boitekanelong ba motho;
bothati bo bo ntshitsweng", ka kamano le ditumelelo tse di laolang merero e e boletsweng mo go karolo 84, bo kaya -
a Tona; kana b sethwe sa naga mo mmusong wa bosetšhaba, porofense kana sediko sa selegae sa mmuso se se tlhomamisitsweng ke molawana go ya ka karolo 94 jaaka bothati bo bo ntshang ditumelelo tsa mofuta o o bolelwang;
ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina" di kaya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina dife kana dife go ya ka karolo 51 ;
ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya lenane" di kaya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina go ya ka karolo 69 ;
tsa kwalo ya lenane tse di tshosediwang kana ditshedi tsa methalethalee e sireleditsweng" di kaya ditshedi tsa methalethale ya kwalo ya maina dife kana dife go ya ka karolo 55 ;
baagi ba selegae" ba kaya baagi bafe kana bafe ba batho ba ba tshelang kana ba ba nang le ditshwanelo kana dikgatlhego mo lefelong la thutafatshe le le tlhophologileng;
bothati ba tsamaiso", mo kamanong le lefelo le le sireleditsweng bo kaya bothati jo kwa go jona tsamaiso ya lefelo le le sireleditsweng e bo romeletsweng ka tiro;
TONA ya merero ya tikologo" e kaya leloko la Khansele ya Phetiso la porofense le le ikarabelelang tshomarelo ya ditshedi tsa mefutafuta mo porofenseng;
ditshedi tsa methalethale tse di fudugang" di kaya setšhaba sotlhe kana karolo efe kana efe e e amologaneng ya thutafatshe ya setšhaba sa methalethale efe ya ditshedi kana tshwano e e kwa tlasenyana ya diphologolo tse di tlhaga, karolo e e botlhokwa ya maloko a yona ka disekele le go akanyetsa ba ba kgabaganyang molelwane o le mongwe kana go feta e e laolang ya bosetšhaba;
Tona" e kaya leloko la Kabinete le le ikarabelelang tsamaiso ya bosetšhaba jwa tikologo;
mmasepala" o kaya mmasepala o o tlhomilweng go ya ka Molao wa Mmuso wa Selegae, 1998 (Molao Nomoro. 117 wa 1998);
tshingwana ya bosetšhaba ya bothani " e kaya lefatshe le le tlhomamisitsweng kana le le tsewang jaaka le le tlhomamisitsweng jaaka tshingwana ya bosetšhaba ya bothani go ya ka karolo 33, mme e tsenyeletsa lefatshe lefe kana lefe le le tlhomamisitsweng go ya ka karolo 33 jaaka karolo ya bothani e e leng teng;
Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo " o kaya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaisoba Tikologo, 1998 (Molao Nomoro 107 wa 1998);
ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo" di kaya ditheo tse di supelwang mo go karolo 7;
ditemogo tse di seng kotsi" di kaya tlhomamiso ya kutlwalo e e seng kotsi ya kgato mo phalosong ya ditshedi tsa methalethale mo tlhagong;
sethwe sa naga" se na le bokao bo se bo abetsweng mo go karolo 239 ya Molaotheo;
tumelelo" e kaya tetlo e e ntshitsweng go ya ka Kgaolo 7;
tlhalosa" e kaya tlhaloso go ya ka karolo 94;
lefelo le le sireleditsweng" le kaya lefelo le le sireleditsweng mo Molaong wa Tshireletso ya Mafelo;
ditshedi tsa tikologo tse di sireleditsweng" di kaya ditshedi tsa tikologo dife kana dife tsa kwalo ya lenane jaaka ditshedi tsa tikologo tse di sireleditsweng go ya ka karolo 51;
ditshedi tsa methalethale tse di sireleditsweng" e kaya ditshedi tsa methalethale dife kana dife tsa kwalo ya maina jaaka ditshedi tsa methalethale tsee di sireleditsweng go ya ka karolo 55;
Molao wa Setšhaba wa Tsamaiso ya Ditšhelete " o kaya Molao wa Setšhaba wa Tsamaiso ya Ditšhelete, 1999 (Molao Nomoro. 1 wa 1999);
thomelo ntle gape", mo kamanong le sekao go tswa bontsing ya ditshedi tsa methalethale ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana ditshedi tsa methalethale tse di sireleditsweng di kaya thomelo ntle go tswa Rephaboliking ya sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana di sireleditswe di rometswe teng mo nakong e e fetileng go ya mo Rephaboliking;
tiro e e lekanyeditsweng" -
a mo kamanong le sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana di sireleditswe, e kaya -
i go tsoma, go tshwara, go thopa kana go bolaya sepesimene sefe kana sefe se se tshelang sa kwalo ya maina sa ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng ka bokao bongwe, mokgwa kana sedirisiwa sengwe, go tsenyelediwa go batla, go latela, go kgweetsa, go nna o letile, go gogela, go oka, go ntsha mesaele kana go gobatsa ka maikaelelo a go tsoma, go tshwara, go thopa kana go bolaya sepesimene sefe kana sefe se se jalo;
ii go kgobokanya, go tsaya kana go kumula sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng;
iii go sela dilo tsa se, kana go sega, go kgaola, go kumula, go senya kana go nyeletsa, sepesimene sefe kana sefe sa kwalo ya maina sa ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng;
iv go romela mo teng ga Rephaboliki, go tsenyelediwa go tlhagisa go tswa lewatleng, sepesimene sengwe le sengwe sa kwalo ya maina se se tshosetsang kana se se sireleditsweng;
v go romela ntle go tswa Rephaboliking, go tsenyeletsa go romela ntle gape go tswa Rephaboliking, sepesimene sengwe le sengwe sa kwalo ya maina se se tshosetsang kana se se sireleditsweng;
vi go nna le kana go diragatsa taolo ya sebele mo godimo ga sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng;
vii go godisa, go rua kana ka tsela e nngwe esele go katiso ya sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng, kana di dira gore di ntsifale;
viii go romela, go tsamaisa kana ka tsela e nngwe go fudusa sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng;
ix go rekisa kana ka tsela e nngwe go gweba mo go rekeng, go amogeleng, go abeleng kana go dumeleng jaaka mpho, ka tsela efe ya go bona kana go latlha sekao sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale sa kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sirelediwang; kana x tiro efe e nngwe e e tlhalositsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana di sireleditswe; le b mo kamanong le sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tse di anamang kana ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di anamang, go kaya -
i go romela teng mo Rephaboliking, go tsenyeletsa go tlhagisa go tswa lewatleng, sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana tsa kwalo ya maina tse di anamang;
ii go nna le se kana go diragatsa taolo ya sebele mo godimo ga sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana tsa kwalo ya maina tse di anamang;
iii go godisa, go rua kana ka tsela e nngwe esele go katiso ya sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng, kana go dira gore e ntsifale;
iv go romela, go tsamaisa kana ka tsela nngwe go fudusa sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana tsa kwalo ya maina tse di anamang ;
v go rekisa kana ka tsela e nngwe go gweba mo go, rekeng, go amogeleng, go neyeng, go abeleng kana go dumeleng jaaka mpho, ka tsela efe ya go bona kana go latlha sepesimene sefe kana sefe sa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana tsa maina tse di anamang; kana vi tiro efe e nngwe e e tlhalositsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana tsa kwalo ya maina tse di anamang;
ditshedi tsa methalethale" e kaya mofuta wa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe se se tsalaneng ka gale le ditshedi tse dingwe tsa mofuta o mongwe, mme go tsenyeletsa le ditshedi tsa methalethale tsa tlaleletso efe kana efe, semela sa maitirelo, mefutafuta, lesika la thutafatshe, setshedi sa mefuta mebedi kana setšhaba sa thutafatshe se se amologaneng;
a phologolo efe kana efe e e tshelang kana e sule kana setshedinyana se sengwe;
b peo, lee, sele kana sentsifatsi kana karolo ya phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe se se kgonang go ntsifatsa kana tsalo kana ka tsela nngwe go fetisetsa bokoa ba mokgwa jwa tlhago;
c sentshwa sengwe le sengwe sa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe; kana d dithoto dife kana dife tse di -
i tshotseng sentshwa sa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe; kana ii go tswa mo lokwalong lo lo lo felegetsang, go tswa mo go pakiweng kana letshwao, kana go tswa matshwaong afe a mangwe, go bontsha go nna kana go tshwara sentshwa sa phologolo, semela kana setshedinyana se sengwe;
molao o o tlaleletsang", mo kamanong le Molao o, o kaya -
a molawana ofe kana ofe o o dirilweng go ya ka karolo 94; kana b kitsiso efe kana efe e e phasaladitsweng go ya ka karolo 9, 33, 34, 401, 422, 433, 45 2, 511, 521, 54, 551, 562, 57, 651, 661, 67, 691, 71, 782 kana 971;
tsweletso", mo kamanong le go dirisiwa ga motswedi wa baoloji, go kaya tiriso ya motswedi o o jalo ka tsela le ka kelo e e -
a ka se iseng kwa kwelong tlase ya yona ya nako e telele;
b ka se kgaoletseng seriti sa ekholoji ya ditshedi tsa tikologo e mo go yona e diragalang; le c e e netefatsang tsweletso ya tiriso ya teng go fitlhelela ditlhokego le dikeletso tsa dikokomane tsa jaanong le tsa ka moso tsa batho;
Molao o" o tsenyeletsa molao ofe kana ofe o o tlaleletsang o o ntsitsweng go ya ka tshiamelo ya Molao;
tirego e e tshosetsang" e kaya tirego e e tshosetsang, kana e ka tshosetsa-
a go phologa, go nna teng kana tsweletso e e tlhagelelang ya ditshedi tsa methalethale ya tlholego kana baagi ba ekholoji; kana b seriti sa ekholoji sa ditshedi tsa tikologo, mme e tshenyeletsa tirego efe kana efe e e lemogilweng go ya ka karolo 52 jaaka tirego e e tshosetsang;
ditshedi tsa tikologo tse di sa babalesegang" di kaya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina jaaka ditshedi tsa tikologo tse di sa babalesegang go ya ka karolo 51;
ditshedi tsa methalethale tse di sa babalesegang" di kaya ditshedi tsa methalethale tsa tlholego tsa kwalo ya maina tse di sa babalesegang go ya ka karolo 55.
Mo Molaong o, mafoko kana ditlhaloso tse di ntshitsweng go tswa mafokong kana ditlhalosong tse di tlhalositsweng mo karolo tlaleletsong 1 di na le bokao bo bo tsamaisanang kwa ntle ga fa diteng tiriso di bontsha gore bokao bo bongwe bo ikaeletswe.
Maikemisetso a Molao
Maikemisetso a Molao o ke -
a ka fa teng ga letlhomeso la Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo, ke go tlamelela -
i tiragatso le tshomarelo ya mefutafuta ya baoloji ka fa teng ga Rephaboliki le dikarolo tsa mefutafuta e e jalo ya baoloji;
ii tiriso ya metswedi ya baoloji ya tlholego ka tsela e e tswelelang; le iii kgaogano e e siameng e e lekanang e e tswang mo patlisisong ya matheriale wa tlhago o o tlhagang go tswa metsweding ya baoloji ya tlholego ;
b go neela nonofo kwa ditumalanong tsa boditšhabatšhaba tse di amanang le ditshedi tsa mefutafuta tse di bofeletseng mo Rephaboliking;
c go tlamelela taolo e e rulaganeng mo tsamaisong ya ditshedi tsa mefutafuta le tshomarelo; le d go tlamelela Setheo sa Bosetšhaba sa Ditshedi tsa mefutafuta sa Aforika
Borwa go thusa mo go fitlheleleng maikemisetso a a fa godimo
Bolaodi ba naga jwa mefutafuta ya baoloji
Mo go fitlheleleng ditshwanelo tse di tshotsweng mo go karolo 24 ya Molaotheo, naga kana dithwe tsa naga tse di diragatsang molao o o dirang mo mefutafuteng ya ditshedi, di tshwanetse go -
a diragatsa, go somarela le go tsweletsa ditshedi tsa mefutafuta ya Aforika Borwa, dikarolo tsa teng le metswedi ya tlhago; le b go diragatsa Molao o go fitlhelela boiphitlhelelo bo bo tswelelang go ya ditshwanelong tseo.
Tiragatso ya Molao
Molao o o dira -
i metsi a teng a naga, karolo ya ikonomi e e tlhophologileng le šelefo ya kontinente jaaka e tlhalosiwa mo Molaong wa Dikarolo tsa Lewatle, 1994 Molao Nomoro 15 wa 1994; le ii Ditlhaketlhake tsa Prince Edward tse di supelwang mo Molaong wa Ditlhaketlhake tsa Prince Edward, 1948 Molao Nomoro 43 wa 1948; le b go ditiro tsa motho tse di amang mefutafuta ya baoloji ya Aforika Borwa le dikarolo tsa teng.
Molao o o bofang dithwe tsotlhe tsa naga -
a mo mmusong wa bosetšhaba le didiko tsa selegae; le b mo mmusong wa sediko sa porofense, go ya ka karolo 146 ya Molaotheo.
Tiragatso ya ditumalano tsa boditšhabatšhaba
Molao o o naya dithata kwa ditumalanong tsa boditšhabatšhaba tse di tlhomamisitsweng tse di amang ditshedi tsa mefutafuta tse Aforika Borwa e leng Mokgatlho teng, le e e bofang Rephaboliki.
Tiragatso ya molao wa ditshedi tsa mefutafuta e mengwe
Molao o o tshwanetse go buisiwa le ditshiamelo dife kana dife tse di maleba tsa Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo .
Kgaolo 4 ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo e dira kwa tharabololong ya dithulano tse di tswang mo tiragatsong ya Molao o.
Ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo
Tiragatso ya Molao o e tshwanetse go kaelwa ke ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo tse di beilweng mo karolong 2 ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo.
Dithulano le molao o mongwe
Mo tiragalong ya thulano efe kana efe magareng ga karolo ya Molao o le -
a molao wa bosetšhaba o mongwe, o o dirang ka bonako pele ga letlha la tshimololo ya Molao o, karolo ya Molao o e a dira fa thulano ka totobalo e ama tiragatso ya ditshedi tsa mefutafuta kana metswedi ya baoloji ya tlholego;
b molao wa porofense, thulano e tshwanetse go rarabololwa go ya ka karolo 146 ya Molaotheo; le c molao tlaleletso wa mmasepala, karolo ya Molao e a dira.
Mo tiragalong ya thulano efe kana efe magareng ga molao wa tlaleletso o o ntshitsweng go ya ka Molao o le -
a Molao wa Palamente, Molao wa Palamente o tla dira;
b molao wa porofense, thulano e tshwanetse go rarabololwa go ya ka karolo 146 ya Molaotheo; le c tlaleletso ya molao wa mmasepala, molao wa tlaleletso o o ntshitsweng go ya ka Molao o o a dira.
Go nna le tiragatso e e lolameng ya karolo tlaleletso 2b Tona o tshwanetse, go ya ka karolo 1466 ya Molaotheo a ise melao yotlhe ya tlaleletso e e ntshitsweng go ya ka Molao o e e amang diporofense kwa Khanseleng ya Bosetšhaba ya Diporofense go rebolwa.
Ditlwaelo le maemo
Tona a ka nna a, ka kitsiso mo Kaseteng -
a a ntsha ditlwaelo le maemo a maikemisetso afe kana afe a Molao o, go tsenyeletsa le -
i tiragatso le tshomarelo ya mefutafuta ya baoloji ya Aforika Borwa le dikarolo tsa yona;
ii thibelo ya ditiro tse di utlwalang mo mefutafuteng ya ditshedi le dikarolo tsa yona; le b go tsenya dikaedi go lebelela tsamaelano le ditlwaelo le maemo ao. 2 Pele ga go neelana ka ditlwaelo le maemo le go baya dikaedi go lebelela tsamaelano le ditlwaelo le bonno ba maemo ao. Tona o tshwanetse go rerisana le Mokhuduthamaga ya merero ya tikologo mo porofenseng nngwe le nngwe e mo go yona ditlwaelo le maemo di tla dirang.
Ditlwaelo le maemo di ka nna tsa dira -
a ka bophara jwa lefatshe;
b mo lefelong le le rileng fela; kana c kwa ditlhopheng tse di farologaneng tsa ditshedi tsa mefutafuta fela.
Ditlwaelo le maemo a a farologaneng di ka nna tsa abelwa -
a mafelo a a farologaneng; kana b ditlhopha tse di farologaneng tsa ditshedi tsa mefutafuta.
KGAOLO 2
SETHEO SA BOSETŠHABA SA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA SA AFORIKA BORWA
Karolo 1
Tlhomo, dithata le ditiro tsa Setheo
Tlhomo
Setheo sa Bosetšhaba sa Ditshedi tsa mefutafuta sa Aforika Borwa fano se tlhomilwe.
Setheo ke motho wa molao.
Ditiro
Setheo -
a se tshwanetse go tlhokomela le go begela ka gale kwa go Tona ka -
i maemo a ditshedi tsa mefutafuta ya Rephaboliki;
ii tshomarelo ya maemo a ditshedi tsa mefutafuta yotlhe ya kwalo ya maina kana ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng le ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina; le iii maemo a ditshedi tsa methalethale tsotlhe a kwalo ya maina e e anamang;
b se ka nna sa dira jaaka mokgatlho o o gakololang le wa ditherisano mo mererong e e amanang le ditshedi tsa mefutafuta go ya dithweng tsa naga le banna le seabe ba bangwe ba ditshedi tsa mefutafuta;
c se tshwanetse go rulaganya le go godisa go bewa ka setlhopha le go newa leina ga ditshedi tsa mefutafuta tsa Aforika Borwa;
d se tshwanetse go diragatsa, go laola le go tshegetsa ditshingwana tsa bosetšhaba tsa bothani tsotlhe;
e se ka nna sa tlhoma, sa diragatsa le go tshegetsa -
i hebale; le ii kgobokanyo ya diphologolo tse di suleng tse di ka nnang teng;
f se tshwanetse go tlhoma ditshiamelo tsa pontsho ya kago ya tshingwana, thuto ya tikologo, ditlamelwana tsa moeti le patlisiso g se ka tlhoma, sa tshegetsa, sa sireletsa le go boloka dikgobokanyo tsa -
i dimela mo ditshingwaneng tsa bosetšhaba tsa bothani le mo dihebong; kana ii diphologolo le ditshedinyana tse dinnye mo dintlonyaneng tse di maleba;
h se tshwanetse go kgobokanya, go tlhagisa, go dira, go rulaganya le go phatlhalatsa tshedimosetso ka ditshedi tsa mefutafuta le tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego, le go tlhoma le go tshegetsa tshedimosetso mo lebakeng le;
i se ka nna sa letlelela, sa laola kana go thibela phitlhelelo ka setšhaba kwa ditshingwaneng tsa bosetšhaba tsa bothani, dihebo le mafelo a mangwe ka fa tlase ga taolo ya Setheo, le go tlamelela dimela, tshedimosetso, dijo kana dino kana go neelana ka ditirelo tse dingwe go baeng;
j se ka nna sa tsaya le go godisa patlisiso mo mefutafuteng ya ditshedi tsa tlholego le tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego;
k se ka rulaganya le go diragatsa mananeo a -
i tsosoloso ya ditshedi tsa tikologo; le ii thibelo, taolo le phimolo ya ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di anamang;
l se ka rulaganya mananeo go tsenya setšhaba sa loago mo -
i tshomarelong le tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego; le ii tsosoloso ya ditshedi tsa tikologo;
m ka kopo ya Tona, se tshwanetse go mo thusa mo go direng ditiro le go diragatsa dithata tse di filweng Tona go ya ka Molao o;
n ka kopo ya Tona, se tshwanetse sa mo gakolola ka morero ofe o o laolwang go ya ka Molao o, go tsenyeletsa -
i tiragatso ya Molao o le ditumalano dife tsa boditšhabatšhaba tse di amang ditshedi tsa mefutafuta tse di tlamang mo Rephaboliking;
ii temogo ya dikgaolo tsa ditshedi le diteng tsa maano a kgaolo ya ditshedi dife kana dife;
iii dintlha tse dingwe tsa thulaganyo ya ditshedi tsa mefutafuta;
iv tiragatso le tshomarelo ya mefutafuta ya baoloji ya tlholego; le v tiriso e e tswelelang ya metswedi ya baoloji ya tlholego;
o ka kopo ya Tona, se tshwanetse go gakolola ka tlhomamiso le tiragatso ya, le tlhabololo ya mo mafelong a bosetšhaba a a sireleditsweng; le p se tshwanetse go dira ditiro tse dingwe dife kana dife -
i tse di se neetsweng go ya ka Molao o; kana ii jaaka go ka tlhalosiwa.
Fa Setheo go ya ka karolo tlaleletso 1 se neela keletso mo morerong wa saense se ka nna sa rerisana le sethwe sengwe le sengwe se se maleba sa naga kana setheo se sengwe se se nang le boitseanape mo morerong oo.
Dithata ka kakaretso
Setheo se ka nna ka mabaka a tiragatso ya ditiro tsa sona -
a sa tlhoma badiri ba sona, go ya ka karolo 29;
b sa bona, ka tumalano, ditirelo tsa motho ofe, go tsenyelediwa sethwe sefe sa naga, go diragatsa tiro efe e e kgethegileng, thaseke kana asaenemente;
c sa bona kana go latlha tshwanelo efe mo teng kana go ya thotong e e tsamayang kana e e sa tsamayeng, kana go hira kana go hirisa thoto;
d sa bula le go dira diakhaonto tsa sona tsa banka;
e sa tlhoma kamphani e e nang le maikemisetso a yona jaaka tlhagiso le tshiamelo ya dithoto kana go neelana ka ditirelo mo boemong ba Setheo, go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Setšhaba wa Ditšhelete f sa beeletsa sengwe sa madi a sona, go ya ka karolo 32;
g sa adima madi go ya ka karolo 66 ya Molao wa Tsamaiso ya Setšhaba wa Ditšhelete h sa bitsa madi -
i go fitlhelela kwa ditshingwaneng tsa bosetšhaba tsa bothani,dihebe le mafelo a mangwe ka fa tlase ga taolo ya sona;
ii a tiro efe e e dirwang kana ditirelo tse di neelwang ke sona, kwa ntle ga tiro e e jalo e e dirilweng kana ditirelo tse di neilweng go ya ka karolo 11 1 m n kana o; kana;
iii go fitlhelela kwa dipoelong tsa, kana kwa tshedimosetsong malebana le, patlisiso efe e e dirilweng mo go sona;
i sa kgobokanya dikatso tse di tswang mo dithibololong, ditlhamong kana mananeong a dikhomputara;
j sa itseela inšorense kgatlhanong le -
i tatlhegelo efe, tshenyo kana kotsi; kana ii molato ofe o se ka o tlhagelang mo tiragatsong ya Molao o;
k sa dira ditiro tsa semolao, go tsenyeletsa ditiro tse di tsamaisanang le, kana mo boemong ba motho ofe yo mongwe kana sethwe sa naga; le l sa tsenya kana go sireletsa kgato efe ya molao.
Karolo 2
Boto ya taolo, boleng le botokololo
Boleng
Setheo se laolwa ke Boto e e nang le -
a maloko a a seng kwa tlase ga supa le e seng go feta robong a a tlhomilweng go ya ka karolo 15;
b Mokaedi Kakaretso kana motlhankedi wa Lefapha yo o tlhomilweng ke Mokaedi-Kakaretso; le c Motlhankedi Mogolo wa Setheo.
Tona -
a o tshwanetse go tlhomamisa palo ya maloko a a tla tlhomiwang go ya ka karolo tlaleletso 1a; le b a ka nna a fetola, go tloga nako le nako palo e e tlhomamisitsweng go ya ka temana a, fela phokotso mo palong e ka dirwa fela fa phatlhatiro mo Botong e tlhagelela.
Boto e tsaya ditshwetso tsotlhe mo tiragatsong ya ditiro le dithata tsa Setheo, ntle le -
a ditshwetso tseo di tserweng ka lebaka la thomeletso go ya ka karolo 27; kana b koo Molao wa Tsamaiso ya Setšhaba wa Ditšhelete o tlamelelang ka tsela e nngwe.
Borutegi
Leloko la Boto le tshwanetse -
a go lekanela le go nna motho yo o tsepameng go tshola ofisi jaaka leloko; le b go nna le borutegi bo bo maleba kana maitemogelo.
Batho ba ba latelang ga ba a dumelelwa go nna kana go sala go nna leloko la Boto:
a Motho yo o mo ofising jaaka tokololo ya Palamente kana peomolao ya porofense; kana b Motho yo o tlositsweng mo ofising go ya ka karolo 21.
Tsamaiso ya tlhomo
Nako le nako fa go tlhokega go tlhoma ditokololo tsa Boto tse di thewang mo go karolo 13 (a), Tona o tshwanetse -
a ka diphasalatso mo medieng o o dikologang ka setšhaba le mo porofenseng nngwe le nngwe, a laletse dikgetho tsa tlhomo jaaka tokololo e e jalo; le b go kgobokanya lenane la maina a batho ba ba ikgethetsweng, go baya dintlha tse di tlhalositsweng tsa moikgethelwa mongwe le mongwe.
Kgetho nngwe le nngwe e e dirilweng go ya ka phasalatso go ya ka karolo tlaleletso 1a e tshwanetse go tshegediwa ke -
a dintlha tsa sebele tsa moikgethelwa;
b dintlha tsa borutegi tsa moikgethelwa kana maitemogelo; le c tshedimosetso efe kana efe e e ka tlhalosiwang.
Tona o tshwanetse go ya ka karolo tlaleletso4 a tlhome-
a palo e e tlhokegang ya batho go tswa lenaneng le le kgobokantsweng go ya ka karolo tlaleletso1c; le b fa lenane le le jalo le sa lekana, motho mongwe le mongwe yo o maleba.
Fa go dirwa ditlhomo Tona o tshwanetse -
a go rerisana le Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo; le b go nna le phisegelo kwa tlhokegong, ya go tlhoma batho go godisa kemeditekano.
Ditlhomo di tshwanetse go dirwa ka tsela e e leng gore Boto e tshotse batho ba ba akaretsang boatlhamo bo bo sephara jwa bomaitseanape mo lephateng la ditshedi tsa mefutafuta.
Monnasetulo
Nako le nako fa go tlhokega Tona o tshwanetse go tlhoma tokololo ya Boto jaaka Monnasetulo wa Boto.
Monnasetulo o tlhomiwa nako jaaka go ka tlhomamisiwa ke Tona e e ka, mo lebakeng la tokololo e e tewang mo go karolo131a, le le sa yeng go feta nako ya gagwe jaaka tokololo.
Tona a ka nna a tlhoma tokololo ya Boto jaaka monnasetulo wa nama o sa tshwere wa Boto fa -
a monnasetulo a se teng nako e e utlwalang; kana b tlhomo ya monnasetulo e sa eme.
Lobaka lwa ya ofisi
Maloko a Boto a a tewang mo go karolo 13 (a) -
a a tlhomiwa nako ya dingwaga tse tharo kana, fa karolo 222 e dira, nako e e tlhomamisitsweng go ya ka karolo eo;
b mo pheletsong ya nako eo, a dumelelwa go tlhomiwa gape nako e le nngwe ya tlaleletso ya dingwaga tse tharo; le c a ka nna a nna le ditlhomo tsa bona go ya ka temana a kana b e atolositswe ke Tona mo nakong e e rileng e e sa feteng ngwaga o le mongwe.
Maemo a tlhomo
Tona o tshwanetse go tlhomamisa maemo a maloko a Boto a a tewang mo go karolo 13 (a).
a Tona a ka nna a, ka tumalano le Tona ya ditšhelete, a a tlhomamisa dikaelo le maemo a thapo a maloko a Boto a a seng mo thapong ya Mmuso.
b Mogolo le tetlo di duelwa ke Setheo.
Maloko a a thapilweng ke Mmuso ga a dumelelwa mogolo le ditetla, mme a tshwanetse go busediwa ditshenyegelo tsa ona tsa sekgwama ke Setheo.
Maloko a a jalo a tlhomiwa mo theong ya nakwana.
Maitsholo a maloko
Leloko la Boto -
a le tshwanetse go dira ditiro tsa ofisi ka botshepegi le kwa ntle ga go atlenegelwa ke lobaka kana kgobelelo;
b le tshwanetse go utolola kwa Botong kgatlhego efe kana efe ya sebele kana kgwebo ya poraefete e leloko leo, kana mogatse ofe kana ofe, molekane kana leloko la lelapa le le gaufi le leloko la Boto eo, le ka nna le morero ofe fa pele ga Boto, mme o tshwanetse go gogela morago go tswa ditsweletsong tsa Boto fa morero oo o sekasekilwe, ntle le fa Boto e swetsa gore kgatlhego ya leloko leo la Boto mo morerong e nnye kana ga e maleba;
c le ntse le ka se dirise maemo, dineo tsa monate kana kitso ya leloko ya go ungwa ka poraefete kana go dira gore motho yo mongwe a bone tshiamelo e se ka fa tshwanelong; le d le ntse le ka se dire ka tsela e nngwe esele e e fokotsang botshepegi, go se tseye letlhakore, kemonosi kana boseriti ba Setheo.
Leloko la Boto le le gatakang kana le tlholega go tsamaisana le karolo tlaleletso 1 le molato wa maitsholomabe.
Khutliso ya botokololo
Leloko la Boto le le tewang mo go karolo 13 (a) go nna leloko fa motho yoo a -
a sa tlhole a dumelelwa go ya ka karolo 14 go nna leloko;
b ikgolola c a tlosiwa mo ofising go ya ka karolo 21.
Leloko le ka ikgolola fela ka go neela kitsiso e e kwadilweng bogolo mo dikgweding tse tharo kwa go Tona, fela Tona a ka nna a amogela nako e khutshwane mo lebakeng le le rileng.
Go tlosiwa go tswa ofising
Tona a ka tlosa leloko la Boto le le tewang mo go karolo 13 (a) go tswa ofising, fela mo mabakeng a -
a maitsholomabe, go se nang dithata kana go se nang bokgoni; kana b go se nne teng, mo dikopanong tse tharo tse di tlhomaganeng tsa Boto kwa ntle ga tetlelelo pele ya Boto kwa ntle ga lebaka le le siameng le bontshitswe;
c go jewa dithoto; kana d go bonwa molato wa bosenyi kwa ntle ga kgetho ya kotlhao.
Leloko la Boto le ka tlosiwa go tswa ofising ka mabaka a maitsholomabe kana go sa kgonang fela morago ga phitlhelelo ya seo e dirilwe ke boto ya dipotsiso e e tlhomilweng ke Tona.
Tona a ka nna a emisa nakwana leloko le le batlisisiwang go ya ka karolo e.
a mo lebakeng la Monnasetulo yo o rolang marapo, ka go tlhoma leloko le lengwe go ya ka karolo 161 jaaka Monnasetulo b mo lebakeng le leloko le rolang marapo le le tewang mo go karolo131a, ka go latela tsamaiso e e beilweng mo go karolo 15.
Motho yo o tlhomilweng go tlatsa phatlatiro o tshola ofisi mo karolong e e setseng ya lobaka ya go rola marapo ga Monnasetulo kana leloko.
Karolo 3
Ditsamaiso tsa go dira ga Boto
Dikopano
Monnasetulo wa Boto o swetsa gore Boto e kopane leng le gore kae, fela bontsi ba maloko a ka kopa Monnasetulo ka go kwala go bitsa kopano ya Boto ka nako le lefelo le le beilweng mo kopong.
Monnasetulo o etelela pele kwa dikopanong tsa Boto, fela fa a se teng kwa kopanong, maloko a a leng teng a tshwanetse go tlhopha leloko le lengwe go etelela pele kwa kopanong.
Ditsamaiso
Boto e ka nna ya tlhomamisa ditsamaiso tsa yona go ya ka ditshiamelo tsa Molao o.
Boto e tshwanetse go tshola direkoto tsa ditsweletso tsa yona le ditshwetso tse di tserweng.
Khoramo le ditshwetso
Bontsi ba maloko a Boto a a dirang ka nako efe kana efe e e maleba a bopa khoramo ya kopano ya Boto.
Morero fa pele ga Boto o swediwa ke dibouto tsa bontsi ba maloko a a teng kwa kopanong.
Fa mo morerong ofe kana ofe fa pele ga Boto go na le tekano ya dibouto, leloko le le eteletseng pele kwa kopanong le tshwanetse go diragatsa go dira bouto mo tlaleletsong kwa boutong ya motho yoo jaaka leloko.
Dikomiti
Boto e ka nna ya tlhoma komiti e le nngwe kana go feta go thusa mo tiragatsong ya ditiro tsa yona kana tiragatso ya dithata tsa yona.
Fa go tlhomiwa maloko kwa komiting, Boto ga e lekanyeditswe kwa malokong a Boto.
Boto -
a e tshwanetse go tlhomamisa ditiro tsa komiti;
b e tshwanetse go tlhoma monnasetulo le maloko a mangwe a komiti;
c e ka nna ya tlosa leloko la komiti go tswa ofising ka nako nngwe le nngwe, go lebeletswe ditshiamelo tsa Molao wa Kgodiso ya Tsamaiso ya Tolamo, 2000Molao Nomoro 3 ya 2000; le d e tshwanetse go tlhomamisa tsamaiso e e dirang ya komiti.
Boto e ka nna ya thuba komiti nako nngwe le nngwe.
a Karolo 18 e buisiwa le phetolonyana e e tlhokegang jaaka diteng tiriso di ka tlhoka, e dira kwa mabakeng le maemong a thapo ya maloko a komiti.
b Leloko la badiri la Setheo le le tlhomilweng mo komiting go dira mo komiting go ya ka mabaka le maemo a thapo ya motho yoo.
Thomelelo ya dithata le ditiro
Fa go tlhokega tiragatso e e siameng ya ditiro tsa yona, Boto e ka nna ya re, go ya ka karolo tlaleletso , ya romela nngwe le nngwe ya dithata tsa yona kana ditiro kwa -
a lelokong la Boto;
b komiting e e tewang mo karolong 26; kana c leloko la badiri la Setheo.
Dithata tse di latelang le ditiro di ka nna tsa se romelwe ke Boto;
a go tlhomiwa kana tlhomo gape ya motho jaaka Motlhankedi Mogolo go ya ka karolo 281 kana 2;
b tlhomamiso ya mabaka le maemo a tirelo ya Motlhankedi Mogolo go ya ka karolo 283;
c tlhomamiso ya pholese ya thapo go ya ka karolo 291; le d go tlhomiwa ga ditekanyetso tsa ditšhelete go ya ka karolo 29 2 kana 3.
Thomelelo go ya ka karolo tlaleletso1 -
a e ya go ya ka ditekanyetso dingwe le dingwe, maemo le dikaelo tse Boto e ka di bayang;
b e tshwanetse go nna e e kwadilweng;
c ga e tlose maikarabelo a Boto malebana le tiragatso ya dithata tse di rometsweng kana go diragalela tiro nngwe le nngwe e e romeletsweng; le d ga e thibele tiragatso ya dithata tse di rometsweng kana go diragatsa tiro e e romeletsweng ya Boto..
Boto e ka dumela, ya farologana kana ya fetola tshwetso e e tserweng mo tatelong ya thomelelo go ya ka karolo e, go ya ka ditshwanelo dife tse di ka bong di tsweletse kwa mothong ka ntlha ya tshwetso.
Karolo 4
Tsamaiso ya Setheo
Tlhomo ya Motlhankedi Mogolo
Boto, e dira ka kutlwano le Tona, e tshwanetse go tlhoma motho ka borutegi bo bo maleba le maitemogelo jaaka Motlhankedi Mogolo wa Setheo.
Motlhankedi Mogolo -
a o tlhomiwa lobaka lo lo fetang dingwaga tse tlhano; le b a ka nna a tlhomiwa gape ke Boto ka kutlwano le Tona, fela e nne lobaka lwa tlaleletso lo lo longwe lo lo sa feteng dingwaga tse tlhano.
Motlhankedi Mogolo o thapilwe go ya ka mabaka le maemo a a jalo a thapo jaaka Boto e ka tlhomamisa go ya ka pholese e e rebotsweng ke Tona ka kutlwano le leloko la Kabinete le le ikarabelelang ditšhelete.
Motlhankedi Mogolo -
b o tshwanetse go dira ditiro tse di jalo mme a ka diragatsa dithata tse di jalo jaaka Boto e ka mo romeletsa; le c o tshwanetse go begela Boto mo dintlheng tsa tsamaiso, tiragatso ya ditiro le tiragatso ya dithata, ka dikgala tse di jalo le ka mokgwa o o jalo, jaaka Boto e ka tlhomamisa.
a Monnasetulo wa Boto a ka nna a tlhoma mothapiwa yo mongwe wa Setheo jaaka Motlhankedi Mogolo ka nako e e sa feteng dikgwedi tse thataro, nako le nako -
i Motlhankedi Mogolo fa ka lebaka lengwe le lengwe le le seng teng kana a sa kgone go dira ditiro tsa gagwe; kana ii fa go na le phatlatiro mo ofising ya Motlhankedi Mogolo;
b Fa a sa dira jaaka Motlhankedi Mogolo, mothapiwa yoo o jalo -
i o na le dithata le ditiro tsa Motlhankedi Mogolo; le ii o thapilwe go ya ka mabaka ao le maemo a thapo jaaka Monnasetulo a ka tlhomamisa go ya ka pholese e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 3.
Thapo ya badiri
Boto, e dira ka kutlwano le Tona, e tshwanetse go tlhomamisa pholese ya thapo ya Setheo.
Motlhankedi Mogolo -
a ka fa teng ga ditekanyetso tsa ditšhelete tse di beilweng ke Boto, o tshwanetse go tlhomamisa tlhomo ya badiri e e botlhokwa mo tirong ya Setheo; le b a ka tlhoma batho mo diposong mo tlhomong ya badiri.
Mothapiwa wa Setheo o thapiwa go ya ka mabaka le maemo a thapo tse di tlhomamisitsweng ke Motlhankedi Mogolo go ya ka pholese ya thapo ya le ka fa gare ga ditekanyetso tsa ditšhelete tse di beilweng ke Boto.
a Motho mo tirelong ya sethwe sa naga se sengwe a ka nna a adimiwa go ya Setheong ka tumalano magareng ga Motlhankedi Mogolo le Sethwe sa naga se se jalo.
b Batho ba ba adimilweng go ya Setheong ba dira ditiro tsa bona ka fa tlase ga tlhokomelo ya Motlhankedi Mogolo.
Motho mo tirelong ya Setheo a ka nna ka tumelelo ya motho yoo, a adimiwa go ya sethweng se sengwe sa naga ka tumalano magareng ga Motlhankedi Mogolo le sethwe sa naga se se jalo.
Karolo 5
Merero ya ditšhelete
Boikarabelo ba ditšhelete
Setheo ke seemanosi sa setšhaba sa mabaka a Molao wa Setšhaba wa Tsamaiso ya Ditšhelete, mme se tshwanetse go tsamaisana le ditshiamelo tsa Molao oo.
Matlotlo
Matlotlo a Setheo a na le -
a lotseno lo lo ntshiwang ke sona go tswa tiragatsong ya ditiro tsa sona le tiriso ya dithata tsa yona;
b madi a a maleba a mabaka a teng ka Palamente c dikabo tse di amogetsweng go tswa dithweng tsa naga;
d dikabelo tsa boithaopo, dikabo le tlogelelo boswa;
e madi a a adimilweng go ya ka karolo 12g;
f lotseno lo lo tswang lo lo boletsweng mo dikarolong 32; le g madi a a tswang motsweding o mongwe le o mongwe osele, go ya ka Molao wa Setšhaba wa Tsamaiso ya Ditšhelete.
Dipeeletso
Setheo se ka nna sa beeletsa eng kana eng sa matlotlo a sona a a sa tlhokegeng ka bonako -
a go ikaegilwe ka pholese ya peeletso efe kana efe e e ka tlhalosiwang go ya ka karolo 74 ya Molao wa Setšhaba wa Tsamaiso ya Ditšhelete; le b ka tsela e e jalo e Tona a ka e rebolang.
Karolo 6
Ditshingwana tsa bosetšhaba tsa bothani
Tlhomamiso
Tona, a dira ka thebolo ya leloko la Kabinete le le ikarabelelang tsamaiso ya lefatshe le le lebeletsweng, a ka nna ka kitsiso mo Kaseteng a tlhomamisa lefatshe le naga lefe kana lefe le le tlhalositsweng mo kitsisong jaaka -
a tshingwana ya bosetšhaba ya bothani b karolo ya tshingwana ya bosetšhaba ya bothani e e leng teng
Tona a dira go ya ka tumalano le mong wa lefatshe le le tlhalositsweng mo tumalanong eo a ka nna a, ka kitsiso mo Kaseteng a tlhomamisa gore lefatshe jaaka -
a tshingwana ya bosetšhaba ya bothani; kana b karolo ya tshingwana ya bosetšhaba ya bothani.
Kitsiso go ya ka karolo tlaleletso1 a kana 2 a e tshwanetse go naya leina kwa tshingwaneng ya bosetšhaba ya bothani
Mafelo a a tlhalositsweng mo Tlhabololong 1 ya Molao wa Dikgwa, 1984 Molao Nomoro 122 wa 1984, a tshwanetse go tsewa jaaka a a tlhomamisitsweng jaaka ditshingwana tsa bosetšhaba tsa bothani go ya ka karolo e.
Tlhabololo kana kgogelomorago ya ditlhomamiso
Tona a ka nna, ka kitsiso mo Kaseteng -
a a tlhabolola kana a gogela morago kitsiso e e tswang mo go karolo 33; go ya ka karolo tlaleletso 2 ya karolo e; kana b a tlhabolola leina le le neilweng tshingwana ya bosetšhaba ya bothani
Tlhomamiso ya lefatshe la naga jaaka tshingwana ya bosetšhaba ya bothani, kana karolo ya tshingwana ya bosetšhaba ya bothani e e leng teng, e ntse e ka se gogelwe morago le karolo ya tshingwana ya bosetšhaba ya bothani mo lefatsheng la naga e ntse e ka se kgapelwe thoko go tswa go yona ntle le tshwetso ya Ntlo ya Palamente.
Karolo 7
Kakaretso
Dithata tsa Tona tsa go tlhokomela
Tona -
a o tshwanetse go tlhokomela tiragatso le tiro ka setheo ka dithata le ditiro tsa sona;
b a ka baya ditlwaelo le maemo tsa tiro le tiragatso ka Setheo ka dithata le ditiro tsa sona;
c a ka ntsha dikaelo kwa Setheong ka pholese, thulaganyo, maano le merero ya tsamaiso go tlhomamisa go dira ga sona go go tswelelang go go nonofileng;
d o tshwanetse go tlhomamisa ditekanyetso mo dituelong tse di bidiwang ke Setheo mo tiragatsong ya ditiro le tiro ya dithata le ditiro; le e a ka lemoga lefatshe la ditshingwana tsa setšhaba tsa bothani tse e leng dikatoloso go ya ditshingwaneng tsa bothani tse di leng teng.
Setheo se tshwanetse go diragatsa dithata tsa sona le go dira ditiro go ya ka tlwaelo le maemo, dikaelo le ditlhomamiso tse di ntshitsweng ke Tona go ya ka karolo tlaleletso 1.
Go se nne teng ga Boto e e dirang
Mo tiragalong ya go se nne teng ga Boto e e dirang dithata le ditiro tsa Boto di boela kwa go Tona yo mo lebakeng le le jalo, a tshwanetseng go diragatsa dithata tseo le go dira ditiro tseo go fitlha Boto e dira gape.
KGAOLO 3
THULAGANYO YA DITSHEDI TSA MEFUTAFUTA LE GO TLHOKOMELA
Maikaelelo a Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go -
a tlamela thulaganyo e e rulagantsweng e e golaganang ya ditshedi tsa mefutafuta b tlamelela go tlhokomela maemo a tshomarelo ya dikarolo tse di farologaneng tsa ditshedi tsa mefutafuta tsa Aforika Borwa; le c godisa patlisiso ya ditshedi tsa mefutafuta.
Karolo 1
Thulaganyo ya ditshedi tsa mefutafuta
Letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta
Tona -
a o tshwanetse go siamisa le go tsaya letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta mo gare ga dingwaga tse tharo tsa letlha le mo go lona Molao o diragetseng;
b o tshwanetse go tlhokomela tiragatso ya letlhomeso;
c o tshwanetse go thadisa letlhomeso bogolo dingwaga tse tlhano dingwe le dingwe, le d a ka nna, fa go tlhokega, a tlhabolola letlhomeso.
Tona o tshwanetse, ka kitsiso mo Kaseteng, a phasalatse letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta le tlhabololo nngwe le nngwe ya letlhomeso.
Diteng tsa letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta
Letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta le tshwanetse -
a go tlamela tlhagiso e e golaganeng, e e rulaganeng le go tshwana go ya tsamaisong ya ditshedi tsa mefutafuta ka dithwe tsa naga mo didikong tsotlhe tsa mmuso, mekgatlho e e seng ya mmuso, lephata la poraefete, baagi ba selegae, banna le seabe ba bangwe le setšhaba;
b le tlhomame ka -
i Molao o;
ii ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo; le iii ditumalano dife tse di maleba tsa boditšhabatšhaba tse di tlamang mo Rephaboliking;
c go lemoga mafelo a a tlang pele a kgato ya tshomarelo le tlhomo ya mafelo a a sireleditsweng; le d go lebelela morago tirisanommogo ya dikgaolo mo mererong e e amang tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta mo Aforika Borwa.
Letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta le ka nna la tlhomamisa ditlwaelo le maemo tsa maano a tshomarelo ya tikologo ya porofense le mmasepala.
Dikgaolo tsa ditshedi le maano a ditshedi tsa kgaolo
Tona kana Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo mo porofenseng a ka nna ka kitsiso mo Kaseteng -
a a tlhomamisa kgaolo ya thutafatshe jaaka kgaolo ya ditshedi ka mabaka a Molao o fa kgaolo e tshotse gotlhe kana ditshedi tsa tikologo di le mmalwa tse di agileng mme e laolelwa ke dikagego tsa lefatshe la tsona, seapesa dimela, setso sa batho le hisitori; le b a phasalatsa leano la tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta le dikarolo tsa ditshedi tsa mefutafuta mo kgaolong e e jalo.
Tona a ka nna a tlhomamisa kgaolo jaaka kgaolo ya ditshedi le go phasalatsa leano la ditshedi tsa kgaolo eo, e ka nna -
a ka maitshimololelo a mong fela morago ga go rerisana le Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba; kana b ka kopo ya porofense kana mmasepala.
Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo a ka nna a tlhomamisa kgaolo jaaka kgaolo ya ditshedi le go phasalatsa leano la ditshedi tsa kgaolo tsa kgaolo eo fela ka kutlwano ya Tona.
Motho ofe kana ofe kana sethwe sa naga se ka, ka kopo ya Tona kana Mokhuduthamaga, a thusa mo paakanyong ya leano la ditshedi tsa kgaolo.
Tona -
a a ka nna a tsena mo tumalanong le naga e e gaufi go bona tiragatso ya leano le le dirang; le b o tshwanetse go tlisa kwa Palamenteng khophi ya tumalano efe kana efe e e tsenetsweng go ya ka temana a.
Diteng tsa maano a ditshedi tsa kgaolo
Leano la ditshedi tsa kgaolo ke -
a go tshola dikgato tsa tsamaiso tse di kgonang tsa ditshedi tsa mefutafuta le dikarolo tsa ditshedi tsa mefutafuta mo kgaolong;
b go tlamelela go tlhokomela leano; le c go tlhomama le -
i Molao o;
ii ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo;
iii letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta; le iv ditumalano tsa boditšhabatšhaba tse di maleba dife kana dife tse di tlamang mo Rephaboliking.
Thadiso le tlhabololo ya maano a ditshedi tsa kgaolo
Tona kana Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba, jaaka go ka nna maleba, o tshwanetse go thadisa leano la ditshedi tsa kgaolo le le phasaladitsweng go ya ka karolo 40 (b) bogolo dingwaga dingwe le dingwe tse tlhano, le go sekaseka tsamaelano le leano le kelo e mo go yona maikemisetso a teng a fitlhelelwang.
Tona kana Mokhuduthamaga a ka, fa go tlhokega, ka kitsiso mo Kaseteng, a tlhabolola leano la ditshedi tsa kgaolo kana melelwane ya kgaolo ya ditshedi.
Mokhuduthamaga a ka nna a tlhabolola leano la ditshedi tsa kgaolo kana melelwane ya kgaolo ya ditshedi fela ka kutlwano le Tona.
Maano a tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta
Motho ofe kana ofe, mokgatlho kana sethwe sa naga se se eletsang go nna le kabo mo tsamaisong ya ditshedi tsa mefutafuta: ba ka romela kwa go Tona, go bona thebolo ya gagwe, leano la tsamaiso le le kwadilweng la -
a tikologo ya ditshedi -
i kwalo ya maina go ya ka karolo 51; kana ii tse di sa kwalwang maina go ya ka karolo 51 fela tse di sa tlhokeng tlhokomelo e e kgethegileng ya tshomarelo;
b ditshedi tsa methalethale tsa tlholego -
i tsa kwalo ya maina go ya ka karolo 55; kana ii tse di sa kwalwang maina go ya ka karolo 55 fela tse di sa tlhokeng tlhokomelo e e kgethegileng ya tshomarelo; kana c ditshedi tsa methalethale tse di fudugang go neela tlhomamo mo ditlamegong tsa Rephaboliki go ya ka tumalano ya boditšhabatšhaba e e tlamang mo Rephaboliking.
Pele go rebolwa leano la lokwalo lwa tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta, Tona o tshwanetse go supa motho yo o maleba, mokgatlho kana sethwe sa naga se se ineetseng go nna maikarabelo a go diragatsa leano.
Tona o tshwanetse -
a go phasalatsa ka kitsiso mo Kaseteng leano la tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta go ya ka karolo tlaleletso 1;
b go tlhomamisa mokgwa wa tiragatso ya leano; le c go neelana ka maikarabelo a tiragatso ya leano kwa mothong, mokgatlho kana sethwe sa naga se se lemogilweng go ya ka karolo tlaleletso 2.
Diteng tsa maano a tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta
Leano la tsamaiso la ditshedi tsa mefutafuta le tshwanetse -
a go lebelelwa kwa go tlhomamiseng phalolo ya nako e telele mo tlholegong ya ditshedi tsa methalethale kana ditshedi tsa tikologo tse kwa go tsona leano le le nang le kamano; le b go tlhomama le -
i Molao o;
ii ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaiso ya tikologo;
iii letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta;
iv leano la ditshedi tsa kgaolo le le amegang lefe kana lefe;
v maano afe kana afe a a ntshitsweng go ya ka Kgaolo 3 ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo;
vi maano a a tshwaraganeng a tlhabololo a mmasepala ofe kana ofe;
vii maano a mangwe afe kana afe a a baakantsweng go ya ka peomolao ya bosetšhaba kana porofenseng e e amegang; le viii ditumalano tsa boditšhabatšhaba dife kana dife tse di maleba tse di tlamang mo Rephaboliking.
Thadiso le tlhabololo ya maano a tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta
Tona o tshwanetse go thadisa leano la ditshedi tsa mefutafuta le le phasaladitsweng go ya ka karolo 43 bogolo dingwaga dingwe le dingwe tse tlhano, le go sekaseka tsamaelano le leano le boleng bo maikemisetso a teng a a fitlhelelwang.
Tona, e ka nna ka maitshimololelo a gagwe kana ka kopo ka motho yo o nang le kgatlhego, mokgatlho kana sethwe sa naga, a ka nna ka kitsiso mo Kaseteng, a tlhabolola leano la tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta e e phasaladitsweng go ya ka karolo 433.
Pele go tlhabololwa leano la tsamaiso la ditshedi tsa mefutafuta, Tona o tshwanetse go rerisana -
a le motho, mokgatlho le sethwe sa naga se se diragatsang leano; le b le sethwe sengwe le sengwe seo ditiro tsa sona di amang tiragatso ya leano.
Ditherisano
Pele ga go tshola kana thebolo ya letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta, leano la kgaolo ya ditshedi kana leano la tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta kwa leanong la tlhabololo e e jalo,Tona o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano go ya ka dikarolo 96 and 97.
Pele ga go tshola leano la kgaolo ya ditshedi, kana tlhabololo efe kana efe kwa leanong le le jalo, Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano e e botlhokwa go ya ka dikarolo 96 and 97.
Karolo 2
Thulaganyo le tekanyo ya maano, go tlhokomela le patlisiso
Thulaganyo le tekanyo ya maano a ditshedi tsa mefutafuta
Letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta, leano la kgaolo ya ditshedi le leano la tsamaiso ya ditshedi tsa mefutafuta le le baakantsweng go ya ka Kgaolo le ntse le ka se nne mo thulanong le -
a tiragatso ya tikologo efe kana efe kana maano a tsamaiso ya tikologo a a siamisitsweng go ya ka Kgaolo 3 ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo;
b maano afe kana afe a tsweletso e e tshwaraganyang e e tshotsweng ke bommasepala go ya ka Molao wa Mmuso wa Mekgwa ya Mmasepala wa Selegae, 2000Molao Nomoro 32 wa 2000;
c matlhomeso afe kana afe a a laolang le tlhabololo go ya ka molao o o laolang tsamaiso ya tiriso ya lefatshe, tlhabololo ya lefatshe le thulaganyo e e amang tse di laolwang ke leloko la Kabinete le le ikarabelelang merero ya lefatshe; le d maano afe a mangwe go ya ka molao wa bosetšhaba kana porofense e e amegang.
Sethwe sa naga se se tshwanetseng go siamisa tiragatso ya tikologo kana leano la tsamaiso ya tikologo go ya ka Kgaolo 3 ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo, le mmasepala o o tshwanetseng go tshola leano la tlhabololo le le tshwaraganeng go ya ka Mmuso wa Selegae: Molao wa Mekgwa ya Mmasepala, 2000, o tshwanetse -
a go lekanya leano la teng le letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta le leano lefe kana lefe la dikgaolo tsa ditshedi le le dirang;
b go tsenya mo leanong leo ditshiamelo tseo tsa letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta kana leano la kgaolo ya ditshedi le le dirang mo go lona; le c go bontsha mo leanong la teng ka fao letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta le leano lefe kana lefe la kgaolo ya ditshedi le le dirang le ka diragadiwang ke sethwe seo sa naga kana mmasepala.
Setheo se ka -
a thusa Tona le ba bangwe ba ba amegang mo paakanyong ya letlhomeso la ditshedi tsa mefutafuta, leano la kgaolo ya ditshedi kana leano la tsamaiso ya kgaolo ya ditshedi go tsamaisana le karolo tlaleletso 1; le b dira dikatlenegiso kwa dithweng tsa dinaga kana bommasepala ba ba supelwang mo karolo tlaleletsong 2 eo le letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta le leano lefe kana lefe le le dirang la kgaolo ya ditshedi.
Go tlhokomela
Tona o tshwanetse ka mabaka a Kgaolo e a tlhome mekgwa ya go tlhokomela, le go baya ditshupelo go tlhomamisa -
a maemo a tshomarelo a dikarolo tse di farologaneng tsa ditshedi tsa mefutafuta tsa Aforika Borwa; le b ditlwaelo dife kana dife tse di bosula le tse di siameng tse di amang maemo a tshomarelo a dikarolo tse di farologaneng.
Tona a ka nna a tlhoka motho ofe kana ofe, mokgatlho kana sethwe sa naga se se amegang go ya ka karolo tlaleletso 1 mo go tlhokomeleng merero e e boletsweng mo karolo tlaleletsong eo go begela ka gale kwa go Tona ka dipoelo tsa go tlhokomela go go jalo go go lekanyeditsweng kgatlhanong le ditshupo tse di tlhomamisitsweng e sale gale.
Tona o tshwanetse -
a ka ngwaga a begele kwa Palamenteng ka tshedimosetso e e rometsweng kwa go Tona go ya ka karolo tlaleletso 2; le b go dira tshedimosetso e e jalo go nna teng mo phatlhalatseng.
Patlisiso
Tona o tshwanetse go godisa patlisiso e e dirilweng ke Setheo le ditheo tse dingwe mo tshomarelong ya ditshedi tsa mefutafuta, go tsenyelediwa tiriso e e tswelelang, tshireletso le tshomarelo ya metswedi ya baoloji ya tlholego.
Patlisiso mo tshomarelong ya ditshedi tsa mefutafuta e ka tsenyeletsa -
a kgobokanyo le tshekatsheko ya tshedimosetso ka -
i maemo a tshomarelo ya dikarolo tse di farologaneng tsa ditshedi tsa mefutafuta;
ii ditlwaelo tse di sa siamang le tse di siameng tse di amang maemo a tshomarelo a dikarolo tse di farologaneng; le iii ditirego tse di tshosetsang kana ditiro tse ka kgonego di ka amang tshomarelo ya ditshedi tsa mefutafuta;
b tshekatsheko ya ditogamaano le dithekeneki tsa tshomarelo ya ditshedi tsa mefutafuta;
c tlhomamiso ya ditlhokego le ditlapele tsa tshomarelo ya ditshedi tsa mefutafuta; le d tiriso e e tswelelang, tshireletso le tshomarelo ya metswedi ya baoloji ya tlholego.
KGAOLO 4
DITSHEDI TSA TIKOLOGO LE DITSHEDI TSA METHALETHALE TSE DI TSHOSEDIWANG KANA TSE DI SIRELEDITSWENG
Maikaelelo a Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go -
a tlamelela tshireletso ya ditshedi tsa tikologo tse di tshosediwang kana tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba go tlhomamisa tshegetso ya seriti sa ekholoji ya tsona ;
b tlamelela tshireletso ya ditshedi tsa methalethale e e tshosediwang kana tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba go tlhomamisa phalolo mo tlhagong e e tlhaga;
c go neela bokgoni kwa ditlamegong tsa Rephaboliki ka fa tlase ga ditumalano tsa boditšhabatšhaba tse di laolang kgwebo ya boditšhabatšhaba mo disepesimeneng tsa ditshedi tsa methalethale tse di mo kotsing; le d go tlhomamisa gore tiragatso ya ditshedi tsa mefutafuta e diragadiwa ka tsela ya ekholoji e e tswelelang.
Karolo 1
Tshireletso ya tse di tshosetsang kana ditshedi tsa tlholego tse di sireleditsweng
Ditshedi tsa tikologo tse di tshosetsang kana di tlhoka tshireletso ya bosetšhaba
Tona le Tona ya Motlhankedi wa Tikologo ba ka re, ka kitsiso mo Kaseteng, ba phasalatsa lenane la bosetšhaba le lenane la porofense ka tatelano, ya -
a ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing e e masisi e le ditshedi tsa tikologo dife kana dife tse di tsamaileng kwelotlase e e feteletseng ya kagego ya ekholoji, tiro kana ka lebaka la tsereganyo ya motho mme di bulegetse kotsi e e feleletseng e kgolo ya phetogo e e sa boeleng morago;
b ditshedi tsa tikologo tse di tshosediwang, e le ditshedi tsa tikologo dife kana dife tse di tsamaileng kwelotlase ya kagego ya ekholoji, tiro kana boleng ka ntlha ya tsereganyo ya motho, le fa e se ditshedi tsa tikologo tse di sa tshosediwang mo go masisi;
c ditshedi tsa tikologo tse di gobadiwang, e le ditshedi tsa tikologo dife kana dife tse di nang le kotsi e e kwa godimo ya go tsamaya kwelotlase e e botlhokwa ya kagego ya ekholoji, tiro kana boleng ka ntlha ya tsereganyo ya motho, le fa e se ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing e e masisi kana ditshedi tsa tikologo tse di mo kotsing; le d ditshedi tsa tikologo tse di sireleditsweng, e le ditshedi tsa tikologo tse e leng tsa boleng jo bo kwa godimo jwa tshomarelo e e jalo kana botlhokwa jwa bosetšhaba, le fa di sa kwalwa ka maina go ya ka ditemana a, b kana c.
Lenane le le tewang mo karolo tlaleletsong 1 le tshwanetse go tlhalosa ka dintlha tse di lekaneng lefelo la ditshedi tsa tikologo dingwe le dingwe mo lenaneng.
Tona le Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo mo porofenseng efe kana efe e e maleba o tshwanetse go thadisa, ka tatelano, manane a bosetšhaba le a porofense a a phasaladitsweng go ya ka karolo tlaleletso 1 bogolo morago ga dingwaga di le tlhano dingwe le dingwe.
Tona a ka phasalatsa kana a tlhabolola lenane la porofense fela ka kutlwano le Tona.
Ditirego tse di tshosediwang mo ditsheding tsa tikologo tsa kwalo ya maina
Tona a ka nna a, ka kitsiso mo Kaseteng a lemoga tirego efe kana efe tiro mo ditsheding tsa tikologo tsa kwalo ya maina jaaka tirego e e tshosetsang.
Tirego e e tshosetsang e e lemogilweng go ya ka karolo tlaleletso 1 e tshwanetse go tsewa jaaka tiro e e tlhalositsweng e e akanngwang mo karolong 242b ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo mme ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina di tshwanetse go tsewa jaaka lefelo le le lemogilweng ka maikaelelo a karolo eo.
Maano a a rileng go lebelela tshireletso ya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina
Setheo sa naga se se tshwanetseng go baakanya tiragatso ya tikologo kana leano la tsamaiso ya tikologo go ya ka Kgaolo 3 ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo, le mmasepala o o tshwanetseng go tshola leano la tlhabololo e e tshwaraganeng go ya ka Mmuso wa Selegae: Molao 2000 wa Ditsela tsa Mmasepala (Molao Nomoro 32 wa 2000) o tshwanetse go lebelela tlhokego ya tshireletso ya ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina.
Tlhabololo ya dikitsiso
Tona kana Mokhuduthamaga wa merero mo porofenseng efe kana efe e e maleba a ka nna ka kitsiso mo Kaseteng, a tlhabolola kana go phimola Kitsiso efe kana efe e e phasaladitsweng ke ena go ya ka karolo 51 kana 52 .
Karolo 2
Tshireletso ya tse di tshosediwang kana ditshedi tsa methalethale tse di sireleditsweng
Go kwalwa maina ga ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di tlhokang tshireletso ya bosetšhaba
Tona a ka nna ka kitsiso mo Kaseteng a phasalatsa lenane la -
a ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang mo go masisi, e le ditshedi tsa methalethale ya tlholego tse di lebaganeng le kotsi e e kwa godimo mo go feteletseng tshenyego mo go tse di tlhaga mo isagong e e fa gaufi;
b ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang, e le ditshedi tsa methalethale ya tlholego tse di lebaganeng le kotsi e e kwa godimo ya tshenyego mo go tse di tlhaga mo isagong e e fa gaufi, le fa e se ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang mo go masisi;
c ditshedi tsa methalethale tse di gobadiwang, e le ditshedi tsa methalethale ya tlholego tse di lebaganeng le kotsi e e kwa godimo e e feteletseng mo go tse di tlhaga mo isagong ya lobaka lo lo fa gare, le fa e se ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang mo go kotsi kana ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang; le d ditshedi tsa methalethale tse di sireleditsweng, e le ditshedi tsa methalethale tse e leng tsa boleng ba tshomarelo bo bo kwa godimo kana botlhokwa jwa bosetšhaba gore di tlhoka tshireletso ya bosetšhaba, le fa di sa kwalwa ka maina go ya ka dtemana a, b kana c..
Tona o tshwanetse go thadisa manaane a a phasaladitsweng go ya ka karolo tlaleletso 1 bogolo dingwaga dingwe le dingwe tse tharo.
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang tsa kwalo ya maina kana tse di sireleditsweng
Motho a ka, kwa ntle ga tumelelo e e ntshitsweng go ya ka Kgaolo 7 a dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana di sireleditswe.
Tona a ka, ka kitsiso mo Kaseteng, a thibela kana a thibela kwa ntle ga tumelelo e e ntshitsweng go ya ka Kgaolo 7, go dirwa ga tiro efe kana efe -
a e e leng ya boleng bo bo ka nnang ba ama ka fa go sa siamang mo phalolong ya ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana di sireleditswe; le b tse di tlhalositsweng mo kitsisong.
Karolo tlaleletso 1 ga e dire malebana le sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng tse di rwalang go tswa ka kwa ntle ga Rephaboliki mo phetisong go ralala Rephaboliki go ya bogorogelong ka kwa ntle ga Rephaboliki, fa e le gore phetiso e e jalo go laola go ralala Rephaboliki e diragala ka fa tlase ga taolo ya motlhatlhobi wa tsamaiso ya tikologo.
Tlhabololo ya dikitsiso
Tona a ka, ka kitsiso mo Kaseteng a tlhabolola kana a phimola kitsiso efe kana efe e e phasaladitsweng go ya ka karolo 55 kana 56 .
Karolo 3
Kgwebo mo methalethaleng ya ditshedi tsa kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng
Ditiro tsa Tona
Tona -
a o tshwanetse go tlhokomela -
i tatelo ya karolo 561 mabapi le kgwebo ya disepesimene tsa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana di sireleditswe jaaka di amega; le ii tatelo mo Rephaboliking le tumalano ya boditšhabatšhaba e e laolang kgwebo ya boditšhabatšhaba mo disepesimeneng tsa ditshedi tsa methalethale tse di mo kotsing tse di tlamang mo Rephaboliking;
b o tshwanetse go rerisana le bothati ba saense mo mererong e e amanang le kgwebo mo sepesimeneng sa ditshedi tsa methalethale tse di mo kotsing tse di laolwang ke tumalano ya boditšhabatšhaba e e jalo;
c o tshwanetse go siamisa le go romela dipegelo le dikwalo go ya ka ditlamego tsa Rephaboliki go ya ka tumalano ya boditšhabatšhaba e e jalo;
d a ka nna a tlamela ditirelo tsa tshegetso ya tsamaiso le ya setegeneki le go eletsa kwa dithweng tsa naga go tlhomamisa tiragatso e e nonofileng le tiragatso mo Rephaboliking ka tumalano ya boditšhabatšhaba e e jalo;
e a ka nna a dira tshedimosetso le dikwalo tse di amanang le tumalano ya boditšhabatšhaba e e jalo go nna teng mo phatlhalatseng; le f a ka nna a tlhagisa mokgwa wa kwadiso ya ditheo, ditiro tsa thuo, makidi a dimela, ditiro tsa go tsadisa tsa botshwaro le ditlamelwana tse dingwe.
Tlhomo ya bothati ba saense
Tona o tshwanetse go tlhoma bothati ba saense ka mabaka a go thusa mo go laoleng le go lekanyetsa kgwebo mo dikaong tsa bontsi tsa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng.
Setheo se tshwanetse go tlamela tshegetso ya lojisetiki, tsamaiso le ditšhelete gore go nne le go dira go go lolameng ga bothati ba saense.
Ditiro tsa bothati ba saense
Bothati ba saense bo tshwanetse -
a go tlhokomela mo Rephaboliking kgwebo ya semolao le e e seng ya molao mo disepesimeneng tsa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng;
b go eletsa Tona le dithwe tsa naga tse dingwe dife kana dife tsa naga tse di nang le kgatlhego mo mererong e bo e tlhokometseng;
c bo dire dikatlanegiso kwa bothating bo bo ntshang mo dikopong tsa ditumelelo tse di boletsweng mo karolong 561 kana 2;
d bo dire diphitlhelelo tse di sa senyeng mo tlhotlheletsong ya ditiro tse di amanang le kgwebo ya boditšhabatšhaba mo disepesimeneng tsa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng;
e bo gakolola Tona ka -
i kwadiso ya ditiro tsa thuo, makidi a dimela, ditiro tsa go tsadisa le ditlamelwana tse dingwe;
ii gore a tiro kana tlamelwana e fitlhelela kelo ya go tlhagisa ditshedi tsa methalethale tse di tsewang di tsetswe mo botshwarweng kana di tlhagisitswe ka maitirelo;
iii tlhopho ya borakanelo ba phaloso kana tlamelwana e nngwe ya go latlhiwa ga disepesimene tse di latlhegileng;
iv ditlhabololo dife kana dife kwa kitsisong e e phasaladitsweng go ya ka karolo 551 kana 562;
v maina a ditshedi tsa methalethale; kana vi morero ofe kana ofe o mongwe wa kagego e e kgethegileng;
f go thusa Tona kana motlhatlhobi wa tsamaiso ya tikologo mo temogong ya disepesimene mo mabakeng a go diragatsa ditlamelo tsa Molao o;
g go ntsha disetefekeite tse mo go tsona temogo ya sepesimene se netefadiwang jaaka se se leng peommogo ya ditshedi ts di e nepagetseng;
h bo dira tiro e nngwe efe kana efe e e ka nnang -
i e e tlhalositsweng; kana ii e e rometsweng kwa go bona ke Tona go ya ka karolo 47D ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo ; le i bo dirana le morero o mongwe ofe kana ofe o o tlhokang wa, kana ka kwelano e e utlwalang mo dithateng le ditirong tsa bona, .
Mo go direng ditiro tsa bona, bothati ba saense bo tshwanetse -
a go baya diphitlhelelo tsa bona, dikatlanegiso le keletso mo thadisong ya saense le ya porofešenale ya tshedimosetso e e leng teng; le b go rerisana, fa go tlhokega dithwe tsa naga, lephata la poraefete, mekgatlho e e seng ya mmuso, baagi ba selegae le banna le seabe ba bangwe pele go dirwa diphitlhelelo dife kana dikatlanegiso kana go neela keletso efe kana efe.
Diphitlhelelo tsa ngwaga tse di seng nang tshenyo
Bothati ba saense bo tshwanetse go phasalatsa ka kitsiso mo Kaseteng diphitlhelelo dife kana dife tsa ngwaga tse di se nang tshenyo mo kgwebong ya disepesimene tsa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang go ya ka tumalano ya boditšhabatšhaba e e laolang kgwebo ya boditšhabatšhaba mo disepesimeneng tsa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng tse di tlamang mo Rephaboliking.
Diphitlhelelo tsa nakwana dife kana dife tsa bothati ba saense di tshwanetse go phasaladiwa mo Kaseteng gore setšhaba se bone tshedimosetso mo malatsing a le 30 morago ga fa tshwetso e dirilwe.
Karolo 4
Ditshiamelo tsa kakaretso
Ditherisano
Pele go phasaladiwa kitsiso go ya ka karolo 51 , 52 , 55 kana 56 , go tlhabolola kana go phimolwa ga kitsiso e e jalo go ya ka karolo 54 kana 57, Tona o tshwanetse go latela tirego ya go ya ka dikarolo 96 le 97.
Pele go phasaladiwa kitsiso go ya ka karolo 511, kana go tlhabolola kana go phimolwa kitsiso e e jalo go ya ka karolo 54, Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano mo go lekaneng go ya ka dikarolo 96 le 97.
KGAOLO 5
DITSHEDI TSA METHALETHALE TSA KWA NTLE LE TSE DI ANAMANG
Maikaelelo a Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go -
a lekanyetsa fa go kgonegang matseno le kgasano ya ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle le ditshedi tsa methalethale tse di anamang kwa ditsheding tsa tikologo le banni kwa di sa tlhageleleng teng ka tlholego;
b diragatsa le go laola ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle le ditshedi tsa methalethale tse di anamang go thibela kana go fokotsa kutlwiso botlhoko kwa tikologong le go ditshedi tsa mefutafuta bogolo segolo; le c nyeletsa ditshedi tsa methalethale ya kwa ntle le ditshedi tsa methalethale tse di anamang go tswa ditsheding tsa tikologo le bonno koo e ka utlwisang botlhoko ditshedi tsa tikologo tse di jalo kana banni.
Ka maikaelelo a Kgaolo e , "sepesimene" se na le bokao bo se bo neilweng mo ditemaneng le tsa tlhaloso ya a le b ya tlhaloso ya "sepesimene" mo temaneng 11.
Karolo 1
Ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang ditshedi tsa methalethale ya kwa ntle
Motho a ka se re kwa ntle ga tumelelo e e rebotsweng go ya ka Kgaolo 7 a dire tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle.
Tumelelo go ya ka karolo tlaleletso 1 e ka nna ya ntshiwa fela fa morago ga fa tlhatlhobo e e beilweng ya dikotsi tse di maatla mo mefutafuteng ya ditshedi e dirilwe.
Dithebolo
Tona a ka nna a ka kitsiso mo Kaseteng, a rebola go tswa ditshiamelong tsa karolo 64-
a ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle dife kana dife tse di tlhalositsweng mo kitsisong; kana b ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle dife kana dife tsa setlhopha se se tlhalositsweng.
Motho ofe kana ofe a ka nna a dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle tse di rebotsweng kwa ntle ga tumelelo e e boletsweng mo go karolo 64 1.
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle tse di rileng tse di lekanyeditsweng gotlhelele
Tona a ka nna ka kitsiso mo Kaseteng a phasalatsa lenane la ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle malebana le tsa tumelelo tse di boletsweng mo go karolo 64 di ntse di ka se rebolwe.
Motho a ka se dire tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina tse di phasaladitsweng go ya karolo tlaleletso 1.
Tona o tshwanetse kgabetsa a thadise lenane le le phasalditsweng go ya ka karolo tlaleletso 1.
Tlhabololo ya dikitsiso
Tona a ka nna, ka kitsiso mo Kaseteng, a tlhabolola kana a nyeletsa kitsiso efe kana efe e e phasaladitsweng go ya ka karolo 65 kana 66 .
Tiro ya tlhokomelo e e amanang le ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle
Motho yo o dumelelwang ka tumelelo, go ya ka karolo 64 , go dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle o tshwanetse -
a go tsamaisana le maemo a a tsamaelanang le se tumelelo e se reboletsweng; le b go tsaya dikgato tsotlhe tse di tlhokegang go thibela kana go fokotsa tshenyo mo methalethaleng ya ditshedi.
Bothati bo bo kgonang bo ka , ka go kwala, bo kaele motho ofe kana ofe yo o paletsweng ke go tsamaisana le karolo tlaleletso 1 ya karolo e , kana yo o tlodileng karolo 641 kana 662, go tsaya dikgato tse di jalo -
a jaaka go ka tlhokega go phekola tshenyo efe kana efe mo methalethaleng ya ditshedi tse di tlisiwang ke dikgato tsa motho yoo; le b jaaka go ka tlhalosiwa mo kaelong.
fa motho yoo a palelwa ke go tsamaisana le kaedi go ya ka karolo tlaleletso 2, bothati bo bo kgonang bo ka nna ba -
a diragatsa kaedi; le b amogela go tswa mothong yoo ditshenyegelo tsotlhe tse di bonweng ke bothati bo bo kgonang mo go diragatseng kaedi.
Fa ditshedi tsa methalethale ya kwa ntle e ka itlhoma mo tlholegong jaaka ditshedi tsa methalethale tse di anamang ka ntlha ya dikgato tsa motho yo o rileng, bothati bo bo kgonang ba ka nna ba tshola motho yoo maikarabelo a ditshenyegelo dife kana dife tse di tlhageletseng mo taolong le nyeletsong ya ditshedi tsa methalethale.
Karolo 2
Ditshedi tsa methalethale tse di anamang
Lenane la ditshedi tsa methalethale tse di anamang
Tona a ka, ka kitsiso mo Kaseteng, a phasalatsa lenane la ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa Kgaolo e e dirang.
Tona o tshwanetse gore ka tlwaelo a thadise lenane le le phasaladitsweng go ya ka karolo tlaleletso 1.
Ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina
Motho a ka se re kwa ntle ga tumelelo e e rebotsweng go ya ka Kgaolo 7 a dire tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina.
Tumelelo malebana le karolo tlaleletso 1 e ka nna ya ntshiwa fela morago ga fa tshekatsheko e e tlhalositsweng ya dikotsi e e tlhalositsweng le dikutlwalo tse di maatla mo mefutafuteng ya ditshedi tse di boletsweng e dirilwe.
Tlhabololo ya dikitsiso
Tona a nna, ka kitsiso mo Kaseteng, a tlhabolola kana go phimola kitsiso efe e e phasaladitsweng go ya ka karolo 70 .
Tiro ya tlhokomelo e e amanang le ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di anamang
Motho yo o dumelelwang ke tumelelo go ya ka karolo 70 go dira tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di anamang di tshwanetse -
a go tsamaisana le maemo a a tsamaelanang le se tumelelo e se reboletsweng; le b go tsaya dikgato tsotlhe tse di tlhokegang go thibela kana go fokotsa tshenyo mo mefutafuteng ya ditshedi.
Motho yo e leng mong wa lefatshe le mo go lona ditshedi tsa mefutafuta tsa kwalo ya maina tse di anamang di tlhagelelang o tshwanetse -
a go itsese bothati bofe kana bongwe le bongwe bo bo maleba bo bo kgonang, ka go kwala, ka ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina tse di tlhagelelang mo lefatsheng leo;
b go tsaya dikgato go laola le go tlosa ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina le go thibela go anama; le c go tsaya dikgato tse dingwe tsotlhe tse di utlwalang go thibela kana go fokotsa kotsi kwa mefutafuteng ya ditshedi.
Bothati bo bo kgonang bo ka, ka go kwala, jwa kaela motho ofe kana ofe yo o reteletsweng ke go tsamaisana le karolo tlaleletso 1 kana 2, kana yo o tlodileng karolo 701, go tsaya dikgato tse di jalo -
a jaaka go ka tlhokega go phekola kotsi efe kana efe mo mefutafuteng ya ditshedi e e bakilweng ke -
i dikgato tsa motho yoo; kana ii tlhagelelo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina mo lefatsheng le mo go lona motho yoo, e leng mong; le b jaaka go ka tlhalosiwa mo kaeding.
Fa motho yoo a tlholega go tsamaelana le kaedi e e rebotsweng go ya ka karolo tlaleletso 3, bothati bo bo kgonang bo ka -
a diragatsa kaedi; le b bona ditshenyegelo tsotlhe ka fa go utlwalanang tse di dirilweng ke bothati bo bo nang le bokgoni mo go diragatseng kaelo-
i go tswa go motho yoo; kana ii ka go lekana go tswa go motho yoo le motho yo mongwe yo o boneng tshiamelo go tswa tiragatsong ya kaedi.
Dikopo go ya bothating bo bo kgonang go neelana ka bokaedi
Motho ofe kana ofe a ka nna a kopa bothati bo bo kgonang, ka go kwala, go ntsha kaedi go ya ka karolo 72 .
Bothati bo bo kgonang bo tshwanetse go arabela kopo, ka go kwala, mo malatsing a le 30 a kamogelo ya kopo.
Fa bothati bo bo kgonang bo ka tlholega go arabela kopo mo nakong e e boletsweng kana bo gane kopo, motho yo o dirileng kopo a ka kopa kwa kgotlatshekelo taolelo e e kaelang bothati bo bo kgonang go ntsha kaedi.
Taolo le phimolo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina
Taolo le phimolo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina di tshwanetse go dirwa ka mokgwa o o jalo jaaka o o maleba wa ditshedi tsa methalethale tse di amegang le tikologo e di tlhagelelang mo go yona.
Kgato nngwe le nngwe go laola le go phimola ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina di tshwanetse go dirwa ka tlhokomelo le ka mokgwa o o tla bakang tshenyo e nnye ka fa go ka kgonegang mo mefutafuteng ya ditshedi le tshenyo mo tikologong.
Mekgwa e e dirisiwang go laola le go phimola ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina di tshwanetse gape go lebisiwa kwa matlhogeleng, go tlhagisa matheriale le go godisa gape ditshedi tsa methalethale tse di jalo gore di tlhagise bana, go bopa peo, go tsosolosa kana go itlhoma ka tsela efe.
Tona o tshwanetse go tlhomamisa Thulaganyo le tiragatso ya mananeo a thibelo, taolo kana phimolo ya ditshedi tsa methalethale ya ditshedi.
Tona a ka nna a tlhoma, seemanosi se se nang le badiredi ba setšhaba go rulaganya le go diragatsa mananeo a thibelo, taolo le phimolo ya ditshedi tsa methalethale.
Maano a taolo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang a dithwe tsa naga
Bothati ba tsamaiso jwa lefelo le le sireleditsweng bo bo baakanyetsang leano la tsamaiso la lefelo go ya ka karolo 59 ya Molao wa Mafelo a a Sireleditsweng bo tshwanetse go tsenya mo leanong la tsamaiso taolo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang le togamaano ya phimolo.
Dithwe tsotlhe tsa naga mo sedikong sa mmuso di tshwanetse go baakanya tlhokomelo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang, taolo le leano la tshenyo ya lefatshe ka fa tlase ga taolo ya bona, jaaka karolo ya maano ya bona go ya ka karolo 11 ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo. Taolo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang le maano a phimolo a bommasepala a tshwanetse go nna karolo ya maano a tlhabololo e e tshwaraganeng ya bona.
Tona a ka nna a kopa Setheo go thusa bommasepala mo go tsamaelaneng le ditiro tsa bona go ya ka karolo tlaleletso 2.
Taolo ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang le leano la phimolo di tshwanetse go tsenyeletsa -
a lenane le le tletseng le tlhaloso ya ditshedi tsa methalethale dife kana dife tsa kwalo ya maina tse di tlhagelelang mo lefatsheng le le maleba;
b tlhaloso ya dikarolo tsa lefatshe le tse di tletseng ka ditshedi tsa methalethale tse di jalo tsa kwalo ya maina;
c tshekatsheko ya boleng ba tlalo e e jalo;
d pegelo ya maemo mo bokgoning ba taolo e e fetileng le dikgato tsa phimolo;
e dikgato tsa ga jaana go laola le go phimola ditshedi tsa methalethale tse di anamang jalo; le f ditshupetso tse di ka lekanyediwang tsa tswelelelopele le katlego, le ditshupetso tsa gore leng, leano la taolo le tla fediwa.
Dipegelo tsa maemo a ditshedi tsa methalethale tse di anamang
Bothati jwa tsamaiso jwa karolo e e sireleditsweng bo tshwanetse ka dikgala tsa tlwaelo bo siamise le go romela kwa go Tona kana Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo mo porofenseng pegelo ka maemo a nngwe le nngwe ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina e e tlhagelelang mo karolong eo.
Pegelo ya maemo e tshwanetse go tsenya -
a lenane le le tletseng le tlhaloso ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina tse di tlhagelelang mo karolong e e sireleditsweng;
b tlhaloso e e tletseng ya dikarolo tsa lefelo tse di tshwanetsweng ke ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina; le d pegelo mo bokgoning ba tlhagiso ya taolo e e fetileng le phimolo ya dikgato.
Karolo 3
Ditshiamelo ka kakaretso
Ditherisano
Tona o tshwanetse, pele a phasalatsa kitsiso go ya ka karolo 65 , 66 kana 69 , kana go tlhabolola kana go phimola kitsiso e e jalo go ya karolo 68 kana 72, a latele tirego ya ditherisano go ya ka dikarolo 96 le 97.
KGAOLO 6
PATLISISO YA DITSHEDI, PHITLHELELO LE KGAOGANO YA TSHIAMELO
Maikaelelo le tiragatso ya Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go-
a laola patlisiso ya ditshedi tsa matheriale wa tlhago o o tswang mo metsweding ya baoloji ya tlholego; le b go tlamelela kgaogano ya ditshiamelo e e siameng e e lekanang e e tswang mo patlisisong ya disthedi tsa matheriale wa tlhago o o tswang mo metsweding ya baoloji ya tlholego.
Kgaolo e e dira kwa -
a patlisisong ya ditshedi wa tlhago o o tswang mo metsweding ya baoloji ya tlhago; le b thomelo ntle go tswa Rephaboliking, ka mabaka a patlisiso ya ditshedi tsa metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina ke Tona ka kitsiso mo Kaseteng.
Mo Kgaolong e -
metswedi ya baoloji ya tlholego" -
a e tsenyeletsa -
i metswedi ya baoloji ya tlholego efe kana efe e e tlhalosiwang mo karolong 1, e ka bo e kgobokantswe go tswa tlhagong e e tlhaga kana e fitlheletswe go tswa motsweding o mongwe ofe kana ofe, go tsenyelediwa diphologolo, dimela kana ditshedinyana tse dingwe tsa tlholego tsa ditshedi tsa methalethale tsa tlholego tse di tlhabolotsweng, di tsadisitswe kana di beilwe mo botshwarweng kana di tlhabolotswe kana di fetotswe ka tsela efe ka mokgwa wa thekenoloji ya ditshedi;
ii semela se se itiretsweng, pharologano, dipharologantsho tsa tlhago, sentshwa, setshedi sa sebedi kana karolo e e nonneng ya ditshedi tsa methalethale tsa tlholego efe kana efe dimela kana ditshedinyana tse dingwe tse di tewang mo tlaleletsong i;; le iii diphologolo tse di sa tlwaelegang dife kana dife, dimela kana ditshedinyana tse dingwe, di ka bo di kgobokantswe go tswa tlhagong e e tlhaga kana di fitlheletswe go tswa motsweding o mongwe ofe oo, ka tiriso ya thekenoloji ya ditshedi, di fetotswe ka matheriale wa tlhago ofe kana ofe kana kopamo ya khemikhale e e fitlhelwang mo methalethaleng ya ditshedi tsa tlholego kana diphologolo dife kana dife, dimela kana ditshedinyana tse dingwe tse di tewang mo temana tlaleletsong i kana ii; fela b e ntsha -
i matheriale wa tlhago wa tshimologo ya motho;
ii diphologolo tse di sa tlwaelegang dife kana dife, dimela kana ditshedinyana tse dingwe dife kana ditshedinyana tse dingwe tse di tewang mo temaneng a iii; le iii metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina go ya ka Tumalano ya Boditšhabatšhaba mo Metsweding ya Semela sa Tlhago sa Dijo le Temothuo; le metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina" e kaya metswedi ya baoloji ya tlholego efe kana efe ya kwalo ya maina go ya ka karolo tlaleletso (b).
Kgaolo e e tshwanetse go ranolwa go ya ka molao ofe kana ofe o o dirang.
Patlisiso ya ditshedi e e amang metswedi ya baoloji ya tlholego
Motho a ka se, kwa ntle ga tumelelo e e rebotsweng go ya ka Kgaolo 7, a tshwaragana le patlisiso ya matheriale wa tlhago go tswa metsweding ya baoloji ya tlholego.
Tumelelo e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 1 e ka ntshiwa fa fela -
a motho kana baagi ba ba tlamelang kana ba ba neelang phitlhelelo kwa metsweding ya baoloji ya tlholego ka mabaka a patlisiso ya ditshedi e e jalo, a dumetse mabaka le maemo a tumalano le kgaogano ya tshiamelo e e tla laolang tshiamelo e e jalo kana phitlhelelo; le b Tona go ya ka karolo 802 o rebotse tumalano ya kgaogano ya tshiamelo e e tshisintsweng magareng ga mekgatlho.
Tumelo e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 2 a e tshwanetse go bewa mo karolong e e tletseng ya tshedimosetso yotlhe e e maleba, go tsenyelediwa tiriso e e ikaeletsweng ya metsedi eo ya tlholego.
Bothati bo bo rebolang bo bo tlhalosiwang go ya ka karolo 94 -
a bo ka tsenya yo o kopang tumelelo le mekgatlho e mengwe mo mabakeng le maemong a tumalano ya kgaogano ya tshiamelo;
b bo ka tsamaisa dipuisano magareng ga mokopi le mekgatlho e mengwe, le go tlhomamisa gore dipuisano tseo di dirilweng mo tekatekanong;
c ka kopo ya Tona, bo tshwanetse go tlhomamisiwa gore thulaganyo ya go kgaogana tshiamelo e e dumalanweng magareng ga mokopi le mekgatlho e mengwe e siame le go lekana;
d bo ka dira dikatlanegiso kwa go Tona; le e bo tshwanetse go dira ditiro tse dingwe dife tse di ka tlhalosiwang.
Ditumalano tsa kgaogano ya tshiamelo
Tumalano ya kgaogano ya tshiamelo e tshwanetse -
a e nne mo sebopegong se se tlhalositsweng;
b e tlhomamise -
i mofuta wa metswedi ya baoloji ya tlholego e patlisiso ya ditshedi e e maleba e amanang nayo;
ii karolo kana motswedi go tswa kwa metsweding ya baoloji ya tlholego e e tla kgobokanngwang kana go bonwa;
iii khwantheti ya metswedi ya baoloji ya tlholego e e tla kgobokanngwang kana ya bonwa; le iv ditiriso tsa jaanong le tse di nonofileng tsa metswedi ya baoloji ya tlholego;
c go neela mekgatlho maina kwa tumalanong ya go kgaogana ga tshiamelo;
d go baya mokgwa o mo go ona le sekgala se mo go sona metswedi ya baoloji ya tlholego e tshwanelwang ke go dirisiwa kana go tlhabololwa ka mabaka a patlisiso ya ditshedi e e jalo ; le e go baya mokgwa o mo go ona motho le sekgala se mo go sona motho kana baagi ba ba tlamelang metswedi eo ya baoloji ya tlholego ba tla kgaoganang morokotso ofe kana ofe, lotseno kana ditshiamelo tse dingwe tse di ka tlhagang go tswa mo lotsenong kana ditshiamelo tse dingwe tse di tswang go tswa mo go khomešelaeseng ka patlisiso ya disthedi ya metswedi ya baoloji ya tlholego e e jalo; le f go rekota dintlha tsa ditshiamelo dife tse di jalo.
tumalano ya kgaogano ya tshiamelo -
a e tshwanetse go romelwa kwa go Tona go rebolwa; le b ga e direge kwa ntle ga fa e rebotswe ke Tona.
Thomelo ntle ya metswedi ya baoloji ya tlholego ya kwalo ya maina
Motho a se, kwa ntle ga tumelelo e e ntshitsweng go ya ka Kgaolo 7, a romele ntle go tswa Rephaboliking metswedi ya baoloji ya tlholego efe kana efe ya kwalo ya maina ka mabaka a patlisiso kana patlisiso ya ditshedi.
Tumelelo e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 1 e ka nna ya rebolwa fela fa -
a motho kana baagi ba ba tlamelang kana ba ba nayang phitlhelelo kwa metsweding ya baoloji ya tlholego e e maleba ya mabaka a thomelo e e jalo ba dumetse go ya ka mabaka le maemo a tumalano ya matheriale o o fetisitsweng o o tla laolang tshiamelo e e jalo kana phitlhelelo; le b Tona go ya ka karolo 822 o rebotse tumalano ya phetiso ya matheriale e e tshisintsweng magareng ga mekgatlho.
Tumalano e e boletsweng mo karolo tlaleletsong 2 a e tshwanetse go bewa mo kutololong e e tletseng ya tshedimosetso yotlhe e e maleba, go tsenyeletsa tiriso e e ikaeletsweng ya metswedi ya baoloji ya tlholego.
Bothati bo bo rebolang bo bo tlhalositsweng go ya ka karolo 94-
a bo ka tsenya mokopi le mekgatlho e mengwe go ya ka mabaka le maemo a tumalano ya phetiso ya matheriale;
b bo ka tsamaisa dipuisano magareng ga mokopi le mekgatlho e mengwe, le go tlhomamisa gore dipuisano tseo di dirwa mo tekatekanong;
c ka kopo ya Tona, bo tshwanetse go tlhomamisa gore thulaganyo ya kgaogano ya tshiamelo e go dumalanweng ka yona magareng ga mokopi le mekgatlho e mengwe e siame le go lekana;
d bo ka dira dikatlanegiso kwa go Tona; le e bo tshwanetse go dira ditiro tse dingwe dife tse di ka tlhalosiwang.
Ditumalano tsa tshutiso ya matheriale
Tumalano ya tshutiso ya matheriale e tshwanetse -
a go nna mo sebopegong se se tlhalositsweng;
b go tlhomamisa -
i dintlha tsa motlamedi, moromela ntle le moamogedi wa metswedi ya baoloji ya tlholego;
ii mofuta wa metswedi ya baoloji ya tlholego e e tla romelwang ntle;
iii lefelo kana motswedi go tswa kwa metsweding ya baoloji ya tlholego e tla kgobokanngwa, ya bonwa kana ya tlamelwa;
iv khwantheti ya metswedi ya baoloji ya tlholego e e tla romelwang ntle;
v lebaka le ka lona metswedi ya baoloji ya tlholego e tla romelwang ntle;
vi ditiriso tsa jaanong le tse di nonofileng tsa metswedi ya baoloji ya tlholego; le vii go tlhalosa maemo a ka fa tlase ga ona moamogedi a ka tlamelang metswedi ya baoloji ya tlholego e e jalo, kana dikokomane tsa bona go ya lekokong la boraro.
tumalano ya tshutiso ya matheriale -
a e tshwanetse go romelwa kwa go Tona go bona thebolo ; le b ga e dire kwa ntle le fa e rebotswe ke Tona.
Tlhomo ya Letlole la Therasete ya Patlisiso ya ditshedi
Letlole la Therasete la Patlisiso ya ditshedi le tlhomilwe le mo go lona madi otlhe a a tswang ditumalanong tsa tshiamelo e e kgaoganweng kana ditumalano tsa phetiso ya matheriale, le le kolotiwang beng le batlamedi ba metswedi ya baoloji ya tlholego, le go tshwanetseng go duelwa, go tswa mo dituelong tsotlhe go ya baamogeladitshiamelong le tshwanetse go dirwa.
Madi otlhe a a duetsweng mo letloleng la therasete la patlisiso ya ditshedi ka fa teng ga bokao jwa karolo 131fii ya Molao wa Setšhaba wa Tsamaiso ya Ditšhelete.
Mokaedi Kakaretso -
a o tshwanetse go tsamaisa Letlole ka tsela e e tlhalosegang; le b o ikarabelela madi a a mo Letloleng go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba
KGAOLO 7
DITUMELELO
Maikaelelo a Kgaolo
Maikaelelo a Kgaolo e ke go tlamelela taolo ya go rebola bothati ba go dumelela -
a ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang disepesimene tsa -
i ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng go ya ka karolo 561;
ii ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle go ya ka karolo 641; kana iii ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina go ya ka karolo 701;
b ditiro tse di laolwang go ya ka kitsiso e e phasaladitsweng go ya ka karolo 562; kana c patlisiso ya ditshedi e e amang metswedi ya baoloji ya tlholego go ya ka karolo 791; kana d thomelo ntle ya metswedi ya baoloji ya tlholego ya patlisiso kana patlisiso ya ditshedi go ya ka karolo 811.
Karolo 1
Tsela ya tumelelo
Kopo ya ditumelelo
Motho a ka nna a dira kopo ya tumelelo ka go tsenya kopo mo foromong e e tlhalositsweng kwa bothating.
Bothati bo bo rebolang bo ka -
a kopa mokopi go neelana ka tshedimosetso ya tlaleletso pele bo sekaseka kopo;
b tlhoka mokopi go kgotsofatsa ka maemo a a utlwalang a a jalo jaaka go ka bewa pele go rebolwa kopo;
c rebola tumelelo ntle le mabaka kana go e rebola go ya ka mabaka; kana d gana tumelelo.
Tshwetso ya bothati bo bo rebolang go rebola kana go gana ka tumelelo kana go e rebola go ya ka mabaka, go tshwanetse go tlhomama le -
a ditshiamelo tse di dirang tsa Molao o;
b ditheo tsa bosetšhaba tsa tsamaisoba tikologo;
c letlhomeso la bosetšhaba la ditshedi tsa mefutafuta;
d maano a mangwe afe kana afe a a tshotsweng kana a rebotswe go ya ka Kgaolo 3;
e ditumalano tsa boditšhabatšhaba dife kana dife tse di dirang tse di tlamang mo Rephaboliking;
f Molao wa Kgodiso wa Tsamaiso ya Bosiamisi, 2000 Molao Nomoro 3 wa 2000;
g ditlhokego dife kana dife tse di ka tlhalosiwang.
Fa maemo a a gapeletsang a tlhaloseditswe mofuta ofe kana ofe wa tumelelo, bothati bo bo rebolang bo ntse bo ka se rebole tumelelo ya mofuta oo go na le se se tsamaisanang le maemo ao.
Fa kopo e gannwe, bothati bo bo rebolang bo tshwanetse go neela mo nakong mabaka a tshwetso kwa mokoping ka go mo kwalela.
Ditshekatsheko tsa kotsi le bopaki jwa moitseanape
Pele go ntshiwa tumelelo, bothati bo bo rebolang bo ntse ka go kwala jwa tlhoka mokopi go bo tlamela, ka ditshenyegelo tsa mokopi, ka tshekatsheko ya kotsi e e kemetseng kana bopaki jwa moitseanape jaaka bothati bo bo rebolang bo ka tlhomamisa.
Ditumelelo
Tumelelo -
a e tshwanetse go tlhalosa -
i lebaka le e le reboletsweng;
ii lobaka lo e tla nnang e dira; le iii merero e mengwe efe kana efe e e ka tlhalsiwang;
b e ka nna ya rebolwa ka maemo a a tlhalositsweng mo tumelelong; le c e tshwanetse go nna mo foromong e le dintlha tse dingwe tse di jalo jaaka go ka tlhalosiwa.
Tumelelo e e rebotsweng go ya ka karolo 88 ga e tlamolole motshodi kana motho ofe yo mongwe mo go tsamaelaneng le ditshiamelo tsa molao o o dirang ofe kana ofe o mongwe.
Ditlhokego tsa tlaleletso tse di amanang le ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle le tse di anamang
Bothati bo bo rebolang bo ka rebola tumelelo ya tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina fela fa -
a ditsamaiso tse di lekanang di latetswe ke mokopi go sekaseka dikotsi le dikutlwalo tse di maatla tse di amanngwang le tiro e e lekanyediwang;
b ditshedi tsa methalethale tse di maleba di bonwe go nna le botlhaswa kana bokgoni bo bo anamang;
c ditshiamelo tsa go dumelelwa tiro di botlhokwa bo bogolo go na le ditshenyegelo tse di amanngwang le go thibela kana go phekola tshenyo efe kana efe e e latelang kwa tikologong kana mefutafuteng ya ditshedi; le d go kgotsofatsa gore dikgato tse di lekaneng di tserwe ke mokopi go thibela go sutlha le kgasano ya ditshedi tsa methalethale.
Ditumelelo tse di tshwaraganngwang
Fa e le gore go dirwa ga tiro e e boletsweng mo go karolo 87 e laolwa gape go ya ka molao o mongwe, bothati bo bo maatlafaditsweng ka fa tlase ga Molao go rebola ditumelelo malebana le tiro eo bo ka -
a diragatsa maatla a bona a a kopaneng; le b go ntsha tumelelo e le nngwe e e kopaneng mo boemong jwa tumelelo e e atlhologantsweng le tetlelelo.
Bothati bo bo maatlafaditsweng ka fa tlase ga molao o mongwe bo ka rebola tumelelo e e kopaneng ya tiro e e fa isong fa bothati boo bo tlhomamisitswe go ya ka Molao o gape jaaka bothati bo bo rebolang jwa ditumelelo malebana le tiro eo.
Tumelelo e e tshwaraganeng e ka nna ya ntshiwa fela fa -
a ditshiamelo tse di maleba tsa Molao o le tsa molao o mongwe oo go tsamaisanwe natso ; le b tumelelo e tlhalosa -
i ditshiamelo tsa mongwe le mongwe go ya ka se o se ntsheditsweng; le ii bothati kana botlhe ba ba e rebotseng.
Phimolo ya ditumelelo
Bothati bo bo rebolwang bo bo ntshitseng tumelelo bo ka nna ba phimola tumelelo fa -
a tumelelo e ne e rebotswe ka ntlha ya dikemedi tse di latlhang kana tse di fosagetseng ka mokopi kana motho yo o dirang mo boemong ba mokopi; kana b mokopi kana motshola tumelelo a tlodile kana a feitse go tsamaisana le -
i maemo afe kana afe a tumelelo;
ii tshiamelo efe kana efe ya Molao o kana molao o mongwe o o laolang tiro e e dumeletsweng; kana iii molao ofe wa kwa ntle o o laolang tiro e e dumeletsweng.
Karolo 2
Boikuelo
Boikuelo bo tla tsenngwa le Tona
Mokopi yo o ikutlwang a utlwile botlhoko ka tshwetso ya bothati bo bo rebolang go ya ka karolo 85 (c)kana (d), kana motshola tumelelo yo tumelelo ya gagwe e phimotsweng go ya ka karolo 90, a ka tsenya boikuelo le Tona kgatlhanong le tshwetso mo malatsing a le 30 morago ga go itsesiwe ka tshwetso.
Tona o tshwanetse gongwe -
a a sekaseke le go swetsa ka boikuelo;
b a lebisetse gape boikuelo kwa go Mokhuduthamaga ya merero ya tikologo mo porofenseng e e maleba go sekaseka le go swetsa ka boikuelo; kana c go tlhomamisa phanele ya batho go sekaseka le go swetsa boikuelo.
Boikuelo ga bo emise tshwetso kgatlhanong le boikuelo bo bo tsentsweng kwa ntle ga fa Mokhuduthamaga kana phanele ya go ikuela e e sekasekang boikuelo e lebisa ka tsela e nngwe.
Diphanele tsa boikuelo
Fa Tona a swetsa gore boikuelo bo tshwanetse go sekasekiwa le go swediwa ke phanele ya boikuelo, Tona o tshwanetse go tlhomamisa -
a palo ya batho ba kitso e e maleba jaaka maloko a phanele; le b a le mongwe wa maloko a phanele jaaka leloko le le tshwereng.
Leloko le le tshwereng la phanele ya boikuelo le swetsa gore phanele e kopana leng le gore kae.
Phanele ya boikuelo e tshwanetse -
a go sekaseka le go swetsa boikuelo go ya ka tsamaiso e e tlhalositsweng ; le b go tshola rekoto ya ditsweletso tsa yona le ditshwetso.
Ditshwetso
Tona, Mokhuduthamaga kana panele ya boikuelo e e sekasekang boikuelo ba ka -
a ka le lengwe ba tshola kana ba gana boikuelo; le b fa ba tshola kana ba gana boikuelo, ba dira ditaolelo tse dingwe tse di jalo jaaka go ka nna maleba.
Fa boikuelo bo tshotswe kgatlhanong -
a le kgano go rebola tumelelo, Tona, Mokhuduthamaga kana phanele ya boikuelo ba ka rebola tumelelo kwa ntle ga mabaka kana go ya ka mabaka;
b le lebaka go ya ka fa tumelelo e neng e rebotswe ka teng, Tona, Mokhuduthamaga kana phanele ya boikuelo ba ka nna ba gogela morago kana ba tlhabolola maemo; kana c go phimola tumelelo, Tona, Mokhuduthamaga kana phanele ya boikuelo ba ka busetsa tumelelo.
KGAOLO 8
TSAMAISO YA MOLAO
Karolo 1
Melawana
Melawana ka Tona
Tona a ka nna a dira melawana e e amanang le -
a go tlhokomela tatelo ya, le tiragatso ya ditlwaelo le maemo a a tewang mo go karolo 9;
b i go tlhomamisa dithwe tsa naga tse di ka bong di neela bothati ka ditumelelo tse di tewang mo go karolo 561 kana 2;
ii go tsamaisa tiragatso le kgapeletso ya karolo 561 kana kitsiso nngwe le nngwe go ya ka karolo 562;
iii go diragadiwa ga tiro e e lekanyeditsweng e e amang sepisimene sa ditshedi tsa methalethale ya kwalo ya maina e e tshosediwang kana e e sireleditsweng iv go tsamaisa tiragatso le kgapeletso ya tumalano ya boditšhabatšhaba e e laolang kgwebo ya boditšhabatšhaba mo disepesimeng tsa kwalo ya maina tsa ditshedi tsa methalethale tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng tse di tlamelang mo Rephaboliking, v go fokotsa tsosetso ya phalolo mo methalethaleng ya ditshedi tse di tlhaga tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng;
vi go fokotsa tshosetso kwa seriting sa ekholoji sa ditshedi tsa tikologo tsa kwalo ya maina;
vii boleng le tsamaiso ya go dira ya bothati ba saense;
kana viii gore tiriso ya ditshedi tsa mefutafuta e tsamaisa ka tsela ya ekholoji e e tswelelang;
c i dithwe tsa naga tse di tlhomilweng tse e ka nnang bothati bo bo rebolang ditumelelo a a kwang mo go karolo 661 kana 701;
ii dithwe tsa naga tse di tlhomilweng tse e ka nnang bothati bo bo kgoneng go diragatsa le go gapeletsa ditshiamelo tsa Kgaolo e;
iii go tsamaisa tiragatso le kgapeletso ya karolo 64, 66 kana 70;
iv go tlhalosa maemo a a gapeletsang a tumelelo efe kana efe e e ntshitsweng go ya ka karolo 641 kana 701;
v tshekatsheko ya dikotsi le kutlwalo e e kgoneng mo mefutafuteng ya ditshedi ya ditiro tse di lekanyeditsweng tse di amang disepesimene tsa ditshedi tsa methalethale tsa kwa ntle kana ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina; le vi taolo le nyeletso ya ditshedi tsa methalethale tse di anamang tsa kwalo ya maina;
d i dithwe tsa naga tse di tlhomilweng tse di ka bong di le bothati bo bo ntsheng jwa ditumelelo tse di tewang mo go karolo 81;
ii kagego le diteng tsa, le ditlhokego le kaelo ya; ditumalano tsa kgaogano ya tshiamelo le ditumalano tsa phetiso ya matheriale;le iii madi a a duelwang malebana le ditumalano tsa kgaogano ya tshiamelo le ditumalano tsa phetiso ya matheriale; le iv botsamamaisi ba Letlole la Therasete ya Patlisiso ya ditshedi;
e i maemo a ya go ya ka bothati bo bo rebolang bo ka ntsheng ditumalano go ya ka Molao o;
ii tsamaiso e e tla latelang le madi a a tla duelwang malebana le go tsenngwa le tshekatsheko ya dikopo tsa ditumelano;
iii dithata tsa bothati bo bo rebolwang fa go sekasekwa le go swetsa dikopo tse di jalo ;
iv maemo a ka ona bakopi ba tshwanetseng go tsamaisana nao pele kana morago ga go tsenya dikopo tsa bona;
v ditirego tsa ditherisano tse di maleba;
vi bothati bo tumelano ya bona e tlhokegang pele ditumelelo di ka rebolwa;
viii maemo a mo go ona dikopo di tshwanetseng go ganwa kana go ka rebolwa;
ix sebopego le diteng tsa ditumelelo;
x maemo a mo go ona ditumelelo di tshwanetseng go rebolwa, kana dikaelo tsa go tlhomamisa maemo a mo go ona ditumelelo di ka rebolwang;
xi mekgwa, ditsamaiso le maemo a tumelelo a go gapeletsa tsamaelano le maemo a tumelelo;
xii go neelana ka tshireletso ya tlotlo mo tlamegong efe kana efe e e ka tlhagelelang go tswa mo go direng tiro e e lekanyeditsweng e e dumeletsweng ka tumelelo, le sebopego sa tshireletso e e jalo;
xiii lobaka lwa go dira ga ditumelelo;
xvi tsamaiso e e tla latelwang le madi a a tla duelwang malebana le go tsenngwa le tshekatsheko ya boikuelo; le xvii morero o mongwe ofe kana ofe o o ka tlhokegang go tsamaisa tiragatso ya Kgaolo e;
f morero o mongwe ofe o o ka tlhalosiwang go ya ka Molao o; le g morero o mongwe ofe kana ofe o o ka tlhokegang go tsamaisa tiragatso ya Molao o.
Molawana ofe kana ofe o o nang le ditlamorago tsa lotseno lwa lokgetho ka tlhamalalo o ka dirwa fela ka kutlwano le Tona ya Ditšhelete.
Pele go phasaladiwa melawana efe kana efe go ya ka karolo tlaleletso 1, kana tlhabololo nngwe le nngwe kwa melawaneng, Tona o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano go ya ka dikarolo 96 le 97.
Karolo tlaleletso 3 ga e tlhoke go diragadiwa kwa phetogong e e sa utlwaleng thata ya melawana.
Kakaretso
Melawana e e dirilweng go ya ka karolo 94 e ka -
a lekanyetsa kana ya thibela kgato efe kana efe e ka nna ka gongwe gotlhelele kana ka mabaka;
b go dirisiwa -
i ka kakaretso go ralala Rephaboliki kana porofense, jaaka go ka bo go ntse, kana felo mo lefelong le le tlhalositsweng kana setlhopha sa mafelo;
ii ka kakaretso kwa bathong botlhe kana fela kwa setlhopheng se se tlhalositsweng sa batho;
iii ka kakaretso malebana le ditshedi tsa methalethale kana fela kwa methalethaleng ya ditshedi tse di tlhalositsweng kana setlhopha fela sa ditshedi tsa methalethale o ; kana iv ka kakaretso malebana le ditumelelo tsotlhe kana boikuelo kana setlhopha se se tlhalositsweng fela sa ditumelelo kana boikuelo; kana c go farologanya magareng ga go farolagana ga -
i mafelo kana ditlhopha tsa mafelo;
ii batho kana ditlhopha tsa batho;
iii methalethale ya ditshedi kana ditlhopha tsa ditshedi tsa methalethale ; kana iv ditlhopha tsa ditumelelo kana bokuelo.
Melawana e e dirilweng go ya ka karolo 94 e ka tlamela motho ofe kana ofe yo o tlolang kana a feila go tsamaelana le tshiamelo ya seo o molato wa bosenyi mme o tshwanelwa ke go bonwa molato go ya -
a kgolegelong ya lobaka lo lo sa feteng dingwaga tse tlhano;
b tefiso e e maleba; kana c tsoopedi tefiso le kgolegelo e e jalo..
Karolo 2
Tirego ya ditherisano
Ditherisano
Pele go diragadiwa dithata tse di, go ya ka tshiamelo ya Molao o, tse di tshwanetseng go diragadiwa go ya ka karolo e, le karolo 97, Tona o tshwanetse go latela tirego ya ditherisano jaaka go ka nna maleba mo mabakeng.
Tona o tshwanetse, jaaka go ka nna maleba go ya ka karolo tlaleletso 1 -
a a rerisane le maloko a Kabinete a dikarolo tsa maikarabelo a tsona a tla amiwang ke tiragatso ya dithata;
b go ya ka ditheo tsa taolo ya tirisanommogo jaaka e beilwe mo Kgaolong 3 ya Molaotheo, go rerisana le Mokhuduthamaga wa merero ya tikologo ya porofense nngwe le nngwe e e tla amiwang ke tiragatso ya dithata; le c go dumelela go nna le seabe ga setšhaba mo tiregong go ya ka karolo 97.
Go nna le seabe ga Setšhaba
Tona o tshwanetse go neela kitsiso ya tiragatso e e tshisinngwang ya dithata tse di maleba -
a mo Kaseteng; le b bogolo mo kuranteng e le nngwe e e phatlhaladiwang ka bosetšhaba, kana fa e le gore tiragatso ya dithata e tla ama lefelo le le rileng fela, mo kuranteng bogolo e le nngwe e e phatlhaladiwang mo lefelong leo.
Kitsiso e tshwanetse go -
a laletsa maloko a setšhaba go romela kwa go Tona; mo malatsing a le 21 a phasalatso ya kitsiso mo Kaseteng, dikemedi tse di kwadilweng mo, kana dikganetso kwa tiragatsong e e tshisinngwang ya maatla; le b tshola tshedimosetso e e lekaneng go kgontsha maloko a setšhaba go romela dikemedi tsa bokao kana dikgano
Tona a ka, mo mabakeng a a maleba a dumelela motho yo o nang le kgatlhego kana baagi go tlhagisa dikemedi tsa molomo kana dikgano kwa go Tona kana motho yo o tlhomilweng ke Tona.
Tona o tshwanetse go neela tshekatsheko e e maleba kwa dikemeding tsotlhe kana dikgano tse di amogetsweng kana tse di tlhagisitsweng pele go diragadiwa maatla.
KGAOLO 9
DITLOLOMOLAO LE DIKOTLHAO
Ditlolomolao
Motho o molato ka tlolomolao fa motho yoo a tlola kana a palelwa ke go tsamaisana le tshiamelo ya -
a karolo 561, 641, 662, 701, 791 kana 811;
b kitsiso e e phasaladitsweng go ya ka karolo 562; kana c kaelo e e rebotsweng go ya ka karolo 682 kana 723.
Motho yo e leng motshodi wa tumelelo o molato wa tlolomolao fa motho yoo-
a a tlodile kana a paletswe ke go tsamaisana le tlamelo ya 681 kana 721;
b a dirile tiro e tumelelo e neng e rebotswe ka tsela e nngwe go na le go ya ka mabaka a a tsamaelanang le se tumelelo e neng e se reboletswe; kana c go dumelela kana go letla motho ofe kana ofe yo o mongwe go dira, kana go tlholega go dira, sengwe le sengwe se e leng molao go ya ka temana a kana b.
Motho o molato ka tlolomolao fa motho yoo-
a ka bonwenwee a fetola tumelelo efe kana efe;
b a bopa kana a kopisa e sa ka molao lokwalo ka mabaka a go le fetisa jaaka tumelelo;
c a fetisa, a dirisa, a fetola kana a na le lokwalo mo go ena lo lo fetotsweng kana lo fosagatse lo lo tshwanelwang ke go nna tumelelo; kana d ka kitso a dira seteitemente se se fosagetseng kana pegelo ka mabaka a go bona tumelelo.
Dikotlhao
Motho yo o atlhotsweng ka molao go ya ka karolo 102 o tshwanelwa ke tefiso, kana kgolegelo ya lobaka lo lo sa feteng dingwaga tse tlhano , kana tsoopedi tefiso e e jalo le kgolegelo e e jalo.
Tefiso go ya ka karolo tlaleletso 1 e ntse e ka se fete -
a bokana bo bo tlhalositsweng go ya ka Molao o o Laolang Dituelo tse Dikgolo , 1999 Molao Nomoro 101 wa 1991; kana b fa motho a atlholetswe molato o o amang sepesimene sa ditshedi tsa methalethale tsa kwalo ya maina tse di tshosediwang kana tse di sireleditsweng, bokana bo bo tlhomamisitsweng go ya ka temana a kana bo bo lekanang garago boleng ba khomese ya sepesimene malebana le molato o o dirilweng, sefe se se ka bong e le se segolwane.
KGAOLO 10
TSE LE TSELE
Phimolo ya Molao 122 wa 1984
Molao wa Dikgwa, 1984 , o phimolwa ka Molao o.
Dipolokelo
Sengwe le sengwe se se dirwang go ya ka Molao wa Dikgwa, 1984 (Molao Nomoro 122 wa 1984), se ka, kana se tshwanetse go dirwa go ya ka Molao o o tshwanetseng go tswa o dirilwe go ya ka Molao o.
Motho yo ka bonako pele ga phimolo ya Molao wa Dikgwa, 1984, ka karolo 100 ya Molao a neng -
a a le leloko la Setheo sa Bosetšhaba sa Bothani, a nna leloko la Boto ya Setheo sa Boto ya Bosetšhaba ya Ditshedi tsa mefutafuta sa A forika Borwa mme a sala go nna leloko le le jalo go fitlha Tona a tlhoma maloko a Boto go ya ka karolo 15;
b motlhankedi mogolo wa Bothani ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa o nna mokhuduthamaga wa nama o sa tshwere wa Setheo sa Bosetšhaba sa Ditshedi tsa mefutafuta mme o sala go nna mokhuduthamaga wa go fitlha Boto e tlhoma motho jaaka motlhankedi mogolo wa Setheo go ya ka karolo 29; le c maloko a badiri otlhe a Setheo sa Bosetšhaba sa Bothani, go tsenyelediwa mokhuduthamaga wa sona, a tshwanetse go tsewa jaaka a a setseng a tlhomilwe go ya karolo 30 jaaka maloko a badiri a Setheo sa Bosetšhaba sa Ditshedi tsa mefutafuta sa Aforika Borwa go ya ka maemo a tirelo a a tshwanang a a dirilweng mo go bona ka bonako pele ga phimolo ya Molao wa Dikgwa, 1984.
Karolo tlaleletso 2 c ga e ame phensene, maikhutso le ditshiamelo tse dingwe tse di kokotlegelelang maloko a badiri e e boletsweng mo go karolo tlaleletsong eo pele ga phimolo ya Molao wa Dikgwa, 1984, mme ditshiamelo tse di jalo di tshwanetse go tlotliwa jaaka e kete go ne go se kgaogo mo tirelong ya tsona.
Go tloga letlha la nyeletso ya Molao wa Dikgwa, 1984 -
a matlotlo otlhe le melato le ditshwanelo tsotlhe le ditlamego tsa Setheo sa Bosetšhaba sa Bothani di beilwe mo Setheong sa Ditshedi tsa mefutafuta sa Aforika Borwa; le b tekano efe kana efe mo Letloleng la Bosetšhaba la Setheo sa Bothani le le boletsweng mo karolong 64 ya Molao oo le tshwanetse go duelwa kwa Setheong sa Bosetšhaba sa Ditshedi tsa mefutafuta sa Aforika Borwa.
Diporojeke tsa patlisiso ya ditshedi tse di leng teng
Leloko lefe kana lefe le le amegang kwa tshimologong ya Kgaolo 6 mo porojekeng ya patlisiso ya ditshedi e mo go yona karolo 80 e dirang, le ka nna le mororo ka karolo eo la tswelela ka porojeke le sa letile dipuisano le go tsenela mo tiragatsong ya tumalano ya kgaogano ya tshiamelo e e maleba go ya ka Kgaolo eo.
Karolo tlaleletso 1 e fela ngwaga o le mongwe morago ga fa Kgaolo 6 e simolotse.
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
Molao o o bidiwa Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo ya Ditshedi tsa mefutafuta 2003, mme o simolola ka letlha le le tlhomamisitsweng ke Moporesidente ka Kgoeletso mo Kaseteng.
<fn>tsn_Article_National Language Services_LEFAPHA LA TEMOTHUO (2004).txt</fn>
LEFAPHA LA TEMOTHUO
MOLAO WA POLOKEGO YA NAMA, 2000
MELAWANA YA NAMA E KHIBIDU
Tona ya Temothuo e ne, go ya ka karolo 22 ya Molao wa Polokego ya Nama, 2000 (Molao No. 40 wa 2000), ya dira melawana e e tlhagisitsweng mo Mametlelelong.
MAMETLELELO
THULAGANYO YA DITENG TSA MELAWANA YA NAMA E KHIBIDU
KAROLO
Setlhogo
Lephata
Molawana
Tsebe
IX
XII
Kakaretso : Ditlhaloso
Dikopo tsa kwadiso
Neelano ya taelo
Ditlhokego tsa kwadiso ya botlhabelo jwa nama e khibidu
A. Bokana jwa matheriale bo bo tsenngwang mo tiregong ya tlhagiso le ditlhokego tse dingwe tsa dikereiti
B. Ditlhokego tsa meago ya botlhabelo botlhe ya tirelo tlhagiso tlase le godimo
C. Tsamaiso ya ditiro tsa boitekanelo le merero e e amanang le:
go tshola mateng go sega le tirego go tsidifatsa le go gatsedisa go beleseletsa dikumo tsa nama sepalangwa bophepa
Tsamaiso ya boitekanelo le dithulaganyo tsa palotlhotlhwa
Ditlhokego tsa boitekanelo tsa batho ba ba tsenang mo botlhabelong
Kalafi ya setho mo diphologolong le tirego ya tlhabo
Batlhatlhobi ba nama
Matshwao le go tshwaya
Kalafi ya matheriale o o senyegileng, jj.
Melawana ya thomelo ntle
Melawana ya thomelo teng
Dikgololo (mefutafuta yotlhe):
Tiriso ka mong
Tlhabelo ya sedumedi mo botlhabelong
Ditshiamelo tsa bofelo:
Boikuelo
Setlhogo se se khutshwane
Thulaganyo 1
KAROLO I
KAKARETSO
Ditlhaloso
Mo melawaneng e, lefoko lengwe le lengwe kana tlhaloso e kwa go yona bokao bo neilweng mo Molaong e tla nna le bokao boo mme -
a "Molao" o kaya Molao wa Polokego ya Nama, 2000 Molao No. 40 wa 2000;
b "nama e e rebotsweng" e kaya nama e e rebotsweng ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng;
c "setoto" se kaya setoto se se apesitseng se se ntshiwang go tswa phologolong morago ga fa letlalo kana boboa mo lebakeng la dikolobe, mateng, diretlwa, maoto le tlhogo mo lebakeng la dikgomo, dinku, dipodi, mogatla mo lebakeng la dikgomo, letswalo le dithele tse di amusing di tlositswe;
d "mafelo a a phepa" a tsenyeletsa kamore ya paakanyo, foo dikgoropa tse di apesitsweng le mateng a mahibidu a tshwarwang, a tsidifadiwang le go romelwa, mmogo le botlhapelo le ditshiamelo tsa go ja tsa badiri ba ba dirang mo mafelong a mme fa go tlametsweng, ditshiamelo tsa go tlhatswa dikoloi tsa go rwala nama, botlhatswetso, diofisi le laboratori;
e "matheriale o o senyegileng" o kaya phologolo kana dikarolo tsa phologolo tse di tlhatlhobilweng le go lemogiwa, kana go tlhomamisitswe ka mokgwa o mongwe, go bo di sa amogelwe go jewa ke batho le diphologolo mme go tlhokega go opafatsa kana tshenyo;
f "lefelo le le senyegileng kana kamore" e kaya lefelo kana kamore e e laoletsweng go tshola matheriale o o senyegileng;
g "go sega" go kaya go ntsha marapo le go nathoganya ditoto;
h "nama e e letisitsweng" e kaya setoto le dithwe kana dikarolo tsa teng tse di belaelwang ke motlhatlhobi, ka nako ya tlhatlhobo ya ntlha, go bo e sa amogelesege go jewa ke batho le go beelwa tlhatlhobo ya bobedi;
i "mafelo a a leswe" a tsenyeletsa bonno jwa diphologolo, ditshiamelo tsa botlhatswetso jwa dikoloi tsa go rwala leruo, lefelo la kidibatso, lefelo la go tswela madi, kamore ya go tlosa boboa mo lebakeng la dikolobe, mafelo foo matheriale o o seng maleba, matheriale o o senyegileng le mateng a a magwata a tshwarwang mmogo le botlhapelo le ditshiamelo tsa go ja tsa badiri ba ba dirang mo mafelong a;
j "go bùa" go kaya kamologanyo e e tswelelang, mo kamoreng ya go buela kana lefelo, ya phologolo go nna setoto kana matlhakore a setoto, dikarolo tse di lekaneng go jewa le matheriale o o seng maleba;
k "kamore ya go buela" e kaya kamore kana lefelo, le le amologaneng go tswa kamoreng e e tswelang madi kana lefelo, foo setoto se buiwang ka go tlosa maoto, tlhogo le letlalo, le kgamolo e a dirwa;
l "go gamola" go kaya tloso ya diteng tsa mesima ya kgotshwana le mpa;
m "sere se se thibetsweng" se kaya sere se se kotsi jaaka se tshisintswe mo melawaneng ka fa tlase ga Molao wa Dijewa, Dikhosemetiki le Dibolayatwatsi, 1972 Molao No. 54 wa 1972;
n "matheriale o o kgomang" o kaya matheriale mongwe le mongwe o o phuthelang o o kopanang ka tlhamalalo le nama;
o "matheriale o o seng maleba" o kaya dikarolo tsa phologolo tse di sa siamelang go jewa ke batho fela di sa tlhoke tshenngo;
p "tirelo ya tlhatlhobo ya nama" e kaya tiragatso ya tshekatsheko ya pele, ditlhatlhobo tsa ntlha le tsa bobedi tsa nama ka motlhatlhobi yo o kwadisitsweng yo o ka bong a thapilwe ke moabelwa mme a ka tsenya tsamaiso ya boitekanelo le taolo e e laolang jaaka go dumalanwe le motlhankedi mogolo wa porofensi wa botlhabelo bongwe le bongwe mme go tsenyeletsa go bega go go sa tsamaelaneng kwa motlhankeding mogolo wa porofensi;
q "go fetisiwa" go kaya fa e dirisitswe ka kopano le tlhatlhobo ya nama, gore nama e e jalo e rebotswe go jewa ke motho le phologolo mme e tempilwe ka setempe se se nang le lefoko "E REBOTSWE";
r "tlhatlhobo ya nama ya ntlha" e kaya tlhatlhobo, ka motlhatlhobi yo o kwadisitsweng, ya sekgoropa le dithwe tse ka tlhamalalo morago ga go bua le kgamolo go ya ka Karolo VI B:
s "tirego" e kaya go fetola nama, go na le go sega le go nathoganya, go kumaganya le go sila go oketsa nama;
t "porotokolo" e kaya tsamaiso e e rileng kana dikgato tse di totobetseng tse di ikaeletsweng go fokotsa kotsi mo maemong a a rileng, e e dumalanweng ke mekgatlho e e amegang le go rebolwa ka fa tlase ga melawana e, ke motlhankedi mogolo wa porofensi;
u "mateng a mahibidu" a kaya makgwafo, pelo, sebete, letswalo, lebete, leleme le tlhogo e e e sa apesiwang ya phologolo e e tlhabilweng;
v "motlhatlhobi yo o kwadisitsweng" o kaya motho yo o tshisintsweng mo go karolo 111c ya Molao, yo o kwadisitsweng ke motlhankedi mogolo wa porofense ka fa tlase ga molawana 111 go dira tirelo ya tlhatlhobo ya nama mo botlhabelong bo bo rileng;
w "tlhokego ya mafelo a dijo ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo" e kaya ditlhokego tsa boitekanelo tsa kakaretso tsa mafelo a dijo le sepalangwa sa dijo, o o phasaladitsweng mo Kitsisong ya Mmuso ya No. 918 ya 30 Phukwi 1999 ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo, 1977 Molao No. 63 wa 1977;
x "mateng a a magwata" a kaya mogodu, mala, maoto le letlalo mo tlhogong a phologolo e e tlhabilweng ntle le mo lebakeng la dikolobe foo tlhogo le maoto e leng karolo ya setoto;
y "tlhatlhobo ya bobedi ya nama" e kaya tlhatlhobo, ka ngaka ya diphologolo, ya setoto le dithwe tse di tlogetsweng ka nako ya tlhatlhobo ya nama ya ntlha go ya ka Karolo VI C; mme z "yuniti" mo kamanong le maemo a bokalo mo go tlhomamiseng matheriale o o mo tiregong wa nama e khibidu, e kaya -
i leradu le le lengwe, pholo kana poo kana dinamane tse pedi;
iii dinku tse thataro kana dipodi; kana iv dikolobe tse nne tse dinnye dikolobe tse di godiseditsweng dijo kana dikolobe tse pedi tsa sepeke kana kolobe ya soseije e le nngwe.
Kopo ya setifikeiti sa kwadiso 81a
Pele botlhabelo bo tlhomiwa ditshwantsho tsa modiro wa kago e e tshisinngwang di tshwanetse go romelwa go motlhankedi mogolo wa porofense go sekasekiwa le go rebolwa.
Mokgwa o ka ona kopo ya kwadiso ya tshiamelo ya go tlhaba e tshwanetseng go romelwa, jaaka go tshisinngwa mo karolong 81a ya Molao, ke gore mong wa tshiamelo o tshwanetse go romela go motlhankedi mogolo wa porofense yo mo lefelong la gagwe tshiamelo e beilweng -
a kopo e e tladitsweng sentle e e fitlhelwang go tswa motlhankeding mogolo wa porofense; le b sete e e feletseng ya ditshwantsho tsa modiro wa tshiamelo, fa e se kagego jaaka fa go tshisinngwa mo go 21 fa godimo.
Mokgwa wa go neelana ka taelo 102b
Mokgwa o ka ona taelo e tshwanetseng go tlhagisiwa kwa go mong wa botlhabelo jaaka o tshisintswe mo go karolo 10 (b) ya Molao ke -
a go e tlhagisa kwa go mong ka sebele;
b go e romela kwa atereseng ya poso ya mong; kana c go fekesa, ka imeile, kana ka mekgwa e mengwe ya ileketeroniki, kwa go mong yo, fa e le gore lokwalo lwa tshimologo lo gorositswe kwa go mong mo malatsing a le 7 a go romela kitsiso.
DITLHOKEGO TSA KWADISO YA BOTLHABELO JWA NAMA E KHIBIDU
Karolo 111a]
A. Matheriale wa mo tiregong le ditlhokego tse dingwe tsa dikereiti
Ditlhokego tsa botlhabelo jwa nama e khibidu ya magae
Go lebelelwa ditlhokego tse di beilweng mo go Karolo II B , gore botlhabelo bo kereitiwe jaaka Botlhabelo jwa nama e khibidu ya magae -
a matheriale wa tirego o ntse o ka se fete diyuniti tse pedi ka letsatsi;
b mafelo a tshwanetse gore a bo a ageletswe le go tlamelwa ka kgoro go laola phitlhelelo ya batho le diphologolo;
c tshiamelo ya go folosa ya pholoso e e siameng ya leruo e tshwanetse go tlamelwa;
d lesaka le tshwanetse go tlamelwa go neela leruo bonno go ya ka taolelo ya motlhankedi mogolo wa porofensi mo lebakeng lengwe le lengwe;
e mogotlha o gape o ka dirang jaaka lesaka le le ntle le le beilweng go bapa le lefelo la go tswela madi, o tshwanetse go tlamelwa;
f e tshwanetse go nna le kamore foo go tswela madi le paakanyo go dirwang;
g fa matlhabaphefo a sa tshasiwa, setswalo se se sireletsang se tshwanetse go tlamelwa;
h ditshiamelo tsa go ntsha madi a phologolo mo maemong a kgwagetso di tshwanetse go tlamelwa;
i mafelo a a ageletsweng a moselo a tshwanetse go tlamelwa go bapa le botlhabelo -
i go tshola, go tlhatswa le go tshola mateng a a magwata; le ii go tshola ditshola ka dikumo tse di sa jegeng pele di tlosiwa;
j mabati a tshwanetse go tlamelwa -
i foo diphologolo di tsenang mo botlhabelong;
ii foo dikgoropa le mateng a mahibidu a romelwang;
iii lebati foo diphologolo di tsenang mo botlhabelong di ka dirisiwang go romela fa ditirego di amologantswe ka nako; le iv magareng ga kamore ya paakanyo le lefelo la go bapa le le umakilweng mo temaneng 4i;
k ditshiamelo tsa go tlhatswa ka matsogo di tshwanetse go tlamelwa mo botlhabelong;
l seopafatsa go bapa le sejana sa botlhatswetso jwa matsogo se tshwanetse go tlamelwa;
m ditshiamelo tsa boithusetso le go tlhapa matsogo di tshwanetse go tlamelwa;
n ditshiamelo go boloka dilo tse di tlhokegang mo tiregong ya go tlhaba letsatsi le letsatsi di tshwanetse go tlamelwa;
o go rulaganngwa ga botlhabelo go tshwanetse go letla go tsosolosiwa ga tshiamelo mo isagong;
p ditshiamelo tsa go tsidifatsa go amogela bogolo matheriale wa tirego wa letsatsi di tshwanetse go tlamelwa mme bogaufi jwa ditshiamelo tse bo tshwanetse go nna bo bo jalo gore bo se itshokele maemo a boitekanelo mme a amogelege go motlhankedi mogolo wa porofensi; mme q foo ditshiamelo tsa go gatsetsa di sa tlamelelwang go lekolwa ga ditoto tse di fetileng tse dinnye kwa botlhabelong, ditshiamelo tse di jalo di tshwanetse go rulaganngwa gosele ka thebolelo ya motlhankedi mogolo wa porofensi.
Ditlhokego tsa botlhabelo jwa nama e khibidu ya matheriale wa tirego o o kwa tlase
Go lebeletswe ditlhokego tse di beilweng mo go karolo II B le , tsa botlhabelo go kereitiwa jaaka botlhabelo jwa nama e khibidu ya matheriale wa tirego o o ka tlase -
a makisimamo wa matheriale wa tirego wa diyuniti tse 20 ka letsatsi o ntse o ka se fetiwe, fela fa mofuta o le mongwe fela o tlhabiwa ka letsatsi, makisimamo wa matheriale wa tirego ke -
i dikgomo, dipitse kana dikolobe tsa soseije tse di kgolwane go na le 90 kg - 20 diyuniti;
fa e le gore motlhankedi mogolo wa porofensi a ka tlhomamisetsa makisimamo o o kwa tlasenyana wa matheriale wa tirego ya botlhabelo ka go ikaega ka mothamo wa kutla, bokgoni jwa matheriale wa tirego ka ura bo bo amanang le sedirisiwa se se leng teng le ditshiamelo tse di tsenyeletsang sebaka sa go kgwageletsa le mothamo wa go tsidifatsa;
b mafelo a tshwanetse go agelelwa le go tlamelwa ka kgoro go laola phitlhelelo ya batho le diphologolo;
c ditshiamelo tsa go folosa diphologolo sentle le go tswa maemong a a farologaneng a koloi di tshwanetse go tlamelwa;
d tshiamelo foo dikoloi tse di rwalang leruo di tshwanetseng go phepafadiwa morago ga go folosa e tshwanetse go tlamelwa;
e dikutla le masaka a tshwanetse go nna teng go amogela bogolo matheriale wa tirego wa letsatsi le le lengwe;
f mafelo a a amologaneng a tshwanetse go tlamelwa foo go rathiwa, go ntsha madi le go baakanya go ka dirwang ka go tlhaloganya gore lefelo la go idibatsa le lona le ka fa tlase ga marulelo le go bapa le lefelo la go ntsha madi;
g mogotlha o o golaganyang dikutla kwa lefelong le le kganelang o tshwanetse go tlamelwa;
h botseno bo bo amologaneng bo tshwanetse go tlamelwa go amogela diphologolo tse di tlhagiseditsweng tlhabo ya tshoganyetso;
i botseno bo bo amologaneng le ditshiamelo tsa go kganela le go idibatsa di tshwanetse go tlamelelwa dikgomo, dinku kana dipodi le dikolobe, ka tatelano;
j ditshiamelo tsa go bofa diphologolo tse di rathilweng le go tswa madi mo maemong a kgwagetso di tshwanetse go tlamelwa;
k mogala wa paakanyo o tshwanetse go tlamelwa;
l mafelo a go gorogela, go bofa, go ntshetsa madi le go baakanyetsa a tshwanetse go nna a a amologaneng ntle le foo diyuniti tse robedi kana kwa tlase di tlhabiwang ka letsatsi;
m mogala wa mo mathoko kana dikgwagetsi tsa ditoto le ditshola tsa mateng, di tshwanetse go tlamelwa ditoto tse di senyegileng kana tse di tshwerweng le dithwe tse di tlhokang tlhatlhobo ya nama ya bobedi;
n kamore e tshwanetse go tlamelwa foo maboa, matlalo, moriri, ditlhogo, maoto le matheriale o o sa jegeng di tsholwang pele ga tloso, ntle le fa dikarolo tse di tlositswe mo theong e e tswelelang;
o kamore foo megodu le mala di thinthiwang, di tlhatswiwang le go bewa e tshwanetse go tlamelwa;
p dikamore tse di umakilweng mo ditemaneng n le o di tshwanetse -
i go amologana le go bapa le kamore ya paakanyo le go tshwaraganngwa mmogo ka mokgwa wa mosima, lebati kana mogogoro; le ii go nna le mabati a kwa ntle go tlosa dimatheriale tseo;
q ditsidifatsi tse di amologaneng di tshwanetse go tlamelwa ka letsatsi matheriale wa tirego -
i wa dikgoropa le mateng a mahibidu, ntle le fa mateng a mahibidu a tlositswe go tswa botlhabelong mo theong e e tshwelelang fela mo diureng tse nne morago ga fa phologolo e e gamolotsweng, mme fa ditshiamelo tse di amologaneng di tlameletswe mateng a mahibidu; le ii ya mateng a a magwata a a tlhatsitsweng, ntle le fa mateng a a magwata a a tlhatswitsweng a tlositswe go tswa botlhabelong mo theong e e tswelelang fela mo teng ga diura di le nne morago ga fa phologolo e gamolotswe;
r foo ditshiamelo tsa go gatsetsa di sa tlamelelwang kalafi ya dikgoropa tse dinnye tse di rebotsweng kwa botlhabelong, ditshiamelo tse di jalo di tshwanetse go rulaganngwa gosele ka thebolelo ya motlhankedi mogolo wa porofense;
s lefelo la thomelo le le tlametsweng go kgaoganya dikarolo tse nne, go tlhopha le go tshwaya dikgoropa le mateng a mahibidu mmogo le lebati la go romela le tshwanetse go tlamelwa;
t botseno jwa badiri bo tshwanetse go tlamelwa mme bo tshwanetse go rulaganngwa jaaka tšhambara ya pele ya mabaka a go phepafatsa mme bo tshwanetse go tlamelwa ka dijana tsa go tlhatswa mabogo, diphasalatsa sesepa, ditshiamelo tsa go omisa diatla, setlhatswa ditlhako, setlhatswa forosekota le dikgwagetsi, le setshola matlakala, le ditsiamelo tse di amologaneng di tshwanetse go tlamela mafelo ka bobedi a a phepa le a a leswe;
u kamore ya go tšhentšha, šawara, ntloboithusetso mmogo le ditshiamelo tsa go tlhapa matsogo di tshwanetse go tlamelwa mo mafelong a batho ba ba dirang kwa botlhabelong;
v ditshiamelo tsa go jela di tshwanetse go tlamelwa le ditafole le ditulo kana dibanka mme di tshwanetse go bewa gore badiri ba se nne kana go robala mo bodilong kana go kgotlhela diaparo tsa bona tsa go sireletsa ka nako ya paka ya go ikhutsa;
w tshiamelo ya bobolokelo kana kamore ya dilo tse di tlhokegang mo tiregong ya go tlhaba ya letsatsi e tshwanetse go tlamelwa;
x fa kantoro e tlhokiwa ke mong, kamore e e amologaneng e tshwanetse go tlamelwa;
y dikamore kana ditshiamelo di tshwanetse go tlamelelwa -
i bobolokelo jwa didirisiwa tsa go phepafatsa le dimatheriale;
ii go phepafadiwa le go opafadiwa ga sedirisiwa se se sutang; le z tshiamelo foo dikoloi tsa go rwala nama di tshwanetseng go phepafadiwa e tshwanetse go tlamelwa.
Ditlhokego tsa botlhabelo jwa nama e khibidu tsa matheriale wa tirego
Go lebeletswe ditlhokego tse di beilweng mo karolong II B le , tsa botlhabelo go kereitiwa jaaka botlhabelo jwa nama e khibidu tsa matheriale wa tirego -
a di tshwanetse go nna le makisimamo wa matheriale wa tirego o motlhankedi mogolo wa porofense a ka bo tlhomamisang ka mabaka a mothamo wa kutla, bokgoni jwa matheriale wa tirego ka ura bo bo amanang le sedirisiwa se se leng teng le ditshiamelo tse di tsenyeletsang sebaka sa go kgwageletsa le mothamo wa go tsidifatsa mmogo le go tshola mateng a a makgwakgwa le mothamo wa go tsidifatsa;
b botlhabelo le mafelo di tshwanetse go rulaganngwa go amologanya mafelo a a leswe le a a phepa le ditiro;
c mafelo a tshwanetse go agelelwa go laola phitlhelelo ya batho le diphologolo le go tlamelwa ka dikgoro tse di amologaneng tsa ditiro tse di phepa le tse di maswe;
d ditshiamelo tsa go folosa diphologolo sentle le go tswa maemong a a farologaneng a koloi a tshwanetse go tlamelwa;
e tshiamelo foo dikoloi tse di rwalang leruo di tshwanetseng go phepafadiwa morago ga go folosa e tshwanetse go tlamelwa;
f dikutla le masaka di tshwanetse -
i go amogela bogolo matheriale wa tirego wa letsatsi le le lengwe;
ii go tsenyeletsa ditshiamelo tsa go kganela tsa go tlhatlhoba diphologolo ka bongwe; le iii go tsenyeletsa masaka a a emeng a le esi, a diphologolo tse di lwalang, a a agilweng gore maswe le a a tshologang go tswa mo go ona a ka se kgotlele masaka a a mabapi kana ditsela tsa mogogoro;
g mogotlha o o golaganyang dikutla kwa lefelong le le kganelang o tshwanetse go tlamelwa;
h kamore e tshwanetse go tlamelelwa go kganela, go idibatsa, go golega le diphologolo tse di tswang madi;
i botseno bo bo amologaneng le ditshiamelo tsa go kganela le go idibatsa di tshwanetse go tlamelelwa dikgomo, dinku kana dipodi le dikolobe, ka tatelano;
j botseno bo bo amologaneng bo tshwanetse go tlamelwa go amogela diphologolo tse di tlisediwang tlhabo ya tshoganyetso;
k lefelo la bogorogelo le le omileng le tshwanetse go tlamelelwa go tlama diphologolo tse di rathiwang pele di ntshiwa madi;
l mogala wa go ntshetsa madi o o isang kwa lefelong la go tswela madi le ditshiamelo tsa diphologolo tse di tswang madi mo maemong a kgwagetso mmogo le mogala wa go boa wa diketane tsa go ntshetsa madi di tshwanetse go tlamelwa;
m kamore e e amologaneng go tswa kamoreng ya go ntshetsa madi, e e nang le megala ya paakanyo e e amologaneng go tswa mogaleng wa go ntshetsa madi, e tshwanetse go tlamelwa foo paakanyo e ka dirwang;
n kamore e e amologaneng e tshwanetse go tlamelwa go tlosa boboa, go fisa letlalo, go tlosa menoto le pele ga kgamolo ya go tlhatswiwa ga dikolobe;
o dikamore tse di amologaneng di tshwanetse go tlamelelwa -
i go tshwara le go tshola matlalo, boboa le matheriale o o sa jegeng pele ga go tlosiwa; le ii go tshwara le go tshola letlalo mo ditlhogong le maoto;
p kamore e mo go yona megodu le mala di gamolwang, di tlhatswiwang le go tsholwa e tshwanetse go tlamelwa;
q dikamore tse di boletsweng mo ditemaneng o le p di tshwanetse -
i go amologana le go bapa le kamore ya paakanyo le go golaganngwa ka phatlha e e tswalegang fela; mme ii di na le lebati la kwa ntle la go tlosa dimatheriale tse;
r ditsidifatsi tse di amologaneng di tshwanetse go tlamelelwa ka letsatsi matheriale wa tirego -
i wa dikgoropa le mateng a mahibidu, ntle le fa mateng a mahibidu a tlositswe go tswa botlhabelong mo theong e e tshwelelang fela mo diureng tse nne morago ga fa phologolo e e gamolotsweng, mme fa ditshiamelo tse di amologaneng di tlameletswe mateng a mahibidu; le ii ya mateng a a magwata a a tlhatsitsweng, ntle le fa mateng a a magwata a a tlhatswitsweng a tlositswe go tswa botlhabelong mo theong e e tswelelang fela mo teng ga diura di le nne morago ga fa phologolo e gamolotswe;
s foo ditshiamelo tsa go gatsetsa di sa tlamelelwang kalafi ya dikgoropa tse dinnye tse di rebotsweng kwa botlhabelong, ditshiamelo tse di jalo di tshwanetse go rulaganngwa gosele ka thebolelo ya motlhankedi mogolo wa porofense;
t dikamore tse di amologaneng di tlametswe le go babalesega di tshwanetse go tlamelwa go -
i tshwara le go tshola dikgoropa tse di tsholwang, dikarolo le dithwe;
ii tshola dikgoropa tse di senyegileng le matheriale pele ga go tlosiwa go tswa botlhabelong, fela fa matheriale wa tirego wa letsatsi o le kwa tlase go na le diyuniti tse 100 kana matheriale o o senyegileng o tlosiwa mo theong e e tswelelang ka nako ya tlhabo kana setsidifatsi se se dirang se le teng sa matheriale o o senyegileng, kamore e e jalo ga e tlhokege; le iii go tlamela ditshiamelo tsa go tlhatswa ka matsogo, go tlhatsa ditlhako le go tlhatswa forosekota ka tlhamalalo di golagantswe le kamore e e boletsweng mo temaneng tlaleletso ii ya batho ba ba tshwarang matheriale o o senyegileng;
u lefelo la thomelo le tshwanetse go tlamelwa, le tlamelelwe -
i go kgaoganya dikarolo tse nne, go tlhopha le go tshwaya ditoto le mateng a mahibidu;
ii ka lebati go romela ka tsela e e jalo gore mabati a dikoloi a tla bulwa fela morago ga go tswalela lefelo; le iii go tlhomamisa gore themphereitšha ya mowa mo lefelong le ga e fete 12°C fa dikgoropa di tsholwa le go romelwa;
v botseno jwa badiri bo tshwanetse go tlamelwa mme bo tshwanetse go rulaganngwa jaaka tšhambara ya pele ya mabaka a go phepafatsa mme bo tshwanetse go tlamelwa ka dijana tsa go tlhatswa mabogo, diphasalatsa sesepa, ditshiamelo tsa go omisa diatla, setlhatswa ditlhako, setlhatswa forosekota le dikgwagetsi, le setshola matlakala, le ditshiamelo tse di amologaneng di tshwanetse go tlamelela mafelo ka bobedi a a phepa le a a leswe;
w kamore ya go tšhentšha, šawara, ntloboithusetso mmogo le ditshiamelo tsa go tlhapa matsogo di tshwanetse go tlamelwa mo mafelong tsa batho ba ba dirang kwa botlhabelong mme ditshiamelo tse di amologaneng di tshwanetse go tlamelelwa mafelo a a phepa le a a leswe;
x ditshiamelo tsa go ja di tshwanetse go tlamelwa, tsa mafelo a a phepa le a a leswe, ka ditafole le ditulo kana dibanka mme di tshwanetse go bewa ka tsela gore badiri ba se nne kana go robala mo fatshe kana ba kgotlhele diaparo tsa bona tsa go sireletsa ka nako ya dipaka tsa go ikhutsa;
y bonno jwa kantoro le ditshiamelo tsa boitlhapoloso di tshwanetse go nna teng gore nama e bone tlhatlhobo ya badiri;
z kamore ya bobolokelo e tshwanetse go tlamelelwa dilo tse di tlhokegang mo tiregong ya go tlhaba ya letsatsi;
aa ditshiamelo tsa kantoro di tshwanetse go amologanngwa go tswa mafelong a go ntshetsa madi le go baakanya;
bb dikamore tse di tlameletsweng tse di maleba le ditshiamelo di tshwanetse go tlamelelwa go phepafatsa mo megareng ya didirisiwa tse di sutang;
cc kamore ya dikamore ya polokelo ya didirisiwa tse di phepafatsang le dikhemikhale di tshwanetse go tlamelwa;
dd ditshiamelo di tshwanetse go tlamelelwa go phuthela, go paka le go tswalela ka polasetiki fa go kgonegang;
ee polokelo e e amologaneng e tshwanetse go tlamelelwa go phuthela matheriale le go paka matheriale, fa dimatheriale ka bobedi di tsholwa;
ff phitlhelelo kwa laboratoring e tshwanetse go kgonega; le gg tshiamelo foo dikoloi tsa go rwala nama di tshwanetseng go phepafadiwa e tshwanetse go tlamelwa.
Ditlhokego tsa matheriale wa tirego o o kwa godimo wa dipolante tsa go sega go tlhagisetsa mmaraka wa thomelontle
Bona gape melawana 33 - 38
Go lebeletswe ditlhokego tse di beilweng mo go Karolo II B le , go kereitiwa jaaka polante e e segelang thomelontle -
a di tshwanetse go nna le makisimamo wa matheriale wa tirego o motlhankedi mogolo wa porofensi a ka tlhomamisang ka mabaka a mothamo wa ditsidifatsi tse di tshotseng, bokgoni jwa matheriale wa tirego, ka ura bo bo amanang le sedirisiwa se se leng teng le ditshiamelo mmogo le setsidifatsi kana mothamo wa segatsetsi;
b mafelo a tshwanetse go agelelwa le go tlamelwa ka kgoro go laola phitlhelelo ya batho le diphologolo;
c fa nama e ikaeletswe go rekisediwa batho, ditshiamelo tse di amologaneng jaaka go tlhokwa ke motlhankedi mogolo wa porofensi di tshwanetse go tlamelwa;
d dikamore tse di nang le didirisiwa tse di amologaneng di tshwanetse go tlamelelwa -
i go amogela dikgoropa tse di sa phuthelwang le nama e e ikaeletsweng go segiwa;
ii go amogelwa ga nama e e apesitsweng ka dikhatone e e ikaeletsweng go segiwa;
iii go tlosiwa ga nama go tswa mo dikhatoneng le go phuthelwa le go ntshiwa mogatsela fa go kgonega;
iv go sega le go phuthela ka themphereitšha ya mowa e e kwa tlase ga 12 oC;
v go paka, go tshwaya le go kwala ka themphereitšha ya mowa e e kwa tlase ga 12 oC;
vi go dira dikhatone tse dintšhwa tse di dirisediwang go paka nama;
vii go romelwa ga nama e e phuthetsweng e e pakilweng ka themphereitšha ya mowa e e kwa tlase ga 12 oC;
viii go romelwa ga ditoto tse di sa phuthelwang le nama ka thempheritšha ya mowa e e kwa tlase ga 12 oC; le ix go tlhatswa le go opafatsa sedirisiwa;
e ditshiamelo tsa polokelo ya bontsi e e amologaneng kana dikamore di tshwanetse go tlamelela -
i matheriale wa go phuthela; le ii matheriale wa go paka;
f ditshiamelo tsa polokelo tse di amologaneng kana dikamore di tshwanetse go tlamelela dilo tse di mo tirisong letsatsi le letsatsi, jaaka -
i sedirisiwa sa letsogo;
iii diaparo tse di phepa tsa go sireletsa; le iv dimatheriale tsa go phepafatsa le dikhemikhale;
g ditsidifatsi tse di amologaneng kana digatsetsi di tshwanetse go nnela teng -
i dikgoropa tse di sa phuthelwang le nama;
iii go tshola nama e e gatsetseng fa go tlhokega; le iv go thuba nama e e gatsetseng fa go tlhokega;
h ditshiamelo tsa botlhapelo le matlo boithusetso di tshwanetse go tlamelwa mme ditsela tsa phitlhelelo go ya kamoreng ya go sega di tshwanetse go nna ka fa tlase ga marulelo;
i botseno jwa badiri bo tshwanetse go tlamelwa mme bo tshwanetse go rulaganngwa jaaka tšhambara ya pele ya mabaka a go phepafatsa mme bo tshwanetse go tlamelwa ka dijana tsa go tlhatswa mabogo, diphasalatsa sesepa, ditshiamelo tsa go omisa diatla, setlhatswa ditlhako, setlhatswa forosekota le dikgwagetsi, le setshola matlakala, le ditshiamelo tse di amologaneng di tshwanetse go tlamelela mafelo ka bobedi a a phepa le a a leswe;
j) diphepafatsi le metsi ka 82(C di tshwanetse go tlamelelwa kana, jaaka thefosano, mokgwa wa go fetolaka foo sedirisiwa se se tshotsweng ka letsogo se tsewang mo nakong e e tlwaelegileng le go phepafadiwa mo tshiamelong ya setheo sa go phepafatsa di ka dirisiwa, ka go tlhaloganya gore diphepafatsi tsa tshoganyetso tse di beilweng ka maano di santse di tlhokega;
k ditshiamelo tsa go ntsha go laola phufudi di tshwanetse go tlamelwa.
B. Ditlhokego tsa kagego
Ditlhokego tsa botlhabelo botlhe mmogo le dipolante tsa go sega tse di rebotsweng tsa thomelontle le diyuniti tsa polokelo tse di tsididi
Kakaretso
Mafelo a tshwanetse go nna a thulaganyo e e jalo, kago le pheleletso mme a tshwanetse go tlamelwa jalo, mo maemong a a jalo le go bewa jalo gore a ka dirisiwa ka dinako tsotlhe ka mabaka a se a se diretsweng, tlameletsweng le tlhomeletsweng -
a ntle le go tlhola kotsi ya boitekanelo; le b ka mokgwa o o jalo gore nama -
i e ka tsholwa ka go itekanela mo mafelong a kana ka sedirisiwa mo mafelong; mme ii e ka sirelediwa ka mokgwa o o gaisang o o leng teng kgatlhanong le tshenyego kana go senngwa ke matlhole, digase tse di tshwenyang, diphufudi, menkgo, mosi, dipeeletso tsa mosidi, lerole, bongola, ditshenekegi kana malwetse a mangwe kana ka tshenyego e nngwe ya sebele, khemikhale kana ya baoloji kana kgotlhelego.
Mafelo
Dikarolo tsotlhe mo lefelong di tshwanetse go dirwa gore di se nne le lerole le seretse.
Tshiamelo e tshwanetse go direlwa kgamolo ya metsi a a phunyegileng.
Botlhabelo bo tshwanetse go tlamelwa ka tsela ya kgamolo e e tswaletsweng go ka latlha tse di tshologang le meselomaswe.
Mafelo a dikoloi tse di pegang le tse di folosang a go romela le go amogela nama a tshwanetse go thibelelwa, go direlwa mokwakwa, go mina metsi le go direlwa marulelo.
Kelelo e e kgabaganyang
Mafelo le meago di tshwanetse go rulaganngwa go tlhomamisa gore -
a mafelo a a phepa le a a leswe le ditiro di amologantswe;
b ga go na kelelo e e kgabaganyang magareng ga mafelo a a phepa le a a leswe le ditiro tse di diragalang;
c matheriale o o sa jegeng kana o o senyegang o ka tlosiwa bonolo mo theong e e tswelelang go tloga mafelong foo matheriale o o jegang o tsholwang; le d nama e e tshotsweng e ka tsholwa le go tlhatlhobiwa ntle le go senya nama e e rebotsweng tlhokego tsa bokafagare jwa moago le dikamore
Mo botlhabelong foo nama le dikumo tsa phologolo di tsholwang le mo matlo boithusetsong, dikamore tsa go tšhentšhela le ditshiamelo tsa go jela -
a dikamore tsotlhe di tshwanetse go nna tsa disaese tse di jalo gore di se ise maemo a boitekanelo tlase;
b bodilo le matantabelo di nne-
i borethe, di se dutle, di emelelane le konalo le kgogolego mme di se reledise; le ii di tlhoke diphanyego le ditomaganyo tse di bulegileng c thulaganyo ya kgamolo ya bodilo le kago -
i e tshwanetse go tlhomamisa gore bodilo bo thulame ka thulamo e e seng kwa tlase ga 1:60 go ya dintlheng tsa kgamolo kana dikanala;
ii e tshwanetse gore dikanala di tsholole go tswa mafelong a a phepa go ya a a leswe;
iii e tshwanetse go nna jalo gore dikanala tsa kgamolo di nne borethe, di se dutle, di tlhatswege le go tlamelwa ka lentle le le magwata kana le le dii khurumelang; le iv e tshwanetse go tlamela meselo e e tshololang ka dirai tse di popota mmogo le mekgwa go thibela phitlhelelo ya menkgo ya selomi le e e seng monate ka mo teng ga botlhabelo;
d difatla tsa lebota tsa ka fa gare, dikarolo le dipilara di tshwanetse go i nna borethe, di sa dutle, di tlhatswege le go nna mmala o botlhofo;
ii nna kgolokwe kwa leboteng, mmogo le lebota go ya leboteng, marakanelo ka sedikisi sa 50 mm; le iii nna kgolokwe mo lebakeng la mabota le dikarolo tse di seng bogodimo jwa seling;
e dikago tsa marulelo tsa ka fa gare kana diseling, di tshwanetse go nna borethe, di se dutle, go nna mmala le go tlhatswega;
f mabati le setshwara lebati di tshwanetse go nna borethe, di se dutle, di thibele selomi, mmala o o botlhofo le go emelelana le kgogolego;
g botseno jwa badiri bo tshwanetse go nna le mabati a a itswalang le go tlamelwa ka dijana tsa go tlhapa diatla, setlhatswa ditlhako le ditshiamelo tsa go tlhatswa forosekota le dikgwage tsa forosekota;
h mesima e e nang le sekhurumelo, fa e tlametsweng, e tshwanetse go nna le losi lo lo kwa fatshe lo lo sekameng lo lo thulametseng go ya letlhakoreng le le maswe, le dikhurumelo tse di itswalelang di tshwanetse go tlamelwa fa go le maleba;
i kanala e e mokong e tshwanetse -
i go nna borethe, mmala o o botlhofo le go emelelana le kgogolego;
iii go phepafatsega mmogo le boleele botlhe ba teng; le iv go amologanela nama, matheriale o o sa jegeng le matheriale o o senyegileng, ka tatelano;
j matlhabaphefo -
i a tshwanetse go nna mmala o o bofefo, matlhomeso a a emelelanang le kgogolego mme a tshwanetse go nna a digalase;
iii a tshwanetse go nna le bothale jwa letlhabaphefo bo bo thulameng 45º; mme iv a ntse a ka se bulwe fa a golaganya mafelo a a phepa le a a leswe;
k mafelo otlhe a go direla a tshwanetse -
i go bulelelwa mowa sentle; le ii go nna le lesedi la maitirelo le la tlhago kwa boleng jwa bogolo -
l ditekanyetso tsotlhe tsa mabone di tshwanetse go tsenngwa dikhurumelo kana disireletsa galase;
m ditekanyetso tsotlhe tsa motlakase di tshwanetse go sita metsi;
n didirisiwa tsotlhe tse di pagameng lebota, dikagego le ditekanyetso di tshwanetse go nna le kgololo ya bogolo 50 mm go tloga leboteng.
Ditlhokego tsa sedirisiwa
Sedirisiwa-
a se tshwanetse go emelelana le kgogolego le go se nne botlhole mme se ntse se ka se kgotlhele kana go ntsha sebala mo nameng;
b se tshwanetse go nna le sefatla se se borethe, se se sa dutleng le se se se nang mesima, manga le metsu mme se tshwanetse go phepafadiwa; le c se ntse se ka se senye nama ka ditugetsi.
ditshola tse di dirisiwang go tshola nama di tshwanetse go tsamaelana le molawana tlaleletso 1 mme fa matlhakore le botlase di agilwe ka diphatlha di tshwanetse go rulaganngwa gore nama e se tlhagelele ka diphatlha kana e kopane le bodilo.
Ditlhokego tsa matloboithusetso le dikamore tsa go tšhentšha
Matloboithusetso le tsa meroto di tshwanetse go bewa mo kamoreng e e amologaneng ka botseno go tswa dikamoreng tsa go tšhentšha.
Matloboithusetso otlhe a tshwanetse go tlamelwa ka setshwara pampiri boithusetso, dijana tsa go tlhapela diatla, ditshela sesepa ka sesepa sa seeledi sa go bolaya megare le ditshiamelo tsa go omisa diatla.
Dikamore tsa go tšhentšha le matloboithusetso di ntse di ka se nne le phitlhelelo e e tlhamaletseng go tsena mo lefelong kana kamoreng foo nama e diriwang.
Badiri ba tshwanetse go tlamelwa ka bobolokelo diaparo tse mo go tsona go ka bolokiwang diaparo tsa poraefete ka kamologano go tswa diaparong tsa tshireletso, go tlhomamisa gore diaparo tsa poraefete le diaparo tsa tiro tse di phepa tsa go sireletsa ga di kopane.
Badiri ba tshwanetse go tlamelwa ka ditshiamelo tsa tshita ntsi tse mo go tsona ba ka bayang dijo.
Diopafatsi
Diopafatsi di tshwanetse go fitlhelelwa bonolo mme di tshwanetse -
a go bewa mo dipolateforomong tsa go ipaakanya le fa gare ga dimetara tse tharo tsa diteišene tsa tiro, go bapa le dijana tsa go tlhapela diatla mo dikamoreng le mafelong foo -
i diphologolo di tlhabiwang;
ii Dikgoropa, nama le mateng di beilweng;
iii matheriale o o senyegileng go dirwa ka ona; kana iv nama e tsholwa ka tsela e nngwe;
b go emelana le kgogolego mme e kgona go opafatsa didirisiwa tsa diatla le sedirisiwa, jaaka disegi le disaga, kwa themphereitšheng ya 82°C ka nako ya go tlhaba; le c go nna le mosela, go tshologa le lesoba mme di tshwanetse go minolosetsa go ya fatshe go ralala peipi ka tlhamalalo go ya mo mokgweng wa kgamolo e e tswalegileng kana go ya mo kanaleng e e bulegileng, fela kgamolo e e jalo metsi a ntse a ka se elelele mo bodilong go ralala mafelo foo pharakano e diragalang.
Mokgwa ofe o mongwe wa opafatso o tshwanetse go rebolwa ke motlhankedi mogolo wa porofense.
Dijana tsa go tlhapela diatla
Dijana tsa go tlhapela diatla di tshwanetse go fitlhelelwa bonolo le go -
a bewa mo dipolateforomong tsa go ipaakanya le mo gare ga dimetara tse tharo tsa seteišene sa tiro mo dikamoreng le mafelong foo -
i diphologolo di bolawang;
ii dikgoropa, nama le mateng di bewang;
iii matheriale o o senyegileng o lebelelwang; kana iv nama ka mokgwa mongwe e lebelelwang;
b emelelana le kgogolego;
c tlamelwa ka dipompo tse di sa dirisiweng ka letsogo kana sekgono;
d tlamelwa ka metsi a a bolelo a a tsamayang a a seng kwa tlase go na le 40 º C;
e tlamelwa ka mosela, go tshologa le lesoba mme di tshwanetse go minolosetsa go ya fatshe go ralala peipi ka tlhamalalo go ya mo mokgweng wa kgamolo e e tswalegileng kana go ya mo kanaleng e e bulegileng, fela kgamolo e e jalo metsi a ntse a ka se elelele mo bodilong go ralala mafelo foo pharakano e diragalang; le f lekanyediwa ka setsholola sesepa sa seedi sa sebolaya megare mmogo le ditshiamelo tsa go omisa diatla, ntle le fa go omisiwa ga diatla go sa tlhokege mo lefelong foo sejana se beilweng.
Dikhaboto tsa go tlhatswetsa forosekota
Dikhaboto tsa go tlhatswetsa forosekota, tse di tlhokegang kwa tlase le kwa godimo ga botlhabelo jwa matheriale wa tirego, di tshwanetse go tsengwa gaufi le diteišene tsa tiro mme di agiwe gore di gase go tswa mo go tlhatsweng ga badiri diforosekota tsa bona fa ba di apere mme di tshwanetse go mina ka tlhamalalo go ya mokgweng wa kgamolo.
Tlamelo ya metsi
Metsi a tshwanetse go nna ka fa tlase ga kgatelelo, mme e dumalane bogolo go Class II go ya ka maemo a SANS 241 a go nwa metsi.
Dintlha tsa metsi di tshwanetse go tlamelwa le -
a metsi a a tsididi;
b metsi a a seng kwa tlase ga 40º C le go tlamelelwa ka dipeipi tsa metsi tsa go phepafatsa mafelo otlhe a botlhabelo; le .
c sebofa peipi go boloka dipeipi kgakala go tswa boalong ntle le fa dipeipi tse di ttsepameng di tlametswe.
Ditshola tsa tse di sa jeweng, tse di senyegileng le matheriale wa go latlhiwa
Ditshola tse di thibelang bogodu le go dutla ka dikhurumelo tse di tshwarang mo go lekaneng, go tsamaisana le molawana 14, di tshwanetse go tlamelwa go tshola le go rwala matheriale o o senyegileng mme di tshwanetse go tshwaiwa sentle "DI SENYEGILE".
Ditshola di tshwanetse go tlamelwa go kgobokanya le go tshola matheriale o o sa jegeng go fitlha o latlhiwa.
Ditshiamelo go tsaya le go tshola madi pele ga go latlhiwa di tshwanetse go tlamelwa.
Ditshola tsa maswe di tshwanetse go tlamelelwa go rwalwa ga maswe ka kakaretso kwa dikarolong tse di farologaneng mo lefelong.
Mafelo koo ditshola tsa maswe kana dilatlhwa di tsholwang pele ga go tlosiwa a tshwanetse go se sutlhelele, a thibelege le go gamolega mme ditshola di tshwanetse go bo di tswalegile kana di tsentswe dikhurumelo tse di di tshwarang.
Ditlhokego tsa tlaleletso tsa matheriale wa tirego wa tlase le godimo wa botlhabelo jwa nama e khibidu
Matantabelo a go folosa [Bona gape molawana 66]
Matantabelo a go folosa, a a sutang kana a a emeng -
a a tshwanetse go agiwa jalo go thibela kgobalo ya diphologolo ka nako ya go folosiwa le go tlamela lefelo le le tsepameng go etleetsa motsamao o o phuthologileng wa diphologolo;
b a se nne le diphatlha tse di bulegileng magareng ga matantabelo a a folosang le koloi;
c a tshwanetse go nna kwa bogodimong bo bo tshwanang le jwa koloi e a e dirisediwang.
d a tshwanetse go nna le dithapo tsa go kaela;
e a tshwanetse a nne le bodilo bo bo sa releleng jwa leruri kwa thulamong e e sa feteng 20o;
f a se nne le mathoko a a tlhagelelang a a bogale kana dibopego dife tse dingwe tse di ka bakang kgobalo; mme g a tshwanetse go nna le lesedi la maitirelo le le lekaneng fa diphologolo di folosiwa bosigo.
Dikutla le masaka a a tsholang [Bona gape melawana 67; 68]
Dikutla le masaka a a tsholang -
a di se atamele ka go feta dimetara tse thataro go tloga foo, mme di se bewe kwa godimo go feta botlhabelo;
b di tshwanetse go agiwa ka matheriale o o phepafatsegang, o o sa kolobeng le o o tshwarelelang;
c di tshwanetse go agiwa jalo le go tshegediwa go thibela kgobalo ya diphologolo;
d di tshwanetse go nna le matlhakore a a seng kwa tlase ga 1.8 m ka boleele mo dikgomong le dipitseng le metara o le mongwe mo dinkung, dipoding le dikolobeng;
e di tshwanetse go nna le bodilo jwa leruri bo bo thibegang le bo bo gamolegang;
f di tshwanetse go agiwa jalo go dira dikhurumetsa bodilo le moselo go se theledise;
g di tshwanetse go tsenngwa dikgoro tse di leng bophara jwa go lekana minimamo wa 800 mm mo dinkung, dipoding, dinamaneng le dikolobeng le 1800 mm mo dikgomong le dipitseng;
h di tshwanetse go direlwa marulelo foo dikolobe le dinku kana dipodi di bewang;
i di tshwanetse go tlamelwa ka dithimotso tsa metsi a a tsididi mo dikolobeng;
j di tshwanetse go tsenngwa dikiripi tsa metsi tsa bogodimo jwa 900 mm mo dikgomong le dipitseng mme 300 mm mo dinkung, dipoding kana dikolobeng kana dithoba tsa metsi tsa dikolobe;
k di tshwanetse go nna le dikarolo tsa mosutelo o o gamotsweng sentle e le mosutelo wa lesaka pele ga go tlosiwa ntle le fa mosutelo o tlosediwa ka tlhamalalo ka mo teng ga koloi;
l di tshwanetse go tlamelwa ka dikarolo tsa go tlhapelo, mathompo le ditshwaro; mme m di dirisiwe go tlhaola diphologolo tse di belaelwang mme mo tlaleletsong go tse di fa godimo di nne le mabota a a popota le kgoro mme di se gamole go kgabaganya masaka a mangwe kana go tlhagisa kotsi efe e nngwe ya kgotlelo.
Go fa diphologolo dijo
Foo diphologolo di fiwang dijo mo kutleng kana lesakeng -
a setshola bojang bo bo swabileng kana dikiripi tsa dijo tse di ka tlosiwang di tshwanetse go tlamelwa;
b ditshola bojang bo bo swabileng di tshwanetse go nna di phuthologile go tswa mo bodilong; le c dijo di tshwanetse go bewa mo kamoreng ya bobolokelo e e thibelang ditshenekegi, e e tlameletsweng ka kgethologo lebaka le fa dijo di ya go bolokelwa mo lefelong.
Mothamo wa kutla
Palo ya diphologolo go ya ka kutla kana lesaka e tshwanetse go lekanyediwa go letla minimamo wa sebaka sa bodilo sa -
a 1.75m² ya kgomo kana pitse;
b 0.75m² ya kolobe e e boima kana namane; le c 0.50m² ya kolobe e nnye, nku kana podi.
Dikutla di tshwanetse go tlamelwa ka dikitsiso tsa leruri tse di bontshang mothamo go ya ka mefutafuta ya lesaka lengwe le lengwe.
Megogoro ya kutla [Bona gape molawana 69]
Megogoro mo dikutleng le masakeng -
a e tshwanetse go nna le bodilo jwa leruri bo bo alaolwang le go gamolwa ka tsela e e siametseng motsamao o o lokologileng wa diphologolo;
b e tshwanetse go agiwa go dira diapesa bodilo le dipeipi gore di se theledise;
c e se nne nnye go na le 1.8 m bophara mo dikgomong, dipitse le bogolo 1.0 m bophara mo dinkung, dipodi le dikolobe; mme d e tshwanetse go tsholwa sentle le go bewa e lokologile mo dilong tse di phatlhaletseng.
Megotlha kana dipeiso
Megotlha kana dipeiso di tshwanetse go tsholwa sentle le go dirwa gore di bo di gololosegile mo dilong tse di phatlhaletseng.
Di tshwanetse go agiwa go dira diapesa bodilo le dipeipi go nna di sa theledise.
Megotlha ya go thiba dikgomo magareng ga dikutla le lefelo la go idibatsa e tshwanetse go nna le bophara ka fa gare bo bo sa feteng 0.9 m.
Megotlha e tshwanetse go dirwa gore lesaka la go idibatsa le se bonale go tswa kwa mogotlheng kana dikutleng.
Karolo e ya mogotlha kana peiso e e isang ka tlhamalalo kwa lebokosong la go idibatsa e tshwanetse go nna le matlhakore a a tiileng.
Go idibatsa, go tsholetsa le go tswa madi [Bona gape melawana 72; 73; 74; 75]
Go thibelela batho mo mefutafuteng yotlhe ka bonako pele ga go idibatsa go tshwanetse go tlamelwe -
a lebokoso la go idibatsa, le le amogetsweng ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba, go thibela dikgomo le dipitse;
b lesaka le le thibelang la 2m x 2m kana, bogolo, lesaka la pokanelo le le tlametsweng ka kgoro ya sekaniri go thusa phokotso ya sebaka sa bodilo sa dinku, dipodi le dikolobe;
c lesaka la go thibela kana lebokoso la go idibatsa di tshwanetse go tlamelelwa dikolobe tse dikgolo, tse di tonanyana tse di tshwenyang le dikolobe tse di namagadi; le d mokgwa ofe o mongwe wa go thibela o o dumeletsweng ke motlhankedi mogolo wa porofense.
Go idibatsa diphologolo go tshwanetse go tlamelelwe -
b sedirisiwa sa motlakase sa kidibatso; kana c sedirisiwa sengwe le sengwe se sengwe sa kidibatso se se dumeletsweng ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba.
Boleng jwa go direla kidibatso bo tshwanetse go bontshiwa mo sedirisiweng sa kidibatso kana mo lifelong la kidibatso.
Sedirisiwa se tshwanetse go tlamelwa go tlama le go tsholetsa diphologolo tse di idibaditsweng mo maemong, go tswa madi.
Ditshiamelo tsa go kgobokanya le go boloka madi mo ditsholeng tse di tswalegileng pele ga go tlosa le go latlha di tshwanetse go tlamelwa.
Minimamo wa go bonala ga dithapo le sedirisiwa mo mafelong a go tswela madi -
a a go tswa madi ga dikgomo, go tloga thapong go ya bodilong mo lebakeng la kota e e gagabang ke 4.8 m mme thapo e e tsetsepetseng ke 4.4m; le b a nku e e tswang madi, go tloga thapong go ya bodilong ke 2.3 m.
Ditshiamelo tsa go baakanya le go gamola
Minimamo wa ponalo wa dithapo le sedirisiwa mo mafelong a go baakanyetsa -
a go baakanyetsa dikgomo, go tloga thapong go ya bodilong ke 3.4 m; le b go baakanyetsa dinku, go tloga thapong go ya bodilong ke 2.2m.
Go bonala magareng ga sedirisiwa le dithapo tsa go baakanya go tshwanetse mo mabakeng otlhe go nne gore dikgoropa ga di kgone sedirisiwa mme di bogolo 1000 mm go tloga maboteng.
Dithapo ka dikgwagetsi tse di tsetsepetseng kwa leboteng di tshwanetse go nna 400 mm go tloga leboteng, le nama e e kgwageditsweng go tswa dikgwagetsing tse di jalo di ka se kgome bodilo kana lebota.
Dithapo di tshwanetse go nna bogolo 700 mm go tloga dikholomong, dipilareng kana letlhakore la phatlha ya lebati e ka yona dikgoropa di tshwanetseng go feta.
Mafelo a a amologaneng a go ntshetsa madi le go baakanya a tshwanetse go tlamelwa mo botlhabelong fa go feta mefutafuta e le mengwe ya diphologolo e tlhabilwe ka nako e le nngwe.
Go karapa dikolobe, go tsenyelediwa go feleletsa le go tlhatswa kwa pele ga kgamolo, go ka dirwa fela mo lefelong la go karapa kolobe.
Ditshiamelo tsa tlhatlhobo ya nama
Ditshola, diraka le bodilo jwa lefelo le sedirisiwa se sengwe tse di tlhokegang go tlhatlhoba nama di tshwanetse go tlamelwa mo botlhabelong.
Ditshola tse di tshwailweng, tse di dutlang le tse di tswalelwang kana mekgwa e mengwe go dira le go tshola matheriale o o senyegileng le o o sa jegeng pele ga go tlosiwa, di tshwanetse go tlamelwa.
Ditsifatsi di tshwanetse go tlamelwa go tshola bogolo tlhabo ya letsatsi ya matheriale wa tirego.
Minimano wa ponalo ya dithapo mo ditsidifatsing le digatsetsing -
a wa dikgomo le dipitse kana dinku kana dipodi mo ditshegetsing ka lore lwa katoloso la go lekanya, ke 1000 mm go tloga leboteng le 900 mm magareng ga dithapo tsa sekgoropa se se fa godimo; le b wa dinku, dipodi le dikolobe, fa di kgwageditswe ka kamologane, ke 330 mm go tloga leboteng le magareng ga dithapo tsa setoto tse di fa godimo.
Go neela sebaka sa diyuniti mo moleng go tshwanetse go nne ka mokgwa wa go tlhomamisa kelelo ya mowa magareng ga dikgoropa kana matlhakore ka minimamo wa 660 mm boleele jwa thapo go ya ka yuniti.
Mafelo a thomelo
Mafelo a thomelo a tshwanetse go tlamelelwa -
a go nna le lefelo, go rulaganya ka lenaneo le go pega dikgoropa;
b go kgobokanya le dipalangwa, go efoga kelelo e e kgabaganyang kana e e kgatlhanong, ya dikgwagetsi tse di bofelelang kwa tshiamelong ya phepafatso; le c opafatso ya disaga le didirisiwa tse dingwe tsa go sega.
C. Ditlwaelo tsa tsamaiso ya boitekanelo le merero e e amaneng
Go tshola mateng
Mateng a Mahibidu
Mateng a mahibidu a tshwanetse go tlhatswiwa ka metsi a a phepa a a tsamayang, a kgwagediwe mo dikgwageng kana a bewe mo ditsholeng le go tsidifadiwa mo mateng a mahibidu kana setsidifatsing se se gatsetsang, go fitlhelela themphereitšha ya bogare e e kwa tlase ga 7o C mo teng ga diura tse 16, fela a tlhoka gore a se tsidifadiwe kwa botlhabelong fa a romelwa mo mokgweng o o tswelelang kwa ditshiamelong tse di tsidifatsang, bogaufi bo bo sa tshwanelang go tlogelela maemo a boitekanelo le go amogelwa ke motlhankedi mogolo wa porofensi le mo maemong a gore tsela e e amologaneng ya thomelo e tlametswe.
Mateng a mahibidu a se bolokiwe, kana a kopane le mateng a a magwata.
Kamologano e e yang pele, go sega le go paka mateng a mahibidu di tshwanetse go dirwa mo lefelong kana kamore e e amologaneng.
Foo mateng a mahibidu a pakiwang mo dikhatoneng, ditsholeng kana dikgetseng tsa polaseteki go romelwa, go tsidifatsa kana go gatsetsa -
a go ka dirwa fela mo lefelong kana kamore e e amologaneng mme sedirisiwa se tshwanetse go tlamelelwa tiro e;
b ditshiamelo tsa polokelo ya dikgetse tse di phepa tse di se nang sepe kana ditshola, go dirisiwa letsatsi le le lengwe, di tshwanetse go tlamelwa; mme c ditshiamelo tsa polokelo ya bontsi di tshwanetse go tlamelelwa go paka matheriale.
Mateng a khatone a se bolokiwe mo setsidifatsing se se tshwanang le dikgoropa kana mateng a a seng mo khatoneng.
Go tlhatswa mateng a a magwata
Mateng a a magwata a tshwanetse go tlosiwa go tswa kamoreng ya paakanyo go ya kamoreng ya mateng ka tlhamalalo e e bapileng le go golaganngwa teng, morago ga go fetisiwa, foo megodu le mala a tshwanetseng go -
a amologantshiwa le go gamolwa diteng tsa teng;
b tlhatswiwa ka metsi a a phepa a a tsamayang; le c kgwagetsa mo dikgwageng go tsidifatsa le go omisa pele le ka nako ya go tsidifatsa.
Sedirisiwa se tshwanetse go tlamelwa go gamola dijo tse di sa tlhafuniwang le mala mme dijo tse di sa tlhafuniwang le diteng tsa mala di tshwanetse go tlosiwa ka tswelelo.
Foo megodu e e tlhatswitsweng kana mala di pakiwang mo ditsholeng kana dikgetse tsa polaseteki go romelwa, go tsidifadiwa kana go gatsediwa, tshiamelo ya polokelo ya dikgetse tse di phepa kana ditshola, tsa go dirisediwa letsatsi, di tshwanetse go tlamelwa.
Mateng a a magwata a a jegang a tlhatswitswe a tshwanetse go bolokiwa mo setsidifatsing kwa thempereitšheng ya mowa e e sa feteng kwa tlase ga 2 o C, fela a se tsidifadiwe kwa botlhabelong fa a romelwa ka mokgwa o o tswelelang kwa ditshiamelong tse di tsidifatsang, bogaufi bo bo sa tshwanelang go tlogelela maemo a boitekanelo mme a dumelelwe ke motlhankedi mogolo wa porofensi.
Go phapefadiwa ga mateng a a magwata
Tirego mmogo le sedirisiwa tse di dirisitsweng go phepafatsa mateng di tshwanetse go dumelelwa ke motlhankedi mogolo wa porofensi.
Kamore e kgolo jalo le go rulaganngwa jalo gore boitekanelo jwa tiragalo bo tlhomamisiwe, bo tshwanetse gbo tlamelwe go phepafatsa megodu.
Ditshola tse di amologaneng di tshwanetse go dirisediwa megodu e e iseng e phepafadiwe, le e e phepafaditsweng.
Mateng a a phepafaditsweng a tshwanetse go tlosiwa morago ga go a phepafatsa.
Dikamore tse di amologaneng di tshwanetse go tlamelelwa -
a go tlosa boboa mo ditlhakwaneng tsa dikgomo le ditlhogo tsa dinku le maoto; le b go tlosa letlalo, go tlosa nama le go phatlola ditlhogo mmogo le go kopanya le go paka maboko.
Fa dikumo tse di phepa tse di ntshitsweng mo ditlhogong di pakiwa mo ditsholeng kana mo dikgetseng tsa polaseteki go romelwa, go tsidifatsa kana go gatsedisa -
a go ka dirwa fela mo kamoreng e e amologaneng kana lefelo le didirisiwa di tshwanetse go tlamelelwa tiro e; le b tshiamelo ya polokelo ya dikgetse tse di phepa kana ditshola, tsa go dirisediwa letsatsi, di tshwanetse go tlamelwa.
Fa mateng a a magwata a phepafaditsweng a pakiwang mo ditsholeng kana dikgetseng tsa polaseteki go romelwa, go tsidifatsa kana go gatsetsa -
a go ka dirwa fela mo kamoreng e e amologaneng kana lefelo le didirisiwa di tshwanetse go tlamelelwa tiro e; le b tshiamelo ya polokelo ya dikgetse tse di phepa kana ditshola, tsa go dirisediwa letsatsi, di tshwanetse go tlamelwa.
Mateng a a phepafaditsweng le nama ya tlhogo e e phepa di tshwanetse go bolokiwa mo setsidifatsing kwa thempereitšheng ya mowa e e sa feteng kwa tlase ga 2 o C, fela di se tsidifadiwe kwa botlhabelong fa di romelwa ka mokgwa o o tswelelang kwa ditshiamelong tse di tsidifatsang, bogaufi bo bo sa tshwanelang go tlogelela maemo a boitekanelo mme di dumelelwe ke motlhankedi mogolo wa porofensi.
Ditsamaiso tsa go sega kwa dipolanteng tsa go sega tse di tlhagisetsang mmaraka wa thomelontle
Bona gape molawana 7
Kakaretso
Ke dikgoropa kana nama e e tlhatlhobilweng le go fetisiwa e e ka tlhagisediwang go sega.
Fa dikgoropa kana nama e amogetswe go tswa motsweding go na le botlhabelo bo bo mo lefelong, motlhatlhobi o o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhomamisa gore -
a dikwalo tse di amanang le tlhago ya nama e e jalo di teng;
b tlhatlhobo ya nama e ne ya dirwa mo nameng e e jalo le gore e ne ya fetisiwa; le c) ketane e e tsididi e ne ya tshegediwa le gore themphereitšha ya nama ya bogare ke 7 (C kana kwa tlase.
Nama yotlhe e e tlhagiseditsweng go segiwa e tshwanetse go gololosega mo kgotlhelegong.
Ga go nama e e bontshang matshwao a tshenyego e e tla segiwang.
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng a ka re nako nngwe le nngwe a tlhoka pakete nngwe le nngwe ya nama go bulwa gape go tlhatlhobiwa, mme a ka laolela go tswalelwa ga setshola sengwe le sengwe se se jalo se se butsweng kana khatone ka nama.
Tlhagiso ya mola e e elelang e tshwanetse go latelwa ka go efoga kelelo e e kgabaganyang, go latela mola le go kgobokanyo kana pitlaganelo ya nama kwa kgatong efe ya tirego ya tlhagiso.
Go sega
Go sega gotlhe, go sega ka dikarolwana kana go sila go tshwanetse go rulaganngwa gore boitekanelo jwa ditiragalo tsotlhe di tlhomamisitswe.
Marapo a a tswang mo ditsamaisong tsa go sega a tshwanetse go tlosiwa ka gale go ya kamoreng e e tshwanetseng kana setsholeng se se tlameletsweng ka tlhamalalo lebaka le.
Nama e e bonweng go tswa mo go segeng mme ya fitlhelwa e sa itekanela go jewa ke motho le phologolo e tshwanetse go kgobokanngwa mo ditsholeng tse di tshwailweng sentle kana disthiamelo le go tlosiwa go tswa lefelong go ya ka Karolo VIII.
Le fa go le jalo ka molawana 36 2, nama e ka segiwa fa e le bothito fa -
a nama e fetisediwa ka tlhamalalo go tloga kamoreng ya go baakanyediwa go ya kamoreng ya go segela mo tiragatsong e le nngwe, kamore e e segelang e le mo moagong o le mongwe jaaka kamore e e baakanyetsang;
b go sega go dirwa ka bonako morago ga phetiso;
c nama e e segilweng e tsidifaditswe, kana go gatsediwa go a simolola, mo ureng e le nngwe, le d tsamaiso e e dirwa go ya ka porotokolo e e rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa porofense.
Go phuthela
Matheriale o o phuthelang o ka tsholwa mo kamoreng e e segelang ka bokalokalo bo bo fetang tlhokego ya letsatsi, mme o tshwanetse go bolokelwa le go tsholwa go o tshegetsa mo maemong a a phepa go fitlha kwa nakong ya tiriso.
Nama e e bulegileng e se kgomane le dikhatone, ntle le fa dikhatone tse di bonota di dirisiwa.
Taolo ya themphereitšhara
Themphereitšha ya mowa ya kamore foo nama e segiwang le go pakiwa e tshwanetse go tsholwa kwa go kana kwa tlase ga 12 oC.
Ka nako ya go sega, go phuthela, go sega ka dikarolo le go paka nama e e sa gatsediwang ka themphereitšha ya bogare go tshwanetse go tsholwa kwa kana kwa tlase ga 7 oC.
Nama e e paketsweng go gatsediwa e tshwanetse go bewa mo segatsetsing mo ureng e le nngwe ya go pakiwa. Segatsetsi se tshwanetse go kgona go fokotsa themphereitšha ya nama go fitlha go le kwa tlase ga 12 oC mo diureng di le 24 mme e tshwanetse morago ga foo e tshegediwe kwa themphereitšheng e e kwa kana kwa tlase ga themphereitšha le nama e e gatsediwang e ka se romelweng kwa dithemphereitšheng tsa bogare tse di kwa godimo go na le kwa tlase ga 12 oC.
Phepafatso
Tsamaiso ya go phepafatsa le opafatso ya didirisiwa tse di sutisiwang le tse dingwe di tshwanetse go tsamaisana le Karolo II C..
Go phepafatsa le go opafatsa seatla le didirisiwa tse dingwe go tshwanetse go dirwe ka nako ya diura tsa go dira.
Tirego e e tswelelang
Tirego e e tswelelang e tshwanetse go tsamaisana le ditlhokego tse di beilweng mo Ditlhokegong tsa Lefelo la Dijo ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo.
Go tsidifatsa le go gatsetsa kwa botlhabelong
Bona gape melawana 28; 30 ; 31 ; 32 ; 33 (c); 36; 55(n); 105
Ditlhokego
Go tsidifadiwa gotlhe, go gatsedisa le ditshiamelo tsa polokelo ya botsididi ya nama di tshwanetse go tsamaisana le ditlhokego tsa kago tsa botlhabelo tse di tshotsweng mo go Karolo II B .
Ditsidifatsi le digatsedisi di tshwanetse go tlamelwa ka dithemometara tsa tepatsatsi kana fa go tlhokiwang ke motlhankedi mogolo wa porofense, dikwala tsa themo tse di tswelelang, go neela temoso e e nepagetseng ya themphereitšhara ya mowa mo teng ga kamore.
Bokgoni jwa themphereitšhara
Setsidifatsi se se dirisiwang go tsidifatsang ditoto tse di bothito, matlhakore, tse nne kana dikarolo di tshwanetse go kgona go tlamela go tsidifatsa go go sa kgaolediweng go fokotsa themphereitšha ya bogare ya nama go ya 7 oC pele ga go romelwa.
Nama, ditoto, dikarolo le mateng a a gatseditsweng di ka se tlosiwe go tswa segatsedising pele themphereitšha ya bogare ya kwa tlase ga 12 oC e fitlheletswe.
a Mekgwa ya go ntsha serame wa digatsedisi le ditsidifatsi e tshwanetse go thibela go agelela ga dikgapetla mo boalong jwa segare sa semoafatsi go ya maemong a a botlhokwa kwa tshegetsong ya themphereitšha.
b Foo setsidifatsi kana segatsedisi se se tshotseng nama ka nako ya tsheko ya go ntsha serame, go ntsha serame ga segare sa semoafatsi sengwe le sengwe se tshwanetse go felelediwa mo metsotsong e le 30.
c Dikgolagano tsa kgamolo ya saese e e lekaneng e tshwanetse go tlamelelwa go tswa dithereing tse di rothang tsa diyuniti tse di tsidifatsang mme di tshwanetse go isa kwa maemong a lefatshe ka fa ntle ga kamore kana ka tlhamalalo go ya mo mokgweng wa kgamolo.
Setsidifatsi kana segatsedisi se tshwanetse go nna le kitsiso ya leruri e e bonalang e e tsepameng ka fa ntle, se tlhalosa -
a mothamo wa kubiki ya kamore;
b mofuta wa kumo o o ka tsidifadiwang, wa gatsediwa, wa nna serame kana wa bolokelwa mo teng;
c makisimamo o o dumelesegang wa morwalo wa kumo ka dikilogerama kana palo ya dikgoropa tsa kamore eo;
d themphereitšha ya bofelo e e tlhokegang ya nama mo dikeriing tsa Celsius le nako ya minimamo wa paka ya nako, mo diureng, e e tlhokegang mo themphereitšheng go fitlhelelwa; mme e mo lebakeng la polokelo ya setsidifatsi kana segatsedisi, mokgwa wa boleng jwa themphereitšha ya makisimamo o o dumelesegang o kwa go ona namae ka tlhagisiwang.
Ditiragatso tsa ditsidifatsi le digatsetsi
Nama e tshwanetse go tsidifadiwa mo maemong a kgwagetso go tlhomamisa kgadikano ya mowa kana, fa e pakilwe mo ditsholeng, e tlhatlhaganngwe gore e tlhomamise go tlhomamisa kgadikano ya mowa.
Go se nne nama e e tlhatlhaganngwang ka tlhamalalo mo bodilong.
Ditoto tse di bothito di ka se tsenngwe mo setsidifatsing se se tshotseng nama e e tsidifaditsweng.
a Ga go sekgoropa kana nama e e sa itekanelang go jewa ke motho kana e ka nna le ditlamorago tsa botlhokwa mme nama e nngwe e ka bolokelwa mo setsidifatsing kana segatsedising se se tshotseng dikumo tse di jewang.
b Sekgoropa kana nama e tshwanetse go tlosiwa ka bonako fa e senyega go fitlha kwa maemong jaaka a a tlhomamisitsweng ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
Go se nne nama e e butsweng e e ka bolokelwang mo setsidifatsing kana segatsedising se se tshotseng dikumo tsa khatone.
Mateng a a magwata a ka bolokelwa mo segatsedising se se tsholang se se nang le ditoto, nama kana mateng a mahibidu, ntle le fa dikumo tsotlhe tse, go tsenyelediwa mateng a a magwata, a phuthetswe le go pakiwa.
Ga go selo se e seng sejo kana kumo go na le nama se se ka bolokelwang mo setsidifatsing kana segatsedising ntle le fa e le mo lebakeng la go tshola digatsedisi, foo thebolelo e abilweng ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
Kgapetla
Tiriso ya dikgapetla jaaka setsidifatsi mo botlhabelong e ikaegile ka thebolelo ya mokgwa wa motlhankedi mogolo wa porofense.
Dikgapetla, tse di tsentsweng mo mokgweng ofe le ofe kana sedirisiwa, tse di dirisiwang go tsidifatsa nama di tshwanetse go dirwa go tswa metsing a a sutang.
Sedirisiwa kana ditsela tse di tsenngwang dikgapetla jaaka setsidifatsi sa nama se tshwanetse go rulaganngwa le go dirisiwa ka mokgwa o o jalo gore metsi a a gakologang mo dikgapetleng ga a ne a ama kumo ka tsela e e seng yona kana mafelo a a bapileng.
Phepafatso le taolo ya ditshenekegi
Didirisiwa tse di diriswang mo ditsidifatsing, digatsedising kana ditshiamelo tsa polokelo tse di tsididi, tse di ka kopanang ka tlhamalalo le nama di tshwanetse go tsholwa mo maemong a a phepa a a itekanetseng, mme tlamelo e tshwanetse e dirwe go phepafatsa le go opafatsa didirisiwa tse di jalo ka tlhamalalo morago ga tiriso.
Popego ya dikgapetla mo digatsedising e tshwanetse go thibelwa mme digatsedisi di tshwanetse go gaokolosiwa dikgapetla le go phepafadiwa kgapetsa jaaka go ka tlhokiwa ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
Digatsedisi le ditsidifatsi di tshwanetse go lokologa go tswa ditshenekeging, mouta le kgolo ya baketeria.
Ditsidifatsi, digatsedisi le ditshiamelo tsa polokelo e e tsididi di tshwanetse go lokologa go tswa menkgong e e ka monyiwang ke nama.
Ditsidifatsi mo tirisong ya ka gale di tshwanetse go phepafadiwa ka bonako morago ga go romela nama yotlhe.
Direkoto
Direkoto tsa taolo ya themo di tshwanetse go nna teng ka kopo ya motlhankedi mogolo wa porofense kana motlhankedi mogolo wa bosetšhaba.
Diteko di tshwanetse go dirwa go ya ka ditlhokego tsa Mokgwa wa Tsamaiso ya Boitekanelo mo tirisong.
Go tsenya ditoto le nama go rwalwa ka sepalangwa
Go pega le go romela ka kakaretso
Koloi e e dirisediwang go tsamaisa nama e tshwanetse go tsamisana le ditlhokego tse di beilweng mo Ditlhokegong tsa Mafelo a Dijo ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo.
Mateng a a magwata a se tsenngwe mo sebakeng se le sengwe sa go tsenya jaaka ditoto, dikarolo kana mateng a mahibidu, ntle le fa mateng a a magwata a tshotswe phepa, ditshola tse di thibelang metsi ka dikhurumelo tse di tswaletsweng ka tiisetso, di tsamaelana le ditlhaloso tsa didirisiwa jaaka di beilwe mo go Karolo Part II B1.
Ga go dikumo tsa khatone tse di tla tsenngwang mo lefelong le le lengwe la go tsenya jaaka nama e e bulegileng.
Ditoto tsa nama e khibidu e e tsidifatsang, matlhakore le a mane a tshwanetse go kgwaagediwa ntle le go kgoma lefatshe.
Ga go nama e e sa phuthelwang e e tla folosediwa ka tlhamalalo mo godimo ga bodilo.
Fa go tlhokiwang ke motlhankedi mogolo wa porofense, mokgweetsi wa koloi e e rwalang nama e tshwanetse go tlamela leina, aterese le dintlha tsa kgolagano tsa mong wa koloi.
Nama e e busediwang kwa botlhabelong kana tshiamelo ya polokelo ya botsididi e ka amogelwa fela morago ga tlhatlhobo gape ka motlhatlhobi yo o kwadisitsweng, mme e ka siamisiwa le go bolokela go jewa ke motho ka fa tlase ga maemo a a tlhomamisitsweng ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
Go rwalwa ga nama ke bagwebi ba ba seng ka fa molaong go tshwanetse go laolwe ke porotokolo e e rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa porofense fela kwa ntle ga go tlogelela boitekanelo kana maemo a pabalesego.
) Phepafatso Bona gape melawana 14 - 17; 55(h)
Metsi le didirisiwa
Go tshwanetse go nne teng mabaka a phepafatso -
a metsi a a sutang kana a a nowang;
b metsi a a bolelo mo themphereitšhareng ya minimamo wa 82°C mo diopafatsing tsa go bolaya ditwatsi mo didirisiweng tsa seatla;
c metsi kwa go 40°C kwa dijaneng tsa go tlhapa matsogo go tlhapa matsogo; le d metsi kwa go 40°C ka mabaka a go phepafatsa ka kakaretso.
Mong o tshwanetse go tlamela didirisiwa tsotlhe tse di tlhokelwang phepafatso.
Mananeo a go phepafatsa
Mananeo a phepafatso a tshwanetse go rebolwa ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
Tlhagiso ya lenaneo la morago la phepafatso le le feletseng le tshwanetse gore le be le fedile le na le -
a lenane la mafelo otlhe le dikamore go phepafadiwa;
c ditsamaiso tsa kgato ka kgato tsa go phepefatsa tsa lefelo lengwe le lengwe, kamore kana didirisiwa tse di tsenyeletsang ditshiamelo tsa botlhapologo, dipalangwa tsa nama le dikutla;
d dipampiri tsa dikhemikhale tse di dirisiwang di tshwanetse go tlamelwa ka tshupelo go dirisa mo dipolanteng tsa nama, metswako e e dirang, dikelo tsa tswapolo le ditiragatso;
e ditlamorago, go tsenyelediwa tlhokomediso ya thutatshelo nnye, go bonwa jaaka maikaelelo a lenaneo la phepafatso; le f dtlhaloso tsa tiro le lenaneo la katiso go baphepafatsi botlhe.
Mananeoa a tshwanetse gore a bo a le mo mannong ka go phepafiwa go go tswelelang ka nako -
a ya dipaka tsa tiro;
b ya boikhutso; le c ya diphetogo tsa šifiti.
Phepafatso e tshwanetse go simolola ka bonako morago ga tlhagiso ya letsatsi kana šifiti e fedile, fela ga go phepafatso e e ka simololang mo lefelong lepe pele nama yotlhe e e jewang le dikumo tsa diphologolo di tlositswe go thibela kgotlhelo.
šifiti e ntšhwa e ka se simolole pele mafelo otlhe, dikamore le didirisiwa di phepefaditswe le go bolaya megare mme lenaneo la go tlhokomedisa pele ga tlhagiso le le nonofileng le tshwanetse go nna mo mannong go tlhomamisa bophepa jwa ditshiamelo tsotlhe pele tlhagiso e simolola.
Ditsidifatsi le Digatsedisi
Ditsidifatsi di tshwanetse go phepafadiwa pele morwalo wa nama e e foreše o tsenngwa.
Ditsidifatsi di se phepafadiwe fa di tshotse nama.
Digatsetsi di tshwanetse go ntshiwa dikgapetla le go phepafadiwa thata bogolo gangwe ka ngwaga kana kgapetsa fa go tlhokiwa ke motlhatlhobi o o kwadisitsweng.
TSAMAISO YA BOITEKANELO LE MEKGWA YA TSHEKATSHEKO
Karolo 111e]
Tsela ya Tsamaiso ya Boitekanelo (HMS)
Mong wa botlhabelo o tshwanetse -
a go tlamela motlhankedi mogolo wa porofensi ka Tsela ya Tsamaiso ya Boitekanelo e e kwadilweng e e tshotseng tshedimosetso e e feletseng ka tekanyetso ya taolo kana mananeo a a tlhokegang go tlhokomela dikarolo tse di lemogilweng tsa taolo, go tsenyeletsa mekgwa ya go tlhokomela kana go tlhola dikarolo tse tsa taolo, go bona thebolelo;
b go tlamela direkoto tse di maleba tsa temogo, go dira diteko, ditekanyetso kana dipoelo;
c go tlamela mananeo a go sampola ditshekatsheko tsa laboratori, mmogo le maina a dilaboratori go dira ditshekatsheko tse di tlhokegang;
d go tlamela diakhaonto tse di kwadilweng tsa ditshwetso tse di amanang le ditshwetso tse di siamisang fa di tsewa; le e go tlhatlhoba maemo a boitekanelo jwa botlhabelo ka mokgwa wa Tsela ya Tlhatlhobo ya Boitekanelo HAS le go tlamela dipoelo kwa motlhankeding mogolo wa porofensi go netefetsa kgapetsa jaaka a ka tlhokega.
Mokgwa wa tsamaiso ya dikwalo
Mokgwa wa tsamaiso ya dikwalo o tshwanetse go tlamelwa -
a go bonwa ga dikwalo tse di amanang le setlhopha se se lemogilweng sa go tlhaba;
b go kwalwa ga setlhopha sa tlhabo nngwe le nngwe se se tshotseng tshedimosetso malebana le letlha la tlhabo, mefuta e e tlhabiwang, bontsi, dipalo, temogo le bogorogelo jwa dikgoropa mmogo le nama e e segilweng; le c kumo e e kwadilweng ya kgakololo ya tsamaiso e e rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa porofensi.
Leano la taekaeramo ya botlhabelo
Mong o tshwanetse go siamisa leano la taekeramo e e tlhabolotsweng la botlhabelo go tsenyeletsa dintlha tsa -
a mafelo otlhe a a farologaneng mo maemong mangwe le mangwe;
b dikamore tsotlhe tse di farologaneng mo lefelong lengwe le lengwe le le lemogilweng, di bontsha tirego kana tiragatso go tsenyeletsa methamo kana dikelo tsa tiragatso e e diragalang mo dikamoreng tse di jalo;
c kelelo ya kumo;
d dikagego tsa tlaleletso mo lefelong;
e themphereitšha e e tlhokegang mmogo le mothamo wa kamore nngwe le nngwe fa themphereitšha e laolwang;
f ditshiamelo tsa botlhapoloso tse di farologaneng tsa badiri mo mafelong a a phepa le a a leswe mmogo le botseno jwa badiri go ya mafelong a a farologaneng;
g botseno go ya dikamoreng tsotlhe, mafelong le meagong; le h melelwane, e e bontshang botseno le go tswa go ya le go tswa lefelong.
Taekeramo e e elelang ya tirego ya tlhabo
Mong o tshwanetse go siamisa taekeramo ya kelelo ya tirego ya tlhabo e e tshwanetseng go tsenyeletsa -
a dikgato tsotlhe tse di amegang mo tiregong, go tsenyelediwa tiego ka nako kana mo gare ga dikgato, go tswa kamogelong ya diphologolo go ya go beweng kumo ya bofelo mo mmarakeng; le b dntlha le data ya thekenikhale go tsenyelediwa kalo ya didirisiwa le dipharologantsho, tatelano ya dikgato, dikgala tsa thekenikhale tsa ditiragatso, kelelo ya dikumo, kgethololo ya mafelo a a phepa le a a leswe, tikologo ya boitekanelo jwa botlhabelo, ditsela tsa badiri le ditiragatso tsa boitekanelo, polokelo ya kumo le ditsamaiso tsa phatlalatso.
Dikotsi tse di maatla
Mong o tshwanetse go siamisa lenane la dikotsi tsotlhe tsa baoloji ya maatla, ya khemikhale kana sebopego tse di ka tlhagelelang mo kgatong nngwe le nngwe ya tirego, go tsenyelediwa -
a kgotlhelego e e sa amogelesegang kana kgotlhelego gape ya tlhago ya baoloji, khemikhale kana sebopego;
b phalolo e e sa amogelegeng kana katiso ya thuto ya malwetse a ditshedi dinnye ; le c tlhagiso e e sa amogelegeng kana go tswelela ga bolthole kana dikumo tse dingwe tse di sa eletsegeng tsa phetogopopo e nnye.
Thibelo ya dikotsi
Mong o tshwanetse go siamisa mananeo a boitekanelo a a kwadilweng (HMP) go bona thebolelo ka motlhankedi mogolo wa porofensi, go thibela, go fedisa kana go fokotsa dikotsi tse di boletsweng mo molawaneng 53 kwa maemong a a amogelegang mme o tshwanetse -
a go tlhomamisa gore mananeo a tsamaiso a kotsi nngwe le nngwe a a diragadiwa;
b go tlhomamisa ditekanyetso tse di masisi go laola dintlha;
c go tlhoma mokgwa wa go tlhokomela kana go dira teko mo karolong nngwe le nngwe ya taolo; le d go siamisa dikgato tse di siamisang tse di kwadilweng tse di tshwanetseng go tsewa ntle le tshenyo ya nako fa phapogo e lemogiwa mme kgato e e jalo e e siamisang e tshwanetse go totobatsa -
i motho yo o ikarabelelang go diragatsa kgato ya go siamisa;
ii mokgwa le kgato tse di tlhokegang mo kotsing nngwe le nngwe;
iii kgato e e tla tsewang malebana le nama e e dirilweng ka nako ya fa tirego e ne e le kwa ntle ga taolo; le iv gore rekoto e e kwadilweng ya dikgato tse di tserweng e tshwanetse go bewa.
Mananeo a Tsamaiso ya Boitekanelo (HMP)
Mong wa botlhabelo o tshwanetse go diragatsa -
a a HMP ya tlhatlhobo ya pele ga loso, go tsenyelediwa dikgato tsa taolo go -
i tlhomamisa gore diphologolo tsotlhe tse ka lebaka lengwe kana le lengwe di ka se dirweng go nna nama e e babalesegileng di lemogilwe le go tsholwa go ya ka Karolo VIII;
ii lemoga diphologolo tse di nang le malwetse le maemo a ka ona matshwao a ka bong a sa bonale ka nako ya ditlhatlhobo tsa pele ga loso;
iii lemoga diphologolo tse di nang le malwetse a mafelo a a rileng;
iv lemoga diphologolo tse di nang le malwetse a a fetelelang kana malwetse a a laolwang ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo jwa Diphologolo, 2002 Molao No. 7 of 2002; le v lemoga diphologolo tse di tlhagisang kotsi ya kgotlhelo e e kwa godimo, jaaka tse di nang le maemo a a bolang kana diphologolo tse di leswe mo go feteletseng; le vi tlhomamisa gore diphologolo tse di gobetseng tse di mo ditlhabing di tlhagisediwa tlhabo ya tshoganyetso kana tlhabo e e tlhophilweng ntle le tiego e e sa tlhokegeng;
b a HMP ya tlhabo le go baakanya, go tsenyeletsa -
i dikgato tsa taolo CM go tlhomaisa gore ga go kgotlhelego epe ya nama le dikumo tse di jegang e e tlhagelelang go tswa -
aa boalo jwa kwa ntle jwa phologolo e e bolailweng;
cc diteng tsa dithwe tse di boteng;
dd batho ba ba dirang ka dikumo tse di jegang; kana ee kgolagano le dilo tse di seng phepa;
ii tlhabo le ditsamaiso tsa go baakanya tse di tshwanetseng go lekanyetsa kgotlhelego nngwe le nngwe go fitlha minimamong o o feletseng;
iii katiso ya badiri botlhe mo dithekeneking tsa go tlhaba tse di nepagetseng go tsenyelediwa ditheo tsa tiragatso ya boitekanelo e e tshwanetseng go tlhokomelwa;
iv lenaneo la go dira teko ka letsatsi ka ditoto mo go kgotlheleng go tlamelela go dira teko ka gale mo sampoleng ya kemedi ya dikgoropa go ralala letsatsi mo theong ya boitlhophelo le go tlhomamisa maemo a kgotlhelego ya dikgoropa;
c a HMP ya tlhatlhobo ya nama, go ya ka fa motlhatlhobi SMI wa nama yo o kwadisitsweng wa motlhokomedi, a thusiwa ke molafadiruiwa yo o kwadisitsweng ba tshwanetse go tlhokomela tlhatlhobo ya nama ka mokgwa wa tiragatso ya dikgato tsa taolo tse di kwadilweng go tlhomamisa -
i gore tlhatlhobo ya nama e dirwa go ya ka Karolo VI;
ii bokgoni jwa batlhatlhobi ba nama le basekaseki ba nama;
iii boitekanelo jwa sebele jwa batlhatlhobi ba nama le basekaseki ba nama;
iv ditlhogo, mateng a mahibidu le a a magwata di amanngwa le ditoto tsa tlhago;
v pabalesego ya ditoto tse di tshotsweng le dithwe;
vi tshireletsego ya ditoto tse di rebotsweng ka nakwana le dithwe;
vii tshireletso ya setempe sa thebolo;
viii tshireletso ya matheriale o o senyegileng;
ix tiragatso ya ditsamaiso tsa tiragatso tsa maemo SOP's tsa -
dd tlhabo ya dikgomo e e arabetsweng ka tshwanelo kwa ditekong tsa Letshoromo la pholotso le Mafatlha tse di dirilweng mo polaseng le go bidiwa ka matshwao a maina "C" le "T" ;
ee diphologolo tse di leswe; le ff nama e e digilweng;
d a HMP ya boitekanelo jwa sebele jwa badiri go ya ka gore -
i khouto ya maitsholo ya kakaretso, e e rebotsweng ke motlhatlhobi o o kwadisitsweng, ya badiri mme segolo badiri ba ba kopanang ka tlhamalalo le nama le dikumo tse di jegang, e tshwanetse go nna teng;
ii lenaneo la katiso, mmogo le direjisetara tsa go nna teng, tsa badiri botlhe go dirisa ditheo tsa khouto ya maitsholo e e boletsweng mo temaneng tlaleletso i le tshwanetse go nna teng; le iii direkoto tsa tebelelo e e tseneletseng le tlhokomelo go tsenyelediwa direkoto tsa kgato ya kotlhao mo mabakeng a maitsholo a a sa siamang a a boelelang kana go sa tsamaelane di tshwanetse go nna ;
e a HMP ya go itekanela ga bongaka ga badiri go ya ka gore -
i direkoto tsa setefekeiti sa bongaka sa ntlha sa gore badiri ba lekanetse go dira ka nama le dikumo tse di jewang, pele ga thapo, di tshwanetse go nna teng; le ii direkoto tsa go dira diteko tsa go itekanela ka letsatsi, go tsenyelediwa dikgato tse di siamisang tse di dirisiwang mo dikgetsing tsa bolwetse le kgobalo, di tshwanetse go nna teng;
f a HMP ya themphereitšha ya metsi mo diopafatsong le tshegetso ya diopafatsi go ya ka dikgato tsa taolo go tlhomamisa go nna teng go go tswelelang le phitlhelelo ya diopafatsi mo boleng bo bo siameng jwa go dira kwa dithemphereitšheng tsa metsi tsa 82 oC, go tsenyelediwa direjisetara tsa go dira diteko ka letsatsi go bontsha tlhagelelo ya diteko mmogo le ditsamaiso tsa kgato ya go siamisa mo dikgetsing tsa go se tsamaisane, di tshwanetse go nna teng;
g a HMP ya go nna teng ga sesepa sa seeledi le sentsha sesepa, pampiri ya boithusetso, dithaolo tsa go latlhiwa, go ya ka mekgwa ya taolo go tlhomamisa go nna teng go go tswelelang le phitlhelelo ya sesepa sa seeledi mo mabakeng a go tlhatswa diatla, pampiri ya boithusetso le dithaolo tse di latlhiwang kwa mafelong a a supilweng pele di tshwanetse go nna teng;
h a HMP ya phepafatso le go phepafatsa go go tswelelang go tsenyelediwa lenaneo la go phepafatsa le le tlamelang -
i lenane la mafelo otlhe a a tla phepafadiwang;
ii lenane lotlhe la dikamore tse di tshwanetseng go phepafadiwa mo lefelong lengwe le lengwe;
iii leina la motho yo o ikarabeleang go phepafatsa lefelo lengwe le lengwe, lephata kana kamore;
iv mo kamoreng nngwe le nngwe mo lefelong le le rileng, tlhaloso e e feleletseng ya go phepafadiwa ga kago nngwe le nngwe, go tsenyelediwa -
aa poeletso ya go phepafatsa;
bb kgato ka kgato ya go phepafatsa;
cc data ya dikhemikhale tse di dirisiwang, jaaka kwadiso ya data, pabalesego, ditlhapholo, ditlhaloso tsa tiragatso;
ee go tsokodiwa ga dikhemikhale tse di dirang; le ff ditlamorago go bonwa jaaka maikaelelo a lenaneo la go phepafatsa;
v tlaleletso ya kamore nngwe le nngwe e mo go yona go phepafadiwa ga kago nngwe le nngwe go tshwanetseng go tlhalosiwa ka botlalo go tsenyelediwa dintlha jaaka mokgwa, poelelo le ditlamorago tsa tsepamo;
vi tsa katiso ya ditlhopha tsa go phepafatsa mo tiragatsong ya mananeo a;
vii tsa taolo mo polokelong ya tshekisi go thibela kgotlhelego ya dikumo tse di jewang;
viii tlhaloso e e feleletseng ya go phepafatsa go go tswelelang mo moleng wa tirego ka nako ya tirego, e e tshwanetseng go tsenyeletsa -
aa lenane la dikgato tsotlhe mo lenaneong le go tsenyelediwa ga phepafatsa ya didirisiwa tse di sutang le megotlha; le bb tlhaloso ya kgato ka kgato ya tiragatso nngwe le nngwe;
ix gore mananeo a a rebolwe ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng; le x gore laboratori e dire teko jaaka taolo ya nonofo ya mananeo a go phepafatsa go tsenngwa le go kwalwa;
i a HMP ya go nna teng le boleng jwa metsi go ya ka gore -
i mong wa botlhabelo o tshwanetse go arabela motswedi wa tlhago ya metsi le maemo a metsi a a jalo;
ii mong o tshwanetse go kgona go bontsha mokgwa wa phatlhalalo ya metsi mo botlhabelong le go tlamela leano la taekeramo le le tlhabolotsweng la phatlalatso ya metsi mo lefelong;
iii lenaneo la go sampola le tshwanetse go latelwa go tlhomamisa gore dintshetsa ntle tsotlhe, go tsenyelediwa mathompo di a lekolwa mo theong e e boelelang e e tsepameng mo pakeng ya nako e e beilweng, le tsamaiso ya go sampola e tshwanetse go tlhalosiwa; le iv mong o ikarabelela go tlhomamisa gore metsi a a dirisiwang mo botlhabelong a a suta le gore direkoto tsa ditlamorago tsa teko ya thutaditshedi dinnye le metsi a khemikhale di teng;
j a HMP ya taolo ya botlhole go ya ka gore mong wa botlhabelo o tshwanetse go tlamela lenaneo la taolo le le kwadilweng la mofuta mongwe le mongwe wa botlhole go bona thebolelo ka motlhankedi mogolo wa porofense, mme lenaneo le le jalo le tshwanetse go tsenyeletsa -
i ditshwantsho tsa taekeramo tse di bontshang maemo a diteišene tsa go thaya phiri;
ii rejisetara ya botlhole, go tsenyelediwa ditlhaloso tsa tiriso ya matlhole a a farologaneng; le iii mananeo a go katisa a batho ba ba dirang ka matlhole;
k HMP ya go latlhiwa ga maswe, go tsenyelediwa matheriale o o senyegileng, go ya ka gore -
i mong wa botlhabelo o tshwanetse go tlamela lenaneo la taolo le le kwadilweng go tlosa setlhopha sengwe le sengwe se se farologaneng sa matheriale o o senyegileng go tsenyelediwa tatlho ya kakaretso go bona thebolelo ya motlhankedi mogolo wa porofensi; le ii dithulaganyo tsa tshireletso go thibela matheriale o o senyegileng mo go tseneleng ketane ya dijo go tshwanetse go tlhalosiwe;
l HMP ya mo kgolaganong ya go phuthela le go paka dimatheriale go ya ka gore -
i mong wa botlhabelo o tshwanetse go tlamela lenaneo la taolo le le kwadilweng le le lebelelang bomaleba mmogo le polokelo le go tshola tsa tsotlhe mo kopanog ya phuthelo le matheriale o o pakang;
ii dikgato tsa taolo go thibela tshenyego mo dikamoreng tsa polokelo di tshwanetse go tlamelwa; le iii dikgato tsa taolo go thibela tshenyego ya matheriale wa go phuthela e tshwanetse go tlamelwa;
m HMP ya go tshegetsa, go tlamela mong wa botlhabelo go tlamela lokwalo lo lo lebelelang tshegetso ya tlwaelo ya didirisiwa tsotlhe le dikago; le n HMP ya taolo ya themo go ya ka yona -
i leano le tshwanetse go tlamelwa le le bontshang sebopego sa ditsidifatsi tsotlhe, digatsetsi le dkamore tsa go direla fa taolo ya themphereitšha ya dikamore e tlhokegang go tsenyeletsa -
aa nngwe le nngwe ya kamore ya themphereitšha e e laolegang kana lefelo;
bb palo ya kamore kana lefelo;
cc tlhokego ya themphereitsha ya kamore nngwe le nngwe; le dd matheriale wa tirego wa kamore nngwe le nngwe;
ii kamore nngwe le nngwe e tshwanetse go tlamelwa ka themokerafo e e rekotang, kana mokgwa o o lekanang wa go tlhokomela le go rekota o tshwanetse go dirisiwa, o o bontshang ditekanyetso tsa themphereitshara mo kamoreng ka theo e e tswelelang;
iii dikerafo kana data di tshwanetse go tlamela nako ya nnete le themphereitšha mmogo le letlha le le nepagetseng;
iv tekanyetso ya dipalo le go ntsha setefekeiti mo go se go tshwanetse go nne teng;
v direkoto malebana le go dira teko ya tlwaelo ya themokerafo ya dijiti le dimetara kgatlhanong le seedi se se atlenegisitsweng mo themometareng ya galase, e e dirwang ke mong, di tshwanetse go nna teng;
vi go baya dithemo tse di utlwelelang mo teng ga kamore go tshwanetse go emelele themphereitšha mo kamoreng eo;
vii fa mokgwa wa khomputa o o beilweng fa gare o dirisediwa lebaka le dithemphereitšha tsotlhe tse di maleba di tshwanetse go kwalwa mo theong e e tswelelang bogolo metsotso mengwe le mengwe e le 30;
viii maemo a themphereitšha a kamore nngwe le nngwe a tshwanetse go lekolwa bogolo diura dingwe le dingwe tse 12 ke mong go tlhomamisa tshegetso ya dithemphereitšha le diphapogo tsotlhe di tshwanetse go arabelwa;
ix ditekolo ka mong di tshwanetse go kwalwa mo direkotong tsa taolo tsa themphereitšha;
x diphapogo dife kana dife go tswa themphereitšheng di tshwanetse go amogela tlhokomediso ya go siamisa ya ka bonako;
xi motsamaisi wa boitekanelo o tshwanetse go itsesiwe ka bonako mo kgetseng nngwe le nngwe foo go wa ga themphereitšha go diragetseng;
xii direkoto di tshwanetse go nna teng go tlhatlhobiwa ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba kana motlhankedi mogolo wa porofensi; le xiii motsamaisi wa boitekanelo o tshwanetse go bontsha ditekolo tsa taolo tsa letsatsi ka mokgwa wa tshaeno mo direkotong.
KAROLO I
DITLHOKEGO TSA BOITEKANELO TSA BATHO BA BA TSENANG MO BOTLHABELONG
Karolo 111f]
Baeng ba ba tsenang mo botlhabelong
Batho botlhe ba ba tsenang mo botlhabelong go tsenyelediwa tsamaiso, baeng le badiri ba tshegetso ba tshwanetse go neelwa, ke mong, ka diaparo tse di maleba tse di sireletsang tse di phepa tse di tsamaelanang le molawana tlaleletso 59 .
Direkoto tsa bongaka tsa bathapiwa
Pele ga thapo kwa botlhabelong kana polanteng ya teng e e segang, setefekeiti sa bongaka se tshwanetse go tlhomamisa gore motho o -
a itekanetse le go kgona ka sebele go dira jaaka modira ka nama; le b ga se morwadi wa, kana o lwala go tswa, bolwetseng bo bo tshelanwang.
direkoto tsa bongaka tse di maleba le ditlhatlhobo tsa bongaka le diteko tsa go itekanela ka letsatsi di tshwanetse go nna teng kwa motlhankeding mogolo wa porofensi kana motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
Diteko tsa boitekanelo
Mong o tshwanetse go tlhomamisa gore badiri botlhe -
a ba tlhatlhobiwa ka letsatsi, pele ba simolola tiro, ka maemo a boitekanelo a a kotsi jaaka tlhagala e e phunyegileng, diso, ditshegako le dingapo tse di ka tlhagisang kotsi ya pabalesego ya dijo, mme batho ba ba amegileng jalo ba ka se dire ntle le fa maemo a sireleditswe ka sefaphi se se thibelang metsi se se tshwereng ka go tiisa gore kotsi ya kgotlhelego e thibelwe; le b ba ba neng ba lwala malatsi a le mararo kana go feta, ba tlhagisa disetefekeiti tsa dingaka go bontsha gore jaanong ba itekanetse go tshola dijo.
Diaparo tse di sireletsang
Diaparo tse di sireletsang di tshwanetse go nna le mmala o o botlhofo, di nne phepa, mo paakanyong e e siameng mme di tsenyeletse difutshe tsa pabalesego, dinnete tsa moriri, dinnete tsa ditedu, dikheipe tsa tlhogo le magetla, ditlhako tsa kambute tse di tshweu tse di tsamaelanang le ditlhokego tsa boitekanelo le diforosekota tse di thibelang metsi jaaka go tlhokiwa ke maemo a tiro.
Kwa tshimologong ya letsatsi la tiro lengwe le lengwe kana šifiti, mong o tshwanetse go tlamela badiri ka diaparo tse di sireletsang.
Mong o tshwanetse go tlhomamisa gore diaparo tsa tshireletso tse di phepa tse di jalo di bolokelwa le go tsholwa gore ga di dire kopano le diaparo tsa poraefete.
Diaparo tsa poraefete di tshwanetse go tsholwa mo lokhareng e e beetsweng lebaka leo fela.
Diaparo tsa tshireletso di tshwanetse go fetolwa le go phepafadiwa fa di kgotlhelwa ke selo se se seng monate kana di nna leswe.
Badiri mo mafelong a a phepa le a a leswe ba tshwanetse go apara diaparo tsa tshireletso tse di farologanyang, ka tatelano.
Diaparo tsa tshireletso di tshwanetse go akaretsa gotlhelele diaparo tsotlhe tsa sebele.
Badiri ba ka fetolela mo diaparong tsa tshireletso fela mo dikamoreng tsa go tšhentšhela tse di maleba mme dilo tsa diaparo tsa tshireletso mo mafelong a tiro a botlhabelo di ka bewa fela kana go kgwagediwa mo mafelong a a bidiwang ka dilo tse.
Badiri ba ka bo ba sa nne kana go robala mo mmung mo diaparong tsa tshireletso tsa bona ka nako ya go ikhutsa mme ba ntse ba ka se apare daparo tsa tshireletso ka kwa ntle ga lefelo.
Mong wa botlhabelo o tshwanetse go tlamela ditshiamelo tsa botlhatswetso kana a dirise tirelo ya botlhatswetso mme badiri ga ba a tshwanela go dumelelwa go isa diaparo tsa tshireletso kwa gae go tlhatswiwa.
Dikgobalo
Ditshego tsotlhe le dikgobalo tse dinnye di tshwanetse go apesiwa ka sefaphi se se thibelang metsi se se tiileng, ditlelafo tsa karo kana sesireletsa monwana sa rabara.
Badiri ba tshwanetse go bega kgobalo nngwe le nngwe ka bonako kwa go mong.
Go tlhapa ka pompo ya mookodi le go tlhapa matsogo
Badiri ba ba dirang ka dijo ba tshwanetse -
a go tlhapa ka pompo ya mmokodi pele ba simolola go ditiro; le b go tlhapa matsogo le mekgono ka sesepa sa sebolaya megare sa seedi le metsi a a elelang ka bonako morago fa a sena go kgotlhelega kana morago ga go dirisa ntloboithusetso kana fa o tsena mo lefelong la go direla.
Dikiletso
Dibenyane, go tsenyelediwa dilo tsa setso, di se aparwe mo lefelong foo dikumo tse di jewang di tsholwang.
Dinala tsa diatla di tshwanetse go nna dikhutshwane, phepa le go gololosega mo go tshaseng manala ka pente.
Go ja, go nwa kana go dirisa kana go tshola motsoko ga go a leltlelalwa mo lefelong lengwe le lengwe fa nama e dirwang.
Diritibatsi, bojalwa kana sere sengwe le sengwe se se tagang se se tlisiwe mo karolong efe kana efe ya lefelo mme motho yo o jeleng diritibatsi a se dumelelwe go tsena karolo efe kana efe ya polante e e dirang ka nama.
Badiri ba ikgatolose mo ditirong tsa kgotlhelo dingwe le dingwe.
Katiso
Badiri botlhe ba tshwanetse go katisiwa mo tsamaisong ya boitekanelo le merero ya boitekanelo jwa sebele ke mong, mme direkoto tsa katiso di bewe.
KAROLO
KALAFI YA DIPHOLOGOLO LE TIREGO YA TLHABO
Karolo 11 1h]
Ditlhokego tsa dikoloi
Go tsamaisa diphologolo go tlhabiwa kwa botlhabelong -
a bodilo jwa koloi -
i bo tshwanetse go bo bo tiile go se mesima magareng ga boalo e e ka bakang malwetse mo diphologolong tse di mo boalong bo bo kwa tlase; mme ii bo tshwanetse gore bo se monyele le go se theledise;
b matlhakore le dikgaoganyo -
i di se nne kwa tlase go feta 1 800 mm mo dikgomong le 750 mm mo diphologolong tse dinnye; mme ii dikgaoganyo di tshwanetse go tsenngwa kwa sebakeng sengwe le sengwe sa 3 m sa go pega fa koloi e le boleele bo bo fetang 4m;
c meriti e tshwanetse go tlamelelwa dikolobe mo kgabaganyong;
d tlhabisamowa mo koloing e tshwanetse go tlhomamisiwa; le e sebaka sa go pega se se -
i nne le dikhutlo tse di bogale, dikhutlwana, ditswelantle kana mesima tse di ka gobatsang diphologolo; kana ii nne le dilo tse di ntseng di le esi tse di beilweng magareng ga diphologolo.
Minimamo wa sebaka sa boalo se se tlhokegang go ya ka phologolo mo koloing ke -
a 1.4 sq. m go ya ka mogolo wa pholo kana pitse;
b 0.3 sq. m go ya ka namane e nnye;
c 0.4 sq. m go ya ka nku kana podi;
d 0.3 sq. m go ya kolobe e e godisediwang dijo;
e 0.4 sq. m go ya ka kolobe e e beetsweng beikhone; le f 0.8 sq. m go ya ka mogolo wa kolobe e nngwe.
Go tshwanetse go nne dikgaoganyo mo koloing go kgaoganya -
a dipoo le maradu kana maradunyana;
b diphologolo tse dikgolo le tse dinnye;
c mefuta e e farologaneng;
d diphologolo tse di tlhobaelang le tse di ntseng sentle; le e diphologolo tse di gobetseng kana di foufetse le tse di ntseng sentle.
Koloi e e Itekanetseng
Mong wa koloi o tshwanetse go tlhomamisa gore koloi e e dirisiwang go rwala diphologolo go ya botlhabelong e tsholwa mo maemong a a phepa a a itekanetseng.
Go folosa [Bona gape molawana 19]
Diphologolo tse di gorogang kwa botlhabelong di tshwanetse go folosiwa ka bonako ke badiri ba ba katisitsweng.
Diphologolo di tshwanetse go folosiwa ka mokgwa o o iketlileng go thibela tlhagatso, letshogo, bothata le kgobalo.
Ga go kgotlho ya motlakase mo dikolobeng le dinamaneng e e dumeletsweng.
Diphologolo di se kukiwe ka ditlhogo tsa tsona, boboa, letlalo, ditsebe, megatla, dinaka kana maoto mme diphologolo di se gapelediwe go tlola go tswa maemong a a farologaneng kana go ralala diphatla ka nako ya go folosiwa.
Dinako tsa go ikhutsa
Diphologolo di tshwanetse go ikhutsa mo dikutleng pele ga tlhabo, fela fa motlhatlhobi yo o kwadisitsweng a kgotsofetse gore di ikhutsisitswe, di ka tlhabiwa mo letsatsing la go goroga fa e le gore di nnile le paka ya go ikhutsa e e seng kwa tlase ga ura e le 1.
Mo dikutleng [Bona gape molawana 20; 21; 22]
Diphologolo tse di emetseng tlhabo di tshwanetse go tshwarwa mo dikutleng le masakeng.
Dikutla di tshwanetse go tlhatswiwa morago ga setlhopha sengwe le sengwe sa diphologolo se tlositswe.
Metsi a a phepa a go nowa a tshwanetse go nna teng ka dinako tsotlhe go nowa ke diphologolo tse di emetseng tlhabo.
Diphologolo di se tsholwe mo kutleng kana masakeng sebaka se se fetang diura tse 72, fela mo lebakeng la dinamane le dikolobe e se nne go feta diura tse 48.
Molawana tlaleletso 4 ga o dire kwa dipoding tsa Judas tse di tshwanetseng go tlamelwa -
a ka masaka a marulelo a a rileng ka malao a a maleba a a beilweng kgakala go tswa lefelong la tlhabo;
b ka dijo tse di lekaneng tse di maleba mo letsatsing lengwe le lengwe; le c kalafi ya bongaka jwa diphologolo jaaka go tlhokega.
Dipodi tsa Judas tse di boletsweng fa godimo ga di a tshwanela go dumelelwa go tsala mme bogolo go tshwanetse go dirisiwe diphorogotlho.
Diphologolo tse di bewang mo dikutleng le masakeng sebaka se se fetang diura tse 24 go bona megodu kana sebaka se se fetang diura tse 48 tsa diotli, di tshwanetse go fepiwa.
Dikolobe tse di sa kgwisiwang le dinamane tse di ka fa tlase ga bogolo jwa dikgwedi tse tharo le dikonyana tse di sa kgwisiwang ka fa tlase ga dikgwedi tse pedi tse di emetseng go tlhabiwa sebaka sa diura tse 12 kana go feta, di tshwanetse go fepiwa ka mabele mo lebakeng la dikolobe, le ka maši kana seemela maši mo lebakeng la dinamane, dikonyana le bana ka go tlhaloganya gore maši a a jalo a tshwanetse go fepiwa ka lebotlolo kana mokgwa o mongwe o o maleba mo diphologolong tse di jalo.
Fa diphologolo di fepiwang mo kutleng kana lesakeng, dijo di ka bewa fela mo rakeng ya leswabi la bojang, kiripi kana setshola se sengwe se se maleba.
Diphologolo tse di latelang di se tlhatlhelwe mmogo:
a dipoo le maradu kana maradunyana le maradu;
b diphologolo tse dingwe tse dinnye le tse dikgolo;
c diphologolo tsa mefuta e e farologaneng;
d diphologolo tse di tlhobaelang le tse di ntseng sentle; le e dikgomo tse di nang le dinaka tse dileele le tse dikutshwane.
Diphologolo tse di tsetseng mo dikoloing kana mo dikutleng di tshwanetse go tsholwa mo masakeng di le esi le bana ba tsona go emetswe tshwetso ya moalafadiruiwa e e tla amang go tlosa bana mo botlhabelong kana go ba nyeletsa, go ikaegilwe ka maemo a tswalelo, le ka go tlhaloganya gore diphologolo tse di tsetseng di se bolawe mo malatsing a le mararo.
Go disa [Bona gape melawana 23; 24]
Diphologolo tse di mo dikutleng, le mo masakeng, mogogorong le megotlheng di tshwanetse go tsholwa ka tsela e e edileng le ya setho, ntle le go di betas kana go di goeletsa.
Ditsibosi di tshwanetse go bo di dirisa beteri mme di se dirisiwe fa diphologolo di setse di tsamaela kwa pele.
Tlhabo ya tshoganyetso
Diphologolo tse di gobetseng ka nako ya go rwalwa, go folosa kana go isa dikutleng di tshwanetse go tlhabiwa ntle le tiego go thibela go sotlega go ya pele ga phologolo.
Diphologolo tse di gobetseng di sa kgone go tsamaya di tshwanetse go thuntsiwa le go tswela madi fa di leng teng, mo koloing kana mo kutleng le go rwalelwa kwa lifelong la botlhabelo la tshoganyetso.
Diphologolo tse di belaelwang di lwala go tswa maemong a a ka dirang gore nama e se babalesega go jewa ke batho le diphologolo di tshwanetse go faphelwa mo lefelong le le amologaneng mme lesaka la mogotlha le tshwanetse go tlamelelwa tlhatlhobo go ya pele ka motlhatlhobi yo o kwadisitsweng, yo e leng moalafadiruiwa, go neela thebolelo pele ga tlhabo.
Go idibatsa [Bona gape molawana 25]
Kwa botlhabelong diphologolo di tshwanetse go dirwa gore di idibale ka mokgwa wa kidibatso o o kailweng mo molawaneng 73, pele go dirwa tshego ya go ntsha madi.
Mekgwa ya go idibatsa
Diphologolo di ka idibatswa kwa botlhabelong ka -
a mokgwa wa mohuba wa tlhobolo o o tshwarang, go ikaegile ka maemo a gore -
i mong wa botlhabelo o tshwanetse go tlhomamisa gore pisetolo ya mohuba wa tlhobolo e e tshwarang e a didimadiwa, mo maemong a a siameng a go siamisiwa le gore e dirisiwa go ya ka mekgwa e e rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba; le ii kereiti e e nepagetseng ya kereiti ya lerumo ya mofuta wa phologolo e tshwanetse go dirisiwa go tlhomamisa makisimamo wa lebelo la lerumo le tshutlhelelo ya legata;
b mokgwa wa motlakase, go ya ka maemo a gore -
i mong wa botlhabelo o tshwanetse go tlhomamisa gore didirisiwa tsa go idibatsa tsa motlakase di mo maemong a a siameng a go siamisiwa le gore di dirisiwa go ya ka mekgwa e e rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba;
ii ditheminale di tshwanetse go dirisiwa kwa tlhogong ya phologolo ka tsela ya gore moela o fete go ralala boboko; le iii tlamelo e tshwanetse go direlwa dimetara go tlhokomela nako, selekanyabolota le maatla a motlakase tse di dirisitsweng ka nako ya kidibatso go tlhomamisa gore dikatlanegiso tsa badiri di a latelwa; kana c mokgwa ofe o mongwe o o rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa porofensi.
Kelo ya go idibatsa e tshwanetse go laolwa le go tlhomamisiwa ke kelo ya go tswa madi le go baakanya.
Go ntsha madi
Phologolo e tshwanetse go ntshiwa madi mo metsotswaneng e le 60 morago ga go idibadiwa -
a mo maemong a a lepeletseng; kana b mo maemong a thapamo, fa e le gore phologolo e tlisiwa mo maemong a go lepelela ka bonako morago ga tshego ya go ntsha madi e dirilwe.
Phologolo e tshwanetse go ntshiwa madi ka go sega setlisamadi sa molala le seisamadi sa molala mo matlhakoreng ka bobedi a molala go dirisiwa thipa e e bogale kana, mo lebakeng la dikolobe le dikgomo, ka go kgarameletsa le go kgaola vena cava ya kwa pele kana aotha kwa moding wa pelo.
Thipa e e amologaneng e e phepa le go opafadiwa e tshwanetse go dirisiwa go ntsha madi a phologolo.
Dinako tsa go ntsha madi
Diphologolo di ka baakanngwa fela morago ga go ntshiwa madi metsotso e le robedi mo dikgomong le dipitseng mme mesotso e le merataro mo dinamaneng, dikolobeng le dinkung.
Go bua le go gamola
Go baakanya go tshwanetse go simolola ntle le tiego morago ga go ntsha madi ka -
a go tlosa tlhogo le maoto le go di isa tlhatlhobong ya nama gore dikarolo tse di nyalanane le setoto;
b go tlosa matsele a a ntshang maši, go feletse le letlalo mo godimo, go tlogela boalo jwa lengamu mo matlhakoreng otlhe a feletse mo sekgoropeng le go efoga tshologo ya maši mo karolong nngwe le nngwe ya setoto; le c go bula mela ya mosego mo letlalong kana nameng ka thipa ya letsogo e e opafetseng e e phepa go tswa ka fa gare go ya ka fa ntle fela mesego ya lerumo, fela thipa ya go bua ya mekhenikhale e ka dirisediwa lebaka le.
Dithwe tsa tsalo le karolo nngwe le nngwe e e sa dirisiweng go ya ka khomese e tshwanetse go tsholwa jaaka matheriale o o senyegileng le go bewa mo ditsholeng tse di maleba.
Didirisiwa tsotlhe tsa go bua le go gamola tse di golaganang le nama di tshwanetse go opafadiwa morago ga tiriso mo sekgoropeng sengwe le sngwe.
Ka nako ya go bua le kgamolo ya setoto, kgolagano ya nama e e bulegileng le dipolatefomo, mabota, bodilo, boalo bo bo ka fa ntle jwa nama kana letlalo le sedirisiwa se se kgotlhelegileng kana matheriale o mongwe di tshwanetse go efogiwa ka dinako tsotlhe.
Go babola, go fala le go tlhatswetsa kgamolo ya pele ya dikolobe go tshwanetse go fediwe mo lefelong la go tlosa boboa pele go iwa kwa lefelong la kgamolo.
Kgotlhelego ya sekgoropa, nama kana sethwe se na le diteng tsa mala kana mogodu, moroto, gala kana maši ka nako ya kgamolo e tshwanetse go thibelwa mme fa kgotlhelego e diragalang, e tshwanetse go segiwa ka fa tlase ga tlhokomelo ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng mme e se tlhatswiwe ka metsi.
Dithwe tsotlhe le mateng di tshwanetse go dirwa gore di nne teng mo tlhatlhobong ya nama mme di tshwanetse go lemotshega ka sekgoropa sa tlhago.
Ditoto di se phepafadiwe, di phimolwe kana go omisiwa ka boraše, lesela kana tiro e efe e nngwe e e jalo.
Mala a se kgaoganngwe le mogodu kana tsa mo mpeng ka nako ya kgamolo.
Mogodu kana mpa, mala, popelo, ditlha tsa moroto le gala di se bulwe mo lefelong la botlhabelo, mme setlha sa gala se tlosiwe se feletse mo kamoreng ya paakanyo kana lefelo morago ga tlhatlhobo ya nama le thebolelo ya dibete.
Ditoto tsa dikgomo kana dipitse tse di fetang bogolo jwa dikgwedi tse tharo le dikolobe tse di boimanyana go feta 92 kg di tshwanetse go kgaoganngwa ka tsela ya boleele go ralala kholomo ya mokokotlo pele ga tlhatlhobo ya nama.
Go tlhatsiwa ga bofelo
Setoto se ka tlhatswiwa ka metsi a a elelang ka fa tlase ga kgatelelo e e fa gare go tlosa ditšhipisi tsa lerapo go tswa lerapong la kgara le le kgaoganeng le mokokotlo le go tlhatswa madi morago ga go fetsa tlhatlhobo ya nama.
Go se nne motho yo o ka tshasang setoto sepe, nama kana kumo ya phologolo, sebolayamegare sengwe kana sere sa go bolaya baketeria, kana sere sengwe se se ikaeletsweng go nganga tshenyego ya setoto, nama kana kumo ya phologolo ka go thibela ditiro tsa ditshenekegi, kana ka go thibela tsweletso ya baketeria kana meuta, kana ka lebaka lefe kana lefe le lengwe. Fa e le gore se ga se dire kwa sereng se se dumalanang le ditlhokego tsa Molao wa Dijo, Dikhosemethiki le Dibolayamegare, 1972 Molao No. 54 wa 1972 mme o rebotswe go ya ka porotokolo ke motlhankedi mogolo wa porofensi.
Go ntsha ka bone
Sekgoropa se se rebotsweng ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng se ka ntshiwa ka bone mo botlhabelong pele kana morago ga go tsidifatsa, fela go segela pele go tshwanetse go dirwe mo kamoreng ya go sega.
DITLHATLHOBO TSA NAMA
Karolo 111j]
A. Tlhatlhobo ya pele ga loso
Ditlhatlhobo tsa pele ga loso
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng yo o dirang tlhatlhobo ya pele ga loso kwa -
a botlhabelong jwa magae, o tshwanetse bogolo a bo a le motlhatlhobi wa nama, kana fa thebolelo e abilwe ke motlhankedi mogolo wa porofensi, mosekaseki wa nama;
b botlhabelong jwa matheriale wa tirego e e kwa tlase le kwa godimo, o tshwanetse bogolo e nne motlhatlhobi wa nama.
Maikano a boitekanelo le tlhago a tshwanetse go tlamelelwa diphologolo tsotlhe ke mong wa thoto ya tlhabo le go kwalwa ke mong wa botlhabelo mme maikano a boitekanelo a a jalo a tshwanetse go tshola tshedimosetso e e latelang -
a letlha la thomelo;
b leina le aterese ya mong wa polase;
c palo ya diphologolo le mofutame;
d maemo a boitekanelo a leruma go tsenyelediwa kelo ya loso; le e ditlhare, fa di newa mmogo le dipaka tsa kgogelo morago le matlha.
Phologolo e tshwanetse go tlhatlhobiwa mo letsatsing la kgorogo kwa botlhabelong, mme tlhatlhobo e tshwanetse go boelediwa mo letsatsing la tlhabo fa tlhabo e sa dirwa mo diureng tse 24 tsa kgorogo.
Go tshwanetse go nne le tsamaiso ya maemo kwa botlhabelong go tsamaisa tshedimosetso e e bonwang mo dikutleng go ya kwa batlhatlhobing ba ba kwadisitsweng mo lefelong la tlhatlhobo la nama, le mokgwa wa go tshwaya diphologolo tse di rileng go tlhokomelwa ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go bo o siame.
Ditlhatlhobo tse di tswelelang le diphitlhelelo
(a) Diphologolo tsotlhe tse mo kakanyong ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng, yo e seng moalafadiruiwa, a dira tlhatlhobo ya pele ga loso jaaka e tlhalosiwa mo molawaneng 79, di sa itekanelang go tlhabiwa di tshwanetse go sekasekiwa ke moalafadiruiwa yo e leng motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
b Moalafadiruiwa, o tshwanetse go swetsa gore a diphologolo tse di jalo di ka tlhabiwa, go tlhabiwa ka tumalano kana go latlhiwa;
Fa moalafadiruiwa a swetsa gore phologolo e e boletsweng mo molawaneng tlaleletso 1a e ka tlhabiwa kana ka tumalano ya tlhabiwa, sekgoropa sa phologolo e e jalo se ya le tlhatlhobo ya morago ya nama go ya ka molawana 107.
Phologolo e se tlhabiwe fa go belaelwa gore sere se se ilediwang se -
a dirisitswe mo go yona;
b tsentswe mo go yona;
c e kgotlhetse; kana d jelwe ke yona.
Ga go motho yo o tla tlhabang phologolo e e mo maemong a go belega kana e e belegeng mo kgabaganyong kana kutleng. bona gape 6811
Go dirana le diphologolo tse di suleng
Diphologolo tsotlhe tse di "suleng mo kgorogong" le "tse di suleng mo lesakeng" di tshwanetse go latlhiwa jaaka matheriale o o senyegileng go ya ka Karolo VIII.
Pele ga go bua kana go segela go latlhiwa kana tlhatlhobo ya dphologolo tse di jalo, tshaso ya madi go tlhobosa kgonego ya Lebete e a tlhokega.
Ga go phologolo e e suleng kana e e swang e e ka tlisiwang mo lefelong la botlhabelo, ntle le fa e le karolo ya thomelelo ya diphologolo tse di itekanetseng, kana e ka tlosiwa go tswa lefelong la botlhabelo.
Ga go setoto kana karolo ya sona e e sentsweng e e ka tlisiwang mo karolong nngwe le nngwe ya botlhabelo e e tshotseng dikumo tse di jewang.
Ke boitlhophelo jwa mong go nna le tlhatlhobo ya morago ga loso go dirwa ntle le fa e tlhokiwa ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng kana fa bolwetse bo bo laolwang ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo jwa Phologolo, 2002 Molao No. 7 wa 2002, bo belaelwa mo lebakeng le moalafa phologolo wa naga o tshwanetse go itsisiwe.
Lefelo le mokgwa wa go bua diphologolo tse di suleng ka mabaka a go bona gape matlalo di tshwanetse go dirwa go ya ka porotokolo e e rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa porofense.
Diphologolo tsotlhe tse di lwalang go tswa bolwetseng bo bo laolegang bo bo tshisinngwang mo Molaong wa Boitekanelo jwa Phologolo, 2002 (Molao No.7 wa 2002), di tshwanetse go isiwa kwa botlhabelong ka fa tlase ga tetla ya "sefapaano se se hibidu" e e ntshiwang ke moalafadiruiwa wa naga kwa polaseng le kgorogo ya thomelelo kwa botlhabelong di tshwanetse go tlhomamisiwa kwa moalafadiruiwang wa naga o o jalo.
Fa phologolo e lwala go tswa kana e belaelwa go lwala go tswa bolwetseng bo bo laolegang bo bo tshisinngwang mo Molaong wa Boitekanelo jwa Phologolo, 2002 Molao No.7 wa 2002, kana fa phologolo nngwe le nngwe e bone diteko tse di siameng mo polaseng ka letshoroma la pholotso kana bolwetse jwa mafatlha mme e na le letshwao kgwebo la C kana T, mme ga e a felegediwa ke tetla ya "sefapaano se se hibidu", moalafadiruiwa wa naga wa Bokaedi jwa Porofense: Ditirelo tsa Kalafadiruiwa, yo mo lefelong la gagwe botlhabelo bo beilweng, o tshwanetse go itsisiwe ka bonako.
Mo lebakeng la botlhabelo bo tlhomamisiwa lefelo le le ileditsweng kana le le thibeletsweng ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo wa Diphologolo, 2002 Molao No.7 wa 2002, motlhankedi mogolo wa porofensi a ka laela mong go tlhaba phologolo ka fa tlase ga maemo a a beilweng ke motlhankedi yoo.
Dikoloi tse di rwalang diphologolo tse di lwalang go tswa bolwetseng bo bo laolegang di tshwanetse go tlhatswiwa le go bolawa megare jaaka go tlhomamisiwa ke moalafadiruiwa wa naga pele di tswa lefelong la botlhabelo.
Dikaedi
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go itlwaetsa dikaedi tsotlhe tse di tswelelang tse di ntshitsweng ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba malebana le ditlhatlhobo tsa pele ga loso.
B. Ditlhatlhobo tsa nama tsa botlhokwa
Ditshiamelo tsa badiri ba tlhatlhobo ya nama
Motlhankedi mogolo wa porofensi a ka tlhomamisa palo ya batlhatlhobi ba nama kana basekaseki ba nama ba ba tlhokegang mo botlhabelong morago ga go sekaseka thulaganyo ya botlhabelo, palo ya diteišene tsa tlhatlhobo, mola wa lebelo, mefuta e e farologaneng, dintlha tsa kago le tsamaiso.
Kakaretso
Ga go setoto, karolo ya sona, mateng a a magwata kana a mahibidu a a ka rekisiwang kana go romelwa go tswa botlhabelong ntle le fa di tlhatlhobilwe le go rebolwa ke motlhatlhobi yo o kwadistweng le go tshwaiwa ka letshwao "REBOTSWE", jaaka go tshisinngwa mo go Karolo VII.
Tshedimosetso yotlhe e e maleba, go tsenyelediwa direkoto tsa pele ga loso le tsa boitekanelo, e tshwanetse go lebelelwa fa go dirwa tlhatlhobo ya nama.
Motho a se tlose, a sege kana a ntshe lerapo la setoto sepe kana nama pele ga tlhatlhobo.
Motho a se tlose letshwao lepe kana bopaki jwa bolwetse bope, maemo, tshenyego kana kgotlhelo ka go tlhatswa, go sega kana mokgwa ofe o mongwe pele ga tlhatlhobo ya nama, ntle le fa go dirwa ka fa tlase ga tlhokomelo ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
Go se tlosiwe dikgeleswa dipe pele ga tlhatlhobo ya nama.
Ditlhogo, maoto, mateng a a magwata le a mahibidu di tshwanetse go lemogiwa ka setoto sa tlhago go fitlha tlhatlhobo e dirilwe.
Setoto sengwe le sengwe, nama kana dikgamolo tse, mo kakanyong ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng, ga di a lekanela go jewa ke motho kana phologolo mme di tshwanetse go tshwarelwa tlhatlhobo ya bobedi.
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go itlwaetsa dikaelo tsotlhe tse di tswelelang tse di ntshitsweng ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba malebana le ditlhatlhobo tsa ntlha tsa nama.
Dikgomo
Tlhatlhobo ya dikgoropa tsa dikgomo
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba sekgoropa ka mokgwa wa temogo, tshwaro, nkgelelo le fa go tlhokegang, mosego mme o tshwanetse go lebelela -
a maemo a teng a kotlo;
b mmala wa teng;
c monkgo wa teng;
d tekano ya teng;
e bokgoni jwa go tswa madi ga teng;
f tshenyego nngwe le nngwe;
g maemo a malwetse a teng;
h botlhole ba parasiti nngwe le nngwe;
i matshwao a tlhabo mangwe le mangwe;
j mateteo le dikgobalo dingwe le dingwe;
k go sa tlwaelegang gongwe ga mesifa, marapo, menape, ditokololo kana ditogwa tse dingwe; le l bogolo le bong jwa phologolo go tswa kwa e ntshitsweng.
Fa go tlhatlhobiwa maoto le dikarolo tse di kwa morago, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba mo matlhakoreng a mabedi -
a lera la mogodu, ka temogo;
b dikarolo e e kwa tlase ya mmele go tswa matlhakoreng le Lnn smarapo a a bopang karolo ya setlhana, ka mesego ya bontsi;
c boalo jwa lengamu, ka mesego ya bontsi;
d karolo ya mosifa ya letswalo, ka go dira mesego e mebedi e e ka lekanang 25 mm ka go katologana le go tlosa llaga ya mala go tlhagisa mosifa; le e diphilo, ka tlhagiso kana mesego fa go tlhokega le Lnn. renalis.
Fa go tlhatlhobiwa maoto le dikarolo tse di kwa pele, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba mo matlhakoreng a mabedi -
a lethakgwafo ka temogo;
b boalo jwa molala, ka tshwaro; le c Mesifa e e amanang e letsogo, ka go dira mosego o o boteng o o tshekaganyang o le mongwe go ralala karolo ya go tswa bogareng.
Lerapo la kgara, dikgopo, mokokotlo le mokolela di tshwanetse go tlhatlhobiwa mo dikgoropeng tse di kgaogantsweng.
Tlhatlhobo ya ditlhogo tsa dikgomo
Fa go tlhatlhobiwa tlhogo motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba mo matlhakoreng a mabedi -
a metlhagare, mo marapong gaufi le tsebe, le kwa morago mo phatlheng magareng ga molomo le nko, ka mesego ya bontsi; le b mesifa ya go tlhafuna ya kwa ntle M.ditlhafuni, ka go dira mesego ya mola e e boteng e mebedi go bapa le meno a tlase, le ditlhafune tsa ka fa garetirego magareng ga lerapo le legata, ka go dira mosego wa mola o o boteng o le mongwe.
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go lemoga le go tshwara leleme.
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go lemoga letlalo kana boalo jwa ka fa ntle jwa ditlhogo tse di se nang maseke, dipounama, marinini, magalapa a a tiileng le a a boletsa, matlho le dinko.
Dikodu di tshwanetse go tlosiwa morago ga tlhatlhobo jaaka karolo ya tirego ya go tlhaba le go senyega.
Tlhatlhobo ya maoto
Maoto a tshwanetse go tlhatlhobiwa ka temogo.
Tlhatlhobo ya mateng a mahibdu a dikgomo
Fa o tlhatlhoba mateng a mahibidu, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba -
a boalo jwa mateng a lethakgwafo, ka temogo;
b sebete ka tshwaro le mesego go ya mo boalong jwa mogodu le motheo wa karolo ya sebete go bula dikgeleswa tsa santlhoko;
c malokololo a limfi ya madi, ka mesego e mentsi go tsena mo mading;
d kgokgotso, ka mosego o moleele le mometso ka temogo;
e makgwafo, ka tshwaro le mosego mo morago kwa dikarolong tse tharo tse di lekanang go ya moding go bula dikala tsa dikgokgotswana;
f mo mafatlheng, ka mesego ya bontsi;
g dikgokgotswana ka matlhakore a mabedi, ka mesego ya bontsi;
h kgetse ya pelo le pelo, ka mosego o o dirilweng ka boleele go sega go ralala kgotlwanatlase le mesego ya tsepamo ya tlaleletso e mebedi go tsena mo leboteng le le kgaoganyang;
i lebete, ka tlhatlhobo ya pono mme fa go tlhokega ka mosego;
j mogatla, ka temogo;
k kgeleswa ya kodukoma, ka temogo;
l matlhakore ka bobedi a letswalo, ka temogo; le m bopele, ka temogo.
Tlhatlhobo ya mateng a kgomo a a magwata
Fa go tlhatlhobiwa mateng a a magwata, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba -
a lera la mogodu mmogo le mala mangwe, ka temogo;
b fa go tlhokega, boalo bo bo ka fa gare jwa mogodu le mala, fela tlhatlhobo e e ka diragala fela mo kamoreng ya mateng a a magwata kana lefelo la go tshwara ka sedirisiwa se se kgaoganeng;
c mogodu le malokololo a limfi ya mesentereki mogodu, mesentereki, e e amanang le legata le mogatla, ka temogo le, fa go tlhokega mesego ya bontsi.
Dinku le dipodi
Tlhatlhobo ya nku kana dikgoropa tsa dipodi
Motlhatlhobi yo o Kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba sekgoropa ka mokgwa wa temogo, tshwaro, monkgo mme, fa go tlhokegang, mosego, mme o tshwanetse go tlhokomela-
a maemo a teng a dikotla;
b mmala wa teng;
c monkgo wa teng;
d tekano ya teng;
e bokgoni jwa go tswa madi ga teng;
f tshenyego nngwe le nngwe;
h parasiti e e botlhole;
i matshwao mangwe le mangwe a tlhabo;
j go nna mateteo le dikgobalo;
k go sa tlwaelegang gongwe le gongwe ga mesifa, marapo, menape, ditokololo, kana ditogwa tse dingwe; le l bogolo le bong jwa phologolo go tswa mo e tserweng.
Fa go tlhatlhobiwa maoto a morago, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba matlhakore a mabedi -
a lera la mogodu, ka temogo;
b karolo e e kwa tlase ya mmele le matlhakore, ka temogo;
c boalo jwa lengamu, sebilekase, phatlha kwa morago mo lengoleng le maragong, ka tshwaro;
d diphilo, ka tlhagiso, temogo le tshwaro le karolo ya diphilo, ka tshwaro; le e karolo ya mesifa ya letswalo ka tlhatlhobo ya pono.
Fa go tlhatlhobiwa maoto a a kwa pele, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba matlhakore a mabedi -
a lera la lethakgwafo le mosima wa kgotshwana, ka temogo; le b boalo jwa popelo, ka tshwaro;
Tlhatlhobo ya ditlhogo tsa nku le podi
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba ka matlho tlhogo mme fa go tlhokega, a tlhatlhobe mogolo, molomo, leleme le metlhagare, mo marapong gaufi le tsebe, le kwa morago mo phatlheng magareng ga molomo le nko, go dirwa mesego jaaka go tlhokega.
Tlhatlhobo ya maoto
Maoto a tshwanetse go tlhatlhobiwa ka temogo.
Tlhatlhobo ya mateng a mahibidu a nku le podi
Fa go tlhatlhobiwa mateng a mahibidu, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba-
a boalo jwa mateng a lethakwafo, ka temogo;
b sebete, ka tshwaro le mesego go ya mo boalong jwa mogodu le motheo wa karolo ya sebete go bula dikgeleswa tsa santlhoko;
c malokololo a limfi a madi, ka mesego ya bontsi go ya mo limfing ya sebete;
d makgwafo, mometso le kgokgotso, ka temogo le tshwaro;
e mafatlha le dikgokgotshwana, ka temogo le tshwaro;
f kgetse ya pelo le pelo, ka mosego o o dirilweng ka boleele go bula dikarolo tsa pelo;
g lebete, ka temogo mme fa go tlhokega ka tshwaro;
h matlhakore a mabedi a letswalo, ka temogo; le i bopele, ka temogo.
Tlhatlhobo ya mateng a a magwata a nku le podi
Fa go tlhatlhobiwa mateng a a magwata, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba -
a lera la mogodu mmogo le mala mangwe, ka temogo;
b fa go tlhokega, boalo bo bo ka fa gare jwa mogodu le mala, fela tlhatlhobo e e ka diragala fela mo kamoreng ya mateng a a magwata kana lefelo la go tshwara ka sedirisiwa se se kgaoganeng; le c mogodu le malokololo a limfi a mesentereki mogodu, mesentereki, e e amanang le legata le mogatla, ka temogo le, fa go tlhokega mesego ya bontsi.
Dikolobe
Tlhatlhobo ya dikgoropa tsa kolobe
Motlhatlhobi yo o Kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba sekgoropa ka mokgwa wa temogo, tshwaro, monkgo mme, fa go tlhokegang, mosego, mme o tshwanetse go tlhokomela -
a maemo a teng a dikotla;
b mmala wa teng;
c monkgo wa teng;
d tekano ya teng;
e bokgoni jwa go tswa madi ga teng;
f tshenyego nngwe le nngwe;
h parasiti e e botlhole;
i matshwao mangwe le mangwe a tlhabo;
j go nna mateteo le dikgobalo;;
k go sa tlwaelegang gongwe le gongwe ga mesifa, marapo, menape, ditokololo, kana ditogwa tse dingwe; le l bogolo le bong jwa phologolo go tswa mo e tserweng.
Fa go tlhatlhobiwa maoto a a kwa morago, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba matlhakore a mabedi -
a lera la mogodu, ka temogo;
b karolo e e kwa tlase ya mmele le matlhakore, ka mesego ya bontsi;
c boalo jwa lengamu, sebilekase, phatlha kwa morago mo lengoleng le maragong , ka mesego ya bontsi;
d karolo ya mesifa ya letswalo, ka go dira mesego e mebedi e e ka lekanang 25 mm go atlhologana le go tlosa llaga ya lerakgwafo go tlhagisa mosifa; le e diphilo, ka tlhagiso kana mesego fa go tlhokega le karolo ya diphilo ka mesego fa go tlhokega.
f Mogatla mme fa matshwao mangwe a go swa ga ditogwa ka ntlha ya go lomiwa ga mogatla go lemogiwa, sekgoropa se tshwanetse go kgaoganngwa mme mokokotlo o sekasekiwe.
Fa go tlhatlhobiwa maoto a pele, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba matlhakore a mabedi -
a lera la lethakgwafo, ka temogo; le b Mesifa ya matsogo, ka go dira mosego o o tshekaganyang o le mongwe o o boteng ka karolo ya bofelo ya mosifa. Mo lebakeng la dikolobe tse di bokete jo bo magareng ga 54 kg le 92 kg mesego e, e ka tlogelwa fa e le gore pelo e tlhatlhobilwe mme ga go malwetse a tlholego a a fitlhetsweng golo gongwe mo sekgoropeng.
Fa setoto se se kgaogantsweng, lerapo la kgara, dikgopo, mokokotlo le mokolela di tshwanetse go tlhatlhobiwa.
Tlhatlhobo ya tlhogo ya kolobe
Fa go tlhatlhobiwa tlhogo motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba matlhakore a mabedi -
a metlhagare, mo marapong gaufi le tsebe, ka mesego ya bontsi; le b dimasetere tsa kwa ntle M. masetere, ka go dira mesego ya mela e e bapileng e e boteng go ya metlhagareng le dimasetere tsa ka fa teng M. pterygoideus medialis ka go dira mosego wa mola o le mongwe o o boteng.
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go lebelela leleme, letlalo, dipounama, marinini, magalapa a a thata le a a boleta, matlho le dinko.
Tlhatlhobo ya mateng a mahibidu a kolobe
Fa o tlhatlhoba mateng a mahibidu, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba -
a boalo jwa mateng a lethakgwafo ka temogo;
b sebete ka tshwaro le mesego go ya mo boalong jwa mogodu le motheo wa karolo ya sebete go bula dikgeleswa tsa santlhoko;
c malokololo a limfi ya madi, ka mesego e mentsi go tsena mo mading;
d kgokgotso, ka mosego o moleele le mometso ka temogo;
e makgwafo, ka tshwaro le mosego mo morago kwa dikarolong tse tharo tse di lekanang go ya moding go bula dikala tsa dikgokgotswana;
f mafatlha, ka mesego ya bontsi;
g mafatlha, ka mesego ya bontsi;
h dikgokgotshwana matlhakore a mabedi, ka mosego wa bontsi i kgetse ya pelo le pelo, ka mosego o o dirilweng ka boleele go sega go ralala kgotlwanatlase le mesego ya tsepamo ya tlaleletso e mebedi go tsena mo leboteng le le kgaoganyang;
j lebete, ka tlhatlhobo ya pono mme fa go tlhokega ka mosego;
k matlhakore ka bobedi a letswalo, ka temogo; le l bopele, ka temogo.
Tlhatlhobo ya mateng a a magwata a kolobe
Fa go tlhatlhobiwa mateng a a magwata, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba -
a lera la mogodu mmogo le mala mangwe, ka temogo;
b fa go tlhokega, boalo bo bo ka fa gare jwa mogodu le mala, fela tlhatlhobo e e ka diragala fela mo kamoreng ya mateng a a magwata kana lefelo la go tshwara ka sedirisiwa se se kgaoganeng; le c mogodu le malokololo a limfi a mesentereki mogodu, mesentereki, e e amanang le legata le mogatla, ka temogo le, fa go tlhokega ka mesego ya bontsi.
Dipitse
Tlhatlhobo ya dikgoropa tsa dipitse
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba sekgoropa ka mokgwa wa temogo, tshwaro, monkgo mme, fa go tlhokegang, mosego, mme o tshwanetse go tlhokomela -
a maemo a teng a dikotla;
b mmala wa teng;
c monkgo wa teng;
d tekano ya teng;
e bokgoni jwa go tswa madi ga teng;
f tshenyego nngwe le nngwe;
h parasiti e e botlhole;
i matshwao mangwe le mangwe a tlhabo;
j go nna mateteo le dikgobalo;
k go sa tlwaelegang gongwe le gongwe ga mesifa, marapo, menape, ditokololo, kana ditogwa tse dingwe; le bogolo le bong jwa phologolo go tswa mo e tserweng; le l le bogolo le bong jwa phologolo go tswa mo e tserweng;
Fa go tlhatlhobiwa maoto a a kwa morago, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba matlhakore a mabedi -
a lera la lethakgwafo, ka temogo;
b karolo e e kwa tlase ya mmele le matlhakore, le sebelikase ka mesego ya bontsi; le c diphilo, ka tlhagiso kana mesego fa go tlhokega le karolo ya diphilo ka mesego fa go tlhokega.
Fa go tlhatlhobiwa maoto a pele, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba matlhakore a mabedi -
a lera la lethakgwafo, ka temogo; le b boalo jwa popelo, ka kutlwelelo.
Dikgoropa di tshwanetse go kgaoganngwa morago lerapo la kgara, dikgopo, mokokotlo mme mokolela o tshwanetse go tlhatlhobiwa.
Tshekatsheko ya tlhogo ya pitse
a go sekaseka tlhogo ka temogo;
b utlwelele leleme; le c go lebelela letlalo, dipounama, marinini, magalapa a a thata le a a boleta, matlho le dinko.
Tlhatlhobo ya maoto
Maoto a tshwanetse go tlhatlhobiwa ka temogo.
Tlhatlhobo ya mateng a mahibidu a pitse
Fa go tlhatlhobiwa mateng a mahibidu, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba-
a boalo jwa mateng a lethakgwafo ka temogo;
b sebete, ka tshwaro le tshego go bulela mo dikgelesweng tsa satlhokwe;
c malokololo a limfi, ka mesego ya bontsi go ya mo sebeteng;
d makgwafo, mometso le kgokgtso ka temogo le tshwaro mmogo le tshego go ya kgokgotsong;
e kgetse ya pelo le pelo, ka mosego o o dirilweng ka boleele go sega go ralala kgotlwanatlase;
f lebete, ka tlhatlhobo ya pono mme fa go tlhokega ka tshwaro;
g mogatla, ka temogo;
h matlhakore ka bobedi a letswalo, ka temogo; le i bopele, ka temogo.
Tlhatlhobo ya mateng a a magwata a pitse
Fa go tlatlhobiwa mateng a a makgwakgwa, motlhatlhobi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go tlhatlhoba -
a lera la mogodu, ka temogo; le b boalo bo bo kwa ntle jwa mogodu le mala mmogo le dikarolo tsa mogodu, ka temogo.
Dikgato tsa parasiti tsa kgabaganyo - mesego ya tlaleletso le kalafi
Dikgato tsa parasiti tsa kgabaganyo le kalafi
Setoto, tlhogo le mateng a mahibidu a a fitlhetsweng a na le botlhole ka dikgato tsa parasiti tse di fetang bongwe kana go feta tsa kgabaganyo, tse di ka bong di tshela kana di tiisitswe, di tshwanetse go tshwarwa le mo moteteselong le dikolobeng, mesego e mebedi ya tlaleletso e tshwanetse go dirwa go nngwe le nngwe ya M. triceps brachii, go bapa le bogaufi le mesego ya tshimologo.
Fa e le nngwe kana go feta ya dikgato tsa parasiti tsa kgabaganyo di fitlhelwa ka bontsi jwa boalo jwa mesego sekgoropa se tshwanetse go senngwa.
Fa botlhole bo seng bontsi setoto le dithwe di ka rebolwa ka maemo a gore se ya kalafing jaka go tlhalosiwa fa tlase.
Setoto se se rebolwang ka mabaka se tshwanetse go lemogiwa ka go tshwaiwa ka se se dikologang ka enke e khibidu go bapa le letlhakore le le feletseng ka tlhaka "M", e le minimamo wa 2cm ka bogodimo.
Dikarolo tsotlhe tse e leng tsa sekgoropa go alafiwa, di tshwanetse go lemogiwa ka sekgwage sa "M".
Dikgoropa le dithwe di tshwanetse go alafiwa ka go gatsetsa -
a jaaka matlhakore mo setsidifatsing ka themphereitšha ya mowa e e kwa tlase ga 18 C ya diura tse 72;
b) jaaka matlhakore mo setsidifatsing ka themphereitšha ya mowa e e kwa tlase ga 10 (C ya malatsi a le 10
c go fitlhelela lerapo le le boteng kana themphereitshara ya motheo ya kwa tlase ga 6 ºC, e e tlhomamisitsweng ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng le go ya ka porotokolo e e reboletsweng botlhabelo bo bo rileng ke motlhankedi mogolo wa porofense;
d morago ga go ntsha marapo, go ya ka porotokolo e e rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa porofense; le i setshola kana khathone e nama e e se nang marapo e pakilweng di tshwanetse go tshwaiwa ka tlhaka "M" mme letlha la tlhagiso mo setsidifatsing le tshwanetse go bontshiwa;
ii themphereitšha ya nama ka fa gare ga setshola e tshwanetse go nna ka fa tlase ga 6 ºC pele e ka lokololwa ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
e mo dikarolong mo segatsetsing sa mofuta wa lebokoso go ya ka porotokolo e e rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa porofense.
Dikgato tsa parasiti tsa kgabaganyo di tshwanetse go tlosiwa mo nameng ya setoto e e rebotsweng ka mabaka le go tlhokomelwa jaaka go tlhalositswe fa godimo.
Direkoto tsa themphereitšha ya tshimologo le ditlhopha tsa ditshola, dikgoropa le dithwe tse di tlhagisiweng go tsidifatsa di tshwanetse go tsholwa ke mong wa botlhabelo dikgwedi di le thataro bogolo, mme di nne teng ka mabaka a go tlhatlhobiwa.
C. DITLHATLHOBO TSA NAMA TSA BOBEDI
Kakaretso
Dikgoropa tse di belaelwang tse di fitlhelwang ka nako ya ditlhatlhobo tsa nama go ya ka karolo tlaleletso B, di tshwanetse go tshwaiwa " tshwerwe" mme di dirwe tlhatlhobo ya nama ya bobedi ke motlhatlhobi yo o kwadisitsweng yo e leng moalafadiruiwa.
Tlhatlhobo ya bobedi, mo sekgoropeng e tshwanetse go tlhagisa -
a mefuta, bogolo le bong;
b dipharologantsho tsa go thema le go dira kwala ga madi;
c sethwe kana karolo ya sekgoropa e e amegang;
d maemo kana bolwetse le setlhola se se belaelwang sa seo;
e katlholo le tshegetso ya seo fa go kgonega.
Go ikaegilwe mo diphitlhelelong tse di boletsweng, sekgoropa, sethwe kana nama di ka -
a rebolwa b rebolwa ka maemo, go ya ka kalafi;
c rebolwa ka bontlha ka go tlosa karolo e e senyegileng; kana d senyega gotlhelele.
Kwa sekgoropa se sa rebolwang, mong a ka kopa setefekeiti se se kwadilweng.
Diphologolo tsa tlhabo ya tshoganyetso
Nama ya diphologolo e e neng e rometswe kwa go moalafadiruiwa, yo e leng motlhatlhobi yo o kwadisitsweng, ka nako ya tlhatlhobo ya pele ga loso, jaaka e tshisintswe mo go molawana 80, e tshwanetse go sekasekiwa ke moalafadiruiwa yo o jalo yo o tshwanetseng go tlhokomela segolo -
a diteng tsa madi a ditshika tsa gare ga dikgopo, tsela ya madi e nnye fa tlase ga serosa sa lebota la mala le mo mafureng a mogodu mo leboteng la setlhana;
b malokololo a limfo otlhe a a bonalang morago ga fa sekgoropa se setse se kgaogantswe le go sekaseka, go lokolola legetla go bula asethabulamo go tswa ntlheng ya bogare go bona ditogwa tsa go golaganya tse di tlhagisitsweng, mafura, malokololo a limfi le boalo jwa lelokololo; le c maemo a mesifa le monkgo o o sa tlwaelegang le mmala wa sekgoropa.
fa go tsewa go le botlhokwa ke moalafadiruiwa, sekgoropa kana nama e tshwanetse go isiwa tshekatshekong ya laboratori gore go tsewe tshwetso ya bofelo.
Direkoto
Dipoelo tsa tshekatsheko ya pele ga loso, tlhatlhobo ya nama ya ntlha le tlhatlhobo ya nama ya bobedi di tshwanetse go kwalwa, mme fa malwetse a karolo le a a laolwang a a tshisinngwang mo Molaong wa Malwetse a Diphologolo, 1984 (Molao No. 35 wa 1984). a lemogiwa, moalafadiruiwa wa selegae wa naga o tshwanetse go itsisiwe mo letsatsing la tlhabo.
Dikaelo
Motlhatlhobi yo e leng moalafadiruiwa o tshwanetse go itlwaetsa dikaelo tsotlhe go ya pele tse di ntshiwang ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba malebana le ditlhatlhobo tsa nama tsa bobedi.
D. DITLHOKEGO TSA KAKARETSO TSA BATHO BA BA DIRANG DITLHATLHOBO TSA NAMA
Borutegi bo bo tlhokegang jwa batho ba bangwe ba ba dirang tlhatlhobo ya nama kwa botlhabelong jwa nama e khibidu
Batho ba bangwe ba ba dumeletsweng sentle go dira ditirelo tsa tlhatlhobo ya nama jaaka go tshisintswe mo go karolo 11(l)(d) ya Molao ke -
a batho ba ba nang le borutegi jwa bayo saense e e maleba jaaka go rebotswe ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba; le b fa go tlhokiwa ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba, setefekeiti sa Basekaseki ba Nama e Khibidu se se rebolwang ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba le go atlanegisiwa ke Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa SAQA.
Kwadiso jaaka motlhatlhobi yo o kwadisitsweng le motlhankedi mogolo wa porofensi
Batho ba ba tshisinngwang mo go karolo11(l)(c) ya Molao o o eletsang go tlamela ditirelo tsa tlhatlhobo ya nama ba tshwanetse go kwadisa le motlhankedi mogolo wa porofense gore ba dire ditirelo tse kwa botlhabelong bo bo totobaditsweng.
MATSHWAO LE GO TSHWAYA
Karolo 111 m]
Ditotobatso tsa ditempe, matshwao le enke e e dirisitsweng
Ditempe tsotlhe kana matshwao a dikologang a a dirisiwang go tshwaya sekgoropa kana nama a tshwanetse go dirwa ka matheriale o o seng botlhole, o o sa jeng mme a dirwe ka tsela e e leng gore a tla nna a le phepa ka gale.
Ditempe tse di latelang di a tlhokega:
Ditempe di tshwanetse go nna le -
a palo ya kwadiso ya botlhabelo; le b mafoko a a bontshiwang mo go molawana tlaleletso 2 a a tshwanetseng go nna bogolo dipuo di le pedi tsa semmuso, e le nngwe ya tsona e e tshwanetseng go nna Seesimane.
Minimamo wa disaese ya ditempe ke 60 mm ka molagare wa letshwao le le kgolokwe le le bontshitsweng mo molawaneng tlaleletso 2.
Ditlhaka mo ditempeng di tshwanetse go buisega mme di se ka tsa nna kwa tlase go na le 8 mm go ya godimo.
Matshwao a a kwadilweng mo matherialeng o o phuthelang a ka nna mannye go na le disaese tse di boletsweng mo melawaneng tlaleletso 4 le 5 go tshwanela mabaka a a rileng fa e le gore a rebotswe ke motlhankedi mogolo wa porofensi.
enke ya mmala wa bophepole e tlhokiwa kwa ditempe di dirisiwang kwa dikgoropeng kana nameng mme e tshwanetse go dirwa ka metswako e e seng kotsi, e e jegang e rebotswe go dirisiwa mo dijong jaaka go tlhalositswe mo Molaong wa Diji, Dikhosemetiki le Dibolaya megare, 1972 Molao No. 54 wa 1972.
Matshwao a tshwanetse go bewa, mo lebakeng la -
a dikgoropa tsa dikgomo, dinku, kolobe le pitse, mo kotareng nngwe le nngwe ya sekgoropa le ya dikolobe, setempe sa tlaleletso mo tlhogong; le b dikgomo, dinamane le dipitse, mo ditlhogong, fa matlalo a tlositswe.
Go tshwaya ka rolara
Mo tlaleletsong go molawana 112, mong a ka dirisa mokgwa wa go tshwaya ka rolara mo ditotong tsa nama e khibidu, foo go tshwaya go go jalo go nang le mafoko le palo e e tlhagisitsweng mo molawaneng 112 , fa e le gore tshwao ya rolara e e jalo e ka dirisiwa fela kwa botlhabelong koo karologanyetso ya nama e dirwang.
Go phuthela, go paka le go kwala maina kwa dipolanteng tsa go sega tse di rebotsweng tsa thomelontle
Maina otlhe a a diriiswang mo nameng a tshwanetse -
a go kwalwa mo pampiring ya kereiti ya dijo kana matherialeng wa go gatisa wa polasetiki le go tlhokomelwa ka tsela e e tshwanang ya boitekanelo jaaka mo matherialeng wa go phuthela o o tshwarang; le b go tsenyeletsa tshedimosetso e e tlhokiwang ke molawana 1123 mmogo le tshedimosetso efe e nngwe e e tlhokiwang ke motlhankedi mogolo wa porofensi.
Fa dikumo di phuthelwang ka bongwe, matheriale wa go phuthela wa kereiti ya dijo o mo go ona letshwao la thebolelo le kwalwang kana leina, le kwadilwe ka letshwao, o tshwanetse go dirisiwa le sephuthelo se se tshotseng letshwao la thebolelo mme le ka dirisiwa gape morago ga go bulwa..
Mo lebakeng la go paka mo bontsing, ditshola kana dikhatone di tshwanetse go tshwaiwa sentle ka fekese ya letshwao la thebolelo le le bonalang sentle le le la saese e e buisegang.
Setshola se tshwanetse go tshwaiwa sentle mo mafelelong ka bobedi ka tshedimosetso e e tlhokiwang ke Molao wa Boemo jwa Dikumo tsa Temothuo, 1990 Molao No.119 wa 1990, mmogo le -
a leina, aterese le palo ya kwadiso ya ditlhomo tsa mo go tsona nama e pakilweng;
b boima jwa bofelo jwa diteng;
c tlhaloso e e nepagetseng ya diteng;
d letlha la go pakiwa kana khouto e e kgontshang letlha la go pakiwa go tlhomamisiwa; le e dikaelo malebana le themphereitšhara e kumo e tshwanetseng go bewa ka yona.
Ditempe tsa pabalesego
Setempe sa thebolelo se tshwanetse go tsholwa le go dirisiwa ka fa tlase ga taolo ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng;
fa se sa dirisiwe setempe se tshwanetse go bewa mo lefelong le le sireletsegileng go ya ka thebolelo ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng; mme setempe sa thebolelo ga se a tshwanela go diriswa kwa botlhabelong kwa palo e farologanang go tswa palong e e mo setempeng.
Tiriso ya sedirisiwa sa go tshwaya
Ditempe le sedirisiwa se se dikologang di tshwanetse go phepafadiwa le go opafadiwa kgapetsa ka nako ya tiriso.
Didirisiwa tsotlhe tsa go tshwaya di tshwanetse go tsholwa di itekanetse, kgakala go tswa bodilong le boalo bo bo bongwe bo bo leswe.
Matshwao a tshwanetse go dirwa ka mokgwa o e leng gore go a bonala mo sekgoropeng kana nameng.
Kakaretso
Ga go motho yo o tla bayang setempe sa thebolelo, kana a tlosa letshwao le le jalo go tswa mo setotong sengwe le sengwe, karolo ya teng, nama kana sephuthelwana, go paka kana setshola, ntle le ka fa tlase ga tlhokomelo ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng.
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng a ka re ka nako nngwe le nngwe a tlhatlhobe gape setoto kana nama mo botlhabelong, go sa ikgatholoswe gore e ka bo e setse e rebotswe go jewa, mme fa mo tlhatlhobong gape a nna mo kakanyong ya gore ga e tlhole e lekanetse go jewa ke batho le diphologolo, o tshwanetse go tlosa setempe sa thebolelo ka go se sega, mme nama e e jalo e tshwanetse go senngwa.
TSHOLO YA MATHERIALE O O SENTSWENG
Karolo 111r]
Go tsholwa ga matheriale o o sentsweng
Ditoto, dikarolo tsa teng kana dikumo dingwe le dingwe tse di jewang mo botlhabelong, tse di ka fetisediweng go jewa ke motho le phologolo, di tshwanetse go -
a kgaoganngwa le go bewa mo setsholeng se se thibelang go utswiwa se se tshwailweng sentle "E SENYEGILE", mo ditlhakeng tse di seng kwa tlase ga 10 cm go ya godimo, kana e tshwailwe mo go bonalang ka setempe se se nang le lefoko "E SENYEGILE", go dirisiwa enke e e botala jwa tlhaga;
b tshola mo lefelong le le tsholang kana kamore kana setsidifatsi se se dirang se se tlameletsweng lebaka, ntle le fa di tlosiwa mo tlwaelong e e tswelelang; le c) tlosiwa go tswa botlhabelong kwa bokhutlong jwa letsatsi le le dirang kana di bolokilwe mo setsidifatsing se se dirang kana segatsetsi kwa themphereitshareng ya mowa o o sa feteng kwa tlase ga 2 (C.
Ga go motho yo o tla tlosang setoto, karolo ya sona kana kumo e e jewang e e tshwerweng kana e sentswe go tswa botlhabelong, ntle le tumelelo ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng yo e leng moalafadiruiwa mme go ya ka maemo a a jalo jaaka go ka tlhagisiwa.
Mong wa botlhabelo o ikarabelela go tsamaelana le ditlhokego tsa semolao kana maemo a a amanang le tiso le go latlhiwa ga sekgoropa sengwe le sengwe, karolo ya teng kana kumo ya teng kana kumo nngwe le nngwe e e jewang e e ka se fetisediweng go jewa ke motho le phologolo.
Go latlhiwa ga matheriale o o senyegileng
Matheriale mongwe le mongwe o o senyegileng o tshwanetse go latlhiwa ka -
a phiso e e feletseng;
b fetola le go boloka matheriale o o senyegileng kwa lefelong le le babalesegileng, le le rebotsweng ke motlhankedi mogolo wa porofensi le puso ya selegae, ka -
i go sega le go gasagasa ka, kana nwelo mo teng, mmala o o sa kgatlhiseng o o reboletsweng lebaka; le ii phitlho le go khupediwa ka bonako go ya botennye jwa bogolo 60 cm mme e seng kwa tlase ga 100 m go tloga botlhabelong, fa e le gore matheriale o o jalo o ka se ame mo go kotsi boitekanelo jwa botlhabelo; kana c tiragatso kwa polanteng ya opafatso e e kwadisitsweng.
Ditlhokego tsa dipolante tse di opafaditsweng
Polante e e opafaditsweng e tshwanetse go tsamaisana le ditlhokego tsa kakaretso tsa lefelo, dikago le didirisiwa tse di beilweng mo melawaneng 8 go ya 18, e e dirang ka diphetogo tse di tlhokegang.
Lefelo la go opafatsa polante le tshwanetse go agelelwa le go sirelediwa go thibela botseno jwa batho ba ba sa dumelelwang, dikoloi le diphologolo, mme le tshwanetse go tsenyeletsa -
a mafelo a a seng phepa, a a nang le dikamore tse mo go tsona matheriale o amogelwang, o bolokiwang kana go siamisediwa go opafadiwa mmogo le botseno go ya sedirisiweng sa go opafatsa; le b mafelo a a phepa, a a nang le dikamore tse mo go tsona matheriale o o opafaditsweng o omisiwang, sitsweng kana gongwe o siamisitsweng, o pakilweng, o bolokilweng kana go romelwa.
Lebota le le tiileng le tshwanetse go kgaoganya mafelo a a seng phepa le a a phepa, mme go ka bo go se na kgolagano e e tlhamaletseng magareng ga dikarolo tse.
Lefelo le le seng phepa
Matheriale wa tlholego ya phologolo o ka amogelwa fela mo lefelong le le seng phepa la polante e e opafadiwang mme ga go matheriale o o jalo o o tla tlosiwang go tswa lefelong le ntle le ka ditiro tsa sedirisiwa sa opafatso.
Dibata tsa dinao ka dibolaya megare di tshwanetse go tlamelwa kwa botsong, mmogo le bata ya maotwana ya dikoloi kwa lefelong la kamogelo le le seng phepa.
Bodilo, mabota le sedirisiwa sa lefelo le le seng phepa la polante e e opafatsang di tshwanetse go phepafadiwa ka letsatsi morago ga khutliso ya ditiragatso.
Badiri ba ba thapilweng mo lefelong le le seng phepa ba tshwanetse -
a go apara diobarolo tse di tshwailweng tse di itlhopholotseng le dibutsu tsa raba;
b go tlhapa diatla tsa bona le go bolaya megare mo dibutsung tsa bona pele ba tloga mo lefelong le le seng phepa; le c go tšhentšha go tswa diaparong tsa tshireletso tse di leswe le ditlhako mme ba iphepafatse ka sesepa le metsi pele ba tloga mo lefelong.
Motho yo o tseneng mo lefelong le le seng phepa a ka se tsene mo lefelong le le phepa kana lefelo lengwe le lengwe foo dikumo tse di jewang di tsholwang mo botlhabelong ntle le fa a phepafaditse le go tshentsha jaaka go tshisinngwa mo molawaneng tlaleletso 4c.
Kumo
Motho a ka se rekise dikumo tsa polante e e opafaditsweng ntle le fa di tsamaelana le ditotobatso tse di beilweng ke Mokwadisi go ya ka Molao wa Menontsha, Dijo tsa Polase, Diphekolo tsa Temothuo le Diphekolo tsa Thoto, 1947 (Molao No. 36 wa 1947).
Matheriale mongwe le mongwe o o tlhagisitsweng ka go diragatsa kana go alafa ka fa tlase ga ditshiamelo tsa Karolo e mme o ikaeletswe go jewa ke phologolo kana jaaka monontsha o tshwanetse go tsenela tshekatsheko e e jalo le diteko jaaka Mokwadisi yo o boletsweng a ka totobatsa.
Dikoloi tsa matheriale o o senyegileng
Koloi e e dirisediwang go rwala matheriale o o senyegileng e se dirisediwe lebaka le lengwe gape, mme morago ga go phepafatsa le go bolaya megare koloi e ka dirisediwa go rwala matheriale o o sa jeweng.
Koloi e ka dirisediwa fela go rwala matheriale o o senyegileng fa -
a sebaka sa morwalo se se khielwang, se se sireleditsweng mo go utswiweng le go tswalelwa;
b boalo bo bo ka fa gare bo thibetswe go dutla le go agiwa ka matheriale o o tiileng o o tla tshwarelelang; le c bodilo bo tlameletswe kwa ntlheng ya bona e e kwa tlse ka peipi ya kgamolo e e kgonang go nna e tswalegile sentle ka sekurufu sa belefo.
Sebaka sa go pega sa koloi e e dirisediwang go rwala matheriale go ya polanteng e e opafatsang se tshwanetse go phepafadiwa le go bolawa megare go ya ka kgotsofalo ya motlhatlhobi yo o kwadisitsweng kwa bofelong jwa tsamaiso nngwe le nngwe, kwa lefelong le ka kgethelolo le diretsweng lebaka leo.
Ditotwana
Motlhatlhobi yo o kwadisitsweng a ka rebola, ka go kwala, tloso ya ditotwana tsa matheriale o o senyegileng le diparasiti tsa phologolo go tswa botlhabelong ka mabaka a patlisiso le go ruta, mme a tlhagise fa a neela bothati -
a leina la mokgatlho kana mong ka nosi a dira patlisiso, kana a dira kgobokanyo;
b leina la botlhabelo la tshimologo;
c mofuta le bokana jwa matheriale bo bo tlositsweng;
d lebaka la kgobokanyo; le e ka fa matheriale o tshwanetseng go latlhiwa morago ga tiriso e e neng e ikaeletswe, fa go kgonegang.
Thebolelo ya mong wa polante o tlhokelwa dithulaganyo tsa kgobokanyo ya ditotwana.
KAROLO IX
MELAWANA YA THOMELONTLE
Karolo 141d][Karolo 221h]
Thomelontle ya nama
Nama e ka romelwantle fela go tswa botlhabelong kana dipolanteng tse di neilweng kereiti e e kwa godimo jaaka matheriale wa tirego mme di kwadisitswe jaaka ditlhongwa tsa thomelontle.
Mong yo o ratang go romelantle o tshwanetse go dira kopo ya kwadiso ya botlhabelo jwa gagwe kana polante jaaka tlhomo ya thomelontle le motlhankedi mogolo wa bosetšhaba.
Nama e e ikaeletsweng go romelwa ntle e tshwanetse go tshwaiwa go ya ka ditlhokego tsa lefatshe le le romelang teng.
Sephuthela se mo go sona nama e tshwanetseng go romelwa ntle ka sona se tshwanetse go tswalelwa ka nako ya go pegiwa ga sona ka sekhurumelo se se nang le palo ya sekhurumelo e e ikgetholotseng.
KAROLO X
MELAWANA YA THOMELOTENG
Karolo 221h]
Thomeloteng ya nama
(a) Mokgwa o ka ona kopo ya tetla ya thomeloteng e tshwanetseng go dirwa ke moromelateng ke go tlatsa kopo ya semmuso e e bonwang go tswa motlhankeding mogolo wa bosetšhaba le go e romelwa ka go ena.
b Motho mongwe le mongwe yo o tlamelang tshedimosetso e e fosagetseng mo foromong ya kopo ya tetla ya thomeloteng o molato wa tshenyo mme o tshwanelwa ke ponomolato kwa dikotlhaong tse di boletsweng mo go karolo 223 ya Molao.
Mokgwa o ka ona nama e e rometsweng teng e e folositsweng mo Rephaboleking e tshwanetseng go bolokiwa jaaka go tshisintswe mo go karolo 136d ya Molao ke -
a gore nama e e rometsweng teng e tshwanetse go bolokiwa ka tsela e e jalo ya go tlhomamisa -
i gore ga go kgotlhelego epe, go leswefatsa kana go ya tlase ga seo ka tsela efe go go tla diragalang; le ii nama e e jalo e e rometsweng teng ga go kgonege gore e kgotlhele dikumo tse dingwe mo bobolokelong bo bo tsididi;
b dikgato tseo tsa tshireletso di tshwanetse go nna mo mannong go thibela karolo nngwe le nngwe ya thomelelo go tlosiwa pele ga tlogelo ya bofelo ya seo; le c gore dikwalo tsotlhe tse di maleba kwa thomelelong di tshwanetse go tsholwa ke mong wa bobolokelo bo bo tsididi go tlhatlhobiwa ke motlhankedi mogolo wa bosetšhaba.
Ditsamaiso tsa boalafadiruiwa tse di tla dirwang fa nama e bolokilwe jaaka go tshisinngwa mo go molawana tlaleletso 2 ke go -
a tlhomamisa kgolagano e e siameng magareng ga nama le tetle ya thomeloteng mmogo le dikwalo tse dingwe tsotlhe tse di amanang le tlhatlhobo;
b sekaseka tshegetso ya themphereitšha ya nama ka nako ya tsamaiso;
c tlhomamisa gore ga go na leswefatso, kgotlhelego kana kwelo tlase ya nama ka tsela epe e e diragetseng ka nako ya tsamaiso pele ga polokelo;
d tlosa disampole go sekasekiwa;
e sekaseka dipoelo tsa teko tse di amanang le di sampole tse di tserweng go tswa thomelelong;
f tlhomamisa gore maemo otlhe a mangwe a a boletsweng mo tetleng ya thomeloteng a latetswe; le g dira tiro efe e nngwe e e tlhokegang go tlhomamisa gore nama e bolokesegile le go tshwanela go jewa ke batho le go se bontshe matshosetsi ape a go fetisa bolwetse bo bo fetelelang jwa phologolo.
TLHABO YA DIPHOLOGOLO GO JEWA KE MONG LE KA MABAKA A SEDUMEDI LE SETSO
Karolo 221c][Karolo 7a,b]
Go tlhabiwa ga diphologolo, e seng kwa botlhabelong, go jewa ke mong
Motho a ka se re mo pakeng ya malatsi a le 14 go ja fela a tlhaba go feta -
a leradu le le lengwe, poo kana pholo;
b phologolo e le nngwe ya bopitse;
c dikolobe tse pedi;
d dinamane tse pedi;
f setlhopha B sa tse nne tsa diphologolo tse di tlhaga;
g setlhopha sa C sa lesometlhano sa diphologolo tse di tlhaga;
i ditlhogo tse di samaamabedi tsa kolobe;
j ntšhwe e le nngwe; kana k dikwena tse tlhano
Motho a ka tlhaba fela diphologolo tse di tshisinngwang mo go molawana tlaleletso 1, mo lefatsheng le a leng -
a mong wa semolao yo o kwadisitsweng;
b mohiri yo o mo molaong kana monni; kana c ka go le lengwe a na le tshwanelo ya taolo, tsamaiso kana tiriso.
Ditshiamelo dife tse dingwe tse di laolang go tsholwa le go tlhabiwa ga diphologolo mo lefatsheng tse di tshisinngwang ka fa tlase ga molawana tlaleletso 2, di tshwanetse go latelwa mo tlaleletsong kwa ditshiamelong tsa Molao le Melawana e.
Ke diphologolo tse di itekanetseng fela tse di ka tlhabiwang.
Dikarolo tsa diphologolo tse di tlhabilweng tse di sa dirisiweng, di tshwanetse di tsewe jaaka matheriale o o senyegileng mme o latlhilwe go ya ka ditlhaloso tse di maleba tsa Karolo VIII ya melawana e kana go ya ka ditlhokego tsa boitekanelo tsa bothati jwa selegae bo bo maleba.
Tlhabo ya diphologolo, e seng mo botlhabelong, ka mabaka a sedumedi a tumelo ya SeMoselemo
Go tlhabiwa ga diphologolo ka mabaka a tumelo ya SeMoselomo go ka dirwa fela ke motho -
a yo o neilweng bothati jwa seo, ka go kwalelwa, ke bothati jwa tsa sedumedi sa Isilamiki; le b yo o nang le kitso e e tlhokegang, bokgoni jwa sebele le sedirisiwa go diragatsa tshego ya go tswa madi ka mokgwa wa setho.
Motho yo o tshisinngwang mo go molawana tlaleletso 1 o tshwanetse -
a go bona tumelelo pele e e kwadilweng ya seo go tswa bothating jwa selegae jwa lefelo leo go tlhaba go go jalo go tla diragalang;
b go bona tumelelo e e kwadilweng ya seo go tswa go mong wa lefatshe leo go tlhaba go go jalo go tla diragalang; le c go tlhomamisa gore ke diphologolo tse di itekanetseng fela tse di tlhabiwang.
Dikarolo tsa diphologolo tse di tlhabilweng tse di sa dirisiweng, di tshwanetse di tsewe jaaka matheriale o o senyegileng mme o latlhilwe go ya ka ditlhaloso tse di maleba tsa Karolo VIII ya melawana e kana go ya ka ditlhokego tsa boitekanelo tsa bothati jwa selegae bo bo maleba.
Nama e e bonweng go tswa phologolong e e tlhabilweng ka fa tlase ga molawana o e ka phasaladiwa jaka go tlhagisitswe ke Molao wa Isilamo.
Ditshiamelo tsa molao dife tse dingwe tse di laolang go tsholwa le go bolawa ga diphologolo mo lefatsheng le le boletsweng mo molawaneng tlaleletso 2b di tshwanetse go diragadiwa mo tlaleletsong kwa ditshiamelong tsa Molao le Melawana e.
Go tlhabiwa ga diphologolo, e seng mo botlhabelong, ka mabaka a sedumedi sa tlhago kana setso
Motho yo o tlhabang diphologolo ka mabaka a sedumedi sa tlhago kana setso o tshwanetse-
a go bona tumelelo e e kwadilweng pele ya seo go tswa bothating jwa selegae jwa lefelo foo go tlhabiwang go go jalo go diragalang;
b go bona tetla e e kwadilweng ka se go tswa go mong wa lefatshe wa fa go tlhaba go go jalo go tla diragalang; le c go tlhomamisa gore ke diphologolo tse di itekanetseng fela tse di tlhabiwang.
Dikarolo tsa diphologolo tse di tlhabilweng tse di sa dirisiweng, di tshwanetse di tsewe jaaka matheriale o o senyegileng mme o latlhilwe go ya ka ditlhaloso tse di maleba tsa Karolo VIII ya melawana e kana go ya ka ditlhokego tsa boitekanelo tsa bothati jwa selegae bo bo maleba.
Ditshiamelo dife tse dingwe tsa semolao tse di laolang go tsholwa le go tlhabiwa ga diphologolo mo lefatsheng tse di boletsweng mo molawaneng tlaleletso 1b di tshwanetse go latelwa mo tlaleletsong kwa ditshiamelong tsa Molao le Melawana e.
Tlhabo ya diretlo tsa diphologolo mo botlhabelong
Tlhabo ya diretlo tsa diphologolo mo botlhabelong e ka dirwa fa motho yo o dirang tlhabo -
a a neilwe bothati bo bo kwadilweng ke mong wa botlhabelo, morago ga go tlhophiwa ke baagi ba sedumedi; mme b a na le kitso le bokgoni jwa sebele go dirisa ditshiamelo tse di tlhokegang le tse di rebotsweng go diragatsa tshego e e tswang madi ka mokgwa wa setho.
KAROLO XII
DITSHIAMELO TSA BOFELO
Karolo 182]
Boikuelo
Motho mongwe le mongwe yo o ratang go ikuela kgatlhanong ka fa tlase ga karolo 18 ya Molao, o tshwanetse -
a a tlhagise sentle tshwetso e go ikuelwang kgatlhanong nayo le mabaka a boikuelo;
b a tsenye boikuelo le Tona kana Mokhuduthamaga, jaaka kgetse e ka bo e ntse, mo malatsing a le 30 a go itsisiwe ka tshwetso.
c a tsenye madi jaaka a tlhalositswe mo Thulaganyong 1 mo kopong.
Setlhogo se se khutshwane
Melawana e e bidiwa Melawana ya Nama e Khibidu, 2004.
THULAGANYO 1
DIKELOTEFO, DIKELO LE DIKALE TSA DITIRELO TSE DI TLAMELWANG KE LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA TEMOTHUO
BOLENG JWA TIRELO E E TLAMELWANG
KELOTEFO E E DIRANG GO TLOGA
MORANANG 2004
DITSHWAELO
Kelotefo e e duelelwang ditetla sa thomeloteng ya dikumo tsa diphologolo:
i Ntlha ya tetla ya thomeloteng ii Ntlha ya tetla e kgolo iii Tlhatlhobo ya nama e e romelwang teng
R 90,00 ya tetla
R 700,00 ya tetla disente go ya ka kg ya nama e e kopetsweng go romelwa ntle, tse di duelelwang kwa pele le kopo ya tetla ya thomelo ntle ya boalafadiruiwa
Karolo 13
Tlhatlhobo ya nama le go neelwa setefekeiti sa thomelo ntle kwa dipolanteng tsa thomelo ntle kwa Lefapha la Bosetšhaba la Temothuo le nang le badiri ba leruri
% ya ditshenyegelo tsa nnete
Tlolonako:
% ya ditshenyegelo tsa nnete
Karolo 22 (d)
Karolo 14 (c)
Tsa disetefekeiti sa thomelo ntle kwa botlhomong jwa thomelo ntle kwa bokaedi bo se nang badiri ba leruri teng
R 180,00 ka ura kana karolo ya ura (nako ya go tsaya leeto go ya le go bowa go tsenyeleditswe) mmogo le ketleetso le tetlo ya go tsaya leeto
Karolo 14 (c)
Boikuelo kwa go Tona kana Minisetara.
R200 ya boikuelo
Karolo 18
<fn>tsn_Article_National Language Services_LEHUMA BONG LE MOLAO WA TEKATEKANO.txt</fn>
LEHUMA, BONG LE MOLAO WA TEKATEKANO
Ntwa kgatlhanong le lehuma e sale e lowa go tloga kwa ga Lowe mme le ga jaana re tsweletse go lebagana nayo le mo mileniamong o montšhwa. Ga gona gope kwa ntwa eno e bonala sentle gona go gaisa fa e lebelelwa ka bokao jwa bong le lehuma mo Aforika.
Lehuma ke eng?
Bukafoko ya Sekgowa ya Oxford e tlhalosa lehuma jaana:
Seemo se mo go sona go nang le lehumo le lennye fela gongwe go sena lehumo lepe gongwe le fa e le dithoto; bodidi, botlhoki'.
Mo dingwageng tse di sa tswang go feta, dipatlisiso tse di ntseng di lebelela megopolo ya batho ba ba humanegileng di lemogile gore lehuma le akaretsa ditlhokego tse dintsi, go akarediwa go nna mo matshosetsing a tirisodikgoka e e ikaegileng ka bong, tota le go tlhoka dithoto.
Ka jalo, lehuma ke go tlhoka bokgoni jwa go bona seemo se se kwa tlase fela sa botshelo, se se lekanyediwang go ya ka ditlhokego tsa ntlha tsa dijo gongwe lotseno la go di fitlhelela
Lehuma le lekanyediwa jang?
Go na le ditsela di le pedi tsa go lekanyetsa lehuma:
Lehuma la bodidi jwa nta e e motopo; le
Lehuma fela.
Lehuma la bodidi jwa nta e e motopo (lehuma le le feteletseng) le tsamaelana le botlhoki jo bo tseneletseng. Lehuma le le feteletseng le ka ga go amogiwa ga batho fa go lekalekanngwa le ditlwaelo le mabaka mangwe a a beilweng ke setšhaba jaaka tekanyetso e e maleba ya ditlhokegopotlana tsa botshelo gongwe seemopotlana se se amogelesegang sa botshelo
Lehuma fela le tsamaelana le go amogwa ga batho fa go lekalekanngwa le ba bangwe mo setšhabeng se ba tshelang mo gare ga sona. Fa go lekanyediwa go tlhoka fano, go elwa tlhoko dintlha di tshwana le go tlhoka tekatekano ya lotseno, lehumo le ditshiamelo tse di mo setšhabeng le mo baaging.
Ke eng se se bakang lehuma mo Aforika Borwa?
Botlhokatiro
Tlhaelo ya thuto
Leroborobo la bolwetse jwa HIV/AIDS
Koketsego ya baagi ba kwa metsemagaeng
Bosenyi
Dipalopalo tsa lehuma mo Aforika Borwa di eme jang?
Pegelo ya fa gautshwane ya Aforika Borwa e sweditse gore selekano sa batho ba ba mo lehumeng, go ya ka seelo sa lehuma sa Aforika Borwa, se wetse tlase (go tswa go 51,1% ka ngwaga wa 1995 go ya go 48,5% ka ngwaga wa 2002) fela palo yotlhe ya lehuma e oketsegile go tswa go dimilione di le 20,2 ka ngwaga wa 1995 go ya go dimilione di le 21,9 kwa ngwaga wa 2002. Gape pegelo e tlhalosa gore selekano sa baagi ba ba tshelang ka fa tlase ga $1 ka letsatsi e oketsegile go tswa go 9,4% kwa ngwaga wa 1995 go ya go 10,5% ka ngwaga wa 2002.
Go reng basadi ba le mo matshosetsing a lehuma?
Ditiragatso tsa setso
Mabaka a loago
Lehuma, bong, le tirisodikgoka e e ikaegileng ka bong di amana jang?
Tirisodikgoka kgatlhanong le basadi le lehuma di-ya-thoteng di bapile. Ka bomadimabe basadi ba le bantsi mo Aforika Borwa ke batswasetlhabelo ba go betsakakiwa, petelelo le tshotlakako ya maikutlo. Fela, lehuma le oketsa matshosesi a go nna motswasetlhabelo wa tirisodikgoka.
LETLHOMESO LA MOLAO LE PHOLISI
DIDIRISWA TSA BODITŠHABATŠHABA TSE DI TSWELETSANG TSWELETSO YA BASADI LE PHEDISO YA LEHUMA MO BASADING.
Tumelano ya Phediso ya Mefuta yotlhe ya Tlhaolo Kgatlhanong le Basadi e e itsegeng ka CEDAW
Letlhomeso la Tiro la Beijing
DIDIRISWA TSA KGAOLO TSE DI TSWELETSANG SEABE SA BASADI MO PUSONG
Tšhata ya Aforika ya Ditshwanelo tsa Botho le Batho;
Porotokolo ya Tšhata ya Aforika ya Ditshwanelo tsa Botho le Batho tsa Basadi ba ba mo Aforika
Kgoeletso ya Khonferense ya Borataro ya basadi ya Kgaolo ya Aforika
MELAO YA AFORIKA BORWA LE DIKGETSE TSA TSHEKAMELO YA BONG LE BONG
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, Molao wa bo108 wa 1996 (Molaotheo);
Molao wa Dikolo wa Aforika Borwa wa bo84 wa 1996;
Molao wa Bosetšhaba wa Pholesi ya Thuto wa bo 27 wa 1996;
Moalo wa Tlhabololo ya Bokgoni wa bo97 wa 1998;
Molao wa Thuto le Katiso e e Tswelelang Pele wa bo98 wa 1998
Molao wa Tlhabololo ya Ditlamelo tsa Dimiinerale le Peteroleamo wa bo28 wa 2002;
Molao wa Maatlafatso e e Anameng ya Ikonomi ya Bantsho
Molao wa Tirisodikgoka ya mo Malapeng wa bo 116 wa 1998; le
Molao wa Thapo ka Tekatekano wa bo55 wa 1998
<fn>tsn_Article_National Language Services_LEKALA LA SAENSE LE THEKENOLOJI.txt</fn>
LEKALA LA SAENSE LE THEKENOLOJI
Lekala la Saense le Thekenoloji la Lefapha le leka go tlisa mekgwa e e ka thusang gore saense le thekenoloji di dire gore go nne le kgolo le tlhabololo ka mokgwa o o ka kgonang go tswelediwa, mo maphateng a a amang batho botlhe ba Afrika Borwa.
Seno se akaretsa tsereganyo, kgolagano mmogo le go dira jaaka sediriswa sa diphetogo go lebeletswe maphata a tlhagiso a ikonomi ya rona, go e dira gore e kgone go gaisana lefatshe ka bophara, gape le go lebelela tlhabololo e e saletseng kwa morago mo baaging ba ba kobo di khutshwane ba naga ya rona. Maitlhomo a go fitlhelela toro eno a tshegeditswe ke maano a tlhabololo a gore go netefadiwe gore go na le batho ba ba nang le bokgoni jwa saense, boenjinere mmogo le thekenoloji, go netefatsa temokerasi mo pusong le mo baaging, go rotloetsa gore baagi ba sedimosediwe mmogo le go netefatsa gore mananeo a tlhabololo a tla kgona go tswelediwa.
Maano a kaelo
Go netefatsa gore go na le motheo o o lolameng wa saense le go o fetola go tlhola ditiro le kgolo ke kgwetlho e kgolo. Mokgwa o o dirisiwang ke lephata la Thulaganyo ya Bosetšhaba ya Ditlhabololo e e itsegeng ka NSI, mo go lemogeng go tlhoka go tlhamalala ga ditlhabololo - moo go dira e seng fela tiro ya tlhabololo mo ditheong tse di farologaneng mme gape go lebeletse tsalano mmogo le kgolagano magareng ga ditheo - o gogela kwa goreng puso e nne le seabe sa go tlisa diphetogo, go tsereganya mmogo le go beeletsa ka togamaano.
Ke ka moo Lekala le sweditseng ka kgwedi ya Ngwanaatsele 2000, go sekaseka gape tiro mmogo le togamaano ya maphata otlhe a bokaedi a a leng ka fa tlase ga Lekala gore go fitlhelelwe maitlhomo a a tlhagisitsweng fa tlase. Go sekasekilwe ka kelotlhoko, seabe sa Lekala jaaka se bonwa ke badiri botlhe ba Lekala, mme go lebeletswe thata gore a le bonwa e le "mopalami kgotsa mokgweetsi" fa go lebeletswe NSI. Kgato eno e nnile mosola e le ruri. E thusitse go supa bokgoni jwa tiro e e tsweletseng, mafelo a maphata a bokaedi a ka tokafatsang mo go ona mmogo le diphatlha tse go tlhokegang bokgoni jo bontšhwa gongwe jo bo farologaneng mo go tsona, go kgona go fitlhelela maikarabelo a Lefapha tebang le lenaneo la bosetšhaba la tlhabololo.
Maitlhomo a Lekala
Go tiisa seabe sa ditheo tsa Saense, Boenjiniri le Thekenoloji gore go kgone go fitlhelelwe maitlhomo a a fitlhelwang mo leanong la Thulaganyo ya Bosetšhaba ya Ditlhabololo.
Go rotloetsa setšhaba go lemoga, go itumelela, go sekaseka ka leitlho le le ntšhotšho mmogo le go tlhaloganya Saense, Boenjiniri le Thekenoloji ka diporojeke tse di rulagantsweng le go tsamaisiwa sentle.
Go tiisa mokgwa wa dipuisano le ditheo tsa poraefete mo Thulaganyong ya Bosetšhaba ya Ditlhabololo.
Go tsamaisa go tlhangwa ga maphata a mantšhwa mo ditheong mo e leng gore seo se supa fa go tla nna le bokgoni jwa go nna le ditlamorago tse di kgatlhisang mo tlhabololong ya maphata otlhe.
Go tokafatsa le go tiisa tirisanommogo mo go bao ba dirang dipatlisiso.
Go rotloetsa babatlisisi ba Afrika Borwa go golagana le balekane nabo ba togamaano mo maphateng a saense le thekenoloji lefatshe ka bophara.
Go lemosa lefatshe ka ga bokgoni jwa ga Afrika Borwa tebang le Saense, Boenjiniri le Thekenoloji
Go tokafatsa boleng jwa tshedimosetso ya dipalopalo tsa Saense, Boenjiniri le Thekenoloji go tokafatsa bokgoni jwa go tsaya ditshwetso ka ga ditlhabololo mmogo le dipeeletso, gammogo le go kgweetsa go tokafadiwa ga boleng jwa ditiro tsa Saense, Boenjiniri le Thekenoloji go lebeletswe seemo se se amogelesegang lefatshe ka bophara.
Go rotloetsa gore go kgone go fitlhelelwa le go dirisa tshedimosetso
Go tokafatsa kitso ka go netefatsa gore go tlhabololwa kitso ya tsa saense.
Lenaneo 5
Saense le Thekenoloji
THULAGANYO, TSHEKATSHEKO MMOGO LE TLAMELO
Tiro ya lephata la bokaedi e laolwa ke maitlhomo a Thulaganyo ya Bosetšhaba ya Ditlhabololo ya go tokafatsa seemo sa kgaisano sa ga Afrika Borwa mo ikonoming ya lefatshe mmogo le go tokafatsa matshelo a baagi ba Afrika Borwa botlhe. Maitlhomo ano a tshegeditswe ke maano a tlhabololo le a tlamelo a tlhabololo ya badiri, thotloetso ya go nna le baagi ba ba nang le tshedimosetso mmogo le tlhabololo ya mekgwa ya go fitlhelela maitlhomo a Thulaganyo ya Bosetšhaba ya Ditlhabololo. Dingwe tsa ditiro tsa botlhokwa tse lephata la bokaedi le neng le tshwaragane le tsona mo nakong e e sekasekwang di akaretsa:
Go tsamaisa thulaganyo ya Tekanyetsokabo ya Saense (go phasalatsa matlole a a abilweng ke palamente go ralala ditheo tsa Saense le Thekenoloji mo Afrika Borwa);
Tsamaiso ya Letlole la Tlhabololo;
Go itsisiwe ga Lenaneo la go Rebolwa ga Didiriswa kwa dikhanseleng tsa saense;
Ditiro tse di neng di tlhametswe go oketsa kelo ya dikganetsano tebang le ditekanyetso tsa dipalopalo tsa go dira ga saense, boenjiniri le thekenoloji (bogolo segolo go lebeletswe seemo sa naga e e tlhabologang).
Tekanyetsokabo ya Saense
Ditshutiso tse dingwe tsa botlhokwa di ka bonwa mo kelong ya koketso ya ditlamelo tse di lebisitsweng kwa National Research Foundation (NRF), e leng setheo se se laetsweng go tlhabolola bokgoni jwa dipatlisiso go ikaegilwe thata ka lephata la thuto e kgolwane. Gape NRF e reboletswe ditlamelo go kgontsha babatlisisi mo lephateng la thuto e kgolwane go fitlhelela didiriswa le ditlamelo tse di kwa National Laser Centre, e leng setheo se sentšhwa se se rulagantsweng ke DACST mo ngwageng wa 2000 go tsamaisa tlhabololo ya thekenoloji mo lephateng la laser.
Setheo sengwe gape se se mo tseleng ya kgolo e e kwa godimo ke sa Medical Research Council (MRC). MRC e amogetse koketso ya 36% mo tekanyetsokabong ya yona ya nako e e sekasekwang ka ntlha ya fa go lemogilwe gore dipatlisiso tsa bongaka le boitekanelo di ntse di fiwa matlole a a kwa tlase tota. Go solofetswe gore e tla re ka ngwaga wa 2003/2004, e bo e oketsegile ga raro go tswa go ya 1999/2000. Go akareditswe, mo tshegetsong eno, matlole a a ageletsweng a lenaneo la patlisiso ya moento wa HIV/Aids.
Letlole la Tlhabololo
Go latela go amogelwa ga White Paper ya Saense le Thekenoloji, e e supileng botlhokwa jwa gore puso e tshegetse Thulaganyo ya Bosetšhaba ya Ditlhabololo, go tserwe dikgato di le mmalwa tsa botlhokwa. Nngwe ya tsona ke ya go beela thoko matlole a a ka fitlhelelwang ka mokgwa wa go a gaisanela. Matlole ano a dira Letlole la Tlhabololo. Letlole la Tlhabololo ke lenaneo la tshegetso le le lebeletseng mathata "a a tseneletseng thata mo e leng gore a dia tlhabololo ya ikonomi ya loago gongwe a ama bokgoni jwa rona jwa go gaisana ka dikuno le ditirelo". Matlole ano a akanyeditswe diporojeke tse dikgolo mme a akaretsa tekano e e utlwalang ya R&D. Mo nakong e e sekasekwang eno, Letlole la Tlhabololo le nnile le kgolo ya 66% go tsa go matlole a motheo a 1999/2000 a a neng a fitlhelela go dimilione di le R75. Go tlhamilwe Terasete ya Letlole la Tlhabololo go kaela lenaneo leno ka togamaano mme go solofetswe fa botsamaisi jwa tiro bo tla fetisediwa kwa setheong se tshwana le NRF se se nang le ditlamelo tse di siametseng setheo sa thebolo ya matlotlo. Dingwe tsa diporojeke tsa dingwaga tse tharo tse di akareditsweng mo lenaneong di akaretsa:
Meento ya Biotechnology, bolwetsi jwa Newcastle - ditlamorago mo baruing ba ba botlana ba dikoko.
Tiriso ya thekenoloji ya probiotic go tokafatsa disirele tsa ga jaana tsa masea le bana ba bannye go thibela letshololo (e leng lona le eteletseng pele go baka dintsho tsa bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga tse tlhano mo Afrika Borwa).
Moento wa go fokotsa go nna teng ga kankere ya popelo (e e fitlhelwang thata mo basading ba ba tswang kwa baaging ba ba neng ba sa fitlhelele ditlamelo).
Biotechnology go rarabolola bothata jwa go phanya ga dikgong tsa dibulokomo: mofuta o o jalwang thata wa dikgong tse di thata mo Afrika Borwa (Bothata bo dira gore di dirisediwe fela matute).
Biotechnology - dijalo tse di dipelang komelelo le malwetsi.
Go dirisa dimela tsa rona tsa tlhago go dira "melemo ya bommakgonte" ( go rarabolola bothata jo bo gona jwa go dipela melemo).
Ditlamelo tse di laolang ditshenekegi, mofero mmogo le malwetsi a dijalo tse di sa diriseng dikhemikhale.
Go lemoga le go aroganya ka ditlhopha, mefuta e e gona ya meuta (fungal strains) e e ka bakang gore go nne le diensime tse di ka tokafatsang go jega ga metswako ya dijo tsa diphologolo tsa Afrika Borwa.
Ponelopele ya boemo jwa bosa ya dipaka ka tiriso ya thulaganyo ya tlelaemete e e dirisang khomphiutara.
Thekenoloji ya ultrasonic e e leng ditlamorago tsa tiro ya sesole mme e na le mokgwa o o rileng wa go thusa ka tshekatsheko e e itsegeng ka Doppler waveform analyis (DWA) e e tlhotlhwa tlase go dirisiwa ke baoki ba ba kwadisitsweng kwa ditleleniking tsa baimana.
Tlhabololo ya thulaganyo ya bosetshaba ya go supa dikoloi ka tiriso ya internet go ikaegilwe ka dikgatiso tsa menwana.
Ditlamelo tsa tlhaeletsano tse di nang le kgaso ya sathalaete go kgontsha tiriso ya internet, go phasalediwa kwa metse magaeng ka tiriso ya thekenoloji ya waelese mmogo le go kgolagano e e tla dirwang ka thuso ya motlamedi wa tirelo ya GSM - go dirisiwa maatla a a tlhabololwang a tshwana le biogas le maatla a letsatsi.
South African Integrated Spatial Information System (ISIS 2000) ya ngwagakgolo o montšhwa: Go fitlhelela temothuo (mmu, tlelaemete, metsi le mabaka a tikologo), biodiversity le tshedimosetso e e ka ga dikarolo tse di kwa mabopong di botlhokwa tota mo babatlisising, batsaya ditshwetso mmogo le mo baaging ka kakaretso tebang le togamaano ya tiriso ya lefatshe mmogo le ditlhabololo.
Go tlhamiwa ga thulaganyo e e sa tlhokeng madi a le mantsi go tlhokomelwa mme e ka kgona go itlhokomela go phepafatsa maswe a a gelelwang go tswa kwa meepong le kwa difemeng.
Go ntshwafatsa polythylene terephthalate (PET: nngwe ya mefuta ya polasetiki e e kgonang go ntshwafadiwa go dirisiwa gape) gore go tlhagisiwe ditlhagiswa tse dingwe gape di tshwana le ditlhale, ditlaleletsa ditlhale, diphate, dikarolo tsa dikoloi mmogo le ditlhagiswa tse dingwe tse dintsi.
Go tlhabolola le go tsenya tirisong thulaganyo e e kwa godingwana ya go phepafatsa zinc ya PWG go nna zinc e e kgethegileng ya seemo se se kwa godimo: thekenoloji ya go thusa gore thulaganyo e nne tlhotlhwatlase gore go kgone go nne le tlhagiso e e kwa godimo mo Afrika Borwa fa e lekanngwa le lefatshe.
Go tsenya tirisong thekenoloji ya tlhabololo indaseteri ya selegae ya titanium: boswa jo e leng nngwe ya ditlamelo tse di botlhokwa tsa tlholego tsa naga eno.
Go tlhabololwa ditlhagiso tse di rileng tsa zirconia go tswa mo zircon e e tlhaolositsweng: Afrika Borwa e na le 45% ya mafelo a a nang le zircon mo lefatsheng.
Thekenoloji ya Closed Loop Automated Manufacturing (CLAM): go tlhagisa didiriswa go ralala bontsi jwa dithekenoloji tsa phetolelo di akaretsa go bopa ka mokgwa wa go enta gammogo le die-casting e e dirisang kgatelelo mme go sa dirisiwe thulaganyo e e tlwaelegileng e e boima.
Go tlhagisa ditlhagiswa tsa dijo go tswa mo matlakaleng a ditlhapi: go dirisiwa ditlhogo tsa ditlhapi - tse gantsi di tsewang e le matlakala - go tlhagisa bopi jo bo humileng ka diesiti tse di mafura tsa Omega-3, diporoteini mmogo le khalesiamo tse di ka dirisiwang mo go tlhagiseng dijo dikgolo.
Melemo e e lwantshang malaria go tswa mo dimeleng tsa melemo tsa Borwa jwa Afrika - dikgwebo tse dintšhwa tsa phetolo ya dikuno go rebola ditlhagiswa tsa dimela tse di ka dirisiwang mo go direng melemo e e lwantshang malaria.
Lenaneo la kabo ya Didiriswa
DACST e tlhomile lenaneo leno ka maitlhomo a go siamisa tlhaelo ya ditlamelo tsa maemo tsa didiriswa/thekenoloji kwa ditheong tsa Saense, Boenjiniri le Thekenoloji. Dipatlisiso tsa go sa le tsa gale ditheo tsa Afrika Borwa tsa patlisiso, thuto e kgolwane, dilaboratori tsa poraefete le tsa setšhaba, di supile fa e tla re ka ngwaga wa 2002, didiriswa tsa Afrika Borwa tsa dipatlisiso tsa saense tsa boleng jwa halofo ya bilone, di be di sena mosola. Ka ntlha ya fa tekanyetsokabo ya dikhansele tsa saense e tsweletse go ngotlega, DACST e rebotse matlole go dirisiwa mo dipeeletsong tse di rileng tsa ditlamelo tsa didiriswa mmogo le thekenoloji. Dingwe tsa dintlhakgolo di akaretsa:
Tlamelo ya laboratori kwa Port Elizabeth ya didiriswa tse di tla kgonang go fitlhelela ditlhokego tsa maphata a a rulaganeng le a a sa rulaganang a kgwebo ya go roka. Lephata leno le beilwe leitlho jaaka karolo e e nang le bokgoni jwa go gola. Tlamelo eno e tla dirisiwa ke babatlisisi ba ba magareng ga 25 le 30 go tswa kwa CSIR, dindasetering, diyunibesithi mmogo le dithekenikono.
Go tsenngwa ga Dynamic Reaction Cell ECP Mass Spectrometer kwa Mintek. Meepo le diminerale le tsona di tsewa e le mangwe a mafelo a a botlhokw a kgolo mo Leanong la Ikonomi. Bokgoni jo bo lekanyeditsweng jwa didiriswa tsa ICP-MS bo akaretsa go retelelwa ke go lemoga dintlha tse di ka nnang bosisi mo tikologong. Go tla katisiwa babatlisisi ba le 10 mmogo le baithuti ba ka nna 24. Babatlisisi ba ka nna 10 go tswa kwa Mintek le kwa ditheong tse dingwe ba tla dirisa didiriswa le fa e se ke ya nna ka tlhamalalo.
Go bewa ga mmeisara wa haetorojene kwa HartRAO. HartRAO ke yona fela thelesekopo ya waelese mo Afrika mme go le gantsi e batlelwa go nna le seabe mo diporojekeng tsa Very Long Baseline Interferometry (VLBI). Sekai ke go dirisiwa ga asetoronomi ya waelese go lepa go fetoga mo go thuthafaleng ga lefatshe.
Go tlhoma tlamelo ya go leka megala ya bommalethekana kwa SABS. Go na le botlhokwa jwa gore go nne le laboratori e e kannweng e e ka dirang diteko tsa kelo ya makhubu a motlakase a megala ya bommalethekana. Tlamelo eno e tla kgontsha gape gore go nne le dipatlisiso tsa go tlhama seemo sa kelo ya makhubu a motlakase mmogo le melao ya maitsholo.
Matshwao a dipalopalo a Saense, Boenjiiri le Thekenoloji
DACST mmogo le OECD di ne di rulagantse seminara e e atlegileng tota e e neng e le ka ga tekanyetso ya ditiro tsa tlhabololo mo ikonoming e e tlhabologang le e e ntseng e tlhagelela. Seminara e ne e rulagantswe go lebeletswe seemo sa DACST sa go nna molebeledi mo CSTP ya OECD mme gape e le nngwe ya maiteko a OECD a go oketsa tirisanommogo le dinaga tse di tlhabologang tse e seng ditokololo. E ne e rulagantswe gore e kgobokanye baitseanape go tswa kwa dinageng tsa OECD le tse e seng tsa OECD go amogana maitemogelo mo tekanyetsong ya tlhabololo ya thekenoloji.
Maitlhomo a a neng a tlhagisitswe a seminara a go dumelanweng ka mowa o le mongwe fela gore a fitlheletswe e nnile:
Go akanya ka tiriso ka kakaretso ya dipatlisiso tsa ditlhabololo jaaka mokgwa wa tlaleletso wa go lekanyetsa ditiro tsa saense le thekenoloji. Potso e e neng e le mo mogopolong wa mongwe le mongwe e ne e ele gore a mme go na le mokgwa mongwe o sele o o neng o ka dirisiwa go lekanyetsa tlhabololo go lebeletswe thata botlhami mo dinageng tse di tlhabologang. Go thusa ka thefosanyo ya maitemogelo magareng ga dinaga tse e leng ditokololo tsa OECD le tse e seng ditokololo tsa OECD tse di setseng di dirile dipatlisiso tsa tlhabololo.
Go dira gore maitemogelo a dinaga tsa OECD a go lekanyetsa tlhabololo a fitlhelelwe ke bontsi jwa dinaga tse di farologaneng.
Dingwe tsa diphitlhelelo le dikatlenegiso tse di tlhagisitsweng kwa seminareng ke:
Phasalatso e e tla latelang ya thulaganyo ya kwa seminareng.
Ditshwaelo tsa seminara eno go ragosa thulaganyo e e tla dirang gore dinaga tse e seng tsa OECD di nne le tshwaelo e e bonalang mo tshekatshekong ya manyuale wa OSLO (letlhomeso la ntlha la go dira dipatlisiso tsa tlhabololo).
Go batlisisa ditsela tsa semolao tse di ka netefatsang gore go nna le kelo e e kwa godimo ya tsibogo mo dipatlisisong, e e tla netefatsang gore ditlamo di rebola tshedimosetso e e nang le boleng.
Go dira gore go nne le mokgwa o o laolwang mme o lotane wa go kokoanya tshedimosetso go ralala dikarolo tsa puso tse di maleba.
Go akanya ka gore go nne le dipatlisiso tsa dithulaganyo tsa dikgaolo tsa tlhabololo.
Botlhokwa jwa gore dipatlisiso di tswelele go tlhalosa tlhabololo ka ntlha ya fa thulaganyo ya tlhabololo e le marara tota fa go lebeletswe ikonomi e e sa ntseng e gola.
Botlhokwa jwa gore go nne le dipatlisiso tse di nang le mosola ka bonako go tlamela maphata a ditirelo.
Botlhokwa jwa dipatlisiso tse di tswelelang go netefatsa gore go nna le tshedimosetso e e siameng ya boleng go sekaseka seabe mo pholesing mmogo le seabe sa didiriswa tsa pholesi.
Botlhokwa jwa gore go nne le dipatlisiso tse di nang le ditlamelo tse di botoka le tse di rulagantsweng sentle go oketsa kelo ya tsibogo.
TLHABOLOLO YA THEKENOLOJI
Indaseteri ya tlhagiso ya dikuno mo Afrika Borwa, maphata a ditirelo (tlhaeletsano, ditšhelete, indaseteri ya bojanala, tshireletsego, j.j.) mmogo le indaseteri ya kitso (thuto e kgolwane, ditheo tsa dipatlisiso, j.j.) e simolola go lemoga gore e direla mo tikologong ya thekenoloji e e lebelo tota le e e lepalepaneng le kgaisano. Tiro ya lephata leno la Bokaedi e totile:
go kgweeletsa batho ba Saense, Boenjiniri le Thekenoloji, go akarediwa ba poraefete le ba setšhaba, kwa mafelong a thekenoloji a a tlhagelelang e le mafelo a tota a thekenoloji ya isago;
go itsise mekgwa ya tsereganyo e e thusang go fetisetsa thekenoloji, bogolo segolo kwa dikgwebopotlaneng le tse di mo magareng (SMMEs);
go itsise mekgwa ya tsereganyo e e thusang go fetisetsa thekenoloji e e maleba go kgontsha tlhabololo ya ikonomi, kgolo mmogo le boleng jo bo botoka jwa botshelo mo baaging ba kwa metsemagaeng.
Ditiro le maiteko a botlhokwa a a tla latelwang go fitlhelela maitlhomo ano a akaretsa:
Tiro ya Ponelopele ya Bosetšhaba ya Saense le Thekenoloji mmogo le tatelelo
Go phasalatsa dikatlenegiso tsa pegelo
Pegelo ya patlisiso ya Ponelopele ya Bosetšhaba ya patlisiso ya Thekenoloji e tlhomilwe semmuso ka kgwedi ya Mopitlwe ka ngwaga wa 2000. Tiro eno e bonetse pele sebaka sa dingwaga di le 15 go ya go 20 mo isagong, mme ya supa setlhopha sa dithekenoloji le mekgwa ya ga jaana ya tlhabololo ya thekenoloji e e ka nnang le ditlamorago tse dikgolo mo ikonoming le mo tlhabololong ya loago ya Afrika Borwa. Diphitlhelelo tsa dipatlisiso tseno di begilwe ka botlalo mo pegelong e e akaretsang e e kgobokantseng dikatlenegiso tse di tswang kwa maphateng a a farologaneng mmogo le kwa maphateng a diindaseteri tse di farologaneng, jaaka temothuo le agro-processing, biodiversity, ditirelo tsa ditšhelete, maatla, tikologo, boitekanelo, thekenoloji ya tshedimosetso le tlhaeletsano, tlhagiso dikuno le ditlhagiswa, meepo le methaloji, bosenyi le thibelo ya bosenyi, bojanala mmogo le bašwa.
Ditiro tse di latetseng seno di akareditse go phasaladiwa ga dikatlenegiso tse di dirilweng ke maphata a a farologaneng go ya kwa bontsing jo bo neng bo kgona go fitlhelelwa jwa batho mo Afrika Borwa. Go rulagantswe matsholo a Ponelopele mme a tlhagisiwa ka katlego kwa baemeding ba ba neng ba tswa kwa maphateng a borutegi, mo setšhabeng, kwa diindasetering mmogo le kwa pusong. Go phasaladitswe gape le dipegelo tse di feletseng tsa Ponelopele tse di akaretsang dikhophi tsa dintlha dingwe tse di neng di rulaganyeditswe go dirisiwa mo patlisisong. Go fitlha ga jaana, go setse go fitlheletswe mafelo a a latelang: Cape Town, Pietersburg, Port Elizabeth, East London, Durban le Bloemfontein.
Dimmapa tsa tsela tsa Thekenoloji
Le fa patlisiso ya Ponelopele ya Bosetšhaba ya Saense le Thekenoloji e ne e tsepamisitse maikutlo mo dingwageng di le 15 go ya go 20 mo isagong, mme e tlhagisitse setlhopha sa mefuta ya thekenoloji e e nang le bokgoni jwa go nna le ditlamorago tse di ntle mo ditlhokegong tsa ikonomi ya loago ya naga ya rona, go nnile botlhokwa gore go lebelelwe paka-khutshwane, mme go tlhamiwe dimmapa tsa tsela tse di tla latelwang go fitlhelela bokgoni jo bo ka fitlhelegang mo mefuteng e mengwe ya thekenoloji.
Go tlhophilwe maphata a le mararo a a tla dirisediwang ditsela tseo, e leng Information & Communication Technologies, Advanced Materials, le Biotechnology mmogo le Bioinformatics. Maphata ano a tlhophilwe ka ntlha ya botlhokwa jwa ditlhabololo tsa thekenoloji mo go ona mme gape ka ntlha ya seabe se segolo se a nang le sona mo mefuteng e mengwe e e farologaneng ya thekenoloji e e akareditsweng mo patlisisong ya Ponelopele. Maitlhomo ke gore go tlhamiwe, mo maphateng ano ka boraro jwa ona, kgolagano magareng ga ditlamelo tsa thekenoloji tse di tlhokang go tlhabololwa mmogo le go dirisa ka botlalo ditšhono tsa isago tsa papatso. Dimmapa tsa thekenoloji di bonwa e le didiriswa tsa togamaano mme di leka go supa, go nopola mmogo le go tlhabolola mekgwa e mengwe ya thekenoloji ka badirisi le batlhagisi ba thekenoloji, go akarediwa diindaseteri, barutegi mmogo le puso, ba e leng gore ba ka kgobokanya ditlamelo tsa bona go kgweetsa ditlhabololo mo mafelong a go dumelanweng ka ona. Diphitlhelelo tse di lebeletsweng tsa dimmapa tsa thekenoloji di akaretsa maano a bosetšhaba a dipatlisiso, maano a a tlhabolotsweng a tlhabololo ya badiri ba Saense, Boenjiniri le Thekenoloji mmogo le maano a dipeeletso ka ditlamelo tsa Saense, Boenjiniri le Thekenoloji. Go tlhomilwe komiti tsamaiso go ela tlhoko porojeke mme go dumelanwe ka mokgwa o o tla dirisiwang go fitlhelela maitlhomo. Go tla tlhagisiwa tswelelopele e e teng mo porojekeng mo kopanong e e latelang ya dipegelo.
Lenaneo la GODISA
European Commission e abile matlole a go tshegetsa tlhabololo ya dikgwebo tsa SMME mo Afrika Borwa, e le bontlhabongwe jwa lenaneo la yona la go thusa dinaga di sele. Lenaneo leno la GODISA, le le nang le DACST jaaka molekane, le tla tshegetsa go tlhamiwa ga mafelo a go thuthusa thekenoloji, diporojeke tsa tekeletso kwa ditheong tsa go bontsha thekenoloji mmogo le ditheo tsa tshegetso ya tlhabololo. Mo nakong e e sekasekwang go ne ga tlhomiwa yuniti ya tsamaiso ya lenaneo go thusa DACST ka go tsenya maitlhomo tirisong. Go nnile gape le tswelelopele tebang le go wetsa go tlhopha mekgatlho e e tla nnang le seabe mo diporojekeng. Pegelo e e ka ga diphitlhelelo tsa diyuniti tse di tlhalositsweng fa tlase e tla tlhagisiwa mo nakong e e tla sekasekwang mo isagong.
Setheo sa dipontsho tsa thekenoloji
Go tlhophilwe mokgatlho o o eteletsweng pele ke Mintek gore o tlhame setheo sa dipontsho tsa thekenoloji se se itsiweng jaaka TDC. Setheo seno se tla lebagana le meepo e mebotlana mmogo le maphata a mangwe a a maleba. Maitlhomo magolo a sona e tla nna go bontsha le go rotloetsa tiriso ya thekenoloji e e maleba le e ntshwa ya meepo e e fitlhelwang mo lephateng leno.
Setheo sa tshegetso ya tlhabololo
Go tlhophilwe mokgatlho o o eteletsweng pele ke Yunibesithi ya Natal go tlhama setheo sa tshegetso ya tlhabololo se se itsiweng jaaka ISC. Setheo seno se tla lebelela dithulaganyo tsa thekenoloji ya tshedimosetso. Mosola o mogolo wa sona ke go sola molemo le thekenoloji e e tlhabolotsweng mmogo le go e rekisa mo lephateng leno.
Lefelo la go thuthusa thekenoloji
Go tlhophilwe mokgatlho o o eteletsweng pele ke CSIR go tlhama lefelo lago thuthusa thekenoloji. Lefelo leno la go thuthusa le tla lebelela thata thekenoloji ya tshedimosetso le tlhaeletsano, mme go lebeletswe thata sofotowere e e ka dirisiwang ke ditlamelo tsa waelese. Mosola o mogolo wa lona e tla nna go tlamela ka bonno, go rotloetsa, go godisa mmogo le go tlhoma dikgwebo tse di humileng ka thekenoloji mo lephateng leno ka go tlamela ka tikologo e e sireletsegileng e e dikgwebo tseno di ka golelang mo go yona.
Kanamo ya Thekenoloji
Go na le mekgwa e le mmalwa ya go fetisa/ go anamisa thekenoloji go kgontsha go tlamela batho ba dikgwebo tsa SMME ka tshegetso go lebeletswe go ba bontsha le go ba katisa mo thekenolojing e ntšhwa mme bogolo segolo mo mererong ya go tsamaisa kgwebo le go bapatsa. DACST e lemogile gore go na le phatlha e kgolo mo mabakeng a mananeo a a tshwanetseng go fitlhelela batho go akarediwa:
Tshegetso ya tshekatsheko ya thekenoloji;
Go runwa ga thekenoloji go lebeletswe maphata a dikgebo tsa SMME;
Thuso ya setegeniki, go fa sekai, go tlamela ka matlole a ditirelo tsa sebaka sa dibeke tse pedi tsa moenjiniri go thusa bagwebi ba ba rileng ba SMME;
Go gokaganya le ditheo tsa kitso/ thekenoloji di tshwana le dithekenikono le diyunibesithi.
Lenaneo le le rulaganyeditsweng go lebagana le merero eno ke Lenaneo la Diteišene tsa Thekenoloji le le itsegeng jaaka TSP. Batho ba kwa dithekenikonong ba lemogilwe e le bona ba ba siametseng go ka dirisiwa go tlhoma setheo se se golaganyang kitso/ thekenoloji le dikgwebo tsa SMME tse di ikaegileng ka thekenoloji. Lenaneo le thusa ka dithulaganyo tsa tirisanommogo ya go refosanela tiriso ya didiriswa tse e leng karolo ya ditlamelo tsa thekenikono tsa thekenoloji tsa lefelo le lerileng la thekenoloji jk. eleketoroniki, le ka didiriswa tse lenaneo la DACST le ka di bayang foo gore di dirisiwe gabedi (ke dithekenikono le dikgwebo tsa SMME). Dithekenikono tsa ntlha go tsena mo lenaneong la TSP di akaretsa Technikon North West ka dikhemikhale, Mangosuthu Technikon ka dikhemikhale, Pretoria Technikon ka eleketoroniki le Free State Technikon ka dimetale/ tlaleletso ya boleng. Mo ngwageng wa 2000, bosetlabošweng ba akareditse Peninsula Technikon ka diaparo, Vaal Technikon ka Dikhompositi le Port Elizabeth Technikon ka dikarolo tsa dikoloi: boenjiniri jwa mekhenikale.
Namola leuba, dipeeletso tsa ditlamelo mmogo le samiti ya ditiro
Lenaneo leno le lebeletse thata go oketsa boleng jwa ditlamelo tse di gona tsa selegae tse bontsi jwa tsona bo fitlhelwang mo lephateng la temothuo. Ke ka moo bontsi jwa diporojeke bo lebeletseng go fetola ditlhagiswa tsa tlhago tsa diruiwa, ditlhagiswa tsa dimela mmogo le dijo tsa tlhago. Ditlhagiswa tse go solofetsweng fa di tla tlhagisiwa mo diporojekeng tseno di setse di bonetswe mebaraka e e rileng e e emetseng ditlhagiswa tsa maemo a a kwa godimo. Diporojeke tsotlhe di rulagantswe gore di tswelele ka mokgwa wa keetane ya boleng, e e tlhamilweng ke go mela, go fetolelwa, go tsenya boleng mmogo le go rekisiwa ga setlhagiswa. Go feta moo, thulaganyo e dirilwe ka mokgwa o o tla netefatsang gore karolo nngwe le nngwe ya keetane e tsenya letseno mme e ka tswelediwa.
Lenaneo la Phumani la Thekenoloji ya dipampiri le le itsegeng ka HPTP
Porojeke eno e akaretsa go tlhabolola thekenoloji e e maleba go fetolela ditlamelo tse di gona tsa selegae tsa bayoloji go dira setshotlho sa pampiri se jaanong se fetolelwang mo ditlhagisweng tse di farologaneng tsa pampiri (ditlamelo tsa bayoloji tse di dirisiwang di tla laolwa ke kgaolo). Go akaretsa gape go katisa batho ba ba se nang ditiro go tswa kwa baaging ba ba supilweng mo tirisong ya thekenoloji eno mmogo le go tlhama ditlamelo tsa tlhagiso tsa selegae (difeme tsa go betla) mmogo le go katisa ba ba nang le seabe mo porojekeng gore ba nne le bokgoni jo bo tlhokegang jwa kgwebo gore bokgoni jo bo sa tswang go amogelwa jwa thekenoloji bo fetolelwe go nna dikgwebo tse di tswelang pele.
Go bona ditlhokego tsa jenetiki tsa dikgomo
Maitlhomo a porojeke ke go reka dipoo tsa morafe wa Manguni tse di nang le boleng jwa jenetiki jo bo botoka gore di kgone go phasalalediwa kwa metseng ya selegae go tokafatsa boleng jwa mefuta ya dikgomo koo. Phasalatso eo e tla dirwa ka thuso ya Mafapha a Temothuo a diporofense tsa Bokone le Kapa Botlhaba. Porojeke eno e lebeletse go rarabolola bothata jwa go ja mmogo le ditlhokego tsa ikonomi ya metse magae e e tlhaelang thata go fitlhelela ditlhokego tsa loago le tsa ikonomi tse di golang ka lebelo mo mafelong ano.
TIRISANOMMOGO YA BODITšHABATšHABA YA SAENSE LE THEKENOLOJI
Maitlhomo a Lephata leno la bokaedi ke go tshegetsa maitlhomo a bosetšhaba le dintlha tse di tlang pele ka go tshwaraganela ditiro tsotlhe tse di welang mo lephateng la saense le thekenoloji. Lephata la Bokaedi le bona maikaelelo a lona a a tlang pele mo ntlheng eno e le:
go ngokela tshegetso ya boditšhabatšhaba mo go tlhabololeng bokgoni jwa saense le thekenoloji mmogo le maiteko otlhe a bosetšhaba a saense le thekenoloji;
go sekaseka boleng jwa dipatlisiso tsa bosetšhaba mmogo le ditlhabololo;
go tlhola kitso mmogo le go e phasalatsa; le go phasalatsa saense le thekenoloji ya Afrika Borwa go ralala lefatshe.
Ditiro tsa botlhokwa le maiteko a a dirilweng ke Lephata la Bokaedi mo pakeng e e sekasekwang a akaretsa:
Go tlhangwa ga letlhomeso la mokgwa o o lotaneng wa bosetšhaba mo botsalanong jwa boditšhabatšhaba mo mererong ya saense le thekenoloji
Go tlhamiwa ga Komiti ya Tirisano ya Saense le Thekenoloji e e itsegeng jaaka SATCCOM. Komiti e akaretsa mafapha otlhe a a maleba a puso mme maitlhomo magolo a yona ke go rotloetsa le go gokaganya saense le thekenoloji kwa legatong la puso la botsamaisi.
Dithulaganyo tse di tokafaditsweng tsa botsamaisi
Go tlhabololwa ga Manuale wa Tsamaiso o o dirisediwang go tsamaisa Tirisano ya Sebedi ya boditšhabatšhaba ya Saense le Thekenoloji. Maikaelelo a manuale ono ke go tshegetsa go tsenngwa tirisong ga Pholesi ya Tirisano ya Sebedi ya boditšhabatšhaba ya Saense le Thekenoloji.
Go tlhabolola "botlhale" mo mererong e e amanang le tirisano ya boditšhabatšhaba. Go sekaseka bokgoni jwa Afrika Borwa jwa patlisiso le tlhabololo mmogo le go nna le seabe mo go tsa saense le thekenoloji le ditheo tsa boditšhabatšhaba tsa bontsi. Maikaelelo a tshekatsheko ke gore e thusa DACST mmogo le mafapha a mangwe a a maleba mo go tlhabololeng mekgwa le maano a a tshwanang a saense le thekenoloji go itepatepanya le ditheo tseno. Ga jaana lephata leno la bokaedi le rulaganya tshobokanyo kakaretso e e ka ga seabe sa mafapha a diporofense mo patlisisong le tlhabololo ya bosetšhaba mmogo le seabe sa ona mo mererong ya boditšhabatšhaba.
Ditumelano tse dintšhwa tsa boditšhabatšhaba
Mo pakeng ya go tloga ka Ferikgong 2000 go ya go Mopitlwe 2001, lephata leno la bokaedi le simolotse le go netefatsa gore go saeniwa ditumelano tsa sebedi tsa tirisano ya saense le thekenoloji le Repaboliki ya Islamic ya Iran, Nigeria mmogo le Cuba. Go nnile gape le di puisano le dinaga tse di nang le bokgoni jwa go ka nna balekane di le 22, go akarediwa Australia, Japan, Spain, Norway, Brazil le Senegal.
Go rotloetsa tirisanommogo ya boditšhabatšhaba
Letlole la Komiti ya Ditumelano tsa Saense le Thekenoloji le le itsegeng jaaka STAC. Fa e sale e tlhomiwa ka ngwaga wa 1996, Komiti ya Ditumelano tsa Saense le Thekenoloji e sa le e tloga e ntse e dirisa dikantoro tsa yona tsa FRD (e ga jaana e bidiwang NRF) go tsweletsa ditumelano tsa mafapha tsa Saense le Thekenoloji mmogo le ditiro tsa bontsi. Mo pakeng ya go tloga ka Ferikgong 2000 go ya go Mopitlwe 2001, tekanyetsokabo ya Komiti ya Ditumelano tsa Saense le Thekenoloji e fetile dimilione di le R9 mme e diretse ditumelano di feta 27 tsa sebedi le tsa bontsi.
Letlole la Lenaneo la Lead. Letlole leno le tlhomilwe go tsweletsa tirisano e e ntseng e tsweletse ya boditšhabatšhaba mo mererong ya bayothekenoloji, dimateriale tse dintšhwa, thekenoloji ya tshedimosetso le tlhaeletsano, tsamaiso ya tikologo, tlhabololo ya metsemagae mmogo le ntšhwafatso ya metsesetoropo. Mo legatong la ntlha 1999 - 2001, Letlole la Lenaneo la lead le atlegile go ngokela tshegetso ya boditšhabatšhaba ya dipatlisiso le tlhabololo mme gape la tlhoma selekane se se tiileng magareng ga dikhansele tsa saense tsa Afrika Borwa le CIRAD France, ALCOA USA, Rolls Royce United Kingdom mmogo le IVL Sweden magareng ga tse dingwe.
Lenaneo la kgaolo la Saense le Thekenoloji. Lenaneo leno le tlhomilwe go thusa go rotloetsa tirisano ya saense le thekenoloji magareng ga Afrika Borwa mmogo le dinaga tse dingwe tsa SADC mmogo le go rotloetsa tirisano magareng ga ditheo tsa Afrika Borwa gammogo le balekane ba kwa SADC le Afrika ka maitlhomo a go rotloetsa bokgoni mmogo le tlhabololo ya ditlamelo tsa dipatlisiso le tlhabololo. Ditlhokego tsa pele tse di supilweng mo Lenaneong la kgaolo la Saense le Thekenoloji di akaretsa tsamaiso ya metsi, kgotlhelego ya go ralala melelwane, thekenoloji ya dijo, thulaganyo ya kitso ya tlholego, thekenoloji ya tshedimosetso le tlhaeletsano, tsamaiso ya mmu, HIV/AIDS, jalo le jalo. Mo legatong la ntlha (2000 - 2003) la Lenaneo leno, DACST e amogetse ditshitshinyo tsa diporojeke di ka nna 80 mme mo go tsona, di le robedi di amogetse thotloetso ya matlole.
Ditiro tsa Boditšhabatšhaba
Patlisiso ya SAFARI 2000 ya bakgotledi go ralala kgaolo ya SADC ka kgwedi ya Phatwe 2000.
Porojeke eno e ne e akareditse balekane ba boditšhabatšhaba, go akarediwa baitseanape ba saense go tswa kwa dinageng tse e leng ditokololo tsa SADC.
SAENSE LE MEKGATLHO
Lephata la bokaedi: Saense le mekgatlho le ipeile mo marakanelong a saense, boenjiniri mmogo le thekenoloji, le mekgatlho. Maitlhomo magolo a lona ke go rotloetsa temogo ya baagi, lerato, tshekatsheko ka leitlho le lentšhotšho mmogo le go tlhaloganngwa ga saense, boenjiniri le thekenoloji ka diporojeke tse di rulagantsweng sentle mme di tsamaisiwa ka tolamo. Go rulagantswe ditiro tse di nang le ponelopele di le mmalwa tse di tla tlhokang gore baagi ba nne le seabe se segolo tota. Thulaganyo eno e dirilwe ka tsamaiso ya patlomaikutlo mme e tla tsenngwa tirisong ke lephata leno la bokaedi ka tirisanommogo le diporofense di le robongwe, mekgatlho e le mmalwa ya Saense, boenjiniri le thekenoloji mmogo le ditlhopha tse dingwe tse di nang le kgatlhego.
Ditiro tsa go netefatsa gore setšhaba se tlhaloganya Saense, Boenjiniri le Thekenoloji
Beke ya Bosetshaba ya Saense, Boenjiniri le Thekenoloji ya ngwaga wa 2000 e e itsegeng ka beke ya SET
Beke ya SET e supile fa e le letlhagola tsela le maitlhomo a lona e leng go lemosa setšhaba ka ga Saense, Boenjiniri le Thekenoloji. Katlego e e bonweng ke Ngwaga wa Saense le Thekenoloji ka ngwaga wa 1998 e e neng e itsege ka YEAST '98, e nnile motheo o o dirisitsweng ke Lefapha go tswelela go rotloetsa setšhaba go lemoga dintlha tse di ka ga Saense, Boenjiniri le Thekenoloji. Leano la go tsenya tirisong Beke ya SET le ikaegile mo thulaganyong ya dingwaga di le tharo mme diporofense di le tharo di tla tshwara beke ya SET mo ngwageng mo sebakeng seno. Diporofense tse di neng di tshwere Beke ya SET mo ngwageng wa 2000 e nnile Porofense ya Bokone Bophirima, Kapa Bophirima mmogo le Kapa Bokone. Mo ngwageng wa 2001 e nnile KwaZulu-Natal, Kapa Botlhaba mmogo le Porofense ya Bokone; mme mo ngwageng wa 2002 gona e tla nna Gauteng, Free State mmogo le Mpumalanga. Leano leno le botlhokwa tota ka ntlha ya fa le letla gore go dirisiwe ditlamelo tse di tlhaelang tseno ka botlalo.
Moono wa porojeke eno ke "Go isa Saense, Boenjiniri mmogo le Thekenoloji kwa bathong ba rona". Go lebilwe thata thulaganyo ya kitso ya tlholego, katoloso ya go fitlhelela batho ba ba kwa thoko ka saense, boenjiniri mmogo le thekenoloji, mmogo le go aga selekane le baagi ka saense, boenjiniri le thekenoloji. Go ne go lebeletswe gore go fitlhelelwe baithuti, barutabana, basadi, baagi ba kwa metseng ya magae mmogo le baagi ka kakaretso.
Porojeke e tsweletse go tloga ka 20 - 25 Mopitlwe 2000 le gape go tloga ka 5 - 10 Mopitlwe 2001.
Kampa ya Bosetšhaba ya Saense le Thekenoloji ya Basetsana ya 2000
Mogopolo wa Kampa ya Bosetšhaba ya Saense le Thekenoloji ya Basetsana ke go netefatsa gore ba rotloediwa le go tlholelediwa pele ga ba ka fitlha fa seemong se se masisi sa gore ba tlhophe se ba eletsang go se dira mo isagong. Ka ngwaga wa 2000, dikampa di ne di le kwa ditheong tse tharo ka nako e le nngwe. Diporofense di le robongwe di ne di kgaogantswe go nna dikarolo di le tharo mme porofense e le nngwe e ne e amogela baeng. Diporofense tse di amogetseng baeng di akareditse Free State, Kapa Botlhaba mmogo le Mpumalanga. Basetsana ba ba neng ba tlhomilwe leitlho mo dikampeng eno e ene e le ba go tloga ka mophato wa Grata ya 6 go ya go 10. Go ne go na le basetsana ba le 270 (ba le 30 go tswa kwa porofenseng nngwe le nngwe) le barutabana ba le 18 (banna le basadi mme porofense nngwe le nngwe e ne e emetswe ke ba le babedi) ba ba neng ba na le seabe mo porojekeng eno. Meono e ditiro tsa Kampa ya 2000 di neng di ikaegile ka yona e ne e akaretsa:
Diminerale le maatla
Tekatekano ya bong mo mererong ya Saense, Boenjiniri le Thekenoloji
Ditiro mo mererong ya Saense, Boenjiniri le Thekenoloji
Go kaela ka ditiro
Baetleetsi ba Kampa ya Basetsana ya 2000 ba akareditse Telkom le Eskom. Molekane wa DACST mo go tsenyeng tirisong Kampa ya Basetsana ya 2000 e ne e le PROTEC.
Setlhopha tsa tshupetso tsa Basadi ba ba leng mo go tsa Saense le Thekenoloji
Lephata la Bokaedi le simolotse dithulaganyo di le mmalwa go siamisa tlhaelo e e kwa godimo ya Basadi mo mererong ya Saense le Thekenoloji.
DACST e tlhomile setlhopha sa tiro se se bopilweng ke botlhe ba ba nang le kgatlhego go simolola Setlhopha sa Tshupetso sa Basadi ba ba leng mo go tsa Saense le Thekenoloji. Setlhopha sa Tshupetso se tla laola ditlhokego tsa pele tsa dipatlisiso mmogo le tsereganyo ya mananeo a a tla fokotsang dikgwetlho tse di gatelelang go ya ka bong mo lephateng la Saense le Thekenoloji. Seno se tla nna le mosola tota mo go tsenyeng tirisong dipholesi tsa tlhabololo ya badiri tsa puso. Setlhopha sa Tshupetso gape se tla nna le seabe sa go ngoka le go phasalatsa go netefatsa gore ditlamelo tse di lekaneng di fetisediwa mo mererong ya dipatlisiso le tlhabololo tse e tla reng kwa bofelong di lebise kwa go tokafatseng boleng jwa matshelo a basadi. Ga jaana go tshwaraganwe le matsapa a go lebelela dipatlisiso le go tlhabolola molaotheo wa Setlhopha Sa Tshupetso.
Di-Workshop tsa Tlhaeletsano ya Saense
Dipatlisiso tsa saense di tshwanetse go phasaladiwa ka mokgwa o o nang le bokgoni go gaisa go ya kwa baaging ba ba farologaneng le kwa bathong ba ba nang le kgatlhego ka ntlha ya mabaka a a rileng - e ka nna go sedimosetsa, go kopa tirisanommogo, tirisano, tshegetso, tlhokego ya tlhaloso, go lemosa batho, go ngoka ditsibogo, j.j. Maitlhomo a porojeke eno ke go rotloetsa phasalatso ya tiro ya saense ke baitseanape ba saense mmogo le batlhankedi ba tshedimosetso ya setšhaba, ka mokgwa o o rulaganeng le o o tsamaisiwang ka mokgwa o o tla kgontshang gore melaetsa e fetisediwe kwa bathong ba e ba lebaneng sentle. Go netefatsa gore go latelwa maitlhomo a go netefatsa gore baagi ba tlhaloganya Saense, Boenjiniri le Thekenoloji, go tshwarwa workshop ya letsatsi le le lengwe ya Togamaano ya Tlhaeletsano ya Saense le Bokgoni jwa bobegakgang.
Di-Workshop tseno ke tsa mofuta wa tsona di le nosi mo Afrika Borwa mme di tla ka nako e e botlhokwa tota e ka yona go bulelwang setšhaba dikgoro mo go tsa Saense le Thekenoloji. Go tshwerwe di-workshop di le thataro tse di neng di direlwa dikhansele tsa saense, diyunibesithi mmogo le ditheo tsa parastatal mo Afrika Borwa.
Kabo ya dikgele tsa Bobegakgang jwa Saense le Thekenoloji
Mo ngwageng wa Saense le Thekenoloji go ne ga tlhomiwa kabo ya Dikgele tsa Bobegakgang jwa Saense le Thekenoloji, e le porojeke e e neng e tshwaraganetswe ke dikhansele di le robedi tsa saense mmogo le Lefapha la Botaki, Setso, Saense le Thekenoloji (BSST).
Kabo ya dikgele tsa Bobegakgang jwa Saense le Thekenoloji e tlhometswe:
Go rotloetsa babegakgang go bega ka ga saense le thekenoloji mmogo le go tlotlomatsa babegakgang ba ba nang le seabe se se gaisang mo lephateng leno.
Go lemosa babegakgang le setšhaba gore saense le thekenoloji di tswelela go re naya diphitlhelelo tse di ntšhwa tsa dipatlisiso tse di supang dikgonagalo tse di rileng tse gape di ka amang matshelo a rona a letsatsi le letsatsi.
Go rotloetsa maphata a bobegakgang go bega ka saense le thekenoloji
Go tloga ka ngwaga wa 1998, go nnile le maphata a le supa, go akarediwa kuranta ya tlholego ya bosetšhaba, kuranta ya setšhaba, kuranta e e begang tse di rileng, kgang e e gaisitseng mo mofuteng mongwe le mongwe wa bobegakgang, lenaneo le le gaisitseng la waelese gongwe tshwaelo mo lenaneong la radio, lenaneo le le gaisitseng la thelebišene gongwe tshwaelo mo lenaneong la thelebišene mmogo le tshwaelo e e gaisitseng mo phasalatsong ya badirisi, go akarediwa le dimakasini. Go itsisitswe dikgele tse dingwe di le pedi fa gautshwane, mme tsona ke tsa tshwaelo e e gaisitseng ya puo ya tlholego mmogo le e e tlotlwang go gaisa. Sekgele sa kakaretso se gapilwe ke kuranta ya Mail & Guardian ka ngwaga wa 1999 mme ka ngwaga wa 2000 ya nna Financial Mail.
Thuto ya botlhokwa e re ithutileng yona ka ngwaga wa 1998 ke ya gore waelese ke sediriswa sa mmakgonthe, bogolo segolo fa o ikaelela go fitlhelela baagi ba kwa metseng ya magae. Go tlhagisitswe mananeo a saense a le 10 ke Lephata la Saense le Mekgatlho mmogo le waelese ya SABC mo pakeng ya magareng ga Ngwanaatsele 2000 le Ferikgong 2001. Mananeo a gasitswe ka kgwedi ya Tlhakole 2001 ka maleme a le robongwe a tlholego. Diteng tsa mananeo di ne di ikaegile thata ka ditiro tsa lephata la tona mmogo le lekala la Saense le Thekenoloji. Tlhagiso ya mananeo ano e jele milione wa diranta. Go tlaleletsa mo mananeong ano, Lephata la Bokaedi la Saense le Mekgatlho le golagantse lekala la Saense le Thekenoloji le dikhansele dingwe tsa dipatlisiso, jaaka CSIR, ARC le NRF, ka mananeo a mahala a a rebotsweng ke Lesedi FM, Motsweding FM mmogo le Ukhozi FM.
Dipontsho tsa Baitseanape ba Saense ba Bašwa
Nngwe ya dikgele di le mmalwa tse lephata la bokaedi le nang le seabe mo go tsona, ke sekgele se se amoganwang sa Tlhaeletsano e e Gaisang ya Saense se se abilweng kwa Dikgaisanong tsa Makgaolakgang a Bosetšhaba tsa Dipontsho tsa Baitseanape ba Saense ba Bašwa tsa 1999. Kabo eno ya dikgele ya ngwaga le ngwaga ga e thuse fela ka go rotloetsa tlhabololo ya megopolo ya saense mo bašweng ba rona, mme e tswelela gape go rotloetsa go amogana kitso ya saense. Sekgele seno se tla abiwa ngwaga le ngwaga mo sebakeng sa dingwaga di le 10 tse di latelang kwa Dikgaisanong tsa Makgaolakgang a Bosetšhaba tsa Dipontsho tsa Baitseanape ba Saense ba Bašwa. Ditlhopha tse pedi tsa ntlha go amogela sekgele seno di tswile kwa Mpumalanga le kwa Porofenseng ya Bokone Bophirima.
Tshedimosetso ya Meta
Fa go lebelelwa sentle, ditiragalo tsa ngwaga wa 2000 tsa lephatapotlana la bokaedi di ne di lebeletse thata tsereganyo ya semolao gore go kgone gore go fitlhelelwe maitlhomo a a reboletsweng thulaganyo ya Tshedimosetso ya Meta mmogo le tsamaiso. Ditiro tsa lephatapotlana la bokaedi di akareditse:
Dintlha tse di amanang le go tsenya tirisong Molao wa Laeborari ya Difofu ya Afrika Borwa wa 1998, mmogo le Melawana ya ona ka 1 Motsheganong 2000. Molao ono o lemoga tshwanelo ya batho ba ba nang le mathata a pono ya go fitlhelela tshedimosetso.
Melawana ya Molao wa Depositi ya Molao wa 1997, e ne ya tlhabololwa go tlhalosa sentle ditlhokego tebang le depositi ya molao ya dikwalo tsa kutlopono.
Pegelo ya tswelelopele tebang le tirelo ya dilaeborari le tshedimosetso mo Afrika Borwa jaaka e rebotswe ke MINMEC ka letlha la 24 Phatwe 1999 mme e phasaladitswe ka kgwedi ya Ferikgong 2000. Pegelo e tlhalosa ka moo molaotheo o amang tsalano ya porofense le puso ya bosetšhaba tebang le merero ya dilaeborari le tshedimosetso, go supa dintlha tsa pele mmogo le tiriso e e botlhale ya ditlamelo tse di tlhaelang, mmogo le go tokafatsa kelo ya kemonokeng mo go neelaneng ka tirelo ya dilaeborari le tshedimosetso.
Lefapha le tsamaisitse thulaganyo eno go sedimosa dintlha tebang le tlhabololo ya melao e mešwa ya diporofense e e ka ga go tlamela baagi ka ditirelo tsa dilaeborari le tshedimosetso. Seno se ne se le botlhokwa go kgontsha go dira gore melao ya diporofense e lepalepane le Mametlelelo 5, Karolo A, ya Molaotheo wa Repaboliki ya Afrika Borwa, e e tlhalosang gore "dilaeborari tse e seng Dilaeborari tsa Bosetšhaba" ke maikarabelo a a lebaganeng le melao ya porofense.
Lekwalokgang la tiro la Meta-Info bulletin, le le phasaladiwang gangwe ka kwatara, le na le maitlhomo a go phasalatsa tshedimosetso ka ga ditiro tsa lephatapotlana la bokaedi mmogo le dintlha tse di ka ga tshedimosetso ya Meta ka kakaretso. Web site ya lephatapotlana la bokaedi e atolositswe le go tlhabololwa mme go tlaleleditswe ka diteng tsa diphasalatso tse di farologaneng.
KGOKAGANYO YA SAENSE LE THEKENOLOJI
Lephata la bokaedi la Kgokaganyo ya Saense le Thekenoloji le tlhamilwe go gokaganya ditiro tsa Lekala.
Maitlhomo a lona a akaretsa go gokaganya ditshwaelo tsa DACST go nna diporojeke tsa mafapha, dipegelo le dikomiti tsa seemo se se kwa godimo di tshwana le Komiti ya Ditlhogo tsa Dikhansele Tsa Saense mmogo le go thusa dikomiti tsa mofuta ono ka tirelo ya bokwaledi fa go tlhokega. Bokwaledi jwa Khansele ya Kgakololo ya Bosetšhaba ya Tlhabololo bo akarediwa mo lephateng leno la bokaedi.
Melao e e tsamaisiwang
Melao e e latelang e tsamaisiwa ke lephata la bokaedi:
Molao wa Dipatlisiso tsa Saense ya Batho wa 1968
Molao wa Laeborari ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa wa 1998
Molao wa Motheo wa Bosetšhaba wa Dipatlisiso wa 1998
Molao wa Borutegi jwa Saense ya Tlholego wa 1993
Molao wa Tsamaiso ya Matlole a Setšhaba wa 1999
Molao wa Laeborari ya Difofu wa Afrika Borwa wa 1998
Tlhabololo ya dipholesi
Lephata la Bokaedi le gokagantse ditiro tsa leano la kgwebo la lekala.
Go tlhokomela diporojeke le ditlhabololo tsa thulaganyo ya pholesi ya saense le thekenoloji go tsamaisitswe ke lephata la bokaedi ka sekai. Dikopano tsa Pulse Rate, Di-Workshop tsa Togamaano, Kabo ya Dikgele tsa Bosetšhaba tsa Saense le Thekenoloji, dijo tsa mabono tsa maitseboa, mmogo le tsamaiso ya tshegetso ya matlole ya diporojeke tse di rotloetsang tlhabololo ya thulaganyo ya saense le thekenoloji.
Khansele ya Bosetšhaba ya Bogakolodi jwa tlhabololo e nnile le dikopano di le nne mo pakeng ya ngwaga o o begwang. Ka molao, Komiti Khuduthamaga ya yona e kopana gangwe fela ka kgwedi.
Dintlha tsa botlhokwa tse Khansele e di lebeletseng mo pakeng eno ya pegelo di akareditse:
Go phasalatsa tekanyetsokabo ya Saense, ka kaelo ya diketelo tsa kwa dikhanseleng tsa saense, tshekatsheko ya dipegelo tsa tsona tsa ngwaga le ngwaga mmogo le dikopano tsa botlhokwa.
Tshekatsheko ya Thulaganyo ya Bosetšhaba ya Tlhabololo ka go tshwara workshop ("Tlhabololo le Ikonomi ya Kitso" e e neng e kaelwa ke Jim Mullin, moitseanape wa boditšhabatšhaba go tswa kwa Canada).
Patlisiso e e ka ga kgolo le tlhabololo e e tlhakanetsweng le NSTF. Patlisiso eno e ne e ikaegile ka megopolo ya tlhotlheletsano magareng ga kgolo ya ikonomi, saense, thekenoloji mmogo le badiri.
DITIRELO TSA DITHEO
TSAMAISO YA BADIRI
Lenaneo leno le tlamela Lefapha ka tsamaiso ya badiri, tshedimosetso ya thekenoloji, tshireletso, dikantoro le tirelo ya molao.
Botsamaisi jwa badiri bo tsibogetse dikgwetlho le diphetogo tse di tlisitsweng ke letlhomeso le lentšhwa la tirelo ya tsamaiso ka go fetola mogopolo go tswa mo mokgweng wa go lebelela melawana go ya go o montšhwa wa go lebelela ditirelo. Seno se kaya gore go lebelelwa thata ditlamorago, dipholo mmogo le go tlhama boleng ka go dirisa Melawana ya Tirelo Setšhaba mmogo le White Paper e e buang ka dintlha tsa badiri.
Dintlha tsa botlhokwa tsa tiro tse di dirilweng ke lephata la bokaedi ke:
Go dira gore maano a tlhaloganyege
Go tlhabolola dithulaganyo tsa tsamaiso ya badiri le mekgwa e e kgontshang gore maitsholo a badiri a lepalepane le moono wa lefapha.
Go tlhabolola leano la katiso le tlhabololo le le tlamelang ka bokgoni jwa go diragatsa moono.
Go dira jaaka moemedi wa diphetogo
Dithulaganyo tsa tsamaiso ya badiri tse di rulagantsweng seswa di tshwanetse go lepalepana le diphetogo.
Go tlhama peeletso ya kitso
Go betlilwe dipholesi le mekgwa ya tsamaiso ya badiri e e tshegetsang badiri
Go tlhamilwe mekgwa e e maleba ya go tlhokomela dikgotlang
Go ngoketswe talente e ntšhwa mo Lefapheng mme ga beelediwa ka katiso ya badiri
Go tlhamilwe mekgwa ya go netefatsa gore badiri ba ba botlhokwa mo katlegong ya Lefapha ga ba ye gope.
Thekenoloji ya Tshedimosetso
Dintlha tsa botlhokwa tsa tiro tse di dirilweng e nnile:
Go tlhamiwa ga thulaganyo ya National Automated Archival Information Retrieval System (NAAIRS). Seno se kgonagetse ka porojeke ya tirisanommogo e e neng e akaretsa SITA le lefapha. Seno ke phitlhelelo ya thekenoloji e e fitlheletsweng ke Lephata la Bosetšhaba la Diakhaefe le e leng lona le eteletseng pele thulaganyo ya puso ya eleketoroniki (e-government), e leng go tlamela ka ditirelo tsa setšhaba ka tiriso ya internet.
Go tlhamilwe banka ya tshedimosetso ya Kabo ya Dikgele tsa Technology Top 100 mmogo le Sekgele sa Moporesidente sa Phitlhelelo ya Thomelontle. Go nnile le thulaganyo ya tshekatsheko le ditlamo tse di farologaneng mme ditlamorago tsa tshekatsheko eo di beilwe kwa bankeng ya tshedimosetso. Dipegelo tse di tswang mo bankeng ya tshedimosetso di phasaladitswe mo kuranteng ya Business Day.
Go nnile le ditlhabololo tse dikgolo tebang le go tsenngwa tirisong ga kelelo ya tiro mmogo le porojeke ya tsamaiso. Diphetogo tsa tsamaiso ya kgwebo tse di tlhagelelang di tsenngwa mo thulaganyong ya kelelo ya tiro nako le nako.
Tshireletsego le ditirelo tsa dikantoro
Dintlha tsa botlhokwa tsa tiro tse di dirilweng e nnile:
Go tsenngwa ga thulaganyo e ntšhwa ya otomatiki ya tshireletso
Go tsenngwa tirisong ga mekgwa e e tiileng ya tshireletsego go kgontsha tlhokomelo ya tshedimosetso le dikwalo.
Go tlamela ka tirelo ya tshegetso ya tshireletsego kwa ditirong tsa bosetšhaba di tshwana le Letsatsi la Kgololesego, Letsatsi la Ngwao Boswa mmogo le go tlhomiwa ga Mandela Museum.
Tsamaiso ya Badiri
LENANEO 1: Bothapi le diphatlhatiro
LENANEO 1.1 - LENANEO LE LE REBOTSWENG
LENANEO
PALO E E REBOTSWENG
Kantoro ya Mokaedi Kakaretso
Kantoro ya Tona
Kantoro ya Motlatsatona
Lenaneo 1 (Ditirelo tsa ditheo)
Lenaneo 2 (Botaki le Setso)
Lenaneo 3 (Lephata la Bosetšhaba la Diakhaefe la Afrika Borwa)
Lenaneo 4 (Tirelo ya Bosetšhaba ya Puo)
Lenaneo 5 (Saense le Thekenoloji)
PALOGOTLHE
LENANEO 1.2 - BOTHAPI LE DIPHATLHATIRO KA LENANEO
LENANEO
PALO YA BADIRI
PALO YA DIPHATLHA-TIRO
Kantoro ya Mokaedi kakaretso
Kantoro ya Tona
Kantoro ya Motlatsatona
Lenaneo 1 (Lekala: Tirelo ya ditheo)
Lenaneo 2 (Lekala: Botaki le Setso)
Lenaneo 3 (Lephata la Bosetšhaba la Diakhaefe la Afrika Borwa)
Lenaneo 4
Tirelo ya Bosetšhaba ya Puo
Lenaneo 5 (Lekala: Saense le Thekenoloji)
PALOGOTLHE
LENANEO 1.3 - BOTHAPI LE DIPHATLHATIRO GO YA KA DITUELO
LENANEO
PALO YA BADIRI
PALO YA DIPHATLHA-TIRO
Legato la dituelo la 1 - 2
Legato la dituelo la 3 - 5
Legato la dituelo la 6 - 8
Legato la dituelo la 9 -12
Tirelo ya Botsamaisi jo bogolwane
PALOGOTLHE
LENANEO 1.4 - BOTHAPI LE DIPHATLHATIRO GO YA KA MOFUTA WA THAPO
PALO YA BADIRI
PALO YA DIPHATLHA-TIRO
Tsa leruri
Pakateko
Konteraka
Tsa lobaka lo lo rileng
Tsa nakwana
PALOGOTLHE
LENANEO 2: Tekanyetso ya Tiro
LENANEO 2.1 - TEKANYETSO YA TIRO
PALO
PALO YA DITIRO TSE DI LEKANYEDI
TSWENG
PALO YA DIPOSO TSE DI GODISITSWENG
PALO YA DIPOSO TSE DI FOLOSITSWENG
Legato la dituelo la 1 - 2
Legato la dituelo la 3 - 5
Legato la dituelo la 6 - 8
Legato la dituelo la 9 - 12
Legato la dituelo la 13 - 14 (Baporofešenale)
Tirelo ya botsamaisi jo bogolwane
PALOGOTLHE
LENANEO 3.2 - DIPOELO TSA NGWAGA GO YA KA SEELO SA DITUELO
SEELO SA DITUELO
DITHAPO LE DITSHUTISO
DIKEMISO
LE DITSHUTISO
DIPOELO %
Legato 1 - 2
Legato 3 - 5
Legato 6 - 8
Legato 9 - 12
Tirelo ya Botsamaisi jo bogolwane
PALOGOTLHE
LENANEO 3.3 - MABAKA A A TLHODILENG GORE BADIRI BA TLOGELE LEFAPHA
MOFUTA WA KEMISO
PALO
Loso
Go itlamolola tiro
Go khutla ga konteraka
Go kobiwa (diphetogo tsa tiro)
Go kobiwa (maitsholomabe)
Go kobiwa (go tlhoka bokgoni)
Go gololwa mo tirong ka ntlha ya bolwetsi
Go rola tiro
A mangwe (go sutisiwa go tswa mo thulaganyong ya Persal)
TABLE 4.1: TSWELELOPELE TEBANG LE TEKATEKANYO YA BADIRI
MAEMO
KELO YA DITUELO
BASWEU
BAMMALA
BANTSHO
DIGOLE
PALO-GOTLHE
Banna
Basadi
Banna
Basadi
Banna
Basadi
Banna
Basadi
Banna
Basadi
Banna
Basadi
Mokaedi Kakaretso
Mokaedi Mogolo
Mokaedi
Mothusa Mokaedi/Tlhogo ya Batshola dikano tsa Puso/Motlhankedi tsamaiso wa molao
Mothusa Mokaedi/ Motlhankedi mogolo wa Katiso/ Motlhankedi mogolo wa dipatlisiso/ Molaodi wa Setegeniki sa indaseteri/ Motlhankedi mogolo wa Puo/ Motshola Dikano mogolwane/ Morulaganyi mogolwane/ Morulaganyi mogolo/ Mo-Techno-Economist mogolo/ Motlhankedi wa taolo ya badiri
Motlhankedi mogolwane wa badiri/ Motlhankedi mogolo wa badiri/ Motlhankedi mogolwane wa botsamaisi/ Motlhankedi mogolwane wa tsamaiso ya tshireletso/ Mmalamatlotlo mogolwane wa puso/ Motlhankedi tsamaiso mogolwane/ Moakhaefe yo mogolwane/ Motlhankedi mogolwane wa tlhaeletsano/ Motlhankedi mogolwane wa setso/ Motlhankedi mogolo wa setegeniki sa indaseteri/ Motlhankedi mogolwane wa puo/ Molaeborari mogolwane/ Motshola dikano tsa puso mogolwane/ Morulaganyi mogolo/ Molaola mafaratlhatlha mogolo/ Morulaganyi mogolo/ Mo-Techno-economist mogolo
Tlhogo: Kamogelo ya tshedimosetso/ Motlhankedi wa badiri/ Motlhankedi mogolwane wa badiri/ Motlhankedi motsamaisi/ Tlelereke kgolo ya tsamaiso/ Tlelereke kgolo ya mmalamatlotlo/ Mmalamatlotlo wa puso/ Tlelereke kgolo ya Registry/ Motlhankedi tsamaiso wa tshireletso/ Motlhankedi wa Bokatisi/ Motlanyi mogolo/ Motlhankedi wa patlisiso ya tiro/ Motlhankedi tsamaiso
Tlelereke ya mmalamatlotlo/ Motlanyi wa tshedimosetso/ Motlanyi/ Motlhankedi wa badiri/ Tlelereke ya botsamaisi/ Mokwaledi/ Modirisi wa Telecom/ modira-ka-diatla/ Foromane ya kakaretso/ Tlelereke ya Tsamaiso/ Moruni wa ka fa gare/ Motshola diakhaefe/ Motlhankedi wa Tlhaeletsano/ Motlhankedi wa Puo/ Mothusa Molaeborari/ Molaeborari/ Morulaganyi/ Molaola mafaratlhatlha/ Motlhankedi wa ditirelo tsa thuso/ motlhankedi wa tshireletso/ Motlhankedi mogolwane wa tshireletso
Mophepafatsi/ Mokgweetsi/ Morongwa/ Modirisi/ Mothusi wa ditirelo tsa dijo/ Monna wa kwa tlase/ Motlhankedi wa tshireletso
LENANEO 5: Dipoelo tsa tiro
LENANEO 5.1 - DIPOELO TSA TIRO GO YA KA LETSO, BONG LE BOGOLE
Palo ya badiri ya palogotlhe
Bantsho
Banna
Basadi
Banna
Basadi
Bammala
Banna
Basadi
Basweu
Banna
Basadi
Badiri ba ba nang le bogole (ba akareditswe fa godimo)
PALOGOTLHE
LENANEO 5.2 - DIPOELO TSA TIRO GO YA KA LEGATO LA DITUELO
Legato la Dituelo
Palo ya badiri ya palogotlhe
Legato la 1 - 2
Legato la 3 - 5
Legato la 6 - 8
Legato la 9 - 12
Palogotlhe
Go sa akarediwe ditirelo tsa botsamaisi bogolwane.
LENANEO 6: Tlhabololo ya bokgoni
LENANEO 6.1 - TLHABOLOLO YA BOKGONI KA SEELO SA DITUELO LE MOFUTA WA KATISO, 1 MOTSHEGANONG 2000 - 31 MOPITLWE 2001
SEEMO (SEELO SA DITUELO)
MOFUTA WA KATISO
Legato la 1 - 2
BATHO PELE
Legato la 3 - 5
Botsamaisi 1
Diakhaefe
Ditiro tsa badiri
Bakwaledi
Barulaganyi ba mananeo
Tsamaiso ya direkoto
Katiso ya Puo: Sekgowa ka kakaretso
Sejeremane
Legato la 6 - 8
Tekanyetso ya tiro
Tsamaiso.
Tsamaiso ya badiri
Katiso ya tekanyetso ya tiro
Porotokolo
Katiso ya puo
Sejeremane
Sefora
Kaelo e e tsweletseng ya Sefora
LEGATO LA 9 -12
Kaelo
Tsamaiso ya batho
Tlhabololo ya mananeo
Tsamaiso ya porojeke
Melao ya kgalemo
Botsamaisi jwa diphetogo
Tirelo ya Botsamaisi bogolwane
Katiso ya boeteledipele
Lenaneo la bokhuduthamaga bogolo
Thulaganyo ya tsamaiso ya matlotlo
PALOGOTLHE
LENANEO 6.2: DIBASARI TSE DI REBOLWANG GO YA KA SEELO SA DITUELO
Seelo sa Dituelo
Ditshenyegelo
Palo ya badiri ya palogotlhe
Legato la 1 - 2
Legato la 3 - 5
Legato la 6 - 8
Legato la 9 - 12
Tirelo ya botsamaisi bogolwane
PALOGOTLHE
LENANEO 6.3 - DIBASARI TSE DI REBOLWANG GO YA KA LOTSO, BONG LE BOGOLE
Ditshenyegelo
Palo ya badiri ya palo-gotlhe
Bantsho
Banna
Basadi
Banna
Basadi
Bammala
Banna
Basadi
Basweu
Banna
Basadi
Badiri ba ba nang le bogole (ba akareditswe fa godimo)
PALOGOTLHE
YUNITI YA TLHAELETSANO YA DITHEO
Yuniti ya Tlhaeletsano ya Ditheo e nnile teng ka ntlha ya go tsenngwa tirisong ga Lenaneo la Lefapha le le Lotaneng la Tiragatso le le itsegeng ka IIP. Thulaganyo eno e dirile gore go kopanngwe lephata la bokaedi: Tlhaeletsano le Lephatapotlana la bokaedi: Tsamaiso ya ditiro.
Maitlhomo le maikaelelo
Lephata le legolo la Bokaedi le ikaelela go rekisa, go godisa mmogo le go phasalatsa seabe sa Lefapha, Tona le Motlatsa Tona, mo nageng le kwa ntle ga naga.
Maano a maitlhomo a akaretsa:
Go dira gore go nne le ditlhagiswa tse di nepileng, tsa nnete, tse di maleba le tsa seemo se se kwa godimo tsa tlhaeletsano;
Go dirisana le bobegadikgang kgapetsa kgapetsa go neteftsa gore ditiragalo tsa Lefapha di begwa ka tshwanelo gore go tle go lemosiwe batho sentle gore Lefapha le na le maikaelelo a go tlisa ditirelo;
Tlhaeletsano e e tswelelang le mananeo a mangwe a a amanang le makala a mabedi a Lefapha; le
Go tshwaraganya ditiragalo tse di kailweng fa godimo tsa tlhaeletsano le go loga maano, go gokaganya mmogo le go tsamaisa ditiragalo.
Thulaganyo sešwa
Fa go tlhomiwa ga Yuniti ya Tlhaeletsano ya Ditheo go tshwanetse go ela tlhoko ditlhokego tsa Lefapha tebang le Lenaneo le le Lotaneng la Tiragatso, go tshwanetse gape go ele tlhoko ditshitsinyo tsa COMTASK tse di ka ga go rulaganya sešwa tiro ya tlhaeletsano ya puso ka kakaretso. (COMTASK e ne e le setlhopha sa tiro se se neng se tlhomilwe ke Motlatsa Moporesidente wa maloba ka ngwaga wa 1995 go sekaseka le go dira dikatlenegiso tebang le Tlhaeletsano ya Puso).
Thulaganyo sešwa e simolotse ka ngwaga wa 1999, mme e weditswe ka ngwaga wa 2000 fa go sena go rebolwa Leano la Tsamaiso la Yuniti ya Tlhaeletsano ya Ditheo.
Go ne kwa bofelong ga rebolwa gore Yuniti ya Tlhaeletsano ya Ditheo e dirwe go ya ka kaedi e e rebotsweng ke GCIS (e ikaegile ka dikatlenegiso tsa COMTASK) mmogo le ditlhokego tse di fitlhelwang mo IIP.
Popego eno e atlenegisa gore go nne le lephata la Bokaedi: Tlhaeletsano le Lephatapotlana la Bokaedi: Tsamaiso ya Ditiro, otlhe a ikarabela kwa go Mokaedi Mogolo: Tlhaeletsano ya Ditheo, yo ene e leng tlhogo ya Yuniti.
Ka ntlha ya fa popego eno e rebotswe mo ngwageng o o sekasekwang, Yuniti e ne ya simolola ka tiro kgolo ya yona ya go tsamaisa ditiro le go tsamaisa tlhaeletsano mo boemong jwa Lefapha ka -
go sekaseka, go lekanyetsa mmogo le go tsenya tirisong ditšhono tsa tlhaeletsano;
go gokaganya ditiro tsa tlhaeletsano;
go loga maano a tlheletsano a ditiro tseo; le go tlhagisa ditlhagiso tse di maleba go tshegetsa tiro ya tlhaeletsano.
Ditiro tse di akarediwang di aroganngwa jaana:
Meletlo ya boditšhabatšhaba;
Diporojeke le Ditiro tsa go Tsibosa;
Ditlhomo le Dipulo;
Malatsi a boikhutso a Setšhaba (jk. Letsatsi la Kgololesego, Letsatsi la Basadi le Letsatsi la Ngwaoboswa), le
Diporojeke tse di kgethegileng.
Ditiragalo tsa 2000 - 2001
Mo pakeng e e sekasekwang eno, Lefapha le rwele maikarabelo a diporojeke di le dintsi tse di farologaneng, tse Yuniti e thusitseng mo go tsona ka dithulaganyo tse di tlhokegang tsa bobegakgang mmogo le tsamaiso ya ditiro.
Tlhaeletsano
Tiro ya Lephata leno e akareditse go ntsha dipegelo, go laletsa bobegakgang, go rulaganya di puisano tsa waelese le thelebišene, go tsenya dikgang mo makwalokgannyeng mmogo le go rulaganya tshedimosetso ya babegakgang. Diporojeke di akareditse:
Ditheetso tsa Setlhopha sa Tiro sa Indaseteri ya Mmino, Johannesburg, 23 Tlhakole 2000;
Go bega bafenyi ba kgaisano ya go tlhama Monyumente wa Basadi, Pretoria, 8 Mopitlwe 2000;
Go tlhomiwa ga Beke ya Saense, Boenjiniri le Thekenoloji, Pretoria, 10 Mopitlwe 2000;
Letsatsi la Kgololesego, Kwaggafontein, 27 Moranang 2000;
Kitsiso ya Boto ya Batlhokomedi ba Diphaka tse di Gololesegileng, Pretoria, 31 Motsheganong 2000;
Go tlhomiwa ga Yuniti ya Dipatlisiso tsa Thibelo ya Bosenyi, Pretoria, 28 Seetebosigo 2000;
Go bulwa ga Monyumente wa Basadi, Pretoria, 9 Phatwe 2000;
Letsatsi la Ngwao boswa, Pietersburg, 24 Lwetse 2000;
Konsarata ya Badiragatsi ba ba nang le bogole mo mebeleng, Durban, 25 Ngwanaatsele 2000.
Go ketekwa ga meletlo ya Letsatsi la Basadi, Letsatsi la Ngwao Boswa mmogo le Letsatsi la Kgololesego go ngoketse bobegakgang e le ruri mme go nnile le dipego ka tlhamalalo ka bobegakgang jwa eleketoroniki le jwa dikuranta. Lephata Legolo la Bokaedi le kgonne go tlhotlheletsa bobegakgang sentle tota ka nako ya ditiragalo tseno.
Go na le maiteko a go tswelela go aga botsalano le bobegakgang ka go kopana gangwe le gape.
Ditiragalo
Lephatapotlana la Bokaedi le tsamaisitse gongwe le thusitse mo ditiragalong di le mmalwa tse di neng di le kwa metsesetoropong le kwa metsemagaeng. Ditiragalo le diporojeke di akareditse tse di latelang:
Konsarata ya Bogole mo Botaking, Durban
Go tlhongwa ga Ngwagasome wa go Rotloetsa batho kgatlhanong le Bosemorafe (16 Sedimonthole 2000)
Phasalatso ya Botaki, Setso le Ngwao Boswa (ARTS 2000)
Go bulwa ga Monyumente wa Basadi, Pretoria (9 Phatwe 2000)
Letsatsi la Ngwao Boswa 2000 (24 Lwetse 2000)
Kopano ya Khansele ya Ditona tsa SADC (Tlhakole 2000)
Khonferense ya Kopano kwa Dikhololo kwa Brits, Porofense ya Bokone Bophirima (20 - 25 Phukwi 2000)
Letsatsi la Kgololesego la 2000 kwa Setediamong sa Kwaggafontein kwa Mpumalanga
Dingwe tsa ditiragalo tseno di tlhoka go nopolwa. Letlha la go bulwa ga Musiamo wa Nelson Mandela le welane le segopotso sa ngwaga wa bolesome Moporesidente wa maloba, Nelson Mandela a golotswe kwa kgolegelong. Tiragalo e diragetse kwa mafelong a le mararo, ona e nnile Mveso (kwa legaeng la ga Nelson Mandela), Qunu (moletlo wa go ribolola lekwete la Tikwatikwe ya Baswa le Ngwao Boswa ya Nelson Mandela), le Umtata (Musiamo le kago ya Bhunga). Tiro ya kwa Umtata e ne e thologetswe ke batho ba fopholediwa go 30 000, se se kayang gore go fitlheletswe palo e e kwa godimo ya baagi ba Afrika Borwa.
Kaedi ya Botaki, Setso le Ngwao Boswa, e e leng phasalatso ya ngwaga le ngwaga e godisa le go bontsha botaki, setso le ngwao boswa ya Afrika Borwa mo nageng le kwa ntle, mme e akaretsa lenaane la meletlo, ditiragalo tsa botaki, setso mmogo le ngwao boswa gammogo le mafelo a a kgatlhisang. Go phasaladitswe dikhopi di le 3 000 tsa Arts 2000 mahala mme di filwe ditheo tse di farologaneng, mafapha a puso, diembasi, le mekgatlho ya botaki, setso le ngwao boswa. Batlhagisi ba lekwalokgang la Mail & Guardian ba phasaladitse phasalatso eno gore e rekisiwe kwa marekelong a dibuka go ralala naga. Dikolo tse dikgolo mmogo le baithuti ba ba ithutelang tsa bojanala ba amogetse dikhopi tsa mahala.
National Aeronautics & Space Administration (NASA) ya kwa Amerika, e tlhabolotse MOBLAS-6 mme ya e rebolela Afrika Borwa. NASA e ne ya kopa Lefapha la Botaki, Setso, Saense le Thekenoloji (DACST jaaka le itsege) go thusa ka matlole a go tlhoma le go kgontsha MOBLAS-6 go dira kwa HartRAO, go ya ka dipuisano tsa kwa Khomišeneng ya Dinagapedi ya US-SA. Seabe sa DACST e ne e le go thusa go tlamela ka matlole le go rulaganya tlhomo kwa HartRAO ka letlha la 20 Ngwanaatsele 2000. Lephatapotlana la Bokaedi la Tsamaiso ya Ditiro le ne le rwele maikarabelo a go rulaganya tiragalo yotlhe.
Tiragalo e nngwe e e nnileng botlhokwa mo bathong ba ba amanang le tsa saense mo Afrika Borwa e nnile moletlo wa go ribololwa ga lekwete kwa setsheng se se beetsweng leitlho go tlhoma Southern African Large Telescope (SALT) kwa Sutherland ka letlha la 1 Lwetse 2000. Afrika Borwa mmogo le balekane ba boditšhabatšhaba, ba ikaelela go aga SALT, e leng thelesekopo ya 10m ya bolepagodimo. SALT e e dirwang go ya ka tlhamo ya Hobby-Eberly Telescope (HET), e e sa tswang go swediwa fa gautshwane kwa McDonald Observatory kwa Texas, e tla tlamela Afrika Borwa le balekane ba yona ka go fitlhelela Thelesekopo e le nngwe e e nang le maatla a a boitshegang mo Hemibolong ya Borwa. Phitlhelelo ya saentifiki ya SALT e tla katologa go tswa mo go sekasekeng dipolanete tse di mo dinaleding tse di mabapi go ya go patlisiso ya dilo tse dingwe tse di kgakala tota tsa lefatshe.
Seabe sa Lefapha e ne e le go thusa ka matlole le go rulaganya moletlo wa go ribolola lekwete la SALT. Lephatapotlana la Bokaedi la Tsamaiso ya Ditiragalo le ne le tlhokometse thulaganyo go lebeletswe dithulaganyo tse di tlwaelegileng di tshwana le go tlhokomela go fetisiwa ga matlole, ditaletso, diyamaleng, porotokolo, thulaganyo ya dipalangwa mmogo le lenaneo.
Kopano e ne e le maiteko a Lephata la Bokaedi la Botaki le Setso la Boditšhabatšhaba le le mo Lekaleng la Botaki le Setso go rotloetsa tirisanommogo magareng ga Afrika Borwa le Kgaolo ya Borwa jwa Afrika. E ne e le lantlha dinaga le diporofense di nna le tshono ya go bua ka ga dintlha tse di tlhakanetsweng, moo go kgonnweng go amogana dikakanyo mme la ntlha go dumelanwe ka dintlha dingwe tse di tla lebisang kwa dithefosanong tsa sebedi magareng ga dinaga le diporofense tsa Afrika Borwa mmogo le baagisani ba bona.
Kopano e diragetse go tloga ka 20 -25 Phukwi 2000 kwa Dikhololo kwa Brits, kwa Porofenseng ya Bokone Bophirima. Lephatapotlana la Tsamaiso ya Ditiragalo le rulagantse khonferense mme la rwala maikarabelo a dithulaganyo morago fela ga gore balalediwa ba goroge mo Afrika Borwa. Go ne go rulagantswe lenaneo la setso ka di 22 le 23 tsa Phukwi. Diketelo kwa mafelong a setso di akareditse mafelo a tshwana le Dikgaga tsa Sterkfontein, konsarata ya setso, mmogo le go etela kwa Gold Reef City.
Lefapha le ne le le mo maemong a mantle mme gape le na le bokgoni jwa go nna le seabe mo magatong otlhe a puso e leng a bosetšhaba, kwa diporofenseng mmogo le kwa pusoselegaeng ka go dirisa Yuniti ya Tlhaeletsano.
TSAMAISO YA MATLOLE
Maitlhomo magolo a Lephata la Bokaedi ke go laola tšhelete ya puso mmogo le dithoto tsa puso gammogo le go tsenya tirisong dithulaganyo tse di siametseng ikonomi le bokgoni mo letlhomesong la taolo ya pholesi ya Molao wa Tsamaiso ya Matlole a Setšhaba wa 1999, Molawana wa Lephata la Matlotlo, Pholesi ya Preferential Procurement mmogo le Molao wa Botho ya Dithendara ya Puso. Lephata la Bokaedi le na le dikarolo tse di laelang:
Taolo ya matlole
Lephatapotlana la Bokaedi le thusa Motlhankedi wa Mmalamatlotlo le batsamaisi ba mananeo ka tshedimosetso ka ga matlotlo mmogo le ditlamelo, tshedimosetso ya tekanyetsokabo mmgo le ditshenyegelo tsa tsamaiso mmogo le Treasury le Palamente. Gape Lephatapotlana leno la Bokaedi le tsamaisa tiriso ya matlole ya Lefapha mme le ntse le tlhokometse motsamao wa ditšhelete go tswa kwa Lefapheng le ditheo tse di amanang le lona mme le begela Kabinete ka tiriso ya Thulaganyo ya go Tsibosa ka bonako. Mo tsamaong ya ngwaga wa 2000, Lephata leno la Bokaedi le tsere dikgato tse di maleba go netefatsa gore go tsenngwa tirisong PFMA ka mokgwa o o tshwanetseng.
Tsamaiso ya Matlole
Maikaelelo a Lephatapotlana leno la Bokaedi ke go tlamela ka ditirelo tse di bokgoni tsa tsamaiso ya matlole go batlhankedi botlhe ba Lefapha. Le tlamela gape ka ditlhokego tsa bona tsa katiso tsa tsamaiso ya matlole ka kakaretso. Le netefatsa gape gore go nna le tekatekano ya lotseno le ditshenyegelo mme e tlhagisa dipegelo tsa seno mo ngwageng wa ditšhelete go ya ka sedika sa tekanyetsokabo ya ngwaga. Mo tsamaong ya ngwaga wa 2000, Lephata leno la Bokaedi le tsere dikgato tse di maleba go netefatsa gore go tsenngwa tirisong PFMA ka mokgwa o o tshwanetseng.
Botsamaisi jwa tlamelo
Maikaelelo a Lephatapotlana leno la Bokaedi ke go senkela batlhankedi ba lefapha dithoto le ditirelo tse di tla ba kgontshang go tsweletsa ditiro tsa bona mo tikologong ya tiro e e siametseng tiro ya bona.
Maitlhomo a Lephatapotlana ke go rotloetsa tiriso e e bokgoni ka go somarela ditlamelo tse di gona. Go fitlhelela seno, le ikobetse dikaelo tsotlhe tse di rebotsweng ke ditheo tse di farologaneng tsa taolo, jaaka, Lefapha la Ditshenyegelo tsa Puso, Boto ya Dithendara ya Puso mmogo le Moruni-Kakaretso, gammogo le dikaedi tse dingwe tsa lefapha tse di rebolwang nako le nako.
Lephatapotlana la Bokaedi le dira gape jaaka mogokaganyi wa batlhankedi botlhe, le ba gakolola ka ga go fitlhelela dithoto le ditirelo, go bona dithendara tsa dithoto le ditirelo ka go dirisa Komiti ya Lefapha ya Dithendara, mmogo le go amogela go sutisa gongwe go amogela gape tiriso ya dithoto tse di kgonang go sutisiwa tsa puso (fanetšhara, didiriswa mmogo le ditlamelo tse di fokotsang badiri) ka go dirisa Boto ya Ditshutiso.
Mo ngwageng wa 2000, Lephatapotlana la Bokaedi le fetogile go tswa go la Thulaganyo ya tsamaiso go ya go thulaganyo ya LOGIS. Go tserwe dikgato tse di maleba go netefatsa gore go tsenngwa tirisong PFMA ka mokgwa o o tshwanetseng.
Boruni jwa ka fa gare
Mo ngwageng o o fetileng Lephata la Boruni jwa ka fa Gare le thapile mothusa mokaedi mme la tlhama Komiti ya Boruni ya Lefapha go ya ka PFMA le Melawana e e amanang nayo ya Treasury.
Lephata la Boruni jwa ka fa gare le ne le tshwaragane le dipatlisiso tse di farologaneng tsa tlaleletso mme gape le dirile boruni jwa ka gale mo Lefapheng go ya ka leano la tiro ya lephata.
Tlhogo ya Lephata la Boruni jwa ka fa gare e dirile gape jaaka Motlhankedi wa Taolo ya Ditshenyegelo wa Lefapha mo pakeng eno mme a tsamaisa ditshenyegelo tsotlhe tsa ditopotuelo tse di neng di rebotsweng kgatlhanong le Lefapha.
Lephata la Boruni jwa ka fa gare gape le nnile le seabe sa go direla Lefapha tiro ya go gokaganya thulaganyo ya kago seswa ya State Theatre mme gape la gokaganya dipatlisiso tsa forensiki tse di dirilweng mo ditheong tse di rileng tse di amegang gammogo le Diporojeke tse dingwe.
Ditirelo tsa Molao
Melaotlhomo e e latelang e isitswe kwa Kokoanotheomolaong mo pakeng ya pegelo:
Molaotlhomo o o tlhabolotsweng wa Melao ya Setso
Molaotlhomo o o tlhabolotsweng la bobedi wa Melao ya Setso
Molaotlhomo wa Khansele ya Bosetšhaba ya Tshedimosetso ya Dilaeborari
Go na le melaotlhomo e le mmalwa e e sa ntseng e le mo thulaganyong ya go kwalwa gore e tle e fetisediwe kwa Kokoanotheomolaong:
Molaotlhomo wa Akademi ya Saense ya Afrika Borwa
Molaotlhomo wa Borutegi jwa Saense ya Tlholego
Molaotlhomo wa Setheo sa Tlhatloso ya Saense
Molaotlhomo wa Dipuo tsa Afrika Borwa
Molaotlhomo wa Khansele ya Badiri ba Dipuo tsa Afrika Borwa
Molaotlhomo wa di-Indaseteri tsa Setso
Molaotlhomo wa Tlhatloso ya Tlhabololo le Dipatlisiso
Molaotlhomo wa Dimusiamo tsa Setšhaba
Molaotlhomo wa Khansele ya Botaki jwa Tiragatso
Molaotlhomo o o tlhabolotsweng wa Khansele ya Bosetšhaba ya Tlhabololo
Molaotlhomo wa Thulaganyo ya Kitso ya Tlholego
Molaotlhomo o o tlhabolotsweng wa Melao ya Saense
TSHEDIMOSETSO KA GA MATLOLE
<fn>tsn_Article_National Language Services_LEKWALO LA DIPOTSO LA TSHEKATSHEKO YA BOITEKANELO.txt</fn>
LEKWALO LA DIPOTSO LA TSHEKATSHEKO YA BOITEKANELO
A tshekatsheko eno e tladitswe? Nnyaa (Fa karabo e le nnyaa, naya lebaka mo ditshwaelong)
Ee
Letlha le e tladitsweng ka lone: ...
Letsatsi / kgwedi / ngwaga
Mo karolong eno re na le kgatlhego ya go itse ka moo bolwetse jwa gago bo amang bokgoni jwa ya gago jwa go dira mo botshelong jwa gago jwa letsatsi le letsatsi.
Tsweetswee lebelela karolo e e tlhalosang botoka bokgoni jwa gago jwa ka gale MO SEBAKENG SA BEKE E E FETILENG:
Kwa ntle GA KE A
Ga Ka Ka KGONA
Bothata Bothata GO Bothata Go Dira
BOPE SE KAE E LE RURI Seno
GO APARA LE GO IPAAKANYA
A o kgona go:
Ikapesa, go akaretsa le go funela megala ya ditlhako le go kopela dikonopo?
Tlhapa moriri wa gago
GO EMA
A o kgona go:
E ma ka dinao go tswa mo setilong?
Palama le go fologa bolao?
GO JA
A o kgona go:
Sega nama ya gago?
Tsholeletsa kopi kgotsa galase e e tletseng kwa molomong wa gago?
Bula khatone e ntšhwa ya mašwi?
Ditshwaelo :
Ke netefatsa gore tshedimosetso e e
Mo mmojulong ono e nepegatse
Ditlhakaina tsa molwetse:
Letlha:
Leina la mmatlisisi:
Ditlhakaina tsa modiri
Letlha:
LEKWALO LA DIPOTSO LA TSHEKATSHEKO YA BOITEKANELO
Tsweetswee lebelela karolo e e tlhalosang botoka bokgoni jwa gago jwa ka gale MO SEBAKENG SA BEKE E E FETILENG:
Kwa ntle GA KE A
Ga Ka Ka KGONA
Bothata Bothata GO Bothata Go Dira
BOPE SE KAE E LE RURI Seno
GO TSAMAYA
A o kgona go:
Tsamaya kwa ntle mo lefelong le le lekelekaneng?
Tlhatlogela disetepese di le tlhano go ya kwa godimo?
Tsweetswee lebelela DILO TSE DI THUSANG kgotsa DIDIRISIWA tseo gantsi o didirisang fa o dira dilo dipe fela tse di leng mo ditsebeng 1 le 2:
Thobane Diikokotlelo Didirisiwa tse di itiretsweng
Kgotsa tse di kgethegileng
Foreime ya go Setilo sa maotwana Setilo se se kgethegileng kgotsa ikokotlela se se itiretsweng
Didirisiwa tse di diretsweng go apara
Tse dingwe (tlhalosa) ...
Tsweetswee lebelela dikarolo dipe fela tse gantsi o tlhokang GORE MOTHO YO MONGWE A GO THUSE MO GO TSONE:
Go Apara le go Ipaakanya Go ema Go ja Go tsamaya
Ke netefatsa gore tshedimosetso e leng mo mmojulong ono e nepagetse
Ditlhakaina tsa molwetse:
Letlha:
Leina la mmatlisisi
Ditlhakaina tsa modiri
Letlha:
LEKWALO LA DIPOTSO LA TSHEKATSHEKO YA BOITEKANELO
Tsweetswee lebelela karolo e e tlhalosang botoka bokgoni jwa gago jwa ka gale MO SEBAKENG SA BEKE E E FETILENG:
Kwa ntle GA KE A
Ga Ka Ka KGONA
Bothata Bothata GO Bothata Go Dira
BOPE SE KAE E LE RURI Seno
BOITEKANELO
A o kgona go:
Go tlhapa le go iphimola mmele?
Tlhapa mo bateng e kgolo?
Itlhoma le go ikemisa mo ntlwaneng ya boithomelo?
GO FITLHELELA DILO
A o kgona:
Go fitlhelela le go pagolola selo sa boima jwa 2.25 kg go tshwana le kgetsana ya ya sukiri fa godimo ga tlhogo ya gago?
Inama go sela diaparo fa fatshe?
GO TSHWARA
A o kgona go:
Bula mabati a sejanaga?
Go bula dijara tse di kileng tsa bulwa?
Bula le go tswala dithepe?
Ke netefatsa gore tshedimosetso e leng mo mmojulong ono e nepagetse
Ditlhakaina tsa molwetse:
Letlha:
Leina la mmatlisisi
Ditlhakaina tsa modiredi
Letlha:
LEKWALO LA DIPOTSO LA TSHEKATSHEKO YA BOITEKANELO
Tsweetswee lebelela karolo e e tlhalosang botoka bokgoni jwa gago jwa ka gale MO SEBAKENG SA BEKE E E FETILENG:
Kwa ntle GA KE A
Ga Ka Ka KGONA
Bothata Bothata GO Bothata Go Dira
BOPE SE KAE E LE RURI Seno
DITIRO
A o kgona go:
Go ya kwa le kwa le go ya go reka?
Tsena le go tswa mo sejanageng?
Dira ditiro tsa go tshwana le go phepafatsa ka motšhini o o gopang kgotsa tiro ya mo jarateng?
Tsweetswee lebelela DILO TSE DI THUSANG kgotsa DIDIRISIWA tseo gantsi o didirisang fa o dira dilo dipe fela tse di leng mo ditsebeng 3 le 4:
Bonno jwa kwa ntlwaneng Bata ya go tlhapela ya boithomelo jo bo tsholeditsweng
Setilo sa bata e kgolo Didiriswa tse di nang le megala e metelele go di fitlhelela
Selo se se bulang dijara dijara tse di Didiriswa tse di nang le megala e metelele tsa kileng tsa bulwa pele phaposi ya go tlhapela
Tse dingwe (tlhalosa) ...
Tsweetswee lebelela dikarolo dipe fela tse gantsi o tlhokang GORE MOTHO YO MONGWE A GO THUSE MO GO TSONE:
Boitekanelo Go fitlhelela dilo Go tshwara le go bula dilo
Go ya kwa le kwa le ditiro tsa fa gae
Ke netefatsa gore tshedimosetso e leng mo mmojulong ono e nepagetse
Ditlhakaina tsa molwetse:
Letlha:
Leina la mmatlisisi
Ditlhakaina tsa modiredi
Letlha:
<fn>tsn_Article_National Language Services_LENAANE LA DIPOTSO LE DIKARABO LA BADIRI FA BA AMOGELA DIPOTSO KA MOGALA.txt</fn>
LENAANE LA DIPOTSO LE DIKARABO LA BADIRI FA BA AMOGELA DIPOTSO KA MOGALA
Potso: Go diragala eng fa leloko le sa tsibogele tumalano ya tshekatsheko go ya ka
Molawana wa 28?
Karabo: Leloko le tlile go tshwanela ke go duelela molato gape le tlile go bewa mo khunologong e e sa duelweng. Khunologo ya bokoa jwa nakwana e tlile go emisiwa.
Potso: Ke mang yo o swetsang ka ga bonnete jwa paka ya bolwetse kgotsa ka ga boitekanelo jo bo lolameng?
Karabo: Thandile o tlile go dira katlanegiso e Ntlokgolo e tsayang tshwetso e ikaegile ka yona.
Potso: Goreng leloko / modiri a tshwanetse go bona moitseanape mabapi le tshekatsheko?
Karabo: Morago ga katlanegiso ya ga Thandile go ya ka pholisi ya DPSA, SAPS e swetsa go ya ka Molawana wa 28 gore modiri o tshwanetse go bona moitseanape mabapi le katlanegiso e e maleba ka ga bokgoni jwa leloko kgotsa go bona kakanyo e nngwe gape- ke pateletso mo makoeng otlhe a bolwetse jwa tlhaloganyo.
Potso: A leloko / modiri o na le tshwanelo ya go ka bona khophi ya dipegelo tsa boitekanelo?
Karabo: Ee, modiri o tshwanetse go kopa ka lekwalo gore Ntlokgolo e rebole khophi ya pegelo. Se, ga se diriwe ka mokgwa wa "Phitlhelelo ya tshedimosetso".
Leloko le tshwanetse go kaya sentle kwa pegelo e tshwanetseng go romelwa kwa teng go sireletsa bofitlha jwa yona.
Potso: Goreng Thandile a sa rebole tshedimosetso?
Karabo: Tumalano ke gore SAPS e tlile go rebola tshedimosetso yotlhe e seng
Thandile. Ke Balaodi ba Kotsi ya Boitekanelo. SAPS e tsaya ditshwetso tsotlhe e bile e tlile gape go rebola tshedimosetso. Ka mokgwa o, bofitlha gape bo a sirelediwa.
Potso Goreng kopo ya khunologo ya bokoa e diriwa fa kotsi e diragetse fa tirong?
Karabo: E diriwa go tlhomamisa fa paka ya tlhokafalo e na le bonnete fa go sekasekiwa maemo a boitekanelo a leloko. E tlile go ama khunologo ya bolwetse, ka mafoko a mangwe fa leloko le tlhokafala lobaka lo lo leele, karolo e e rileng e tlile go nna khunologo ya bokoa fa e nngwe e tlile go nna khunologo ya bolwetse kgotsa khunologo e e sa duelelweng.
Potso: Go diragala eng fa go swediwa gore ditirelo tsa leloko di tshwanetse go busediwa fela leloko le sa boele kwa tirong?
Karabo: Tlhokafalo kwa ntle ga tuelo.
Potso: Go diragala eng fa leloko le tsenya ngongorego kgatlhanong le go kganelwa ga kopo ya lona e e mabapi le bokoa jwa boitekanelo?
Karabo: Fa leloko le tsentse ngongorego e bile le atlegile, leloko le tlile go bona madi a paka ya lona ya tlhokafalo. Fa leloko le sa atlege, le ka se bone madi ape a paka ya tlhokafalo, ntle fa le ka kopa gore tlhokafalo e fetolwe go nna khunologo ya boikhutso.
Potso: Goreng dikitsiso tse di ka ga go dira tumalano ya tshekatsheko di tshwanetse go neelwa leloko ka sebele?
Karabo: Gore go se ke ga nna le go se utlwisesane ka ga nako le letlha la go dira tumalano e bile le go netefatsa gore leloko le itse ka ga go dira tumalano. Fa tumalano e sa obamelwe, modiri o tlile go rwala maikarabelo a tuelo.
Potso: A leloko / modiri a ka phimola tumalano?
Karabo: Nnyaa, ke taelo e e tswang mo Molawaneng 28. Fa leloko le ka se kgone go obamela tumalano, Ntlokgolo le Botsamisi jwa Badiri e tshwanetse go itsesiwe.
Ntlokgolo e tlile go tlhomamisa fa go phimolwa go na le bonnete, sekao dithulaganyo tsa lenyalo le dithulaganyo tsa khunologo ga di amogelesege. Mabaka e tshwanetse go nna a a utlwagalang a boitekanelo.
Potso: A malwetse a bilharzia (thotamadi ) le malaria a ka tsena motho a le fa tirong?
Karabo: Ee, fa leloko le ne le le fa tirong kwa lefelong le le nang le bilhazia kgotsa malaria e bile diteko tsa madi di supa jalo. Molawana 689 (1 ) (a ) kopano e tshwanetse go tshwariwa gape bosupi jotlhe bo tlile go sekasekiwa.
Potso: A kopano e tshwanetse go tshwariwa fa leloko le na le khutsafalo kgotsa PTSD
ka ntlha ya mathata a lona?
Karabo Nnyaa, ka gonne leloko le ne le sa dire ka fa dikgatlhegelong tsa mothapi.
Ditokomane tsa kgobalo di tladiwa go kaiwa e le tsa kgobalo e e diragetseng kwa ntle ga tiro di be di faelwa go ya ka SO 125 (16 ). Leloko le tshwanetse go tlhagisa mo polelong ya lona gore se, se diragetse ka ntlha ya mathata a lona.
Potso: A dikgobalo tse di diragetseng kwa ntle ga tiro le tsona di tshwanetse go lebisiwa kwa Ntlokgolo go swediwa?
Karabo: Ee, di tsenngwa mo khomputareng gore tshedimosetso e tle e nne teng kgotsa gore molato o tle o kaiwe e le wa kgobalo e e diragetseng kwa ntle ga tiro, gore o tle o duelelwe.
Potso: Modiri o ne a sega bojang, mme o ne a lomiwa ke notshe, a kgobalo e diragetse kwa tirong?
Karabo: Fa e le gore modiri ( modiri yo o dirang kwa ntle ) o dira ka fa dikgatlhegelong tsa mothapi wa gagwe, ke kgobalo e e diragetseng kwa tirong.
Potso: Lephodisa le kwa gae mme le fa tirong ya tshoganyetso. Thaere ya serori sa
Mmuso e felelwa ke mowa. Lephodisa le, le gobala mo mokwatleng. A kgobalo e, ke ya fa tirong kgotsa ke ya kwa ntle ga tiro?
Karabo: Ke ya fa tirong. Lephodisa le dira ka fa dikgatlhegelong tsa SAPS e bile le fa tirong ya lona ya semmuso.
Potso: Magodu a ne a utswa kwa ntlong ya leloko mme leloko le ne la a lwantsha, fela le ne la thuntshiwa mo leotong. A kgobalo e, ke ya fa tirong?
Karabo: Nnyaa. Leloko le ne le sireletsa dithoto tsa lona e bile le ne le dira ka fa dikgatlhegelong tsa lona e seng ka fa dikgatlhegelong tsa mothapi wa lona.
Potso: Ke mang yo o tshwanetseng go bega kgobalo ya fa tirong kwa go Komišenara ya Meputso?
Karabo: Diforomo WCL 2, 3 jalojalo di romelwa kwa Ntlokgolo. Ntlokgolo e sekaseka dintlha, e bile e tsenya kgobalo mo khomputareng le go e romela kwa go Komišinara ya Meputso.
Potso: Ke mang yo o tlhomamisang bokoa jwa leruri?
Karabo: Ke Komišenara ya Meputso a ikaegile ka bosupi jwa boitekanelo.
Potso: Go diragala eng fa e le gore molato o setse o duetswe ke SAPS mme tota e se kgobalo ya fa tirong?
Karalo: Dituelo tse di latelang tsa kgobalo ya fa tirong di tsewa ka bonako. Leloko /
morebodi wa ditirelo o tshwanetse go itsesiwe e bile melato e e tlang e tshwanetse go isiwa kwa Letloleng la Boitekanelo.
Potso: Go diragala eng fa Polmed e setse e duetse molato wa kgobalo ya fa tirong?
Karabo: Polmed e kopa gore e busediwe madi a yona go tswa go morebodi wa ditirelo e bile melato e isiwa kwa lephateng le le malebana le Dikgobalo tsa fa
Tirong.
Potso: Kgobalo ya fa tirong e tshwanetse go swediwa mo sebakeng se sekae?
Karabo: Mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo. E seng jalo, se, se ka dira gore leloko le latlhegelwe go lebilwe tuelelo ya melato ya lona.
Potso: Ke mang yo o tshwanetseng go tlatsa diforomo tsa WCL ( morago ga WCL 2 )?
Karabo: Monayaditaelo kgotsa moemedi wa gagwe motho yo o lebaganeng le diboto mo seemong sa diteišene
Potso: Go diragala eng fa ke sa dumalane le Kgobalo ya fa Tirong?
Karabo: Modiri a ka ikuela kgotsa a tsenya ngongorego. Bosupi jo bošwa bo ka tlhagisiwa. Lephata la Meputso le ka boniwa go tshwaela.
Go thata go tsaya ditswetso ka mogala fa motho a sena ditokomane tsotlhe. Ka jalo, go atlanegisiwa gore diboto tsa dikgobalo/PTSD di konosediwe gape di fetisediwe kwa Ntlokgolong go swediwa. Dintlha tse di fa godimo ke dikao tse di mmalwa fela. Molato mongwe le mongwe o tlile go atlholwa go ikaegilwe ka bosupi le dipegelo tsa boitekanelo.
<fn>tsn_Article_National Language Services_LENAANE LA DITENG.txt</fn>
LENAANE LA DITENG
MATSENO ...
MAITLHOMO ...
POPEGOTHEO LE DITIRO TSA LEFAPHA LA KGWEBO
LE MADIRELO ...
TSHEDIMOSETSO KA BOPHARA KA GA LEFAPHA LA
DTI...
MAITLHOMO MAGOLO, MAIKAELELO A LENANEO GAMMOGO LE
DIPHITLHELELO TSE DI KA LEKANYEDIWANG ...
POPEGOTHEO YA LEFAPHA ...
DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO LE BATLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO ...
MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO ...
DIATERESE ...
Diaterese tsa Poso ...
Aterese ya Mmila ...
TIKWATIKWE YA LEFAPHA LA KGWEBO LE MADIRELO
YA ...
DITLHOGO LE DIKAROLO TSA TSHEDIMOSETSO...
DIKAROLO TSA TSHEDIMOSETSO MO LEFAPHENG LA KGWEBO
LE MADIRELO ...
LENAANE LA MELAO E E TSAMAISIWANG KE LEFAPHA LA
KGWEBO LE MADIRELO...
Ditheo tsa kgwebo, Bong le Tsamaiso ...
Kgwebisano e e sa gobeleleng, kgaisano le Tshireletso ya Badiri...
Di-indaseteri tse di laolwang ...
KGWEBISANO LE DINAGA DI SELE ...
Seemo...
Tlhabololo le Patlisiso ...
TSHIRELETSO YA DITHOTO TSA BOTLHE ...
DITIRELO...
TSAMAISO YA KGWEBISANO YA BODITŠHABATŠHABA
Paakanyo ya kelotefo le phokoletso...
Taolo ya Thomeloteng le Thomelontle...
DIKWADISO LE DITLHATLHOBO...
Kwadiso ya ditlamo le dithoto tsa botlhale ...
Dipatlisiso le Ditlhatlhobo...
TSHEDIMOSETSO, KGAKOLOLO LE KGOKAGANYO ...
Peeletso ya dinaga di sele...
Kgwebopotlana ...
Patlisiso ya Saense ...
Thulaganyo ya Boleng ...
Kgwebisano ya dinaga di sele ...
Ditshwanelo tsa Badirisi ...
TŠHELETE YA DITHOTLOETSO LE TLHABOLOLO ...
Tshegetso ya Peeletso ...
Tlhabololo ya dikgwebopotlana ...
Go oketsa bokgoni jwa kgaisano ...
Boitlhamelo le Thekenoloji ...
Thuso ya Thomelontle...
TSHEDIMOSETSO KA KAKARETSO E E KA FITLHELELWANG (KA WEBSITE YA DTI) ...
GO BEELETSA ...
Goreng o tshwanetse go beeletsa mo Aforika
Borwa...
Tikologo ya Taolo ...
Go nna le go dira mo Aforika Borwa ...
THUSO YA THOMELONTLE ...
Tsela ya go dira kgwebo mo Aforika Borwa ...
GO SIMOLOLA KGWEBO...
Tsela ya go simolola kgwebo...
Go tsamaisa kgwebo...
Tshegetso ya kgwebo ...
GO GODISA KGWEBO ...
Tsela ya go godisa kgwebo ...
Go tsamaisa kgwebo ...
Tshegetso ya kgwebo ...
THOMELONTLE ...
Ithute go romela ntle ...
Ikwadise jaaka moromelantle ...
Dithotloetso tsa thomelontle ...
Phitlhelelo ya mebaraka ya dinaga di sele ...
Mekgatlho ya thomelontle ...
DIKGWEBO TSE DIKGOLO ...
Tikologo ya Taolo ya Aforika Borwa ...
Kwadiso le Thebolo ya tetla? ...
Dithotloetso ...
DIKAMANO LE LEFAPHA LA KGWEBO LE MADIRELO..
Boitekanelo jwa Badirisi ba Aforika Borwa ...
Ditshwanelo tsa Badirisi ...
Paakanyo ...
Ditheo tsa ngongorego tsa badirisi ...
IKONOMI YA AFORIKA BORWA ...
Bogolo ...
Kgolo ...
Maphata ...
Kgwebo ...
Peeletso le Poloko ...
Ditlhotlhwa ...
Go thapa ...
Go tlhoka tekatekano ...
Matshwao a ikonomi ...
Ditlamelo ...
LEFAPHA LA KGWEBO LE MADIRELO ...
Tshekatsheka ka kakaretso ya Lefapha la kgwebo le
Madirelo ...
Banni le seabe ba bagolo ba Ikonomi ...
MANANEO ...
Popegotheo ya setheo ...
Batho ba rona ...
Dikgang tsa katlego tsa Lefapha la kgwebo le Madirelo
Pegelo ya Ngwaga le Ngwaga ya Lefapha la Kgwebo le
Madirelo ...
DIKAMANO LE LEFAPHA LA KGWEBO LE MADIRELO
Setlhopa sa Ditheo tsa Lefapha la Kgwebo le Madirelo
DITHUSO ...
Ditumelano tsa Kgwebisano ya Boditšhabatšhaba
Tsamaiso ya Kgwebisano ya Boditšhabatšhaba...
Peomolao le Melawana ...
Dikwadiso le Ditlhatlhobo ...
Tshedimosetso, kgakololo le Kgokaganyo...
Tšhelete ya Dithotloetso le Tlhabololo...
Mananeo...
Pholesi, Melawana le Kgwebisano ya
Boditšhabatšhaba ...
Dintlha tsa Tshwaelo...
Tlhabololo...
DIKGANG LE DITIRAGALO...
DITIRAGALO TSA LEFAPHA LA KGWEBO LE MADIRELO...
DIPHASALATSO...
DIPOTSO TSA PALAMENTE...
DIPUO...
DIKGOLOLO TSA BOBEGAKGANG...
DIKOPANO TSA TSHEDIMOSETSO TSA BOBEGAKGANG..
THULAGANYO YA GO DIRA KOPO...
THULAGANYO...
DITUELO...
Tuelo malebana le ditheo tsa Setšhaba...
THEBOLO / GO GANWA GA DIKOPO ...
Go ganwa ga kopo...
BOIKUELO...
KAEDI YA KOMIŠENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO
SEABE SA BA BA NANG LE KGATLHEGO ...
DIMAMETLELELO ...
FOROMO A ...
FOROMO B...
MATSENO
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, wa bo2 wa 2000 ("Molao") o tsentswe tirisong ka la 9 Mopitlwe 2001, ka go dira jalo, o diragatsa tshwanelo ya molaotheo ya phitlhelelo ya tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke setheo sengwe le sengwe sa setšhaba gongwe sa poraefete fa tshedimosetso eo e tlhokega go tsweletsa gongwe go sireletsa ditshwanelo dingwe. Mo mabakeng a go dirwang kopo go ya ka Molao, setheo se kopo e dirilweng kwa go sona se patelesega go golola tshedimosetso ntle le fela mo mabakeng a mo go ona Molao o itlhalosang sentle gore tshedimosetso eo e ka seke gongwe ga e a tshwanela go gololwa.
Molao o tlhagisitse dintlha tse go tlhokegang gore di salwe morago fa go dirwa kopo ya go nna jalo. Maitlhomo a manyuale ono ke go tsweletsa setso sa go direla dilo mo pontsheng le go bontsha go rwala maikarabelo mo Lefapheng la Kgwebo le Madirelo ("dti") ka go diragatsa tshwanelo ya tshedimosetso e e tlhokegang go tsweletsa le go sireletsa ditshwanelo tsa batho gongwe ditlamo. Gore go tswelediwe tsamaiso e e bokgoni ya ditheo tsa setšhaba, go botlhokwa gore go netefadiwe gore batho botlhe ba tlametswe ka bokgoni le thuto e e tlhokegang go tlhaloganya ditshwanelo tsa bona go lebeletswe Molao ono.
Legale, Karolo 9 ya Molao, e lemosa gore tshwanelo eo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e ka seke ya tlogelwa fela e sena tekanyetso mme e tshwanetse go nna le ditekanyetso tse di rileng, go akarediwa, mme go sa lebelelwa fela:
Ditekanyetso tse maitlhomo a tsona e leng go sireletsa bosephiri ka mokgwa o o amogelesegang;
Bosephiri jwa kgwebo; le
Puso e e bokgoni, e le kgono mme e siame; le
Ka mokgwa o o lereng tekatekano ma gareng ga tshwanelo eo le ditshwanelo tse dingwe fela, go akarediwa ditshwanelo tse di fitlhelwang mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo o o mo Molaotheong.
Karolo 14 ya Molao e pateletsa ditheo tsa setšhaba go rulaganya Manyuale o o tla thusang motho go bona phitlhelelo ya tshedimosetso e e tshotsweng ke setheo sa setšhaba mme e tlhalosa ditlhokegodinnye tse manyuale o tshwanetseng go di ikobela.
Le gale, Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlhalositse gore le tla leka go direla dilo mo pontsheng gammogo le go tlamela tshedimosetso ka kgololosego go bagwebi, badirisi le setšhaba ka kakaretso ka go dirisa diphasalatso tsa Lefapha, dikitsiso, website gammogo le tikwatikwe ya tshedimosetso.
MAITLHOMO
Manyuale ono o ikaelela go tlamela mokopi yo o diragatsang Molao, ka dintlha tse di tlhokegang tsa kgolagano, gammogo le thulaganyo ya go fitlhelela tshedimosetso e e rileng mo Lefapheng la Kgwebo le Madirelo.
Gape manyuale ono o ikaelela go tlamela mokopi ka tshedimosetso e e bonalang malebana le popegotheo, ditiro, ditirelo le tshupane ya tshedimosetso ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo go kgontsha mokopi go supa kgonagalo ya gore tshedimosetso e a e tlhokang e ka fitlhelwa kae.
Gape manyuale ono o tlamela ka diforomo tse di tlhokegang gammogo le tšhelete e e tshwanetseng go lefiwa fa go kopiwa tshedimosetso.
POPEGOTHEO LE DITIRO TSA LEFAPHA LA KGWEBO LE MADIRELO
Tshedimosetso ka bophara ka ga Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Maikaelelo a Lefapha la Kgwebo le Madirelo ke go etelela pele le go gokaganya phitlhelelo ya tiragalo ya ikonomi e e tswelelang gammogo le tiro go MaAforika Borwa otlhe ka go dirisa dipeeletso tse di kwa godimo, phitlhelelo e e oketsegileng ya ditlhagiswa tsa Aforika Borwa kwa mebarakeng ya boditšhabatšhaba, gammogo le go tlhama mmaraka o o sa gobeleleng, o o letlang kgaisano mme o le bokgoni o o ka dirisiwang ke dikgwebo tsa selegae le tse di tswang kwa ntle gammogo le badirisi. Ka mokgwa ono, Lefapha la Kgwebo le Madirelo le ikaelela go nna le seabe mo go beyeng ikonomi ya Aforika Borwa mo tseleng ya kgolo e e bonako le e e kgaoganwang.
Maitlhomo magolo, maikaelelo a lenaneo gammogo le diphitlhelelo tse di ka lekanyediwang
Lefapha la Kgwebo le Madirelo le na le Maitlhomo a diphitlhelelo a le robedi:
Go tlhama lephata le le kopaneng le le tswelelang pele la go dira dithoto le le tla ngokelang palo e e oketsegileng ya ya ditshono tse di tla tswelelang tsa ikonomi tse di ka fitlhelelwang ke baagi botlhe ba Aforika Borwa go ralala ikonomi.
Go godisa bogolo jwa mmaraka wa dithoto le ditirelo tsa Aforika Borwa.
Go tsweletsa gore go nne le ditlhagiswa tsa mefuta e e farologaneng tse di romelwang ntle go tswa mo Aforika Borwa.
Go tsweletsa gore go nne le seelo se se kwa godimo sa dipeeletso tsa tlhamalalo tsa boditšhabatšhaba le tsa selegae.
Go dira gore go nne le mmaraka o o sa gobeleleng, o o letlang kgaisano mme o le bokgoni mo Aforika Borwa o o ka dirisiwang ke dikgwebo tsa selegae le tsa boditšhabatšhaba gammogo le badirisi.
Go tlamela ka ditshono tsa go maatlafatsa maemo a ikonomi a batho ba ba tlhokileng ditshono mo pakeng e e fetileng gammogo le go tlamela ka dikgato tsa tshegetso go ba kgontsha go dirisa ditshono tseno.
Go nna le seabe mo tlhabololong ya ikonomi ya dikgaolo tsa Aforika Borwa, gammogo le tsa kgaolo ya Mokgatlho wa Tlhabololo ya Borwa jwa Aforika (SADC), Le Aforika ka kakaretso.
Go tsweletsa bokgoni le kgono ya thulaganyo ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Popegotheo ya Lefapha
Lefapha la Kgwebo le Madirelo le rulagantswe ka:
Dikarolo tse di nayang bokgoni, tse di tlamelang ka ditirelo tsa tshegetso ya ditheo go dikarolo tsa ditiro tsa ka gale.
Dikarolo tsa go tlhama pholesi, tse di lebeletseng go tlhama seemo se se siameng go gaisa mo ikonoming.
Dikarolo tsa go tlamela ka ditirelo, tse di amanang ka tlhamalalo le dikgwebo le badirisi ka ditlhagiswa le ditirelo.
Karolo ya Papatso, e maikarabelo a yona e leng go tshwaya le go bapatsa ditlhagiswa tsotlhe (mananeo le dithuso) tsa Lefapha la Kgwebo le Madirelo le go netefatsa gore dikgwebo le badirisi ba selegae ba tlhaloganya ditshwanelo tsa bona tsa ikonomi.
POPEGOTHEO E E KWA GODIMO
Tona
Motlatsa Tona
Mokaedi-Kakaretso
Motlhankedi Mogolo wa Tsamaiso
Lolea
Thulaganyo ya Tshegetso Papatso le Tlhabololo ya Ikonomi
TEO - Mokgatlho wa Bagwebi CCRD- Karolo ya Taolo ya Badirisi le Ditheo
EIDD - Karolo ya Kgwebo le tlhabololo ya TISA - Kgwebo le Dipeeletso tsa Aforika
Maitlhomo a Lefapha la Kgwebo le Madirelo a tswelediwa ka mananeo a a latelang:
LENANEO
MAIKAELELO
DIKAROLO TSA KGONTSHO LE PAPATSO
Yuniti ya Botsamaisi Khuduthamaga
Go tlamela lefapha le ditheo tse dingwe tse di amanang le lona ka ketapele e e botlhale le tshegetso ya lojisitiki go kgontsha gore go tsenngwe tirisong thomo ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo ka katlego
Go baya Lefapha la Kgwebo le Madirelo mo seemong se se le tlhalosang jaaka lentswe la ketapele mo mererong ya ikonomi mme ka go dira jalo le bone balekane ba ba botlhokwa ba ba ka tshegetsang maitlhomo a Lefapha.
Thulaganyo ya Ditlhopa le Ditirelo tsa Tshegetso
Go tlamela ka ditirelo tsa ditheo le tshegetso ya tsamaiso ka sebopego sa Thekenoloji ya Tshedimosetso, Badiri, Ditlamelo, le Ditirelo tsa Ditšhelete.
Papatso
Go oketsa le go atolosa temogo le phitlhelelo ya ditlhagiswa le ditirelo tsa Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
DIKAROLO TSA GO TLHAMA PHOLESI
Tlhabololo ya Kgwebo le Ikonomi Boditšhabatšhaba
Go oketsa kgonagalo ya gore diromelwantle tsa Aforika Borwa di nne le phitlhelelo ya mebaraka ka go buisanela ditumelano tsa kgwebo tsa boditšhabatšhaba go kobilwe tikologo ya kgwebo ya boditšhabatšhaba gammogo le go tlhama le go tsamaisa seelo sa ditlhotlhwa sa Aforika Borwa
Tlhabololo ya Bogwebi le Madirelo
Go tshegetsa go tlhamiwa ga dipholesi le maano a a ikaelelang go aga sešwa ikonomi ya Aforika Borwa ka go oketsa maatlafatso a Batho ba ba neng ba timilwe Ditshono mo nakong e e fetileng, go tshegetsa tlhabololo ya bogwebi, gammogo le go oketsa koketso-boleng le kgaisano ya ikonomi
Taolo ya Badirisi le Ditheo
Go tlamela ka seemo sa taolo ya kgwebo se se tsweletsang mebaraka e e nang le kgaisano, e sa gobelele, e le bokgoni mme e le mo pontsheng go baagi botlhe ba ba mo ikonoming ka go sekaseka gangwe le gape pholesi le peomolao, gammogo le go tsweletsa go ikobela melawana ka thuto le tiragatso e e bokgoni.
DIKAROLO TSA TLAMELO KA DITIRELO
Lekala la Kgwebo le Dipeeletso la Aforika Borwa
Go rotloetsa dipeeletso mo Aforika Borwa mme le ikaelela go tlhabolola bokgoni jwa Aforika Borwa jwa go romela dithoto kwa ntle kwa mebarakeng e e farologaneng gammogo le go tlamela ka ponelopele ya botlhokwa ya kgodiso ya maphata le go dira seemo sa boleng mo ikonoming
Setlamo sa Bogwebi
Go tsweletsa go agiwa sešwa ga ikonomi ya Aforika Borwa ka go tlamela ka dithotloetso tsa dipeeletso mo dikagong, tlhabololo ya badiri, go dirwa ga dilo ka mokgwa o o kopaneng gammogo le ditiragalo tse di maleba, tlhabololo ya dikgwebopotlana, dikgaolo tse di rileng, thekenoloji le boitlhamelo.
DINTLHA TSA KGOLAGANO TSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO LE BATLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
Motlhankedi wa Tshedimosetso
Mokaedi-Kakaretso: Ngaka A Ruiters Mogala: +27 12 310 9479
Fekese: +27 12 322 2951
KAROLO
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
MOGALA
FEKESE
ATERESE YA POSO YA E
Yuniti ya Botsamaisi Khuduthamaga
Tshegetso ya Ditlhopa le Ditirelo tsa Tshegetso
Motlhankedi-mogolo wa Ditšhelete - X Ncame
Kgwebo ya Boditšhabatšhaba le Tlhabololo ya Ikonomi
P Matlala
Tlhabololo ya Bogwebi le Madirelo
Taolo ya Badirisi le Ditheo
Setlamo sa Bogwebi
Lekala la Kgwebo le Dipeeletso
Diaterese
Aterese ya Poso
Motlhankedi wa Tshedimosetso
Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Kgetsi ya Poraefete X84
Tshwane
Aterese ya Mmila
Motlhankedi wa Tshedimosetso
Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Tshwane
Tikwatikwe ya Tshedimosetso ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo
DITLHOGO LE DIKAROLO TSA TSHEDIMOSETSO
Dikarolo tsa Tshedimosetso mo Lefapheng la Kgwebo le Madirelo
Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tshola dikarolo tse di latelang tsa tshedimosetso:
Tshedimosetso ya ditlamo (sekai, mokaedi, motsholadišere, aterese ya setlamo, jalo le jalo)
Dipatente le tshedimosetso ya matshwaokgwebo (a bosetšhaba le boditšhabatšhaba)
Ditumelano tsa kgwebisano (magareng ga Aforika Borwa le dinaga tsa boditšhabatšhaba gammogo le ditlamo tse dingwe)
Tshedimosetso ka ga dithotloetso (Tshedimosetso ka dithotloetso tsa tirisano le tse di emeng)
Tshedimosetso ka ga Ditumelelo (ditumelelo tse di rebolwang ke ditumelelo tsa thomelontle/ thomeloteng gammogo le ditumelelo tsa go gweba ka ditlhagiswa tse di laolwang ka fa tlase ga Molao wa Tse di sa Ateng)
Dituelo tsa thomeloteng le thomelontle (dituelo tsa ga jaana le tsa maloba tsa ditlhagiswa tsa diromelwateng le diromelwantle)
Tshedimosetso ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo le Tsamaiso ya Dikarolo (tshedimosetso ya ditiragalo, maano a kgwebo, ditekanyetsokabo, pholesi le dithulaganyo)
Tshedimosetso ya tsamaiso ya Kgokagano (dikamano, bagakolodi, ditlhagiswa/ dithebolo)
Banna le seabe (mafapha a mangwe a puso, mekgatlho e e nang le dikgatlhego, e ka nna tsa tsamaiso gongwe tsa ditšhelete mo Lefapheng la Kgwebo le Madirelo, mong wa bannaleseabe/ badirisi, tshedimosetso ka ga dikamano)
Tsamaiso ya ditšhelete le Badiri (sekai, direkoto tsa palotlotlo le badiri)
Tshedimosetso ya baetleetsi (ba ditšhelete, tsamaiso ya dikgolagano, seemo/ tsamaiso ya lenaneo)
Tshedimosetlo ya batlamedi ba ditirelo (tshedimosetso ka ga batlamedi ba ditirelo ba Lefapha la Kgwebo le Madirelo)
Ditlhagiso le makwalo a a yang gongwe a tswa kwa palamenteng
Tsamaiso ya mananeo le diporojeke
Tshedimosetso ya taolo Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tsamaisa kgwebo e e namileng - le madirelo - Melao e e maleba, melawana le dipholesi, gammogo le direkoto tsa dikgetse tsa semolao tse di malebana le merero ya kgwebo le madirelo tsa ditiragalo tsa selegae le tsa boditšhabatšhaba.
Molao (molao wa boditšhabatšhaba, patlisiso ya dikgetse)
Patlisiso le tlhatlhobo (setlamo, setlhagiswa, thotloetso, dingongorego tsa badirisi, dingongorego tsa kgotlhelo)
Dipholesi tsa kgwebo le madirelo (tshedimosetso ya pholesi e e tsamaisang ditiro le go tsereganya ga Lefapha la Kgwebo le Madirelo.)
Manaane a Melao e e tsamaisiwang ke Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Ditheo tsa Kgwebo, Bong le Tsamaiso
Molao wa Dikgwebo wa 1991: Maikaelelo a Molao ono ke go phimola gongwe go baakanya melao mengwe e e malebana le go rebolwa ga dilaesense le go tswelediwa ga dikgwebo, le diura tsa mabentlele, gammogo le go dira ditlamelo dingwe tse dintšhwa tse di malebana lel go rebolwa ga dilaesense tseo le go tswelediwa ga dikgwebo, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa Dikoporasi tse di Tswaletsweng wa bo69 wa 1984: Maikaelelo a Molao ke go tlamela gore ka tshedimosetso, kwadiso, go kopanngwa, tsamaiso, taolo le go phatlhaladiwa ga dikoporasi tse di tswaletsweng.
Molao wa Ditlamo wa bo61 wa 1973: Maikaelelo a Molao ke go kopanya le go baakanya molao o o malebana le ditlamo, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e malebana le tseo.
Molao wa Taolo ya Dithoto tse di aroganwang ka nako wa bo75 wa 1983: Maikaelelo a Molao ono ke go laola go amogiwa ga dikgatlhegelo tsa karogano ya dithoto ka nako tse di tsamaisiwang ke dikema tsa dithoto tsa karoganyo ya dithoto ka nako; gammogo le go dira tlamelo ya merero e e malebana le tseo.
Molao wa Tshireletso ya Kgwebo wa bo 99 wa 1978: Maikaelelo a Molao ke go lekanyetsa go tsenngwa tirisong mo Repaboliking ga dikatlholo dingwe tsa dinaga tse di kwa ntle, ditaelo, dikaelo, kabelo ya dikganetsano gammogo le makwalo a dikopo, gammogo le go thibela go tlhagisiwa ga tshedimosetso e e malebana le dikgwebo e le go ikobela ditaelo, dikaelo gongwe makwalo a kopa go tswa kwa dinageng di sele, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa Thulaganyosešwa ya Melao ya Ditheo wa bo45 wa 1996: Maikaelelo a Molao ke go dira tlamelo ya gore melao mengwe ya ditheo e tla diragadiwa go ralala Repaboliki, le go phimola melao mengwe ya ditheo. Gape o dira tlamelo ya go kopanngwa ga dikoporasi dingwe tse di tswaletsweng tse di ntseng di amogetswe jalo gammogo le merero e e amanang le tseo.
Molao wa Taolo ya Diboloko tsa Dišere wa bo59 wa 1980: Maikaelelo a Molao ono ke go laola tiro ya dikema tsa diboloko tsa dišere, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Kgwebo e e sa gobeleleng, Kgaisano le Tshireletso ya Badirisi
Molao wa Kgaisano wa bo89 wa 1998: Maikaelelo a Molao ono ke go dira tlamelo ya go tlhamiwa ga Komišene ya Kgaisano e maikarabelo a yona e leng dipatlisiso, taolo le tshekatsheko ya ditiragatso tse di kganelang, tiriso e e botlhaswa ya maemo a a gatelelang, gammogo le go kopanngwa ga ditlamo. Gape go lebelelwa ga go tlhamiwa ga Kgotla ya Kgaisano e maikarabelo a yona e leng go atlhola merero e e jalo, gammogo le go tlhamiwa ga Kgotlatshekelo ya Boikuelo ya Kgaisano.
Molao wa Paakanyo ya Bobedi wa Kgaisano wa bo39 wa 2000: Maikaelelo a Molao ke go baakanya Molao wa Kgaisano wa 1998, gore go tlhalosiwe mareo mangwe, go baakanya ditlhaloso tse dingwe gammogo le go phimola tlhaloso.
Molao wa Merero ya Badirisi (Ditiro tsa kgwebo tse di gobelelang) wa bo71 wa 1988: Maikaelelo a Molao ono ke go dira tlamelo ya thibelo kgotsa taolo ya ditiro dingwe tsa kgwebo.
Molao wa Ditumelano tsa theko ka molato wa bo75 wa 1980: Maikaelelo a Molao ke go sireletsa badirisi ba ba rekang dithoto ka khiro, thekokhiro gongwe ka molato gammogo le ditirelo dingwe ka molato.
Molao wa tlhakolothoto (Go tlhamiwa ga Maitlamo) wa bo39 wa 1951: Maikaelelo a Molao ke go tlamela ka tlhakolo ya mafatshe le go bonwa ga tshwanelo ya go dirisa lefatshe nakwana.
Molao wa Theko ya Ditlamelo tsa Bosetšhaba wa bo89 wa 1970: Maikaelelo a Molao ono ke go maatlafatsa Tona ya Merero ya Ikonomi go dira, tlhagisa, bona, hira gongwe go romela teng dithoto.
Molao wa Thekiso le Merero ya Ditirelo wa bo25 wa 1964: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya taolo ya theko ya dithoto gammogo le tlamelo ka ditirelo gammogo le merero e mengwe e e malebana le tseo.
Madirelo a a laolwang
Molao wa Merero ya Kgwebo ka dikago le mafatshe wa bo112 wa 1976: Maikemisetso a Molao ono ke go sireletsa badirisi ba ba rekang gongwe ba rekisa dithoto ka barekisi ba dikago le mafatshe.
Molao wa Sekema sa Tlhabololo ya Matlo a Batho ba ba Rotseng tiro wa bo65 wa 1988: Maikemisetso a Molao ke go laola kamogo ya dithoto tse di riling mo dikemeng tsa tlhabololo ya matlo a batho ba ba rotseng tiro, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa kopanyo ya Melao ya Botšhonisi wa bo57 wa 1996: Maikemisetso a Molao ono ke go atolosa tiriso ya Molao wa Botšhonisi wa 1968, go ya kwa mafelong a a fitlhelwang mo dinageng tsa bosetšhaba gammogo le dinaga tse dinaga dingwe tsa maloba gammogo le dinaga tse di ipusang.
Molao wa Nnotagi wa bo27 wa 1989: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya taolo ya thekiso ya nnotagi, gammogo le mabaka a a amanang le tseo.
Molao wa Lottery wa bo57 wa 1997: Maikemisetso a Molao ke go laola le go thibela di-lottery le mafelo a go betšha a metshameko; go tlhama Boto ya Bosetšhaba ya Lottery le, go latela seno, go baakanya Molao wa Dikantoro tsa Poso wa 1958, Molao wa Metshameko ya go iteka lesego wa 1965, le Molao wa Metshameko ya go iteka lesego wa 1982 (Ciskei), le go phimola Molao wa Lottery ya Mmuso wa 1984 (Ciskei) gammogo le Molao wa Lottery wa 1989 (Transkei) gammogo le go dira tlamela ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa Melawana ya Dikago tsa Bosetšhaba le Seemo sa Dikago wa bo103 wa 1977: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya tsweletso ya gore go nne le go tshwana mo molaong o o malebana le go agiwa ga dikago mo mafelong a a mo taolong ya makgotlataolo a selegae, gammogo le go rebola seemo se se tshwanetseng go diriswa mo dikagong, gammogo le merero e mengwe e e amanang le tseo.
Molao wa Bosetšhaba wa go Iteka lesego (National Gambling Act) wa bo33 wa 1966: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya taolo le kgokaganyo ya merero mengwe e e malebana le dikhasino, go tshameka metshameko ya go iteka lesego le go betšha, mme mo mabakeng ao, go dira tlamelo ya tsweletsa melao le dithulaganyo tse di tshwanang tse di tla dirisiwang ka kakaretso go ralala Repaboliki; mme gape, go dira tlamelo ya go tlhamiwa ga Boto ya Bosetšhaba ya Go iteka Lesego, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa Go se oketse Dibetsa tse di bolayang ka Mogoso wa bo87 wa 1993: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya taolo ya dibetsa tse di bolayang ka mogoso, gammogo le go tlhamiwa ga Khansele e e tla laolang le go tsamaisa merero e e malebana le ntsifatso ya dibetsa tsa go nna jalo mo Repaboliking, mme le gape go lebelela maitlhomo le ditiro tsa yona, gammogo le go rebola mokgwa o e tshwanetseng go tsamaisiwa le go laolwa ka ona, le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa Merero ya Lefaufau wa bo84 wa 1993: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya go tlhamiwa ga Khansele e e tla tsamaisang le go laola merero mengwe ya lefaufau mo Repaboliking, gammogo le go lebelela maitlhomo le ditiro tsa yona, gammogo le go rebola mokgwa o e tshwanetseng go tsamaisiwa le go laolwa ka ona.
Molao wa Sukiri wa bo9 wa 1978: Maikemisetso a Molao ke go kopanya le go baakanya melao e e malebana le indaseteri ya sukiri gammogo le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa Botšhonisa wa bo73 wa 1968: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya tekanyetso le gore go tlhagisiwe mo phatlhalatseng dinamane tse di lefisiwang mo dikadimong tsa ditšhelete, ditheko tsa molato gammogo le dikiriso gammogo le merero e e amanang le tseo, gammogo le go phimola Molao wa Botšhonisa wa 1926.
Kgwebisano le dinaga di sele
Molao wa Boto ya Ditefiso le Kgwebisano wa bo107 wa 1986: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya go tlhamiwa ga Boto ya Ditefiso le Kgwebisano le merero e e amanang le tseo.
Molao wa Tumelano e e ka ga Bogakolodi mo Thekisong ya Boditšhabatšhaba ya Dithoto wa bo4 wa 1986: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya tiriso ya Tumelano e e ka ga Bogakolodi mo Thekisong ya Boditšhabatšhaba ya Dithoto, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa Thomelontle ka Molao le go tlamela gape ka Inšorense ya Dipeeletso tsa kwa Dinageng di sele wa bo78 wa 1957: Maikemisetso a Molao ke go tsweletsa kgwebisano le dinaga tse di kwa ntle ga Repaboliki ka go dira tlamelo ya go tlamela gape ka inšorense ya Puso ya Repaboliki ka dikonteraka tsa inšorense e e malebana le dithulaganyo tsa thomelontle, dipeeletso le dikadimo gongwe ditlamelo tse di tshwanang le tseo tse di amanang le dithulaganyo tseo.
Molao wa Taolo ya Thomeloteng le Thomelontle wa bo45 wa 1963: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya taolo ya thomeloteng le thomelontle, go baakanngwa ga Molao wa Tsweletso ya Dikgato tsa Ntwa wa 1956, gammogo le merero e mengwe e e maleba.
Molao wa Tumelano ya Boditšhabatšhaba wa Diduti tse di Babalesegileng wa bo11 wa 1985: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya go tsenngwa tirisong mo Repaboliking ga Tumelano ya Boditšhabatšhaba ya Diduti tse di Babalesegileng, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e golaganang le tseo.
Seemo
Molao wa Diyuniti tsa Tekanyetso le Seemo sa Tekanyetso sa Bosetšhaba wa bo76 wa 1973: Molao o dira tlamelo ya go itsesewe ka thulaganyo le go tsenngwa tirisong mo Repaboliking ga diyuniti tsa tekanyetso tsa Thulaganyo ya Boditšhabatšhaba ya Diyuniti gammogo le diyuniti dingwe tsa tekanyetso. Gape e dira tlamelo ya go rebolwa ga seemo sa bosetšhaba sa tekanyetso gammogo le merero mengwe fela e e golaganang le tseo.
Molao wa Seemo wa bo29 wa 1993: Molao o dira tlamelo ya tsweletso le tlhokomelo ya tlhomamiso ya seemo le boleng malebana le dilwana gammogo le tlamelo ka ditirelo.
Molao wa thuto ya Metoroloji wa Kgwebo wa bo77 wa 1973: Maikemisetso a Molao ke go kopanya le go baakanya molao o o malebana le metoroloji wa kgwebo.
Tlhabololo le Dipatlisiso
Molao wa Tlhabololo ya Madirelo wa bo22 wa 1940: Maikemisetso a Molao ke go tlhama setheo se maitlhomo a sona e tla nnang go tsweletsa go tlhamiwa ga madirelo a mantšhwa le dikgwebo tsa madirelo gammogo le tlhabololo ya madirelo le dikgwebo tsa madirelo tse di setseng di le gona, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseno.
Molao wa Tlhabololo ya Ditlhamo: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya tsweletso le go ngoka dikgatlhego tsa setšhaba malebana le dithibololo dingwe, ditlhamo le ditokafatso mme ka ntlha ya seo, go tlhamiwe Setheo sa Tlhabololo ya Ditlhamo sa Aforika Borwa gammogo le go rebola dithata le ditiro tsa sona gammogo le mokgwa o se tla tsamaisiwang le go laolwa ka ona, gammogo le merero e mengwe e e golaganeng le tseo.
Molao wa Tlhabololo ya Go itirela (manufacturing) wa bo187 wa 1993: Maikemisetso a Molao ke go tlhama Boto ya Tlhabololo ya Go itirela, le go dira tlamelo ya go tlhamiwa ga mananeo a tlhabololo ya go itirela, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e manang le tseo.
Molao wa Letlole la Bosetšhaba la Maatlafatso wa bo105 wa 1998: Maikemisetso a Molao ke go tlhama terasete e e tla godisang le go gokaganya gore batho ba ba tlhokileng ditshono mo nakong e e fetileng ba kgone go nna le dithoto tse di dirang letseno.
Molao wa Bosetšhaba wa Dikgwebopotlana wa bo102 wa 1996: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya go tlhamiwa ga Khansele ya Bosetšhaba ya Dikgwebopotlana gammogo le Setlamo sa Bogakolodi sa Tsweletso ya Dikgwebo sa Ntsika. O dira gape tlamelo ya kaedi go ditheo tsa Mmuso gore di kgone go tsweletsa dikgwebopotlana mo Repaboliking, mme gape o dira tlamelo ya merero e e amanang le tseo.
Molao wa Khansele ya Dipatlisiso tsa Saense wa bo46 wa 1988: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya go tswelela go nna teng ga Khansele ya Dipatlisiso tsa Saense le Madirelo gammogo le go tsamaisiwa ga yona ke Boto, gammogo le merero mengwe fela e e golaganeng le tseo.
Tshireletso ya Dithoto tsa Botlhale/ Tlhaloganyo
Molao wa Tetlokhopi ya 'Vlaglied' wa 1974 (go tswa go CCRD): Molao ono o rebolela tiro ya bokwadi ya ga Cornelius Jakob Langenhoven ya setlhogo sa Vlaglied go Mmuso. Molao o sireletsa badirisi jaaka baagi ba Aforika Borwa kgatlhanong le tiriso ya Vlaglied.
Molao wa Maina a Dikgwebo wa bo27 wa 1960: Maikemisetso a Molao ke go tlamela ka taolo ya maina a dikgwebo gammogo le merero e e malebana le tseo.
Molao wa Tetlokhopi wa bo98 wa 1978: Maikemisetso a Molao ke go laola tetlokhopi le go dira tlamelo ya merero e e malebana le tseo.
Molao wa Dithoto tse e seng tsa nnete wa bo37 wa 1997: Maikemisetso a Molao ke go itsese dikgato tse di leng kgatlhanong le kgwebo ka dithoto tse e seng tsa nnete go sireletsa gape beng ba matshwaokgwebo, ditetlokhopi gammogo le matshwao mangwe a a welang ka fa tlase ga Molao wa Matshwao a Dithoto wa 1941, kgatlhanong le tiriso e e seng mo molaong ya dithoto tsa ntlha e e malebana le ditshwanelo tsa bona tsa dithoto tsa botlhale le kgatlhanong le kgololo ya dithoto tsa mofuta oo (tse di bidiwang 'dithoto tse e seng tsa nnete') mo thulaganyong ya kgwebo.
Molao wa Dithadiso (designs) wa bo 195 wa 1993: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya kwadiso ya dithadiso gammogo le merero e e golaganang le tseo.
Molao wa Thulaganyosešwa ya Melao ya Dithoto tsa Botlhale wa b0107 wa 1996: Maikemisetso a Molo ke go dira tlamelo ya go kopanngwa ga ditshwanelo tsa dithoto tsa botlhale tse di fitlhelwang kwa Bophuthatswana, Transkei, Venda le Ciskei gore di tsenngwe mo thulaganyong ya bosetšhaba, gammogo le go atolosetsa peomolao ya ditshwanelo tsa dithoto tsa botlhale mo Aforika Borwa go ralala Repaboliki. Gape o phimola melao e mengwe ya dithoto tsa botlhale gammogo le go dira tlamelo ya merero e e golaganeng le tseo.
Molao wa Matshwao a Dithoto wa bo17 wa 1941: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo malebana le go tshwaiwa ga dithoto gammogo diphuthelo tse dithoto di rekisiwang ka tsona gongwe mo go tsona gammogo le tiriso ya mafoko mangwe le dikano tse di malebana le kgwebo.
Molao wa dipatente wa bo57 wa 1978: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya kwadiso le thebolo ya dipatente tsa tlhamo gammogo le merero e e golaganeng le tseo.
Molao wa Tshireletso ya Badiragatsi wa bo11 wa 1967: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya tshireletso ya badiragatsi ba ditiro tsa bokwadi le botsweretshi.
Molao wa Kwadiso ya Tetlokhopi mo Dibaesekopong wa bo62 wa 1977: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya kwadiso ya tetlokhopi ya dibaesekopo, gammogo le merero e e golaganeng le tseo.
Molao wa Matshwaokgwebo wa bo194 wa 1993: Maikemisetso a Molao ke go dira tlamelo ya kwadiso ya matshwaokgwebo, matshwaokgwebo a tlhomamiso gammogo le matshwaokgwebo a kokoanyo, gammogo le go dira tlamelo ya merero e e malebana le tseo.
Molao wa tiro ya Kgwebo wa b076 wa 1976: Ga jaana Molao ono ga o gona.
Molao wa tiriso e e sa Letliwang ya Dikano wa bo37 wa 1961: Molao o sireletsa badirisi ka go thibela tiriso e e botlhaswa ya dikano tsa Mmuso le ditlhagiso tse di supang tshegetso ya Mmuso ya ditlhagiswa gongwe ditirelo fa go sa rebolwa tshegetso ya go nna jalo.
DITIRELO
Tsamaiso ya Kgwebo ya Boditšhabatšhaba
Paakanyo ya Kelotefo le Phokoletso
Ditifikeiti tsa Lekgetho la Molato la Madirelokhai - Sekema sa Ditifikeiti tsa Lekgetho la Keretiti (SDLK) se itsisitswe ka 1 Moranang 1993 go susumetsa le go rotloetsa badiri ba dikhai le diaparo go gaisana boditšhabatšhaba, kwa ntle ga diketleetso tsa puso. Ke thulaganyo ya go iponela keretiti ya lekgetho go ya ka thomelontle ya ditlhagiswa dingwe tsa dikhai le diaparo mo ngwageng o o rileng.
Tikwatikwe ya kgolagano ya Badirisi ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tla kgona go go thusa ka dipotsiso tse di malebana le seno gammogo le dithotloetso tse dingwe.
Mogala: 0861 843 384
Mogala wa Boditšhabatšhaba: +27 254 9405
Fekese: 0861 843 888
Fekese ya Boditšhabatšhaba: +27 254 9406
Ditifikeiti tse di matshwanedi tsa Thomelontle go ya ka Lenaneo la Tlhabololo ya Indaseteri ya Dikoloi: Maikemisetso a seno ke go tokafatsa bokgoni jwa go gaisana lefatshe ka bophara jwa indaseteri ya go dira dikoloi le dikarolo. Dikopo tsa dikarolo tsa dikoloi di tshwanetse go tlhomamisiwa jaaka diromelwantle tse di matshwanedi gore di nne le tshiamelo ya ditshiamelo go ya ka Lenaneo la Tlhabololo ya Indaseteri ya Dikoloi.
Go botsisa malebana le seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Mogala: +27 428-7748
Fekese: +27 428-7780
Mogala: +27 428-7759
Fekese: +27 428-7780
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Koketsego ya Lekgetho la kwa melelwaneng - Maikemisetso a seno ke tsweletso ya tlhabololo ya ikonomi ka mokgwa o o tswelelang ka tokafatso ya bokgoni jwa go gaisana boditšhabatšhaba gammogo le tiriso ya ditlamelo ka botlalo.
Go botsisa mabapi le seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Mogala: +27 428-7745 Mogala: +27 428-7745
Fekese: +27 428 7777 Fekese: +27 428-7744
Mogala: +27 428-7759 Mogala: +27 428-7745
Fekese: +27 428-7780 Fekese: +27 428-7717
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Phokoletso ya lekgetho la melelwane mo ditlhagisweng tse di sa fitlhelweng mo SACU malebana le go diriwa ga tsona - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka phokoletso ya lekgetho la melelwane mo ditlhagisweng tse di sa fitlhelweng mo SACU malebana le go diriwa. Maikemisetso a seno ke go fokotsa ditsenyo, go goketsa kgonagalo ya go gaisana go ralala lefatshe, gammogo le go tsweletsa ditiro tsa go itirela mo SACU.
Go botsisa ka ga seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Mogala: +27 428-7745 Mogala: +27 428-7745
Fekese: +27 428 7777 Fekese: +27 428-7744
Mogala: +27 428-7759 Mogala: +27 428-7745
Fekese: +27 428-7780 Fekese: +27 428-7717
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Phokotso ya lekgetho la melelwane - Maikemisetso a seno ke go dira gore go nne le phokotso ya ditshenyegelo le go oketsa kgonagalo ya kgaisano go ralala lefatshe.
Go botsisa ka ga seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Mogala: +27 428-7745 Mogala: +27 428-7745
Fekese: +27 428 7777 Fekese: +27 428-7744
Mogala: +27 428-7759 Mogala: +27 428-7745
Fekese: +27 428-7780 Fekese: +27 428-7717
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Go tsewa ga lekgetho la twantsho-tshitlhamololelo le lekgetho la diromelwateng - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamelo indaseteri ya SACU ka tshireletso ka koketso ya seelo sa lekgetho la twantsho-tshitlhamololelo le lekgetho la diromelwateng mo mabakeng a moromelantle gongwe moromelateng a tsayang lekgetho ya twantsho-tshitlhamololelo le la diromelwateng, go kaya gore, mo go nang le tlhokego gongwe motsamao o o sa lekanang wa ditlhotlhwa go latela go tsenngwa tirisong ga lekgetho la go nna jalo.
Go botsisa ka ga seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Rre G Brink Diforomo tsa kopo di bonwa
Mogala: +27 428-7817 go tswa go: Moh J Bodiba
Fekese: +27 428 7736 Mogala: +27 428-7735
Mogala: +27 428-7723
Fekese: +27 428-7736
Mogala: +27 428-7881
Fekese: +27 428-7736
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Dikgato kgatlhanong le go tila lekgetho - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka tshireletso ya indaseteri ya SACU ka go oketsa gongwe go atolosa kelo ya go tsenngwa tirisong ga lekgetho la tshitlhamololelo gongwe la thomeloteng moo go fitlhelwang gore lekgetho la twantsho-tshitlhamololelo gongwe la thomeloteng le tilwa ka ntlha ya karoganyo e e fosagetseng ya kelotefo, go tlopa tlopa le dinaga gongwe ditiro tsa kokoano.
Go botsisa mabapi le seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Rre G Brink Diforomo tsa kopo di bonwa
Mogala: +27 428-7817 go tswa go: Moh J Bodiba
Fekese: +27 428 7736 Mogala: +27 428-7735
Mogala: +27 428-7723
Fekese: +27 428-7736
Mogala: +27 428-7881
Fekese: +27 428-7736
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Dikgato kgatlhanong le tshitlhamololo - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka dipatlisiso tsa twantsho-tshitlhamololelo, tse di tlamelang ka tshireletso go indaseteri ya SACU kgatlhanong le kgwebisano e e gobelelang moo batlhagisi ba dinaga di sele ba romelang ntle ditshwagiswa tsa bona go ya go SACU ka ditlhotlhwa tse di kwa tlase go na le ditlhotlhwa tsa bona tsa selegae tse go rekisiwang ka tsona, mme ka go dira jalo go koafadiwa indaseteri ya SACU.
Go botsisa ka ga seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Rre G Brink Diforomo tsa kopo di bonwa
Mogala: +27 428-7817 go tswa go: Moh J Bodiba
Fekese: +27 428 7736 Mogala: +27 428-7735
Mogala: +27 428-7723
Fekese: +27 428-7736
Mogala: +27 428-7881
Fekese: +27 428-7736
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Dikgato kgatlhanong le dithomelontle tse di etleediwang - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka dipatlisiso tsa lekgetho la diromelwateng, tse di tsweletsang tshireletso ya indaseteri ya SACU kgatlhanong le ditlhagiswa tse di romelwang teng ka ditlhotlhwa tse di etleediwang ke puso ya naga e e romelang ntle, mme ka go dira jalo go koafadiwa indaseteri ya SACU.
Go botsisa ka ga seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Rre G Brink Diforomo tsa kopo di bonwa
Mogala: +27 428-7817 go tswa go: Moh J Bodiba
Fekese: +27 428 7736 Mogala: +27 428-7735
Mogala: +27 428-7723
Fekese: +27 428-7736
Mogala: +27 428-7881
Fekese: +27 428-7736
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Patilisiso ya Tlolomolao ya Molao wa Taolo ya Thomeloteng le Thomelontle - Maikemisetso a seno ke go batlisisa tlolomolao ya Molao, go thopa dithoto tse di rometsweng teng e seng ka fa molaong, dithoto tse di tshwanetseng go romelwa ntle gammogo le go tšhotšhisa batlolamolao.
Go botsisa ka tseno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Mogala: +27 428-7786
Fekese: +27 428-7799
Mogala: +27 428-7788
Fekese: +27 428-7799
Mogala: +27 428-7789
Fekese: +27 428-7799
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Tshekatsheko ya baromedi ba bantšhwa - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka seno gore go seke ga akarediwa baromelantle ba bantšhwa go tswa mo dinageng tse di neng di tshwanela go duela lekgetho la thibelo-tshitlhamololelo le la... Gore ba seke ba duela lekgetho la thibelo-tshitlhamololelo mo mabakeng a mo go ona baromelantle bao ba ka kgonang go supa gore ba ne ba sa romelentle ditlhagiswa tsa go nna jalo kwa dinageng tsa SACU mo pakeng ya ntlha ya dipatlisiso.
Go botsisa ka ga seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Rre G Brink Diforomo tsa kopo di bonwa
Mogala: +27 428-7817 go tswa go: Moh J Bodiba
Fekese: +27 428 7736 Mogala: +27 428-7735
Mogala: +27 428-7723
Fekese: +27 428-7736
Mogala: +27 428-7881
Fekese: +27 428-7736
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Tshekatsheko ya phirimane ya lekgetho le le ntseng le dira sebaka sa dingwaga di le tlhano - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka seno gore le kgone go lemoga gore a lekgetho lengwe la thibelo-tshitlhamololelo gongwe la ... le le ntseng le dira sebaka sa malatsi a le matlhano le tshwanetse go tswelela pele, go kaya gore, go bona gore a ke go tla nna le tswelelo gongwe poeletso ya tshitlhamololelo e e ka gobatsang gongwe diromelwantle tse di etleediwang tse di ka bakang kgobalo fa lekgetho le ka tlosiwa. Maikemisetso a seno ke go dira tlamelo ya tshireletso ya indaseteri ya SACU kgatlhanong le tsweletso kgotsa poeletso ya kgobalo ya tshitlhamololelo gongwe ya dimateriale.
Go botsisa ka ga seno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Rre G Brink Diforomo tsa kopo di bonwa
Mogala: +27 428-7817 go tswa go: Moh J Bodiba
Fekese: +27 428 7736 Mogala: +27 428-7735
Mogala: +27 428-7723
Fekese: +27 428-7736
Mogala: +27 428-7881
Fekese: +27 428-7736
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Taolo ya Tlhomeloteng le Thomelontle
Taolo ya thomelontle - Maikemisetso a seno ke go thusa go oketsa boleng jwa dithoto pele ga di romelwa ntle gammogo le go netefatsa gore go ikobelwa ditlamelo tsa ditumelano tsa boditšhabatšhaba. Thuso eno e thusa gape go tokafatsa taolo ya ntshetsontle ya dithoto tse di tsewang e le tsa togamaano gammogo le dithoto tse di utswitsweng gongwe di tsentswe mo nageng e seng ka fa molaong.
Go botsisa ka tseno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Mogala: +27 428-7786
Fekese: +27 428-7799
Mogala: +27 428-7788
Fekese: +27 428-7799
Mogala: +27 428-7789
Fekese: +27 428-7799
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Taolo ya Thomeloteng - Maikemisetso a seno ke go netefatsa gore dithoto tse di dirisitsweng tse di romelwang teng ga di gobatse indaseteri ya SACU. Thuso eno gape e tokafatsa taolo ya boitekanelo jwa tikologo le mabaka a tshireletso gammogo le go ikobela pabalesego le boleng. Gape go tokafatsa taolo ya maikemisetso a go ikobela melawana ya tikologo.
Go botsisa ka tseno o ka ikgolaganya le batho ba ba latelang:
Mogala: +27 428-7786
Fekese: +27 428-7799
Mogala: +27 428-7788
Fekese: +27 428-7799
Mogala: +27 428-7789
Fekese: +27 428-7799
Diforomo tsa kopo di ka tsewa gongwe go isiwa kwa Yuniting ya Patlisiso ya Kelotefo ya Makgetho a melelwane, Nomoro 1 Tsela ya Ngaka Lategan, Groenkloof, Tshwane, go tloga ka Mosupologo go ya go Labotlhano magareng ga 8:00 le 16:00.
Dikwadiso le Ditlhatlhobo
Kwadiso ya Ditlamo le Dithoto tsa Botlhale
Dikwadiso tsa Ditlamo - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka go rulaganngwa ga ditlamo ka kwadiso go ya ka Molao wa Ditlamo. Seno se akaretsa kwadiso gongwe go kopanngwa ga ditlamo tsa setšhaba le tsa poraefete, go baakanya le go tsenya tshedimosetso e e malebana le ditlamo tse di kwadisitsweng, gammogo le go sireletsa babeeletsi ka go netefatsa gore tiriso ya dithebole e lolame.
Phatlhalatso ya tshedimosetso ya Ditheo - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka tshedimosetso ya ditheo e le mo sebopegong sa dikhopi, dikhopi tse di tlhomamisitsweng, gammogo le phitlhelelo ya banka ya tshedimosetso ya CIPRO e e malebana le mafapha a Mmuso le thekiso ya tshedimosetso e e fitlhelwang ka sebopego sa CD gongwe hard drive. Seno se dira le tlamelo ya tlhomamiso ya tshedimosetso ya molao, le netefatso malebana le tshupo ya ditheo.
Peeletso ya Maina - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka tshireletso ya ditheo ka peeletso ya maina. Tirelo eno e akaretsa go beeletsa leina ka maikaelelo a go kwadisa setlamo gongwe setlamo se se tswaletsweng.
Kwadiso ya Ditshwanelo tsa Dithoto tsa Botlhale, Dipatente le Dithadiso - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka kwadiso ya Ditshwanelo tsa Dithoto tsa Botlhale, go lebeletswe dipatente le dithadiso. Seno se naya tshireletso go batshodi ba Ditshwanelo tsa Dithoto tsa Botlhale gore di se ke tsa dirisiwa ke batho ba bangwe, mme e tlamela ka tshedimosetso ya Dithoto tsa Botlhale go ba ba nang le seabe.
Kwadiso ya Matshwaokgwebo le Tetlokhopi - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka kwadiso ya Matshwaokgwebo le Tetlokhopi ya ditshwantsho tsa Dibaesekopo. Seno se naya ka mefuta e e farologaneng ya dikgakololo go badirisi malebana le kwadiso ya matshwaokgwebo le bokao jwa molao jwa seo. Kwadiso ya Tetlokhopi le matshwaokgwebo e tlamela gape ka tshireletso ya thoto ya botlhale.
Kwadiso ya Ditlamo tse di Tswaletsweng - Seno se lebeletse thata dikgwebo tse di botlana, tsa bogareng le tse dikgolwane tse di eletsang go nna le seabe mo lephateng le le rulaganeng la kgwebo. Dikgwebo tseno di ikungwela mosola ka go lemogwa jaaka ditheo tsa semolao; di kgona go tsenela dithendara tsa diporojeke tsa puso gongwe tsa lephata la poraefete; go nna le melato e e lekanyeditsweng, mme seno se letla gore go farologanngwe dithoto le melato ya ditokololo go tswa go tsa ditlamo tse di tswaletseng (ke ka moo go dirwang dilo ka mokgwa wa seporofešenale); gammogo le go simolola go latlhela mo Tirelong la Lekgetho ya Aforika Borwa.
Dipatlisiso le Ditlhatlhobo
Dipatlisiso tsa Ditlamo - Maikemisetso a seno ke go letla gore go tlhomiwe patlisiso ya setlamo fa go lebega e kete kgwebo ya setlamo e dirwa ka maikaelelo a go tsietsa batseisamolato; batho ba ba nnileng le seabe mo go tlhamiweng gongwe mo tsamaisong ya setlamo ba kile ba nna le molato wa go tsietsa, go tila go diragatsa ditiro tsa ona gongwe tlolomolao nngwe fela mo setlamong gongwe ditokololo tsa sona; gongwe fa ditokololo di ne di sa newa tshedimosetso yotlhe e e malebana le merero ya setlamo jaaka go ne go ka solofelwa.
Ditlhatlhobo tsa Melato ya Badirisi - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le na le maikarabelo a tsamaiso ya Molao wa Botšhonisi, Molao wa Ditumelano tsa Molao gammogo le Molao wa Thekiso le Merero ya Tirelo. Molao wa Botšhonisi o laola maitsholo a batlamedi ba molato, tsela e go ka lefisiwang dinamane ka yona mme gape o tlhagisa kelo ya ditefiso tsa ditšhelete tse di ka lefisiwang.
Patlisiso ya Badirisi - Maikemisetso a seno ke go dira tlamelo ya gore go nne le patlisiso ya badirisi e maikaelelo a yona e leng go thibela gongwe go laola ditiragatso tse di gobelelang tsa kgwebo.
Dipatlisiso tsa Dithoto tsa maitirelo - Maikemisetso a seno ke go dira tlamelo ya gore go nne le patlisiso ya Dithoto tsa maitirelo fa motho a na le mogopolo wa gore go gatakwa ditshwanelo tsa dithoto tsa botlhale.
SABS: Go ikobela Melawana ya Seemo se se beilweng ka Molao sa Kgwebo ya Badirisi, Boitekanelo le Pabalesego - Setheo sa SABS se tsamaisa ditlhokego tse di totobaditsweng tse di patelediwang tsa molao tse di fopholediwang go 70 go ralala mafelo a le mmalwa. Ditlhokego tseno tse di totobaditsweng ke dikgato tsa molao le ditlhokego tsa go netefatsa gore ditlhagiswa tse di tlhagisitsweng mo gae gongwe di rometswe teng go tla mo Aforika Borwa gongwe di rometswe ntle go tswa mo Aforika Borwa, di kgotsofatsa ditlhokego dinnye tsa boitekanelo le pabalesego jaaka di thadisitswe mo Seemong se se maleba sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa.
Tshedimosetso, Kgakololo le Kgokaganyo
Peeletso ka Dinaga di sele
Tshedimosetso ya ikonomi/ kgwebo - Thuso eno e akaretsa go tlamela ka tshedimosetso ya kgwebo gongwe ikonomi ya Aforika Borwa go babeeletsi ba ba ka nnang le kgatlhego gongwe ba ba ntseng ba le gona. Maikaelelo gape ke go netefatsa gore tshedimosetso ka kakaretso tebang le go beeletsa mo Aforika Borwa e ka fitlhelelwa bonolo ke badirisi.
Go fitlhelela thuso eno, ikgolaganye le Tikwatikwe ya kgolagano le Badirisi ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Baletsi ba ba mo Aforika Borwa: 0861 843 384
Kgokaganyo ya dipeeletso tsa setlamo sa gago - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka tirelo ya go gokaganya le ditheo tsa taolo le mafapha a mangwe a puso go leka go rarabolola mathata mangwe a tshwana le ditetla tsa bonno gammogo le merero e mengwe ya taolo.
Kgokaganyo ya phitlhelelo ya dithotloetso tsa peeletso tsa puso - Thuso eno e ka fitlhelelwa ke babeeletsi ba ba ntseng ba le gona le ba ba ka nnang le kgatlhego ka maikaelelo a go atolosa gongwe go tlhoma kgwebo ya bona mo Aforika Borwa. Babeeletsi ba tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego dingwe gore ba nne le tshiamelo ya dithotloetso.
Go bona tshedimosetso e nngwe malebana le thuso eno, badirisi ba ka ikgolaganya le Tikwatikwe ya Kgokagano ya Badirisi ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Baletsi ba ba mo Aforika Borwa: 0861 843 384
Kgwebopotlana
Phitlhelelo ya Mananeo a Thekenoloji - Maikemisetso a thuso eno ke go dira tlamelo ya phitlhelelo ya thekenoloji gammogo le phetiso ya bokgoni jo bo maleba le ditirelo tsa tshegetso go Dikgwebo tse di potlana, tse di magareng le tse dikgolwane.
BRAIN: Tomagano ya Phetiso ya Kgwebo, Kgakololo le Tshedimosetso - BRAIN e lwela go tokafatsa bokgoni jwa kgaisano le kgolo ya dikwebo tse di potlana mo Aforika Borwa ka go tlamela ka tshedimosetso e e maleba le e e nang le boleng ya kgwebo.
Kgakololo Malebana le Go ikobela Taolo ya Kgwebo - Maikemisetso a thuso eno ke go thusa dikgwebo go tlhaloganya botoka gore ke melao efe e e amang dikgwebo tsa bona le gore ba ka e ikobela jang botoka.
FRAIN: Tomagano ya Phetiso ya Diforentšhaese le Tshedimosetso - Tomagano ya Phetiso ya Diforentšhaese le Tshedimosetso e e itsegeng ka FRAIN, e lwela go tlamela ka tshedimosetso ya boleng jo bo kwa godimo le tirelo ya tshegetso go batho le dikgwebo tse di potlana go netefatsa gore go nna le kgolo le tokafatso ya dikgwebo tse dintšhwa le tse di ntseng di le gona tsa forentšhaese mo Aforika Borwa.
Lenaneo la Thuthuso - Lenaneo leno ke maiteko a a tlhakanetsweng ke Lefapha la Botaki, Botsweretshi, Saense le Thekenoloji le Lefapha la Kgwebo le Madirelo jaaka batlamedi ba matlole mo e leng gore ditlhopa tsa ditheo (ditlhopa tsa ditlamo, diyunibesithi, mekgatlho jalo le jalo), tse di nang le bokgoni mo lephateng le le rileng di tlamelwang ka matlole go simolola mafelo a thuthuso tsa kgwebo ya thekenoloji. Thuso eno e lebeletse ditlhopa tsa ditheo tse di nang le bokgoni mo lephateng le le rileng mme di ikemisedise go nna le seabe mo porojekeng. Di ikungwela mosola mo lenaneong ka go bona thuso ya ditšhelete ya mafaratlhatlha a mafelo a thuthuso gammogo le ditshenyegelo tsa tsamaiso.
Ditikwatikwe tsa Tirelo ya Dikgwebo tsa Selegae - Lenaneo la Tikwatikwe ya Tirelo ya Dikgwebo tsa Selegae ke lenaneo la botlhokwa mo tsweletsong ya dikgwebo tse di potlana go ralala Aforika Borwa. Lenaneo le tlamela ka mafaratlhatlha go ka kgonang go tlhamiwa ditirisanommogo magareng ga puso, baagi ba selegae, gammogo le lephata la poraefete go ralala naga go fitlhelela maitlhomo le maikaelelo a leano la bosetšhaba la tlhabololo le tsweletso ya dikgwebopotlana mo Aforika Borwa.
MAC: Ditikwatikwe tsa Kgakololo ya go dira dilo - Lenaneo la MAC le tshegetsa le go tlhabolola dikgwebopotlana tse di itirelang dilo. NAMAC e gokaganya le go tsamaisa Mananeo a MAC mo Aforika Borwa.
Bogakolodi - Maikaelelo magolo a Bogakolodi ke go netefatsa gore go nna le phetiso ya bokgoni go tswa go motho go ya go yo mongwe. Bo tlamela ka ditirelo di le pedi e leng ditirelo tsa pele ga kadimo le morago ga kadimo. Mo legatong la pele ga kadimo, bagwebi ba thusiwa ka kgakololo, go khanselwa le tlhabololo ya mananeo a a ka tsenngwang tirisong a kgwebo. Mo legatong la morago ga kadimo, badirisi ba thusiwa ka dintlha tsotlhe tse di malebana le go tsamaisa kgwebo e e ka atlegang jaaka e suilwe ke modirisi, mogakolodi gongwe bona mmogo.
Lenaneo la Kgakololo - Maikemisetso a thuso eno ke go dirisa bagwebi ba ba nang le bokgoni go tlamela ka go khansela go go lebileng motho le ditirelo tsa kgakololo go bagwebipotlana ba ba nang le tshiamelo.
SABS:Thuto ya Thadiso, Tsweletso le Tshegetso ya Tlhabololo ya Ditlhagiswa tse dintšhwa - Setheo sa Thadiso sa SABS se diragatsa tlhabololo ya ikonomi le thekenoloji mo Aforika Borwa ka go tsweletsa mosola wa thadiso ka maikaelelo a go tokafatsa khomo ya setšhaba sotlhe. Maiteko a setheo sa Thadiso sa SABS a lebeletse mo THUTONG YA THADISO, INDASETERI le TSHEDIMOSETSO, mme a akaretsa dikema tsa dikgele le diphasalatso tsa thadiso di le mmalwa.
SABS: Katiso ya Tsamaiso ya Boleng - Badiri ba karolo ya Thuto, Katiso le Tlhabololo mo SABS, ba itlamile go tlamela ka tirelo ya boleng e e fitlhelelang ditlhokego tsa badirisi ba rona mme e kgotsofatsa ditsholofelo tsa bona.
Thuso e e Tobisitsweng - E gokaganya go tlhamiwa ga tikologo e e kgontshang go tsweletsa kgolo le tlhabololo ya dikgwebo tse beng le batsamaisi ba tsona e leng batho ba ba sa itekanelang mo mmeleng, bašwa le basadi gammogo le go tsweletsa tlhabololo ya bagwebi ba kwa magaeng.
Lenaneo la Tikwatikwe ya Kgakololo ya Dithendara - Lenaneo la Tikwatikwe ya Kgakololo ya Dithendara le lebeletse dikgwebo tse di potlana tse di nang le badiri ba ka nna 5 go ya go 50 ba ba mo di-indasetering tsa kago, go itirela gammogo le ditirelo.
Lenaneo la Tlhabololo ya Kgwebo le Dipeeletso - Lenaneo leno le diretswe go thusa dikgwebo tse di potlana mo Aforika Borwa go tlhabolola bokgoni jwa tsona jwa go gaisana mo mebarakeng ya boditšhabatšhaba.
Dipatlisiso tsa Saense
CSIR: Patlisiso - Dikago le go aga - Thekenoloji ya CSIR ya Dikago le go aga e tlamela ka bokgoni mo maphateng a a latelang: Tsamaiso ya tlhabololo, togamaano le tsamaiso ya ditlamelo, thekenoloji ya go aga, mafelobonno a a nnelang ruri a batho, saense ya boenjiniri jwa melelo, dimateriale gammogo le seramiki.
CSIR: Dipatlisiso - Dikhemikhale - Bokgoni mo lephateng la dikhemikhale bo lebeletse dipatlisiso, tlhabololo le go tsenngwa tirisong, gammogo le mo ditlamelong tsa ditlhatlhobo tsa ka gale.
CSIR: Dipatlisiso - Thibelo ya Bosenyi - Setheo sa CSIR se na le seabe sa botlhokwa jaaka setheo sa tshegetso mo lephateng la thibelo ya bosenyi le thekenoloji ya ntwa. Setlhopa se se bokgoni-bontsi sa baitseanape ba ba bokgoni jo bo akaretsang maphata a a farologaneng a saense le thekenoloji, se tsweletsa diporojeke tse di kgethegileng tsa thibelo ya bosenyi.
CSIR: Dipatlisiso - Phemelo le Saense ya Tiriso le Phofiso ya Difofane - Thuto, thadiso, tlhatlhobo le tshekatsheko ya difofane le dibetsa tsa lefaufau; kopanyo ya mabolokelo; kgakololo le tshegetso malebana le rada; ditlhagiswa tsa maitirelo tsa matlhale; ntwa ya tshedimosetso; ntwa ya eleketoroniki; taelo le taolo; popo le go bopa; boenjiniri jwa thulaganyo ya eleketoroniki; le, thekenoloji ya thulaganyo ya taolo ya difofane.
CSIR: Dipatlisiso - Dijo, Dino le Botshwaratlhapi - Go tlamela ka ditirelo tse di ikaegileng ka thekenoloji go, magareng ga tse dingwe, di-indaseteri tsa dijo, dino, tlamelo ya dijo, ditlolo, dikhemikale, dikgwebopotlana le temothuo.
CSIR: Thekenoloji ya Tshedimosetso - Ditiragalo tsa thekenoloji ya tshedimosetso, tlhaeletsano le thekenoloji ya mo lefaufaung di farologane go tswa go tshegetso ya go tlhomiwa ga sathalaete le tlamelo ya ditharabololo tsa tshedimosetso-fatshe, go ya go tsa tlhabololo ya thekenoloji e e tlwaelegileng gammogo le bogakolodi jwa Thekenoloji ya Tshedimosetso le tlhaeletsano, go ya gape go baya peo ya thekenoloji ya isago ka tshimololo ya maiteko a mantšhwa le go tlhama dikgwebo tsa dijitale.
CSIR: Dipatlisiso - Boitirelo le Dimateriale - Dipatlisiso le ditharabololo tsa thekenoloji tse di lebisang kwa tsweletsong ya kgwebo, pholesi, kgodiso ya dikgwebo tse dipotlana tsa boitirelo, tlhabololo ya thulaganyo le kgodiso, tlhamo ya ditlhagiswa gammogo le tlhabololo le boenjiniri jwa dimateriale. Go tlamelwa ka ditharabololo tse di kopaneng tsa dikgwetlho tse di marara tsa boitlhamelo ka go kopanya thekenoloji le kgodiso ya thulaganyo ya kgwebo gammogo le katiso le thuto e e tlhokegang.
CSIR: Dipatlisiso - Meepo, Ditshipi le Diminerale - Bokgoni jwa boenjiniri jwa majwe le tlhabololo ya didiriswa tsa go tshola ditiro tsa go epa di babalesegile go ntse go okediwa kelo ya kepo: tlhabololo ya mekgwa e mentšhwa le didiriswa tsa go thibela dithunyo ka fa tlase ga mafatshe gammogo le go fokotsa kgotlhedi tse di fitlhelwang mo mowing di tshwana le mogote, lerole le phasalatso ya mogote, gammogo le tokafatso ya seelo sa tlhagiso le pabalesego ka go dira gore ditiro tsa meepo di dirwe ka metšhini gammogo le go tlhabololo didiriswa le mekgwa e e ka godisang togamaano ya meepo ya pakakhutshwane le pakatelele.
CSIR: Dipatlisiso - Metsi, Tikologo le Jalo ya Dikgwebo - Thekenoloji ya tshekatsheko le tsamaiso ya tikologo, ditlamelo tsa lefatshe, jalo ya dikgwa le ditlhagiswa tsa dikgwa, tsamaiso ya ditlamelo tsa metsi, tlhabololo ya mabopo le ditlamelo tsa lewatle.
Thekenoloji ya Basadi ba ba mo Kgwebong - Puso ya Aforika Borwa, ka Lefapha la yona la Kgwebo le Madirelo, e bontshitse maitlhomo a yona a go tsweletsa basadi ba ba mo kgwebong ka go tlhama Lenaneo la Bosetšhaba la Thekenoloji ya Basadi ba ba mo Kgwebo le le itsegeng jaaka TWIB. TWIB ke maiteko a maikaelelo a ona e leng go atolosa phitlhelelo ya saense le thekenoloji go basadi ba ba mo kgwebong, bogolo segolo ba dikgwebo tse di potlana. Ke lenaneo la bosetšhaba le le ka fa welang ka fa tlase ga taolo ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Thulaganyo ya Aforika Borwa ya Boleng jo bo lekanyediwang
Thulaganyo ya Aforika Borwa ya Boleng jo bo lekanyediwang - Thulaganyo ya Aforika Borwa ya Boleng jo bo lekanyediwang ke mokgwa o o akaretsang wa boleng jo bo lekanyediwang go tswa mo pusong, e e thadiseditsweng go tokafatsa bokgoni jwa kgaisano jwa dikgwebo tsa Aforika Borwa ka kakaretso.
SABS: Thuto ya Thadiso, Tsweletso le Tshegetso ya Tlhabololo ya Ditlhagiswa tse Dintšhwa - Setheo sa Thadiso sa SABS se rotloetsa tlhabololo ya ikonomi le thekenoloji mo Aforika Borwa ka go tsweletsa mosola wa thadiso ka maikaelelo a go tokafatsa kgatelopele ya setšhaba sotlhe. Maiteko a Ditheo tsa Thadiso tsa SABS di lebeletse THUTO YA THADISO, DI-INDASETERI LE TSHEDIMOSETSO, mme di akaretsa dikema tse di gapileng dikgele di le mmalwa gammogo le diphasalatso tsa thadiso.
SABS: Tshedimosetso ya Seemo sa Boditšhabatšhaba - Tikwatikwe ya Tshedimosetso ya Biro ya Seemo ya Aforika Borwa ke lefelo la gago la ntlha la tshedimosetso le seemo. E tlamela ka seemo, ditlhokego tse di totobaditsweng, maitsholo a tiro le ditsela tsa ditlhatlhobo tsa mabaka a tshupetso.
SABS: Katiso ya Tsamaiso ya Boleng - Badiri ba karolo ya Thuto, Katiso le Tlhabololo ya SABS ba itlamile go tlamela ka tirelo ya boleng e e fitlhelelang ditlhokego tsa badirisi ba bona mme di kgotsofatsa ditsholofelo tsa badirisi.
Kgwebisano le Dinaga di sele
Go aga bokgoni jwa gago jwa Thomelontle - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le thusa baromelantle go aga bokgoni jwa bona jwa thomelontle, ka go oketsa bokgoni jwa bona jwa go tlhagisa ditlhagiswa tse di kgonang go romelwa ntle ka lenaneo le le tsamaisiwang ke Ntsika la TIDP. Lenaneo le letla baromelantle go tokafatsa thadiso ya ditlhagiswa, thulaganyo ya tlhagiso, seemo sa setegeniki, go phuthelwa gammogo le bokgoni jwa go bapatsa.
Tirelo ya Bogakolodi ya Thomelontle - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka kgakololo e e ka ga mokgwa wa go romela ntle ka bonnye dipotso tse di bodiwang gantsi tse di tlhalositsweng sentle di le 31 di na le dikarabo tsa tsona tse di malebana le thomelontle go tswa mo Aforika Borwa, mabaka a gore goring moromelantle a tshwanetse go romela ntle go tswa mo Aforika Borwa, dithulaganyo le ditiko tse di tlhalositsweng sentle tsa thomelontle, le tshedimosetso ya tlaleletso e tshwana le dikhoutu tsa tefiso, diforomo, le makwalo a a tshwanetseng go tladiwa.
Go bona tshedimosetso e nngwe malebana le thuso eno, badirisi ba ka ikgolaganya le Tikwatikwe ya Kgokagano ya Badirisi ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Baletsi ba ba mo Aforika Borwa: 0861 843 384
Tshedimosetso ka Mebaraka ya Thomelontle - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela badirisi ka tshedimosetso e e ka ga mebaraka ya thomelontle le ditshono, dikarabo tsa dipotso tse di bodiwang gantsi, dipegelo tsa dinaga, dipegelo tsa dipatlisiso tsa mebaraka le dibukana tse di ka ga ditumelano tsa kgwebisano e e gololesegileng. Badirisi ba tla itsesewe ka ga ditlhokego tsa go tsena mo mebarakeng ya dinaga di sele le go supa mebaraka ya thomelontle e e ka dirisediwang ditlhagiswa tsa bona. Thuso eno e lebeletse Dikgwebo tse di potlana, Dikgwebo tsa maatlafatso ya Bantsho, Dikgwebo tsa maatlafatso ya Basadi, le baromelantle ba bagolwane, ba ba tla ikungwelang mosola ka go itse mebaraka e Aforika Borwa e e lebeletseng malebana le ditumelano tsa kgwebisano le thomelontle ya ditlhagiswa.
Go bona tshedimosetso e nngwe malebana le thuso eno, badirisi ba ka ikgolaganya le Tikwatikwe ya Kgokagano ya Badirisi ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Baletsi ba ba mo Aforika Borwa: 0861 843 384
Khiti ya tshekatsheko ya go siamela go romela ntle - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tlamela ka lenanepotso la ithuso go thusa ba ba nang le bokgoni jwa go romela ntle go lemoga seelo sa go siamela go romela ntle.
Nyalanyo ya baromelantle ba Aforika Borwa le bareki ba dinaga di sele - Maitlhomo magolo a thuso eno ke go golaganya baromela ntle ba Aforika Borwa ba ditlamo tse di siametseng go romela ntle le bareki ba dinaga di sele gongwe batho ba ba nang le bokgoni jwa go romela teng. Thuso eno e tla thusa gape baromela ntle ba Aforika Borwa go atolosa mebaraka ya bona ya dinaga di sele.
Ditlamo tsotlhe tse di romelang ntle le tse di siametseng go romela ntle, go akarediwa le Dikgwebo tse di potlana le Dikgwebo tse di maatlafatsang basadi, di ka fitlhelela thuso eno. Baromelateng le baromelantle ba sekasekiwa go ya ka ditlhokego tse di farologaneng go ya ka bokgoni jwa bona jwa go tsibogela ditlhokego tsa bona. Jaanong go nyalanngwa ditlamo tse di gaisang mme go gokaganngwa kitsisano. Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tla katisa le go tlhokomela botsalano jo bo sa ntseng bo simologa go fitlhelela bo setse bo sireletsegile mme go setse go na le ditumelano.
Go bona tshedimosetso e nngwe malebana le thuso eno, badirisi ba ka ikgolaganya le Tikwatikwe ya Kgokagano ya Badirisi ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Baletsi ba ba mo Aforika Borwa: 0861 843 384
Lenaneo la Bosetšhaba la Go tsaya karolo mo Indasetering - Go tsaya karolo mo Indasetering ke lenaneo le ikaelelang go bona ditshiamelo tsa ikonomi le go tshegetsa tlhabololo ya indaseteri ya Aforika Borwa ka go dirisa ka bokgoni didiriswa tsa theko ya dithoto tsa puso. Lenaneo leno le le itsegeng ka NIP, le tshwanetse go dirisiwa mo dithekong gongwe dikonterakeng tsotlhe tsa khiro (dithoto le ditirelo) tsa puso gongwe tsa ditheo tse di thusiwang ke puso ka matlole tse di nang le diteng tsa thomeloteng tse di lekanang gognwe di feta dimilione tsa didolara tsa Amerika di le 10 (US$10m).
Ditshwanelo tsa Badirisi
Kgakololo ya Badirisi le Diphetiso - Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tsamaisa peomolao e e tlamelang badirisi ka tshireletso mo mabakeng a le mmalwa. Peomolao e tlamela badirisi ka tshireletso kgatlhanong le dikgwebo tse di senang nnete le go laola maitsholo a bomatšhonisa, dibanka le bagwebi ba ba rebolang dithoto ka molato gammogo le barekisi ba dithoto tsa dikago. Modirisi mongwe le mongwe yo o itemogelang mathata malebana le tse di fa godimo a ka tsenya ngongorego gongwe go kopa thuso le kgakololo.
Dithotloetso le Ditšhelete tsa Tlhabololo
Tshegetso ya Dipeeletso
Letlole la mafaratlhatlha a botlhokwa - Lenaneo la Mafaratlhatlha a Botlhokwa le tlamela ka thuso ya ditšhelete e e tobileng tlhabololo ya mafaratlhatlha a mantšhwa gongwe go tokafatsa a a ntseng a le gona a maitlhomo a ona e leng go tshegetsa gongwe go tlamela ka tirelo go diporojeke tse dintšhwa tsa peeletso, katoloso ya diporojeke tse di ntseng di le gona tsa peeletso, gongwe, mo mabakeng a a riling fela, diporojeke tse di ntseng di le gona tsa peeletso.
Tšhelete ya Thuso ya Dipeeletso tsa Dinaga di sele - Tšhelete ya Thuso ya Dipeeletso tsa Dinaga di sele e ikaelela go rotloetsa bagwebi ba dinaga di sele go beeletsa mo dikgwebong tse dintšhwa tsa boitirelo tsa Aforika Borwa ka go duelela mogwebi wa dinaga di sele ditshenyegelo tse di nang le tshiamelo tsa go sutisa metšhini e mentšhwa le didiriswa go tswa kwa moseja ga Aforika Borwa.
Ditetlo tsa Dithoto tse di umang- Maikemisetso a thuso eno ke go fokotsa palo ya dirori le dipopego tse di agwang mo gae go tlhakane le dipeeletso tse di okeditsweng gammogo le diromelwa ntle tse di nang le diteng tse di oketsegileng tsa selegae. Thuso eno e tla bolokela badirisi tšhelete ka go dirisa setifikeiti sa pusetso go thibela lekgetho la thomeloteng mo dikoloing tsa diromelwateng tse di agilweng.
Lenaneo la Tshegetso ya Bokgoni - Lenaneo la Tshegetso ya Bokgoni ke thuso ya ditšhelete go tlhabolola bokgoni ka maitlhomo a go rotloetsa peeletso e kgolwane mo katisong le mo go tlhameng ditshono tsa go itsese bokgoni jo bontšhwa jo bo tokafaditsweng.
Diporojeke tsa Togamaano tsa Indaseteri - Lenaneo le emetse kgato ya thibololo ya puso go godisa seelo sa peeletso ya lephata la poraefete mo dikgwebong tsa boitlhamelo, tse di nang le lotseno le tse di dirang kgwebo mo Aforika Borwa, le ntse le tlhola ditshono tsa ditiro mo lephateng la indaseteri.
Tlhabololo ya Kgwebo e potlana
Lenaneo la Danida la Kgwebo-go-Kgwebo, Sekema sa Netefaletso ya Tseisomolato - Maitlhomo a Lenaneo la Kgwebo-go-Kgwebo ke go tlhabolola le go tiisa ditšhono tsa kgwebo gammogo le go tlholela ditiro batho ba go nang le kgonagalo ya gore e ka nna bagwebi mme ba tswa mo baaging ba ba sa bolong go timiwa ditšhono.
Sekema sa bagwebipotlana ba ba tlhagelelang, Sekema sa Netefaletso ya Tseisomolato - Sekema sa Bagwebipotlana ba ba tlhagelelang se tlamela ka go fitlhelela go bokana ka R100 000 mme tšhelete eno e duelelwa pele ka diperesente di le nne (4%) ka ngwaga. Kwa tshimologong, sebaka e nna dikgwedi di le 24 mme di ka atolosiwa makgetlo a le mararo, sebaka sa dikgwedi di le 12 ka nako nngwe le nngwe. Fano go lebeletswe bogakolodi mo temeng ya kadimo.
Sekema sa maatlafatso, Sekema sa Netefaletso ya Tseisomolato - Sekema sa maatlafatso se tlamela ka tshireletso ya go fitlha go R5m ya ditlamelo tsa banka ka seelo sa 60%, mme tšhelete eno e duelelwa pele ka bokana ka 2,5%. Kwa tshimologong paka e nna dikgwedi di le 36 fela e ka atolosiwa gabedi sebaka sa dikgwedi di le 12 ka nako nngwe le nngwe.
Netefaletso ya motho mongwe le mongwe, Sekema sa Netefaletso ya Tseisomolato - Maikemisetso a sekema sa netefaletso ya mongwe le mongwe ke go kgontsha mogwebi go fitlhelela matlole go tswa kwa bankeng e e nang le seabe gongwe setheo sa ditšhelete. Sekema se kgontsha mogwebi go fitlhelela matlole a maikemisetso a ona e leng go simolola, go atolosa gongwe go reka kgwebo. Go le gantsi ditlamelo tse di sireleditsweng ka fa tlase ga sekema sa netefaletso sa Khula, di akaretsa dikadimo tsa dipaka, kgogophetiso ya banka, molato-tiko (revolving credit), dithekiso tsa karolotuelo, dinetefaletso tsa banka gammogo le dinetefaletso tsa tiragatso ya kago.
Letlole la Terasete la Tsosoloso ya KwaZulu, Sekema sa Netefaletso ya Tseisomolato - Letlole le beets thoko bokana ka R10m go dirisiwa ke bagwebi ba KwaZulu ba dikgwebo tsa bona di amilweng mo go maswe ke dikhuduego tsa go fitlha go 1994. Maikaelelo a letlole leno ke go thusa mo dikgwebo tse di eletsang go tsosolosa ditiro tsa tsona di tlhaelang tšhelete ya kolaterale. Bagwebi ba ka ne ga jaana ba le mo kgwebong e e farologaneng le ya ntlha mme go tla tlhokega bosupi jwa gore tatlhegelo ya kgwebo ya ntlha e ne e bakilwe ke dikhuduego.
Mafelo a Tseisomolato-potlana - Lenaneo la KhulaStart le dirisa mokgwa wa tirisanommogo ya setlhopa (le tlamela ka dikadimo go ditlhopa - e seng batho ka bongwe ka bongwe). Batho ba tshwanetse go ikgobokanya go nna ditlhopa tsa ditokololo di ka nna 3 go ya go 10 mme ba tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tse di beilweng tsa seabe sa ditlhopa. Sa botlhokwa ke gore setlhopa se tshwanetse go tsamaelana. Dikadimo di ntshiwa ka tlhatlhologano go tloga go R300 go fitlha go R3 500 tokololo nngwe le nngwe mo setlhopeng. Setlhopha se swetsa, go ya ka tiro ya kgwebo nngwe le nngwe gore tokololo nngwe le nngwe e tla amogela bokae, mme se nna moemelamolato wa molato otlhe wa setlhopha.
Matlole a Tekatekanyo a Kgaolo - Botlhokwa jwa matlole a dikotsi (matlole a go lekelela go go kotsi/ tekatekanyo ya poraefete) go tshegetsa Dikgwebo tse di potlana, bogolo segolo tse di etleediwang ke bagwebi ba ba tlhokileng ditšhono mo nakong e e fetileng, ga bo belaetse. Bontsi jwa dibanka le ditheo tsa ditšhelete bo itsisitse matlole a tekatekanyo mo ditlamelong tsa tsona.
Ditšhelete tsa Tsereganyo ya Kgwebo - Dikadimo tsa Kgwebo le Phetolelo ya Dithoto go nna Tšhelete di tlamelwa ke ba ga Khula, mme tsona ke dikadimot se di newang ditheo tsa RFI go di kgontsha go adima bagwebi ba ba tlang go tsweletsa dikgwebo. Bagwebi ba tshwanetse go ikgolaganya le ditheo tsa RFI ka tlhamalalo mme ba seke ba ikgolaganya le ba ga Khula. Ditlamo tse di eletsang go fitlhelela ditlamelo tseno le go nna ditheo tsa RFI ke tsona fela di ka dirang kopo kwa go ba Khula.
Letlole la Tirisanommogo ya Maphata - Letlole la Tirisanommogo ya Maphata le tlamela ka thuso ya ditšhelete go ditirisanommogo tse di theilweng ke difeme/ ditlamo di le tlhano gongwe go feta tse di mo lephateng la boitirelo, tsweletso ya ditlhagiswa tse di tswang mo mmung gongwe di-indaseteri tsa ITC go tlhalosa le go tsenya tirisong diporojeke tsa tirisanommogo tse di amanang le go tlhagisa le go bapatsa go go tla tokafatsang tlhagiso dikuno ya tsona gammogo le seemo sa kgaisano mo mebarakeng ya boditšhabatšhaba.
Lenaneo la Tshegetso ya Bokgoni - Lenaneo la Tshegetso ya Bokgoni le le itsegeng ka SSP, le akaretsa tlamelo ya thuso ya tšhelete ya tlhabololo ya bokgoni ka maitlhomo a go rotloetsa peeletso e kgolwane mo katisong le mo go tlholeng ditšhono tsa kitsiso ya bokgoni jo bo oketsegileng.
Lenaneo la Tlhabololo ya Dikgwebo tse di Potlana - Lenaneo la Tlhabololo ya Dikgwebo tse di Potlana le le itsegeng ka SMEDP, ke thuso ya tšhelete e e dulwang babeeletsi ba selegae le ba dinaga di sele go godisa ditiro tsa bona tsa ga jaana, go lebeletswe dithoto gammogo le ditiro/ diporojeke tse di nang le tshiamelo.
Sekema se se tlhomameng, Sekema sa Netefaletso ya Tseisomolato - Sekema se se Tlhomameng se tlamela ka tshireletso ya go fitlha go R1m ya tlamelo ya banka ka kelo ya 80%, mme tuelo e duelelwa pele ka bokana ka 3%. Kwa tshimologong paka ya sekema ke dikgwedi di le 36 mme e ka atolosiwa gabedi sebaka sa dikgwedi di le 12 nako nngwe le nngwe. Go latelwa ditlhokego tsa ka gale.
Letlole la Netefaletso ya Phetiso ya Thekenoloji, Sekema sa Netefaletso ya Tseisomolato - Maikemisetso a Letlole ke go letla gore go nne le phitlhelelo ya thekenoloji ya selegae le ya boditšhabatšhaba ka go itsese letlole la netefaletso ya phetiso go gokaganya gore Dikgwebo tse di potlana di kgone go fitlhelela thekenoloji ya selegae le ya boditšhabatšhaba, jaaka go tlhokega go ya ka maitlhomo a leano la GEAR go dira gore difeme tse di tlhokang thekenoloji di kgone go e fitlhelela.
Tlamelo ya Tseisomolato ya Pusetso Mafatshe - Tlamelo ya Tseisomolato ya Pusetso Mafatshe ke tlamelo ya kgwebokgolo ya ditšhelete kwa setlamong sa Khula Enterprise Finance Ltd, se maikaelelo a sona e leng go phaphamisa le go rotloetsa go nna le seabe ga lephata la poraefete mo thulaganyong ya Pusetso Mafatshe. Tlamelo ya Tseisomolato ya Pusetso Mafatshe e thusiwa ka matlole ke Lefapha la Merero ya Mafatshe le Mokgatlho wa Kopano ya Yuropa. Tlamelo e fitlhelela maikaelelo a yona ka go rebola dithotloetso go dibanka tsa kgwebo le ditheo tse dingwe tse di rebolang tseisomolato go beeletsa mo diporojekeng tse di kopanetsweng tsa boleng jo bo kwa godimo tsa temothuo le bojanala-tlhago, mme ka go dira jalo e le go bulela dipeeletso tsa lephata la poraefete mo lephateng la temothuo, kgwebo ya temothuo gammogo le bojanala-tlhago.
Go oketsa Kgaisano
Letlole la Kgaisano - Maikemisetso a thuso eno ke go letla ditlamo go fitlhelela kitso ka ga thekenoloji e ntšhwa, dithulaganyo tsa go tlhagisa dikuno gammogo le mebaraka go tokafatsa bokgoni jwa tsona jwa go gaisana. E tla netefatsa gore ditlamo di nna le temogo ya thekenoloji e ntšhwa, di kgona go e fitlhelela mme di di dirisa go tokafatsa ntsho dikuno le gore di nna le phitlhelelo e e botoka/ e e tokafetseng ya mebaraka.
Letlole la Tirisanommogo ya Maphata - Letlole la Tirisanommogo ya Maphata le tlamela ka thuso ya ditšhelete go ditirisanommogo tse di theilweng ke difeme/ ditlamo di le tlhano gongwe go feta tse di mo lephateng la boitirelo, tsweletso ya ditlhagiswa tse di tswang mo mmung gongwe di-indaseteri tsa ITC go tlhalosa le go tsenya tirisong diporojeke tsa tirisanommogo tse di amanang le go tlhagisa le go bapatsa go go tla tokafatsang tlhagiso dikuno ya tsona gammogo le seemo sa kgaisano mo mebarakeng ya boditšhabatšhaba.
Lenaneo la Tshegetso ya Bokgoni - Lenaneo la Tshegetso ya Bokgoni le le itsegeng ka SSP, le akaretsa tlamelo ya thuso ya tšhelete ya tlhabololo ya bokgoni ka maitlhomo a go rotloetsa peeletso e kgolwane mo katisong le mo go tlholeng ditshono tsa kitsiso ya bokgoni jo bo oketsegileng.
Lenaneo la Tshegetso la Boitlhamelo jwa Indaseteri - Lenaneo la Tshegetso la Boitlhamelo jwa Indaseteri ke lenaneo le le tsentsweng tirisong go tsweletsa go itirelwa ga ditlhagiso tse di supang bokgoni jwa boitlhamelo jwa thekenoloji gongwe dithulaganyo tsa Aforika Borwa tse di ka kgonang go gaisana go ralala lefatshe.
Lenaneo la Thekenoloji ya Badiri ba Indaseteri - Lenaneo la Thekenoloji ya Badiri ba Indaseteri ke thotloetso e mo go yona indaseteri le puso di kolekelang maiteko a patlisiso a balekane ba barutegi, bogolo segolo mo lephateng la katiso ya baithuti.
Letlole la Netefaletso ya Phetiso ya Thekenoloji - Maikemisetso a Letlole ke go letla gore go nne le phitlhelelo ya thekenoloji ya selegae le ya boditšhabatšhaba ka go itsese letlole la netefaletso ya phetiso go gokaganya gore Dikgwebo tse di potlana di kgone go fitlhelela thekenoloji ya selegae le ya boditšhabatšhaba, jaaka go tlhokega go ya ka maitlhomo a leano la GEAR go dira gore difeme tse di tlhokang thekenoloji di kgone go le fitlhelela.
Boitlhamelo le Thekenoloji
Letlole la Netefaletso ya Phetiso ya Thekenoloji - Maikemisetso a Letlole ke go letla gore go nne le phitlhelelo ya thekenoloji ya selegae le ya boditšhabatšhaba ka go itsese letlole la netefaletso ya phetiso go gokaganya gore Dikgwebo tse di potlana di kgone go fitlhelela thekenoloji ya selegae le ya boditšhabatšhaba, jaaka go tlhokega go ya ka maitlhomo a leano la GEAR go dira gore difeme tse di tlhokang thekenoloji di kgone go le fitlhelela.
Thuso ya Thomelontle
Sekema sa Thuso ya Papatso ya Diromelwantle le Dipeeletso - Maikemisetso a thuso e e welang ka fa tlase ga Sekema sa Thuso ya Papatso ya Diromelwantle le Dipeeletso ke go thusa ka bontlhabongwe, baromelantle ka ditshenyegelo dingwe tse di malebana le ditiro tse maikaelelo a tsona e leng go simolola mebaraka ya thomelontle e e tla dirisiwang ke ditlhagiswa le ditirelo tsa Aforika Borwa gammogo le go ngokela peeletso e ntšhwa ya tlhamalalo ya dinaga di sele go tla mo Aforika Borwa.
Ditetlo tsa Dithoto tse di umang- Maikemisetso a thuso eno ke go fokotsa palo ya dirori le dipopego tse di agwang mo gae go tlhakane le dipeeletso tse di okeditsweng gammogo le diromelwa ntle tse di nang le diteng tse di oketsegileng tsa selegae. Thuso eno e tla bolokela badirisi tšhelete ka go dirisa setifikeiti sa pusetso go thibela lekgetho la thomeloteng mo dikoloing tsa diromelwateng tse di agilweng.
Dizounu tsa Tlhabololo ya Indaseteri - Dizounu tsa Tlhabololo ya Indaseteri ke dithoto tsa indaseteri tse di nang le tlhagiso e e sa kgethisiweng ya diromelwantle, tlamelo ya ditsela tsa go rorwa, ditlamelo gammogo le ditirelo tse di rulaganyeditsweng di-indaseteri tsa thomelontle. Ka tshwanelo di botoka thata di le gaufi le maemelakepe gongwe maemelafofane go kgontsha gore go nne le phitlhelelo e e bonako go mebaraka ya kwa moseja.
TSHEDIMOSETSO E E LENG GONA KA KAKARETSO (ka tiriso ya website ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo)
Go beeletsa
Go reng o tshwanetse go beeletsa mo Aforika Borwa
Tshedimosetso ya maphata/ di-indaseteri
Ditshenyegelo tsa go dira Kgwebo
Bokgoni
Mafaratlhatlha a Ditšhelete
Tshedimosetso ya dipalangwa le lojisitiki
Ditlamelo tsa Tlholego
Tikologo ya Taolo
Kgethiso
Dipholesi tsa Kgaisano
Dizounu tsa Tlhabololo ya Indaseteri
Ditumelano tsa Kgwebisano
Ditshwanelo tsa Dithoto tsa Botlhale
Melawana e Mengwe
Go nna le Go dira mo Aforika Borwa
Boleng jwa Botshelo
Pharologano ya Ditso
Thuto
Boitekanelo
Bosenyi
Thuso ya Thomelontle
Mokgwa wa go dira kgwebo mo Aforika Borwa
Kwa o simololang gona
Melawana ya Peeletso
Dithotloetso
Kgokaganyo ya Peeletso
Yo o ka ikgolaganyang nae
Go simolola Kgwebo
Mokgwa wa go simolola Kgwebo
Tlhaloso ya Kgwebo Potlana
Go bona kgopolo ya Kgwebo
Bogwebi
Patlisiso ya bokgoni jwa kgaisano
Sebopego sa Mefuta ya Dikgwebo
Ditšhelete tsa Kgwebo
Merero ya Molao le Inšorense
Dipatente le Matshwaokgwebo
Go simolola Leano la Kgwebo
Go kwadisa Kgwebo
Kgethiso
Go tsamaisa Kgwebo
Tsamaiso ka kakaretso
Badiri
Tsamaiso ya Ditšhelete
Papatso
Tsamaiso ya Boleng
Go reka le theko
Go loga leano la Isago
Go reka kgwebo
Mebaraka ya Kgolo
Dikaedi tsa Kgwebisano ya Dikgwebo
Theko e e tobilweng
Ditirisanommogo tsa ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete
Balekane ba Kgwebo ba Boditšhabatšhaba
Baetleetsi le Ditheo tse di thusang ka Matlole
Ditlamelo tse di gatisitsweng
Dišere
Tshegetso ya Kgwebo
Bagwebi ba Basadi
Bagwebi ba bašwa
O ka bona kae thuso
Baletlanyi ba Tšhelete ba Kgwebo
Tikologo ya Badiri le Peomolao
Katiso le Ditheo tsa Bogakolodi
Ditiragalo
Kgwebo le Dipeeletso
Batlamedi ka Ditirelo
Mekgatlho ya Lephata la Indaseteri
Go godisa Kgwebo
Mokgwa wa go godisa Kgwebo
Ketapele, Ditumelo le Setso
Go tlhama Setlhopha se se Fenyang
Go Tsamaisa Tiragatso
Go bona Kitso
Leano la Kgaisano
Go bona Tshedimosetso ya Thekenoloji
Go tsamaisa Diphetogo
Go oketsa Temogo le Botsalano
Go atolola Phitlhelelo ya Mebaraka
Thekiso e e Botoka
Ditlhagiswa tse di botoka
Maitemogelo a a botoka a badirisi
Ditshenyegelo tse di kwa tlase
Go tlamela kgolo ka Ditšhelete
Go tsamaisa Kgwebo
Tsamaiso ka kakaretso
Badiri
Tsamaiso ya Ditšhelete
Papatso
Tsamaiso ya Boleng
Go reka le theko
Go loga leano la Isago
Tshegetso ya Kgwebo
Bagwebi ba Basadi
Bagwebi ba bašwa
O ka bona kae thuso
Baletlanyi ba Tšhelete ba Kgwebo
Tikologo ya Badiri le Peomolao
Katiso le Ditheo tsa Bogakolodi
Ditiragalo
Kgwebo le Dipeeletso
Batlamedi ka Ditirelo
Mekgatlho ya Lephata la Indaseteri
Thomelontle
Ithute go Romela ntle
Tshekatsheko ya go siamela go romela ntle
Thulaganyo ya Thomelontle
Go baakanya Otara ya Thomelontle
Go rulaganya Otara ya Thomelontle
Thulaganyo ya Thuso ya Thomelontle
Thulaganyo ya Thomeloteng
Ikwadise jaaka Moromelantle
Dithotloetso tsa Thomelontle
Phitlhelelo ya Mebaraka ya Dinaga di sele
Ditumelano tsa Kgwebisano
Banka ya Lenaane la Baromelantle
Ditiragalo tsa Kgwebisano
Mekgatlho ya Thomelontle
Dikhansele tsa Aforika Borwa tsa Thomelontle le Dintlha tsa Kgokagano
Dikgwebo tse di Kgolo
Tikologo ya Taolo ya Aforika Borwa
Kwadiso le Thebolo
Dithotloetso
Dikamano le Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Ditlhopa tse di nang le kgatlhegelo ya Ikonomi
Ke bomang banna le seabe ba Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Mokgatlho wa Kgwebo
Mekgatlho ya Baagi
Dikhansele tsa Thomelontle
Mekgatlho ya Badiri
Ditlamelo tsa Kgwebo
Go sireletsa Badirisi
Go itekanela ga Badirisi ba Aforika Borwa
Go tlhalosa Modirisi
Selebo sa Seelo sa Botshelo
Selebo sa Ikonomi ya Badirisi
Lefapha la Kgwebo le Madirelo le direla Badirisi ba Aforika Borwa
Ditshwanelo tsa Badirisi
Ditshwanelo tsa Badirisi ke eng?
Peomolao ya Tshireletso ya Badirisi
Paakanyo
Tsela ya go tsaya dikgato
O ka kopa thuso mo go mang
Ditheo tsa Dingongorego tsa Badirisi
Ikonomi ya Aforika Borwa
Bogolo
Kgolo
Maphata
Kgwebo
Dipeeletso le Dipoloko
Ditlhotlhwa
Go thapa
Go tlhoka tekatekano
Matshwao a Ikonomi
Ditlamelo
Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Tshobokanyo ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Tshobokanyo
Ponelopele ya 2014
Leano la Pusetso ya Ikonomipotlana
Leano Boitirelo jo bo kopanetsweng
Banna le seabe ba bagolo ba Ikonomi
Ke bomang banna le seabe ba Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Mokgatlho wa Kgwebo
Mekgatlho ya Baagi
Dikhansele tsa Thomelontle
Mekgatlho ya Badiri
Ditlamelo tsa Kgwebo
Mananeo
Popegotheo ya setheo
Batho ba ga rona
Dikgang tsa katlego tsa Lefapha la kgwebo le Madirelo
Pegelo ya Ngwaga le Ngwaga ya Lefapha la kgwebo le Madirelo
Kamano le Lefapha la kgwebo le Madirelo
Ditlhopa tsa ditheo tsa Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Selebo sa ditlhopa tsa Lefapha la Kgwebo le Madirelo ka kakaretso
Ditšhelete tsa Tlhabololo
Koporasi ya Tlhabololo ya Madirelo
Letlole la Bosetšhaba la Maatlafatso
Tsa Taolo
Lekgotla la Dikagisano
Boto ya Bosetšhaba ya Metshameko ya Iteko lesego ya Aforika Borwa
Bothati jwa Bosetšhaba la Nnotagi
Boto ya Bosetšhaba ya Lottery
Thulaganyo ya Bosetšhaba ya Tlhomamiso ya Aforika Borwa
Ditirelo tsa Bokgoni jo bo kgethegileng
Koporasi ya Inšorense ya Tseisomolato wa Thomelontle ya Aforika Borwa
Biro ya Tlhomamiso Ya Aforika Borwa
Setheo sa Boleng sa Aforika Borwa
Lenaneo la Thekenoloji le badiri ba Indaseteri o Thekenologi ya Basadi ba ba mo kgwebong
Dithuso
Ditumelano tsa Boditšhabatšhaba tsa kgwebisano
Setheo sa Lefatshe sa kgwebisano
Kopano ya Yuropa
Kopano ya Borwa jwa Aforika ya Makgetho
Maano a Ikonomi a mebaraka ya Dinaga Disele
Tsamaiso ya kgwebisano ya Boditšhabatšhaba
Paakanyo ya ditefiso le Diphokoletso
Thibelo-Tshitlhamololo le Lekgetho la Thomelontle
Taolo ya Thomeloteng le Thomelontle
Peomolao le Taolo
Ditheo tsa kgwebo, Bong le Taolo
Kgwebisano ntle le kgobelelo, kgaisano le Tshireletso ya Badirisi
Di - Indaseteri tse di laolwang
Seemo
Tlhabololo le Patlisiso
Tshireletso ya Dithoto tsa Botlhale
Diphetogo mo Peomolaong le Taolo
Dikwadiso le Ditlhatlhobo
Kwadiso ya Ditlamo le Thuto ya Botlhale
Taolo ya Thomeloteng le Thomelontle
Dipatlisiso le Ditlhatlhobo
Tshedimosetso, Kgakololo le kgokaganyo
Dipeeletso tsa dinaga di sele
Kgwebopotlana
Patlisiso ya Saense
Thulaganyo ya Boleng e e ikaegileng ka tekanyetso ya Aforika Borwa
Kgwebisano ya Dinaga di sele
Lenaneo la Bosetšhaba la Seabe mo Indasetering
Dithotloetso le Tšhelete ya Tlhabololo
Tshegetso ya dipeeletso
Tlhabololo ya Kgwebopotlana
Tšhelete ya Maatlafatso
Kgodiso ya Bokgoni jwa Kgaisano
Boitlhamelo le Thekenoloji
Thuso ya Boitseanape
Dizounu tsa tlhabololo ya Indaseteri
Mananeo
Ditshipi, dimenerale le meepo
Bojanala
Dipalangwa
Tiro ya diatla
Dikhemikale le Bayotheke
Pholesi,Taolo le Kgwebisano ya boditšhabatšhaba
Tsamaelano ya Pholesi
Tikologo ya Taolo
Phitlhelelo ya Mebaraka e e letlang kgaisano
Dintlha tsa Tshwaelo
Tlhabololo ya Badiri
Tekenoloji le Boitlhamedi
Phitlhelelo Ditšhelete
Tlhabololo
Dikgwebopotlana
Go anama ga dikgaolo tsa mafelo
Aforika le NEPAD
Dikgang le Ditiragalo
Ditiragalo tsa Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Diphasalatso
Dipotso tsa kwa Palamenteng
Dipuo
Dikgololo tsa Bobegakgang
Dikopano tsa tshedimosetso tsa Bobegakgang
THULAGANYO YA GO DIRA KOPO
Thulaganyo
Gore go diragadiwe kopo ya tshedimosetso ka tiriso ya Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong dithulaganyo tse di latelang mo Lefapheng:
Kgato 1: Thulaganyo ya go dira kopo
Go kopa tshedimosetso, mokopi o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo (Lebelela Maletlelelo A) mme a e romele go:
Ka letsogo:
Motlhankedimogolo wa Tshedimosetso wa Lefapha la Kgwebo le Madirelo
KGOTSA
Ka Poso:
Motlhankedimogolo wa Tshedimosetso wa Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Kgetsana ya Poso X84
KGOTSA
Ka Fekese:
Motlhankedimogolo wa Tshedimosetso wa Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Jaaka Molao o laela, kopo e tshwanetse go tla e na le tuelo ya R35. E ka dirswa ka tšheke, ka madi a a seatleng (fa a tlisiwa ka namana) gongwe a tsenngwa mo mo akhaonteng ya banka ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo (foromo ya kopo e tshwanetse go tla e patilwe ke bosupi jwa seno):
Nomoro ya Akhaonte: 10 4458 0078
Kgato 2: Tlhomamiso
Motlhankedi wa Tshedimosetso wa Lefapha la Kgwebo le Madirelo o amogela le go tlhomamisa kopo go bona gore a tshedimosetso e e tlhokegang e gona mo Lefapheng. Morago ga moo kopo e a amogelwa, e gangwe gongwe e fetisediwe kwa batshoding ba ba maleba ba tshedimosetso e e tlhokegang. Jaanong go romelwa pegokamogelo go mokopi go tlhomamisa seemo sa kopo.
Kgato 3: Thulaganyo ya tshedimosetso
Fa kopo e amogetswe, Lefapha la Kgwebo le Madirelo le tla kokoanya le go rulaganya tshedimosetso gammogo le go tlhakanyetsa ditshenyegelo tse di tla nnang gona. Ditshenyegelo di tlhakanyediwa go ya ka tema 7.6.
Kgato 4: Kitsiso ya Bofelo
Mokopi o tla itsesewe ka gore kopo e diragaditswe gammogo le ka tuelo e e tshwanetseng go duelwa Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Kgato 5: Tuelo le kgoroso
Fa tuelo e e tlhalositsweng mo Kgato 4 e amogetswe (go latela thulaganyo ya tuelo jaaka e tlhalositswe mo Kgato 1), mokopi a ka gololelwa tshedimosetso.
Tshedimosetso ka kakaretso
Foromo e e rebotsweng e tshwanetse go tladiwa ka dintlha tse di lekaneng go kgontsha Motlhankedi wa Tshedimosetso go supa:
Rekoto gongwe direkoto tse di kopilweng;
Tshupo ya mokopi;
Sebopego sa phitlhelelo se se tlhokegang; fa kopo e rebotswe;
Aterese ya poso gongwe nomoro ya fekese ya mokopi.
Mokopi o tshwanetse go tlhalosa gore o tlhoka tshedimosetso gore a kgone go diragatsa gongwe go sireletsa tshwanelo, mme a tlhalose ka botlalo mofuta wa tshwanelo e e yang go diragadiwa gongwe go sirelediwa.
Setheo se tla tsamaisa thulaganyo ya kopo mo sebakeng sa malatsi a le 30, ntle le fa fela mokopi a tlhagisitse mabaka a a kgethegileng a a ka kgotsofatsang motlhankedi wa tshedimosetso gore mabaka a pateletsa gore go seke ga ikobelwa dipaka tse di fa godimo. Paka ya malatsi a le 30 e setheo se tshwanetseng go swetsa mo go yona gore a ke se rebola gongwe ga se rebole kopo e ka atolosiwa ka sebaka se se sa feteng malatsi a le 30 fa kopo e le ya tshedimosetso e ntsi thata, gongwe kopo e tlhoka gore go batliwe tshedimosetso e e tshotsweng ke kantorong e nngwe ya setheo mme go sa kgonege gore tshedimosetso e ka bonwa mo sebakeng se se beilweng sa malatsi a le 30. Setheo se tla itsese mokopi ka lekwalo fa go ka tlhokega katoloso.
Fa kopo e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe, foo mokopi o tshwanetse go tlhagisa bosupi jwa seemo se mokopi a dirang kopo ka sona go kgotsofatsa motlhankedi wa tshedimosetso.
Fa motho a sa kgone go tlatsa foromo e e rebotsweng ka ntlha ya go tlhoka kitso ya go buisa le go kwala gongwe go sa itekanelang mo mmeleng, motho wa go nna jalo a ka dira kopo ka molomo. Mokopi o tshwanetse go duela tuelo e e rebotsweng pele ga go ka tswelelwa pele ka thulaganyo.
Dituelo
Molao o dira tlamelo ya mefuta e le mebedi ya dituelo:
Tuelo ya kopo, e e ka nnang tuelo e e tlhomameng; le tuelo ya phitlhelelo, e e tshwanetseng go tlhakanyediwa go lebeletswe ditshenyegelo tsa go tlhagisa gape, patlo le nako le ditshenyegelo tsa thulaganyo, gammogo le ditshenyegelo tsa poso.
Fa kopo e amogetswe ke Motlhankedi wa Tshedimosetso, motlhankedi wa go nna jalo o tla itsese mokopi, ntle le fa e le mokopi wa sebele, gore go tlhokega gore a duele tuelo e e rebotsweng ya kopo (fa e le gona), pele ga go tsweletsa thulaganyo epe ya tiragatso ya kopo.
Fa patlo ya rekoto e setse e dirilwe mme go thulaganyo ya go baakanya rekoto go rebolwa, go akarediwa le thulaganyo ya go dira gore e bonwe ka sebopego se e kopilweng ka sona, e tlhoka go feta diura tse di rebotsweng mo melawaneng ya mabaka ano, motlhankedi wa tshedimosetso o tla itsese mokopi gore a duele karolo ya tuelo ya phitlhelelo e e rebotsweng e e tla tshwanelwang go duelwa fa kopo e rebotswe.
Motlhankedi wa tshedimosetso ga a kitla a golola rekoto go fitlhelela mokopi a sena go duela tuelo jaaka e tlhalositswe mo Mametlelelo 2.
Mokopi yo kopo ya gagwe ya phitlhelelo ya rekoto e rebotsweng, o tshwanetse go duela tuelo ya phitlhelelo ya go tlhagisiwa gape le patlo le paakanyo, le ya nako e e tlhokegang e e fetang diura tse di rebotsweng tsa patlo le paakanyo ya rekoto e e rebolwang, go akarediwa go dira dithulaganyo tsa go dira gore e fitlhelelwe ka sebopego se e kopilweng ka sona.
Fa go ne go duetswe tšhelete ya dipositi malebana le kopo ya phitlhelelo e e gannweng, foo motlhankedi wa tshedimosetso yo o amegang o tshwanetse go duela mokopi tšhelete ya dipositi.
Tuelo malebana le Ditheo tsa Setšhaba
Go tla diragadiwa dintlha tse di latelang mabapi le karolo 22 ya Molao:
TLHALOSO
TLHWATLHWA
Tuelo ya kopo e e duelwang ke mokopi, ntle le mokopi wa sebele, yo o tlhalosiwang mo molawana 7
Khopi ya manyuale jaaka e kabakanngwa mo molawana 5(c) (malebana le fotokhopi nngwe le nngwe ya tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng)
Dituelo tsa tlhagiso gape e e tlhalositsweng mo molawana 7 di a latela:
Malebana le fotokhopi nngwe le nngwe ya tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng
Malebana le khopi nngwe le nngwe e e gatisitsweng ya tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng e e mo khomphiutareng gongwe ka mokgwa eleketoroniki gongwe mo motšhining
Malebana le khopi e e mo sebopegong se se ka kgonang go buisega mo khomphiutareng e le mo:
Malebana le kwalololo ya ditshwantshopono a. malebana le tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng b. Malebana le khopi ya rekoto ya kutlo
Malebana le kwalololo ya rekoto ya kutlo a. malebana le tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng b. Malebana le khopi ya rekoto ya kutlo
Tuelo ya phitlhelelo e e duelwang ke mokopi yo o tlhalositsweng mo molawana 7 e a latela:
Malebana le fotokhopi nngwe le nngwe ya tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng
Malebana le khopi nngwe le nngwe e e gatisitsweng ya tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng e e mo khomphiutareng gongwe ka mokgwa eleketoroniki gongwe mo motšhining - sebopego se se buisegang
Malebana le khopi e e mo sebopegong se se ka kgonang go buisega mo khomphiutareng e le mo:
Malebana le kwalololo ya ditshwantshopono, malebana le tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng
Malebana le khopi ya ditshwantshopono
Malebana le kwalololo ya rekoto ya kutlo a. malebana le tsebe ya bogolo jwa A4 gongwe karolo ya teng b. Malebana le khopi ya rekoto ya kutlo
Go batla le go bakaanyetsa rekoto go rebolwa, ke R15,00 ura nngwe le nngwe gongwe karolo ya ura, go sa akarediwe ura ya ntlha, e e tlhokegang go batla le go baakanya rekoto eo.
Tuelo ya go posa e duelwa fa go tlhokega gore khopi ya rekoto e posediwe mokopi. Ditshenyegelo tsa go posa di laolwa ke tuelo e e maleba go ya ka lefelo le go posediwang go ya kwa go lona.
THEBOLO/ GO GANWA GA DIKOPO
Go ganwa ga Kopo
Lebaka le legolo le ka lona setheo se ka ganang kopo ya tshedimosetso le ka amana le:
Tshireletso e e tlhokegang ya bosephiri jwa motho wa boraro yo e leng motho wa tlholego,e e tla akaretsang go bewa mo mpaananeng go go sa tlhokegeng ga tshedimosetso ya sebele ya motho yoo wa tlholego;
Tshireletso e e tlhokegang ya ya tshedimosetso ya kgwebo ya motho wa boraro, fa direkoto di na le:
o diphiri tsa kgwebo tsa motho yoo wa boraro o tshedimosetso ya ditšhelete, kgwebo, saense gongwe ya setegeniki e e leng gore go senolwa ga yona go ka utlwisa botlhoko dikgatlhego tsa ditšhelete gongwe tsa kgwebo tsa motho wa boraro;
o tshedimosetso e e senolwang ka boikanyo ke motho wa boraro go setheo, fa tshenolo eo e ka bakela motho wa boraro dithapolo mo dipuisanong gongwe mo kgaisanong ya kgwebo.
Tshireletso e e tlhokegang ya tshedimosetso ya sephiri ya batho ba boraro fa e sireleditswe go ya ka tumelano nngwe fela;
Tshireletso e e tlhokegang ya pabalesego ya batho le tshireletso ya dithoto;
Tshireletso e e tlhokegang ya direkoto tse di ka tsewang e le tshwanelo e e kgethegileng mo dithulaganyong tsa semolao;
Ditiro tsa kgwebo tsa setheo, tse di ka akaretsang;
o diphiri tsa kgwebo tsa setheo;
o tshedimosetso ya ditšhelete, kgwebo, saense gongwe ya setegeniki e e leng gore go senolwa ga yona go ka utlwisa botlhoko dikgatlhego tsa ditšhelete gongwe tsa kgwebo tsa setheo;
o tshedimosetso e e ka reng fa e ka senolwa e ka bakela setheo dithapolo mo dipuisanong gongwe mo kgaisanong ya kgwebo;
o lenaneo la khomphiutara le e leng la setheo, mme le le sireleditsweng ke tetlokhopi;
Tshedimosetso ya patlisiso ya setheo gongwe ya motho wa boraro, fa e le gore tshenolo ya yona e ka senola sesupo sa setheo, mmatlisisi gongwe setlhogo sa patlisiso mme se ka bakela patlisiso dithapolo tse di tseneletseng.
Dikopo tsa tshedimosetso tse di bonalang gore di tletse metlae gongwe borumolano, gongwe tse di akaretsang go sutisiwa go go tlhokegang ga ditlamelo di tla ganwa.
Boikuelo
Mokopi a ka tsenya boikuelo jwa ka fa gare kgatlhanong le tshwetso ya motlhankedi wa tshedimosetso wa setheo sa setšhaba o go gana ka kopo ya phitlhelelo; kgotsa o e tserwe go ya ka karolo 22, 26 kgotsa 29 , malebana le mokopi le bothati jo bo maleba.
Motho wa boraro a ka tsenya boikuelo jwa ka fa gare kgatlhanong le motlhankedi wa tshedimosetso wa setheo sa setšhaba se se kailweng mo tema (a) ya tlhaloso ya "setheo sa setšhaba" mo Karolo 1 go rebola kopo ya phitlhelelo.
Mokgwa wa boikuelo, le dituelo tsa boikuelo
Boikuelo bo tshwanetse go tsenngwa mo foromong e e rebotsweng:
o mo malatsing a le 60;
o fa go tlhokega kitsiso go motho wa boraro, mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga gore moikuedi a newe kitsiso ya tshwetso e go ikulwang kgatlhanong nayo; kgotsa o fa go sa tlhokege kitsiso go moikuedi, morago ga gore go tsewe tshwetso, e tshwanetse go isiwa gongwe go romelwa kwa motlhankeding wa tshedimosetso wa setheo sa setšhaba se se amegang kwa atereseng ya gagwe, fekeseng gongwe atereseng ya poso ya E;
o go tshwanetse ga supiwa setlhogo sa boikuelo le go tlhalosiwa mabaka a boikuelo jwa ka fa gare mme go ka akarediwa tshedimsoetso nngwe le nngwe e e itseweng ke moikuedi;
o fa e le gore go tlaleletsa mo karabong e e kwadilweng, moikuedi o eletsa go itsesewe ka tshwetso e e ka ga boikuelo jwa ka fa gare ka mokgwa mongwe fela, o tshwanetse go tlhalosa mokgwa mme a tlamele ka dintlha tse di tlhokegang gore a itsesewe jalo;
o fa seno se le maleba, bo tshwanetse go tla le tuelo e e rebotsweng ya boikuelo, mme go tshwanetse ga tlhalosiwa aterese ya poso gongwe nomoro ya fekese.
Fa boikuelo bo tsenngwa morago ga go wela ga paka e e kailweng, bothati jo bo maleba bo tshwanetse gore, morago ga go bona mabaka a a utlwalang, bo letle go tsenngwa thari ga boikuelo.
Fa bothati joo jo bo maleba bo sa letle go tsennga ga boikuelo thari, bo tshwanetse go naya motho yo o tsentseng boikuelo kitsiso ya tshwetso.
Mokopi yo o tsenyang boikuelo kgatlhanong le go ganwa ga kopo ya gagwe ya phitlhelelo o tshwanetse go duela tuelo e e rebotsweng ya boikuelo (fa e le gona).
Fa tuelo e e rebotsweng ya boikuelo e tshwanetse go duelwa mabapi le boikuelo, tshwetso ya boikuelo e ka diegisiwa go fitlhelela tuelo e duelwa.
Ka bonako jo bo ka kgonegang, le mo tiragalong nngwe le nngwe mo sebakeng sa malatsi a le lesome a tiro morago ga kamogelo ya boikuelo, motlhankedi wa tshedimosetso wa setheo sa setšhaba se se amegang o tshwanetse go tlhagisa kwa bothating jo bo maleba;
boikuelo mmogo lemabaka a tshwetso e e amegang;
mme fa boikuelo bo le kgatlhanong le go ganwa gongwe thebolo ya kopo ya phitlhelelo, leina, aterese ya poso, nomoro ya mogala le ya fekese gammogo le aterese ya poso ya eleketoroniki, nngwe le nngwe e e leng gona, ya motho wa boraro yo o tshwanetseng go itsesewe ka ga kopo.
KAEDI YA KOMIŠENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO
Ka letlha le go neng go wediwa manyuale ono, Komišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa e ne e ise e rulaganye kaedi e e kabakanngwang mo Karolo 10 ya Molao. Kaedi e tla nna le tshedimosetso e e ka batlwang ke motho yo o eletsang go diragatsa tshwanelo nngwe le nngwe e e kabakanngwang mo Molaong. Dipotsiso dingwe le dingwe tse di malebana le kaedi eno di tshwanetse go fetisediwa go:
KOMIŠENE YA DITSHWANELO TSA BOTHO ya Aforika Borwa,
Kwa Yuniting ya PAIA (LEFAPHA LA PATLISISO LE DIKWALO)
Nomoro ya Mogala: 484-8300
Nomoro ya Fekese: 484-1360
Kgetsana ya Poso 2700
Aforika Borwa
Mogala: +27 11 484-8300
Fekese: +27 11 484-1360
Kaedi ya Karolo 19 ya Komišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa
Karolo 10 e tsene mo tirisong ka 15 Tlhakole 2002 go ya ka Molawana 187. Go ya ka Karolo 10 ya Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Komi ya Karolo 19
Ene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa e newa dikgwedi di le somerobedi go rulaganya Kaedi go tloga ka letlha le o tsentsweng tirisong ka lona. Kaedi e tla bo e le gona ka kgwedi ya Phatwe 2003.
SEABE SA BA BA NANG LE KGATLHEGO
Lefapha la Kgwebo le Madirelo le amana le botlhe ba ba nang le kgatlhego mo go tlhamiweng ga Pholesi ya Kgwebo le Madirelo ka dikopano tse di rulagantsweng, diphasalatso le dikopano tsa dipuisano le thutano ka ditheo tsa semolao di tshwana le Khansele ya Bosetšhaba la Tlhabololo ya Ikonomi le Badiri la NEDLAC, Komiti ya Potefolio ya Kgwebo le Madirelo, Boto ya Kelotefo le Kgwebo, Komiti ya Ditiro tsa Kgwebo le Merero ya Badirisi, jalo le jalo. Ka nako ya dikamano tseno, ba ba nang le kgatlhego ba nna le seabe, ba amogele ditlhaloso mme ba nne le tshususumetso mo dipholesing le mananeo a a tsamaisiwang ke Lefapha la Kgwebo le Madirelo.
Ba ba nang le kgatlhego mme go lebeletswe gore ba nne le seabe mo dikopanong tseno ba akaretsa ditlhopa tse di farologaneng tsa loago di tshwana le tsa kgwebo, badiri, ditheo tsa puso le mafapha gammogo le baagi ka kakaretso.
Gore a dikamano le ba ba nang le kgatlhego di diragadiwa sentle go lekanyediwa gangwe ka ngwaga ka dipatlisiso tsa ba ba nang le dikgatlhego, gammogo le boleng le bokgoni jo bo tokafetseng jwa dithuso tsa Lefapha la Kgwebo le Madirelo e le ka ntlha ya dikamano le ba ba nang le seabe.
DIMAMETLELELO
FOROMO A
KOPO YA PHITLHELELO YA REKOTO YA SETHEO SA SETŠHABA
Karolo 18 ya Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, 2000 (Molao wa bo2 wa 2000)
Molawana 6
GA TIRISO YA LEFAPHA
Nomoro ya tshupetso: ...
Kopo e amogetswe ke ...
Tlhalosa maemo, leina le sefane motlhankedi wa tshedimosetso/ mothusamotlhankedi wa tshedimosetso ka ...letlha kwa ...lefelo.
Tuelo ya kopo (fa ele gona): R ...
Depositi (fa e le gona): R ...
Tuelo ya phitlhelelo: R ...
MOSAENO WA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO/ MOTHUSAMOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
A. Dintlha ka ga setheo sa setšhaba
B. Dintlha tsa motho yo o dirang kopo ya go fitlhelela direkoto a Dintlha tsa motho yo o dirang kopo ya phitlhelelo ya rekoto dit shwanetse go kwalwa fa tlase..
b Tlhagisa aterese le/kgotsa nomoro ya fekese mo Repaboliking koo tshedimosetso e tshwanetseng go romelwa gona.
c Go tsenngwe bopaki jwa seemo se kopo e dirwang ka sona, fa go le maleba.
Maina ka botlalo le sefane: ...
Nomoroitshupo: ...
Aterese ya Poso: ...
Nomoro ya Fekese: ...
Nomoro ya mogala: ... Aterese ya Poso ya E: ...
Seemo se kopo e dirwang ka sona, fa e le gore kopo e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe:
C. Dintlha tsa motho yo go dirwang kopo mo boemong jwa gagwe
Karolo eno e tshwanetse go tladiwa fa FELA kopo ya tshedimosetso e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe.
Maina ka botlalo le sefane: ...
Nomoro itshupo: ...
D. Dintlha ka ga rekoto a Tlamela dintlha ka botlalo tebang le rekoto e go kopiwang phitlhelelo ya yona, go akarediwa le nomoro ya tshupetso fa o e itse, go kgontsha gore rekoto e kgone go bonwa.
b Fa sebaka se se tlametsweng se sa lekana o kopiwa tsweetswee go tswelela mo tsebeng e nngwe mme o e kopanye le foromo eno. Mokopi o tshwanetse go saena ditsebe tsotlhe tsa tlaleletso.
Tlhaloso ya rekoto gongwe karolo e e maleba ya rekoto:
Nomoro ya tshupetso, fa e le gona: ...
Dintlha dingwe tsa tlaleletso ka ga rekoto: ...
E. Dituelo a Kopo ya phitlhelelo ya rekoto, ntle le ya rekoto e e nang le tshedimosetso ya sebele ka ga gago, e tla tswelediwa fela morago ga gore tuelo ya kopo e duelwe.
b O tla itsesewe ka tlhotlhwa e e tshwanetseng go duelwa jaaka tuelo ya kopo.
c Tuelo e e duelelwang phitlhelelo ya rekoto e laolwa ke sebopego se phitlhelelo e batliwang ka sona gammogo le nako e e utlwalang e e tlhokegang go batla le go siamisa rekoto.
d Fa o na le tetlo ya go gololwa mo tuelong ya tuelo nngwe fela, tsweetswee tlhalosa mabaka a seo.
Mabaka a go gololwa mo go dueleng dituelo: ...
F. Sebopego sa phitlhelelo ya rekoto
Fa o thibelwa ke go sa itekanelang sentle mo mmeleng go buisa, go bogela gongwe go reetsa rekoto ka sebopego sa phitlhelelo se go tlametsweng ka sona mo 1 le 4 fa tlase fano, tlhalosa bogole jo bo mo mmeleng ga gago mme o tlhalose gore o kopa rekoto ka sebopego sefe.
Bogole: ...
Sebopego se rekoto e kopiwang ka sona:
Tshwaya bokoso e e maleba ka "X".
DINTLHA:
a Tlhagiso ya gago tebang le sebopego se se kopiwang sa phitlhelelo e laolwa ke sebopego se rekoto e leng mo go sona.
b Phitlhelelo mo sebopegong se e kopilweng ka sona e ka ilediwa mo mabakeng mangwe. Mo mabakeng ao, o tla itsesewe fa e le gore phitlhelelo e ka rebolwa ka sebopego se sengwe.
c Tuelo e e duelelwang phitlhelelo ya rekoto, fa e le gona, e tla laolwa ka bontlhabongwe ke sebopego se phitlhelelo e kopiwang ka sona
Fa rekoto e le mo sebopegong se se kwadilweng gongwe se se gatisitsweng -
Khopi ya rekoto*
Tlhatlhobo ya rekoto
Fa rekoto e na le ditshwantsho tse di bogelwang - (tsona di akaretsa ditshwantsho, diselaete, ditshwantsho tsa video, ditshwantsho tse di dirilweng ka khomphiutara, dithadiso, jalo le jalo.)
Go bogela ditshwantsho
Khopi ya ditshwantsho*
Kgatiso ya ditshwantsho*
Fa rekoto e na le mafoko a a gatisitsweng kgotsa tshedimosetso e e ka tlhagisiwang gape ka medumo -
Go reetsa pina (kasete e e reediwang)
Kgatiso ya pina*
lekwalo le le kwadilweng gongwe le gatisitswe
Fa rekoto e tshotswe mo khomphiutareng gongwe e le mo sebopegong sa eleketoroniki gongwe se se buisegang ka motšhini -
Khopi e e gatisitsweng ya rekoto*
Khopi e e gatisitsweng ya tshedimosetso e e tswang mo rekotong*
Khopi e e mo khomphiutareng ya ebopego se se buisegang*( disiki e e thata gongwe e e kitlaneng)
Fa o kopile khopi kgotsa kgatiso ya rekoto (fa godimo), a o eletsa gore khopi gongwe kgatiso e romelwe ka poso kwa go wena?
Go na le tuelo ya go posa.
EE
NNYAYA
Ela tlhoko gore fa rekoto e seo ka puo e o e tlhopileng, o ka newa phitlhelelo ka puo e rekoto e leng mo go yona.
O ka eletsa gore rekoto e nne mo puong efe? ...
G. Kitsiso ya tshwetso tebang le kopo ya phitlhelelo
O tla itsesewe ka lekwalo gore a kopo ya gago e rebotswe/ ganetswe. Fa o eletsa gore o itsesewe ka mokgwa mongwe fela, tsweetswee tlhalosa mokgwa oo mme o tlamele ka dintlha tse di botlhokwa go kgontsha gore go ikobelwe kopo ya gago.
O ka eletsa go itsesewe jang ka ga tshwetso tebang le kopo ya gago ya go fitlheloela rekoto? ...
E saenilwe kwa ...ka letsatsi la...la ...20...
MOSAENO WA MOKOPI/ MOTHO YO GO DIRWANG KOPO MO BOEMONG JWA GAGWE
MANYUALE WA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO-
<fn>tsn_Article_National Language Services_LENANE LA DITENG.txt</fn>
LENANE LA DITENG
TSEBE
Matseno -------------------------------------------------- 1
Maikaelelo -------------------------------------------------- 2
Mabakamagolo -------------------------------------------------- 2
Ditheo tse di kaelang -------------------------------------------------- 3
Tiriso ya Semolao -------------------------------------------------- 3
Boanamo jwa tiriso -------------------------------------------------- 3-4
Badirelwa, dikwalo le ditshenyegelo --------------------------------------- 4-6
Tiragatso -------------------------------------------------- 6
Mabaka a kamogelo -------------------------------------------------- 7-8
Thulaganyo ya kamogelo ya dikwalo -------------------------------------- 8-9
Thomelo ya ditokomane kwa ntle ------------------------------------------- 10-13
Ditlhokego tsa bafetoledi ba ba ikemetseng ------------------------------- 13-15
Taolo ya boleng -------------------------------------------------- 15-16
Tsamaiso ya dituelo -------------------------------------------------- 16-17
Tlhabololo -------------------------------------------------- 17
Lenanefoko -------------------------------------------------- 18-19
MATSENO
Dikaelo tsa Pholisi: Bofetoledi le Botseleganyi di dira tshiamelo e e lolameng ya go dirana le dikwalo tse di romelwang Tirelo ya Bosetšhaba ya Dipuo (NLS) le diyuti tsa puo (Di-LU) tebang le go fetolelwa, go tseleganngwa le go sekwasekwa mo dipuong tse di 11 tsa semmuso le dipuo tsa kwa ntle ga naga tse di kopiwang ke badirelwa. Di NLS/Di-LU di tla tlamela tirelo e go kgontsha mafapha otlhe a mmuso go diragatsa maikaelelo a Letlhomeso la Pholisi ya Bosetšhaba ya Dipuo (NLPF), e leng go -
tsweleta tiriso e e lekalekanang ya dipuo tse di 11 tsa semmuso;
bebofatsa phitlhelelo e e lekanang mo ditirelong tsa mmuso, kitso le tshedimosetso;
netefatsa paakanyo ya dipuo tsa semmuso tsa fa gae tse pele di neng di kgaphetswe kwa thoko;
tsweletsa tsamaiso e e siameng ya dipuo tebang le tirelo e e bokgoni ya tsamaiso ya ditirelo tsa setšhaba go fitlhelela ditsholofelo le ditlhokego tsa badirelwa.
Tiragatso ya NLPF ka iketlo e kaya gore go batlega ga ditirelo tsa phetolelo go tswa le go ya kwa dipuong tsa semmuso go tla tswelela go oketsega. Ka jalo Dikaelo tsa Pholisi di botlhokwa mo tsamaisong ya thulaganyo ya phetolelo le go sireletsa dikgatlhegelo tsa badirelwa le bafetoledi.
Tirisano ya lefatshe lotlhe ka bophara (Globalization) e lerile koketsego mo go batleng diphetolelo go tswa le go ya kwa dipuong tsa dinaga tsa kwa moseja. Tlamelo ka diphetolelo tsa go nna jalo go tokafatsa tlhaeletsano magareng ga Aforika Borwa le dinaga tsa kwa moseja le go tsweletsa dikamano boditšhabatšhaba. Ka jalo go tshwanetse ga nna le thulaganyo e e bokgoni ya tsamaiso ya ditokomane go netefatsa tlamelo ya diphetolelo tsa boleng jwa maemo a a kwa godimo ka nako.
MAIKAELELO
Maikaelelo a magolo a dikaelo tse tsa pholisi ke go netefatsa tlamelo ya ditirelo tsa boleng jo bo kwa godimo go kgotsofatsa ditsholofelo tsa badirelwa , le go tsholetsa tebego le maemo a badiri ka puo botlhe ka nako e le nngwe.
Pholisi e, e ikaeletse go tlamela dikaelo ka ga -
phetolelo ya selegae, botseleganyi le tshetsheko ya dikwalo;le thomelo ya dikwalo kwa ntle go fetolelwa, go tseleganngwa le go sekasekiwa.
MABAKAMAGOLO
Tiro ya puo ga jaana e dirwa mo maphateng a setšhaba le maphata a poraefete, le gale ka mokgwa o o sa tlhomamang. Ga go na thulaganyo ya go tlhokomela maemo a ditirelo tse di tlamelwang, le fa e le mokgwa mongwe wa go lekanyetsa bokgoni jwa badiri ka puo. Godimo ga moo, ga go na mokgwa o o tlhamaletseng le o o tshwanang wa go tlhopha bafetoledi. Ka ntlha ya se, go setse go itemogetswe mathata a a rileng. Ona a akaretsa diphetolelo tse di bokowa, go tlhoka bokgoni, tlhokego ya mafaratlhatlha go lepalepana le topo, le maemo a a kwa tlase a badiri ka puo.
Dikaelo tse tsa pholisi gape di ama bonnyane jwa ditlwaelo le maemo a a amanang le katiso, katlanegiso ya borutegi le kwadiso ya badiri ka puo, tsotlhe tse di botlhokwa mo taolong ya porofešene. Dikaelo tse di tlhagisitsweng mo le di amana thata le bofetoledi, botseleganyi le tshekatsheko ya ditirelo tse di NLS, fela di ka nna tsa dirisiwa ke di- LU go tlhama letlhomeso la ditiro le le laolegang sentle.
DITHEO TSE DI KAELANG
Pholisi e e ikaegile ka ditheo tse di latelang:
Bokgoni jwa go ithuta puo bo farologane le bokgoni jwa go fetolela.
Bafetoledi e tshwanetse go nna baakaretsi lwa ntlha, mme ba kgone go dira mo mefameng e e farologaneng, fela gape ba tshwanetse go tsenelela.
Go tlhokega maemo a a kwa godimo a bofetoledi fa e le gore mafapha a mmuso a tshwanetse go golagana ka bokgoni le batho ba ba direlwang.
Thulaganyo ya go thapa le go dirisa bafetoledi ba kwa ntle e tshwanetse go rebolwa Komiti ya Dithentara ya Lefapha.
TIRISO YA SEMOLAO
Pholisi e, e laolwa le go tshwanelwa ke dikatlanegiso tse di latelang -
Kgaolo ya bo 9 ya Melawana ya Botsholamatlotlo e e rebotsweng go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba, 1999 (Molao wa No. 1 wa 1999), o o amanang le mabaka otlhe a botsholamatlotlo;
karolo 217 Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa jaaka e akareditswe ke Letlhomeso la Pholisi ya Leakanyetso la Tshenkelo 2000 (Molao No. 5 wa 2000); le
Mokgwa wa Maitsholo wa Badiredi ba Setšhaba.
BOANAMO JWA TIRISO
Pholisi e ama -
badiri ka puo botlhe ba ba thapilweng ke mmuso, go akaretsa ba Lefapha la Botsweretshi le Setso;
bafetoledi botlhe ba ba ikemetseng ba mo konterakeng le mmuso;
badirelwa botlhe ba ba kopang ditirelo tsa phetolelo, tseleganyo le tshekatsheko ya ditirelo tse di tswang kwa mafapheng a mmuso.
BADIRELWA, DITOKOMANE LE DITSHENYEGELO
Mmuso, ka NLS/Di-LU, o tla tlamela badirelwa ba ba rileng ka ditirelo le go dirana le maphata a a farologaneng a ditokomane.
BADIRELWA
Tiro ya ntlha ya NLS/Di-LU e tla nna go bebofatsa tlhaeletsano magareng ga mmuso le setšhaba, le magareng ga Aforik Borwa le mafatshe a mangwe. Badirelwa ba mmuso o ba tlamelang ka ditirelo tsa phetolelo, tseleganyo le tshekatsheko ka jalo e tla nna -
Palamente;
mafapha a mmuso a bosetšhaba, go akaretsa ofisi ya Moporesidente;
ditheo tsa setšhaba;
mekgatlho ya molao/e e theilweng go latela molaotheo;
mafapha a mmuso kwa diporofenseng, segolo thata mabapi le dipuo tsa kwa moseja; le diembasi.
DITOKOMANE TSE DI AMOGETSWENG GO FETOLELWA, GO TSELEGANNGWA LE GO SEKWASEKWA
Ditokomane di tla fetolelwa go tswa le go ya kwa dipuong tsotlhe tsa semmuso. Ditokomane tsa dipuo tsa kwa moseja di tla fetolelwa ka Seesimane, le ditokomane tsa Seesimane kwa dipuong tsa kwa moseja ka fa go tlhokegang.
Ke ditokomane tsa mabaka a semmuso fela tse di tla amogelwang go fetolelwa, go tseleganngwa le go sekasekiwa ke NLS/Di-LU. Tsona di tla akaretsa -
Melao ya Palamente;
Melaotlhomo/Melaotlhomotheo (metheo ya melao e e tshisintsweng);
Peomolao ya tlaleletso (e tswa mo Melaong ya Palamente, jaaka melawana e e phasaladitsweng mo Kaseteng);
Dikitsiso tsa Mmuso le Dikgoeletso;
Pampiritsweu/Pampiritala (tse di tlhagisang dipholisi tsa mmuso, sekai: ka ga dintlha tsa ngwao-boswa);
dimemorantamo (tse di patileng Melaotlhomo, dimemorantamo tsa tumalano magareng ga Aforika Borwa le dinaga tse dingwe, kgotsa magareng ga mafapha a mmuso le setšhaba);
dipegelo (sekai: dipegelo tsa ngwaga le ngwaga, dipegelo tsa Khomišene ya Tirelo ya Setšhaba, dipegelo tsa dikhonferense);
dimanyuale (ditaelo kgotsa dibukana tse di baakantsweng ke mafapha a mmuso wa bosetšhaba mme di ikaeletswe go dirisiwa ke setšhaba ka kakaretso);
Ditumalano (sekai: ditumalano tsa tirisano, ditumalano tsa kgwebisano boditšhabatšhaba).
DITSHENYEGELO
Ditshenyegelo tsa phetolelo, tseleganyo le tshekatsheko ya ditokomane tse di welang mo mefameng e e kailweng mo go 7.2 e tla maikarabelo a NLS/Di-LU. NLS/Di-LU di ka dumela go bebofatsa phetolelo, tseleganyo le tshekatsheko ya ditokomane tse dingwe go na le tse, fela ditshenyegelo e tla nna maikarabelo a modirelwa.
TIRAGATSO
Tiragatso ya ditirelo tsa bofetoledi le botseleganyi di tla tsamaisana le ditheo tsa batho pele. Go netefatsa tiragatso e e bokgoni ya ditheo tse, mmuso o tla tshwara dipuisano tsa ngwaga le ngwaga le balekane le badirelwa ba one.
Khansele ya Badirisi ba Puo e tla tlhokomela katiso ya badirisi ba puo le go laola kabelo ya disetifikeiti le kwadiso ya bone.
Katiso e tla dirwa ka fa gare ke NLS/Di-LU, mme le dikhoso tse di rulagantsweng di tla rutiwa ke ditheo tsa thuto e kgolwane go tokafatsa bokgoni jwa bafetoledi le batseleganyi.
Tebang le ditokomane tsa kakaretso, mekgwa e e latelang e e tlwaelegileng ya tlhagiso e dirisiwa jaaka kaelo ya malatsi a neelo ya tiro:
Phetolelo (go akaretsa go sekaseka tiro ya gago)
Magareng ga mafoko a le 1 500 go fitlha go 1 750 (ditsebe tse 5 go ya go di le 5,5 tsa mafoko a le 300 tsebe nngwe le nngwe ) ka letsatsi;
Tshekatsheko
Magareng ga mafoko a le 2 000 go fitlha go mafoko a le 2 500 ( ditsebe di le 7 go ya go di le 8 tsa mafoko a le 300 nngwe le nngwe) ka letsatsi.
Tseleganyo
Magareng ga mafoko a le 3 000 to 3 300 s (ditsebe di le 10 go ya go di le 11 tsa mafoko a le 300 tsebe nngwe le nngwe) ka letsatsi.
Dinako tse tsa neelo di tla diragadiwa ka fa tlase ga maemo a a siameng. Mabaka a a nang le tlhotlheletso mo nakong ya neelo ke mofuta wa tokomane, maemo a botegeniki, boleng jwa tiro ya tshimologo, go nna teng ga dithanodi le manane a mareo, maemo a tlhomamo ya mareo le nako e e tlhokegang go dira dipatlisiso. Nako e e tsewang go tlhomola taolo ya boleng jwa tiro le /kgotsa go nna mo dikopanong tse di amanang le bofetoledi kgotsa botseleganyi jwa tokomane le yona e tla ama neelo.
MABAKA A KAMOGELO
Mabaka a go amogela dikopo go tswa go badirelwa ke a:
NLS le di-Di-LU di tla amogela dikopo tsa phetolelo, tseleganyo le tshekatsheko ya ditokomane tsa semmuso fela. Dikopo tse di poraefete ga di kitla di amogelwa.
Dikopo tsa go direlwa di tla lebisiwa go Tlhogo ya Lekala Ditirelo tsa Thuso(H/Aux), tlhogo (H/LU) ya lephata la puo e e maleba kgotsa baemedi ba bone ka go latelana. Badirelwa ga ba a tshwanela go lebisa ditokomane kwa go badira ka puo ba ka fa gare kgotsa bafetoledi ba kwa ntle ka tlhamalalo.
Fa tiro e romelwa kwa ntle, malatsi a neelo a a buisanetsweng magareng ga modirelwa, NLS/LU le mofetoledi wa kwa ntle yo o maleba a tshwanetse go kwalwa ka dinako tsotlhe.
Dikopo tsa phetolelo, tseleganyo le tshekatsheko di tshwanetse go atlanegisiwa ke batlhankedi ba ba supilweng mo mafapheng a bosetšhaba kgotsa a diporofense, ditheo tsa setšhaba le ditheo tsa semolao.
Dikopo di tshwanetse go neelwa mo foromong ya semmuso ya kopo (Z152), e e tshwanetseng go tladiwa ka botlalo, kgotsa ka lekwalong le le ditlhaka tsa lefapha la modirelwa.
Dikopo tsotlhe di tshwanetse go neelwa di tlantswe, segolo setona ka mokgwa eleketeroniki (ka emeile kgotsa mo disiketeng). Tokomane e tshwanetse go nna mo sebopegong se se fitlhelelwang ke NLS/Di-LU.
Ditokomane tse di jaaka Melaotlhomo, Melao le melawana e e tlhabolotsweng e tshwanetse go patiwa ke ditokomane tsa kwa tshimologong le dimametlelelo tsa Melaotlhomo, Melao le melawana ya go nna jalo.
Peomolao yotlhe le peomolaotlaleletso di tshwanetse go fetisiwa le Baeletsi ba Puso ba Molao go bona katlanegiso pele e romelwa go ka fetolelwa kgotsa le go tselegangwa.
Ke fela dikwalo tsa makgaolakgang jaaka di ikaeletswe go gatisiwa le go phasaladiwa di ka neelwang go fetolelwa.
Fa nngwe le nngwe ya ditlhokego tse e sa fitlhelelwa, ditokomane di tla busediwa go modirelwa.
THULAGANYO YA KAMOGELO YA DIKWALO
H/Aux kgotsa H/LU kgotsa baemedi ba bone ba tla amogela dikwalo tse di tsenang, mme ba tla netefatsa gore foromo e e maleba ya kopo e tladitswe ka botlalo le ka nepagalo.
Mokgwa wa go kwadisa dikopo o tshwanetse go latelwa ka tlhomamo go dirisiwa dikhoutu tse go dumalanweng ka tsona. Sekai: tokomane e ka fiwa tshupo ya Xho 03/0001/B. "Xho" e kaya gore puo e e fetolelwang mo go yona ke isiXhosa, "03" e kaya ngwaga wa ditšhelete, "0001" e kaya nomoro ya tokomane, mme "B" e supa mofuta wa tokomane, mo lebakeng le, Molaotlhomo.
Ka tirisano le tlhogo ya ditirelo tsa bofetoledi, H/Aux kgotsa H/LU o tla rerisanela letsatsi la neelo le modirelwa. Ditlhogo di tla ikgolaganya le badiri ka puo ba ba amegang pele ba dumalana ka letlha la neelo. H/Aux kgotsa H/LU, ka tirisano le mofetoledi wa kwa ntle, ba tla dumalana ka ga letlha le mofetoledi wa kwa ntle a tshwanetseng go neela tokomane ka lona. Se se tshwanetse go letla nako ya tshekatsheko ya boleng jwa tokomane.
H/Aux kgotsa H/LU o tla fetisetsa ditokomane kwa ditlhogong tsa phetolelo, ba ba tsayang maikarabelo a go fetisetsa ditokomane kwa mofetoleding yo o maleba wa selegae. Tiro ga e a tshwanela go newa bafetoledi ka tlhamalalo.
Ditlhogo tsa phetolelo di tla rwala maikarabelo a go netefatsa gore bafetoledi ba tshegetsa boleng le go neela tiro ka nako.
Fa go nang le tlhaelo ya go fetsa tiro ka nako, tlhogo e e maleba ya phetolelo e tla kopa H/Aux kgotsa H/LU go romela tokomane kwa bafetoleding ba kwa ntle. Dikopo tsotlhe tsa go romela ditokomane kwa ntle di tshwanetse go rebolwa ke Motsamaisi wa Lenane.
Direkhoto tsa ditokomane tsotlhe tse di amogetsweng le go fetisiwa ke NLS/Di-LU di tshwanetse go tsholwa di siame ka dinako tsotlhe. H/Aux kgotsa H/LU o tla rwala maikarabelo a go tlhokomela difalana (databases) tsa -
Ditokomane tsa dikwalo tse di amogetsweng go tselegangwa le go fetolelwa go tswa/ le go ya kwa dipuong tsa semmuso;
Ditokomane tse di amogetsweng go sekwasekwa le /kgotsa go fetolelwa go tswa/go ya kwa dipuong tsa kwa moseja; le
Bafetoledi ba ba atlanegisitsweng ba kwa ntle.
THOMELO YA DITOKOMANE KWA NTLE
Ditokomane di tla romelwa kwa bafetoleding ba ba atlanegisitsweng ba kwa ntle fa tlhokego e feta bokgoni jwa NLS/Di-LU kgotsa fa puo e e kopiwang e se teng mo NLS/Di-LU. Ditlhogo tsa phetolelo di tshwanetse go tlhaloso kwa go Motsamaisi wa Lenane go bona thebolelo pele di ka romelwa kwa ntle.
THULAGANYO YA THOMELO KWA NTLE
Fa go setse go tserwe tshwetso ya go romela ditokomane kwa ntle, thulaganyo e e tlhalositsweng fa tlase e tshwanetse go latelwa.
Ditokomane di tla romelwa kwa ntle go tswa ka ofisi ya H/Aux (NLS) kgotsa H/LU morago ga gore Motsamaisi wa Lenane a rebole tetla.
Motsamaisi wa Lenane o tla supa motlhankedi yo o nang le bokgoni go letla thomelo kwa ntle ya ditokomane tse di potlakileng, sekai: tsa ofisi ya Moporesidente, kgotsa dikopo tse di ka nnang le tlhotlheletso mo dikamanong tsa boditšhabatšhaba, fa ena a se teng.
Go latela ditshiamelo tsa Molao wa Thulaganyo ya, 1992 (Molao No. 122 wa 1992), batlhankedi ba mmuso ga ba a tshwanela go fetolela, go tseleganya kgotsa go sekaseka ditokomane dingwe le dingwe tse di rometsweng kwa ntle go duelelwa.
ngwaga mongwe le mongwe wa ditšhelete, botsamaisi jwa NLS/LU bo tla phasalatsa go laletsa bafetoledi ba ba ikemetseng go thentara go direla puso tiro ya go fetolela le go tseleganya. Ka motsi o bafetoledi ba kwa ntle ba ba neng reboletswe go dira tiro e ba tla kopiwa go netefatsa gore ba sa ntsane ba na le kgatlhego ya go tlamela ditirelo. Fa ba reboletswe tetla, mofetoledi yo o ikemetseng e tla nna mofetoledi yo o ikemetseng wa mmuso go fitlhela a rola tiro, kgotsa go fitlhela ditirelo tsa gagwe di emisiwa ke mmuso ka ntlha ya go se romele tiro e e kgotsofatsang ditlhokego tse di kailweng mo pholising ya dikaelo.
Go tla dirisiwa thulaganyo e e gagametseng go tlhopha le go sekaseka gore ke bafetoledi bafe ba kwa ntle ba ba tlametseng tirelo ya maemo a a kwa godimo mme ba tla newa setifikeiti sa tlotlomatso go ba akgolela diphitlhelelo tsa bone.
Botsamaisi jwa NLS/LU bo tshwanetse go netefatsa gore bafetoledi botlhe ba ba ikemetseng ba ba letleletsweng go fetolela ba tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tsa Botsholamatlotlo jwa Bosetšhaba (National Treasury)tebang le go tshola ditokomane tsa semmuso le gore botlhe ba ba tshwanetse netefaletso ya bosireletsi jo bo maleba.
Morago ga tshekatsheko ya katlanegiso ya tlhogo ya bofetoledi, ke H/Aux kgotsa H/LU yo o ka tlhophang mofetoledi wa kwa ntle yo tiro e ka romelwang kwa go ene.
Tiro e tla romelwa bafetoledi ba ba ikemetseng ka mokgwa wa thefosano, mme go tla tlhokomelwa lenane la go refosanya diphetolelo magareng ga bafetoledi ba ba ikemetseng, go lebeletswe go nna teng ga bone le mefama ya bokgoni le botseneledi jwa bone. Bafetoledi botlhe ba ba ikemetseng ba tshwanetse go newa tšhono, mme diphetogo go tswa mo thulaganyong ya tatelano di tshwanetse go tlhalosiwa ka mabaka a a utlwalang le go rebolwa ka nako.
Ga go netefaletso epe e e tla neelwang mofetoledi yo o ikemetseng/boemedi ke motlhankedi mongwe le mongwe wa NLS/Di-LU gore tiro e tla romelwa kwa go ene. Netefaletso nngwe le ya mofuta oo e tla tsewa e le tlolomolao ya motlhankedi yo o amegang, mme go tla tsewa dikgato kgatlhanong nae go latela thulaganyo ya dikgato-kgalemo tsa mmuso.
Tiro e tla romelwa fela kwa bafetoleding ba ba ikemetseng ba ba atlanegisitsweng semmuso. Fa go sena mofetoledi yo o ikemetseng kgotsa a sa kgone go ka dira tiro e e rileng, go tshwanetse ga bonwa tetla e e kwadilweng go tswa kwa go Motsamaisi le Lanane go romela tiro kwa go mofetoledi kgotsa /boemedi jo bo ikemetseng, ka go sala morago thulaganyo e e tlwaelegileng ya go bona thuso.
Mmuso o na le dithata tsa go fedisa ditirelo tsa bafetoledi ba ba ikemetseng kgotsa go tlosa maina a bone mo sefalaneng fa tiro ya bone e sa kgotsofatse dithulaganyo tsa boleng jaaka di tlhalositswe mo temaneng ya 14.1. Mabaka le Maemo a Kakaretso a Boto ya Dithentara tsa Puso (ST36) le Dikaelo go mafapha tebang le Tshenkelo (ST37) a tla diragatswa.
Bafetoledi ba ba ikemetseng ba tla duelwa ka mokgwa o o latelang:
Phetolelo: palo ya mafoko mo temaneng ya Seesimane, go sa kgatalesege gore ke temana ya tshimologo kgotsa e e lebilweng, ka tuelo ya kelo ya thentara ya phetolelo (R/100 mafoko), fela e seng ka fa tlase ga R40/100 mafoko;
Tseleganyo: palo ya mafoko a temana ya tshimologo ka tuelo ya kelo ya thentara ya tseleganyo, fela e seng ka fa tlase ga R20,00/100 mafoko;
Tshekatsheko: palo ya mafoko a ditemana ka bobedi ka kelo ya thentara ya tshekatsheko, fela e seng ka fa tlase ga R30,00/100 mafoko.
Temana 17.1 ya ST36 e kaya fa dituelo tse di tlhomameng kgotsa tse di sa tlhomamang di ka thentaria, fa temana ya 17.2 e letla tshiamelo ya go baakanya dituelo ka tiriso ya mokgwa mongwe. Go bonwa go le botoka gore go thentariwe dituelo tse di tlhomameng.
Fa thebolo e setse e bonwe go tswa kwa go Motsamaisi wa Lenane, foromo Log 1 e e saennweng (bona temana 12.1.16 tebang le tshedimosetso e e tshwanetseng go neelwa) e tshwanetse go romelwa kwa Tlhatlhamanong ya Theleso (Supply Chain) le Botsamaisi jwa Dithoto(SCAM), jo bo tla dirang le go romela foromo ya thomelelo ya semmuso kwa go mofetoledi yo o ikemetseng.
H/Aux kgotsa H/LU o tla romela tokomane le lekwalo la taelo kwa go mofetoledi yo o ikemetseng.
Lekwalo la taelo le kopo ya tumelelo a tshwanetse go nna le dintlha tse di latelang:
Leina le aterese ya mofetoledi yo o ikemetseng;
letlha;
setlhogo le nomoro ya rejisetara ya tokomane;
puo ya tshimologo le puo e e lebilweng ya tokomane;
mofuta wa tiro e e tshwanetseng go dirwa, k.g.r. phetolelo, tseleganyo le /kgotsa tshekatsheko;
palo ya mafoko (fa modirelwa a sa romela palo ya mafoko, tokomane e tshwanetse go sekeniwa go tlhomamisa palo ya mafoko);
keletefo e e maleba; le letlha la neelo.
DITLHOKEGO TSA BAFETOLEDI BA BA IKEMETSENG
Bafetoledi ba ba ikemetseng le baemedi ba ba amogelang tiro go tswa kwa NLS/Di-LU ba tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tse di latelang:
Batho ba ba dirang jaaka bafetoledi ba ba ikemetseng ga ba a tshwanela go fetisetsa tiro nngwe le nngwe e amogetsweng kwa NLS/Di-LU kwa go motho yo mongwe.
Baemedi le dikgwebopotlana tse dinnye (cc) di tshwanetse go itsise dintlha tsa bafetoledi ba tsona, mme ba romele lokwalo-ikitsiso (curriculum vitae) la motho mongwe le mongwe yo o ba direlang.
NLS/Di-LU e itlama go se dirisane ka tlhamalalo le bafetoledi ba ba kailweng mo temaneng ya 13.2, fela e tla dirisana le baemedi kgotsa kgwebopotlana e e ba thapileng.
Tiro e e feditsweng e tshwanetse go dumalana le mokgwa wa dikaelo tse di neetsweng ke NLS kgotsa di-LU (sekai: khopi ya pampiri le /kgotsa khopi ya eleketeroniki, Microsoft Word, saese ya ditlhaka, diphatlha fa gare ga mela j.j.) jaaka go kailwe mo lekwalong la taelo. Go se ka ga bewa dikganedi tsa tshireletso mo tirong e e feditsweng, ka gonne tiro eo e nna thoto ya lefapha le le amegang.
Tiro e e feditsweng le dikwalo tsa tshimologo (fa e le phetolelo, tseleganyo le tshekatsheko) di tshwanetse go busediwa kwa NLS/di-LU gammogo le lenanetuelo (invoice) le le kayang palo ya mafoko a a fetoletsweng, a a tselegantsweng kgotsa a a sekasekilweng jaaka go kailwe mo lekwalong la taelo. Nomoro ya topo ya semmuso e tshwanetse go tlhagelela mo lenane-tuelong.
Tiro e e neetsweng morago ga letsatsi la neelo e tla nna le kotlhao ya diperesente di le nngwe bosomenneng (1/14%) jwa boleng jwa tiro yotlhe e e neetsweng, e balelwa letsatsi lengwe le lengwe morago ga letlha la neelo, ntle le fa letlha la neelo le atolositswe ka tumalano e e dirilweng go sa le gale magareng ga H/Aux kgotsa H/LU, modirelwa le mofetoledi yo o amegang. Le gale, fa letlha la neelo le tshwanetse go okediwa ka diura tse di fetang 24, memorantamo o kopang tetla ya katoloso ya letlha o tshwanetse go neelwa SCAM.
Bafetoledi ba ba ikemetseng ba tshwanetse go neela setifikeiti sa kgololo ya lekgetho go tswa go Tirelo ya Lekgetho ya Aforika Borwa (SARS) le go neela dinomoro tsa bone tsa ikwadiso ya lekgetho mo foromong ya kopo ya thentara.
Bafetoledi ba ba ikemetseng ba tshwanetse go tshola dikhopi tsa tiro nngwe le nngwe e e buseditsweng kwa NLS/Di-LU sebaka sa ngwaga o le mongwe morago ga go fetsa tiro, e le mokgwa wa tshireletso kgatlhanong le kgonagalo ya go timela ga tiro.
Dithata tsa thoto ya botlhale tsa tiro e e fetoletsweng, e e tselegantsweng kgotsa e e sekasekilweng e buseditswe kwa ke mofetoledi yo o ikemetseng, di tla fetela kwa NLS/Di-LU NLS/LU le go nna le yona.
TAOLO YA BOLENG
Ka ntlha ya mabaka a taolo ya boleng, bafetoledi ba selegae ba tshwanetse go netefatsa boleng jwa tiro tebang le boleng go ya ka dintlha tse di latelang:
go felela ga tiro;
tiriso ya mareo a a nepagetseng, a a tlhomamisitsweng;
tiriso ya mareo ka tlhomamo;
tumalano le mopeleto wa semmuso; le boammaruri jwa bokao jwa tema ya tshimologo.
Tshekatsheko sampole, k.g.r. tshekatsheko ya ditsebe tsa tokomane fale le fale, e tla dirwa go netefatsa boleng. Fa boleng bo sa kgotsofatse maemo a a batlegang, mofetoledi wa selegae kgotsa motho yo o nonofileng sentle yo o mo konterakeng ya mabaka ao le NLS/Di-LU o tla tseleganya phetolelo ka botlalo, mme NLS/Di-LU e ka tsaya dikgato jaaka go tlhagisitswe mo temaneng ya 12.1.11.
Fa puo e sa tlamelwa ka mofetoledi wa selegae, NLS/Di-LU e tla romela tokomane e e amegang kwa ntle tebang le tlhokomelo ya boleng, go ya ka thulaganyo e e tlwaelegileng ya tshenkelo, kwa go mofetoledi yo o nang le borutegi le maitemogelo a a maleba yo o tla netefatsang boleng jwa ka mokgwa wa tshekatsheko ya sampole. Tebang le se, go tla tsewa ditsebe fale le fale go tswa mo tokomaneng. Palo ya ditsebe tse di sekasekilweng e tshwanetse go nna kana ka 10% ya ditsebe tsotlhe tsa tokomane, sekai: ditsebe tse di 10 tsa tokomane ya ditsebe gi le 100 di tshwanetse go sekasekiwa.
Pele go ka duelwa, mofetoledi wa selegae yo o maleba o tshwanetse go netefatsa boleng jwa tiro e e amogetsweng go tswa kwa mofetoleding yo o ikemetseng ka go saena foromo ya netefaletso ya tuelo.
Foromo ya ditshwaelo e tla tsamaya le phetolelo nngwe le nngwe, e ka tswa e fetoletswe ke mofetoledi wa selegae kgotsa mofetoledi yo o ikemetseng, fa e busediwa kwa go modirelwa. Modirelwa o tla tlatsa foromo e, mme a e busetse kwa go H/Aux kgotsa H/LU, yo o tla begelang Motsamaisi wa Lenane gangwe mo dikgweding di le tharo.
TSAMAISO YA DITUELO
Tsamaiso ya dituelo go bafetoledi ba ba ikemetseng e tla dirwa jaana:
Tiro e e feditsweng gammogo le foromo ya setifikeiti sa netefaletso ya tuelo, se saennwe ke mofetoledi wa selegae le lenanetuelo di neelwa H/Aux yo o tla netefatsang nepagalo ya lenanetuelo. Nomoro ya semmuso ya topo e tshwanetse go tlhagelela mo lenanetuelong.
Ke maikarabelo a ditlhogo tsa bofetoledi go kganela dituelo tse se nang mosola, tse di tletseng tshenyo, ditshenyegelo tse di sa rebolwang le tse di sa tlhomamang.
Ga go na tuelo epe e e tla fetisiwang ntle le tshaeno ya H/Aux kgotsa H/LU le Motsamaisi wa Lenane.
foromo ya netefaletso ya tuelo le lenanetuelo di tshwanetse go romelwa kwa SCAM go duela.
Dipotso dingwe le dingwe go tswa go bafetoledi ba ba ikemetseng, tse di amanang le tuelo tsa tiro e e dirilweng, di tshwanetse go lebiswa kwa go H/Aux kgotsa H/LU.
TLHABOLOLO
Pholisi e tla tlhabololwa ke NLS fa go tlhokega, mme banni-le-seabe botlhe ba tla itsisiwe ka ga ditlhabololo tsa go nna jalo.
LENANEFOKO
Tebang le tiriso ya tokomane e -
Tshekatsheko" le kaya papiso ya temana mo puong ya ntlha le phetolelo ya yona mo puong ya bobedi, le paakanyo ya temana ya bobedi;
Molaotheo" le kaya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika, 1996 (Molao No. 108 wa 1996);
setheo sa molaotheo" le kaya setheo se se theilweng go ya ka Molaotheo;
tseleganyo" le kaya paakanyo ya diteng, mokgwa le thutapuo ya temana;
mofetoledi yo o ikemetseng" le kaya motho kgotsa moemedi yo o tseneng mo konterakeng le NLS/di-LU go fetolela, go tseleganya le go sekaseka ditokomane tsa semmuso;
LU" le kaya Lekala la Puo;
NLS" le kaya Tirelo ya Bosetšhaba ya Dipuo;
ditokomane tsa semmuso" le kaya ditokomane tse di tshwanetseng go dirisetswa mabaka a semmuso go na le a motho ka nosi;
pholisi" le kaya Pholisi ya Dikaelo tsa Bofetoledi le Botseleganyi tsa NLS;
Motsamaisi wa Lenane " le kaya motlhankedi wa mmuso yo o seng ka fa tlase ga Mokaedi ka maemo, yo o rweleng maikarabelo a Lenane le le rileng, sekai: bokaedi.
tirelo ya setšhaba" le kaya tirelo ya mmuso wa bosetšhaba kgotsa lekgotla, khomišene, setlamo, koporasi, letlole kgotsa sediriswa (se e seng kgwebo ya bosetšhaba) e e theilweng go ya ka peomolao ya bosetšhaba, e duletswe ka botlalo kgotsa bontlhabongwe ke mmuso, mme e ikarabela kwa Palamenteng;
puo ya tshimologo" le kaya puo e tokomane e kwadilweng ka yona kwa tshimologong;
puo e e totiilweng" le kaya puo e tokomane e tshwanetseng go fetolelwa kwa go yona;
phetolelo" le kaya phetolelo ya tema go kwa puong ya tshimologo go ya kwa puong e e totilweng;
mofetoledi" le kaya motho yo o fetolelang ditokomane go tswa mo puong ya tshimologo go ya kwa puong e e totilweng, mme le akaretsa motseleganyi kgotsa mosekaseki, ntle le fa tiriso e kaya ka mokgwa mongwe.
<fn>tsn_Article_National Language Services_LENANE LA TLHABOLOLO YA KGWEBOPOTLANA E E MAGARENG.txt</fn>
LENANE LA TLHABOLOLO YA KGWEBOPOTLANA E E MAGARENG
LENANE LA TLHABOLOLO YA KGWEBOPOTLANA E E MAGARENG KE ENG?
Lenane la Tlhabololo ya Kgwebopotlana e e Magareng (SMEDP) ke sekema sa thuso ya madi a thotloetso, se se thusang bojanala mo Aforika Borwa.
Thuso e neelwa diporojeke tse dintšhwa kgotsa tse di atoloswang.
DITLHOKEGO
Ditlamo tsa mo gae le tsa kwa ntle di tla thuswa ka peeletso ya bokana ka dimilione tsa diranta di le lekgolo (R100m) mo go tsa lefatshe le dikago tse di tshwanetseng, mo diporojekeng tse dintšhwa kgotsa katoloso ya diporojeke tse di leng teng.
Ditheo tsa semolao, ba e leng beng ba thoto le ditirisanommogo mo go tsa bojanala.
MAIKAELELO
Go dira khumo, go tlhoma ditiro
Go tlhabolola dikgwebisano, go rotloetsa maatlafatso
Go rotloetsa baamogedi ba diporojeke go di kgonagatsa
Go fokotsa ditshenyegelo tsa peeletso tsa babeeletsi ba dikgwebopotlana le tse di magareng
Maphata
: BOJANALA
DIPOROJEKE
Dikgwebo tse di mo Aforika Borwa
Diporojeke tse dintšhwa le katoloso ya tse di leng teng
Dikgwebo tse di nang le bogolo jo bo katologang jwa 25% ya bonno le/kgotsa dithoto tse di tshwanetseng, dipalangwa, di tshwanetse go tlhagisiwa
Ba ba neelanang ka bonno jwa nakwana, sk, dihotele, mafelo a go robala le go fitlhola, mafelothobalo, dillotšhe le dišalei
Badiri ba bojanala ba ba thusang bajanala fela
Dikgwebo tsa ralawe kgotsa diralawe tsa poraefete, ditsela tsa dikheibole tsa lefaufau, dipalangwa tsa go isa metsi kwa matamong, matsha le tse dingwe.
MESOLA
Kabelo e e sa duelelweng lekgetho mo dingwageng tse pedi e lebisitswe mo peeletsong ya dikago, fenitšhara, didiriswa tsa bojanala le dipalangwa
Kabelo e nngwe ya khetšhe mo ngwageng wa boraro go dikgwebo fela fa e le gore kabo ya tuelo ya badiri e e tlhagisitsweng go ya ka tshenyegelo ya tiro e nne 30% bonnye.
PALELO
Kemo ya Peeletso Koketsego ya thuso e e amogetsweng
Jaaka % ya Peeletso
Go feta R5 - R15 milione 6% ka ngwaga
Go feta R15 - R30 milione 4% ka ngwaga
Go feta R30 - R50 milione 3% ka ngwaga
Go feta R50 - R75 milione 2% ka ngwaga
Go feta R75 - R100 milione 1% ka ngwaga
Kopotiro
Bona letlhatshana la tshedimosetso le foromo ya kopo
Tlatsa foromo ya kopo
Go bona tshedimosetso e e feletseng ikgolaganye le:
Lefapha la Kgwebo le Intaseteri:
Tikwatikwe ya Kgolagano le Badirelwa: 0861 843 384
Kgetsana ya Poso X86
LENANE LA TLHABOLOLO YA KGWEBOPOTLANA E E MAGARENG
LENANE LA TLHABOLOLO YA KGWEBOPOTLANA E E MAGARENG KE ENG?
Lenane la Tlhabololo ya Kgwebopotlana e e Magareng (SMEDP) ke sekema sa thuso ya madi a thotloetso go tlhagisa temothuo ya maemo a a kwa godimo, tsa botshelo jwa metsi, tsamaisotemothuo, bayothekenoloji, bojanala, tshedimosetso le dipeeletso tsa thekenoloji ya tlhaeletsano mo Aforika Borwa. Go na le thotloetso mo diporojekeng tse dintšhwa le tse di katolosiwang.
Ditlhokego
Ditlamo tsa mo gae le tsa kwa ntle di tla thuswa ka peeletso ya bokana ka dimilione di le lekgolo tsa diranta (R100m) mo go tsa lefatshe le dikago tse di tshwanetseng, metšhini le dipalangwa tsa kgwebo le didiriswa mo diporojekeng tse dintšhwa kgotsa katoloso ya diporojeke tse di leng teng.
Ditheo tsa semolao, ba e leng beng ba thotot le ditirsanommogo mo go tlhagiseng, temothuo ya maemo a a kwa godimo, tsa botshelo jwa metsi, tsamaisotemothuo, bayothekenoloji, bojanala, tshedimosetso le dipeeletso tsa thekenoloji ya tlhaeletsano.
Maikaelelo
Go dira khumo, go tlhoma ditiro
Go tlhabolola dikgwebisano, go rotloetsa maatlafatso
Go dirisa dikuno tsa mo gae
Go rotloetsa baamogedi ba diporojeke go di kgonagatsa
Fokotsa ditshenyegelo tsa peeletso tsa babeeletsi ba dikgwebo tse di potlana le tsa magareng
Go rotloetsa peeletso ya kwa ntle.
Maphata
: TLHAGISO
DIPOROJEKE
Dikgwebo tse di mo Aforika Borwa
Diporojeke tse dintšhwa le katoloso ya tse di leng teng
Dikgwebo tse di bontshang bonnye koketsego ya peeletso ya 35% mo metšhining le didiriswa ka tshenyegelo e e tlhagisitsweng mo tshimologong ya ngwaga
Dikgwebo tse di tlhophiwang ka go tlhagisa ka SIC.
MESOLA
Thuso ya madi e e sa duelelweng lekgetho mo dingwageng tse pedi e lebisitswe mo peeletsong ya lefatshe le dikago, metšhini, didiriswa le dipalangwa tsa kgwebo.
Thuso e nngwe ya madi ya ngwaga wa boraro go dikgwebo fela fa e le gore kabo ya tuelo ya badiri e e tlhagisitsweng go ya ka tshenyegelo ya tlhagiso e nne bonnye 30%.
Bogolo jwa thotloetso ya R3 050 000 ka ngwaga mo dikgwebong tse di nang le dipeeletso mo dikgwebong tse di tshwanetseng.
PALELO
Kemo ya Peeletso Koketsego ya thuso e e amogetsweng
Jaaka % ya Peeletso
Go feta - R15 milione 6% ka ngwaga
Go feta R15 - R30 milione 4% ka ngwaga
Go feta R30 - R50 milione 3% ka ngwaga
Go feta R50 - R75 milione 2% ka ngwaga
Go feta R75 - R100 milione 1% ka ngwaga
Kopotiro
Bona letlhatshana la tshedimosetso le foromo ya kopo
Tlatsa foromo ya kopo
Go bona tshedimosetso e e feletseng ikgolaganye le:
Lefapha la Kgwebo le Intaseteri:
Tikwatikwe ya Kgolagano le Badirelwa: 0861 843 384
Kgetsana ya Poso X86
<fn>tsn_Article_National Language Services_LETLOLE LA APEX KE LEFE.txt</fn>
LETLOLE LA APEX KE LEFE?
Letlole la Aforika Borwa la ditšhelete tse Dinnye la Apex ke setlamo se se tlhomilweng ke puso go rarabolola lehuma le botlhokatiro ka thebolo ya:
Phitlhelelo e e kgonwang ya ditirelo tsa ditšhelete
Thuso ya ditheo le ya badirelwa.
Kokoanyo ya ditshomarelo ka dikgwebo le ka ditlamo tsa tlholego tse di jaaka mekgatlho ya phitlho le ditokofele.
PONELOPELE
Go nna le seabe mo kgolong ya ikonomi le mo phokotsong ya lehuma mo Aforika Borwa ka go nna mobebofatsi yo o nonofileng wa ditirelo tsa ditšhelete tse dinnye.
Go tlhola indaseteri e e maatla ya ditšhelete tse dinnye mo Aforika Borwa.
MAIKAELELO
Go tlamela ditheo tsa ditšhelete tse dinnye ka ditirelo tsa porofešenale tse di siameng ka:
Go kemonokeng ya matlole ya thuso ya ditheo go mekgatlho e e tshwaraganeng le badirelwa ba yona go bebofatsa go nna le seabe ga yona mo ditirong tse di siameng tsa ikonomi.
Kokoanyo ya ditshomarelo le thebolo ya kadimo ya madi go dikgwebo le Ditheo tsa Ditšhelete tse Dinnye (RFIs) e le mokgwa wa go godisa le go oketsa phitlhelelo ya ditirelo tsa ditšhelete go bahumanegi le go lolamisa mekoro ya bona ya ditšhelete mabapi le botshelo jo bo botoka.
MOTLOLO WA TIRO
Letlole la Apex le tla dira ka mekgatlho ya tshwaragano go diragatsa taolelo ya lona ya go fitlhelela sefitlhelelwa kwa baaging malebana le kutlwalo le phitlhelelo.
Mabapi le kokoanyo ya ditshomarelo ga go na motlolo o o rileng o o lebilweng, fela kitso le mekgwa e e farologaneng e e ikaegileng ka maitemogelo di e a rotloediwa.
DITIRELO TSA DITŠHELETE TSE DI REBOLWANG
Letlole la Kadimo ya madi ya Kerediti e Nnye: Lenane le, le tlamela ka dikadimo tsa madi go fitlha ka R10 000 go malapa le bagwebi ba bannye ba ba ikaegileng ka dikgwebo tsa bona tse dinnye go tshela. Letlole le, le na le dikumo di le pedi:
Kerediti e nnye mabapi le tlhabololo ya kgwebo e nnye.
Letlole la phokotso ya lehuma go badirelwa ba lotseno lwa bona la lelapa le leng ka fa tlase ga R1500. Mokgatlho wa tshwaragano o tla dirisa sedirisiwa se se fokotsang lehuma malebana le tshekatsheko.
Thuso ya setheo: Ka fa tlase ga lenane le matlole a a tlamelwa go maatlafatsa setheo le go netefatsa tswelelo ya sona ya paka e telele.
Kokoanyo ya ditshomarelo: Se, se tokafatsa le go rotloetsa go tlhamiwa ga dikgwebo tsa ditšhelete le ditheo tse dingwe tsa tlholego tsa tshomarelo jaaka ditokofele le mekgatlho ya phitlho malebana le go kokoanya khumo ya fa gae le e e beeleditsweng.
TLHOPHO YA MEKGATLHO YA TSHWARAGANO
Apex e dira ditiro tsa yona ka mekgatlho ya tshwaragano e e farologaneng , ka jalo tlhopho ya yona e e siameng e botlhokwa e bile e a tswelela. Ka fa tlase ga tirego e, Apex e lekanyetsa mefuta e e farologaneng ya di-NGO tse di kwadisitsweng, ditheo tsa selegae tsa kgwebo, ditheo tsa boithaopo le mekgatlho mabapi le tswelelo ka go dirisa dikaelo tsa maemo. '
Mo go lekanyetseng mokgatlho, Apex e latela dikaelo tse siameng tse di ka aroganngwang ka dintlha tse di latelang: mokgatlho, morulaganyi, tsamaiso, taolo, badiri, lefelo-tiro, ditiro tsa mo lefelong, tiro e e fetileng, dithulaganyo tsa tshedimosetso ya tsamaiso, dithulaganyo tsa palotlotlo.
Fa o batla tshedimosetso e nngwe ikgolaganye le Apex ka tse di latelang:
Mogala: 012-394 1796/012-394 1805
Fekese: 012-394 2796/012-394 2799
Aterese:
<fn>tsn_Article_National Language Services_LETSHOLO LE LE MABAPI LE LEKWALOITSHUPO.txt</fn>
Iponele ID e e nang le Baakhoutu gore o tle o kgone go bouta
LETSHOLO LE LE MABAPI LE LEKWALOITSHUPO
MOLAOTLHOMO ONA O RENG?
Molaotlhomo wa ditlhopho, wa 1998 o o eng wa tlhagisa letlhomeso la peomolao mabapi le ditlhopho tsa 1998 o fetisitswe ke Palamente. O ne wa emiwa nokeng ke ANC, Inkhata Freedom Party, PAC, ACDP mmogo le Freedom Front. Mo dikganetsanong tsotlhe tse di neng di ama molaotlhomo, makoko a, a ne a gatelela botlhokwa jwa ditlhopho tse di leng ka fa molaong mmogo le dipholo tse di senang dingongorego. Le fa go ntse jalo, makoko otlhe a ne a gatelela botlhokwa jwa go netefatsa fa batlhophi botlhe ba ba letleletsweng ba na le diID tse di nang le baakhoutu.
DINTLHA
Molaotlhomo o akaretsa dintlha tse di leng botlhokwa tse di jaaka motlha o ditlhopho di tshwanetseng go tshwariwa ka ona, batho ba ba letleletsweng go tlhopha, batho ba ba ka tsenelang ditlhopho mmogo le ditlhokego le ditlhopho tse di kgethegileng tse di mabapi le batho ba ba rileng.
Dingwe tsa dikaelo tsa Molaotlhomo ke tse di latelang.
Moporesidente o tla goeletsa ditlhopho pele motlha wa puso o tla kwa bokhutlong.
MaAforika Borwa otlhe a a nang le dingwaga di le 18 le go feta ba ba leng ka fa nageng ba tlile go letlelelwa go tlhopha. Se, ga se akaretse batho ba ba nang le tlhaloganyo e e koafetseng, batho ba ba lwalang mo tlhaloganyong kgotsa batho ba ba tlhatlhetsweng ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo jwa Tlhaloganyo. Batho ba ba bonweng molato ka ditshenyo tse di tseneletseng ga ba ye go letlelelwa go tlhopha.
Kaelo e e mabapi le ditlhopho tse di kgethegileng e teng. Ditlhopho tse, tse di kgethegileng di lebisitswe kwa bathong ba ba kailweng ba ba sa kgoneng go tlhopha. Badiri ba badipolomate ba ba dirang kwa dinageng tse di kwa ntle ba tlile go letlelelwa go tlhopha mmogo le ba malapa a bona ka motlha wa ditlhopho. Karolo e nngwe ya ditlhopho tse di kgethegileng ke badiri ba ba thusang go tsamaisa ditlhopho ba ba akaretsang le basiretsi ba naga, e leng maphodisa le masole. Kaelo e e kgethegileng e e mabapi le go tlhopha e ama batho ba ba golofetseng, batho ba ba sa kgoneng go itsamaisa, batsofe mmogo le baimana ba ba ka se kgoneng go ya kwa mafelong a go tlhopha ka ntlha ya bogole.
TIREGO
Molaotlhomo o kaela kwadiso ya batlhophi mmogo le thulaganyo ya lenane la batlhophi. Kwadiso ya batlhophi ba ba letleletsweng e tlile go tswelela. Fa motho a setse a ikwadiseditse go tlhopha, dintlha tsa gagwe di tlile go tlhotlhomisiwa mo rejisetareng ya baagi ya bogareng e e tshotsweng ke Lefapha la Merero ya Selegae. Fa dintlha tsa gagwe di sena go tlhotlhomisiwa sentle, leina la gagwe le tlile go tsenngwa mo lenaneng la batlhophi. Batho ba maina a bona a tlhagelelang mo lenaneng la batlhophi ba tlile go tlhopha ka letsatsi la ditlhopho le le tlileng go tlhomamisiwa ke Moporesidente.
DITLHOKEGO
Gore batho batle ba kgone go tlhopha, ba tshwanetse go nna le ID e e nang le baakhoutu. Ke yona fela tokomane e e amogelesegang jaaka go tlhagisiwa mo Molaotlhomong wa Ditlhopho wa 1998.
Batho ba ba senang ID e e nang le baakhoutu, ba tshwanetse go dira kopo ya ID e e nang le baakhoutu e bile gape ba tshwanetse go dira kopo ya setifikeiti sa boitshupo sa nakwana ka nako e le nngwe.
Setifikeiti sa boitshupo sa nakwana se amogelesega fela dikgwedi di le 12 mme se ka dirisediwa go ikwadisetsa go tlhopha fa Lefapha la Merero ya Selegae le santse le rulaganya go rebolwa ga ID.
Setifikeiti sa boitshupo sa nakwana se tlhagisa dintlha tsa mokopi: nomoro ya ID le setshwantsho sa mokopi.
Setifiketi sa boitshupo sa nakwana se tla rebolwa mo diureng di le 24 kwa ntle le kwa mafelong a go senang dikhomphutara. Mo dintlheng tse di jaana, se tlile go rebolwa morago ga go boela ga diyuniti tsa thuso (mobile units) kwa mafelong a kopo e dirilweng kwa go ona.
Kwa diporofenseng tse dingwe Diforamo tsa Merero ya Selegae di tlhomilwe go thusa Lefapha mabapi le tiro ya lona. Diforamo tse, di tshwanetse go neelwa thuso.
Go tlile go tlhomiwa ditlhopha tsa batho tse di tla tlhokomelang ditlhopho / go tlile gape go tlhomiwa ditlhopha tsa baithaopi / go be gape go tlhamiwa le ditlhopha tsa tiro go thusa mo letsholong le le mabapi le go iponela lekwaloitshupo. Maloko a Palamente (MPs) a kopiwa go netefatsa fa tiro ya boithaopo e nna teng kwa Lefapheng la Merero ya Selegae. Mo ntlheng e, baithaopi botlhe ba tshwanetse go kwadisiwa le Lefapha la Merero ya Selegae gape ba tshwanetse go tshepiwa ke lona. Ba tlile go katisiwa ke Lefapha la Merero ya Selegae gape ba tlile go dira ditiro tsa bona kwa ntle le go tsaya letlhakore, kwa ntle le go sekamela ka fa mokgatlhong mongwe wa sepolotiki gape kwa ntle le tuelo epe. Ba tlile go kopiwa go thusa mabapi le go tladiwa ga diforomo, go gatisa bakopi menwana mmogo le go netefatsa fa ditlhokego tsotlhe di fitlhelelwa, sekao: go rebolwa ga disetifikeiti tsa matsalo, jj.
Maloko a Palamente (MPs) a kopiwa go ikgolaganya le moemedi wa lefapha wa kwa lefelong la bona mme mmogo ba dire thulaganyo e e ka ga go thusa gape le go nna le seabe ka go ithaopa mo mananeong a dipuisano a mo seyalemoweng kwa lefelong la bona mabapi le go rebola tshedimosetso ka ga letsholo le le malebana le ID.
DINTLHA TSE DI LENG BOTLHOKWA TSE DI TSHWANETSENG GO GAKOLOGELWA
Thulaganyo ya diID e tsaya sebaka sa dibeke di le robedi.
Fa setifikeiti sa botsalo se se teng, tsweetswee ikgolaganye le motlhankedi wa kgaolo go tlhotlhomisa mokgwa wa tlhomamiso o o ka dirisiwang. Le fa go ntse jalo, Lefapha le gagametse thata mabapi le thebolo ya tokomane ya tlhomamiso e e netefatsang ka maikaelelo a go thibela tsietso.
Fa kopo e diriwa mabapi le ID le setifikeiti sa boitshupo sa nakwana, ditshwantsho tse tharo di tshwanetse go neelwa.
Tse pedi malebana le ID
Se le sengwe malebana le TIC
Tona ya Lefapha la Merero ya Selegae e tlile go itsise setšhaba foromo ya nakwana ya kwadiso e e mabapi le go ikwadisetsa ditlhopho fela ga e ise e nne teng.
Lefapha la Merero ya Selegae ga le na dikhemera mo diyuniting tsa thuso (mobile units) tse di tsayang ditshwantsho kwa ntle le tuelo epe.
Dipotso di ka lebisiwa kwa go:Bokaedi Tlhaeletsano Tlhogo ya Tlhaeletsano mo nomorong e e latelang ya mogala: 3148014/5 kgotsa fekesa dipotso tsa gago mo nomorong e e latelang: 316 7032.
Dingongorego tse di mabapi le ditirelo tsa Lefapha la Merero ya Selegae di tshwanetse go kwadisiwa ka tiriso ya nomoro ya rona ya mogala e e sa duelelweng e e latelang: 0800-601190.
BAKOPI BA BA SIMOLOLANG BA MATSALO A BONA A ISENG A KWADISIWE
Mokopi yo botsalo jwa gagwe bo iseng bo kwadisiwe o tshwanetse go-
Gorosa ditshwantsho di le pedi tse di tshwanang
Tlatsa foromo ya Bl 24 e le kopo e e mabapi le kwadiso ya botsalo e e leng thari
Gorosa sesupo sa botsalo se se mo sebopegong sa setifikeiti se se tswang kwa tleliniking kgotsa kwa bookelong jo a belegetsweng kwa go bona, kgotsa setifikeiti se se tswang kwa sekolong se se tlhomamisang letlha la ntlha le a simolotseng kwa go sona ditetlelelo tsa ntlo tse di tlhagisang leina la mokopi disetifikeiti tse di tswang kwa go bathapi ba gagwe ba bogologolo (fa e le gore ba teng)
tokomane nngwe fela go supa botsalo jwa SA kgotsa boagi
Ka letsatsi la go tlhopha go tlilwe go amogelwa fela ID e e nang le baakhoutu. Le fa go ntse jalo, batho ba ba tla latlhegelwang ke diID tsa bona pele ga ditlhopho, ba tla rebolelwa setifikeiti sa boitshupo sa nakwana mo sebakeng sa diura di le 24.
DITHULAGANYO TSA MAFAPHA
Kwa ntle le phatlalatso e e dirilweng mabapi le letsholo la go iponela ID, dithulaganyo di setse di dirilwe kwa diporofenseng tsotlhe go netefatsa fa batlhophi ba ba letleletsweng ba dira kopo ya go iponela lekwaloitshupo le le nang le baakhoutu. Diura tsa tiro di setse di atolositswe go ya ka ditlhokwa tsa porofense nngwe le nngwe. Lefapha le ka bula go simolola ka 07h00-18h00 mo malatsing a beke le go simolola ka 08h00-12h00 ka Lamatlhatso mongwe le mongwe. Tshwetso tota e mo magetleng a baagi.
Badiri ba tlaleletso ba setse ba thapilwe go kgona go kgotlelela koketsego e e mabapi le topo ya go iponela makwaloitshupo. Kwa mafelong a go senang dikantoro tsa Lefapha la Merero ya Selegae kwa go ona, diyuniti tsa thuso tsa tlaleletso di setse di rometswe.
Diyuniti tsa thuso di ka bonwa kwa diporofenseng tse di latelang:
Kapa Botlhaba
Kapa Bophirima
Kapa Bokone
Bokone Bophirima
Mpumalanga
Mabapi le tshedimosetso ya tlaleletso, dikopo tsa direlo kgotsa ditirelo tsa boithaopo, bakaedi ba dikgaolo ba lefapha ba ka boniwa.
Dintlha tsa bakaedi ba dikgaolo ke tse di a latela:
Bokone Bophirima (Wa namaotshwere) Rre M Madimakwane (018-384 5443)
TIRO E E KWA PELE
Batho ba le bantsi ba dirile kopo ya go iponela diID fela ga ba ise batle go di tsaya kwa dikantorong tsa Lefapha la Merero ya Selegae. DiID tse, di tshwanetse go tla go tsewa ka bonako. Maloko a Palamente (MPs) a kopiwa go thusa go bebofatsa tiro e.
Batho ba ba iseng ba dire kopo ya go iponela diID tse di nang le baakhoutu ba tshwanetse go dira jalo ka bonako. Motho yo o leng ka fa tlase ga dingwaga di le 16 o tshwanetse go tla a patilwe ke mongwe yo o letleletsweng semolao yo o mo fetang ka dingwaga di le 10 yo o tla tshwanelang ke go dira kopo mo boemong jwa mokopi mabapi le kwadiso ya botsalo e e thari. Motho yo o tla mo go tlaleletseng ditokomane tsa tshegetso, kopiwa go tlatsa afidafiti (foromo ya B1 288) go tlhomamisa dintlha tsa botsalo.
Motho yo o leng kwa godimo ga dingwaga di le 21 a ka dira kopo ka boena mabapi le kwadiso ya botsalo e e thari. Fa e le gore ditokomane tsa tshegetso ga di teng mokopi o tlile go bodiwa dipotso ke motlhankedi wa Lefapha ka maikaelelo a go tlhomamisa boagi le letlha la botsalo la mokopi yo o amegang go netefatsa fa go sena sepe sa tsietso.
<fn>tsn_Article_National Language Services_LWANTSHA KHOLERA.txt</fn>
LWANTSHA KHOLERA
MOKGWA O O BONOLO WA GO THIBELA KHOLERA
MAFAPHA:
MERERO YA METSI LE DIKGWA
BOITEKANELO JWA POROFENSE LE PUSOSELEGAE
THULAGANYO YA TLHAELETSANO LE TSHEDIMOSETSO YA MMUSO
Kholera ke eng
Kholera ke bolwetse jo bo tshwarang motho fa a nwa metsi le go ja dijo tse di nang le mogare wa kholera.
Mogare o o tlholang kholera o fitlhelwa mo mantling a motho.
Kholera e phasalala jang
Ka go nwa metsi le go ja dijo tse di kgotlhetsweng ke mogare wa kholera
O bona jang fa motho a na le kholera
Fa motho a nna le teng e e iperekang ka bonako
Fa motho a tlhatsa
Fa motho a feletswe ke metsi a mantis mo mmeleng
Kholera e ka thibelwa jang
Netefatsa gore metsi a o a dirisang a bedisitswe kgotsa a phepafaditswe
Go bedisa metsi: Gotetsa metsi go fitlhela a tswa dipudula, mme o a tlogele a bele motsotso o le 1
Go phepafatsa metsi: Tsenya leswana le le lengwe la bolitšhi mo dilitareng tse 25 tsa metsi
Tlogela metsi a khurumetswe sebaka sa diura di le 2 kgotsa go feta pele o a dirisa.
Tlhatswa dijo tse di sa apewang ka metsi a a bedileng kgotsa a a phepafaditsweng pele o di ja.
Tlhatswa didiriswa tse di dutelang metsi, dipitsa le dikotlolo ka metsi a a bedileng kgotsa a a phepafaditsweng.
Dirisa komiki e e phepa go gelela metsi go tswa mo sedutelong se segolo.
Ka metlha khurumela dijo tsa gago mme o di sireletse kgatlhanong le dintsi.
Agela VIP kgotsa ntlwanaboithusetso ya mosima kgakala le metswedi ya metsi (noka kgotsa motswedi).
O se ka wa dirisa noka jaaka ntlwanaboithusetso, fela dirisa VIP kgotsa ntlwanaboithusetso ya mosima.
Tlhapa diatla tsa gago ka metsi a a bedileng kgotsa a a phepafaditsweng morago ga go dirisa ntlwanaboithusetso le pele o tshwara dijo.
O ka thusa jang motho yo o setseng a tshwerwe ke kholera?
Mo nose motswako o montsi wa sukiri/letswai.
Motswako wa sukiri/letswai o dirwa jang
Tsaya litara e le nngwe ya metsi a a bedisitsweng kgotsa a a phepafaditsweng, tshela selekano sa maswana a tee a le 8 sa sukiri le halofo ya leswana la tee la letswai, mme o tswakanye.
Neela motswako o ka go sorwa kgafetsakgafetsa ka fa go ka kgonagalang ka teng.
TLHOKOMELA
Gakologelwa, tswelela go nosa motho yo o nang le kholera motswako wa sukiri/letswai.
Isa motho yoo kwa tliliniking e e gaufi kgotsa lefelo la go mo tshela metsi ka bonako jo bo ka kgonagalang.
Fa o batla tshedimosetso go ya pele, kgotsa o akanya gore o ka tswa o na le kholera, etela tliliniki e e gaufi, bookelo, ngaka kgotsa modiri wa boitekanelo.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala.txt</fn>
Lefapha la
Merero ya Tikologo le Bojanala
O simolola le go godisa jang kgwebo ya gago ya bojanala
Mojanala ke eng?
Go simolola
Jaanong ka ke simolotse le go dira
Tshedimosetso e e mosola
Lefapha la
Merero ya Tikologo le Bojanala
Kamogelo
Bukana e ke dipholo tsa tirisano magareng ga Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala, Khansele ya Aforika Borwa ya Kgwebo ya Bojanala, Lenaneo la Kgwebo ya Bojanala le ABSA.
Ditekanyetso
Bukana e e ikaegile ka tshedimosetso e e rebotsweng ke ditheo tse di tshwanetseng e ka nna ka tlhamalalo kgotsa ka di-websaete.
Babatlisisi ba tsaya gore tshedimosetso yotlhe e rebotswe ka mowa o montle mme e nepagetse.
Re ka se rwesiwe maikarabelo a nepagalo kgotsa go felela ga tshedimosetso e re e filweng. Fa o ka eletsa gore mokgatlho wa gago o akaretswe mo ditokafatsong tsa isagwe tsa bukana e, tweetswee dirisa Imeilee e: kmosweu@deat.gov.za c Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala.
Molaetsa go tswa go Tona
Dikgwebo tse di Potlana, tse di Magareng le tse Dikgolo (di-SMME) ke dienjene tsa tlhabololo. Di baka pakego ya ditiro le pakego ya lehumo. Kantlha ya moo go botlhokwa gore di-SMME di engwenokeng go itsweletsa le go gola. Go fitlha fa Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala ka Makala a lona a Bojanala le tsweleditse sephuthelo sa didirisiwa tse di lebisitsweng mo go thuseng bagwebi ba bojanala go tsweletsa dikgwebo tse di nang le dipoelo le tswelelopele. Sephuthelo se sa kemonokeng se akaretsa:
Go tlamelwa ka matlole ga Lenaneo la Kgwebo ya Bojanala (TEP) le le lebisitsweng go thusa di-SMME tsa bojanala go tsweletsa dikgolagano tsa kgwebo le madirelo a magolo.
Sephuthelo sa dimojulu tsa katiso tsa bojanala tsa SMME, tse di akaretsang katiso mo thekisong, tsamaiso ya matlole, tsamaiso ya kakaretso ya kgwebo le temogo ya bojanala.
Buka e, e e rebolang tshedimosetso ya go tlamela SMME ka matlole mo setshabeng le mo lekaleng la poraefete le didirisiwa tsa kemonokeng.
Bukana e, e botlhokwa thata kantlha ya fa e tlhagisa dintlha tsotlhe tsa go fitlhelela tshedimosetso mo thusong ya kgwebo e e rebolelwang bogolo thata bagwebi ba bojanala.
E ke kgatiso ya boraro ya bukana. Ke kumo ya tirisano magareng ga Lefapha la me, Kgotla ya Kgwebo ya Bojanala ya Aforika Borwa le ABSA.
Mo lekgethong la ntlha bukana e, e tla nna teng mo dipuong tse dingwe tsa semmuso e leng Sezulu, Setswana le Seaforikanse. Re tla tswelelapele go tokafatsa bukana ngwaga le ngwaga le go e fetolela mo dipuong tse dingwe tse dintsi.
Ga ke na pelaelo ya gore bukana e e tla go tswela molemo mo maitekong a gago a kgwebo mme ke go eleletsa masego otlhe mo go tlhomeng kgwebo ya bojanala e e golang le go nna le dipoelo.
Keleletso masego mo bojanaleng
Tona: Merero ya Tikologo le Bojanala.
Diteng
Ka moo bukana e e dirisiwang ka gona 4
Mojanala ke eng? 5
Tlhaloso ya Mojanala 5
Lekala la Bojanala 5
Tšhanele ya bojanala le ka moo e dirang ka gona 6
Go simolola 7
Ke na le kakanyo e kgolo! 7
Go kwala kakanyo mo pampiring 8
Nka bona kae tšhelete go simolola kgwebo ya me 14
Jaanong ntlha ya fa ke simolotse le go dira ... 24
Kemonokeng e e tsweletseng ya kgwebo 24
Go bapatsa kgwebo ya gago 25
Katiso 29
Katoloso 30
Tshedimosetso e e mosola 31
Mekgatlho ya Kgwebo le Mekgatlho / Ditlamo tsa Bojanala 31
Kemonokeng ya porofense le dintlha tsa kgokagano 33
Kaelo ya kgokagano 36
Dikao le dithuto tsa tiragalo 38
Potso - A ke na le bokgoni jwa go nna mogwebi? 44
Nka tlhopha kgwebo e e ntseng jang? 47
Ka moo bukana e e dirisiwang ka gona
Mmuisi yo a rategang
O amogetswe mo lefatsheng le le ntle la bojala. Re solofela fa o tla bona mosola wa phasalatso e.
Buka e e tla go naya tshedimosetso e e mosola go go thusa mo maitekong a gago a go tlhoma kgwebo e e amanang le bojanala. E akaretsa ditlhogo go tloga ka tsa go kwala leano la kgwebo go fitlha kwa phitlhelelong ya tšhelete mme e bile e go naya dintlha tse di botlhokwa tsa kgokagano. Tsweetswee gakologelwa gore se ke tshoboloko mme re tshikinya thata gore o lebe metswedi e mengwe ya tshedimosetso.
Nngwe ya dipopego tse di botlhokwa tsa buka e ke gore e go rebolela tshedimosetso ka maiteko otlhe a a leng teng, go go thusa go tlhoma kgwebo e ntshwa kgotsa go godisa e e setseng e le teng. Dirisa lenaneo la kgokagano go bona gore ke mang a tla siamang thata go go thusa mme o ikgolaganye le ene ka tlhamalalo.
Gakologelwa gore bontsi jwa ditheo bo rebola ditirelo tse dintsi tse di farologaneng le thuso. Go boloka sebaka mo bukaneng e, ga re a boeletsa tshedimosetso ya bona mme re go kaela go ya kwa tsebeng e e maleba.
Bontsi jwa diporofense bo na le maiteko a tsona le diphasalatso tse dikgolo. Ikgolaganye le tsona ka tlhamalalo mo dintlheng tsa kgokagano tse di tlhagisitsweng mo Kgaolong ya bo 5.
Go tlhoma kgwebo ya gago ga se tiro e e bonolo mme e batla tiro e ntsi le boineelo. Bojanala ga bo farologane le madirelo a mangwe mo ntlheng e. Re akareditse dipotso tsa boithabiso mo Kgaolong ya bo 5 go go naya sesupo gore a o na le "bokgoni" go tsena mo kgwebong ka bo wena. Go botlhokwa gape gore o nne le kitso e ntsi go ya ka fa go kgonegang ka teng. Buisa thata go ya ka fa o kgonang ka teng - se se akaretsa makwalodikgang, dijenale le di-websaete.
Go botlhokwa go tsaya bukana e, e le ntlha ya tshimololo e seng kaelo tota ya go nna le kgwebo e e atlegileng ya bojanala. Dirisa lenaneo la kgokagano go bona tshedimosetso ya go ya pele mme o se ke wa emisa go ithuta ka kgwebo ya gago le madirelo a bojanala.
Go bona kaelo e e tletseng, ABSA e tlhagisitse kaelo e e feletseng ya kgwebo mo dibukaneng di le 10 tse di ka tsewang kwa ntle ga tuelo mo websaeteng ya yona ya www.absa.co.za/business. Tobetsa mo tlhophong ya Thulubokoso ya Kgwebopotlana [Small Business Toolbox]. Re atlanegisa gore o fitlhelele se go bona dintlha tsa go ya pele fa go tlhokega.
Keleletso masego le kamogelo mo lefatsheng le le ntle la bojanala!
Go nnile le ngangisano ka tlhaloso ya " mojanala" le dikgwebo tse tota di dirisanang le bajanala. Mojanala ke motho yo a etang le go nna kwa ntle ga tikologo ya gagwe ya tlwaelo mo pakeng e e rileng mme a ka nna mojanala wa "legae" - yo a nnang mo Aforika Borwa mme a etetse kwa karolong e e farologaneng ya naga le lelapa la gagwe le ditsala go itumelela boikhutso; moeti wa "kgwebo" yo a etileng go tswa kwa nageng e nngwe kgotsa mo teng ga Aforika Borwa go tsweletsa ditiro tsa kgwebo kgotsa moeti wa "boditšhabatšhaba" yo a tlileng mo Aforika Borwa go tswa kwa nageng e nngwe go bona se re nang le sona.
Mo tsamaong ya dingwaga bojanala bo tsweletse go nna kgwebo e e tsweletseng mo Aforika Borwa.
Bojanala mo Aforika Borwa bo akaretsa makala a mantsi a a dirang otlhe gore moeti a nne le maitemogelo a a amogelesegang le a a ka se lebalweng a naga ya rona.
Ona a akaretsa:
Lekala la dipalangwa, le le amanang le thwalo ya bajanala (selegae le boditšhabatšhaba) mo teng le go dikologa Aforika Borwa, sekao: difofane, dišatlelle, diterena, dibese, dikepe, ditekisi, jalo le jalo.
Baemedi ba maeto, ba tiro ya bona e kgolo e leng go rekisa tiriso ya nakwana ya thwalo (lowapi, seporo, tsela le metsi) bonno, maeto le ditirelo tse dingwe tse di amanang.
Mogwebi wa maeto ke motho yo a nang le kgwebo e e tsamaisang bajanala ba ba duelelang maeto a a rulagantsweng mme o dira dithulaganyo tsa badirelwa mo mabakeng a bonno, dipalangwa le maeto.
Mosupatsela, ke mongwe le mongwe yo a nang le tshwanelo yo a duelelwang kgotsa a putswa go pata batho ba ba tsamayang kgotsa go etela lefelo lengwe mo teng ga naga le go naya batho ba go nna jalo tshedimosetso kgotsa ditshwaelo mabapi le mafelo kgotsa dilo tse di etetsweng.
Kamogelo (bonno) e amana le tlhagiso ya bonno, sekao: marobalo le dijo, ntlo ya baeng, go iphepa, dihosetele tsa baeti ba bašwa, motele, hotele, jalo le jalo.
Kamogelo (dijo le dino) ke mafelo a a rebolelang thata baeng ba selegae le ba boditšhabatšhaba ditirelo tsa dijo, sekao: diseturente, diphapo le dithabene, marekisetso a dijo tse di apeetsweng ruri jalo le jalo.
MICE (Dikopano, Dithotloetso, Konferense le Dipontsho) ke lekala le maikaelelo magolo a lona e leng go rulaganya kgotsa go tshwara dikopano le ditiragalo tse dingwe jaaka dipontsho mme gantsi le rulaganyetsa batlakopanong tee le dijotshegare.
Dikgogedi tsa bajanala ke mafelo kgotsa dilo tse di etelwang ke bajanala, sekao: Table Mountain, dimosiamo, Dikgaga tsa Cango, jalo le jalo.
Re aga mmogo kumo ya bojanala e e bapatswang mo dinageng tse dingwe ka dipontsho tsa boditšhabatšhaba go tlhotlheletsa baeti go tla go bona se se rebolwang ke naga ya rona e ntle, sekao: tlelaemete e e gaisang, botshelo jwa naga, mabopo a mantle, matshwao a hesitori, batho ba ba botsalano, go dira ditheko le mafelo a mangwe a mantsi le dikgogedi tse di itlhaotseng tsa Aforika Borwa.
Bojanala bo ama bodirelo bongwe le bongwe mo nageng e ka tsela nngwe.
Mojanala ke eng?
Tlhaloso ya Mojanala
Lekala la Bojanala
Nngwe ya dikgwetlho tsa madirelo a bojanala ke gore gantsi thekiso ya kumo kgotsa tirelo ga e ka tlhamalalo magareng ga motlamedi le modirisi mme e dirisa makala a mantsi a a mo magareng (motho yo o magareng).
Se re se bitsa "tšhanele" e e kayang mekgatlho e e farologaneng le mokgwa o e dirang mmogo ka yona go tlisa bajanala mo Aforika Borwa go tswa gongwe le gongwe kwa ba leng gona mo lefatsheng.
Ka ntlha ya moo go botlhokwa mo go wena go tlhaloganya sentle e seng fela ka gore ke mang yo a tla nnang modirisi wa bofelo wa kumo ya gago kgotsa tirelo mme o tshwanetse wa itse gore o dirisana le mang mo tšhaneleng go tsweletsa kgwebo ya gago.
Re akareditse fa tlase setshwantsho sa gore tshanele e ka direla jang motlhagisi wa bonno le gore ke mang a amogelang eng go tswa mo tiregong e. O tla lemoga gore ba ba mo gare ba amogela tshwaiso go tswa mo motlameding wa bonno - mo nneteng ke batlamedi ba tirelo ya papatso ya mong wa bonno.
Fa modirisi a batla go etela lefelo o tla golagana le moemedi wa maeto yo a tla mo direlang sephuthelwana ka go dirisa maeto a a rulagantsweng go le pele, a a rebolelwang mogwebi wa maeto wa kgwebokgolo. Mogwebi wa maeto wa kgwebokgolo o tla golagana le boroukara wa maeto a selegae / mogwebi wa maeto mo Aforika Borwa go rulaganya kgotsa go tshikinya loeto. Mogwebi wa maeto a selegae o tla dira dipeeletso ka tlhamalalo le dikumo. Botlhe ba dira mo maemong a tshwaiso.
Bua le mokgatlho wa gago wa bojanala wa porofense go bona kgakololo ya gore o ka bapatsa jang kgwebo ya gago. Tshedimosetso ya go ya pele e akareditswe mo karolong ya Papatso mo Kgaolong ya bo 4.
Tšhanele ya bojanala le ka moo e dirang ka gona
Sekao:
Tšhanele e rulagantswe jang mme modirisi o reka jang boikhutso
Go nnile le phasalatso e kgolo fa gautshwane ka madirelo a bojanala mo Aforika Borwa mme re motlotlo thata ka palo e e golang ya bajanala ba ba etelang naga ya rona e ntle. Ditiragalo tse di botlhokwa jaaka Metshameko ya Kgwele ya Dinao ya Sejana sa Lefatshe ya 2010 e tla nna le tshwaelo e kgolo mo madirelong a rona mme go ka nna le ditshono tsa mogwebi yo a nang le metswedi.
Gantsi o utlwa mongwe a bua sengwe se se tlisang kakanyo mo monaganong wa gago. Tota o ka nna motlotlo ka kakanyo e mme se se botlhokwa ke go nna le maikutlo a gore kakanyo e tla dira mo botshelong jwa nnete le go nna le dipholo tsa kgwebo e e nang le dipoelo.
Eno ke kgato e patlisiso ya ka bonako ya kgonego e ka thusang gore o swetse go tsweletsapele kakanyo ka botlalo. "Kgonego" e kaya fela go direga kgotsa go diriwa bonolo. Go rekisetsa ngwedi diphuthelwana tsa loeto ga go kgonege (mo sebakeng se!!!).
Go siame, o tshwanetse wa dira thuto e jang?
Botsa dipotso tse dintsi.
Batlisisa gore a go mongwe yo a dirang sengwe se se tshwanang mme o ba kope go arogana maitemogelo a bona le wena.
Dira dipalo tsa matlole tse di sa totobalang. Gape fa batho ba ikemiseditse go duela R1.00 mo selong se se go jeleng R2.00 go se tlhagisa seno se raya gore ga se kakanyo e e kgonegang.
Dira dipatlisiso tse di sa totobalang tsa mmaraka. Batlisisa bareki ba gago ba ba ka nnang teng mme o ba botse gore a ba ka meanokeng kgwebo e ntshwa. Botsa batho gore ba batla dithoto le ditirelo tsa mohuta mang.
Thulusu e nngwe e e mosola ke ya go dira patlisiso ya SWOT. SWOT e emetse Maatla, Makowa, Ditshono le Matshosetsi, mme e botlhokwa thata mo go thuseng mo tirong ya go tsaya tshwetso, bogolo thata fa o leka go tlhopha magareng ga dikakanyo tse dintsi tse di farologaneng. Kwala nngwe le nngwe ya ditlhogo mo lenathwaneng la pampiri mme o dire lenaneo la maatla otlhe, makowa jalo le jalo le dikakanyo tsa gago / kgwebo e e ka nnang teng.
Re akareditse sekao sa patlisiso ya SWOT mo Kgaolong ya bo 5.
Morago ga tseno tsotlhe, ke nako ya go dira Leano la Kgwebo fa o akanya gore kakanyo ya gago e santse e le e e siameng.
Go simolola
Ke na le kakanyo e kgolo!
Leano la Kgwebo
Leano la Kgwebo le dirisiwa go tsaya dikakanyo tsa gago tsa kgwebo e ntshwa le go di kwala fa fatshe ka go atolosa dintlha tsa tsona. Leka go kwala leano la gago la kgwebo gonne tseno ke dikakanyo tsa gago. Fa o utlwa gore o tlhoka thuso ka lokwalo leno le le botlhokwa go na le ditlamo tse dintsi go go thusa. Re di kwadile kwa bokhutlong ba karolo e.
Leano la gago la kgwebo le tla nna le tshedimosetso ya botlhokwa tebang le kumo ya gago kgotsa tirelo mme ga le ne le dira fela jaaka lokwalo le o ka bonang ka lona thuso ya matlole mme le ka dirisiwa jaaka kaelo ya gago e o e latelang fa o dira kgwebo ya gago. Le tla kgona go tlhalosa dipotso tsa gore o dirise thulaganyo efe ya kgwebo, gore a o tla batla badiri le gore kgwebo ya gago e tla nna kae.
Ka tlwaelo leano la kgwebo le na le dikarolo tse dikgolo di le nne:
Thuto ya kgonego kgotsa go diragala - Kakanyo ya me e tla dira jang?
Thulaganyo ya togamaano le kaelo ya tebelopele - Kgwebo ya me e tla gola jang mme ke lebile mmaraka ofe?
Kaelo ya tiro - Leano la tiro la letsatsi le letsatsi.
Thulusu ya matlole - Leano la kgwebo le le tletseng le le dirilweng ke dintlha 1, 2, 3 le tla supetsa babeeletsi gore o itse maikemisetso a gago le gore kgwebo ya gago ke peeletso e e siameng.
Diteng tsa leano la gago la kgwebo le tshwanetse la akaretsa tse di latelang:
Tshobokanyo ya Tsamaiso
Tshobokanyo e, e na le dintlha tse di botlhokwa thata tsa leano la gago la kgwebo jaaka di tlhagisitswe fa tlase mo ditlhogong tse di farologaneng mme ka go lebiwa ka bokhutshwanyane, di tshwanetse tsa naya motlhagisi wa matlole le babeeletsi tshedimosetso e e lekaneng ya leano la gago la kgwebo.
Sebopego sa Kgwebo
Tshoboloko e akaretsa tshedimosetso malebana le aterese ya mmila wa kgwebo ya gago, mohuta wa kgwebo, sekao: ntlo ya baeng kgotsa mogwebi wa maeto, jalo le jalo, go sa kgathelesege gore a kgwebo ke Closed Corporation (C.C), Mogwebanosi [Proprietor] kgotsa Company (Pty) Ltd. Go botlhokwa gore o tlhophe sebopego se se tshwanetseng maikemisetso a gago. Tlhaloso ya mehuta e e farologaneng ya dipopego tsa kgwebo e tlhagelela mo Kgaolong ya bo 5.
Tshedimosetso e nngwe e e tshwanetseng ya akarediwa mo setlhogong se ke gore a kgwebo ke e ntshwa gotlhelele kgotsa e rekilwe jaaka kgwebo e e ntseng e le teng. O tshwanetse wa akaretsa diphitlhelelo le maikemisetso, kumo kgotsa ditirelo tse di rebolelwang modirisi le gore o bonelapele jang kgaisano le mekgatlho e e mo kgwebong e e tshwanang. Akaretsa thekenoloji e o tla e tlhokang go tsamaisa kgwebo ya gago ka tshwanelo, sekao: dikhomputara, ditelefounu, dimatšhini tsa fekese, jalo le jalo.
Sebopego sa Badiri
O tshwanetse wa tlhalosa gore o tla thapa mang (fa go le mongwe ntle le wena) le gore seabe le maikarabelo a bona e tla nna afe. Fa go kgonega, dira lenaneo le le supang gore mang o dira eng mme o ikarabela mo go mang.
Go kwala kakanyo mo pampiring
Tlhatlhobo ya Bodirelo le Mmaraka
Tlhatlhobo ya Bodirelo le Mmaraka ke tshedimosetso e e botlhokwa e e batlegang go batlisisa isagwe ya kgwebo ya gago. Tlhatlhobo ya mmaraka e tshwanetse ya akaretsa tshedimosetso ka bodirelo jwa bojanala ka kakaretso mo Aforika Borwa - bannileseabe ba botlhokwa, ditlwaelo le ditiragalo tsa bosetšhaba le tsa boditšhabatšhaba le melawana e e farologaneng e e ka tlhotlheletsang kgwebo ya gago.
Tlhatlhobo ya mmaraka mo letlhakoreng le lengwe e akaretsa tshedimosetso e e rileng ya karolo ya nnete ya mmaraka wa bojanala o kgwebo ya gago e leng mo go ona, sekao: baemedi ba maeto, mafelo a dikonferense, jalo le jalo - ditlwaelo tsa mmaraka o o leng teng, badirelwa / baeng ba ba ka nnang teng le gore o tla netefatsa jang gore o a gaisana.
Leano la Papatso
Leano la gago la thekiso le papatso le tlhalosa ka moo o tla bapatsang kgwebo ya gago ka gona. Sebopego sa peotlhotlhwa (lotseno) sa kumo ya gago se tshwanetse sa akaretswa fa mmogo le ditshono tsa papatso tse di tla go thusang go fitlhelela lotseno le o ikemiseditseng go le amogela. Ditshono tsa papatso di ka akaretsa: diphasalatso tsa papatso tsa bodirelo tse di leng teng, dipampitshana, dipontsho kgotsa ketelo ka tlhamalalo ya badirisi ba ba ka nnang teng. Leka go tlhoma matlha a go diragatsa se o batlang go se fitlhelela. Ka lesego leano la papatso ke sengwe se o tla se dirisang ka metlha mme se tla gola le go fetoga le kgwebo ya gago. Ka jalo o se ke wa tshosiwa ke maiteko a gago a ntlha.
Leano la Matlole
Go dira maano a matlole go ka tshosa thata mme tota ke karolo e e botlhokwa ya leano la gago ka kakaretso. Gore kgwebo ya gago e atlege o tshwanetse wa itse gore o tla bona lotseno le le kanakang le gore ditshenyegelo e tla nna dife. Kgwebo e ka se atlege mo pakeng e telele fa ditshenyegelo tsa gago di feta lotseno.
Ka tlwaelo dipegelo tsa matlole di akaretsa tekanyetso ya go dira, dipegelo tsa kelelo ya kheše le phopholetso ya dišiti tsa tshalelo tsa bonnye jwa dingwaga di le tharo.
Tshedimosetso ya Molao le ya Taolo
Dikgwebo tsotlhe di tshwanetse tsa tshegetsa melao le melawana e e maleba.
Mengwe ya melao le melawana eno e a tshwana mo mehuteng yotlhe ya dikgwebo (sekao: kwadiso ya SARS ya makgetho) mme e mengwe e lebagane le mohuta wa kgwebo. Sekao: mogwebi wa maeto o tshwanetse a nna le phemiti ya kgweetso ya setšhaba mme bara e tshwanetse ya nna le laesense ya bojalwa. Batlisisa mo mokgatlhong o o tshwanetseng wa kgwebo gore go batlega eng go tsamaisa kgwebo ya gago.
Patlisiso ya SWOT e ntse jaaka e sekasekilwe mo karolong e e fetileng mme jaanong e tshwanetse ya lebiwa ka botlalo (leba Kgaolo ya bo 5 go bona sekao).
Dikwalo tse di maleba tsa kemonokeng
Lokwalo lengwe le lengwe le le kaiwang mo mmeleng wa leano la kgwebo, fa re naya sekao: dipegelo tsa matlole, dithuto tsa go amega ga tikologo, di-CV tsa badiri, dibukana le diphasalatso di tshwanetse tsa akaretswa mo leanong la gago la kgwebo. Fa tlase o newa lenaneo la mekgatlho e e ka go thusang go kwala leano lwa gago la kgwebo.
Khula Enterprises, ka Lenaneo la yona la Kgakololo la Thuso e naya thuso mo tlhabololong ya maano a kgwebo a a tla tlhagisiwang le kopo ya kadimo.
Tlhabololo ya Leano la Kgwebo (kadimo ya pele):
Dikadimo mo bankeng magareng ga R50 000 le R300 000 - Thuso e duela 75% ya ditshenyegelo tsa Leano la Kgwebo.
Dikadimo mo bankeng tse di fetang R300 000 -
Thuso e duela 50% ya tshenyegelo ya Leano lwa Kgwebo.
Lenaneo le le tletseng la dinomore tsa kgokagano mmogo le tiro ya go dira kopo ya thuso go tswa go Khula le mo tsebeg ya bo 19 ya bukana e.
Lenaneo la Kgwebo ya Bojanala (TEP)
Lenaneo la Kgwebo ya Bojanala ke eng?
Lenaneo la Kgwebo ya Bojanala TEP ke maiteko a a tshwaraganetsweng a DEAT/ Terasete ya Kgwebo. Maikaelelo a magolo a TEP ke go tlhotlheletsa le go kgonagatsa kgolo le katoloso ya di-SMME mo ikonoming ya bojanala gore go nne le pakego ya ditiro le kgolo ya lotseno.
TEP e supa, e kgonagatsa le go gapeletsa kgwebo ya lotseno e e dirang sentle magareng ga bannileseabe ba bodirelo le di-SMME. TEP e kgona go thusa di-SMME tse di dirang mo ikonoming ya bojanala ka ditsela tse dintsi, fa re naya sekao:
Thuso ya papatso ya ditiragalo
Tlhabololo ya maano a kgwebo le papatso
Paakanyo le tlhagiso ya ditshikinyo tsa dithentara kwa batlameding
Katiso
Go tsenela dipontsho le dikonferense fa go tshwanela
Go naya setifikeiti le laesense
Go supa batlamedi ba ditirelo
TEP e kgona go rebolela tse di fa godimo matlole ka go arogana ditshenyegelo. Le fa go le jalo di-SMME di tshwanetse tsa supa kgono ya kgolo le pakego ya ditiro gore di bone thuso ya matlole.
Dintlha tsa Kgokagano tsa TEP
Mogala: 804 5750 Fekese: 802 8448
Mogala: 525 6660/1
Selula: 083 473 0153
Fekese: 525 6663
Mogala: 461 5735
Fekese: 461 5775
Mogala: 752 2300
Selula: 083 265 8598
Fekese: 752 3496
Mogala: 444 0070 Selula: 083 413 3710
Fekese: 444 0579
KAPA BOTLHABA
Selula: 083 236 8171 Fekese: 585 3902
Mogala: 295 7883 Selula: 083 488 6323
Fekese: 295 7294
Lenaneo la Kgwebo la Bojanala ga le rebole matlole a tse di latelang:
Matlole a dithoto
Tlhagiso kgotsa go tshwaela mo tekanong
Matlole a go simolola
Ditshenyegelo tsa go dira.
Le fa go le jalo re thusa go kgonagatsa tiro ya go bona matlole le tekano.
Go tla nja bokae go nna le seabe?
Ga o duele sepe go kwadisa. Kwadiso e a patelesega go bona kemonokeng ya TEP.
Ke itse jang fa e le gore ke a tshwanela
Gore o tshwanele, o tshwanetse wa nna SMME -
O dira jaaka mogwebi yo a tlhamaletseng wa bojanala, sekao: loje, hotele, marobalo le difitlholo, mogwebi wa maeto, mosupatsela, jalo le jalo, kgotsa
O dira jaaka motlamedi wa dithoto le / kgotsa ditirelo mo kgwebong ya semmuso ya bojanala e e bonang bonnye jwa 50% ya lotseno la yona mo ditirong tse di amanang le bojanala
O rata go arogana ditshenyegelo tsa thuso
O rata go rebola tshedimosetso ya kgwedi le kgwedi ya lotseno le ditiro.
Mararang a Tshedimosetso le Kaelo ya Kgwebo (BRAIN)
Maikemisetso a BRAIN ke go rebola ditirelo le tshedimosetso ya boleng jo bo kwa godimo ka tiriso ya dipopego tse di leng teng tsa tlamelo go netefatsa tokafalo mo kgwebong ya di-SMME, go lebilwe thata Batho ba ba Sitetsweng go ya ka Hesitori le dikgwebo.
Lenaneo la Mararang a Tshedimosetso le Kaelo ya Kgwebo (BRAIN) le simolotswe ke Lefapha la Kgwebo le Madirelo mme jaanong le laolwa ke Teresete ya NAMAC.
Lenaneo la BRAIN le ikaegile ka dipilara di le tharo:
Ditokololo tsa Kgokagano tsa Bosetšhaba
Lenaneo le gokagane le ditheo tse di emangnokeng kgwebo go kgabaganya naga gore le tle le tlisetse ditšhaba tsotlhe mo Aforika Borwa ditirelo. Badiri ba setheo ba katisitswe mo metsweding ya tshedimosetso ya BRAIN le go matlafatswa gore ba tlhagisetse badirisi mo ditshabeng tsa bona tiro e e tokafatseng.
Websaete ya BRAIN e na le ditsebe di feta 300 tsa tshedimosetso e e tletseng ya kgwebo. Tshedimosetso e katolosiwa le go kaonafatswa ka metlha. Saete e gogela baeng ba feta 27,000 ka kgwedi mme bontsi jwa bona ke ba dinaga tsa boditšhaba ba ba ratang go dira kgwebo le ditlamo tsa Aforika Borwa. Saete e bonako mme e bonolo go batlisisiwa kgotsa go tlhatlhobiwa
Setheo sa Bosetšhaba sa Tshedimosetso
Setheo se tlametswe ke bagokaganyi ba tshedimosetso ya kgwebo ba ba kgonang go fitlhelela metswedi e mentsi ya tshedimosetso. Setheo se amogela dingongorego ka mogala, fekese, Imeile, poso le ka sebele. Dingongorego tsa motheo di arabiwa mo letsatsing fa dipatlisiso tse di matswakabele di arabiwa mo sebakeng sa beke kgotsa tse pedi go ya ka maemo a patlisiso le go nna teng ga modirelwa go amogela tshedimosetso. Dipatlisiso tsotlhe di tsenngwa mo polokelong ya dintlha mme modirelwa o a letsetwa go netefatsa gore o amogetse tshedimosetso e e maleba.
Dingongorego di ka falogana go tswa go tse di bonolo, jaaka sekao: "Ke mang a ka nthusang go tlamela kgwebo ya me ka matlole?, go fitlha go tse di matswakabele tse di amang tiro ya go tlhama, mebaraka ya boditšhabatšhaba, tlolo ya pheitente, jalo le jalo. Go fitlhelela maano a a bonolo a kgwebo, Lokwalokgang la kgwedi le kgwedi le le botlhokwa la di-SMME le tshedimosetso e nngwe e e mosola, tsena mo www.brain.org.za
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 349 0100
Fekese: 349 2850
Letlole la Bašwa la Umsobomvu
Letlole la Bašwa la Umsobomvu le tlhomilwe ka 2001 ke Mmuso wa Aforika Borwa go rarabolola dikgwetlho tsa bašwa ba bantsi ba ba sa direng mo Aforika Borwa.
Lenaneo la Boutšhara ya Kemonokeng ya Tlhabololo ya Kgwebo:
Letlole la Bašwa la Umsobomvu le simolotse Lenaneo la ntlha la Ditirelo tsa Boutšhara la Tlhabololo ya Kgwebo kwa diporofenseng tse di latelang: Kapa Botlhaba, Gauteng, KwaZulu-Natal, Limpopo le Kapa Bophirima. Boutšhara ke lokwalo le le fiwang badirelwa ba ba tlhophilweng go ba letla go reka ditirelo tsa kemonokeng ya kgwebo (thuso ya sethekeniki) go tswa mo lenaneong la batlamedi ba ba amogetsweng ba ditirelo. Lenaneo la Boutšhara bogolo thata ke la bašwa ba ba magareng ga dingwaga di le 18 le 35, mme le tla thusa bagwebi ba bašwa go fitlhelela ditirelo tse di latelang tsa kemonokeng ya tlhabololo ya kgwebo.
Palotlotlo
Maano a kgwebo
Maano a papatso
Kwadiso ya setlamo
Go kwala konteraka
Ditirelo tsa kgakololo ya lekgetho
Go thentara
Boemedi ba Tlhatloso ya Kgwebo ba NTSIKA
Tiro ya Ntsika ke go naya lekala la SMME kemonokeng e e seng ya matlole. Ntsika e emanokeng Ditheo tsa Selegae tsa Tirelo ya Kgwebo di le 140 (LBSC). Dirisa nomore ya mogala e e sa duelelweng e e fa tlase go bona gore ke LBSC e e leng gaufi le wena.
Dintlha tsa Kgokagano:
Yuniti ya Ditirelo tsa Tlhabololo ya Kgwebo
Fekese: 315 0527
Dintlha tsa Kgokagano:
Tsholofelo Kgole
Mogala: 483 2000
Ntle le Tuelo: 0800 11 38 57
Fekese: 341 1929
Fa o sena o nna le leano la gago la kgwebo, o ka le dirisa go bona matlole a kgwebo ya gago. Lemoga gore le fa go na le mananeo a mantsi a go tlamela dikarolo tse di rileng tsa kgwebo ya gago. Netefatsa gore o buisitse le go tlhaloganya mabaka otlhe pele o ikgolaganya le batlamedi bano ba matlole kgotsa o ka senya nako le maatla. Re dirile lenaneo la mekgatlho e e ka go thusang ka matlole le go tlhagisa ka botlalo se e dirang ka sona le dintlha tsa dikgwebo tse e di tlamelang ka matlole.
Nka bona kae tšhelete go simolola kgwebo ya me?
Lefapha la Kgwebo le Madirelo
Makala a mabedi a Lefapha la Kgwebo le Madirelo, Mokgatlho wa Kgwebo (TEO) le wa Kgwebo le Dipeeletso wa Aforika Borwa (TISA) o thusa di-SMME.
Thuso e ke ya mehuta e e farologaneng ya dithoetlo tse bogolo e leng tsa matlole tse di ka bonwang ke dikgwebo tsa bojanala. Ba dira kopo ya katoloso ya thoto, thuso ya papatso, katiso le tlhabololo. Mo sebakeng seno Lefapha la Kgwebo le Madirelo le sekaseka bontsi ba dithotloetso tse go oketsa tsweletsopele ya tsona mo dikgwebong tse di amanang le bojanala. Disekema tse tsa thotloetso di kwadilwe mo dikgaolong tse di farologaneng tse di maleba.
Lenaneo la Tlhabololo ya Dikgwebo tse di mo Magareng le tse di Potlana (SMEDP)
Lenaneo la Tlhabololo ya Dikgwebo tse di mo Magareng le tse di Potlana (SMEDP) le rebola dithotloetso tsa dithuso tsa tšhelete go thusa bojanala mo dikgwebong tse di maleba mo Aforika Borwa morago ga go tlhomiwa ka mokgwa wa pusetso. Thuso e fiwa dikgwebo tse dintshwa le tse di leng teng tse di eletsang go atologa.
Ke diporojeke dife tse di tlamelwang?
Dikgwebo tse di mo Aforika Borwa.
Diporojeke tse dintshwa le katoloso ya tse di leng teng.
Dikgwebo tsa marobalo / kgotsa dijanaga tsa bojanala tse di nang le kgono ya kgolo ya bonnye jwa 25% mo ngwageng wa ntlha wa ditšhelete.
Dikgwebo tse di tlhaotsweng go nna batlhagisi ba bonno jwa paka e khutshwane, sekao: dihotele, marobalo le difitlholo, diloje le di tšhalete.
Badirisi ba maeto ba ba direlang bajanala fela.
Dikgwebo tse di nang le ralawei ya poraefete, tsela ya kheibole ya kwa godimo, dipalangwa tsa thwalo tsa mo metsing a matamo, matsha le tse dingwe.
Thuso ya tšhelete e e senang lekgetho ya dingwaga di le pedi e e ikaegileng ka tlhotlhwa ya dipeeletso mo kagong, fanitshara, didirisiwa le dijanaga.
Thuso ya tlaleletso ya tšhelete ya ngwaga wa boraro ya kgwebo fa e le gore kabo ya lenaneo ina la tuelo e e tlhagisiwang go ya ka tlhotlhwa ya tsamaiso ke ya bobotlana ba 30%
Thotloetso e kgolo ya R3 050 000.00 ka ngwaga ya dikgwebo tse di nang le dipeeletso mo dikagong, fanitshareng, didirisiwa le dijanaga.
Ke dira kopo jang?
Bona bukana ya tshedimosetso le foromo ya kopo go tswa go Lefapha la Kgwebo le Madirelo, Mokgatlho wa Kgwebo (TEO).
Isa foromo go Lefapha la Kgwebo le Madirelo, TEO go sekasekiwa.
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 310 1288 / 1279
Fekese: 322 0115
Tirisano ya Poraefete ya Batho ba Setšhaba (CPPP)
Bojanala jo bo Ikaegileng ka Setšhaba ke eng?
Gantsi ditšhaba tsa magae ke tsona dikgaolo tse di humanegileng thata mo nageng. Tirisano e, e tsweletsa bojanala jo bo amang setšhaba sa magae mo tlhabololong, tsamaisong le go nna beng ba dikgwebo tsa setšhaba tse di tsweletsang le go tsosolosa ikonomi ya magae ka tiriso ya metswedi ya tlhago le ya setso. Bojanala jo bo ikaegileng ka setšhaba bo ikemiseditse go tlhagisa maitemogelo a a kgethegileng a nnete a setso sa Aforika Borwa, a a tla tlaleletsang mo pharologanong ya dikgogelo le maitemogelo a bodirelo jwa bojanala.
Tirego e akaretsa tse di latelang:
Go thusa mo go bopiweng ga kgwebo e e tshwaraganetsweng kgotsa tirisano.
Go thusa mo kokoanyong ya matlole.
Go gokaganya tshwaragano ya bannileseabe botlhe go emanokeng kgwebo.
Go thusa mo kwadisong ya kgwebo le kago ya bokgoni ba setšhaba.
Go thusa le go tlamela ka matlole go kwalwa ga thuto ya kgonego le maano a kgwebo le dithuto tse dingwe tse di tlhokegang mo tswelelopeleng ya kgwebo.
Go thusa mo kagong ya bokgoni le tlhabololo ya kitso ya ditokololo tsa setšhaba.
Go tshwaelo le go abela mo mekgatlhanong ya bojanala ya mebasepala ya selegae le ya porofense go rulaganya le go tlhabolola bojanala mo dikgaolong tsa magae.
Go thusa mo kamogelong le go akaretswa ga bojanala ba selegae mo dithulaganyong tsa bosetšhaba le mo maanong a papatso a porofense.
Go thusa ka tlhabololo le gore badirisi ba maeto ba nne le seabe mo ditseleng tsa bojanala tsa setšhaba.
Tekanyo:
Beng ba setšhaba
Kgonego ya kgolo
Tswelelopele
Pako ya ditiro
Go kgona go kopisa kgotsa go tlhagisa gape kgopolo
Dintlha tsa Kgokagano
CPPP: Monolofatsi wa Tlhabololo ya Bojanala
Mogala: 313 3328 / 3065
Fekese: 313 3670
Koporasi ya Tlhabololo ya Madirelo (IDC)
Lekala la Kgwebo la Bojanala la Koporasi ya Tlhabololo ya Madirelo le tlamela ka matlole ditshenyegelo tse dikgolo tsa matlotlo mo dikgwebong tsa bojanala ka dikadimo.
Mabaka a magolo a tlhopho ya tekanyo ke ano:
Ikonomi ya porojeke e tshwanetse ya kgonega.
Tlhotlhwa ya kadimo ya IDC e tshwanetse ya feta diranta di le milione o le mongwe.
Go tlhokega gore mong a ntshe 40% ya paloyotlhe ya porojeke.
E ka fokodiwa go ya go 20% mo diporojekeng tsa matlafatso
Mehuta ya diporoje e e ka amogelwang go newa matlole e akaretsa.
Ditshiamelo tsa bonno
Dikago
Ditlhabololo
Dintlafatso
Dikatoloso
Diporojeke tse dingwe tse di batlang matlole thata.
Mehuta ya ditshiamelo tsa matlole a a leng teng di akaretsa:
Dikadimo tse bogolo thata di leng magareng ga dingwaga di le 5 go ya go di le 15
Dituelo go tsamaelana le tsamaiso ya kheše
Kgonagalo ya go emisiwa ga go busiwa ga matlole mo dingwageng tse di fitlhang go di le 2
Kgobokano ya tsalo go fitlha go dingwaga di le 2.
O ka dira kopo ya matlole ka tlhagiso ya leano la kgwebo le le tlhalosang porojeke e e ikaeletsweng le ditlhokego tsa yona tsa matlole. Leano la kgwebo le tshwanetse la nna le tshedimosetso e e tletseng ya mokopi, porojeke, tlhotlhwa, maano a papatso, thapo le tekanyetso ya bonnye jwa dingwaga di le tlhano go kgontsha IDC go sekaseka kgonagalo ya kgetse ya gago ya kgwebo. Dikaelo di teng kwa lekaleng la maano a kgwebo ya bojanala
Dintlha tsa Kgokagano
Mogala: 269 3509
Fekese: 269 3709
Letlole la Tlhabololo la Eskom
Maikaelelo a Lefapha la Tlhabololo la Dikgwebopotlana la Eskom ke go tlhoma Dikgwebo tse di Potlana, tse di Magareng le tse Dikgolo (SMME) tse di tla tsweletsang Matlafatso ya Ikonomi ya Bantsho (BEE) le go oketsa thekiso ya motlakase mo dikgaolong tse Eskom e di tlamelang ka motlakase. Gore go fitlhelelwe maikaelelo ano, di-SMME di fiwa kemonokeng mo makaleng a a latelang:
Thuso mo tlhomong ya dikgwebo
Thuso mo dikgwebong tsa temothuo
Maano a kgwebisano
Katiso ya bokgoni jwa kgwebo
Phitlhelelo ya matlole
Tsweetswee ela tlhoko:
SBD ya Eskom ga e neye bagwebi matlole mme e sireletsa karolo ya kadimo e e bonweng ka Letlole la rona la Thotloetso.
SBD ya Eskom ga e ne e rekela bagwebi didirisiwa tsa matlole kgotsa go duela matlole a go dira.
Dikopo di tshwanetse tsa tlhaga mo ditshabeng tse di sitetsweng.
Dikgwebo tse di tshikinngwang di tshwanetse tsa dirisa motlakase KGOTSA tsa emanokeng maiteko a maano a Eskom, sekao: Patlo ya Botsamaisi jwa Lefelo le Bodirisi.
Tsweletso ya tlhabololo ya kgwebo go ya ka pholesi ya theko ya ESKOM ya Matlafatso ya Bantsho mo Ikonoming (BEE). Thuso tse di ka nnang teng tsa matlole a dikgwebo tse di engwangnokeng ke Eskom di ka akanngwa mo dikarolong tse di latelang:
Katiso ya bokgoni jwa kgwebo (thekeniki mmogo le kgwebo)
Kgonego, dithuto tsa papatso le ditshiamelo tsa leano la kgwebo.
Kgomaganyo ya mafaratlhatlha a motlakase.
Diselepe tsa konkereite tsa kgwebo ya dikhontheinara.
Phitlhelelo ya ditshono tsa kgwebo le kgwebisano.
Kitsiso, papatso le go simololwa ga dikgwebo tse di engwanokeng ke Eskom.
Disaene tsa dikago tsa kgwebo
Tlhotlhwa ya semolao le ya tsamaiso ya go fetisiwa ga ditshiamelo.
Dintlha tsa kgolagano:
Mogala: 800 4040
Fekese: 800 2340
Bagwebisani ba Kgwebo
Bagwebisani ba Kgwebo ke setlamo sa setšhaba se se seng mo lenaneong se se rulaganyang dipeeletso le ditharabololo tse di mosola go diragatsa ditlhokego tse di rileng tsa mogwebi yo a ikemisetseng.
Dingwe tsa ditiro tse dintsi tse setlhopha se di rebolang go thusa le go kgontsha bagwebi ke tseno:
Metseletsele ya dikwalo tsa tshedimosetso e e bonwang kwa ntle ga tuelo kwa diofising tsa Business Partners / Bagwebisani ba Kgwebo.
phitlhelelo e e bonolo ka mararang a naga ka bophara a diofisi di le 23 tse di rebolang kgokano e e sa duelelweng ya tshimologo ya bagwebi ba ba nang le leano la tiro le le dirang.
lefelo la tshedimosetso la bagakolodi ba feta 200 le bomankge ba ba leng teng go dirisiwa ke badirelwa ka dituelo tse di amogelesegang tse Business Partners e di rulagantseng mo boemong jwa bona.
Tirelo ya kgokaganyo ya dikago go emanokeng bagwebi mo go boneng mafelo a ba ka a hirang kgotsa dikago tse di tshwanetseng tse ba ka di rekelang dikgwebo tsa bona.
Tirelo ya tsamaiso ya dikago tsa bagwebi ba ba nang le mafelo a magolo a a laolwang kgotsa mafelo a dipeeletso a a tlhokang botsamaisi jo bogolo.
Peeletso mo Bagwebing:
Business Partners e dumela fa kgwebo ya yona tota e le batho mme e ikemiseditse go beeletsa tota mo bagwebing.
Dibanka tsa Kgwebo (Makala a Potlana a Kgwebo)
Dibanka tsotlhe tsa kgwebo di rebolela badirelwa ba ba amogetsweng dikadimo. Ikgolaganye le lekala la gago ka tlhamalalo kgotsa Lekala la Potlana la Kgwebo jaaka go kwadilwe fa tlase. Gakologelwa gore ga o patelesege go dirisa banka ya gago ya jaanong fela ka ntlha ya gore dinako dingwe o ka bona thusa e e botoka kwa bankeng e nngwe e e lekang go gogela kgwebo ya gago.
Mogala: 224 8818
Fekese: 834 2798
Mogala: 377 1000
Fekese: 377 1122
Mogala: 371 55 79
Fekese: 371 8528
Mogala: 630 6767
Fekese: 630 6820
Selula: 083 327 2953
Mogala: 630 7107
Fekese: 630 6820
Selula: 072 679 4200
Golagana le Ofisikgolo go bona dintlha tsa lekala le le gaufi le wena:
Mogala: 480 8700
Kgwebo ya Matlotlo ya Khula
Sekema sa Tshireletso ya Keretiti sa Khula ke eng?
Dinako dingwe go bona ditshiamelo tsa keretiti go ka nna boima gonne gantsi motlamedi wa matlole a ka batla thoto e e tshwanang le ntlo go sireletsa kadimo. Sekema sa Tshireletso ya Keretiti sa Khula se tlhomilwe go naya batho ba ba batlang go simolola kgwebo e nnye go fitlha go e e mo magareng matlole mme ba ka tswa ba se kile ba nna le tshono ya go kokoanya lehumo kgotsa dithoto tse dingwe go di rebola jaaka tshireletso (pabalasego) kwa bankeng gore ba tle ba bone kadimo. Mo lebakeng le, dibanka di ka dira kopo kwa go Khula go bona tshireletso e e tla dirang jaaka tshireletso ya 80% ya paloyotlhe ya kadimo, (ka palogodimo ya kadimo ya diranta di le milione). Dibanka tse di nang le seabe di akaretsa:
Lebaka la go tlhophiwa:
Netefaletso ya Keretiti le Tirelo ya Kemonokeng di rebolelwa batho ba ba latelang:
Ba ba batlang go adima magareng ga R50 000 le R1 000 000
Ba e leng baagi ba Aforika Borwa
Ba ba tla amegang mo tsamaisong ya letsatsi le letsatsi ya kgwebo mo nakong e e tletseng.
Ba ba ka rebolang kheše ya bona ya bonnye jwa 10%. Go dirisiwa mo go simololeng kgotsa go katolosa kgwebo.
Ba ba nang le rekoto e e phepa ya matlole.
Tshireletso ya Keretiti e teng mo kgwebong e ntshwa kgotsa mo kgwebong e e ntseng e le teng mme e batla go atologa. Mabaka a, a tshwana mo mabakeng a mabedi a. Tsweetswee ela tlhoko gore Sekema sa Tshireletso ya Keretiti se ka se dirisiwe mo dithekong tsa go reka o rekisa (sekao: fa mogwebi a batla go bula kgwebo ya bobedi mme a dira gore e laolwe ke molaodi).
Tsela ya go dira dikopo:
Modirelwa o golagana le Ofisi ya Kgakololo ya Kgaolo ya Khula go bona Leano lwa Kgwebo kgotsa kemonokeng ya kgakololo.
Mogokaganyi wa kgaolo o atlanegisa mogakolodi morago ga tshekatsheko ya Leano la Kgwebo kgotsa kopo ya kgakololo. Tirelo ya Kemonokeng ya Setheo ya Khula e tla tlhoma mogakolodi.
Modirelwa yo a nang le Leano la Kgwebo le le feletseng o tla ikgolaganya le banka ya kgwebo go dira kadimo.
Banka e sekaseka Leano la Kgwebo le kopo go ya ka maemo a yona a kadimo.
Banka e tla rebola kadimo fa e kgotsofetse.
Fa kadimo e sena go fetisiwa go ka nna le tlhokego ya gore mogakolodi a tlhomiwe go thusa modirelwa ka tiragatso ya Leano la Kgwebo le taolo ya kadimo.
Fa kgwebo e itemogela mathata go ka nne ga tlhokega kgakololo ya paakanyo go thusa kgwebo ka go rebola ditharabololo tse di rileng go thusa go fitlhelela maikaelelo a yona.
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 315 0036 / 7
Fekese: 315 7436
Mogala: 671 9056
Fekese: 671 9228
Mogala: 301 1916 / 7
Fekese: 301 1922
Mogala: 721 0437 / 0442
Fekese: 721 0445
Mogala: 363 2570
Fekese: 363 2571
Bloemfontein
Mogala: 430 0275 / 3203
Fekese: 430 0949
Mogala: 594 2570
Fekese: 594 2575
Tsweetswee ela tlhoko gore tshedimosetso e e rebotswe ke Khula. Go bona tshedimosetso e ntsi ikgolaganye le bona mo 807 8464
Seabe le tiro ya RFI ke go nolofatsa kadimo le matlole a tekano go dikgwebo tse di nnye, tse di mo magareng le tse dikgolo ka go rebola metseletsele ya metswedi ya matlole le go naya setšhaba tshedimosetso. Maikaelelo a Khula ke go netefatsa tokafalo ya go nna teng ga kadimo le matlole a tekano a di-SMME ka go rebola dikadimo, matlole a go simolola le tshireletso ya di-RFI tse di batlang matlole le bokgoni.
NOMORE YA MOGALA, LEBAKA LA DITLHOTLHWA TSA KADIMO, LEFELO
Matlole (NEF) Batshwarwa ba pele
Ditirelo tsa Tlhabololo 336 0047 dikgwebo go feta dikgwedi di le 6.
Ba sa dire matlole a rebolwang
Dikgwebokgolo fela.
Matlole
Tlamela dikgwebo go feta dingwaga tse di fetang 2
Ditirelo
Marang Financial 804 0248 / 0819 Ditlhopha tsa Kopano R500 -
Ditirelo 3895 / 3730 dikgwebo tse di amanang
KAPA BOPHIRIMA
R250 000 Claremont Tlamela dikgwebo ka matlole go feta dingwaga di le 2.
Matlole
Matlole (NEF) Batshwariwa ba pele
KAPA BOTLHABA
Matlole a Kgwebo 487 0190 Batho ba ba nang le R5 000 - R100 000
Dikgwebo tsa baemedi, Kitsiso
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
LEINA LA RFI, NOMORE YA MOGALA, LEBAKA LA PALO YA KADIMO, LEFELO
MPUMALANGA
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
Setheo sa Tlhabololo ya Bagwebi
Setheo sa Tlhabololo ya Bagwebi
Setheo sa Tlhabololo ya Bagwebi
Kgwebopotlana 307 5837 / 5418 Ditlhopha tsa Kopano R 500 -
Setheo (SEF) Ditirelo ya motho
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
Ditirelo tsa motho
Ithala Development 907 8784 Batho go fitlha go R2 000 000
Ithala Development 309 1073 Batho go fitlha go R2 000 000
Ithala Development 682 3254 Batho go fitlha go R2 000 000
Ithala Development 794 2301 Batho go fitlha go R2 000 000
Ithala Development 345 8351 Batho go fitlha go R2 000 000
Ithala Development 367 8410 Batho go fitlha go R2 000 000
Tlamela dikgwebo ka matlole go feta dingwaga di le 2
Marang Financial 301 2295 Ditlhopha tsa Kopano R500 - R3 000
Ditirelo tsa motho
Marang Financial 701 1486 Ditlhopha tsa Kopano R500 - R3 000
Ditirelo tsa motho
Marang Financial 394 1655 Ditlhopha tsa Kopano R500 - R3 000
Ditirelo tsa motho
Marang Financial 831 0800 Ditlhopha tsa Kopano R500 - R3 000 Nongoma
Ditirelo tsa motho
Letlole la Bosetšhaba la Matlafatso le tlhomilwe ke Molao wa 105 wa 1998 wa Letlole la Matlafatso la Bosetšhaba go matlafatsa batho ba ba sitetsweng go ya ka ditiragalo ka ditiro tsa matlole le peeletso.
Dikgwebo tsa NEF - Lebaka la Peeletso
Tlhagiso:
Letlole le tla rebola tekano le tekano e e beetsweng nako ya matlole a ditheko tsa matlafatso tse di amang Batho ba ba Sitetsweng ka Ditiragalo (HDP). Di-HDP di tlhaloswa e le batho kgotsa makala a batho ba pele ga temokerasi e ntshwa e e supilweng ke go amogelwa le go dirisiwa ga Molao wa Molaotheo wa Riphaboliki ya Aforika Borwa ka 1996 (Molao wa 108 wa 1996), ba neng ba sitelwa ka kgethololo e e sa siamang e e neng e ikaegile ka morafe wa bona.
Dikumo tsa Letlole la Matlafatso la Bosetšhaba tsa Kemonokeng ya Mogwebi:
Kumo 1: Tshimololo: Letlole la go Simolola
Peeletso e simolola ka R250 000 go fitlha go diranta di le milione. Maikaelelo a kumo ke go kgonagatsa go bakiwa ga dikgwebo tse di laolwang le go nna tsa bantsho tse di nang le bokgoni go nna dikgwebo tse di potlana / tse di magareng tse di tswelelangpele. Matlole ano a tla nnang mo sebopegong sa sekoloto le tekano a tla dirisiwa go reka didirisiwa, matlole a go dira, matlole a thuso, go bona laesense kgotsa forantšhaese mmogo le tsosoloso, dikhiro le dibonto tsa go dira.
Setlamo se se tshwanelwang ke letlole le se tshwanetse go nna Close Corporation, Koporasi kgotsa (Pty) Ltd mme 75% ya sona e tshwanetse ya laolwa le go nna ya bantsho.
Kumo 2: Tshimololo / Letlole la Katoloso la Madirelopotlana
Peeletso e farologana go tswa go diranta di le milione go ya go dimilione di le 3. Maikaelelo a kumo ke go kgonagatsa kgolo le tlhabololo ya dikgwebo tse di leng teng tse di laolwang le go nna tsa bantsho ka go rebola tšhelete ya katoloso. Letlole le le tla nnang mo sebopegong sa sekoloto le tekano le tla dirisiwa mo katolosong le mo thekong ya kgwebo.
Bodirelo jo bo tshwanelwang ke letlole le, e tshwanetse ya nna Close Corporation kgotsa (Pty) Ltd, bakaelo ba tshwanetse ba amega mo tsamaisong, boleng jwa kgwebo pele ga peeletso bo tshwanetse ba nna magareng ga diranta di le milione le dimilione di le lesome mme 51% ya yona e tshwanetse ya nna le go laolwa ke bantsho.
Kumo 3: Phetolo / Phetolo ya BEE ya Madirelo a Bogolo bo bo Magareng
Peeletso e farologana go tswa go diranta di le dimilione di le tharo go ya go diranta di le dimilione di le lesome. Maikaelelo a kumo ke go kgonagatsa go fetolwa ga beng jwa bodirelo le go tlhotlheletsa gore bontsi jwa badiri e nne beng.
Matlole a a tla tlang mo sebopegong sa sekoloto le tekano a tla dirisiwa mo go ntsheng botsamaisi, go tsenngwa ga badiri le gore badiri e nne beng ba dišere. Bodirelo jo bo tshwanelwang ke letlole le, e tshwanetse ya nna setlamo se se seng mo lenaneong sa Limited, bakaelo ba tshwanetse ba amega mo tsamaisong, boleng jwa kgwebo bo tshwanetse ba nna magareng ga diranta di le dimilione di le lesome le diranta di le dimilione di le somamatlhano mme tekano ya 26% e tshwanetse ya lebisiwa mo beng ba bantsho.
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 772 8014
Fekese: 772 8100
Matlole a Tlhabololo a Porofense
Bontsi jwa diporofense bo na le matlole a tsona a tlhabololo. Dirisa lenaneo le go ikgolaganya le tsona ka tlhamalalo go bona dintlha tsa go ya pele.
Lefapha la Merero ya Ikonomi le Bojanala la Kapa Bokone
Katiso le Keretiti e Kgolo ya Pako ya Badiri mo Aforika Borwa
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 830 4811 / 36 Mogala: 830 4819
Fekese: 831 3668 Fekese: 831 3668
Ithala e dira go kgabaganya karolo yotlhe ya tlhabololo mo porofenseng ya KwaZulu-Natal mme tiro e kgolo ke go kgonagatsa peeletso ya bojanala mo porofenseng.
Dintlha tsa Kgokagano:
Koporasi ya Matlole a Tlhabololo ya Ithala
Mogala: 907 8812 (Tlhamalalo)
Bothati jwa Bojanala ba Gauteng
Letlole la Tlhabololo ya Bojanala
Dintlha tsa Kgokagano
Tlhabololo ya Kgwebo - Rre. Mpho Moeti
Mogala: 340 9000
Fekese: 327 7000
Koporasi ya Tlhabololo ya Kapa Botlhaba (ECDC)
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 704 5600
Fekese: 743 8429
Lefapha la Kapa Bophirima la Ikonomi, Tlhabololo le Bojanala
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 483 4165
Fekese: 483 3018
Jaanong ka ntlha ya fa ke simolotse le go dira...
Kemonokeng e e tsweletseng ya kgwebo
Ka go tlhoka lesego bontsi jwa dikgwebo tse dintshwa bo a retela mo dingwageng tsa ntlha tse tharo tsa go dira ga tsona. Go botlhokwa go dirisa thuso yotlhe e leng teng go netefatsa katlego ya gago.
Khula ka Lenaneo la yona la Bogakolodi la Thuso e thusa go duelela ditirelo tsa mogakolodi yo a nang le maitemogelo mo sebakeng sa dikgwedi di le tharo go tloga mo kabong ya kadimo.
Se se ikaegile ka go diriwa ga konteraka magareng ga Thuso le Mogakolodi, e e tlhalosang maikaelelo a Bogakolodi ka sekala sa nako sa tlhagiso.
Go bona tshedimosetso e e tletseng ya Khula le dintlha tsa kgokagano e ya kwa tsebeng ya 19.
Kgakololo ya Forantšhaese le Mararang a Tshedimosetso
Mohuta wa kgwebo o o tumileng thata mo Aforika Borwa ke wa forentšhaese. Go reka forentšhaese go raya gore o na le tshiamelo ya go dirisa leina le go kopisa mohuta wa kgwebo e e leng teng. Wimpy, Kentucky Fried Chicken le SAA City Centre ke dikao tsotlhe tsa forantšhaese kwa lekala lengwe le lengwe la kgwebo le nang le mong yo a ikemetseng.
FRAIN e tlhomilwe ke Mokgatlho wa Forentšhaese wa Borwa jwa Aforika (FASA) ka kemonokeng ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo (DTI). Maikaelelo a yona ke go tlhagisa tshedimosetso ya maemo a a kwa godimo le ditirelo tsa kemonokeng mo bathong le di-SMME go netefatsa kgolo le tokafalo ya dikgwebo tse di leng teng le tse dintshwa tsa dikgwebo tsa forantšhaese. Kgatelelo e mo bathong ba ba sitetsweng go ya ka ditiragalo, basadi le bašwa, mme maikemisetso ke go thusa mo go golaganeng le ikonomi e kgolo.
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala 349 0100
Fekese 349 2851
Go bapatsa kgwebo ya gago
Go bapatsa kgwebo ya gago ya bojanala
Fa kgwebo ya gago ya bojanala e sena go ema le go dira o tla tshwanelwa ke go gogela bareki le go ba tshola. Ditlamo tsotlhe tsa bojanala - go tloga go matlo a mannye a baeng go fitlha mo ditlhopheng tse dikgolo tsa hotele tse di nang le mafapha a tsona a kgwebo- di ipapatsa ka tsela nngwe.
Papatso ke eng?
Re kaya eng ka papatso? Ka tlwaelo o akanya ka thekiso kgotsa dibukana. Ano ke mabaka a a bonalang a papatso. Mme go na le papatso e ntsi go na le dithekiso le dibukana, ke metseletsele e mentsi ya ditiro tse di rulagantsweng go supa le go kgotsofatsa bareki. Papatso ga se tiro ya nako e le nngwe ya go rarabolola mathata a kgwebo. Ke tirego mme e tshwanetse ya nna karolo ya kgwebo ya gago ya letsatsi le letsatsi. Tota papatso e amana le:
Go baka sengwe se se tlhokwang ke bareki ba ba ka nnang teng.
Go rebola kumo ya gago mo lefelong le le siameng le go gogela bareki.
Go rebola kumo ya gago ka tlhotlhwa e e amogelesegang le go lolama.
Go dira gore bareki ba ba ka nnang teng ba itse ka kumo ya gago ka mekgwa e mentsi ya kgokagano.
Go tsenela dipontsho tsa selegae le tsa boditšhabatšhaba.
Motswako wa papatso o leba mabaka a mane a magolo a a tshwanetseng a tsewatsia go dira gore kgwebo ya gago e atlege.
Kumo
Lebaka la ntlha re le bitsa kumo. Fa re naya sekao: se e ka nna phaposi kwa ntlong ya gago ya baeng, loeto, kgotsa dijo tsa reseturente. Ke se batho ba batlang go se reka se se diragatsang ditlhokego tsa bona.
Tlhotlhwa
Le le latelang re le bitsa tlhotlhwa eo batho ba ipaakanyeditseng go e duelela kumo ya gago. Tlhotlhwa e e amogelesegang ke e e nayang modirisi boleng jwa tšhelete (VFM).
Lefelo
Lebaka la boraro ke lefelo le le kayang gore kumo e tshwanetse ya fitlhelelwa ke badirisi gore ba tle ba kgone go e reka.
Kitsiso
Lebaka la bone la motswako wa gago ke kitsiso. Fa o na le kumo e e siameng ka tlhotlhwa e e siameng mo lefelong le le tshwanetseng, o tshwanetse wa e itsise. O tshwanetse wa dira gore bareki ba gago ba itse gore o na le kumo e e siametseng go rekiwa.
Jaaka go apaya, papatso e e atlegileng e tshwakanya metswako mmogo ka selekano se se nepagetseng. Ga go kae gore ka metlha go na le resepi e e tlhomilweng. Mo dinakong tse di farologaneng motswako wa papatso o o tlhokegang o tla farologana. O tla tshwanelwa ke go tsaya ditshwetso ka kumo ya gago, lefelo, tlhotlhwa le kitsiso.
Mebaraka e e lebilweng
Senotlolo sa papatso e e atlegileng ya kgwebo ya gago ke go supa ditlhokego tsa bareki ba gago le se ba se batlang. Go botlhokwa go supa yo a tla rekang kumo ya gago kgotsa ditirelo.
Bareki ba gago ba ka nne ba nna ba dingwaga tse di tshwanang ba nna le lotseno le le tshwanang banna le botshelo jo bo tshwanang ba nna mo dikgaolong tse di rileng tsa jeokerafi
Ka go tlhatlhoba bareki ba gago ba ba ka nnang teng o tla lemoga gore ba ka bewa mmogo. Se se bidiwa mebaraka e e lebilweng. Mmaraka wa gago o o lebilweng ke batho ba tota o lekang go ba gogela mo kgwebong ya gago. Jaaka kgwebo e nnye o tla tshwanela go leba makala a a rileng a mmaraka kantlha ya fa o sa kgone go naya bareki dilo tsotlhe. Tshikinyo ya gago e e kgethegileng ya thekiso (USP) ke eng? Ipotse - ke eng se se dirang gore o farologane le mogaisani wa gago? USP e bolelela moreki sengwe ka kumo e e gaisang mo kgaisanong.
Kitsiso
Morago ga go itse gore bareki ba gago ke bo mang le se ba se batlang, o tshwanetse wa dirisa dithulusu tse di farologaneng tsa kitsiso go ba itsise gore kgwebo ya gago e teng. Go na le dithulusu tse di farologaneng tse di leng teng go itsise kgwebo ya gago. Tse dingwe di dira go feta tse dingwe. Sephiri ke go tlhopha dithulusu tse go bonalang di tla dira thata.
Batho ba ka se reke kumo ya gago fa ba utlwa ka yona mo lokgethong la ntlha. O tshwanetse wa dira gore molaetsa wa kitsiso o kgatlhise. Mongwe wa mekgwa e e dirisiwang thata go netefatsa gore kitsiso ya gago e a dira ke o o itsegeng ka KKKK.
Kelotlhoko - Go bona kelotlhoko ya moreki yo a ka nnang teng - tiriso ya mebala, metlae, ditshwantsho, jalo le jalo.
Kgatlhego - Diteng tsa papatso di tshwanetse tsa dira gore moreki a kgatllhege.
KELETSO - Papatso e tshwanetse ya baka keletso mo bareking go reka kumo ya gago.
Kgato - Kgato ya bofelo ya KKKK ke go supetsa bareki ba gago gore tota ba ka tswelela jang go reka kumo ya gago - ka mantswe a mangwe go raya kgato.
Go na le mekgwa e e farologaneng ya go itsise kumo ya gago, go akaretswa le papatso
Papatso mo kgwebong e nnye e ka nna thulusu e e tlhotlhwa godimo ya kitsiso. Le fa go le jalo, go ka nna botlhokwa mo go wena go tsweletsa maemo mangwe a papatso go oketsa temogo ya kgwebo ya gago. Papatso e tla ka mekgwa e mentsi, jaaka thelebisene, radio, diphousetara, makwalokgang le dimakasini.
Dikamano tsa Setšhaba / Tumiso
Go kaiwa mo bobegakgang e ka nnang thulusu e e e botlhokwa ya kitsiso. Ditiro tsa Dikamano tsa Setšhaba di tlhotlhwatlase le go ikanyega thata go na le phasalatso. Thulusu e e siame mo go direng gore o itsege e bile e botlhokwa thata mo go netefaletseng setšhaba. Godimo ga moo ga go na sepe se se kgotsofatsang thata go na le go buisa se se kwadilweng mo lokwalokgang la selegae kgotsa la bosetšhaba ka kgwebo ya gago. Laletsa babegakgang ba selegae ba radio le ba TV go nna le maitemogelo ka kumo ya gago.
Dibukana le dipampitshana
Fa o sena matlole a go tlhagisa bukana kgotsa dipampitshana ka seporofešenale o ka dirisa khomputara go di dira ka bo wena. Le fa go le jalo go botlhokwa go dirisa tšhelete mo thulusung e ya kgokagano go tlhagisa bukana e e lebegang e le ya seporofešenale. Fa o dira bukana ya gago dira gore e nne khutshwane le go nna bonolo. Fa o rulaganya bukana netefatsa gore e akaretse tshedimosetso e e latelang:
tlhaloso ya setlamo sa gago tlhaloso ya kgaolo ya selegae dikaelo tsa gore o ya jang koo - fa sebaka se letla akaretsa mmapa ditshiamelo tse di leng teng mo setlamong.
tlotlomatso kgotsa sekgele sengwe se o se fentseng ditshwantsho tsa ditshiamelo / lefelo dintlha tsa kgokagano (aterese ya imeile, telefounu, dinomore tsa fekese, websaete, le aterese ya sebele).
Go akaretsa ditlhotlhwa mo dibukaneng tsa gago go tla fokotsa nako ya go dirisa dibukana tse. Gantsi ditlamo di akaretsa letlhare le le farologaneng la dituelo gore fa ditlhotlhwa di fetoga o se gatise gape bukana yotlhe.
Papatso ya Inthanete
O tshwanetse wa akanya ka tlhokomelo gore ke eng o batla go tsenya kgwebo ya gago mo inthaneteng. Go dira websaete go ka se bakele kgwebo ya gago dithekiso ka ponyo ya leitlho, aga websaete fa e le gore tota o a e tlhoka mme fa go le jalo o se ke wa dirisa tšhelete e ntsi mo go yona. Inthanete e botlhokwa mo go reboleng tshedimosetso ya kgwebo ya gago, mme ga e gaise thata mo go rekiseng kumo ya gago ka tlhamalalo. Le fa go le jalo tse ke dikgang tse dintle mo kgwebong e nnye ya bojanala. Go tlhotlhwatlase thata go direla kgwebo ya gago websaete e e bonolo.
Websaete ya gago e tshwanetse ya:
rebola tshedimosetso e ntsi go ya ka fa go kgonegang ka teng ya naya tlhaloso e khutshwane ya se kgwebo ya gago e se dirang akaretsa lenaneo la dikumo le ditirelo tse o di rebolang.
Ditshupetso le dipontsho tsa kgwebo
Go na le dipontsho tsa bojanala le kgwebo go kgabaganya lefatshe jaaka Indaba, ITB le WTM. O ka golagana le Bojanala jwa Aforika Borwa go bona lenaneo la dipontsho tse dingwe. Ditshupetso kwa dipontshong di rebola tshono e kgolo go bontsha kgwebo ya gago le go oketsa dithekiso. Le fa go le jalo, o tshwanetse wa swetsa fa pontsho ya kgwebo e tshwanetse le go nna le mosola go tsenelwa kgotsa go bontsha kwa go yona.
Kgokagano
Kgokagano kgotsa kopano jaaka e bidiwa ka dinako dingwe ke botsweretshi jwa go tlhakatlhakana le badirisi le batlamadi ba ba ka nnang teng mo tiragalong. Netefatsa gore o nna le seabe mo setšhabeng sa gago ka go tsenela dikopano tsotlhe tse di amanang le bojanala, ditlelapa tsa selegae, diforamo tsa bodirelo jwa bojanala, dipuisano le dikonferense. O tshwanetse wa akanya le go tsenela dikopano tsa mekgatlho ya bojanala. Gakologelwa go kwadisa setlamo sa gago mo lefelong la dintlha tsa tshedimosetso la porofense ya gago go netefatsa ditaletso.
Dikitsiso tsa dithekiso
Dikitsiso tsa dithekiso ke ditiro tsa paka e khutshwane tse di lebisitsweng mo go tlhotlheletseng kgatlhegelo ya dikumo le kgwebo ya gago. Ka gongwe o ka swetsa go rebola diphokoletso kgotsa dimpho jaaka maeto a sa duelelweng kgotsa lebotlolo la mofeine. Phokotso ya tlhotlhwa, tsenelo ya dikgaisano, "tse pedi ka tlhotlhwa ya e le nngwe", ke dingwe tsa dikao tsa ditiro tsa kitsiso ya dithekiso.
Thekiso ka bowena
Go botlhokwa thata go ithuta go rekisa kgwebo ya gago. Bojanala ke kgwebo e e amanang le batho mme o tshwanetse wa nna karolo e e bonalang ya kgwebo ya gago.
Papatso ka tlhamalalo
Ditiro tsa papatso ka tlhamalalo di akaretsa ditshwantsho tsa makwalo, go rekisa ka mogala kgotsa go tsena ntlo le ntlwana. O tla tshwanelwa ke go bona lenaneo la barekisi ba ba ka nnang teng. Go bona lenaneo le la makwalo go ka nna tlhotlhwa godimo mo kgwebong e e simololang. Papatso ka tlhamalalo e akaretsa le dipampitshana tse di ka phatlhalatswang ka seatla, poso kgotsa go tsenngwa mo dimakasing kgotsa lokwalokgang la selegae. Dipampitshana ke tsela e e mosola ya go fetisetsa molaetsa wa gago go badirisi ba ba ka nnang teng.
Ditlhogo tsa makwalo le dikarata tsa kgwebo
Di nolofatsa kgolagano ya gago le badirisi. Tlhagisa tshedimosetso e nnye mo dikarateng le mo ditlhogong tsa makwalo a gago go akaretswa le:
leina la gago aterese ya lefelo nomore ya mogala le fekese aterese ya Imeile loko
Dikarata tsa kgwebo ga di tlhotlhwa godimo go diriwa mme ke thulusu e e dirang ka ntlha ya fa badirisi ba di fetisetsa kwa ditsaleng, bamalapa le badirammogo. Netefatsa gore o tshola dikarata tse dintsinyana mo go wena ka dinako tsotlhe go di fetisetsa kwa bareking ba ba ka nnang teng bogolo thata fa o tsenetse pontsho kgotsa tiragalo.
Thuso e e latelang ya papatso e teng:
Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala
Ka lenaneo la tlhabololo ya DEAT / SMME, Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala le busetsa ka bontlhabongwe di-SMME ditshenyegelo dingwe tse di bonweng mo mabakeng a go tsenela dipontsho tsa boditšhabatšhaba. Maikemisetso a thuso e ke go tlhotlheletsa le go thusa ditlamo tsa Aforika Borwa go itsise dikumo tsa tsona mo mebarakeng ya boditšhabatšhaba, ka go nna le seabe mo dipontshong tse di amogelwang tsa boditšhabatšhaba, tse go tsewang fa di na le tshwanelo ya go tlhatlosa kgwebo ya bojanala ya Aforika Borwa. Dikopo tse go tsewang di sa siamela mmaraka wa boditšhabatšhaba di tla tlhabololwa, ka mananeo a katiso le tlhabololo. Lefapha le tla thusa ka dipontsho tse di latelang:
Dipontsho tsa Boditšhabatšhaba:
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 012 310 3427 / 3875
Fekese: 012 320 4740
Sekema sa Papatso ya Thomelontle le Thuso ya Peeletso (EMIA)
EMIA ke thotloetso ya thomelontle e e busetsang dikgwebo bontlhabongwe jwa ditshenyegelo tsa thomelontle (sekao: go tsenela dipontsho, dipatlisiso tsa papatso). EMIA e na gape le dithotloetso tsa go gogela mo Aforika Borwa dipeeletso tse dintshwa tse di tlhamaletseng tsa boditšhaba.
Go bona dintlha tsa go ya pele tsweetswee letsetsa setheo sa tlhokomelo ya badiri mo 0861 843 384 kgotsa etela websaete e: www.thedti.gov.za.
Lenaneo la Kgwebo ya Bojanala (TEP) le lona le naya thuso ya papatso - leba tsebe ya bo 10.
THETA, Bothati jwa Bojanala, Kamogelo, Thuto ya Metshameko le Katiso ke Bothati jwa Lekala la Thuto le Katiso (SETA) bo bo tlhomilweng mo Molaong wa Tlhabololo ya Bokgoni (Nomore 37 wa 1998) wa Kamogelo ya Bojanala le Lekala la Ikonomi ya Motshameko.
Tirokgolo ya SETA ke go tshwaela mo go tlhatloseng bokgoni - go tlisa bokgoni mo go ba ba thapilweng kgotsa ba ba batlang go thapiwa mo lekaleng la bona. Di-SETA di dira se ka go netefatsa gore batho ba ithuta bokgoni jo bo tlhokiwang ke bathapi le setšhaba.
Le fa THETA ka bo yona e sa rebole katiso, o ka fitlhelela bakatisi ba ba amogetsweng le go kwadisiwa ke THETA. Ditheo tse dingwe tsa thuto jaaka dikolo tsa hotele le diyunibesiti le tsona di rebola dikhoso tse di kwadisitsweng le Bothati ba Borutegi ba Aforika Borwa (SAQA).
Lenaneo la Tlhabololo la Batlamedi ba Kgwebo ya Bantsho (BBSDP)
Tlhagiso le maikemisetso
Maikemisetso a Lenaneo la Tlhabololo la Batlamedi ba Kgwebo ya Bantsho (BBSDP) ke go tsweletsa kgolo ya dikgwebo tsa bantsho ka go thusa go baka dikgolagano tsa kgwebo magareng ga di-SMME tsa bantsho, ditlamo le lekala la setšhaba. Kgokagano e botlhokwa thata mo di-SMME ke go gaisanela ka katlego dithentara go tswa mo ditlamong le lekala la mekgatlho ya setšhaba.
BBSDP e tla rebolela bagwebi ba bantsho ba ba nang le tshwanelo dithuso tsa karogano ya ditshenyegelo go ba thusa go fitlhelela katiso le bogakolodi go fedisa pharologano ya bokgoni e ba nang le yona. BBSDP e tla thusa mo kabong ya matlole a mananeo a katiso, tokafatso ya tsamaiso ya bolaodi, bokgoni bo bo rileng ba bogwebi le tlhabololo ya maano a papatso le didirisiwa.
Dintlha tsa Kgokagano:
Mogala: 011 803 1060
Katiso
Go tlamelwa ka matlole ga kgwebo e e golang kgotsa go katoloswa ga kgwebo ya gago go ka bonwa mo tshedimosetsong e e rebotsweng mo setlhogong se "Nka bona kae tšhelete ya go simolola kgwebo ya me?"
Kgaolo 3 mo bukaneng e.
Ke mang a nang le tshwanelo?
Gore o tle o amogelwe mo thusong ya BBSDP, kgwebo e tshanetse ya nna le ditlhokego tse di latelang:
Bontsi jwa dišere e tshwanetse ya nna tsa bantsho
Bontsi jwa botsamaisi jwa yona e tshwanetse ya nna bantsho
E tshwanetse ya nna le lotseno le le sa feteng diranta di le dimilione di le 12
E tshwanetse ya bo e ntse e dira go feta ngwaga o le mongwe wa ditšhelete
E tshwanetse ya supa kgonagalo e e bonalang ya go gola
E tshwanetse ya diragatsa ditlhokego tsa molao
E tshwanetse ya kwadisiwa le SARS
Matlole:
BBSDP e tla rebola thuso ya matlole go ya ka motheo wa 80 - 20 mme seo se raya gore BBSDP e tla duela 80% ya tlhotlhwa ya katiso ya kgwebo fa kgwebo e tla ntsha 20% ya ditshenyegelo.
Thuso e kgolo e e rebolwang ke BBSDP ke R100 000. Kgwebo e ka nne ya dira kopo ya diporojeke tse dintsi fela fa e le gore dithuso tsotlhe tse di rebotsweng fa di kopaneng ga di fete R100 000.
Ditshenyegelo tse di nang le tshwanelo:
Ditshenyegelo tse di latelang ga di na tshwanelo ya diketleletso tsa karogano ya ditshenyegelo tsa BBSDP:
Rente, badiri le ditshenyegelo tsa dithoto tse di thata.
Matlole le dipeeletso tsa matlole a go dira.
Tiro nngwe le nngwe e e setseng e tlametswe ka matlole ke sekema se sengwe sa mmuso kgotsa setheo se mmuso o se tshegetsang ka bontlhabongwe kgotsa se se amogelang thuso e nngwe ya matlole go tswa go mongwe go na le mo kgwebong.
Dikgwebo tse di batlang go fitlhelela matlole a BBSDP di tshwanetse tsa rebola tse di latelang:
Foromo e e tladitsweng ka botlalo ya kopo e e romelwang go Mokwaledi wa Komiti ya taolo ya BBSDP. Gareng ga tse dingwe kopo e tshwanetse ya totobatsa tse di latelang:
Tlhaloso ya mmaraka wa dikumo kgotsa ditirelo tse di tlametsweng ke Kgwebo.
Leano le le supang gore Kgwebo e ikemiseditse go oketsa jang kgolo ya lotseno.
Dintlha tsa maano a kgolo e tla fitlhelelwang ka ona, sekao: diphetolo tsa ka bonako, tlhagiso ka nako, phokotso ya ditshenyegelo tsa tlhagiso, papatso e e tokafetseng, lenaneothoto le le fokotsegileng, jalo le jalo.
Dintlha tsa Kgokagano:
Setheo sa Kgokagano sa Badirisi sa Lefapha la Kgwebo le Madirelo DTI
Mogala: 0861 843 384
Katoloso
Tshedimosetso e e mosola
Mekgatlho ya Kgwebo le Mekgatlho / Ditlamo tsa Bojanala
Mokgatlho wa Baemedi ba Maeto wa Aforika Borwa (ASATA) o bopilwe ka 4 Lwetse 1956. Bathei ba ona ba ne ba baka foramo ya baemedi mo bodirelong go tsweletsa tirelo ya boporofešenale ya pabalasego ya ditokololo tsa ona le badirelwa.
ASATA e gatelela kgololosego ya kgwebo kwa ntle ga go tlola melao le melawana. Re diragaditse ka tshwanelo Molaotheo le Khoutu ya Maitsholo e ka bo yona e laolang bodirelo jwa rona le go tlamela modirisi ka tshireletso le boiketlo jwa monagano.
Pono ya Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala (DEAT) ke go etelelapele bolaodi jwa tikologo le bojanala mo kgatlhegelong ya tlhabololo e e tswelelangpele le go tshwaela mo tokafalong ya boleng jwa botshelo jwa Maaforika Borwa otlhe ka:
Tlhatloso ya tlhabololo e e tswelelangpele, tiriso le tshireletso ya metswedi ya tlhago le setso.
Tlhoma bojanala jo bo nang le maikarabelo jo bo netefatsang tswelelopele ya tikologo le jo bo tshwaelang mo pakong ya ditiro le botshelo bo bo botoka.
Tshwaraganyo ya bokgoni, maitemogelo le kitso ya tikologo ya Maaforika Borwa otlhe.
Tsweletso ya phitlhelelo e e lekanang ya dipoelo tse di bonweng mo metsweding ya rona ya tlhago le setso.
Matlafatso ya setšhaba sa Aforika Borwa, ditšhaba le mekgatlho ka go nna le seabe mo, thutong ya tikologo, kagong ya bokgoni, patlisisong le mo ditirelong tsa tshedimosetso.
Go dira mmogo le bannileseabe ba ba maleba le makala a mmuso mo moweng wa puso e e siameng.
Go netefatsa gore go nna le seabe ga boditšhabatšhaba le ditlamego di a diragatswa go ya ka bokao ba dipholesi tsa tikologo tsa Aforika Borwa.
Banka ya Tlhabololo ya Borwa jwa Aforika (DBSA) ke setheo se segolo sa matlole sa tlhabololo ya mafaratlhatlha mo Borwa jwa Aforika. DBSA e batla go bona kgaolo e e matlafaditsweng le e e tshwaraganeng ya Borwa jwa Aforika e e senang khumanego, e e nang le tekatekano le go sa ikaegeng. Tebang le se, DBSA e batla go nna moemedi yo a eteletsengpele wa diphetogo tsa tlhabololo ya loago le ikonomi le tshwaragano ya ikonomi mo kgaolong ya Borwa jwa Aforika le modirisani wa maano a tlhabololo mo kgaolong e kgolo ya Aforika e e mo borwa jwa Sahara.
Mokgatlho wa Feetereišene ya Kamogelo ya Aforika Borwa (FEDHASA) ke mokgatlho o o sa direng dipoelo mme mo dingwageng tse di fetileng di le 53 o ntse o emela madirelo a kamogelo a mo gae, a porofense le maemo a mmuso wa bosetšhaba. Mo sebakeng seno FEDHASA e na le moitseanape wa mogokaganyi wa molao yo ka metlha a batlisisang melao e mentshwa le e e tshikintsweng le go gakolola ditokololo ka ditlamorago tsa yona. Ditokololo tsa FEDHASA ke mafelo a bonno le direseturente.
Kgwebo e e Itekanetseng ya Bojanala mo Aforika Borwa (FTTSA) ke porojeke e e ikemetseng ya IUCN (Mokgatlho wa Tshomarelo wa Lefatshe) e e batlang go kgonagatsa tokafalo ya gore dikgwebo tse di sitetsweng tsa bojanala di fitlhelele mmaraka. Dikgwebo tse di tshwanelang di tla kgona go dirisa letshwao la kgwebo la FTTSA jaaka thulusi ya papatso. Ka jalo FTTSA e tla kgona go amogela le go tlhotlheletsa mekgwa e e siameng ya go lekana ya bojanala le go gokaganya bagwebi ba ba simololang le ba ba nnye le mebaraka ya badirisi ba ba tlwaetseng kgwebo e e lekanetseng le makala a thuso, (sekao: bagwebi ba maeto).
NAA-SA
Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Bonno wa Aforika Borwa ke mokgatlho wa bosetšhaba o o kopanyang mekgatlho yotlhe ya bonno ya legae le porofense le go tlhokomela dikgwebo tse di nnye.
Botokololo jwa NAA-SA bo netefaletsa ba ba batlang manno mo dikgwebong tse di nnye gore ba solofele boleng, tirelo e e tshwanetseng le go duelela se se tshwanetseng le go siamisetswa fa e le gore tseno ga di diriwe.
Mokgatlho wa Madirelo a Dikonferense wa Borwa jwa Aforika (SAACI) o tlhomilwe ka 1987. Mokgatlho o lebisitswe mo go tshegetseng le mo go tokafatseng maemo a bokgoni le boporofešenale mo bodirelong jwa konferense mo Borwa jwa Aforika.
Setheo sa Bojanala sa Aforika Borwa (SATI) se ikemiseditse go tlhabolola mabaka a a farologaneng a katiso le tlhabololo mo madirelong a Maeto & Bojanala le Kamogelo. Ano a a gokagana le go tshegetsana.
SATI e emanokeng baithuti ka go ba rebolela didirisiwa tsa go ithuta ka go netefatsa gore dithuto tsa bona tsa bodirelo di maleba, ka go emanokeng barutisi ba ba rutang dithuto tse le go itsise baithuti ka ditshono tsa ditiro mo bodirelong. SATI e rebolela baithuti dibasari go ithutela go ya pele mo thutong e kgolwane. Setheo sa motswedi sa SATI se rebolela baithuti ba sekolo tshedimosetso, barutisi, baithuti, ditheo tsa thuto mmogo le bodirelo. Mo sebakeng seno SATI e mo lefelong le le lengwe le THETA.
Bojanala jwa Aforika Borwa
Bojanala jwa Aforika Borwa (SATI) ke mokgatlho wa boditšhabatšhaba wa kgwebo wa go bapatsa Aforika Borwa jaaka lefelo le le etelwang ke mojanala.
Bojanala jwa Aforika Borwa bo nna le seabe mo dipontshong tsa maeto, bo tshwara dikopano tsa thutano tsa ditokololo tsa kgwebo ya bojanala, bo tlhagisa dimateriale tse di farologaneng tsa kitsiso le go simolola le go gokaganya matsholo a papatso go baka maemo a a amogelesegang a papatso e e tshwanetseng ya dikumo tse di farologaneng le tse di gaisang tsa bojanala.
Mokgatlho wa Ditirelo tsa Bojanala wa Borwa jwa Aforika (SATSA) ke tokololo e e sa direng dipoelo e e emelang bannileseabe ba bagolo le ditheo go akaretswa ditirelo tsa diphofo, badirisi ba dikhoutshu, badirisi ba maeto, mafelo a bonno, ditlamo tse di hirisang dijanaga, dikgogedi, barulaganyi ba dikonferense le mekgatlho ya papatso e e amanang. SATSA e ikemiseditse go tlhoma maemo mo bodirelong jwa bojanala gore ba ba welang mo go SATSA ba supe boikanyego, itshetlego le tshiamo le go fedisa matshwenyego a ba ba batlang go dira kgwebo le mekgatlho e e amogetsweng go nna le loko ya SATSA.
Kemonokeng ya porofense le dintlha tsa kgokagano
Khansele ya Kgwebo ya Bojanala ya Aforika Borwa (TBCSA) ke mokgatlo o o okametseng le go emela lekala la kgwebo la bojanala le le nang le seabe mo bojanaleng.
TBCSA e tlhamilwe ke makala a kgwebo a a eteletseng pele mo mererong ya bojanala ka ngwaga wa 1996 mo kgweding ya Tlhakole. Maikaelelo magolo a yona ke go dirisana le bannileseabe botlhe mo go tlhabololeng togomaano ka bophara e e tla tlhamang le go letla gore go nne le tlhabololo ya loago ya bojanala. TBCSA ga e emele mekgatlho ya kgwebo ka gope. Mekgatlho ya Kgwebo e e emetseng ditlhopha tsa dikgatlhegelo tsa yona le ditiro ke ditokololo tsa TBCSA.
Khansele ya Aforika Borwa ya go Kereita ya Bojanala e tlhomilwe ke Tona ya Merero ya Tikologo le Bojanala ka ngwaga wa 2000 mo kgweding ya Lwetse gammogo le ditokololo tsa madirelo a bojanala. Maikemisetso a Khansele ya go Kereita ke go tlhama tsamaiso ya maemo a naledi ka kakaretso a a tla bakang gore go nne le tokafalo le tshegetso ya maemo ao le ditirelo tsa boleng jo bo kwa godimo mo dikarolong tsotlhe tsa bojanala. Sekema sa Bosetšhaba sa Kabo ya Naledi se naya baeng tshepo ya gore ba tla amogela dikumo tsa boleng jo bo kwa godimo go tswa mo setheong sa kereiti ya naledi.
Bothati jwa Bojanala, Kamogelo, Thuto ya Metshameko le Katiso (THETA) ke Lekala la Bothati jwa Thuto le Katiso SETA le le tlhamilweng mo Molaong wa Tlhabololo ya Bokgoni [Nomore 97 wa 1998] le Lekala la Bojanala, Kamogelo le Ikonomi ya Motshameko.
Setheo sa Timeshare sa Aforika Borwa (TISA) ke mokgatlho wa kgwebo o o theilweng kwa Kapa o o emetseng tlhabololo ya diintaseteri tsa di-timeshare gammogo le mafelo a bojanala a Borwa jwa Aforika. Ke maikaelelo a TISA go tsweletsa le go tlhotlheletsa kgolo ya diintaseteri tseno mo Borwa jwa Aforika le go neelana ka thuso go batho botlhe le ditokololo tsa setšhaba ka go neelana ka thuto, go tsereganya, go nna le tirisano le batho, go buisana, tshedimosetso ya melawana le go tsenngwa tirisong ga Dikhoutu tsa Boitsholo. Di-SMME di ka batla thuso go tswa kwa diporofenseng tsa tsona ka go dirisa Lefapha la Merero ya Ekonomi le Bojanala kgotsa bathati ba tsa bojanala ba porofense. Bathati bano ba bojanala ba porofense ba ka thusa ka:
Nonofiso
Tlhabololo ya bokgoni
Katiso ya bosupatsela / tokafatso le kwadiso
Tlhabololo ya bokgoni ba kgwebo le kgakololo
Go kwala maano a kgwebo
Dipontsho:
Go thusa ka maeto le kamogelo ya basupetsi ba selegae, bosetšhaba le ba boditšhabatšhaba.
Go nna le seabe mo ditirong tse dingwe tsa bosetšhaba jaaka lenaneo la Kamogelo ya Baeng
Mothusi wa dipapatso
Dikgokagano tsa Kgwebo
Dikgwebo di gokagana le ditirelo tse dingwe tsa tshegetso le ditheo tse di leng teng go kgabaganya porofense.
Dintlha tsa Kgokagano tsa Diporofense
KAPA BOTLHABA. Lefapaha la Tlhabololo ya Ikonomi le Bojanala
Mogala: 609 3232
Fekese: 609 3201
Kgotsa
Mogala: 609 3202 Selula: 082 417 0177
Fekese: 609 3219
Boto ya Kapa Botlhaba ya tsa Bojanala
Mogala: 701 9600
Fekese: 701 9649
FOREISETATA Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala
Mogala: 400 9544
Fekese: 400 49553
Selula: 072 297 3565
Kgotsa
Selula: 082 773 8220
Fekese: 400 4909
Tlhabololo ya tsa Kgwebo
Mogala: 340 9000
Fekese: 327 7000
Motsamaisi wa Mananeo
Tlhabololo ya Dikumo
Mogala: 366 7500
Fekese: 305 6693
LIMPOPO Lefapha la Tlhabololo ya Matlotlo le Ikonomi
Mogala: 298 7000
Fekese: 291 5944
Boemedi jwa Limpopo jwa Kemonokeng ya Kgwebo
Mogala: 295 3581
Fekese: 295 3590
Bojanala le Diphaka tsa Limpopo
Mogala: 290 7300
Fekese: 291 4140
KAPA BOKONE Lefapha la Merero ya tsa Tikologo le Tshomarelo le Bojanala
Mogala: 830 4821 / 807 4838
Fekese: 830 4838 / 831 3530
MPUMALANGA Lefapha la Merero ya Ikonomi, Diphologolo le Bojanala
Mogala: 766 4177 Selula: 082 4172 045
Fekese: 766 4614
BOKONE BOPHIRIMA Lefapha la Tlhabololo ya Ikonomi le Bojanala
Mokaelo wa Ditirelo tsa Kemonokeng ya Ikonomi (Bojanala)
Mogala: 387 7720
Fekese: 384 0676
Boto ya Diphaka le Bojanala ya Bokone Bophirima (NWP& TB)
Mogala: 397 1550
Fekese: 397 1660
KGOTSA
Mogala: 397 1560
Fekese: 397 1660
Selula: 083 391 7163
Mogala: 487 4800
Fekese: 487 4801
Lenaneo la Bogakolodi
Mogala: 483 4165
Fekese: 483 3018
Kaelo ya kgokaganyo
Mokgatlho: Mogala: Fekese: Imeile le Websaete
Mokgatlho: Mogala: Fekese: Imeile le Websaete
Mpumalanga 752 2300 752 3496
Dikao le dithuto tsa tiragalo
Leano la Kgwebo - Dipotso tsa botlhokwa
Ke batla go simolola kgwebo ya mohuta ofe?
Tlhalosa mohuta wa kgwebo e o e simololang, sekao: mogwebi wa maeto, ntlo ya baeng, jalo le jalo.
Badirelwa ba me e tla nna bo mang?
O tla direla mang - bajanala ba selegae / boditšhabatšhaba, bagwebi?
Kgwebo ya me e tla nna kae?
Soweto, Kayamandi mme o bolele gore ke eng o re lefelo leo le siame. A o na le bagaisani mo kgaolong ya gago? Ditshenyegelo tsa rente kgotsa tsa theko ya thoto ke bokae?
O tla rebola kumo kgotsa tirelo efe?
A o tla rebola bonno le dijo kgotsa dipalangwa kgotsa ya mosupatsela.
Go tla tlhokega didirisiwa, dipalangwa dife kgotsa thoto e kgwebo ya me e tla e batlang?
O tla tlhoka eng go dirisa? Microbus, malao, dialwa, dikhomputara, difounu, jalo le jalo. Di tla ja bokae?
Ke tla reka kae thoto ya me?
Johannesburg - Ke kwa Soweto mme eno e tla nna toropo e e gaufi go bona ditlhokwa tsa me tsa thoto ka tlhotlhwa e e siameng, jalo le jalo. Thoto eo e tla ja bokae?
Bala moolwane wa gago wa poelo
Kumo: Tlhotlhwathekiso: Tlhotlhwatheko: Moolwane wa poelo wa kumo
Bolao (bonno) R100.00 R50.00 R50.00
Difitlholo R50.00 R35.00 R15.00
Karata e e fa godimo e tla go letla go bonelapele gore o tshwanetse wa rekisa go le kanakang go bona tuelo ya ditshenyegelo le go dira poelo.
Kumo X1 Palelo X5 Palelo X20 Tshwaelo mo Moolwaneng Letsatsi Matsatsi Matsatsi tšhelete e e tlhomamisitswengo
Loeto la ba le 3 3 x R150 = R450 15 15 x R150 = R2250 60 60 x R150 = R9000
Bolao (bonno) 6 6 x R50 = R300 30 30 x R50 = R1500 120 120 x R50 = R6000
Difitlholo 6 6 x R15 = R90 30 30 x R15 = R450 120 120 x R15 = R1800
Paloyotlhe ka letsatsi: R1020 ka beke: R5100 ka kgwedi: R20 400
Palelo ya moolwane wa poelo wa phopoletso
Bana ba ga Thandi ba tlogile kwa ga bone kwa Thembisa, mme seo se dira gore Thandi a salelwe ke diphaposiborobalo di le pedi. Thandi o akanya gore go bula Marobalo le Difitlholo e tla nna kakanyo e e siameng kantlha ya fa a na le sebaka se a ka se rebolang. O diretse hotele kwa Sandton mo dingwageng tse dintsi jaaka motlhokomedi wa ntlo mme o na le maitemogelo. Tokololo ya gagwe ya SWOT ke e.
O dirile mo hoteleng kwa Sandton ga a ise a nne le kgwebo ya gagwe ya botlhokomedi jwa ntlo.
O apaya sentle. Ga a ise a dire tsamaiso.
O gokagana le batho sentle. Ga a na kitso ya khomputara mme o kgona go bua Seesimane sentle thata.
Ntlo ya gagwe e mo tseleng e kgolo ya bese mo tikologong. Ga go na kgogedi e kgolo ya bojanala.
O solofetse tuelo ya gagwe ya pensene. O tlhoka matlole a go tokafatsa diphaposi tsa borobalo mme e ka dirisiwa jaaka karolo ya tšhelete.
Bothati jwa Bojanala bo bapatsa pabalasego ya metsesetoropo e nngwe. Mafelo a a nnang a kolobile a gogela dinonyane mme a ka tshwanela. Kgaisano go tswa mo metsesetoropong e mengwe e e nang le pogelo ya dinonyane e e setseng e tsweletse.
E gaufi le boemafofane. Mafelo a borobalo le difitlholo a setse a le mantsi kwa Thembisa. Morwarre o dira jaaka mokgweetsi wa tekisi. Melawana ya tikologo e thata.
Dithuto tsa tiragalo tsa SMEDP
Re tlhagisitse lenaneo la dithuto tsa ditiragalo di le 3 tse thuso ya SMEDP e tla dirang mo go lona:
Tsweetswee gakologelwa gore thuso ya SMEDP ga e teng go bona tšhelete ya go simolola kgotsa ya kadimo; o tshwanetse wa bona kadimo kgotla matlole pele o ka dira kopo ya thuso ya SMEDP. O tla tshwanela go dira kopo ya gago fa o santse o tshwaragane le go tlhoma kgwebo ya gago.
Thuto 1
Ka ntlha ya fa metshameko ya kgwele ya dinao ya 2010 e tla mo Aforika Borwa, Rre Cooper o bone lefatshe le a ka agang ntlo ya baeng ya diphaposi di le 10 mo go yona. O utlwile fa gautshwane ka SMEDP ya Lefapha la Kgwebo le Madirelo gore e naya ketleletso ya tšhelete e e rileng ya dikgwebo tse dintshwa le dikatoloso.
Gakologelwa! SMEDP ga se tšhelete ya go simolola; ka ntlha ya moo Rre. Cooper o tshwanetse a bona kadimo kgotsa tšhelete go tswa go Umsobomvu, Setheo sa Tlhabololo sa Eskom kgotsa NEF, IDC kgotsa koporasi nngwe le nngwe ya tlhabololo jaaka Koporasi ya Tlhabololo ya Kapa Botlhaba (ECDC) kgotsa banka. Fa o le mo kgatong ya go itlhoma kopo e ka nne ya lebisiwa go SMEDP.
SMEDP e tla thusa ka mokgwa o o latelang:
E tla tlhatlhoba go bona gore a tota Rre. Cooper o simolotse kgotsa o na le setlamo se se setseng se dira mo dikgweding tse di kwa tlase ga di le thataro fa e le gore ke porojeke e ntshwa
Fa motlhatlhobi a kgotsofetse kopo e tla fetisiwa mme Rre. Cooper o tla khwalifaya go bona ketleletso ya dingwaga di le tharo e e ikaegileng ka phesente e e rileng ya peeletso yotlhe ya dithoto tse di khwalifayang.
ELA TLHOKO! Ketleletso e tlhomamisiwa ke boleng jwa dithoto tse di khwalifayang jaaka dimatshini le didirisiwa, dikago, rente, dijanaga tsa kgwebo, tse di ka nneng tsa lisiwa.
Go khwalifaya go bona ketleletso e mo porojekeng e ntshwa o tshwanetse wa nna mo maemong a go itlhoma, o dira mo dikgweding di le thataro kgotsa kwa tlase. Fa o ntse o dira mo dikgweding tse di fetang thataro o tla khwalifaela thuso ya katoloso fela.
Thuto 2
Rre. Cooper o kgonne go bona kadimo go tswa Bankeng ya ABSA mme o ne a kgona go simolola go tlhoma ntlo ya gagwe ya baeng ya diphaposi di le lesome. Morago ga dingwaga tse pedi o lemoga gore e nnye thata go amogela setlhopha se le sengwe sa kgwele. Ka ntlha ya moo o swetsa gore e tla nna kakanyo e ntle go atolosa. SMEDP e mo thusa jang?
SMEDP e tla thusa ka mokgwa o o latelang:
Go tla diriwa tlhatlhobo mme fa a katoloso a ka nna le bokgoni jwa kgolo ya bobotlana ba 25% mme kopo e tla fetisiwa fa motlhatlhobi a kgotsofaletse tsotlhe.
Ba ba ntseng ba dira mo dikgweding tse di ka fa tlase ga thataro le tse di fetang thataro ba ka nne ba dira kopo ya ketleletso ya katoloso.
Thuto 3
Rre. Cooper a ka rata go reka fanitshara ya diphaposi tsa gagwe tsa tlaleletso di le thataro mme o gakolotswe gore a golagane le SMEDP go kopa thuso go reka didiriswa. Ba tla mo thusa jang?
Sedirisiwa sengwe le sengwe se e leng karolo ya dithoto tse di khwalifayang go sa akaretswe dikhapete, dijana, ditshwantsho tsa mo mabotaneng / dipoterete le dijanaga tsa manobonobo.
Dintlha tse di botlhokwa thata tse o tshwanetseng wa di gakologelwa:
Kopo ya ketleletso ya SMEDP e ikaegile ka ponelopele mme ka ntlha ya moo, o ka se dire kopo ya kadimo kwa ntle ga gore o bo o bone kadimo kgotsa thuso ya go simolola le go bo o setse o simolotse, kgotsa o bo o ntse o dira mo dikgweding di le thataro kgotsa kwa tlase, mo mabakeng a kgwebo e ntshwa - 0 go fitlha go dikgwedi di le thataro.
Mo mabakeng a katoloso, o ka se katolose pele mme wa dira kopo morago. O tshwanetse wa dira kopo le go fetisiwa pele o ka atolosa.
Fa o santse o amogela ketleletso go tswa go SMEDP ga wa tshwanela go fokotsa modiri ope. Fa o fokotsa badiri tuelo e tla khutlisiwa.
Lenaneotlhatlhobo la go simolola le go tsamaisa setlamo sa gago
Dikgato: Merero ya botlhokwa: Metswedi ya tshedimosetso
KGATO YA PELE YA TOGAMAANO, Leano la Kgwebo, websaete ya
Bagwebisani, websaete ya Ntsika, dibuka, dimakasine, ditheo tsa kgwebo tsa tirelo ya selegae, balosika, ditsala, bagwebi ba bangwe, patlisiso ya kgwebo, bagokaganyi ba bagwebisani, ditshono tsa selegae, ditheo tsa tirelo ya kgwebo.
Patlisiso ya Mmaraka
Bogolo jwa Mmaraka, Biro ya Patlisiso ya Mmaraka, Tirelo ya Bogare ya Dipalopalo, AMPS, Diphasalatso tsa kgwebo, Bojanala jwa Aforika Borwa, DEAT, bagaisani ba gago, Dikaelo tsa kgwebo le madirelo. Dikaelo tsa Phaposi ya Kgwebo, Katiso ya THETA, TEP, Ntsika.
TOGAMAANO LE Leano la Kgwebo, Diphasalatso tsa Kgwebo, KGATO YA TLHOMO
Leina la kgwebo le Kwadiso ya Ditlamo le di-CC
Sebopego sa Kgwebo le Kwadiso ya Ditlamo le di-CC
Setheo sa tirelo ya Bagwebisani
Tetla ya semolao le Bothati jwa Dilaesense jwa Selegae, Boto ya Bojalwa, ditlhokego tsa tsela, Boto ya Dipalangwa, RSC, jalo le jalo.
Leano la Papatso
Temokerafiki, Tirelo ya Bogare ya Dipalopalo, bothati jwa selegae, Bojanala jwa Aforika Borwa, DEAT, Bothati jwa Porofense jwa Bojanala, Ditiro tse dingwe tsa dipalopalo, tsa Biro ya Patlisiso ya Mmaraka bogolo jwa mmaraka
Maina le bodirelo jwa papatso le Difetereišene tsa Kgwebo le maano a Mekgatlho ya bagaisani, Biro ya Patlisiso ya Mmaraka, mekgatlho e mengwe ya papatso, boramatlotlo jwa togamaano ya matlole, Bagokaganyi ba Kgwebo, ABSA.
Leano la Botsamaisi
Sebopego sa Badiri; Lefapha la Badiri, bagokaganyi
TSHEDIMOSETSO Pholesi ya badiri, bagokaganyi ba metswedi ya badiri, IPM
Dipoelo: UIF, Tuelo ya dikotsi tsa mo tirong, diboroukara tsa thuso ya kalafi,
Tsamaiso le direkoto; bagokaganyi ba bagwebisani, tsamasio ya tsweletso ya kgwebo, diphasalatso tsa bagwebisani, ntsho ya dikumo (tlhagiso), NPI, bagokaganyi ba kgwebo ba setegeniki, CSIR, feetereisene / mekgatlho ya bodirelo.
Dikgato: Merero ya botlhokwa: Metswedi ya tshedimosetso
KGATO YA GO SIMOLOLA: Lefelo
Legae: Bothati jwa selegae togamaano ya toropo le lefapha la boitekanelo
Mafelo a kgwebo; baemedi ba thekiso, bothati jwa selegae, lefapha la boitekanelo
Bagwebisani ba kgwebo, dikago tsa kgwebo, moemedi wa dithoto,
Motlhatlhobi wa bodirelo,
Metsi le Motlakase, Bothathi ba selegae
Dikgwebo, Mokwadisi wa Ditlamo & CC
Dibanka tsa Matlole, Makala a Potlana a Kgwebo, lekala la poraebete,
Mekgatlho ya matlole, Bagwebisani, Koporasitlhabololo ya Madirelo, Lefapha la Kgwebo le Madirelo,
Kwadiso ya Badiri kwa Lefapheng la Badiri, UIF
Tuelo ya dikgobalo, Kgotla ya Madirelo,
Kwadiso mo Moamogelalokgethong ya go nna moduelalokgetho wa nakwana, VAT (ikwadisa jaaka morekisi)
Boroukara ya inšorense ya botshelo botshelo jwa mong le kgwebo
Kgwebo e e rileng kgotsa Phaposikgwebo ya Madirelo, Tshedimosetso e e lebaneng le Lefapha la Kgwebo le Madirelo, Botokololo jwa feedereišene kgotsa mokgatlho.
Dikaelo tsa kgwebo le madirelo
KGATO YA GO DIRA
Papatso le phasalatso, makwalodikgang, dimakasini, thomelo ya makwalo ka tlhamalalo, ditlamo tsa phasalatso ya kwa ntle, dipampitshana, baphatlhalatsi ba dipampitshana, phasalatso mo dijanageng, disinema, Yellow Pages, jalo le jalo.
Bagakolodi ba Tsamasio ya Kgwebo
Matlole / diakhaontente, thekenišene, babalamatlotlo, tsamaiso / bagakolodi ba lokgetho,
Tegeniki ya CISR, bagakolodi ba ba kgethegileng, mekgatlho
Mokgatlho wa Setheo wa Botsamaisi jwa Badiri, bagakolodi ba metswedi ya badiri, Lefapha la Badiri, bagakolodi ba dikamano tsa badiri, dikoporasi tsa terasete ya taolo ya tshedimosetso ya dikeretiti, mekgatlho ya taolo ya keretiti
Potso - A ke na le bokgoni jwa go nna mogwebi?
Pele o tsena mo kgwebong nngwe le nngwe o tshwanetse wa ipotsa gore a o na le bokgoni jwa go nna mogwebi?
Araba dipotso tse di latelang go bona gore a o na le bokgoni jo bo tlhokegang jwa go simolola kgwebo le go dira gore e tswelelepele ka katlego. Mo lebakeng lengwe le lengwe sekeletsa tlhaka e e fa thoko ga tlhopho ya gago, mme morago o lebe lenaneo la dintlha mme o le sekaseke kwa bokhutlong jwa dipotso. Dipotso di ikaegile ka kakanyo ya gore o mo tirong mme o akanya go simolola kgwebo ya gago! Fa o setse o le mo kgwebong ya gago, araba jaaka o ka re o ne o santse o le mo tirong ya gago ya bofelo.
Thalotlhakore ya Bogwebi
Dipotso
A lelapa la gago le go emanokeng mo sengwe le sengweng se o se dirang?
A Ee
B Nnyaa
C Dinako dingwe
A o na le ikgalo ya go dira ditiro tse di sa itumediseng thata etswe o ka bo o ne o dira se sengwe?
A Ee
B Nnyaa
C Bontsi jwa nako
A o dira ka mokgwa le ka tsela ya thulaganyo?
A Ee
B Nnyaa
C Bontsi jwa nako
D Dinako dingwe
A o a tlhakatlhakana fa o sa kgone go reka dilo tse o di batlang?
A Ee
B Nnyaa
C E seng gantsi
D Gantsi
A o ka bona sengwe le sengwe se o se batlang mo tikologong ya gago ya jaanong ya tiro mo metsotsong e e ka fa tlase ga e le meraro?
A Ee
B Nnyaa
A o itumetse mo tirong e o leng mo go yona?
A Ee
B Nnyaa
A o fitlhelela se se gaisang fa o na le mongwe yo a go laolang kgotsa a go kaelang?
A Ee
B Nnyaa
C Bontsi jwa nako
Mo maemong a gago a tiro, o tsenya fela tlhogo mme o tswelelepele ka tiro kgotsa o dira ditshikinyo tse di nang le bokao mo makaleng a a farologaneng?
B Ka gale ke tshikinya ditokafatso
C Dinako dingwe ke tshikinya diphetogo
D Ga ke nke ke tshikinya diphetogo ka gope
Dikgoreletsi tse di jaaka ofisi e e modumo, maemo a a pitlaganeng a go dira le boagisani jo bo bokowa di ama jang se o se fitlhelelang mo letsatsing?
A Mo go maswe
B Ga ke di lemoge
O bona gore
A O duelwa sentle?
B O duelwa tšhelete e e mo magareng?
C O duelwa kwa tlase?
O batla go nna le kgwebo ya gago?
A Ee, Ee, Ee!
B Nnyaa
C Fela fa nka nna le kakanyo e ntle thata
D Ehmmm.. .
A o tsamaisa merero ya gago ya tšhelete sentle?
A Ee ka gale ke kelotlhoko le go dira ka natla
B Nnyaa ga ke kgone sepe mo lefapheng leo
C Bontsi jwa nako
D Ka dinako dingwe ke a leka mme ke fitlhela go le boima go tshelela mo tekanyetsong.
A o na le phitlhelelo mo mererong e e sa amaneng le tiro (sekao: dingangisano ka metshameko, ditiro tsa setšhaba)?
A Nnyaa
B Ee
C Dinako dingwe
O tsaya jang diphoso tsa gago tsa kwa tirong (le fa e le gore ga o amege thata mo go tsona)?
A Tsayatsia thata
B Ga ke tshwenyege ka tsona
A o motho wa batho?
A Ee
B Nnyaa
C Ke kgona go dirisana le batho ba le mmalwa?
A o rulaganya botshelo jwa gago (ba tiro le ba sebele)?
B Ee, ka gale
C Dinako dingwe
D Dinako dingwe go lebega go le botlhokwa
A tšhelete e o tla e dirang ke lona lebaka legolo la go akanya kgwebo ya gago?
A Ee
B Nnyaa
O kgona go fetoga jang mo botshelong jwa gago jwa tiro, go raya gore, fa dilo di nna thata a wa di itlwaetsa le go fetsa tiro ya gago?
A Nyaa ke a tlogela
B Ee ke a itlwaetsa
C Ke kgona go fetoga go le go nnye go ya ka mabaka?
A o ikutlwa gore o ka rulaganya isagwe ya gago?
A Ee
B Nnyaa
A o rata ditekelelo tse di kotsi kgotsa go iteka lesego ka thulaganyo?
A Ee
B Nnyaa
C Fa e le gore nka boelwa
A o kgona go emelelana le mathata?
A Ee
B Nyaa
C Go ya ka gore bothata bo ntse jang
Fa ditiro tse di siameng di ka bo di le dintsi a o ne o tla nne o batla kgwebo ya gago?
A Ee
B Nnyaa
Dintlha
Jaanong leba dintlha tse di latelang mme o sekeletse tlhaka e o e tshwaileng mo dipotsong. Morago o tlhakanye dintlha go bona gore a o siame go tsamaisa kgwebo ya gago.
Dipholo le Patlisiso
Godimo ga 72: O siametse tiro ya go nna le kgwebo ya gago mme o ka tswa o setse o le mo kgwebong ya gago (kgotsa o tshwere ka natla go e rulaganya). Le fa go le jalo, o se tlogele tiro ya dipatlisiso mo matlhagetlhageng a gago.
go fitlha 71: Tlhopho ya gago ya go ithapa e go siametse ka jalo tswelelapele. Thoto ya gago e kgolo ke gore matlhagatlhaga a gago a isega.
go fitlha 61: O mo magareng. O na le dingwe tse di tlhokegang go tsamaisa kgwebo mme o tshwarwa ke sengwe. O ka gakololwa gore o akanye sentle thata pele o tsena mo kgwebong ka bo wena. Le fa go le jalo, fa o ka swetsa go dira jalo o na le bokgoni jo bo tlhokegang. A o busetswa morago fela ke ditiro?
go fitlha 51: Akanya thata pele o tlogela pabalasego ya tiro. Fa o sa kgotsofale mo maemong a, o leng mo go ona akanya go fetola tiro kwa o ka nnang le tlhotlheletso e kgolo ya go dira. Leka go batla tiro ya nakwana e e duelang mme o simolole se sengwe kwa thoko. Go sa nneng jalo, beeletsa mo kgwebong ya mongwe mme o e batlisise pele (le beng ba yona).
Ka fa tlase ga 42: O ka tswa o ntse le mathata a magolo mo maitekong a gago a pele mme o santse o na le matsadi kgotsa botshelo jwa kgwebo ga se jwa gago. Motlhomongwe o ka kopa mothapi wa gago gore a go neye motlhatlosa.
Nka tlhopha kgwebo e e ntseng jang?
Go na le ditlhopho tse di farologaneng tsa kgwebo ya gago e e mo molaong, ka mantswe a mangwe, re raya ka moo kgwebo ya gago e tla bonwang ka gona go ya ka molao. Nngwe le nngwe ya tseno e na le mesola le mathata, e seng fela ka beng mme le ka moo di kgethisiwang ka gona.
Mogwebi a le nosi
Seno se itsege gape ka mogwebanosi kgotsa mongnosi. Se se raya gore tsotlhe ke tsa gago mo kgwebong mme molao ga o bone pharologano epe magareng ga wena ka sebele le kgwebo. Kgwebo e ka nna le leina lesele kwa ntle ga la gago, sekao: James Peterson a ka gweba jaaka Mountain Tours. Ga go tlhokege gore o kwadise kgwebo e mme Moamogelalokgetho o tla go bona o le selo se le sengwe le kgwebo ya gago. Se se a itumedisa go nne ga go ditsamaiso tsa kwadiso mme ga go dituelo tsa tlaleletso. Le fa go le jalo go raya gore o tla rwala maikarabelo a dikoloto tsotlhe tsa kgwebo mme o ka se tsenye babeeletsi le bagwebisani mo kgwebo. Fa o tlhokofala kgotsa o tlogela kgwebo e emisa go dira.
Kgwebisano
Kgwebisano e tshwana fela le mogwebi a le nosi, kwa ntle fela ga gore go na le batho ba feta a le mongwe mo kgwebong. Kgwebisano ga e kgethesiwe jaaka selo se le nosi, mme mong mongwe le mongwe o kgethisiwa ka boene mo lotsenong le le bakilweng ke dišere tsa gagwe tsa kgwebo jaaka karolo ya dirithene tsa lokgetho lwa gagwe la sebele. Go botlhokwa go dira tumallano ya semolao ya kgwebisano go thibela diphapang dingwe le dingwe tse di ka tlang morago magareng ga bagwebisani mme kwa ntle ga moo ga go na tsamaiso ya kwadiso kgotsa dituelo tsa tlaleletso. Gape le fa go le jalo, ga go reye gore le tla arogana ka go lekana maikarabelo a molato mongwe le mongwe o o dirilweng ke kgwebo.
Close Corporation kgotsa CC jaaka e bidiwa gantsi e na le sebopego se se bonolo se se diretsweng mokgwebipotlana. Pharologano e e botlhokwa thata magareng ga yona le mehuta ya ntlha e mebedi ke gore CC ke Yuniti ya molao mo maemong a yona - se se raya gore CC e ka suiwa mme e seng beng ka sebele sa bona. Ka tsela e ga o mo kotsing (fa go tshwantshanngwa le mogwebi a le nosi) ka sebele fa dilo di sa tsamae sentle mo kgwebong. Close Corporation e tshwanetse ya kwadisiwa mme mo mabakeng a mantsi CC e a kgethisiwa fela jaaka setlamo. Diforomo tsa kwadiso (CK1 le CK7) di teng mo mabenkeleng a mantsi a dikwalelo mme bontsi jwa ditlamo tsa babalamatlotlo le tsa bokwaledi di rebola tiro ya go kwadisa CC mo boemong jwa gago.
Ditlamo tsa poraefete di tlhomilwe go ya ka molao wa Ditlamo mme kantlha ya moo di na le ditlhokego tse dintsi tsa tsamaiso le dikgato tse di gagametseng tsa palotlotlo. Setlamo se na le modiri wa molao, yo a nang le ditiro tsa gagwe le ditshwanelo tse di farologaneng gotlhelele le tsa ditokololo tsa sone. Se se raya gore batsholadišere ga ba rwale ka sebele dikoloto tsa setlamo. Tshedimosetso e e tletseng e ka bonwa kwa Ofising ya Kwadiso ya Ditlamo le Borutegi jwa Thoto (CIPRO). Dintlha tsa kgokagano ya bona ke tse di latelang:
Ntle ga moo dirisa mogakoldi wa gago wa kgwebo go go thusa.
Dintlha
Lefapha la Merero ya Tikologo le Bojanala
Mogala: 310 3427
Fekese: 320 4740
<fn>tsn_Article_National Language Services_MANYUALE WA MAIKARABELO (2003).txt</fn>
MANYUALE WA MAIKARABELO - LEFAPHA LA MATLO
Bukana ya ditiro tsa, le rekoto ya diteng tse di tshotsweng ke
Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
E rulagantswe go tsamaelana le
Karolo ya bo 14 (Mokgatlho wa Bosetšhaba) ya
Molao wa Tsweletso ya Phithelelo Tshedimosetso (PAIA), wa Nomoro ya bo 2 wa 2000
Mopitlwe 2003
DITENG
Seabe, mabaka le ditlhaloso tse di mabapi le Molao o Kgaolo ya bo 1
Ditlhaloso le Dithanolo ... 1
Matseno ... 2
Bukana ya Dikgakololo ya Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ka ga Mekgwa ya go Dirisa Molao o Karolo ya bo 141c ... 3
Bukana ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo ... 3
Motlhankedi wa Tshedimosetso, Batlatsabatlhankedi ba Tshedimosetso
Karolo ya bo 141b] ... 3
Sebopego le Ditiro tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo Karolo ya bo 141f] ... 5
Sebopego sa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo... 5
Ditiro tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo ... 6
Ponelopele le Maikaelelo a Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo ... 6
Seabe le Ditiro tsa Lefapha la Bosetšhababa la Kago ya Matlo ... 6
Ditirelo tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo tse di ka fitlhelelwang ke setšhaba Karolo ya bo 141f ... 7
Mofuta wa ditirelo ... 7
Mokgwa wa go fitlhelela ditirelo ... 8
Thulaganyo/ditlamelo tse di letlelelang motho go amega mo go tlhameng pholesi le/kgotsa go diragatsa dithata tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo Karolo ya bo 141g ... 8
Direkoto tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo Karolo ya bo d-e] ... 9
Go senolela direkoto mo pepeneneng ka gangwe fela ka mokgwa wa boitirisi Karolo ya bo 141e Karolo ya bo 152 ... 9
Mefuta ya direkoto tse di ka fitlhelelwang go ka sekasekwa go ya ka mabaka a melao e mengwe ... 12
Mefuta ya direkoto tse di ka fitlhelelwang tse di ka kopiwang ka Mokgatlho wa PAIA Karolo ya bo 141d ... 12
Mekgwa ya go dira dikopo ... 14
Dikgato tse di tshwanetseng go tsewa ke Mokopi ... 14
Dituelo tse di laetsweng (Ditheo tsa Setšhaba)... 15
Mabaka a go gana go fitlhelela rekoto (direkoto)
Kgaolo ya bo 4 ya Molao o ...17
Mabaka a a tla siamisang ditshweetso tse di tserweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso Karolo ya bo 141h ...18
Boikuelo jwa mo teng ga Setheo le Dikopo tsa kwa Kgotlatshekelong
Dikarolo tsa bo 74-82 ... 18
Mekgwa ya go dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo Dikarolo tsa bo
Mekgwa ya go dira dikopo kwa kgotlatshekelong [Dikarolo tsa bo 78-82] ... 20
Dingongorego go Mosireletsi wa Dikgatlhegelo tsa Setšhaba
Karolo ya bo 91 ... 21
Tshedimosetso e nngwe e e laetsweng go ya ka mabaka a Molao o ...21
Go ntšhwafatsa diteng tsa Bukana e Karolo ya bo 142...21
Go nna teng le Puo ya Bukana e
Dikarolo tsa bo 141 le ya bo 3] ... 21
Puo ...21
Go Bonwa ... 21
Kopo go Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo ya go tlhamiwa ga Bukana e le nngwe Karolo ya bo 144 ... 23
Go beelwa thoko ke Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo
Karolo ya bo 145] ... 23
Tse go ka batlisisiwang mo go tsona le ditebogo ... 23
Mametlelelo ya A: Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo (Mokgatlho wa Bosetšhaba) Fomo ya go Kopa Phitlhelelo ya Direkoto... 25
Mametlelelo ya B: Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo:
Fomo ya PAIA ya mo teng ga Setheo ya go dira Boikuelo ... 30
Seabe, mabaka le ditlhaloso tse di mabapi le Molao o [Kgaolo ya bo 1 Ditlhaloso le Dithanolo]
Seabe le Mabaka
Tlhaloso/Tlhaloso ya Sebopego
Motlhankedi wa Tshedimosetso
Mo lebakeng la Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, ke Mokaedikakaretso.
Motlhankedi wa Tshedimosetso wa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo a ka abela dithata tse a rweleng boikarabelo jwa tsona kgotsa tse di abetsweng Motlhankedi yoo wa Tshedimosetso ke Molao o, Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso wa mo Lefapheng le.
Go aba dithata dingwe le dingwe:
go tshwanetse go kwadiwa;
ga go thibele motho yo o abileng dithata tseo gore a diragatse dithata tsa go nna jalo kgotsa go dira tiro e e amegang ka sebele; le go ka phimolwa le go gogelwa morago kgotsa ga mametlelelwa nako nngwe le nngwe ka go kwadiwa ke motho yo o di abileng.
Motlatsa (Batlatsi) ba Motlhankedi wa Tshedimosetso
Mokaedikakaretso wa Kago ya Matlo o tshwanetse go supa palo ya batho go nna Batlatsabatlhankedi ba Tshedimosetso ka fa go tlhokagalang ka teng go thusa gore Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo le fitlhelelwe bonolo ka fa go kgonagalang ka teng fa go kopiwa rekoto tsa Lefapha.
Motlhankedi wa Tshedimosetso wa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo o na le dithata tsa mokgwa le taolo mo godimo ga motlatsamotlhankedi mongwe le mongwe wa lefapha le.
Mokopi ka Sebele
Mokopi yo o batlang go fitlhelela direkoto tse di tshotseng tshedimosetso ya motho ka sebele ka ga Mokopi.
Tshedimosetso ya Motho ka Sebele' e tlhalosa tshedimosetso ya motho yo o lemogilweng ka sebele, go akarediwa, legale go sa lekanyediwa fela mo go:
tshedimosetso e e mabapi le lotso, bong, maemo a bong jwa motho, boimana, maemo a lenyalo, bosetšhaba, semorafe kgotsa maemo a motho mo setshabeng, mmala, boleng jwa bong jwa motho, bogolo jwa dingwaga, maemo a mmele kgotsa tlhaloganyo ya motho, maemo a boitekanelo, bogole, bodumedi, segakolodi, tumelo, setso, puo le maemo a botsalo jwa motho;
tshedimosetso e e mabapi le thutego kgotsa maemo a boitekanelo, a rekoto ya bosenyi kgotsa maemo a boleng jwa go thapiwa mo tirong ga motho ka sebele, kgotsa tshedimosetso e e mabapi le maemo a kgwebisano ya ditšhelete eo motho a amegileng mo go yona;
nomoro nngwe le nngwe e e supang, letshwao kgotsa maemo a a kgethegileng a a reboletsweng motho ka sebele;
aterese, matshwao a go gatisiwa ga menwana kgotsa mofuta wa madi a mo mmeleng wa motho;
tlhaloganyo ya motho ka sebele, dikakanyo kgotsa mabaka a a ithatelwang ke motho ka sebele, kwa ntle ga fa di le ka ga motho yo mongwe kgotsa tshikhinyo ya go abelwa ketleetso, sekgele kgotsa moputso o o tshwanetseng go abelwa motho yo mongwe o sele;
ditlhaeletsano tse di rometsweng ke motho yo mongwe tse di mo tlhalosang kgotsa tse di tlhalosang maemo a mofuta wa poraevete kgotsa wa sephiri sa motho, kgotsa ditherisano tse di tla senolang diteng tsa motswedi wa ditlhaeletsano tseo;
tlhaloganyo kgotsa dikakanyo tsa motho yo mongwe ka ga motho yoo;
tlhaloganyo kgotsa dikakanyo tsa motho yo mongwe ka ga tshikhinyo ya ketleetso, sekgele kgotsa moputso o o tshwanetseng go abelwa motho yo mongwe, fela tse di sa akaretseng leina la motho yo mongwe mo di tlhagelelang ka tlhaloganyo kgotsa dikakanyo tsa motho yo mongwe yoo o sele; le leina la motho mo le tlhagelelang le tshedimosetso ya motho ka sebele e le e e mabapi le motho yoo, kgotsa mo go itsisiweng ga leina ka nosi go tla senolang tshedimosetso ka ga motho yoo, legale tse di sa akaretseng tshedimosetso ka ga motho yo o setseng a sule mo dinwagageng tse di fetang di le 20.
Mokopi
Motho mongwe le mongwe yo o kopang go fitlhelela rekoto ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo; kgotsa fela mekgatlho ya bosetšhaba e e diragatsang dithata tsa bosetšhaba kgotsa e e dirang ditiro tsa bosetšhaba go ya ka mabaka a molao.
Motho yo mongwe o sele
Go tsamaelana le kopo ya go fitlhelela rekoto ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, motho yo mongwe o tlhalosa:
Motho mongwe le mongwe (go akarediwa, legale go sa lekanyediwe fela, puso ya lefatshe lengwe le sele, mokgatlho mongwe le mongwe wa boditšhabatšhaba kgotsa setheo sa puso eo kgotsa mokgatlho), kwa ntle ga:
Mokopi yo o amegang; le
Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo;
fela legale go ya ka mabaka a dikarolo tsa bo 34 tsa Molao o, tlhaloso ya 'motho' mo ditemaneng tsa (a) le ya (b) di tshwanetse go tlhalosiwa e le 'motho ka sebele'.
Bothati jo bo Tshwanetseng
Go tsamaelana le Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, Bothati jo bo Tshwanetseng bo tlhalosa Tona e e rweleng boikarabelo jwa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo kgotsa motho yo o abetsweng dithata ke Tona ka go kwala.
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho
E tlhalosa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa jaaka e tlhalositswe mo karolong ya bo 181 (b) ya Molaotheo.
Rekoto
Go tsamaelana le Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, rekoto e tlhalosa tshedimosetso nngwe le nngwe e e kwadilweng mo rekotong:
go sa kgathalesege gore ke ka mofuta ofe kgotsa mo phasalatsong ya mofuta ofe;
e e tshotsweng kgotsa e e mo tlase ga taolo ya mokgatlho oo wa bosetšhaba; le go sa kgathalesege gore a e tlhamilwe ke mokgatlho oo wa bosetšhaba kgotsa nnyaya.
Malatsi
Fa palo ya malatsi mangwe le mangwe e laetswe go dirwa tiro nngwe le nngwe, kgotsa ka maikaelelo mangwe le mangwe, mabaka otlhe a tla amogelwa ka mokgwa o o kgethegileng mo letsatsing la ntlha go akarediwa le letsatsi la bofelo, kwa ntle ga fa letsatsi la bofelo e le Latshipi (Sontaga) kgotsa letsatsi la boikhutso, mo mabakeng ao le tla amogelwang gore ka mokgwa o o kgethegileng mo letsatsing la ntlha e le letsatsi le le kgethegileng la Latshipi (Sontaga) kgotsa letsatsi la boikhutso"
Go Ranolwa ga Molao, (Molao wa Nomoro ya bo 33 wa 1957. Karolo ya bo 4 "Go ela tlhoko palo ya malatsi)"
Malatsi a Tiro
A tlhalosa malatsi mangwe le mangwe kwa tle ga Lamatlhatso, la Latshipi kgotsa Malatsi a Boikhutso, jaaka a tlhalositswe mo karolong ya bo 1 ya Molao wa Malatsi a Boikhutso, wa 1994 (Molao wa Nomoro ya bo 36 wa 1994)
Matseno
Molao wa go Rotloetsa Phitlhelelo ya Tshedimosetso (PAIA), wa Molao wa Nomoro ya bo 2 wa 2000 (o fa tlase o bidiwang gore ke Molao) o o simolotseng go dira go tloga ka la 9 Mopitlo mo ngwageng wa 2001, mme o tlhalosa botlhokwa jwa go itlhelela tshedimosetso mo maemong a a bulegileng, a demokerasi le setšhaba se se direlang dilo mo pepeneneng. Molao o aba dithata tsa karolo ya bo 32 ya Ditshwanelo tsa Botho tsa mo Molaotheong mme o tshwanetse go ranolwa e le molao o o abang dithata tsa ditshwanelo tsa molaotheo. Ditshwanelo tse di tlhalosa gore:
Go fitlhelela tshedimosetso
Motho mongwe le mongwe o na le dithata tsa go fitlhelela:
a tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke puso; le b tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke motho mongwe le e e tlhokagalang gore go diragadiwe ditshwanelo dingwe le dingwe.
Go tshwanetse ga tlhamiwa Molao wa Bosetšhaba go diragatsa ditshwanelo tse, e bile di ka dira ditlamelo tse di utlwalang tsa mekgwa ya go ngotlafatsa mokgweleo wa tsamaiso le merero ya ditšhelete mo pusong.
go diragatsa ditshwanelo tsa molaotheo tsa go fitlhelela tshedimosetso nngwe le nngwe jaaka go tlhalositswe fa godimo;
go tlhalosa maparego a a tshwanetseng a ditshwanelo tsa go fitlhelela tshedimosetso a a ikaeletsweng go sireletsa boleng jwa merero ya poraefete ya motho, tshedimosetso ya sephiri ya bogwebi le go netefatsa go diragadiwa ka botlalo, ka bokgoni le tsamaiso e e lolameng ya puso;
go lekalekanya ditshwanelo tsa go fitlhelela tshedimosetso le ditshwanelo tse dingwe tse di mo Molaotheong;
go rotloetsa mokgwa wa ditshwanelo tsa botho le bosiami mo setshabeng;
go tlhoma mekgwa le tsamaiso ya go netefatsa gore batho ba kgona go fitlhelela direkoto ka bonako jwa ponyo ya leitlho, e e tlhwatlhwa tlase le kwa ntle ga matsapa ka fa go kgonagalang ka teng;
go rotloetsa mokgwa wa go direla dilo mo pepeneneng, go rwala boikarabelo le tsamaiso ya puso e e bokgoni;
go abela motho mongwe le mongwe dithata le thuto gore a:
o tlhaloganye ditshwanelo tsa gagwe go ya ka mabaka a Molao o;
o tlhaloganye ditiro le mokgwa wa go dira wa mekgatlho ya bosetšhaba; le o tlhatlhobisise ka botlalo le go nna le seabe mo go tseyeng ditshweetso tsa mekgatlho ya bosetšhaba tse di amang ditshwanelo tsa bona.
Molao o o phimola Melao kgotsa Melawana mengwe le mengwe e e kganelang go fitlhelela direkoto, kwa ntle ga mabaka a a latelang (Dikarolo tsa bo 5, 6 le ya bo 12):
Molao wa bo 107 wa 1998, Molao wa Bosetšhaba ka ga Tsamaiso ya Merero ya Tikologo, wa 1998 Karolo ya bo 311 le ya bo 31 2
Direkoto tsotlhe tsa Kabinete le dikomiti tsa yona, ditiro tsa semolao tsa kgotlatshekelo, kgotla e e kgethegileng, kgotsa motlhankedi wa semolao kgotsa tokololo ya Palamente kgotsa ya Kgotlatheomolao ya Diporofense.
Bukana ya Dikgakololo ya Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ka ga Mekgwa ya go Dirisa Molao o Karolo ya bo 141c
ELA TLHOKO: Bukana e ga e dirisiwe mo boemong jwa Molao mme e tshwanetse go buisiwa go lepalepana le Molao o le Melawana ya ona
Ke boikarabelo jwa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa go tlhama bukana ya dikgakololo, ka sebopego le mokgwa o o tla tlhaloganngwang bonolo, jaaka di ka tlhokiwa ke motho yo o eletsang go diragatsa ditshwanelo dingwe le dingwe tse di tlhalosiwang mo Molaong o.
Bukana e ya dikgakololo e tla gatisiwa le go nna teng ka dipuo tsotlhe tsa semmuso e bile e ka bonwa go tswa kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa e seng morago ga kgwedi ya Phatwe wa 2003.
Dipotso tsotlhe mabapi le bukana e di ka lebisiwa go:
Khomishene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa
Nomoro ya Mogala:
Nomoro ya Fekese:
Aterese ya Poso:
Aterese ya Mmila:
Websaete:
Bukana ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Maikaelelo a bukana e ke go sedimosetsa motho ka ga mekgwa ya go fitlhelela direkoto tse di tshotsweng ke Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, go etswe tlhoko Karolo ya bo 14 ya Molao o.
ELA TLHOKO: Bukana e e emetse fela Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo mme ga e akaretse tshedimosetso le/kgotsa direkoto tsa Mafapha a Diporofense
Motlhankedi wa Tshedimosetso, Batlatsabatlhankedi ba Tshedimosetso Karolo ya bo 141b
Go ya ka mabaka a Molao o, Mokaedikakaretso wa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo ke Motlhankedi wa Tshedimosetso mme o abela dithata le tiro ya gagwe badiredi ba ba latelang go dira e le Motlhankedi wa Tshedimosetso le Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso ka go latelana:
Batlatsabatlhankedi ba Tshedimosetso
Moemedi wa tsa Semolao (o sa ntse a tla thapiwa le go itsisiwe)
Merero yotlhe ya PAIA e tla rarabololwa ke tikwatikwe ya PAIA.
Dintlha tsa go Ikgolaganya le Tikwatikwe ya PAIA
Nomoro ya Mogala:
Nomoro ya Selula:
Fekese:
Aterese ya Poso:
Aterese ya Mmila:
Diura tsa Tiro:
Diura tsa Moamogelamadi:
Websaete:
Sebopego le Ditiro tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo Karolo ya bo 141f
Sebopego sa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Sebopego sa Lefapha la Kago ya Matlo (DoH)
Tona ya Lefapha la Kago ya Matlo
Setheo se se Emang Tona Nokeng le sa Palamente
Ofisi ya Mokaedikakaretso
Ditlhaeletsano
DDG: Botsamaisi jwa Pholesi le Mananeo
Boruni jwa mo teng ga setheo
CD: Go Loga Maano a Pholesi
CD: Mokgwa wa go dira ga Lekala la Kago ya Matlo
D: Go Loga Maano le Pholesi ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo
D: Botsamaisi jwa Merero ya Tshedimosetso
D: Pholesi ya go Rarabolola Merero ya Badiri le Tshwaraganyo
D: Lekala la go Tlhatlhobisisa Madirelo le Tlhabololo ya Merero ya Ditšhelete
D: Molao wa Thulaganyo ya Kago ya Matlo
D: Lekala la go Tlhokomela Merero ya Pholesi le Mananeo
CD: Ditirelo tsa Merero ya Ditšhelete
D: Lekala la Sekema sa Ketleetso ya Kago ya Matlo
D: Tsamaiso ya Merero ya Ditšhelete
D: Botsamaisi jwa Merero ya Ditšhelete
D: Lekala la Mananeo a a Kgethegileng
CD: Lekala la Kgwebo ya Setheo ka Kakaretso
D: Lekala la Bokwaledi
D: Dipatlisiso
D: Botsamaisi jwa Merero ya Badiri
D: Ditirelo tsa Kgwebo ya Setheo ka Kakaretso
D: Ge senolela mo pepeneneng
Ditiro tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Ponelopele le Maikaelelo a Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Ponelopele
Setšhaba se se abetsweng bonno mo ditheong tse di tswelediwang se se fitlhelelang mafaratlhatlha a se-ikonomi (Bukana e ya Togamaano a Botlhokwa, le fa tota e ise e amogelwe)
Maikaelelo
Go tlhoma le go rotloetsa mokgwa o o tswelediwang wa go aba le go fitlhelela matlo a a lekaneng ka go lekalekana go botlhe ka maikaelelo a go aba matlo le ditirelo tse di kgonwang ke botlhe mmogo le go fitlhelela ditlamelo tsa bosetšhaba le merero ya ikonomi (Bukana e ya Togamaano a Botlhokwa, le fa tota e ise e amogelwe)
Maikemisetso
Lefapha la Kago ya Matlo le ikaeletse go fitlhelela maikemisetso a maemo a boleng jo bo kwa godimo a a botlhokwa go tsamaelana le maikaelelo a lona: (Bukana e ya Togamaano a Botlhokwa, le fa tota e ise e amogelwe)
Go tokafatsa tirelo e e bokgoni le go nna lefapha le le fetotsweng la moono wa go aba ditirelo.
Go nna le ponelopele le maikaelelo a maano a ka dinako tsotlhe a tla tsamaelanang le ditlhokego tsa merero ya sepolotiki le maemo a a siametseng go aba matlo.
Go gatela dikgato tse di kwa pele tsa tlhabololo ya pholesi/go sekaseka go aba matlo ka go tlhatlhobisisa maemo a kago ya matlo ka botlalo
Go nna bothati jo bo tswang kwa pele mo Kagong ya matlo le go nna le tshedimosetso ya go abela setšhaba matlo mo lefatsheng la rona le go golola tshedimosetso ka bonako, ka mokgwa o o amogelesegang wa go fitlhelela tshedimosetso eo ka dinako tsotlhe.
Seabe le Ditiro tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Seabe sa botlhokwa sa puso ya bosetšhaba ke go "tlhoma le go rotloetsa mokgwa o o tswelediwang wa go tlhabolola go aba matlo" morago ga ditherisano le Balekgotla (di-MEC) ba le robong ba Kago ya Matlo, le mokgatlho wa bosetšhaba o o emetseng makgotla a bommasepala wa (South African Local Government Association - SALGA).
a. Ditiro tsa kakaretso tse di tlhalositsweng mo Molawana wa Kago ya Matlo
Gore le kgone go rotloetsa le go tlhoma mokgwa wa tlhabololo ya kago ya matlo wa bosetšhaba o o tswelediwang, puso ya bosetšhaba, e dira ka Tona ya Kago ya Matlo, e tshwanetse go tsaya dikgato tsa botlhokwa di le mmalwa. Dikgato tse, ke tse di latelang:
Pholesi: E tsaya ditshwetso tsa pholesi ya bosetšhaba, go akarediwa moono le maemo a boleng, mabapi le go tlhabolola Kago ya matlo;
Maikemisetso: E tlhoma maikemisetso a bosetšhaba ka kakaretso go aba matlo; e rotloetsa maikemisetso a diporofense a go aba matlo; le, fa go tlhokagalang, e rotloetsa maikemisetso a go abela lekgotla la mmasepala matlo;
Go ela tlhoko mokgwa wa go dira tiro: E ela tlhoko mokgwa wa go dira tiro ga lekala la go aba matlo go tsamaelana le maikemisetso a go aba matlo le matshwao a a laolang tiragalo e, ka tirisano le Mokhudu-thamaga (MEC), mongwe le mongwe;
Bokgoni jwa go ema nokeng:
a. E thusa diporofense go tlhabolola bokgoni jwa tsamaiso ya tsona;
b. E ema nokeng le go thatafatsa bokgoni jwa makgotla a bommasepala go itsamaisetsa merero ya ona, go diragatsa dithata tsa ona le go dira ditiro tsa ona mabapi le go tlhabolola kago ya matlo;
Ditherisano: E rotloetsa ditherisano ka ga merero e e mabapi le tlhabololo ya kago ya matlo magareng ga puso ya bosetšhaba le baemedi ba mekgatlho ya baagi, makala le makalapotlana a a abang, kgotsa a a ntshang matlole a didirisiwa le ditirelo tsa kago ya matlo, tsa dipuso tsa diporofense le tsa makgotla a bommasepala le ditheo dingwe le dingwe tse di nang le dikgatlhegelo mo tlhabololong ya kago ya matlo;
Ditlhaeletsano: E rotloetsa ditlhaeletsano tse di bokgoni le tse di edileng mabapi le tlhabololo ya Kago ya matlo".
b. Ditiro
Mo godimo ga ditiro tsa kakaretso le mekgwa ya go di ema nokeng, Tona ya Lefapha la Kago ya Matlo e ikana go dira tse di latelang:
Go tlhoma setheo sa tsetšhaba le mokgwa wa bo aba matlole a go tlhabolola kago ya matlo;
Go tshwara ditherisano tsa go aba matlole a ditekanyetso tsa Puso tsa maikaelelo a tlhabololo ya kago ya matlo;
Go aba matlole a mananeo a bosetšhaba a go aba matlo kwa dipusong tsa diporofense;
Go rulaganya le go tsweletsa leano la tlhabololo ya kago ya matlo mo dingwagangwaga tse di tlang;
Go tlhoma le go abela ditheo tsa setšhaba matlole a maikaelelo a kago ya matlo;
Go lekanyetsa mekgwa ya go dira ya makala a go aba matlo; le
Go tsaya dikgato tse di lolameng le tsa botlhokwa go tlhoma maemo a a tshwanetseng a go kgontsha botlhe ba ba nang le dikgatlhegelo le batho fela ka sebele go fitlhelela maikaelelo a bona mabapi le tlhabololo ya kago ya matlo.
Dintlha ka botlalo ka ga ditiro tsa kwa bokaeding di ka bonwa go tswa kwa Lefapheng la Bosetšhaba la Kago ya Matlo mo mafaratlhatlheng a websaete ya: http://www.housing.gov.za
Ditirelo tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo tse di ka fitlhelelwang ke ditokololo tsa setšhaba Karolo ya bo 141f
Mofuta wa ditirelo
Tirelo ya botlhokwa e Lefapha le e abang ke go tlhoma le go tshegetsa pholesi le thulaganyo ya semolao e e tlhokagalang go rotloetsa mokgwa o o tswelelang wa bosetšhaba wa go tlhabolola kago ya matlo. Maikaelelo a, a konoseditswe ka go tlhoma Molao wa Kago ya Matlo, wa 1997 (Molao wa Nomoro ya bo 107 wa 1997), go rotloetsa thulaganyo e e totobetseng ya Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo a a laelang le go thusa mananeo a Mmuso a go aba matlo. Lefapha gape le rotloetsa le go rebola ditekanyetso tsa ngwaga le ngwaga tsa go aba matlo go dipuso tsa diporofense di le robong gore di kgone go dira tiro ya tsona ya go rebola matlole a Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo mmogo le Mananeo a Diporofense a Kago ya Matlo a a tsamaelanang le Pholesi ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo.
Bokgoni jwa go tlhabolola kago ya matlo bo ikaegile mo thulaganyong le maano a botsamaisi jwa dipuso tsa diporofense le makgotla a bommasepala. Dithata tsa go tsaya ditshweetso tse di mabapi le Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo di mo magetleng a ditokololo tsa Dikhansele tsa Bakhuduthamaga ba ba rweleng boikarabelo jwa kago ya matlo kwa dipusong tsa diporofense di le robong.
Makgotla a Bommasepala le ona a ka dira dikopo kwa Balekgotleng gore ba di rebolele dithata tsa go tsamaisa Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo mme, fa a atlegile, a tla rwala boikarabelo jwa dithata tsa go tsaya ditshweetso tse di mabapi le Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo.
Mo godimo ga seabe sa dipuso tsa diporofense le makgotla a bommasepala a nang naso mo tlhabololong ya kago ya matlo, Mmuso o tlhomile gape le ditheo tsa setšhaba tse di tla rotloetsang mokgwa o o kgethegileng wa kago ya matlo le ditlhokego tsa Kago ya matlo tse di tsamaelanang le merero ya mebaraka:
NHBRC e rwele boikarabelo jwa go sireletsa dikgatlhego tsa badirisi ba ba abelwang matlo ka go ba rebolela tshireletso ya netefaletso kgatlhanong le bokowa jwa matlo a mantšhwa. Go ya pele e laola madirelo a baagi ba dikago ka go rotloetsa gore ba kwadisiwe mo go NHBRC le go laola tsamaiso ya moono le maemo a boleng jwa sethekeniki fa go agiwa dikago ka maikaelelo a go tokafatsa maemo a boleng go sireletsa dikgatlhegelo tsa badirisi. Matlo le dikago tsotlhe tse di agiwang di tshwanetse go kwadisiwa kwa go NHBRC, mme khansele e tla aba ditirelo tse di kgethegileng go madirelo ao le go badirisi.
NURCHA e rwele boikarabelo jwa go rebola matlole a a thusang go netefaletsa boradikonteraka, beng ba matlo, le go thusa ditlhopha tsa batho ba letseno le le kwa tlase go fitlhelela melato ya go ikagela/go ithekela matlo, le bokgoni jwa go tlhoma polokelo ya matlole a baagi ba kwa dikgaolong tsa magae go tlhabolola mafelo a bona. Setheo se se rwele gape boikarabelo jwa sekema sa bosetšhaba sa polokelo se se thusang ditlhopha tsa batho ba letseno le le kwa tlase go ipolokela ka maikaelelo a gore kwa bofelong ba amogele matlole a ketleetso ya Kago ya matlo.
Koporasi ya Bosetšhaba ya Ditšhelete tsa Kago ya Matlo ( NHFC)
Setheo se ke se se rebolang ditšhelete ka maikaelelo a go aba melato ya matlo ka mokgwa o o tswelelang mo ditlhopheng tsa letseno le le kwa tlase. Ka maikaelelo a, NHFC e ikaeletswe go abela borakgwebopotlana ba kago ya matlo ditšhelete go rotloetsa go fitlhelela matlo ka kakaretso, go tlhoma bokgoni jo bo lekaneng le jo bo tswelelang mo mekgatlhong e a abelang ditšhelete, le go tlhama semphato go simolola ka mokgwa wa go aba ditirelo tsa matlole.
Setheo se itshetlegile mo go abeng melato ya ditšhelete ka go adima ditheo tsa matlo tse di tlhomilweng, ditlhopha tse di sa kgoneng go adima kwa dibankeng le go rebolela dibanka matlole a go thusa ditlhopha tse di humanegileng mme di tlhoka matlo. Se ikaeletse gape le go aba ditšhelete tse di lekaneng ka ditlamelo tsa bokgoni jwa ditheo tsa go abela setšhaba matlo le ditlhopha tse di sa kgoneng go adima kwa dibankeng. Maikaelelo ke go tlhabolola bokgoni ka go thusa ditheo tse di fatlhogang le tse dintšhwa go di kgontsha go nna le seabe mo mebarakeng.
Setheo sa Kago ya Matlo a Setšhaba (SHF)
SHF e itshetlegile mo go emeng nokeng ditheo tse di thusang mo mmarakeng wa go abela setšhaba matlo. Se se kgonagala ka go aba katiso, dikgakololo le kemonokeng ya sethekeniki mo ditheong tse di fatlhogang le tse di tlhomilweng tsa go abela setšhaba matlo. Se thusa gape le Tona mo go tlhabololeng pholesi e e tshwanetseng le maano mabapi le go abela setšhaba matlo. SHF e thusa gape go rotloetsa bokgoni jwa go fitlhelela ketleetso ya matlole a go thusa mo letsholong la go abela setšhaba matlo.
Setheo se se tlhomilwe e le karolo ya letsholo le le tshwaraganetsweng magareng ga dibanka le Mmuso go tlhokomela dikadimo tse di sa atlegeng le thoto e e tshotsweng ke dibanka tsa dikadimo tse di phoso, le maemo a a sa lolamang a mebaraka ya melato ya kago ya matlo e e saleng e nna teng mo Aforika Borwa go tloga mo ngwageng wa 1994. SERVCON e thusa ditlhopha tsa dikadimo tse di lemogilweng di le phoso go di lebisa sešwa mo dikadimong tse di leng teng, kgotsa mo go leng ditshono tsa matlo a mangwe a sele tse di ka kgonwang. Go tsamaelana le se, go tlhomilwe setheo se sengwe sa kago ya matlo se se bidiwang Thubelisha Homes se se ikaeletsweng go tlhoma dikago tsa mefuta ya bogolo jo bo tshwanetseng jwa matlo.
Mekgwa ya go fitlhelela ditirelo
Go fitlhelela ditirelo tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, dikopo di lebisiwe go Mokaedikakaretso wa Lefapha le.
Aterese ya Poso:
Mokaedikakaretso
Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Aterese ya Mmila:
Mokaedikakaretso
Thulaganyo/ditlamelo tse di letlang motho go nna le seabe mo go tlhameng pholesi le/kgotsa go diragatsa dithata tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo Karolo ya bo 141g
Pholesi ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo le maano le go di amogela di dirwa ka mokgwa o o rulagantsweng ka botlalo. Mabapi le se, go gapeletsega gore go tshwarwe ditherisano go ya ka mabaka a Molao wa Kago ya Matlo, wa 1997. Tona ke yona e rweleng boikarabelo jwa go tlhabolola pholesi le maano a kago ya bosetšhaba ya matlo. Se se dirwa ka ditherisano tse di rotloediwang ke thulaganyo ya Kago ya Matlo ya Bakhuduthamaga ya MINMEC. MINMEC ya Kago ya Matlo e tlhamilwe ke Tona ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo, ditokololo di le robong tsa Khansele ya Bakhuduthamaga tse di rweleng boikarabelo jwa kago ya matlo kwa dipusong tsa diporofense mmogo le Mokgatlho wa Makgotla a Bommasepala wa Aforika Borwa (SALGA).
Gangwe le gape Lefapha le tshwara ditherisano tsa kakaretso ka ga merero ya pholesi le maano mme letsholo le ka gale le dirwa ka ditherisano le dikopano ka ga kago ya matlo.
Maikaelelo a botlhokwa e nna gore motho mongwe le mongwe mo lefatsheng la rona o tshwanetse go fitlhelela mekgwa ya go tsaya ditshweetso ka tsela ya demokerasi ya sepolotiki sa mo Rephaboliking. Kwa ntle ga mabaka a a umakilweng, lefapha le ikaeletse go tshwara ditherisano ka bophara go ya ka fa go kgonagalang ka teng mabapi le pholesi le maano a kago ya matlo mo isagweng.
Direkoto tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo Karolo ya bo 141d-e
Go senolela direkoto mo pepeneneng ka gangwe fela ka mokgwa wa boitiriso Karolo ya bo 141e Karolo ya bo 152
Direkoto tse di kwadilweng fa, di ka bonwa ka gangwe fela kwa ntle ga gore motho a kope go di fitlhelela go ya ka mabaka a Molao o. Direkoto tse ga di ise di gatisiwe mo Kuranteng ya Mmuso jaaka go laetswe ke Molao.
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso a ka kopiwa go fitlhelela direkoto tse:
go tlhatlhobiwa go ya ka mabaka a semolao go na le ka Molao o, di teng go rekiwa di teng fa motho a batla go dira dikhophi tsa tsona. Go tuelo e e tshwanetseng go duelelwa dikhophi. (Leba temana ya bo 6.2)
Dikarolo tsa bo 1: Direkoto tse di ka bonwang ka gangwe fela go tswa kwa Lefapheng la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Temakgang
Maemo
Maemo a ditirelo tsa kwa ntle tsa mekgatlho e sele: Dipego tsa merero ya ditšhelete le boikarabelo
Maemo
Maemo a ditirelo tsa kwa ntle tsa mekgatlho e sele: Maano a dikgakololo tsa Mmuso tsa mekgwa le merero ya botlhokwa
Maemo
Maemo a ditirelo tsa kwa ntle tsa mekgatlho e sele: Pholesi ya kago ya matlo le tlhabololo ya melao le go e sekaseka
Maemo
Maemo a ditirelo tsa kwa ntle tsa mekgatlho e sele: Go ela tlhoko le tshwaelo ya ditlhatlhobo
Maemo
Maemo a ditirelo tsa kwa ntle tsa mekgatlho e sele: Go aba tshedimosetso
Maemo
Maemo a ditirelo tsa kwa ntle tsa mekgatlho e sele: Go aba tshedimosetso le tlhaeletsano
Maemo
Maemo a ditirelo tsa kwa ntle tsa mekgatlho e sele: Go tlhoma mekgwa e e bokgoni
Molawana wa Kago ya Matlo:
Tsa kakaretso
Motlhala wa puo ya ga Tona
Matseno a molawana wa kago ya matlo
Bukana ya dikgakololo e e tlhaloganngwang bonolo
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 1
Pholesi ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo ya Aforika Borwa: Go rulaganya pholesi ya Aforika Borwa ya Kago ya Matlo
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 1
Pholesi ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo ya Aforika Borwa:
Mokgwa wa kakaretso wa Kago ya matlo mo Aforika Borwa
Ponelopele ya kago ya matlo mo Aforika Borwa
Maikaelelo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo
Mokgwa wa Pholesi ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo: Dintlha tsa botlhokwa tsa go simolola
Mekgwa ya botlhokwa ya pholesi ya kago ya matlo le go e diragatsa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 1
Pholesi ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo ya Aforika Borwa: Maano a le Supa a Pholesi ya Kago ya Matlo mo Aforika Borwa
Go tsepamisa Maemo a Kago a Matlo
Go Diragatsa Boleng jwa Maemo a Kago ya Matlo
Go thusa ka Ditlamelo tsa Dikeetletso
Go Ema Nokeng Mokgwa wa go Abela Batho Matlo
Go Lekalekanya Bokgoni jwa Ditheo
Go Itlhaganedisa Mekgwa ya go Aba, le Ditirelo tsa Mafatshe
Go gokaganya dipeeletso tsa tlhabololo tsa puso
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 1
Pholesi ya Kago ya Matlo ya Aforika Borwa: Bokhutlo - Kago ya Matlo ka bophara
Mokgwa wa Thulaganyo ya Setheo
Maemo a merero e megolo ya seikonomi
Mokgwa wa seelo sa palo ya setšhaba
Bokhutlo: Ditšhono
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 2
Go tlhaloganya Molao wa Kago ya Matlo le mabaka a tsamaiso a a tsamaelanang le one: Matseno
Mabaka a kakaretso a Molao wa Kago ya Matlo
Mokgwa wa thulaganyo ya Molao wa Kago ya Matlo
Dintlha tse go simololwang ka tsona
Maikaelelo a maitlhomo
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 2
Go tlhaloganya Molao wa Kago ya Matlo le mabaka a tsamaiso a a tsamaelanang le one:
Seabe le Boikarabelo
Ditiro tsa Mmuso wa Bosetšhaba
Ditiro tsa Mmuso wa Porofense
Ditiro tsa Mmuso wa Selegae
Mametlelelo ya A: ditumallano tse di mabapi le go rebola ditshwanelo
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 2
Go tlhaloganya Molao wa Kago ya Matlo le mabaka a tsamaiso a a tsamaelanang le one: Ditlamelo tsa botlhokwa tsa Molao
Moono le Maemo a Boleng jwa Bosetšhaba
Go abela Mananeo a rona a Kago ya Matlo Ditšhelete
Mokgwa o o bokgoni wa go tlhokomela thoto ya rona, melato le maikano
Tshedimosetso ka ga Kago ya Matlo
Go aba dithata
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 2
Go tlhaloganya Molao wa Kago ya Matlo le mabaka a tsamaiso a a tsamaelanang le one: Ditheo tsa semolao
Boto ya Tlhabololo ya Kago ya Matlo ya Aforika Borwa
Diboto tsa Tlhabololo ya Kago ya Matlo tsa Diporofense
Go tlhaloganya Molao wa Kago ya Matlo le mabaka a tsamaiso a a tsamaelanang le one: Bokhutlo
Go phimola mekgwa ya nako e e fetileng
Seabe sa Mmuso
Ditlamelo tsa botlhokwa tsa Molao o
Ditheo tsa semolao
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Matseno
Go rulaganya karolo e
Go sekaseka mananeo a kago ya matlo ka kakaretso
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Sekema sa Ketleetso sa Kago ya Matlo - diketleetso tse di gokagantsweng le diporojeke
Merero ya kakaretso
Kgonagalo ya go abelwa ditlamelo le mabaka a mangwe a a ka ga diketleetso tse di gokagantsweng le diporojeke
Mokgwa o Borakgwebo ba ba agang dikago ba ka kopang ka ona diketleetso tse di gokagantsweng le diporojeke
Mokgwa o setheo sa PHD/MEC se sekasekang dikopo tsa diketleetso tse di gokagantsweng le diporojeke ka ona
Morago ga go dumelela dikopo tsa diketleetso tse di gokagantsweng le diporojeke
Dintlha tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go gakologelwa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Sekema sa Ketleetso sa Kago ya Matlo / diketleetso tse di ikemetseng ka nosi
Merero ya kakaretso
Kgonagalo ya go abelwa ditlamelo le mabaka a mangwe a diketleetso tse di ikemetseng ka nosi
Diketleetso tse di sa gokaganngwang le melato
Diketleetso tse di gokagantsweng le melato
Dintlha tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go gakologelwa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Sekema sa Ketleetso sa Kago ya Matlo / diketleetso tse di ikemetseng ka nosi
Merero ya kakaretso
Kgonagalo ya go abelwa ditlamelo le mabaka a mangwe a diketleetso tse di ikemetseng ka nosi
Diketleetso tse di sa gokaganngwang le melato
Diketleetso tse di gokagantsweng le melato
Dintlha tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go gakologelwa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Sekema sa Ketleetso sa Kago ya Matlo / diketleetso tse di ikemetseng ka nosi
Merero ya kakaretso
Kgonagalo ya go abelwa ditlamelo le mabaka a mangwe a dikeetletso tsa ditheo
Mokgwa wa go dira dikopo tsa diketleetso tsa ditheo
Mokgwa o setheo sa PHD / MEC se sekasekang dikopo tsa diketleetso tsa ditheo ka ona
Morago ga go dumelela dikopo tsa diketleetso tsa ditheo
Tshedimosetso ya Bosetšhaba ya Kago ya Matlo
Dintlha tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go gakologelwa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Sekema sa ketleetso sa Kago ya Matlo / thuso ya go sutisediwa kwa gongwe
Merero ya kakaretso
Melawana ya Rekoto ya go Tlhaloganya Dilo le Rekoto ya go Tlhaloganya dilo e e Rulagantsweng Sešwa
Bogolo jo bo tshwanetseng jwa matlo
Thuso ya go sutisediwa kwa gongwe
Melawana e e mabapi le batho ba ba ntseng mo ntlong e se beng kgotsa e se batho ba ba reboletsweng dikadimo kwa tshimologong
Thulaganyo tse di kgethegileng tse di mabapi le batho ba ba reboletsweng dikadimo mme ba tswile mo ditsheng tsa bona
Thulaganyo tse di kgethegileng tse di mabapi le bagodi ba batsofe le digole
Mokgwa wa go dira dikopo tsa go thusiwa ka go sutisediwa kwa gongwe
Mokgwa o setheo sa PHDB se sekasekang dikopo tsa go thusiwa ka go sutisediwa ka gongwe ka ona
Dikgakololo tsa tsamaiso tsa PHDB ka ga thuso ya go sutisediwa kwa gongwe
Dintlha tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go gakologelwa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Sekema sa Ketleetso sa Kago ya Matlo / Mokgwa wa go Abela Batho Matlo
Merero ya kakaretso
Kgonagalo ya go abelwa ditlamelo le mabaka a mangwe a Mokgwa wa go Abela Batho Matlo
Mokgwa wa go dira dikopo
Go fitlhelela ketleetso e e tshwaragantsweng ka Mokgwa wa go Abela Batho Matlo
Go fitlhelela ketleetso e e gokagantsweng le diporojeke ka Mokgwa wa go Abela Batho Matlo
Go fitlhelela ketleetso e e gokagantsweng le ditheo ka Mokgwa wa go Abela Batho Matlo
Go fitlhelela ketleetso ya dikgaolo tsa kwa magaeng, ditshwanelo tsa mafatshe tse e seng tsa semmuso, ka Mokgwa wa go Abela Batho Matlo
Morago ga go dumelelwa
Tumallano ya diketleetso
Dintlha tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go gakologelwa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Sekema sa Ditshiamelo tsa go Fokolediwa
Merero ya kakaretso
Kgonagalo ya go rebolelwa ditlamelo le mabaka a mangwe a Sekema sa Ditshiamelo tsa go Fokolediwa
Mokgwa wa go dira dikopo tsa Ditshiamelo tsa go Fokolediwa
Morago ga go dumelelwa Ditshiamelo tsa go Fokolediwa
Dikgakololo tsa tsamaiso mabapi le Sekema sa Ditshiamelo tsa go Fokolediwa
Go fedisiwa ga Sekema sa Ditshiamelo tsa go Fokolediwa
Dintlha tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go gakologelwa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Lenaneo la go Tlhabolola Dihosetele Sešwa
Merero ya kakaretso
Maikaelelo a Letsholo la go Tlhabolola Sešwa Mananeo a Bosetšhaba a Dihosetele
Maikemisetso a a diragadiwang mo ditshikhinyong tsa Dihosetele
Mokgwa wa mefuta ya Tlhabololo Sešwa
Go Abela Tlhabololo Sešwa Matlole
Mokgwa wa go dira dikopo tsa Matlole a Lekala la Bosetšhaba la go Tlhabolola Dihosetele Sešwa
Morago ga go dumelelwa
Dintlha tsa botlhokwa tse di tshwanetseng go gakologelwa
Molawana wa Kago ya Matlo: Karolo ya bo 3
Mananeo a Bosetšhaba a Kago ya Matlo: Sekema sa Ketleetso ya Kago ya Matlo / ketleetso ya dikgaolo tsa kwa magaeng
Lemorago
Go nna mo Lefatsheng
Pholesi mabapi le go nna mo Lefatsheng
Lefatshe le le mo matsogong a setlhopha sa morafe
Ditheo tse di diragatsang
Ditshikhinyo tsa diporojeke
Tshedimosetso ya Bosetšhaba
Dikgolagano magareng ga ditheo tse di diragatsang le ditlhopha tse di jang boswa
Go lemoga le go supa lefatshe
Mabaka a go letlelelwa le selekanyetso sa ketleetso
Dikgolagano tsa lenyalo la batho ba feta a le mongwe
Go amogelwa ga Puso ya Selegae
Go sekasekwa Sešwa
Dipholesi
Pholesi le Maano a Kago ya Matlo mo Aforika Borwa
Dipholesi
Molaotlhomo ka ga Kago ya Matlo
Molao
Molao o o Mametleletsweng wa Kago ya Matlo wa 2001 (Molao wa Nomoro ya bo 4 wa 2001)
Molao
Molao wa Kago ya Matlo wa 1997 (Molao wa Nomoro ya bo 107 wa 1997)
Molao
Molao wa Dikadimo tsa go Ikagela/go Ithekela Matlo le wa go Rebola Dikwalo tsa Matlo wa 2000 (Molao wa Nomoro ya bo 63 wa 2000)
Molao
Molao wa go Sega Melelwane Sešwa magareng ga Makgotla a Bommasepala a a aroganang Melelwane wa 2000 (Molao wa Nomoro ya bo 69 wa 2000)
Molao
Molao o o Mametleletsweng wa go Sireletsa Kago ya Matlo a Badirisi wa 1999 (Molao wa Nomoro ya bo 27 wa 1999)
Molao
Molao o o Mametleletsweng wa Kago ya Matlo wa 1999 (Molao wa Nomoro ya bo 28 wa 1999)
Molao
Molao wa go Hira Matlo wa 1999 (Molao wa Nomoro ya bo 50 wa 1999)
Molao
Molao o o Mametleletsweng Lwabobedi wa Kago ya Matlo wa 1999 (Molao wa Nomoro ya bo 60 wa 1999)
Molao
Molao wa go Thibela go ntsha Batho mo Lefatseng e se ka Semolao le wa go Thibela go nna mo Lefatsheng e se ka Semolao wa 1998 (Molao wa Nomoro ya bo 19 wa 1998)
Molao
Molaotlhomo o o Lekanyeditsweng wa go Phatlhalatsa Kago ya Matlo a kwa Diteraseteng wa Aforika Borwa
Molao
Molaotlhomo wa go Beeletsa Sešwa wa Baagi wa 2001
Dipego
Pego ya go Tlhoma Ditiro
Dipego tsa Kotara nngwe le nngwe mo mererong ya ikonomi e kgolo mo kagong ya matlo, selekanyetso sa dipeeletso le kago ya ditšhelete tsa selekanyetso se sennye
Go ela tlhoko le go sekaseka kemonokeng ya ditheo mo kagong ya matlo
Dibukana tsa Dikgakololo
Dibukana tsa dikgakololo tsa babeeletsi ba mafatshe a boditšhabatšhaba
Thulaganyo
Thulaganyo ya tlhabololo ya dikgaolo tsa ditoropo
Dipalopalo (Tse di Kgethegileng)
Matlo a a feditsweng go agiwa kgotsa a a santseng a agiwa
Dipalopalo (Tse di Kgethegileng)
Diketleetso tsotlhelele tse di dumeletsweng
Dipalopalo (Tse di Kgethegileng)
Diketleetso tsa motho ka sebele tse di dumeletsweng
Dipalopalo (Tse di Kgethegileng)
Dikago tsa maemo a a kwa godimo tse di feditsweng go agiwa kgotsa tse di santseng di agiwa
Dipalopalo (Tse di Kgethegileng)
Diporojeke tse di dumeletsweng
Dipalopalo (Tse di Kgethegileng)
Diporojeke tse di simolotsweng go agiwa
Dipalopalo (Tse di Kgethegileng)
Diporojeke tse di tsweletseng tsa kago ya matlo
Dipalopalo (Tse di Kgethegileng)
Mebepe ya go aba matlo go ya ka porofense
Dipuo
Tse di farologaneng
Dipego tsa Metlhala e e phasaladiwang
Tse di farologaneng
Dintlha tsa go Ikgolaganya
Ditlhogo tsa kago ya matlo
Dintlha tsa go Ikgolaganya
Mafaratlhatlha a kago ya matlo
Dintlha tsa go Ikgolaganya
Ditheo
Diporojeke
Go ya ka diporofense
Dithendara
Fa go tlhokega jalo
Mefuta ya direkoto tse di ka fitlhelelelwang go ka sekasekwa go ya ka mabaka a melao e mengwe
Molao wa Kago ya Matlo wa 1997 (Nomoro ya bo 107 wa 1997)
Molao wa Merero ya Badiri wa 1995 (Nomoro ya bo 66 wa 1995 jaaka o mametleletswe)
Molao wa Dipositi ya Semolao wa 1997 (Nomoro ya bo 54 wa 1997)
Molao wa Dipolokelo tsa Dikwalwa tsa Bosetšhaba wa Aforika Borwa wa 1996 (Nomoro ya bo 43 wa 1996)
Molao wa go Senolela mo Pepeneneng Dikadimo le Makwalo a Kago ya Matlo wa 2000 (Nomoro ya bo 63 wa 2000)
ELA TLHOKO: Ditlamelo tsa karolo ya bo 5 ya Molao o, di tlhalosa ka botlalo gore PAIA e diragadiwa e sa akaretse ditlamelo dingwe le dingwe tsa molao mongwe le mongwe o o thibelang kgotsa o o lekanyetsang go senola mo pepeneneng le o o sa lepalepaneng le maikaelelo kgotsa ditlamelo tse di kgethegileng tsa PAIA Karolo ya bo 55
Mefuta ya direkoto tse di ka fitlhelelwang tse di ka kopiwang ka PAIA Karolo ya bo 141d
Go fitlhelela direkoto tse di kwadilweng fa, go ka dirwa ka dikopo go ya ka mabaka a Molao o. Direkoto tse di ka kopiwa go Batlatsabatlhankedi ba Tshedimosetso ba Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo go tsamaelana le mekgwa ya go dira dikopo e e tlhalositsweng mo temaneng e e fa tlase.
Karolo ya bo 2: Direkoto tse di ka kopiwang go ya ka mabaka a Molao wa go Rotloetsa go Fitlhelela Tshedimosetso, Molao wa bo 2 wa 2000
Setlhogo
Ditemakgang le Metsotso
Dikonteraka
Dikonteraka
Merero ya Ditšhelete
Ditekanyetso tsa Lefapha
Merero ya Ditšhelete
Go Dirisiwa ga Matlole
Merero ya Ditšhelete
Ditshenyegelo tsa Matlole
Merero ya Ditšhelete
Pego ya Matlole a Ditheo
Merero ya Ditšhelete
Go Dirisiwa ga Matlole a Diporofense
Merero ya Ditšhelete
Ditshenyegelo tsa Matlole a Diporofense
Merero ya Ditšhelete
Matlole a Ditlamo tsa Setšhaba
Ditaelo
Ditaelo
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Dipapatso
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Thulaganyo ya dinako tsa dikopano
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Direkoto tsa Kago ya Matlo
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Go Gobala mo Tirong
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Direkoto tsa Malatsi a Boikhutso
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Direkoto tsa Mokgwa wa go Dira Tiro ga Badiri
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Go tlhopha Badiri ba Bantshwa
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Go Tsholetsa Maemo a Badiri a mo Tirong
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Direkoto tse di Rebolwang ke Bathapiwa
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Direkoto tsa Dituelo tsa Megolo ya Bathapiwa
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Seelo sa Dituelo tsa Megolo ya Bathapiwa
Direkoto tsa Motho ka Sebele
Go sutisetsa Bathapiwa kwa Gongwe
Go Loga Maano
Thulaganyo ya Merero ya Kgwebo
Go Loga Maano
Thulaganyo ya Merero ya Kgwebo: Ditheo tsa Kago ya Matlo
Go Loga Maano
Thulaganyo ya Botlhokwa ya Kago ya Matlo
Go Loga Maano
Thulaganyo ya Merero ya Badiri
Go Loga Maano
Thulaganyo ya Mananeo a Merero ya Badiri
Dipholesi
Thulaganyo: ya Ditheo
Dipholesi
Thulaganyo: ya tsa Semolao
Dipholesi
Thulaganyo: ya Dipholesi
Dipholesi
Pholesi ya Thuto ka ga Kago ya Matlo
Dipholesi
Pholesi ya Kago ya Matlo
Dipholesi
Mekgwa ya go Tlhokomela Maemo
Dipholesi
Maemo a go Diragatsa Pholesi
Dipholesi
Ditlhokego tse di Kgethegileng tsa Kago ya Matlo: Digole
Dipholesi
Ditlhokego tse di Kgethegileng tsa Kago ya Matlo: Balwetse ba HIV/AIDS
Dipholesi
Ditlhokego tse di Kgethegileng tsa Kago ya Matlo: Ditlhokego tsa: Batsofe
Dipholesi
Ditlhokego tse di Kgethegileng tsa Kago ya Matlo: Ditlhokego tsa: Bana ba Dikhutsana
Dipholesi
Ditlhokego tse di Kgethegileng tsa Kago ya Matlo: Ditlhokego tsa: Bana ba ba Golelang mo Mebileng
Dipholesi
Ditlhokego tse di Kgethegileng tsa Kago ya Matlo: Ditlhokego tsa: Bashwa
Mananeo
Mananeo
Mananeo a go Thusa Bathapiwa
Mananeo
Mananeo a go Abela Batho Dithata
Mananeo
Mananeo a Balwetse ba HIV/AIDS
Mananeo
Mananeo a Maikalelelo a Kago ya Matlo: Dipuso tsa Selegae
Mananeo
Mananeo a Maikaelelo a Kago ya Matlo: Bosetšhaba
Mananeo
Mananeo a Maikaelelo a Kago ya Matlo: Diporofense
Mananeo
Mananeo a Kago ya Matlo
Mananeo
Thulaganyo ya Kago ya Matlo
Mananeo
Mananeo a Ditshwanelo tsa Botho
Mananeo
Go Tlhabolola Kitso le Bokgoni
Dipego
Pego ya Ngwaga le Ngwaga
Dipego
Dipego tsa Ditšhelete tse di Runtsweng
Dipego
Dipego tsa Dikopano tsa Dikomiti
Dipego
Dipego tsa Mananeo a Kago ya Matlo
Dipego
Dipego tsa Thulaganyo ya Mananeo a Merero ya Badiri
Dipego
Pego ya Matlole a ODI
Dipego
Dipego ka ga go Diragadiwa ga Pholesi
Dipego
Dipego ka ga Mokgwa wa go Dira ga Pholesi
Dipego
Dipego tsa Kotara le Kotara
Dipego
Dipego tsa Mananeo a a Kgethegileng
Thulaganyo ya Maano
Maikaelelo a go Aba Ditirelo: Dipuso tsa Selegae
Thulaganyo ya Maano
Maikaelelo a go Aba Ditirelo: Bosetšhaba
Thulaganyo ya Maano
Maikaelelo a go Aba Ditirelo: Diporofense
Thulaganyo ya Maano
Maano le Dikgakololo tsa Mekgwa ya go tlhoma Bokgoni
Thulaganyo ya Maano
Dikgakololo tsa Mekgwa ya go Dirisa Lefatshe ka Tshwanelo
Maano a Thuto ka ga Kago ya Matlo
Pholesi ya Lefatshe ka ga Kago ya Matlo
Maano a Lefatshe la Dikgaolo tsa kwa Magaeng ka ga Kago ya Matlo
Maano a Lefatshe la Dikgaolo tsa kwa Ditoropong ka ga Kago ya Matlo
Maano ka ga Kago ya Matlo
Maano a Ditlhaeletsano tsa mo teng ga Setheo
Maano a Ditlhaeletsano tsa Diphasalatso
Mekgwa ya go dira dikopo
Mabapi le Molao o, puo ya Seisemane ke yona e tla dirisediwa dipuisano tsa semmuso.
Dikgato tse di tshwanetseng go tsewa ke Mokopi
Mokopi o tshwanetse go tsamaelana le dikgato tsotlhe tse di laelwang ke Molao o, (tse di khutsafaditsweng fa tlase fa), le gore; dikopo tsotlhe, tse di tsamaelanang le ditlhokego jaaka di tlhalositswe fa tlase, di tla sekasekwa le go diragadiwa.
Go ganela motho go fitlhelela direkoto go ka dirwa fela ka mabaka a a umakilweng mo Molaong. (Leba temana ya bo 6.3).
Go tshikhinngwa gore Mokopi a itse gore ke wa mofuta mang, ka dikopo di na le ditlamorago tse di latelang:
Mofuta wa Mokopi
Tlhaloso
Ditlamorago
Mokopi ka Sebele
Go batla rekoto e e nang le tshedimosetso ya Mokopi
Kopo ga e duelelwe mme ga go na dipositi ya phitlhelelo e e duelwang
Mokopi
Motho mongwe le mongwe yo a dirang kopo ya go bona rekoto ya Lefapha la Kago ya Matlo kgotsa
Makala fela a setšhaba a a dirang ditiro tsa setšhaba kgotsa go dira tiro ya setšhaba go ya ka molao
Kopo e a duelelwa le dipositi ya phitlhelelo
Mokopi mo
Motho yo a dirang mo boemong ba motho yo mongwe le go dira kopo mo boemong ba motho yoo
Netefatso ya maemo a Mokopi a dirang mo go ona mo boemong ba motho yo mongwe e tshwanetse ya rebolwa
Kopo e a duelelwa
Fa motho a kopa go fitlhelela tshedimosetso o tshwanetse go tlatsa fomo ya kopo ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, a duele tuelelo ya kopo eo, mme a e romele go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso.
Fomo ya go dira kopo e ka bonwa:
Mo Mametlelelong ya A ya bukana e (go tladiwa);
Ka go kopa gore motho a e romelwe ka Fekese, ka Lokwalo, ka Mogala kgotsa ka e-meili go tswa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso;
Ka go itseela fomo mo botsenong jwa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo kgotsa mo Tikwatikweng ya PAIA.
Fomo ya go dira kopo e ka tladiwa ka seatla kgotsa ka mokgwa wa se-eleketeroniki fa e ntshitswe mo mafaratlhatlheng a websaete.
Mokopi yo o sa kgoneng go buisa/go kwala kgotsa yo o nang le sekgoreletsi sengwe sa mo mmeleng, a ka dira kopo ka puo ya molomo. Kopo e e dirilweng ka puo ya molomo e tla tladiwa mo fomong e e laetsweng mme Mokopi o tla fiwa khophi ya yona.
Fomo e tshwanetse go saeniwa ke Mokopi.
Mokopi o tshwanetse go saena ditsebe tsotlhe tsa dikwalwa tsa tlaleletso tse di tsamaelanang le fomo ya go dira kopo.
Bathapiwa ba Tikwatikwe ya PAIA le bona ba ka kopiwa go thusa ka go dira kopo.
Go fokotsa mokgweleo wa tiro ya tsamaiso, go tshikhinngwa gore go duelwe Tuelo ya kopo ya R35.00, kwa ntle ga fa e le kopo ya Mokopi ka Sebele, mme e mamarediwe kgotsa e akarediwe mo kopong. Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo le dumela go amogela dituelo tsa mokgwa madi a a seatleng a khetše, diodara tsa Poso, ditempe tsa letseno, karata ya go reka ka molato le ka ditsheke tse di sa fetisiweng, ditsheke le diodara tsa Poso di kwalwe gore di duela LEFAPHA LA KAGO YA MATLO, mme di direlwe tshiamelo ya go leta ya malatsi a le 10 gore tsheke e dumelelwe semolao. Leba temana ya bo 6.2.
Romela fomo e e tladitsweng ya kopo go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso wa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, ka:
go e romela kwa atereseng e e filweng ya Poso;
go e isa kwa Tikwatikweng ya PAIA mo atereseng ya mmila; kgotsa go e romela ka Fekese (fela fa go sa tlhokege dituelo tsa go dira kopo)
Go tshikhinngwa gore Mokopi a nne a itsholetse khophi ya fomo ya kopo mo direkotong tsa gagwe.
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso wa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo:
o tla sekaseka kopo ya go fitlhelela fela fa matlhakore ka bobedi a:
o tladitse fomo ya go dira kopo; le
ELA TLHOKO: Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso ga a tshwanela go gana kopo ya go fitlhelela fa fomo e e laetsweng e sa tladiwa ka botlalo kgotsa e sa tladiwa gotlhelele, kwa ntle ga fa Mokopi a itsisitswe ka (PAIA-REQ-01), ka ga maikaelelo a go gana kopo eo le mabaka a go e gana, le fa a ithaopa go thusa Mokopi ka maikaelelo a go dira kopo eo ka mokgwa o o tla tlosang mabaka a gore e ganwe. Karolo ya bo 192
o tuelelo ya go dira kopo (fa go tlhokagalang) e duetswe;
o na le malatsi a le 30 (fa go tlhokagalang) go tsaya tshweetso. Go ka tlalelediwa gape ka malatsi a mangwe gape a le 30, mo godimo ga paka ya nako ya kwa tshimologong, a go tsaya tshweetso. Mokopi o tla itsisiwe ka go kwala le ka Poso, mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30, ka ga tshweetso ya go atolosa nako; (PAIA-REQ-12)
a ka tsaya tshweetso le go itsise Mokopi ka ga tse di latelang:
o a ka rebola kopo/a gana go rebola kopo bontlhanngwe (PAIA-REQ-11)
o a ka itsise ka ga dituelo tse di tshwanetseng go duelwa (fa go tlhokagalang). Rekoto (direkoto) e/di tla rebolwa fela fa Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso a amogetse dituelelo tsa kopo; (PAIA-REQ-03).
ELA TLHOKO: Fa Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso a sa fetole mo pakeng ya nako ya malatsi a le 60 (go akarediwa le paka ya nako e e okeditsweng), kopo eo e tshwanetse go tsewa gore e gannwe mme Mokopi a ka ikuela k a Boikuelo jwa mo teng ga Lefapha. [Karolo ya bo 27].
go fetisetsa / go romela kopo kwa setheong se se tshwanetseng sa bosetšhaba kgotsa kwa lefapheng la puso (PAIA-REQ-02);
gore letlhakore (matlhakore) a mangwe a boraro a tshwanetse go rerisiwa (PAIA-REQ-13);
gore rekoto (direkoto) ga di bonwe (PAIA-REQ-06); le gore go di fitlhelela go buseditswe morago, ke gore; mo rekoto (direkoto) di tshwanetseng go gatisiwa mo pakeng ya nako ya malatsi a le 90 (Setlhogo le Nomoro ya Lokwalo). (PAIA-REQ-07).
Dituelo tse di laetsweng (Ditheo tsa Setšhaba)
Go ya ka mabaka a Molao o, dituelo tse di tshwanetseng go duelwa di ka mefuta e le mebedi, ke gore;
Tuelo ya go dira kopo, e e leng e e tlwaelegileng e e dirwang gangwe fela. Tuelo e ke R35,00. Tuelo e, e tshwanetse go dirwa pele kopo e ka sekasekwa mme e bile Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go itsise Mokopi (ka Lokwalo) gore o tshwanetse go duela tuelo e.
ELA TLHOKO: Tuelo ya go dira kopo ga e duelwe fa e le kopo ya motho ka sebele. Karolo ya bo 221
Tuelo ya go fitlhelela e akaretsa go e gatisa gape, go e batla, go e rulaganya le go e romela ka Poso fa go tlhokega jalo.
ELA TLHOKO: Fa go batla, le go rulaganya tshedimosetso go tsaya paka ya nako e e fetang diura di le thataro, Mokopi o tshwanetse go duelwa dipositi ya bongwe-borarong jwa madi a go e fitlhelela, kwa ntle ga fa e le kopo ya motho ka sebele. Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla itsise Mokopi ka go kwala ka ga dipositi ya madi a a tshwanetseng go a duela. Fa kopo ya go fitlhelela tshedimosetso e gannwe, Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go busetsa / go duela Mokopi dipositi eo. Karolo ya bo 222b.
Tuelo e e tshwanetseng go duelwa e sobokantswe go tsamaelana le Karolo ya bo 11 ya Kitsiso ya Mmuso (R.187) e e phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso ka la di 15 tsa Ferikgong wa 2002.
TLHALOSO YA DITUELO
Boleng jwa RANTA
Dituelo tsa go dira Kopo Karolo ya bo 228
Dituelo tse di tshwanetseng go duelwa ke Mokopi le mongwe, kwa ntle ga kopo ya motho ka sebele, e e umakilweng mo molawaneng wa bo 7 .
mongwe
Dituelo tsa go gatisa gape Karolo ya bo 153 e diragadiwa fa go gatisiwa direkoto gape, e le tse di bewang mo pepeneneng ka boithaopo kgotsa tse di rebolwang ka gangwe fela.
Dituelo tsa khophi ya bukana e, tse di tlhalositsweng mo molawaneng wa bo 5(c) ke R0,60 ya khophi nngwe le nngwe ya bogolo jwa tsebe ya-A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona
,60 tsebe nngwe le nngwe
Dituelo tsa go gatisa gape tse di tlhalositsweng mo molawaneng wa bo 7 di eme ka mokgwa o o latelang:
a. Khophi nngwe le nngwe ya tsebe ya bogolo jwa
A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona
b. Khophi nngwe le nngwe e e gatisiwang gape ya tsebe ya bogolo jwa-A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona, e le e e bolokilweng mo khomphiutareng kgotsa mokgwa mongwe wa se-eleketeroniki kgotsa motshini o o kgonang go gatisa mofuta wa khophi e
ya disiki ya setefi ya disiki e e kitlantsweng ka botlalo
d. Mokwalo o o tswang mo sebopegong sa ditshwantsho:
tsebe ya bogolo jwa-A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona khophi ya sebopego sa ditshwantsho
e. Mokwalo o o tswang mo rekotong ya sebopego sa medumo:
tsebe ya bogolo jwa-A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona khophi ya rekoto ya sebopego sa medumo
Dituelo tsa go fitlhelela (di diragadiwa mo direkotong tse di kopiwang ka fomo ya go dira kopo ya PAIA)
Dituelo tsa go fitlhelela direkoto tse di duelwang ke Mokopi tse di tlhalositsweng mo molawaneng wa bo 7 di ka mokgwa o o latelang:
a. Khophi nngwe le nngwe ya tsebe ya bogolo jwa-A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona
b. Khophi nngwe le nngwe e e gatisitsweng ya tsebe ya bogolo jwa-A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona e e bolokilweng mo khomphiutareng kgotsa ka mokgwa wa se-eleketeroniki kgotsa mo motšhining o o kgonang go gatisa mofuta o
c. khophi e e gatisiwang go tswa mo khomphiutareng:
ya disiki ya setefi a disiki e e kitlantsweng ka botlalo
d. Mokwalo o o gatisitsweng go tswa mo sebopegong sa ditshwantsho tsebe ya bogolo jwa-A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona khophi ya sebopego sa ditshwantsho
e. Mokwalo o o gatisitsweng go tswa mo sebopegong sa rekoto ya medumo tsebe ya bogolo jwa-A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona khophi ya rekoto ya sebopego sa medumo
Dituelo tsa go Batla le go Rulaganngwa f. Go batla le go rulaganya rekoto e e rebolwang ke R15,00 mo ureng nngwe le nngwe kgotsa bontlhanngwe jwa ura, kwa ntle ga ura ya ntlha, ura tse di utlwalang tsa go kwa batla le go e rulaganya ntle
,00 ka e le ka ditlhokego ga ura ya ntlha
Dipositi e e Tlhokegang Karolo ya bo 222
Go ya ka mabaka a karolo ya bo 22 ya Molao o, go tla diragadiwa tse di latelang:
a. diura di le thataro, gore e nne diura tse di fetang di le thataro pele go ka tlhokagala go duela dipositi; le b. bongwe-borarong jwa tuelo ya go fitlhelela direkoto e tshwanetse go duelwa ke Mokopi e le dipositi
Dituelo tsa go posa Direkoto
Dituelo tsa mmatota tsa go posa di tshwanetse go duelwa fa khophi ya rekoto e tshwanetse go romelwa Mokopi ka Poso
Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo le tla amogela dituelo ka mekgwa e e latelang:
Diodara tsa Poso. Diodara tsa Poso di tshwanetse go duelwa LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA KAGO YA MATLO.
Ditempe tsa Letseno.
Ditšheke tse di sa fetisiweng (go tshwanetse ga letlwa paka ya nako ya malatsi a le 10 gore tšheke e dumelelwe go duelwa). Ditšheke di duelwe LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA KAGO YA MATLO.
Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo le tla re, mo go duelwang ka madi a a seatleng a khetše, ka odara ya Poso le ka ditempe tsa letseno, la rebola resiti. Mo go duelwang ka ditšheke le tla ntsha pamphitshana e e amogelang gore go duetswe go fitlhela mo nakong e tšheke e tla duelwang, mo go tla rebolwang resiti.
Mokopi a ka dira Boikuelo jwa mo teng ga Lefapha, kgotsa a dira kopo ya go ikuela kwa kgotlatshekelo, fa a duela dituelelo (Leba temana ya go 6.4)
Mabaka a go gana go fitlhelela rekoto (direkoto) [Kgaolo ya bo 4 ya Molao]
Ka Molao o sa diragadiwe mo go tse di latelang, kopo nngwe le nngwe ya tsona e tla ganwa:
Rekoto e e kopilweng e le rekoto ya Kabinete.
Rekoto e e kopilweng e le rekoto ya komiti ya Kabinete.
Rekoto e e kopilweng e le rekoto ya ditiro tsa bosiamisi tsa kwa kgotlatshekelo.
Rekoto e e kopilweng e le rekoto ya kgotla ya go sekisa e e kgethegileng.
Rekoto e e kopilweng e le rekoto ya motlhankedi wa bosiamisi.
Rekoto e e kopilweng e le rekoto ya tokololo ya Palamente kgotsa ya Kgotlatheomolao ya Porofense ka sebele.
Kopo e ka ganwa fa Mokopi a sa itumedisa ditlhokego tsotlhe tsa tsamaiso morago ga fa Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso a se na go mo itsise ka ga maikaelelo a go e gana.
Molao o dira ditshiamelo tsa gore go fitlhelela rekoto go TSHWANETSE go GANWA kgotsa GO KA GANWA.
ELA TLHOKO: Mo godimo ga se se tshwanetseng go ganwa kgotsa se se ka ganwang, Molao o tlhalosa gape:
mo go fitlhelela rekoto (direkoto) GO SA TSHWANELANG GO GANWA; le mo go senolelang rekoto (direkoto) mo pepeneneng GO SA TSHWANELANG GO GAPELETSEGA e le mo dikgatlhegelong tsa setšhaba. [Karolo ya bo 46]
Mo mabakeng a bukana e, ke fela mo mabakeng a go fitlhelela direkoto GO TSHWANETSENG GO GANWA, go tla elwang tlhoko thata.
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso O TSHWANETSE, go ya ka ditshiamelo tse di rileng, go gana kopo ya go fitlhelela direkoto ka mabaka a a latelang:
Mabaka a a gapeletsang a sephiri sa poraevete sa letlhakore le lengwe la boraro le e leng motho ka sebele, ke gore; fa e le gore go senola rekoto go tla ama ka mabaka a a sa tshwanelang go senola tshedimosetso ya letlhakore la boraro le e leng motho yo mongwe ka sebele, go akarediwa le motho yo o suleng Karolo a bo 341.
Mabaka a a gapeletsang a go sireletsa direkoto tse di rileng tsa Setheo sa go Kokoanya Lekgetho sa Aforika Borwa sa SARS, ke gore; Motlhankedi wa Tshedimosetso wa SARS o tshwanetse go gana kopo ya go fitlhelela direkoto tsa SARS fa di tshotse tshedimosetso e e kokoantsweng kgotsa e e tshotsweng ke SARS ka maikaelelo a go diragatsa ka go gapeletsa mabaka a molao wa go kokoanya lekgetho jaaka a tlhalositswe mo karolong ya bo 1 ya Molao wa Setheo sa go Kokoanya Lekgetho wa Aforika Borwa, wa 1997 Molao wa Nomoro ya bo 34 wa 1997 Karolo ya bo 351.
Mabaka a a gapeletsang a go sireletsa tshedimosetso ya merero ya kgwebo ya letlhakore le lengwe la boraro, ke gore; Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go gana kopo ya go fitlhelela direkoto fa di tshotse Karolo ya bo 361:
o diphiri tsa merero ya kgwebisano tsa letlhakore le lengwe la boraro;
o tshedimosetso ya merero ya ditšhelete, ya kgwebisano, ya saense (bonetetshi) kgotsa ya sethekeniki go na le diphiri tsa kgwebisano tsa lethakore la boraro, eo fa e senotswe e ka lomeletsang dikgatlhegelo tsa kgwebisano kgotsa tsa ditšhelete tsa letlhakore leo la boraro; kgotsa o tshedimosetso e e abilweng ka boikanyego ke letlhakore la boraro eo fa e senotswe e ka lemoletsang maemo a merero ya dikonteraka kgotsa ditherisano tsa letlhakore leo, kgotsa e e ka lomeletsang letlhakore leo la boraro mo kgaisanong ya disela mmapa mo mererong ya tsa kgwebo.
Mabaka a a gapeletsang a go sireletsa tshedimosetso nngwe ya sephiri ya letlhakore la boraro, ke gore; Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go gana kopo ya go fitlhelela direkoto tseo fa go di senola go tla tlholang gore go tsewe dikgato tsa go se obamele boikarabelo jwa boikanyego mo letlhakoreng leo la boraro go ya ka mabaka a ditumallano Karolo ya bo 371a.
Mabaka a a gapeletsang a go sireletsa pabalesego ya motho, le go sireletsa thoto, ke gore; Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go gana go fitlhelela direkoto fa go di senola go ya ka mabaka a a utlwalang go ka solofelwang gore go ka baya botshelo jwa motho mo kotsing kgotsa go gobadiwa ga motho Karolo a bo 38a.
Mabaka a a gapeletsang a go sireletsa dikwalwa tsa melato tsa sepodisi mo tsamaisong ya go kopa beili, le go sireletsa go diragadiwa ga molao le tsamaiso ya semolao, ke gore; Motlatsamotlhankedi wa Tshedimostso o tshwanetse go gana go fitlhelelwa direkoto fa e le gore go di fitlhelela go kganetswe go ya ka mabaka a karolo ya bo 6014 ya Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi, wa 1977 Molao wa Nomoro ya bo 51 wa 1977 Karolo ya bo 391a.
Mabaka a a gapeletsang a go sireletsa direkoto tse di reboletsweng itshiamelo tse di kgethegileng gore di se ke tsa gatisiwa mo tsamaisong ya semolao, ke gore; Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go gana go fitlhelela direkoto tsa ditshiamelo tse di kgethegileng gore di se ke tsa gatisiwa mo tsamaisong ya semolao kwa ntle ga fa motho yo o reboletsweng ditshiamelo tse di kgethegileng a fetotse ditshiamelo tseo [Karolo ya bo 40].
Mabaka a a gapeletsang a go sireletsa tshedimosetso ya dipatlisiso tsa letlhakore la boraro, le go sireletsa tshedimosetso ya dipatlisiso ya mokgatlho wa bosetšhaba, ke gore; Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go gana go fitlhelela direkoto tse di tshotseng tshedimosetso ka ga dipatlisiso tse di dirwang kgotsa tse di tla dirwang ke; kgotsa mo boemong jwa letlhakore la boraro, tseo fa di senotswe go ka upullwang le go lomeletsa mo go masisi Karolo ya bo 431:
o letlhakore leo la boraro;
o motho yo o dirang kgotsa yo o tla dirang dipatlisiso mo boemong jwa letlhakore la boraro; kgotsa o temakgang tota ya dipatlisiso;
Mabaka a a tla siamisang ditshweetso tse di tserweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso Karolo ya bo 141h
Boikuelo jwa mo teng ga Setheo le Dikopo tsa kwa Kgotlatshekelo [Dikarolo tsa bo 74-82]
Mabaka a go siamisa ditshweetso tse di tserweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso kgotsa Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso fa go kopiwa go fitlhelela direkoto ke a:
Boikuelo jwa mo teng ga Setheo, [Karolo ya bo 74 - 77] kgotsa go dira kopo ya kwa kgotlatshekelo [Karolo ya bo 78 - 82].
ELA TLHOKO: Dikopo tsa kwa/tse di dirwang le kgotlatshekelo di ka dirwa ke Mokopi fela fa, Mokopi yoo ka sebele kgotsa letlhakore la boraro le setse le lekile le go tsaya matsapa a Dikopo tsa mo teng ga Setheo. Karolo ya bo 781
Boikuelo jwa mo teng ga Setheo' bo tlhalosa Boikuelo jwa mo teng ga Setheo go 'Bothati jo bo Tshwanetseng' go ya ka mabaka a a karolo ya bo 74 ya Molao o. Mo mabakeng a Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, Bothati jo bo Tshwanetseng ke Tona ya Lefapha la Kago ya Matlo kgotsa motho yo o abetsweng dithata ka go kwala ke Tona ya Lefapha la Kago ya Matlo.
Tsamaiso ya Boikuelo jwa mo teng ga setheo bo ka diragadiwa ka mekgwa e e tlhomilweng mo ditheong tsa bosetšhaba go itlhaganedisa Boikuelo jwa go nna jalo jwa mo teng ga Setheo.
Mokopi, Mokopi wa motho ka sebele, kgotsa Mokopi wa letlhakore la boraro a ka dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo fa a sa itumelela tshweetso e e tserweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso kgotsa Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso ka ga kopo ya go fitlhelela direkoto.
Mokopi, ke gore; Mokopi wa motho ka sebele, Mokopi, Mokopi yo o dirang kopo mo boemong jwa motho yo mongwe, a ka dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo kgatlhanong le, kgotsa le kgotlatshekelo ka ga tshweetso (ditshweetso) tse di tserweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso kgotsa Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso, mabapi le:
o go atolosiwa ga paka ya nako ya go dira kopo Karolo ya bo 263c; kgotsa o go gana go fitlhelela direkoto Karolo ya bo 253c; kgotsa o go duela dituelelo, ke gore:
tuelo ya go dira kopo [Karolo ya bo 22]; kgotsa tuelo ya go fitlhelela direkoto;
dipositi ya go fitlhelela direkoto [Karolo ya bo 22]; kgotsa o mokgwa wa go fitlhelela o o rebotsweng Karolo ya bo 252c.
Letlhakore la boraro/matlhakore a boraro a ka dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo kgatlhanong le, kgotsa kopo ya kwa kgotlatshekelo fela ka ga tshweetso (ditshweetso) tse di tserweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso kgotsa Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso ka ga;
o go rebola kopo ya go fitlhelela. Karolo a bo 493b.
ELA TLHOKO: Mo lebakeng le, go fitlhelela direkoto go ka rebolwa fela fa tshweetso ya go rebola kopo eo e setse e netefaditswe ka botlalo Karolo ya bo 299.
Go dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo, Mokopi, Mokopi wa motho ka sebele kgotsa letlhakore la boraro le ka e dira mo pakeng ya nako e e rileng morago ga fa le se na go itsisiwe/begelwa ka ga tshweetso e e tserweng ke Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso. Dipaka tsa nako di eme ka mokgwa o o latelang:
Mokopi (ke gore; Mokopi wa motho ka sebele, Mokopi, Mokopi yo o dirang kopo mo boemong jwa motho yo mongwe), mo pakeng ya nako ya malatsi a le 60 morago ga fa Mokopi a se a go begelwa ka ga tshweetso.
Letlhakore la boraro/matlhakore a boraro, mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30 morago ga fa letlhakore la boraro le se na go begelwa gore kopo e rebotswe.
ELA TLHOKO: Go dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo morago ga nako go ka letlelelwa fela fa go le lebaka le le utlwalang la gore ke eng bo dirwa morago ga nako. Fa bo gannwe, motho yo o dirang boikuelo o tla amogela kitsiso ka ga tshweetso eo Karolo ya bo 752ab.
Mo nakong ya ga jaana ga go duelwe sepe fa go dirwa Boikuelo jwa mo teng ga Setheo.
Mekgwa ya go dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo [Karolo ya bo 74-77].
Go dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo, Mokopi kgotsa letlhakore la boraro le tlhoka go tlatsa fomo e e laetsweng ya "Kitsiso ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo" ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo.
Fomo ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo e ka bonwa:
E le Mametlelelo ya B ya bukana e (go tladiwa ka seatla);
Ka go gatisiwa go tswa mo mafaratlhatlheng a websaete ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo ya (http://www.housing.gov.za) e le karolo ya Bukana ya PAIA ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo;
Ka go kopa gore e romelwe ka Fekese, ka Lokwalo, ka Mogala wa founu kgotsa ka e-meili go tswa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso;
Ka go tla go itseela fomo mo botsenong jwa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo kgotsa mo tikwatikweng ya PAIA.
Fomo ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo e ka tladiwa ka seatla kgotsa ka mokgwa wa se-eleketeroniki fa e gatisitswe go tswa mo mafaratlhatlheng a websaete.
Fomo e tshwanetse go saeniwa ke Mokopi.
Ditsebe tsotlhe tsa tlaleletso tse di akareditsweng mo fomong ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo di tshwanetse go saeniwa ke Mokopi.
Fomo e e tladitsweng e tshwanetse go romelwa kwa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso wa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, ka:
go e posetsa kwa atereseng ya Poso e e rebotsweng;
go e isa ka sebele kwa tikwatikweng ya PAIA; kgotsa go e romela ka Fekese.
Go tshikhinngwa gore Mokopi a itshwarele khophi ya gagwe ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo mo direkotong tsa gagwe.
Dikgato tse di latelang di tla diragadiwa go tswa mo Boikuelong jwa mo teng ga Setheo:
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go isa Boikuelo jwa mo teng ga Setheo kwa Bothating jo bo Maleba mo malatsing a tiro a le 10.
Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsise letlhakore/matlhakore a boraro a a amegang ka bonako jo bo kgonagalang, fela tota mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30, ka mokgwa o o bonako nako ka fa go kgonagalang ka teng, morago ga go amogel a Boikuelo jwa mo teng ga Setheo jo bo dirilweng ke Mokopi fa go ganwa kopo ya go fitlhelela ditekoto (PAIA-APP-02).
Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsise Mokopi yo o amegang ka bonako jo bo kgonagalang, fela tota mo pakeng ya malatasi a le 30, ka mokgwa o o bonako nako ka fa go kgonagalang ka teng, morago ga go amogela kopo ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo jo bo dirilweng ke letlhakore/matlhakore a boraro fa go ganwa kopo ya go fitlhelela (PAIA-APP-03).
Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go sweetsa ka ga Boikuelo jwa mo teng ga Setheo ka bonako jo bo kgonagalang, fela tota:
o mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30 fa bo se na go bo amogela go tswa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso;
o mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30 morago ga fa letlhakore la boraro kgotsa Mokopi a se na go itsisiwe ka ga Boikuelo jwa mo teng ga Setheo;
kgotsa
ELA TLHOKO: Letlhakore la boraro kgotsa Mokopi a ka, mo pakeng ya nako ya malatsi a 21 morago ga go itsisiswe, a dira boikuelo jo bo kwadilweng go Bothati jo bo Maleba jwa gore ke ka mabaka afe gore kopo e se ka ya rebolwa kgotsa e rebolwe. Karolo ya bo 7651.
mo pakeng ya nako ya malatsi a le 5 morago ga fa Mokopi a dirile boikuelo jo bo kwadilweng jwa Boikuelo jwa mo teng ga Setheo jwa letlhakore/matlhakore a boraro.
Fa go amogetswe kitso ka ga Boikuelo jwa mo teng ga Setheo ka mokgwa o mongwe go na le ka Bothati jo bo Tshwanetseng, go tshwanetse ga itsisiwe ka puo ya molomo kgotsa ka go kwalwa kwa Bothating jo bo Maleba gore ke ka mabaka afe kopo ya go fitlhelela direkoto e tshwanetseng go ganwa.
Bothati jo bo Maleba bo ka sweetsa go:
o netefatsa tshweetso ya go gana go fitlhelela, kgotsa o tsaya tshweetso e ntshwa mo boemong jwa yona.
Ka bonako fela morago ga go tsaya tshweetso ka ga Boikuelo jwa mo teng ga Setheo, kitsiso e e kwadilweng ka ga tshweetso eo e tla fiwa:
letlhakore lengwe le lengwe la boraro (fa e se moikuedi); (PAIA-APP-05)
ELA TLHOKO: Fa Bothati jo bo Tshwanetseng bo retelelwa ke go ntsha kitsiso ka ga tshweetso ya boikuelo mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30, go tshwanetse ga tsewa gore Boikuelo jwa mo teng ga Setheo bo kgapetswe kwa thoko, le gore Mokopi a ka dira kopo ya kwa kgotlatshekelo. Karolo ya bo 77 7.
Mekgwa ya go dira kopo ya kwa kgotlatshekelo [Karolo ya bo 78-82]
Kopo e ka dirwa fela kwa:
Kgotlatshekelo ya Molaotheo;
Kgotlatshekelokgolo kgotsa kgotlatshekelo e nngwe ya maemo a a tshwanang; kgotsa
Kgotlatshekelo ya Magiseterata e e eteletsweng pele ke magiseterata yo o reboletsweng dithata ke Tona ya Bosiamisi ka go kwala.
ELA TLHOKO: [Karolo ya bo 79]
Boto ya Melawana ya Dikgotlatshekelo tsa Semolao e tshwanetse go tlhama le go diragatsa melawana ya tsamaiso ya dikgotlatshekelo mme melawana e, e tshwanetse go dumelelwa ke Palamente pele e phasaladiwa mo Kuranteng ya Mmuso.
Go fitlhela fa melawana ya tsamaiso e tlhamilwe, go e diragatsa go tshwanetse ga diragadiwa ka Kgotlatshekelokgolo kgotsa kgotlatshekelo e nngwe ya maemo a a tshwanang.
Tsamaiso ya go e diragatsa go ya ka mabaka a karolo a bo 78 ya Molao o, ke tsamaiso ya bosetšhaba, mme melawana ya bopaki jwa tsamaiso ya merero ya bosetšhaba e ka diragadiwa mo Molaong o.
Mokopi, Mokopi wa motho ka sebele kgotsa letlhakore la boraro le ka dira kopo fela kwa kgotlatshekelo fa mekgwa ya mefuta yotlhe ya tsamaiso ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo e dirisitswe ka botlalo.
Mokopi, Mokopi wa motho ka sebele kgotsa letlhakore la boraro, le ka, mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30, ka go dira kopo, la dira kopo kwa kgotlatshekelo go imologa mokgweleo.
Mokopi kgotsa Mokopi wa motho ka sebele a ka dira kopo kwa kgotlatshekelo ka mabaka a a latelang:
ka go palelwa mo Boikuelong jwa mo Teng ga Setheo kwa Bothating jo bo Maleba, go akarediwa le Boikuelo jwa mo teng ga Setheo mo Bothati jo bo Maleba bo paletsweng ke go ntsha kitsiso mo pakeng ya nako e e beilweng;
mo Bothati jo bo Maleba bo tsereng tshweetso ya go gana Boikuelo jwa mo teng ga Setheo jo bo tlileng morago ga nako;
mo Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso a tsereng tshwetso ya go gana kopo ya go fitlhelela direkoto;
mo go tserweng tshweetso ya go duelela kopo ya go fitlhelela direkoto, tuelo ya go fitlhelela, kgotsa dipositi ya tuelelo ya go fitlhelela; kgotsa mo go tserweng tshwetso mabapi le go rebola go fitlhelela direkoto ka mokgwa o mongwe go na le o go kopilweng ka ona.
Letlhakore la boraro le ka dira kopo kwa kgotlatshekelo ka mabaka a a latelang:
ka go palelwa mo Boikuelong jwa mo Teng ga Setheo kwa Bothating jo bo Maleba, go akarediwa le Boikuelo jwa mo teng ga Setheo mo Bothati jo bo Maleba bo paletsweng ke go ntsha kitsiso mo pakeng ya nako e e beilweng;
tshweetso ya Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso ya go rebola kopo ya go fitlhelela direkoto;
tshweetso ya Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso ya go gana kopo ya go fitlhelela direkoto;
mo go tserweng tshweetso ya go duelela kopo ya go fitlhelela direkoto, tuelo ya go fitlhelela, kgotsa dipositi ya tuelelo ya go fitlhelela; kgotsa mo go tserweng tshweetso mabapi le go rebola go fitlhelela direkoto ka mokgwa o mongwe go na le o go kopilweng ka ona.
Kgotlatshekelo e ka rebola taelo nngwe le nngwe e e lolameng le e e lekalekanang, go akarediwa le:
go netefatsa, go mametlelela kgotsa go beela kwa thoko tshweetso ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo;
gore Motlhankedi wa Tshedimosetso, Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso kgotsa Bothati jo bo Maleba bo tseye kgato kgotsa bo se ba tsaya kgato epe fela mo pakeng ya nako e e umakilweng mo taelong eo;
go rebola kgato ya go tsereganya;
go rebola go imologa nakwana kgotsa go imolola mo go totobetseng;
go rebola taelo e e tlhalosegang ya go duela motho;
go tsamaelana le ditshenyegelo.
Dingongorego go Mosireletsi wa Dikgatlhegelo tsa Setšhaba [Karolo ya bo 91]
Go ya ka mabaka a karolo ya bo 6 (d) ya Molao wa Mosireletsi wa Dikgatlhegelo tsa Setšhaba, jaaka o mametleletswe, Mosireletsi wa Dikgatlhegelo tsa Setšhaba o na le bokgoni jo bo tletseng jwa go batlisisa ka sebele kgotsa fa a amogetse ngongorego kgotsa fa a amogela kopo e e mabapi le mokgwa kgotsa tsamaiso ya PAIA, ka maiteko a dikakanyo tsa gagwe ka sebele, go rarabolola kgotlang nngwe le nngwe ka go tsereganya, go mpampetsa kgotsa ka ditherisano, le go gakolola mongongoregi mongwe le mongwe ka ga mekgwa ya go rarabolola kgotsa ka mokgwa mongwe le mongwe fela o o tshwanetseng.
Tshedimosetso e nngwe e e laetsweng go ya ka mabaka a Molao o
Go ntšhwafatsa diteng tsa Bukana e Karolo ya bo 142
Bukana e ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo e tla ntšhwafadiwa gangwe ka ngwaga mo kgweding ya Mopitlwe, kwa ntle ga fa go le diphetogo tse dikgolo.
Go nna teng le Puo ya Bukana e Dikarolo tsa bo 141 le ya bo 3
Puo
Go ya ka mabaka a Molawana wa Nomoro ya bo R.187 wa di 15 tsa Ferikgong wa 2002, karolo ya bo 4 , bukana e ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo e ka bonwa ka dipuo tse di latelang, tse di tla phasaladiwang mo Kuranteng ya Mmuso:
Dipuo tse dingwe di le pedi tse go santseng go tla sweediwa ka ga tsona.
Go Bonwa
Go ya ka mabaka a Molawana wa bo R.87 wa di 15 tsa Ferikgong wa 2002, karolo ya bo 4 , bukana e ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo e ka bonwa kwa:
Lefapheng la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Khophi ya bukana e ka Puo ya semmuso ya Seesimane e ka bonwa kwa Lefapheng la Bosetšhaba la Kago ya Matlo (Tikwatikwe ya PAIA) go sekasekwa ke setšhaba ka nako ya diura tsa tiro. Ga go tuelo epe e e tla kopiwang fa setšhaba se sekaseka bukana e, fela legale fa motho a ipatlela khophi ya yona, o tshwanetse go duela dituelelo tse di laetsweng mo temaneng ya dituelo.
Nomoro ya Mogala :
Nomoro ya Fekese:
Aterese ya Poso:
Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Aterese ya Mmila:
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso:
Diura tsa Tiro:
Mafelo a go ka dirwang dipositi ya semolao mo go ona:
Laeborari ya Bosetšhaba kwa Mangaung (Bloemfontein)
Nomoro ya Mogala :
Nomoro ya Fekese:
Aterese ya Poso:
Tlhogo
BLOEMFONTEIN
Aterese ya Mmila:
BLOEMFONTEIN
Laeborari ya kwa Palamenteng, Motse Kapa
Nomoro ya Mogala:
Nomoro ya Fekese:
Aterese ya Poso:
Tlhogo
Aterese ya Mmila:
Tlhogo
Laeborari ya Palamente
Laeborari ya Mokgatlho wa kwa Natala, Pietermaritzburg
Nomoro ya Mogala:
Nomoro ya Fekese:
Aterese ya Poso:
Tlhogo
Aterese ya Mmila:
Tlhogo
Laeborari ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa, Lekala la Motse Kapa
Nomoro ya Mogala:
Nomoro ya Fekese:
Aterese ya Poso:
Tlhogo
Aterese ya Mmila:
Tlhogo
Laeborari ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa, Lekala la Tshwane
Nomoro ya Mogala:
Nomoro ya Fekese:
Aterese ya Poso:
Tlhogo
Aterese ya Mmila:
Tlhogo
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa
Nomoro ya Mogala:
Nomoro ya Fekese:
Aterese ya Poso:
Aterese ya Mmila:
Websaete:
Kuranta ya Mmuso
Gangwe fela fa Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa e se na go dumelela bukana e ya PAIA ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo, e tla isiwa gore e gatisiwe mo Kuranteng ya Semmuso. Temana e e tla ntšhwafadiwa mo Kuranteng ya Semmuso e e umakiwang.
Kopo go Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo ya go tlhamiwa ga Bukana e le nngwe Karolo ya bo 144
Karolo e, e ka se diragadiwe mo Lefapheng la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Go beelwa thoko ke Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo Karolo ya bo 145
Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo ga ya amogela mabaka afe a go beela thoko ditlamelo dipe tsa karolo ya bo 14, mo pakeng ya nako e e rileng.
Tse go ka batlisisiwang mo go tsona le ditebogo
Bukana e e tlhamilwe go tsamaelana le:
Dikgakololo tse di akareditsweng mo Motheong wa mekgatlho ya bosetšhaba ka ga bukana e, go ya ka mabaka a karolo ya bo 14 e e tlhamilweng ke Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa
Molao wa go Rotloetsa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Molao wa Nomoro ya bo 2 wa 2000
Melawana e e mabapi le go Rotloetsa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, ya Nomoro ya bo R 187, ya di 15 tsa Ferikgong wa 2002
Bukana ya Metswedi: Molao wa go Rotloetsa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, wa Nomoro ya bo 2 wa 2000. E rulagantswe ke Tikwatikwe ya Dikgakololo tsa mo Pepeneneng ka ga Demokerasi (ODAC) le Setheo sa Dipatlisiso sa Lekala la Tsamaiso ya Semolao la Khomishene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa.
Molao wa go Rotloetsa Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa Wessels, JH wa Nomoro ya bo 2, wa 2000. Tshwane: Kholetšhe ya Merero ya tsa Semolao, Ferikgong 2002.
Dikwalwa le Dibukana tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Ditebogo tse di kgethegileng di romelwa go Moatebokate JH Wessels go tswa kwa Lefapheng la Bosiamisi le Moh Wlodarski go tswa kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa ka kemonokeng ya bona le seabe sa mo go rulaganyeng Manyuale o.
Mametlelelo ya A: Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo (Setheo sa Bosetšhaba) Fomo ya go Kopa Phitlhelelo ya Direkoto tsa PAIA
Puo ya Seesimane ke yona puo e go tla buisanngwang ka yona semmuso
LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA KAGO YA MATLO SETHEO SA BOSETŠHABA FOMO YA GO KOPA PHITLHELELO YA DIREKOTO Karolo ya bo 181 ya Molao wa go Rotloetsa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, wa 2000 Molao wa Nomoro ya bo 2 wa 2000. Fomo e e tsamaelana le fomo e e phasaladitsweng mo Mametlelelong ya B, Fomo ya A, ya Melawana ya Nomoro ya bo R.187 Molawana wa bo 6 o o phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso ka la di 15 Ferikgong wa 2002. Dikopo tsa phitlhelelo direkoto tsa setheo sa bosetšhaba.
Nomoro ya Kopo ya PAIA e go ka batlisisiwang ka yona ya:
PR/200 ... / ... (Tsa go Dirisediwa Merero ya Ofisi Fela)
Nomoro ya Faele ya PAIA e go ka batlisisiwang ka yona ya:
HSP 4/8/2/4/1 ... (Tsa go Dirisediwa Merero ya Ofisi Fela)
a Wena, Mokopi, o tshwanetse go lepalepana le ditlhokego tsotlhe. O tla itsisiwe fa o sa lepalepana le ditlhokego.
b Dikarolo tsotlhe di botlhokwa - e tladiwe ka seatla ka pene e ntsho
A. Dintlha tsa setheo sa bosetšhaba
Romela kgotsa isa Fomo ya Kopo e o e tladitseng go:
Dintlha tsa go Ikgolaganya le Tikwatikwe ya PAIA
Aterese ya Poso:
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso:
Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo:
Aterese ya Mmila:
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso:
Diura tsa Tiro:
Diura tsa Moamogelamadi:
B. Dintlha tsa motho yo o kopang go fitlhelela direkoto a Dintlha tsa motho yo o kopang go fitlhelela direkoto di tshwanetse go kwadiwa fa tlase.
b Nomoro ya aterese le/kgotsa Fekese tsa mo Rephaboliking tse tshedimosetso e tshwanetseng go romelwa kwa go tsona, di tshwanetse go supiwa.
c Bosupi jwa maemo a motho a dirang kopo ka ona, fa go tlhokagalang, di tshwanetse go mamarediwa.
d Tuelo ya go dira kopo, e seng kopo ya motho ka sebele, e e umakilweng mo molawaneng wa bo 112, ke R35,00
e Tuelelo ya go dira kopo e tshwanetse go duelwa pele go ka simololwa ka go tshwaragana le kopo
A o: (Tshwaya mo lebokosong la letshwao le le setlha ka X)
Mokopi wa Motho ka Sebele (yo o batlang go fitlhelela rekoto e e tshotseng tshedimosetso ya gago ka sebele)
ELA TLHOKO: Tsweetswee mamaretsa khophi ya bukana ya gago ya boitshupo ya 'ID' gore go se ke ga senolelwa motho o sele tshedimosetso ya gago ya sephiri ka sebele
Mokopi (Motho yo o kopang go fitlhelela rekoto ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo)
Mokopi wa setheo sa setšhaba (Ke fela ditheo tse di diragatsang dithata tsa bosetšhaba kgotsa tse di dirang ditiro tsa bosetšhaba go ya ka mabaka a Molao)
Mokopi yo o kopang mo boemong jwa motho yo mongwe (Motho yo o dirang kopo mo boemong jwa motho yo mongwe)
Sefane: ...
Maina ka Botlalo: ...
Nomoro ya Lokwalo la Boitshupo (la ID) ...
ELA TLHOKO: Tsweetswee mamaretsa khophi ya Bukana ya Lokwalo la gago la Boitshupo (la ID) go thibela go senola tshedimosetso ya gago ka sebele ya sephiri go motho mongwe o sele.
Aterese ya Poso: ...
Khoutu ya Poso: ...
Nomoro ya Fekese: [ ... ] ... Nomoro ya Mogala (Kwa tirong): [ ... ] ...
Nomoro ya Mogala (Kwa gae) [ ... ] ... Nomoro ya Mogala wa Selula: [ ... ] ...
C. Dintlha tsa motho yo kopo e dirwang mo boemong jwa gagwe c Karolo e e tshwanetse go tladiwa FELA fa kopo ya go fitlhelela tshedimosetso e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe;
b Bosupi jwa maemo a kopo e dirwang ka ona, sekai; ka mokgwa wa maikano kgotsa Dithata tse di rebotsweng ke Mmueledi, di tshwanetse go akarediwa.
Maemo ao ka ona kopo e dirwang, fa e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe: (Tsweetswee supa jalo)
Motsadi, Moemedi, Mmueledi, Ngaka, Ngwana, Moswelwa, Moswagadi, Mogatse, A mangwe (Tlhalosa): ...
Sefane: ...
Maina ka Botlalo: ...
Nomoro ya Boitshupo (ya ID): ...
Tsweetswee akaretsa bosupi jwa maemo a kopo e dirwang ka ona.
D. Dintlha tsa rekoto a Ntsha dintlha ka botlalo tsa rekoto e go kopiwang go e fitlhelela, go akarediwa le nomoro ya go e batlisisa fa o e itse, le/kgotsa Lefapha/Bokaedi/Motho yo o e tshotseng, gore rekoto e fitlhelelwe bonolo.
b Fa tsebe e, e sa lekana, tsweetswee tswelela mo tsebeng e sele e ntshwa mme o e mamaretse mo fomong e. Mokopi o tshwanetse go saena ditsebe tsotlhe tsa tlaleletso.
c Tlhalosa ka botlalo ka fa o kgonang ka teng.
Tlhaloso/diteng tsa rekoto kgotsa karolo e e nepagetseng ya direkoto, (sekai; temakgang, setlhogo, letlha la rekoto, le tse dingwe):
Nomoro e go ka batlisisiwang ka yona, fa e le teng: ...
Dintlha dingwe le dingwe tsa tlaleletso tsa rekoto, ke gore; mofuta wa direkoto, sekai; metsotso, le tse dingwe:
Lefapha/Bokaedi/Motho yo o tshotseng rekoto (Fa a itsege):
A o amogetse tumelelo go tswa mo letlhakoreng lengwe le lengwe la boraro/matlhakore. (Tsweetswee mamaretsa khophi e e netefaditsweng ya tumelelo e e kwadilweng e o e reboletsweng)
a Supa mokgwa o o tla duelang ka ona, sekai; ka tsheke, ka odara ya poso, le tse dingwe.
b Kopo ya go fitlhelela direkoto, kwa ntle ga rekoto e e tshotseng dintlha tsa motho ka sebele, e tla batlisisiwa fela fa go duetswe tuelelo ya kopo.
c Kopo ya go fitlhelela direkoto e tla batlisisiwa fela fa tuelo ya go batlisisisa rekoto fa go tlhokegang e amogetswe.
d Fa go se sepe se se duetsweng, o tla itsisiwe ka ga madi a a tlhokegang gore a duelelwe kopo.
e Dituelelo tsa go fitlhelela rekoto e tla itshetlega mo mokgweng o o tlhokagalang wa go e fitlhelela le nako e e tshwanetseng go batlisisa le go baakanya rekoto eo.
f Fa o dumeletswe gore o se ke wa duelela tuelelo nngwe le nngwe ya go fitlhelela rekoto, tsweetswee tlhalosa lebaka le le go letlang gore o se ke wa duela.
Mokgwa wa go duela: (Tshwaya lebokoso le le tshwanetseng la mmala o mosetlha ka X)
Ditempe tsa Letseno
Tšheke
Lebaka la gore o se ke wa duela dituelelo tsa go fitlhelela direkoto: ...
F. Mokgwa wa go fitlhelela direkoto a Mokgwa wa go tsamaelana le kopo ya gago ya go fitlhelela direkoto o o kgethegileng o tla ikaega mo mokgweng o rekoto e tla fitlhelelwang ka ona.
b Go fitlhelela direkoto ka mokgwa o o kopilweng go ka ganwa mo mabakeng a a rileng. Mo mabakeng a a tshwanang le a, o tla itsisiwe fa go fitlhelela direkoto go tla dirwa ka mokgwa o mongwe o sele.
c Dituelelo tsa go fitlhelela direkoto, fa di leteng, bontlhanngwe jwa tsona bo tla ikaega mo mokgweng o go fitlhelela direkoto go kopiwang ka ona.
d Fa rekoto e sa tlhamiwa ka puo e e buiwang ke Mokopi kgotsa fa Mokopi a sa tlhalosa gore o e kopa ka puo efe, rekoto e e fitlhelelwang e tla ntshiwa ka puo e e tlhamilweng ka yona [Karolo ya bo 31]
e Tuelo ya go batla le go baakanya rekoto ke R15,00 mo ureng nngwe le nngwe kgotsa bontlhanngwe jwa ura, kwa ntle ga ura ya ntlha ya go e batla.
Tshwaya lebokoso le e tshwanetseng la mmala o mosetlha ka X
Fa rekoto e le ka mokgwa o o kwadilweng kgotsa o o gatisitsweng:
Dituelo tsa go e fitlhelela:
Khophi nngwe le nngwe ya tsebe ya bogolo jwa A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona = R0,60
Go tlhatlhoba rekoto kwa tikwatikweng ya PAIA (ga go duelwe sepe)
khophi ya rekoto*
Fa rekoto e tlhamilwe ka ditshwantsho -
tsona di akaretsa ditshwantsho, diselaete, dikgatiso tsa video, ditshwantsho tse di tlhamilweng ka khomputara, ditshwantsho tse di takilweng, le tse dingwe
Dituelo tsa go di fitlhelela:
Khophi ya ditshwantsho = R60,00
Mokwalo o o gatisitsweng wa ditshwantsho, tsa tsebe ya bogolo jwa A4 kgotsa bontlhanngwe jwa tsebe = R22,00
Go leba ditshwantsho
PAIA (Ga go duelwe sepe)
khophi ya ditshwantsho*
Mokwalo kwa tikwatikweng ya o o kwadilweng wa ditshwantsho*
Fa rekoto e tlhamilwe ka mafoko a a gatisitsweng kgotsa ka tshedimosetso e e ka gatisiwang ka medumo:
Dituelo tsa go e fitlhelela:
Khpophi ya rekoto ya medumo = R17,00
Mokwalo wa rekoto ya medumo, wa tsebe ya bogolo jwa A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona = R12,00
Go reetsa medumo mo theiping (kasete ya medumo) kwa tikwatikweng ya PAIA sepe
Mokwalo go tswa mo theiping ya medumo
(bukana e e kwadilweng kgotsa ga go duelwe e e gatisitsweng)
Fa rekoto e gatisitswe mo khomphiutareng kgotsa ka mokgwa wa se-eleketeroniki kgotsa ka motshini wa mokgwa o o buisegang:
Dituelo tsa go e fitlhelela:
Khophi nngwe le nngwe ya tsebe ya bogolo jwa A4 kgotsa bontlhanngwe jwa yona, e e tshotsweng mo khomputareng kgotsa mo motšhining wa mokgwa o o buisegang = R0,40
Khophi ya mokgwa wa khomputara o o buisegang:
Disiki e e kitlagantsweng ka botlalo = R40,00
ELA TLHOKO: Dikhophi tsa mokgwa wa se-eleketeroniki di ka abiwa fela ka mokgwa o o tshotsweng ke Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo.
khophi e e gatisitsweng ya rekoto*
khophi e e gatisistweng ya tshedimosetso e e tswang mo rekotong khophi e mo khomputareng e e buisegang*
setefi kgotsa disiki e e kitlagantsweng ka botlalo
G. Mokgwa wa go e aba
Khophi e e kopilweng kgotsa khophi ya mokwalo (supa ka letshwao la
Go tla duelelwa tirelo ya poso ya dikhophi tse di tshwanetseng go romelwa ka poso
EE
NNYAYA
Khophi e e kopilweng kgotsa rekoto ya mokwalo e wena o tla e itseelang ka sebele
EE
NNYAYA
H. Puo
O kopa rekoto gore e nne ka puo efe ? ...
ELA TLHOKO: Fa rekoto e se teng ka puo e o e batlang ka yona, go fitlhelela rekoto go ka rebolwa ka puo e e tlhamilweng ka yona
I. Bogole
Fa o sa kgone go buisa, go bona kgotsa go reetsa rekoto ka mekgwa e e tlhalositsweng mo ditemaneng tsa bo 1-4 fa godimo, ka ntlha ya bogole, tlhalosa maemo a bogole jwa gago le go supa gore o kopa gore rekoto e nne ka mokgwa ofe.
Bogole: ...
Mokgwa o mongwe fela o rekoto e kopiwang ka ona: ...
J. Kitsiso ka ga tshweetso ya kopo ya go fitlhelela rekoto
O tla itsisiwe ka go kwala (ka poso) fa kopo ya gago e duletswe/e gannwe, kgotsa nnyaya. Fa o eletsa go itsisiwe ka mokgwa o mongwe fela, tsweetswee tlhalosa mokgwa oo mme o netefatse dintlha tsotlhe tse di tlhokegang go kgontsha lefapha go diragatsa kopo ya gago.
K. Kitsiso ka ga tshweetso ya kopo ya go fitlhelela direkoto
Tlhalosa mokgwa (o mongwe fela o e seng wa poso) o o eletsang go itsisiwe ka ona ka ga tshweetso mabapi le kopo ya gago ya go fitlhelela direkoto. (Netefatsa gore o tladitse dintlha tse di tlhokegang mo temaneng ya B fa godimo)
Tshwaya lebokoso LE LE LENGWE le le tshwanetseng le le setlha ka X
Mogala (Kwa tirong)
Mogala (Kwa gae)
Fekese
E saennwe kwa (Lefelo) ... mo ... letsatsing la ... 20 ...
GO SAENA GA MOKOPI/MOTHO YO KOPO E DIRWANG MO BOEMONG JWA GAGWE
ELA TLHOKO: Paka ya nako ya malatsi a le 30 ya go batlisisa kopo e ka atolosiwa ka paka e nngwe ya malatsi a a sa feteng a le 30. Ka go saena fa, o dumallana ka go ithaopa gore kopo ya gago ya go fitlhelela direkoto e ka atolosiwa ka paka ya malatsi a go tloga go a le 30 go fitlhela go a le 60.
GO SAENA GA MOKOPI/MOTHO YO KOPO E DIRWANG MO BOEMONG JWA GAGWE
GO DIRISEDIWA LEFAPHA FELA
Nomoro ya go Batlisisa ya Kopo ya PAIA ya Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo: PR/200----/------
Kopo e e amogetsweng ka Sefane le Leina la Motlhankedi wa Tshedimosetso/Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso:
Maemo: ...
Ka la: ... Letlha, sekai; 25 Ferikgong 2003
Kwa: ... (Lefelo)
Tuelelo ya kopo (Fa e le teng) R ---- Nomoro ya Resiti -
Tuelelo ya go fitlhelela rekoto:
Dipositi (Fa e le teng): R---- Nomoro ya Resiti ----
Go gatisiwa gape: R---- Nomoro ya Resiti ----
Tuelo ya go batlisisa le/kgotsa go baakanya: R---- Nomoro ya Resiti ----
Tuelo ya Poso: R---- Nomoro ya Resiti ----
GOTLHELELE R----
GO SAENA GA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO/MOTLATSAMOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
MAMETLELELO YA B: LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA KAGO YA MATLO: PAIA Fomo ya Kitsiso ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo
Puo ya Seesimane ke yona e tla dirisiwa semmuso
KITSISO ya Boikuelo jwa mo teng GA SETHEO YA LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA KAGO YA MATLO. Karolo ya bo 75 ya Molao wa go Rotloetsa go Fitlhelela Tshedimosetso, wa 2000 Molao wa Nomoro ya bo 2 wa 2000. Fomo e e tsamaelana le fomo e e phasaladitsweng mo Mametlelelong ya A, Fomo ya B, ya Molawana wa Nomoro ya bo R. 187 molawana wa bo 8 o o phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso ka la di 15 Ferikgong 2002: Kitsiso ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo ya direkoto tsa setheo sa bosetšhaba.
Nomoro ya go Batlisisa Boikuelo jwa mo teng ga Setheo ya PAIA: PA/2000 ----/ ----- (ya go Dirisediwa Semmuso Fela)
Nomoro ya Faele ya go Batlisisa ya PAIA: HSP 4/8/2/4/1 ---- (ya go Dirisediwa Semmuso Fela)
BITSA NOMORO YA GO BATLISISA YA PAIA YA LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA KAGO YA MATLO: ...
Dikarolo tsotlhe tse di tshwanetseng di a gapelediwa - e tladiwe ka seatla ka pene e ntsho
A. Dintlha tsa setheo sa setšhaba
Romela kgotsa tlisa fomo e e tladitsweng ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo go:
Dintlha tsa go Ikgolaganya le Tikwatikwe ya PAIA
Aterese ya Poso:
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso:
Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
Aterese ya Mmila:
E e tlisiwang ka seatla
Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso
Diura tsa Tiro:
B. Dintlha tsa Mokopi/letlhakore la boraro le le dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo
A wena o: (Tshwaya lebokoso le le tshwanetseng le le setlha ka X)
Mokopi ka Sebele yo o dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo, ELA TLHOKO: Tsweetswee mamaretsa khophi ya bukana ya gago ya boitshupo ya ID, go thibela gore go se senolwe tshedimosetso ya motho ka sebele, ka phoso.
Mokopi yo o dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo
Mokopi wa Setheo sa Setšhaba yo o dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo
Motho yo o dirileng kopo mo boemong jwa motho yo mongwe, yo o dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo
Letlhakore la Boraro (le le tsisitsweng ka Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo) le le dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo kgatlhanong le go rebolwa kopo ya go fitlhelela direkoto
Letlhakore la Boraro (le le sa tsisisiweng ka Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo) le le dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo kgatlhanong le go rebolwa kopo ya go fitlhelela direkoto, sekai; Mokopi o amogetse tumelelo e e kwadilweng go tswa mo letlhakoreng la boraro/matlhakore a boraro a Dintlha tsa motho yo o dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo di tshwanetse go kwalwa fa tlase.
b Go tshwanetse ga mamarediwa bosupi, fa go tlhokega jalo, jwa maemo a gore boikuelo bo tshwanetse go dirwa.
Sefane: ...
Maina ka Botlalo: ...
Nomoro ya Boitshupo: ---- ELA TLHOKO: Tsweetswee mamaretsa khophi ya nomoro ya gago a bukana ya boitshupo ya ID, go thibela gore go se senolwe tshedimosetso ya motho ka sebele, ka phoso.
Aterese ya Poso: --------------------------------------------
Khoutu ya Poso: --------------------------------------------
Nomoro ya Fekese: [----]-----
Nomoro ya Mogala wa Thelefone (Kwa Tirong): ( ) -----
Nomoro ya Mogala wa Thelefone (Kwa Gae): ( ) -----
Nomoro ya Mogala wa Selula: ( ) --------
Maemo a kopo e diriwang ka ona fa go dirwa kopo mo boemong jwa motho yo mongwe (tsweetswee tlhalosa):
Motsadi, Motho yo o godisitseng ngwana, Mmueledi, Ngaka, Ngwana, Moswelwa, Moswagadi, Mogatse, Ba bangwe (Tlhalosa): ...
Tsweetswee akaretsa bosupi jwa maemo a kopo e diriwang ka ona
C. Dintlha tsa MOKOPI yo letlhakore la boraro le dirang kopo ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo kgatlhanong le ena
Karolo e e tshwanetse go tladiwa FELA fa o le letlhakore la boraro (go na le Mokopi) le le dirang Boikuelo jwa mo teng ga Setheo.
Sefane: ...
Maina ka Botlalo: ...
Nomoro ya Bukana ya Boitshupo ya ID: ...
D. Tshweetso kgatlhanong le Boikuelo jwa mo teng ga Setheo jo bo dirwang
Tshwaya lebokoso le le tshwanetseng le le setlha ka X go supa tshweetso e Boikuelo jwa mo teng ga Setheo bo dirwang kgatlhanong le jona:
Go gana mo go sweeditsweng kgatlhanong le go rebola go fitlhelela direkoto (Fa Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso a paletswe ke go sweetsa ka lebaka le mo pakeng ya nako e e laetsweng)
Go gana go rebola go fitlhelela direkoto
Tshweetso mabapi le dituelelo tse di laetsweng tsa kopo go ya ka mabaka a karolo ya bo 22 ya Molao o
Tshweetso mabapi le tuelelo ya dipositi e e laetsweng go a ka mabaka a karolo ya bo 22 ya Molao o
Tshweetso mabapi le tuelelo ya go fitlhelela direkoto (go di tlhagisa gape, go batlisisa le go di baakanya) tse di laetsweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 22 ya Molao o
Tshweetso mabapi le go atolosa paka ya nako e kopo e tshwanetseng go konosediwa ka yona go ya ka mabaka a karolo ya bo 26 ya Molao o
Tshweetso mabapi le mabaka a karolo ya bo 29 ya Molao o ya go gana go fitlhelela direkoto ka mokgwa o o kopilweng ke Mokopi
Tshweetso ya go rebola kopo ya go fitlhelela direkoto
E. Mabaka a go dira Boikuelo jwa mo teng ga Setheo (Mabaka a Boikuelo jwa mo Teng ga Setheo)
Fa lefelo la mo fomong e le sa lekane, tsweetswee tswelela mo tsebeng e nngwe mme o e mamaretse mo fomong e.
O tshwanetse go saena ditsebe tsotlhe tsa tlaleletso.
Tlhalosa mabaka a Boikuelo jwa mo teng ga Setheo bo dirwang ka ona (ntsha tshedimosetso ya tleleletso ka ga mabaka a o dirang boikuelo ka ona):
Tlhalosa tshedimosetso nngwe le nngwe ya tlaleletso e e itsiweng ke moikuedi e le e e ka nnang mosola fa go sekasekwa boikuelo:
F. Kitsiso ka ga tshweetso ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo
O tla itsisiwe ka go kwala (ka poso) ka ga tshweetso ya Boikuelo jwa gago jwa mo teng ga Setheo. Fa o eletsa go itsisiwe ka mokgwa o mongwe gape, tsweetswee tlhalosa mokgwa oo le dintlha tse di botlhokwa go kgontsha gore kopo ya gago e diragadiwe.
G. Kitsiso ka ga tshweetso ya Boikuelo jwa mo teng ga Setheo
Tlhalosa mokgwa (kwa ntle ga wa poso) o o eletsang go itsisiwe ka ga tshweetso mabapi le kopo ya gago ya go fitlhelela direkoto (netefatsa gore o tladitse dintlha tsa mo temaneng ya B fa godimo)
Tshwaya lebokoso LE LE LENGWE le le tshwanetseng le le setlha ka X
Mogala (Kwa tirong)
Mogala (Kwa gae)
Fekese
E saenilwe kwa ... mo ... letsatsing la ... 20 ...
... GO SAENA GA MOIKUEDI
GO DIRISEDIWA LEFAPHA FELA: REKOTO YA SEMMUSO YA BOIKUELO JWA MO TENG GA SETHEO:
Nomoro ya Dipatlisiso tsa Boikuelo jwa mo teng ga Setheo tsa PAIA tsa Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo: PA/200 -----/ -----
Boikuelo bo amogetswe ke (Sefane le Leina la Motlhankedi wa Tshedimosetso/Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso):
Maemo: ...
Ka la: ... (letlha, sekai; 3 Mopitlwe 2003)
Kwa: ... (lefelo)
mabaka a tshweetso ya Motlhankedi wa Tshedimosetso/Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso le, EE NNYAYA
fa go tlhakagala jalo, dintlha tsa letlhakore lengwe le lengwe la boraro tse direkoto di leng ka ga lona, tse di tlisitsweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso/Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso go Bothati jo bo Maleba: EE NNYAYA
Ka la ... (letlha, sekai; 15 Mopitlwe 2003)
Boikuelo bo amogetswe ke: (Sefane le Leina la Bothati jo bo Maleba):
Maemo: ...
Ka la: ... (letlha, sekai; 16 Mopitlwe 2003)
Kwa: ... (lefelo)
DIPOELO LE DITLAMORAGO TSA BOIKUELO:
TSHWEETSO YA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO/ MOTLATSAMOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO E NETEFADITSWE/
GO TSENTSWE TSHWEETSO E NTŠHWA
BOTHATI JO BO MALEBA LETLHA (sekai; 18 Mopitlwe 2003)
E AMOGETSWE KE MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO / MOTLATSAMOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO GO TSWA KWA BOTHATING JO BO MALEBA:
KA LA: ... (letlha, sekai; 20 Mopitlwe 2003)
Tetlelelo ya: Lefapha la Bosetšhaba la Kago ya Matlo
<fn>tsn_Article_National Language Services_MEKGATLHO YA BADIRISI BA METSI.txt</fn>
KAROLO YA 3
MEKGATLHO YA BADIRISI BA METSI
Mokgatlho wa badirisi ba metsi ke setheo sa semolao se se tlhamilweng ke Tona go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa metsi. Mokgatlho wa badirisi ba metsi ke mokgatlho wa seoposengwe sa badirisi ba ba farologaneng ba metsi ka ba ba eletsang go ungwa mosola go tswa mo ditirong tse di amanang le tiriso ya metsi. Mokgatlho wa badirisi ba metsi o busiwa ke Komiti ya botsamaisi.
Maikemisetso a Mokgatlho wa badirisi ba metsi ke eng?
Maikemisetso a Mokgatlho wa badirisi ba metsi ke go kgontsha batho mo morafeng go dirisa ditlamelo tsa bone (tšhelete, badiri, boitseanape) ka matsetseleko go diragatsa ditiro tse di amanng le metsi. Ka Mokgatlho wa badirisi ba metsi, ditokololo di ka ikungwela mosola ka go samagana le ditlhokego kgolo tsa bone tsa selegae.
Mekgatlho ya badirisi ba metsi e dira fela mo maemong a selegae. Mekgatlho ya Badirisi ba metsi e ka tlamela ka mekgwa e e ka kgontshang go tsenngwa tirisong ga leano la tsamaiso ya bodutiso mo legatong la selegae. Mekgatlho ya Badirisi ba metsi gape e tshwanetse go nna le seabe sa botlhokwa mo phedisong ya lehuma le netefaletso ya go nna teng ga dijo.
Kemo ya semolao ya Mokgatlho wa badirisi ba metsi
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi ke setheo sa kgwebo seo se nang le ditshiamelo tsa motho wa tlholego yo o nang le bokgoni jo bo feleletseng, kwa ntle ga dithata tse di amanang le batho ba tlholego fela gongwe di sa tsamaelane le Molao wa Bosetšhaba wa Metsi. Seno se kaya gore Mokgatlho wa badirisi ba metsi o ka dira dilo tsotlhe tse motho ka nosi a ka di dirang jaaka go bula akhaonte ya banka, go tsena mo ditumelanong tsa dikonteraka tsa go tlamelo gongwe kadimo ya tšhelete. Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o ka otlhaya ka tefiso ya tšhelete gongwe o ka otlhaiwa jalo ke mongwe fela.
Botsamaisi le bodiragatsi jwa setheo bo laolwa ke Molao wa Bosetšhaba wa Metsi le molaotheo wa Mekgatlho ya Badirisi ba metsi.
Mefuta e e farologaneng ya Mekgatlho ya Badirisi ba metsi
Molao o dira tlamelo ya go tlhamiwa ga Mekgatlho ya Badirisi ba metsi ya tiriso ya mo mofuta mongwe le mongwe ya metsi jaaka go tlhalositswe mo molaong. Le gale go na le mefuta e le mebedi e e ikgethileng ya Mekgatlho ya Badirisi ba metsi e e ka tlhamiwang, e leng Mokgatlho wa Badirisi ba metsi wa lephata le Mokgatlho wa Badirisi ba metsi wa maphatamantsi.
Mokgatlho wa badirisi ba metsi wa lephata
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi wa lephata o dira boemong jwa dikgatlhegelo tsa setlhopa sa badirisi ba ba tshwanang. Go naya sekai, setlhopa sa balemirui ba bosetlabošweng se ka tlhama Mokgatlho wa Badirisi ba metsi wa lephata, gongwe setlhopa se se nang le dikgatlhegelo mo go laoleng tiriso ya fa boitapoloso, jalo le jalo.
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi wa maphatamantsi
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi wa maphatamantsi o dira boemong le mo dikgatlhegelong tsa setlhopa sa badirisi ba ba farologaneng ba metsi, go tshwana le ba tshomarelo, dikgwa, meepo le go nosetsa mmogo.
Dikgwa
Go le gantsi, kgatlhegelo ya go tlhama Mekgatlho ya Badirisi ba metsi e ka tlhagelela thata ka ntlha ya mabaka magolo a le mane (le fa e le gore go ka nna le a mangwe):
go tsewa le go dirisiwa ga metsi mo mabakeng a go nosetsa e le ga kgwebo kana tirisoselegae.
Ditiro tsa phokotso ya kelo ya moedi (jaaka jalo ya dikgwa)
tiriso le go latlhiwa ga leswe go laola tiriso ya metsi mo mabakeng a boitapoloso le/gongwe tikologo.
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tlhamiwa jang?
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tlhamiwa ke Tona go ya ka mekgwa eo e beilweng mo Molaong wa Bosetšhaba wa Metsi.
Tona bongwe ba nna le seabe ba ka tshitshinya thulagany ya go tlhama Mokgatlho wa Badirisi ba metsi.
Tona e ka tshitshinya go tlhamiwa leng?
Mabaka ao e leng gore Tona e ka tshitshinya go tlhamiwa ga Mekgatlho ya Badirisi ba metsi ga a a tlhagisiwa mo Molaong. Le gale Tona e ka tshitshinya go tlhamiwa ga Mokgatlho wa Badirisi ba metsi fa e le gore seo se mo dikgatlhegong tsa baagi. Lebokoso le le ka fa tlase le supa dikao tseo e leng gore di ka nna ka fa dikgatlhegong tsa baagi.
Taolo ya sekema sa puso ke baagi ba selegae
Tona e ka eletsa go fetisetsa tiro, tlhokomelo le taolo ya sekema sa puso go baagi. Se se ka direga thata fa sekema se diretswe go ungwela baagi ba ba amegang le go tsamaisiwa ka matsetseleko ke Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o o maleba.
Tshegetso ya balemi ba bosetlabošweng
Tona e ka eletsa go tshegetsa maiteko a mafapha mangwe a puso go ya ka dithulaganyo tsa balemi ba bosetlabošweng gongwe tlhabololo ya dipporojeke tsa temo tse di tshegediwang.
Tsweletso ya tlhabololo e e gokaganeng ya ditlamelo
Fa go nang le tsweletso ya ditlamelo tse di rileng e e sa gokaganang, Tona a ka swetsa go tlhama Mokgatlho wa Badirisi ba Metsi jaaka mokgwa wa go tlamela ka taolo e e botoka le go tila kgotlhang e e ka tlhagelelang.
Ditherisano le batho botlhe
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tlhamiwa morago ga ditherisano tsa go batla maikutlo a batho.
Fa Tona a tsweletse mo ditherisanong tsa go batla maikutlo, ditshenyegelo tsa ditherisano tse di ka busediwa fa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o sena go tlhamiwa.
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi wa mabaka a a rileng gantsi o ka tlhamiwa go latela tshitshinyo e e diretsweng Tona ke makoko a a nang le kgatlhego.
Tona a ka lopa gore motho kana makoko a a neelanang ka tshitshinyo a duelele ditshenyegelo tsa ditherisano tsa go batla maikutlo a batho kwa pele.
Tshitshinyo ya go tlhama mokgatlho wa badirisi ba metsi
Lephata kgotsa setlhopha sa badirisi ba metsi se ka tlhagisa tshitshinyo kwa go Tona go tlhama Mokgatlho wa Badirisi ba metsi.
Mokaedikakaretso wa Lefapha la Merero ya Metsi le Jalo ya Dikgwa a ka thusa badirisi ba metsi go rulaganya tshitshinyo.
Tshitshinyo e tshwanetse go akaretsa eng?
Tshitshinyo e tshwanetse go samagana le merero yotlhe e e mo lenaaneng le le mo Molaong:
mabaka a go dira tshitshinyo leina le le tshitshintsweng la mokgatlho lefelo le le tshitshintsweng le mokgatlho o tla dirang mo go lona ditiro tse di tshitshintsweng tsa mokgatlho fa go leng maleba gona, tlhaloso ya tirelo e e leng teng kgotsa e e tshitshingwang ya metsi kwa lefelong le go direlwang kwa go lona tlhaloso ya laesense ya tiriso ya metsi gongwe tetla eo ditokololo tse di tshitshingwang di nang nayo gongwe di ikaelelang go dira kopo ya yona molaotheo o o tshitshintsweng wa mokgatlho tlhaloso ya ka fa molaotheo o o tshitshintsweng o yang go farologanang ka teng le wa sekai (sekao sa molaotheo) se se fitlhelwang mo Molaong lenaane la ditokololo tse di tshitshinngwang gongwe dikarolo tsa ditokololo tsa mokgatlho tlhaloso ya ditherisano tsa patlo maikutlo tse di nnileng teng fa go rulaganngwa tshitshinyo gammogo le dipoelo tsa tsone.
Ke ditherisano dife tse di nnileng teng? Lefelo la tiro
Ditiro tsa metsi
Leina la Mokgatlho wa Tshitshinyo ya go tlhama Tiriso ya metsi?
Badirisi ba metsi Mekgatlho ya Badirisi ba Dilaesense/ ditetla?
metsi
Ditiro tse di tshitshintsweng
Setshwantsho sa WUA Ditokololo Molaotheo
Setshwantsho sa ditokololo
Tona e tla rebola leng go tlhamiwa ga
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi?
Tona e tla atlenegisa go tlhamiwa ga Mokgatlho wa Badirisi ba metsi fa e le gore Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tsweletsa maikaelelo jaaka a tlhagisitswe mo Maikemisetsong a Molao wa Bosetšhaba wa metsi. Maikaelelo ao a akaretsa dintlha di tshwana le:
tshireletso, tiriso, tlhabololo, tshomarelo, tsamaiso le taolo ya ditlamelo tsa metsi tsa setšhaba go fitlhelela ditlhokego tsa ntlha tsa batho tsa ga jaana le tsa isago tsweletso ya tekatekano, tiriso e e nonofileng, mosola le ya leruri ya metsi tlhabololo ya ikonomi le loago; le go sireletsa tikologo ya ditshedi tsa mo metsing.
Tshitshinyo ya go tlhama Mokgatlho wa Badirisi ba metsi e tshwanetse go tsamaisana le leano la Tsamaiso ya Bodutiso la Setheo sa Tsamaiso ya Bodutiso.
Nngwe ya dintlha tse di tshwanetseng go akarediwa mo tshitshinyong ke molaotheo o o tshitshintsweng wa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi.
Molaotheo wa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi
Molao wa Bosetšhaba wa metsi o tlhalosa dintlha tsotlhe tse molaotheo wa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tshwanetseng go samagana natso. Gape Molao (Sejule ya 5) o na le sekai sa molaotheo seo se ka dirisiwang go tlhama molaotheo.
Fa tlase fano ke tlhaloso ya merero e molaotheo wa Mokgatlho wa Badirisi ba Metsi o tshwanetseng go samagana nayo:
MOLAOTHEO WA MOKGATLHO WA BADIRISI BA METSI
Leina la mokgatlho
Maikemisetso a mokgatlho
Ditiro kgolo tsa mokgatlho
Ditiro potlana tsa mokgatlho
Ditokololo tsa tshimologo
Botokololo jwa mokgatlho thulaganyo le ditlhokego tsa go amogela ditokololo tse dintšhwa mo mokgatlhong dithata tsa go tlhopha tsa ditokololo thulaganyo ya go fedisa botokololo
Go supiwa le go tlhopiwa ga ditokololo tsa Komiti ya Botsamaisi
Thulaganyo ya go tlhopha komiti ya botsamaisi
Go thapiwa ga badiri
Thulaganyo ya go thapa badiri ba mokgatlho
Go dira dikadimo tsa tšhelete
Thulaganyo ya go fitlhelela dikadimo
Ditefiso le go boona dituelo
Maitlamo a ditšhelete a ditokololo go mokgatlho
Pegelo ya ngwaga le ngwaga
Tshobokanyo
Dimametlelelo:
Lenaane la ditokololo tsa tshimologo
Lenaane la ditokololo
Tlhaloso ya dikarolo potlana le kemedi mo tsamaisong
Komiti
Go dira kopo ya ditiro ya Mokgatlho wa Badirisi ba metsi
Le fa e le gore molaotheo o ka akaretsa ditiro di le mmalwa tsa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi, seno ga se kae gore Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o ka nna le ditiro tse ka gangwe fela fa o sena go tlhamiwa.
Bao ba dirang kopo ya gore go tlhamiwe Mokgatlho wa Badirisi ba metsi, ba tshwanetse gore, jaaka karolo ya thulaganyo ya go tlhama, ba dire kopo ya semmuso ya ditiro tseo di rebolelwang Mokgatlho wa Badirisi ba metsi. Seno se ka dirwa mo lekwalong fa go tlhagisiwa tshitshinyo gore e sekasekwe.
Lekwalo
Kopo ya ditiro tse di rolelwang mo Mokgatlhong wa Badirisi ba metsi
Tshitshinyo
Go Tona ya Merero ya Metsi le Jalo ya Dikgwa gore go tlhamiwe Mokgatlho wa Badirisi ba metsi
Molaotheo wa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi
Molaotheo o o amogetsweng ke Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tlama ditokololo tsotlhe tsa ona.
Tona a ka lopa gore go akarediwe ditlamelo tse dingwe tsa tlaleletso mo molaotheong wa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi. Ditlamelo tseo di tshwanetse go amogelwa ke ditokololo tsa mokgatlho le go rebolwa ke Tona pele ga Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o ka dirisa dithata dipe fela gongwe go dira ditiro dipe.
Tona o tla tlamela ka tshegetso efe mo go tlhamiweng ga Mokgatlho wa Badirisi ba metsi?
Mokaedikakaretso wa Lefapha la Merero ya Metsi le Jalo ya Dikgwa o tla tlamela ka tshegetso go:
motho ka nosi yo o batlang kgakololo malebana le go dira tshitshinyo ya go tlhama Mokgatlho wa Badirisi ba metsi go ya ka:
Go tlhalosa lefelo le go tla direlwang mo go lona
Go lekanyetsa mofuta le selekano sa ditlamelo tsa metsi tse di yang go laolwa, le
Dithata le ditiro tse go tla tlhokegang gore di rolelwa kwa Mokgatlhong wa Badirisi ba metsi
Baagi bao ba tlhokang bokgoni jwa go rulaganya le go tlhola dithulaganyo tse di tlhokegang tsa setheo. Totatota, thuso e ka neelwa fa go tlhokegang gore go etleediwe tlhabololo (e e tshwanang le go tlhabololwa ga balemi ba bosetlabošweng) ka go tlhamiwa ga Mokgatlho wa Badirisi ba metsi.
Kago sešwa ya diboto tsa nosetso
Diboto tsotlhe tsa nosetso le diboto tsa taolo ya metsi tse di nnileng teng pele ga go simologa ga Molao di tshwanetse go fetolelwa go nna Mekgatlho ya Badirisi ba metsi. Diboto dingwe tse di tlhametsweng mabaka a go nosa leruo go ya ka Molao wa Metsi wa maloba, le tsona di tla fetolelwa go nna Mekgatlho ya Badirisi ba metsi.
Tota tota kago sešwa ya diboto tsa nosetso e kaya gore di tshwanetse go fetola mafelo a di dirang mo go ona le sebopego sa botsamaisi go akaretsa mafelo go lebeletswe lotso le bong.
Goreng kago sešwa
Aforika Borwa e na le hisetori ya phitlhelelo e e sa lekalekaneg ya ditlamelo. Kago sešwa ke nngwe ya mekgwa ya go fitlhelela tekatekano. Tona e rebotse kaedi e e malebana le botokololo jwa komiti tsamaiso boto ya nosetso e e rulagantsweng sešwa.
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tlamelwa jang ka matlole?
Go botlhokwa tota gore Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o nne le bokgoni jwa go ithusa ka matlole. Go tlhamiwa ga Mokgatlho wa Badirisi ba metsi go ka kgonagala fa fela ditokololo di kgona go duelela ditshenyegelo tsa tsamaiso mmogo le tsa tiragatso le tlhokomelo tsa ditiro dipe fela tse di amanang le Mokgatlho wa Badirisi ba metsi. Ka jalo, Mokgatlho wa Badirisi ba metsi ka gale o tlamelwa ka matlole ka ditefiso tse di lefisiwang ditokololo tsa ona tse di bidiwang 'ditefiso tsa tiriso ya metsi'. Metswedi mengwe ya matlole e akaretsa:
tšhelete e e tswang mo tirisong ya ditiriso tsa metsi thuso ya ditšhelete ka tlhamalalo go tswa kwa lefapheng la Merero ya Metsi le Jalo ya Dikgwa gongwe go tswa kwa Setheong sa Tsamaiso ya Bodutiso metswedi e mengwe e e kgotsofatsang ditlhokego tsa Molao, go tshwana le mananeoa dithuso gongwe matlole a ketleetso.
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o ka sekaseka tefiso ya ditokololo tsa ona ka ngwaga fa molaotheo o na le tlamelo ya seno. Dituelo tseno di tshwanetse go tsamaisana le leano la tuediso ya tiriso ya metsi jaaka le beilwe ke Tona.
Tona a ka tlamela gape ka thuso ya ditšhelete go Mokgatlho wa Badirisi ba metsi mo malebana le go fitlhelela maikemisetso a Molao wa Bosetšhaba wa Metsi (go ya ka melawana e e dirilweng ka fa tlase ga molao)
Lefapha le dirile pholisi ya go tlamela ka thuso ya ditšhelete go banosetsi ba ba leng teng gongwe ba bantšhwa ba ditlhopha tse di neng di kgapetswe thoko mo malobeng tse e leng ditokololo tsa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi.
Tona o tshwanetse go tsaya tsia dilo tse di latelang pele a ka tlamela ka thuso ya ditšhelete:
tlhokego ya tekatekano;
tlhokego ya go direla dilo mo pepeneneng;
tlhokego ya go baakanya ditlamorago tsa tlhaolele ya mo malobeng ya lotso le bong maikemisetso a thuso ya ditšhelete seemo sa ditšhelete sa moamogedi, le tlhokego ya go sireletsa ditlamelo tsa metsi
Boikarabelo jwa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi
Molaotheo wa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tshwanela ke go dira tlamelo ya go thapiwa ga Komiti ya Tsamaiso mmogo le Modulasetilo le Motlatsamodulasetilo
Komiti ya Tsamaiso e arabela ka tlhamalao go ditokololo tsa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi. Mokgatlho wa Badirisi ba metsi ona ka kakaretso o ikarabela kwa go Tona. Fa Tona a rolela tlhokomelo ya tiro ya Mokgatlho wa Badirisi ba metsi kwa Setheong sa Tsamaiso ya Bodutiso, Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tla ikarabela kwa Setheong sa Tsamaiso ya Bodutiso.
Ditiro le maikarabelo a Mokgatlho wa Badirisi ba metsi ke eng?
Ditiro tsa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi di ikaegile ka molaotheo wa ona o o amogetsweng.
Molaotheo wa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o ka dira tlamelo ya ditiro tse di latelang tse di tshwanetseng go dirwa ke Mokgatlho wa Badirisi ba metsi:
Go thibela tshenyego ya metsi go tswa mo metswedi epe fela.
Go sireletsa ditlamelo tsa metsi.
Go thibela tiriso e e seng ka fa molaong ya metsi.
Go tlosa gongwe go rulaganya go tlosa sekgoreletsi sepe fela se se beilweng e seng ka fa molaong mo moeding wa metsi.
Go tlhokomela ka kakaretso ditlamelo tsa metsi
Go laola kelelo ya moedi wa metsi ka go:
fokotsa tkgonagalo ya tshenyego ya lefatshe fa go ka nna le morwalela; le go fetolela moedi kwa sebopegong sa ona sa pele fa o fetotswe ke mabaka a tlholego.
Go batlisisa le go rekota selekano sa metsi mo maemong a a farologaneng a kelelo ya moedi;
nako e mo go yona; le mafelo a e leng gore metsi a ka dirisiwa ke mongwe yo o nang le tshiamelo ya go dirisa metsi go tswa mo ditlamelong tsa metsi
Go aga, reka kgotsa gongwe fitlhelela, laola, diragatsa le go tlhokomela ditiro tsa metsi tse di tsewang di le botlhokwa go;
go goga metsi go tswa mo lefatsheng; le go tlamela ka metsi go nosetsa gongwe ditiro dingwe
Go tlhokomela le go laola phasalatso le tiriso ya metsi go tswa mo ditlamelong tsa metsi go ya ka ditshiamelo tse tse di maleba tsa tiriso ya metsi, ka go aga le go tlamela didiriswa tsa:
go lekanyetsa le go arola; gongwe go laola phaposo ya keleo ya metsi
Dithata le ditiro tsa tlaleletso
Mekgatlho ya Badirisi ba metsi e ka rolelwa dithata tsa tlaleletso le ditiro ke Setheo sa Tsamaiso ya Bodutiso kgotsa Tona.
Tona ya Merero ya Metsi le Setheo sa Tsamaiso
Dithata gongwe tiro Dithata gongwe tiro
Setheo sa Tsamaiso
Tse di roletsweng Tse di roletsweng
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tshwanetse go duelelwa ditshenyegelo tse di tlholegileng ka ntlha ya go rolelwa dithata tsa tlaleletso le tiro
Mosola wa go tlhama Mokgatlho wa Badirisi ba metsi ke ofe go badirisi?
Mosola wa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi mo badirisng o tla ikaega ka maikemisetso ao Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o a tlhametsweng.
Mo mabakeng a dikema tsa nosetso tsa balemi ba kgwebo gongwe ba bosetlabošweng, go tlhama Mokgatlho wa Badirisi ba metsi go kgontsha go dirisanammogo mo ikonoming mme ditokololo di arolelane ditshiamelo. Go dira tirelo e nnye ya motho ka nosi go le gantsi ga gona lotseno.
Mo mabakeng a Mekgatlho ya Badirisi ba metsi tlhometsweng go laola tiriso ya boitapoloso, mosola ke gore bothati bo le bongwe fela bo rwala maikarabelo a go dirisiwa ga tlamelo e e rileng ya metsi mo mabakeng a boitapoloso. Seno se kgontsha Mokgatlho wa Badirisi ba metsi nna le kgokaganyo e e tlhokegang le go lekalekanya dikgatlhego tsa badirisi ba ba farologaneng e le gone go tila kgotlhang. Fa setlhopa se batla go tlhama Mokgatlho wa Tiriso ya Metsi malebana le tiriso e e rileng ya metsi, ba tshwanetse gore pele ba sedisise gore a Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o tla nna le mosola o montsi mo ditokololong tsa ona. Go nna tokololo ya Mokgatlho wa Badirisi ba Metsi ke boithaopo, ka jalo fa Mokgatlho wa Badirisi ba Metsi o sa tlamele ka mesola e e tlhokegang, o ka se kgone go tshola ditokololo tsa ona (go lemogwa gore go na le mabaka a a beilweng).
Tsamaiso le tiro ya Mokgatlho wa Badirisi ba metsi
SEKAI SA MOLAOTHEO WA MOKGATLHO WA BADIRISI BA METSI
BOTSAMAISI LE THULAGANYO YA DITHEO TSA TSAMAISO YA METSI
MOLAO WA BOSETŠHABA WA METSI (Wa bo36 wa 1998)
DITHATA TSA TONA MALEBANA LE MEKGATLHO YA BADIRISI BA METSI
Tona, morago ga go batla maikutlo a mokgatlho wa badirisi ba metsi, a ka laela gore motho a amogelwe jaaka tokololo ya mokgatlho mo maemong a a sa gobeleleng mme a na le tekatekano.
Mo mabakeng mangwe Tona a ka
Tsereganya mo tirong ya Mokgatlho wa Badirisi ba metsi. Tona o dira seno ka go laela Mokgatlho wa Badirisi ba metsi go tsaya kgato gongwe dikgato. Fa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o sa ikobele taelo, ditshiamelo tsa matlole tse Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o neng o na le tsona, di ka beelwa thoko gofitlhelela o ikobela taelo.
Tona a ka kgaotsa botokololo jwa tokololo ya komiti ya botsamaisi ka go rebola kitsiso go Mokgatlho wa Badirisi ba metsi le tokololo e e amegang. Ma mabakeng a jalo, Tona e ka rulaganya gore phatlhatiro e e mo komiting ya botsamaisi e tladiwe.
Fa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o sa ikobele taelo, Tona a ka o tseela ditiro go fitlhelela mokgatlho o diragatsa taelo.Tona a ka busetsa ditshenyegelo tsotlhe tse di bakilweng ke go tsaya ditiro nakwana go tswa mo Mokgatlhong wa Badirisi ba metsi sebaka se se rileng.
Phatlhalatso ya Mokgatlho wa Badirisi ba metsi
Molao wa Bosetšhaba wa Metsi o kaya gore Tona aka phatlhalatsa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi mo mabakeng a a rileng:
Mo mabakeng a a nang le tlamelo mo molaotheong wa mokgatlho;
Fa e le gore go ya ka tumelano le setheo se sengwe sa tsamaiso ya metsi, ditiro tsa mokgatlho, di a ka kopanngwa, gongwe di tsewa ke setheo seo sa tsamaiso ya metsi;
Fa go le mo dikgatlhegong tsa mokgatlho gongwe ditokololo tsa ona;
Fa patlisiso ya merero gongwe seemo sa ditšhelete e supa gore go matshwanedi gore o phatlhaladiwe;
Fa Tona a tsere dithata kgotsa marapo a mokgatlho ka ntlha ya dikgogakgogano magareng ga komiti ya botsamaisi kgotsa ditokololo tsa yona; gongwe
Fa mokgatlho o sa tlhole o le matlhagatlhaga gongwe go dira ka nonofo
Tona a ka phatlhalatsa Mokgatlho wa Badirisi ba metsi fela morago ga:
go phasalatsa tshedimosetso ka go phatlhaladiwa go go tshitshintsweng go ngoka ditshwaelo malebana le go phatlhaladiwa go go tshitshintsweng; le morago ga go tsaya tsia ditshwaelo tsotlhe tse di amogetsweng
Pharologano ke eng magareng ga Ditheo tsa Tsamaiso ya Bodutiso le Mekgatlho ya Badirisi ba metsi?
Setheo sa Tsamaiso ya Bodutiso Mokgatlho wa Badirisi ba Metsi
Maikarabelo a Ditheo tsa Tsamaiso ya Bodutiso ke tsamaiso ya ditlamelo tsa metsi mo lefelong lotlhe la tsamaiso ya metsi.
Setheo sa Tsamaiso ya Bodutiso (lefelo la tsamaiso ya metsi) (Picture)
Setheo sa Tsamaiso ya Bodutiso se na le Boto ya Bobusisi e e emetseng ba nna le seabe go tswa mo mafelong otlhe a tsamaiso ya metsi
Setheo sa Tsamaiso ya Bodutiso se tla rulaganya Leano la Tsamaiso ya Bodutiso- go samagana le merero ya ditlamelo tsa metsi mo lefelong lotlhe la tsamaiso ya metsi.
Leano la Tsamaiso ya Bodutiso la Setheo sa Tsamaiso ya Bodutiso le tla kaela Tona gore a ke go tlhamiwe Mekgatlho ya Badirisi ba metsi e e rileng, le gore e letlwe go dira ditiro dife mo mafelong a tsamaiso ya metsi.
Ka gale Mekgatlho ya Badirisi ba metsi e nna le dikgatlhegelo tsa selegae insert picture
Lefelo la Selegae
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi
Mokgatlho wa Badirisi ba metsi o emela dikgatlhegelo tse di nnye fela, go le gantsi ke lephata la badirisi ba metsi mo lefelong le le lennye fela.
Mekgatlho mengwe ya Badirisi ba metsi e ka nna le kemedi mo Botong ya Bobusisi ya Setheo sa Tsamaiso ya Bodutiso le mo Dikomiting tsa Tsamaiso ya Bodutelo.
Mekgatlho ya Badirisi ba metsi e tlamela ka popegotheo ya selegae e go ka tsenngwang tirisong Leano la Tsamaiso ya Bodutiso ka yona kwa maemong a selegae.
TSHOBOKANYO YA DITHEO TSA TSAMAISO YA METSI
<fn>tsn_Article_National Language Services_MMANYUALE WA TIRISO YA DITLAMELO.txt</fn>
MMANYUALE WA TIRISO YA DITLAMELO GO YA KA MOLAO WA TSWELETSO YA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO, WA 2002 [MOLAO WA BO54 WA 2002]
DITENG
Ditlhaloso
Matseno
Maikemisetso
Maitlhomo
Popegotheo ya Bothati jwa Borutegi jwa Meepo (MQA)
Ditiro tsa MQA
Ponelopele
Maikaelelo-magolo
Taolelo ya Molao
Popegotheo ya dikomiti tsa MQA
Ditirelo tse di leng teng tsa setšhaba
Tsela ya go fitlhelela ditirelo tseno
Dithulaganyo tsa ditlamelo tse di tshwanetseng go akarediwa mo go tlhamiweng ga pholisi
Dikarolo tsa direkoto
Tlogelo ya direkoto
Direkoto tse di leng teng ka gangwe fela
Direkoto tse di leng teng go ya ka ditlamelo tsa Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso
Dituelo
Mabaka a go gana ka direkoto
Dithulaganyo tsa Boikuelo
Dinako tse di beetsweng Boikuelo
Thulaganyo ya go samagana le Boikuelo
Puo
Go nna teng
Metswedi
Ditlhaloso
Dikarolo le dipeelomabaka
Tlhaloso
Motlhankedi wa Tshedimosetso
Mo ntlheng ya Bothati jwa Borutegi jwa Meepo jo bo bidiwang fano "MQA" ke Mokhuduthamagamogolo.
Motlhankedi wa Tshedimosetso a ka rolela dithata gongwe tiro e e rebolwang gongwe e laolelwang Motlhankedi wa Tshedimosetso ke Molao ono go Motlatsa Motlhankedi wa tshedimosetso wa lefapha leno.
Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso
Mokhuduthamagamogolo o tshwanetse go tlhoma mongwe go nna Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso go dira gore bothati jwa MQA bo kgone go fitlhelega ka moo go ka kgonagalang ka gona mo bathong ba ba kopang direkoto tsa yona. Motlhankedi wa Tshedimosetso o na le taolo ya motlatsa motlhankedi wa tshedimosetso wa bothati jwa MQA.
Mokopi wa sebele
Mokopi yo o batlang go fitlhelela rekoto e e nang le tshedimosetso ya sebele ka ga gagwe.
Tshedimosetso ya sebele' e kaya tshedimosetso ka ga motho yo o ka supiwang, go akarediwa, fela go sa felelwe ka:
tshedimosetso e e amanang le morafe, bong, boimana, seemo sa lenyalo, bosetšhaba, lotso gongwe tshimologo ya loago, bogolo, boitekanelo jwa mmele gongwe tlhaloganyo, pholo, bogole, tumelo, setso, puo le botsalo jwa motho;
tshedimosetso e e amanang le thuto gongwe lemorago la motho la kalafi, bosenyi gongwe tiro, gongwe tshedimosetso e e amanang le ditiro tsa ditšhelete tse motho a kileng a amega mo go tsona;
paloitshupo efe fela, letshwao gongwe dintlha dingwe tse di reboletsweng motho yoo;
aterese, dikgatiso tsa menwana gongwe mofuta wa madi a motho yoo;
maikutlo a sebele, megopolo gongwe boitlhophelo jwa motho, ntle le moo tseno di amang motho mongwe gongwe di le malebana le tshitsinyo ya thuso, sekgele gongwe kabelo e e tshwanetseng go newa motho yo mongwe;
dikwalo tse di rometsweng ke motho tse e leng gore ke tsa sephiri e ka nna ka tsela e e tlhamaletseng gongwe e se ka tlhamalalo, gongwe dikwalo tse dingwe tse di ka senolang diteng tsa dikwalo tsa tshimologo;
maikutlo gongwe megopolo ya mothgo you mongwe malebana le motho yo o amegang;
maikutlo gongwe megopolo ya motho yo mongwe malebana le tshitsinyo ya thuso, sekgele gongwe kabelo e e tshwanetseng go newa motho, fela go sa akarediwe leina la motho yo mongwe moo le tlhagelelang gona le maikutlo le megopolo ya motho yo mongwe; le leina la motho moo le tlhagelelang gona le tshedimosetso ya sebele e e amanang motho, gongwe moo tshenolo ya leina ka boyona e ka senolang tshedimosetso ka ga motho, fela go sa akarediwe tshedimosetso ka ga motho yo o nang le dingwaga di le 20 a tlhokafetse.
Mokopi
Motho mongwe le mongwe yo o dirang kopo ya go fitlhelela rekoto ya bothati jwa MQA.
Motho wa Boraro
Malebana le kopo ya go fitlhelela rekoto, motho wa boraro o kaya:
motho ope fela go akarediwa, mme go sa felelwe fela ka, puso ya naga e sele, mokgatlho wa boditšhabatšhaba o e seng mokopi yo o amegang, mme, go tsweletsa dikarolo tsa 34 tsa Molao, go kaiwa ga 'motho' mo ditemaneng tsa a le b go tshwanetse go tlhaloganngwa go kaiwa 'motho wa tlholego'.
Bothati jo bo Maleba
Malebana le bothati jwa MQA, Bothati jo bo Maleba bo kaya Tona e e rweleng maikarabelo a bothati jwa MQA, e leng Tona ya Badiri.
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho
E kaya Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa e e kaiwang mo karolong ya 181 (b) ya Molaotheo.
Rekoto
Malebana le bothati jwa MQA, rekoto e kaya tshedimosetso epe fela e e rekotilweng go sa tshwenye gore e mo sebopegong sefe e e tshotsweng gongwe e le mo taolong ya setheo seo sa setšhaba mme gape go sa tshwenye gore a e tlhamilwe ke setheo seo sa setšhaba kgotsa nnyaa.
Malatsi
Fa go tlhophiwa malatsi a a rileng gore go bo go dirilwe sengwe, gongwe a tlhophelwa mabaka mangwe fela, malatsi ao a tla balelwa go akaretsa letsatsi la ntlha le la bofelo, kwa ntle ga fa letsatsi la bofelo le wela mo Sontageng gongwe mo letsatsing lengwe fela la boikhutso la setšhaba, mme mo mabakeng ao nako e tla balelwa go akaretsa letsatsi la ntlha mme le sa akaretse Sontaga gongwe letsatsi la boikhutso la setšhaba"
Molao wa Thanolo, Molao wa bo33 wa 1957. Karolo ya 4 "Go balelwa ga palo ya malatsi "
Malatsi a tiro
A kaya malatsi ape fela kwa ntle ga BoLamatlhatso, Disontaga gongwe Malatsi a boikhutso a setšhaba, jaaka a tlhalosiwa mo karolong 1 ya Molao wa Malatsi a Boikhutso a Setšhaba, wa 1994 (Molao wa bo36 wa 1994).
Matseno
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso (PAIA), Molao wa bo2 wa 2000 (o fano o bidiwang Molao) o simolotse go dira ka 9 Mopitlwe 2001, mme o tlhalosa botlhokwa jwa phitlhelelo ya tshedimosetso mo setšhabeng se se nang le temokerasi, mme se dira dilo mo pepeneneg. Molao o naya karolo ya bo32 ya Molaotlhomo wa Ditshwanelo mo Molaotheong sebopego sa Semolao mme o tshwanetse go tlhaloganngwa e le molao o o diragatsang tshwanelo ya molaotheo.
Tshwanelo eno e tlhalosa gore mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya phitlhelelo ya:
a tshedimosetso epe fela e e tshotsweng ke mmuso; le b tshedimosetso epe fela e e tshotsweng ke motho yo mongwe mme e tlhokega go diragatsa ditshwanelo dipe fela.
Molao wa bosetšhaba o tshwanetse go diragadiwa gore tshwanelo eno e diragadiwe, mme o ka dira tlamelo ya gore go nne le dikgato tse di amogelesegang go fokoletsa mmuso mokgweleo wa tsamaiso le ditšhelete.
Maikemisetso
Ka jalo, Maikemisetso a Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso ke:
Go diragatsa tshwanelo ya molaotheo ya phitlhelelo ya tshedimosetso epe fela jaaka go tlhalositswe fa godimo;
Go tlhoma dipeelomabaka tse di amogelesegang mo tshwanelong ya phitlhelelo ya tshedimosetso ka maikemisetso a go sireletsa tshedimosetso ya poraefete ya batho, tshedimosetso ya sephiri ya kgwebo gammogo le go netefatsa tsamaiso e e bokgoni le e e siameng;
Go lekalekanya tshwanelo ya go fitlhelela tshedimosetso le ditshwanelo tse dingwe tse di mo molaotheong;
Go tsweletsa setso sa ditshwanelo tsa botho le tshiamiso ya loago;
Go tlhoma ditsamaiso le ditsela tsa go kgontsha batho go fitlhelela direkoto ka tsela e e bonako, e e tlhotlhwatlase le e e seng matsapa ka moo go ka kgonagalang ka gona;
Go tsweletsa go senneng bofitlha, maikarabelo le tsamaiso e e bokgoni;
Go maatlafatsa le go ruta batho botlhe go tlhaloganya ditshwanelo tsa bona go ya ka Molao, go tlhaloganya ditiro le ka moo ditheo tsa setšhaba di dirang ka gona le go sekaseka sentle le go nna le seabe mo ditshwetsong tsa ditheo tsa setšhaba tse di amang ditshwanelo tsa bona.
Maitlhomo
Maitlhomo a mmanyuale ono ke go sedimosetsa motho gore o ka fitlhelela jang direkoto tse di tshotsweng ke Lefapha la Bosetšhaba la Matlo, e le go diragatsa Karolo 14 ya Molao.
Popegotheo ya bothati jwa MQA
Popegotheo ya bothati jwa MQA bo akaretsa Kantoro ya Mokhuduthamaga Mogolo e e tshegediwang ke dikarolo tse di latelang:
Motlhankedimogolo wa Ditiro:
Maano a Bokgoni
Netefaletso ya Boleng
Boithutelatirong
Tlhagiso ya Dikano
Diporojeke tsa Togamaano
Motlhankedimogolo wa Ditšhelete:
Tsamaiso ya Ditšhelete
Theko ya dithoto le ditirelo
Tsamaiso ya Matshosetsi le Bogodu
Dithulaganyo tsa Tsamaiso ya Tshedimosetso
Motsamaisi wa Ditirelo tsa Setheo:
Badiri
Tlhaeletsano
Tsamaisio ya kantoro le ditlamelo
Tsamaiso ya setheo
Katiso ya banni-le-seabe
Go ka rebolwa popegotheo e e feletseng ya setheo fa e kopiwa.
Ditiro tsa bothati jwa MQA
Bothati jwa Borutegi jwa Meepo MQA ke setheo sa semolao se se nang le baemedi go tswa kwa Mmusong Lefapha la Diminerale le Maatla, Bathapi Mokgatlho wa Meepo le Bodiri Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Badirameepong NUM le Mokgatlho o o Kopaneng wa Aforika Borwa UASA.
Bothati jwa MQA Ke Setheo sa Setšhaba go ya ka Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya Meepo, wa 1996 mme bo tshwanetse go obamela ditlamelo tsa Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba, wa 1999;
Gape bothati jwa MQA bo kwadisitswe jaaka Bothati jwa Thuto le Katiso jwa Lephata (SETA) go ya ka Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni, wa 1998;
Bothati jwa MQA bo kwadisitswe jaaka Monetefatsi wa Boleng wa Thuto le Katiso (ETQA) go ya ka Molao wa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa, wa 1995.
Ditiro tsa bothati jwa MQA di a latela:
Go tlhama le go tsenya tirisong leano la bokgoni la lephata (go ya ka letlhomeso la leano la bosetšhaba la tlhabololo ya bokgoni);
Go tlhamela Lephata seemo sa borutegi le katiso gore se kwadisiwe le Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi;
Bo dira jaaka Bothati jo bo Tlhamang Seemo mo Lephateng la Meepo le Diminerale;
Bo tlhama, kwadisa tsamaisa le go tsweletsa mananeo a boithutelatirong le bokgoni;
Go duela dikabelo tsa tlhabololo ya bokgoni go tswa mo ditefisong tsa bokgoni mo lephateng la jona;
Go tlhokomela boleng jwa seemo, borutegi le boithutelatirong;
Go begela Mokaedi Kakaretso wa Lefapha la Badiri ka lotseno le ditshenyegelo tsa lona gammogo le go tsenngwa tirisong ga leano la bokgoni la lephata la jona;
Go thapa badiri ba ba tlhokegang go tsweletsa tiro ya jona, le;
Go dira tiro epe fela e e rebolwang ke Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni le Molao wa Tefiso ya Tlhabololo ya Bokgoni gongwe tse di ikamanyang le maikemisetso ao.
Bothati jwa MQA bo na le dithata tse di tlhokegang go bo kgontsha go diragatsa ditiro tsa jona jaaka di tlhagisitswe fa godimo gammogo le dithata dipe gape tse dingwe tse bo di roletsweng ka ntlha ya Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni.
Ponelopele
Ponelopele ya bothati jwa MQA ke go nna le kitso le bokgoni jo bo lekaneng mme bo le maleba gore bo kgone go tshegetsa tlhagiso, boitekanelo le pabalesego ya mo tirong gammogo le diphetogo mo Lephateng la Meepo le Diminerale.
Maikaelelo-magolo
Go gokaganya le go tsweletsa tlhabololo ya badiri mo lephateng, bothati jwa MQA bo ikana go:
Rulaganya le go gokaganya go tsenngwa tirisong ga Leano la Bokgoni la Lephata;
Go dira seemo sa yuniti le borutegi;
Go tlhama, Tsamaisa le go tsweletsa Boithutelatirong, Mananeo a Bokgoni le Borutwatiro;
Go tlhokomela boleng jwa tlamelo ya katiso;
Go duela dikabelo tsa bokgoni go tswa mo ditefisong tsa bokgoni;
Taolelo ya Molao
Taolelo ya bothati jwa MQA e tswa mo molaong o o latelang:
Molao wa Boitekanelo le pabalesego ya Meepo, (Molao wa bo29 wa 1996)
Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni , (Molao wa bo97 wa 1998)
Molao wa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa, (Molao wa bo58 wa 1995)
Popegotheo ya Komiti
Ditirelo tse di leng teng tsa setšhaba go ya ka karolo 14 (F)
Tiro ya ntlha ya bothati jwa MQA ke go gokaganya Tlhabololo ya Bokgoni mo Lephateng la Meepo le Diminerale go ya ka Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni, wa 1998.
Tsela ya go fitlhelela ditirelo tseno
Setšhaba se ka fitlhelela ditirelo ka kantoro ya Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso. Dintlha di tlhagisitswe fa tlase:
Leina
Nomoro ya Mogala
Fekese:
Aterese ya Poso:
Aterese ya Mmila:
Diura tsa Tiro:
Setsha sa Inthanete:
Dikopo tsotlhe tsa direkoto di tshwanetse go romelwa go Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso go dirisiwa foromo e e rebotsweng. Fa foromo e e rebotsweng e sena go tladiwa, e ka romelwa ka poso, fekese gongwe poso ya E go Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka go dirisa dintlha tsa kgolagano tse di tlhalositsweng fa godimo.
Foromo e e rebotsweng e mametleletswe fano jaaka Mametlelelo A.
Fa a sena go amogela kopo ya tshedimosetso, Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go swetsa mo sebakeng sa malatsi a le 30 gore a o dumelela kopo ya rekoto kgotsa nnyaa. Mokopi o tshwanetse go itsisiwe ka tshwetso jaaka go kailwe mo karolong ya 53 (e).
Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso yo kopo ya phitlhelelo ya direkoto e dirilweng kwa go ena, a ka atolosa paka ya malatsi a le 30 e e kaiwang mo karolong ya 25 gangwe fela, sebaka sa malatsi a le 30 fa e le gore kopo ke ya palo e e kwa godimo ya direkoto le/kgotsa go tlhokega puisano magareng ga dikarolo tse di farologaneng go fitlhelela direkoto. Mokopi o tshwanetse go itsisiwe ka mabaka a katoloso.
Fa kopo e ka dumelelwa, Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse gore pele ga a ka diragatsa kopo, a itsise mokopi madi a a tshwanetseng go duelwa go ya ka polelwana 10.4 ya mmanyuale ono.
Fa Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso a ka amogela kopo e e tshwanetseng go diragadiwa ke setheo se sengwe sa setšhaba, Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla fetisetsa kopo kwa setheong se se maleba sa setšhaba mo sebakeng sa malatsi a le 14, mme a itsise mokopi seo.
Dithulaganyo tsa ditlamelo tse di tshwanetseng go akarediwa fa go tlhamiwa pholisi
Go tlhamiwa ga ditokomane tsa pholisi le Leano la Bokgoni la Lephata go diragala mo thulaganyong e e rulagantsweng mme e ikaegile ka dipatlisiso. Mo ntlheng eno, ntlhatheo ya patlomaikutlo e patelesega ka botokololo jwa maphatamararo jwa Boto jo e leng kemedi go tswa kwa Lefapheng la Diminerale le Maatla, e e emetseng Mmuso, Mokgatlho wa Meepo (Chamber of Mines), e e emetseng kgwebo e e rulaganeng le Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Badiramoepong (NUM) le Mokgatlho o o Kopaneng wa Aforika Borwa (UASA) e e emetseng Badiri ba ba rulaganeng.
Thulaganyo ya patlomaikutlo e tshegediwa ke dipopegotheo tsa tsamaiso tse di nang le tshegetso mme di dira sentle di tshwana le Boto, Komitikhuduthamaga le Dikomiti tse dingwe tse di farologaneng.
Dikarolo tsa direkoto
Phitlhelelo ya direkoto tse di mo lenaneng leno ke ya tse di tshwanetseng go kopiwa go ya ka Molao. Direkoto tseno di ka kopiwa go tswa go Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso go ya ka thulaganyo ya go dira kopo. Dikarolo tsa direkoto di rulagantswe go ya ka direkoto tse di ka nnang gona ka gangwe fela le direkoto tse di ka nnang gona fa di kopiwa go ya ka thulaganyo ya go dira kopo go ya ka Molao.
Tlogelo ya direkoto
Ditlamelo tsa karolo ya 5 ya Molao e tlhalosa sentle gore Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o dira ka tlogelo ya tlamelo epe fela ya molao mongwe o o thibelang gore o lekanyetsa tshenolo mme e le gore ga o tsamaelane le maikemisetso gongwe tlamelo e e riling ya Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso. Karolo ya 55.
Direkoto tse di leng teng ka gangwe fela
Direkoto tse di mo lenaneng leno di ka bonwa ka gangwe fela kwa ntle ga gore motho a dire kopo ya go di fitlhelela go ya ka Molao. Go ka ikgolaganngwa le Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso go fitlhelela direkoto tseno tse di ka nnang gona go sekasekwa, rekwa gongwe go dirwa dikhopi go sena go duelwa madi a a tlhalositsweng mo polelwaneng ya 10.4 fa tlase.
Tshedimosetso e e rileng e ka fitlhelelwa ntle le tuelo mo mabakeng mangwe ka go etela setsha sa inthanete sa bothati jwa MQA kwa: http://www.mqa.org.za.
Direkoto tse di ka fitlhelelwang ka gangwe fela go tswa kwa bothating jwa MQA:
Setlhogo
Setlhogwana
Maano a Bokgoni
Leano la Bokgoni la Lephata
Dipegelo tsa Kwatara go Lefapha la Badiri
Tumelano ya Tirelo e e dirilweng le Lefapha la Badiri
Dintlha tse di amogetsweng tsa Maano a Bokgoni a mo Tirong le Dipegelo tsa Katiso tsa Ngwaga le ngwaga
Monetefatsi wa Boleng wa Thuto le Katiso
Lenane la Batlamedi ba ba Tlhomamisitsweng ba Katiso, Tlhatlhobo le Tekanyetso
Boithutelatirong
Lenane la mananeo a boithutelatirong, mananeo a bokgoni le borutwatiro
Dintlha tsa dibuka tsa baithuti tse di kwadilweng
Go tlhamiwa ga seemo
Dintlha tsa Seemo sa Yuniti le Borutegi tse di tlhamilweng le go newa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa
Lenane la Seemo sa Yuniti le Borutegi
Diporojeke tsa Togamaano
Lenane la Diporojeke tsa Togamaano
Lenane la Dibasari
Botsamaisi
Lenane la Ditokololo tsa Boto le Komiti
Dipegelo tsa Tlhatlhobo ya Boto le Dikomiti
Tsamaiso
Lenane la Diphatlhatiro
Popego ya setheo
Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga
Ditšhelete
Dintlha tsa Letseno le ditshenyegelo
Tuelo ya dikabelo tse di laoletsweng
Go thapiwa ga Dithendara
Dikonteraka tsa Tirelo
Direkoto tse di leng teng go ya ka ditlamelo tsa Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso
Phitlhelelo ya direkoto tse di mo lenaneng le le fa tlase ke ya tse di ka kopiwang go ya ka Molao. Direkoto tseno di ka kopiwa go tswa go Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso go ya ka tsamaiso ya go dira dikopo.
Setlhogo
Setlhogwana
Maano a Bokgoni
Dikabelo tsa taolelo malebana le Maano a Bokgoni a mo Tirong, Dipegelo tsa Katiso tsa ngwaga le ngwaga le tshedimosetso ya ditšhelete e e malebana le Thuto le Katiso ya Bagolo (Abet)
Monetefatsi wa Boleng wa Thuto le Katiso
Kabelo ya boithutelatirong, Lenaneokhuduthamaga la Paakanyo, le Lenaneo la Tlhabololo la Dialogane mmogo le tshedimosetso e e ka ga go rulaganngwa ga Dibuka tsa Boithutelatirong, dintlha tsa Moithuti
Boithutelatirong
Dimemorantamo tsa Ditumelano le DiSETA le mafapha a Tirelo ya Setšhaba
Go tlhamiwa ga seemo
Dintlha tsa ditokololo tsa Ditlhopha tsa Metswedi ya Setegeniki le tuelo ya dikabelo tse di amanang le tseo
Diporojeke tsa Togamaano
Tekatekano ya thapo kwa diyunibesithi, go tlhamiwa ga diporojeke tse dintšhwa, dibasari, dintlha tsa baithuti
Botsamaisi
Metsotso ya dikopano tsa Boto le Dikomiti tsa ka Gale, Memorantamo wa Ditumelano le Lefapha la Diminerale le Maatla
Tsamaiso
Tekanyetsokabo, Madi a a seatleng, Dipegelo tsa Ditshenyegelo
Ditšhelete
Leano la Kgwebo
Dituelo
Go ya ka Molao, go na le mefuta e le mebedi ya dituelo tse di duelwang, e leng:
Tuelo ya kopo, e leng tuelo e e tsepameng e e duelwang gangwe fela. Tuelo e e beilweng ke R35,00. Tuelo eno e tshwanetse go duelwa pele ga go ka tswelelwa pele ka kopo mme Mothusa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go itsise mokopi ka lekwalo gore go duelwa tuelo eno, kwa ntle ga fa e le mokopi wa sebele.
Dituelo tsa phitlhelelo di akaretsa go ntsifatsa, go batla, go baakanya le ditshenyegelo tsa poso fa go le maleba. Fa nako ya go baakanya e fetsa diura tsa thataro, mokopi, kwa ntle le fa e le mokopi wa sebele, o tshwanetse go duela dipositi ya nngwe tharong ya tuelo e e tshwanetseng go duelwa. Fa kopo e ka ganelwa ke Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso, go tshwanetse ga busediwa mokopi tuelo ya phitlhelelo.
Dituelo tse di beilweng di sobokantswe go ya ka Karolo II ya Kitsiso ya Puso (R187) e e phasaladitsweng mo Kaseteng ya Puso ka 15 Tlhakole 2002.
Dituelo tsa kopo di duelwa ke mokopi, kwa ntle ga fa e le mokopi wa sebele go ya ka molawana wa 7 .
MOFUTA WA KOPO TUELO E E DUELWANG
Kopo ya nako eo fela R 35.00
Khopi ya Mmanyale go ya ka molawana 5C, Ka tsebe ya A4 R 0.60 tsebe
Fotokhopi nnngwe le nngwe ya tokumente ya bogolo jwa A4 R 0.40 tsebe
Ditshwantshopono tsa tsebe ya A4 gongwe karolo ya teng R 22.00
Khopi ya ditshwantshopono R 60.00
Mabaka a go gana ka direkoto
Dikopo tse di latelang tsa direkoto di tla ganwa go ya ka Molao;
Rekoto e e kopilweng ke rekoto ya Kabinete;
Rekoto e e kopilweng ke rekoto ya komiti ya Kabinete;
Rekoto e e kopilweng ke rekoto ya ditiro tsa boatlhodi tsa kgotlatshekelo;
Rekoto e e kopilweng ke rekoto ya lekgotla le le kgethegileng;
Rekoto e e kopilweng ke rekoto ya motlhankedi wa boatlhodi;
Rekoto e e kopilweng ke rekoto ya sebele ya tokololo ya Palamente gongwe Kgotlapeomolao ya Porofense;
Kopo e ka ganelwa fa mokopi a sa obamela ditlhokego tsotlhe tsa tsamaiso morago ga a sena go itsisiwe ka maikaelelo a go gana kopo ke Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso.
Molao o na le ditlamelo tsa mabaka a mo go ona go ka tshwanetseng go letlelela gongwe go ganela phitlhelelo ya rekoto. Gape Molao o dira tlamelo ya go nna teng ga direkoto mo dikgatlhegong tsa setšhaba go ya ka karolo 46.
Go tsweletsa mabaka a mmanyuale ono, go tla tlhagisiwa fela mabaka a mo go ona go tshwanetsetseng ga ganelwa phitlhelelo ya rekoto fa tlase fa. Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse gore, go lebeletswe ditlamelo dingwe, a ganele kopo ya phitlhelelo ka mabaka a a latelang:
Tshireletso e e laoletsweng ya sephiri sa motho wa boraro yo e leng motho wa tlholego, go tewa fa tshenolo ya yona e tla akaretsa tshenolo e e sa amogelesegeng ya tshedimosetso ya sebele ka ga motho wa boraro, go akarediwa motho yo o tlhokafetseng i Karolo 34 ;
Tshireletso e e laoletsweng ya direkoto dingwe tsa Tirelo ya Lekgetho ya Aforika Borwa (SARS);
Tshireletso e e laoletsweng ya tshedimosetso ya kgwebo ya motho wa boraro go tshwana le diphiri tsa kgwebisano, ditšhelete, kgwebo, saense gongwe tshedimosetso ya setegeniki kwa ntle ga diphiri tsa kgwebisano tsa motho wa boraro, e e leng gore tshenolo ya yona e ka ama dikgatlhego tsa motho yoo wa boraro tsa kgwebo gongwe ditšhelete; gongwe tshedimosetso e e tlametsweng mo sephiring ke motho wa boraro mme tshenolo ya yona e ka ama motho yoo wa boraro mo go tsa dikonteraka gongwe dipuisano tse dingwe, gongwe ya gobelela motho yoo wa boraro mo kgaisanong ya kgwebo;
Tshireletso e e laoletsweng ya tshedimosetso e e riling ya sephiri ya motho wa boraro Karolo 371a.
Tshireletso e e laoletsweng ya pabalesego ya batho, le tshireletso ya dithoto, fa go ka solofelwa gore tshenolo e ka tsenya matshelo gongwe pabalesego ya motho mo kotsing Karolo 38a;
Tshireletso e e laoletsweng ya ditokete tsa sepodisi mo dithulaganyong tsa beile, le tshireletso ya dithulaganyo tsa tsamaiso ya molao le molao, fa phitlhelelo ya rekoto eo e ileditswe go ya ka karolo ya 60 14 ya Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi, wa 1977 Molao wa bo51 wa 1977 Karolo 391a;
Tshireletso e e laoletsweng ya direkoto tse di nang le tshiamelo ya go se tlhagisiwe mo ditsamaisong tsa semolao, fa rekoto e na le tshiamelo ya go se tlhagisiwe mo ditsamaisong tsa semolao kwa ntle ga fa motho yo o nang le tshiamelo a beetse thoko tshiamelo [Karolo 40];
Tshireletso e e laoletsweng ya tshedimosetso ya patlisiso ya motho wa boraro, le tshireletso ya tshedimosetso ya patlisiso ya setheo sa setšhaba, fa rekoto e na le tshedimosetso ka ga patlisiso e e dirwang gongwe e e tshwanetseng go dirwa ke, gongwe mo boemong jwa motho wa boraro, mme tshenolo ya yona e ka senola motho wa boraro;
Dithulaganyo tsa boikuelo
Dikgato tse di gona kgatlhanong le ditshwetso tsa Motlhankedi wa Tshedimosetso gongwe Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso mo kopong ya phitlhelelo ke Boikuelo jwa ka fa Gare go ya ka karolo ya 74 - 77 gongwe kopo ya kwa kgotlatshekelo go ya ka Karolo ya 78 - 82. Kopo ya kwa kgotlatshekelo e ka tsenngwa fela fa go sena go diragadiwa thulaganyo ya boikuelo jwa ka fa gare.
Boikuelo jwa ka fa gare' bo kaya Boikuelo jwa ka fa Gare go 'Bothati jo bo Maleba' go ya ka karolo ya 74 ya Molao. Mo ntlheng ya bothati jwa MQA, Tona ya Badiri. Mokopi, mokopi wa sebele gongwe motho wa boraro a ka tsenya Boikuelo jwa ka fa Gare fa a sa kgotsofalela tshwetso e e tserweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso gongwe Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso malebana le kopo ya phitlhelelo.
Mokopi, go tewa, mokopi wa sebele, mokopi, mokopi mo boemong jwa mongwe, aka tsenya Boikuelo jwa ka fa Gare, gongwe kopo kwa kgotlatshekelo malebana le tshwetso ya Motlhankedi wa Tshedimosetso gongwe Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso, malebana le:
Katoloso ya paka ya go samagana le kopo [Karolo 263c]; gongwe
Go gana go rebola phitlhelelo Karolo 253c; gongwe
Tuelo ya dituelo, go tewa, tuelo ya kopo [Karolo 22]; tuelo ya phitlhelelo; dipositi ya tuelo ya phitlhelelo [Karolo 22]; kgotsa
Mofuta wa phitlhelelo e e letleletsweng Karolo 25 2c.
Dinako tse di beetsweng Boikuelo
Gore go tsennngwe Boikuelo jwa ka fa Gare, mokopi, mokopi wa sebele gongwe motho wa boraro o tshwanetse go tlatsa foromo e e beilweng go tsenya boikuelo mo sebakeng sa malatsi a le 60 mokopi a sena go itsisiwe ka tshwetso.
Batho ba boraro, ba tshwanetse go tsenya boikuelo mo foromong e e beilweng mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga motho wa boraro a sena go itsisiwe ka tshwetso.
Boikuelo jwa ka fa gare jo bo tsenngwang thari bo ka nna jwa lebelelwa fa fela e le gore go na le lebaka le le utlwalang la go dira jalo thari. Kitsiso ya tshwetso go ya ka karolo 75 (a) (b) e tla tlamelwa ke Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso.
Foromo e e tladitsweng ya Boikuelo e tshwanetse go saeniwa le go romelwa go Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetyso ka poso, fekese kgotsa poso ya E.
Foromo ya Boikuelo e mametleletswe fano jaaka Mametlelelo B.
Thulaganyo ya go samagana le Boikuelo
Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse go isa Boikuelo jwa ka fa Gare kwa Bothating jo bo Maleba mo sebakeng sa malatsi a le 10 a tiro. Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsise maphata a boraro a a amegang ka bonako jo bo ka kgonagalang, fela e seng sebaka sa go feta malatsi a le 30, ka poso, fekese gongwe poso ya E, morago ga go amogela Boikuelo jwa ka fa Gare jo bo tsentsweng ke mokopi kgatlhanong le go ganelwa ka tetla ya phitlhelelo.
Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsise mokopi yo o amegang mo sebakeng sa malatsi a le 30, ka poso, fekese gongwe poso ya E morago ga go amogela Boikuelo jwa ka fa Gare jo bo tsentsweng ke maphata a boraro kgatlhanong le go rebolwa ga phitlhelelo. Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go swetsa ka Boikuelo jwa ka fa Gare mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga go bo amogela go tswa go Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso;
Mokopi gongwe motho wa boraro, e kare mo sebakeng sa malatsi a le 21 morago ga go itsisiwe, a dira tlhagiso e e kwadilweng go Bothatikhuduthamaga jo bo maleba malebana le gore goreng kopo e tshwanetse go letlelelwa gongwe go se letlelelwe go ya ka karolo ya 76 .
Bothati jo bo Maleba, e ka nna ya re morago ga go sekaseka boikuelo, jwa swetsa go tlhomamisa tshwetso e go ikuelwang kgatlhanong nayo, gongwe go e emisetsa ka tshwetso e ntšhwa. Morago fela ga gore go nne le tshwetso malebana le Boikuelo jwa ka fa Gare, go tshwanetse ga neelwa moikuedi, mongwe le mongwe wa lephata la boraro le mokopi, kitsiso e e kwadilweng ya tshwetso.
Fa Bothatikhuduthamaga bo retelelwa ke go ntsha kitsiso ya tshwetso ya boikuelo mo sebakeng sa malatsi a le 30, go tshwanetse ga tsewa gore boikuelo jwa ka fa gare bo tsholotswe mme mokopi o tshwanetse go dira kopo kwa kgotlatshekelo go ya ka karolo ya 77 .
Puo
Go ya ka Molawana wa No R. 187 wa 15 Tlhakole 2002, karolo 4 , mmanyuale wa Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa bothati jwa MQA o ka fitlhelelwa ka dipuo tse di latelang:
Go nna teng
Go ya ka Molawana wa No R. 187 wa 15 Tlhakole 2002, karolo 4 , o tla nna fa go sena go dumelelwa ke Boto ya bothati jwa MQA ka Diphalane 2006.
Metswedi
Mmanyuale ono o kwadilwe go ya ka:
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Molao wa bo2 wa 2000.
Melawana e e malebana le Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, No R 187, 15 Tlhakole 2002.
MAMETLELELO A
KOPO YA DIREKOTO GO YA KA KAROLO 18 YA MOLAO WA TSWELETSO YA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO, 2002, MOLAO 54 WA 2002
GO: Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso
GO TSWA GO:
LEINA LA MOKOPI:...
ATERESE YA POSO/FEKESE/ATERESE YA IMEILI:...
Dintlha tsa direkoto tse di kopilweng:
E SAENILWE: MOKOPI:...
LETLHA:...
MAMETLELELO B
FOROMO YA BOIKUELO GO YA KA KAROLO 74 YA MOLAO WA TSWELETSO YA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO, 2002, MOLAO WA BO54 WA 2002
GO: Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso
GO TSWA GO:
LEINA LA MOKOPI:...
ATERESE YA POSO/FEKESE/ATERESE YA IMEILI:...
Dintlha tsa direkoto tse di kopilweng:
E SAENILWE: MOKOPI:...
LETLHA:...
Tsebe 18 ya 18
<fn>tsn_Article_National Language Services_MMELE WA MOTHO YO O GOGANG (1997).txt</fn>
MMELE WA MOTHO YO O GOGANG
Mo disekontong dingwe le dingwe tse di 8, go na le motho yo o swang, go rialo Mokgatlho wa Boitekanelo wa Lefatshe. Dipatlisiso di supa gore batho ba ba gogang mo bošweng jwa bone (jaaka go feta diperesente di le 70 ba tsuba), mme ba tsweletse go goga mo diketengpedi kgotsa go feta, ba tla tlhokafala pele ga dingwaga di le 20 go ya go di le 25 go feta bao ba iseng ba goge. Ga se fela kankere ya mafatlha le bolwetse jwa pelo tse di tlholang mathata a boitekanelo le loso. Fa tlase fa, dingwe tsa ditlamorago tsa go goga tse di sa phasaladiwang thata go tswa kwa tlhogong go ya kwa monwaneng wa leoto.
Go latlhegelwa ke moriri: Go goga go koafatsa itshereletso ya mmele, mme go dire gore mmele o tlhaselwe ke malwetse a a jaaka lupus erythematosus, e e ka bakang latlhegelwa ke moriri, dikgeleswa ka fa leganong le disonyana mo sefatlhegong, letlalo la tlhogo le mo diatleng.
Diphororo: Go na le tumelo ya gore go goga go baka kgotsa go ka gakatsa maemo a matlho. Batho ba ba gogang ba na le seelo sa diperesente di le 40 tsa diphororo, go fifala ga letha la leitlho le le thibelang lesedi, mme go ka lebisa kwa go foufaleng. Go goga go baka diphororo ka mekgwa e mebedi: ka go dira gore matlhotlho a tlhotlhone le ka go ntshetsa dikhemikhale ka mo matshwafong tse morago di tsamayang le madi go tsena ka mo matlhong. Go goga gape go golaganngwa le koafala ga letha fa o gola, bolwetse jwa matlho jo bo sa alafegeng jo bo go tlholwa ke koafalo ya karolo e e fa gare ya retina, e e itsegeng jaaka letha. Letha le botlhokwa mo go tsepamiseng pono ya matlho, mme le laola bokgoni jwa rona go ka buisa go kgweetsa koloi, go gakologelwa difatlhego le mebala, le go bona dilo sentle.
Matsutsuba a letlalo: Go goga go tsofatsa letlalo pele ga nako ka ga latlhegelwa ke diporoteine tse di dirang gore le ngaologe, go fetsa vitamini A le go kgoreletsa kelelo ya madi. Letlalo la motho yo o gogang le omeletse, le magwata ka methalo e e mafaratlhatlha, segolo go dikologa ditokololo le matlho.
Go latlhegelwa ke kutlo: Ka ntlha ya gore go goga go baka polaka legogo mo maboteng a methapo ya madi, go fokotsa kelelo ya madi go ya kwa botennye jwa tsebe, batho ba ba gogang ba ka latlhegelwa ke kutlo ka pele go na le batho ba ba sa gogeng, mme ba tshabelwa ke go latlhegelwa ke kutlo go go bakiwang ke ditshwaetsego tsa ditsebe kgotsa modumo o mogolo. Gape batho ba ba gogang ba na le dikgonagalo tse di fetang boraro go na le batho ba ba sa gogeng go tshwaetsega ka fa gare ga tsebe go go ka lebisang kwa mathateng a a jaaka tshoromo ya boboko le go senyega ga sefatlhego.
Kankere ya letlalo: Go goga ga go bake melanoma kankere e nako nngwe e ka nnang kotsi thata, mme e oketsa kgonagalo ya go swa ka ntlha ya teng. Batho ba ba gogang ba na le matshosetsi a a gabedi a go tlhaselwa ke kankere ya cutaneus squamous - kankere e e tlogelang makakaba a mahibidu mo letlalong.
Go bola ga meno: Go goga go tshwenyana le khemistri ya molomo, go baka polaka e e feteletseng, meno a a fetogang go nna sorolane le go baka go bola ga meno. Kgonagalo ya go latlhegelwa ke meno ya batho ba ba gogang ke bongwe le seripa.
Go buduloga ga dikgetsana tsa mowa tsa matshwafo: Godimo ga kankere ya matshwafo, go goga go baka go buduloga ga dikgetsana tsa mowa tsa matshwafo, go ruruga le go phatloga ga dikgetsana tsa mowa go go fokotsang bokgoni jwa matshwafo go tsaya okosijene le go ntsha khabontaeokesaete. Mo mabakeng a a thata, trakhiostomi e thusa balwetse go hema. Go phunngwa phatlha mo kgokgotsong le setsenyamowa go pateletsa mowa go tsena ka mo matshwafong bona setshwantsho. Khupelo e e kwa godimo ga e a bontshiwa e dira gore go tlale mamina a tlatseng boladu, se se bakang segotlhala se se botlhoko le mathata a go hema.
Osteoporosisi: Khabonomono-okosaete, gase e e kotsi thata ya e tswang mo diokesosong tsa koli le mosi wa sekerete, e kgomarela mo mading bonolo go na le okosijene, e kgaola maatla a a rweleng ke okosijene mo mading a batho ba ba gogang ka bokana ka diperesente di le 15. Ka ntlha ya se, marapo a batho ba ba gogang a latlhegelwa ke boleng, robega bonolo, mme a tsaya nako e telele ya bokana ka diperesente di le 80 go fola. Gape batho ba ba gogang ba tshabelwa ke mathata a mokotla: nngwe ya dipatlisiso e supa fa e le gore badiri kwa diintasetering ba ba gogang ba na le kgonagalo e e kana ka botlhano ya go itemogela ditlhabi tsa mokotla morago ga kgobalo.
Bolwetse jwa pelo: leso le lengwe mo gare ga a le mararo mo lefatsheng ke ka ntlha ya malwetse a a amanang le pelo. Go goga ke lengwe la mabaka a magolo a a tlholang malwetse a a amanang le pelo.
Malwetse a, a bolaya batho ba ba fetang milione ka ngwaga mo dinageng tse di tlhabologang. Malwetse a pelo a a amanang le go goga a bolaya batho ba ba fetang 600 000 mo dinageng tse di tlhabologileng.
Go goga go dira gore pelo e beletse ka bonako, go tlhatlosa kgatelelo ya madi le go oketsa kgonagalo ya kgatelelo e e kwa godimo thata ya madi le go thibana ga ditshika tse di pompelang madi kwa pelong, mme kwa bokhutlong go bake go kubugelwa ke pelo le seterouku.
Ditlhagala tsa mala: Go goga go koafatsa kgotlelelo ya kemokgatlhanong le dibaketeria tse di bakang ditlhagala tsa mala.
Gape go koafatsa bokgoni jwa mala go timola bogale jwa asiti morago ga dijo, go tlogela asiti go ja dipota tsa mala. Go bokete go alafa ditlhagala tsa batho ba ba gogang, mme go na le kgonagalo ya gore di ka tlhagelela gape.
Menwana e e fetofileng mmala: bokgaga jwa mosi wa sekerete bo kokoana mo menwaneng le mo dinaleng, bo dira gore di nne le mmala o o bosetlha jo bo sorolane.
Kankere ya Popelo le go fetelwa: Ntle le go oketsa matshosetsi a kankere ya kgotshane le popelo, go goga go bakela basadi mathata a go ka ima le marara ka motsi wa boimana le ka motlha wa go belega.
Go goga ka paka ya boimana go oketsa matshosetsi a boima jo bo kwa tlase le ditlamorago tsa botshelo jo bo sa itekanelang mo baneng. Go fetolwa go tlwaelegile thata ga 2 go go ga 3 mo basading ba ba gogang,fela jaaka bana ba ba belegwang ba fedile ka ntlha ya tlhaelo ya okosijene le motlhana o o sa itekanelang go go tlholwang ke khabonomonookesaete le nikhotini e e mo sekereteng. Go tlhokofala ga masea ka bonako le gona go ka golaganngwa le go goga. Go tlaleletsa se, go goga go ka fokotsa maemo a eseterojene go go bakang monophose pele ga nako.
Sepêmê se se golofetseng: Go goga go ka golofatsa sepêmê le go senya DNA ya sona, mme ga baka go fetelwa kgotsa bogole mo pelegong. Dipatlisiso dingwe di supile gore banna ba ba gogang ba na le matshosetsi a a kwa godimo a go dira ngwana yo o ka tshwarwang ke khensa. Gape go goga go ngotla palo ya disepêmê le go fokotsa kelelo ya madi go ya kwa motsokwaneng, go go ka bakang go tlhoka thari. Boopa bo tlwaelegile mo bathong ba ba gogang.
Bogwata (soriasisi) : Batho ba ba gogang ba na le kgonagalo ya gabedi kgotsa gararo ya go nna le bogwata, maemo a a sa feteleng a letlalo a a tlogelang dibata tse di tlhotlhonang tse khibidu mo mmeleng otlhe.
Bolwetse jwa Buerger: Bolwetse jwa Buerger, jo gape bo itsegeng jaaka thromboangitis obliterans, ke go ruruga ga diisamadi, ditshika, le methapo mo maotong, thata, bo lebisa kwa kganelong ya kelelo ya madi. Fa bo ka se tlhokomelwe, bolwetse jwa Buerger bo ka tlhola kankerini (go swa ga methapo ya mmele) le go kgaolwa ga dikarolo dirwe tse di amegileng.
Kankere: Dire tse di fetang 40 tsa motsoko di supilwe fa di tlhola kankere. Go na le kgonagalo ya bokana ka 22 ya gore batho ba ba gogang ba nne le kankere 16a go na le ba ba sa gogeng. Mme go ya ka dipalopalo tsa dipatlisiso, fa motho a goga lobaka lo lo leele, go na le kgonagalo ya go tshwarwa ke dikankere tse dingwe, go akaretsa kankere ya nko (kgonagalo e feta ga 2) 16b; leleme 16C; molomo, dikgetsana tsa mathe le mogolo; (ga 6 go ya go 27); kgokgotso (ga 12);
mometso ga 8 go ya go ga 10; kodu ga 10 go ya go ga 18; mala ga go ya go ga 3); diphilo (ga 5) 16d senya (ga 3) motsokwana (ga 2 go ya go ga 3; lebete ga 2 go ya go ga 5; 16e malana ga 3; le motete ga 5 go ya go ga 6. Dipatlisiso tse dingwe di lemogile kamano magareng ga go goga le go kankere ya mafatlha 16f.
Kwa tshimologong e ntshitswe ke makasine wa COLOURS, phasalatso ya bo 21, Phukwi - Phatwe 1997.
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAETSA WA MAFELO A NGWAGA GO TSWA GO MOKAEDIKAKARETSO.txt</fn>
MOLAETSA WA MAFELO A NGWAGA GO TSWA GO MOKAEDIKAKARETSO
Go thata go dumela gore re setse re le mo ngwageng o mongwe wa ditiragalo. Fa o leba kwa morago, setheo se ne se le mo metlotseding ya tlhaeletsano ka yona nako e ngogola. Mmogo le batsamaisi ba bangwe, ke tsere matsapa a go kopana Ie lona lotlhe mo diofising tsa lona. Ditlamorago tsa teng di ne di gakgamatsa. Dintlha tse di amanang le Mabaka a Badiri (HR) e ne e le tsona tse dintsi mo matshwenyegong a lona. Ke itse gore thulaganyo ya setheo e baakantswe, mme setheo se boetse se dira ka tshwanelo. Ke lo leboga lotlhe ka ditshwaelo le boineelo jwa lona. HR e kopilwe go konosetsa dintlha tse di saletseng kwa morago tsa yona mafelo a ngwaga o.
Go thapiwa ga batsamaisibagolo le go okediwa ga bokgoni jwa botsamaisi segolo kwa Dikantorong tsa Dikgaolo ke kimologo e e amogelesegang. Maiteko a tsweletse go maatlafatsa bokgoni jwa kabelo ya ditirelo kwa Dikgaolong tsa rona. Ditlamorago tsa ditlhophokakaretso tsa di 14 Moranang 2004 di lerile kgatelelo mo dikantorong tseo di thusang badirelwa ba Maemo. Go lebeletswe gore re tle ka boitlhamedi le go somarela fa re ntse re tlhokometse ditlhokego tsa Kabinete e e atolositsweng. Ke ikaegile ka maikatlapelo a lona go kgona tlamelo ya ditirelo tsotlhe tse di solofetsweng.
Fa ke bua ka katoloso, Lenane le Lešwa le le Atolositsweng la Ditiro tsa Setšhaba le tsile go ama batho le megopolo ya rona le go feta. Jaaka nngwe ya boitlhamedi jwa mmuso go lwantsha botlhoki, EPWP e na le seabe mo tlhabololong ya loago le ikonomi ka go tlhola ditiro, tlhabololo ya bokgoni le tokafatso ya setšhaba. Thibololo ya bosetšhaba le ya diporofense e dirilwe ka Motsheganong le Phatwe/Lwetse ka tatelano. Re motlotlo ka gonne re kgonne tsamaisa dithibololo tseo ka katlego, botsi jwa tsona kwa maemong a bo-Poresidente.
Tsamaiso ya kamano ya rona le badirelwa ba rona ga e itumedise. Le fa go na le ditogamaano tse di dirilweng go tokafatsa ditirelo tsa rona, bangwe ba badirelwa ba rona ga ba ise ba bone mosola wa tsona. Ke ntse e amogela dingongorego le le ditshwaelo tse dingwe tsa go sa itumeleng go tswa kwa badirelweng. Se ga se amogelesege. Lebaka la go nna teng ga rona ke go tlamela badirelwa ba rona go akaretsa le mmuso ka ditirelo tsa porofešenale le tse di amogelesegang. Go retelelwa ga rona ga dira seo go phimola taolelo ya rona, mme go nyenyefatsa ditiro tsa rona. Boineelo jo bo tletseng jwa mongwe le mongwe wa rona, go tla thusa go boloka Lefapha. Ke sa ntse ke dira boikuelo go lona lotlhe go dira pharologano kwa lo leng teng. Re ka kgona.
Pegelo e e runnweng ya ditšhelete ya monongwaga e ne e le gaufi, mme gape e le kgakala. Re batlile re nna le thutno e e phepa, e e ka bong e dirile histori. Ka bomadimabe re latlhegetswe. Bokgoni bo teng go tokafatsa taolokgolo le tlhokomelo ya ditšhelete tsa rona. Ke gwetlha Lefapha go dira ka natla go fitlhelela pegelo ya boruni e e kgatlhisang monongwaga. Maitsholo mangwe le mangwe a a duleng mo tseleng a tla bona kotlhao e e gagametseng.
Ngwaga o e nnile o o bokete tota. Fela dipaka tse di thata le go feta di sa le kwa pele. Fa lotlhe lo tsaya malatsi a boikhutso a a lo tshwanetseng mo setlheng se sa boitumelo, ke batla gore lo ipaakanyetse tiro e e thata ngwaga o o tlang. DPW e tshwanetse go tshwana le Batho ba ba Keletlhoko mo Tirong (Diligent People at Work). Se ke boikuelo jwa rona jo bo utlwalang.
Re solofela gore bakaulengwe ba rona ba ma-Muslim le ma-Hindu (le ba malapa a bone) ba itumeletse Ramaadan le Depavali ka tatelano. Go bakaulengwe ba rona ba Ba-Keresete (le ba malapa a bone) re ba eleletsa Keresemose e e monate. Mowa wa kagiso, poelano le masego a di rene mo pakeng e, le go ya kwa pele.
Jaaka re tsaya maeto go jela nala kwa mafelong a a farologanen, a re obameleng melawana yotlhe ya tsela gore re Goroge ka Pabalasego mme re Tshela. Gakologelwa gore ke bosenyi go tlola melawana ya pharakano.
Ke solofela go le bona lotlhe lo bolokesegile, e bile lo itekanetse ka 2005. A re direng pharologano, go tswa fa re le teng.
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAO (2000).txt</fn>
O rebotswe ka 5 Sedimonthole 2000.
MOLAO
Go laola motheo wa thutot le katiso ya bagolo; go dira ditlamelo tsa go tlhomiwa, taolo le tlamelo ka matlole ya ditikwatikwe tsa setšhaba tsa thuto ya bagolo; go tlamela kwadiso ya ditheo tsa poraefete tsa go ithuta tsa bagolo; go tlamela netefaletso ya boleng le tsweletso ya boleng mo motheong wa thuto le katiso ya bagolo; go tlamela dithulaganyo tsa kagabaganyo; le go tlamela dintlha tse di amanang le yona.
KETAPELE
LE FA GO TLHOKAGALA GO -
TLHOMA a thulaganyo e e golaganeng ya bosetšhaba ya motheo wa thuto le katiso ya bagolo e e rotloetsang taolo ya tirisano le go tlamela motheo wa thuto le katiso ya bagolo o o itshetlegileng ka manane;
AGA SEŠWA LE GO FETOLA manane le ditikwatikwe go tsibogela ditlhokego tsa badiri, ekonomi le tlhabololo ya Rephaboliki botoka;
BAAKANYA kgethololo e e fetileng le go netefatsa tekatekano le phitlhelelo e e tshwanang;
NETEFATSA phitlhelelo ya motheo wa thuto le katiso ya bagolo le lefelo la tiro ke batho ba ba neng ba kgaphetswe kwa thoko mo nakong e e fetileng, jaaka basadi, digole le le ba tlhokang;
TLAMELA ditšhono tse di lekanetseng tebang le go ithuta ga bagolo le kitso ya go buisa le go kwala,go tlhola kitso le tlhabololo ya dikgono mo go tsamaisaneng le maemo a boditšhabatšhaba a borutegi le boleng jwa setegeniki;
TSWELETSA mesola e e gatelelang setšhaba sa demokerasi e e ikaegileng ka seriti sa botho, tekatekano le kgololosego;
ROTLOETSA dintlha tsa botlhokwa tse di tlhomamisitsweng ke maikemisetso a pholesi ya bosetšhaba mo maemong otlhe a taolo le tsamaiso mo lephateng la motheo wa thuto le katiso ya bagolo;
TLOTLA le go rotloetsa demokerasi le go tsweletsa mokgwa o o tsholetsang ditshwanelo tsa botlhokwa tsa botho le go tlhola tikologo e e maleba ya thuto le katiso ya bagolo;
LATEDISISA botswerere, tsweletsa phitlhelelo e e tletseng ya bokgoni jwa moithuti le modiri mongwe le mongwe, itshokelano ya dikakanyo le kamogelo ya dipharologano;
TSIBOGELA ditlhokego tsa Rephaboliki, mmaraka wa badiri le setšhaba se se direlwang ke ditikwatikwe;
TLALELETSA Togamaano ya Tlhabololo ya Dikgono ka tirisano le Lefapha la Badiri;
KA JALO E E DIRWE MOLAO ke Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa, jaana:-
DITENG
Karolo
KGAOLO YA 1
DITLHALOSO LE TIRAGATSO YA MOLAO
Ditlhaloso
Maikemisetso a Molao
KGAOLO YA 2
DITIKWATIKWE TSA SETŠHABA
Go tlhomiwa ga tikwatikwe ya setšhaba
Tshwaragano ya ditikwatikwe tsa setšhaba
Go tswalelwa ya ditikwatikwe tsa setšhaba
KGAOLO YA 3
TAOLO YA DITIKWATIKWE TSA SETŠHABA
Taolo le tsamaiso ya tikwatikwe ya setšhaba
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba
Go tlhophiwa ga maloko a lekgotlatsamaiso
Lekgotlatsamaiso le le lengwe la ditikwatikwe tsa setšhaba tse pedi kgotsa go feta
Ditiro tsa lekgotlatsamaiso lotlhe
Badiri ba ba thapilweng ke Puso kwa setheong sa setšhaba
Tsweletso ya bokgoni jwa makgotlatsamaiso
Go retelelwa ga makgotlatsamaiso go dira ditiro
Go ikgogela morago ga maloko a lekgotlatsamaiso
Dikatso tsa maloko a lekgotlatsamaiso
Dikomiti tsa lekgotlatsamaiso
Kamogelo kwa tikwatikweng ya setšhaba
Lekgotlakemedi la baithuti
Dikgatokgalemo
KGAOLO YA 4
TLAMELO YA DITIKWATIKWE TSA SETŠHABA KA MATLOLE
Maikarabelo a Puso
Ditlwaelo le Maemo tebang le tlamelo ya tikwatikwe ya setšhaba ka matlole
Matlole a tikwatikwe ya setšhaba
Direkhoto le dikatlanegiso tsa ditšhelete tsa tikwatikwe ya setšhaba
Go retelelwa ga lekgotlatsamaiso go obamela Molao
KGAOLO YA 5
DITIKWATIKWE TSA PORAEFETE
Go thewa ga tikwatikwe ya poraefete
Kwadiso ya tikwatikwe ya poraefete
Kgogelo morago ga kwadiso ya tikwatikwe ya poraefete
Diketletso tsa tikwatikwe ya poraefete e e kwadisitsweng
Phetolelo ya tikwatikwe ya poraefete go nna ya setšhaba
Ditiro tsa Mohuduthamaga mabapi le tikwatikwe ya poraefete
KGAOLO YA 6
NETEFALETSO YA BOLENG LE PHETISO
Netefaletso ya boleng le phetiso mo motheong wa thuto le katiso ya bagolo
Pegelo ka ga netefaletso ya boleng
KGAOLO YA 7
KAKARETSO
Tiro ya tikwatikwe go tlamela tshedimosetso
Patlisiso kwa tikwatikweng ya setšhaba
Phetolo ya leina la tikwatikwe ya setšhaba
Ditlolomolao
Tekanyetso ya melato
Tholelo ya dithata
Melawana
KGAOLO YA 8
KGABAGANYO LE DITHULAGANYO TSE DINGWE
Ditikwatikwe, makgotlana le mekgatlho e e leng teng
Kgololo ya ditikwatikwe tse di leng teng
Setlhogo se se khutshwane
KGAOLO YA 1
DITLHALOSO LE TIRAGATSO YA MOLAO
Ditlhaloso
Mo Molaong o, ntle le fa tiriso e kaya ka mokgwa mongwe -
i "mogolo" go tewa motho yo nang le dingwaga di le lesomethataro kgotsa go feta;
ii "motheo wa thuto le katiso ya bagolo" go tewa manane otlhe a thuto le katiso ya bagolo go simolola ka kgato ya 1 go ya go 4 fa kgato ya 4 e lekanang le a kereiti ya 9 mo dikolong tsa setšhaba; kgotsa b letlhomeso la kgato ya 1 la borutegi jwa bosetšhaba jaaka go kailwe mo Molaong wa SAQA, 1995 Molao No. 58 wa 1995;
iii "moruni" go tewa motho mongwe le mongwe yo o kwadisitsweng go ya ka Molao wa Diakhaonto tsa Setšhaba le Baruni, 1991Molao No. 80 wa 1991;
iv "tikwatikwe" go tewa tikwatikwe ya setšhaba kgotsa ya poraefete;
v "motsamaisi wa tikwatikwe" go tewa tlhogo ya tikwatikwe ya setšhaba yo o tlhomilweng ke Tlhogo ya Lefapha go latela Molao wa Thapo ya Barutabana, 1998 Molao No. 76 wa 1998;
vii "Khansele ya Ditona tsa Thuto" go tewa Khansele e e theilweng ka fa tlase ga karolo ya Molao wa Pholesi ya Thuto ya Bosetšhaba, 1996 Molao No. 27 wa 1996;
viii "Lefapha" go tewa lefapha la mmuso le le rweleng maikarabelo a thuto kwamaemong a bosetšhaba;
ix "Mokaedikakaretso" go tewa Mokaedikakaretso wa Lefapha;
x "morutabana" go tewa motho mongwe le mongwe yo o rutang, yo o fatlhosang kgotsa yo o katisang moithuti, kgotsa yo o tlamelang ditirelo tsa thuto ya porofešenale, go akaretsa tshidilo ya seporofešenale le ditirelo tsa saekholoji ya thuto kwa tikwatikweng;
xii "lekgotlatsamaiso" go tewa jaaka go tlhalositswe mo karolong ya 8;
xiii "kereiti" go tewa kereiti jaaka e tlhalosistwe mo karolong ya Molao wa Dikolo tsa Aforika Borwa, 1996 Molao No. 84 wa 1996;
xiv "Tlhogo ya Lefapha" go tewa tlhogo ya lefapha la thuto la porofense;
xv "moithuti" go tewa motho mongwe le mongwe yo o amogelang thuto go latela Molao o;
xvi "Mokhuduthamaga" go tewa Leloko la khuduthamaga ya porofense e e maleba yo o rweleng maikarabelo a thuto mo porofenseng eo;
xvii "Tona" go tewa Tona ya Thuto;
xviii "LBMTKB" go tewa Lekgotlakeletso la Bosetšhaba la Motheo wa Thuto le Katiso ya Bagolo, le le theilweng ka melawana ya ka karolo 11 ya Molao wa Pholesi ya Thuto ya Bosetšhaba, 1996 Molao No. 27 wa 1996;
xix "sethwe sa Puso" go tewa sethwe sa Puso jaaka go tlhalositswe mo karolong 239 ya Molaotheo;
xx "pholesi" go tewa pholesi e tlhomamisitswe ke -
a Tona go ya ka Molao wa Pholesi ya Thuto ya Bosetšhaba, 1996 Molao No. 27 wa 1996; kgotsa b Mokhuduthamaga wa go ya ka molao wa porofense;
xxi "tikwatikwe ya poraefete" go tewa tikwatikwe ya poraefete e e kwadisitsweng go ya ka karolo 27 mme e tlamela motheo wa thuto le katiso ya bagolo;
xxii "kokoanopeomolao ya porofene" go tewa kgotlapeomolao ya porofense e e kailweng mo karolong 104 ya Molaotheo;
xxiii "tikwatikwe ya setšhaba" go tewa tikwatikwe ya setšhaba ya bagolo e e theilweng go ya ka karolo 3 mme e tlamela motheo wa thuto le katiso go baithuti ba bagolo;
xxiv "Molao o" o akaretsa melawana e e dirilweng ka fa tlase ga Molao o.
Tiragatso ya Molao
Molao o.dira mo motheong mongwe le mongwe wa thuto le katiso ya bagolo e e tlamelwang ke tikwetikwe nngwe le nngwe mo Rephaboliking ya Aforika Borwa.
Leloko la Khuduthamaga le Tlhogo ya Lefapha ba tshwanetse go dirisa dithata dingwe le dingwe tse ba di neetsweng ke, kgotsa ka fa tlase ga Molao o, morago ga go tsaya maikarabelo a a feletseng a pholesi e e maleba e e tlhomamisitsweng go ya ka Molao wa Pholesi ya Thuto ya Bosetšhaba, 1996 Molao No. 27 wa 1996.
KGAOLO YA 2
DITIKWATIKWE TSA SETŠHABA
Go tlhomiwa ga ditikwatikwe tsa setšhaba
Leloko la Khuduthamaga le ka tlhoma tikwatikwe ya setšhaba, ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense le ka madi a a beetsweng tiro eo ke kgotlapeomolao ya porofense e e amegang,.
Tikwatikwe nngwe le nngwe ya setšhaba e e kailweng mo karolwaneng 1e tshwanetse go nna mothomolaong.
Tikwatikwe ya setšhaba e e mo lefatsheng la Puso, e na le tshwanelo, mo pakeng ya go nna teng ga yona, go nna mo lefatsheng le go dirisa lefatshe le e leng mo go lone mo mabakeng a thuto go tswela tikwatikwe mosola.
Mo karolong e, lefatshe la Pusole akaretsa lefatshe le le tshotsweng mo teraseteng mo boemong jwa morafe ke terasete e e dirilweng ka molao.
Tshwanelo e e kailweng mo karolwaneng 3 e ka lekanyediwa ke Tlhogo ya Lefapha fa tikwatikwe e sa dirisetse lefatshe mabaka a thuto.
Tlhogo ya Lefapha e ka nna ya se tseye dikgato ka fa tlase ga karolwana 5 ntle le fa a -
a itsisitse lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ka ga maikaelelo a gagwe go tsaya dikgato le mabaka a teng;
b neetse lekgotlatsamaiso la tikwatikwe nako e e lekanetseng go tlhagisa maikutlo a tebang le kgato ya go nna jalo; le c fa a sekasekile ditlhagiso tsa go nna jalo tse di amogetsweng.
Tlamelo ya dibebofatsi
Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go tlamela dibebofatsi tse di tshwanetseng go dirisiwa ke tikwatikwe ya setšhaba go dira ditiro tsa yona go ya ka Molao o.
Fa go se na dibebofatsi dipe tse di ka dirisiwang ke tikwatikwe ya setšhaba, Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go kopa lekgotlatsamaiso la sekolo sa setšhaba go letla tikwatikwe ya setšhaba go dirisa dibebofatsi tsa sekolo go ya ka karolo 20 1k ya Molao wa Dikolo tsa Aforika Borwa, 1996 Molao No.84 wa 1996.
Morago ga go dira kopo e e kailweng mo karolwaneng 2, Tlhogo ya Lefapha le lekgotlatsamaiso la sekolo ba tshwanetse go dira tumalano magareng ga tse dingwe ka ga -
a selekano sa nako, le nako ya letsatsi kgotsa bosigo mo dibebofatsi tsa sekolo di ka dirisiwang ke tikwatikwe ya setšhaba;
b mokgwa o dibebofatsi le didiriswa le ditshenyegelo di tshwanetseng go arolelwana ka teng magareng ga sekolo le tikwatikwe ya setšhaba;
c bothati jo bo maleba bo tshwanetse go rwala maikarabelo a dituelelo tse di kailweng mo temaneng ya b;
d tlhokomelo le tokafatso ya dibebofatsi tsa sekolo;
e phitlhelelo ya dibebofatsi tsa sekolo ke batho botlhe ba ba nang le kgatlhego;
f tshireletsego ya sebebofatsi; le g dikamano magareng ga lekgotlatsamaiso la sekolo le lekgotlatsamaiso la tikwetikwe ya setšhaba.
Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go ikgolaganya le lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le le amegang pele pele go tsenwa mo tumalanong e e kailweng mo karolwaneng 3.
Morago ga ditherisano le Khansele ya Ditona tsa Thuto, Tona a ka nne a dira melawana tebang le ditlhokego tsa tumalano e e kailweng mo karolwaneng 3.
Go tshwaraganngwa ga ditikwatikwe tsa setšhaba
Go ya ka karolwana , Mokhuduthamaga, ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense, a ka tshwaraganya ditikwatikwe tse pedi tsa setšhaba kgotsa go feta go nna tikwatkwe e le nngwe ya setšhaba.
Pele a tshwaraganya ditikwatikwe tse pedi kgotsa go feta tsa setšhaba Mokhuduthamaga o tshwanetse go -
a itsise ditikwatikwe tse di amegang ka ga maikaelelo a go di tshwaraganya;
b phasalatsa kitsiso e e neelang mabaka a tshwaraganyo e e tshisintsweng ka lokwalodikgang lo lo longwe kgotsa go feta lo lo buisiwang mo kgaolong e ditikwatikwe di leng mo go yona;
c naya makgotlatsamaiso a ditikwatikwe tse di amegang le batho bangwe le bangwe ba ba nang le kgatlhego tšhono ya go tlhagisa maikutlo a bone mo malatsing a le 90 go tswa mo letlheng la kitsiso e e kailweng mo temaneng ya b;
d akanya ka gamaikutlo a go nna jalo; le e kgotsofalela gore bathapi ba badiri kwa ditikwatikweng tse di amegang tsa setšhaba ba kgotsofaditse maikarabelo a bone go latela molao wa badiri o o maleba.
Dithoto, melato, ditshwanelo le dipateletsego tsa ditikwatikwe tse di tshwaragantsweng di wela mo tikwatikweng e le nngwe e e kailweng mo karolwaneng 1.
Makgotlatsamaiso a ditikwatikwe tse di kailweng mo karolwaneng 1 a tshwanetse go nna le kopano pele ga tshwaragano go tlhama lekgotlatsamaiso le lengwe la nakwana.
Lekgotlatsamaiso la nakwana le tshwanetse go swetsa ka tekanyetsokabo le dipharologano tsa mokgwa wa maitsholo le dituelo, gammogo le ntlha nngwe le nngwe e e maleba mo tshwaraganong kgotsa e e laoletsweng, go fitlhela go tlhamiwa lekgotlatsamaiso le le lešwa go latela karolo 8.
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe nngwe le nngwe ya setšhaba le le tshwanetseng go tshwaraganngwa ka fa tlase ga karolwana 1, le ka ikuela kwa go Tona kgatlhanong le tshwaragano.
Go tswalelwa ga tikwatikwe ya setšhaba
Mokhudutamaga, ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense, a ka tswalela tikwatikwe ya setšhaba.
Pele a tswalela tikwatikwe ya setšhaba, Mokhuduthamaga o tshwanetse go -
a itsise lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ka ga maikaelelo a gagwe go dira jalo le mabaka a gagwe a go dira jalo;
b neela lekgotlatsamaiso la tikwatikwe tšhono e e lekaneng go tlhagisa maikutlo a bone mo go ene tebang le kgato ya go nna jalo;
c nna le ditheetso tsa setšhaba morago ga malatsi a le 90 go tswa ka letlha la kitsiso e e kailweng mo karolwaneng 1 go kgontsha setšhaba go ntsha maikutlo a sona mabapi le kgato ya go nna jalo; le d akanya sentle ka ga ditlhagiso tsa go nna jalo tse a di amogetseng.
Fa tikwatikwe ya setšhaba e tswetswe go latela karolwana 1 dithoto le melato yotlhe ya tikwatikwe ya go nna jalo go tshwanetse ga diranwa le tsona go ya ka molao ke Mokhuduthamaga ka tirisano le lekgotlatsamaiso, mme dithoto dingwe le dingwe tse di setseng morago ga go duelela melato yotlhe, di sala le Puso.
KGAOLO YA 3
TAOLO YA DITIKWATIKWE TSA SETŠHABA
Taolo le tsamaiso ya tikwatikwe ya setšhaba
Tikwatikwe ya setšhaba e laolwa ke lekgotlatsamaiso.
Tlekgotlatsamaiso le tshwanetse nna mo maemong a botshepegi mabapi le tikwatikwe.
Tsamaiso ya tikwatikwe ya setšhaba e tshwanetse go diragadiwa ke motsamaisi wa tikwatikwe ka fa tlase ga taolo ya Tlhogo ya Lefapha.
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba
Tikwatikwe nngwe le nngwe ya setšhaba e tshwanetse go tlhoma lekgotlatsamaiso ntle le tikwatikwe ya setšhaba e e kailweng mo karolong 21 (d) ya Molao wa Dikolo tsa Aforika Borwa 1996 (Molao No. 84 wa 1996) kgotsa karolo 9 ya Molao wa Tsweletso ya Thuto le Katiso, 1998 (Molao No. 98 wa 1998).
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le tshwanetse go dirwa ke -
a maloko a a tlhophilweng;
b motsamaisi wa tikwatikwe, mo maemong a gagwe a semmuso;
c maloko a a tseeleditsweng;
d moemedi mongwe le mongwe wa mokgatlho mongwe le mongwe o o etleetsang;
e momedi mongwe le mongwe wa mokgatlho wa digole, fa go maleba; le f moitseanape mongwe le mongwe mo lephateng la motheo wa thuto le katiso ya bagolo, fa go maleba.
Maloko a lekgotlatsamaiso le le kailweng mo karolwaneng 2a ba tshwanetse go tlhophiwa go tswa mo -
a barutabaneng kwa tikwatikweng;
b badiring ba e seng barutabana; le c baithuti kwa tikwatikweng;
Leloko le le kailweng mo -
a karolwaneng 3a le tshwanetse go tlhophiwa ke barutabana kwa tikwatikweng;
b karolwaneng 3b le tshwanetse go tlhophiwa ke badiri ba e seng barutabana kwa tikwatikweng; le c karolwana 3c le tshwanetse go tlhophiwa ke baithuti kwa tikwatikweng.
Maloko a a kailweng mo karolwaneng 2a, b, d, e ale fba tshwanetse go tseeletsa maloko a a kailweng mo 2c go tswa mo setšhabeng se se direlwang ke tikwatikwe mme maloko a a tseeleditsweng jalo ba ka tlhopha kwa kopanong nngwe le nngwe ya lekgotlatsamaiso.
a Lekgotlatsamaiso le le kailweng mo karolwaneng 2le tshwanetse go tseeletsa leloko la lekgotlatsamaiso -
i modulasetulo wa lekgotlataoo kgotsa leoloko lengwe le lengwe le le supilweng ke ena; kgotsa ii mogokgo kgotsa morutabana mongwe le mongwe yo o supilweng ke ena, wa sekolo sa setšhaba se tikwatikwe e direlang kwa go sona.
b Leloko le le kailweng mo temaneng ya aga le a tshwanela go tlhopha kwa kopanong ya lekgotlatsamaiso.
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le dira go ya ka mabaka a molaotheo a a tshwanetseng go dumalana le ditlhokego tse di tlhomamisitsweng ke Mokhuduthamaga ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense.
Molaotheo o o kailweng mo karolwaneng 7 o tshwanetse go tlamela tshiamelo ya -
a kopano ya lekgotlatsamaiso bonnyane ga ne ka ngwaga le dithulaganyo tse di tshwanetseng go latelwa kwa dikopanong tsa go nna jalo;
b go kwala le go tshola metsotso ya dikopano tsa lekgotlatsamaiso; le c go rebola metsotso ya go nna jalo go sekasekiwa ke Tlhogo ya Lefapha.
Lekgotlatsamaiso le tshwanetse go neela Tlhogo ya Lefapha khopi ya molaotheo wa lone malatsi a le 90 morago ga go tlhophiwa ga lone.
Fa tikwatikwe ya setšhaba e tlhomilwe go ya ka karolo 3, taolo ya tikwatikwe eo e nna mo diatleng tsa Tlhogo ya Lefapha go fitlhela lekgotlatsamaiso le tlhomiwa go latela dintlha tsa Molao o.
Go tlhophiwa ga maloko a lekgotlatsamaiso
Mokhuduthamaga , ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense, o tshwanetse go tlhomamisa-
a paka ya ofisi ya maloko le baofisisri ba lekgotlatsamaiso;
b gore ke motlhankedi ofe yo o tshwanetseng go tsamaisa thulaganyo ya go tlhagisa maina le go tlhophiwa ga maloko a lekgotlatsamaiso;
c thulaganyo ya go tlosa kgotsa go ntsha leloko la lekgotlatsamaiso kgotsa go phatlhalatsa lekgotlatsamaiso, ka mabaka a a lekaneng mo ntlheng nngwe le nngwe;
d thulaganyo ya go tlatsa phatlha mo lekgotlatsamaisong;
e dikaelo tsa phitlhelelo ya kemedi ya maloko a lekgotlatsamaiso;
f mokgwa wa go bala maloko a lekgotlatsamaiso mo karolong nnwe le nngwe e e kailweng mo karolong 83, le gore mokgwa wa go nna jalo o tshwanetse go tlamela kemedi e e siameng ya karolo nngwe le nngwe mme o kgone go ka dirisetswa bogolo le maemo a a farologaneng a ditikwatikwe tsa setšhaba; le g mabaka mangwe le mangwe a a tlhokagalang tebang le ditlhopho, go supiwa kgotsa go tsena tirong ga maloko a lekgotlatsamaiso.
Lekgotlatsamaiso le le lengwe la ditikwatikwe tse pedi tsa setšhaba
Mokhuduthamaga a ka tlhomamisa gore taolo ya ditikwatikwe tsa setšhaba tse pedi kgotsa go feta e nne mo lekgotlatsamaisong le le lengwe fa -
a go le mo kgatlhegelong ya thuto le ditikwatikwe;
b go le mo kgatlhegelong yasetšhaba; kgotsa c fa a kopilwe go dira jalo ke makgatlataolo a ditikwatikwe tsa go nna jalo, fa go na le makgotlatsamaiso a go nna jalo.
Pele a tlhomamisa ka fa tlase ga karolwana 1, Mokhuduthamaga o tshwanetse go-
a neela kitsiso mo Kaseteng ya Porofense ka ga maikaelelo a gagwe go dira jalo;
b neela ditlhopha tse di nang le kgatlhego tšhono go dira ditlhagiso tse di kwadilweng mo sebakeng se se seng ka fa tlase ga malatsi a le 30; le c sekaseka ditlhagiso tsotlhe tsa go nna jalo.
Mokhuduthamaga , ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense, o tshwanetse go tlhomamisa tlhamo ya ya lekgotlatsamaiso le le lengwe ka mokgwa o o netefatsang gore tikwatikwe e nngwe le e nngwe e emetswe ka tekatekano.
Lekgotlatsamaiso lengwe le lengwe le le amang ke kitsiso go ya ka karolwana 2 le tswelela go nna teng go fitlhela go tshwarwa kopano ya ntlha ya lekgotlatsamaiso le le tlhamilweng go ya ka karolo e.
Maikarabelo a makgotlatsamaiso
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le tshwanetse go -
a tsweletsa dikgatlhegelo tsa tikwatikwe ya setšhaba le go netefatsa tlhabololo ya yone ka go tlamela baithuti botlhe ba ba kwa tikwatikweng ya setšhaba ka thuto ya boleng;
b go tlhabolola lenane la kgwebo la tikwatikwe ya setšhaba;
c tlamela tshedimosetso nngwe le nngwe e e amanang le tikwatikwe ya setšhaba le ditiro tsa yona fa Tlhogo ya Lefapha e di kopa;
d rwala maikarabelo a tekanyetsokabo le tsamaiso ya dithulaganyo tsa tsamaiso ya ditšhelete tsa tikwatikwe ya setšhaba;
e tsweletsa ditiro le manane a tikwatikwe ya setšhaba;
f tlaleletsa go bonwa ga dithusathuto tsa tikwatikwe ya setšhaba;
g netefatsa gore go na le maemo a a edileng a go ithuta a baithuti;
h batla tshegetso ya tikwatikwe ya setšhaba;
i tshola direkhoto sentle tsa dikopano tsotlhe tsa lekgotlatsamaiso;
j tlhama ponelopele le maikemisetso a tikwatikwe ya setšhaba;
k tlhomamisa pholisi ya puo ya tikwatikwe ya setšhaba, go ikaegilwe ka pholisi;
l atlanegisa go thapiwa ga barutabana ba tikwatikwe ya setšhaba go ya ka Molao wa Thapo ya Barutabana;
m tlhoma le go tsamaisa letlole la tikwatikwe ya setšhaba go tswa mo dikatsong tsa boithaopi;
n nna le molaotheo;
o nna le molao wa maitsholo wa baithuti tikwatikweng ya setšhaba;
p diragatsa ditiro tsotlhe tse di tshwanetseng go dirwa ke lekgotlatsamaiso ka fa tlase ga Molao o; le q diragatsa ditiro tse dingwe tsotlhe tse di nyalelanang le Molao jaaka o tlhomamisitswe ke Tona ka kitsiso mo Kaseteng ya Mmuso, kgotsa ke Mokhuduthamaga ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense.
Tikwatikwe ya setšhaba e ka tlhola diphatlhatiro tsa -
a barutabana le go thapa barutabana ba tlaleletso mo godimo ga palo e e tlhomamisitsweng ke Mokhuduthamaga go ya ka karolo 5 ya Molao wa Thapo ya Barutabana; le b ba e seng barutabana le go thapa badiri ba e seng barutabana ba tlaleletso mo godimo ga palo e e tlhomamisitsweng go latela Molao wa Bodiredipuso, 1994 Kgoeletso No. 103 ya 1994.
Tikwatikwe ya setšhaba e ka thapa morutabana fela mo phatlhatirong e e kailweng mo karolwaneng 2a fa morutabana wa go nna jalo a ikwadisitse le Khansele ya Barutabana ya Aforika Borwa.
Badiri ba ba kailweng mo karolwaneng 2 ba tshwanetse go thapiwa ka tumalano le mabaka a a mosola le ditheo tse di kailweng mo karolong 195 ya Molaotheo, le dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go thapiwa di tshwanetse bonnyane di akaretse -
a bokgoni jwa mokopatiro;
b theo ya tekatekano;
c botlhokwa jwa go siamisa ditshiamololo tse di fetileng; le d botlhokwa jwa kemedi.
Fa le tlhagisa tekanyetsokabo ya ngwaga e e kailweng mo karolong ya 24 lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le tshwanetse go neelana ka dintlha tse di lekaneng ka ga diphatlatiro dingwe le dingwe tse di lebeletsweng go ya ka karolwana 2, go akaretsa ditshenyegelo tse di phopholetswang tse di amanang le go thapiwa ga badiri mo diphatlhatirong tsa go nna jalo le mokgwa o go tshikingwanang gore ditshenyegelo tseo di tla duelwa jang.
Puso ga e rwale maikarabelo a tiro kgotsa tlogelo nngwe le nngwe e e dirilweng ke tikwatikwe ya setšhaba tebang le maikarabelo a yona a konteraka jaaka mothapi tebang le badiri ba ba thapilweng go ya ka karolwana 2.
Morago ga ditherisano jaaka go kailwe mo karolong 5 ya Molao wa Pholisi ya Thuto ya Bosetšhaba, 1996 Molao No. 27 wa 1996, Tona a ka nne a tlhomamisa ditlwaelo le maemo ka kitsiso mo Kaseteng ya Mmuso tebang le matlole a a diriseditsweng go thapa badiri ba ba kailweng mo karolwaneng 2, fela ditlwaelo le maemo a go nna jalo ga a tshwanela go jaaka go dira Puso mothapi wa badiri ba go nna jalo.
Badiri ba ba thapilweng ke Puso kwa ditikwatikweng tsa setšhaba
Palo ya barutabana ba tikwatikwe ya setšhaba e tlhomamisiwa ke kabo ya diphatlhatiro ke Tlhogo ya Lefapha go tswa mo palong yadiphatlhatiro tsa barutabana ba porofensetse di rebotsweng ke Mokhuduthamaga go ya ka karolo 5 ya Molao wa Thapo ya Barutabana, mme barutabana ba ba thapilweng mo diphatlhatirong tsa go nna jalo ba thapilwe go ya ka mabaka a Molao oo.
Palo ya badiri ba e seng barutabana ba tikwatikwe e tlhomamisiwa go ya ka Molao wa Bodiredipuso, 1994 Kgoeletso No. 103 ya 1994
Koketso ya bokgoni jwa makgotlatsamaiso
go tswa mo matloleng a a reboletsweng lebaka le ke kokoanopeomolao ya porofense, Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go tlhoma lenane go tlamela -
a katiso ya go tsenngwa tirong ga makgotlatsamaiso a a sa tswang go tlhophiwago a kgontsha go dira ditiro tsa ona; le b katiso e e tswelelang ya makgotlatsamaiso go tsweletsa bokgoni mo tirong ya ona kgotsa go a kgontsha go dira ditiro tse dingwe tsa tlaleletso.
Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go netefatsa gore motsamaisi wa tikwatikwe le batlhankedi ba bangwe ba lefapha la thuto ba thusa makgotlatsamaiso mo go direng ditiro tsa bone go ya ka Molao o.
Go retelelwa ga lekgotlatsamaiso go diragatsa maikarabelo
Fa lekgotlatsamaiso le feditse kgotsa le reteletswe ke go dira tiro ya lona, Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go phatlhalatsa lekgotlatsamaiso, mme a supe motho a le mongwe kgotsa go feta go dira ditiro tseo sebaka se se sa feteng dikgwedi tse tharo.
Tlhogo ya Lefapha e ka atolosa paka e e kailweng mo karolwaneng 1, dipaka tse dingwe tse di sa feteng dikgwedi tse tharo ka paka, fela pakagotlhe ga e a tshwanela go feta ngwaga o le mongwe.
Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go netefatsa gore lekgotlatsamaiso le tlhophiwa go ya ka Molao o mo sebakeng sa ngwaga morago ga go tlhophiwa ga motho kgotsa batho ba ba kailweng mo karolwaneng 1.
Go ikgogela morago ga maloko a lekgotlatsamaiso
Leloko la lekgotlatsamaiso le tshwanetse go ikgogela morago mo kopanong ya lekgotlatsmaiso sebaka sa dipuisano le go tsaya tshwetso mo ntlheng nngwe le nngwe e a nang le kgatlhego mo go yona ka namana.
Tuelo ya maloko a lekgotlatsamaiso
Ditshenyegelo tse di tlhokegang tse leloko la lekgotlatsamaiso le tseneng mo go tsona a dira tiro ya gagwe di tshwanetse go duelelwa ke lekgotlatsamaiso.
Ga go na leloko lepe la lekgotlatsamaiso le le tla duelwang ka mokgwa le duelelwa go dira tiro ya lone.
Dikomiti tsa lekgotlatsamaiso
Lekgotlatsamaiso le ka -
a tlhoma dikomiti, go akaretsa ya khuduthamaga; le b supa batho ba e seng maloko a lekgotlatsamamiso go tsena mo dikomiting tsa go nna jalo ka ntlha ya bokgoni, fela leloko la lekgotlatsamaiso le tshwanetse go nna modulasetulo wa kopano nngwe le nngwe.
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba e e tlamelang thuto go baithuti ba ditlhokego tse di kgethegileng tsa thuto le tshwanetse go tlhoma komiti ya thuto ya ditlhokego tse di kgethegileng.
Kamogelo kwa tikwatikweng ya setšhaba
Tikwatikwe ya setšhaba e tshwanetse go amogela baithuti mme e tlhokomele ditlhokego tsa bone tsa thuto kwa ga go kgetholola ka mokgwa o o sa siamang ka tsela nngwe.
Kopo ya go amogelwa kwa tikwatikweng ya setšhaba e tshwanetse go romelwa go Tlhogo ya Lefapha ka tsela e e tla bong e tlhomamisitswe ke ena .
Fa kopo e e kailweng mo karolwaneng 2 e gannwe, Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go kwalela moithuti ka ga go ganwa go go jalo le mabaka a teng.
Moithuti mongwe le mongwe yo o gannweng go amogelwa ke tikwatikwe wa setšhaba a ka dira boikuelo kgatlhanong le tshwaetso ya Tlhogo ya Lefapha kwa go Mokhuduthamaga.
Lekgotlakemedi la baithuti
Lekgotlakemedi la baithuti kwa tikwatikweng le tshwanetse go tlhomiwa kwa tikwatikweng nngwe le nngwe ya setšhaba.
Mokhuduthamaga, ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense, a ka tlhomamisa dikaelo tebang le go tlhomiwa, go tlhophiwa le ditiro tsa lekgotlatsamaiso la baithuti.
Dikgatokgalemo
Moithuti mongwe le mongwe kwa tikwatikweng ya setšhaba o tshwanetse ke go obamela molawana wa maitsholo, dikgatokgalemo le dithulaganyo jaaka di ka tlhomamisiwa ke lekgotlatsamaiso go ikaegilwe ka pholisi ya porofense.
Pholisi e e kailweng mo karolwaneng 1 e tshwanetse go dirana ka tota le dikgato tsa go thibela bomorafe, tshotlako ka thobalano le kgarakgatso ya bong.
Molawana wa maitsholo o tshwanetse go nna le ditshiamelo tsa thulaganyo ya go sireletsa dikgatlegelo tsa moithuti mo thulaganyong ya dikgatokgalemo.
KGAOLO YA 4
TLAMELO YA DITIKWATIKWE TSA SETŠHABA KA MATLOLE
Maikarabelo a Puso
Mokhuduthamaga o tshwanetse go tlamela motheo wa thuto le katiso ya bagolo ba setšhaba go tswa mo matloleng a a beetsweng morero o ke peomolao ya porofense ka mokwa o o lekalekanang le ka mokgwa o o sengbofitlha.
Mokhuduthamaga, go ya ka ditlwaelo le maemo a a tlhomamisitsweng go ya ka karolo 22, diragatsa-
a lebaka lengwe le lengwe le le siameng tebang le tlamelo ya matlole a a kailweng mo karolwaneng 1; le b maemo a a farologaneng tebang le ditikwatikwe tse di farologaneng, manane a a farologaneng a motheo wa thuto le katiso ya bagolo, fa go na le lebaka le le siameng tebang le dipharologano tse.
Mokhuduthamaga o tshwanetse gore ngwaga le ngwaga a neelane ka tshedimosetso e e lekaneng mo ditikwatikweng tsa setšhaba mabapi le tlamelo ka matlole e e kailweng mo karolwaneng 1 go kgontsha ditikwatikwe tsa setšhaba go baakanya tekanyetsokabo ya ngwaga o o latelang wa ditšhelete.
Tlwaelo le Maemo a tlamelo ya ditikwatikwe tsa setšhaba ka matlole
Go ya ka Molao wa Pholisi ya Thuto ya Bosetšhaba 1996, (Molao No. 27 wa 1996), , Tona o tshwanetse go tlhomamisa ditlwaelo le maemo a go tlamela ditikwatikwe tsa setšhaba ka matlole, morago ga ditherisano le Khansele ya Ditona tsa Thuto, Tona ya Matlotlo le NABABET.
Matlole a ditikwatikwe tsa setšhaba
Matlole a tikwatikwe ya setšhaba a dirwa ke -
a matlole a abiwang ke Puso;
b dikatso kgotsa dimpho dingwe le dingwe tse di amogelwang ke tikwatikwe;
c madi a a kgobokantsweng ke tikwatikwe;
d madi a a duelwang ke baithuti ba duelela motheo wa thuto le katiso ya bagolo e e tlamelwang ke tikwatikwe; le e matlole a mangwe go tswa kwa metsweding mengwe.
Direkhoto tsa ditšhelete le dikanego tsa ditikwatikwe tsa setšhaba
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba, ka tsela e e tlhomamisistweng ke Mokhuduthamaga le -
a tshwanetse go tshola direkhoto tse di feletseng tsa dithoto tsotlhe, melato, lotseno le ditshenyegelo le dithulaganyo dingwe le dingwe tsa ditšhelete tsa tikwatikwe ya setšhaba ka kakaretso, ya makgotlana a yonale mekgatlho e mengwe e e dirang ka fa tlase ga taolo ya yona;
b tshwanetse gore mo ngwageng mongwe le mongwe wa ditšhelete, ka nako eo le ka tsela e e tlhomamisistweng ke Mokhudutamaga a neelane ka kanego ya lotseno le ditshenyegelo tsa yona tebang le ngwaga o o latelang wa ditšhelete go Mokhuduthamaga go ntsha thebolo ya gagwe ka tumalano le Mokhuduthamaga wa Ditšhelete mo porofenseng eo;
c tshwanetse go neelana ka dikanego tsa tekanyetso ya lotseno le ditshenyegelo go Mokhuduthamaga mo ngwageng mongwe le mongwe wa ditšhelete go ntsha thebolo ya gagwe ka tumalano le Mokhuduthamaga wa Ditšhelete mo porofenseng eo; le d ga le a tshwanela go tsena mo ditshenyegelong tse di fetang madi a a rebotsweng go ya ka ditemana tsa b le c.
Fa Mokhuduthamaga a sa rebole kanego ya tekanyetso ya lotseno le ditshenyegelo, Mokhuduthamaga o tshwanetse go batla gore lekgotlatsamaiso le mo neele tekanyetso e e sekasekilweng mo pakeng e e riling ya nako.
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba, tebang le ngwaga wa ditšhelete o o fetileng le ka letlha kgotsa matlha le ka mokgwa o o a a tlhomamisitsweng ke Mokhuduthamaga, le tshwanetse go tlamela Mokhuduthamaga ka -
a pegelo ka ga tsamaiso ya tikwatikwe ka kakaretso;
b dikanego tsa lotseno le ditshenyegelo tse di runnweng kgotsa tse di tlhatlhobilweng sentle; le c papetla ya tshalelo le kanego ya tiriso ya madi.
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le tshwanetse go tlamela Mokhuduthamaga ka tshedimosetso e nngwe e a ka e kopang.
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le tshwanetse go thapa motho yo o kwadisitsweng jaaka mmalatlotlo le moruni go ya ka Molao wa Bommalamatlotlo le Baruni wa Setšhaba, 1991 Molao 80 wa 1991, go runa direkhoto le dikanego tsa matlotlo tse di kailweng mo karolwaneng 1.
Fa thuno e e kailweng mo karolwaneng 5 e sa kgonagale, lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le tshwanetse go thapa motho go sekaseka le go neela pegelo ka ga direkhoto le dikanego tse di kailweng mo karolong 1 yo-
a o siametseng go dira tiro ya mmalamatlotlo go ya ka karolo 60 ya Molao wa Ditlamo tse Dinnye, 1984 Molao 69 wa 1984; kgotsa b o rebotsweng ke Mokhuduthamaga tebang le lebaka le.
Go se nne le motho ope yo o nang le dikgatlhegelo tsa matlotlo a tikwatikwe ya setšhaba yo o tla thapiwang ka fa tlase ga karolo e.
If Mokhuduthamaga a bona go le botlhokwa, a ka kopa Morunikakaretso go runa direkhoto le dikanego tsa ditšhelete tsa tikwatikwe ya setšhaba.
Go retelelwa ga lekgotlatsamaiso go diragatsa Molao
Fa lekgotlatsamaiso la tikwatikwe le retelelwa ke go diragatsa dingwe tsa dikaelo tsa Molao o mo kabo go tswa mo mading a a beetsweng kwa thoko ke lekgotlapeomolao la porofense a duelwang tikwatikwe ya setšhaba, kgotsa ka lebaka lengwe le lengwe ntle le fa kabo nngwe le nngwe e duelwa tikwatikwe ya setšhaba, Mokhuduthamaga a ka laela lekgotlatsamaiso go diragatsa dikaelo kgotsa mabaka mo pakeng e e beilweng.
Fa lekgotlatsamaiso morago ga moo le retelelwa ke go diragatsa dikaelo kgotsa maemo ka nako, Mokhuduthamaga a ka tshwara bontlha jwa tuelo e e rebotsweng ke kgotlapeomolao ya porofense tebang le tikwatikwe ya setšhaba e e amegang.
Pele a tsaya dikgato ka fa tlase ga karolwana 2, Mokhuduthamaga o tshwanetse go -
a neela lekgotlatsamaiso la tikwatikwe e e amegang ya setšhaba kitsiso ya maikaelelo a go dira jalo;
b neela lekgotlatsamaiso la go nna jalo tšhono e e siameng go dira ditlhagiso; le c sekaseka ditlhagiso tsa go nna jalo.
Fa Mokhuduthamaga a tsaya dikgato ka fa tlase ga karolwana 2, o tshwanetse go tlhagisa pegelo mo kokoanopeomolaong ya porofense tebang le kgato kgotsa ka bonako jo bo kgonagalang morago ga go tsaya kgato.
KGAOLO YA 5
DITIKWATIKWE TSA PORAEFETE
Go tlhomiwa ga tikwatikwe ya poraefete
Ka tumalano le karolo 27, motho mongwe le mongwe a ka tlhoma le go tlhokomela tikwatikwe ya poraefete ka ditshenyegelo tsa gagwe.
Kwadiso ya tikwatikwe ya poraefete
Ga go motho ope yo o tshwanetseng go tlhoma kgotsa go tlhokomela tikwatikwe ya poraefete ntle le fa e kwadisitswe ke Tlhogo ya Lefapha.
Mokhuduthamaga, ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense o tshwanetse go tlhomamisa mabaka a ka one kwadiso ya tikwatikwe ya poraefete e ka letliwang kgotsa ya gogelwa morago ke Tlhogo ya Lefapha.
Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go kwadisa tikwatikwe ya poraefete fa a ikgotsofaditse gore -
a maemo a a tshwanetseng go tshegediwa ke tikwatikwe ya poraefete ya go nna jalo ga a kitla a nna kwa tlase ga maemo a a tshegeditsweng ke ditikwatikwe tsa setšhaba;
b pholisi ya kamogelo ya tikwatikwe ya poraefete ga e kgetholole ka ntlha ya mabaka a bomorafe; le c tikwatikwe ya poraefete e dumalana le maemo a kwadiso a a kailweng mo karolwaneng 2.
Kgogelomorago ya kwadiso ya tikwatikwe ya poraefete
Ga go kgogelomorago ya tikwatikwe ya poarefete e e tla amogelwang ntle le fa -
a mong wa tikwatikwe ya poraefete ya go nna jalo a filwe kitsiso ya maikaelelo a go gogela morago kwadiso ke Tlhogo ya Lefapha , a kaya mabaka a gore ke ka ntlha ya eng go akanngwa ka kgogelomorago ya go nna jalo;
b mong wa tikwatikwe ya poraefete ya go nna jalo a filwe tšhono ya go lebisa tlhagiso e e kwadilweng kwa go Tlhogo ya Lefapha gore ke ka ntlha ya eng kwadiso ya tikwatikwe ya poraefete e sa tshwanela go gogelwa morago; le c ditlhagiso tsa go nna jalo tse di amogetsweng di sekasekilwe sentle.
Mong wa tikwatikwe ya poraefete a ka dira boikuelo go Mokhuduthamaga kgatlhanong le go gogelwa morago ga kwadiso ya tikwatikwe ya poraefete ya go nna jalo.
Diketleetso tsa tikwatikwe ya poraefete e e kwadisitsweng
Tona, ka kitsiso mo Kaseteng ya Mmuso, a ka tlhomamisa ditlwaelo le maemo kgotsa mabaka a go tlamela ditikwatikwe tsa poraefete ka diketleetso morago ga ditherisano le Khansele ya Ditona tsa Thuto le Khomišene ya Ditšhelete le Merero ya Ditšhelete.
Mokhuduthamaga, go tswa mo matloleng a a rebotsweng ke kgotlapeomolao ya porofense mabapi le seo, a ka neela tikwatikwe ya poraefete ketleetso ka tumalano le karolwana 1.
Fa mabaka a a kailweng mo karolwaneng 1 a ketleetso e rebotsweng ka fa tlase ga go a dumalanwa ka one, Tlhogo ya Lefapha a ka khutlisa kgotsa a fokotsa ketleetso go tswa ka letsatsi le le tlhomamisiwang ke ene.
Tlhogo ya Lefapha e ka khutlisa kgotsa a fokotsa ketleetso ka fa tlase ga karolwana 3 ntle le fa -
a mong wa tikwatikwe eo ya poraefete a neetswe kitsiso ka ga maikaelelo a go kgaola kgotsa go fokotsa ketleetso le mabaka a teng;
b mong wa go nna jalo a filwe tšhono e e ya go dira boikuelo jo bo kwadilweng gore ke ka ntlha ya eng ketleetso e sa tshwanela go kgaolwa kgotsa go fokodiwa; le c ditlhagiso tsa go nna jalo tse di amogetsweng di sekasekilwe sentle.
Mong wa tikwatikwe ya poraefete a ka lebisa boikuelo kwa go Mokhuduthamaga kgatlhanong le kgaolo kgotsa go fokodiwa ga ketleetso kwa tikwatikweng ya go nna jalo.
Go fetolela tikwatikwe ya poraefete go nna ya setšhaba
Mokhuduthamaga ka tumalano le Mokhuduthamaga wa Ditšhelete mo porofenseng eo, a ka dira tumalano le mong wa tikwatikwe ya poraefete ka tsela e e leng gore tikwatikwe ya go nna jalo e dirwa tikwatikwe ya setšhaba.
Kitsiso ya go fetola maemo a a kailweng mo karolwaneng 1 e tshwanetse go phasaladiwa mo Kaseteng ya Porofense.
Maikarabelo a Mokhuduthamaga tebang le tikwatikwe ya poraefete
Mokhuduthamaga ka Kitsiso mo Kaseteng ya Porofense a ka tlhomamisa ditlhokego tsa -
a kamogelo ya baithuti ba tikwatikwe ya poraefete mo ditlhatlhobong tse di tsamaisiwang ke, kgotsa ka fa tlase ga tlhokomelo ya lefapha la thuto;
b go tsholwa ga direjisetara le dikwalo tse dingwe ke tikwatikwe ya poraefete ya go nna jalo;
c mabaka a tshiamelo, mabaka le mokgwa wa tuelo ya ketleetso nngwe le nngwe go tikwatikwe ya go nna jalo; le d mabaka mangwe le mangwe a a amanang le tikwatikwe ya go nna jalo a a ka kgosa a a tshwanetseng go laolelwa go ya ka Molao o.
Ditlhokego tse di farologaneng di ka dirwa ka fa tlase ga karolwana 1 tebang le ditikwatikwe tse di farologaneng.
Mokhuduthamaga o tshwanetse go letla ditlhopha tse di amegang nako e e siameng go tshwaela ka ga ditlhokego dingwe le dingwe tse a ikaelelang go di tlhomamisa ka fa tlase ga karolwana 1.
KGAOLO YA 6
NETEFALETSO YA BOLENG LE PHETISO
Netefaletso ya boleng le phetiso mo motheong wa thuto le katiso ya bagolo
Netefaletso ya boleng le tsweletso ya motheo wa thuto le katiso ya bagolo e tshwanetse go dirwa jaaka go tlhalositswe mo Molaong wa Netefaletso ya Boleng jwa Thuto le Katiso ka Kakaretso le Go ya Pele, 2001 (Molao No. 58 wa 2001).
NABABET e tshwanetse go eletsa Tona ka ga tsweletso le netefaletso ya boleng.
Tona o tshwanetse go -
a sekaseka keletso nngwe le nngwe e e neilweng ke NABABET; le b neela NABABET mabaka a a kwadilweng fa Tona a a sa amogele keletso.
Tona a ka tsaya kgato kwa ntle ga keletso ya NABABET fa-
a ntlha e le ya tshoganyetso; kgotsa b NABABETe reteletswe ke go neelana ka keletso mo sebakeng sa malatsi a le 14 morago ga go dirwa ga kopo eo.
Fa Tona a tsaya dikgato jaaka go tlhalositswe mo karolwaneng 3 o tshwanetse go -
a itsise NABABET ka ga kgato ya go nna jalo; le b go neela NABABET mabaka a a kwadilweng ka ga kgato ya go nna jalo.
Pegelo ka ga netefaletso ya boleng
Tona o tshwanetse go neelwa pegelo ya ngwaga ka ga boleng jwa motheo wa thuto le katiso ya bagolo mo sebakeng sa malatsi a le 90 morago ga bokhutlo jwa ngwaga wa dithuto ke -
a NABABET tebang le naga yotlhe; le b Mokhuduthamaga tebang le porofense e e maleba.
KGAOLO YA 7
KAKARETSO
Tiro ya ditikwatikwe go tlamela tshedimosetso
Tikwatikwe e tshwanetse go dira gore tshedimosetso e nne teng go ka sekasekwa ke motho mongwe le mongwe, mo e leng gore tshedimosetso eo e batlelwa tirisetso le tshireletso ya ditshwanelo tsa motho wa go nna jalo.
Tikwatikwe nngwe le nngwe e tshwanetse go tlamela tshedimosetso ya go nna jalo ka ga tikwatikwe jaaka go tlhokwa ke Tlhogo ya Lefapha, kgotsa Mokaedikakaretso ka tirisano le Tlhogo ya Lefapha.
Tlhogo ya Lefapha, Mokaedikakaretso le tikwatikwe nngwe le nngwe e e tlamelang motheo wa thuto le katiso ya bagolo e tshwanetse go tlamela tshedimosetso ya go nna jalo ka ga tikwatikwe kgotsa boleng jwa motheo wa thuto le katiso ka fa go ka tlhokwang ka teng ke NABABET.
Dipatlisiso kwa tikwatikweng ya setšhaba
mokhuduthamaga a ka supa mongwe go dira dipatlisiso kwa tikwatikweng ya setšhaba fa -
a Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le kopa go supiwa ga motho wa go nna jalo;
b go tlhagelela maemo kwa tikwatikweng ya setšhaba a a -
i amang matlotlo kgotsa tsamaiso e e sokameng ka mokgwa o o masisi; kgotsa ii nyatsang tiro e e siameng ya tikwatikwe ya setšhaba;
c lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba le reteletswe ke go rarabolola dintlha tse di tlhagisitsweng mo temaneng ya b; kgotsa d go supiwa ga motho yoo go le mo kgatlhegelong ya motheo wa thuto le katiso ya bagolo mo setšhabeng sa demokerasi e e bulegileng.
Motho yo o supilweng go ya ka karolwana 1 o tshwanetse gore mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga go supiwa le go latela dintlha tse di kailweng ke Mokhuduthamaga a -
a dira dipatlisiso kwa tikwatikweng ya setšhaba e e amegang;
b kwalela pegelo kwa go Mokhuduthamaga ka ga diphitlhelelo tsa dipatlisiso tsa gagwe; le c tshisinya dikgato tse di maleba go rarabolola bothata.
Mokhuduthamaga o tshwanetse gore ka bonako jo bo kgonagalang a neele lekgotlatsamaiso le le amegang khopi ya pegelo e e kailweng mo karolwaneng 2.
Go fetola leina la tikwatikwe ya setšhaba
Lekgotlatsamaiso la tikwatikwe ya setšhaba ka tetla ya Mokhuduthamaga le ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense , le ka fetola leina la tikwatikwe ya setšhaba.
Tlolomolao
Motho mongwe le mongwe ntle le setheo sa puso, yo kwa ntle ga taelo ya tikwatikwe ya motheo wa thuto le katiso ya bagolo -
a a tlamelang kgotsa a dira jaaka e kete o tlamela lenane la motheo wa thuto le katiso ya bagolo kgotsa bontlhabongwe jwa teng;
b a neela borutegi jo bo bontshang bo neetswe ke tikwatikwe, kgotsa ka tirisano le tikwatikwe; kgotsa c a bontsha a drela tiwatikwe, o na le molato wa tlolomolao mme o tshwanetse ke kotlhao ya katlholelo nngwe le nngwe e e ka nnang ya tsietso.
Motho mongwe le mongwe yo o dirang jaaka e kete o neetswe borutegi ke tikwatikwe fa tota a sa neelwa borutegi jwa go nna jalo, o molato wa tlolomolao mme o tshwanetse ke kotlhao ya katlholelo nngwe le nngwe e e ka nnang ya tsietso.
Motho mongwe le mongwe yo o tlolang karolo 271, o molato wa tlolomolao mme o tshwanetswe ke katlholo ya faene kgotsa go ya kgolegelong sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano kgotsa ka bobedi faene e e jalo le go ya kgolegelong.
Tekanyetso ya molato
Puso, NABABET kgotsa motho mongwe le mongwe yo o thapilweng go ya ka Molao o ga a rwale maikarabelo a go timelelwa kgotsa tshenyegelo ya motho mongwe le mongwe ka ntlha ya tiro e e dirwang kgotsa e e sa dirwang ka boikanyego ke motho yo o thapilweng go ya ka Molao o.
Tholelo ya dithata
Tona, ka mabaka a a ka a tlhomamisang, a ka rolela dithata tsa gagwe ka fa tlase ga Molao o, ntle le thata ya go dira melawana, le tiragatso nngwe le nngwe ya ditiro tsa gagwe go ya ka Molao o go -
b Modiri mongwe le mongwe wa Lefapha; kgotsa c Mokgatlho mongwe le mongwe wa Puso.
Mokhuduthamaga, ka mabaka a a ka a tlhomamisang, a ka rolela dithata tsa gagwe ka fa tlase ga Molao o le le tiragatso ya ditiro tsa gagwe go ya ka Molao o go -
a Modiri mongwe le mongwe mo lefapheng la porofense le le rweleng maikarabelo a thuto le katiso; kgotsar b mokgatlho wa puso.
Mokaedikakaretso, ka mabaka a a ka a tlhomamisang, a ka rolela dithata tsa gagwe ka fa tlase ga Molao o le tiragatso nngwe le nngwe ya ditiro tsa gagwe ka fa tlase ga Molao o go modiri mongwe le mongwe mo Lefapheng.
Tlhogo ya Lefapha, ka mabaka a a ka a tlhomamisang, a ka rolela dithata tsa gagwe ka fa tlase ga Molao o le tiragatso nngwe le nngwe ya ditiro tsa gagwe ka fa tlase ga Molao o go modiri mongwe le mongwe mo lefapheng la thuto la porofense.
Kemedi go ya ka Molao o ga e thibele Tona, Mokhuduthamaga, Mokaedikakaretso kgotsa Tlhogo ya Lefapha, ka fa go ka tswang go le ka teng, mo go diragatseng dithata tsa go nna jalo kgotsa go dira ditiro tsa go nna jalo.
Melawana
Tona kgotsa Mokhuduthamaga, ka fa go ka tswang go le ka teng, a ka dira melawana e e dumalanang le Molao o ka ga -
a ntlha nngwe le nngwe e Tona le Mokhuduthamaga ba nang le dithata kgotsa go batlegang gore ba e laolele go ya ka melawana ya Molao o; le b ntlha nngwe le nngwe e go tlhokegang melawana kgotsa e leng botlhokwa go fitlhelela maikaeleo a Molao o.
KGAOLO YA 8
KGABAGANYO LE DITHULAGANYO TSE DINGWE
Ditikwatikwe, makgotlana le mekgatlho e e leng teng
Tikwatikwe nngwe le nngwe ya motheo wa thuto le katiso ya bagolo e e ntseng e le teng pele ga tshimologo ya Molao o, e tshwanetse go tsewa jaaka e tlhomilwe go ya ka Molao o.
Lekgotla kgotsa mokgatlho mongwe le mongwe o o ntseng o le teng kwa tikwatikweng ya setšhaba pele ga tshimologo ya Molao o o tswelela go dira go fitlhela o emelwa ke mokgatlho o o kailweng mo Molaong o.
Thebolo ya ditikwatikwe tse di leng teng tsa poraefete
Karolo 38 ga e dire mo mothong yo o neng a tlamela manane a motheo wa thuto le katiso ya bagolo kwa tikwatikweng ya poraefete fela pele ga letlha la tshimologo ya Molao o go fitlhela ka letlha le le tlhomamisistweng ke Mokhuduthamaga ka kitsiso mo Kaseteng ya Porofense.
Setlhogo se se khutshwane
Molao o, o bidiwa Molao wa Motheo wa Thuto le Katiso ya Bagolo, 2000.
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAO WA BADIRI WA 1995.txt</fn>
MOLAO WA BADIRI WA 1995 Molao wa bo 66 wa 1995
Komišinara ga a tshwanela go akaretsa taolo e e mabapi le ditshenyegelo mo thebolong ya katlholo, fela a ka dira jalo fa lekoko kgotsa motho yo o emetseng lekoko leo mo ditshekatshekong tsa katlholo le itshotse ka mokgwa o o sa siamang ka motsi wa ditshekatsheko tsa katlholo.
Dikaelo tse di kgethegileng ka ga dikatlholo tse di mabapi le diteleko tse di amang mabaka a a lebaganeng le maitsholo kgotsa bokgoni.
Fa kgotlhang e e atlholwang e le ka ga go lelekiwa go go siameng mme lekoko le bua fa lebaka la teleko le amana le maitsholo a ga modiri kgotsa bokgoni jwa gagwe, makoko ga a tshwanelwa ke go emelwa ke mmueledi mo ditshekatshekong tsa katlholo kwa ntle ga karolo ya bo 1384 fa fela----
a komišinara le makoko otlhe a mangwe ba dumelana, kgotsa b komišinara a swetsa ka gore ga go kgonagale go solofela lekoko go ka mekamekana le kgotlhang kwa ntle le go emelwa ke mmueledi, morago ga go sekaseka dintlha tse di latelang----
i boleng jwa dipotso tsa molao tse di tlhodiwang ke kgotlhang, ii tharaano ya kgotlhang, iii kgatlhego ya setšhaba, le iv papiso ya bokgoni jwa makoko a a ngangisanang kgotsa baemedi ba ona mabapi le go samasana le katlholo ya kgotlhang.
Fa , go ya ka karolo ya bo 1941, komišinara a fitlhela gore teleko ga se e e siameng, komišinara a ka kopa mothapi go duela madi a katlholo.
Fa dikaelo tsa karolwana1a di dira , komišinara a ka dira thebolo e Kgotlatshekelo ya Badiri e ka bong e e dirile.
Dithata tsa ga komišinara mo maitekong a go rarabolola dikgotlhang
Komišinara e e thapilweng go leka go rarabolola kgotlhang e ka----
a kopa mongwe yo o ka kgonang go ka neelana ka tshedimosetso kgotsa yo go nna teng ga gagwe mo ditshekatshekong tsa go letlanya kgotsa ya go atlhola go ka thusa go rarabolola kgotlhang, go tla go botsolotswa, b kopa mongwe yo go dumelwang a tshotse kgotsa a na le taolo ya buka, tokomane kgotsa selo se se malebana le tharabololo ya kgotlhang, go tlhagelela fa pele ga komišinara go botsolotswa kgotsa go ntsha buka eo, tokomane eo kgotsa selo seo, c bitsa moitseanape mongwe, fa go tlhokagala go mo kopa go tlhagelela fa pele ga komišinara go neelana ka bopaki jo bo malebana le tharabololo ya kgotlhang, d bitsa mongwe yo o le teng mo ditshekatshekong tsa go letlanya kgotsa ya go atlhola kgotsa yo o kileng a kopiwa go tlhagelela mabapi le morero wa karolo e kgotsa yo o ka bong a kopilwe go tlhagelela, go tla go botsolotswa ka ga sengwe se se malebana le kganetsano, e tsamaisa maikano kgotsa ya amogela tlhomamiso ya mongwe yo o biditsweng go tla go neelana ka bopaki kgotsa yo o biditsweng go tla go botsolotswa, f ka nako e e tshwanelang, fela morago ga go amogela tumelelo e e kwadilweng-----
i tsena le go tlhatlhoba moago mongwe o ka mo go ona buka, tokomane kgotsa selo, se se malebana le tharabololo ya kgotlhang se ka fitlhelwang kgotsa ka mabaka a a utlwagalang go belaelwa se ka fitlhelwa ka mo go ona, le g fa motho ka bomo a kgoreletsa komišinara go dira tiro e e neetsweng ke Molao o kgotsa go ya ka Molao o, h Fa motho a tlhapatsa, kgobotla kgotsa a nyatsa komišinara, kgotsa a gobelela kgotsa a tlhotlheletsa ditshekatsheko ka tsela e e sa siamang kgotsa a bonela pele thebolo a ga komišinara ka tsela e e sa siamang, i Ka bomo a kgoreletsa ditshekatsheko tsa go letlanya kgotsa tsa go atlhola kgotsa a itshola bobe ka mokgwa mongwe ka nako ya ditshekatsheko, j Go dira sengwe se se mabapi le Khomišene se, fa se diriwa mabapi le kgotla ya molao, se ka bo se kailwe fa e le go nyatsa kgotlatshekelo.
Khomišene e ka fetisetsa lonyatso kwa Kgotlatshekelong ya Badiri go bona taolo e e maleba.
Maatla a dithebolo tsa katlholo
Thebolo ya katlholo e e ntshiwang ke komišinara e ka se ke ya fetolwa e bile e a tlama gape e ka diriwa taolo ya Kgotlatshekelo ya Badiri go ya ka karolo ya bo 158 (c), se, se ka se diragale fa e le gore ke thebolo ya katlholo ya kgakololo.
Fa thebolo ya katlholo e laela lekoko go duela madi, madi ao a tlile go tsala merokotso go simolola ka letlha la thebolo ka kelo e e tshwanang le e e beilweng nako le nako ya katlholo ya molato go ya ka karolo ya bo 2 ya Molao o o Beilweng wa Kelo ya Merokotso, wa 1975 Molao wa bo 55 wa 1975, se, se ka se diragale fa e le gore thebolo e kaya sengwe se se kwa thoko.
Phetolo le kemiso ya dithebolo tsa katlholo
Komišinara e e ntshitseng thebolo ya katlholo, e dira ka tetla ya komišinara kgotsa e dira tiragatso e e amang lekoko lengwe, e ka fetola kgotsa ya emisa thebolo ya katlholo----
a e e fitlheletsweng ka phoso kgotsa e e dirilweng lekoko le le amiwang ke thebolo eo le se teng.
b mo go fitlhelwang gore go na le bokaopedi , kgotsa phoso e e bonagalang kgotsa tlhokomologo, fela go lebilwe bogolo jwa bokaopedi joo, phoso kgotsa tlhokomologo, kgotsa c thebolo e e neetsweng ka ntlha ya phoso e e amang makoko a a leng mo ditshekatsheko.
Tlhatlhobo-sešwa ya dithebolo tsa katlholo
Lekoko le le amegang mo kgotlhangnngeng mme le ngongorega gore go na le phoso mo ditshekatshekong tsa katlholo e e leng ka fa tlase ga tlhokomelo ya Khomišene le ka dira lekwalo-kopo kwa Kgotla-tshekelong ya Badiri gore go tle go rebolwe taolo e e tola itlhomolosang thebolo ya katlholo----
a selekano sa dibeke di le thataro morago ga letlha la thebolo e e reboletsweng mokopi, se se ka se diragale fa e le gore phoso e ama tshenyego, kgotsa b fa e le gore phoso e ama tshenyego, selekano sa dibeke di le thataro morago ga letlha le mokopi a lemogileng tshenyego ka lona.
Phoso e e malebana le karolwana ya bo 1, e kaya----
i e tlotse molao mabapi le ditiro tsa ga komišinara jaaka moatlhodi, ii e dirile tlolo-molao e e botlhaswa mabapi le ditshekatsheko tsa katlholo, kgotsa iii e fetisitse dithata tsa ga komišinara b le gore thebolo ga e aka ya fitlhelelwa sentle.
TELEKO E E SA SIAMANG
Tshwanelo ya gore o se ke wa lelekiwa ka tsela e e sa siamang
Modiri mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya gore a se ke a lelekiwa ka tsela e e sa siamang.
Bokao jwa teleko
Teleko'' e kaya gore----
a mothapi o khutlisitse konteraka ya tiro ka kitsiso kgotsa kwa ntle le kitsiso, b modiri ka tsholofelo e e utlwagalang o ne a solofetse gore mothapi o tla ntšhwafatsa paka e e tsepameng ya konteraka ya tiro mo di pakeng tse di tshwanang mme mothapi ena a itlhophela go ntšhwafatsa ka dipaka tse di sa utlwagaleng sentle, kgotsa a seke a e ntšhwafatsa, c mothapi o ganne go letlelela modiri go simolola go dira gape morago ga gore ----
i a tsee khunologo ya bosadi go ya ka molao mongwe le mongwe, kutlwano e e kopanetsweng kgotsa konteraka ya tiro; kgotsa ii o ne a sa tla tirong selekano sa dibeke tse nne pele ga letlha le le solofetsweng, le selekano sa dibeke tse robedi morago ga letlha la pelego ya ngwana, d mothapi yo o lelekileng badiri ba ba mmalwa ka ntlha ya mabaka a a tshwanang o itlhphela go thapa a le mongwe kgotsa go feta gape mme o gana go thapa ba bangwe gape, kgotsa e modiri o khutlisitse konteraka ya tiro ka kitsiso kgotsa kwa ntle ga kitsiso ka gonne mothapi o ne a tswelela go dira gore modiri a seke a kgona go itshokela tiro.
Diteleko tse di sa siamang tse di dirilweng kwa ntle ga go akanngwa
Teleko e e sa siamang e e dirilweng kwa ntle ga go akanngwa ke fa mothapi mo go lelekeng modiri, a tlola karolo ya bo 5 kgotsa fa e le gore lebaka la teleko ke la---
a gore modiri o ne a nna le seabe mo kgotsa o ne a ema nokeng, kgotsa kgotsa a kaya fa a ikaelela go nna le seabe mo kgotsa a kaya fa a ikaelela go ema nokeng kgato e e mabapi le go ikgatholosa tiro kgotsa kgato ya ngongorego e e obamelang dikaelo tsa Kgaolo ya bo IV, b gore modiri o ne a gana, kgotsa a kaya fa a ikaelela go gana go dira tiro e ka gale e diriwang ke modiri yo ka nako eo a neng a na le seabe mo kgatong e e neng e le mabapi le go ikgatholosa tiro e e neng e obamela dikaelo tsa Kgaolo ya bo IV kgotsa o ne a tswalelwa kwa ntle, se se ka diragala fa e le gore tiro eo e botlhokwa go thibela tatlhegelo ya botshelo, polokego kgotsa boitekanelo, c go pateletsa modiri go amogela kopo e e ka ga kgatlhego ya ga mothapi le modiri, d gore modiri o tsere kgato, kgotsa a kaya fa a ikaelela go tsaya kgato, kgatlhanong le mothapi ka go----
i diragatsa tshwanelo e e neetsweng ke Molao o, kgotsa
Karolo ya bo 5 e neela ditshireletso mabapi le tshwanelo ya kgololosego ya botsalano le mo malokong a diforamo tsa kwa tirong.
Kgaolo ya bo IV e dira ka kgato ya kwa madirelong le boitsholo mo go eme nokeng kgato ya kwa madirelong.Kgaolo ya bo 67 le di re----
'' Mothapi ga a tshwanela go leleka modiri ka gonne a nnile le seabe mo go ikgatholoseng tiro go go sireletsegileng kgotsa boitsholo jwa go akanya ka ga sona kgotsa mo go tswelediseng pele go ikgatholosa tiro go go sireletsegileng.
Karolwana ya bo 4 ga e thibele mothapi go leleka modiri sentle ka go obamela dikaelo tsa Kgaolo ya bo VIII mabapi le lebaka le le lebaganeng le boitsholo jwa ga modiri ka motsi wa go ikgatholosa tiro, kgotsa mabapi le lebaka le le lebaganeng ditlhokego tsa tsamaiso tsa ga mothapi.''
Karolo ya bo 77 e re----
Motho mongwe le mongwe yo o nnang le seabe mo kgatong ya ngongorego kgotsa mo boitsholong jwa go akanya ka ga seo kgotsa mo go tswelediseng pele kgato ya ngongorego e e obamelang karolwana ya bo o bona tshiamelo ya ditshireletso tse di neetsweng ke karolo ya bo 67.''
ii go nna le seabe mo ditshekatshekong go ya ka Molao o, e boimana jwa modiri, boimana jo bo ikaeletsweng, kgotsa lebaka lengwe le lengwe le le ka ga boimana, f gore mothapi o ne a kgetholola modiri ka tlhamalalo kgotsa e seng ka tlhamalalo , ka boithatelo , go akaretsa lotso, bong, bong, tlholego ya semorafe, kgotsa tlholego ya loago, mmala, tsa bong, dingwaga, bogole , bodumedi, segakolodi, tumelo, kakanyo ya sepolotiki, setso, puo, kemo ya nyalo kgotsa maikarabelo a lolapa le tse dingwe.
Kwa ntle ga karolwana ya bo 1f-----
a teleko e ka nna e e siameng fa fela lebaka la teleko le lebagane le tlhokego e e leng teng ya tiro e e rileng , b teleko e e lebaganeng le dingwaga e siame fa e le gore modiri o fitlheletse dingwaga tsa tholotiro tse di tlwaelegileng kgotsa dingwaga tse di utlwanetsweng tsa tholotiro mabapi le batho ba ba thapilweng ka tsela eo.
Diteleko tse dingwe tse di sa siamang
Teleko e e siameng e e dirilweng ka go akanngwa, e fetoga e e sa siamang fa fela mothapi a retelelwa ke go supa----
a gore lebaka la go leleka ke lebaka le le siameng----
g le lebagane le boitsholo jwa modiri kgotsa bokgoni jwa gagwe, kgotsa ii le lebagane le ditlhokego tsa tiro tsa ga mothapi, le b gore teleko e ne ya tsenngwa tirisong ka go latela tsela e e siameng.
Motho mongwe le mongwe yo o akanyang gore lebaka la teleko ke le le siameng kgotsa ke le le sa siamang kgotsa teleko e ne ya tsenngwa tirisong ka go latela tsela e e siameng kgotsa nnyaa o tshwanetse go ela tlhoko melawana ya tiriso e e siameng e e rebotsweng go ya ka Molao o.
Diteleko tse di mabapi le ditlhokego tsa tiro
Fa mothapi a akanya ka go leleka modiri a le mongwe kgotsa go feta ka ntlha ya mabaka a a mabapi le ditlhokego tsa tiro tsa ga mothapi, mothapi o tshwanetse go rerisana le--
a motho mongwe le mongwe yo mothapi a tshwanetseng go rerisana le ena mabapi le kutlwano e e kopanetsweng, b fa e le gore ga go na kutlwano e e kopanetsweng e e tlhokang therisano, foramo ya mo tirong e a dirisiwa fa e le gore badiri ba go nang le kgonagalo ya gore ba ka amiwa ke diteleko tse di tshitshinngwang ba thapilwe mo tirong fa e le gore go na le foramo ya mo tirong, c fa e le gore ga go na foramo ya mo tirong kwa lefelong la tiro kwa badiri ba go nang le kgonagalo ya gore ba ka amiwa ke diteleko tse di tshitshintsweng ba dirang kwa teng, mokgatlho wa badiri o maloko a ona a nag le kgonagalo ya gore a ka amiwa ke diteleko tse di tshitshintsweng o ka dirisiwa, d fa e le gore ga na mokgatlho wa badiri wa mofuta oo, badiri ba go nang le kgonagalo ya gore ba amiwa ke diteleko tse di tshitshintsweng ba ka dirisiwa kgotsa baemedi ba bona ba ba tlhophilweng go ka dira tiro eo.
Makoko a a rererisanang a tshwanetse go leka go fitlhelela tumelano mabapi le a dintlha tse di maleba---
i go tila diteleko, ii go fokotsa palo ya diteleko, iii go fetola nako ya diteleko, le iv go tlhofofatsa ditlamorago tsa diteleko, b mokgwa wa go tlhopha badiri ba ba tshwanetsweng ke go lelekiwa, le c tuelo e e botlhoko mabapi le badiri ba ba lelekilweng
Mothapi o tshwanetse go senolela lekoko le lengwe le leng mo ditherisanong tshedimosetso e e kwadilweng, go akaretsa le --
a mabaka mabapi le diteleko tse di tshitshintsweng, b ditsela tse dingwe tse mothapi a neng a di sekaseka pele a ka tshitshinya diteleko, le mabaka a go gana nngwe le nngwe ya ditsela tseo, c palo ya badiri ba go nang le kgonagalo ya gore ba ka amega le dikarolo tsa tiro tse ba thapetseweng tsona, d mokgwa o o tshitshintsweng mabapi le tlhopha badiri ba ba tshwanetseng go lelekiwa, e nako e kgotsa motsi o diteleko di tshwanetseng go tsenngwa mo tirisong ka ona, f tuelo ya botlalo e e tshitshintsweng, g thuso nngwe e mothapi ae tshitshinyang go fana ka yona mabapi le badiri ba go nang le kgonagalo ya gore ba ka amega, le h kgonagalo ya gore badiri ba ba lelekilweng ba ka thapiwa gape mo nakong e e tlang, le tse dingwe
Dikaelo tsa karolo ya bo 16 di a dira, di buisiwa le diphetogo tse di tlhokiwang ke diteng, mabapi le tshenolo ya tshedimosetso go ya ka karolwana ya bo .
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAO WA BATLHANKEDI BA BOITEKANELO BA SETSO (2004).txt</fn>
KITSISO YA KAKARETSO
LEFAPHA LA BOITEKANELO
MOLAO WA BATLHANKEDI BA BOITEKANELO BA SETSO, 2004 MOLAO NO. 35
WA 2004
TALETSO MALEBANA LE DITLHOPHO TSA BONTLHOPHENG MABAPI LE TLHOMO YA KHANSELE YA NAKWANA YA BATLHANKEDI BA BOITEKANELO BA SETSO
kitsiso e neelwa go ya ka karolo 7(c), (e),(h) le (i) ya Molao wa Batlhankedi ba Boitekanelo ba Setso, 2004 (Molao No 35 wa 2004) (o o bidiwang "Molao"), gore Tona ya Boitekanelo e laletsa ditlhopho tsa batho jaaka bontlhopheng malebana le tlhomo ya Khansele ya nakwana ya Batlhankedi ba Boitekanelo ba Setso (e e bidiwang "Khansele").
Karolo 7 ya Molao e tlhagisa tlamelo ya tlhomo ya Khansele e e nang le maloko a le 22 a a thapiwang ke Tona.
Ditemana tse di latelang tsa karolo 7 ya Molao di kaela Tona malebana le go thapa maloko a go builweng ka ona a Khansele:
a temana c ya karolo 7 ya Molao e tlhagisa tlamelo ya thapo ya batlhankedi ba boitekanelo ba setso ba le robongwe jaaka go tlhalositswe mo melawaneng e e malebana le thapo ya maloko a Khansele e e tlhagisitsweng ka fa tlase ga Molao, go emela porofense nngwe le nngwe;
b temana e ya karolo 7 ya Molao e tlhagisa tlamelo ya thapo ya motho yo o nang le kitso ya molao;
c temana h ya karolo 7 ya Molao e kopa baemedi ba le bararo ba baagi go thapiwa jaaka maloko a Khansele; gape d temana i ya karolo 7 ya Molao e kopa motlhankedi wa boitekanelo wa setso a le mongwe go tswa mo karolong nngwe le nngwe ya batlhankedi ba boitekanelo ba setso, sk. ngaka ya sedupe, ngaka, Mothusi wa boitekanelo ba setso le Moari wa setso.
Motho yo o thapilweng jaaka leloko la Khansele go ya ka karolo 7(c) le (i) ya Molao o tshwanetse a bo a nnile mo tirong mo go seng ka fa tlase ga dingwaga di le 5 e le motlhankedi wa boitekanelo ba setso kgotsa mo karolong e a e emetseng.
Ditlhopho tsa bontlhopheng mabapi le thapo go ya ka karolo 7(c) ya Molao di tshwanetse go romelwa kwa go Mokhuduthamaga yo o rweleng maikarabelo a boitekanelo mo porofenseng e mo go yona motlhankedi wa boitekanelo wa setso a dirang.
Ditlhopho tsa bontlhopheng malebana le thapo go ya ka karolo 7(e), (h) le (i) ya Molao di tshwanetse go romelwa kwa go Tona ya Boitekanelo.
Ditlhopho di tshwanetse go romelwa ka mokgwa o o tlhagelelang mo Mametlelelong ya melawana e e amanang le thapo ya maloko a Khansele e e tlhagisitsweng ka fa tlase ga Molao.
Ditlhopho di tshwanetse go romelwa mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga letlha la kitsiso e:
a tlhopho ya bontlhopheng malebana le thapo go ya ka karolo 7c ya Molao e tshwanetse go lebisiwa go Mokhuduthamaga yo o maleba ka poso jaana-
i Mpumalanga , Mokhuduthamaga:
iv Kapa Bophirima, Mokhuduthamaga:
BLOEMFONTEIN
ix Kapa Botlhaba , Mokhuduthamaga: Private
BISHO
b ditlhopho tsa bontlhopheng malebana le thapo go ya karolo 7e, h le i ya Molao di tshwanetse go lebisiwa kwa go Tona ka poso, le go tshwaiwa tlhokomelo ya Moh T. Manganye Karolo ya Badiri , go -
Tshedimosetso e nngwe gape e ka bonwa kwa go:
TONA YA BOITEKANELO
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAO WA BATLHANKEDI BA BOITEKANELO BA SETSO WA 2004.txt</fn>
LEFAPHA LA BOITEKANELO
MOLAO WA BATLHANKEDI BA BOITEKANELO BA SETSO WA 2004
MOLAO 35 WA 2004
MOLAWANA MALEBANA LE THAPO KA TONA JAAKA MALOKO A KHANSELE YA NAKWANA YA AFORIKA BORWA YA BATLHANKEDI BA BOITEKANELO BA SETSO
Tona ya Boitekanelo e ikaelela, go ya ka karolo 7 ya Molao wa Batlhankedi ba Boitekanelo ba Setso, 2004 (Molao No 35 wa 2004), buisa le karolo 14 ya Molao wa Tlhaloso, 1957 (Molao No. 33 wa 1957) go dira melawana e e tlhagelelang mo Mametlelelong.
MAMETLELELO
Ditlhaloso
Mo melawaneng e, lefoko lengwe le lengwe kgotsa tlhagiso e bokao bo e neetsweng mo Molaong e tla nna le bokao joo, ntle fa tlhagiso e kaya ka mokgwa mongwe -
Khansele" e kaya Khansele ya Nakwana ya Aforika Borwa ya Batlhankedi ba Boitekanelo ba Setso e e tlhomilweng go ya ka karolo ya Molao;
Molao" o kaya Molao wa Batlhankedi ba Boitekanelo ba Setso, 2004 (Molao No. 35 wa 2004); e bile motlhankedi wa boitekanelo ba setso" o kaya motho yo mo sešweng a dirang tiro ya boitekanelo ba setso jaaka go tlhalositswe mo Molaong.
Thulaganyo ya Thapo
Malebana le go thapa maloko a a akanngwang mo ditemaneng c, e, h le i tsa karolo 7 ya Molao, Tona e tshwanetse ka kitsiso mo Kaseteng le ka papatso mo makwalongdikgang a le mabedi ka phasalatso ya bosetšhaba le ya kgaolo go laletsa ditlhopho tsa batho ba ba tshwanetseng go sekasekelwa thapo ya mo Khanseleng.
Kitsiso e e akanngwang mo molawanengpotlana 2 e tshwanetse go tlhagisa ditlhokego tsa tshekatsheko ya thapo jaaka leloko le paka e ka yona Tona e tshwanetseng go amogela ditlhopho tseo.
Ditlhopho tsa thapo go ya ka-
a karolo 7c ya Molao di tshwanetse go romelwa kwa go Mokhuduthamaga yo o rweleng maikarabelo a boitekanelo mo porofenseng e mo go yona motlhankedi yo o tlhophilweng wa boitekanelo ba setso a dirang mo go yona; le b ditemana e, h le i tsa karolo 7 ya Molao di tshwanetse go romelwa go Tona.
Ditlhopho di tshwanetse go romelwa ka mokgwa o o tlhagisiwang mo Mametlelelong ya Melawana e.
Khansele ya Diporofešene tsa Boitekanelo ya Aforika Borwa le Khansele ya Dikhemisi ya Aforika Borwa di tshwanetse go romela ditlhopho tsa batho ba ba tshwanetseng go sekasekiwa go thapiwa mo Khanseleng go ya ka karolo 7f le g, ka botsona, ya Molao, mo sebakeng sa malatsi a le 30 go simolola ka letlha la kopo ya lekwalo ya Tona.
Mokhuduthamaga yo o rweleng maikarabelo a boitekanelo mo porofenseng o tshwanetse go romela maina a le mararo a batlhankedi ba boitekanelo ba setso go sekasekiwa go thapiwa ke Tona go ya ka karolo 7c ya Molao.
Fa Tona e sa amogele tlhopho mo karolong e e rileng kgotsa palo e e sa lekanang ya ditlhopho mo pakeng e e rileng mo taletsong, Tona e ka thapa palo e e tlhokegang ya batho ba ba leng maleba go ka thapiwa go ya ka karolo 7 ya Molao, kgotsa ya kopa ditlhopho tse dingwe mabapi le ntlha eo.
Motho yo leina la gagwe le rometsweng go ya ka molawanapotlana 5 mabapi le thapo go ya ka karolo 7i ya Molao, o tshwanetse a bo a ne a dira mo karolong eo mo pakeng e e seng ka fa tlase ga dingwaga di le tlhano pele ga thapo e e akanngwang jaaka leloko.
Tona e tshwanetse go phasalatsa ka mo Kaseteng maina a maloko a a thapilweng mo Khanseleng le letlha la tshimologo ya paka ya bona le paka ya tiro.
TONA YA BOITEKANELO
MAMETLELELO A
FOROMOYA TLHOPHO YA THAPO JAAKA LELOKO LA KHANSELE YA NAKWANA YA BATLHANKEDI BA BOITEKANELO BA SETSO
Maina ka botlalo a motlhankedi wa boitekanelo ba setso
Aterese ya kwa Gae
Aterese ya Poso fa e farologana le e e fa godimo
Porofense e motlhankedi a dirang mo go yona tshwaya e le nngwe ka X o be o tlhagise torotswana/toropokgolo/motsana
KAPA BOTLHABA
MPUMALANGA
KAPA BOKONE
BOKONE BOPHIRIMA
KAPA BOPHIRIMA
Karolo e kgolo ya tiro tshwaya e lengwe ka X
Ngaka ya sedupe
Ngaka
Mothusi wa Botsalo ba Saetso
Moari wa setso
Palo ya dingwaga tsa tiro le lefelo la tiro
Ke ikana gore ke dumela go amogela tlhopho e e fa godimo e bile ke teng go dira mo Khanseleng ya Nakwana ya Batlhankedi ba Boitekanelo ba Setso fa Tona ya Boitekanelo e ka swetsa go nthapela tiro e.
Tshaeno kgotsa letshwao la Motlhankedi wa Boitekanelo ba Setso Letlha e e tlhagisitsweng mo ntlheng ya 1 e e fa godimo
Nna, ...(maina ka botlalo a motho yo o tlhophang le tiro) ke ikana gore tshedimosetso e e neetsweng fa godimo ke ya boammaruri, e bile ke tlhaloganya gore ke thata ya Tona go thapa maloko a Khansele ya Nakwana ya Boitekanelo ba Setso.
Tshaeno kgotsa letshwao la motho yo o tlhophang Letlha
Ke tlhopha motlhankedi yo o kaiIweng fa godimo go dira mo Khanseleng ya Nakwana ya Batlhankedi ba Boitekanelo ba Setso
Tshaeno ya Mokhuduthamaga (MEC) wa Porofense e e kailweng mo ntlheng 5 e e fa godimo
Letlha
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAO WA INSORENSE YA BOTLHOKATIRO (2001).txt</fn>
MOLAO WA INSORENSE YA BOTLHOKATIRO
REPABOLIKI YA AFORIKA BORWA
Wa bo, 2001
MOLAO
Go tlhama Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro; go tlamelela tuelo go tswa mo Letloleng, ya ditshiamelo tsa botlhokatiro go badiri bangwe, le dituelo ts a bolwetse, botsetse, botsadi-ka-tsholo gammogo le ditshiamelo tsa baikaegi tse di malebana le go tlhoka tiro ga badiri ba go nna jalo; go tlamelela go tlhamiwa ga Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro, ditiro tsa Boto gammogo le go abela Mokommisinara wa Inšorense ya Botlhokatiro tiro, le go tlamelela merero e mengwe e e amanang le seno.
O LAOTSWE ke Palamente ya Repaboliki ya Aforika Borwa ka mokgwa o o latelang:-
LENANE LA DITENG
Dikarolo
KGAOLO 1
DITLAMELO TSA MATSENO
Ditlhaloso
Maikaelelo a Molao ono
Tiriso ya Molao ono
KGAOLO 2
LETLOLE LA INSORENSE YA BOTLHOKATIRO
Go tlhamiwa ga Letlole la Insorense ya Botlhokatiro
Tiriso ya Letlole
Kgobokanyo ya matlole, dikadimo tsa tshelete mmogo le ditlamelo tsa banka tsa kgogophetiso
Peeletso ya tshelete ya Letlole
Dikabelo le dikabelo tsa boswa mo Letloleng
Go thapiwa ga mogakolodi wa setlamo sa insorense mmogo le tshekatsheko ya ngwaga le ngwaga e e dirwang ke mogakolodi yono
Tshelete e e setseng gongwe e e dirisitsweng go feta e e gona ya Letlole
Botsholamatlotlo, boruni mmogo le pegelo ya ditshelete
KGAOLO 3
GO TSENYA KOPO YA DITSHIAMELO
Karolo A: Tshwanelo ya ditshiamelo
Tshwanelo ya ditshiamelo
Go tlhakanyediwa ga ditshiamelo
Moabi yo o sa tshwanelwang ke ditshiamelo ka ntlha ya mabaka mangwe
Karolo B: Ditshiamelo tsa Botlhokatiro
Go tlhakanngwa ga paka ya botlhokatiro ka fa tlase ga Karolo eno
Ditshwanelo tsa ditshiamelo tsa botlhokatiro
Kopo ya ditshiamelo tsa botlhokatiro
Tuelo ya ditshiamelo tsa botlhokatiro
Karolo C: Ditshiamelo tsa bolwetse
Go lekanyediwa ga paka ya bolwetse ka fa tlase ga Karolo eno
Tshwanelo ya ditshiamelo tsa bolwetse
Go tlhakanyetsa ditshiamelo tsa bolwetse
Kopo ya ditshiamelo tsa bolwetse
Tuelo ya ditshiamelo tsa bolwetse
Karolo D: Ditshiamelo tsa botsetse
Tshwanelo ya ditshiamelo tsa botsetse
Kopo ya ditshiamelo tsa botsetse
Tuelo ya ditshiamelo tsa botsetse
Karolo E: Ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo
Tshwanelo ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo
Kopo ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo
Tuelo ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo
Karolo F: Ditshiamelo tsa baikaegi
Tshwanelo ya ditshiamelo tsa baikaegi
Kopo ya ditshiamelo tsa baikaegi
Tuelo ya ditshiamelo tsa baikaegi
Karolo G: Ditlamelo kakaretso tebang le go kopa tuelo ya ditshiamelo
Ditshiamelo tse di sa tshwanelang go fetisiwa, go tsewa gongwe go dirisiwa go emela tuelo
Ditshiamelo tse di sa angweng ke lekgetho
Go busediwa ga ditshiamelo tse di duetsweng ka phoso
Tshekego ya tshwanelo ya moabi ya ditshiamelo
Dikganetsano tse di malebana le go duelwa gongwe go se duelwe ga ditshiamelo
KGAOLO 4
GO TSENNGWA TIRISONG
Go netefatsa maikano
Taelo ya go ikobela molao
Kemokgatlhanong le taelo ya go ikobela molao
Taelo ya go ikobela molao e ka dirwa taelo ya Kgotlatshekelo ya Badiri
Tiro ya mothapi
KGAOLO 5
MOKOMISINARA LE BATLHANKEDI BA DITOPOTUELO
Pegelo ya Mokomisinara le go fetisiwa ga dithata le ditiro
Mokomisinara a ka tsaya motho go nna moabi
Gothapiwa ga batlhankedi ba ditopotuelo
KGAOLO 6
BOTO YA INSORENSE YA BOTLHOKATIRO
tona o tshwanetse go tlhoma Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Dithata le ditiro tsa Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Popego ya Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Molaotheo wa Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Tsamaiso le go tlamela Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro ka ditlamelo
Dituelo le ditshiamelo tsa ditokololo tsa Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Go gololwa ga ditokololo tsa Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
KGAOLO 7
MELAWANA
Melawana
Thulaganyo fa go rebolwa melawana
KGAOLO 8
KA KAKARETSO
Tshedimosetso e e tshwanetseng go tlhagisiwa ke mothapi
Go dirwa le go tlhokomelwa ga banka ya tshedimosetso
Dithata le ditiro tsa Mokaedi-Kakaretso
Ditlankana dingwe tse di gololwang mo lekgethong la ditempe
Go busediwa ga ditatlhegelo tse di bakilweng ke badiri ba Letlole
Go busediwa ga ditatlhegelo ka kakaretso
Bosupi
Go senola tshedimosetso
Mekgwa e ka kakaretso e thibetsweng
Dikotlhao
Taolo ya Kgotlatshekelo ya Badiri
Go fetisiwa le go abiwa ga ditiro ke Tona
Batho ba ba kaiwang jaaka baabi go tsweletsa Molao ono
Go phimolwa ga melao
Dithulaganyo tsa kgabaganyo
Molao o tlama Puso
Leina le le khutshwane le tshimololo
MAMETLELELO 1
DITHULAGANYO TSA KGABAGANYO
MAMETLELELO 2
TLHAKANYO YA DIPALO YA DITSHWANELO TSA MOABI
MAMETLELELO 3
KELO YA DITSHWANELO TA BAABI BA DITSHIAMELO
KGAOLO 1
DITLAMELO TSA MATSENO
Ditlhaloso
Mo Molaong ono, ntle le fela fa go na le bokao jo bongwe - lereo "mogakolodi wa inšorense" le kaya motho yo o thapilweng go ya ka karolo 9 ;
lereo "moemedi" le kaya motho mongwe le mongwe yo o thapilweng go ya ka karolo 58 ;
Lereo "Boto" le kaya Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro e e tlhamilweng go ya ka karolo 47;
Lereo "CCMA" le kaya Komišene ya .. e e tlhamilweng go ya ka karolo 112 ya Molao wa Badiri wa 1995 (Molao wa bo66 wa ngwaga wa 1995);
Motlhankedi wa ditopotuelo" le kaya motlhankedi mongwe le mongwe wa ditopotuelo yo o thapilweng go ya ka molao 46;
Lereo "ngwana" le kaya motho jaaka a tlhalositswe mo karolong 30 yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 21, mme go akarediwa le motho mongwe le mongwe yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 25 mme e le moithuti yo o ikaegileng gotlhelele mo mothong yo o tlhokafetseng;
Lereo "Mokomisinara" le kaya Mokomisinara wa Inšorense ya Botlhokatiro yo o neilweng dithata tseo ka fa tlase ga karolo 43;
Lereo "seabe" le kaya madi a a duelwang ke mothapi gongwe moabi go ya ka Molao wa Seabe sa Inšorense ya Botlhokatiro;
Lereo "moabi" le kaya motho wa tlholego -
a. yo o dirang gongwe yo o neng a dira b. yo o angwang ke Molao ono go ya ka karolo 3; mme gape c. yo o ka kgotsofatsang Mokomisinara gore o dirile dikabo mme mo Molaong ono: lereo "Mokaedi-Kakaretso le kaya Mokaedi-Kakaretso wa Lefapha la Badiri gammogo le motlhankedi mongwe le mongwe mo Lefapheng la Badiri yo Mokaedi-Kakaretso a mo reboletseng tiro nngwe go ya ka karolo 58 :
lerero "modiri wa legae" le kaya modiri yo o dirang tiro ya legae mo legaeng la mothapi wa gagwe, mme go akarediwa-
a. modiri wa tshingwana b. motho yo o thapilweng mo legaeng jaaka mokgweetsi wa sejanaga; le c. motho yo o tlhokomelang motho mongwe mo legaeng leo, fela seno ga se akaretse badiri ba dipolase.
Lereo "modiri" le kaya motho wa tlholego yo o amogelang tuelo gongwe yo o tsalelwang ke tuelo ka ntlha ya ditirelo tse a tlametseng ka tsona gongwe tse di tla tlamelwang ke ena motho yoo, fela ga go akarediwe bao ba ikemetseng mme ba le mo konterakeng;
Lereo "seabe sa modiri" le kaya madi a a rebotsweng go ya ka Molao wa Seabe sa Insorense ya Botlhokatiro;
Lereo "mothapi" le kaya motho mongwe le mongwe, go akarediwa le motho yo o diragatsang mo maemong a botlhokomedi, yo o duelang gongwe yo o tshwanetseng go duela motho mongwe le mongwe madi mangwe le mangwe ka mokgwa wa tuelo, le motho mongwe le mongwe yo o nang le maikarabelo a go duela madi mangwe le mangwe ka mokgwa wa go duela motho mongwe le mongwe go ya ka ditlamelo tsa molao mongwe le mongwe gongwe ka madi a setšhaba, go sa akarediwe motho mongwe le mongwe yo o sa emang mo boemong jwa mogolwane;
Lereo "kantoro ya go thapa" le kaya kantoro nngwe le nngwe ya Lefapha la Badiri gongwe bothati bongwe le bongwe jo bo reboletsweng mabaka ano ke Mokaedi-Kakaretso go ya ka karolo 58 ;
Lereo "ngwaga wa ditšhelete" le kaya paka e e magareng ga letsatsi la ntlha la Moranang ngwaga o mongwe le o mongwe, le letsatsi la bosomamararo-nngwe la Mopitlwe mo ngwageng o o latelang, go akarediwa matlha ao otlhe;
Lereo "Letlole" le kaya Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro le le tlhamilweng ka Karolo 4:
Lereo "motlhatlhobi wa badiri" le kaya-
a. motlhatlhobi yo o thapilweng ka fa tlase ga karolo 63 ya Molao wa Seemo sa theo sa Thapo, 1997 (Molao wa bo75 wa 1997); kgotsa b. motho mongwe le mongwe yo o rebotsweng ke Tona ka fa tlase ga karolo go dira tiro nngwe le nngwe ya motlhatlhobi wa badiri; lereo "Tona" le kaya Tona ya Badiri;
lereo "kgwedi" le kaya paka ya go tloga ka letsatsi la ntlha la kgwedi go ya go letsatsi pele ga le le tshwanang ka palo le la letsatsi leo mo kgweding e e latelang, go akareditswe malatsi ao ka bobedi, sekai 10 Mopitlwe go ya go 9 Moranang. Lereo "NEDLAC" le kaya Khansele ya Bosetšhaba ya Ikonomi, Tlhabololo le Badiri e e tlhamilweng ka karolo 2 ya Molao wa Khansele ya Bosetšhaba ya Ikonomi, Tlhabololo le Badiri wa 1994 (Molao wa bo35 wa 1994);
lereo "motlhankedi" le kaya motlhankedi jaaka go tlhalosiwa mo karolo 1 ya Molao wa Tirelo Setšhaba wa 1994 (Kgoeletso ya bo103 ya 1994);
lereo "rebotswe" le kaya go rebolwa ka molawana;
lereo "tirelo setshaba" le kaya tirelo setšhaba jaaka e kaiwa mo karolo 197 ya Molaotheo wa Repaboliki ya Aforika Borwa wa 1996 (Molao wa 108 wa 1996);
lereo "molawana" le kaya molawana o o dirilweng ka fa tlase ga Molao ono;
lereo "tuelo" le kaya "tuelo" jaaka e tlhalosiwa mo karolo 1 ya Molao wa Seabe sa Inšorense ya Botlhokatiro;
lereo "modiri wa paka" le kaya motho mongwe le mongwe yo o thapilweng ke mothapi sebaka sa paka e e magareng ya bonnye dikgwedi di le tharo mo pakeng ya dikgwedi di le 12 le mothapi a le mongwe mme tiro ya gagwe e kgorelediwa ke mabaka a go fetoga ga dipaka tebang le go nna teng ga tiro; "Molao ono" o akaretsa molawana mongwe le mongwe o o dirilweng go ya ka Molao ono;
lereo "beke" le kaya paka nngwe le nngwe ya malatsi a le supa a a tlhomaganeng.
Maikaelelo a Molao ono
Maikaelelo a Molao ono ke go tlhama letlole la inšorense ya botlhokatiro le bathapi le badiri ba tla ntshang seabe mo go lona mme badiri ba ba felelwang ke tiro mmogo le bamalapa a bona, go ya ka seemo sa nako eo, ba tla nnang le ditshiamelo mo go lona, mme ka go dira jalo go fokodiwa ditlamorago tse di seng monate tsa botlhokatiro mo ikonoming le mo loagong.
Tiriso ya Molao ono
Molao ono o ama bathapi botlhe le badiri botlhe, ntle fela le-
a badiri ba ba dirang nako e e ka fa tlase ga diura di le 24 ka kgwedi mo mothaping yo o rileng, mmogo le bathapi ba bona;
b badiri ba ba amogelang tuelo ka fa tlase ga tumelano ya thuto e e kwadisitsweng go ya ka Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni wa 1998, Molao wa bo97 wa 1998, mmogo le bathapi ba bona;
c bathapi le badiri ba ba mo magatong a porofense gongwe a bosetšhaba a puso;
d batho ba ba tsenang mo Repaboliking go tla go tsweletsa konteraka ya ditirelo, boithutatiro, gongwe boithuti mo Repaboliking, fa e le gore kwa bokhutlong jwa seo mothapi o patelesega, go ya ka molao gongwe konteraka ya ditirelo, boithutatiro gongwe boithuti, go ya fela ka mabaka, gongwe ka ntlha ya ditumelano tse dingwe go busetsa motho yoo kwa nageng ya gaabo, gongwe motho yoo go tlhokega gore a tswe mo Repaboliking, mmogo le bathapi ba bona;
ntle le karolwana ya 1, Molao ono o tla simolola go dira mo badiring ba legae mmogo le badiri ba paka mmogo le bathapi ba bona mo sebakeng sa dikgwedi di le 12 morago ga gore Molao o tsenngwe tirisong.
a Tona o tshwanetse gore ka bonako jo bo kgonegang morago ga gore Molao ono o tsenngwe tirisong, a rebole gongwe a thape bothati jo bo tla dirang dipatlisiso le dikatlenegiso tebang le tsamaiso ya Molao ono mo badiring ba legae mmogo le badiri ba paka.
b Dipatlisiso di tshwanetse go konosediwa mo sebakeng sa dikgwedi di le 12 go tloga ka letlha le karolo eno e tsenngwang tirisong ka lona.
c Tona o tshwanetse go buisana le Boto tebang le ditlamorago tsa dipatlisiso.
KGAOLO 2
LETLOLE LA INŠORENSE YA BOTLHOKATIRO
Go tlhamiwa ga Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro
Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro le tlhamilwe ka go riana.
Letlole le dirwa ke-
a seabe se se ntshiwang ke bathapi le badiri mme se kolekiwa ke Mokomisinara wa Tirelo ya Lekgetho ya Aforika Borwa go ya ka Molao wa Seabe sa Inšorense ya Botlhokatiro;
b seabe se se ntshitsweng ke bathapi le badiri mme se kolekilwe ke Mokomisinara go ya ka Molao wa Seabe sa Inšorense ya Botlhokatiro;
c Madi a a lekanyeditsweng ke Palamente d Madi a dikotlhao dingwe le dingwe tse di dirilweng go ya ka Molao ono ntle le fa di rebotswe ke kgotlatshekelo ya molao;
e Merokotso gongwe dipoelo dingwe le dingwe tsa dipeeletso tse di dirilweng ke Letlole;
f Tšhelete nngwe le nngwe e e duetsweng Letlole ka phoso mme e, go ya ka mogopolo wa Mokaedi-Kakaretso, e ka se keng a busiwa;
g Boswa gongwe dikabelo dingwe le dingwe tse di amogetsweng ke Letlole;
h dithoto dingwe le dingwe, e ka nna tse di ka sutisiwang, gongwe tse di sa suteng, tse di rekilweng gongwe Letlole le di amogetse ka mokgwa mongwe; mmogo le i tshelete nngwe le nngwe e Letlole le ka nnang le tshwanelo mo go yona.
Tiriso ya Letlole
Letlole le tshwanetse go dirisediwa-
a go duela ditshiamelo go ya ka Molao ono;
b go duela seabe se se duetsweng go feta go bathapi;
c dituelo tsa- idituelo le ditshwanelo go ditokololo tsa Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro mmogo le dikomiti tsa yona; mmogo le ii ditshenyegelo dingwe le dingwe tse di bonalang le tse di amanang le go tsenngwa tirisong ga Molao ono.
Kgobokanyo ya matlole, dikadimo tsa tšhelete mmogo le ditlamelo tsa banka tsa kgogophetiso
Go kgobokanyetsa Letlole matlole ka mokgwa wa go adima tšhelete le ditlamelo tsa banka tsa kgogophetiso, go tshwanetse go dirwa go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba wa 1999, (Molao wa bo1 wa 1999).
Peeletso ya tšhelete ya Letlole
Tšhelete ya Letlole, ntle le tšhelete e e tlhokegang go fitlhelela ditshenyegelo tsa ga jaana tsa Letlole, e ka tsenngwa mo boemong jwa Letlole, ke Mokaedi-Kakaretso mo Bakomisinareng ba Dipeeletso tsa Setšhaba gore e beelediwe go ya ka Molao wa Bakomisinara ba Dipeeletso tsa Setšhaba wa 1984 (Molao wa bo45 wa 1984).
Dipoelo tsotlhe tsa dipeeletso di golela Letlole mme ditatlhegelo le tsona di rwalwa ke Letlole.
Dikabelo le dikabelo tsa boswa mo Letloleng
Motho mongwe le mongwe, setheo, setlamo gongwe mokgatlho kgotsa setheo sa ditšhelete gongwe sa mofuta mongwe, se ka dira dikabelo gongwe go abela Letlole boswa.
Mokaedi-Kakaretso a ka amogela dikabelo gongwe dikabelo tsa boswa mo boemong jwa Letlole.
Go thapiwa ga mogakolodi wa setlamo sa insorense mmogo le tshekatsheko ya ngwaga le ngwaga e e dirwang ke mogakolodi yono
Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go thapa mogakolodi wa setlamo sa insorense yo e leng tokololo ya Mokgatlho wa Bagakolodi ba Inšorense wa Aforika Borwa gongwe yo o tla tlhokomelwang ke tokololo ya Mokgatlho gore a dire ditiro tse di reboletsweng mogakolodi mo Molaong ono.
Mo sebakeng sa dikgwedi tse pedi morago ga bokhutlo jwa ngwaga nngwe le nngwe ya ditšhelete, mogakolodi wa setlamo sa insorense o tshwanetse go sekaseka seemo sa ditšhelete sa Letlole sa ngwaga oo wa ditshelete mme a tlhagise pegelo ya tshekatsheko go Mokaedi-Kakaretso.
Pegelo ya tshekatsheko ya mogakolodi wa inšorense e tshwanetse go nna le-
a kanego - i se bontsha boleng jwa inšorense jwa dithoto le ditshenyegelo tsa Letlole;
ii seemo sa ditšhelete sa Letlole; le iii gore a go nnile le tšhelete e e setseng kgotsa nnyaya le gore a go dirisitswe tšhelete e e fetang e e neng e lekanyeditswe ya Letlole mo ngwageng oo wa ditšhelete ;
bsesupo sa- itsela le mokgwa o o dirisitsweng go lekanyetsa dithoto le ditshenyegelo tsa Letlole;
iidiphetogo tse di leng gona mo tseleng le mokgwa o o dirisitsweng go lekanyetsa Letlole fa go tshwantshangwa le pegelo ya mogakolodi wa insorense ya ngwaga o o fetileng; le iii dintlha dingwe gongwe ditekanyetso tse Mokaedi-Kakaretso a di lemositseng gongwe a di reboletse mogakolodi wa inšorense mo go direng tiro ya gagwe go ya ka karolo eno;
c setlankana se se tlhalosang ntlha nngwe le nngwe e e malebana le go fitlhelelwa ga kanego ya nnete e e nang le bokao tebang le seemo sa ditšhelete tsa Letlole;
d dikatlenegiso ka ga tlhokomelo gongwe tokafatso ya seemo sa ditšhelete sa Letlole.
Tšhelete e e setseng gongwe e e dirisitsweng go feta e e gona ya Letlole
Go lebeletswe karolwana , Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go bega le go dira dikatlenegiso go Tona fa pharologano magareng ga lotseno le ditshenyegelo tsa Letlole -
a di le dikgolo go feta jaaka go tlhokega go kgona go duela ditshiamelo; kgotsa b di sa lekana gongwe di oketsega ka kelo e e lekaneng go fitlhelela dituelo tsa ditshiamelo tse di ka solofelwang.
Mokaedi-Kakaretso a ka tlhagisa pegelo e e kabakanngwang mo karolwaneng 1 fa fela a sena go buisana le Boto le mogakolodi wa inšorense ka ga diteng tsa pegelo.
Tebang le pegelo e e kabakanngwang mo karolwana 1a, Tona, morago ga go buisana le Boto, a ka dirisa tšhelete e e setseng go tsweletsa mosola wa Molao ono, go akaretsa-
a go tokafatsa bokgoni jwa tsamaiso le jwa Boto le Letlole; le b go simolola letlole la resefo
Tebang le pegelo e e kabakanngwang mo karolwana 1b, Tona a ka kopa Tona ya Ditšhelete go atolosa tekanyetsokabo ya bosetšhaba ka mokgwa o o kabakantsweng mo dikarolong tsa 16 le 30 tsa Molao wa Tsamaiso ya Tšhelete ya Setšhaba wa 1999 Molao wa bo1 wa 1999, gore go thibiwe fa go dirisitsweng tšhelete e e fetang e e neng e le gona ya Letlole.
Botsholamatlotlo, boruni mmogo le pegelo ya ditšhelete
Kwa ntle ga karolo 49 go ya go ya Molao wa Tsamaiso ya Tšhelete ya Setšhaba wa 1999 (Molao wa bo1 wa 1999), Mokaedi-Kakaretso ke motlhankedi yo o ikarabelang mo go tsholeng matlotlo a Letlole.
a Kwa tshimologong ya ngwaga nngwe le nngwe wa ditšhelete, Mokomisinara o tshwanetse go isa leano la kgwebo kwa Lephateng la Bosetšhaba la Matlole.
bTona o tshwanetse go rulaganya leano la kgwebo le le tsamaelanang le la Mokaedi-Kakaretso le Mokomisinara, mme ba tshwanetse go thusiwa ke mogakolodi wa inšorense le Boto.
Go tlaleletsa mo dintlheng tse di tshwanetseng go akarediwa mo pegelong ya ngwaga le ngwaga le kanego ya matlotlo e e kailweng mo karolo 55 ya Molao wa Tsamaiso ya Tšhelete ya Setšhaba wa 1999 Molao wa 1 wa 1999, pegelo ya ngwaga le ngwaga e tshwanetse go nna le kanego e e supang -
a palo e e totobetseng ya batho ba ba amogetseng ditshiamelo go ya ka Molao ono;
b palo e e totobetseng ya bathapi ba ba duetseng seabe go ya ka Molao wa Seabe sa Inšorense ya Botlhokatiro;
c palo e e totobetseng ya baabi ba ba duetseng seabe go ya ka Molao wa Seabe sa Inšorense ya Botlhokatiro;
d palo e e totobetseng ya batho ba ba tsewang e le baabi ka fa tlase ga karolo 45;
e boleng jo bo totobetseng jwa tšhelete jwa ditshiamelo tse go tlametsweng ka tsona mo karolong nngwe le nngwe ya tshiamelo;
f kanego e e supang dikadimo tsotlhe, tiriso ya madi a a fetang a a gona, dikadimo gammogo le maitlamo a ditshelete mo Letloleng;
g tshedimosetso ka ga dikabelo tsotlhe gammogo le dikabelo tsa boswa tse di amogetsweng ke Letlole;
h pegelo ya tshekatsheko ya mogakolodi wa inšorense e e kabakanngwang mo karolo 9;
i tshedimosetso ka ga tiriso ya dithoto tsotlhe tse di sutang le tse di sa suteng tse di kgobokantsweng ke Letlole go dirisiwa mo mabakeng a a kabakanngwang mo karolo 586 le 7;
j tshelete nngwe le nngwe e e phimotsweng go ya ka karolo 588; le k morero mongwe le mongwe o o rebotsweng ke Tona.
KGAOLO 3
GO TSENYA KOPO YA DITSHIAMELO
Karolo A: Tshwanelo ya ditshiamelo
Tshwanelo ya ditshiamelo
Go latela ditlamelo tsa Molao ono, moabi gongwe moikaegi, go ya ka mabaka, o na le tshwanelo ya ditshiamelo tse di latelang:
a Ditshwanelo tsa botlhokatiro tse di kabakanngwang mo Karolo B ya Kgaolo eno;
b Ditshwanelo tsa bolwetse tse di kabakanngwang mo Karolo C ya Kgaolo eno;
c Ditshwanelo tsa botsetse tse di kabakanngwang mo Karolo E ya Kgaolo eno; le d Ditshwanelo tsa baikaegi tse di kabakanngwang mo Karolo F ya Kgaolo eno.
Sekai sa ditshiamelo tse moabi a nang le tshwanelo ya tsona jaaka di fitlhelwa mo Mametlelelo 3, jaaka di tlhakanyeditswe mo Lenaneong.
(a)Tona, ka tumelano le Tona ya Matlotlo, le ka kitsiso mo Kaseteng, le go ya ka karolwana , a ka fetola ditshiamelo tse di fitlhelwang mo Lenaneo 3 go tsamaelana le kelo e e kwa godimo ya tuelo ya kgwedi ya modiri yo o nang le bokgoni, yo o dirang ka diatla jaaka go rebotswe ke Kokoano ya Tshireletsego ya Loago (Seemo se se lekanyeditsweng), 1953 (Kokoano ya bo102) ya Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa Badiri.
bKelo ya ditshiamelo e e kabakanngwang mo temeng a e ka farologana magareng ga palogodimo ya 60% ya dituelo tsa baabi ba letseno le le kwa tlase gammogo le kelo e e kwa tlase ya tuelo go baabi ba lotseno le le kwa godimo, jaaka go tla laolwa ke ditekanyetso tse di tlhagisitsweng mo Lenaneong.
Fa go tsewa dikgato go ya ka karolwana , Tona o tshwanetse-
ago rerisana le Boto mme gape a ele tlhoko tekanyetsokabo ya- iseabe le letseno la dipeeletso go tswa mo Letloleng;
iii tlamelo ya ditshenyegelo tse di malebana le go tsenngwa tirisong ga Molao ono; le iv tlamelo ya ditlhokego tse di sa lebelelwang; le c go ikobela thulaganyo e e tlhagisitsweng mo karolo 55, ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka seemo.
Go tlhakanyediwa ga ditshiamelo
Go lebeletswe karolwana , mo mabakeng a go tlhakanyetsa ditshiamelo tse di tshwanetseng go duelwa moabi, go tshwanetse ga lekanyediwa kelo ya tuelo ya letsatsi ya moabi go lebeletswe palogodimo e e beilweng-
a fa a duelwa ka kgwedi, ka go atisa tuelo ya kgwedi ka 12 mme e arolwa ka 365;
b fa a duelwa ka beke, ka go atisa tuelo ya beke ka 52 mme e arolwa ka 365;
Fa tuelo ya moabi e ya godimo le tlase mo dipakeng tse di farologaneng, go tshwanetse ga tlhakanyediwa go lebeletswe palogare ya tuelo e moabi a e duetsweng mo pakeng ya dikgwedi di le thataro tse di fetileng.
Go lebeletswe karolwana 5, ditshwanelo tsa moabi tsa go bona ditshiamelo go ya ka Kgaolo eno di gola ka kelo ya tshiamelo ya letsatsi le le lengwe mo malatsing mangwe le mangwe a le marataro a a wetsang mo tirong jaaka moabi mme seno se laolwa gape ke koketsego ya malatsi a ditshiamelo a le 238 mo pakeng ya dingwaga di le nne e e tlang pele fela ga letlha la kopo ya ditshiamelo go ya ka Kgaolo eno, go ntshiwa malatsi a ditshiamelo tse di ka neng di amogetswe ke moabi mo pakeng eno.
Gore go kgonwe go lekanyediwa palo ya malatsi a go thapiwa jaaka go kabakanngwa mo karolwana 3, paka e akaretsa-
aletsatsi le moabi a simolotseng tiro ka lona, go fitlha go, le go akaretsa letsatsi le go kgaoditsweng go dira ka lona; le bpaka nngwe le nngwe e mo go yona- i modiri a duetsweng tuelo ya paka ya kitsiso ya go leboga tiro;
ii Modiri wa sekepe sa dithoto a amogetse tuelo go ya ka karolo 140 ya Molao wa Dikepe tsa Dithoto wa 1951 Molao wa bo57 wa 1951.
Malatsi a ditshiamelo a moabi a nang le ditshwanelo tsa ona go ya ka karolwana 3 ga a tshwanela go fokodiwa ke dituelo tsa ditshiamelo tsa botsetse go ya ka Karolo D ya Kgaolo eno.
Mokgwa wa go tlhakanyetsa malatsi a ditshiamelo a moabi a nang le ditshwanelo tsa ona:
Kgato 1 - Lekanyetsa palo ya malatsi a ditshiamelo a mo go ona modiri a neng a thapilwe jaaka moabi mo pakeng ya dingwaga di le nne e e tlang fela pele ga letlha la kopo ya ditshiamelo go ya ka Kgaolo eno.
Kgato 2 - Arola palogotlhe ya malatsi ka 52 mme o atise ka supa mme o ikgatholose karolwana nngwe le nngwe ya palo e e setseng.
Kgato 3 - Ntsha go tswa mo tšheleteng eno, malatsi mangwe le mangwe a ditshiamelo (go sa akarediwe ditshiamelo tsa botsetse) a tšhelete ya ona e amogetsweng mo pakeng ya dingwaga di le nne e e tlang fela pele ga letlha la kopo ya ditshiamelo go ya ka Kgaolo eno.
Kgato 4 - Palo e e salang e lekanyetsa malatsi a ditshiamelo a moabi a nang le ditshwanelo tsa ona.
Moabi yo o sa tshwanelwang ke ditshiamelo ka ntlha ya mabaka mangwe
Moabi ga a tshwanelwa ke ditshiamelo mo pakeng nngwe le nngwe e moabi -
aa neng a amogela - i tšhelete ya phenšene ya kgwedi le kgwedi go tswa mo Pusong;
iiditshiamelo dingwe le dingwe go tswa mo Letloleng la Tuelo/Phimolakeledi le le tlhamilweng ka fa tlase ga Molao wa Dituelo tsa Dikgobalo le Malwetsi a mo Tirong wa 1993 Molao wa bo130 wa 1993, ka ntlha ya kgobalo gongwe bolwetse jwa mo tirong, fa kgobalo gongwe bolwetse joo bo tlhodile gore moabi yoo a seke a dira nakwana gongwe gotlhelele;
iiiditshiamelo go tswa kwa letloleng gongwe kwa sekemeng sengwe le sengwe sa botlhokatiro se se tlhamilweng ke khansele ka fa tlase ga karolo 28g kgotsa 431c kgotsa Molao wa Badiri wa 1995 Molao wa bo66 wa 1995;
ba retelelwa ke go ikobela ditlamelo dingwe tsa Molao ono kgotsa molao mongwe o mongwe o o amanang le botlhokatiro; kgotsa ca sekegilwe nakwana mo go amogeleng ditshiamelo go ya ka karolo 361.
Karolo B: Go tlhakanngwa ga paka ya botlhokatiro ka fa tlase ga Karolo eno
Go tsweletsa Karolo eno, paka nngwe le nngwe ya botlhokatiro e tshwanetse go tlhakanyediwa go tloga ka letlha la go tlhoka tiro.
Letsatsi le le kabakanngwang mo karolwana 1 le ka sutisediwa kwa letlheng la pele ga kopo fa motlhankedi yo o amogelang dikopo tsa tuelo a ka ikgotsofatsa gore tiego nngwe le nngwe ya go tlhagisa kopo e bakilwe ke mabaka a a seng ka fa tlase ga taolo ya moabi.
Ditshwanelo tsa ditshiamelo tsa botlhokatiro
Go lebeletswe karolo 14, moabi yo o sa direng o na le ditshwanelo tsa ditshiamelo tsa botlhokatiro tse di kabakanngwang mo Karolong eno mo pakeng nngwe le nngwe ya botlhokatiro ya sebaka se se fetang malatsi a le 14, fa-
alebaka la botlhokatiro e le -i go fedisiwa ga konteraka ya tiro ya moabi ke mothapi wa moabi yoo, gongwe bokhutlo jwa konteraka ya paka e e tsepameng, iigo kobiwa mo tirong ga moabi, jaaka go tlhalositswe ke karolo 186 ya Molao wa Badiri wa 1995 Molao wa bo66 wa 1995, kgotsa iiibotšhoni go ya ka ditlamelo tsa Molao wa Botšhoni wa 1936 Molao wa bo24 wa 1936;
bkopo e dirwa go ya ka ditlhokego tse di tlhagisitsweng le ditlamelo tsa Karolo eno;
cmoabi o kwadisitswe jaaka motho yo o batlang tiro le setheo sa badiri se se tlhamilweng ka fa tlase ga Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni wa 1998 Molao wa bo97 wa 1998; le dgo latela karolwana 3, moabi a ka kgona le gona a ka nna gona go ka dira.
Moabi yo o sa direng ga a na tshwanelo ya ditshiamelo tse di kailweng mo karolwana 1 fa-
a moabi a retelelwa ke go itlhagisa ka dinako le matlha a a rebotsweng ke motlhankedi wa ditopotuelo go ya ka karolo 174d; kgotsa bmoabi a gana ntle le mabaka a a utlwalang go tsenela katiso le kgakololo ya tiro gore a thapiwe ka fa tlase ga sekema sengwe le sengwe se se rebotsweng ke Mokaedi-Kakaretso go ya ka Molao ono, gongwe molao mongwe le mongwe.
Ntle le karolwana 1d mme go lebeletswe karolo 201a, moabi yo o lwalang fa a ntse a amogela ditshiamelo tsa botlhokatiro, o nna a siametswe ke ditshiamelo tsa botlhokatiro fa e le gore motlhankedi wa ditopotuelo o kgotsofetse gore bolwetse ga bo kitla bo ama tshono ya moabi ya go bona tiro.
Kopo ya ditshiamelo tsa botlhokatiro
Kopo ya ditshiamelo tsa botlhokatiro e tshwanetse go dirwa mo foromong e e rebotsweng kwa kantorong ya go thapa.
Kopo e tshwanetse go dirwa mo sebakeng sa dikgwedi di le thataro morago ga go khutlisiwa ga konteraka ya tiro, fela Mokomisinara a ka amogela kopo e e dirilweng morago ga paka ya dikgwedi di le thataro e sena go feta fa go na le mabaka a a kgotsofatsang.
Motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse go batlisisa kopo mme, fa go tlhokega, a kope tshedimosetso e nngwe tebang le go tswelela go tlhoka tiro ga mokopi.
Fa kopo e ikobela ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse-
ago rebola kopo;
bgo lekanyetsa- ipalogotlhe ya ditshiamelo go kgontsha tsweletso ya karolo 133;
iiditshiamelo tse mokopi a nang le tshwanelo ya tsona go ya ka karolo 134;
cgo rebola tuelo ya ditshiamelo; le dgo tlhalosa gore mokopi o tshwanetse go itlhagisa leng kwa kantorong ya go thapa gore go netefadiwe gore moabi - i o ntse a sa dire mo pakeng e go kopilweng ditshiamelo tsa botlhokatiro ka yona; le ii gore moabi a ka kgona le gona a ka nna gona go ka dira.
Fa kopo e sa ikobele ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa dikopo tsa dituelo o tshwanetse go gakolola mokopi ka lekwalo gore kopo e na le phoso le go mo naya mabaka a gore ke ka ntlha ya eng e le phoso.
Tuelo ya ditshiamelo tsa botlhokatiro
Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go duela ditshiamelo tsa botlhokatiro go moabi kwa kantorong ya go thapa e kopo e dirilweng kwa go yona, gongwe kantoro nngwe le nngwe ya go thapa e e tlhagisitsweng ke mokopi ka nako ya go dira kopo.
Fa moabi a amogela ditshiamelo tsa botlhokatiro mme ntle le lebaka le le utlwalang, a gana go amogela tiro e e maleba e e gona, gongwe go tsenela katiso e e maleba gongwe kgakololo ya tiro, motlhankedi wa ditopotuelo a ka mo naya kotlhao ya sebaka sa dibeke di 13 tse mo go tsona go se kitlang go nna le ditshiamelo dipe tse di duelwang moabi.
Karolo C: Ditshiamelo tsa bolwetse
Go lekanyediwa ga paka ya bolwetsi ka fa tlase ga Karolo eno
Go kgontsha go tswelediwa ga Karolo eno, paka ya bolwetse e tshwanetse go lekanyediwa go tloga ka letlha le moabi a emisang go dira ka ntlha ya bolwetse.
Karolwana 1 e diragadiwa ka diphetogo tse di tlhokegang tebang le tekanyetso ya dipaka tsa ditshiamelo tsa botsetse le botsadi-la-tsholo tse di kabakanngwang mo karolong 242 le 273, ka go latelana ga tsona.
Tshwanelo ya ditshiamelo tsa bolwetse
Go lebeletswe karolo 14, moabi o na le tshwanelo ya ditshiamelo tsa bolwetse tse di kabakanngwang mo Karolong eno mo pakeng nngwe le nngwe ya bolwetse fa-
amoabi a sa kgone go dira tiro ka ntlha ya bolwetse;
bmoabi a kgotsofatsa ditlhokego dingwe le dingwe tebang le bolwetse bongwe jo bo rileng; mme cgo dirilwe kopo ya ditshiamelo tsa bolwetse go ya ka ditlhokego tse di rebotsweng gammogo le ditlamelo tsa Karolo eno.
moabi ga a na tshwanelo ya ditshiamelo tsa bolwetse-
afa paka ya bolwetse e le ka fa tlase ga malatsi a le 14; le bmo pakeng nngwe le nngwe e mo go yona moabi- i a nang le tshwanelo ya ditshiamelo tsa botlhokatiro go ya ka Karolo B ya Kgaolo eno gongwe ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo go ya ka Karolo E ya Kgaolo eno; kgotsa iintle le lebaka le le utlwalang, a gana gongwe a retelelwa ke go tsenela kalafi gongwe go ikobela ditaelo tsa dingaka.
Go tlhakanyetsa ditshiamelo tsa bolwetse
Go lebeletswe karolwana , moabi o tshwanetse go duelwa phapaano magareng ga tuelo ya malatsi a boikhutso a bolwetse e a e duetsweng go ya ka molao mongwe fela, tumelano e e tlhakanetsweng, gongwe konteraka ya tiro ya paka e e kabakanngwang mo karolo 19, le palogodimo ya ditshiamelo tse di duelwang go ya ka karolo 12 .
Fa go lebelelwa tuelo nngwe le nngwe ya malatsi a boikhutso a bolwetse e e duetsweng moabi go ya ka molao mongwe fela, gongwe tumelano e e tlhakanetsweng gongwe konteraka ya tiro, ditshiamelo tsa bolwetse ga di a tshwanela go feta tuelo e moabi a neng a ka e amogela fa a ne a sa lwale.
Kopo ya ditshiamelo tsa bolwetse
(a) Kopo ya ditshiamelo tsa bolwetse e tshwanetse go dirwa ke motho ka sebele mo foromong e e rebotsweng kwa kantorong ya go thapa.
bFa moabi a sa kgone go itirela kopo ka sebele, motlhankedi wa ditopotuelo a ka rebola gore motho mongwe fela a dire kopo mo boemong jwa mokopi.
Kopo ya ditshiamelo tsa bolwetse e tshwanetse go dirwa mo sebakeng sa dikgwedi di le thataro tsa tshimologo ya bolwetse, fela Mokomisinara a ka amogela kopo e e dirilweng morago ga go khutla ga paka e e beilweng ya dikgwedi di le thataro fa go ka supiwa mabaka a a kgotsofatsang.
Motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse go batlisisa kopo mme, fa go tlhokega, a kope tshedimosetso e nngwe tebang le paka e mokopi a neng a sa dire kgotsa a amogetse tuelo e e kwa tlase ka ntlha ya bolwetse.
Fa kopo e ikobela ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse-
ago rebola kopo;
bgo lekanyetsa- ipalogotlhe ya ditshiamelo go kgontsha tsweletso ya karolo 133;
iiditshiamelo tse mokopi a nang le tshwanelo ya tsona go ya ka karolo 134;
cgo rebola tuelo ya ditshiamelo; le dgo tlhalosa gore ditshiamelo di tla duelwa jang.
Fa kopo e sa ikobele ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse go gakolola mokopi ka lekwalo gore kopo e na le phoso le go mo naya mabaka a gore ke ka ntlha ya eng e le phoso.
Tuelo ya ditshiamelo tsa bolwetse
Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go duela ditshiamelo tsa bolwetse-
akwa kantorong ya go thapa e kopo e dirilweng kwa go yona gongwe kwa kantorong e nngwe ya go thapa e e rebotsweng ke mokopi ka nako ya kopo; le bgo moabi gongwe motho mongwe fela yo o rebotsweng ke moabi mme a amogetswe ke motlhankedi wa ditopotuelo gore a rebolwe jalo.
Karolo D: Ditshiamelo tsa botsetse
Tshwanelo ya ditshiamelo tsa botsetse
Go lebeletswe karolo 14, moabi yo o imileng o na le tshwanelo ya ditshiamelo tsa botsetse tse di kabakanngwang mo Karolong eno mo pakeng nngwe le nngwe ya boimana gongwe botsetse, gammogo le paka ya morago ga moo, fa kopo e dirilwe go ya ka ditlhokego tse di tlhalositsweng le ditlamelo tsa Karolo eno.
Go lebeletswe karolwana 2, moabi o tshwanetse go duelwa phapaano magareng ga tuelo nngwe le nngwe ya ditshiamelo tsa botsetse e a e duetsweng go ya ka molao mongwe fela, tumelano e e tlhakanetsweng gongwe konteraka ya tiro ya paka e e kabakanngwang mo karolo 192, le palogodimo ya ditshiamelo tse di duelwang go ya ka karolo 122.
Fa go lebelelwa tuelo nngwe le nngwe ya ditshiamelo tsa botsetse e e duetsweng moabi go ya ka molao mongwe fela, gongwe tumelano e e tlhakanetsweng gongwe konteraka ya tiro, ditshiamelo tsa botsetse ga di a tshwanela go feta tuelo e moabi a neng a ka e amogela fa a ne a se mo malatsing a boikhutso a botsetse.
Go tsweletsa karolo eno, paka e e kwa godimo go gaisa ya malatsi a boikhutso a botsetse ke dibeke di le 17.32.
Moabi yo o senyegelwang mo pakeng ya boraro ya boimana gongwe a belega ngwana yo o tlang a didimetse, o na le tshwanelo ya palogodimo ya ditshiamelo tsa botsetse tsa dibeke di le thataro morago ga go senyegelwa gongwe morago ga go belega ngwana yo o didimetseng.
Kopo ya ditshiamelo tsa botsetse
Kopo ya ditshiamelo tsa botsetse e tshwanetse go dirwa mo foromong e e rebotsweng kwa kantorong ya go thapa bonnye, dibeke di le robedi pele ga go belega.
Mokomisinara, fa a amogetse mabaka a a utlwalang a ka:
aamogela kopo morago ga paka ya dibeke di le robedi e go builweng ka yona mo karolwana 1;
batolosa paka ya go amogelwa ga kopo go fitlha go paka ya dikgwedi di le thataro morago ga go belega.
Motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse go batlisisa kopo mme, fa go tlhokega, a kope tshedimosetso e nngwe.
Fa kopo e ikobela ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa dikopo tsa dituelo o tshwanetse-
ago rebola kopo;
bgo lekanyetsa- ipalogotlhe ya ditshiamelo go kgontsha tsweletso ya karolo 133;
iiditshiamelo tse mokopi a nang le tshwanelo ya tsona go ya ka karolo 134; le c go tlhalosa gore ditshiamelo di tla duelwa jang.
Fa kopo e sa ikobele ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa dikopo tsa dituelo o tshwanetse go gakolola mokopi ka lekwalo gore kopo e na le phoso le go mo naya mabaka a gore ke ka ntlha ya eng e le phoso.
Tuelo ya ditshiamelo tsa botsetse
Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go duela ditshiamelo tsa botsetse go moabi kwa kantorong ya go thapa e kopo e dirilweng kwa go yona gongwe kwa kantorong e nngwe fela e e rebotsweng ke mokopi ka nako ya go dira kopo.
Karolo E: Ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo
Tshwanelo ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo
Go lebeletswe karolo 14, ke moabi a le mongwe fela wa maphata a a tshotseng ngwana a nang le tshwanelo ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo tse di kabakanngwang mo Karolong eno mo ngwaneng mongwe le mongwe yo o tshotsweng mme le gona fa fela-
angwana a tshotswe go ya ka Molao wa Tlhokomelo ya Bana wa 1983 Molao wa bo74 wa 1983;
bpaka e moabi a neng a sa dire ka yona e dirisitswe go tlhokomela ngwana;
cngwana yo o tshotsweng a le bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga tse pedi; mme dkopo e dirilwe go latela ditlhokego tse di rebotsweng le ditlamelo tsa Karolo eno.
Tshwanelo e e kabakanngwang mo karolwana 1 e simolola ka letlha le ka lona kgotlatshekelo e e nang le bokgoni e rebolang taelo ya go tshola ngwana go ya ka Molao wa Tlhokomelo ya Bana wa 1983 Molao wa bo74 wa 1983.
Go lebeletswe karolwana 4, moabi o tshwanetse go duelwa phapaano magareng ga tuelo nngwe le nngwe ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo e moabi a e duetsweng go ya ka molao mongwe fela, tumelano e e tlhakanetsweng gongwe konteraka ya tiro ya paka e e kabakanngwang mo karolo 192, le palogodimo ya ditshiamelo tse di duelwang go ya ka karolo 122.
Fa go lebelelwa tuelo nngwe le nngwe ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo e e duetsweng moabi go ya ka molao mongwe fela, gongwe tumelano e e tlhakanetsweng gongwe konteraka ya tiro, ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo ga di a tshwanela go feta tuelo e moabi a neng a ka e amogela fa a ne a le kwa tirong.
Kopo ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo
Kopo ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo e tshwanetse go dirwa mo foromong e e rebotsweng kwa kantorong ya go thapa.
Kopo e tshwanetse go dirwa mo sebakeng sa dikgwedi di le thataro morago ga letlha la taelo ya go tsholwa ga ngwana, fela Mokomisinara a ka amogela kopo morago ga paka ya dikgwedi di le thataro fa a amogetse mabaka a a utlwalang.
Motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse go batlisisa kopo mme, fa go tlhokega, a kope tshedimosetso e nngwe tebang le paka e mokopi a neng a sa dire ka yona gore a kgone go tlhokomela ngwana yo o tshotsweng.
Fa kopo e ikobela ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse-
ago rebola kopo;
bgo lekanyetsa- ipalogotlhe ya ditshiamelo go kgontsha tsweletso ya karolo 133;
iiditshiamelo tse mokopi a nang le tshwanelo ya tsona go ya ka karolo 134; le c go tlhalosa gore ditshiamelo di tla duelwa jang.
Fa kopo e sa ikobele ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa dikopo tsa dituelo o tshwanetse go gakolola mokopi ka lekwalo gore kopo e na le phoso le go mo naya mabaka a gore ke ka ntlha ya eng e le phoso.
Tuelo ya ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo
Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go duela ditshiamelo tsa botsadi-ka-tsholo go moabi kwa kantorong ya go thapa e kopo e dirilweng kwa go yona gongwe kwa kantorong nngwe ya go thapa e e rebotsweng ke mokopi ka nako ya go dira kopo.
Karolo F: Ditshiamelo tsa baikaegi
Tshwanelo ya ditshiamelo tsa baikaegi
Molekane wa lenyalo yo o setseng, gongwe molekane wa botshelo wa moabi yo o tlhokafetseng o na le tshwanelo ya ditshiamelo tsa baikaegi tse di kabakanngwang mo Karolong eno, fa kopo e dirilwe-
ago ya ka ditlhokego tse di rebotsweng le ditlamelo tsa Karolo eno; le bmo sebakeng sa dikgwedi di le thataro morago ga loso la moabi ntle le gore, fa go na le mabaka a a utlwalang, Mokomisinara a ka amogela kopo morago ga paka ya dikgwedi di le thataro.
Ngwana mongwe le mongwe yo o ikaegileng ka moabi o na le tshwanelo ya ditshiamelo tsa baikaegi tse di kabakanngwang mo Karolong eno fa kopo e dirilwe go ya ka ditlamelo tsa Karolo eno mme-
ago sena molekane wa lenyalo yo o setseng, gongwe molekane wa botshelo; kgotsa bmolekane wa lenyalo yo o setseng gongwe molekane wa botshelo a sa dira kopo ya ditshiamelo mo pakeng ya dikgwedi di le thataro morago ga loso la moabi.
Ditshiamelo tse di duelwang moikaegi ke ditshiamelo tsa botlhokatiro tse go builweng ka tsona mo Karolo B ya Kgaolo eno, tse di ka bong di ne di tla duelwa moabi yo o tlhokafetseng fa a ka bo a sa ntse a tshela.
Kopo ya ditshiamelo tsa baikaegi
Kopo ya ditshiamelo tsa baikaegi e tshwanetse go dirwa mo foromong e e rebotsweng kwa kantorong ya go thapa.
Kopo e tshwanetse go dirwa mo pakeng e e kailweng mo karolo 301b kgotsa mo sebakeng sa malatsi a le 14 morago ga paka e e kailweng mo karolo 392b, fela go ya ka mabaka.
Motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse go batlisisa kopo mme, fa go tlhokega, a kope tshedimosetso e nngwe tebang le tsweletso ya kopo.
Fa kopo e ikobela ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa dikopo tsa dituelo o tshwanetse-
ago rebola kopo;
bgo lekanyetsa- ipalogotlhe ya ditshiamelo go kgontsha tsweletso ya karolo 133;
iiditshiamelo tse mokopi a nang le tshwanelo ya tsona go ya ka karolo 134; le c go tlhalosa gore ditshiamelo di tla duelwa jang.
Fa kopo e sa ikobele ditlamelo tsa Kgaolo eno, motlhankedi wa ditopotuelo o tshwanetse go gakolola mokopi ka lekwalo gore kopo e na le phoso le go mo naya mabaka a gore ke ka ntlha ya eng e le phoso.
Tuelo ya ditshiamelo tsa baikaegi
Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go duela ditshiamelo tsa baikaegi go moikaegi kwa kantorong ya go thapa e kopo e dirilweng kwa go yona gongwe kwa kantorong nngwe ya go thapa e e rebotsweng ke mokopi ka nako ya go dira kopo.
Karolo G: Ditlamelo kakaretso tebang le go kopa tuelo ya ditshiamelo
Ditshiamelo tse di sa tshwanelang go fetisiwa, go tsewa gongwe go dirisiwa go emela tuelo
Ditshiamelo ga di a tshwanela go-
bgo tsewa ka taelo ya kgotlatshekelo, ntle le fa e le taelo nngwe le nngwe ya kgotlatshekelo e e malebana le tlhokomelo ya baikaegi, go akarediwa molekane wa maloba wa lenyalo wa moabi yoo; kgotsa c "go dirisiwa go emela tuelo" mo molatong mongwe le mongwe;
Go tsweletsa karolwana 1, "molato" ga o akaretse molato o o tlhodilweng ke go duelwa ga ditshiamelo ka phoso ka fa tlase ga ditlamelo tsa Molao ono.
Ditshiamelo tse di sa angweng ke lekgetho
Ditshiamelo tse di duelwang baabi le baikaegi go ya ka Molao ono ga di amiwe ke lekgetho go ya ka Molao wa Lekgetho la Lotseno wa 1962 (Molao wa bo58 wa 1962).
Go busediwa ga ditshiamelo tse di duetsweng ka phoso
Baabi gongwe baikaegi ba ba duetsweng ditshiamelo tse di neng di sa ba tshwanela go ya ka Molao ono, gongwe ba duetswe ditshiamelo tse di fetang tse di neng di ba tshwanetse, ba tshwanetse go duela Letlole ditshiamelo tseo.
Fa Mokomisinara a swetsa gore motho yo o kabakanngwang mo karolwana 1, o duetswe ditshiamelo ka phoso gongwe go feta jaaka go ne go mo tshwanetse, Mokomisinara o tshwanetse gore mo sebakeng sa dikgwedi di le somerobedi morago ga go lemoga seo, a kwalele motho yoo taelo ya gore a duele.
Taelo e e kwadilweng e e kabakanngwang mo karolwana 2 e tshwanetse go akaretsa-
akanego ya tšhelete e e duetsweng ka phoso;
btlhaloso ya gore ke ka ntlha ya eng fa motho yoo a ne a sa tshwanela go amogela tšhelete; le cbosupi jwa gore motho yo o romeletsweng taelo eo o amogetse tshelete tota.
Motho yo o kabakanngwang mo karolwana 1 o tshwanetse go busetsa tshelete eo mo sebakeng sa malatsi a le 90 morago ga go amogela taelo e e kwadilweng.
Tshekego ya tshwanelo ya moabi ya ditshiamelo
Morago ga go naya moabi gongwe moikaegi tshono ya go dira tlhagiso e e kwadilweng, Mokomisinara, ka kitsiso e e kwadilweng mme a tlametse ka mabaka, a ka sekega moabi gongwe moikaegi gore ba seke ba amogela ditshiamelo sebaka sa go fitlhelela dingwaga di le tlhano go ya ka Molao ono fa moabi gongwe moikaegi-
aa dirile pego e e fosagetseng mo kopong ya ditshiamelo;
ba tlhagisitse kopo ya ditshiamelo ka boferefere;
ca reteletswe ke go itsese motlhankedi wa dikopo tsa tuelo gore o simolotse go dira gape mo pakeng e go duetsweng ditshiamelo ka yona; kgotsa da reteletswe ke go ikobela taelo e e kwadilweng go ya ka karolo 352.
Paka ya tshekego e ka diragadiwa go sa kgathalasege gore a go ne go dirilwe tuelo go moabi kgotsa moikaegi gongwe nnyaya.
Tshwetso ya go sekega moabi gore a seke a amogela dituelo ga e-
agolole mothapi go tswa mo maikarabelong a mothapi yoo a go abela Letlole; kgotsa bfokotse tshwanelo ya mothapi ya go busediwa seabe sengwe le sengwe se se abilweng mo boemong jwa moabi yo o sekegilweng.
Dikganetsano tse di malebana le go duelwa gongwe go se duelwe ga ditshiamelo.
Motho yo o nang le tshwanelo ya ditshiamelo go ya ka Molao ono a ka ikuela kwa komiting ya boikuelo ya Boto kgotsa fa motho yoo a sitetswe ka tshwetso ya-
aMokomisinara ya go sekega ditshwanelo tsa motho wa go nna jalo tsa ditshiamelo; kgotsa bmotlhankedi wa ditopotuelo tebang le go duela gongwe go sa duelwe ga ditshiamelo.
Motho yo o sa kgotsofalelang tshwetso ya komiti ya boikuelo a ka fetisetsa morero ono kwa tsereganyong kwa komišeneng ya CCMA.
KGAOLO 4 GO TSENNGWA TIRISONG
Go netefatsa maikano
Motlhatlhobi wa badiri yo o nang le mabaka a a utlwalang a go dumela gore mothapi ga a ikobela ditlamelo dingwe tsa Molao ono kgotsa o dirile molato go ya ka Molao ono, o tshwanetse go bona maikano a a kwadilweng ke mothapi, a gore o tla ikobela ditlamelo tse di maleba.
Mo maitekong a go bona maikano, motlhatlhobi wa badiri-
aa ka leka go bona tumelano ya mothapi tebang le dikgato tse mothapi a tshwanetseng go di tsaya go ya ka Molao ono;
ba ka leka go bona tumelano ya mothapi tebang le tšhelete e e kolotwang Letlole go ya ka Molao wa Dikabo tsa Inšorense ya Botlhokatiro; mme ca tlamele tshupatefo ya dituelo tsotlhe tse di amogetsweng.
Taelo ya go ikobela molao
Motlhatlhobi wa badiri a ka rebola taelo ya go ikobela molao fa motlhatlhobi wa badiri a na le mabaka a a utlwalang a go dumela gore mothapi ga a ikobela-
amaikano a a bonweng go ya ka karolo 38;
btaelo e e filweng go ya ka karolwana 2; kgotsa ctlamelo nngwe ya Molao ono.
Taelo ya go ikobela molao e tshwanetse go tlhalosa-
aleina la mothapi, le lefelo la tiro le le amiwang ke taelo ya go ikobela molao;
btlamelo nngwe le nngwe ya Molao ono e mothapi a sa e ikobelang, gammogo le dintlha tsa maitsholo a a supang go tlhoka go ikobela molao;
ctshelete nngwe le nngwe e mothapi a tlhokang go e duela Letlole go ya ka Molao wa Dikabo tsa Inšorense ya Botlhokatiro;
dmaikano mangwe le mangwe a a kwadilweng ke mothapi go ya ka karolo 38 gammogo le go retelelwa ga mothapi go ikobela maikano ao a a kwadilweng;
edikgato dingwe le dingwe tse mothapi a tshwanetseng go di tsaya, go akarediwa, fa go tlhokega, go emisiwa ga tlolo molao e e kailweng gammogo le paka e mo go yona go tshwanetseng ga tsewa dikgato tseo; le dpalogodimo ya kotlhao ya tšhelete e mothapi a ka atlholwang ka yona ka ntlha ya go retelelwa ke go ikobela ditlamelo tsa Molao ono.
Motlhatlhobi wa badiri o tshwanetse go isa khopi ya taelo ya go ikobela molao kwa mothaping.
Mothapi o tshwanetse go ikobela taelo ya go ikobela molao mo pakeng e e kailweng mo taelong ntle le fela fa mothapi a le kgatlhanong go ya ka karolo 40.
Kemokgatlhanong le taelo ya go ikobela molao
Mothapi a ka ema kgatlhanong le taelo ya go ikobela molao ka go fetisetsa kgotlhang eno go rarabololwa ke Mokaedi-Kakaretso ka mokgwa o o rebotsweng.
Taelo ya go ikobela molao e ka dirwa taelo ya Kgotlatshekelo ya Badiri
Mokaedi-Kakaretso a ka dira kopo kwa Kgotlatshekelong ya Badiri, ya gore taelo ya go ikobela molao e dirwe taelo ya Kgotlatshekelo ya Badiri fa mothapi a sa ntse a sa ikobela taelo.
Tiro ya mothapi
Mothapi o tshwanetse go netefatsa gore sekano sengwe le sengwe kgotsa tshedimosetso e e tshwanetseng go bewa le go tlhagisiwa go ya ka Molao ono e nepagetse.
KGAOLO 5 MOKOMISINARA LE BATLHANKEDI BA DITOPOTUELO
Go thapiwa ga Mokomisinara wa Inšorense ya Botlhokatiro
Tona o tshwanetse go thapa modiri wa Lefapha la Badiri jaaka Mokomisinara wa Inšorense ya Botlhokatiro.
Pegelo ya Mokomisinara, le go fetisiwa ga dithata le ditiro
Mokomisinara o tshwanetse go tlamela Mokaedi-Kakaretso ka pegelo e e ka ga ditiro tsa Letlole mo ngwageng wa ditšhelete o o fetileng mo sebakeng sa dikgwedi di le thataro tsa bokhutlo jwa ngwaga nngwe le nngwe wa ditšhelete, kgotsa fela fa seno se kgonega morago ga moo.
Mokomisinara a ka seke a fetisetsa dithata dingwe gongwe go fetisa tiro nngwe e e fetisitsweng gongwe e pateleditswe Mokomisinara go ya ka Molao ono, ntle le fela fa Mokaedi-Kakaretso a dumelana le seo.
Dithata dingwe le dingwe tse di dirisiwang gongwe tiro e e dirwang ka, kgotsa ka fa tlase ga phetiso kgotsa go ya ka thomo e e kabakanngwang mo karolwana 1 e tshwanetse go tsewa e dirilwe ke Mokomisinara.
Phetiso gongwe thomo go ya ka karolo eno ga e lekanyetse dithata tsa Mokomisinara tsa go tsweletsa gongwe go dirisa dithata tse di fetisitsweng kgotsa tiro e e romilweng.
Mokomisinara a ka tsaya motho go nna moabi
Mokomisinara a ka tsaya motho go nna moabi go tsweletsa Molao ono fa go lebelega e kete motho o ka bo a amogetse ditshiamelo go ya ka Molao ono, fela ka ntlha ya mabaka a a seng ka fa tlase ga taolo ya motho yoo, a sa tshwanelwa ke ditshiamelo.
Go thapiwa ga batlhankedi ba ditopotuelo
Go latela melao e e laolang Tirelo Setšhaba, Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go thapa motlhankedi wa ditopotuelo go thusa Mokomisinara go tsweletsa dikopo tsa dituelo tse di dirwang go ya ka Molao ono.
KGAOLO 6
BOTO YA INSORENSE YA BOTLHOKATIRO
Tona o tshwanetse go tlhoma Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro.
Dithata le ditiro tsa Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Boto e tshwanetse-
ago gakolola Tona ka- ipholesi ya insorense ya botlhokatiro; le ii dipholesi tse di tlhagelelang ka ntlha ya go tsenngwa tirisong ga Molao ono;
iii dipholesi tsa go fokotsa botlhokatiro; le iv go tlhamiwa ga dikema tsa go fokotsa ditlamorago tsa botlhokatiro;
bgo dira dikatlenegiso go Tona tebang le diphetogo mo molaong tse di malebana le ka moo o amang pholesi ya botlhokatiro ka teng kgotsa pholesi ya insorense ya botlhokatiro; le cgo dira tiro nngwe le nngwe e e ka kopiwang ke Tona go tsweletsa tiro ya Molao ono.
Dithata le ditiro tsa Boto di tshwanetse go tswelediwa le go dirwa go lebeletswe-
aditlamelo tsa Molao ono le molaotheo wa yona o o kabakanngwang mo karolo 50;
bditaelo dingwe le dingwe tse di tlhagisitsweng ke Tona; le cdikaelo dingwe le dingwe tse di rebotsweng ke Mokaedi-Kakaretso.
Popego ya Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro e dirwa ke-
amodulasetilo, yo onang le boutu ya dipuisano go tlaleletsa mo boutung ya go tlhopa mme o thapiwa ke Tona;
bditokololo di le somepedi tse di boutang tse di thapilweng ke Tona; le cMokomisinara yo o nang le boutu.
Mo ditokololong tse di kailweng mo karolwaneng 1b-
aditokololo di le tharo di tshwanetse go tlhopiwa ke mokgatlho wa NEDLAC go emela mekgatlho ya badiri;
bditokololo di le tharo di tshwanetse go tlhopiwa ke mokgatlho wa NEDLAC go emela mekgatlho ya kgwebo;
cditokololo di le tharo di tshwanetse go tlhopiwa ke mokgatlho wa NEDLAC go emela mekgatlho ya dikgatlhego tsa setshaba le tlhabololo; mme dditokololo di le tharo di tshwanetse go thapiwa ke Tona go emela dikgatlhego tsa Puso.
Tokololo ya Boto e e kabakanngwang mo-
akarolwana 1a le b e nna mo kantorong sebaka sa dingwaga di le tharo mme 3 ka thapiwa gape; le bkarolwana 1c ke tokololo ya semmuso ya Boto.
Tokololo e ka tswa mo kantorong fa tokololo-
ae ntshiwa mo kantorong ke Tona jaaka go kabakanngwa mo karolwana 5; kgotsa be leboga tiro ka kitsiso e e kwaletsweng Tona.
Tona a ka tlosa tokololo mo Botong-
afa e le tokololo nngwe e e kabakanngwang mo karolwana2a, b kgotsa c, ka kopo ya mokgatlho wa NEDLAC;
b fa go na le maitsholo a a maswe thata;
c fa e tlhoka bokgoni;
dfa e sa nna teng mo dikopanong di le tharo tsa Boto ntle le tetla e e kopilweng mo Botong pele ga kopano, ntle le fela fa tokololo e ka tlhagisa mabaka a a utlwalang; kgotsa efa e nnile le seabe mo ditirong dingwe tse di ka nyatsang tiro ya Boto.
Fa tokololo ya Boto e tswa mo kantorong pele ga go khutla ga paka ya gagwe mo kantorong, tona o tshwanetse go tlatsa phatla eo go ya ka karolwana 1 le 2 mo pakeng e e iseng e khutle.
Molaotheo wa Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Boto e tshwanetse gore fela ka bonako jo bo kgonegang, morago ga go thapiwa ga ditokololo, e rulaganye le go amogela molaotheo o o tla rebolwang ke Tona.
Molaotheo wa Boto-
ao tshwanetse go tlamelela - i go tlhangwa le ditiro tsa dikomiti tsa Boto, tse di tshwanetseng go akaretsa komiti ya boikuelo;
iigo lebeletswe karolwana 3, melao ya go bitsa le go tsweletsa dikopano tsa Boto le dikomiti tsa yona, go akarediwa palo e e tlhokegang ya ditokololo tse di tshwanetseng go nna gona, le go tsholwa ga metsotso;
iiigo latela karolwana 491, ditshwanelo tsa go bouta tsa ditokololo tse di farologaneng le mokgwa o ditshwetso di tla tsewang ka teng ke Boto le dikomiti tsa yona;
ivmolao wa maitsholo wa ditokololo tsa Boto;
vgo swediwa ka mokgwa wa tsereganyo ga kganetsano nngwe e e ka ga go ranolwa le go tsenngwa tirisong ga molaotheo;
vigo latela karolwana 4, thulaganyo ya go baakanya molaotheo; mme bo ka tlamelela- igo fetisiwa le go romelwa ga dithata le ditiro tsa Boto kwa ditokololong tsa yona, dikomiting mmogo le kwa badiring: Fa fela e le gore Boto e ka-
aagatelela seemo sa phetiso gongwe thomo;
bbse ke ya tseelwa dithata dipe gongwe ditiro ka ntlha ya go fetisiwa ga dithata gongwe go romelwa ga tiro eo; mme ccfarologanya gongwe ya beela thoko tshwetso nngwe le nngwe e e dirilweng ka fa tlase ga phetiso nngwe kgotsa thomo; le ii morero mongwe le mongwe o o botlhokwa mo go dirweng ga ditiro tsa Boto.
Go tshwanetse ga ntshiwa kitsiso ya bonnye malatsi a le somamararo ya kopano ya Boto e kwa go yona go tshwanetseng go lebelelwa paakanyo e e tshitshintsweng ya molaotheo.
Go tlhokega boutu ya tshegetso ya bonnye pedi tharong ya ditokololo tsa Boto gammogo le go rebolwa ke Tona gore go baakanngwe molaotheo.
Tsamaiso le go tlamela Boto ya Insorense ya Botlhokatiro ka ditlamelo
Mokomisinara o na le maikarabelo a go tsamaisa merero ya Boto.
Go kgontsha Boto gore e tsweletse ditiro tsa yona sentle, Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go tlamela Boto ka ditlamelo tse di tlhokegang tsa ditšhelete le tsamaiso mme, go lebeletswe melao e e laolang Tirelo Setšhaba, le ka badiri ba ba tlhokegang.
Fa fela go setse go kgonega, kwa bokhutlong jwa kgwedi e nngwe le e nngwe, Mokomisinara, morago ga go buisana le Boto, o tshwanetse-
ago lekanyetsa boleng jwa tirelo le ditlamelo tse Letlole la Insorense ya Botlhokatiro le tlamelang Boto ka tsona, le bgo duelela tiriso ya ditirelo le ditlamelo tseno go tswa mo Letloleng la Inšorense ya Botlhokatiro.
Dituelo le ditshiamelo tsa ditokololo tsa Boto ya Insorense ya Botlhokatiro
Tokololo ya Boto gongwe ya dikomiti tsa yona e e sa thapiwang mo tirong ya leruri ke Puso, e tshwanetse go duelwa tuelo le ditshiamelo tse di lekanyeditsweng ke Tona go ya ka Ditaelo tsa lephata la Matlole tse di rebotsweng ke Lephata la Bosetšhaba la Matlole.
Go gololwa ga ditokololo tsa Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Tokololo ya Boto e bona kgololo tebang le ditsamaiso tsotlhe, ditshenyegelo tsa tokololo eo fa a sireletsa gongwe a ganetsa tsamaiso ya molao ka ntlha ya ditiro tsa semolao tsa tokololo eo go ya ka Molao ono.
KGAOLO 7 MELAWANA
Melawana
Tona, morago ga go buisana le Boto, a ka dira melawana tebang le morero mongwe le mongwe-
ao o tlhageletseng ka ntlha ya, gongwe e le ditlamorago tsa ditlamelo tsa kgabaganyo tse di kabakanngwang mo Mametlelelo 1; kgotsa bo go tlhokegang gongwe o tshwanetse go rebolwa ka bonako gore go kgone go tswelediwa maitlhomo le ditlamelo tsa Molao ono.
Thulaganyo fa go rebolwa melawana
Ntle le fa fela ka ntlha ya dikgatlhego tsa setšhaba, go tlhokega gore molawana o rebolwe ntle le tshenyo ya nako, Tona o tshwanetse go ikobela thulaganyo e e latelang fa a ikaelela go rebola melawana:
aMaikaelelo a go rebola molawana a tshwanetse go begwa ka kitsiso mo Kaseteng le mo mokgweng o le mongwe wa tlhaeletsano o o phasaladiwang go ralala Repaboliki;
bkitsiso e tshwanetse go tlhagisa- igore molawanatlhomo o tlhagisitswe gore go tlhagisiwe ditshwaelo;
iiilefelo le khopi ya molawanatlhomo e ka bonwang kwa go lona; le ivlefelo le ditshwaelo di ka busediwang kwa go lona;
cgo tshwanetse ga letlwa paka ya bonnye, kgwedi go tloga ka letlha le pego e dirilweng ka lona, go letla bao ba nang le kgatlhego go tshwaela mo molawaneng; mme dditshwaelo tse di tlhagisitsweng le diteng tsa dipuisano le dipatlomaikutlo tsotlhe di lebelelwe pele ga go ka rebolwa gongwe ga baakanngwa molawana.
Karolwana 1 ga e dire-
amo molawaneng mongwe le mongwe o o siamisang phoso ya tema; kgotsa bfa Tona a busetsa morago molawana mongwe le mongwe kgotsa kitsiso e e dirilweng gongwe e tlhagisitswe ka fa tlase ga Molao wa Inšorense ya Botlhokatiro wa 1966 Molao wa bo30 wa 1966, jaaka o kabakanngwa mo ntlhaneng 2 ya Mametlelelo 1.
Molawana mongwe le mongwe o o amang lotseno gongwe ditshenyegelo tsa Puso, o ka tlhagisiwa fela gongwe wa baakanngwa ka tumelano le Tona ya Ditšhelete.
KGAOLO 8
KA KAKARETSO
Tshedimosetso e e tshwanetseng go tlhagisiwa ke mothapi
Mothapi mongwe le mongwe o tshwanetse gore fa fela a simolola go dira ditiro jaaka mothapi, a tlamele Mokomisinara ka tshedimosetso e e kailweng mo karolwana , tebang le badiri ba gagwe, go sa kgathalesege gore badiri bao ba amogela bokae.
Tshedimosetso e e kabakanngwang mo karolwana 1 e tshwanetse -
ago akaretsa aterese ya mmila ya kgwebo gammogo le makala a mangwe a mothapi;
bfa mothapi e se moagi wa Repaboliki, gongwe e le setlamo se se sa kwadisiwang mo Repaboliking, e akaretse dintlha tsa motho yo o rebotsweng yo o tshwanetseng go tsweletsa ditiro tsa mothapi go ya ka Molao ono; mme ce akaretse maina, dinomoroitshupo gammogo le dituelo tsa kgwedi tsa mongwe le mongwe wa badiri mme gape e tlhagise le aterese e modiri a thapilweng kwa go yona.
Mothapi mongwe le mongwe o tshwanetse gore, pele ga letsatsi la bosupa la kgwedi nngwe le nngwe, a itsese Mokomisinara ka ga diphetogo dingwe le dingwe tse di gona mo kgweding e e fetileng tebang le tshedimosetso e e tlhagisitsweng go ya ka karolwana 1.
Mokomisinara a ka kopa mothapi gore a tlamele ka dintlha tse tlaleletso tse di ka tlhokegang go kgontsha go tsweletsa maitlhomo a Molao ono mo sebakeng sa malatsi a le 30 a kopo, kgotsa mo sebakeng se se atolositsweng se Mokomisinara a ka se letlang.
Go dirwa le go tlhokomelwa ga banka ya tshedimosetso
Mokomisinara o tshwanetse go dira le go tlhokomela banka ya tshedimosetso ya baabi, ba ba nang le ditshiamelo gammogo le bathapi.
Tuelo ya ditshiamelo go ya ka Molao ono e tshwanetse go ikaega ka tshedimosetso e e fitlhelwang mo bankeng ya tshedimosetso mme e tlametswe-
ake moabi kgotsa moikaegi;
bgo ya ka karolo 56 ya Molao ono; le cgo ya ka Molao wa Dikabelo tsa Inšorense ya Botlhokatiro.
a Gore a kgone go lekanyetsa tuelo ya ditshiamelo go ya ka Molao ono, Mokomisinara a ka fitlhelela tshedimosetso mo bankeng ya tshedimosetso ya Puso e e nang le tshedimosetso tebang le tshireletsego ya loago.
bGo tsweletsa tema a Mokomisinara o tshwanetse go dirisana le ditheo tse dingwe tsa Puso go tshwaraganya dibanka tsa tsona tsa tshedimosetso.
Dithata le ditiro tsa Mokaedi-Kakaretso.
Dithata le ditiro tse di fetiseditsweng gongwe di sitlhamololetswe go Mokaedi-Kakaretso go ya ka Molao ono, di tlaleletsa mo dithateng le ditirong tse di fetiseditsweng gongwe di sitlhamololetswe mo go Mokaedi-Kakaretso jaaka e le tlhogo ya Lefapha la Badiri.
Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go dira ditiro tsa botlhokomedi tse di malebana le Letlole go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba wa 1999 Molao wa bo1 wa 1999.
Go lebeletswe seemo se se ka rebolwang ke Mokaedi-Kakaretso, Mokaedi-Kakaretso a ka fetisetsa dithata dingwe le dingwe gongwe a abela nakwana ditiro dingwe le dingwe tse di fetiseditsweng gongwe di sitlhamololetswe mo go Mokaedi-Kakaretso go ya ka Molao ono go motlhankedi mongwe le mongwe wa Letlole.
Dithata dingwe le dingwe tse di diragadiwang, gongwe ditiro tse di dirwang ka fa tlase ga phetiso gongwe kabo ya nakwana ya ditiro go ya ka karolo eno, di tshwanetse go tsewa di diragaditswe gongwe di dirilwe ke Mokaedi-Kakaretso.
Phetiso gongwe kabo ya nakwana ya ditiro go ya ka karolo eno ga e fokotse dithata tsa Mokaedi-Kakaretso tsa go tsweletsa dithata tse di fetisitsweng gongwe go dira ditiro tse di abilweng nakwana.
Mokaedi-Kakaretso, morago ga go buisana le Boto, a ka-
areka gongwe a bona ka mokgwa mongwe, dithoto tse di sa sutisiweng tse di tlhokegang go tsweletsa maitlhomo a Molao ono;
ba amoga gongwe a hirisa dithoto dingwe tse di bonweng ka mokgwa oo; kgotsa ca letla gore go dirisiwe dithoto tseo tse di sa sutisiweng tse di bonweng go tsweletsa molao mongwe le mongwe ka seemo se se tla rebolwang ke Mokaedi-Kakaretso.
Mokaedi-Kakaretso a ka reka gongwe a bona ka mokgwa mongwe, dithoto dingwe le dingwe tse di sutisiwang tse di tlhokegang go tsweletsa maitlhomo a Molao ono, mme a ka-
arekisa gongwe a phimola ditshenyegelo le ditlhaelo tse di malebana le dithoto tseno; kgotsa ba letla gore go dirisiwe dithoto tseo di sutisiwang tse di bonweng go tsweletsa molao mongwe le mongwe go ya ka seemo se se tla rebolwang ke Mokaedi-Kakaretso.
Nako nngwe le nngwe fa Mokaedi-Kakaretso a na le mogopolo wa gore tshelete nngwe le nngwe e e kolotwang Letlole, gongwe tshelete nngwe le nngwe e e duetsweng ke Letlole, go akarediwa tšhelete e e bonweng ka boferefere go tswa mo Letloleng, ga go kgonege, gongwe ga ea tshwanela gore e ka busediwa, Mokaedi-Kakaretso a ka laela gore tshelete eo e phimolwe.
Mokaedi-Kakaretso a ka-
athapa baemedi gongwe a laela dikantoro tsa boemedi go dira jaaka dikantoro tsa go thapa jaaka go tla bo go tlhokega go thusa Mokaedi-Kakaretso, Mokomisinara, Boto kgotsa Letlole go tsamaisa Molao ono sentle; le bgo sitlhamololela kwa baemeding gongwe kwa batlhankeding ba dikantoro tseo, ditiro tse di tla bong di le botlhokwa go tsweletsa maitlhomo ano.
Go sa ikgatholosiwe karolo 101, fa Mokaedi-Kakaretso a na le mogopolo wa gore lotseno la Letlole ga le a lekana gongwe ga le gole ka seelo se se tlhokegang gore le kgone go fitlhelela ditshenyegelo tsa Letlole, gongwe go fitlhelela dikopo tse di ka emelwang mo isagong tsa ditshiamelo, Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse-
ago itsese Tona, mogakolodi wa inšorense gammogo le Boto ka seno; mme bmorago ga go buisana le Boto, a dire dikatlenegiso go Tona ka morero ono.
Mokaedi-Kakaretso a ka adima tshelete mo boemong jwa Letlole go ya ka karolo 663b ya Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba wa 1999 Molao wa bo1 wa 1999.
Go sa ikgatholosiwe karolo 11, Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse gore mo sebakeng sa dikgwedi di le thataro tsa bokhutlo jwa ngwaga nngwe le nngwe ya ditšhelete, gongwe ka bonako jo bo kgonegang morago ga moo, a tlhagise pegelo e e kwadilweng go Tona malebana le-
amokgwa o Boto le dikomiti tsa yona e dirang ditiro tsa yona;
bpalo ya baabi ba ba sa direng ba ba duetsweng ditshiamelo gammogo le palogotlhe ya ditshiamelo tseo;
cpalo ya baabi ba ba duetsweng ditshiamelo tsa bolwetse, botsetse le botsadi-ka-tsholo, ka go tlhomagana ga tsona, gammogo le palogotlhe ya ditshiamelo tseo; le dpalo ya baabi ba ba tlhokafetseng ba ba dueletsweng ditshiamelo tsa baikaegi gammogo le palogotlhe ya dituelo tseo.
Pegelo e e kabakanngwang mo karolwana 12 gammogo le kanego ya lotseno le ditshenyegelo le kanego ya ditshalelo tsa Letlole, di tshwanetse go tlhagisiwa kwa Kokoanotheomolao ya Bosetšhaba mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga go amogelwa ke Tona, fa Palamente e tsena ka nako eo, mme fa Palamente e sa tsene, mo sebakeng sa malatsi a le somenne fa palamente e sena go tsena.
Ditlankana dingwe tse di gololwang mo lekgethong la ditempe
Ditlankana dingwe le dingwe tse di tlhagisitsweng go ya ka Molao ono di golotswe mo lekgethong la ditempe, fa e le gore lekgetho leo le tshwanetse go duelwa ke Letlole go ya ka molao.
Go busediwa ga ditatlhegelo tse di bakilweng ke badiri ba Letlole
Go tsweletsa karolo eno, go baka ditatlhegelo gongwe tshenyo mo Letloleng go akaretsa-
ago dira gongwe go rebolwa ga-ituelo e e sa rulaganang ya ditšhelete tsa Letlole;
bgo tlhoka go dira tiro go go bakang ditshenyegelo tse di se nang mosola tsa tshelete ya Letlole;
c Go tlhaela mo ditšheleteng tsa Letlole, ditempe, ditshireletso, makwalo a a nang le boleng, kgotsa dithoto tsa Letlole;
dGo senngwa ga dithoto dingwe le dingwe tsa Letlole; le e tiro gongwe tlogelo e e lebisang kwa taelong ya kgotlatshekelo kgatlhanong le Letlole.
Fa modiri wa Letlole a tlhola tatlhegelo gongwe tshenyo go Letlole, Mokaedi-Kakaretso a ka-
arebola dipatlisiso tebang le tatlhegelo kgotsa tshenyo;
blebelela gore a modiri o rwele maikarabelo a tatlhegelo gongwe tshenyo;
cfa go fitlhelwa gore modiri o rwele maikarabelo a tatlhegelo gongwe tshenyo, a lebelele- iboleng jwa tshenyegelo gongwe tatlhegelo; le iigore tšhelete e e tshwanetseng go duelwa ke modiri e tshwanetse go duelwa jang le gona leng; le ditsese modiri ka lekwalo ka ga diphitlhelelo tse di bonweng go ya ka karolwana eno.
Fa e kare ka nako e modiri a feleletsang go dira ka yona, go bo go sa ntse go na le tšhelete e a e kolotang tebang le diphitlhelelo tse di dirilweng go ya ka karolwana 2, tšhelete e e sa ntseng e kolotwa eo e ka gogiwa go tswa mo tsheleteng nngwe le nngwe e e tshwanetseng go duelwa modiri.
Modiri mongwe le mongwe yo o nang le ngongorego kgatlhanong le diphitlhelelo tse di dirilweng ke Mokaedi-Kakaretso a ka ikuela kwa go Tona mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga go amogela kitsiso go ya ka karolwana 2d, go ya ka thulaganyo ya dingongorego e e ka dirisiwang ke badiri ba puso.
Ga go sepe mo karolong eno se se thibelang Mokaedi-Kakaretso-
ago ya kwa kgotlatshekelo e e nang le bokgoni go tsweletsa thulaganyo ya go busetsa tatlhegelo nngwe le nngwe kgotsa tshenyegelo e e bakilweng ke modiri yo o dirang gongwe yo o neng a dira mo tirelong ya setšhaba; kgotsa bgo tsweletsa dithulaganyo tsa kgalemo kgatlhanong le modiri yo o kabakanngwang mo temeng a; kgotsa cgo tsweletsa dithulaganyo tse di kabakanngwang mo ditemeng a le b ka bobedi.
Go busediwa ga ditatlhegelo ka kakaretso
Go tsweletsa karolo eno, tatlhegelo kgotsa tshenyo go Letlole e kaya-
atuelo e e sa siamang ya modiri gongwe go tlhoka go duela tšhelete e e tshwanetseng go duelwa Mokomisinara go ya ka Molao ono kgotsa Molao wa Dikabelo tsa Inšorense ya Botlhokatiro;
bgo tlhoka go itsese motlhankedi wa dikopo tsa dituelo ke moabi ka ga go simolola go dira gape mo pakeng e mo go yona a neng a duelwa ditshiamelo;
cgo duelwa ga ditšhelete tsa Letlole ka ntlha ya dipego tsa maaka gongwe dikopo tsa dituelo tsa boferefere;
dgo tlhoka go ikobela tiro nngwe le nngwe e e rebotsweng ke ditlamelo tsa Molao ono go go lebisang kwa tatlhegelong gongwe tshenyo go Letlole.
Motho mongwe le mongwe yo o bakang tatlhegelo gongwe tshenyo go Letlole o na le molato
Kgotlatshekelo, fa e rebola go tshwarwa ga motho ka ntlha ya molato o o kabakanngwang mo karolwana 2, e ka lekanyetsa boleng jwa madi jwa tatlhegelo gongwe tshenyo e e tlholetsweng Letlole.
Motho mongwe le mongwe yo o bonwang molato o o kabakanngwang mo karolwana 2 o tshwanetse go duela ditshenyegelo tsa Letlole go ya ka seemo se se tla rebolwang ke Mokaedi-Kakaretso.
Mokaedi-Kakaretso a ka letla gore go duelwe tshelete eo ka dikarolo.
Fa e le gore tatlhegelo ya Letlole e bakilwe ke kopo ya boferefere ya tuelo, tatlhegelo eo e ka busediwa go tswa mo ditshiamelong tse di sa ntseng di saletse go ka duelwa moabi kgotsa moikaegi ka fa tlase ga ditlamelo tsa Molao ono.
Ga go sepe mo karolong eno se se thibelang Mokaedi-Kakaretso go tsweletsa dithulaganyo tsa molao kwa kgotlatshekelong e e nang le bokgoni go busetsa ditatlhegelo dingwe le dingwe le ditshenyegelo tse di baketsweng Letlole ke motho mang kgotsa mang.
Bosupi
Fa mangwe a makwalo a a latelang a ka tlhagisiwa mo kgotlatshekelong ya semolao, a tla tsewa a kannwe ke mokwadi wa ona le fa go sena bosupi jwa mosaeno wa mokwadi ntle le fela fa go na le bosupi jo bo ganetsang seno:
aRekoto ya tshwetso e e dirilweng ke Mokaedi-Kakaretso, Boto kgotsa komiti nngwe le nngwe;
bkhopi ya, kgotsa tema e e ntshitsweng go tswa mo bukeng efe kgotsa efe, kgotsa rekoto e e tsholwang ke Mokaedi-Kakaretso, Boto kgotsa komiti nngwe le nngwe; kgotsa clekwalo lengwe le lengwe le le faetsweng le Mokaedi-Kakaretso, Boto kgotsa komiti nngwe.
Mo dithulaganyong tsotlhe tse di ka fa tlase ga Molao ono, pego e e ikanetsweng e e ikayang e dirilwe ke Mokaedi-Kakaretso, ke bosupi jwa dintlha dingwe le dingwe tse di latelang tse di tlhagisitsweng mo pegong e e ikanetsweng:
aGore motho mongwe le mongwe kgotsa setlamo sa batho ke mothapi kgotsa moabi ka fa tlase ga Molao ono;
bgore motho mongwe le mongwe o, kgotsa o ne, ka semolao a tlhokega go duela tshelete nngwe go Mokaedi-kakaretso ka fa tlase ga Molao ono; kgotsa cgore tšhelete e e kailweng mo temeng b kgotsa mo karolong nngwe ya yona e duetswe kgotsa e ne e ise e duelwe mo letlheng le le tlhalositsweng mo pegong e e ikanetsweng.
a Motlhankedi yo o tsamaisang thulaganyo e kwa go yona pego e e ikanetsweng e e kailweng mo karolwana 2 e tlhagisitsweng jaaka bosupi, ka boena, kgotsa fa a kopiwa ke mongwe yo o nang le seabe mo thulaganyong eno, a ka kopa moikani yo o bileditsweng kwa tshekong eo go naya bopaki ka molomo, kgotsa go arabela dipotso tse di kwadilweng tse di neilweng motlhankedi yo o tsamaisang dithulaganyo ka fa tlase ga maikano.
bPotso nngwe le nngwe le karabo go tswa go moikani e amogelwa jaaka bosupi mo thulaganyong.
Ntle le fa fela go ka supiwa ka mokgwa o mongwe, moabi o tsewa a ntse a le mo thapong ya mothapi go fitlha fa mothapi yoo a itsese Mokaedi-Kakaretso gore moabi ga a sa tlhole a thapilwe ke mothapi yoo.
Mo thulaganyong nngwe le nngwe ka fa tlase ga Molao ono, makwalo mangwe le mangwe mo go a a latelang a amogelwa jaaka bosupi kgatlhanong le mothapi mme a tsewa e le kamogelo ya dintlha tse di fitlhelwang mo go ona ntle le fa fela go ka supiwa gore pego ga e a dirwa ke mothapi:
aPego kgotsa mokwalo o o fitlhelwang mo bukeng, rekotong kgotsa lekwalo le le tsholwang ke mothapi;
bpego nngwe le nngwe ya mofuta oo kgotsa mokwalo o o fitlhelwang mo dikagong tsa mothapi;
cpego nngwe le nngwe ya mofuta oo kgotsa mokwalo o o fitlhelwang mo koloing nngwe le nngwe e e dirisiwang mo kgwebong ya mothapi; le dkhopi nngwe le nngwe kgotsa kgatiso nngwe le nngwe ya pego kgotsa mokwalo oo, e e kannweng ke mokomisinara wa maikano go nna khopi ya nnete kgotsa kgatiso ya pego ya ntlha.
Ga go karabo ya potso epe e e boditsweng ke motho mo thulaganyong ya patlisiso go ya ka karolo 602a kgotsa ke motlhatlhobi wa badiri, e e ka dirisiwang kgatlhanong le motho yoo mo tshekong ya bosenyi ntle le fa tsheko eo e le malebana le maikano a maaka kgotsa go dira pego e e fosagetseng.
Go senola tshedimosetso
Go lebeletswe ditlamelo tsa Molao wa Tlhatloso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000 (Molao wa bo2 wa 2000), ga go motho ope yo o tshwanetseng go senola tshedimosetso e e amogetsweng ke motho yoo fa a ne a dira ditiro tse di kabakanngwang mo Molaong ono, ntle le-
afa go na le mabaka a ka ona go leng botlhokwa gore go kgone go tswelediwa tsamaiso ya ditlamelo tsa Molao ono;
bmo mabakeng a tsamaiso ya bosiamisi; kgotsa cka kopo ya Tona, Mokaedi-Kakaretso kgotsa motho mongwe le mongwe fela yo o nang le tshwanelo ya go bona tshedimosetso.
Motho mongwe le mongwe yo o tlolang karolwana 1 o na le molato.
Mekgwa e ka kakaretso e thibetsweng
Ga gona motho ope yo o tshwanetseng-
aka go itse, go dira pego kgotsa a dira gore go dirwe pego e e seng ya nnete kgotsa e e dirang gore go nne le tuelo e e fosagetseng ya ditshiamelo mo kopong ya ditshiamelo go ya ka Molao ono;
ba kwale dintlha tse di fosagetseng ka boena mo karateng ya direkoto ya moabi kgotsa buka nngwe le nngwe fela, rekoto kgotsa lekwalo le le malebana le hisetori ya tiro ya moabi kgotsa kopo ya moabi ya ditshiamelo; kgotsa cgo tlola, kgotsa go gana gongwe go tlhoka go ikobela ditlamelo dingwe le dingwe tsa Molao ono kgotsa tsa molawana gongwe kitsiso e e tlhagisitsweng go ya ka Molao ono.
Motho mongwe le mongwe yo o tlolang karolwana 1a, b kgotsa c, o na le molato.
Dikotlhao
Motho mongwe le mongwe yo o tshwaretsweng molato go ya ka Molao ono o siametswe ke kotlhao ya tšhelete gongwe go tswalelwa kwa kgolegelong, kgotsa kotlhao ya tšhelete le ya go tswalelwa kwa kgolegelong.
Taolo ya Kgotlatshekelo ya Badiri
Ntle le fa fela Molao ono o tlhalosa ka mokgwa o mongwe, Kgotlatshekelo ya Badiri e na le taolo malebana le merero yotlhe go ya ka Molao ono, ntle le fela fa e le molato go ya ka Molao ono.
Go tlhagisa dintlha tsa kgetse kwa Kgotlatshekelo ya Badiri
Fa go ka tlhagelela potso nngwe ya molao tebang le go tsenngwa tirisong ga Molao ono, Mokaedi-Kakaretso ka bo ena, gongwe ka kopo ya mongwe yo o nang le dikgatlhego tse di lekaneng mo morerong ono, a ka tlhagisa dintlha tsa kgetse gore Kgotlatshekelo ya Badiri e tseye tshwetso.
Mokaedi-Kakaretso o tshwanetse go tlhagisa mo kgetseng eo-
adintlha tse go fitlhelwang gore di netefaditswe; le bmogopolo wa molao o o amogetsweng tebang le dintlha tseo.
Fa Mokaedi-Kakaretso a na le pelaelo nngwe tebang le go siama ga tshwetso e e ntshwitsweng ke Kgotlatshekelo ya Badiri tebang le potso ya molao e e malebana le go tsenngwa tirisong ga Molao ono, Mokaedi-Kakaretso a ka tlhagisa tshwetso eo kwa Kgotlatshekelo ya Boikuelo ya Badiri.
Go fetisiwa le go abiwa ga ditiro ke Tona
Tona a ka fetisa gongwe a aba ka go kwala go Mokaedi-Kakaretso gongwe modiri mongwe le mongwe mo tirelong setshaba, dithata gongwe ditiro dingwe le dingwe tse a di neilweng gongwe di sitlhamololetswe mo go Tona go ya ka Molao ono, ntle fela le dithata tsa ga Tona go ya ka dikarolo 43, 47, 48 (b), 50 le , , karolo eno, karolo 69 le dithata tsa ga Tona tsa go dira melawana kgotsa go rebola dikitsiso.
Phetiso gongwe kabelo ya tiro go ya ka karolwana 1 ga e fokotse dithata tsa ga Tona tsa go tsweletsa gongwe go diragatsa dithata tse di fetisitsweng gongwe ditiro tse di abilweng.
Motho mongwe le mongwe yo o fetiseditsweng dithata gongwe a abetswe ditiro go ya ka karolwana 1, o tshwanetse go dira gongwe go diragatsa dithata tseo kgotsa ditiro ka kaelo ya Tona.
Tona ka nako nngwe le nngwe a ka-
agogela morago phetiso kgotsa kabo ya tiro e e dirilweng go ya ka karolwana 1; le bgogela morago gongwe a baakanya tshwetso nngwe le nngwe e e dirilweng ke motho a dira gongwe a diragatsa dithata kgotsa ditiro tse di fetisitsweng gongwe di abilwe go ya ka karolwana 1.
Batho ba ba kaiwang jaaka baabi go tsweletsa Molao ono
Tona, e kare morago ga go amogela kopo mo foromong e e rebotsweng le ka tumelano le Boto, ka kitsiso mo Kaseteng, a ka goeletsa gore go tloga ka letlha le le tlhalositsweng mo kitsisong, batho ba mofuta mongwe le mongwe o o tlhalositsweng, kgotsa motho yo o thapilweng mo kgwebong nngwe e e tlhalositsweng kgotsa mo karolong ya kgwebo kgotsa mo lefelong lengwe le le tlhalositsweng, ba tshwanetse go tsewa jaaka baabi go tsweletsa Molao ono.
Thulaganyo e e kailweng mo karolo 551 e dira ka diphetogo tse di tlhokegang mo kitsisong e e tlhagisitsweng ka fa tlase ga karolwana 1.
Go phimolwa ga melao
Molao wa Insorense ya Botlhokatiro wa 1966 (Molao wa bo30 wa 1966), ka go dira jaana, o a phimolwa ntle fela le moo go kailweng mo Mametlelelo 1.
Dithulaganyo tsa kgabaganyo
Ditlamelo tsa Mametlelelo 1 di dira mo kgabaganyong go tswa kwa melaong e mengwe go tla go Molao ono.
Molao o tlama Puso
Molao ono o tlama Puso.
Leina le le khutshwane le tshimololo
Molao ono o bidiwa Molao wa Inšorense ya Botlhokatiro wa 2001, mme o simolola go dira mo letlheng le le tla rebolwang ke Moporesidente ka kitsiso mo kaseteng.
Go ka rebolwa matlha a a farologaneng ka fa tlase ga karolwana 1 tebang le ditlamelo tse di farologaneng tsa Molao ono.
MAMETLELELO 1
DITHULAGANYO TSA KGABAGANYO
Ditlhaloso
Mo mametlelelong eno "Molao wa Inšorense ya Botlhokatiro wa 1966" o kaya Molao wa Insorense ya Botlhokatiro wa 1966 (Molao wa bo30 wa 1966).
Melawana
Melawana mengwe le mengwe e e dirilweng ka fa tlase ga Molao wa Inšorense ya Botlhokatiro wa 1966, e e mo tirisong pele fela ga tshimologo ya ntlha eno, e tswelela go dira go fitlhelela e gogelwa morago ke tona ka kitsiso mo kaseteng.
Go fetisiwa ga dithoto, melato, ditshwanelo le maitlamo a Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro
Dithoto tsotlhe, melato, ditshwanelo le maitlamo a Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro e e tlhamilweng ka fa tlase ga Molao wa Insorense ya Botlhokatiro wa 1966, ka go dira jaana di fetisediwa kwa Letloleng le le tlhamilweng ka karolo 4.
Go tswelela ga Boto ya Inšorense ya Botlhokatiro
Boto le dikomitipotlana tsa yona, tse di tlhamilweng ka fa tlase ga Molao wa Insorense ya Botlhokatiro wa 1966, di tswelela go dira go fitlha Tona a tlhama Boto go ya ka karolo..
Ditokololo tsa Boto tse di thapilweng ka fa tlase ga Molao wa Insorense ya Botlhokatiro wa 1966, di tswelela go nna mo kantorong go fitlha Tona a thapa ditokololo tsa Boto go ya ka karolo 49.
Dikopo tsa dituelo kgatlhanong le Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro
Dikopo tsotlhe tsa tuelo kgatlhanong le Letlole tse di dirilweng ka fa tlase ga Molao wa Inšorense ya Botlhokatiro wa 1966, di tswelela go dira mme di tshwanetse go wediwa go ya ka Molao ono.
Boikuelo kgatlhanong le ditshwetso tsa batlhankedi ba dikopotuelo
Boikuelo bongwe le bongwe go ya ka Molao wa Inšorense ya Botlhokatiro wa 1966, kgatlhanong le tshwetso nngwe le nngwe ya batlhankedi ba dikopotuelo bo a tswelela mme bo tshwanetse go wediwa go ya ka Molao ono.
Go tsweletsa ntlhana 1, Komiti ya Boikuelo jwa Ditshiamelo e e tlhamilweng ka fa tlase ga Molao wa Inšorense ya Botlhokatiro wa 1966, e tswelela go nna gona go fitlha go felelediwa dikgetse tsotlhe tsa boikuelo.
Dipatlisiso le botšhotšhisi
Dipatlisiso dingwe le dingwe tse di tsweleditsweng go ya ka Molao wa Insorense ya Botlhokatiro wa 1966, tse di iseng di wediwe kwa tshimologong ya Molao ono, di tshwanetse go wediwa go ya ka Molao ono.
Botšhotšhisi bongwe le bongwe jo bo tsweleditsweng go ya ka Molao wa Inšorense ya Botlhokatiro wa 1966, jo bo iseng bo wediwe kwa tshimologong ya Molao ono, bo tshwanetse go wediwa go ya ka Molao ono.
Tiro ya mothapi go tlamela ka tshedimosetso ya badiri kwa tshimologong ya ntlha eno
Mo sebakeng sa malatsi a le supa morago ga tshimologo ya ntlha eno, bathapi botlhe ba tshwanetse go tlamela Mokomisinara ka tshedimosetso e e tlhalositsweng mo karolo 56 , ka ga badiri ba ba thapilweng ke bona, go sa kgathalesege gore badiri bao ba amogela bokae.
Mokomisinara a ka kopa mothapi go tlamela, mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga kopo, kgotsa mo sebakeng se se atolositsweng jaaka Mokomisinara a ka letla, ka tshedimosetso ya tlaleletso jaaka go ka tlhokega gore go tswelediwe wa matlhomo a Molao ono.
MAMETLELELO 2
TLHAKANYO YA DIPALO YA DITSHWANELO TSA MOABI
Ditshiamelo tse moabi a nang le ditshwanelo tsa tsona di tlhakanngwa ka mokgwa o le mongwe wa e le mebedi, go laola fela gore moabi o ne a na le lotseno la bokae pele ga a felelwa ke tiro:
Baabi ba ba neng ba amogela kwa tlase ga tshelete e e rileng (ba ba itsegeng jaaka "legato la letseno la kgabaganyo la ditshiamelo") ba na le tshwanelo ya peresente ya tuelo ya bona ya pele.
Baabi ba ba neng ba amogela go feta legato la letseno la kgabaganyo ya ditshiamelo ba na le tshwanelo ya tshiamelo e e tsepameng, e e lekanang le tshiamelo ya moabi yo pele a neng a amogedisiwa mo legatong la letseno la kgabaganyo ya ditshiamelo.
Legato la letseno la kgabaganyo la ditshiamelo
Kokoano ya Boditšhabatšhaba ya Mekgatlho ya Badiri ya 1953 (Kokoano ya bo102) e kaya ka tlhomamo gore tuelo ya modiri yo o dirang ka diatla yo o nang le bokgoni e tshwanetse go laola legato le le maleba la lotseno le mo go lona go tshwanetseng ga bewa seelo sa botokololo jwa sekema sa inšorense ya loago. Mo dingwageng tse di ntseng di feta, sekema sa Inšorense ya Botlhokatiro sa Aforika Borwa ga se a kgona le go itepatepanya le kaedi eno. Ka jalo, legato la letseno la kagaganyo la ditshiamelo le golagane le seelo seno.
Palogodimo ya lotseno ya ga jaana ke R8 099 ka kgwedi. Seno e tla nna legato la letseno la kgabaganyo la ditshiamelo le le tla dirisiwang go tsweletsa Molao ono. Le gale go ya ka karolo 12 (a), Tona a ka fetola legato la letseno la kgabaganyo la ditshiamelo gangwe le gape go supa mokgwa o o tswelelang go fetoga-fetoga wa lotseno.
Baabi ba mo nakong e e fetileng ba neng ba amogela kwa tlase ga letseno la kgabaganyo la ditshiamelo
Mo baabing ba ba neng ba amogela kwa tlase ga legato la letseno la kgabaganyo la ditshiamelo, ditshwanetlo tsa ditshiamelo di nyalana le tuelo. Ditshwanelo tsa moabi di tlhakanyediwa go ya ka mokgwa o o latelang:
Tshiamelo = Lotseno la letsatsi
Moo IRR e emetseng Kelo e e Emelang Lotseno e e tsamaelanang le lotseno la letsatsi la moabi.
Lotseno la Letsatsi
Fa moabi a ne a duelwa ka beke, lotseno la letsatsi ke kelo ya beke ya tuelo e arolwa ka 7.
Fa moabi a duelwa morago ga dibeke tse bedi, lotseno la letsatsi ke kelo ya beke tse pedi ya tuelo e arolwa ka 14.
Fa moabi a ne a duelwa ka kgwedi, lotseno la letsatsi ke kelo ya kgwedi ya tuelo e atisiwa ka 12, mme e arolwe ka 365.
Kelo e e Emelang Lotseno
Kelo e e Emelang Lotseno () e laola peresente ya lotseno la maloba la moabi le mo go lona moabi a nang le tshwanelo e e tlhagelelang ka ditshiamelo. Kelo eno ke palogare, mme ka jalo e tlhalosa seelo se se fologelang. Moabi yo mo nakong e e fetileng a neng a amogela tuelo e e kwa tlase, o na le tshwanelo ya go amogela ditshiamelo tse di emetseng karolo e e kgolwane ya lotseno la gagwe la pele go feta moabi yo pele a neng a amogela tuelo e e kwa godimo.
Kelo e e Emelang Lotseno e a bo e le kwa godimo tota fa lotseno le lekana le lee, mme e a bo e le kwa tlase tota fa lotseno le lekana le legato la lotseno la kgabaganyo la ditshiamelo. Palogodimo ya Kelo e e Emelang Lotseno e tsepame go 60%.
Palotlase ya Kelo e e Emelang Lotseno ga jaana e eme go 38%. Le gale Tona a ka fetola palotlase ya Kelo e e Emelang Lotseno go ya ka karolo 12 (b).
Fa go dirisiwa boleng jwa ga jaana, Kelo e e Emelang Lotseno e ka tlhakanyediwa go ya ka mokgwa o o latelang:
Mo eleng gore Yi e emela kelo ya kgwedi ya lotseno la moabi.
go botlhokwa gore metso e tshwane ka gale. Go tlhakanyetsa KEL go tswa mo kelong ya tuelo ya letsatsi kgotsa ya beke, tsweetswee lebelela tlhaloso e e atologileng ya mokgwa wa Kelo e e Emelang Lotseno mo ntlheng ya setegeniki e e fa tlase.
Baabi ba mo nakong e e fetileng ba neng ba amogela go feta legato la lotseno la kgabaganyo la tshiamelo
Baabi ba ba neng ba amogela go feta legato la lotseno la kgabaganyo la tshiamelo ba na le tshwanelo ya tshiamelo e e tsepameng e e lekanang le tshiamelo ya legato la lotseno la kgabaganyo le atisiwa ka palotlase ya Kelo e e Emelang Lotseno.
Ka kelo ya ga jaana ya tshiamelo ya legato la lotseno la kgabaganyo la R8 099 ka kgwedi, e nna R101.18 ka letsatsi:
Lotseno la letsatsi = 8099
Tshiamelo = 266.2685
Sebaka sa ditshiamelo
Go ya ka karolo 13 , moabi o na le tshwanelo ya go amogela tshiamelo ya letsatsi le le lengwe mo malatsing mangwe le mangwe a le marataro a a weditsweng mo tirong, go fitlha go palogodimo ya malatsi a le 238 (dibeke di le 34). Ka jalo, moabi o tla nna le tshwanelo ya go dira kopotuelo ya ditshiamelo tsa pakagodimo morago ga go nna mo tirong sebaka sa dingwaga di le nne ntle le go kgaotsa go dira. Fa moabi a setse a kile a amogela ditshiamelo (ntle le ditshiamelo tsa botsetse) go ya ka Molao ono mo dingwageng tse nne pele ga moo, palo ya malatsi a moabi a nang le tshwanelo ya go dira kopotuelo ya ditshiamelo tsa ona e tla fokodiwa jaaka go tshwanetse.
Go tlhakanyetsa palo ya malatsi a ditshiamelo a moabi a nang le tshwanelo ya ona:
Bona palogotlhe ya malatsi a moabi a neng a thapilwe ka ona (mme a aba) mo pakeng ya dingwaga di le nne tsa pele fela ga letlha la kopo ya ditshiamelo.
Arola palogotlhe ya malatsi ao ka 6, mme o ikgatholose ditshalelo gongwe palophatlo ya karabo
Ntsha malatsi (fa a le teng) a moabi a dirileng dikopotuelo tsa ditshiamelo tsa ona (ntle le ditshiamelo tsa botsetse) go ya ka Molao ono mo dingwageng di le nne tsa pele ga moo.
Tšhelete ya tuelo ya ditshiamelo
Tšhelete ya ditshiamelo e moabi a nang le tshwanelo ya yona mo pakeng nngwe le nngwe e tla nna tšhelete ya tshwanelo ya ditshiamelo e atisiwa ka palo ya malatsi a moabi a nang le tshwanelo ya go amogela ditshiamelo tsa ona mo pakeng ya tuelo.
Ntlha ya setegeniki tebang le go Tlhakanyetsa Kelo e e Emelang Lotseno
Seelo se se fologelang sa Kelo e e Emelang Lotseno se emetswe ke karolo ya segoro (rectangular hyperbola) e e tlhagisitsweng ka kerafo ya palo y = 1/x, mo axis ya y e emelang IRR gona mme axis ya x e emela lotseno.
Le gale, gore go kgonege gore segoro se amane le dipalo tse di nang le mosola go tsweletsa maitlhomo ano, go botlhokwa gore go dirisiwe mekgwa e e atolosang.
Go tlhakanyetsa IRR e e amanang le legato lengwe le lengwe la lotseno le le kwa tlase ga legato la tshiamelo ya lotseno la kgabaganyo go ka dirwa ka dikgato di le tharo:
Kelo ya lotseno e fetolelwa go nna palo e e tsamaelanang ya axis ya x (xi). Mokgwa wa go dira seno ke:
Moo
Yi e leng kelo ya lotseno ya moabi:
YLRR ke legato la lotseno la kgabaganyo la tshiamelo; mme x1 le x2 ke dipalo tse di laolang karolo ya segoro e e dirisiwang go tlhakanyetsa Kelo e e Emelang Lotseno.
Dipalo tsa ga jaana tsa diparametara tsa YLRR.x1 le x2 ke:
Fa go dirisiwa dipalo tseno, tlhagiso e ka nolofalediwa go:
Mo mabakeng a Yi e tlhagisiwang jaaka kelo ya kgwedi ya lotseno. [Go botlhokwa go netefatsa gore kelo ya moabi ya lotseno (Yi) le lotseno la kgabaganyo la tshiamelo (YLRR) di tlhagisiwa ke metso e e tshwanang - ka kgwedi, beke, kgotsa ka letsatsi.]
Dipalo tsa y tse di nyalanang le dipalo tsa x di tlhakanyediwa go dirisiwa mokgwa wa kakaretso:
ka jalo:
Palo ya yi jaanong e fetolelwa go IRR e e nyalanang le yona.
Mokgwa wa go dira seno ke:
Mo go fitlhelwang:
IRR e leng kelo e e emelang lotseno;
LRR e le kelo e e kwa tlase e e emelang lotseno; mme
URR e le kelo e e kwa godimo e e emelang lotseno.
Dipalo tsa ga jaana tsa diparametara tsa LRR, URR, y1 le y2 ke:
Fa go dirisiwa dipalo tseno, palo e ka nolofalediwa go:
MAMETLELELO 3 KELO YA DITSHWANELO TSA BAABI TSA DITSHIAMELO Karolo 122
Lenane la Ntlha ke kelo ya ditshiamelo tse moabi a nang le tshwanelo ya tsona. Kelo ya moabi ya tuelo ya kgwedi e tlhagisitswe mo kholomong 1. Peresente ya lotseno la kgwedi le moabi a tla le duelwang jaaka tshiamelo e tlhagisitswe mo kholomong 2. Tshiamelo ya tota e e duelwang ka diranta e tlhagisitswe mo kholomong 3.
Ditshiamelo tse di kwa tlase ga kelo ya lotseno la tshiamelo ya kgabaganyo di amana le dituelo tse di amogelwang mme di tsewa jaaka kabelo ya lotseno fa lotseno le tlhatloga.
Baabi le bathapi ba baabi ba ba amogelang go feta kelo ya R97 188 ka ngwaga ba tswanetse go aba 1% ya kelo eo mme baabi bao ba lotseno ba tla amogela ditshiamelo tse di duelwang mo legatong leno. Manane a supa ditshiamelo mo magatong a a farologaneng a dituelo.
Seno se ikaegile ka lotseno la kgabaganyo la R97 188 ka ngwaga
Tšhelete e e farologaneng mo mananeng ano e tlhakanyeditswe go ya ka tekatekanyo e e mo Mametlelelo 2
Phopoletso ya ditshiamelo tse di duelwang ka kgwedi
Lotseno IRR = Tshiamelo ya Inšorense ya Botlhokatiro
Lotseno IRR = Tshiamelo ya Inšorense ya Botlhokatiro
LP;6Q ditshiamelo tsa Insorense ya Botlhokatiro tse di tlhagelelang mo mananeng di tla duelwa go ya ka paka ya malatsia ditshiamelo a a kokoantsweng ke moabi.
Pakakhutshwane gongwe go ntshiwa mo tirong nakwana, ga se botlhokatiro jo bo ka lopelwand dituelo tsa ditshiamelo.
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAO WA TAOLO YA DITHUNYA (2000).txt</fn>
MOLAO WA TAOLO YA DITHUNYA,
LETLHA LA BOFELO LE ATOLOSITSWE
MATLHA A BOFELO A DINTŠHWA
Dipaka tse di latelang tsa ntšhwafatso tse di tlhabolotsweng, go ya ka matlha a botsalo, di malebana le motho yo o eletsang go ntšhwafatsa laesense ya gagwe ya sethunya, tetla kgotsa tumelelo:
Letsatsi la botsalo Paka ya ntšhwafatso
Ferikgong go fitlha 1 Ferikgong 2005 go fitlha ka 31 Mopitlwe ka 31 Mopitlwe 2006
Moranang go fitlha 1 Ferikgong 2006 go fitlha ka 30 Seetebosigo ka 31 Mopitlwe 2007
Phukwi go fitlha 1 Ferikgong 2007 go fitlha ka 30 Lwetse ka 31 Mopitlwe 2008
Diphalane go fitlha 1 Ferikgong 2008 go fitlha ka 31 Sedimonthole ka 31 Mopitlwe
DITHUNYA TSE DI SA BATLEGENG
Mongwe le mongwe yo o sa tlholeng a eletsa go nna le sethunya kgotsa dithunya dingwe le dingwe tse di nang le laesense a ka tlhagisa sethunya kgotsa dithunya tseo ka nngwe ya ditsela tse di latelang:
A rekisetsa mogwebi yo o nang le laesense sethunya;
A rekisetsa mongwe sethunya yo o tshwanetseng go bona laesense ya go tshola sethunya seo ka katlego;
A neela sethunya go mogwebi wa dithunya gore a se dire gore se se ke sa tlhola se dira morago ga gore tetla e bonwe go tswa kwa Tirelong ya Sepodisi ya Aforika Borwa;
A neela sethunya kgotsa dithunya kwa Tirelong ya Sepodisi ya Aforika Borwa go senngwa;
A dira gore sethunya se romelwe kwa ntle leruri; kgotsa
A rekisetsa mogwebi yo o dumeletsweng sethunya.
Setheo sa Thuso sa Bosetšhaba sa Dithunya
GO TLISIWA GA DITHUNYA KA BOITHAOPO KWA TIRELONG YA SEPODISI YA AFORIKA BORWA
Kgato ya 1:
E ya le tse di latelang kwa Motlhankeding yo o maleba wa Dithunya yo oThapilweng kgotsa leloko le le thapilweng kwa seteišeneng sa sepodisi:
lekwaloitshupo la semmuso la tshimologo la gago;
laesense kgotsa dilaesense tsa gago tsa tshimologo, tetla kgotsa ditetla kgotsa tumelelo kgotsa ditumelelo malebana le sethunya kgotsa dithunya tse di yang goneelwa SAPS;
sethunya kgotsa dithunya tse di maleba le/ kgotsa ditlhabano tse di yang go neelwa SAPS
Kgato ya bo 2:
O ya go kopiwa go tlatsa karolo kgotsa dikarolo tse di maleba tsa foromo 522(a) ya SAPS (Foromo ya go neela sethunya kgotsa dithunya).
Kgato ya bo 3:
Motlhankedi yo o maleba wa Dithunya yo o Thapilweng kgotsa leloko le le thapilweng kwa seteišeneng sa sepodisi le ya go tsaya sethunya kgotsa dithunya le/kgotsa ditlhabano le laesense kgotsa dilaesense tse di malena, tetla kgotsa ditetla, kgotsa tumelelo kgotsa ditumelelo.
Kgato ya bo 4:
Netefatsa gore o bona pegokamogelo jaaka bosupi jwa gore sethunya kgotsa dithunya le kgotsa ditlhabano le laesense kgotsa dilaesense tse di maleba, tetla kgotsa ditetla kgotsa tumelelo kgotsa ditumelelo di neetswe SAPS.
Kgato ya bo 5:
Sethunya kgotsa dithunya di ya go tlosiwa mo Thulaganyong ya Rejisetara ya Dithunya ya SAPS.
Kgato ya bo 6:
Sethunya kgotsa dithunya di ya go senngwa ke SAPS.
Ga go na ditshenyegelo dipe tse motho yo o neelang ka boithaopo sethunya le/ditlhabano kwa Tirelong ya Sepodisi ya Aforika Borwa go senngwa a ka nnang le tsona. Mongwe le mongwe yo o senyang kgotsa yo o fetolang sethunya o tlabo a dira molato e bile a ka pharwa ka molato wa bosenyi.
ACT: Rotlhe Kgatlhanong le Bosenyi le go bega dithunya tse di seng mo molaong mo mogaleng o wa Thibelo ya Bosenyi wa SAPS 08600 10111
Setheo sa Thuso sa Bosetšhaba sa Dithunya
Kumo ya Thulaganyo ya Tlhaeletsano ya SAPS, Tlhotlhomiso le Papatso SAPS
Tlhakole 2006
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAO WA TSEO YA SETSO WA TLHAGO LE WA KAKARETSO.txt</fn>
PABALELO LE
BOTLAMEDI KA FA TLASE GA
MOLAO WA TSEO YA SETSO
Mogala : 012 661 - 7473
MOLAO WA TSEO YA SETSO WA TLHAGO
LE WA KAKARETSO
Pele ga phetolo ya Molao wa Molaotheo (tekano mo maemong a makoko kwa lenyalong ) le Temogo ya Molao wa Manyalo a Tseo ya Setso ( tekano mo maemong a manyalo le makoko a kwa lenyalong )
Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, nomoro 38 wa 1927, karolo 11 (b) : Mosadi mongwe le mongwe yo o nyetsweng ka molao wa tseo ya setso (ntle le mo mosading wa kwa KZN ) ke mmotlana wa go ya go ile.
Bokao jwa molao wa tseo ya setso
Maemo a mosadi a lekana le a mmotlana
Mosadi ga a na tshwanelo ya botlamedi mo ngwaneng wa gagwe gonne le ena ka boena o ka fa tlase ga botlamedi jwa monna wa gagwe
Ga a ka ke a tsena mo dikonterakeng tsa semolao ntle le thuso ya monna wa gagwe kana rraagwe
Ga se kgang ya ditshwanelo mme ke fela sedirisiwa
Botlamedi bo amilwe jang ke maemo a a setso?
Ka fa tlase ga Molao wa Tseo ya Setso botlamedi ke tshwanelo ya tlhotlheletso e e neilweng monna le lelapa la la gagwe ke lenyalo.
Seno se kaya gore fa monna a ntsheditse mosadi wa gagwe magadi/bogadi, ena le lelapa la gagwe ba bona ditshwanelo tse di tletseng tsa botsadi mo baneng ba ba belegweng ka nako ya lenyalo
Botlamedi bo a tswelela
Botlamedi mo baneng ba lenyalo bo roletswe mo monneng wa ga mme le lelapa la gagwe
Botlamedi mo baneng ba mosadi yo o sa nyalwang bo roletswe mo rremogolong wa bomme le lelapa la gagwe
Mo lenyalong la mosadi yo o sa nyalwang botlamedi mo mosading yo o sa nyalwang le bana bo fetisediwa kwa monneng le setlhopha sa lelapa la gagwe
Botlamedi go ya ka molao wa tseo ya setso ka jalo bo sekamela ka fa monneng fela (ke jwa borremogolo ) mme bana ke ba setlhopha sa lelapa la rre
Botlamedi bo diragadiwa ke monna mo boemong jwa setlhopha sa gagwe sa lelapa
Karologanyetso ya bana
Go seng ka fa molaong le maemong a bongwana jwa dikgora tsa bana ga go itsiwe ka fa tlase ga Molao wa Tseo ya Setso, gonne ngwana a ka nna ka gale le legae, e ka nna kwa setlhopheng sa gagwe sa bomme go lebeletswe leele le - " Ngwana wa dikgora ke wa ga mmaagwe" (pele ga lenyalo) kana kwa setlhopheng sa ga rraagwe kana setlhopha sa monna wa ga bommaagwe- go ikaegilwe ka leele le " Kgomo e tsewa le namane.
Go na le tlhokego go tlhalosa mofuta wa lenyalo le mosadi a tsenang mo go lona. Bana ba mosadi (ba ba belegweng mo teng ga lenyalo kana pele ga lenyalo)
Bana ba ba belegweng mo teng ga lenyalo :
Ke ba monna wa gagwe le lelapa la gaabo go sa kgathalesege gore borraabo ba madi e ka bo e le bomang.
Go solofelwa go tswa mo monneng wa mme go amogela bana ba ba jalo jaaka ba gagwe le go tlamela ditlamego tsotlhe tse di tlwaelegileng tsa botsadi le ditiro mo go bona.
Bana ba motlholagadi
Loso lwa monna ga lo khutlise kamano ya lenyalo.
Dikaroganyo tsa bana ba motlholagadi di ntse jaana : (i) Bana ba tsenelelo
Ka fa tlase ga ngwao ya Go tsenela lenyalo le le leng teng le tsweletswa ke motlholagadi le monna yo o dirang jaaka moemedi le motlhatlhami wa monna wa gagwe yo o tlhokafetseng.
Motlholagadi le bana ba gagwe ba ka fa tlase ga botlhokomedi le tlhokomelo ya motlhatlhami wa monna wa gagwe yo o tlhokafetseng. Motseneledi ka gale ke mongwe wa maloko a borre wa setlhopha sa monna wa gagwe yo o tlhokafetseng.
Bokao jwa tsenelelo
Setlhopha sa lelapa la monna yo o tlhokafetseng se itlama go tlhokomela motlholagadi nako yotlhe fa a ntse a tshela, le go belega bana ba le bantsi jaaka a ka kgona go ba belega le monna yo a mo abetsweng.
Bana ba ba belegweng ke motlholagadi le motseneledi ka gale ba tsewa jaaka matlhogela a monna yo o tlhokafetseng.
Le mo dingwaong foo tsenelelo e sa direng, fa motlholagadi a ka belega bana, go sa kgathalesege borrabona ba nnete kana tlhaolo, ba tsewa ka gale jaaka matlhogela a monna wa gagwe yo o tlhokafetseng mme ke maloko a setlhopha sa gagwe.
Bana ba ba belegetsweng ke motlhadiwa
Mo tlhalanong bana ka gale ba tlogelwa le setlhopha sa lelapa la bomonna
Bontsi jwa melao ya tseo ya setso ga bo letle mosadi go nyalwa gape fa a sa ntse a tshela ka fa tlase ga tlhokomelo ya setlhopha sa lelapa la gaabo monna. O tshwanetse go boela kwa setlhopheng sa lelapa la rraagwe fa a batla go nyalwa gape.
Mo lenyalong gape la gagwe, ngwana mongwe le mongwe yo o imiwang ke motlhadiwa yo monna wa gagwe wa bobedi e leng rre wa tlhago, ke ngwana wa batsadi ba, mme ka jalo ke wa setlhopha sa lelapa la monna wa bobedi. Monna wa bobedi ke motlamedi wa bana ba ba jalo.
Bana ba ba belegweng ke motlhadiwa
Mo lenyalong la gagwe la bobedi motlhadiwa a ka lalediwa ke monna wa gagwe wa bobedi go tla le bana ba gagwe mo lenyalong (k.g.r. bana ba a ba belegeng fa a ne a sa ntse a tshela ka fa tlase ga tlhokomelo ya rraagwe morago ga go boela gae go tswa lenyalong la gagwe la ntlha), ka fa tlase ga mabaka a gore monna o mo tsaya le dinamane tsa gagwe go tsena mo lenyalong.
Pabalelo le botlamedi
Bana ba ba belegweng ka nako ya lenyalo
Ditshiamelo tsa karolo 11 (b) tsa tlhaelo ya Molao wa Tsamaiso di tla laola maemo - mosadi o tla tswelela go nna mmotlana mme monna wa gagwe o tla nna motlamedi wa gagwe. Dipoelo tsa karolo e di tla nna jaaka di latela : Basadi ba bantsho ba ba sa nyalwang ba tla nna ba bagolo, basadi ba bantsho ba ba nyetsweng ka ditshwanelo tsa selegae ba tla nna ba bagolo, fela basadi botlhe ka fa tlase ga somaamabedi nngwe kana ba nyetswe ka meetlo ya setso ba tla tswelela go nna babotlana.
Bokao jwa karolo 11 (b)
Basadi ba Bantsho ba ba nyetsweng ka fa tlase ga molao wa tseo ya setso ba ganelwa maemo a bogolo a a rebotsweng ka ntlha ya lenyalo kana le fa ba nna dingwaga di le 21 go ya ka Molao wa Dingwaga tsa Bogolo
Maemo a a ba ganela boleng jwa go tsenela dikonteraka tsa semolao mo boemong jwa bona le mo boemong jwa bana ba bona
Ka jalo molao wa SeAforika wa Tseo ya Setso o palelwa ke go tlhomamisetsa basadi ba SeAforika maemo a a lekanang le tsholo ya molao jaaka o tlhomamisitswe mo Molaotheong
Bokao jwa karolo 11 (b)
Jaaka basadi ba Bantsho ga ba ka ke ba nna ditlhogo tsa malapa a bona le batlamedi ba bana ba bona gonne ba sa ntse ba tsewa jaaka babotlana.
Karolo e ka jalo e godisa kgethololo kgatlhanong le basadi e e itshetlegileng ka bong mme ka jalo, e thulana le Molaotheo.
Karolo e e tiiseditse theo ya bogologolo e e roletseng banna ka dithata tse di feletseng le taolo mo matshelong le thotong ya basadi ba bona.
Tlhokego ya phediso le tlhabololo ya molao
Go tla mo tiragatsong ya Molao wa Temogo ya Manyalo a Tseo ya Setso, 2000
Temogo ya manyalo a tseo ya setso
Maemo a a lekanang a manyalo
Maemo a a lekanang le tsholo ya makoko go ya lenyalong
Molao wa Botlamedi o o rolelang botlamedi jwa bana mo batsading ka bobedi
Bana ba bogokafadi
Monna o tsewa go nna rre wa bana ba mme ga a kitla a ba gana. Ka ntlha ya mabaka a boithwalo le botsalo ga ba ne ba lemosega le go farolontshega bonolo go tswa baneng ba lenyalo.
Monna ke motlamedi le molebeledi, o tlamega go ba amogela jaaka bana ba bangwe botlhe ba ba belegweng mo teng ga lenyalo. Ke maloko a setlhopha sa gagwe sa lelapa. (Ngwana wa dikgora). Borre ba tlhago ba bana ba ga ba na topo epe mo go bona.
Ka fa tlase ga setlhopha go tla wela tota le bana ba tsenelelo.
Molao wa tseo ya setso mo lebakeng le o dumalana le karolo 8 ya Molaotheo mme ga o kgetholole kgatlhanong le bana mo ntlheng ya tlhago ya bona le tsalo.
Bana ba ka kwa ntle ga lenyalo
Ke ba setlhopha sa lelapa la mmaabona.
Fa mme a nyalwa, ena le monna ba nna badisi ba bana ba. Monna o bona bothati jwa botsadi jwa bana ba mo lebakeng la leele le : "Kgomo e tsewa le namane". Ga go ne go nna le pharologano magareng ga bana ba le bana ba lenyalo. Ka jalo gape ga go na kgethololo magareng ga bana jaaka go thibelwa ke Molao wa Molaotheo.
Botlamedi le pabalelo morago ga tlhalano
Theo ya Dikgatlhegelo tse di Botoka tsa Ngwana e tlhagisitswe jaaka karolo ya Molao wa Tseo ya Setso
Mo tlhalanong bana ka tlwaelo ba tla sala le setlhopha sa lelapa la borre.
Fa mme a tlogela setlhopha sa lelapa la gaabo monna wa gagwe ga a tseye bana go ya le ena.(O sa ntse a le mmotlana wa mo tsweleding mme o tlhoka motlamedi wa gagwe.)
Fa a rata go gwetlha maemo a, ena le motlamedi ba tshwanelwa ke go tsaya kgato kgatlhanong le monna wa gagwe gore ga se motho yo o lekaneng le go siamela go rolelwa tiso ya bana. Seno se kaya gore kakanyo e teng ka gale ka fa letlhakoreng la monna wa gagwe le lelapa la gagwe jaaka batlamedi mo tlhalanong. Ba na le tshwanelo ya tlhago kwa botlameding jwa bana.
Botlamedi le pabalelo morago ga tlhalano
Mabaka a mangwe foo bana ba ka tlogelwang mo tlamelong ya mmaabona ke fa ba sa ntse ba anya (ba le mo lebeleng). Seno ke sekao se le sengwe foo dikgatlhegelo tsa bana di tlang kwa pele godimo ga ditshwanelo tsa tlhago tsa rre mo tisong ya bana.
Dikgotlhatshekelo tsa tseo ya setso ka jalo di neile rre tshwanelo ya tlhago kwa tisong ya bana mo tlhalanong mme go tla bo go le mo mothong ofe kana ofe go ganana le se go bontsha gore go tla bo go se mo dikgatlhegelong tse di gaisang tsa bana fa rre a ne a abetswe tiso. (maikarabelo a bopaki )
Ditlhokomediso tsa dikgatlhegelo tse di gaisang tsa bana
Bana ba bannye ba ba anyang ba tla neelwa mmaabo, go ikaegile ka tlamelo ya gore fa ba gola ba tla busediwa kwa go rraabona. Bana ka bobona ga ba na tshwanelo go diragatsa itlhophelo malebana le motsadi o ba ratang go nna le ena.
Dikgetse dingwe le gale di lebile boitekanelo jwa motsadi mongwe le mongwe go tlhokomela dikgatlhegelo tse di gaisang tsa ngwana.
Bokao jwa maemo a
Theo ya bogologolo e sa ntse e eta pele mo dikgatlhegelong tse di gaisang tsa bana
Ga go na tsholo e e lekanang ya makoko ka nako ya tlhalano
Bana ba didimadiwa ka ditshwanelo tsa bona mme ditshwetso di gapelediwe mo go bona ka se se ka bong se ba tshwanetse go gaisa.
Bokhutlo
Molao wa tseo ya setso, ka jalo, o na le ditshiamelo tse di dumalanang le Molaotheo le Temogo ya Molao wa Manyalo a Tseo ya Setso. Dingwe tsa ditshiamelo, le gale, di ganetsana le ditshiamelo tsa Molaotheo mme boseng molaotheo bo sa ntse bo le teng. Tseno ke ditshiamelo tse di tshwanetseng go gwetlhiwa ka dikgotlhatshekelo. Lebaka legolo ke gore karolo 11 (b) e fedisitswe mme, ka jalo, mokgwa ofe kana ofe wa go sa lekane mo maemong a banna le basadi ga o ka ke wa tswelela go nna teng jaaka o se na motheo.
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAO WA TSWELETSO YA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO 2.txt</fn>
MMUSO WA POROFENSE YA KAPA BOKONE
MOLAO WA TSWELETSO YA PHITLHELELO YA
TSHEDIMOSETSO :
MANYUALE WA LEFAPHA LA DITIRELO TSA
LOAGO LE
TLHABOLOLO YA SETŠHABA
KETAPELE
Boineelo jwa Aforika Borwa jwa tshwanelo ya phitlhelelo ya tshedimosetso bo tlotla go patelesega ga rona semolaotheo go diragatso tshwanelo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e tshwerweng ke Puso kgotsa e e tshwerweng ke lekala la poraefete.
Molao ke tsweletso ya tiragalo ya botlhokwa fa go lebelelwa setlwaedi sa maloba sa bophiri se se bonweng go tswa dingwageng tse dintsi tsa puso ya bonnye e e seng ka fa tshwanelong. Ka Molao o re tshuba lebone go tlisa kwa bokhutlong bophiri le ditimalo tse di bontshang dingwaga tse dintsi tsa puso ya kgethololo le tsamaiso.
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, No. 2 wa 2000, o tlamelela tshwanelo ya molaotheo ya phitlhelelo kwa tshedimosetsong e e tshwerweng ke naga le mekgatlho ya poraefete jaaka nngwe ya maikemisetso magolo a yona.
Tshwanelo e e tla thusa go rotloetsa bosengbofitlha, maikarabelo le taolo e e nonofileng ya setšhaba le mekgatlho ya poraefete.
Go ya ka tshwanelo e, gape e tla kgontsha batho ba rona go nna le seabe ka botlalo le go dira ditshwetso tse di utlwalang mo go ageng setšhaba sa rona gape ka tshedimosetso.
E ntse e le kago go ya pele mo motheong wa rona go rotloetsa setšhaba saAforika Borwa go nna mafolofolo mo phitlhelelong ya tshedimosetso go ba kgontsha go dira ka botlalo go feta le go sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona.
Taolelo e e neilweng mmuso wa rona ke batho ba naga e e ne e le go diragatsa diphetogo, tse di tla tokafatsang boleng ba botshelo ba MaAforika Borwa otlhe. Molao o tla oketsa kwa motheo o o tiileng o re agelelang mo go ona, mo patlong ya rona ya taolo e e siameng le maikarabelo.
TONA YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tirokgolo ya Molao wa 2000 wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, o o neng wa itsisiwe ka Mopitlwe 2001 ka go dira setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le gona go fitlhelela tshwanelo kwa tshedimosetsong. Karolwana e ntšha e ya peomolao e kgontsha MaAforika Borwa otlhe e seng fela go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo, mme sa botlhokwa segolo go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona jaaka di beilwe mo Molaotheong. Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo kwa Tshedimosetsong ke sedirisiwa sa botlhokwa mo go maatlafatseng ditlamelo ka fa gare ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo jaaka o tlhagisitswe mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile ka dipilara tsa tokologo, tekatekano le tlotlo ya seriti sa botho. Molao o moša ke karolo ya botlhokwa mo teng ga tirego ya phetogo, ka o ritela metheo e e beilweng ka fa teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Tlwaelo ka fa tlase ga puso ya kgethololo e ne e le gore ditiro tsa mmuso le tsamaiso ya yona di ne di apesitswe ke bophiri le tidimalo, go khupediwa bobodu le ditiro tse di sa tshwanelang. Ka ditlhopho tsa temokerasi tsa 1994, re tsene mo tseleng e ntšha e e godisang setso sa teraseparense le maikarabelo.
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o tlhagisetsa setšhaba sa Aforika Borwa tsela go nna le motswedi wa thuso kwa phitlhelelong ya tshedimosetso go tswa nageng le ditheong tsa poraefete.
Molao o, o mošwa o oketsa tlhokego ya ditheo tsotlhe go dira ka gale ka tshwanelo le go nna maikarabelo mo ditirong tsotlhe tsa tsona. Molao o mošwa o itsisiwe jaaka kgato e nngwe go tlhola botshelo bo bo botoka ka go tlamela ditsela tsa moagi fela go nna le phitlhelelo ya tshedimosetso le go ka rwesa ditheo tsa poraefete le setšhaba maikarabelo a ditiro tsa sona
MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
DITENG
A. POPEGO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. TSHEDIMOSETSO KA GO DIRA KOPO YA PHITLHELELO
D. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
E. DIREKOTO TSE DI LENG TENG KA GO ITIRISA TSA GO FITLHELELWA
F. DITIRELO TSE DI LENG TENG GO TSWA LEFAPHENG LA DITIRELO TSA LOAGO & TSWELETSO YA SETŠHABA
G. PUISANO, BOTSAYAKAROLO, LE GO TLHOTLHELETSA MO GO DIRENG PHOLISI
H. DIPAAKANYO, DITSAMAISO TSA BOIKUELO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. POPEGO LE TIRO YA LEFAPHA
Lefapha le na le mananeo a a latelang
Botsamaisi
Tshireletso ya loago
Thuso ya loago
Katlaatleloloago
Tsweletso ya loago
Tsweletso ya setšhaba
Tiro ya lefapha ke go nna le tirelo ya tshwaragano e e tshegetsang, e e tswelelang ka boyona e e nonofileng ya bokgoni, e e ka tsholetsang tsamaiso ya tirelo mo lefapheng gore e godise go itshepa ka nosi mo setšhabeng. Go dira dituelo tsa dikabelo kwa ditlhopheng tsa batho tse di kgonang go utlwisiwa botlhoko tse di dumelelwang thuso e e jalo, go dira tshireletsego ya tshireletso ya lotseno kwa batlhoking le bana le baagi ba ba kgonang go utlwisiwa botlhoko ba porofense. Go ya pele go tlamela tirelo ya katlaatleloloago e e tsweletsang ka tirisanommogo le mekgatlho e e sa ungweng poelo epe le mekgatlho e e ikaegileng ka baagi.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo kwa Tshedimosetsong, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go tlhomamisa tsamaiso ya tirego ya phitlhelelo kwa tshedimosetsong/direkotong. Go tlaleletsa, Motlatsa Batlhankedi ba Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka tiro e. Dintlha tsa kgolagano tsa Motlhankedi wa Tshedimosetso le Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso di jaaka di latela:
LEINA : Mme. Y. Botha
INAKEMO : Tlhogo ya Lefapha
ATERESE YA POSO : Kgetsana ya Poso X5042
NOMORO YA MOGALA : 053-8395105
NOMORO YA FEKESE : 053-8314917
C. TIREGO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO/DIREKOTO
Go ya ka Molao 2000, wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, motho ofe o na le tshwanelo ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso/direkoto tse di mo diatleng tsa Naga kana Mokgatlho wa Setšhaba. Gore o bone phitlhelelo kwa rekotong, motho o tshwanetse go tlatsa kopo go fitlhelela foromo A ya tshedimosetso, e e bonwang kwa kantorong efe kana efe ya Lefapha. Foromo e e tshwanetse go romelwa kwa go Motlhankedi wa Tshedimosetso, kwa dintlheng tsa kgolagano tse di fa godimo. Mo kamogelong ya kopo ya mong, tsamaiso e e latelang e tla latela:
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla tlhomamisa gore a motho yo o kopang tshedimosetso ke mokopi wa sebele kana nnyaya, k.g.r a tshedimosetso e ama fela motho yo o kopang tshedimosetso kana nnyaya. Fa motho e le mokopi ka sebele, ga go madi a pele a a tla duelwang. Fa tshedimosetso e sa ame fela motho yo o kopang tshedimosetso, madi a pele a R 35,00 a duelwa pele ga tiro e tswelela. Ka jalo, kopo ga e ne e dirwa go fitlha madi a pele a duetswe.
Fale madi a duetswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go ntsha rekoto(di) tse di amegang.
Fa rekoto e ntshitswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla thadisa lokwalo le go bapisa diteng tsa rekoto le mabaka a kgano, jaaka go tlhalositswe ke Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/mokopi wa sebele o tla itsisiwe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa tlhagiso ya rekoto.
Mo tuelong ya madi a a maleba, rekoto/kana karolo ya seo sa phitlhelelo e e rebotsweng, e tla tlhagisiwa le go romelwa kwa mothong yo o kopileng tshedimosetso.
Mo lebakeng la phitlhelelo go ya rekotong e sa rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo go ya rekotong, o tla itsisiwe gore phitlhelelo ga e a rebolwa mme ditsamaiso tsa boikuelo tse di maleba tse di tshwanetseng go latelwa di tla tlhalosiwa.
D. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
Direkoto mo Kantorong ya Tona di kgaogantswe bofefo go ya ka direkoto tsa kwalelano le direkoto tsotlhe go na le kwalelano (direkoto tse dingwe).
Kwalelano e laolwa le go tsamaisiwa go ya ka ditsela tse tharo tsa go faela tse di atlanegisitsweng go dirisiwa mo kantorong ke Diakhaefe tsa Porofense. Kwalelano yotlhe malebana le merero ya badiri e tsamaisiwa ke Tsela ya go Faela ya Ditiro tsa Yunifomo ya Badiri; ditiro tse dingwe tsotlhe tse di amanang le kwalelano di laolwa ke Tsela ya go Faela ya Ditiro tsa Yunifomo ya Badiri. Ditsela tse pedi tsa yunifomo ya go faela di a gapelediwa mo mafapheng otlhe mo Botsamaising ba Porofense ya Kapa Bokone (NCPA). Kwalelano yotlhe malebana le kologano ya ditiro tsa Kantoro ya Tona e laolwa ke Kologano ya Ditiro e e rebotsweng, e e tshwanang e le esi kwa Kantorong ya Tona mme e sa dirisiwe gope mo mafapheng a mangwe mo NCPA. Difaele tsa batho tse di bulwang go ya ka ditsela tse tharo tse di bontshiwa mo rejisetareng ya difaele tse di tshwaragantsweng tse di butsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka Mametlelelo e e laolang Direkoto, e e iseng e rebolwe ke Diakhaefe tsa Porofense.
Go tloga 1994-2001, Kantoro ya Tona e ne e sa arologanyetse le go tsamaisa direkoto tsa yona go ya ka melawana ya diakhaefe mo lebakeng le. Direkoto tse ga jaana di faeliwa gape go ya ka mekgwa ya karologanyo e e rebotsweng (ditsela tsa go faela le Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto). Seno ke tirego e e ka se fediweng ka bosigo bo le bongwe mme manuale o o bontsha direkoto fela tseo tse di arologanyeditsweng fa e sale ka Mopitlwe 20001. Jaaka fa direkoto tse di sa arologanyediwang di faeliwa gape, manuale o o tla tlalelediwa mme dikhophi tsa ditlaleletso di tla isiwa kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ka dipaka tsa tswelelo.
Meneseteri" wa Tona o na le tsela e le nngwe ya ona ya go faela e e rebotsweng e e ka se dirisiweng ke diyuniti dife tse dingwe mo Kantorong ya Tona
MAFAPHA OTLHE
DITIRO TSA TSHEGETSO YA TSELA YA GO FAELA
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO TSA TSELA YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
TSELA A YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG/DI EFE E NNGWE KWA NTLE LE THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO TSE DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE E SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JLJL. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE )
DITSELA TSA BOTSAMAISI
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSI TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA.
DIFAELE TSA PHOLISI
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESI. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLISI, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLISI O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLISI FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSI E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, LE TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLISI KANA KATLHOLO, SENTSHIWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO SE TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESI..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLISI:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESI TSE DI SA TSWENG MO KAGEGONG YA PHOLESI E NTŠHA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLESING E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLISI, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHIKGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSI E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA ) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG YONA E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO NNA TOTA BONOLO GORE KE DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSI GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO YA DIKHABARA TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLOTLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIFE TSA THALELO KA FA TLASE.
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA ONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FA TETLA YA GO LATLHA DIFAELE E REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA KGETSI TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA, O O JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE.
MATONA A POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E LENG FELA YA TIRISO YA BONA.
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE:
MAFAPHA OTLHE
MOKGWA WA GO FAELA WA BADIRI:
DITAELO KAKARETSO TSA MOKGWA WA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
MOKGWA O WA GO FAELA KE WA TIRISO YA MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE WA DITIRO TSA BADIRI BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA MOTSWEDI WA SETHO YA TAOLOGARE E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI JAAKA KAROLO YA DITIRO TSA MOLA WA BONA E KA DIRISA FELA MOKGWA O WA GO FAELA MO MERERONG YA BADIRI YA BONA YA SELEGAE. MOLA WA BONA WA DITIRO O TLA BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA MOLA WA DITIRO WA BONA. MOKGWA O WA GO FAELA O NTSE O KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG(DI) EFE KANA EFE KWA NTLE GA THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO YA GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JLJL. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE)
TSAMAISO YA MOKGWA
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA
DIFAELE TSA PHOLESI
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLISI. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLISI, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLISI O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESI FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSI E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA NO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLISI E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLISI..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLISI:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO KAGEGONG YA PHOLESI E NTŠHWA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSI TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLISING E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHIKGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING E KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSI TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHIKGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSI E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI SENNGWANG
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE JAANONG GONNE E LE KIMA THATA, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG TENG E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO E DIRA TOTA BONOLO KA DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠWA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TS KGETSI GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠWA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLO TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIPE TSA THALELO KA FA TLASE
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA LE FAELE YA YONA E E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, E TSHWANETSE GO ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA BONA WA GO FAELA, O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FA TETLA YA GO LATLHA E REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE DI BOPANG MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG MO MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA O WA GO FAELA, MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA O O YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI BA SELEGAE MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO, O JAAKA MOKGWA O, O LENG YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE
MATONA A POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E
LENG FELA YA TIRISO YA BONA.
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JLJL. TSA DIKOPANO TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGISIWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO 8 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
BOTSAMAISI BA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE TSAMAISO LE TAOLO YA MOKGWA O WA GO FAELA KANA DIREKOTO DIFE TSE DINGWE TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA 2 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE GO BONWA LE TSHEGETSO JLJL.YA DIPOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO E BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
MAMETLELELO YA TAOLO YA DIREKOTO
LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
DITAELO TSA KAKARETSO
Taolo ya mametlelelo
Diphetogo, Ditlaleletso le go Begela
Khopi Kgolo ya Mametlelelo
Rejisetara ya Tshenyo
Tshenyo
Temogo
Tlhaloso ya Matshwao a Tatlho
DITENG
A Mananetema le Metsotso
B Dipegelo
C Dilo tsa ditšhelete
D Direjisetara
E Diphasalatso tse di phasaladitsweng ke Kantoro
F Ditshwantsho
G Tsele le tsele
H Makwalotiko a a Amogetsweng
I Direkoto tsa Eleketeroniki
J Kutlo-Pono
DITAELO TSA KAKARETSO GO YA MAMETLELELONG E E LAOLANG DIREKOTO.
TAOLO YA MAMETLELELO
Taolo ya mametlelelo e neetswe Motsamaisi wa Direkoto. Go se nne le diphetogo le/kana ditlaleletso kwa mametlelelong kwa ntle ga thebolo ya motlhankedi.
PHETOGO, DITLALELETSO LE GO BEGELA.
Diphetogo le ditlaleletso tsotlhe di tshwanetse go romelwa kgabetsa kwa Moakhaefeng wa POROFENSE go kwala, go rebola le go neela bothati ba go latlha.
KHOPIKGOLO
Khophikgolo ya mametlelelo e e laolang direkoto e faelwa mo khabareng e e nosi mme e bontshiwa jalo mo khabareng e e kwa ntle. Khophi e e tsholwa ke motlhankedi yo o boletsweng fa godimo yo o tshwanetseng go tlhomamisa gore e tsholwa e feleletse mme le gore ditaelo mo temaneng 2 di a diragadiwa.
Fale bothati ba go latlha bo bo emeng bo rebotswe go ya ka mabaka a a mo mametlelelong e e laolang direkoto regisetara e e senyang e tshwanetse go diragadiwa. Rejisetara e, e kgaogantswe go ya ka dingwaga, sk. 2002, 2003, 2004, jljl. Fa sengwe se tswaletswe, tshupetso ya sona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga o se tla senngwang ka ona. Selo se se tswalang ka 2002 se taelo ya tshenyo e leng D3, se tla tsenngwa ka jalo ka fa tlase ga ngwaga 2005, ka go rialo se dira bonolo go lemoga gore ke dilo dife tse di tla senngwang mo ngwageng ofe o o rileng. Tiriso ya sebofo sa letlhare le le leketlhang e a atlanegisiwa ka go sa kgonege go tlhomamisa palo ya ditsebe tsedi tlokegang ka ngwaga pele ga nako.
TSHENYO
Dilo di tshwanetse go latlhiwa kgabetsa- bogolo gangwe ka ngwaga- tse mo godimo ga setefikeite se se tlhalositsweng sa tshenyo se tshwanetseng go romelwa kwa Moakhaefeng wa Porofense.
TEMOGO
Dilo tsotlhe di tshwanetse go lemogiwa mo khabareng ya lentlle ka mokgwa wa nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo mametlelelong e e laolang direkoto mmogo le taelo e e maleba ya tshenyo. Palo le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong e e khutlometsepa.
TLHALOSO YA MATSHWAO A GO LATLHA.
A20 - Fetisetsa kwa bobolokelong ba diakhaefe dingwaga di le 20
morago ga bokhutlo ba ngwaga o direkoto di neng tsa dirwa.
D - Senya mmele wa tshimologo ka boona o tlhomamisa nako ya tshwaro.
D7 - Senya dingwaga di le supa morago ga tswalelo.
AP - E ka nna mo tisong ya mokgatlho ka go sa fele. Fa tatlho e nna teng, sk. fa kantoro e tswalela kana dithoto di latlhiwa; e tshwanetse go fetisediwa kwa bobolokelong ba diakhaefe.
DAU - Senya ka bonako morago ga fa go runa go fedile.
DAU3 - Senya dingwaga di le 3 morago ga fa go runa go fedile.
DAU7 - Senya dingwaga di le 7 morago ga fa go runa go fedile.
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA
E BEILWENG
MANANETEMA 1 Botsamaisi
LE 1.1 Mananetema Tlhogo ya Lefapha
METSOTSO 1.2 Metsotso Tlhogo ya Lefapha
Mananetema Tlhogo ya Lefapha
Metsotso Tlhogo ya Lefapha
Setlhopha sa Loago
Mananetema Tlhogo ya Lefapha
Metsotso Tlhogo ya Lefapha 4 Komiti ya Lefapha mo Tsweletsong
Tsweletsong ya
Mananetema Tlhogo ya Lefapha
Metsotso Tlhogo ya Lefapha
Khansele ya Tirelo ya Setšhaba ya Ditherisano(PSCBS)
Mananetema Ditirelo tsa Semolao
Metsotso Ditirelo tsa Semolao
Komiti e e Kgweetsang ka Ditirelo tsa
Mananetema Ditirelo tsa Dipalangwa
Metsotso Ditirelo tsa
Dipalangwa
DIPEGELO 1 Pegelo ya Ngwaga (2000/2001) Motlhankedi
Mogolo wa Ditšhelete
Pegelo ya Morunikakaretso Motlhankedi
Mogolo wa
Ditšhelete
Leano la Togamaano / Tiragatso Motlhankedi
Mogolo wa
Ditšhelete
DINTLHA TSA 1 Dintlha tsa Ditšhelete Kamore 712:Matlotlo
DITŠHELETE 2 Dintlha tsa Tetlanyo tsa Banka Kamore 712: Matlotlo
Ditlhopha Kamore 712: Matlotlo
Rejisetara ya Tšheke Kamore 712: Matlotlo
Rejisetara ya Madi a Seatleng Kamore 712: Matlotlo
Rejisetara ya Diakhaonto tsa
Megala ya Letheka ya Semmuso Kamore 712: Matlotlo
Tekanyetso kabo Kamore 712: Matlotlo
Rejisetara ya Madi a a
Duetsweng Kamore 712: Matlotlo
Dibuka tsa Koloi tsa sekgala Ditirelo tsa
Dipalangwa
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA E
BEILWENG
Dibuka tsa go otara Tlhogo ya Botsamaisi Tsamaiso
Rejisetara ya Thoto Tlhogo:Botsamaisi
DIREJISETARA 1 Rejisetara ya Tsenelo Botsamaisi ba
Metswedi ya Setho:
Go sa tsenngwe direjisetara tsa 2 Rejisetara ya Difaele tse di Butsweng ditšhelete 3 Khopi Kgolo ya Tiro ya Mola
Mokgwa wa go Faela Motsamaisi wa
Direkoto
Rejisetara ya poso e e kannweng kana e Kwadisitswe Rejiseteri
Rejisetara ya Dithomelo Tlhogo: Motsamaisi wa go Tlamela
Direkoto
Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto
TSE DI PHASALA 2 Diboroutšhara Ditlhaeletsano
DITSWENG KE
Diphousetara Ditlhaeletsano
DIREKOTO TSE DI
LENG TENG KA GO ITIRISA
TSE DI KA FITLHELELWANG
Dipegelo tsa ngwaga le tse dingwe tsa tswelelopele (Bona Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto le Rejisetara ya Difaele tse di Butsweng )
Maano a togamaano le Tiragatso
Tekanyetso kabo le dikwalo tse di amanang (Bona Mammetlelelo ya Taolo ya Direkoto le Rejisetara ya Difale tse di Butsweng)
Difaele tsotlhe tsa PHOLISI tse di dirilweng go ya ka Mokgwa wa go Faela wa Ditiro tsa Tshegetso tse di Tshwanang(o eteletswe pele ke H) le Mokgwa wa go Faela wa Ditiro tsa Tshegetso tsa Badiri tse di Tshwanang (o eteletswe pele ke S)
Setshwantsho letlhomeso se se rebotsweng sa mafapha otlhe mo NCPA.
Dintlha tsa Ditšhelete tsa Ngwaga tsa Mafapha.
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng pele (sk. diboroutšhara, makwalodikgang, ditshwantsho, dikhalentara jljl.)
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng mo webesaeteng ya NCPA.
Direkoto tsotlhe tsa ditsamaiso tsa diforamo tsa setšhaba.
Direkoto tsotlhe tse di sa umakiwang mo go 1-9 fa godimo di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng le Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto. Phitlhelelo go ya ditlhokegong tsa morago e tla dirisediwa theo ya mong ka nosi
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA
E BEILWENG
DITSHWANTSHO
Ditshwantsho
Diporojeke tsa Namolo Leuba, 1997 Ditlhaeletsano
Diketelo ka Baemedi ba Boditšhaba,
-2002 Ditlhaeletsano
Ketelo ka Tona ya Bosetšhaba,
-09-11 go fitlha 13 Ditlhaeletsano
Kgwedi ya Tsweletso ya Loago,
Ditlhaeletsano
Moletlo wa Ngwaga wa bagodi
Tiragatso ya Seriti" 2001-12-07 Ditlhaeletsano
Kopano ya Setlhopha sa Loago
Magareng ga Kapa Bokone,
Bophirima & Botlhaba,
-03-08 Ditlhaeletsano
Ketelo kwa Botswana, 2001-03-26
go fitlha 28 Ditlhaeletsano
Dikabelo tsa Tirelo e Telele,
-07-06 Ditlhaeletsano
Khonferense ya Bana ya POROFENSE,
-07-19 go fitlha 20 Ditlhaeletsano
Tiragalo ya Letsatsi la Basadi la POROFENSE,
-08-09 Ditlhaeletsano
Letsatsi la Basadi , Galeshewe,
-08-18 Ditlhaeletsano
Beke ya Dipontsho ya Tirelo ya Ditšhaba,
-09-26 go fitlha 27 Ditlhaeletsano
Pulo ya Legae la Mofatlhosi wa Setlhopha,
Bosiamisi ba Ngwana Indaba ba Porofense,
-10-25 Ditlhaeletsano
Moletlo wa bofelo ba Ngwaga wa
Baithaopi ba Tshireletso Ditlhaeletsano
Moagi wa Baagi wa Ngwaga,
-11-29 Ditlhaeletsano
Mogwanto wa Banna ka Ntwa
Kgatlhanong le Basadi & Bana, 2001-12-07
Ditlhaeletsano
-12-20 Ditlhaeletsano
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA
E BEILWENG
Tshekatsheko morago ga pula ya sefako, Phutanang,
-12-21 Ditlhaeletsano
Go neelwa ga Ganspan kwa
Ditshupetso: Go bulwa ga Peomolao,
-02-22 Ditlhaeletsano
Go neelwa ga Dilwana tsa Phepo
Go bulwa ga Ntlolehalahala ya Baagi ya,
Kgakolo ya lebenkele la R5, Buffelsrivier,
-04-19 Ditlhaeletsano
Kgakolo ya : Kgwedi ya Tshireletso ya Ngwana,
Ditlhaeletsano
Baemedi ba Kapa Bokone kwa
Thutanong ka Merero ya ngwana, Palamente,
-05-29 Ditlhaeletsano
Kgakolo ya Porofense: Khampheine ya
Ditlhaeletsano
TSELE LE TSE TSELE
Ditayari tsa Semmuso Dikantoro tsa Mong
Dikopo tse di Atlegang Botsamaisi ba Metswedi ya
Tsa Maemo Setho
MAKWALOTIKO A A AMOGETSWENG
ELEKETERONIKI Direkoto tse ga di bope karolo ya mokgwa wa botsamaisi ba direkoto tsa DIREKOTO tsa eleketeroniki mme ga di ise di naneofadwe ka tsepamo. Di teng mme di tsamaisiwa mo polokelong ya khomputara ka nosi ya batlhankedi ba ba thapilweng mo Lefapheng la Ditirelo tsa Loago le Tsweletso ya Setšhaba. Bogolo ba tse dintsi tsa direkoto tse di teng gape mo pampiring mme di bontshiwa mo difaeleng tsa kwalelano tsa lefapha.
KUTLO-PONO
A Kutlo Ditirelo tsa Semolao
LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO MOLA
NOMORO
TLHALOSO
DITIRELO TSA TSHIRELETSO YA LOAGO
DITIRELO TSA TIRELO YA LOAGO
THUSO YA LOAGO KWA MEKGATLHONG E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
TLHOKOMELO YA BONNO BA BANA KA LEFAPHA
TSWELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA SETŠHABA
L1 DITIRELO TSA TSHIRELETSO YA LOAGO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
PHOLISI
DIKABO TSA DIPHENŠENE TSA LEFAPHA LA LOAGO
DIKABO TSA TSHEGETSO
Dikopo le Dithebolo
Go tswa go Tona
Go tswa Mafapheng a Mangwe le Mekgatlho
GO TSWA BATHONG BA PORAEFETE
DIKABO TSA MOTSADI WA MOTLHOKOMEDI
Dikopo le Dithebolo
Go tswa go Tona
Go tswa Mafapheng a Mangwe le Mekgatlho
GO TSWA BATHONG BA PORAEFETE
DIKABO TSA BOGOLE
Dikopo le Dithebolo
Go tswa go Tona
Go tswa Mafapheng a Mangwe le Mekgatlho
GO TSWA BATHONG BA PORAEFETE
DIPHENŠENE TSA BAGODI
Dikopo le Dithebolo
Go tswa go Tona
Go tswa Mafapheng a Mangwe le Mekgatlho
GO TSWA BATHONG BA PORAEFETE
DITSHIAMELO TSA TSHEGETSO YA NGWANA
Dikopo le Dithebolo
Go tswa go Tona
Go tswa Mafapheng a Mangwe le Mekgatlho
GO TSWA BATHONG BA PORAEFETE
DIKABO TSA TLHOKOMELO YA BOTSHOLWA
Dikopo le Dithebolo
Go tswa go Tona
Go tswa Mafapheng a Mangwe le Mekgatlho
GO TSWA BATHONG BA PORAEFETE
DIPHENŠENE TSA BAGAKA
Dikopo le Dithebolo
Go tswa go Tona
Go tswa Mafapheng a Mangwe le Mekgatlho
GO TSWA BATHONG BA PORAEFETE
DIPHENŠENE TSA LOAGO TSE E SENG TSA LEFAPHA
DIPHENŠENE TSA SELEGAE
DIPHENŠENE TSA SESOLE
BOKAEDI BA DITSAMAISO, DIMANUALE DITLHOMAMISO TSA DIPHENŠENE DIKABO
Teko ya Boleng ba nnete le Dithebolo
Mokgwa wa go Duela o o Dirang
Nyalano e e seng ka fa Molaong
Tshwaro mo Ditheong tsa Naga
Go sutelela kwa Lefelong le lengwe/Ditshutiso/
Phetolo ya Aterese
Tlhomamiso ya Kabo ya Motlhokomedi
Karologanyetso/ Karologanyetso gape ya Mafelo/ Mafelo a Tuelo.
Thadiso ya Diphenšene le Dikabo
Tlhomo ya Motlhankedi wa Kgaolo wa Phenšene
Dikgetse tsa Tsamaiso
Maatla a a kgethegileng a Mmueledi Malebana le Moamogeladitshiamelo.
Dituelo ka kwa Ntle ga Repaboleki
Tiriso botlhaswa ya Diphenšene le Dikabo
Dipegelo tsa Ditlhatlhobo
Boitiriso Malebana le Mokgwa wa Tuelo ya Phenšene
Dikitsiso tsa Dintsho.
Namolo ya Loago
Kemiso nakwana ya Diphenšene/Dikabo
Dituelo ttsa Morago tsa Baamogeleditshiamelo. Tuelo ya Dikabo tsa Maemo kwa Bathong ba ba nang le Mogare wa Tlhaelo mo Mothong (HIV) Ditshupetso tsa Ditshwaetso Tlhaelo tsa Tshouto e e Ipatletsweng(AIDS).
MOKGWA WA DIPHENŠENE TSA LOAGO LE DIKABO (SOCPEN)
Taolo le Tiriso
BOFORA
PHOLISI
BATLHANKEDI, SETŠHABA, MAFAPHA A MANGWE LE MEKGATLHO
DIKGATO TSA THIBELO
Porojeke e e kgethilweng go Tlhomamisa Setifikeiti sa Botshelo
Kwadiso gape ya Baamogedi ba Phenšene ya Loago
Porojeke ya Setlhasedi sa Sepoko
Porojeke ya Tatlhelo-Ntle
Dipegelo, Dipoelo le Dipalopalo
MEKGWA YA BADUEDI BAGOLO BA MADI A A SEATLENG.(CPS)
Lenaneo la Dituelo tsa Kgwedi.
L2 DITIRELO TSA TIRELO YA LOAGO.
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DITIRELO TSA TIRO YA LOAGO TSE DI IKAEGILENG KA BAAGI
PHOLISI
DITIRELO TSA THIBELO LE MANANEO
THIBELO YA TIRISO BOTLHASWA YA SERE
KGODISO YA TSWELETSO YA BAŠA
TIISETSO YA BOTSHELO BA LELAPA
DITIRELO TSA TSEREGANYO YA KA PELE & MANANEO
PHOLISI
TSHOTLAKO YA NGWANA
PHOLISI
Dipatlisiso
MOGARE O O TLHAELANG MO MOTHONG(HIV) DITSHUPETSO TSA DITSHELO TSA TLHAELO YA TSHOUTO E E IPATLETSWENG(AIDS)
TSHEKATSHEKO YA BANA LE MALAPA
PHOLISI
Bana mo Ditheong
MANANEO A BOITHABISO
Khonferense ya Setlhopha sa Lelapa.
Lenaneo la Ee
Leeto
BANA BA BA SE NANG MAGAE
PHOLISI
Kopanyo gape le Lelapa
Manno a Thefosano
BODIRI BA BANA
PHOLISI
DITIRELO TSA
MAEMO LE DIKATOLOSO TSA DITAELO TSA KGOTLATSHEKELO YA BANA
Maemo a go Bona Mafelo a Tlhokomelo.
Tlhomo go Bona Mafelo a Tlhokomelo
Maemo go ya Magaeng a Bana
Tlhomo kwa Dikolong tsa Intaseteri
Dikatoloso tsa Ditaelo tsa Kgotlatshekelo ya Bana.
DITUELO MALEBANA LE DITAELO TSA KGOTLATSHEKELO YA BANA
Lefelo la Pabalesego ya Madi
KGOTLATSHEKELO YA BANA.
PHOLISI
Tlhokomelo ya Motlamedi
Tlhokomelo ya Motlamedi wa Porofešenale
MAGAE A BOTLAMEDI BA SETLHOPHA
Tsholo
LENANEO LA BOSETŠHABA LA KGATO YA BANA (NPA)
PHOLISI
Digongwana
PHOLISI
Digongwana
Ntwa kgatlhanong le Basadi
Petelelo
TIRO KA SETLHOPHA
Batsadi ba Batlamedi ba ba Lebeletsweng
TIRO KA BAAGI
Mananeo a Dikgono tsa Botshelo
Mananeo a Khunologo
PATLISISO
TLHOKOMELO/PUISANO
PHOLISI
DITIRELO TSA TEKO
PHOLISI
DITIRELO TSA TETLANYO
Tlhomo ya Baletlanyi
THEKATSHEKO YA BATHO BA BAŠWA BA BA THULANANG LE MOLAO
MAFELO A TSHEKATSHEKO
DITHOMELELO TSA DIPATLISISO
Mafelo a Tsosoloso
Mokgatlho wa Batho ba ba Bogole mo Monaganong
DIKGAOLO
THULAGANYO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
KGABAGANYO MAFAPHA: KAPA BOKONE
Bosiamisi
TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE TSE DINGWE/BOSETŠHABA
POROFENSE ya Bokone
MAATLAFATSO A MOTSWASETLHABELO
Go katisiwa ga Baithaopi
Mafelo a Tshegetso ya Mofalodi
MANANEO/DIPOROJEKE
DIKHAMPHEINE
Malatsi a Bosetšhaba
Dibeke tsa Bosetšhaba
Kgwedi ya Katlaatlelo
Dikhampheine tsa Tlhokomediso
DIPEGELO, DIPUSETSO LE DIPALOPALO
Tshotlo ya Ngwana
E rometswe kwa go Tona
Petelelo
Porojeke ya Tsamaya
Boithabiso
Tshotlo ya Batsofe
Pegelo ya Kgwedi
Pegelo e e Tiisitsweng
Dipalopalo tsa Teko
Yunibesithi ya Bokone Bophirima
Khansele ya Aforika Borwa ya Diporofešene tsa Tirelo ya Loago
Go tswa kwa go Tona
Go tswa Mafapheng a mangwe le Mekgatlho
L3 THUSO YA LOAGO KWA MEKGATLHONG E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
GO TLHOKOMELA PHETOGO
MEKGATLHO YA KATLAATLELOLOAGO
MAFELO A TLHOKOMELO YA MOTSHEGARE
MAFELO A TLHOKOMELO YA MORAGO GA SEKOLO
MAGAE A BANA
BONNO BA BANA BA BA SE NANG MAGAE
DITIKWATIKWE TS A DITIRELO TSA BATSOFE
MAGAE A BATSOFE
MAGAE A BATHO BA BA NANG LE BOGOLE :BA MMELE
MAGAE A BATHO BA BA NANG LE BOGOLE :BA MONAGANO
DITHUTANO TSA TSHIRELETSO TSA BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MMELE
DITHUTANO TSA TSHIRELETSO TSA BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MONAGANO
BONNO BA BATSWASETLHABELO BA NTWA
GO TLHOKOMELA LE GO SEKASEKA TIRELO YA TSAMAISO
MEKGATLHO YA KATLAATLELO
Pholisi
MEKGATLHO YA BENG YA KATLAATLELO
MAFELO A TLHOKOMELO A MOTSHEGARE
Pholisi
MAFELO A TLHOKOMELO A MOTSHEGARE A A SA KWADISIWANG
MAFELO A TLHOKOMELO A MOTSHEGARE A A KWADISITSWENG
MAFELO A TLHOKOMELO A MORAGO GA SEKOLO
Pholisi
MAFELO A TLHOKOMELO A MORAGO GA SEKOLO A A SA KWADISIWANG
MAFELO A TLHOKOMELO A MORAGO GA SEKOLO A A KWADISITSWENG
MAGAE A BANA
Pholisi
MAGAE A BENG
BONNO BA BANA BA BA SE NANG MAGAE
Pholisi
BONNO BA BENG
DITLELAPA TSA LOAGO TSA BATSOFE
Pholisi
DITLELAPA TSA BENG
DITIKWAIKWE TSA DITIRELO TSA BATSOFE
Pholisi
MAFELO A BENG
MAGAE A BATSOFE
Pholisi
MAGAE A BENG
MAGAE A BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MMELE
Pholisi
MAGAE A BENG
MAGAE A BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MONAGANO
Pholisi
MAGAE A BENG
DITHUTANO TSA TSHIRELETSO TSA BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MMELE
Pholisi
DITHUTANO TSA BENG
Lefelo la Digole la Immanuel
DITHUTANO TSA TSHIRELETSO TSA BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MONAGANO
Pholisi
DITHUTANO TSA BENG
BONNO BA BATSWASETLHABELO BA NTWA
Pholisi
BONNO BA BENG
TLHOKOMELO E E IKAEGILENG MO BAAGING
Pholisi
MANANEO /DIPOROJEKE TSA BENG
MAAPEELO A SOPO A BA BA SE NANG MAGAE
Pholisi
TLAMELO KA MATLOTLO YA DITHEO TSE E SENG TSA MMUSO/DITLAMELO
MEKGATLHO YA KATLAATLELO
Pholisi
DIKGAOLO
Teemaneng
MAFELO A TLHOKOMELO A MOTSHEGARE
Pholisi
DIKGAOLO
MAFELO A TLHOKOMELO A MORAGO GA SEKOLO
Pholisi
DIKGAOLO
MAGAE A BANA
Pholisi
DIKGAOLO
BONNO BA BANA BA BA SE NANG MAGAE
Pholisi
DIKGAOLO
MAFELO A TIRELO A BAGODI
Pholisi
DIKGAOLO
MAGAE A BATSOFE
Pholisi
DIKGAOLO
MAGAE A BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MMELE
Pholisi
DIKGAOLO
Teemaneng
MAGAE A BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MONAGANO
Pholisi
DIKGAOLO
Teemaneng
DITHUTANO TSA TSHIRELETSO TSA BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MMELE
Pholisi
DIKGAOLO
DITHUTANO TSA TSHIRELETSO TSA BATHO BA BA NANG LE BOGOLE: BA MONAGANO
Pholisi
DIKGAOLO
BONNO BA BATSWASETLHABELO BA NTWA
Pholisi
DIKGAOLO
TLHOKOMELO E E IKAEGILENG MO BAAGING
Pholisi
DIKGAOLO
Pholisi
DIKGAOLO
THULAGANYO, TSHWARAGANO LE BOGOKAGANYI LE DITHEO TSE DINGWE
GO KGABAGANYA MAFAPHA: KAPA BOKONE
TSA LEFAPHA: DIPOROFENSEBOSETŠHABA TSE DINGWE
MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
LEPHATA LA PORAEFETE/BAEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
DIKHAMPHEINE
Dingwaga tsa Boditšhabatšhaba
Malatsi a Boditšhabatšhaba
Malatsi a Bosetšhaba
Dibeke tsa Bosetšhaba
Kgwedi ya Katlaatlelo
PATLISISO
DIPEGELO, DIPUSETSO LE DIPALOPALO
Ka kgwedi
Ka kotara
Ka ngwaga
Go tswa go Tona
Go tswa Mafapheng a mangwe le Mekgatlho
L4 LEFELO LA LEFAPHA LA TLHOKOMELO LA BONNO BA BANA
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
MANANEO/DIPOROJEKE TSE DI RULAGANTSWENG KE BADIRI BA TLHOKOMELO YA NGWANA LE MOŠWA
Mananeo a Maikhutso
MANANEO/DIPOROJEKE TSE DI RULAGANTSWENG KE BADIREDILOAGO
MOGOKAGANYI WA BAAGI
TLHATLHOBO YA BATHO BA BAŠWA
Pholisi
DIPEGELO, DIPUSETSO LE DIPALOPALO
Dipegelo tsa Tiragalo
Dipegelo tsa Kgwedi
Dipegelo tsa Tswelelopele
Dipalopalo tsa Kgwedi
L5 TSWELETSO YA LOAGO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
DIPOROJEKE TSA NAMOLO YA LEUBA
LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
Therasete ya bo-Tona ya Tlhabololo ya Ikonomi
Kuka o Phepafatse
MAFAPHA A MANGWE A MMUSO
BATSHEGETSI KA MATLOTLO BA PORAEFETE
TSHEGETSO YA BAAGI
BAAGI BA MAGAE
GO FUDUSIWA GA BAAGI
MEKGATLHO E E IKAEGILENG KA BAAGI (CBO'S)
MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
BAAGI BA SEKA - MAGAE
KHUDUGO GAPE YA BAAGI
MEKGATLHO E E IKAEGILENG KA BAAGI (CBO'S)
MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
BAAGI BA METSESETOROPO
KHUDUGO GAPE YA BAAGI
MEKGATLHO E E IKAEGILENG KA BAAGI (CBO'S)
MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
MANANEO A BOSETŠHABA
MANANEO A TLHABOLOLO YA BASADI
Pholisi
Ntwa Kgatlhanong le Basadi
Kgatelelo ya dikakanyo ya Bong
MANANEO A TLHABOLOLO YA BAŠWA
Pholisi
Maatlafatso a Ikonomi ka Tlholego ya Ditiro
MANANEO A A IKAELETSENG KWA THIBELONG YA MABAKA A A KOTSI
Pholisi
Tiriso botlhaswa ya Sere
MOGARE O O TLHAELANG MO MOTHONG (HIV)/Ditshupetso tsa Ditshelo tsa Tlhaelo ya Tshouto e e Ipatletsweng (AIDS)
MANANEO A KGAOLO
MANANEO A MAGAE
MANANEO A SEKA-MAGAE
MANANEO A SETOROPO
DIKHAMPHEINE
Dingwaga tsa Boditšhabatšhaba
Malatsi a Bosetšhaba
Dibeke tsa Bosetšhaba
Kgwedi ya Katlaatlelo
Tlhokomediso ya Bosenyi
THULAGANYO, TIRISANOMMOGO & KGOKAGANO
KGABAGANYO YA LEFAPHA : KAPA BOKONE
KGABAGANYO YA LEFAPHA: DIPOROFENSI/BOSETŠHABA TSA DINGWE
LEPHATA LA PORAEFETE/BAEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO
Biro ya Boemo ya Aforika Borwa (SABS)
Bothati ba Selegae/BoMmasepala
PATLISISO
DIPEGELO, DIPUSETSO LE DIPALOPALO
Kabo ya Tshegetso ya Ngwana (CSG)
Mananeo a Magae
Mananeo a Seka- Magae
Mananeo a Setoropo
Mananeo a Bosetšhaba
Dipegelo tse di Tiiseditsweng
DITLHATLHOBO YA BODITŠHABATŠHABA YA THUNO
BARULAGANYI BA SETLHOPHA
Thapo
Pusetso
L6 TSWELETSO YA SETŠHABA
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
GO TLHOKOMELA LE TSHEKATSHEKO YA DITSHUPETSO TSA TSWELETSO YA SETŠHABA
Pholisi
TSHEGETSO YA LELAPA
Tlholego ya Ditiro
Lotso lwa Kgolo ya Ikonomi
Ditšhono tsa Ikonomi tsa Batho ba Bašwa le Basadi
Ntwa Kgatlhanong le Basadi
Boitekanelo bo bo Ungwang ba Mosima
Phokotso ya go ima go go sa Batlegeng
DITENG TIRISO TSA DIPALO TSA SETŠHABA
Bogolo jwa Setšhaba le Kelo ya Kgolo
Bogolo, Bong le Boleng ba Semorafe
Dikaelo tsa Nontsho
MALWETSE LE DINTSHO
Ditlhola dintsho mo Baneng
Ditlhola Dintsho mo Bagolong
Mogare o o Tlhaelang mo Mothong (HIV)/ Ditshupetso tsa Ditshelo tsa Tlhaelo ya Tshouto e e Ipatletsweng (AIDS)
DIPHATLALATSO TSA KHUDUGO, BOTOROPO LE KANAMO
Khudugo ya ka ga gare
Khudugo ya Boditšhabatšhaba go tswa Mafelong a Magae go ya a Toropong
Phokotso ya Khudugo
THULAGANYO, TIRISANOMMOGO & KGOKAGANO
KGABAGANYO MAFAPHA: KAPA BOKONE
KGABAGANYO MABAKA: DIPOROFENSE/BOSETŠHABA TSE DINGWE
LEPHATA LA PORAEFETE/BAEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO
Bothati ba Selegae/Bommasepala
MANANEO/DIPOROJEKE
Lenaneo la Bosetšhaba la Patlisiso ya Setšhaba
Letsatsi la Lefatshe la Setšhaba
Maatlafatso a Tekano ya Bong a Basadi
Namolo ya Leuba
Thulaganyo ya Lelapa
PATLISISO
Khansele ya Patlisiso ya Aforika Borwa (SARC)
Ditirelo tsa Bogareng tsa Dipalopalo
DIPEGELO, DIPUSETSO LE DIPALOPALO
Dipegelo mo Dikhonferenseng tsa Setšhaba sa Boditšhabatšhaba
Ditogamaano tsa Thuto ya Setšhaba
Tlholego le Khuetso mo Khudugong
LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA BADIRI
NOMORO
TLHALOSO
PEOMOLAO LE DITSAMAISO
TAOLO YA DIPOSO
MAEMO A TIRELO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
KATISO
TSHEKATSHEKO YA BADIRI
DIKGODISO
METSAMAO YA BADIRI
TAOLO YA BADIRI
MATLOTLO
MAETO LE DIPALANGWA
MERERO YA SELEGAE
DIPEGELO LE DIPUSETSO
DIKAMANO TSA BODIRI
S1 PEOMOLAO LE DITSAMAISO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
MELAO LE MELAWANA
MOLAO WA TIRELO YA SETŠHABA
Dithanolo le Dikgopolo tsa Semolao
Dimametlelelo
MELAWANA YA TIRELO YA SETŠHABA
Dithanolo le Dikgopolo tsa Semolao
Dimametlelelo
MELAO E MENGWE LE MELAWANA
LEINA LA MOLAO O MONGWE WA NTLHA KANA MOLAWANA
Dithanolo le Dikgopolo tsa Semolao
Dimametlelelo
LEINA LA MOLAO O MONGWE O O LATELANG KANA MOLAWANA
Dithanolo le Dikgopolo tsa Semolao
Dimametlelelo
DIKHOUTU
KHOUTU YA BADIRI
Dithanolo
Dimametlelelo
Ditaelo tsa Kantoro
S2 TAOLO YA DIPOSO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
TLHOMO
Ditekanyetso
Inakemo le Karologanyetso ya Diposo
Ditlholego, Diphetolo le Tsholetso ya Diposo
Tshekatsheko ya Ditiro
DIPEGELO TSA TLHATLHOBO
Pholisi
Lefapha
Kantoro Kgolo
KANTORO KGOLO MAPHATA/DIKAROLO//DIRWE, JLJL.
DIKANTORO TSA KGAOLO
Dipampiri tsa Tiro
DIKEMEDI
Ka Mokaedi Kakaretso
Ka Leloko la Khansele ya Phetiso (MEC)
Ka Motlhankedi wa Mmalatlotlo
S3 MAEMO A TIRELO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Dikelo tsa Meputso
Khunologo
Khunologo ya Boikhutso
Khunologo ya Bolwetse
Khunologo e e Kgethegileng
Khunologo ya go Ithuta
Khunologo ya Maikarabelo a Lelapa
Khunologo ya Pelego
Ditshwanelo tsa Sepolotiki tsa Badiredipuso
Kamogelo ya Borutegi ba Thuto
Kamogelo ya Maitemogelo a a Fetileng
Matlotlo a Phenšene
Thuso ya Bongaka
Inšorense ya Botlhokatiro
Diyunifomo le Diaparo tse di Sireletsang
Diura tsa Semmuso tsa go Tsenela
Kgato ya Tumelo
Kgodiso ya Tekano ya Bong
Kgodiso ya Tekano ya Semorafe
Kgodiso ya Tekano ya Batho ba ba nang le Bogole
TEKANO YA THAPO
Dipatlisiso
Leano
Dipegelo tse di Isitsweng kwa Lefapheng la Bodiri
Temogo ya Tirelo ya Seebaka seleele
DITUMALANO
Ditumalano tsa Tirelo
Ditumalano Mmogo
Go neela laesense le Kwadiso ya Badiri ba Porofešenale
S4 THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Thaopo
Diphasalatso
DIKOPO LE DITHAPO
Diposo tse di sa Tlhalosiwang
Diposo tsa Leruri
Diposo tsa Nakwana
Badiri ba Konteraka
S3 Badiri ba Konteraka
Khutliso ya Tiro
Ka ntlha ya Bolwetse
Ka ntlha ya Loso
Go kobiwa
Boikuelo Kgatlhanong
Dikemiso
Badiri ba Phetotekanyetso
Tshutiso ka tiro
Ditlhaelo tsa Badiri
S5 KATISO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Pholisi
Maemo
LETLOTLO LA THERASETE LA TONA LA THUTO
Maemo
Dikopo
Ditlhopho
KATISO E E TLHAMALETSENG
Dipoloma
Katisetsotirong
KATISO E E SENG YA TLHAMALALO
Tlhagiso
Khoso ya Motlhokomedi
Khoso ya Dithekeniki tsa Botsamaisi bo bo fa Pejana
MO MAFAPHENG A BENG KA NOSI
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
Tshekatsheko ya Ditlhokego - Metswedi ya Setho
Khoso ya Tlhokomelo ya Modirisi
Khoso ya Tlwaetso ya AIDS
Katiso ya Bakwaledi
Khoso ka Khouto ya Maitsholo
Khoso ya go Tlwaetsa
Khoso ya Thuno ya ka ga Gare
Kgodiso ya Molao wa Tsamaiso ya Bosiamisi 2/2000 le Phitlhelelo go Molao wa Tshedimosetso 2/2000
Phapogo go tswa Ditsamaisong tsa Thennere tse di Tlwaelegileng: Katiso
Botsamaisi ba Bogareng le ba Bogolo
Tirego ya Phatlalatso
Kopo gape ya Thuso: Bokomisenare ba Katlaatlelo ya Ngwana
Ntwa ya Selegae le Tsosoloso
Batlhokomedi ba Tlhokomelo ya mo Gae: Katiso
Katiso ya Tekanyetso Kabo
Go katisa ka fa teng ga Porofensi
Mekgwa ya Botsamaisi ba Tshedimosetso
Batlamedi ba Botsamaisi ba Kgwebo
Khoso ya HIV/AIDS ya Tlhabololo (Maatlafatso) ya Barulaganyi ba Mmuso
Katiso ya bo Tona le Ditlhogo tsa Mafapha
Therasete ya Katiso ya mo Gae
Katiso ya Tlhamalatso ya Lephata
Katiso ya Dithutano/Diseminara
Lenaneo la Tlhabololo ya Togamaano ya Boeteledipele la Moporesidente (PSLDP)
Katiso ya Botsamaisi ba Phetiso
Khoso ya Tsweletso ya Maatlafatso
Korea Borwa: Lenaneo la Tsweletso ya bo- 5 ya Phetiso la Batlhankedi ba Mmuso wa Aforika Borwa
Palotlotlo ya Motheo
Katiso ya Saense ya Setšhaba le Katiso ya Patlisiso
Katiso ya Boitapoloso
Go ikatisetsa Katiso ya Tsamaiso
Katiso ya Tshekatsheko ya Maemo
Thutelotirong
Katiso ya go Itekanela mo Matlotlong
Katiso ya Papatso
Katiso ya Booki ba Forensiki
Tlhokomelo e e Ikaegileng ka Baagi le Katisi ya Tshegetso (NCBOSP)
Dikhoso mo go Tlameleng Tsamaiso
Khoso mo Botsamaising ba Direkoto
Khoso ya Tlelereke ya Rijiseteri
Khoso ya Ditšhelete
Dikhoso tsa Katiso ya Khomputara
Katiso ya Botsamaisi ba Kitso
Khoso ya Botsamaisi ba Porojeke
Katiso ya Khoso e Khutshwane
Katiso ya Mekgwa ya Dithulaganyetso LOGIS tsa Tshedimosetso
Katiso ya Moemedi wa Badiri mo Lefelongtiro
Katiso ya Mola wa Motsamaisi
DIPEGELO LE DIPALOPALO
Ka kotara
Thuno ya Dikgono
Kago ya Maatlafatso/Tsweletso ya Dikgono
Motheo wa Thuto le Katiso ya Bagolo (ABET)
S6 TSHEKATSHEKO YA BADIRI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
BOTSAMAISI BA TIRAGATSO
Pholisi
Ditirelo tsa Botsamaisi Bogolo
Tekanyetso boleng ya Tsweletso
S7 DIKGODISO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Dikgodiso tsa Renke
Tsamaiso le Botlelereke
Porofešenale
Dikgodiso tsa Nnotšhe
Dikgodiso tse di Kgethegileng le Dikakgolo
S8 METSAMAO YA BADIRI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Ditshutiso
Dikadimo
Dithulaganyo tsa Namolo
Diposo tsa ka fa Gare/Ditshutiso tsa ka fa Gare
S9 TAOLO YA BADIRI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Dipegelo tsa Tswelelopele/Dipegelo tsa Teko tsa Kotara
Thapo ka kwa ntle ga Bodiredi Setšhaba
Maemo a Ditšhelete a Batlhankedi
Kutololo ya Dikgatlhego tsa Ditšhelete
Ditshwetso tsa Kgalemo le Dikgato
Dithapo tsa Batlhankedi ba Maloba
Diaparo
Tetlelelo go Amogela Dimpho
Kerediti ya Khunologo le Thulaganyo
Diaterese tsa Batlhankedi
Thuso ya Badiri mo Diporojekeng tsa Mmuso
Ditlhaloso tsa Ditiro le Dithaetlele
Taolo ya Tiriso ya Peresale
Ditumalano tsa Tiragatso
GO SE NNE TENG KWA TIRONG
Tsa Mabaka a Bodumedi
Tsa Ditiro tsa Mekgatlho ya Badiri
Go se nne teng go go sa Letlwang
Maitsholomabe
Dikgato tsa Tshireletso
Tshireletso ya Tlhotlhomiso Diphoso
Dipeo tsa Moseja
S10 DITŠHELETE
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
MEPUTSO
Ditolamiso
Tuelo
Ditloso
Madi a Kopano
Lekgetho
Letlole la Inšorense ya ba ba sa Direng (UIF)
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA
Ditshenyegelo tsa Mofago le Maeto
Tetlo ya Naga
Tetlo ya Boithabiso
Ketleetso ya Matlo le Tshireletsgo
Tetlo ya go Kampa
Tetlo ya Tetelo
Tetlo ya go Tshwarelela
Tetlo ya go dira Bosigo
Tetlo ya Motlhokomedi
Badiri ba Konteraka
Ditetlo tsa Letsatsi tse di Kgethegileng
Madi a Lebenkele a Boemedi
Tetlo ya Thapo ya Magae
Ditleleime tse di dirilweng ke le kgatlhanong le Lefapha
Dikabo tsa Pusetso ya Badiri
Kgobalo mo Tirong
Dikabo tsa Tirelo tsa Lobaka
Dibasari kwa Batlhankeding ba Mmuso
Thuno
Tokafatso ya Maemo a Tirelo
S11 MAETO LE DIPALANGWA
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Thebolo ya Maeto le Mafeloboetelo
Dithulaganyo tsa Dipeeletso le Bonno
Lenane la Nako la go Fofa
S12 MERERO YA SELEGAE
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Dikgakolo, Matshediso le Ditebogo
Ditirelo tsa Kgakologelo
Melaetsa ya Keresemose le Ngwaga o Moša
Tlelapa ya Loago
Mekgatlho ya Badiri
Melaetsa e Mengwe
S13 DIPEGELO LE DIPUSETSO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Tlhomo, Dipusetso le Dipalopalo
BOITEKANELO BA TIRO
Diphitlhelelo Morago ga Ditlhatlhobo tsa Bongaka
Diforomo tsa Kopo tsa Peresale
S14 DIKAMANO TSA BODIRI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DINGONGOREGO
MEKGATLHO YA BADIRI
Dipuisano le
Ngangisano le
Baemedi le Baemedi ba Badiri mo Lefelongtiro
Dikgato tsa Kganano
Dipuo tsa Kuranta tsa Mekgatlho ya Badiri
LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA BADIRI
NOMORO
TLHALOSO
PEOMOLAO LE DITSAMAISO
TAOLO YA DIPOSO
MAEMO A TIRELO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
KATISO
TSHEKATSHEKO YA BADIRI
DIKGODISO
METSAMAO YA BADIRI
TAOLO YA BADIRI
DITŠHELETE
MAETO LE DIPALANGWA
MERERO YA SELEGAE
DIPEGELO LE DIPUSETSO
DIKAMANO TSA BODIRI
S1 PEOMOLAO LE DITSAMAISO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
MELAO LE MELAWANA
MOLAO WA TIRELO YA SETŠHABA
Dithanolo le Dikgopolo tsa Semolao
Dimametlelelo
MELAWANA YA TIRELO YA SETŠHABA
Dithanolo le Dikgopolo tsa Semolao
Dimametlelelo
MELAO E MENGWE LE MELAWANA
LEINA LA MOLAO WA NTLHA O MONGWE KANA MOLAWANA
Dithanolo le Dikgopolo tsa Semolao
Dimametlelelo
LEINA LA MOLAO O O LATELANG O MONGWE KANA MOLAWANA
Dithanolo le Dikgopolo tsa Semolao
Dimametlelelo
Dithanolo
Dimametlelelo
Ditaelo tsa Kantoro
S2 TAOLO YA DIPOSO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
TLHOMO
Pholisi
Ditekanyetso
Inakemo le Karologanyetso ya Diposo
Ditlholego, Diphetolo le Tsosoloso ya Diposo
Tshekatsheko ya Ditiro
DIPEGELO TSA TLHATLHOBO
Pholisi
Tsa Lefapha
Kantoro Kgolo
KANTORO KGOLO MAPHATA/DIKAROLO/DIRWE, JLJL.
DIKANTORO TSA KGAOLO
Dipampiri tsa Tiro
DIKEMEDI
Pholisi
Ka Mokaedi Kakaretso
Ka Leloko la Khuduthamaga (MEC)
Ka Motlhankedi wa Moarabedi
S3 MAEMO A TIRELO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Dikelo tsa Moputso
Khunologo
Khunologo ya Boikhutso
Khunologo ya Bolwetse
Khunologo e e Kgethegileng
Khunologo ya go Ithuta
Khunologo ya Maikarabelo a Lelapa
Khunologo ya Botsetse
Ditshwanelo tsa Sepolotiki tsa Badiredipuso
Temogo ya Boruegi ba Thuto
Temogo ya Maitemogelo a Pele
Letlotlo la Phenšene
Thuso ya Bongaka
Inšorense ya Botlhokatiro
Diyuniforomo le Diaparo tsa Tshireletso
Diura tsa Semmuso tsa go tsenela
Kgato ya Tumelo
Kgodiso ya Tekano ya Bong
Kgodiso ya Tekano ya Bosemorafe
Kgodiso ya Tekano ya Batho ba ba nang le Bogole
TEKANO YA THAPO
Dipatlisiso
Leano
Dipegelo tse di Isitsweng kwa Lefapheng la Bodiri
Temogo ya Tirelo ya Sebaka
DITUMALANO
Ditumalano tsa Tirelo
Ditumalano tsa Setlhopha
Laesense le Kwadiso ya Badiri ba Porofešenale
S4 THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Thaopo
Diphasalatso
DIKOPO LE DITHAPO
Diposo tse di sa Tlhalosiwang
Diposo tsa Leruri
Diposo tsa Nakwana
Badiri ba Konteraka
Badiri ba Konteraka ba S3
Khutliso ya Tirelo
Ka ntlha ya Bolwetse
Ka ntlha ya Loso
Go kobiwa
Boikuelo Kgatlhanong
Dikemiso
Badiri ba Phetotekanyetso
Tshutiso
Ditlhaelo tsa Badiri
S5 KATISO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Pholisi
Maemo
LETLOTLO LA THERASETE YA THUTO YA TONA
Maemo
Dikopo
Ditlhopho
KATISO E E TLHAMALETSENG
Dikhoso tsa dikerii
Dipoloma
Dikatisetsotirong
KATISO E E SA TLHAMALALANG
Tlhagiso
Khoso ya Motlhokomedi
Khoso ya Dithekeniki tsa Botsamaisi bo bo kwa Pejana
MO MAFAPHENG KA SEBELE
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
Tshekatsheko ya Ditlhokegi - Metswedi ya Setho
Khoso ya Tlhokomelo ya Modirisi
Khoso ya Tlwaetso ya AIDS
Katiso ya Bakwaledi
Khoso ya Khouto ya Maitsholo
Khoso ya Tlwaetso
Khoso ya Thuno ya ka fa Gare
Kgodiso ya Molao wa Bosiamosi ba Tsamaiso 2/2000 le Molao wa Phitlhelelo go Tshedimosetso 2/2000
Phapogo go tswa Ditsamaisong tse di Tlwaelegileng tsa Thennere: Katiso
Botsamaisi ba Legare le Bogolo
Tirego ya Phatlalatso
Kopo gape ya Thuso: Bokomisenara ba Katlaatlelo ya Ngwana
Ntwa ya Selegae le Tsosoloso
Katiso ya Batlhokomedi Ba tlhokomelo ya Magae
Katiso ya Tekanyetso kabo
Katiso ka fa gare ga Porofensi
Mekgwa ya Botsamaisi ba Tshedimosetso
Batlamedi ba Botsamaisi ba Kgwebo
Khoso ya HIV/AIDS ya Tsweletso (Maatlafatso) ya Barulaganyi ba Mmuso
Katiso ya Bo Tona le Ditlhogo tsa Mafapha
Therasete ya Katiso ya mo Gae
Katiso ya Lephata ya Tlhamalatso
Dithutano/Katiso ya Seminara
Lenaneo la Togamaano ya Tsweletso ya Boeteledipele la Moporesidente (PSLDP)
Katiso ya Botsamaisi ya Phetiso
Khoso ya Tsweletso ya Maatlafatso
Korea Borwa: Lenaneo la bo 5 la Tsweletso ya Phetiso la Batlhankedi ba Mmuso wa Aforika Borwa
Palotlotlo ya Motheo
Katiso ya Saense ya Setšhaba le Katiso ya Patlisiso
Katiso ya Boithabiso
Katiso ya go Itlwaetsa Tsamaiso
Katiso ya Tshekatsheko ya Maemo
Thutelotirong
Katiso ya Itekanelo mo Ditšheleteng
Katiso ya Papatso
Katiso ya Booki ba Forenseki
Tlhokomelo ya Legae e e Ikaegileng ka Baagi le Katiso ya Tshegetso (NCBOSP)
Dikhoso mo Botsamaising ba go Tlamela
Khoso mo Botsamaising ba Direkoto
Khoso ya Ditšhelete
Dikhoso tsa Katiso ya Khomphiutara
Katiso ya Botsamaisi ba Kitso
Khoso ya Botsamisi ba Porojeke
Katiso ya Khoso e Khutshwane
Katiso ya Mekgwa ya Dithulaganyetso (LOGIS) tsa Tshedimosetso
Katiso ya Moemedi wa badiri mo lefelongtiro
Katiso ya Mola wa Botsamaisi
DIPEGELO LE DIPALOPALO
Ka kotara
Thuno ya Dikgono
Kago ya Maatlafatso/Tsweletso ya Dikgono
Motheo wa Thuto le Katiso ya Bagolo (ABET)
S6 TSHEKATSHEKO YA BADIRI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
BOTSAMAISI BA TIRAGATSO
Pholisi
Ditirelo tsa Botsamaisi Bogolo
S7 DIKGODISO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Dikgodiso tsa Renke
Botsamaisi le Botlelereke
Porofešenale
Dikgodiso tsa Nnotšhe
Dikgodiso tse di Kgethegileng le Dikabo
S8 METSAMAO YA BADIRI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Ditshutiso
Dikadimo
Dithulaganyo tsa Namolo
Diposo tsa ka fa Gare/Ditshutiso tsa Badiri
S9 TAOLO YA BADIRI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
Pholisi
Dipegelo tsa Tswelelopele/tsa Kotara/ Dipegelo tsa Pakateko
Thapo ka kwa Ntle ga Bodiredipuso
Maemo a Ditšhelete a Batlhankedi
Kutololo ya Dikgatlhegelo tsa Ditšhelete
Ditshetso tsa Kgalemo le Dikgato
Dingongorego Kgatlhanong le Badiri
Dithapo tsa Batlhankedi ba Maloba
Diaparo
Tetlelelo go Amogela Dimpho
Kherediti ya Khunologo le Thulaganyo
Diaterese tsa Batlhankedi
Thuso ya Badiri mo Diporojekeng tsa Mmuso
Dtlhaloso tsa Ditiro le Dithaetlele
Taolo ya Tiriso ya Peresale
Ditumalano tsa Tiragatso
GO SE NNE TENG KWA TIRONG
Tsa Mabaka a Sedumedi
Tsa Ditiro tsa Mekgatlho ya Badiri
Go se nne teng go go sa Dumelelwang
Maitsholomabe
Dikgato tsa Tshireletso
Tshireletso ya Tlhotlhomiso diphoso
Dithapo tsa Moseja
S10 MATLOTLO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
MEPUTSO
Ditolamiso
Tuelo
Ditloso
Madi a Kopano
Lekgetho
Letlotlo la Inšorense ya Botlhokatiro (UIF)
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA
Ditshenyegelo tsa Mofago le Maeto
Tetlo ya Naga
Tetlo ya Boithabiso
Ketleetso ya Matlo le Tshireletsego
Tetlo ya Khudugo gape
Tetlo ya Tetelo
Tetlo ya go Tshwarelela
Tetlo ya Bosigo
Tetlo ya Motlhokomedi
Badiri ba Konteraka
Ditetlo tsa Letsatsi tse di Kgethegileng
Madi a Lebenkele a Kemedi
Tetlo ya Thaopo ya Magae
Ditleleime tse di dirwang ke le kgatlhanong le Lefapha
Tuelo ya Tlolonako
Dikabo tsa Pusetso ya Badiri
Kgobalo mo Tirong
Dikabo tsa Tirelo e Telele
Dibasari tsa Batlhankedi ba Mmuso
Thuno
Tokafatso ya Maemo a Tirelo
S11 MAETO LE DIPALANGWA
TLHALOSO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Thebolo ya Maeto le Mafeloboetelo
Dithulaganyo tsa Dipeeletso le Bonno
Lenaneo la Nako ya go Fofa
S12 MERERO YA SELEGAE
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Dikakgolo, Matshediso le Ditebogo
Ditirelo tsa Kgakologelo
Melaetsa ya Keresemose le Ngwaga o moša
Tlelapa ya Loago
Mekgatlho ya Badiri
Melaetsa e Mengwe
S13 DIPEGELO LE DIPUSETSO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Pholisi
Tlhomo, Dipusetso le Dipalopalo
BOITEKANELO BA TIRO
Diphitlhelelo Morago ga Ditlhatlhobo tsa Bongaka
Diforomo tsa Kopo ya Peresale
S14 DIKAMANO TSA BODIRI
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DINGONGOREGO
Pholisi
MEKGATLHO YA BADIRI
Dipuisano le
Dingangisano le
Baemedi le Baemedi ba badiri mo lefelongtiro
Dikgato tsa Kganano
Dikgololo tsa Kuranta ya Mokgatlho wa Badiri
E. DIREKOTO TSE KA GO ITIRISA DI LENG TENG GO FITLHELELWA
Direkoto tse di latelang di ka nna tsa lebelelwa ke bakopi kwa ntle ga dikopo tse di kgethegileng ka phitlhelelo e e tlhokang go dirwa:
Dipegelo tsa ngwaga le tse dingwe tsa tswelelopele (Bona Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto leRejisetara ya Difaele tse di Butsweng )
Maano a togamaano le Tiragatso
Tekanyetso kabo le dikwalo tse di amanang Bona Mammetlelelo ya Taolo ya Direkoto le
Rejisetara ya Difale tse di Butsweng
Difaele tsotlhe tsa pholisi tse di dirilweng go ya ka Mokgwa wa go Faela wa Ditiro tsa
Tshegetso tse di Tshwanang(o eteletswe pele ke H) le Mokgwa wa go Faela wa Ditiro tsa
Tshegetso tsa Badiri tse di Tshwanang (o eteletswe pele ke S)
Setshwantsho letlhomeso se se rebotsweng sa mafapha otlhe mo NCPA
Dintlha tsa Ditšhelete tsa Ngwaga tsa mafapha
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng pele (sk. diboroutšhara, makwalodikgang, ditshwantsho, dikhalentara jljl.)
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng mo webesaeteng ya NCPA
Direkoto tsotlhe tsa ditsamaiso tsa diforamo tsa setšhaba
Direkoto tsotlhe tse di sa umakiwang mo go 1-9 fa godimo di bontshiwa mo Rejisetareng ya difaele tse di Butsweng le Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto. Phitlhelelo go ya ditlhokegong tsa morago e tla dirisediwa theo ya mong ka nosi.
F. MEFUTA YA DITIRELO TSE DI ABIWANG KE LEFAPHA
TSHIRELETSO YA LOAGO
Tshireletso ya loago e kaya thuso ka mokgwa wa dikabo kana kabo ya ditšhelete ka mmuso.
Thuso ya loago e tlamelwa ka mokgwa wa:
Kabo ya bogole
Kabo ya bogodi
Dikabo tsa bagaka ba ntwa
Kabo ya tlhokomelo ya boikaegi
Kabo ya mofatlhosi ya ngwana
Kabo ya tshegetso ya ngwana
Kabo mo thusong
Namolo ya loago ya tlalelo
Batho ba ba dumelelwang go ya ka Molao wa 1992 wq Thuso ya Loago jaaka o mametleletswe, mme a rata go fitlhelela dikabo tse o tshwanetse go golagana le Kantoro e e gaufi ya Katlaatlelo koo motho a nnang go bona thuso.
THUSO YA LOAGO
Etleetsa mekgatlho e e ikaegileng ka baagi le mekgatlho e e seng ya mmuso. Tlhomamisa gore batlhoki le ba ba mo kotsing ya go tshwenngwa ba tlhokomelwa sentle.
DITIRELO TSA KATLAATLELOLOAGO
Busetsa bašwa ba ba mo kotsing
Maatlafatsa malapa ka dikgono tsa tsweletso
Rotloetsa polokego ya lelapa
Rerela bašwa kamokgwa wa bosiamisi
TSWELETSO YA LOAGO
Namolo ya leuba le ikaego ya baagi mo dikabong tsa loago le diphaselenyana.
Rebola diporojeke tse di tlhabololang di tswelela.
Go bona phitlhelelo kwa ditirelong golagana le efe kana efe ya dikantoro tsa Katlaatlelo, setopo se le sengwe gaufi le wena go bona thuso kana leletsa nomoro ya mahala 0800003077 go bona tshedimosetso e e fa pejana.
G. PUISANO, BOTSAYAKAROLO LE TLHOTLHELETSO YA GO DIRA PHOLISI
Ka "Kabinete kopana le Batho" le "Kabinete e kopana le mananeo a Baša", Khansele ya Phetiso e amogela ditshwaelo le Kopano e e ka tlhotlheletsang go bopiwa ga pholisi kana tiragatso ya ditiro tsa bona. Go feta fa, tshwetso ya go dira ya Khasele ya Phetiso e magareng ga tse dingwe e itsisiwe le go kaediwa ke ditlhokego tsa baagi tse di tlhagisiwang ka nako ya dintlha tsa kopano, di beilwe ka tatelano ya setlhokwa segolo.
H. DIPAAKANYO, BOIKUELO, DITSAMAISO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
Fa Motlhankedi wa Tshedimosetso a ka gana ka phitlhelelo kwa rekotong efe e e tshotsweng ke Naga kana Mokgatlho wa Setšhaba, motho yo o kopang tshedimosetso o tshwanelwa ke go ikuela tshwetso.. Go tsamaisana le se, fa phitlhelelo e ka rebolelwa rekoto e e amang lekoko la boraro, lekoko leo la boraro le lona le tshwanelwa ke go ikuela tshwetso. Boikuelo bo tla thadisiwa ke Bothati bo bo Maleba. Bothati bo bo Maleba bo tla sekaseka kopo le rekoto go ya ka ditlhaloso tsa Molao 2000, wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso.
Fa go ka fitlhelwa gore kopo e ne ya ganwa ka phoso, Bothati bo bo maleba bo tla busetsa morago tshwetso ya pele ya Motlhankedi wa Tshedimosetso le go neelana ka phitlhelelo kwa rekotong. Mokopi o tla itsisiwe jaanong ka tshwetso le madi a a tlhokegang a a dumelelwang tlhagiso ya rekoto kana karolo ya seo.
Mo lebakeng la gore Bothati bo bo Maleba bo tshegetsa tshwetso ya Mothankedi wa Tshedimosetso gore a se neele phitlhelelo kwa rekotong, mokopi o tla itsisiwe ka tshwetso. Mokopi o tla itsisiwe gape ka dipaakanyo tse di latelang.
Fale dipaakanyo tsotlhe tsa boikuelo ba ka fa gare, jaaka di lemogilwe ke Mokgatlho wa Setšhaba, di tlhobogilwe, mokopi o na le tshwanelo go ikuela kwa kgotlatshekelo..
Mokgwa wa go ikuela wa ka fa gare le boikuelo go ya kwa kgotlatshekelo, jaaka go tlhalositswe ka Molao, di jaaka di latela:
Boikuelo ba ka fa gare-
Bo tshwanetse go diriwa mo foromong e e tlhalositsweng (jaaka e tlhagisitswe ke Mokgatlho wa Setšhaba) mo malatsing a le 60 le ale 30 a boikuelo ba lekoko la boraro.
Bo tshwanetse go romelwa kana go isiwa kwa Motlhankeding wa Tshedimosetso wa mokgatlho o o amegang wa setšhaba kwa dintlheng tsa kgolagano tsa gagwe.
Bo tshwanetse go bontsha setlhogo sa boikuelo ba ka fa gare.
Bo tshwanetse go neela mabaka a boikuelo ba ka fa gare.
Bo ka tsenyeletsa tshedimosetso e nngwe efe gape e e itsiweng ke moikuedi.
Fa, mo tlaleletsong ya karabo e e kwadilweng, moikuedi a tshwanetse go tlhagisa ka fao a eletsang go itsisiwe le dintIha tse dingwe tse di maleba go itsisiwe jalo.
Fa e le gore go ka nna le madi a boikuelo, madi a a tshwanetse go tshwaragana le boikuelo bo bo kwadilweng go ya Motlhankeding wa Tshedimosetso. Madi a boikuelo a a tlhalositsweng, fa a le teng, a tshwanetse go duelwa. Fa go ka diragala gore boikuelo bo se duelwe, tshwetso mo boikuelong e ka nna ya faposiwa go fitlha nako e madi a duetsweng.
Boikuelo bo bo kwadilweng bo tshwanetse go tlhalosa aterese ya poso kana nomoro ya fekese.
Fa boikuelo bo tsentswe morago ga nako e e fedileng, k.g.r malatsi a le 60 / 30, Bothati bo bo Maleba bo tshwanetse, mo lebakeng le le siameng le le bontshitsweng, bo dumelele go tsenngwa thari ga boikuelo ba ka fa gare. Fa bothati bo bo maleba bo ka se dumelele go tsenngwa thari ga boikuelo ba ka fa gare, bo tshwanetse go neela kitsiso kwa mothong yo o tsentseng boikuelo ba ka fa gare.
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse, mo malatsing a tiro a le 10 morago ga go amogela boikuelo ba ka fa gare, a romele tse di latelang kwa Bothating bo bo Maleba:
Boikuelo bo bo kwadilweng ba ka fa gare;
Mabaka a tshwetso e e amegang;
Gore a boikuelo ba ka fa gare bo kgatlhanong le kgano kana thebolo ya phitlhelelo; le
Dintlha tsa kgolagano tsa lekoko la boraro lefe le le tshwanetseng go itsisiwe.
Fa Bothati bo bo Maleba bo sekaseka boikuelo ba ka fa gare kgatlhanong le kgano ya kopo ya phitlhelelo kwa rekotong e e amang lekoko la boraro, Bothati bo bo Maleba bo tshwanetse go itsise lekoko la boraro ka boikuelo ba ka fa gare, kwa ntle le fa dikgato tsotlhe go fitlhelela lekoko la boraro di paletswe. Mo lebakeng la fa lekoko la boraro le tshwanetse go dumelelwa go dira dikemedi tsa mokwalo/molomo.
Fa go dirwa tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare, Bothati bo bo Maleba bo lebelela tse di latelang:
Dintlha tse di builweng mo boikuelong ba ka fa gare bo bo kwadilweng;
Mabaka a a neng a tlisitswe ke Motlhankedi wa Tshedimosetso mo tshwetsong ya tshimologo;
Boemedi bofe bo bo neng bo dirilwe;
Fa lekoko la boraro le ka bo le sa fitlhelelwe, ntlha ya gore lekoko le boraro ga le a nna le tšhono ya go dira kemedi, ke lebaka leo boikuelo ba ka fa gare bo tshwanetseng go kgapelwa thoko.
Bothati bo bo maleba bo ka nna ba gatisetsa tshwetso ya pele kana bo ka nna ba ntsha tshwetso e ntšha. Tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare e tshwanetse go dirwa mo malatsing a le 30 morago ga kamogelo ya boikuelo ba ka fa gare. Ka bonako morago ga tshwetso e dirilwe, Bothati bo bo maleba bo tshwanetse go neela kitsiso kwa moikueding, lekoko lengwe le lengwe la boraro le mokopi mme go fitlha fa go kgonegang go itsisiwe moikuedi ka mokgwa o o neng wa kopiwa. Kitsiso ya tshwetso e tshwanetse go nna le tse di latelang:
Go neelwe mabaka a a lekaneng a tshwetso;
Go neelwe tlamelo ya Molao o go neng go ikaegilwe ka ona;
Go se tsenngwe tshupetso efe kwa rekotong;
Go bolelwe ditsamaiso tse dingwe tsa boikuelo ba ka fa gare tse di leng teng kwa mokoping; kana
Go bolelwe gore mekgatlho e e amegang, k.g.r moikuedi, lekoko la boraro, jljl. Ba ka tsenya kopo le kgotlatshekelo kgatlhanong le tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare mo malatsing a le 60 kana 30 (lekoko la boraro).
Mo boitlhobogong ba ditsamaiso tsotlhe tsa boikuelo ba ka fa gare, mokopi o na le tshwanelo go fitlhelela kgotlatshekelo go ikuela pele.
LEFAPHA LA DITIRELO LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
POPEGO E E TSHISINTSWENG YA THULAGANYO
BOKAEDI BOGOLO: DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
LEBAKA: GO TSWELETSA MAATLAFATSO A BATHO LE GO
ITSHEPA KA FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE KA TLHAGISO YA TSWELETSO
DITIRO:
TSAMAISO YA TSWELETSO YA SETSHABA KA FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE.
TLAMELO YA DITIRELO TSA LOAGO LE THUSO YA LOAGO.
TSAMAISO YA TSHIRELETSO YA LOAGO LE DITIRELO TSA TSWELETSO YA LOAGO
GO NEELANA KA DITIRELO TSA BOTSAMAISI KAKARETSO BA TSHEGETSO YA KGAOLO
GO NEELANA KA DITIRELO TSA DITŠHELETE
x MOKAEDI MOGOLO
x MOKWALEDI
DITIRELO TSA TSHIRELETSO YA TSWELETSO YA BOTSAMAISI KAKARETSO DITIRELO DIKANTORO
LOAGO LE LOAGO LE TSWELE SETŠHABA LE TSHEGETSO YA KGAOLO TSA DITŠHE TSA KGAOLO
LOAGO
BOKAEDI: TSHIRELETSO YA LOAGO LE TSWELETSO YA LOAGO
LEBAKA: GO TSAMAISA TSHIRELETSO YA
LOAGO LE DITIRELO TSA TSWELETSO
DITIRO:
GO TSAMAISA DITIRELO TSA LOAGO KA FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE.
GO NEELANA KA DITIRELO TSA TSWELETSO YA LOAGO KA FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE.
x MOKAEDI
x MOKWALEDI
BOKAEDI TLALELETSO: TSHIRELETSO YA LOAGO
BOKAEDI TLALELETSO: TSWELETSO
LEBAKA: GO TLHOMAMISA TSAMAISO YA DITIRELO TSA TSHIRELETSO YA LOAGO KA FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE.
DITIRO:
GO TSAMAISA TAOLO YA DITIRELO TSA LENANETUELO.
GO DIRANA LE TUELO YA DUKABO TSA DIPHENŠENE.
GO IKANELWA GA GA POROJEKE YA BOTSAMAISI.
GO DIRA DITLHATLHOBO TSA TSHIRELETSO.
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA TSWELETSO YA LOAGO KA FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE
DITIRO:
GO TSAMAISA, GO RULAGANYA LE GO TLHOKOMELA NAMOLO YA LEUBA, TLHABOLOLO YA BASADI, BADIRI BA DIPOLASE LE MANANEO A GO AGA MAATLAFATSO.
GO TLAMELA TSHEGETSO KWA DIPOROJEKE TSA RDP TSE DI ETELETSENG PELE, PHUDUSO GAPE YA BAAGI, DIKGWEBO POTLANA TSA BA BA TLHOKANG TIRO, TLHABOLOLO YA BASADI LE MANANEO A GO TLHABOLOLA TOROPO.
x MOTLATSA MOKAEDI 1x MOTLATSA MOKAEDI
x MOTLHANKEDI TSAMAISO 1x MOTLHANKEDI TSAMAISO
X TLELEREKE YA TSAMAISO 2x TLELEREKE YA TSAMAISO
BOKAEDI: DITIRELO TSA LOAGO LE THUSO YA LOAGO
LEBAKA: GO TLAMELA DITIRELO TSA LOAGO LE THUSO YA LOAGO KA FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE
DITIRO:
GO NEELANA KA DITIRELO TSA LOAGO MO POROFENSING YA KAPA BOKONE.
GO NEELANA KA DITIRELO TSA THUSO YA LOAGO KA FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE.
x MOKAEDI
x MOKWALEDI
BOKAEDI TLALELETSO: DITIRELO TSA LOAGO
BOKAEDI TLALELETSO
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA LOAGO KA
FA GARE GA POROFENSI YA KAPA BOKONE.
DITIRO:
GO TOKAFATSA DITIRELO TSA TLHOKOMELO YA LELAPA.
GO TLAMELA DITIRELO TSE DI KGETHEGILENG.
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA THUSO YA
LOAGO.
DITIRO:
TSWELETSO YA DIMANUALE TSA DITLWAELO LE BOEMO TSA TSAMAISO.
GO TLHOMA TIRISANOMMOGO LE MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO(NGO'S) LE MEKGATLHO E E IKAEGILENG KA BAAGI (CBO'S).
GO RULAGANYA LE GO TLHOKOMELA MANANEO A KATLAATLELO.
GO KWDISA MEKGATLHO YA KATLAATLELO.
GO TLHAELETSANA PEOMOLAO YA KATLAATLELO.
GO RULAGANYA DITIRELO GO YA BAGODING, DIGOLE, THIBELO YA BOSENYI, TIRISO BOTLHASWA YA SERE LE DIKHERETŠHE.
x MOTLATSA MOKAEDI 1x MOTLATSA MOKAEDI
x MOTLHANKEDI TSAMAISO 1x MOTLHANKEDI TSAMAISO
x MODIREDILOAGO 4x MODIREDILOAGO
x TLELEREKE YA TSAMAISO 2x TLELEREKE YA TSAMAISO
BOKAEDI TLALELETSO: TSWELETSO YA SETŠHABA
LEBAKA: GO TSAMAISA TSWELETSO YA SETŠHABA
KA FA GARE GA POROFENSE YA KAPA
BOKONE
DITIRO:
GO TSWELETSA LE GO TLHOKOMELA PATLISISO YA SETŠHABA LE THULAGANYO.
GO TLHOKOMELA, GO RANOLA LE GO SEKASEKA TSWELETSO YA SETŠHABA MO POROFENSENG.
x MOTLHANKEDI TSAMAISO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
BOKAEDI TLALELETSO: BOTSAMAISI KAKARETSO LE TSHEGETSO YA KGAOLO
LEBAKA: GO NEELANA KA
TSAMAISO YA KAKARETSO LE
DITIRELO TSA TSHEGETSO YA
KGAOLO
DITIRO:
GO NEELANA KA TSAMAISO YA METSWEDI YA SETHO E E UTLWALANG.
GO NEELANA KA DITIRELO TSA TLALELETSO TSA KAKARETSO LE TSHEGETSO.
GO NEELANA KA TSHEGETSO YA KGAOLO LE DITIRELO TSA TOGAMAANO.
x MOTLATSA MOKAEDI
x TLELEREKE YA TSAMAISO
LEPHATA: DITIRELO TSA BADIRI
LEPHATA: DITIRELO TSA
TLALELETSO TSA
KAKARETSO LE TSHEGETSO
LEPHATA: TSHEGETSO YA KGAOLO LE TOGAMAANO
LEBAKA: GO NEELANA KA
DITIRELO TSA BADIRI TSE DI
UTLWALANG
DITIRO:
TSAMAISO YA MAEMO A TIRELO LE TLAMELO YA KATISO.
GO NEELANA KA DITIRELO TSA DIKAMANO TSA BODIRI.
LEBAKA: GO NEELANA KA
DITIRELO TSA TLALELETSO
TSA KAKARETSO LE TSHEGETSO
DITIRO:
GO DIRANA LE MERERO YA TLAMELO YA THENNERE.
GO NEELANA KA TSHEGETSO YA TSAMAISO.
GO NEELANA KA DITIRELO TSA DITHULAGANYETSO.
LEBAKA: GO NEELANA KA
TSHEGETSO YA KGAOLO
LE DITIRELO TSA
TOGAMAANO
DITIRO:
GO TLAMELA TSHEGETSO KWA DIKANTORONG TSA KGAOLO.
GO NEELANA KA DITIRELO TSA TOGAMAANO
LEPHATA: DITIRELO TSA BADIRI
LEBAKA: GO NEELANA KA
DITIRELO TSA METSWEDI YA
SETHO E E UTLWALANG
DITIRO:
GO TLAMELA DITIRELO TSA BADIRI LE TSAMAISO YA TIRELO YA BOEMO.
GO RULAGANYA TSWELETSO YA BADIRI.
GO NEELANA KA DITIRO TSA DIKAMANO TSA BODIRI
x TLELEREKE YA TSAMAISO
LEPHATA TLALELETSO: MAEMO A TIRELO LE KATISO
LEPHATA TLALELETSO: DIKAMANO TSA BODIRI
LEBAKA: GO TSAMAISA MAEMO A TIRELO LE GO
TLAMELA KATISO.
DITIRO:
GO TLAMELA BADIRI.
TSAMAISO A MAEMO A TIRELO.
GO RULAGANYETSA TSWELETSO YA BADIRI.
TLHATLHOBO YA DITLHOKEGO TSA KATISO.
TLAMELO YA KATISO.
LEBAKA: GO TLAMELA TIRELO YA DIKAMANO TSA
BODIRI.
DITIRO:
GO MEKAMEKANA LE MERERO YA KGALEMO.
DIKAMANO TSA BODIRI.
x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO 1x MOTLHANKEDI WA DIKAMANO TSA BODIRI
x MOTLHANKEDI WA BADIRI
LEPHATA: DITIRELO TSA TLALELETSO YA KAKARETSO LE TSHEGETSO
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA
TLALELETSO TSA KAKARETSO LE
TSHEGETSO
DITIRO:
GO TSHWARAGANA LE MERERO YA TLAMELO YA THENNERE.
GO TLAMELA TSHEGETSO YA TSAMAISO.
GO NEELANA KA DITIRELO TSA DITHULAGANYETSO.
x MOTLHANKEDI TSAMAISO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MORONGWA
x MOPHEPAFATSI
x BADIRI BA KAKARETSO
BOKAEDI TLALELETSO: DITIRELO TSA DITŠHELETE
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA
DITŠHELETE
DITIRO:
GO DIRA TAOLO YA TEKANYETSO KABO.
GO MEKAMEKANA LE TSAMAISO YA DITŠHELETE.
GO DIRA TAOLO YA DITŠHELETE YA KA FA GARE.
x MOTLATSA MOKAEDI
x TLELEREKE YA TSAMAISO
LEPHATA: TAOLO YA TEKANYETSO KABO
LEPHATA: TSAMAISO YA DITŠHELETE
LEPHATA: TAOLO YA DITSHELETE YA KA FA GARE
LEBAKA: GO DIRA TAOLO YA
TEKANYETSO KABO
DITIRO:
GO DIRA THULAGANYO YA TOGAMAANO YA DITŠHELETE
GO KWALA TEKANYETSO KABO.
GO TLHAGISA DITŠHELETE LE GO DIRA DIPEGELO.
GO LAOLA MATLOTLO.
GO LAOLA DITHOTO.
GO TLHOMAMISA TSHWARO YA DITSHENYEGELO LE POLOKO.
LEBAKA: GO MEKAMEKANA LE
TSAMAISO YA
DITŠHELETE
DITIRO:
GO LAOLA LE GO RULAGANYA DITIREGO TSA TEKANYETSO KABO.
GO DIRAGATSA DITIREGO YSA DITŠHELETE.
GO TLALELETSA DIREKOTO TSA DITŠHELETE.
GO TSHOLA DIFAELE.
LEBAKA: GO DIRA TAOLO YA
DITŠHELETE YA KA FA
GARE
DITIRO:
GO TLHOKOMELA BOTSHEPEGI LE SERITI SA TSHEDIMOSETSO YA DITŠHELETE LE GO DIRA.
GO THADISIWA GA MEKGWA E E EMENG YA DITŠHELETE.
GO THADISIWA GA TLHOKOMELO YA DIKGATO TSA DITHOTO.
GO LEKANYETSA BOTLHOTLWA BA IKONOMI LE BOKGONI BO MO GO BONA METSWEDI E THAPIWANG.
THIBELO, TEMOGO, PATLISISO LE GO BEGA BOFORA.
x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO 1x MMALATLOTLO WA NAGA 3x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
LEPHATA: TSHEGETSO YA KGAOLO LE TOGAMAANO
LEBAKA: GO NEELANA KA
LE DITIRELO TSA
TOGAMAANO
DITIRO:
GO TLAMELA TSHEGETSO KWA DIKANTORONG TSA KGAOLO.
GO NEELANA KA DITIRELO TSA TOGAMAANO.
LEPHATA TLALELETSO: TSHEGETSO YA KGAOLO
LEPHATA TLALELETSO: DITIRELO TSA TOGAMAANO
LEBAKA: GO TLAMELA TSHEGETSO KWA
DIKANTORONG TSA KGAOLO.
DITIRO:
GO NEELANA KA DITIRELO TSA KGAKOLOLO KWA MOTSAMAISING WA KGAOLO.
GO RULAGANYA DITIRELO TSA KGAOLO.
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA
TOGAMAANO.
DITIRO:
TSHEGETSO YA TSHEDIMOSETSO YA KHOMPUTARA YA KA FAGARE.
GO NEELANA KA TIRELO YA KELETSO YA KHOMPUTARA.
GO GOKAGANA LE THEKENOLOJI YA TSHEDIMOSETSO YA BOKAEDI TLALELETSO MALEBANA LE GO BONA DIDIRISIWA LE DITIRELO.
GO TTSHEGETSA MOKGWA WA TSHEDIMOSETSO KA KGOKAGANO LE BOKAEDI TLALELETSO: THEKENOLOJI YA TSHEDIMOSETSO.
x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO 1x MOLAODI WA TOGAMAANO
x TLELEREKE YA TSAMAISO 1x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO
TSA LOAGO GO
TLHOMAMISA GORE
TSWELETSO YA
SETŠHABA MO
KGAOLONG YA
DITIRO:
GO TSAMAISA DIPOROJEKE TSANAMOLA LEUBA LE TIRAGATSO YA DIPOROJEKE TSA LOAGO IKONOMI.
TOKAFATSO LE TSWELETSO YA GO DIRA GA LOAGO LE GA BAAGI MO KGAOLONG YA DIAMOND FIELDS.
THIBELO LE NAMOLO YA LEUBA KA TUELO YA DIPHENSENE LE DKABO KWA BAAMOGELADITSHIAMELNG BA BA DUMELETSWENG.
GO ROTLOETSA LE GO TSHEGETSA GO TLHOMIWA GA MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO, LE MEKGATLHO YA KATLAATLELO MO KGAOLONG.
TSAMAISO YA BOTSAMAISI BA KAKARETSO: KANTORO YA KGAOLO YA DIAMOND FIELDS.
x TLELEREKE YA TSAMAISO
DITIRELO TSA LOAGO
THUSO YA LOAGO
TSHIRELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
TSAMAISO YA KAKARETSO
DITHEO
x MODIREDILOAGO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
TSHIRELETSO YA LOAGO
x TLELEREKE KGOLO YA TSAMAISO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MODIREDILOAGO
x MOTLHANKEDI WA DITIRELO TSA TLALELETSO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
x MODIREDILOAGO
x TLELEREKE KGOLO YA TSAMAISO
DITIRELO TSA LOAGO
x MODIREDILOAGO
x TLELEREKE KGOLO YA TSAMAISO
DITIRELO TSA LOAGO
TEEMANENG
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
x Modirediloago 6x Modirediloago 2x Modirediloago 1xModirediloago 1x Modirediloago 3x Modirediloago 1x Modirediloago x Motlhankedi wa 2x Motlhankedi wa
Ditirelo tsa Ditirelo tsa
Tlaleletso Tlaleletso
MODIREDILOAGO
MOOKI WA POROFEŠENALE
MOOKI MMOTLANA
MOETELEDIPELE WA KAKARETSO
MOTLHOKOMEDI WA DITIRELO TSA DIJO
MOTLHOKOMEDI WA BOTLHATSWETSO
TAOLO: MODIRI WA LOAGO WA TLALELETSO
MODIRI WA LOAGO WA TLALELETSO
TLELEREKE KGOLO YA TSAMAISO
TLELEREKE YA TSAMAISO
MOKGWEETSI
MODIRI WA KAKARETSO
LEFELO LA POLOKEGO LA LERATO
MODIREDILOAGO
MOOKI WA POROFEŠENALE
TLELEREKE KGOLO YA TSAMAISO
MOTLHOKOMEDI WA DITIRELO TSA DIJO
MODIRI WA TLALELETSO WA TAOLO, LOAGO
MOTLHANKEDI WA DITIRELO TSA TLALELETSO
MOKGWEETSI
MODIRI KAKARETSO
TSWELETSO YA LOAGO
x MOTLHANKEDI WA MOGOKAGANYI WA BAAGI
x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI
MOTLHANKEDI MOTLHANKEDI MOTLHANKEDI MOTLHANKEDI MOTLHANKEDI MOTLHANKEDI
TLALELETSO WA TLALELETSO WA TLALELETSO WA TLALELETSO WA TLALELETSO WA TLALELETSO WA
DITIRELO DITIRELO DITIRELO DITIRELO DITIRELO DITIRELO
BOTSAMAISI KAKARETSO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
DITIRELO TSA BADIRI
DITIRELO TSA DITŠHELETE
DITIRELO TSA TLALELETSO TSA KAKARETSO
x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO 1x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO MOTLHANKEDI WA TSAMAISO
x TLELEREKE YA TSAMAISO 5x TLELEREKE YA TSAMAISO TLELEREKE KGOLO YA REGISETERI
x TLELEREKE YA MMALATLOTLO 4x TLELEREKE YA REJISETERI
x TLELEREKE KGOLO YA TSAMAISO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MOTLANYI MOGOLO
x BAROMIWA
x MODIRI WA KAKARETSO
x MOKGWEETSI
DITHEO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
LEFELO LA POLOKEGO LA LERATO
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA
LOAGO LE GO TLHOMAMISA
DITIRO:
GO TSAMAISA DIPOROJEKE TSA NAMOLO YA LEUBA LE TIRAGATSO YA DIPOROJEKE TSA LOAGO IKONOMI.
THIBELO LE NAMOLO YA LEUBA KA DITUELO TSA DIPHENSENE LE DIKABO GO BAAMOGELADITSHIAMELO BA BA DUMELETSWENG.
TOKAFATSO LE TSWELETSO YA GO DIRELA LOAGO GA BAAGI MO KGAOLONG YA LOWER ORANGE.
GO ROTLOETSA LE GO TSHEGETSA TLHOMO YA MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO LE MEKGATLHO YA KATLAATLELO MO KGAOLONG.
TAOLO LE TSAMAISO YA DITIRELO TSA TSHWARAGANO TSA DIKANTORO TSA KGAOLO YA LOWER ORANGE.
x MOTLATSA MOKAEDI
DITIRELO TSA LOAGO
THUSO YA LOAGO
TSHIRELETSO YA LOAGO
DIKANTORO TSA SATHALAETE
TSAMAISO YA KAKARETSO
x Mothusa Mokaedi 1x Modirediloago Mogolo 3x Motlhankedi wa Tsamaiso x Modirediloago Mogolo 1x Modirediloago 26x Tlelereke ya Tsamaiso x Modirediloago x Modiri wa Tlaleletso wa Loago x Tlelereke ya Tsamaiso
DITIRELO TSA BADIRI
DITIRELO TSA DITŠHELETE
DITIRELO TSA TLALELETSO YA KAKARETSO
x Motlhankedi wa Tsamaiso 1x Tlelereke ya Mmalatlotlo 1x Motlhankedi wa Tsamaiso x Motlhankedi wa Badiri 3x Tlelereke ya Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso 1x Motlhankedi wa Tshireletso x Motlanyi x Mophepafatsi x Morongwa x Tlelereke ya Rejiseteri
DIKANTORO TSA SATHALAETE
x Modirediloago 1x Tlelereke ya 1x Modirediloago 1x Modirediloago 1x Modirediloago 1x Modirediloago 1x Modirediloago Mogolo Tsamaiso Mogolo x Modirediloago 1x Motlhankedi 1x Motlhankedi
Mogokaganyi 1x Tlelereke ya Tsamaiso wa Ditirelo tsa
Wa Baagi Tlaleletso x Motlhankedi 1. Tlelereke wa Ditirelo tsa ya Tsamiso
Tsamaiso
LEFELO LA TLHOKOMELO LA POLOKEGO LA UPINGTON
x MODIREDILOAGO MOGOLO
x MODIREDILOAGO
x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO
x MOOKI WA POROFEŠENALE
x MODIRI WA TLALELETSO WA TAOLO YA LOAGO
x MODIRI WA TLALELETSO WA LOAGO
x TLELEREKE E KGOLO YA TSAMAISO
x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MOTLANYI
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA
LOAGO LE GO TLHOMAMISA
DITIRO:
GO TSAMAISA DIPOROJEKE TSA NAMOLO YA LEUBA LE TIRAGATSO YA DIPOROJEKE TSA LOAGO IKONOMI.
TOKAFATSO LE TSWELETSO YA GO DIRA GA LOAGO GA BAAGI MO KGAOLONG YA NAMAQUALAND.
THIBELO LE NAMOLO YA LEUBA KA TUELO YA DIPHENSENE LE DIKABO GO BAAMOGELADITSHIAMELO BA BA DUMELELWANG.
GO ROTLOETSA LE GO TSHEGETSA TLHOMO YA MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO, MEKGATLHO LE MEKGATLHO YA KATLAATLELO MO KGAOLONG.
TAOLO YA TSAMAISO YA KAKARETSO KA FA GARE GA KANTORO YA KGAOLO YA NAMAQUALAND.
x MOTLATSA MOKAEDI
DITIRELO TSA LOAGO
THUSO YA LOAGO
TSHIRELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
BOTSAMAISI BA KAKARETSO
x MOTHUSA MOKAEDI 1x MODIREDILOAGO 1x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO 1x MOTLHANKEDI MOGOKAGANYI
x MODIREDILOAGO 2x TLELEREKE YA 1x TLELEREKE YA TSAMAISO WA TSAMAISO
TSAMAISO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
x Modirediloago 1x Modirediloago 1x Modirediloago 1x Modirediloago x Tlelereke ya Tsamaiso 1x Tlelereke ya Tsamaiso Tlelereke ya Tsamaiso 1x Tlelereke ya Tsamaiso
TSWELETSO YA LOAGO: TLHOKOMELO
x Motlhankedi wa Ditirelo wa Tlaleletso 1x Motlhankedi wa Ditirelo wa Tlaleletso 1x Motlhankedi wa Ditirelo wa Tlaleletso 1x Motlhankedi
Mogokaganyi wa Baagi x Motlhankedi wa
Ditirelo tsa Tlaleletso
KGAOLO YA NAMAQUALAND BOTSAMAISI KAKARETSO
DITIRELO TSA BADIRI
DITIRELO TSA DITŠHELETE
DITIRELO TSA TLALELETSO TSA KAKARETSO
x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO 2x TLELEREKE YA MMALATLOTLO 1x MOTLHANKEDI WA TSAMAISO
x TLELEREKE YA TSAMAISO 4x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MOTLHANKEDI WA BADIRI MOTLANYI
x MOPHEPAFATSI
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA LOAGO LE GO TLHOMAMISA TSWELETSO YA SETŠHABA MO KGAOLONG YA KALAHARI
DITIRO:
GO TSAMAISA DIPOROJEKE TSA NAMOLO LEUBA LE TIRAGATSO YA DIPOROJEKE TSA LOAGO IKONOMI.
TOKAFATSO LE TSWELETSO YA GO DIRA GA LOAGO GA BAAGI MO KGAOLONG YA KALAHARI.
THIBELO LE NAMOLO YA LEUBA KA TUELO YA DIPHENŠENE LE DIKABO KWA BAAMOGELADITSHIAMELO BA BA DUMELELWANG.
GO ROTLOETSA LE GO TSHEGETSA TLHOMO YA MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO LE MEKGATLHO YA KATLAATLELO E E MO KGAOLONG.
TAOLO YA BOTSAMAISI BA KAKARETSO KA FA GARE GA KANTORO YA KGAOLO YA KALAHARI
x MOTLATSA MOKAEDI
DITIRELO TSA LOAGO
THUSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
TSHIRELETSO YA LOAGO
TSAMAISO YA KAKARETSO
x Modirediloago 1x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso 1x Tlelereke ya Tsamaiso
DITIRELO TSA BADIRI
MATLOTLO
DITIRELO TSA KAKARETSO TSA TLALELETSO
x Motlhankedi wa Tsamaiso 2x Tlelereke ya Mmalatlotlo 1x Motlhankedi wa Tsamaiso x Motlhankedi wa Badiri 2x Tlelereke ya Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso 2x Motlanyi x Mophepafatsi
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO: DITIRELO TSA TLHATLHOBO TSA KURUMAN
DITIRELO TSA LOAGO: DITIRELO TSA TLHATLHOBO TSA POSTMASBURG
x Modirediloago 3x Modirediloago 2x Modirediloago 2x Modirediloago x Tlelereke ya Tsamaiso 1x Tlelereke ya Tsamaiso 2x Tlelereke ya Tsamaiso x Motlhankedi wa Tirelo ya Tlaleletso
TSWELETSO YA LOAGO
x Motlhankedi Mogokaganyi wa Baagi
x Motlhankedi wa Tirelo ya Tlaleletso 1x Motlhankedi Mogokaganyi wa Baagi 2x Motlhankedi wa Tirelo ya Tlaleletso x Motlhnkedi wa Tirelo ya Tlaleletso
LEBAKA:GO NEELANA KA DITIRELO TSA LOAGO LE GO TLHOMAMISA TSWELETSO YA SETŠHABA MO KGAOLONG YA DIAMOND FIELDS
DITIRO:
GO TSAMAISA DIPOROJEKE TSA NAMOLO LEUBA LE TIRAGATSO YA DIPOROJEKE TSA LOAGO IKONOMI
TOKAFATSO LE TSWELETSO YA GO DIRA GA LOAGO GA BAAGI MO KGAOLONG YA KALAHARI
THIBELO LE NAMOLO YA LEUBA KA TUELO YA DIPHENŠENE LE DIKABO KWA BAAMOGELADITSHIAMELO BA BA DUMELELWANG.
GO ROTLOETSA LE GO TSHEGETSA TLHOMO YA MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO LE MEKGATLHO YA KATLAATLELO E E MO KGAOLONG
TAOLO YA BOTSAMAISI BA KAKARETSO KA FA GARE GA KANTORO YA KGAOLO YA UPPER KAROO
x MOTLATSA MOKAEDI
TSHIRELETSO YA LOAGO:
TSWELETSO YA LOAGO:
x Modirediloago 1x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso x Motlhankedi wa Ditirelo tsa Tlaleletso
GO DIRA LE GO LAOLA
TSHEKATSHEKO YA TSHEDIMOSETSO LE TAOLO YA DITŠHELETE
x Tlelereke Kgolo ya Tsamaiso 1x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso 8x Tlelereke ya Tsamaiso
x MODIREDILOAGO
Motlhankedi wa Tirelo wa Tlaleletso
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
DITIRELO TSA LOAGO
Ditirelo wa Tlaleletso
x MOTLHANKEDI MOGOKAGANYI WA BAAGI
TSWELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
x Motlhankedi wa Ditirelo 1x Motlhankedi wa Ditirelo 1x Motlhankedi Mogokaganyi 1x Motlhankedi Mogokaganyi 1x Motlhankedi tsa Tlaleletso tsa Tlaleletso wa Baagi wa Baagi Mogokaganyi x Motlhankedi wa Ditirelo tsa
Tlaleletso tse di
Kgethegileng x Motlhankedi wa Ditirelo tsa
Tlaleletso
TSWELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
TSWELETSO YA LOAGO
x Motlhankedi wa Ditirelo 1x Motlhankedi wa Ditirelo 1x Motlhankedi wa Ditirelo 1x Motlhankedi wa Ditirelo 1x Motlhankedi wa Ditirelo
DITIRELO TSA BADIRI
DITIRELO TSA DITSHELETE
DITIRELO TSA KAKARETSO TSA TLALELETSO
x Motlhankedi wa Tsamaiso 2x Tlelereke ya Mmalatlotlo 1x Motlhankedi wa Tsamaiso x Motlhankedi wa Badiri 3x Motlanyi x Tlelereke ya Tsamaiso 4x Tlelereke ya Tsamaiso
Mophepafatsi x Morongwa x Tlelereke ya Rejiseteri
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA LOAGO LE
GO TLHOMAMISA TSWELETSO YA
SETŠHABA MO KGAOLONG YA HANTAM
DITIRO:
GO TSAMAISA DIPOROJEKE TSA NAMOLO LEUBA LE TIRAGATSO YA DIPOROJEKE TSA LOAGO IKONOMI
TOKAFATSO LE TSWELETSO YA GO DIRA GA
LOAGO GA BAAGI MO KGAOLONG YA
THIBELO LE NAMOLO YA LEUBA KA TUELO YA DIPHENŠENE LE DIKABO KWA
BAAMOGELADITSHIAMELO BA BA DUMELELWANG.
GO ROTLOETSA LE GO TSHEGETSA TLHOMO YA MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO LE MEKGATLHO YA KATLAATLELO E E MO
KGAOLONG.
TAOLO YA BOTSAMAISI BA KAKARETSO KA
FA GARE GA KANTORO YA KGAOLO YA
x Motlatsa Mokaedi
DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO
THUSO YA LOAGO
TSHIRELETSO YA LOAGO
KGAOLO YA HANTAM: BOTSAMAISI KAKARETSO
DITIRELO TSA BADIRI
DITIRELO TSA DITŠHELETE
DITIRELO TSA TLALELETSO KAKARETSO
x Motlhankedi wa Tsamaiso 2x Tlelereke ya Mmalatlotlo 1x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso 3x Tlelereke ya Tsamaiso x Motlhankedi wa Tsamaiso 2x Motlanyi x Mophepafatsi
DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA HANTAM
x Mothusa Mokaedi x Modirediloago Mogolo x Modirediloago
DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO:
DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO:
DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO:
x Modirediloago 1x Modirediloago 1x Modirediloago x Motlhankedi wa Ditirelo tsa Tlaleletso 1x Motlhankedi Mogokaganyi wa Baagi 1x Tlelereke ya Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso 4x Motlhankedi wa Ditirelo tsa Tlaleletso
TSWELETSO YA LOAGO
x MOTLHANKEDI MOGOKAGANYI WA BAAGI
x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI
MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA
BAAGI BAAGI BAAGI BAAGI BAAGI BAAGI
x MOTLHANKEDI WA 2x MOTLHANKEDI WA 2x MOTLHANKEDI WA 2x MOTLHANKEDI WA 2x MOTLHANKEDI WA 2x MOTLHANKEDI WA
DITIRELO TSA DITIRELO TSA DITIRELO TSA DITIRELO TSA DITIRELO TSA DITIRELO TSA
TLALELETSO TLALELETSO TLALELETSO TLALELETSO
TSWELETSO YA LOAGO
x MOTLHANKEDI MOGOKAGANYI WA BAAGI
x TLELEREKE YA TSAMAISO
x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x MOTLHANKEDI 1x TLELEREKE YA
MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA MOGOKAGANYI WA TSAMAISO
BAAGI BAAGI BAAGI BAAGI BAAGI
MOTLHANKEDI WA MOTLHANKEDI WA MOTLHANKEDI WA MOTLHANKEDI WA MOTLHANKEDI WA MOTLHANKEDI WA
DITIRELO TSA DITIRELO TSA DITIRELO TSA DITIRELO TSA DITIRELO TSA DITIRELO TSA
TLALELETSO TLALELETSO TLALELETSO TLALELETSO TLALELETSO TLALELETSO
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAOTLHOMO O O AKARETSANG WA GO ABELA BANTSHO DITHATA TSA MERERO YA IKONOMI (2003).txt</fn>
MOLAOTLHOMO O O AKARETSANG WA GO ABELA BANTSHO DITHATA TSA MERERO YA IKONOMI
Jaaka o itsisitswe kwa Kokoanong Bosetšhaba e le Molaotlhomo wa karolo ya bo 75; tshobokanyo ya tlhaloso ya Molaotlhomo e phasaladitswe mo Kuranteng ya Semmuso ya Nomoro ya bo 24902 ya di 23 Motsheganong Diteng tsa Seesimane ke tsona diteng tsa semmuso tsa Molaotlhomo
TONA YA KGWEBO LE MADIRELO
B 27-2003 ISBN 0 621 33811 7
Palo ya dikhophi tse di gatisitsweng ... 1 800
MOLAOTLHOMO
Go tlhoma thulaganyo ya semolao ya go rotloetsa go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi; go abela Tona dithata tsa go golola dikhoutu tsa mekgwa ya go dira le go phasalatsa melawana ya diphetogo; go tlhoma Khansele ya Bogakolodi ka ga go Abela Bantsho Dithata tsa Merero ya Ikonomi; mmogo le go dira ditshiamelo tsa merero e e tsamaelanang natso.
KETAPELE
LE FA ka fa tlase ga puso ya kgethololo ka mmala lotso la motho le ne le dirisiwa go laola go fitlhelela metswedi ya ntsho ya dikuno le go fitlhelela kitso tsa Aforika Borwa;
LE FA ikonomi ya Aforika Borwa e santse e kgaphela thoko matshutitshuti a bontsi jwa batho ba yona gore ba se ke ba nna beng ba thoto e e sa sutisiweng le gore ba se ke ba nna le kitso e e tsweletseng pele;
LE FA ikonomi ya Aforika Borwa e santse e dira kwa tlase ga bokgoni jwa yona ka ntlha ya seelo se se kwa tlase sa letseno le le amogelwang le go ntshiwa ke bontsi jwa batho ba yona;
MME LE FA, kwa ntle ga go tsewa dikgato tse di atolositsweng tsa go oketsa go nna le seabe ka botlalo ga bontsi jwa batho ba Aforika Borwa mo mererong ya ikonomi, go tsepama ga maemo le go tswelela go atlega ga ikonomi mo isagweng go ka nyadiwa mo go tla lomeletsang Ma-Aforika Borwa otlhe, go sa kgathalesege lotso la motho;
MME GORE GO rotloediwe phitlhelelo ya ditshwanelo tsa molaotheo tsa go lekalekana ga batho, go oketsa go nna le seabe mo go atolositsweng ka botlalo le ka bokgoni ga batho ba bantsho mo mererong ya ikonomi le go rotloetsa seelo se se kwa godimo sa kgolo, go oketsega ga ditiro le go arogana letseno ka go lekalekana,
GO TLHAMIWA MOLAO ke Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa, ka mokgwa o o latelang:-
THULAGANYO YA MOLAO
Dikarolwana
Ditlhaloso
Maikaelelo a Molao
Go ranolwa Molao
Go tlhomiwa ga Khansele ya Bogakolodi ya go Abela Bantsho Dithata tsa Merero ya Ikonomi
Go tlhamiwa ga Khansele le go thapa ditokololo
Go busa le go duela ditshenyegelo
Dikhoutu tsa mekgwa ya go dira
Maemo a dikhoutu tsa mekgwa ya go dira
Melawana ya diphetogo
Ditirelo tsa go ema nokeng le go abela Khansele matlole
Melawana
Setlhogo se sekhutshwane le letlha la go simolola
Ditlhaloso
Mo Molaong o, kwa ntle ga fa diteng di tlhalosa ka mokgwa mongwe;
batho bantsho" ke lereo le le akaretsang le le tlhalosang Ma-Aforika, Ba-Mmala le Ma-India ba le bona e leng baagi ba Aforika Borwa kgotsa e le baagi ba leruri ba Rephaboliki;
Khansele" e tlhalosa Khansele ya Bogakolodi ya go Abela Bantsho Dithata tsa Merero ya Ikonomi e e tlhomilweng go ya ka karolo ya bo 4;
ditokololo" e tlhalosa ditokololo tsa Khansele;
Tona" e tlhalosa Tona ya Kgwebo le Madirelo;
setheo sa puso" e tlhalosa setheo sa puso jaaka se tlhalositswe mo karolong ya bo 239 ya Molaotheo;
go laola" go tlhalosa go laola ka melao; le
Molao o" o akaretsa khoutu nngwe le nngwe ya mokgwa wa go dira kgotsa melawana e e tlhamilweng ka fa tlase ga Molao o.
Maikaelelo a Molao
Maikaelelo a Molao o ke go-
a rotloetsa diphetogo mo mererong ya ikonomi go kgontsha batho bantsho go nna le seabe ka botlalo mo ikonoming;
b fitlhelela diphetogo ka botlalo mo go tlhameng lotso la bong le botsamaisi jwa thulaganyo ya dikgwebo tse di leng teng le tse dintšhwa;
c oketsa selekano se ka sona ditlhopha tsa baagi, badiri, dikgwebo tse di kopanetsweng le dikoporasi e leng beng le batsamaisi ba dikgwebo tse di leng teng le tse dintšhwa ka teng;
d rotloetsa mananeo a dipeeletso a a letlang go nna le seabe ka kakaretso le ka botlalo mo mererong ya ikonomi ga batho bantsho go kgontsha tlhabololo e e tswelediwang le katlego ka kakaretso; le e tlhabolola baagi ba kwa magaeng le go abela baagi ba tikologo ka go ba kgontsha go fitlhelela ditiro tsa merero ya ikonomi, lefatshe, mafaratlhatlha, bong le bokgoni.
Go ranola Molao
Motho mongwe le mongwe yo o diragatsang Molao o o tshwanetse go ranola ditshiamelo tsa ona gore-
a go nne le bokgoni mo maikaelelong a ona; le b go tsamaelana le Molaotheo.
Go tlhomiwa ga Khansele ya Bogakolodi jwa go Abela Bantsho Dithata tsa Merero ya Ikonomi
Ka se go tlhomilwe Khansele ya Bogakolodi jwa go Abela Bantsho Dithata tsa
Merero ya Ikonomi.
Khansele e tshwanetse go gakolola Moporesidente ka ga go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi.
Go tlhamiwa ga Khansele le go thapa ditokololo
Khansele e akaretsa Moporesidente le ditokololo tse dingwe di tla supiwang ke molaotheo wa Khansele.
Moporesidente ke modulasetulo wa Khansele.
Ka taelo Khansele e ka dira ditlamelo tse dingwe tsa molaotheo wa yona, paka ya nako ya go nna mo tirong ga ditokololo tsa yona, palo ya go tlhama khoramo, tsamaiso le morero mongwe le mongwe o o amang mokgwa wa yona wa go dira ditiro tsa yona.
Go busa le go duela ditshenyegelo
Tona, ka go rerisana le Tona ya Matlotlo, e ka sweetsa ka go busa le go duela ditshenyegelo tsa ditokololo tsa Khansele.
Dikhoutu tsa mekgwa ya go dira
Tona e ka re ka kitsiso mo Kaseteng ya golola dikhoutu tsa mokgwa wa go dira ka ga go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi tse di ka akaretsang-
a go ranola le tlhaloso ya go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi;
b mokgwa wa selekanyetso sa go abela ka maikaelelo a go fitlhelela le ditiro tse dingwe tsa merero ya ikonomi;
c matshwao a go lekanyetsa selekano sa go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi;
d botlhokwa jo bo tshwanetseng go gokaganngwa le matshwao a selekano sa go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi a a umakilweng mo temaneng ya c;
e mekgwa ya go dira ya ditlhopha tse di nang le dikgatlhegelo mo makaleng a a tshwanetseng a ikonomi gore a kgone go tlhama melawana ya diphetogo tsa makala a tsona;
f mokgwa wa go bega le go itsise ka ga go diragatsa go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi ga ditheo tsa puso, bathapi le dikgwebo tse dingwe; le g morero mongwe le mongwe o o tlhokagalang go fitlhelela maikaelelo a Molao o.
Khoutu ya mokgwa wa go dira e e golotsweng go tsamaelana le karolwana ya bo e ka tlhalosa-
a se se ikaeletsweng go tsamaelana le maikaelelo a Molao o; le b paka ya nako e se se ikaeletsweng se tshwanetseng go fitlhelelwa mo go yona.
Tona o tshwanetse gore; pele a golola, a tsenya sengwe mo boemong jwa se sengwe kgotsa a mametlelela khoutu ya mokgwa wa go dira mabapi le karolwana ya bo -
a a phasalatsa tlhamo ya khoutu ya mokgwa wa go dira kgotsa mametlelelo mo Kaseteng gore setshaba se tshwaele ka ga yona; le b go abela batho ba ba nang le dikgatlhegelo paka ya nako ya bonnye jwa malatsi a le 30 go tshwaela mo tlhamong ya khoutu ya mokgwa wa go dira kgotsa mametlelelo, go ya ka fa go tlhokafalang ka teng.
Maemo a dikhoutu tsa mekgwa ya go dira
Setheo sengwe le sengwe sa puso se tshwanetse go tsaya tsia khoutu nngwe le nngwe ya mokgwa wa go dira e e maleba le e e golotsweng go ya ka Molao o, mabapi le-
a go sweetsa mabaka a a matshwanedi fa go ntshiwa dilaesense, kgotsa dithata dingwe le dingwe mabapi le molao mongwe le mongwe; le b go tlhabolola le go diragatsa maitlhomo a maikaelelo a a tshwanetseng a go bona ditirelo.
Melawana ya diphetogo
Tona a ka phasalatsa mo Kaseteng tshedimosetso ya kakaretso le go rotloetsa melawana ya diphetogo ya lekala le le rileng la merero ya ikonomi leo-
a le tlhabolotsweng ke ditlhopha tsa botlhokwa tse di nang le dikgatlhegelo mo lekaleng leo; le b go tsweletsa pele dikgatlhgelo tsa Molao o.
Ditirelo tsa go ema nokeng le go abela Khansele matlole
Lefapha la Merero ya Kgwebo le Madirelo le tshwanetse go abela Khansele ditirelo tsa botlhokwa tsa go e ema nokeng le matlole go tswa mo mading a a rebotsweng ke Palamente ka maikaelelo a.
Matlole a a umakilweng mo karolwaneng ya bo 1, a tshwanetse go dirisediwa-
a go tlhomiwa le ditshenyegelo tsa go dira tsa Khansele; le b go tlhabolola le go diragadiwa ga lenaane la ditlhaeletsano.
Melawana
Tona a ka nna a tlhama melawana mabapi le morero mongwe le mongwe o o botlhokwa wa go laela go netefatsa go diragadiwa ga Molao o ka tshwanelo.
Setlhogo se sekhutshwane le letlha la go simolola
Molao o o itsege e le Molao o o Akaretsang wa go Abela Bantsho Dithata tsa Merero ya Ikonomi wa 2003, mme o tla simolola go dira ka letlha le le tla sweediwang ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng.
MEMORANTAMO WA MAIKAELELO A MOLAOTLHOMO O O AKARETSANG WA GO ABELA BANTSHO DITHATA TSA MERERO YA IKONOMI
LEMORAGO
Ikonomi ya Aforika Borwa e ka se ke ya kgona go gola ka bojotlhe jwa yona ka ntlha ya fa bontsi jwa Ma-Aforika Borwa bo amogela letseno le le kwa tlase mme e bile bo santse bo kgaphetswe kwa thoko gore bo se ke ba nna beng ba thoto e e sa sutisiweng le go se nne le bokgoni jwa kitso e e tsweletseng kwa pele. Se se tla lomeletsa Ma-Aforika Borwa otlhe mme ka jalo go tshwanetse ga tsewa dikgato tsa botlhokwa go oketsa go nna le seabe ka botlalo mo ikonoming ga bontsi jwa Ma-Aforika Borwa.
Molaotlhomo o o Akaretsang wa go Abela Bantsho Dithata tsa Merero ya Ikonomi (o fa tlase o itsegeng e le "Molaotlhomo") ke nngwe ya dikgato di le mmalwa tse di tsewang ke Puso go rarabolola bothata jo.
Khansele ya Bogakolodi ka ga go Abela Bantsho Dithata tsa Merero ya Ikonomi (e fa tlase e itsegeng e le "Khansele") e tshikintswe go nna setheo sa dikgakololo. Ditirelo tsa go ema nokeng le go abela Khansele matlole di tla abiwa ke Lefapha la Kgwebo le Madirelo (le fa tla le itsegeng e le "DTI").
MAIKAELELO A MOLAOTLHOMO
Lereo la 'o o akaretsang'le dirisitswe mo Molaotlhomong ka Molaotlhomo o ikaelela go-
atolosa motheo o o akaretsang wa bogwebi;
atolosetsa mo bantshong go nna le seabe mo ikonoming jaaka go lekanyediwa mabapi le bong, botsamaisi le tlhabololo ya bokgoni;
tlhabolola baagi ba dikgaolo le badiri; le fokotsa go se lekalekane ga letseno le bohumanegi.
Maikaelelo a Molaotlhomo ke go-
rotloetsa diphetogo tsa merero ya ikonomi;
fetola tlhamo ya ga jaana ya lotso la bong le ditheo tsa botsamaisi jwa dikgwebo tse di leng teng le tse dintšhwa;
go oketsa bong le botsamaisi jwa ditlhopha tsa baagi, badiri le dikoporasi;
rotloetsa dipeeletso mo dikgwebong tse beng ba tsona le batsamaisi e leng batho ba bantsho;
go abela baagi ba kwa dikgaolong tsa magae le tikologo dithata.
MABAKA A GO DIRISA TŠHELETE GA PUSO MO MORERONG O
Go solofelwa gore ditokololo tsa Khansele di ka se ke tsa duelwa fa e se fela fa di busediwa ditshenyegelo tsa tsona le gore ditshenyegelo tsa go e tlhoma le ditiro tsa Khansele di tla duelwa mo ditekanyetsong tsa DTI.
MEKGATLHO E GO RERISANWENG LE YONA
Mekgatlho e e latelang e rerisitswe:
Khansele ya Dikgwebo tsa Bantsho
Setlhopha sa go Dira sa Dikgwebo tsa Bantsho
Setlhopha se Segolo sa go Dira sa Dikgwebo tsa Bantsho (NEDLAC)
MABAKA A A TSAMAELANANG LE MOLAOTHEO
Ga a yo ka gope.
MABAKA A A TSAMAELANANG LE MERERO YA TLHAELETSANO
Go tshikintswe gore GCIS (Setheo sa Lenaane la Tshedimosetso le Tlhaeletsano sa Puso) le DTI di tlhabolole lenaane le le anameng ka bophara la tlhaeletsano mabapi le go Abela Bantsho Dithata tsa Merero ya Ikonomi ka kakaretso le mo Molaotlhomong o ka totobalo.
MOKGWA WA GO DIRA KWA PALAMENTENG
Bagakolodi ba Puso ba Semolao le Lefapha la Merero ya Kgwebo le Madirelo ba supile fa Molaotlhomo o o tshwanetse go diragadiwa go tsamaelana le mokgwa wa go dira o o tlhomilweng go ya ka karolo ya bo 75 ya Molaotheo, ka o se na ditlamelo dipe tsa mokgwa wa go dira o o tlhalositsweng mo dikarolong tsa bo 74 kgotsa ya bo 76 go tsamaelana le Molaotheo.
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAOTLHOMO O O TLHABOLOLWANG WA GO SENYA MPA (2003).txt</fn>
MOLAOTLHOMO O O TLHABOLOLWANG WA GO SENYA MPA
Jaaka o itsesitswe kwa Kgotlapeomolaong ya Bosetšhaba jaaka Molaotlhomo wa karolo ya 76; tshobokanyo ya tlhaloso ya Molaotlhomo o o phasaladitsweng mo Kaseteng ya Mmuso ya bo ya Diteng tsa Setswana ke diteng tsa semmuso tsa Molaotlhomo
TONA YA BOITEKANELO
SE
TLHALOSO KA KAKARETSO:
Mafoko a a tlantsweng ka ditlhaka tse kgolo ka mo masakaneng a bontsha mafoko a a tlogetsweng mo ditiragatsong tse di leng teng.
... Mafoko a a thaletsweng ka mola o mokima a bontsha mafoko a a tsentsweng mo ditiragatsong tse di leng teng.
MOLAOTLHOMO
Go tlhabolola Molao wa Tlhopho ya go Senya Mpa, wa 1996, gore go phimolwe tlhaloso le go tsenya tse dingwe; go naya Mokhuduthamaga dithata tsa go rebola ditlamelo tse go ka senngwang mpa kwa go tsona; go golola ditlamelo tse di nayang tirelo ya baimana ya diura di le 24 mo tlhokegong ya gore ba bone tetla ya ditirelo tsa go senya mpa mo mabakeng a a rileng;go dira tlamelo ya gore go kwalwe tshedimosetso le gore go tlhagisiwe dipalopalo; go kgontsha bakhuduthamaga go dira melawana, gammogo le go tlamela ka merero e e amanang le ono.
FA GO LAOTSE Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa, jaana:-
Tlhabololo ya Karolo 1 ya Molao wa bo 92 wa 1996
Karolo 1 ya Molao wa Tlhopo ya go senya Mpa wa 1996 (e e kaiwang jaaka Molao mogolo) e tlhabolwa jaana-
a ka go tsenya tlhaloso e e latelang fa morago ga tlhaloso ya "paka ya boimana" :
Tlhogo ya Lefapha' e kaya tlhogo ya lefapha la porofense la boitekanelo;"
b ka go tsenngwa fa morago ga tlhaloso ya "ngaka" ga tlhaloso e latelang:
Mokhuduthamaga ' O kaya tokololo ya Khansele ya Khuduthamaga ya porofense yo o rweleng maikarabelo a boitekanelo mo porofenseng eo ";
c ka go phimolwa ga tlhaloso ya "mooki yo o katiseditsweng go belegisa yo o kwadisitsweng";
d ka go tsenya tlhaloso e e latelang fa morago ga tlhaloso ya "petelelo":
mooki yo o kwadisitsweng' o kaya motho yo o kwadisitsweng jalo ka fa tlase ga Molao wa Booki wa 1978 (Molao wa bo50 wa 1978), mme a tsenetse katiso e e rebotsweng go ya ka Molao ono;".
Kemedi ya karolo ya 3 ya Molao wa bo 92 wa 1996
Karolo e e latelang jaanong e emela karolo ya 3 ya Molaomogolo:
Lefelo le go ntsha mpa go ka diragalang kwa go lona
Go ntsha mpa go ka diragala fela kwa setheong se -
a se kgontshang gore go fitlhelelwe badiri ba bongaka le booki;
b se kgontshang gore go fitlhelelwe boarelo;
c e nang le didiriswa tse di maleba tsa karo;
d se tlamelang ka melemo ya meento e e entiwang ka tlhamalalo mo ditshikeng le mo mesifeng;
e se nang le didiriswa tsa tshoganyetso tsa tsosoloso gammogo le phitlhelelo ya tikwatikwe gongwe setheo sa tshoganyetso se go ka fetisediwang kwa go sona sa tshoganyetso;
f se kgontshang gore go fitlhelelwe dipalangwa tse di maleba fa go ka nna le tlhokego ya phetiso ya tshoganyetso;
g se nang le ditlamelo le didiriswa tsa tlhokomelo ya kalafi le phitlhelelo ya ditlamelo tsa balwetsi ba ba robaditsweng ka fa gare;
h se nang le dithulaganyo tse di maleba tsa taolo ya malwetse;
i se kgontshang gore go fitlhelelwa ditlamelo tse di babalesegileng tsa go tlosa leswe;
j se nang le thulaganyo ya tlhaeletsano ya mogala; mme;
k Se rebotswe ke Mokhuduthamaga ka kitsiso mo Kaseteng.
Mokhuduthamaga a ka gogela morago thebolo nngwe le nngwe e e rebotsweng go ya ka karolwana 1k.
Setheo sengwe le sengwe sa boitekanelo se se nang le tirelo ya baimana ya diura di le 24, mme se ikobela ditlhokego tse di kailweng mo karolwaneng 1a go ya go j, se ka senya dimpa tsa go ya go, le go akaretsa dibeke di le 12 ntle le go tlhoka go bona thebolo ya Mokhuduthamaga.
Mokhuduthamaga o tla tlhagisa kwa go Tona, gangwe ka ngwaga, dipalopalo tsa ditheo dingwe le dingwe tse di rebotsweng mo ngwageng oo.
Go sa tlhokomologwe sepe se se ganetsanang le Molao ono, Tona a ka dira dingwe le dingwe tsa ditiro tse Mokhuduthamaga a ka, gongwe a tshwanetseng go di dira, fa go tlhokega gore di dirwe gore go fitlhelelwe maitlhomo a Molao ono."
Tlhabololo ya karolo ya 7 ya Molao wa bo 92 wa 1996
Karolo ya 7 ya Molaomogolo e tlhabololwa jaana-
a ka go emelwa ga mafoko a a mo karolwaneng 3 ke mafoko a a latelwang ke peelo ya mafoko a a latelang:
Motho yo o laolang setheo se se kailweng mo karolong ya 3, mo sebakeng sa kgwedi morago ga go ntshiwa ga mpa kwa setheong seo, o tla kokoanya tshedimosetso e e rebotsweng mme a e romele ka lekwalo le le rejisetarilweng ka sephiri go [Mokaedikakaretso] Tlhogo ya Lefapha"; le b ka go emelwa ga karolwana ya 4 ya karolwana e e latelang:
[Mokaedikakaretso] Tlhogo ya Lefapha e tla-
a tshola rekoto ya tshedimosetso e e rebotsweng e a e amogelang go ya ka karolwana ya 3; le b go tlhagisa go tshedimosetso e e kabakanngwang mo temeng a go Mokaedikakaretso mo dikgweding dingwe le dingwe di le thataro.".
Kemedi ya karolo ya 8 ya Molao wa bo 92 wa 1996
Karolo e e latelang jaanong e emela karolo ya 8 ya Molaomogolo:
Go rolela dithata
[Tona] Mokhuduthamaga , ka mabaka a a tla laolwang ke ena, a ka rolela ka go kwala go [Mokaedikakaretso] Tlhogo ya Lefapha gongwe motlhankedi mongwe fela yo o mo tirelong ya Mmuso, dithata tse di neilweng [Tona] Mokhuduthamaga ka, gongwe ka fa tlase ga Molao ono, ntle le dithata tse di kailweng mo karolong ya 9.
) Mokaedikakaretso Tlhogo ya Lefapha, ka mabaka a a tla laolwang ke ena, a ka rolela ka go kwala go motlhankedi mongwe fela yo o mo tirelong ya Mmuso, dithata tse di neilweng Mokaedikakaretso Tlhogo ya Lefapha ka, gongwe ka fa tlase ga Molao ono, gongwe tse di roletsweng mo go ena ka fa tlase ga karolwana .
[Tona gongwe Mokaedikakaretso] Mokhuduthamaga gongwe Tlhogo ya Lefapha ga a kitla a amogwa dithata dipe fela tse a di roletseng go mongwe, mme ga a tshwanela go fetola gongwe go beela thoko tshwetso epe fela e e tserweng ke motho yo o neng a diragatsa dithata tse di roletsweng mo [go ena] mothong yoo".
Kemedi ya karolo ya 9 ya Molao wa bo 92 wa 1996
Karolo e e latelang jaanong e emela karolo ya 9 ya Molaomogolo:
Melawana
[Tona] Mokhuduthamaga, ka puisano le Tona, a ka dira melawana e e malebana le morero mongwe le mongwe fela o [a ka o akanyang] o le botlhokwa gongwe o tshwanetse go rebolwa gore [go fitlhelelwe maitlhomo] go tsenngwe tirisong Molao ono ka tolamo.".
Tlhabololo ya karolo ya 10 ya Molao wa bo 92 wa 1996
Karolo ya 10 ya Molaomogolo jaanong e tlhabololwa ka kemedi ya karolwana ya karolwana e e latelang:
Motho mongwe le mongwe yo -
a e seng ngaka gongwe [mooki yo o kwadiseditsweng go belegisa] mooki yo o weditseng khoso e e rebotsweng ya katiso le yo o dirang go senya mpa go go kailweng mo karolong 21a;
b e seng ngaka mme a dira go senya mpa go go kailweng mo karolong ya 21b gongwe c; [gongwe]
c o thibelang go ntshiwa ga mpa go go mo molaong gongwe a kgoreletsa kgonagalo ya phitlhelelo ya setheo se se nang le tirelo ya go senya mpa; gongwe d o senyang mpa gongwe a letla gore go senngwe mpa kwa setheong se se sa rebolwang go ya ka karolo ya 31, o tla bo a le molato mme a ka tshwanelwa ke go tshwarwa gongwe go lefisiwa gongwe tlhatlhelwa kwa kgolegelong sebaka se se sa feteng dingwaga di le 10.
Kemedi ya ditlhaloso dingwe mo Molaong wa bo 92 1996
Molaomogolo jaanong o tlhabololwa ka kemedi ya tlhaloso ya "mooki yo o kwadisitsweng yo o belegisang", gongwe le gongwe fa e tlhagelelang gona, ka tlhaloso ya "mooki yo o kwadisitsweng".
Tlamelo ya Kgabaganyo
Setheo sengwe le sengwe se se goeleditsweng go ya ka karolo ya 3 ya Molaomogolo pele ga tshimologo ya Molao ono, se tshwanetse go tsewa se setse se rebotswe ke Mokhuduthamaga go ya ka karolo ya 3 (b) ya Molaomogolo jaaka o tlhabolotswe ke Molao ono.
Setlhogwana
Molao ono o bidiwa Molao o o Tlhabolotsweng wa Tlhopho ya go Senya Mpa wa 2003.
MEMORANTAMO O O KA GA MAIKEMISETSO A MOLAOTLHOMO O O TLHABOLOLWANG WA TLHOPHO YA GO NTSHA MPA WA 2003
MAIKEMISETSO A MOLAOTLHOMO
Maikemisetso a Molaotlhomo ke -
a go letla gore baoki ba ba kwadisitsweng, ba ba tsenetseng katiso e e rebotsweng ba tsweletse tiro ya go senya mpa, go na le go letla fela baoki ba ba katiseditsweng go belegisa ba ba kwadisitsweng go dira jalo;
b go tlosa gore dithata tsa go swetsa ka ditheo tse di ka diragatsang go ntsha mpa di se nne fela mo go Tona, ka ntlha ya fa seno e le thulaganyo e e tsayang lobaka lo lo leele, le go naya Mokhuduthamaga wa porofense yo o rweleng maikarabelo a boitekanelo mo porofenseng eo, dithata tsa go rebola ditheo tseo;
c go letla gore ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete tse di nang le tirelo ya baimana ya diura di le 24, di ntshe dimpa tsa go fitlha go, le go akaretsa dibeke di le 12, ntle le go kopa thebolo go tswa go Mokhuduthamaga yo o maleba;
d) go naya Mokhuduthamaga yo o maleba dithata tsa go laola ka melawana, ditlhokego le seemo se se tlhokegang mo ditheong tse go ka ntshiwang dimpa kwa go tsona (gore go latelwe dithulaganyo tse di tshwanang, Tona o tshwanetse go rebola melawana pele e ka tsenngwa tirisong;
e go baya tlhokego ya gore Mokhuduthamaga yo o maleba a dire pegelo ya ngwaga le ngwaga malebana le palo ya ditheo tse a di rebotseng;
f go baya tlhokego ya gore ditlhogo tse di maleba tsa mafapha a porofense di tlhagise tshedimosetso e e rileng e e laotsweng, go Mokaedi Kakaretso wa Boitekanelo; le f go dira gore fa motho mongwe a ka ntsha mpa e se ka fa molaong gongwe a ka letla gore go ntshiwe mpa kwa setheong se se sa rebolwang go ya ka Molao, seo e nne molato.
PATLOMAIKUTLO
Molaotlhomo o phasaladitswe mo Kaseteng go ngoka ditshwaelo tsa setšhaba. Ka ntlha ya fa tlhabololo e sa akaretse go suta thata mo pholesing, Lefapha le tsere fela ditshwaelo tse di amogetsweng.
BOKAO JWA DITŠHELETE MO MMUSONG
Ntle le dikopo tse di solofetsweng go oketsega tsa go ntsha mpa, tse e leng gore di ka baka koketsego e se seng kae ya ditekanyetsokabo tsa dipetlele tse di farologaneng, ga go a solofelwa gore ditšhelete di amege mo go kalo. Go solofetswe fa ditshenyegelo tse di ka nnang teng di tla kgona go akarediwa mo tekanyetsokabong ka kakaretso e e abelwang ditheo.
THULAGANYO YA PALAMENTE
Mogakolodi wa Molao wa Mmuso le Lefapha la Boitekanelo ba dumela fa Molaotlhomo ono o tshwanetse go tsewa go ya ka dithulaganyo tse di rebotsweng mo Karolong ya 76 kgotsa ya Molaotheo, ka ntlha ya fa o wela mo karolong ya tiro e e tlhagelelang mo lenaaneng la Sejule ya bo4, e leng "Diirelo tsa Boitekanelo"
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAOTLHOMO WA BOJALWA.txt</fn>
MOLAOTLHOMO
WA BOJALWA
Diteng
DITLHALOSO, MAIKALELO, GO DIRAGATSA LE GO RANOLA MOLAO 5
Ditlhaloso
Maikaelelo a Molao
Go diragadiwa ga Molao o
PHOLESI YA BOSETŠHABA KA GA BOJALWA
Go laola madirelo a bojalwa
Dingwao le mekgwa ya maemo a boitsholo tsa bosetšhaba ka ga melao ya porofense ya go laola merero ya bojalwa
Go laola dipiriti tse di metheleitilweng, metswako e e tlhakatlhakaneng ya dibese le metswako ya tatso
Go romela, go duta le go supa bojalwa mo pontsheng
Go sirelediwa mabapi le go thapiwa mo madirelong a bojalwa
Maparego a go thibela go rekisa kgotsa go aba bojalwa go setšhaba
Mabaka a a laolang dipapatso
Go thibela go abela bana bojalwa
Go aba bojalwa kwa mafelong a bo sa dumellwang kwa go ona
Go thibela ga botagwa le maitsholo a a sa amogelesegeng
Go tswalwa ga ditsha tse di kwadisitsweng le tse dingwe
GO KWADISA LE GO REBOLA DILAESENSE
Batitiedi le baphasalatsi ba ba tshwanetseng go kwadisiwa
Mabaka a go dumelelang go kwadisiwa
Mefuta ya go kwadisiwa
Kopo ya go kwadisiwa
Mabaka a a letlang go kwadisiwa
Tshweetso ya Tona
Setifikeiti, nako ya paka ya sona, le kitsiso ya botlhe ka ga go kwadisiwa
Go fetisediwa ga go kwadisiwa
Go fetolwa ga maemo a ditiragalo tse di kwadisitsweng
Loso, go jelwa thoto kgotsa bokowa jwa mmele wa motho yo o kwadisitsweng
Madi a go kwadisiwa a a duelwang ngwaga le ngwaga
Tona e ka oketsa maemo a laesense e e rebotsweng
Go phimolwa
Go phimolwa ka go ithaopa
Go phimolwa ka ntlha ya go jelwa thoto, go tswala kgwebo kgotsa go e phatlhalatsa
Go sekasekwa ga ditshweetso ya Tona
Buka ya direkoto tsa bosetšhaba tsa go kwadisiwa
GO OBAMELA MOLAO O
Maemo a batlhatlhobi
Tiro ya batlhatlhobi
Go tsena ka tetla ya go tsena
Go tsena kwa ntle ga tetla ya go tsena
Go dirisa dikgoka
Boikarabelo jwa go ntsha dikwalo, go araba dipotso le go thusa motlhatlhobi
Dikitsiso tse di tshwanetseng go obamelwa
Go ngongoregela kitsiso ya go obamela
Boikuelo mo ditaelong tsa Tona
GO TLOLA MELAO LE DIKOTLHAO
Go tlola molao mabapi le batlhatlhobi
Go tlola melao le dikotlhao
Go latofatsa batho ba ba kwadisitsweng ka ditatofatso tsa bosenyi
Kotlhao ya difaene tsa botsamaisi
KHANSELE YA PHOLESI YA BOSETŠHABA KA GA BOJALWA
Go tlhomiwa ga Khansele
Go tlhamiwa ga Khansele
Ditiro tsa Khansele
Tsamaiso
MELAWANA LE DIKITSISO
Go ela tlhoko boitekanelo jwa botlhe
Dithata tsa go phasalatsa melawana le dikitsiso
Mokgwa wa tsamaiso fa go gololwa melawana
DITSHIAMELO TSA KAKARETSO
Go lekanyetsa melato
Go aba dithata
Thulaganyo ya go fetolela le go phimola melao
Go fetisetsa dilaesense tse di leng teng
Setlhogo se se khutshwane le letlha la go simolola
DITSHIAMELO TSA GO FETOLELWA
Ditlhaloso
Dikgotlang tsa go fetolelwa
Ditshweetso tse di dirilweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 51 ya Molao wa Bojalwa, wa 1989
Ditumelelo tse di abilweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 158 ya Molao wa Bojalwa, wa 1989
Dikopo tsa pele ga go simolola go diragadiwa ga Molao o
Bagwebi ba ba mo sekgaleng se se kganetsweng go dikologa setsha
GO PHIMOLA MELAO
KGAOLO YA BO 1
DITLHALOSO, MAIKAELELO, GO DIRAGATSA LE GO RANOLA MOLAO
Ditlhaloso
Mo Molaong o, kwa ntle ga fa diteng di kaya ka mokgwa mongwe -
melao e e tshwanetseng ya diporofense" e tlhalosa melao e e tlhamilweng ke kgotlatheomolao ya porofense, -
a e e laolang batitiedi-potlana ba bojalwa, kgotsa bagwebi ba ba rekisang bojalwa, le b e e lepalepanang le ditlhokego tsa mabaka a karolo ya bo 5;
biri" e akaretsa -
a eile, saeta le setaoto; le b seno sengwe le sengwe se se titietsweng, kwa ntle ga bojalwa jwa mabele, -
i jo bo titietsweng e le, kgotsa jo bo rekisiwang ka leina la, biri, eile, saeta kgotsa setaoto, fa bo tsentswe metswako e e fetang phesente e le nngwe ya bontsi jwa tagi; kgotsa ii jo bo goeleditsweng gore ke biri go ya ka mabaka a karolo ya bo 502a;
lefapha" le tlhalosa lefapha le le rweleng boikarabelo jwa merero ya bojalwa mo legatong la bosetšhaba la Mmuso;
go phasalatsa" go tlhalosa go rekisa kgotsa go aba bojalwa go mophasalatsi kgotsa mogwebi yo o rekisang bojalwa;
mophasalatsi" go tlhalosa motho yo o kwadisitsweng yo o rekang bojalwa go tswa mo motitieding kgotsa mophasalatsing, go bo rekisetsa mophasalatsi yo mongwe kgotsa mogwebi yo o rekisang bojalwa ka bontsi jo bo fetang selekano se se laetsweng;
Mokaedikakaretso" o tlhalosa Mokaedikakaretso wa Lefapha;
ngwaga wa ditšhelete" o tlhalosa ngwaga wa khalenda o o simololang mo letsatsing la ntlha la Moranang mme o khutla mo letsatsing la bofelo la kgwedi ya Mopitlwe;
setlamo" se tlhalosa motho yo o abetsweng dithata tsa semolao, mokgatlho kgotsa terasete;
motlhatlhobi" o tlhalosa motlhatlhobi yo o abetsweng dithata go ya ka mabaka a karolo ya bo 32 ;
bojalwa" bo tlhalosa -
a kuno ya bojalwa, jaaka e tlhalositswe go ya ka mabaka a karolo ya bo 1 ya Molao wa Dikuno tsa Bojalwa, wa 1989 Molao wa Nomoro ya bo 60 wa 1989;
b biri kgotsa bojalwa jwa mabele;
c sepiriti se se metheleitilweng; kgotsa d motswako mongwe le mongwe kgotsa seno se se goeleditsweng gore ke bojalwa go ya ka mabaka a karolo ya bo 502a;
motitiedi" go tlhalosa motho yo o -
a rekang bojalwa go tswa kwa mafatsheng a boditšhabatšhaba le go bo tshela mo mabotlolong gore a bo rekisetse mophasalatsi kgotsa mogwebi yo o rekisang bojalwa; kgotsa b tlhagisang bojalwa, kgotsa yo o tshelang bojalwa jo bo titietsweng mono gae mo mabotlolong, go bo rekisetsa mophasalatsi kgotsa mogwebi yo o rekisang bojalwa ka bontsi jo bo fetang selekano se se laetsweng;
sepiriti se se metheleitilweng" se tlhalosa -
a sepiriti se se gamotsweng metswako ya tlhago go tsamaelana le molao mongwe le mongwe o o ka ga go gamola metswako ya tlhago kgotsa go metheleita dipiriti;
b sepiriti sengwe le sengwe se se gamotsweng metswako ya tlhago, go akarediwa le -
i sepiriti se se tswakilweng ka melemo; kgotsa ii sepiriti se se gamotsweng metswako ya tlhago se se goeleditsweng gore ke sepiriti se se metheleitilweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 502aii;
motitiedipotlana" go tlhalosa motho yo o -
a rekang bojalwa go tswa kwa mafatsheng a boditšhabatšhaba go bo rekisa; kgotsa b tlhagisang kgotsa yo o tshelang bojalwa mo mabotlolong go bo rekisa ka bontsi jo bo lekanang le, kgotsa jo bo kwa tlase ga selekano se se laetsweng;
Tona" e tlhalosa tokololo ya Kabinete e e rweleng boikarabelo jwa merero ya bojalwa mo legatong la bosetšhaba la Mmuso;
ngwana" go tlhalosa motho yo a iseng a fitlhelele bogolo jwa dingwaga di le 18, kgotsa go feta bogolo jo bo laetsweng ka molao o o tshwanetseng wa diporofense;
setsha" se akaretsa lefelo lengwe le lengwe, lefatshe, moago kgotsa dikago tse di fetoletsweng semolao, kgotsa karolo nngwe le nngwe ya tsona;
go laela" go kaya go laela semolao;
bontsi jo bo laetsweng" bo tlhalosa bontsi jo bo laetsweng ke Tona go ya ka mabaka a karolo ya bo 3 ;
boganka mo mafelong a botlhe" bo akaretsa -
a go ngala tiro, go tswalelwa kwa ntle kgotsa go dira ditshupetso tse motlhatlhobi a nang le bosupi jo bo tletseng jwa gore di ka tsosa ntwa; kgotsa b tiragalo nngwe le nngwe kgotsa tiragalo e go tshogiwang gore e ka tsosa tlhakatlhakano, ya nna dikgoka kgotsa ntwa mo baaging;
buka ya go kwadisiwa" fa e dirisiwa e le leina, e tlhalosa buka ya go kwadisiwa e e umakilweng mo karolong ya bo 5 (h) kgotsa mo karolong ya bo 31;
motho yo o kwadisitsweng" go tlhalosa motho yo o kwadisitsweng, kgotsa mothapiwa kgotsa moemedi wa motho, yo o kwadisitsweng go ya ka mabaka a Molao o;
setsha se se kwadisitsweng" se tlhalosa setsha se se kwadisitsweng go ya ka mabaka a Molao o kgotsa molao o o tshwanetseng wa diporofense;
melawana" e tlhalosa melawana e e tlhamilweng go ya ka mabaka a Molao o;
kgwebo ya go rekisa bojalwa" e tlhalosa go rekisetsa motho yo o sa kwadisiwang bojalwa;
kgwebo ya go rekisa bojalwa" go tlhalosa motho yo o rekisang bojalwa, kgotsa yo o titielang bojalwa gore a bo rekisetse motho yo o sa kwadisiwang;
sekolo" bokao jwa sona ke jo bo tlhalositsweng mo Molaong wa Dikolo tsa Aforika Borwa, wa 1996 (Molao wa Nomoro ya bo 84 wa 1996);
sekgala sa lefelo la sekolo" se tlhalosa mabala le dikago tsa sekolo, gotlhelele le mafelo le setsha se se dikologileng mabala a a leng mo teng ga sekgala se se laetsweng go ya ka mabaka a a tshwanetseng a melao ya diporofense;
go rekisa" go akaretsa go refosana, kgotsa go tshola, go aba, go supa mo pontsheng, go romela, go abela kgotsa go phatlhalatsa ka go rekisa, kgotsa go abela dithata, ka tlhamalalo kgotsa go dumelela go rekisa;
bojalwa jwa mabele" bo tlhalosa -
a seno se se itsegeng gore ke bojalwa jwa mabele mme ka tlwaelo se se titielwang go tswa mo dithorong tsa mabele kgotsa tsa lebelebele kgotsa dithoro dingwe le dingwe;
b seno sengwe le sengwe se se titielwang kgotsa se se rekisiwang ka leina la bojalwa jwa mabele;
c matute mangwe le mangwe a dithoro le merogo kgotsa maungo a a fetogang bojalwa ka go bela le go titiega fa a tswakilwe le metsi go sa kgathalesege gore a a itsege e le bojalwa jwa mabele kgotsa nnyaya; kgotsa d motswako mongwe le mongwe kgotsa seno se se titiegileng se se goeleditsweng gore ke bojalwa jwa mabele go ya ka mabaka a karolwana a bo 502a;
sekgala sa mabala a metshameko" se tlhalosa lefelo le meago ya mabala a metshameko, gotlhelele le mafelo otlhe le setsha se se dikologileng mabala ao mo teng ga sekgala se se laetsweng go ya ka mabaka a a tshwanetseng a melao ya diporofense;
go abela" mabapi le bojalwa bongwe le bongwe, go tlhalosa go tshodisa motho bojalwa kgotsa go mo abela dithata tsa go laola bojalwa;
Molao o" o akaretsa mametlelelo nngwe le nngwe, melawana kgotsa dikitsiso tse di tlhamilweng kgotsa tse di golotsweng go ya ka mabaka a Molao o.
Maikaelelo a Molao
Maikaelelo a Molao o ke -
a go fokotsa tshwaelo e e sa siamang mo mererong ya ikonomi le ya matshelo a baagi le ditshenyegelelo tse dingwe ka ntlha ya go dirisa bojalwa botlhaswa ka go -
i tlhama dingwao le maemo a mekgwa ya boitsholo mo madirelong a bojalwa;
ii laola go titiela le go phasalatsa bojalwa ka bontsi;
iii tlhama dingwao le maemo a mekgwa ya boitsholo jo bo tlhokegang jwa bosetšhaba ka maikaelelo a go laola kgwebo ya go rekisa bojalwa le botitiedipotlana jwa bojalwa; le b go rotloetsa tlhabololo ya bodirelo jwa bojalwa jo bo maikarabelo le jo bo tla tswelediwang ka mokgwa o o tsweletsang pele -
i go tsena ga bagwebi ba bantshwa mo madirelong a;
ii go farologanya bong mo madirelong a; le iii boitsholo jo bo boikarabelo jwa mo setšhabeng mo madirelong a.
Go diragadiwa ga Molao o
Go ya ka mabaka a karolwana ya bo 2, Molao o o tla diragadiwa go kgabaganya Rephaboliki yotlhe ya Aforika Borwa.
Kgaolo ya bo 3, kwa ntle ga karolo ya bo 15, e tla diragadiwa fela go -
a motho yo o kwadisitsweng kgotsa setlamo se se rekang go tswa kwa mafatsheng a boditšhabatšhaba, se se tlhagisang, se se tshelang mo mabotlolong, kgotsa se se rekang go feta selekano sa bontsi jo bo laetsweng jwa bojalwa; kgotsa b motho kgotsa setlamo se se eletsang go ikwadisa, le se se solofelang gore fa se sena go ikwadisa, se tla reka go tswa kwa mafatsheng a boditšhabatšhaba, sa tlhagisa, sa tshela mo mabotlolong, kgotsa se se rekang go feta selekano sa bontsi jo bo laetsweng jwa bojalwa.
Tona, ka kitsiso mo Kuranteng ya Mmuso, e ka laela selekano sa bontsi jwa bojalwa go ya ka mabaka a karolwana ya bo 2.
KGAOLO YA BO 2
PHOLESI YA BOSETŠHABA KA GA BOJALWA
Go laola madirelo a bojalwa
Tona e tshwanetse go laola go titiela bojalwa le go bo phasalatsa go ya ka mabaka a Molao o.
Fa porofense e tlhamile melao e e itumedisang ditlhokego tsa karolo ya bo 5, setheo sa porofense se se tlhamilweng go ya ka mabaka a molao oo, se tshwanetse go laola botitiedipotlana, kgwebo e e rekisang bojalwa le go nowa ga bojalwa kwa porofenseng eo go ya ka mabaka a Molao o, le go diragadiwa ga melao e e tshwanetseng ya porofense.
Dingwao le mekgwa ya maemo a boitsholo tsa bosetšhaba ka ga melao ya porofense ya go laola merero ya bojalwa
Melao ya diporofense e e akantsweng ka botlalo mo karolong ya bo 42 e tshwanetse go -
a diragadiwa ka go lekalekana go tsamaelana le maikaelelo le maikemisetso a Molao o;
b tlhoma setheo sa porofense se se ikemetseng go laola kgwebo ya go rekisa le go nowa ga bojalwa mo teng ga porofense ya go nna jalo go ya ka mabaka a ditshiamelo tsa molao oo le Molao o;
c aba matlole a a lekaneng go netefatsa go dira ka tshwanelo ga setheo se se umakilweng mo temaneng ya b;
d bona gore motho mongwe le mongwe yo o tshwaraganeng le kgwebo ya go rekisa bojalwa, kgotsa botitiedipotlana jwa bojalwa, mo teng ga porofense eo gore o kwadisitswe, kgotsa a be a reboletswe laesense, go diragatsa nngwe ya ditiragalo tseo;
e dira ditshiamelo tsa mokgwa o o bonolo o o seng tlhwatlhwa godimo wa go kopa, go sekasekwa le go dumelela go kwadisiwa kgotsa go rebola laesense tse di umakilweng mo temaneng ya d;
f tlhama, kgotsa go dira ditshiamelo tsa mekgwa ya go sweetsa ka, -
i ga malatsi mangwe le mangwe ao mo go ona motho kgotsa setlamo se sa tshwanelang go dira kgwebo ya go rekisa bojalwa;
ii ga diura dingwe le dingwe tseo mo go tsona motho kgotsa setlamo se sa tshwanela go dira kgwebo ya go rekisa bojalwa;
iii bogolo jwa dingwaga jwa bontsi jo bo tshwanetseng go dira kgwebo ya go rekisa le go nowa ga bojalwa; le iv dikgala tsa mabala a dikolo, dikgala tsa mabala a metshameko, kgotsa mafelo mangwe a a kgethegileng ao mo go ona motho a sa tshwanelang go dira kgwebo ya go rekisa bojalwa;
g tlhama mekgwa eo ka yona dikakanyo tsa baagi ba tikologo ba tla fiwang tshono ya go di sekaseka mabapi le palo le sekgala sa bagwebi ba bojalwa ba ba rekisetsang dikolo, mafelo a go rapelelwang mo go ona kgotsa mafelo a mangwe a a kgethegileng, mmogo le mabaka a mangwe a a ka beng a le botlhokwa mo baaging, fa morero mongwe le mongwe o sekasekwa go ya ka mabaka a temana ya f;
h bona gore go tlhamilwe setheo se se laolang se se umakilweng mo temaneng ya b go -
i tshola buka ya go kwadisiwa ga tshedimosetso e e laetsweng;
ii dumelela batho ba ba nang le kgatlhego go tlhatlhoba khophi ya buka ya go kwadisiwa mme fa ba duela madi a a rileng ba dumelelwe go ithekela khophi ya buka ya go kwadisiwa kgotsa bontlhanngwe jwa yona; le iii bega tshedimosetso e e umakilweng mo temaneng ya bo i kwa go Tona bonnye gangwe ka kgwedi; le iv tlhama mekgwa e e lekaneng go netefatsa gore mekgwa e e elwa tlhoko le go diragadiwa ka tshwanelo go ya ka mabaka a Molao o, le melao ya diporofense.
Go ya ka mabaka a Molao o, dikgotlatheomolao tsa diporofense di ka nne tsa se ke tsa tlhama bontsi jwa bogolo jwa dingwaga tse di kwa tlase ga di le 18.
Go laola dipiriti tse di metheleitilweng, metswako e e tlhakatlhakaneng ya dibese le metswako ya tatso
Motho ga a tshwanela go titiela, go phasalatsa, go dira kgwebo ya go rekisa, go aba kgotsa go tshola dipiriti tse di metheleitilweng kwa ntle ga mabaka a a tsamaelanang le molao.
Motho ga a tshwanela go titiela, go phasalatsa, go dira kgwebo ya go rekisa, go aba, go tshola kgotsa go nwa motswako mongwe le mongwe kgotsa seno se se titietsweng ka go bidisa matute a sukiri, sukiri kgotsa motswako mongwe le mongwe o o itsegeng ka -
a "isityimiyana", "hopana", "qediviki", "skokiaana", "uhali", kgotsa "barbertone"; kgotsa b leina le le sa kwadiwang mo temaneng ya a, fa diteng tsa motswako kgotsa seno di tshwana kgotsa di utlwala le go tshwana thata le mongwe le mongwe wa metswako e e umakilweng mo temaneng ya a.
Motho ga a tshwanela go titiela, go phasalatsa, go dira kgwebo ya go rekisa, go aba, go tshola kgotsa go nwa motswako mongwe le mongwe o o dirilweng ka -
a go tshela motswako o o koafatsang mmele wa motho mo bojalweng; kgotsa, b go tshela motswako mongwe le mongwe mo bojalweng o o dirang gore motswako o o metsi o koafatse mmele wa motho kwa ntle ga fa motswako o o metsi oo kgotsa motswako oo e le motswako o o letleletsweng go tswakanngwa ka nako ya fa go titielwa bojalwa ka nosi.
Motho ga a tshwanela go titiela, go phasalatsa, go dira kgwebo ya go rekisa, kgotsa go aba motswako mongwe le mongwe ka leina la bojalwa, fa motswako oo e se bojalwa ka gope jaaka bo tlhalositswe mo Molaong o.
Go tlola molao wa karolo e ke molato.
Go romela, go duta le go supa bojalwa mo pontsheng
Ditshiamelo tsa karolo e ga di na seabe sepe mo batitieding ba bojalwa jwa mabele.
Motho yo o kwadisitsweng ga a tshwanela go amogela bojalwa jo a bo rometsweng mme bo sa rekiwa ke motho yo o kwadisitsweng yoo.
Motitiedi kgotsa motitiedipotlana yo o kwadisitsweng o tshwanetse go boloka bojalwa fela mo lefelong le le kwa thoko kgotsa karolo ya ditshiamelo tsa go titiela tse di beetsweng thoko lebaka le mo molaong kgotsa mo mabakeng a go kwadisiwa.
Mophasalatsi yo o kwadisitsweng o tshwanetse go boloka bojalwa fela mo karolong ya setsha e e beetsweng thoko lebaka le mo molaong kgotsa mo mabakeng a go kwadisiwa.
Go tlola molao wa karolo e ke molato
Go sirelediwa mabapi le go thapiwa mo madirelong a bojalwa
Kwa ntle ga molao o mongwe le mongwe kgotsa konteraka ngwe le ngwe e e farologanang le se, motho yo o kwadisitsweng ga a tshwanela go thapa motho yo a iseng a fitlhelele bogolo jwa dingwaga di le 16, kwa ntle ga fa mothapiwa a katisiwa kgotsa a rutelwa mo tirong jaaka go tlhalositswe mo karolong ya bo 16 ya Molao wa go Tlhabolola Bokgoni, wa 1998 Molao wa Nomoro ya bo 97 wa 1998.
a abela motho mongwe le mongwe bojalwa go mo ngoka gore a mo direle tiro;
b abela mothapiwa bojalwa e le tuelo kgotsa mo boemong jwa tuelo kgotsa mogolo wa tuelo; kgotsa c ntsha madi mo mogolong wa tuelo ya mothapiwa kgotsa mogolo wa tuelo e le tlhwatlhwa ya bojalwa -
i jo bo romeletsweng mothapiwa kgotsa bo filwe motho yo mongwe mo boemong jwa mothapiwa; kgotsa ii jo bo rekilweng ke, kgotsa mo boemong jwa, mothapiwa
Go tlola molao wa karolo e ke molato
Maparego a go thibela go rekisa kgotsa go aba bojalwa go setšhaba
Ke fela motho yo o kwadisitsweng kgotsa yo o reboletsweng laesense go dira kgwebo ya go rekisa yo a ka rekisang kgotsa a aba bojalwa go motho yo o sa kwadisiwang kgotsa yo o sa abelwang laesense.
Mogwebi yo o rekisang bojalwa yo o kwadisitsweng kgotsa yo o reboletsweng laesense ga a tshwanela go rekisa bojalwa a tlola maemo a mabaka a -
a Molao o;
b molao o o tshwanetseng wa diporofense; kgotsa c mabaka a laesense ya gagwe kgotsa go kwadisiwa ga gagwe.
Go tlola molao wa karolo e ke molato
Mabaka a a laolang dipapatso
Motho ga a tshwanela go babatsa bojalwa bope -
a ka bofora kgotsa ka mokgwa wa go tsietsa; kgotsa b gore o a bo rekisa ka mokgwa o o seng ka fa molaong go ya ka mabaka a Molao o kgotsa molao o o tshwanetseng wa diporofense; kgotsa c ka mokgwa o o ikaeletsweng kgotsa mokgwa wa go ngoka bašwa.
Motho ga a tshwanela go babatsa motswako mongwe le mongwe gore ke bojalwa fa motswako oo e se bojalwa ka gope jaaka bo tlhalositswe mo Molaong o.
Go tlola molao wa karolo e ke molato.
Go thibela go abela bana bojalwa
Mogwebi yo o rekisang bojalwa ga a tshwanela go rekisetsa kgotsa go abela bana bojalwa.
Motho ga a tshwanela go neela ngwana bojalwa, kwa ntle ga fa motho wa go nna jalo e le motsadi kgotsa motho yo o godisang ngwana yoo.
Motho o tshwanetse go tsaya dikgato tse di utlwalang go netefatsa ka nepagalo gore a motho ke ngwana kgotsa nnyaya, pele a mo rekisetsa kgotsa a mo abela bojalwa.
Ngwana ga a tshwanela go ntsha bosupi jo bo fosagetseng jwa bogolo jwa dingwaga tsa gagwe ka maikaelelo a go tsietsa motho gore a mo rekisetse bojalwa kgotsa a abele ngwana bojalwa.
Motho ga a tshwanela go ntsha bosupi jo bo fosagetseng ka ga bogolo jwa dingwaga tsa ngwana ka maikaelelo a go tsietsa motho gore a rekisetse kgotsa a abele ngwana bojalwa.
Go tlola molao wa karolo e ke molato.
Go aba bojalwa kwa mafelong a bo sa dumellwang kwa go ona
Motho ga a tshwanela go abela motho ope bojalwa mo teng ga -
a sekgala sa mabala a sekolo jaaka se dumeletswe go ya ka mabaka a molao o o tshwanetseng wa diporofense;
b sekgala sa mabala a metshameko jaaka se dumeletswe ka molao o o tshwanetseng wa diporofense; kgotsa c lefelo lengwe le lengwe le le rileng le go thibetsweng go ya ka mabaka a molao o o tshwanetseng wa porofense.
Go tlola molao wa karolo e ke molato
Go thibela ga botagwa le maitsholo a a sa amogelesegeng
Motho ga a tshwanela go tagiwa le go nna le maitsholo a a sa amogelesegeng mo setsheng se se kwadisitsweng.
Motho ga a tshwanela go tagiwa le go nna le maitsholo a a sa amogelesegeng mo teng ga -
a lefelo lengwe le lengwe le setšhaba se tshwanetseng go tsena mo go lona go sa kgathalesege gore a go duedisiwa madi a go tsena kgotsa nnyaya kgotsa mo go tsena go beetsweng thoko mofuta o o rileng wa batho; kgotsa b mofuta mongwe le mongwe wa dipalangwa tsa botlhe.
Go tlola molao wa karolo e ke molato.
Go tswalwa ga ditsha tse di kwadisitsweng le tse dingwe
Motlhatlhobi a ka laela motho yo o kwadisitsweng kgotsa mogwebi yo o rekisang bojalwa go tswala setsha se se kwadisitsweng paka ya nako nngwe le nngwe fa motlhatlhobi a na le bosupi jo bo tletseng jwa gore go ka tsoga tlhatlhakano gaufi le setsha se se kwadisitsweng seo.
Motho a ka obamela le go tsamaelana le taelo ka bonako jwa pong ya leitlho go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1.
Fa motho a palelwa ke go obamela taelo e e ntshitsweng go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1, motlhatlhobi yo o ntshitseng taelo a ka tsaya dikgato dingwe le dingwe tse di tshwanetseng go tswala setsha seo, go akarediwa le -
a go dirisa dikgoka mo go lekanetseng; kgotsa b go bitsa Matsholo a Sepodisi sa Aforika Borwa.
Taelo nngwe le nngwe e e ntshitsweng go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1, e tshwanetse go phimolwa ka bonako jo bo kgonagalang morago ga go fela ga maemo a a dirileng gore taelo eo e ntshiwe.
Go tlola molao wa karolo e ke molato
KGAOLO YA BO 3
GO KWADISA LE GO REBOLA DILAESENSE
Batitiedi le baphasalatsi ba ba tshwanetseng go kwadisiwa
Motho ga a tshwanela go titiela kgotsa go phasalatsa bojalwa kwa ntle ga fa motho wa go nna jalo a kwadisitswe go dira jalo go ya ka mabaka a Molao o.
Go tlola molao wa karolo e ke molato.
Mabaka a a dumelelang go kwadisiwa
Motho mongwe le mongwe a ka kwadisiwa go ya ka mabaka a Kgaolo e, kwa ntle ga motho yo -
a a iseng a fitlhelele bogolo jwa dingwaga di le 18 ka nako ya fa a tsenya kopo ya go kwadisiwa;
b a atlhotsweng mo dingwageng di le tharo tse di fetileng ka ntlha ya kgato nngwe le nngwe ya go tlola molao mongwe le mongwe o o laolang go titiela, go phasalatsa kgotsa go rekisa bojalwa; kgotsa c e le -
i motho yo o jetsweng thoto mme a ka se tlhole a ka kgona go simolola kgwebo gape; kgotsa ii motho yo o sa itekanelang mo tlhaloganyong.
Mefuta ya go kwadisiwa
Tona e ka kwadisa motho yo o dumeletsweng ka mabaka go nna -
a motitiedi wa bojalwa, ka tetla kgotsa kwa ntle ga tetla ya go phasalatsa bojalwa; kgotsa b mophasalatsi wa bojalwa.
Motho a ka kwadisiwa go tswelela go titiela le go phasalatsa bojalwa go tswa mo setsheng se le sengwe.
Kopo ya go kwadisiwa
Motho yo a sa thibelwang go kwadisiwa go ya ka mabaka a karolo ya bo 16 a ka dira kopo ya go kwadisiwa ka go romela kopo ya go nna jalo kwa go Tona ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng.
Tona e ka -
a kopa tshedimosetso ya tlaleletso go tshegetsa kopo ya go nna jalo; le b gana kopo ya go kwadisiwa fa mokopi a sa romela tshedimosetso nngwe e e kopilweng go ya ka mabaka a temana ya a.
Mabaka a a letlang go kwadisiwa
Fa kopo e tsamaelana le mabaka a ditshiamelo tsa Molao o, Tona, morago ga go sekaseka bomolemo le mabaka a kopo a a tlhalositsweng mo karolong e, e ka dumela -
a go kwadisa kgotsa go se kwadise mokopi; le b gore ke mabaka afe a mangwe gape, fa a le teng, a a tshwanetseng go mamarediwa mo kopong.
Tona e tshwanetse go sekaseka, mme e ka gana go kwadisa ka mabaka mangwe le mangwe a maemo a a latelang:
a Fa e le gore mokopi o na le bokgoni le ditlhokego tse dingwe tsa botlhokwa tsa go tsamaisa kgwebo e go tshikhinngwang gore e kwadisiwe.
b Mekgwa le boitekanelo jwa mokopi.
Tona e ka sekaseka, mme e ka tshikhinya mabaka a go kwadisiwa ka mokgwa o o tlhokagalang wa go siamisa sengwe le sengwe se se tlhaelang mo kopong go tsamaelana le, mabaka a a latelang -
a Selekano sengwe le sengwe sa merero ya dikgatlhegelo tsa ditshelete tse mokopi a nang natso mo madirelong a bojalwa;
b Go ititaya sehuba mo go dirilweng ke mokopi go ya ka mabaka a go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi;
c Seabe se mokopi a ithaopileng go se aba go lwantsha mekgwa ya go dirisa bojalwa botlhaswa, go akarediwa le fa e le gore a mokopi o ikaeletse go obamela mekgwa mengwe le mengwe ya boitsholo e e dumeletsweng ke Tona mo madirelong a bojalwa; le d Selekano se go ikwadisa mo go tshikhintsweng go tla amang ka teng -
i bagwebi ba bantšhwa ba ba tsenang mo madirelong a bojalwa ii go tlhoma ditiro mo madirelong a bojalwa;
iii go farologana ga go nna beng ba kgwebo mo madirelong a bojalwa;
iv go tsamaisiwa ka bokgoni ga tiro ya madirelo a bojalwa;
v go romela thoto kwa mafatsheng a boditšhabatšhaba; kgotsa vi kgaisano ya disela mmapa mo teng ga madirelo a bojalwa.
Go tlaleletsa ditshiamelo tsa karolwana ya bo 3, fa mokopi e le setlamo se se nang le mokaedi, tokololo, moterasete, semphato kgotsa tokololo ya boto ya sona kgotsa ditokololo tsa bokhuduthamaga tse di welang mo mefuteng ya batho ba ba umakilweng mo karolong ya bo 16a go fitlhela go c, Tona e ka tshikhinya maemo a a rulaganyeditsweng go thibela motho wa go nna jalo gore a se ke a nna le dithata tsa go tsaya ditshweetso, go tsamaelana le ditiragalo tse di tshikhintsweng tsa go kwadisiwa.
Tshweetso ya Tona
Tona e ka -
a dumelela kopo;
b dumelela kopo go ya ka mabaka a a utlwalang le a maemo a a siameng fa e sena go lebisisa maikemisetso le maikaelelo a Molao o, maemo a kopo, mmogo le ditshiamelo tsa karolo ya bo 19; kgotsa c gana kopo
Fa Tona e gana kopo, Tona e tshwanetse go itsise mokopi mabaka a go e gana ka go kwala tshweetso ya yona.
Fa Tona e tshikhinya go gokelela mabaka mo kopong ya go kwadisiwa, Tona e tshwanetse go itsise mokopi ka ga mabaka a a tshikhintsweng, mmogo le mabaka a go dira jalo.
Mokopi yo o amogetseng ditshikhinyo tsa mabaka a ka tsibogela kgato e kwa go Tona mo pakeng ya nako ya -
a malatsi a le 30 go tswa mo letlheng le mokopi a itsisitsweng ka lona ka ga tshikhinyo eo; kgotsa b paka ya nako e telele e e tla dumelelwang ke Tona, ka boikanyego.
Fa mokopi yo a amogetseng tshikhinyo ya maemo a kopo-
a a dumallana le maemo a a tsentsweng, Tona e tshwanetse go kwadisa mokopi, go ya fela ka mabaka a a tshikhintsweng; kgotsa b a sa tsiboge, kgotsa a sa dumallane, le mabaka a a tshikhintsweng, Tona e tshwanetse go sekaseka tsibogo nngwe le nngwe e e rometsweng ke mokopi mme e ka -
i gana go kwadisa mokopi; kgotsa ii re kwa bofelong ya sweetsa ka ga mabaka a a tshwanetseng go tsenngwa, mme ya kwadisa mokopi.
Tona e tshwanetse go -
a itsise mokopi ka go kwala ka ga tshweetso go ya ka mabaka a karolwana ya bo 5; le b ntsha mabaka a a kwadilweng ka ga tshweetso eo fa -
i Tona e ganne go kwadisa mokopi; kgotsa ii Tona e mametleletse mabaka a a tshikhintsweng mo nakong e e fetileng.
Setifikeiti, nako ya paka ya sona, le kitsiso ya botlhe ka ga go kwadisiwa
Fa e sena go kwadisa mokopi, Tona e tshwanetse -
a go rebolela mokopi setifikeiti sa go kwadisiwa sa semmuso; le b go kwala go kwadisiwa mo bukeng ya direkoto tsa go kwadisiwa
Setifikeiti se se santseng se dira, kgotsa khophi e e netefaditsweng ya sona, ke bosupi jo bo tletseng jwa gore motho o kwadisitswe go ya ka mabaka a Molao o.
Go kwadisiwa -
a go simolola go dira mo letlheng le go kwadisiwa ga setifikeiti go rebotsweng ka lona; le b go tswelela go dira go fitlhela -
i motho yo o kwadisitsweng a phimolwa go kwadisiwa ii mo lebakeng la setlamo, se garetswe kgotsa se phatlhaladitswe; kgotsa iii go kwadisiwa go phimotswe go ya ka mabaka a Molao o.
Motho yo o kwadisitsweng o tshwanetse go supa maemo le go kwadisiwa ga gagwe le nomoro ya go kwadisiwa mo dikwalong tsotlhe tsa go tsamaisa kgwebo ya gagwe.
Go fetisediwa ga go kwadisiwa
Go kwadisiwa ga motitiedi kgotsa mophasalatsi go ka fetisediwa go motho yo mongwe kgotsa setlamo fa -
a motho yo o kwadisitsweng kgotsa setlamo le motho kgotsa setlamo se go kwadisiwa go tshwanetseng go fetisediwa go sona se kopa ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng, gore go fetisediwa go dumelelwe;
b motho kgotsa setlamo se go kwadisiwa go tshwanetseng go fetisediwa kwa go sona se sa ganelwe ka tumelelo go ya ka mabaka a karolo ya bo 16; le c Tona e sekasekile kopo le go dumela go fetisediwa.
Dikarolo tsa bo 182, 19 le 20, fa nngwe le nngwe e buisiwa le diphetogo tse di tlhokagalang mo diteng tsa tsona, di ka diragadiwa mo kopong go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1.
Fa motho kgotsa setlamo se se kwadisitsweng se amogela kgotsa se rekisa dikgatlhegelo tsa sona mo mothong kgotsa setlamo se sengwe se se kwadisitsweng mme se na le dikgatlhegelo tsa mofuta o o farologaneng, kgotsa fa batho kgotsa ditlamo di le pedi kgotsa go feta di tlhoma kgwebo e e kopanetsweng e e tla tshegetsang mofuta wa go kwadisiwa o o farologaneng le mofuta o sengwe le sengwe se kwadisitsweng ka ona, batho kgotsa ditlamo tse di kwadisitsweng di tshwanetse go itsise Tona ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng.
Tona e tshwanetse go sekaseka kitsiso go ya ka mabaka a karolwana ya bo 3, ya go tlhatlhoba maemo a a tlhomilweng mo mabakeng a karolo ya bo 193d, mme e ka dumela, ya mamaretsa mabaka a mangwe kgotsa ya gana tshikhinyo ya kgwebisano eo.
Karolo ya bo 20, fa e busisiwa le diphetogo tsa botlhokwa tsa diteng, e diragadiwa mo tshweetsong ya Tona go ya ka mabaka a karolwana ya bo 4.
Go fetolwa ga maemo a ditiragalo tse di kwadisitsweng
Motho yo o kwadisitsweng yo o kopang go kwadisiwa kgotsa go rebolelwa laesense ya mokgebi ya go rekisa go ya ka mabaka a molao o o tshwanetseng wa porofense o tshwanetse go itsise Tona ka ga kopo eo ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng.
Motho yo o kwadisitsweng ga a tshwanela go fetisetsa kwa kgaolong e nngwe dithata tsa ditiragalo dingwe le dingwe go ya ka mabaka a setifikeiti sa gagwe sa kwadiso, a fetola mokgwa kgotsa maemo a go kwadisiwa ga ditiragalo ka mokgwa mongwe le mongwe o o tsamaelanang le kwadiso eo, kgotsa go gweba ka go rekisa bojalwa go ya ka mabaka a a tshwanetseng kgotsa laesense ya porofense, kwa ntle ga -
a fa motho yo o kwadisitsweng a itsisitse Tona ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng; le b Tona e -
i sekasekile go kwadisiwa ka mabaka a diphetogo tse di tshikhintsweng, le go e dumelela gape, ka maemo a diphetogo kgotsa kwa ntle ga tsona; kgotsa ii beetse thoko tshono ya go sekaseka go kwadisiwa.
Mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30 morago ga go amogela kitsiso go ya ka mabaka a karolwana ya bo 2, Tona e tshwanetse go itsise motho yo o kwadisitsweng fa Tona e tla sekaseka go kwadisiwa, kgotsa go beela thoko tshono ya go e sekaseka gape.
Dikarolo tsa bo 182, 19 le ya bo 20, fa nngwe le nngwe e buisiwa le diphetogo tsa botlhokwa tsa diteng, di diragadiwa mo kitsisong go ya ka mabaka a karolo e.
Loso, go jelwa thoto kgotsa bokowa jwa mmele wa motho yo o kwadisitsweng
Mo lebakeng la karolo e, lereo la "motsamaisi wa thoto le boswa" le akaretsa -
a motsamaisi wa thoto le boswa jwa motho yo o suleng;
b motsamaisi le mophatlhalatsi wa thoto le boswa tse di jelweng; le c motlhokomedi
Fa motho yo o kwadisitsweng a swa, a jelwa thoto kgotsa a bewa ka fa tlase ga motlhokomedi, motsamaisi wa thoto le boswa jwa motho yoo, mo lebakeng la tsamaiso ya thoto le boswa, -
a o tswelela go tsamaisa kgwebo e e kwadisitsweng mo leineng la boswa; kgotsa b o tshikhinya kwa go Tona go ya ka mabaka a karolo ya bo 22 gore a fetisetse go kwadisiwa kwa mothong yo mongwe yo o lebaneng.
Motho mongwe le mongwe a ka dira kopo ka mokgwa o o laetsweng kwa go Tona gore go tlhomiwe motho yo o tla tsamaisang kgwebo ya motho yo o kwadisitsweng, fa go santse go letilwe go tlhomiwa ga motsamaisi yo o tlhalositsweng mo karolwaneng ya bo 2.
Pele e dumelela kopo e e dirilweng go ya ka mabaka a karolwana ya bo 3, Tona e tshwanetse go itumelela gore -
a motho mongwe le mongwe yo o nang le dikgatlhegelo tsa ditshelete o filwe kitsiso e e tshwanetseng ya kopo;
b ga go ise go tlhomiwe motsamaisi; le c go mabaka a a utlwalang a gore motsamaisi o tshwanetse go tlhomiwa.
Motho yo o tlhomilweng go ya ka mabaka a karolwana ya bo 3 o tshwanetse, mo mabakeng a go tsamaisa thoto le boswa, go tswelela go tsamaisa kgwebo e e kwadisitsweng ka leina la thoto le boswa, go fitlhela go tlhomiwa motsamaisi jaaka go tlhalositswe mo karolwaneng ya bo 2.
Madi a go kwadisiwa a a duelwang ngwaga le ngwaga
Tona e ka laela madi a go kwadisiwa a a duelwang ngwaga le ngwaga, a a ka farologanang go ya ka mabaka a a tla sweediwang ke Tona.
Tona e ka oketsa maemo a laesense e e rebotsweng
Tona e ka sekaseka, le go tshikhinya maemo a mantshwa mo go kwadiseng fa motho yo o kwadisitsweng -
a go ya ka mabaka a a runyang mo go kwadisiweng ga motho wa go nna jalo ka mabaka a Molao o, a tlotseng -
i Kgaolo ya bo 2 ya Molao wa Dikgaisano, wa 1998 Molao wa Nomoro ya bo 89 wa 1998;
ii Molao wa Dilwana tsa Thoto ya Maitirelo wa 1997 Molao wa Nomoro ya bo 37 wa 1997;
iii Molao wa Dikuno tsa Bojalwa, wa 1989 Molao wa Nomoro ya bo 60 wa 1989;
iv Molao wa Thoto e e tswang kwa Mafatsheng a Boditšhabatšhaba, wa 1964 Molao wa Nomoro ya bo 91 wa 1964;
v Molao wa Ditshwanelo tsa Botlhokwa tsa Badiri, wa 1997 Molao wa Nomoro ya bo 75 wa 1997;
vi Molao wa Dikgolagano tsa Badiri, wa 1995, Molao wa Nomoro ya bo 66 wa 1995; kgotsa vii Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya Badiri, wa 1993 Molao wa Nomoro ya bo 85 wa 1993;
b a sa kgonang go itumedisa maikano a ditlhokego tsa gagwe go ya ka mabaka a go abela bantsho dithata tsa merero ya ikonomi, mme e bile a sa kgone go supa mabaka a gore ke eng a paletswe go dira jalo; kgotsa c a sa kgoneng go itumedisa maikano a gagwe kgotsa go tsamaelana le maano a go lwantsha tiriso e e botlhaswa ya nnotagi, kgotsa a tlotseng Molawana o amogetsweng wa Maitsholo, mme e bile a sa kgone go supa mabaka a gore ke eng a paletswe ke go dira jalo.
Pele e tsenya maemo go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1b kgotsa c, Tona e tshwanetse go abela motho yo o kwadisitsweng tshono e e utlwalang ya go siamisa se a se tlhaelang mo maitsholong a gagwe.
Karolo ya bo 20 3 go fitlhela go ya bo 6, fa nngwe le nngwe e buisiwa le diphetogo tse di botlhokwa tsa diteng, e diragadiwa mo tshikhinyong ya Tona ya go tsenya maemo go ya ka mabaka a karolo e.
Go phimola
Go kwadisiwa go ka phimolwa -
a ke Tona go ya ka mabaka a karolwana ya bo 2 kgotsa ya bo 3
b ka go ithaopa ga motho yo o kwadisitsweng, go ya ka mabaka a karolo ya bo 28; kgotsa c ka ntlha ya mabaka a go jelwa thoto, go garelwa, kgotsa go phatlhaladiwa, go ya ka mabaka a karolo ya bo 29.
Tona e ka phimola go kwadisiwa fa motho yo o kwadisitsweng -
a maemo a gagwe a phimolwa ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe le le tlhalositsweng mo karolong ya bo 16;
b fa a sa obamele mabaka a go kwadisiwa;
c fa a tlola molao gangwe le gape, kgotsa fa kgapetsa kgapetsa a palelwa ke go itumedisa maikano a gagwe jaaka a tlhalositswe mo karolong ya bo 193b kgotsa c; kgotsa d a sa obamele ditlhokego tsa Molao o.
Tona e ka phimola go kwadisiwa ga motho yo o kwadisitsweng fa motho yoo -
a a romeletswe kitsiso ya go mo kgalema go ya ka mabaka a karolo ya bo 38; le i a paletswe ke go obamela ditlhokego tsa yona; kgotsa ii ga a ka a ngongorega ka ga kitsiso eo go ya ka mabaka a karolo ya bo 39; kgotsa b fa a ngongoregile -
i a paletswe ke go tsamaelana le taelo ya Tona e a e filweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 394; kgotsa ii ga a atlega go ikuela kgatlhanong le taelo eo go ya ka mabaka a karolo ya bo 40.
Fa Tona e phimotse go kwadisiwa, Tona e tshwanetse go itsise motho yo a neng a kwadisitswe ka go kwala ka ga -
a go phimolwa;
b mabaka a go phimolwa; le c letlha la go phimolwa.
Fa go kwadisiwa go phimotswe go ya ka mabaka a karolo e, karolo ya bo 28 kgotsa karolo ya bo 29, Tona e tshwanetse -
a go phimola setifikeiti sa go kwadisiwa; le b go siamisa buka ya go kwadisiwa ka fa go tshwanetseng ka teng.
Go kwadisiwa go phimolwa mo letlheng le Tona e phimolang setifikeiti sa go kwadisiwa ka lona, seo, mo mabakeng a go phimolwa go ya ka mabaka a karolo ya bo 28, se tshwanetseng go nna mo letlheng le le totobaditsweng ke motho yo o kwadisitsweng mo kitsisong ya go ithaopa go phimolwa.
Go phimolwa ka go ithaopa
Motho yo o kwadisitsweng a ka phimola go kwadisiwa ga gagwe ka go romela Tona kitsiso e e kwadilweng ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng -
a ka go tlhalosa maikaelelo a motho a go ithaopa go phimola go kwadisiwa mmogo le mabaka a go dira jalo; le b ka go itsise letlha, bonnye malatsi a le 60 morago ga letlha la kitsiso, leo go phimolwa go tla diragadiwang ka lona.
Go phimolwa ka ntlha ya go jelwa thoto, go tswala kgwebo kgotsa go e phatlhalatsa
Fa thoto le boswa jwa motho yo o kwadisitsweng bo tswalwa kgotsa bo phatlhaladiwa kwa ntle ga go fetisetsa go kwadisiwa go ya ka mabaka a karolo ya bo 22, motsamaisi wa thoto le boswa o tshwanetse go itsise Tona ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng ka ga lebaka leo mo malatsing a le 30 morago ga go jelwa thoto le boswa, go tswalwa kgotsa go phatlhaladiwa.
Fa e se na go amogela kitsiso go ya ka mabaka a karolo e, Tona e tshwanetse go phimola go kwadisiwa mo go amegang.
Go sekasekwa ga ditshweetso tsa Tona
Motho mongwe le mongwe a ka dira boikuelo kwa Kgotlatshekelokgolo go kopa go sekasekwa ga tshweetso ya Tona go ya ka mabaka a Kgaolo e.
Motho a ka dira kopo ya boikuelo fela morago ga malatsi a le 60 tshweetso eo e se na go tsewa.
Kgotlatshekelokgolo, ka boikanyego, e ka dumelela kopo ya go sekasekwa e e dirilweng morago ga nako go ya ka mabaka a karolo e.
Mo godimo ga mabaka mangwe le mangwe a go siamisa maemo a, Kgotlatshekelo e a sekasekang, Kgotlatshekelokgolo e ka ntsha taelo e e beelang thoko maemo mangwe le mangwe a a mamareditsweng mo go kwadisiweng, fa e le gore kgotlatshekelo ga ya itumelela gore maemo ao ga se a a utlwalang le a a tshwanetseng, e ntse e etsetlhoko maikaelelo le maikemisetso a Molao o, maemo a kopo, le mabaka a karolo ya bo 19.
Buka ya direkoto tsa bosetšhaba tsa go kwadisiwa
Tona e tshwanetse go tshola buka ya go kwadisiwa ka mokgwa o o laetseng ya batho botlhe ba ba kwadisitsweng go ya ka mabaka a Molao o kgotsa melao e e tshwanetseng ya diporofense, go akarediwa le bao -
a ba ba fetiseditseng go kwadisiwa ga bona;
b go kwadisiwa ga bona go fetotsweng; kgotsa c ba ba phimotseng go kwadisiwa ga bona.
Mo pakeng ya nako ya malatsi a le 60 kwa bokhutlong jwa ngwaga mongwe le mongwe wa ditshelete, Tona e tshwanetse go phasalatsa mo Kuranteng ya Mmuso le bonnye mo mokgweng o le mongwe wa ditlhaeletsano tse di dirisiwang ke matshutitshuti a batho, rekoto ya bosetšhaba ya go kwadisiwa, e tlhalosa maina a batho botlhe -
a ba ba kwadisitsweng mo letsatsing la bofelo la ngwaga wa ditshelete o o amegang;
b ba go kwadisiwa ga bona go phimotsweng mo ngwageng wa ditshelete o o amegang; le c ba ba ithaopileng go phimola go kwadisiwa kgotsa ba kgwebo ya bona e tswaletsweng kgotsa ba e phatlhaladitsweng mo tsamaong ya ngwaga wa ditshelete o o amegang.
Motho mongwe le mongwe a ka -
a tlhatlhoba khophi ya setifikeiti sa go kwadisiwa se se rebotsweng go ya ka mabaka a Molao o; le b iponna khophi ya sona, fa a duela madi a a laetsweng.
KGAOLO YA BO 4
GO OBAMELA MOLAO O
Maemo a batlhatlhobi
Tona a e ka abela motho mongwe le mongwe dithata tsa go nna motlhatlhobi, ka dithata tsa kakaretso kgotsa tse di kgethegileng go diragatsa dithata tsa mabaka a Molao o; le b e tshwanetse go abela motlhatlhobi mongwe le mongwe setifikeiti ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng mo e tlhalosang gore motho wa go nna jalo o tlhomilwe go nna motlhatlhobi.
Setifikeiti se se santseng se na le dithata le se se rebotsweng go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1b se lekane go nna bosupi jwa dithata tsa motlhatlhobi yo leina la gagwe le tlhagelelang mo go sona.
Fa a diragatsa dithata tsa gagwe go ya ka mabaka a Molao o, motlhatlhobi o nna le maemo a motlhankedi yo o tshegetsang kagiso jaaka a tlhalositswe mo karolong ya bo 1 ya Molao o o Kgatlhanong le Bosenyi, wa 1977 Molao wa Nomoro ya bo 51 wa 1977.
Ditiro tsa batlhatlhobi
Motlhatlhobi a ka -
a batlisisa dingongorego tse di tlisitsweng kwa go ena ka mokgwa le mo fomong e e laetsweng; le b go ya ka mabaka a Molao o, kgotsa a molao mongwe le mongwe o o abelang motlhatlhobi dithata tsa go tlhatlhoba -
i go netefatsa, go diragadiwa le go obamelwa ga Molao o kgotsa molao mongwe le mongwe; kgotsa ii go dira tiro ya go tlhatlhoba go ya ka mabaka a Molao o kgotsa a molao oo.
Go ya ka mabaka a dikarolo tsa bo 353, 373 le ya bo 5 le ditshiamelo tsa molao mongwe le mongwe, motlhatlhobi a ka -
a botsolotsa motho mongwe le mongwe yo motlhatlhobi a dumelang gore o na le tshedimosetso e e tshwanetseng go tlhatlhoba ga motlhatlhobi;
b botsolotsa motho mongwe le mongwe yo o mo lefatsheng kgotsa mo setsheng se se tlhatlhobiwang, mabapi le morero mongwe le mongwe o o ka neng o tshwanetse go tlhatlhobiwa;
c tlhatlhoba dikwalo dingwe le dingwe tse -
i go tlhokegang gore motho a nne le tsona go ya ka mabaka a Molao o kgotsa molao mongwe le mongwe o o tshwanetseng; kgotsa ii di ka nnang botlhokwa mo morerong mongwe le mongwe wa bojalwa o o tsamaelanang le tlhatlhobo;
d dira khophi ya dikwalo dingwe le dingwe tse di umakilweng mo temaneng ya c, kgotsa fa go tlhokega, a ka tsaya dikwalo tseo go ya go dira dikhophi tsa tsona;
e tsaya sekai sa motswako mongwe le mongwe o o tshwanetseng mo tlhatlhobong;
f mo mabakeng a go tlhatlhoba, a ka tsaya ditshwantsho kgotsa a gatisa mantswe le ditshwantsho tsa sengwe le sengwe kgotsa motho mongwe le mongwe, tiragalo, dikgato kgotsa maemo a a tshwaraganeng le ditlhatlhobo mo, kgotsa e e mabapi le lefatshe kgotsa setsha sengwe le sengwe; le g dira dilo tsotlhe tse di tlhokegang tsa go dira ditlhatlhobo.
Motlhatlhobi yo o tsayang sengwe le sengwe go tswa mo lefatsheng kgotsa mo setsheng se se tlhatlhobiwang o tshwanetse go -
a rebola resiti ya sona a e neye mong kgotsa motho yo o mo taolong ya setsha seo; le b kwa ntle ga fa e le morero o o tlhalositsweng mo karolwaneng ya bo 1e, o tshwanetse go se busa ka bonako jo bo kgonagalang morago ga go wetsa tiro e se neng se tseelwa go e dira.
Motlhatlhobi a ka patiwa ka nako ya go tlhatlhoba ke tokololo ya Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa le motho mongwe le mongwe yo a leng botlhokwa ka tshwanelo go thusa fa go dirwa ditlhatlhobo.
Go tsena ka tetla ya go tsena
Motlhatlhobi a ka tsena mo setsheng sengwe le sengwe fa magiseterata a rebotse lekwalo le le mo letlang go dira jalo go tsamaelana le karolwana ya bo 2.
Magiseterata a ka rebola tetla ya go tsena le go tlhatlhoba setsha sengwe le sengwe, fa e le gore, go ya ka tshedimosetso e e amogetsweng ka go kwalwa le maikano, Magiseterata o na le lebaka la go dumela gore -
a go tsena le go tlhatlhoba setsha ka mabaka a go bona tshedimosetso go botlhokwa, mo dikgatlhegelong tsa setšhaba, e le tse di ka se keng tsa bonwa kwa ntle ga go tsena mo setsheng seo; kgotsa b Molao ga wa obamelwa ka gope.
Tetla ya go tsena go ya ka mabaka a karolwana ya bo 2 e ka rebolwa nako nngwe le nngwe mme e tshwanetse gore ka totobalo -
a e supe setsha se go tshwanetseng go tsenwa mo go sona le go se tlhatlhoba; le b e abele motlhatlhobi dithata tsa go tsena le go tlhatlhoba setsha seo le go dira sengwe le sengwe se se tlhalositsweng mo karolong ya bo 33.
Tetla ya go tsena go ya ka mabaka a karolwana ya bo 2 e abetswe dithata go fitlhela -
a e diragadiwa;
b e phimolwa ke magiseterata yo a e rebotseng kgotsa, fa a se teng, ke motho yo o abetsweng dithata tse di lekanang le tsa gagwe;
c mabaka a e neng e rebolwa ka ona, a rarabolotswe kgotsa a nyeletse; kgotsa d go setse go fetile malatsi a le 90 fa e sa le tumelelo e rebolwa.
Pele a simolola go tlhatlhoba ka tetla ya go tsena, motlhatlhobi -
a fa mong kgotsa motho yo go dumelwang gore ke ena a laolang setsha, a le teng -
i o tshwanetse a itshupa mo go mong kgotsa mo mothong yo mongwe, le go tlhalosetsa motho yoo dithata tse ditlhatlhobo di dirwang ka tsona, le go supetsa motho yoo setifikeiti sa maemo a motlhatlhobi; le ii go naya motho yoo kgotsa motho yo leina la gagwe le tlhagelelang mo go yona, khophi ya tetla ya go tsena; kgotsa b o tshwanetse go mamaretsa khophi ya tetla ya go tsena mo setsheng mo lefelong le le tshwanetseng le mo e tla bonwang ka botlalo ke mang le mang fa -
i mong a se teng mme go se motho ope yo go ka dumelwang gore ke ena yo o letleletsweng go laola setsha seo; kgotsa ii mong kgotsa motho yo go dumelwang gore ke ena yo o letleletsweng go laola setsha seo, ba gana go amogela khophi .
Go tsena kwa ntle ga tetla ya go tsena
Motlhatlhobi yo a sa rebolelwang tetla ya go tsena a ka -
a tsena le go tlhatlhoba setsha sengwe le sengwe ka tumelelo ya mong kgotsa motho yo go dumelwang gore ke ena yo o letleletsweng go laola lefatshe kgotsa setsha seo; kgotsa b mo tirong ya gagwe ya gale ya tlwaelo, a ka tsena le go tlhatlhoba setsha sengwe la sengwe se se kwadisitsweng -
i e seng go feta makgetlo a le marataro mo pakeng ya nako ya dikgwedi di le 12; kgotsa ii kgapetsa kgapetsa fa a dumeletswe ka molao mongwe le mongwe ka maikaelelo a go dira tiro ya go tlhatlhoba.
Mo godimo ga tetlelelo ya go tsena go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1, motlhatlhobi a ka tsena mo lefatsheng kgotsa mo setsheng sengwe le sengwe kwa ntle ga tetla ya go tsena -
a fa a letleletswe go dira jalo ka molao mongwe le mongwe; kgotsa b ka mabaka a kitsiso e e ntshitsweng mme e ise e diragadiwe go ya ka mabaka a karolo ya bo 38, ka maikaelelo a go netefatsa gore a mabaka a kitsiso eo a diragaditswe.
Pele a simolola go tlhatlhoba mo lefatsheng kgotsa mo setsheng sengwe le sengwe go ya ka mabaka a karolo e, motlhatlhobi o tshwanetse -
a go itshupa mo go mong kgotsa motho mongwe yo go dumelwang gore o letleletswe go laola setsha seo;
b go tlhalosetsa motho wa go nna jalo dithata tseo ka tsona tlhatlhobo e dirwang; le c go supetsa motho wa go nna jalo setifikeiti sa maemo a motlhatlhobi.
Go tsena le go tlhatlhoba kwa ntle ga tetla ya go tsena go ka dirwa fela ka nako ya diura tse di tlwaelegileng tsa tiro.
Go dirisa dikgoka
Motlhatlhobi yo o dirang tiro ya go tlhatlhoba go ya ka mabaka a karolo ya bo 34, a ka ema kgatlhanong le go ganelwa go tsena kgotsa go tlhatlhoba ka go dirisa dikgoka ka mokgwa o o tshwanetseng le fa go tlhokagalang, go akarediwa le go roba dinotlolo, kgoro kgotsa letlhabaphefo tsa lefatshe kgotsa setsha se a tshwanetseng go tsena mo go sona.
Pele a dirisa dikgoka, motho yo o diragatsang tetla ya go tsena o tshwanetse go kopa ka puo ya molomo le go bega maikaelelo a gagwe, kwa ntle ga fa go dumelwa gore ka go dira jalo a ka tlhotlheletsa motho mongwe go senya, go latlha, kgotsa go mekamekana le selo sengwe kgotsa dikwalo tse di ikaeletsweng go tlhatlhobiwa.
Tona e tshwanetse go duela motho mongwe le mongwe yo o senyeditsweng ka ntlha ya go tsena ka kgapeletso ka nako ya go tlhatlhoba fa go ne go se ope yo o rweleng maikarabelo a setsha seo.
Go ya ka mabaka a molao mongwe le mongwe kgotsa ka mabaka a tshoganyetso, ga go a tshwanela go dirisiwa dikgoka go tsena kgotsa go tlhatlhoba go ya ka mabaka a karolo ya bo 35.
Boikarabelo jwa go ntsha dikwalo, go araba dipotso le go thusa motlhatlhobi
Motho mongwe le mongwe yo o tshotseng sekwalwa se se tlhokegang mo tlhatlhobong o tshwanetse go ntsha sekwalwa seo fa a kopiwa ke motlhatlhobi.
Mong kgotsa motho o o nnang mo lefatsheng kgotsa mo setsheng o tshwanetse go thusa ka ditshiamelo dingwe le dingwe tse di tlhakiwang ke motlhatlhobi gore tiro ya gagwe ya go tlhatlhoba e diragale ka katlego.
Pele a botsolotsa motho dipotso go ya ka mabaka a Kgaolo e, motlhatlhobi o tshwanetse go itsise motho wa go nna jalo ditshwanelo tsotlhe tsa molaotheo tse di mo amang.
Motho yo o bodiwang dipotso ke motlhatlhobi go ya ka mabaka a Kgaolo e, o tshwanetse go araba potso nngwe le nngwe ka boammaruri le ka bokgoni jotlhe jo a nang najo.
Karabo kgotsa tlhaloso e e fiwang motlhatlhobi e ka se ke ya dirisiwa kgotsa ya amogelwa gore ke bosupi mo tshekong ya bosenyi kgatlhanong le motho yo a e ntshitseng, kwa ntle ga tsheko kgatlhanong le motho wa go nna jalo mo ditatofatsong tse di ka ga -
a go diragadiwa le go tsaya maikano;
b go ntsha bosupi jo bo fosagetseng; kgotsa c go palelwa ke go araba potso ya semolao ka botlalo le ka boammaruri.
Dikitsiso tse di tshwanetseng go obamelwa
Fa motlhatlhobi a dumela gore tshiamelo nngwe le nngwe go ya ka mabaka a Molao o, kgotsa setifikeiti sa go kwadisiwa, ga di a obamelwa, motlhatlhobi a ka ntsha kitsiso ya gore di obamelwe ka mokgwa o o laetsweng go -
a motho yo o kwadisitsweng; kgotsa b mong wa setsha se se kwadisitsweng kgotsa motho yo go dumelwang gore o filwe tetla ya go laola setsha se se kwadisitsweng.
Kitsiso ya go obamela e e tlhalositsweng go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1 e tshwanetse go tlhalosa -
a ditshiamelo tse go dumelwang gore ga di a obamelwa;
b dintlha tsa mofuta le selekano se go sa obamelwang ka sona;
c dikgato dingwe le dingwe tse di tlhokagalang go tsewa le paka ya nako eo dikgato tseo di tshwanetseng go tsewa mo go yona; le d kotlhao nngwe le nngwe e e tshwanetseng go dirisiwa go ya ka mabaka a Molao o fa dikgato tseo di sa tsewa.
Fa motlhatlhobi a itumeletse gore mabaka a kitsiso a obametswe, motlhatlhobi a ka rebola setifikeiti sa go supa gore a obametswe.
Kitsiso ya go obamela e e tlhalositsweng mo karolong ya bo 1 e tswelela go dira go fitlhela motlhatlhobi a golola setifikeiti sa gore e obametswe se se tlhalositsweng mo karolwaneng ya bo 3 go tsamaelana le kitsiso eo.
Go ngongoregela kitsiso ya go obamela
Motho mongwe le mongwe yo o romeletsweng kitsiso ya go obamela a ka e ngongoregela ka go romela ngongorego ya gagwe kwa go Tona mo pakeng ya nako ya -
a malatsi a le 21 morago ga go amogela kitsiso eo; kgotsa b paka ya nako e telele e e dumelelwang ke Tona ka boikanyego.
Morago ga go sekaseka ngongorego nngwe le nngwe ya mongongoregi le tshedimosetso nngwe le nngwe, Tona e ka netefatsa, ya rulaganya seshwa kgotsa ya phimola kitsiso ya go obamela kgotsa karolo nngwe le nngwe ya kitsiso eo.
Tona e tshwanetse go romela khophi ya kitsiso e e dirilweng go ya ka mabaka a karolwana ya bo 2 go mongongoregi le, fa mongongoregi e se motho yo o kwadisitsweng go ya ka mabaka a Molao o, motho mongwe le mongwe yo o kwadisitsweng yo o amiwang ke kitsiso.
Fa Tona e netefatsa kgotsa e rulaganya sešwa kitsiso kgotsa karolo nngwe le nngwe ya kitsiso, mongongoregi o tshwanetse go obamela kitsiso eo mo pakeng ya nako e e totobaditsweng mo kitsisong eo.
Boikuelo mo ditaelong tsa Tona
Mongongoregi a ka ikuela kwa Kgotlatshekelokgolo kgatlhanong le taelo e e ntshitsweng ke Tona go ya ka mabaka a karolo ya bo 394 mo pakeng ya malatsi a le 21 morago ga go amogela taelo eo.
Taelo e e dirilweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 394 e ka beelwa thoko fa go santse go letilwe tshweetso ya boikuelo.
Kwa ntle ga go ikgatholosa karolwana ya bo 1, Kgotlatshekelokgolo e ka dumelela boikuelo jo bo rometsweng morago ga nako ka go supa boikanyego.
KGAOLO YA BO 5
GO TLOLA MELAO LE DIKOTLHAO
Go tlola molao mabapi le batlhatlhobi
Motho ga a tshwanela -
a go ganela motlhatlhobi go tsena mo setsheng se motlhatlhobi a reboletsweng tetla ya go tsena mo go sona;
b go kgoreletsa, go sunya nko kgotsa go paledisa motlhatlhobi yo o diragatsang dithata kgotsa yo o dirang tiro ya gagwe, go dira tiro eo, go ya ka mabaka a Molao o;
c go gana go fa motlhatlhobi dikwalo kgotsa tshedimosetso tse motho wa go nna jalo a gapelediwang semolao go di aba go ya ka mabaka a Molao o;
d go fa motlhatlhobi tshedimosetso e e fosagetseng kgotsa e e timetsang;
e gore e seng ka fa molaong a thibele mong wa lefatshe kgotsa setsha sengwe le sengwe, kgotsa motho yo o direlang mong yoo, gore a se ke a tsena mo lefatsheng kgotsa mo setsheng seo ka maikaelelo a go obamela ditlhokego tsa Molao o;
f go itira gore ke ena motlhatlhobi;
g go tsenya bofora jwa dithata kgotsa tsa tetla ya go tsena, kitsiso ya go obamela kgotsa setifikeiti se se tlhalositsweng mo Kgaolong ya bo 4;
h go palelwa ke go obamela kitsiso e e golotsweng go ya ka mabaka a Kgaolo a bo 4;
i go tsena mo lefatsheng kgotsa setsheng sengwe le sengwe kwa ntle ga tetla ya go tsena mo mabakeng a a tlhokang tetla ya go tsena;
j go tsaya dikgato tse di kgatlhanong le tetla ya go tsena e e golotsweng go ya ka mabaka a Kgaolo ya bo 4;
k gore kwa ntle ga dithata a tsene kgotsa a tlhatlhobe lefatshe kgotsa setsha; kgotsa l a ntshe tshedimosetso e e mabapi le merero ya ditšhelete kgotsa kgwebo tsa motho mongwe le mongwe tse a di kokoantseng fa a diragatsa dithata dingwe le dingwe kgotsa fa a ne a dira tiro nngwe le nngwe go ya ka mabaka a Molao o, kwa ntle ga -
i a di abela motho yo o tlhokang tshedimosetso e ka maikaelelo a go diragatsa dithata kgotsa go dira tiro go ya ka mabaka a Molao o;
ii fa go ntsha tshedimosetso eo go laetswe ke kgotlatshekelo e e nang le bokgoni;
iii fa go ntsha tshedimosetso eo go tsamaelana le ditshiamelo tsa molao mongwe le mongwe .
Go tlola molao wa karolo e ke molato.
Go tlola melao le dikotlhao
Motho mongwe le mongwe yo o tlolang kgotsa yo o palelwang ke go obamela ditshiamelo tsa -
a Karolo ya bo 6, 7, 9, 10, 11, 12, 142 kgotsa ya bo 15 o tla latofalediwa gore o tlotse molao mme fa a bonwa molato a ka otlhaiwa kgotsa a romelwa kwa kgolegelong paka ya nako e e sa feteng dingwaga di le tlhano; kgotsa b Karolo ya bo 8, 13, kgotsa ya bo 14 o tla latofadiwa gore o tlotse molao mme fa a bonwa molato a ka otlhaiwa kgotsa a romelwa kwa kgolegelong paka ya nako e e sa feteng ngwaga o le mongwe.
Go latofatsa batho ba ba kwadisitsweng ka ditatofatso tsa bosenyi
Fa motsamaisi, moemedi kgotsa mothapiwa wa motho yo o kwadisitsweng a dira sengwe kgotsa a ikgatholosa go dira tiro nngwe e e ka bonalang e le go tlola molao, fa e dirwa kgotsa e ikgatholosiwa ke motho yo o kwadisitsweng, motho yo o kwadisitsweng yoo le ena a ka latofalediwa gore o dirile tiro eo kgotsa o ikgatholositse go e dira, fa kgotlatshekelo e itumedisitswe ke gore tiro eo kgotsa go ikgatholosa go dira sengwe, go mo dithateng tsa, kgotsa go thapiwa ga motsamaisi, moemedi kgotsa mothapiwa yo o amegang; le a gore motho yo o kwadisitsweng o ntse le seabe sa go tsietsa kgotsa o dumeletse gore tiragalo eo kgotsa go e ikgatholosa ga motsamaisi, moemedi kgotsa mothapiwa; kgotsa b motho yo o kwadisitsweng ga a tsaya dikgato tsotlhe tse di tshwanetseng go thibela gore tiragalo eo e se ke ya diragala kgotsa go ikgatholosa sengwe.
Mo mabakeng a karolwana ya bo 1, lebaka la gore motho yo o kwadisitsweng o ntshitse ditaelo tse di thibelang tiragalo eo kgotsa go se ikgatholose sengwe, ga se bosupi jo bo tletseng jwa gore go tserwe dikgato tsotlhe tse di tlhokagalang go thibela tiragalo kgotsa go se ikgatholosa sengwe.
Kotlhao ya difaene tsa botsamaisi
Tona e ka laela kotlhao ya difaene tsa botsamaisi fa go tlotswe karolo nngwe le nngwe ya Molao o, go akarediwa go oketsa dikotlhao fa go tlola molao go dirwa kgapetsa kgapetsa.
Fa karolo ya Molao o e tlotswe ke motho yo o kwadisitsweng, e nna go tlola molao ga maemo a go kwadisiwa.
Tona e ka tlhopha gore a -
a e tla kopa Mokaedi wa Botshutshisi jwa Bosetšhaba go sekisa motho yo o kwadisitsweng ka go tlola molao; kgotsa b e tla diragatsa kotlhao ya botsamaisi fa go tlotswe molao wa maemo a go kwadisiwa, fela le gale e ka se di diragatse ka bobedi mo maemong a a tshwanang a le mangwe.
Karolo ya bo 43, fa e buisiwa mmogo le diphetogo tsa botlhokwa tsa diteng, e diragadiwa go tsamaelana le kotlhao nngwe le nngwe e e tsentsweng go ya ka mabaka a karolo e.
Fa Tona e otlhaile motho mongwe le mongwe go ya ka mabaka a karolwana ya bo 3 ka molato mongwe le mongwe go ya ka mabaka a Molao o, motho yoo ga a tshwanela go sekisediwa molato oo.
Motho mongwe le mongwe yo o otlhailweng go ya ka mabaka a karolo e, a ka ikuela kwa Kgotlatshekelokgolo kgatlhanong le tshweetso ya Tona mo pakeng ya nako ya malatsi a le 60 fa go se na go tsewa tshweetso eo.
Kgotlatshekelokgolo e ka dumelela go tsenya kopo ya boikuelo jo bo tlhalositsweng mo karolwaneng ya bo 6 morago ga nako ka go supa boikanyego.
Boikuelo go ya ka mabaka a karolo e bo ka akaretsa go reetsa molato gape gotlhelele le bosupi jo bontshwa ka ga morero o, go sa kgathalesege gore a go bopaki kgotsa tshedimosetso ya tlaleletso kgotsa nnyaya.
Kgotlatshekelokgolo e ka konotelela kotlhao e e tsentsweng ke Tona kgotsa ya ntsha taelo e nngwe e e bonang e tshwanetse.
Go ya ka boikuelo jwa karolowana ya bo 6, boikuelo joo bo beela thoko kgapeletso ya go duela kotlhao eo go fitlhela boikuelo bo reeditswe e bile bo konoseditswe.
Motho mongwe le mongwe yo o gapeletsegang go duela kotlhao go ya ka mabaka a karolo e, o tshwanetse go dira jalo mo pakeng ya nako e e laetsweng, go sa nneng jalo Tona e ka ikuela kwa Kgotlatshekelokgolo gore kotlhao e dirwe ka taelo ya kgotlatshekelo.
Seelo sa madi a kotlhao e e dirilweng ka taelo ya kgotlatshekelo se tla bonwa mo mothong yo o molato yoo go tshwana fela le fa e le madi a bokana ka kotlhao ya melato ya mabaka a baagi ya kgotlatshekelo eo.
KGAOLO YA BO 6
Khansele ya Pholesi ya Bosetšhaba ka ga Bojalwa
Go tlhomiwa ga Khansele
Mo go tlhomiwa Khansele ya Maitlhomo a Maikaelelo a Bosetšhaba ka ga Bojalwa
Go tlhamiwa ga Khansele
Khansele e akaretsa -
a Tona;
b Go tswa kwa Porofenseng nngwe le nngwe, tokololo ya Khuduthamaga e e rweleng boikarabelo jwa go rebola dilaesense tsa bojalwa mo porofenseng eo.
c Mokaedikakaretso, kgotsa modiredi mongwe le mongwe wa lefapha yo a abetsweng dithata ke Mokaedikakaretso; le d tokololo ya setheo sa porofense se se laolang sa Porofense nngwe le nngwe.
Tona ke Modulasetulo wa Khansele.
Ditokololo tse di tlhalositsweng mo dikarolwaneng tsa bo 1c le d ke ditokololo tse di se nang dithata tsa go tlhopha tsa Khansele.
Ditiro tsa Khansele
Khansele ke foramo ya merero e e tshwaraganetsweng ya ditiro tsa magareng ga diMmuso tse di tlhalositsweng mo karolong ya bo 411h ya Molaotheo.
Ditiro tsa Khansele ke -
a go rerisana ka ga -
i dingwao le boleng jwa maemo a bosetsha tsa madirelo a bojalwa;
ii maitlhomo a maikano a bosetšhaba mabapi le madirelo a bojalwa;
iii melao ya bojalwa kgotsa melawana, go akarediwa le go rotloetsa melao e e tshwanang ya bosetšhaba le ya diporofense mabapi le dingwao le boleng jwa maemo a bosetšhaba a bojalwa;
iv morero mongwe le mongwe o o mabapi le madirelo a bojalwa mo magatong a mmuso a bosetšhaba le a diporofense;
v morero mongwe le mongwe o o mabapi le botsamaisi kgotsa go ela tlhoko madirelo a bojalwa mo Rephaboliking, kgotsa go rebola dilaesense kwa porofenseng kgotsa kwa diporofenseng dingwe le dingwe;
vi morero mongwe le mongwe o o ka romelwang kwa go yona ke tokololo ya Khansele;
b go rotloetsa le go atlanegisa dikgolagano tse di edileng magareng ga mebuso mabapi le madirelo a bojalwa; le c go itlhaganedisa go rarabolola dikgotlang magareng ga mebuso mabapi le madirelo a bojalwa.
Tsamaiso
Tona e ka bitsa kopano ya Khansele nako nngwe le nngwe, fela legale e tshwanetse go bitsa dikopano bonnye di le pedi mo ngwageng mongwe le mongwe wa ditshelete.
Tona e ka farologanya kopano nngwe le nngwe ya Khansele go nna kopano ya ditokololo tsotlhe, kgotsa ya ditokololo tse di tlhophang voutang fela.
Tokololo e e se nang dithata tsa go tlhopha e ka supa mongwe fela go tswa mo setheong sa taolo go emela tokololo eo kwa kopanong ya Khansele.
Khansele e ka laletsa batho ba e seng ditokololo go tsenela dikopano tsa Khansele.
Ka e le setheo seo ka sona magato a mmuso wa bosetšhaba le tsa diporofense di lekang go dirisana mmogo ka sona mo mererong e e mosola le boikanyego, Khansele e tshwanetse go leka go fitlhelela ditshweetso tsa yona ka ditherisano.
Fa Khansele e palelwa ke go utlwana mo tshweetsong ya morero o o rileng, e ka dumallana ka go tlhopha semmuso mo tsitsinyong ka ga morero oo.
Tsitsinyo go ya ka mabaka a karolwana ya bo 6 e ka fetisiwa fela fa e engwa nokeng ke -
a Tona; le b bonnye ditokololo tse dingwe tse di tlhophang tsa Khansele di le tlhano.
Go ya ka mabaka a dikarolwana tsa bo 1 le ya bo 7, Khansele e ka itlhamela melawana ya yona ya go itsamaisetsa dikopano.
KGAOLO YA BO 7
MELAWANA LE DIKITSISO
Go ela tlhoko boitekanelo jwa botlhe
Tona, ka go rerisana le tokololo ya Kabinete e e rweleng boikarabelo jwa merero ya boitekanelo, e ka laela diteng tsa, le mokgwa o o tshwanetseng, o dikitsiso tsa boitekanelo jwa botlhe di tshwanetseng go supiwa ka ona mo pontsheng mo -
a ditsheng tse di kwadisitsweng; le b ditsheng tse di kwadisitsweng kgotsa tse di reboletsweng dilaesense ke bothati jwa diporofense go rekisa kgotsa motitiedipotlana jwa bojalwa.
Dithata tsa go phasalatsa melawana le dikitsiso
Mabapi le morero mongwe le mongwe o o amang kgwebo ya go rekisa kgotsa botitiedipotlana jwa bojalwa, Tona ka ditherisano le Khansele ya Maitlhomo a Maikaelelo a Bosetšhaba a Bojalwa e ka tlhama melawana ya go tlhoma dingwao le boleng jwa maemo a a tshwanang mo madirelong a bojalwa go tsamaelana le -
a sebopego le mokgwa o tshedimosetso ya dipalopalo tse bothati jwa diporofense bo tshwanetseng -
i go di kokoanya fa go rebolwa dilaesense kgotsa botitiedipotlana jwa bojalwa; le ii go di romela kwa go Tona; le b sebopego, mokgwa le boikarabelo jwa go romela tshedimosetso e e tsamaelanang kwa go Tona mabapi le ditiro tsa madirelo a bojalwa ka batho ba ba latelang:
i batho ba ba kwadisitsweng;
ii batho ba ba reboletsweng dilaesense kgotsa ba ba kwadisitsweng go ya ka mabaka a molao mongwe le mongwe wa diporofense; le iii motshola setifikeiti sa go reka go tswa kwa mafatsheng a boditšhabatšhaba go ya ka mabaka a karolo ya bo 16 ya Molao wa Dikuno tsa Bojalwa, wa 1989.
Tona ka kitsiso mo Kuranteng ya Mmuso, e ka -
a tlhama melawana e e tlhalositsweng mo karolong ya bo 1 -
i e e goeletsang motswako mongwe le mongwe kgotsa seno se se titietsweng gore ke biri, bojalwa kgotsa bojalwa jwa mabele; kgotsa ii goeletsa motswako mongwe le mongwe o o gamotsweng dilwana tsa tlhago, o o tswakilweng ka melemo, o o tsentsweng tatso kgotsa dipiriti tse di tswakantsweng gore ke dipiriti tse di metheleitilweng;
b tlhama melawana i e e thibelang le go laola go reka go tswa kwa mafatsheng a boditšhabatšhaba, go romela, go tshola, go rekisa, go abela kgotsa go dirisa dipiriti tse di metheleitilweng;
ii e e laelang mefuta ya batho ba ba ka rekisang dipiriti tse di metheleitilweng mo setšhabeng;
iii e e laelang bontsi jwa dipiriti tse di metheleitilweng tse di ka rekisetswang motho mongwe le mongwe le bogolo jwa dituti tse di ka rekisiwang ka tsona; le iv e e laolang le go thibela go reka kgotsa go tshola dipiriti tse di metheleitilweng;
v tlhoma mokgwa wa go rebola tetla ya tumelelo ya go reka kgotsa go tshola dipiriti tse di metheleitilweng;
vi e e mabapi le go rekisa kgotsa go tshola ka maikaelelo a go rekisa metswako e e gamotsweng dilwana tsa tlhago, e e tsentsweng tatso, mmala le go koafatsa mmele wa motho ya dipiriti tse di metheleitilweng; le vii e e laelang sebopego, mokgwa, tlhokomelo le go tshegetsa direkoto kgotsa dikwalo dingwe le dingwe tse di tshwanetseng go bolokwa mabapi le go gweba ka mokgwa mongwe le mongwe a dipiriti tse di metheleitilweng; kgotsa c tlhama melwana mengwe le mengwe -
i e e tlhokagalang kgotsa e e letleletsweng go ya ka mabaka a Molao o; kgotsa ii e e tlhokagalang kgotsa e e rotloetsang go laela ka maikaelelo a go fitlhelela maikaelelo a Molao o.
Mokgwa wa tsamaiso fa go gololwa melawana
Pele Tona e ka tlhama molawana o o tlhalositsweng mo karolong ya bo 50 o o amang thoto kgotsa motho mongwe le mongwe kgotsa setlamo, Tona e tshwanetse -
a go tsaya dikgato tse di tshwanetseng tsa go itsise motho kgotsa setlamo sengwe le sengwe se thoto ya sona kgotsa sona ka nosi se ka amegang ka ntlha ya molawana oo kgotsa kitsiso le go ngoka ditshwaelo go tswa kwa go tsona;
b go phasalatsa molawana kgotsa kitsiso mo Kuranteng ya Mmuso le go ngoka ditshwaelo go tswa mo setshabeng; le c go sekaseka ditshwaelo dingwe le dingwe tse e di amogetseng le ditshikhinyo dingwe le dingwe tse di dirilweng ke Khasenele ya Maitlhomo a Maikaelelo ya Bosetšhaba ka ga Bojalwa.
Fa molawana mongwe le mongwe, kwa ntle ga o o tlhalositsweng mo karolong ya bo 501, o ama porofense, molawana wa mofuta oo, o tshwanetse go bewa fa pele ga Khansele ya Maitlhomo a Maikaelelo ya Bosetšhaba ka ga Bojalwa gore e o sekaseke.
KGAOLO YA BO 8
DITSHIAMELO TSA KAKARETSO
Go lekanyetsa melato
Go ya ka mabaka a karolo ya bo 36 , ga go Puso, kgotsa setheo sengwe le sengwe sa mmuso kgotsa motho yo o diragatsang dithata dingwe le dingwe kgotsa yo o dirang tiro nngwe le nngwe go ya ka mabaka a Molao o, yo o tla latofalediwang go latlhegelwa kgotsa go senyega ka ntlha ya ditiro kgotsa go ikgatholosa go dira sengwe ka go supa boikanyego, fa a diragatsa dithata tsa go nna jalo kgotsa a dira tiro ya go nna jalo.
Go aba dithata
Tona e ka aba dithata dingwe le dingwe, kwa ntle ga dithata tsa go tlhama melawana, go Mokaedikakaretso kgotsa motlhankedi wa lefapha la bosetšhaba le le rweleng boikarabelo jwa merero ya bojalwa yo o supilweng ke Mokaedikakaretso.
Nako nngwe le nngwe, Tona e ka phimola dithata tse e di abileng go ya ka karolwana ya bo 1, mme ya diragatsa dithata tseo ka sebele le ka tlhamalalo.
Fa Tona e aba dithata go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1, motho mongwe le mongwe yo o amang ke tshweetso e e tserweng ke motho yo o abetsweng dithata a ka ikuela kgatlhanong le tshweetso eo kwa go Tona.
Boikuelo jo bo tlhalositsweng mo karolwaneng ya bo 3 bo tshwanetse go romelwa kwa go Tona mo pakeng ya nako ya malatsi a le 30 morago ga fa motho a sena go itsisiwe ka ga tshweetso eo.
Tona e tshwanetse go utlwelela boikuelo joo go tsamaelana le mekgwa e e laetsweng mme e ka sweetsa ka ga jona fela fa e sena go dumelela matlhakore otlhe a a nang le dikgatlhegelo tshono ya go ntsha bosupi jwa ona.
Thulaganyo ya go fetolela le go phimola melao
Melao e e umakilweng mo Mametlelelong ya bo 2 e phimotswe ka selekano se se kailweng mo karolong ya boraro ya Mametlelelo eo.
Mabapi le porofense nngwe le nngwe -
a go phimolwa ga ditshiamelo dingwe le dingwe tsa molao go ya ka mabaka a karolwana ya bo 1 e e tshwaraganeng le kgwebo ya go rekisa kgotsa botitielo potlana jwa bojalwa, go simolola fela fa -
i molao o o tlhalositsweng mo karolong ya bo 5 o simolola go diragadiwa mo porofenseng eo; le ii Moporesidente a goeleditse karolwana ya bo 1 gore e ka diragadiwa kwa Porofenseng eo, ka e diretswe ditshiamelo mo karolong ya bo 562;
b go fitlhela nako e e tlhalositsweng mo temaneng ya ai le ii, maikaelelo a Molao o mo mafokong a "molao o o tshwanetseng wa porofense" a tshwanetse go lejwa e le tshiamelo ya molao o o umakilweng mo temaneng ya a.
Go ya ka mabaka a karolo ya bo 55, ditshiamelo tsa Mametlelelo ya bo 1 di diragadiwa mo go fetoleleng go tswa mo melaong e e phimotsweng go fetolelwa mo Molaong o.
Go fetisetsa dilaesense tse di leng teng
Go sa kgathalesege go phimolwa ga Molao wa Bojalwa, wa 1989 Molao wa Nomoro ya bo 27 wa 1989, laesense e e rebotsweng go ya ka mabaka a Moalo oo, e santse e dira paka ya nako ya malatsi a le 90 morago ga go simolola go dira ga Molao o, fa laesense eo -
a e abetse motitiedi kgotsa mophasalatsi wa bojalwa dithata; le b e ne e ntse e dira pele ga Molao o o simolola go diragadiwa.
Fa paka ya nako e e umakilweng mo karolwaneng ya bo 1 e khutla, laesense e e umakilweng mo karolwaneng eo e fetolela ka gangwe fela le go kwadisiwa go ya ka mabaka a Molao o, e le -
a motitiedi; kgotsa b mophasalatsi;
jaaka go kopile motshola laesense.
Fa motshola laesense wa laesense e e umakilweng mo karolwaneng ya bo 1 le 2 a palelwa ke go dira kopo kwa go Tona jaaka go tlhalositswe mo karolwaneng ya bo 2, go dira ga laesense go tla khutla fa paka ya nako e e beilweng go ya ka karolwana ya bo 1 e khutla, mme ga e fetolele ka gangwe fela jaaka go tlhalositswe mo karolwaneng ya bo 2.
Mo pakeng ya nako ya ngwaga fa Molao o o simolotse go diragadiwa, motho yo laesense ya gagwe e fetoletsweng go ya ka mabaka a karolwana ya bo 2 o tshwanetse go simolola kopo ya gore e sekasekwe ke Tona, ka mokgwa o o laetsweng, ka ga go kwadisiwa ga motho wa go nna jalo go ya ka mabaka a Molao o.
Fa e sekaseka kopo e e tlhalositsweng mo karolwaneng ya bo 4, Tona e tshwanetse go ela tlhoko gore motho yo o kwadisitsweng o ntse a tsweletse ka kgwebo ya gagwe mme e dirise ditshiamelo tsa Kgaolo ya bo 3, fa e buisiwa mmogo le diphetogo tse di tlhokagalang go ya ka diteng.
Setlhogo se se khutshwane le letlha la go simolola
Molao o o bidiwa Molao wa Bojalwa, wa 2003, mme o tla simolola go diragadiwa mo letlheng le le tla sweediwang ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kuranteng ya Mmuso.
Moporesidente -
a a ka sweetsa ka ga matlha a a farologaneng a kwa diporofenseng di le mmalwa mabapi le go phimolwa ga melao e e tlhalositsweng mo Karolong ya bo 542a; le b a ka sweetsa ka letlha le le rileng mabapi le porofense e e rileng fela fa Khansele ya Maitlhomo a Maikaelelo a Bosetšhaba ka ga Bojalwa e se na go gakolola Moporesidente gore porofense e e rileng e tlhamile molao o o itumedisang ditlhokego tse di tlhalositsweng mo karolong ya bo 5.
MAMETLELELO YA BO 1
DITSHIAMELO TSA GO FETOLELA
Ditlhaloso
Mabapi le maikaelelo a tshiamelo e -
Molao wa Bojalwa, wa 1989" o tlhalosa Molao wa Bojalwa, wa 1989 (Molao wa Nomoro ya bo 27 wa 1989).
Molao wa Dikuno tsa Bojalwa, wa 1989" o tlhalosa Molao wa Dikuno tsa Bojalwa, wa 1989 (Molao wa Nomoro ya bo 60 wa 1989);
Dikgotlang tsa go fetolela
Fa, mo pakeng ya nako ya pele ga go phimolwa ga melao e e tlhalositsweng mo karolong ya bo 54 (a) mabapi le porofense e e rileng, tshiamelo ya molao o e thulanang le tshiamelo ya Molao o o umakilweng mo Mametlelelong ya bo 2, tshiamelo ya Molao o ke yona e e tla renang go tsamaelana le boleng jwa kgotlang e e tlhageletseng.
Ditshweetso tse di dirilweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 51 ya Molao wa Bojalwa, wa 1989
Tshweetso nngwe le nngwe e e tserweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 51 ya Molao wa Bojalwa, wa 1989, e khutla go dira mo pakeng ya nako ya dingwaga di le tharo morago ga go simolola go diragadiwa ga Moalo o.
Ditumelelo tse di abilweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 158 ya Molao wa Bojalwa, wa 1989
Tumelelo nngwe le nngwe e e rebotsweng go ya ka mabaka a karolo ya bo 158 ya Molao wa Bojalwa, wa 1989, e khutla go dira ka la di 31 tsa Sedimonthole wa ngwaga o o latelang ngwaga o Molao o o simololang go diragadiwa ka ona mme e tla re ka letlha leo wa felelwa ke dithata dingwe le dingwe tsa ona gotlhelele.
Dikopo tsa pele ga go simolola go diragadiwa ga Molao o
Go ya ka ditshiamelo tsa karolwana ya bo , kopo nngwe le nngwe kgotsa morero mongwe le mongwe o o amogetsweng ke Mmuso selegae go ya ka mabaka a Molao wa Bojalwa, wa 1989, pele ga go simolola go diragadiwa ga Molao o mme o sa konosediwa pele ga go simololwa, o tshwanetse go konosediwa ke Mmuso selegae eo go ya ka mabaka a Molao oo.
Bagwebi ba ba mo sekgaleng se se kganetsweng go dikologa setsha
Fa, molao o o tshwanetseng wa diporofense o o tlhalositsweng mo Karolong ya bo 5 o tlhalosa gore sekgala kgotsa setsha sengwe le sengwe se motho kgotsa setlamo se gwebang mo go sona ga se a tshwanela go dira kgwebo ya go rekisa bojalwa, molao wa go nna jalo o tshwanetse go dira ditshiamelo tsa paka ya nako ya go kgabaganyetsa ya bonnye jwa ngwaga eo mo go yona mogwebi mongwe le mongwe yo o rekisang, yoo pele ga go simolola go diragadiwa ga molao oo, a neng a reboletswe laesense ya go rekisa bojalwa mo sekgaleng kgotsa setsha seo, a ka tswelelang go rekisa.
GO PHIMOLA MELAO
Nomoro le ngwaga wa molao
Setlhogo se se khutshwane
Mokgwa o o phimotsweng ka ona
Molao wa Nomoro ya bo 27, wa 1989
Molao wa Bojalwa, wa 1989
Gotlhelele
Molao wa Nomoro ya bo 60, wa 1989
Molao wa Dikuno tsa Bojalwa, wa 1989
Karolo ya bo 32 mabapi le mametlelelo ya yona mo Molaong wa Bojalwa, wa 1989
Molao wa Nomoro ya bo 44, wa 1993
Molao wa Ditlamo tsa Maemelafofane, wa 1993
Karolo ya bo 35
Molao wa Nomoro ya bo 105 wa 1993
Molao o o Mametleletsweng wa Bojalwa, wa 1993
Gotlhelele
Molao wa Nomoro ya bo 57 wa 1995
Molao o o Mametleletsweng wa Bojalwa, wa 1995
Gotlhelele
MOLAOTLHOMO WA BOJALWA, WA 2003
Diteng: DITLHALOSO, MAIKAELELO, GO DIRAGATSA LE GO RANOLA MOLAO
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAOTLHOMO WA BOSETèHABA WA BOITEKANELO (2003).txt</fn>
MOLAOTLHOMO WA BOSETŠHABA WA BOITEKANELO
Jaaka o tlhabolotswe ke Komiti e e Tlhophilweng ya Ditirelo tsa Loago (Khansele ya Bosetšhaba)
Kgatiso ya Setswana ke kgatiso ya semmuso ya Molaotlhomo
TONA YA BOITEKANELO
B32 D - 2003 ISBN 0 621 33967 9
MOLAOTLHOMO
Go tlamela ka letlhomeso la thulaganyo e e rulaganeng sentle le e e tshwanang ya boitekanelo mo Rephaboliking, go ntse go etswe tlhoko maikarabelo a a pegwang ke Molaotheo le melao e mengwe mo pusong ya bosetšhaba, porofense le ya selegae malebana le ditirelo tsa boitekanelo; le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseno.
KETAPELE
GO LEMOGWA -
ga ditshokelelo tsa ikonomi ya loago le kgobelelo ya ditirelo tsa boitekanelo ya maloba;
botlhokwa jwa go fodisa dikgaogano tsa maloba le go dira gore go nne le baagi ba ba ikaegileng ka temokerasi, tekatekano ya loago le ditshwanelo tsa botlhokwa tsa botho;
botlhokwa jwa go tokafatsa boleng jwa botshelo jwa baagi botlhe le go golola bokgoni jwa motho mongwe le mongwe;
GO ETSWE TLHOKO GORE -
Mmuso o tshwanetse, e le go ikobela karolo ya 7 ya Molaotheo, go tlotla, go sireletsa, go tsweletsa le go diragatsa ditshwanelo tse di fitlhelwang mo Lekwalong la Ditshwanelo, le e leng lona motheo wa temokerasi mo Aforika Borwa;
go ya ka karolo ya 27 ya Molaotheo, Mmuso o tshwanetse go tsaya dikgato tsa molao le tse dingwe tse di ka kgonegang ka ditlamelo tse o nang natso, gore go fitlhelelwe ditshwanelo tsa batho ba Aforika Borwa tsa go nna le phitlhelelo ya ditirelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo, go akarediwa tlhokomelo ya boitekanelo ya tsalo;
karolo ya 27 ya Molaotheo e dira tlamelo ya gore ga go ope yo o tshwanetseng go ganelwa ka kalafi ya tshoganyetso;
go ya ka karolo ya 28 (c) ya Molaotheo, ngwana yo mongwe le yo mongwe o na le tshwanelo ya go amogela ditirelo tsa ntlha tsa tlhokomelo ya boitekanelo;
go ya ka karolo ya 24(a) ya Molaotheo, mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya tikologo e e seng kotsi mo boitekanelong jwa gagwe;
LE GORE GO -
kopanngwe dikarolo tse di farologaneng tsa thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo mo maikemisetsong a a tshwanang a go tsweletsa le go tokafatsa thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo mo Aforika Borwa;
tlamelwe ka thulaganyo ya tsamaiso e e kopanetsweng ya ditirelo tsa boitekanelo, go latelwa kaedi ya bosetšhaba, ditekanyetso le seemo, se mo go sona porofense e nngwe le e nngwe, lekgotlatoropo le kgaolo nngwe le nngwe ya boitekanelo e ka samaganang le dintlha tsa pholesi ya boitekanelo le go tlamela ka ditirelo tsa boleng tsa tlhokomelo ya boitekanelo;
go tlhamiwe thulaganyo ya boitekanelo e e ikaegileng ka gore tsamaiso e phasaladiwe go ya kwa dikgaolong, dintlhatheo tsa tekatekano, bokgoni, tsamaiso e e lolameng, seemo se se lemogwang boditšhabatšhaba sa patlisiso gammogo le mowa wa potsisiso le go buelela dintlha dingwe, tse di rotloetsang go nna le seabe;
go tswelediwe mowa wa tirisanommogo le go amogana maikarabelo magareng ga setšhaba le baporofešenale ba poraefete ba boitekanelo le batlamedi le maphata a mangwe a a maleba go ntse go lebeletswe maano a boitekanelo a bosetšhaba, porofense, le dikgaolo,
JAANONG GO DIRWE MOLAO ke Palamente ya Rephaboliki ya Aforika Borwa ka tsela e e latelang:--
THULAGANYO YA DIKAROLO
Dikarolo
Ditlhaloso
KGAOLO 1
MAIKEMISETSO A MOLAO, MAIKARABELO A BOITEKANELO LE GO NNA LE DITSHIAMELO TSA DITIRELO TSA MAHALA TSA BOITEKANELO
Maikemisetso a Molao
Maikarabelo a boitekanelo
Go nna le ditshiamelo tsa ditirelo tsa mahala tsa boitekanelo mo ditheong tsa setšhaba tsa boitekanelo
KGAOLO 2
DITSHWANELO LE MAIKARABELO A BADIRISI LE BADIRI BA TLHOKOMELO YA BOITEKANELO
Kalafi ya tshoganyetso
Modirisi o tshwanetse go nna le kitso e e tletseng
Tumelelo ya modirisi
Go nna le seabe mo ditshwetsong
Tirelo ya boitekanelo ntle le tumelelo
Dipegelo tsa kgololo
Ditirelo tsa boitekanelo tsa mabaka a tekeletso gongwe patlisiso
Maikarabelo a go phasalatsa tshedimosetso
Maikarabelo a go tshola direkoto
Bosephiri
Phitlhelelo ya direkoto tsa boitekanelo
Phitlhelo ya direko tsa boitekanelo ke motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo
Pabalelo ya direkoto tsa boitekanelo
Go tlhagisa dingongorego
Maikarabelo go badirisi
Ditshwanelo tsa badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo
KGAOLO 3
BOITEKANELO JWA BOSETŠHABA
Ditiro tsa kakaretso tsa lefapha la bosetšhaba
Go tlhamiwa le botokololo jwa Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo
Ditiro tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo
Foramo ya Bosetšhaba ya Boitekanelo ya Patlomaikutlo
KGAOLO 4
BOITEKANELO JWA POROFENSE
Ditirelo tsa boitekanelo tsa porofense le ditiro tsa kakaretso tsa mafapha a diporofense
Go tlhamiwa le botokololo jwa Khansele ya Porofense ya Boitekanelo
Ditiro tsa Khansele ya Porofense ya Boitekanelo
Maphata a porofense a patlomaikutlo
KGAOLO 5
THULAGANYO YA BOITEKANELO JWA DIKGAOLO TSA REPHABOLIKI
Go tlhamiwa ga thulaganyo ya boitekanelo jwa dikgaolo
Go aroganngwa ga dikgaolo tsa boitekanelo go nna dikgaolopotlana
Go tlhamiwa ga dikhansele tsa dikgaolo tsa boitekanelo
Ditirelo tsa boitekanelo tse di tshwanetseng go tlamelwa ke makgotlatoropo
Paakanyo ya maano a dikgaolo a boitekanelo
Dithulaganyo tsa kgabaganyo malebana le ditirelo tsa makgotlatoropo tsa boitekanelo
KGAOLO 6
DITHEO TSA BOITEKANELO
Karoganyo ya ditheo tsa boitekanelo
Setifikeiti sa tlhokego
Sebaka sa setifikeiti sa tlhokego
Boikuelo go Tona, kgatlhanong le tshwetso ya Mokaedikakaretso
Melawana e e malebana le ditifikeiti tsa tlhokego
Ditlolomolao le dikotlhao tse di malebana le setifikeiti sa tlhokego
Tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo kwa ditheong tsa setšhaba tsa boitekanelo
Ditleleniki le dikomiti tsa ditikwatikwe tsa baagi tsa boitekanelo
Ditirelo tsa boitekanelo kwa ditheong tse e seng tsa boitekanelo le kwa ditheong tsa setšhaba tsa boitekanelo kwa ntleng ga dipetlele
Phetiso go tswa kwa setheong sa setšhaba sa boitekanelo go ya kwa go se sengwe
Dikamano magareng ga ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete tsa boitekanelo
Maikarabelo a ditheo tsa poraefete tsa boitekanelo
Tekanyetso ya ditirelo tsa ditheo tsa boitekanelo
KGAOLO 7
TOGAMAANO YA BADIRI LE DITIKWATIKWE TSA BORUTEGI TSA BOITEKANELO
Tlhabololo le tlamelo ka badiri mo thulaganyong ya bosetšhaba ya boitekanelo
Ntsifatso ya ditirelo tsa batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo
Foramo ya Khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo
Go tlhamiwa ga ditikwatikwe tsa borutegi tsa boitekanelo
Melawana e e malebana le badiri
KGAOLO 8
TAOLO YA TIRISO YA MADI, DITLHAGISWA TSA MADI, DITHIŠU LE
Go tlhomiwa ga tirelo ya bosetšhaba ya tshelo ya madi
Go rebolwa ga ditheo tse di dumeletsweng
Go tlosiwa ga dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete mo bathong ba ba tshelang
Tiriso ya dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete tse di tlositsweng gongwe di gogilwe mo bathong ba ba tshelang
Kiletso ya go dira batho bamaitirelo ka go tsaya disele tsa ba ba tshelang
Go tlosiwa gongwe go jalolowa ga dithišu tsa batho kwa bookelo gongwe kwa setheong se se laoletsweng seno
Go tlosiwa, go dirisiwa gongwe go jalelelwa ga dithišu, le go tsenngwa ga madi gongwe ditlhagiswa tsa madi ke ngaka gongwe ngaka ya meno
Dituelo tse di malebana le go romelwa ntle, go rekwa gongwe go tlamela ka dithišu, madi, didirwa tsa madi gongwe dikamete
Kabelo le tiriso ya dirwe tsa batho
Go abiwa ga mebele ya batho le dithišu tsa batho ba ba tlhokafetseng
Mebele ya batho, thišu, madi, didirwa tsa madi gongwe dikamete di ka abelwa setheo gongwe motho yo o rebotsweng
Mabaka a go abiwa ga mmele, thišu, madi gongwe ditlhagiswa tsa madi tsa batho ba ba tlhokafetseng
Go gogelwa morago ga kabelo
Tlhatlhobo ya mebele morago ga loso
Go tlosiwa ga dithišu kwa ditlhatlhobong tsa morago ga loso le go bonwa ga dithišu ke ditheo le batho
Melawana e e malebana le dithišu, disele, dirwe, madi, ditlhagiswa tsa madi gammogo le dikamete
KGAOLO 9
PATLISISO YA BOSETŠHABA YA BOITEKANELO LE TSHEDIMOSETSO
Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya boitekanelo
Go supiwa ga ditlapele tsa patlisiso ya boitekanelo
Patlisiso gongwe ditekeletso go dirisiwa batho
Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo
Dikomiti tsa Maitsholo tsa Patlisiso ya Boitekanelo
Kgokaganyo ya dithulaganyo tsa bosetšhaba ya tshedimosetso ya boitekanelo
Maikarabelo a diporofense malebana le tshedimosetso ya boitekanelo
Maikarabelo a dikhansele tsa dikgaolo tsa boitekanelo le makgotlatoropo
KGAOLO 10
BATLHANKEDI BA BOITEKANELO LE DITHULAGANYO THULAGANYO TSA GO IKOBELA SEEMO
Go tlhamiwa ga Lephata la Batlhatlhobi la Ditheo tsa Boitekanelo
Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo
Tlhatlhobo ka Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo
Go thapiwa ga batlhankedi ba boitekanelo
Maikarabelo a batlhankedi ba boitekanelo
Ditlhatlhobo tsa tlwaelo
Dipatlisiso tsa boitekanelo jwa tikologo
Go tsena le go phuruphutsha mafelo ka lekwalotetlo
Go itshupa pele ga go tsena le thibelo ya go tsena
Go tsena le go phuruphutsha lefelo ntle le lekwalotetlo
Go tlosiwa ga dilwana tse di gapilweng ke motlhankedi wa boitekanelo
Ditlamelo tse dingwe tse di malebana le batlhankedi ba boitekanelo, batlhatlhobi le dithulaganyo tsa go ikobela seemo
Ditlolomolao
KGAOLO 11
MELAWANA
Melawana
KGAOLO 12
DITLAMELO TSA KAKARETSO
Tona a ka thapa dikomiti
Go rebolwa ga ditiro le go rolela dithata
Go phimolwa ga melao le dipoloko
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
Ditlhaloso
Mo Molaong ono, ntle le fa bokao bo kaya ka mokgwa mongwe -
setheo se se dumeletsweng" se kaya setheo sengwe le sengwe se se rebotsweng jaaka setheo se se dumeletsweng go ya ka karolo ya 54;
setlhagiswa sa madi" se kaya setlhagiswa se se tserweng gongwe se tlhagisitswe ka madi, go akarediwa disele tse di dikologang tsa tshimologo (circulating progenitor cells), disele tsa tshimologo tsa mooko le disele tsa tshimologo tsa kalana ya mohubu;
bookelo jwa bogareng" se kaya bookelo jo bo rebotsweng ke Tona go tlamela ditirelo tsa boitekanelo go badirisi go tswa kwa diporofenseng tse di fetang bongwe;
setifikeiti sa tlhokego" se kaya setifikeiti se se kabakanngwang mo karolong ya 36;
bolwetse jo bo tshelanwang" bo kaya bolwetse jo bo bakilweng ke tshwaetso ka ntlha ya megare gongwe botlhole jo bo bakilweng ke tshwaetso, go latela phetiso ka tlhamalalo gongwe e seng ka tlhamalalo ya dire go tswa go motswedi go ya go moamogedi;
Molaotheo" o kaya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa wa ngwaga wa 1996 (Molao wa bo108 wa ngwaga wa 1996);
loso" le kaya loso la boboko;
Mokaedikakaretso" o kaya tlhogo ya lefapha la bosetšhaba;
khansele ya kgaolo ya boitekanelo" e kaya khansele e e tlhamilweng go ya ka karolo ya 31;
ditirelo tsa botlhokwa tsa boitekanelo" di kaya ditirelo tsa boitekanelo tse di rebotsweng ke Tona go nna ditirelo tsa botlhokwa tsa boitekanelo morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo;
emborio" e kaya lesea mo dibekeng tsa ntlha di le robedi morago ga go dirwa
Foramo ya Khansele ya Molao ya Baporofešenale ba Boitekanelo" e kaya Foramo e e tlhamilweng ka karolo ya 50;
kamete" e kaya nngwe fela ya disele tsa tsadiso di le pedi tse di botlhokwa mo go atiseng batho;
konate" e kaya kgetsana (testis) ya motho gongwe popelo ya motho
Moemedi wa boitekanelo" o kaya motho mongwe le mongwe ntle fela le setheo sa boitekanelo-
a yo kgwebo ya gagwe e akaretsang go tlamela badirisi gongwe ditheo tsa boitekanelo ka badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo b yo o thapang badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo gore ba tlamele ka ditirelo tsa boitekanelo; gongwe c yo o bonang badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo gongwe ditirelo tsa boitekanelo mo boemong jwa modirisi, mme seno se akaretsa tirelo ya go thapa nakwana jaaka e tlhalosiwa mo Molaong wa Seemo sa Thapo wa ngwaga wa 1997 Molao wa bo75 wa ngwaga wa 1997, go akarediwa le badiri ba boitekanelo gongwe batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo;
badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo" ba kaya batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo le badiri ba boitekanelo;
motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo" o kaya motho yo o tlamelang ka ditirelo tsa boitekanelo go ya ka molao ofe fela, go akarediwa go ya ka -
a) Molao wa Diporofešene tse di amanang le tsa Boitekanelo (Allied Health Professionals Act), wa ngwaga wa 1982 (Molao wa bo63 wa ngwaga wa 1982;
b Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo wa ngwaga wa 1974 Molao wa bo56 wa ngwaga wa 1974;
c Molao wa Booki wa ngwaga wa 1978 Molao wa bo50 wa ngwaga wa 1978;
d Molao wa Dikhemisi wa ngwaga wa 1974 Molao wa bo53 wa ngwaga wa 1974; le e Molao wa Bategeniki ba Meno wa ngwaga wa 1979 Molao wa bo19 wa ngwaga wa 1979;
kgaolo ya boitekanelo" e kaya kgaolo e e kabakanngwang mo karolong ya 29;
setheo sa boitekanelo" se kaya setheo sotlhe gongwe karolo ya setheo sa setšhaba gongwe sa poraefete, tlamelo, kago gongwe lefelo, se ka ne se dirisediwa go bona lotseno gongwe go se bone lotseno, fela se dirisediwa gongwe se diretswe go tlamela ka kalafi ya balwetse ba ba robalang gongwe ba ba sa robaleng, go tlamela ka tsereganyo ya tlhatlhobo gongwe kalafi, ditirelo tsa booki, tsosoloso, tlhokomelo ya bofelo pele ga loso, thathamologelo, thibelo gongwe ditirelo tse dingwe fela tsa boitekanelo;
dilo di sele mo boitekanelong" di kaya seemo se se ka nnang kotsi mo botshelong gongwe mo boitekanelong gongwe se ka nna le diphelelo tse di bosula mo botshelong jwa motho gongwe baagi;
motlhankedi wa boitekanelo" o kaya motho mongwe le mongwe fela yo o thapilweng jaaka motlhankedi wa boitekanelo ka fa tlase ga karolo ya 80 gongwe a reboletswe jalo go ya ka karolo eo;
patlisiso ya boitekanelo" e akaretsa patlisiso nngwe le nngwe fela e e tshwaelang mo kitsong ya-
a dithulaganyo tsa baeoloji, tsa kalafi, tsa sesaekholoji le tsa loago mo bathong;
b ditsela tse di botoka tsa tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo;
c phatoloji ya batho d se se bakang malwetse;
e ditlamorago tsa tikologo mo mmeleng wa motho f tlhabololo gongwe tiriso e ntšhwa ya dikhemisi, melemo le tse di tsamaelanang natso; le g tlhabololo ya tiriso e ntšhwa ya thekenoloji ya boitekanelo;
komiti ya maitsholo ya patlisiso ya boitekanelo" e kaya komiti e nngwe le e nngwe e e kwadisitsweng go ya ka karolo ya 73;
ditirelo tsa boitekanelo" di kaya-
a ditirelo tsa boitekanelo, go akarediwa tlhokomelo ya boitekanelo ya tsadiso le kalafi ya tshoganyetso jaaka di kabakanngwa mo karolong ya 27 ya Molaotheo;
b ditirelo tsa ntlha tsa kotlo le tsa tlhokomelo ya boitekanelo tse di kabakanngwang mo karolong ya 281c ya Molaotheo;
c kalafi ya bongaka e e kabakanngwang mo karolong ya 352 ya Molaotheo; le d ditirelo tsa boitekanelo tsa makgotlatoropo thekenoloji ya boitekanelo" e kaya metšhini gongwe didiriswa tse di dirisiwang mo go tlameleng ka ditirelo tsa boitekanelo fela ga e akaretse melemo jaaka e tlhalosiwa mo karolong ya 1 ya Molao wa Taolo ya Melemo le Dire tse di tsamaelanang Nayo wa ngwaga wa 1965 (Molao wa bo101 wa ngwaga wa 1965);
modiri wa boitekanelo" o kaya motho mongwe le mongwe yo o nang le seabe mo go tlameleng ka ditirelo tsa boitekanelo go modirisi, fela ga go akarediwe motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo;
bookelo" bo kaya setheo sa boitekanelo se se aroganngwang jaaka bookelo ke Tona go ya ka karolo ya 35;
Lephata la Botlhatlhobi jwa Ditheo tsa Boitekanelo" le kaya lephata lengwe le lengwe la botlhatlhobi le le tlhamilweng go ya ka karolo ya 77;
setheo sa boitekanelo sa sesole" se kaya setheo sa boitekanelo se e leng gore, go ya ka Molaotheo le Molao wa Phemelo wa ngwaga wa 2002 (Molao wa bo42 wa ngwaga wa 2002), ke maikarabelo a, mme e bile se ka fa tlase ga bolaodi ka tlhamalalo le fa e ka ne e se ka tlhamalalo, le ka fa tlase ga taolo ya Moporesidente, jaaka Molaodimogolo, le Tona ya Tshireletso, mme se akaretsa -
a Ditheo tsa Melemo tsa Diphofo le Lewatle;
b Setheo sa Saekholoji sa Sesole;
c ditirelo tsa dilaboratori tsa sesole; le d ditikwatikwe tsa katiso le thuto tsa sesole;
Tona" e kaya tokololo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a boitekanelo;
khansele ya lekgotlatoropo" e kaya khansele ya lekgotlatoropo e e kabakanngwang mo karolong ya 157 ya Molaotheo;
ditirelo tsa boitekanelo tsa lekgotlatoropo", mo mabakeng a Molao ono, di akaretsa-
a tlhokomelo ya boleng jwa metsi;
b taolo ya dijo;
c tsamaiso ya leswe/matlakala;
d tshekatsheko ya boitekanelo jwa meago;
e tshekatsheko le thibelo ya malwetse a a tshelanwang, go sa akarediwe go enta f taolo ya dirwala-malwetse;
g taolo ya kgotlelego ya tikologo;
h go tlosiwa ga baswi; le i pabalesego ya dikhemikhale, fela ga di akaretse boitekanelo jwa maemelakepe, taolo ya malaria le taolo ya dire tse di kotsi;
lekgotlatoropo" le kaya lekgotlatoropo jaaka le tlhalositswe mo karolong 1 ya Pusoselegae: Molao wa Dithulaganyo tsa Makgotlatoropo wa ngwaga wa 2000 (Molao wa bo32 wa ngwaga wa 2000);
lefapha la bosetšhaba" le kaya Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo;
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo" e kaya Khansele e e tlhamilweng ka karolo ya 22 ;
pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo" e kaya dipholesi tsotlhe tse di malebana le dintlha tsa boitekanelo jwa bosetšhaba jaaka di rebotswe ke Tona;
Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo" e kaya Komiti e e tlhamilweng go ya ka karolo ya 69 ;
Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo" e kaya Khansele e e tlhamilweng ka karolo ya 72
thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo" e kaya thulaganyo e e mo Rephaboliking, e ka ne e le mo lephateng la setšhaba gongwe la poraefete, e mo go yona dikarolo tse di farologaneng di nang le maikarabelo a go tlamela ka ditšhelete, go tlamela gongwe go diragatsa ditirelo tsa boitekanelo;
bolwetse jo bo sa tshelanweng" bokaya bolwetse gongwe seemo sa boitekanelo se se ka sekeng sa tshwaetsa go tswa go motho yo mongwe, phologolo gongwe ka tlhamalalo go tswa mo tikologong;
tekanyetso" e kaya kelo ya dipalopalo e e lekanyeditsweng ya tlamelo le diphitlhelelo tse di lekanyetsegang tse di neng di beilwe mo pakeng e e rileng;
Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo" e kaya Kantoro e e tlhamilweng go ya ka karolo ya 78 ;
oocyte" e kaya sele e e golang ya lee la motho;
serwe" se kaya karolo e nngwe le e nngwe ya mmele wa motho e e amogetsweng ke sebopego sa ona go dira ditiro tse di rileng tsa botlhokwa, go akarediwa leitlho le tse dingwe tsa lona, fela ga se akaretse letlalo le ditomaganyo, nama, lerapo, mooko, diedi tsa mmele, madi gongwe kamete;
karolo ya mmuso" e kaya karolo ya mmuso jaaka e tlhalositswe mo karolong ya 239 ya Molaotheo;
kgotlelego" e kaya kgotlelego jaaka e tlhalosiwa mo karolong ya 1 ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsamaiso ya Tikologo wa ngwaga wa 1998, (Molao wa bo107 wa ngwaga wa 1998);
meago" e kaya kago nngwe le nngwe; popego gongwe tente mmogo le lefatshe le e tlhomilweng mo go lona gammogo le lefatshe le le golaganang le leo le le dirisediwang seo mme e akaretsa lefatshe lengwe le lengwe le fa le sena dikago dipe, gongwe tente le sepalangwa sepe fela, thebolelo ya dipalangwa gongwe sekepe;
rebotsweng" e kaya go rebotswe ka molawana o o dirilweng ka fa tlase ga karolo ya 90;
ditirelo tsa tlhokomelo ya ntlha ya boitekanelo" di kaya ditirelo tsa boitekanelo tse di ka rebolwang ke Tona go nna ditirelo tsa ntlha tsa tlhokomelo ya boitekanelo;
setheo sa poraefete sa boitekanelo" se kaya setheo sa boitekanelo se e seng sa mmuso mme se sa laolwe ke karolo ya mmuso;
lefapha la porofense" le kaya lefapha lengwe le lengwe la porofense le le rweleng maikarabelo a boitekanelo;
Khansele ya Porofense ya Boitekanelo" e kaya Khansele e e tlhamilweng ka karolo ya 26 ;
setheo sa setšhaba sa boitekanelo" se kaya setheo sa boitekanelo se e leng sa karolo ya mmuso e bile se laolwa ke karolo ya mmuso;
tsosoloso" e kaya thulaganyo e e ikaegileng ka phitlhelelo mme e beetswe nako ka maikemisetso a go kgontsha motho yo o golafetseng go fitlhelela seemo se se lekaneng sa tlhaloganyo, go dira ga mmele gammogo le sa go kgona go nna karolo ya loago;
Mokhuduthamaga yo o maleba" o kaya tokololo ya Khansele ya Khuduthamaga ya porofense e e rweleng maikarabelo a boitekanelo;
Khansele ya semolao ya baporofešenale ba boitekanelo" e kaya-
a Khansele ya Baporofešenale ba Boitekanelo ya Aforika Borwa e e tlhamilweng go ya ka karolo ya 2 ya Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo wa ngwaga wa 1974 Molao wa bo56 wa ngwaga wa 1974;
b Khansele ya Baoki ya Aforika Borwa e e tlhamilweng ka karolo ya 2 ya Molao wa Booki wa ngwaga wa 1978 Molao wa bo50 wa ngwaga wa 1978;
c Khansele ya Dikhemisi ya Aforika Borwa e e tlhamilweng ka karolo ya 2 ya Molao wa Dikhemisi wa ngwaga wa 1974 Molao wa bo53 wa ngwaga wa 1974;
d Khansele ya Diporofešene tse di amanang le tsa Boitekanelo ya Aforika Borwa e e tlhamilweng ka karolo ya 2 ya Molao wa Diporofešene tse di amanang le tsa Boitekanelo wa ngwaga wa 1982 Molao wa bo63 wa ngwaga wa 1982;
e Khansele ya Bategeniki ba Meno ya Aforika Borwa e e kabakanngwang mo karolong ya 2 ya Molao wa Bategeniki ba Meno wa ngwaga wa 1979 Molao wa bo19 wa ngwaga wa 1979; le f khansele e nngwe e e jalo ya diporofešene tsa boitekanelo jaaka e ka rebolwa ke Tona;
Molao ono" o akaretsa molawana o mongwe le o mongwe fela o o dirilweng ka fa tlase fano;
thišu" e kaya thišu ya motho, mme e akaretsa nama, lerapo, kgeleswa, serwe, letlalo, mooko gongwe seedi sa mmele, fela ga e akaretse madi le kamete;
tiriso" malebana le thišu e akaretsa go bolokiwa gongwe go ara;
modirisi" o kaya motho yo o amogelang kalafi kwa setheong sa boitekanelo, go akarediwa go amogela madi gongwe ditlhagiswa tsa madi, gongwe yo o dirisang tirelo ya boitekanelo, mme fa motho yo o amogelang kalafi gongwe yo o dirisang tirelo ya boitekanelo a-
a le bogolo jo kwa tlase ga dingwaga tse di kabakanngwang mo karolong ya 394 ya Molao wa Tlhokomelo ya Bana wa ngwaga wa 1983 Molao wa bo74 wa ngwaga wa 1983, "modirisi" o akaretsa motsadi gongwe motlhokomedi wa motho gongwe motho yo mongwe fela yo o dumeletsweng ke molao go diragatsa mo boemong jwa motho yo o kailweng; gongwe b sena bokgoni jwa go tsaya ditshwetso, "modirisi" o akaretsa monna/mosadi gongwe molekane, gongwe, fa go sena monna/mosadi gongwe molekane, motsadi wa motho, ntate/mmemogolo, ngwana yo o godileng gongwe mogolole kgotsa kgaitsedi, gongwe motho yo mongwe fela yo o dumeletsweng ke molao go diragatsa mo boemong jwa motho yo o kailweng;
KGAOLO 1
MAIKEMISETSO A MOLAO, MAIKARABELO A BOITEKANELO LE GO NNA LE DITSHIAMELO TSA DITIRELO TSA MAHALA TSA BOITEKANELO
Maikemisetso a Molao
Maikemisetso a Molao ono ke go laola boitekanelo jwa bosetšhaba le go tlamela gore go nne le go tshwana mo ditirelong tsa boitekanelo go ralala setšhaba ka -
a go tlhama thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo e e -
akaretsang batlamedi ba ditirelo tsa boitekanelo ba setšhaba le ba poraefete; le e e tlamelang baagi ba Rephaboliki, ka tekatekano, ka ditirelo tse di gaisang tse di ka kgonagalang tsa boitekanelo tse di kgonang go fitlhelelwa ka ditlamelo tse di gona;
b go tlhalosa ditshwanelo le maikarabelo a batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo, badiri ba boitekanelo, ditheo tsa boitekanelo le badirisi; le c go sireletsa, go tlotla, go tsweletsa le go tsibogela ditshwanelo tsa -
batho ba Aforika Borwa mo dikgatong tsa go fitlhelela tshwanelo ya molaotheo ya phitlhelelo ya ditirelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo, go akarediwa le tlhokomelo ya boitekanelo jwa tsadiso;
batho ba Aforika Borwa tsa go nna mo tikologong e e seng kotsi mo boitekanelong gongwe matshelong a bona;
banna tsa go nna le kotlo ya ntlha le ditirelo tsa ntlha tsa tlhokomelo ya boitekanelo tse di kabakanngwang mo karolong ya 28 (c) ya Molaotheo; le iv. ditlhopha tse di bokoa di tshwana le basadi, bana, bagodi le batho ba ba sa itekanelang mo mebeleng.
Maikarabelo a boitekanelo
Tona o tshwanetse, ka ditlamelo tse di gona tse di lekanyeditsweng-
a a leka go sireletsa, tsweletsa, tokafatsa le go tlhokomela boitekanelo jwa baagi;
b a tsweletsa go akarediwa ga ditirelo tsa boitekanelo mo leanong la tlhabololo ya ikonomi ya loago la Rephaboliki;
c a swetsa ka dipholesi le dikgato tse di tlhokagalang go sireletsa, tsweletsa, tokafatsa le go tlhokomela boitekanelo le botshelo jo bo edileng jwa setšhaba d a netefatsa gore go nna le tlamelo ya ditirelo tsa botlhokwa tsa boitekanelo, tse di tshwanetseng gore bonnye, di akaretse ditirelo tsa tlhokomelo ya ntlha ya boitekanelo go setšhaba sa Rephaboliki jaaka go tla rebolwa morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo; mme e a beye ditirelo tsa boitekanelo tse Mmuso o ka tlamelang ka tsona go ya ka botlapele, mme a dira seno ka tekatekano.
Lefapha la bosetšhaba, lefapha le lengwe le le lengwe la porofense le lekgotlatoropo le lengwe le le lengwe le tshwanetse go tlhoma ditirelo tsa boitekanelo tse di tlhokegang go ya ka Molao ono, mme ditheo tsotlhe tsa boitekanelo le batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo mo lephateng la setšhaba ba tshwanetse go tlamela ka tekatekano, ditirelo tsa boitekanelo ka ditlamelo tse di gona tse di lekanyeditsweng.
Tshiamelo ya ditirelo tsa mahala tsa boitekanelo mo ditheong tsa setšhaba tsa boitekanelo
Tona, morago ga go batla maikutlo a Tona ya Ditšhelete, a ka rebola seemo sa gore ke dikarolo dife tsa batho tse di nang le tshiamelo ya ditirelo tseo tsa mahala tsa boitekanelo kwa ditheong tsa setšhaba tsa boitekanelo jaaka di tla bo di rebotswe.
Fa a rebola seemo sepe fela se se kabakanngwang mo karolwaneng ya 1, Tona o tshwanetse go ela tlhoko-
a seelo sa ditirelo tsa mahala tsa boitekanelo se se gona ga jaana;
b dikarolo tsa batho ba ba setseng ba amogela ditirelo tsa mahala tsa boitekanelo ga jaana;
c ditlamorago tsa seemo sepe fela sa go nna jalo mo phitlhelelong ya ditirelo tsa boitekanelo; le d ditlhokego tsa ditlhopha tse di bokoa di tshwana le basadi, bana, bagodi le batho ba ba sa itekanelang mo mebeleng.
Go ntse go lebeletswe seemo se se rebotsweng ke Tona, Mmuso le ditleleniki le ditikwatikwe tsa boitekanelo tsa baagi tse di tlamelwang ke Mmuso ka matlole di tshwanetse go tlamela-
a basadi ba baimana le ba ba amusang le bana ba ba bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga di le thataro, ba e seng ditokololo gongwe baamogeladitshiamelo tsa dikema tsa thuso ya kalafi, ka ditirelo tsa mahala tsa boitekanelo;
b batho botlhe, ntle le ditokololo tsa dikema tsa thuso ya kalafi le baikaegi ka bona le batho ba ba amogelang tuelo ya malwetse a a duelelwang a mo tirong, ka ditirelo tsa tlhokomelo ya ntlha ya boitekanelo; le c basadi, go lebeletswe Molao wa Tlhopho ya go Senya Mpa wa ngwaga wa 1996 Molao wa bo92 wa ngwaga wa 1996, ka ditirelo tsa mahala tsa go senya mpa.
KGAOLO 2
DITSHWANELO LE MAIKARABELO A BADIRISI LE BADIRI BA TLHOKOMELO YA BOITEKANELO
Kalafi ya tshoganyetso
Motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo, modiri wa boitekanelo gongwe setheo sa boitekanelo ga se a tshwanela go ganela motho ka kalafi ya bongaka ya tshoganyetso.
Modirisi o tshwanetse go nna le kitso ka botlalo
Motlamedi mongwe le mongwe wa tlhokomelo ya boitekanelo o tshwanetse go itsese modirisi ka-
a seemo sa modirisi sa boitekanelo, ntle le fela mo maemong a e leng gore go na le bosupi jo bo lekaneng jwa gore go senolwa ga seemo sa modirisi sa boitekanelo go tla bo go se mo dikgatlhegong tsa modirisi;
b dithulaganyo tse di gona tsa go leka go lemoga bolwetse gammogo le ditlhopho tsa kalafi ka kakaretso tse modirisi a ka di fitlhelelang;
c mesola, dikotsi, ditshenyegelo le ditlamorago ka kakaretso tse di amanang le tlhopho nngwe le nngwe; le d tshwanelo ya modirisi ya go gana ditirelo tsa boitekanelo le go tlhalosa bokao, dikotsi le maikarabelo a go gana goo.
Motlamedi wa boitekanelo yo o amegang o tshwanetse gore, fa go kgonagala, a itsese modirisi jaaka go kabakanngwa mo karolwaneng ya 1, ka puo e modirisi a e tlhaloganyang le ka tsela e e elang tlhoko seelo sa modirisi sa thutego.
Tumelelo ya modirisi
Go lebeletswe karolo ya 8, ga go a tshwanela gore modirisi a tlamelwe ka tirelo ya boitekanelo ntle le tumelelo ya modirisi ka kitso, ntle le fa-
a modirisi a sa kgone go ntsha tumelelo ka kitso mme tumelelo ya go nna jalo e ntshiwa ke motho-
yo o letlilweng ke modirisi ka go kwala go rebola tumelelo mo boemong jwa gagwe; gongwe yo o dumeletsweng go ntsha tumelelo eo go ya ka molao mongwe fela gongwe taelo ya kgotlatshekelo;
b modirisi ga a kgone go ntsha tumelelo ka kitso mme ga gona motho ope yo o letlilweng gongwe a dumeletswe go ntsha tumelelo ya go nna jalo, mme tumelelo e ntshiwa ke mosadi/monna gongwe molekane wa modirisi, gongwe fa go sena mosadi/monna yoo gongwe molekane, motsadi, mmemogolo/rremogolo, ngwana yo o godileng gongwe mogolole gongwe kgaitsedi wa modirisi, ka tatelano eno jaaka e tlhagelela mo lenaaneng;
c go tlamelwa ga tirelo ya boitekanelo ntle le tumelelo ka kitso, go dumelelwa go ya ka molao mongwe fela gongwe taelo ya kgotlatshekelo;
d go retelelwa ke go alafa modirisi, gongwe setlhopha sa batho se se akaretsang modirisi, go tla nna le ditlamorago tse di masisi mo boitekanelong jwa setšhaba, gongwe e tiego epe fela mo go tlameleng modirisi ka tirelo ya boitekanelo e ka feleletsa e lebisitse kwa goreng a tlhokafale gongwe ya baka tshenyo e e ka sekeng ya tlhola e baakanngwa mo boitekanelong jwa gagwe mme modirisi a sa gana tirelo eo e ka nna ka go tlhalosa, gongwe ka bokao gongwe ka mokgwa mongwe fela.
Motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo o tshwanetse go tsaya dikgato tsotlhe tse di kgonagalang tsa go bona tumelelo ka kitso go tswa go modirisi.
Mo mabakeng a karolo eno "tumelelo ka kitso" e kaya tumelelo ya go tlamelwa ka tirelo e e rileng ya boitekanelo e e tlamelwang ke motho yo o nang le bokgoni jwa semolao jwa go dira jalo mme a boleletswe jaaka go kabakanngwa mo karolong ya 6.
Go nna le seabe mo ditshwetsong
Modirisi o na le tshwanelo ya go nna le seabe mo tshwetsong nngwe le nngwe e e amang boitekanelo lekalafi ya gagwe ka sebele.
a Fa tumelelo ka kitso e e tlhokegang mo karolong ya 7 e ntshiwa ke motho yo mongwe ntle le modirisi, motho yoo, fa go kgonega, o tshwanetse go batla maikutlo a modirisi pele ga a ka ntsha tumelelo e e tlhokegang.
b Modirisi yo o ka kgonang go tlhaloganya o tshwanetse go bolelelwa jaaka go kabakanngwa mo karolong ya 6, le fa a sena bokgoni jwa semmuso jwa go ntsha tumelelo ka kitso jaaka go tlhokega mo karolong ya 7.
Fa modirisi a sa kgone go nna le seabe tshwetsong e e amang boitekanelo gongwe kalafi ya gagwe ka sebele, o tshwanetse go bolelelwa jaaka go kabakanngwa mo karolong ya 6, morago ga go sena go tlamelwa ka tirelo e e kaiwang ya boitekanelo, ntle le fa e le gore go senolwa ga tshedimosetso eo go tla bo go se mo dikgatlhegong tsa modirisi.
Tirelo ya boitekanelo ntle le tumelelo
Go lebeletswe molao mongwe le mongwe o o maleba, mo mabakeng a modirisi a amogetsweng mo setheong sa boitekanelo ntle le tumelelo ya gagwe, setheo sa boitekanelo se tshwanetse go itsese tlhogo ya lefapha la porofense mo porofenseng e setheo sa boitekanelo se leng kwa go yona, mo sebakeng sa diura di le 48 morago ga modirisi a sena go amogelwa mme se tshwanetse go tlhagisa tshesimosetso e nngwe jaaka go tla bo go rebotswe.
Fa paka ya diura di le 48 e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 e khutla ka Lamatlhatso, Sontaga gongwe letsatsi la boikhutso la setšhaba, setheo sa boitekanelo se tshwanetse go itsese tlhogo ya lefapha la boitekanelo ka go amogelwa ga modirisi mme se tshwanetse go tlhagisa tshedimoseto e nngwe fela e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 nako nngwe le nngwe fela pele ga sethoboloko sa letsatsi le le latelang le e seng Lamatlhatso, Sontaga gongwe letsatsi la boikhutso la setšhaba.
Karolwana ya 1 ga e dire fa modirisi a ka rebola tumelelo ya go tlamelwa ka tirelo nngwe le nngwe fela ya boitekanelo kwa setheong sa boitekanelo mo sebakeng sa diura di le 24 morago ga go amogelwa.
Dipegelo tsa kgololo
Motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo o tshwanetse go tlamela modirisi ka pegelo ya kgololo ka nako ya go gololwa ga modirisi go tswa kwa setheong sa boitekanelo, e e nang le tshedimosetso go ya jaaka go tla bo go rebotswe.
Fa a rebola tshedimosetso e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1, Tona o tshwanetse go ela tlhoko-
a mofuta wa tirelo ya boitekanelo e go tlametsweng ka yona;
b ponelopele ya tswelelo ya bolwetse jwa modirisi; le c botlhokwa jwa kalafi ya tatediso
Pegelo ya kgololo e e newang modirisi e ka dirwa ka molomo fa e le molwetse yo o sa robadiwang, fela e tshwanetse go kwalwa fa e le molwetse yo o neng a robaditswe.
Ditirelo tsa boitekanelo tsa mabaka a tekeletso gongwe patlisiso
Pele ga setheo sa boitekanelo se ka tlamela tirelo ya boitekanelo ya mabaka a tekeletso gongwe patlisiso go modirisi ope fela mme go lebeletswe karolwana , setheo sa boitekanelo se tshwanetse go itsese modirisi ka tsela e e rebotsweng gore tirelo ya boitekanelo ke ya mabaka a tekeletso gongwe a patlisiso gongwe ke karolo ya porojeke ya tekeletso gongwe patlisiso.
Setheo sa boitekanelo ga se a tshwanela go tlamela tirelo epe fela ya boitekanelo go modirisi e le ya mabaka a a kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 ntle le fa modirisi, motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo yo o rweleng maikarabelo a kalafi ya modirisi, tlhogo ya setheo sa boitekaneo se se kaiwang le komiti e e maleba ya maitsholo a dipatlisiso tsa boitekanelo, gongwe motho mongwe fela yo o roletsweng tumelelo eo, a rebotse tumelelo e e kwadilweng gore go tlamelwe ka tirelo e e kaiwang ya boitekanelo.
Maikarabelo a go phasalatsa tshedimosetso
Lefapha la bosetšhaba le lefapha le lengwe le le lengwe la porofense, khansele ya kgaolo ya boitekanelo le lekgotlatoropo, le tshwanetse go netefatsa gore go phasaladiwa tshedimosetso e e maleba, e e lekaneng le e e tlhaloganyegang e e malebana le ditirelo tsa boitekanelo tse le nang le maikarabelo a tsona, mme tshedimosetso e tshwanetse go akaretsa-
a mefuta le go nna teng ga ditirelo tsa boitekanelo;
b thulaganyo ya ditirelo tsa boitekanelo;
c disejule tsa tiro le mananenako a diketelo;
d ditsela tsa go fitlhelela ditirelo tsa boitekanelo;
e dintlha tse dingwe tsa ditirelo tsa boitekanelo tse di ka nnang mosola mo setšhabeng;
f ditsela tsa go tlhagisa dingongorego; le g ditshwanelo le maikarabelo a badirisi le batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo.
Maikarabelo a go tshola direkoto
Go lebeletswe Molao wa Bosetšhaba wa Diakhaefe wa Aforika Borwa wa ngwaga wa 1996 (Molao wa bo43 wa ngwaga wa 1996), le Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa ngwaga wa 2000 (Molao wa bo2 wa ngwaga wa 2000), motho yo o rweleng maikarabelo a setheo sa boitekanelo o tshwanetse go netefatsa gore go tlhamiwa le go tlhokomela direkoto tse di nang le tshedimosetso e e tla bong e rebotswe tsa boitekanelo, tsa modirisi mongwe le mongwe wa ditirelo tsa boitekanelo, kwa setheong sa boitekanelo
Bosephiri
Tshedimosetso yotlhe e e amanang le modirisi, go akarediwa le tshedimosetso e e malebana le seemo sa gagwe sa boitekanelo, kalafi gongwe go nna ga gagwe kwa setheong sa boitekanelo, ke sephiri.
Go lebeletswe karolo ya 15, ga gona motho ope yo o tshwanetseng go senola tshedimosetso epe fela e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 ntle le fa-
a modirisi a dumelela go senolwa goo ka lekwalo;
b taelo ya kgotlatshekelo gongwe molao mongwe fela o tlhoka gore go nne le tshenolo eo; gongwe c go tlhoka go senolwa ga tshedimosetso go na le kotsi e e masisi mo boitekanelong jwa setšhaba.
Phitlhelelo ya direkoto tsa boitekanelo
Modiri wa boitekanelo gongwe motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo yo o kgonang go fitlhelela direkoto tsa boitekanelo tsa modirisi a ka senola tshedimosetso eo ya motho ka sebele go motho yo mongwe fela, motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo gongwe setheo sa boitekanelo jaaka go tla bo go tlhokega, mo mabakeng a a utlwalang mo tirong ya ka gale gongwe go ya ka tiro ya gagwe fa e le gore phitlhelelo eo gongwe tshenolo e mo dikgatlhegelong tsa modirisi.
Mo mabakeng a karolo eno, "tshedimosetso ya motho ka sebele" e kaya tshedimosetso ya motho jaaka e tlhalositswe mo karolong ya 1 ya Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa ngwaga wa 2000 Molao wa bo2 wa ngwaga wa 2000.
Phitlhelelo ya direkoto ke motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo
Motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo a ka tlhatlhoba direkoto tsa modirisi e le mo mabakeng a-
a kalafi ka tetla ya modirisi; le b thutopatlisiso, go ruta gongwe patlisiso ka tetla ya modirisi, tlhogo ya setheo sa boitekanelo se se maleba le komiti e e maleba ya maitsholo ya patlisiso ya boitekanelo.
Fa thutopatlisiso, go ruta gongwe patlisiso e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1b go sa tlhalose, gongwe go sena tshedimosetso e e ka kgonang go supa modirisi yo o amegang, ga go botlhokwa go bona tetla e e kabakanngwang mo karolwaneng eo.
Pabalelo ya direkoto tsa boitekanelo
Motho yo o rweleng maikarabelo a setheo sa boitekanelo mme a tshotse direkoto tsa boitekanelo tsa modirisi o tshwanetse go tlhoma dikgato tsa taolo go thibela go fitlhelelwa ga direkoto tseo e seng ka fa molaong mo tlamelong ya poloko e go bolokwang direkoto mo go yona gongwe thulaganyo e go bolokwang direkoto ka yona.
Motho mongwe le mongwe yo -
a o retelelwang ke go diragatsa maikarabelo a a rwesiwang go ya ka karolwana ya 1;
b o fosagatsang rekoto nngwe le nngwe ka go tlaleletsa gongwe go tlosa gongwe go fetola tshedimosetso epe fela e e mo rekotong eo;
c o simololang, fetolang gongwe a senya rekoto ntle le tetla ya go dira jalo;
d o retelelwang ke go simolola gongwe go fetola rekoto fa go tlhokega sentle gore a dire jalo;
e o tlamelang ka tshedimosetso e e fosagetseng ka maikaelelo a gore e akarediwe mo rekotong;
f ntle le tetla, a dirang khophi ya karolo nngwe fela ya rekoto;
g ntle le tetla, a golaganyang dintlha tsa sebele tsa bosupa tsa rekoto ya modirisi le dintlha dingwe fela tsa rekoto eo tse di amanang le seemo sa modirisi, kalafi gongwe hisetori;
h a fitlhelelang direkoto gongwe thulaganyo ya go tshola direkoto e seng ka fa molaong, go akarediwa go kgoreletsa tshedimosetso e e fetisiwang go tswa go motho mongwe, gongwe karolo ya thulaganyo ya go tshola direkoto, go ya go yo mongwe gongwe e nngwe;
i ntle le tetla, a golaganya karolo nngwe fela ya khomphiutara gongwe thulaganyo e nngwe ya eleketoroniki e direkoto di beilweng mo go yona go-
khomphiutara e nngwe fela gongwe thulaganyo e nngwe ya eleketoroniki gongwe theminale e nngwe fela gongwe setlhongwa sengwe se se golagantsweng le, gongwe se e leng karolo ya khomphiutara e nngwe gongwe thulaganyo ya eleleketoroniki; gongwe j ntle le tetla, a baakanya gongwe a tshwenyana le tiro ya-
karolo nngwe fela ya thulaganyo e e dirang ya khomphiutara gongwe thulaganyo e nngwe ya eleketoroniki e direkoto tsa modirisi di beilweng mo go yona; gongwe karolo nngwe fela ya lenaneo le le dirisiwang go kwala direkoto, go boloka, go goga gongwe go bontsha tshedimosetso mo khomphiutareng gongwe thulaganyo e nngwe ya eleketoroniki e direkoto tsa modirisi di bewang mo go yona, o dira tlolomolao mme a ka atlholwa ka go lefisiwa gongwe go tswalelwa kwa kgolegelong sebaka se se sa feteng ngwaga, gongwe a atlholelwa go lefisiwa le go tswalelwa kwa kgolegelong mmogo.
Go tlhagisa dingongorego
Motho yo mongwe le yo mongwe a ka tlhagisa ngongorego mabapi le ka moo a tshwerweng ka teng kwa setheong sa boitekanelo mme ngongorego eo ya batlisisiwa.
Mokhuduthamaga yo o maleba le khansele e nngwe le e nngwe ya lekgotlatoropo ba tshwanetse go tlhama ditsela tsa go tlhagisiwa ga dingongorego mo mafelong a thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo e ba rweleng maikarabelo a ona.
Tsela ya go tlhagisa dingongorego e tshwanetse -
a go bontshiwa ke ditheo tsotlhe tsa boitekanelo ka tsela e e leng gore e kgona go bonwa ke motho mongwe le mongwe yo o tsenang mo setheong mme badirisi ba tshwanetse go tlamelwa ka tshedimosetso ya seno gangwe le gape;
b gore kwa ditheong tsa poraefete tsa boitekanelo, e nne le ka moo go ka tlhagisiwang dingongorego kwa tlhogong ya setheo se se maleba ka gona;
c akaretse ditlamelo tsa gore go amogelwe le go lemoga ngongora nngwe le nngwe e e rometsweng kwa setheong sa boitekanelo, go sa tshwenye gore a e wela mo molelwaneng gongwe taolo ya setheo seo gongwe nnyaya; mme gape d e letle gore go nne le phetiso ya ngongora e e seng mo molelwaneng gongwe taolong ya setheo sa boitekanelo go ya go bothati gongwe setheo se se maleba.
Fa a tlhagisa ngongorego, motho yo o kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 o tshwanetse go latela ditsela tse di beilweng ke Mokhuduthamaga yo o maleba gongwe khansele e e maleba ya lekgotlatoropo, go ya fela ka mabaka.
Maikarabelo a badirisi
Modirisi o tshwanetse -
a go ikobela melawana ya setheo sa boitekanelo fa a amogela kalafi gongwe a dirisa ditirelo tsa boitekanelo kwa setheong sa boitekanelo;
b go lebeletswe karolo ya 14, a tlamele motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo ka tshedimosetso e e nepagetseng malebana le seemo sa gagwe sa boitekanelo mme a dirisane mmogo le batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo fa a dirisa ditirelo tsa boitekanelo;
c a bontshe batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo le badiri ba boitekanelo seriti le tlhotlo; mme d a saene setifikeiti sa kgololo gongwe kgololo ya maikarabelo fa a gana go amogela kalafi e e atlenegisiwang.
Ditshwanelo tsa badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo
Badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo ga ba a tshwanela go kgethololwa ka ntlha ya seemo sa bona sa boitekanelo.
Karolwana ya 1 e sa tshwenye, fela go lebeletswe molao mongwe fela o o maleba, tlhogo ya setheo sa boitekanelo se se amegang, go ya ka kaedi nngwe fela e e rebotsweng ke Tona, a ka baya dipeelo mo ditirelong tse di ka tlamelwang ke motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo gongwe modiri wa boitekanelo go ya ka seemo sa gagwe sa boitekanelo.
Go lebeletswe molao mongwe le mongwe fela o o maleba, setheo se sengwe le se sengwe sa boitekanelo se tshwanetse go tlhoma dikgato tsa go fokotsa -
a kgobalo ya motho gongwe tshenyo ya thoto ya modiri wa tlhokomelo ya boitekanelo yo o dirang mo setheong seo; le b phetiso ya malwetse.
Motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo a ka gana go alafa modirisi yo o lwang gongwe a tlhapatsa gongwe a mo tshwenya ka mabaka a thobalano.
KGAOLO 3
BOITEKANELO JWA SETŠHABA
Ditiro tsa kakaretso tsa lefapha la bosetšhaba
Mokaedi Kakaretso o tshwanetse -
a go netefatsa go diragadiwa ga pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo go ya jaaka e amana le lefapha la bosetšhaba; mme b a rebole kaedi ya tiragatso ya pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo
Mokaedi Kakaretso o tshwanetse, go ya ka pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo -
a go gokagana le mafapha a bosetšhaba a boitekanelo kwa dinageng tse dingwe gammogo le bathusi ba boditšhabatšhaba;
b go rebola, le go tsweletsa go ikobela ga ditekanyetso le seemo mo mererong ya boitekanelo, go akarediwa -
tsereganyo ya kotlo seemo sa tikologo se se tsewang e le kotsi ya boitekanelo;
tiriso, kabo le go bonwa ga dithišu tsa batho, madi, ditlhagiswa tsa madi le dikamete;
iv. go opafatsa le go senya mpa;
v. tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo, go akarediwa tlhokomelo ya boitekanelo jwa loago, mmele le tlhaloganyo;
vi. ditirelo tsa boitekanelo go batho ba ba golegilweng le batho ba ba emetseng go sekisiwa;
vii. ditirelo tsa jenetiki; le viii. morero o mongwe le o mongwe fela o o amang seemo sa boitekanelo sa batho ba ba mo diporofenseng tse di fetang bongwe;
c go tsweletsa go ikobelwa ga ditekanyetso le seemo sa katiso ya badiri ba boitekanelo;
d go supa maikemisetso a bosetšhaba a boitekanelo le dintlha tse di tlang pele gammogo le go tlhokomela tswelelopele ya tiragatso ya tsona;
e go gokaganya ditirelo tsa boitekanelo le bongaka ka nako ya matlhotlhapelo a bosetšhaba;
f go nna le seabe mo ditirisanommogong tsa maphata a a farologaneng gammogo le mafapha a a farologaneng;
g go tsweletsa boitekanelo le mokgwatshelo o o rotloetsang boitekanelo;
h go tsweletsa gore baagi ba nne le seabe mo togamaanong, tlamelong le tshekatshekong ya ditirelo tsa boitekanelo;
i go dira le go gokaganya patlisiso ya thulaganyo ya boitekanelo mo togamaanong, tshekatshekong le tsamaisong ya ditirelo tsa boitekanelo;
j go gokaganya tlamelo ya ditirelo tsa taolo ya kgotlelego ya tikologo ka fa gare ga meago le kwa ntle;
k go gokaganya le go tsweletsa tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo gore go nne le tsamaiso, thibelo le taolo ya malwetse a a tshelanwang le a a sa tshelanweng ; le l go gokaganya ditirelo tsa boitekanelo tse di tlamelwang ke lefapha la bosetšhaba le ditirelo tsa boitekanelo tse di tlamelwang ke diporofense mme a tlamele ka ditirelo tsa tlaleletso tsa boitekanelo jaaka go tla bo go tlhokega go tlhama thulaganyo e e akaretsang ya bosetšhaba ya boitekanelo.
a Mokaedi Kakaretso o tshwanetse go baakanya maano a togamaano a pakakhutshwe a boitekanelo le badiri ngwaga le ngwaga gore go diragadiwe dithata le gore lefapha la bosetšhaba le diragatse maikarabelo a lona.
c Maano a bosetšhaba a boitekanelo a a kabakanngwang mo temeng ya a a tshwanetse go nna motheo wa -
tekanyetsokabo ya ngwaga le ngwaga jaaka e tlhokwa ke lefapha la bosetšhaba le le rweleng maikarabelo a ditšhelete le ditshenyegelo tsa mmuso; le tiragatso nngwe le nngwe ya togamaano ya puso jaaka go tla bo go tlhokega go ya ka molao mongwe fela.
Maano a bosetšhaba a boitekanelo a tshwanetse go ikobela pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo.
Mokaedi Kakaretso o tshwanetse go kopanya maano a boitekanelo a lefapha la bosetšhaba le a mafapha a diporofense ngwaga le ngwaga mme a dire tlhagiso ya maano a a kopaneng a boitekanelo kwa Khanseleng ya Bosetšhaba ya Boitekanelo.
Go tlhamiwa le botokololo jwa Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo
Ka go riana go tlhamiwa khansele e e tla itseweng jaaka Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo.
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e dirwa ke -
a Tona, gongwe yo a mo tlhophileng, yo o dirang jaaka monnasetilo;
b Motlatsatona ya Boitekanelo, fa a le gona;
c Bakhuduthamaga ba ba maleba;
d mokhanselara a le mongwe wa lekgotlatoropo yo o emelang pusoselegae e e rulaganeng mme a thapilwe ke mokgatlho wa bosetšhaba o o kabakanngwang mo karolong ya 163a ya Molaotheo;
e Mokaedi Kakaretso le Batlatsa-Mokaedi Kakaretso ba lefapha la bosetšhaba;
f tlhogo ya lefapha la porofense nngwe le nngwe;
g motho a le mongwe fela yo o thapilweng mme a tlhophilwe ke mokgatlho wa bosetšhaba o o kabakanngwang mo karolong ya 163a ya Molaotheo; le h tlhogo ya Tirelo ya Boitekanelo ya Sesole sa Aforika Borwa.
Ditiro tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e tshwanetse go gakolola Tona ka -
a pholesi e e amanang le morero mongwe le mongwe o o tla sireletsang, tsweletsang, tokafatsang le go tlhokomela boitekanelo jwa setšhaba, go akarediwa -
maikarabelo a boitekanelo a batho ka bobona le maphata a setšhaba le a poraefete;
maikemisetso, ditlapele, ditekanyetso le seemo malebana le go tlamelwa ka ditirelo tsa boitekanelo le tlamelo ya ditšhelete ka tekatekano;
kgokaganyo e e bokgoni ya ditirelo tsa boitekanelo;
iv. togamaano ya badiri, tlhagiso, tsamaiso le tlhabololo;
v. tlhabololo, theko le tiriso ya thekenoloji ya boitekanelo;
vi. ditsela tse di nang le tekatekano tsa ditšhelete go lebeletswe go tlamelwa ka matlole a ditirelo tsa boitekanelo;
vii. thulaganyo le tiragatso ya mananeo a gore go nne le tlamelo ya phetiso e e lolameng ya badirisi magareng ga ditheo tsa boitekanelo gongwe batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo, gongwe go dira gore go nne le kopano magareng ga ditheo tsa boitekanelo tsa setšhaba le tsa poraefete;
viii. thuso ya ditšhelete le thuso e nngwe fela e e amogetsweng go tswa kwa dipusong tsa dinaga di sele le mekgatlho e e ralalang dipuso gongwe e e seng ya puso, seemo se se malebana le go amogela thuso ya go nna jalo gammogo le ditsela tsa go netefatsa gore go ikobelwa seemo seno;
ix. tshekatsheko ya leroborobo le tlhokomelo ya tlhagelelo ya bosetšhaba le ya porofense, go lebeletswe malwetse a magolo gammogo le dintlha tse di ka nnang supang kotsi ya malwetse; le x. go bona, go tsweletsa le go dirisa dipoelo tsa dipalopalo;
b molao o o tshitsintsweng malebana le merero ya boitekanelo pele ga molao oo o ka itsesewe kwa Palamenteng gongwe ke kokoanopeomolaong ya porofense;
c ditekanyetso le seemo sa go tlhamiwa ga ditheo tsa boitekanelo;
d kaedi ya tsamaiso ya dikgaolo tsa boitekanelo;
e tiragatso ya pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo;
f maano a a kopantsweng a bosetšhaba le a porofense a boitekanelo a a kabakanngwang mo karolong ya 215;
g togamaano e e kopantsweng ya bosetšhaba ya patlisiso ya boitekanelo; le h tiragatso ya tiro e nngwe le e nngwe fela e e rebotsweng ke Tona.
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e ka swetsa ka nako, kaedi le thulaganyo ya paakanyo ya maano a bosetšhaba le a porofense a boitekanelo.
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e tshwanetse go leka go fitlhelela ditshwetso tsa yona ka tumelano, fela fa go sa kgonagaleng gore tshwetso e ka tsewa ka tumelano, tshwetso ya bontsi jwa ditokololo tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo ke tshwetso ya Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo.
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e ka batla maikutlo gongwe ya amogela ditlhagiso go tswa go motho mongwe le mongwe, mokgatlho, setheo gongwe bothati.
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e ka tlhama komiti gongwe dikomiti tse dintsi go e gakolola ka morero mongwe le mongwe fela;
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e swetsa ka thulaganyo ya dikopano tsa yona.
Khoramo ya Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo ke bonnye, halofo ya ditokololo le motho a le mongwe.
Tona gongwe yo a tlhophilweng ke Tona jaaka go kabakanngwa mo karolong ya 222, o tshwanetse go bitsa kopano ya ntlha ya Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo mo sebakeng sa malatsi a le 60 morago ga Molao ono o sena go simolola go dira.
Foramo ya Bosetšhaba ya Patlomaikutlo ya Boitekanelo
Tona o tshwanetse go tlhama bothati jo bo tla itseweng jaaka Foramo ya Bosetšhaba ya Patlomaikutlo.
Foramo ya Bosetšhaba ya Patlomaikutlo ya Boitekanelo e tshwanetse go tsweletsa le go gokaganya tshusumetsano, tlhaeletsano le go amogana tshedimosetso mo dintlheng tsa bosetšhaba tsa boitekanelo magareng ga baemedi ba lefapha la bosetšhaba, mekgatlho ya bosetšhaba e e supilweng ke Tona gammogo le bothati jwa porofense jwa patlomaikutlo jaaka bo kabakanngwa mo karolong ya 28.
a Go lebeletswe ditema b le c, Tona o tla swetsa ka botokololo le lefelo, letlha le nako ya kopano nngwe le nngwe ya Foramo ya Bosetšhaba ya Patlomaikutlo ya Boitekanelo.
b Foramo ya Bosetšhaba ya Patlomaikutlo ya Boitekanelo e tshwanetse go akaretsa banni-le-seabe ba ba maleba.
c Foramo ya Bosetšhaba ya Patlomaikutlo ya Boitekanelo e tshwanetse go kopana bonnye, gangwe mo dikgweding dingwe le dingwe di le 12.
KGAOLO 4
BOITEKANELO JWA POROFENSE
Ditirelo tsa boitekanelo tsa porofense le ditiro ka kakaretso tsa mafapha a diporofense
Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go netefatsa gore go diragadiwa pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo, ditekanyetso le seemo kwa porofenseng ya gagwe.
Tlhogo ya lefapha la porofense o tshwanetse gore, go ya ka pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo le pholesi e e maleba ya porofense ya boitekanelo e e mabapi le porofense e e maleba -
a a tlamele ka ditirelo tse di kgethegileng tsa dipetlele;
b a loge maano le go tsamaisa dithulaganyo tsa tshedimosetso tsa porofense tsa boitekanelo;
c a nne le seabe mo kgokaganong le tirisanommogong ya magareng ga diporofense le magareng ga maphata a a farologaneng;
d a gokaganye tlamelo ya matlole le tsamaiso ya ditšhelete tsa dikhansele tsa dikgaolo tsa boitekanelo;
e a tlamele dikhansele tsa dikgaolo tsa boitekanelo ka tshegetso ya setegeniki le dilojisitiki;
f a rulaganye, a gokaganye mme a tlhokomele ditirelo tsa boitekanelo mme o tshwanetse go sekaseka tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo;
g a gokaganye ditirelo tsa boitekanelo le tsa kalafi ka nako ya matlhotlhapelo a porofense;
h a rulaganye, a gokaganye patlisiso ka ga boitekanelo le ditirelo tsa boitekanelo;
i a rulaganye, a tsamaise le go tlhabolola badiri gore ba tlamele ka ditirelo tsa boitekanelo;
j a rulaganye tlhabololo ya dipetlele tsa setšhaba le tsa poraefete, ditheo tse dingwe tsa boitekanelo gammogo le baemedi ba boitekanelo;
k a laole le go tsamaiso ditshenyegelo le go tlamelwa ka ditšhelete ga ditheo tsa boitekanelo le baemedi ba setšhaba ba boitekanelo;
l a gokaganye le go tsweletsa tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo kwa maemelakepeng, ditirelo tse di akaretsang tsa ntlha tsa boitekanelo gammogo le ditirelo tsa dipetlele tsa baagi;
m a tlamele le go gokaganya ditirelo tsa tshoganyetso tsa bongaka gammogo le phatoloji ya forensiki, melemo ya kalafi ya forensiki gammogo le ditirelo tse di amanang natso, go akarediwa le tlamelo ya dimotšhari tsa kalafi tsa molao gammogo le ditirelo tsa kalafi tsa molao;
n a laole boleng jwa ditirelo le ditlamelo tsotlhe tsa boitekanelo;
o a tlamele ka ditirelo tsa boitekanelo tse di kabakanngwang ke mananeo a a rileng a ditirelo tsa porofense tsa boitekanelo;
p a tlamele le go tlhokomela didiriswa, dikoloi le ditlamelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo mo lephateng la setšhaba;
q a batle maikutlo a baagi malebana le merero ya boitekanelo;
r a tlamele ka ditirelo tsa boitekanelo mo tirong;
s a tsweletse boitekanelo le mokgwatshelo o o rotloetsang boitekanelo;
t a tsweletse gore baagi ba nne le seabe mo thulaganyong, tlamelong le tshekatshekong ya ditirelo tsa boitekanelo;
u a tlamele ka ditirelo tsa taolo ya kgotlelego ya tikologo;
v a netefatse gore go nna le patlisiso ya dithulaganyo tsa boitekanelo; mme w a tlamele ka ditirelo tsa tsamaiso, thibelo le taolo ya malwetse a a tshelanwang le a a sa tshelanweng.
Tlhogo ya lefapha la boitekanelo e tshwanetse -
a go baakanya maano a togamaano a pakakhutshwe a boitekanelo le badiri ngwaga le ngwaga gore go diragadiwe dithata le gore lefapha la porofense le tlamele ka ditirelo tsa boitekanelo; mme b a tlhagise maano a go nna jalo go Mokaedi Kakaretso mo nakong e e beilweng le go ya ka kaedi e e rebotsweng ke Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo.
Maano a porofense a boitekanelo a tshwanetse go ikobela pholesi ya bosetšhaba ya porofense.
Go tlhamiwa le botokololo jwa Khansele ya Porofense ya Boitekanelo
Ka go riana go tlhamiwa khansele e e tla itseweng jaaka Khansele ya Porofense ya Boitekanelo.
Khansele e nngwe le e nngwe ya Porofense ya Boitekanelo e dirwa ke -
a mokhuduthamaga yo o maleba, gongwe motho yo o mo tlhophileng, yo o dirang jaaka monnasetilo;
b mokhanselara a le mongwe fela go tswa kwa makgotlatoropong a magolo mo porofenseng fa go na le makgotlatoropo a go nna jalo mo porofenseng eo;
c mokhanselara a le mongwe fela go tswa kwa lekgotlatoropong lengwe le lengwe la kgaolo mo porofenseng;
d tlhogo ya lefapha la porofense;
e baemedi ba ba sa feteng tharo ba ba nang le seabe mo tsamaisong ya pusoselegae; le f palo ya batho ba bangwe e Mokhuduthamaga yo o maleba a e bonang e siame.
Batho ba ba kabakanngwang mo karolwaneng ya 2e ba tshwanetse go thapiwa ke mokgatlho oo maleba wa bosetšhaba le wa porofense o o kabakanngwang mo karolong ya 163a ya Molaotheo.
Ditiro tsa Khansele ya Porofense ya Boitekanelo.
Khansele ya Porofense ya Boitekanelo e tshwanetse go gakolola Mokhuduthamaga yo o maleba ka -
a pholesi e e amanang le morero mongwe le mongwe o o tla sireletsang, tsweletsang, tokafatsang le go tlhokomela boitekanelo jwa porofense, go akarediwa -
maikarabelo a boitekanelo a batho ka bobona le maphata a setšhaba le a poraefete;
maikemisetso, ditlapele, ditekanyetso le seemo mo porofenseng malebana le go tlamelwa ka ditirelo tsa boitekanelo le tlamelo ya ditšhelete ka tekatekano;
kgokaganyo e e bokgoni ya ditirelo tsa boitekanelo mo porofenseng le magareng ga diporofense tsa boagisanyi;
iv. togamaano ya badiri, tlhagiso, tsamaiso le tlhabololo;
v. tlhabololo, theko le tiriso ya thekenoloji ya boitekanelo mo porofenseng;
vi. ditsela tse di nang le tekatekano tsa ditšhelete go lebeletswe go tlamelwa ka matlole a ditirelo tsa boitekanelo mo porofenseng;
vii. thulaganyo le tiragatso ya mananeo a gore go nne le tlamelo ya phetiso e e lolameng ya badirisi magareng ga ditheo tsa boitekanelo gongwe batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo, gongwe go dira gore go nne le kopano magareng ga ditheo tsa boitekanelo tsa setšhaba le tsa poraefete;
viii. thuso ya ditšhelete le thuso e nngwe fela e e amogetsweng ke porofense go tswa kwa dipusong tsa dinaga di sele le mekgatlho e e ralalang dipuso gongwe e e seng ya puso, seemo se se malebana le go amogela thuso ya go nna jalo gammogo le ditsela tsa go netefatsa gore go ikobelwa seemo seno;
ix. tshekatsheko ya leroborobo le tlhokomelo ya tlhagelelo mo porofenseng, go lebeletswe malwetse a magolo gammogo le dintlha tse di ka supang kotsi ya malwetse; le x. go bona, go tsweletsa le go dirisa dipoelo tsa dipalopalo;
b molao o o tshitsintsweng malebana le merero ya boitekanelo pele ga molao oo o ka itsesewe kwa kokoanopeomolaong ya porofense;
c ditekanyetso le seemo sa go tlhamiwa ga ditheo tsa boitekanelo;
d kaedi ya tsamaiso ya dikgaolo tsa boitekanelo;
e tiragatso ya pholesi ya bosetšhaba le ya porofense ya boitekanelo;
f tiragatso ya tiro e nngwe le e nngwe fela e e rebotsweng ke Mokhuduthamaga yo o maleba.
Khansele ya Porofense ya Boitekanelo e ka swetsa ka nako, kaedi le thulaganyo ya paakanyo ya maano a dikgaolo tsa boitekanelo mo molelwaneng wa yona.
Khansele ya Porofense ya Boitekanelo e ka batla maikutlo gongwe ya amogela ditlhagiso go tswa go motho mongwe le mongwe, mokgatlho, setheo gongwe bothati.
Khansele ya Porofense ya Boitekanelo e swetsa ka thulaganyo ya dikopano tsa yona.
Khansele ya Porofense ya Boitekanelo e ka tlhama komiti gongwe dikomiti tse dintsi go e gakolola ka morero mongwe le mongwe fela;
Khoramo ya Khansele ya Porofense ya Boitekanelo ke bonnye, halofo ya ditokololo le motho a le mongwe.
Mokhuduthamaga yo o maleba gongwe yo a tlhophilweng ke Mokhuduthamaga jaaka go kabakanngwa mo karolong ya 262a, o tshwanetse go bitsa kopano ya ntlha ya Khansele ya Porofense ya Boitekanelo mo sebakeng sa malatsi a le 90 morago ga Molao ono o sena go simolola go dira.
Maphata a porofense a patlomaikutlo
Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go tlhama lephata la patlomaikutlo la porofense ya gagwe.
Lephata la porofense la patlomaikutlo le tshwanetse go tsweletsa le go gokaganya tshusumetsano, tlhaeletsano le go amogana tshedimosetso mo dintlheng tsa boitekanelo mo porofenseng magareng ga baemedi ba lefapha la porofense le mekgatlho ya porofense le ya makgotlatoropo e e supilweng ke Mokhuduthamaga yo o maleba.
a Go lebeletswe tema ya b le c, Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go swetsa ka botokololo le lefelo, letlha le nako ya kopano nngwe le nngwe ya lephata la porofense la patlomaikutlo mo porofenseng ya gagwe.
b Lephata la porofense la patlomaikutlo le tshwanetse go akaretsa banni-le-seabe ba ba maleba.
c Lephata la porofense la patlomaikutlo le tshwanetse go kopana bonnye gangwe mo dikgweding dingwe le dingwe di le 12.
KGAOLO 5
THULAGANYO YA DIKGAOLO YA BOITEKANELO
Go tlhamiwa ga thulaganyo ya dikgaolo ya boitekanelo
Ka go riana go tlhamiwa thulaganyo ya dikgaolo ya boitekanelo.
Thulaganyo e dirwa ke dikgaolo tse di farologaneng tsa boitekanelo mme melelwane ya dikgaolo tsa boitekanelo e tshwana le melelwane ya makgotlatoropo a kgaolo le a magolo.
Go kgaoganngwa ga dikgaolo tsa boitekanelo go nna dikgaolopotlana
(a) Mokhuduthamaga yo o maleba, ka tumelano le Mokhuduthamaga yo o rweleng maikarabelo a puso selegae mo porofenseng eo mme go lebeletswe karolwana ya , a ka aroganya dikgaolo tsa boitekanelo mo porofenseng ka dikgaolopotlana mme a ka swetsa le go fetola melelwane ya dikgaolopotlana tseo.
b Mo mabakeng a mo go ona kgaolo ya boitekanelo e welang mo diporofenseng di feta bongwe, bakhuduthamaga ba diporofense tse di maleba ba tshwanetse go dumelana ka karoganyo nngwe le nngwe, tshwetso gongwe phetogo e e kabakanngwang mo temeng ya a.
c Dintlha tse di ka ga karoganyo nngwe le nngwe, tshwetso gongwe phetogo di tshwanetse go phasaladiwa mo Kaseteng.
Bakhuduthamaga ba ba kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 ba tshwanetse go tlotla dintlha tse di beilweng mo dikarolong tsa 27 le 195 tsa Molaotheo le ditlhokego tse di beilweng mo karolong ya 25 ya Pusoselegae: Molao wa Melelwane ya Makgotlatoropo wa ngwaga wa 1998 Molao wa bo27 wa ngwaga wa 1998, bogolo segolo jaaka fa di amana le -
a tekatekano;
b phitlhelelo ya ditirelo;
c boleng;
d go kgona karoganyo;
e ditirelo ka botlalo;
f bokgoni;
g kgono;
h maikarabelo a selegae;
i go nna le seabe ga baagi;
j tsela ya tlhabololo le tirisano ya maphata; le k go nnela ruri.
Go tlhamiwa ga dikhansele tsa kgaolo tsa boitekanelo
Mokhuduthamaga yo o maleba, morago ga go batla maikutlo a Mokhuduthamaga yo o rweleng maikarabelo a pusoselegae mo porofenseng eo, le khansele ya lekgotlatoropo le le maleba le legolo gongwe lekgotlatoropo la kgaolo, o tshwanetse go tlhama khansele ya kgaolo ya boitekanelo ya kgaolo nngwe le nngwe mo porofenseng ya gagwe.
a Khansele ya kgaolo ya boitekanelo e dirwa ke -
tokololo ya khansele ya lekgotlatoropo le legolo gongwe la kgaolo le le mo kgaolong eo ya boitekanelo, e e tlhophilweng ke khansele e e maleba;
motho yo o tlhophilweng ke mokhuduthamaga yo o maleba gore a mo emele;
tokololo ya khansele ya lengwe le lengwe la makgotlatoropo a selegae a a mo kgaolong ya boitekanelo, e tlhophilwe ke ditokololo tsa khansele e e maleba; le iv. batho ba sa fete tlhano, ba ba thapilweng ke Mokhuduthamaga yo o maleba morago ga go batla maikutlo a khansele ya lekgotlatoropo le legolo gongwe la kgaolo, fela jaaka go tla bo go le maleba.
b Tokololo e e kabakanngwang mo temeng ya ai ke monnasetilo wa khansele ya kgaolo ya boitekanelo.
c Moo go nang le kgaolo e e kgabaganyang molelwane, mongwe le mongwe wa Bakhuduthamaga ba ba maleba a ka thapa tokololo e e mo emelang mme batho ba ba kabakanngwang mo temeng ya aiv ba tshwanetse go thapiwa ke Bakhuduthamaga ba ba maleba ba sena go buisana.
Khansele ya kgaolo ya boitekanelo e tshwanetse -
a go tsweletsa tsamaiso ka tirisanommogo;
b go netefatsa gore go nna le kgokaganyo ya go loga maano, tekanyetsokabo, theko le tlhokomelo ya ditirelo tsotlhe tsa boitekanelo tse di amang baagi ba ya boitekanelo e khansele e e tlhametsweng; le c go gakolola Bakhuduthamaga ba ba maleba, ka Dikhansele tsa Porofense tsa Boitekanelo, le khansele ya lekgotlatoropo le le maleba le legolo gongwe la kgaolo, ka merero e e amanang le boitekanelo gongwe ditirelo tsa boitekanelo mo kgaolong ya boitekanelo e khansele e e tlhametsweng.
Khansele ya kgaolo ya boitekanelo e ka tlhama komiti e le nngwe gongwe go feta go e gakolola ka morero mongwe le mongwe fela.
Molao wa porofense o tshwanetse gore bonnye o nne le tlamelo ya -
a go dira ga dikhansele tsa kgaolo tsa boitekanelo;
b go rebolwa, morago ga go batla maikutlo a khansele e e maleba ya kgaolo ya boitekanelo, ke mokhuduthamaga yo o maleba le khansele ya lekgotlatoropo le le maleba le legolo gongwe la kgaolo, fela jaaka go tla bo go le maleba, ga tekanyetsokabo ka botlalo le diphitlhelelo tse di lebeletsweng tsa tiragatso ya ditirelo tsa boitekanelo mo kgaolong ya boitekanelo, tse magato a puso a porofense le a pusoselegae a tshwanetseng go dira dikakgelo mo go tsona; le c i ditsela tsa go fedisa go tlholana mo mabakeng a go sa kgoneng go fitlhelelwa tumelano magareng ga Mokhuduthamaga yo o maleba le khansele ya lekgotlatoropo mabapi le tekanyetsokabo gongwe diphitlhelelo tse di lebeletsweng tse di kabakanngwang mo temeng ya b mo pakeng e e tlhalositsweng mo molaong; le ii dikgato tsa paakanyo tse di tshwanetseng go tsewa fa tumelano e e kabakanngwang mo temaneng ya i e tlolwa.
Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go netefatsa gore kgaolo nngwe le nngwe ya boitekanelo le kgaolopotlana nngwe le nngwe ya boitekanelo e tsamaisiwa ka bokgoni.
Ditirelo tsa boitekanelo tse di tshwanetseng go tlamelwa ke makgotlatoropo
Makgotlatoropo otlhe a magolo gongwe a dikgaolo a tshwanetse go netefatsa gore go tlamelwa ka ditirelo tse di maleba tsa boitekanelo tsa lekgotlatoropo ka bokgoni le ka tekatekano kwa mafelong a ona.
Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go rebolela ditirelo tseo tsa boitekanelo kwa lekgotlatoropong mo porofenseng ya gagwe jaaka go kabakanngwa mo karolong ya 1564 ya Molaotheo.
Tumelano e e kabakanngwang mo karolong ya 1544 ya Molaotheo e itsege jaaka tumelano ya tirelo mme e tshwanetse go nna le tlamelo ya -
a ditirelo tse di tla tlamelwang ke lekgotlatoropo;
b ditlamelo tse Mokhuduthamaga yo o maleba a tshwanetseng go tlamela ka tsona;
c seemo sa tiragatso se se tshwanetseng go dirisediwa go tlhokomela ditirelo tse di tlamelwang ke lekgotlatoropo; le d seemo se mo go sona go ka khutlisiwang tumelano.
Paakanyo ya maano a dikgaolo tsa boitekanelo
Motsamaisi mongwe le mongwe wa boitekanelo wa lekgotlatoropo la kgaolo gongwe le legolo o tshwanetse gore mo sedikeng sa tekanyetsokabo ya bosetšhaba, a kwale le go tlhagisa kwa khanseleng e e maleba ya kgaolo ya boitekanelo le mokhuduthamaga yo o maleba, leano la kgaolo ya boitekanelo le le kwadilweng go ya ka kaedi ya bosetšhaba e e rebotsweng ke Mokaedi Kakaretso, go ntse go tlotliwa dipholesi tsa bosetšhaba le tsa porofense tsa boitekanelo le ditlhokego tsa maano a a maleba a tlhabololo e e kopaneng go ya ka karolo ya 25 ya Pusoselegae: Molao wa Thulaganyo ya Makgotlatoropo wa ngwaga wa 2000 (Molao wa bo32 wa ngwaga wa 2000).
Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go netefatsa gore kgaolo nngwe le nngwe ya boitekanelo e kwala le go diragatsa leano la kgaolo la badiri go ya ka kaedi ya bosetšhaba e e rebotsweng ke Mokaedi Kakaretso.
Dithulaganyo tsa kgabaganyo malebana le ditirelo tsa makgotlatoropo tsa boitekanelo
Go fitlha fa go sena go wediwa tumelano ya tirelo e e kabakanngwang mo karolong ya 32 , makgotlatoropo a tshwanetse gore, ka ditlamelo tse a nang natso, a tswelele go tlamela ka ditirelo tsa boitekanelo tse a ntseng a tlamela ka tsona, ngwaga pele ga Molao ono o simolola go dira.
KGAOLO 6
DITHEO TSA BOITEKANELO
Karoganyo ya ditheo tsa boitekanelo
Tona, ka molawana, a ka -
a aroganya ditheo tsa boitekanelo ka dikarolo tse di ka nnang maleba go ya ka -
seabe le tiro ya tsona mo thulaganyong ya bosetšhaba ya boitekanelo;
bogolo le lefelo le baagi ba di ba tlamelang ba leng mo go lona;
mofuta le seemo sa ditirelo tsa boitekanelo tse di ka kgonang go di tlamela;
iv. lefelo le di leng mo go lona le bogolo jo di kgonang go bo fitlhelela;
v. botlhokwa jwa go rulaganya go tlamela ka ditirelo tsa boitekanelo go ya ka tekanyetso le seemo sa bosetšhaba mo letlhomesong le le kopaneng mme le gokaganngwa la bosetšhaba; le vi. mo mabakeng a ditheo tsa poraefete, gore a setheo se dira lotseno gongwe nnyaya; le b mo mabakeng a bookelo jwa bogareng, go swetsa ka go tlhamiwa ga boto ya bookelo le thulaganyo ya tsamaiso ya bookelo seo sa bogareng.
Setifikeiti sa tlhokego
Motho ga a tshwanela -
a go tlhama, go aga, go baakanya gongwe go bona setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo;
b go oketsa palo ya malao kwa, gongwe go bona thekenoloji ya boitekanelo e e rebotsweng kwa, setheong sa boitekanelo gongwe bothusing jwa boitekanelo;
c go tlamela ka ditirelo tse di rebotsweng tsa boitekanelo; gongwe d go tswelela go dirisa setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo morago ga go khutla ga dikgwedi di le 24 go tloga ka letlha le Molao ono o simolotseng go dira ka lona, ntle le go nna le setifikeiti sa tlhokego.
Motho yo o eletsang go bona gongwe go ntšhwafatsa setifikeiti sa tlhokego o tshwanetse go dira kopo go Mokaedi Kakaretso ka tsela e e rebotsweng mme o tshwanetse go duela tuelo e e rebotsweng ya kopo.
Pele ga Mokaedi Kakaretso a ka rebola gongwe a ntšhwafatsa setifikeiti sa tlhokego, o tshwanetse go ela tlhoko -
a tlhokego ya gore go nne le tlhomamo ya tlhabololo ya ditirelo tsa boitekanelo go ya ka maano a bosetšhaba, a porofense le a makgotlatoropo;
b botlhokwa jwa go tsweletsa phasalatso le thulaganyosešwa ya ditirelo tsa boitekanelo le ditlamelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo, le botlhokwa jwa go siamisa go tlhoka tekatekano go lebeletswe dintlha tsa semorafe, bong, ikonomi le bonno;
c botlhokwa jwa go tsweletsa motswako o o maleba wa ditirelo tsa setšhaba le tsa poraefete tsa boitekanelo;
d dintlha tsa lemorago le leroborobo tsa baagi ba ba tshwanetseng go tlamelwa ka tirelo;
e mesola le dithapolo tse di ka nnang gona mo ditirelong tsa boitekanelo tsa setšhaba le tsa poraefete tse di gona ga jaana le mo baaging bangwe le bangwe ba ba amegang;
f botlhokwa jwa go sireletsa gongwe go tsweletsa batho gongwe dikarolo tsa batho tse di rebotsweng go ya ka Molao wa Tekatekano ya Thapo wa ngwaga wa 1998 Molao wa bo55 wa ngwaga wa 1998, mo lephateng la dikgwebopotlana;
g dipoelo tse di ka nnang gona tsa patlisiso le tlhabololo malebana le go tokafatsa tlamelo ka tirelo ya boitekanelo;
h botlhokwa jwa go netefatsa gore go nna le ditlamelo ga go tlhole dithotloetso tse di sa nnang sentle go batlamedi ba ditirelo tsa boitekanelo le badiri ba boitekanelo;
i fa go le maleba, boleng jwa ditirelo tsa boitekanelo tse mokopi a tlametseng ka tsona mo nakong e e fetileng;
j kgonagalo ya gore bokgoni jwa ditšhelete jwa setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo bo tla nnela ruri;
k botlhokwa jwa go netefatsa go nna teng le tiriso e e maleba ya badiri le thekenoloji ya boitekanelo;
l gore a setheo sa boitekanelo sa poraefete ke se se dirang lotseno gongwe nnyaya; le m fa go le maleba, go ikobela ditlhokego tsa setifikeiti sa go se ikobele ditlhokego.
Mokaedi Kakaretso a ka batlisisa ntlha nngwe le nngwe e e malebana le kopo ya go rebolwa gongwe go ntšhwafadiwa ga setifikeiti sa tlhokego mme a ka kopa tshedimosetso epe fela e e ka tlhokegang gore a kgone go dira tshwetso malebana le kopo e e riling.
Mokaedi Kakaretso a ka rebola gongwe a ntšhwafatsa setifikeiti sa tlhokego go lebeletswe -
a gore motshodi o ikobela ditekanyetso le seemo sa bosetšhaba sa tiro sa ditheo tsa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo, jaaka go le maleba; le b seemo sengwe le sengwe malebana le -
mofuta gongwe bogolo jwa ditirelo tse di tla bong di tlamelwa ke setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo;
badiri le didiriswa tsa tlhatlhobo le tsa kalafi gamogo le go phasaladiwa ga badiri gongwe tiriso ya didiriswa tsa go nna jalo;
tirisanommogo ya lephata la setšhaba le la poraefete;
iv. mefuta ya katiso e e tla tlamelwang ke setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo; le v. ditlhokego dingwe le dingwe tse di kabakanngwang mo karolwaneng ya .
Mokaedi Kakaretso a ka gogela morago setifikeiti sa tlhokego -
a ka katlenegiso ya Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo go ya ka karolo ya 797b;
b fa go tswelela ka tiro ga setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo, fela jaaka go le maleba, gongwe ditiro tsa motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo gongwe modiri wa boitekanelo yo o dirang mo setheong sa boitekanelo, di ka nna le kotsi e kgolo mo boitekanelong jwa setšhaba;
c fa setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo, fela jaaka go le maleba, gongwe motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo gongwe modiri wa boitekanelo yo o dirang mo setheong sa boitekanelo a sa kgone gongwe a sa battle go ikobela ditekanyetso gongwe seemo se se beilweng sa tiro se se botlhokwa mo boitekanelong le pabalesegong ya badirisi; gongwe d fa setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo,fela jaaka go le maleba, gongwe motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo gongwe modiri wa boitekanelo yo o dirang mo setheong sa boitekanelo a tsweletse go gatakaka ditshwanelo tsa molaotheo tsa badirisi gongwe a kgoreletsa Mmuso mo go diragatseng maikarabelo a ona a go tswelela go fitlhelela tshwanelo ya molaotheo ya go fitlhelela ditirelo tsa boitekanelo.
Fa Mokaedi Kakaretso a gana kopo ya setifikeiti sa tlhokego gongwe a gogela morago setifikeiti sa tlhokego, Mokaedi Kakaretso o tshwanetse gore mo sebakeng se se amogelesegang, a tlamele mokopi gongwe motshodi, fela jaaka go le maleba, mabaka a a kwadilweng a go gana goo gongwe go gogelwa morago.
Sebaka sa setifikeiti sa tlhokego
Setifikeiti sa tlhokego se dira sebaka se se rebotsweng, fela sebaka seo se se rebotsweng ga se a tshwanela go feta dingwaga di le 20.
Boikuelo go tona kgatlhanong le tshwetso ya Mokaedi Kakaretso
Motho mongwe le mongwe yo o utlwisitsweng botlhoko ke tshwetso ya Mokaedi Kakaretso go ya ka karolo ya 36, a ka ikuela ka go kwalela Tona kgatlhanong le tshwetso eo.
Boikuelo joo bo tshwanetse -
a go tsenngwa mo sebakeng sa malatsi a le 60 go tswa kwa letlheng le Mokaedi Kakaretso a fileng mabaka a a kwadilweng a tshwetso gongwe letlha le le kwa moragonyana jaaka Tona a ka letla; mme b bo tlhalose mabaka a boikuelo.
Morago ga go sekaseka mabaka a boikuelo le mabaka a tshwetso ya Mokaedi Kakaretso, Tona, ka bonako jo bo ka kgonagalang -
a a tlhomamise, a beele thoko gongwe a fetole tshwetso; gongwe b a dire gore tshwetso nngwe le nngwe fela e e kaneng e le gona e emelwe ke tshwetso ya Mokaedi Kakaretso.
Tona o tshwanetse go naya moikuedi mabaka a a kwadilweng a tshwetso eo mo sebakeng se se amogelesegang.
Melawana e e malebana le ditifikeiti tsa tlhokego
Tona, morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo, a ka dira melawana e e malebana le -
a ditlhokego tsa go rebolwa gongwe go ntšhwafadiwa ga setifikeiti sa tlhokego;
b ditlhokego tsa setifikeiti sa tlhokego sa ditheo tsa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo tse di gona ka nako ya go simolola go dira ga Molao ono;
c ditlhokego tsa setifikeiti sa tlhokego sa ditheo tsa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo tse di simololang go nna gona morago ga go simolola go dira ga Molao ono;
d morero mongwe le mongwe fela o o malebana le go rebolwa ga setifikeiti sa tlhokego le tlhatlhobo le tsamaiso ya ditheo tsa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo.
Melawana e e dirwang ka fa tlase ga karolwana 1 -
a e tshwanetse go netefatsa gore go nna le phasalatso le thulaganyosešwa ya boitekanelo, go lebeletswe thata ditlhopha tse di bokoa di tshwana le basadi, bagodi, bana le batho ba ba sa itekanelang mo mebeleng;
b e ka rebola tuelo e e tshwanetseng go duelwa malebana le dikopo tsa go rebolwa le go ntšhwafadiwa ga ditifikeiti tsa tlhokego;
c e tshwanetse go rebola popego le dithulaganyo tse di tla dirisiwang mo dikopong tsa go rebolwa le go ntšhwafadiwa ga ditifikeiti tsa tlhokego, le tshedimosetso e e tshwanetseng go tlhagisiwa le dikopo tsa go nna jalo;
d e tshwanetse go netefatsa le go tsweletsa go fitlhelelwa ga ditirelo tsa boitekanelo le tiriso e e tletseng ya ditlamelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo, go lebeletswe thata ditlhopha tse di bokoa di tshwana le basadi, bagodi, bana le batho ba ba sa itekanelang mo mebeleng;
e e tshwanetse go netefatsa gore go ikobelwa ditlamelo tsa Molao ono le ditekanyetso le seemo sa bosetšhaba sa tiro sa go tlamela ka ditirelo tsa boitekanelo;
f e tshwanetse go leka go tila gongwe go thibela dikgwebo gongwe dithotloetso tse di sa nnang sentle tse di ka amang bosula, ditlhotlhwa le boleng jwa ditirelo tsa boitekanelo gongwe go fitlhelelwa ga ditirelo tsa boitekanelo ke badirisi;
g e tshwanetse go tila gongwe go thibela ditiro, dikema, gongwe dithulaganyo tsa batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo gongwe ditheo tsa boitekanelo tse di thulanang ka tlhamalalo gongwe e seng ka tlhamalalo, di gatakakang gongwe di nyatsang maitsholo a a siameng a seporofešenale; mme h e tshwanetse go netefatsa gore boleng jwa ditirelo tsa boitekanelo tse di tlamelwang ke ditheo tsa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo bo ikobela ditekanyetso le seemo se se rebotsweng.
Ditlolomolao le dikotlhao malebana le setifikeiti sa tlhokego
Motho mongwe le mongwe yo o dirang sengwe fela se se kabakanngwang mo karolong ya 36 ntle le setifikeiti sa tlhokego se se batlegang go ya ka karolo eo o dirile tlolomolao.
Motho mongwe le mongwe yo o tshwarelwang go tlola molao go ya ka karolwana ya 1 a ka atlholelwa go lefa gongwe go golegwa sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano gongwe go lefa gammogo le go golegwa.
Tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo kwa ditheong tsa setšhaba tsa boitekanelo
Tona, fa go lebeletswe bookelo jwa bogareng, le mokhuduthamaga yo o maleba, fa go lebeletswe ditheo tse dingwe tsotlhe tsa setšhaba tsa boitekanelo tse di mo porofenseng eo-
a a ka swetsa ka ditirelo tsa boitekanelo tse di ka tlamelwang kwa setheong sa setšhaba se se maleba sa boitekanelo;
b a ka rebola dithulaganyo le ditlhokego tsa go amogelwa le go fetisiwa go tswa kwa setheong sa setšhaba sa boitekanelo gongwe setlhopha sa ditheo tsa setšhaba tsa boitekanelo;
c go lebeletswe karolwana ya 2, a ka swetsa ka sejule ya dituelo, go akarediwa dikotlhao tsa go se latele dithulaganyo tse di kabakanngwang mo temeng ya b, tsa -
dikarolo tse di farologaneng tsa badirisi;
mefuta e e farologaneng ya kalafi; le dikarolo tse di farologaneng tsa ditheo tsa setšhaba tsa boitekanelo; le d ka go batla maikutlo mo bothating jo bo maleba jwa Matlotlo, a swetsa ka seelo sa lotseno le le kgobokantsweng ke setheo se se maleba sa setšhaba sa boitekanelo se se arogantsweng jaaka bookelo, e e ka salang mo bookelo le ka moo matlole ao a ka dirisiwang ka gona.
Fa go swediwa ka sejule ya dituelo, tuelo ya tirelo e e rileng ga e a tshwanela go farologana fa go lebeletswe badirisi ba e leng gore ga se baagi ba porofense.
Le fa go ntse go na le karolwana ya 2, porofense e baagi ba yona ba dirisang ditirelo tsa porofense e nngwe e tshwanetse go duelela porofense eo ditirelo tsa boitekanelo tse baagi ba go nna jalo ba tlametsweng ka tsona ka tsela le go ya jaaka go rebotswe ke Tona, morago ga go batla maikutlo a lephata la Matlotlo la Bosetšhaba, jaaka go le maleba mo bookelong sa bogareng, mme fa e le bookelo jo bongwe fela, bothati jwa Matlotlo jo bo maleba.
Tona o tshwanetse go thapa boto ya kemedi ya bookelo mo bookelong sengwe le sengwe sa bogareng gongwe mo setlhopheng sa dipetlele tsa bogareng.
Ditiro tsa boto ya bookelo jwa bogareng di tshwanetse go rebolwa ke Tona.
a Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse -
go thapa boto ya kemedi mo setheong sengwe le sengwe sa setšhaba sa boitekanelo se se aroganngwang jaaka septlele gongwe mo setlhopheng sa ditheo tsa setšhaba tsa boitekanelo mo porofenseng e e maleba;
go rebola ditiro tsa diboto tsa go nna jalo; le go rebola dithulaganyo tsa dikopano tsa boto.
b Bookelo jo bo kabakanngwang mo temeng ya a ga se akaretse bookelo jwa bogareng.
Diboto tse di kabakanngwang mo dikarolwaneng tsa 4 le 6 di tshwanetse go nna le -
a moemedi a le mongwe go tswa kwa yunibesithing nngwe le nngwe e e amanang le bookelo;
b mo mabakeng a boto e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 4 gona, moemedi a le mongwe fela go tswa kwa lefapheng la bosetšhaba;
c mo mabakeng a diboto tse di kabakanngwang mo dikarolwaneng tsa 4 le 6, moemedi a le mongwe fela go tswa kwa lefapheng la porofense e bookelo jo bo maleba se leng mo go yona;
d baemedi ba sa fete tharo ba baagi ba ba direlwang ke septlele, go akarediwa ditlhopha tse di nang le dikgatlhego tse di kgethegileng tse di emetseng badirisi; le e baemedi ba sa fete tlhano ba badiri le batsamaisi ba bookelo, fela baemedi bao ga ba a tshwanela go bouta kwa dikopanong tsa boto.
Diboto tse di kabakanngwang mo dikarolwaneng tsa 4 le 6 di ka akaretsa batho ba ba sa feteng tlhano ba ba nang le bokgoni jo bo kgethegileng mo maphateng a tshwana le a bobalatlotlo, tsamaiso ya ditšhelete, tsamaiso ya badiri, tsamaiso ya tshedimosetso le merero ya molao.
Ditokololo tsa boto ya bookelo di thapiwa sebaka sa dingwaga di le tharo ka nako mme Tona, mo mabakeng a dipetlele tsa bogareng, gongwe Mokhuduthamaga yo o maleba, mo mabakeng a dipetlele tse dingwe, a ka dira gore tokololo nngwe e emelwe ke e nngwe fa go tlhokega jalo.
Dikomiti tsa ditleleniki le ditikwatikwe tsa baagi tsa boitekanelo
Melao ya porofense e tshwanetse gore bobotlana, e tlamele ka gore mo porofenseng e e maleba, go tlhamiwe komiti ya -
b tikwatikwe ya boitekanelo ya baagi; gongwe c tleleniki le tikwatikwe ya boitekanelo ya baagi gongwe setlhopha sa ditleleniki le ditikwatikwe tsa boitekanelo tsa baagi.
Komiti e nngwe le e nngwe e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 e tshwanetse gore bobotlana e akaretse -
a mokhanselara wa pusoselegae a le mongwe gongwe go feta;
b tokololo e le nngwe gongwe go feta ya baagi ba ba direlwang ke setheo seo sa boitekanelo; le c tlhogo ya tleleniki gongwe tikwatikwe eo ya boitekanelo.
Ditiro tsa komiti di tshwanetse go rebolwa mo peomolaong ya porofense eo.
Ditirelo tsa boitekanelo kwa ditheong tse e seng tsa boitekanelo le kwa ditheong tsa setšhaba tsa boitekanelo ntle le dipetlele
Tona a ka rebola -
a seemopotlana le ditlhokego tsa tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo kwa mafelong a mangwe ntle le ditheo tsa boitekanelo, go akarediwa dikolo le mafelo a setšhaba; le b dikotlhao fa go na le tlolomolao gongwe go retelelwa ke go ikobela seemo gongwe ditlhokego tsa go nna jalo.
Melao ya porofense e tshwanetse go nna le tlamelo ya tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo kwa ditheong tsa boitekanelo mo porofenseng eo go na le kwa dipetlele.
a Tona, mo dikgatlhegong tsa boitekanelo le botshelo jwa batho ba ba yang kwa sekolong sa thupiso mme go lebeletswe ditlamelo tsa molao mongwe fela, a ka rebola seemo se go rupisiwa ga motho go ka dirwang ka gona fa e le karolo ya moletlo wa go aloga.
b Go tsweletsa karolwana eno -
"sekolo sa thupiso" se kaya lefelo le motho gongwe batho ba feta bongwe ba rupisiwang e le karolo ya moletlo wa go aloga; mme
"moletlo wa go aloga" o kaya moetlo wa setso o ka ona motho a tsenngwang mo mokgweng gongwe a newa seemo se se riling gongwe temogo mo baaging.
Tona, go lebeletswe ditlamelo tsa molao mongwe fela, a ka rebola ditlamelo tse di malebana le ditiro tsa setso tsa boitekanelo go netefata boitekanelo le botshelo jwa batho ba go dirwang ditiro tseo tsa boitekanelo mo go bona.
Phetiso go tswa kwa setheong se sengwe sa setšhaba go ya kwa go se sengwe
Go lebeletswe Molao ono, modirisi a ka etela setheo sa setšhaba sa boitekanelo go bona ditirelo tsa boitekanelo.
Fa setheo sa setšhaba sa boitekanelo se sena bokgoni jwa go tlamela ka kalafi gongwe tlhokomelo e e tlhokegang, setheo seo sa setšhaba sa boitekanelo se ka fetisetsa modirisi yoo kwa setheong se se tshwanetseng sa setšhaba sa boitekanelo se se nang le bokgoni jwa go tlamela ka kalafi gongwe tlhokomelo e e maleba ka tsela e, mme go ya ka ditlhokego tse di tla bong di sweditswe ke Tona gongwe Mokhuduthamaga yo o maleba, fela jaaka go tla bo go le maleba.
Dikamano magareng ga ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete tsa boitekanelo
Tona o tshwanetse go rebola dithulaganyo tse di tla kgontshang gore go nne le dikamano tse di gokagantsweng magareng ga ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba tsa boitekanelo mo tlamelong ya ditirelo tsa boitekanelo.
Lefapha la bosetšhaba, lefapha lengwe le lengwe fela la porofense, gongwe lekgotlatoropo le ka tsena mo tumelanong le motlamedi wa poraefete, setheo sa poraefete sa boitekanelo gongwe mokgatlho o e seng wa puso gore go fitlhelelwe maikemisetso mangwe fela a Molao ono.
Tumelano e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 2 e tshwanetse go ikobela Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba wa ngwaga wa 1999 Molao wa bo1 wa ngwaga wa 1999, gongwe molao wa tsamaiso ya ditšhelete tsa lekgotlatoropo, jaaka go tla bo go le maleba.
Maikarabelo a ditheo tsa poraefete tsa boitekanelo
Setheo sengwe le sengwe sa poraefete sa boitekanelo se tshwanetse go tlhokomela go nna le inšorense e e lekaneng go ka golola modirisi mo tshenyong e a ka e itemogelang ka ntlha ya phoso e e dirilweng ke mongwe wa badiri ba sona.
Tshekatsheko ya ditirelo tsa ditheo tsa boitekanelo
Ditheo tsotlhe tsa boitekanelo di tshwanetse go ikobela ditlhokego tsa boleng le seemo se se rebotsweng ke Tona morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo.
Ditlhokego tsa boleng le seemo se se kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 di ka kaya badiri, thekenoloji ya boitekanelo, didiriswa, boitekanelo, meago, tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo; ditiro tsa kgwebo; pabalesego le tsela e badirisi ba fiwang bonno ka yona le ka moo ba tsholwang ka gona.
Kantoro ya Seemo sa Go Ikobelwa Seemo le Botlhatlhobi jwa Ditheo tsa Boitekanelo e tshwanetse go tlhokomela le go netefatsa boikobo ka ditlhokego tsa boleng le seemo se se kabakanngwang mo karolwaneng ya 1.
KGAOLO 7
TOGAMAANO YA BADIRI LE DITIKWATIKWE TSA BORUTEGI TSA BOITEKANELO
Tlhabololo le tlamelo ya badiri mo thulaganyong ya bosetšhaba ya boitekanelo
Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e tshwanetse go tlhama pholesi le kaedi, le go tlhokomela tlamelo ya phasalatso, tlhabololo, tsamaiso le tiriso ya badiri mo thulaganyong ya bosetšhaba ya boitekanelo.
Pholesi le kaedi e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 e tshwanetse gore, magareng ga tse dingwe, e gokaganye le go tsweletsa -
a phasalatso e e lekaneng ya badiri;
b tlamelo ya badiri ba ba katisitsweng ka tshwanelo mo magatong otlhe a thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo gore go fitlhelelwe ditlhokego tsa setšhaba tsa tlhokomelo ya boitekanelo; le c tiriso e e bokgoni, go dira, tsamaiso le tshegetso ya badiri mo thulaganyong ya bosetšhaba ya boitekanelo.
Ntsifatso ya ditirelo tsa batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo
Tona, ka tumelano ya Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo, o tshwanetse go swetsa ka kaedi e e tla kgontshang mafapha a porofense le dikhansele tsa kgaolo tsa boitekanelo go diragatsa mananeo a phasalatso e e tshwanetseng ya batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo le badiri ba boitekanelo.
Foramo ya Khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo
Ka go riana go tlhamiwa foramo e e tla itseweng jaaka Foramo ya Khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo e dikhansele tsotlhe tsa molao tsa baporofešenale ba boitekanelo di tshwanetseng go nna le kemedi mo go yona.
Foramo ya khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo e dirwa ke bannasetilo ba dikhansele semolao ya baporofešenale ba boitekanelo le bakwadisi gongwe batlhankedikhuduthamaga bagolo, fela jaaka go tla bo go le maleba, ba dikhansele semolao ya baporofešenale ba boitekanelo.
a Go tlaleletsa mo baemeding ba ba kabakanngwang mo karolwaneng ya 2, Tona a ka thapa -
baemedi ba le babedi ba lefapha la bosetšhaba;
baemedi ba le bararo ba baagi ba ba thapilweng mo go nngwe fela ya dikhansele tsa semolao tsa baporofešenale ba boitekanelo tse di kabakanngwang mo karolwaneng ya ; le baemedi ba le babedi ba ditheo tsa thuto e kgolo, mo Foramong ya Khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo.
b i Tona o tshwanetse go thapa motho yo o siameng jaaka monnasetilo wa Foramo ya Khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo.
ii Monnasetilo o tla nna mo kantoro sebaka se se tla bong se sweditswe le Tona fa a mo thapa, fela se sa fete dingwaga di le pedi, mme a ka thapiwa gape morago ga gore paka ya gagwe ya kantoro e khutle.
c Tokololo nngwe le nngwe ya Foramo ya Khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo, go akarediwa le monnasetilo, e tshwanetse go tswa mo kantorong fa -
fa a amogiwa dithoto;
fa a ilediwa go tlhola a dira mo porofešeneng ya gagwe go ya ka molao mongwe fela;
fa a nna le bolwetse jwa tlhaloganyo moo e leng gore go botlhokwa gore a tswalelwe, a tlhokomelwe gongwe a laolwe;
iv. fa a ka golegwa mo Rephaboliking kgotsa gongwe fela e le ka ntlha ya tlolomolao e e akaretsang go sa ikanyege gongwe tlolomolao e e leng gore e baka gore a atlholelwe go ya kgolegelong ntle le go itlhophela go lefa;
v. fa a khutla go nna moagi wa Aforika Borwa;
vi. fa a lofetse dikopano di feta bobedi tse di tlhomaganang tsa tsa Foramo ntle le tetla go tswa mo Foramong;
vii. a leboga tiro ka go kwala mme Tona a amogela seo;
viii. a khutla go nna le borutegi bope fela jo bo tlhokegang mo tirong eo ya gagwe; gongwe ix. Tona, mo dikgatlhegong tsa setšhaba, a khutlisa botokololo jwa gagwe.
Foramo ya Khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo e tshwanetse -
a go sireletsa dikgatlhego tsa setšhaba le badirisi;
b go netefatsa gore go nna le tlhaeletsano le kgokagano magareng ga dikhansele tsa Semolao tsa Baporofešenale ba Boitekanelo malebana le merero e e amang diporofešene tse di kwadisitsweng di feta bongwe;
c mo dikgatlhegong tsa setšhaba, e tsweletse kgokagano go ralala diporofešene le tlhaeletsano magareng ga diporofešene tse di kwadisitsweng;
d go tsweletsa tiro e e siameng mo ditirelong tsa boitekanelo le go amogana tshedimosetso magareng ga dikhansele tsa molao tsa baporofešenale ba boitekanelo;
e go netefatsa go tshwana ga ditiro le ditshwetso tsa dikhansele tsa molao tsa baporofešenale ba boitekanelo;
f go batla maikutlo le go gokagana le bothati bongwe le bongwe jo bo maleba mo mererong e e amang diporofešene tsotlhe tse di kwadisitsweng;
g go batlisisa le go tlhagisa pegelo, ka bo yona, ka kopo ya nngwe gongwe dingwe tsa dikhansele tsa molao tsa baporofešenale ba boitekanelo gongwe ka kopo ya Tona, ka morero mongwe le mongwe o o amang dingwe gongwe nngwe ya dikhansele tsa molao tsa baporofešenale ba boitekanelo;
h ka tsela e e rebotsweng, go dira jaaka rabadirisi malebana le dingongorego dingwe le dingwe fela tsa ditokololo tsa sethaba le batho ba bangwe malebana le dikhansele tse dikailweng mo karolwaneng ya 1;
i go gakolola Tona ka tlhabololo ya dipholesi tse di tsamaelanang tse di malebana le thuto le katiso gammogo le tiriso ka botlalo le phasalatso ya batlamedi ba boitekanelo;
j go tlhokomela le go gakolola Tona ka tiragatso ya pholesi ya boitekanelo go lebeletswe ka moo e amang batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo le diporofešene tse di kwadisitsweng ka gona;
k go dira gore dikhansele tsa semolao tsa baporofešenale ba boitekanelo di ikarabele malebana le ditiro tsa tsona jaaka ditheo tsa setšhaba;
l go phasalatsa pegelo ya ngwaga le ngwaga ya khansele ya semolao ya baporofešenale ba boitekanelo;
m go baya diphitlhelelo tsa tokafatso ya tiro le dikhansele tsa semolao tsa baporofešenale ba boitekanelo le go tlhokomela tswelelopele ya tsona; le n go gakolola Tona le dikhansele tse di farologaneng tsa semolao tsa baporofešenale ba boitekanelo malebana le -
lenaneo la tiro la diporofešene tse di kwadisitsweng;
ditlhokego tse di tshwanang tsa thuto le katiso tsa batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo;
diporofešene tse dintšhwa tse di tshwanetseng go laolwa;
iv. diphitlhelelo tse di beilweng, ditlapele, ditekanyetso le seemo malebana le phasalatso ya batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo ka tekatekano;
v. tlhabololo, theko le tiriso ya thekenoloji ya tirelo ya boitekanelo;
vi. dithotloetso tse di sa nnang sentle mo diporofešeneng tse di kwadisitsweng;
vii. go ngoka, go sekaseka le go kwadisa baporofešenale ba tlhokomelo ya boitekanelo go tswa kwa dinageng di sele;
viii. kgokaganyo e e bokgoni ya maikemisetso le maikarabelo a dikhansele tse di farologaneng tsa semolao tsa baporofešenale ba boitekanelo;
ix. maikarabelo a batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo mo go tsweletseng le go tlhokomela boitekanelo jwa setšhaba;
x. morero mongwe le mongwe fela o o ka rebolwang.
a Fa e tsweletse ka ditiro tsa yona, Foramo ya Khansele ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo e ka -
batla maikutlo gongwe ya reetsa ditlhagiso ka motho mongwe le mongwe fela, setheo gongwe bothati; mme e ka tlhama komiti go e gakolola ka morero mongwe le mongwe fela.
b Komiti e e kabakanngwang mo temeng ya a ii e ka dirwa ke batho ba ba sa feteng supa ba ba tshwanetseng go nna le kitso e e maleba, boitseanape, bokgoni le maitemogelo a a tla kgontshang komiti go tlamela ka kgakololo e e tlhokegang.
c Monnasetilo wa Foramo o tshwanetse go nna tokololo ya komiti.
a Tshwetso ya Foramo ya Dikhansele tsa Semolao tsa Baporofešenale ba Boitekanelo e tshwanetse go tsewa ka diboutu tsa bontsi jwa bonnye pedi-tharong ya ditokololo tsa Foramo tse di leng gona kwa kopanong ya Foramo.
b Khoramo ya kopano nngwe le nngwe ya Foramo ke bonnye, halofo ya ditokololo tsa Foramo le a le mongwe.
c Mo mabakeng a go nang le tekatekano ya diboutu, monnasetilo wa Foramo o na le boutu ya tshwetso mo godimo ga boutu ya gagwe e e tlwaelegileng.
Foramo ya Dikhansele tsa Semolao tsa Baporofešenale ba Boitekanelo e ka swetsa ka thulaganyo ya dikopano tsa yona.
Foramo ya Dikhansele tsa Semolao tsa Baporofešenale ba Boitekanelo e tshwanetse go kopana, bonnye gararo ka ngwaga.
Foramo ya Dikhansele tsa Semolao tsa Baporofešenale ba Boitekanelo e bona tlamelo ya matlotlo mo dituelong tse di rebotsweng tsa botokololo tse di diuelwang ke dikhansele tsa semolao tsa baporofešenale ba boitekanelo.
Ditokololo tsa Foramo ya Semolao ya Baporofešenale ba Boitekanelo di ka dumelana gore motho yo o thapilweng ke nngwe ya dikhansele tsa semolao tsa baporofešenale ba boitekanelo tse di nang le kemedi mo Foramong o tshwanete go dira jaaka mokwaledi kwa kopanong ya Foramo.
Go tlhamiwa ga ditikwatikwe tsa borutegi tsa boitekanelo
Tona, morago ga go batla maikutlo a Tona ya Thuto, a ka tlhama -
a ditikwatikwe tsa borutegi tsa boitekanelo tse di ka dirwang ke setheo sa boitekanelo se le sengwe gongwe go feta kwa magatong otlhe a thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo, go akarediwa ditlamelo tse di kwa melelwaneng, le setheo gongwe ditheo tsa thuto tse di dirang mmogo go ruta le go katisa badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo le go dira dipatlisiso tsa ditirelot sa boitekanelo; le b dikomiti dingwe fela tsa bogokaganyi go ya fela jaaka go tla bo go tlhokega gore di dire ditiro tse di tla bong di rebotswe.
Melawana e e malebana le badiri
Tona a ka dira melawana e e malebana le badiri mo thulaganyong ya bosetšhaba ya boitekanelo go-
a netefatsa gore go nna le ditlamelo tse di lekaneng go dirisediwa thuto le katiso ya badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo go fitlhelela ditlhokego tsa badiri tsa thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo;
b go netefatsa gore go na le thuto le katiso ya badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo go fitlhelela ditlhokego tsa badiri ba thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo;
c go tlhama dikarolo tse dintšhwa tsa badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo tse di tshwanetseng go rutwa le go katisiwa;
d go supa tlhaelo e e gona ya botlhokwa ya bokgoni, borutegi le kgono mo thulaganyong ya bosetšhaba ya boitekanelo le go rebola togamaano e e sa thulaneng le Molao wa Thuto e Kgolo wa ngwaga wa 1997 Molao wa bo 101 wa ngwaga wa 1997, e e malebana le -
go ngokiwa ga badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo go tswa kwa dinageng tse dingwe; le thuto le katiso ya batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo gongwe badiri ba boitekanelo mo Rephaboliking, e go rebola maano a go ngoka le go tsholela ruri badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo mo thulaganyong ya bosetšhaba ya boitekanelo;
f go netefatsa go nna teng ga togamaano e e lekaneng ya badiri, tlhabololo le dipopegotheo tsa tsamaiso kwa magatong a bosetšhaba, porofense le kgaolo a thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo;
g go netefatsa gore go nna le bokgoni jwa setheo kwa magatong a bosetšhaba, porofense le kgaolo a thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo go rulaganyetsa, go tlhabolola le go tsamaisa badiri;
h go netfatsa gore go nna le tlhaloso ya seabe le ditiro tsa lefapha la bosetšhaba, mafapha a diporofense gammogo le makgotlatoropo malebana le thulaganyo, tlhagiso le tsamaiso ya badiri; le i go rebola seemos e mo go sona badiri ba tlhokomelo ya boitekanelo ba ka ngokiwang go tswa kwa dinageng tse dingwe go tlamela ka ditirelo tsa boitekanelo mo Rephaboliking.
KGAOLO 8
TAOLO YA TIRISO YA MADI, DITLHAGISWA TSA MADI, DITHIŠU LE DIKAMETE MO BATHONG
Go tlhamiwa ga tirelo ya bosetšhaba ya tshelo ya madi
Tona o tshwanetse go tlhoma tirelo ya tshelo ya madi ya Rephaboliki ka go rebola laesense go mokgatlho o o sa direng lotseno, o o kgonang go tlamela ka tirelo ya tshelo ya madi go ralala Rephaboliki.
Motshodi wa laesense e e rebotsweng go ya ka karolwana 1 -
a o tshwanetse go ikobela ditekanyetso le seemo se se rebotsweng mme o tshwanetse go tlamela ka tirelo e e rebotsweng ya tshelo ya madi le ditirelo tse di amanang nayo;
b a ka tlhoma diyuniti tsa dikgaolo gore di tlamele ka ditirelo tsa tshelo ya madi, tse di tla bong di dira ka fa tlase ga taolo ya motshodi wa laesense; mme c o na le tshwanelo a le nosi fela ya go tlamela ka tirelo ya tshelo ya madi mo Rephaboliking.
Motho yo mongwe fela ntle le motshodi wa laesense e e rebotsweng go ya ka karolwana ya 1, yo o tlamelang ka tirelo ya tshelo ya madi mo rephaboliking, dira tlolomolao mme a ka atlholelwa go lefa gongwe go golegwa sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano gongwe go lefa le go golegwa.
Go rebolwa ga ditheo tse di dumeletsweng
Tona, ka kitsiso mo Kaseteng, a ka rebola setheo sengwe le sengwe go na le setheo se se kabakanngwang mo karolong ya 63 jaaka setheo se se dumeletsweng.
Setheo se se dumeletsweng se ka -
a bona, dirisa gongwe go tlamela ka mmele wa motho yo o tlhokafetseng go dirisiwa mo mabakeng mangwe le mangwe a a kailweng mo karolong ya 64;
b bona gongwe sa dirisa thišu nngwe le nngwe e e rometsweng teng go ya ka molao gongwe e tlositswe mo mmeleng wa motho yo o tshelang gongwe yo o tlhokafetseng ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe fela le le kailweng mo karolong ya 58 gongwe 64, fela jaaka go tla bo go le maleba;
c tlamela ka thišu nngwe le nngwe fela e se e bolokileng go setheo gongwe motho yo o kabakanngwang mo karolong ya 63 go dirisediwa mabaka mangwe le mangwe fela a a kailweng mo karolong ya 58 gongwe 64; le d bona, dirisa le tlamela ka ditlhagiswa tsa madi go dirisiwa mo mabakeng mangwe le mangwe fela a a kailweng mo karolong ya 56 gongwe 64.
Tona, ka kitsisio e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1, a ka dirisa seemo se se malebana le tiriso ya dithata e e kaiwang mo karolwaneng ya 2.
Go tlosiwa ga dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikametse go tswa mo bathing ba ba tshelang
Motho ga a tshwanela go tlosa thišu, madi, setlhagiswa sa madi gongwe dikamete mo mmeleng wa motho yo mongwe yo o tshelang go dirisediwa mabaka a a kailweng mo karolong ya 56 ntle le fa fela go dirwa -
a ka tumelelo e e kwadilweng ke motho yo thišu, madi, didirwa tsa madi gongwe dikamete di tloswang mo go ena e e rebotsweng ka tsela e e rebotsweng; le b go ya ka seemo se se rebotsweng.
Tiriso ya dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete tse di tlositsweng gongwe di gogilwe go tswa mo mothong yo o tshelang
Motho a ka dirisa thišu gongwe dikamete tse di tlositsweng gognwe madi gongwe ditlhagiswa tsa madi tse di gogilweng go tswa mo mothong yo o tshelang fela mo mabakeng a kalafi gongwe a bongaka jwa meno fela jaaka go tla bo go rebotswe.
a Go lebeletswe tema ya b, thišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete tse di latelang, ga di a tshwanela go tlosiwa gongwe go gogiwa mo mothong yo o tshelang go dirisediwa mabaka mangwe le mangwe fela a a kabakanngwang mo karolwaneng ya 1;
dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe kamete go tswa mo mothong yo o lwalang bolwetse jwa tlhaloganyo go ya ka bokao jwa Molao wa Tlhokomelo ya Boitekanelo jwa Tlhaloganyo wa ngwaga wa 2002 (Molao wa bo17 wa ngwaga wa 2002);
dithišu tse di sa busediweng ka thulaganyo ya tlholego go tswa mo mothong yo o bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga di le 18;
kamete go tswa mo mothong yo o monnye go na le dingwaga di le 18; gongwe iv. samorago, dithišu tsa emborio gongwe ya lesea le le iseng le tsalwe, disele tsa medi le lelana la mohubu, go sa akarediwe disele tsa tshimologo tsa lelana la mohubu.
b Tona a ka laolela go tlosiwa gongwe go gogiwa ga dithišu, madi, setlhagiswa sa madi gongwe dikamete tse di kabakanngwang mo temeng ya a mme a ka diragatsa seemo sengwe le sengwe se se ka nnang botlhokwa malebana le go tlosiwa gongwe go gogiwa goo.
Kiletso ya go dira batho ba ba tshwanang le ba bangwe ka go tsaya disele tsa ba ba tshelang
Motho ga a tshwanela -
a go fetola dire dingwe le dingwe tsa jenetiki, go akarediwa dire tsa jenetiki tsa dikamete tsa batho, disaekoute gongwe diemborio; gongwe b go dira sepe fela, go akarediwa phetiso ya nyutlelia gongwe go aroganngwa ga emborio, go dirisediwa mabaka a go dirwa ga batho ba ba tshwanang le ba bangwe ka go tsaya disele tsa ba ba tshelang.
Tona, mo seemong se se tla bong se rebotswe, a ka letla go dirisiwa ga disele go fodisa ka go dirisa disele tsa mogolo gongwe tsa kalana ya mohubu
Ga gona motho ope yo o ka romelang teng gongwe go romela ntle di-zygote gongwe di emborio tsa batho ntle le tetla go tswa go Tona.
Tona a ka letla patlisiso mo diseleng tsa tshimologo le disaekoute tse di seng bogolo jwa go feta malatsi a le 14 fa a amogetse kopo e e kwadilweng le fa -
a mokopi a ipofa go kwala patlisiso gore go nne le rekoto; mme b go amogetswe tumelelo go tswa go moabi wa disele gongwe disaekoute tseo
Motho mongwe le mongwe yo o tlolang ditlamelo tsa karolo eno gongwe yo o retelelwang ke go ikobela seno o dira tlolomolao e e ka lebisang kwa go atlholelweng tuelo gognwe go golegwa sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano gongwe kotlhao ya tuelo le ya go golegwa.
Mo mabakeng a karolo eno -
a go tsadisa ka go dira motho wa maitirelo" go kaya go fetola dire tsa jenetiki gore go fitlhelelwe tsadiso ya motho mme seno se akaretsa phetiso ya nyutlelia gongwe go aroganngwa ga emborio go dirisediwa mabaka ao; mme c "go dira motho wa maitirelo yo o tshwanang le yo mongwe mo mabakeng a kalafi" go kaya go getola dire tsa jenetiki e ka nna go tswa mo mogolong, disele tsa saekoute gongwe tsa emborio go fetola, go alafa go lebeletswe tiro ya disele gongwe dithišu.
Go tlosiwa gongwe go jalelewa ga dithišu tsa batho kwa bookelo gongwe kwa setheong se se dumeletsweng seno
Motho ga a tshwanela go tlosa dithišu go tswa mo mothong yo o tshelang go jalelelwa mo mothong yo o tshelang gongwe go tsweletsa jalelelo ya thišu eo, ntle le -
a kwa bookelo gongwe kwa setheong se se dumeletsweng; le b ka dumelelo e e kwadilweng ya -
ngaka e e rweleng maikarabele a ditirelo tsa kalafi mo bookelo gongwe kwa setheong se se dumeletsweng, gongwe ngaka nngwe fela e e laoletsweng jalo ke ena; gongwe mo mabakeng a go senang ngaka e e rweleng maikarabelo a ditirelo tsa bongaka kwa bookelo gongwe kwa setheong se se dumeletsweng, ngaka e e laoletsweng jalo ke motho yo o rweleng maikarabelo a bookelo gongwe setheo se se dumeletsweng.
Ngaka e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1b ga e a tshwanela go nna le seabe mo jaleleleng e a e reboletseng taolo go ya ka karolwana eo.
Go tlosiwa, go dirisiwa le go jalelelwa ga dithišu, le go tsenngwa ga madi gongwe ditlhagiswa tsa madi ke ngaka gongwe ngaka ya meno
Mo mabakeng a Kgaolo eno, ke ngaka e e kwadisitsweng fela gongwe ngaka ya meno e e ka tlosang dithišu dingwe le dingwe fela go tsa mo mothong yo o tshelang, ya dirisetsa dithišu tse di tlositsweng jalo mabaka a a kabakanngwang mo karolong ya 56 gongwe ya jalelela thišu e e tlositsweng jalo mo mothong yo mongwe yo o tshela.
Go lebeletswe Molao wa Taolo ya Melemo le Tse di Amanang nayo wa ngwaga wa 1965, Molao wa bo101 wa ngwaga wa 1965, ke ngaka e e kwadisetsweng fela gongwe ngaka ya meno, gongwe motho yo o dirang ka fa tlase ga tlhokomelo gongwe ka taelo ya ngaka gongwe ngaka ya meno, yo, mo mabakeng a Kgaolo eno, a ka tsenyang motho yo o tshelang madi gongwe ditlhagiswa tsa madi, gongwe a rebolela motho yo o tshelang madi gongwe ditlhagiswa tsa madi.
Dituelo tse di malebana le go romelwa ntle, go rekwa gongwe go tlamela ka dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete
Ga go motho ope, ntle le -
a bookelo gongwe setheo se se kabakanngwang mo karolong ya 581a, motho gongwe setheo se se kabakanngwang mo karolong ya 63 le setheo se se laoletsweng gongwe, mo mabakeng a thišu gongwe dikamete tse di amegang tse di rometsweng teng gongwe tse di rometsweng ntle, se ka amogela tuelo malebana le go bona, go tlamela, go romela teng gongwe go romela ntle thišu nngwe le nngwe gongwe kamete go dirisiwa ke motho yo mongwe, e dirisediwa mabaka a a kabakanngwang mo karolong ya 56 le 64;
b motho gongwe setheo se se kabakanngwang mo karolong ya 63 gongwe setheo se se laoletsweng, a ka amogela tuelo malebana le go romelwa teng, go romelwa ntle gongwe go tlamela motho yo mongwe ka madi gongwe ditlhagiswa tsa madi.
Tšhelete e e duelwang e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 ga e a tshwanela go feta tšhelete e e tlhokegang go fitlhelela ditshenyegelo tse di amanang le go romelwa teng, go romelwa ntle gongwe go bonwa gongwe go tlamela ka thišu, kamete, madi gongwe ditlhagiswa tseo tsa madi.
Karolo eno ga e thibele motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo yo o kwadisitsweng le khansele ya semolao ya baporofešenale ba boitekanelo go amogela tuelo ya tirelo nngwe le nngwe fela ya seporofešenale e a tlametseng ka yona.
Ke tlolomolao gore motho -
a yo o abileng thišu, kamete, madi gongwe ditlhagiswa tsa madi, a amogele tuelo ya tšhelete gongwe ya mofuta ofe fela ka ntlha ya kabo eo, ntle le fela tuelo ya ditshenyegelo tse a di itemogetseng fa a ne a dira kabelo eo; le b go rekisa gongwe go gweba ka thišu, kamete, madi gongwe ditlhagiswa tsa madi, ntle le jaaka go dirilwe tlamelo mo Kgaolong eno.
Motho mongwe le mongwe yo o atlholelwang tlolomolao go ya ka karolwana ya 4, fa a tshwarwa a ka atlholelwa tuelo gongwe go golegwa sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano gongwe a atlholelwa tuelo le kgolego eo mmogo.
Kabelo le tiriso ya dirwe tsa batho
Dirwe tsa batho tse di bonweng go tswa mo bathong ba ba tlhokafetseng gore di dirisediwe go jalelelwa gongwe kalafi, gongwe katiso gongwe patlisiso ya bongaka gongwe ya bongaka jwa meno, di tshwanetse go dirisiwa fela ka tsela e e rebotsweng.
Dirwe tsa batho tse di bonweng go ya ka karolwana ya 1 di tshwanetse go abiwa go ya ka dithulaganyo tse di rebotsweng.
Ga go a tshwanela gore go jalelelwe serwe mo mothong yo e seng moagi wa Aforika Borwa gongwe moagi wa leruri wa Rephaboliki ntle le tumelelo ya Tona e e kwadilweng.
Tona a ka rebola -
a ditlhokego tsa thebolo ya ditlamelo tsa jalelelo ya dirwe; le b dikgato tsa thulaganyo tse di tshwanetseng go dirisediwa thebolo eo.
a Motho yo o tlolang ditlamelo tsa karolo eno gongwe yo o retelelwang ke go o ikobela gongwe yo o kopang tuelo ya dirwe tsa batho o tlodile molao.
b Motho mongwe le mongwe yo o tshwarelwang tlolomolao go ya ka tema ya a fa a tshwarwa a ka atlholelwa tuelo gognwe go golegwa sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano gongwe katlholo ya tuelo le ya go golegwa.
Go abiwa ga mebele ya batho le dithišu tsa batho ba ba tlhokafetseng
(a) Motho yo o nang le bokgoni jwa go ka kwala wili -
mo lekwalong le le saenilweng ke ena le, bonnye, dipaki di le pedi tse di nang le bokgoni; gongwe ka polelo e e buiwang ka molomo e e dirilweng fa pele ga, bonnye, dipaki di le pedi tse di nang le bokgoni a ka aba mmele wa gagwe gongwe thišu e e rileng ya ona go dirisiwa morago ga loso la gagwe, a ntsha tumelelo ya gore go dirwe tlhatlhobo ya morago ga loso mo mmeleng wa gagwe go tsweletsa mabaka ape fela a a nang le tlamelo mo Molaong ono.
b Motho yo o dirang kabo e e kabakanngwang mo temeng ya a o tshwanetse go tlhopha setheo gongwe motho yo o kabakanngwang mo karolong ya 63 jaaka moamogedi wa kabo.
c Fa go sa tlhophiwa moamogedi wa kabo go ya ka tema ya b, kabo eo e a phimolwa.
d Tema ya b ga e dire mo malebana le serwe se se abetsweng mabaka a a kabakanngwang mo karolong ya 611 mme moamogedi wa serwe seo o tshwanetse go swediwa go ya ka karolo ya 612.
Fa go sena kabo ka fa tlase ga karolwana ya 1 a gongwe go sena kaelo e e ntshiwang ke motho fa a sa ntse a tshela, monna/mosadi, molekane, ngwaga yo mogolo, motsadi, motlhokomedi, morwarre gongwe kgaitsedi yo mogolo wa motho yoo, ka tatelano e e kailweng, e kare morago ga loso, a abela mmele gongwe thišu e e rileng ya motho yoo go setheo gongwe motho yo o kabakanngwang mo karolong ya 63.
a Mokaedi Kakaretso, morago ga loso la motho, mme fa go sena ope wa batho ba ba kabakanngwang mo karolwaneng ya 2 yo go kgonwang go ikgolaganya nae, a ka aba thišu e e rileng ya motho yoo go setheo gongwe motho yo o kabakanngwang mo karolong ya 63.
b Mokaedi Kakaretso a ka aba thišu e e rileng eo fa fela go latetswe dikgato tse di rebotsweng go leka go golagana le batho ba ba kabakanngwang mo karolwaneng ya 2.
Mebele ya batho, dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete di ka abelwa setheo gongwe motho yo o rebotsweng
Mmele wa motho, dithišu, madi, didirwa tsa madi gongwe dikamete di ka abiwa ke motho mongwe le mongwe yo o kabakanngwang mo karolong ya 55(a) gongwe 62 go setheo sengwe le sengwe se se rebotsweng gongwe motho go dirisediwa mabaka a a kabakanngwang mo 56 gongwe 64 .
Mabaka a go aba mmele, dithišu, madi gongwe ditlhagiswa tsa madi tsa batho ba ba tlhokafetseng
Kabo, go ya ka karolo ya 62 e ka direlwa fela -
a mabaka a katiso ya baithuti ba disaense tsa boitekanelo;
b mabaka a patlisiso ya boitekanelo;
c mabaka a go tsweletsa disaense tsa boitekanelo;
d mabaka a kalafi, go akarediwa go dirisa dithišu mo mothong mongwe le mongwe yo o tshelang; gongwe e tlhagiso ya dire tsa kalafi, go bona bolwetse gongwe thibelo ya bolwetse.
Molao ono ga o dire mo go baakanngweng ga mmele wa motho yo o tlhokafetseng go tlodiwa go thibela go bola, go sa kgathalasege gore a paakanyo eo e akaretsa -
a go segiwa ga mmele go goga madi le go tsenya ditlotsi mo boemong jwa ona; gongwe b go baakanngwa ga tshwanologo nngwe fela gongwe go mutlhega ga mmele pele ga o fitlhwa.
Go gogelwa morago ga kabelo
Moabi, pele ga jalelelo ya serwe se se maleba mo moamogeding, a ka gogela morago kabelo ka tsela e e dirilweng ka yona, gongwe, fa e le kabelo ka tsela ya wili gongwe lekwalo lengwe fela, ka go senya ka bomo wili gongwe lekwalo leo.
Tlhatlhobo ya morago ga loso ya mebele
Go lebeletswe karolwana ya , tlhatlhobo ya morago ga loso ya mmele wa motho yo o tlhokafetseng e ka dirwa fa -
a motho yoo, a dumeletse seo a sa ntse a tshela;
b monna/mosadi, molekane, ngwana yo mogolo, motsadi, motlhokomedi, mogolole gongwe kgaitsedi yo mogolo wa moswi, ka tatelano e e kailweng, a ka rebola tumelelo eo; gongwe c tlhatlhobo eo e tlhokega go swetsa ka se se tlhodileng leso.
Tlhatlhobo ya morago ga leso ga e a tshwanela go dirwa ntle le fa -
a ngaka e e rweleng maikarabelo a ditirelo tsa kalafi mo bookelo gongwe setheo se se dumeletsweng gongwe motšhare oo, gongwe ngaka nngwe fela e e dumeletsweng ke ngaka eo, a dumeletse tlhatlhobo ya morago ga leso ka go kwala le ka tsela e e rebotsweng; gongwe b mo mabakeng a go senang ngaka e e rweleng maikarabelo a ditirelo tsa kalafi, ngaka e e dumeletsweng ke motho yo o rweleng maikarabelo a bookelo seo gongwe setheo se se dumeletsweng, a dumeletse tlhatlhobo ya morago ga leso ka go kwala le ka tsela e e rebotsweng.
Go tlosiwa ga dithišu kwa tlhatlhobong ya morago ga leso le go amogelwa ga thišu ke ditheo le batho
(a) Tona, fa go na le kopo e e kwadilweng ya setheo gongwe motho yo o tlhokang thišu go dirisediwa mabaka a a kabakanngwang mo karolong ya 64 , a ka dumelela setheo gongwe motho yoo, ka go kwala, go bonala thišu eo go tswa kwa ngakeng e e kabakanngwang mo karolwaneng ya gongwe motho gongwe setheo se se kabakanngwang mo karolong ya 63.
b Tona a ka remola seemo sengwe le sengwe fela mo setheong se, gongwe motho yo o neilweng tumelelo go ya ka tema ya a.
c Molao ono ga o thibele batho gognwe ditheo go bona dithišu go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Ditlamelo tsa Boswa wa ngwaga wa 1999 Molao wa bo25 wa ngwaga wa 1999, go tsweletsa Molao oo.
ngaka e e rweleng maikarabelo a ditirelo tsa kalafi mo bookelo gongwe setheo se se dumeletsweng gongwe motšhare o o kaiwang, gognwe ngaka nngwe fela e e duleletsweng ke ngaka eo, gongwe, mo mabakeng a go se nang ngaka e e rweleng maikarabelo a ditirelo tsa kalafi, ngaka e e rebotsweng ke motho yo o rweleng maikarabelo a bookelo gongwe setheo seo se se dumeletsweng, ka go kwala le ka tsela e e rebotsweng, a ka dumelela -
a setheo se se rebotsweng gongwe motho yo o kabakanngwang mo karolong ya 63; gongwe b setheo se se duleletsweng se se dirang kopo jalo ka go kwala, go tlosa thišu nngwe le nngwe e e tlhalositsweng mo mmeleng o o maleba pele ga o ka fitlhwa.
Le fa go na le sengwe fela se se ganetsang mo molaong mongwe fela, ngaka e e dirang tlhatlhobo ya morago ga loso go ya ka -
a karolo ya 3 ya Molao wa Ditlhotlhomiso wa ngwaga wa 1959 Molao wa bo58 wa ngwaga wa 1959; gongwe b karolo ya bo711a gongwe b, e tshwanetse go tlosa gongwe ya dira gore go tlosiwe mo mmeleng, thišu go ya jaaka go tla bo go tlhalositswe mo tumelelong e e ka fa tlase ga karolwana ya mme e tshwanetse go e isa kwa setheong gongwe kwa mothong yo o tshotseng tumelelo.
Tloso e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 3 ga e a tshwanela go dirwa fa -
a go na le kgonagalo ya gore go tlosiwa ga thišu go ka ama ditlamorago tsa tlhatlhobo; gongwe b mmele gongwe thišu e e amegang eo e abilwe gongwe fa go tlosiwa go tla bo go ganetsa kaelo e e ntshitsweng ke moswi pele ga leso la gagwe.
Melawana e e malebana le dithišu, disele, dirwe, madi, ditlhagiswa tsa madi le dikamete
Tona e ka dira melawana e e malebana le -
a tlhatlhobo ya morago ga loso ya mebele ya batho ba ba tlhokafetseng;
b thibelo ya go bola, tiriso le go tlosiwa ga mebele, go akarediwa ditopo tse di se nang beng;
c go tlosiwa ga thišu e e abilweng gongwe disele mo bathong, thišu gongwe disele tse di bonweng go tswa kwa ditlhatlhobong tsa morago ga loso le go bonwa, go dirisiwa, go bolokwa le tlamelo le kabelo ya dithišu gongwe disele tsa batho ke ditheo le batho;
d jalelelo ya thišu;
e tlhagiso, go pakiwa, go tswalwa, go tshwaiwa, go bolokwa le go tlamelwa ga dire tsa kalafi, go bona bolwetse le thibelo ya bolwetse go tswa mo thišung;
f tlamelo ka dithišu, dirwe, di-oocyte gongwe disele tsa tshimologo tsa batho go dirisediwa mabaka ape fela;
g go romelwa teng gongwe go romelwa ntle ga dithišu, disele tsa batho, madi, didirwa tsa madi gongwe dikamete;
h go gogwa ga madi go tswa mo mothong yo o tshelang le go thibela go bola, teko, go dirisiwa, tlamelo le go tlosiwa ga madi a a gogilweng gongwe a a rometsweng teng;
i go tsenngwa ga madi gongwe ditlhagiswa tsa madi mo mothong yo o tshelang;
j tlhagiso, go pakiwa, go tswalwa le go tlamela ka madi le ditlhagiswa tsa madi;
k go tliswa mmogo ga dikamete tse ditonanyana le tse ditshegadi kwa ntle ga mmele wa motho, le patlisiso malebana le setlhagiswa sa kopano ya dikamete tseno;
l go nontshiwa imisiwa ga batho ka tsela e e seng ya tlholego;
m go thapiwa le ditiro tsa batlhatlhobi ba anatomi le batlhankedi ba patlisiso;
n direkoto le direjisetara tse di tshwanetseng go tsholwa ke batho gongwe ditheo;
o dipoelo le dipegelo, go akarediwa dikgogo go tswa mo direjisetareng, tse di tshwanetseng go tlhagisiwa ko bathong ba, gongwe ditheo tse di tlhalositsweng;
p go bonwa, poloko, kotulo, tiriso le go fetolwa ga tiriso ya dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi, dirwe, dikamete, di-oocyte gongwe disele tsa tshimologo tsa batho go dirisediwa mabaka mangwe le mangwe fela;
q go thapiwa le ditiro tsa batlhatlhobo ba tirelo ya bosetšhaba ya tshelo ya madi le ditheo tsa jalelelo ya disele tsa tshimologo; le r morero mongwe le mongwe fela o o malebana le go lebelela taolo le tiriso ya mebele ya batho, dithišu, dirwe, dikamete, madi le ditlhagiswa tsa madi mo bathong.
Tona, ka tumelano le tokololo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a ditšhelete, a ka dira melalwana e e malebana le tuelo ya batho gongwe ditheo malebana le go bonwa, poloko, tlamelo, thomelo teng gongwe thomelo ntle ya mebele ya batho, dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete.
Tona, fa seo se tsamaelana le maikemisetso a Molao ono le go ya ka seemo sa Tona a ka bonang se tshwanetse, ka kitsiso ya Kasete, a ka golola motho mongwe le mongwe fela gongwe setlhopha sa batho go tswa mo go molawana mongwe gongwe melawana yotlhe fela e e dirilweng ka fa tlase ga karolo eno.
KGAOLO YA 9
PATLISISO YA BOSETšHABA YA BOITEKANELO LE TSHEDIMOSETSO
Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo
Tona o tshwanetse go tlhama komiti e e tla itseweng jaaka Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo.
a Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo e dira ke batho ba sa fete 15, ba ba thapilweng ke Tona morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo.
b Motho yo o thapilweng go ya ka tema ya a -
o dira paka e e sa feteng dingwaga di le tharo mme a ka thapiwa gape sebaka sa paka e le nngwe gongwe go feta; mme o khutla go nna tokololo fa a kwala lekwalo la go rola tiro gongwe fa a kopiwa ke Tona ka ntlha ya mabaka a a molemo go rola tiro.
c Phatlhatiro e e nnang mo Komiting ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo e tshwanetse go thibiwa ka thapa motho sebaka sa paka e e setseng ya go nna mo kantorong ga tokololo e go thapiwang motho mo boemong jwa yona, le ka tsela e e tshwanang fela le e tokololo e neng e thapilwe ka yona go ya ka tema ya a.
Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo e tshwanetse -
a go swetsa ka patlisiso ya boitekanelo e e tshwanetseng go dirwa ke ditheo tsa setšhaba tsa boitekanelo;
b go netefatsa gore mananetema a patlisiso ya boitekanelo le ditlamelo tsa patlisiso di lebelela mathata a a tlang pele a boitekanelo;
c go tlhabolola le go gakolola Tona ka go dirisiwa le tiragatso ya togamaano e e kopaneng ya bosetšhaba mo patlisisong ya boitekanelo; le d go gokaganya ditiro tsa patlisiso tsa ditheo tsa setšhaba tsa boitekanelo.
Tona o tshwanetse go rebola tsela e Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo e tshwanetseng go tsweletsa merero ya yona ka teng le dithulaganyo tse di tshwanetseng go latelwa kwa dikopanong tsa Komiti, go akarediwa le tsela e ditshwetso di tshwanetseng go tsewa ka yona.
Tokololo ya Komiti ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e e sa thapiwang leruri ke Mmuso, e tshwanetse go duelelwa tirelo ya yona jaaka tokololo ka tuelo e e tla bong e rebotswe ke Tona ka tumelano le Tona ya Ditšhelete.
Go supiwa ga ditlapele tsa patlisiso ya boitekanelo
Komiti ya Bosetšhaba ya patlisiso ya Boitekanelo e tshwanetse go supa le go gakolola Tona ka ditlapele tsa patlisiso ya boitekanelo.
Fa e supa ditlapele tsa patlisiso ya boitekanelo, Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo e tshwanetse go ela tlhoko -
a mokgweleo wa malwetse;
b botlhotlhwatlase jwa mekgwa ya tsereganyo e maikaelelo a yona e leng go fokotsa mokgweleo wa malwetse;
c go nna teng ga badiri le ditlamelo tsa tiragatso ya tsereganyo kwa legatong le le gaufi thata le baagi ba ba amegileng;
d ditlhokego tsa boitekanelo tsa ditlhopha tse di bokoa go tshwana le basadi, bagodi, bana le batho ba ba sa itekanelang mo mebeleng; le e ditlhokego tsa boitekanelo tsa baagi.
Patlisiso ka, gongwe ditekeletso go dirisiwa batho
Le fa go na le sengwe fela se se ganetsang mo molaong mongwe fela, patlisiso gongwe tekeletso mo mothong yo o tshelang e ka dirwa fela -
a ka tsela e e rebotsweng; le b ka tumelelo e e kwadilweng ke motho morago ga a sena go itsisewe maikemisetso a patlisiso gongwe tekeletso le ditlamorago dingwe le dingwe fela tse di molemo gongwe tse di bosula tse di ka nnang teng mo boitekanelong jwa gagwe.
Mo mabakeng a mo go ona go tshwanetseng ga dirwa patlisiso gongwe tekeletso mo ngwaneng, e le ya mabaka a kalafi, patlisiso gongwe tekeletso e ka dirwa fela -
a fa e le mo dikgatlhegong tsa ngwana;
b ka tsela, le ka seemo se se tla bong se rebotswe;
c ka tumelelo ya motsadi gongwe motlhokomedi wa ngwana; le d fa ngwana a na le bokgoni jwa go tlhaloganya; ka tumelelo ya ngwana.
a Mo mabakeng a mo go ona go tshwanetseng ga dirwa patlisiso gongwe tekeletso mo ngwaneng, e se ya mabaka a kalafi, patlisiso gongwe tekeletso e ka dirwa fela -
ka tsela, le ka seemo se se tla bong se rebotswe;
ka tumelelo ya Tona;
ka tumelelo ya motsadi gongwe motlhokomedi wa ngwana; le iv. fa ngwana a na le bokgoni jwa go tlhaloganya; ka tumelelo ya ngwana.
b Tona ga a tshwanela go rebola tumelelo mo mabakeng a mo go ona -
maikemisetso a patlisiso gognwe tekeletso e ka fitlhelelwa fa e ka dirwa mo mogolong;
go na le kgonagalo ya gore patlisiso gongwe tekeletso e seke ya tokafatsa go tlhaloganngwa ka mokgwa wa saense ga bolwetse jwa ngwana mo e leng gore go ka nna le mosola o o bonalang mo ngwaneng gongwe mo baneng ba bangwe;
mabaka a tumelelo ya patlisiso gongwe tekeletso ka motsadi gongwe motlhokomedi, le a ngwana, fa go le maleba, a ganetsana le pholesi ya setšhaba;
iv. patlisiso gongwe tekeletso e e ka nna kotsi mo boitekanelong jwa ngwana; gongwe v. go na le kotsi mo boitekanelong gongwe botshelong jwa ngwana mme dipoelo tse di ka nnang gona tsa patlisiso gongwe tekeletso ga di gaise kotsi.
Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo
Ka go riana go tlhomiwa khansele e e tla itseweng jaaka Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo.
Tona o tshwanetse -
a morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo, go tlhapa jaaka ditokololo tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo, batho ba sa fete 15 ba ba tlhophilweng ke maphata a a nang le kgatlhego ka taletso e e dirilweng ke Tona ka kitsiso mo Kaseteng; mme b a phasalatse lenaane la ba ba thapilweng mo Kaseteng.
Tokololo ya Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo e thapiwa sebaka sa dingwaga di le tharo fela e ka thapiwa gape sebaka sa paka e le nngwe gongwe go feta.
Tokololo ya Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo e tshwanetse go tswa mo kantorong ya yona fa e rola tiro gongwe fa e kopiwa ke Tona go rola tiro ka ntlha ya mabaka a a molemo.
Fa tokololo ya Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso e tswa mo kantorong gongwe e tlhokafala, Tona a ka tlatsa phatlhatiro ka go thapa motho go ya ka karolwana ya 2 go feleletsa paka e e setseng ya kantoro ya yo o tlileng fa pele ga gagwe.
Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo e tshwanetse -
a go swetsa ka kaedi ya go dira ga dikomiti tsa maitsholo tsa patlisiso ya boitekanelo;
b go kwadisa le go runa dikomiti tsa maitsholo tsa patlisiso ya boitekanelo;
c go baya ditekanyetso le seemo sa go dira dipatlisiso mo bathong le mo diphologolong, go akarediwa le ditekanyetso le seemo sa go dira ditekeletso mo bathong;
d go tsereganya mo dingongoregong tse di malebana le go dira ga dikomiti tsa maitsholo tsa patlisiso ya boitekanelo le go reetsa ngongorego nngwe le nngwe ya mmatlisisi yo o dumelang gore o tlhaotswe ke komiti ya maitsholo ya patlisiso ya boitekanelo;
e go fetisetsa go khansele e e maleba ya semolao ya baporofešenale ba boitekanelo, merero e e amanang le go gatakwa gongwe kgonagalo ya go gatakwa ga molawana wa maitsholo gongwe wa seporofešenale ke motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo;
f go tsaya dikgato tsa kgalemo jaaka di tla bo di rebotswe, kgatlhanong le motho mongwe le mongwe yo o fitlhelwang a gatakakile ditekanyetso gongwe seemo sepe fela, gongwe kaedi e e beetsweng go dirwa ga patlisiso go ya ka Molao ono; le g go gakolola lefapha la bosetšhaba le mafapha a diporofense ka ga dintlha dingwe le dingwe fela tsa maitsholo tse di malebana le patlisiso.
Go tsweletsa karolwana ya 6c, "ditekeletso mo bathong" di kaya thutopatlisiso e e rulaganeng e e akaretsang go diriswa ga batho mme e ikaelela go araba dipotso tse di rileng malebana le pabalesego gongwe bokgoni jwa molemo gongwe mokgwa wa kalafi.
Dikomiti tsa maitsholo tsa patlisiso ya boitekanelo
Setheo sengwe le sengwe, bothusi jwa boitekanelo gongwe setheo sa boitekanelo se go dirwang patlisiso ya boitekanelo kwa go sona, se tshwanetse go tlhoma, gongwe sa kgona go fitlhelela komiti ya maitsholo ya patlisiso ya maitsholo, e e kwadisitsweng le Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo.
Komiti ya maitsholo ya patlisiso ya boitekanelo e tshwanetse -
a go sekaseka ditshitshinyo tsotlhe tsa patlisiso le diporotokolo gore e kgone go netefatsa gore patlisiso e e dirwang ke setheo se se maleba, bothusi gongwe setheo sengwe e tla tsweletsa boitekanelo, e nna le seabe mo thibelong ya malwetse a a tshelanwang le a a sa tshelanweng gongwe bogole gongwe e tla lebisa kwa kalafing ya malwetse a a tshelanwanang gongwe a a sa tshelanweng; le b go rebola tetla ya patlisiso go setheo se se maleba gongwe bothusi mo mabakeng a ditshitshinyo le diporotokolo tsa patlisiso di kgotsofatsang seemo sa maitsholo sa komiti eo ya maitsholo ya patlisiso ya boitekanelo.
Kgokaganyo ya thulaganyo ya bosetšhaba ya tshedimosetso ya boitekanelo
Lefapha la bosetšhaba le tshwanetse go thusa gore mafapha a porofense, dikhansele tsa kgaolo tsa boitekanelo, makgotlatoropo le lephata la poraefete la boitekanelo, a tlhoma, diragatsa le go tlhokomela dithulaganyo tsa tshedimosetso ya boitekanelo kwa magatong a bosetšhaba, porofense le a selegae gore go nne le thulaganyo e e kopaneng ya bosetšhaba ya tshedimosetso ya boitekanelo.
Tona, gore go tlhomiwe, tlhokomelwe gongwe go fetolela dibanka tsa tshedimosetso mo thulaganyong ya bosetšhaba ya tshedimosetso ya boitekanelo e e kabakanngwang mo karolong ya 1, a ka rebola dikarolo gongwe mefuta ya tshedimosetso e e tshwanetseng go tlhagisiwa le go kokoanngwa le tsela le thulaganyo, le gore ke mang a tshwanetseng go rulaganya tshedimosetso le go e tlhagisa kwa lefapheng la bosetšhaba.
Maikarabelo a porofense malebana le tshedimosetso ya boitekanelo
Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go tlhama komiti ya porofense gore e tlhame, tlhokomele, gokaganye le go diragatsa dithulaganyo tsa tshedimosetso ya boitekanelo tse di kabakanngwang mo karolong ya 74 kwa magatong a porofense le a selegae.
Maikarabelo a dikhansele tsa kgaolo tsa boitekanelo le makgotlatoropo
Khansele nngwe le nngwe ya kgaolo ya boitekanelo le lekgotlatoropo le le tlamelang ka ditirelo tsa boitekanelo di tshwanetse go tlhoma le go tlhokomela thulaganyo ya tshedimosetso ya boitekanelo jaaka karolo ya thulaganyo ya bosetšhaba ya tshedimosetso ya boitekanelo e e kabakanngwang mo karolong ya 74.
KGAOLO 10
BATLHANKEDI BA BOITEKANELO LE THULAGANYO YA GO IKOBELA SEEMO (compliance)
Go tlhamiwa ga Botlhatlhobi jwa Ditheo tsa Boitekanelo
Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go tlhama botlhatlhobi mo porofenseng ya gagwe, jo bo tla itsegeng jaaka Botlhatlhobi jwa Ditheo tsa Boitekanelo.
Botlhatlhobi jwa Ditheo tsa Boitekanelo bo tshwanetse-
a go tlhokomela le go sekaseka go ikobelwa ga Molao ono ke ditheo tsa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo mo porofenseng e bo e tlhametsweng; le b go tlhagisa pegelo ya kwatara nngwe le nngwe e e ka ga ditiro le diphitlhelelo tsa yona kwa mokhuduthamageng yo o maleba
Mokhuduthamaga yo o maleba o tshwanetse go tlhagisa pegelo ya ngwaga le ngwaga go Tona, e e ka ga ditiro le diphitlhelelo tsa Botlhatlhobi jwa Ditheo tsa Boitekanelo jo bo tlhamilweng mo porofenseng ya gagwe.
Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo
Mokaedi Kakaretso o tshwanetse go tlhama Kantoro ya Go Ikobelwa ga Seemo mo lefapheng la bosetšhaba e e tshwanetseng go akaretsa motho yo o dirang jaaka rabadirisi wa dingongorego go ya ka Molao ono.
Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo e tshwanetse -
a go dira gore Tona a nne a na le tshedimosetso ka boleng jwa ditirelo tsa boitekanelo tse di tlamelwang go ralala Rephaboliki jaaka di tla bo di lekanyediwa le seemo se se rebotsweng sa boitekanelo;
b go gakolola Tona ka ditekanyetso le seemo sa boleng mo ditirelong tsa boitekanelo;
c go gakolola Tona ka ditekanyetso le seemo sa dithulaganyo tsa setifikeiti sa tlhokego;
d go atlenegisa go Tona, diphetogo dingwe le dingwe tse di tshwanetseng go dirwa mo seemong se se rebotsweng sa boitekanelo;
e go atlenegisa go Tona, dithulaganyo le dikgato tsa go tsweletsa boleng jwa ditirelo tsa boitekanelo;
f go tlhokomela go ikobelwa ga seemo se se rebotsweng sa boitekanelo ke ditheo ssa boitekanelo, batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo, badiri ba boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo;
g go tlhokomela gore setheo sa boitekanelo, bothusi jwa boitekanelo, modiri wa boitekanelo le motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo o ikobela seemo sengwe le sengwe se se rebotsweng mo setheong, bothusing, modiring gongwe motlameding yoo, fela jaaka go tla bo go le maleba, malebana le ditifikeiti tsa lthokego tse di rebotsweng go ya ka Molao ono;
h go begela Tona ka kgatakako nngwe fela ya seemo se se rebotsweng sa boitekanelo moo kgatakako eo e ka nnang le kotsi ya ka gangwe le e e masisi mo boitekanelong jwa setšhaba le go dira dikatlenegiso go Tona malebana le kgato e e tshwanetseng go tsewa go sireletsa boitekanelo jwa setšhaba;
i go baakanya pegelo ya ngwaga le ngwaga go Tona e e malebana le diphitlhelelo tsa yona malebana le go ikobelwa ga seemo se se beilweng le seemo se se rebotsweng malebana le ditifikeiti tsa tlhokego;
j go tsenya ditiro tsa tlhokomelo le dithulaganyo tsa netefaletso ya boleng mo ditheong tsa boitekanelo;
k go tlamela ka kgakololo go lefapha la bosetšhaba le go mafapha a porofense malebana le boleng jwa tlhokomelo e e tlamelwang ke ditheo tsa boitekanelo, bothusi jwa boitekanelo, badiri ba boitekanelo gammogo le batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo;
l go tlhatlhoba setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo gore go bonwe seelo sa go ikobela seemo se se rebotsweng sa boitekanelo le seemo se se rebotsweng ke ditifikeiti tsa tlhokego; le m go laela motlhankedi wa boitekanelo gongwe motho yo o beilweng ke Mokhomišinara wa Bosetšhaba wa Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa go ya ka karolo ya 803, go tlhatlhoba ditheo tsa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo gore -
go tlhatlhobiwe ngongorego nngwe le nngwe, magatwe gongwe dipelaelo tse di malebana le go elwa tlhoko ga seemo se se beilweng sa boitekanelo; le go begela Mokaedi Kakaretso ka diphitlheleo tsa patlisiso nngwe le nngwe e e kabakanngwang mo temaneng ya (i).
Tlhatlhobo ka Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo
Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo gongwe bathusi ba yona, e tshwanetse go tlhatlhoba setheo sengwe le sengwe sa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo, bonnye gangwe mo dingwageng di le tharo go netefatsa gore go ikobelwa Molao ono, mme e ka dira ditlhatlhobo tse di begilweng gongwe tse di sa begwang tsa setheo sa boitekanelo le bothusi jwa boitekanelo ka nako nngwe le nngwe fela.
a Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo e ka laela gore go tswalwe gotlhelele gongwe karolo nngwe ya setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo fa go sa ntshiwa setifikeiti sa boitekanelo sa setheo seo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo pele ga ditiro dipe fela tse di kabakanngwang mo karolong ya 36 e ka dirwa.
b Taelo e e ntshitsweng go ya ka tema ya a e tshwanetse go kwalwa mme e newe tlhogo ya setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo joo.
Fa Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo e laela gore go tswalwe gotlhelele gongwe karolo nngwe ya setheo sa boitekanelo, Tona o tshwanetse go netefatsa, mo sebakeng se se amogelesegang morago ga letlha la go tswalwa goo, gore go nna le ditirelo tse dingwe tsa boitekanelo tse di amogelesegang le tse di ka fitlhelegang go baagi ba ba amilweng ke go tswalwa goo.
Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo e tshwanetse go rebola kitsiso e e kwadilweng ya go se ikobelwe go tlhogo ya setheo sa boitekanelo fa Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo e swetsa gore -
a setheo sa boitekanelo ga se ikobele -
tlamelo nngwe fela ya Molao ono;
seemo sengwe fela se se rebotsweng mo setifikeiting sa tlhokego;
melawana ya kago; gongwe iv. ditlamelo tsa molao mongwe fela; gongwe b motlamedi wa tlhokomelo ya boitekanelo gongwe modiri wa boitekanelo yo o amanang le setheo sa boitekanelo a na le seabe mo dikgwebong tse di rileng tse di rebotsweng gongwe ditirelo tsa boitekanelo ka ntlha ya dithotloetso tse di sa nnang sentle.
Kitsiso ya go se ikobele seemo e tshwanetse go rebolelwa motho yo o tsewang a rwele maikarabelo a seemo sengwe le sengwe se se kabakanngwang mo karolwaneng ya 3a gongwe b, e tlhalosa mofuta le seelo sa go se ikobele seemo mme e kaela ka dikgato tse di maleba tsa paakanyo tse di tshwanetseng go tsewa mo pakeng e e tlhalositsweng malebana le kgwebo e e rebotsweng gongwe tirelo ya boitekanelo gongwe go fokotsa gongwe go siamisa go se ikobele seemo.
Kitsiso ya go se ikobele seemo e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 3 e sala e ntse e dira go fitlha ga tlamelo e e maleba ya Molao e sena go ikobelwa mme Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo e rebotse setifikeiti malebana le kitsiso eo.
Fa go na le go se ikobele ditlhokego tsa kitsiso ya go se ikobele seemo, Kantoro ya Go ikobelwa ga Seemo e ka -
a beela thoko nakwana tiro ya, gongwe ya tswala, gotlhelele gognwe karolo ya setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo, go emetswe gore go ikobelwe kitsiso ya go se ikobele seemo;
b atlenegisa go Mokaedi Kakaretso gore setifikeiti sa tlhokego sa setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo se gogelwe morago; gongwe c atlenegisa go Mokaedi Kakaretso gore kopo ya ntšhwafatso ya setifikeiti sa tlhokego sa setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo e ganwe.
Go thapiwa ga batlhankedi ba boitekanelo
Go lebeletswe molao o mongwe fela -
a Tona a ka thapa motho mongwe le mongwe yo o dirang mo lefapheng la bosetšhaba jaaka motlhankedi wa boitekanelo wa lefapha la bosetšhaba;
b Mokhuduthamaga yo o maleba a ka thapa motho mongwe le mongwe fela yo o dirang mo lefapheng la porofense e e kaiwang, jaaka motlhankedi wa boitekanelo wa porofense eo; mme c Ratoropo wa motsesetoropomogolo gongwe khansele ya kgaolo a ka thapa motho mongwe le mongwe fela yo o dirang mo khanseleng e e kaiwang jaaka motlhankedi wa boitekanelo wa lekgotlatoropo leo.
Go thapiwa ka fa tlase ga karolwana ya 1 go ka nna ga kakaretso gongwe ga lebaka le le rileng.
Mokhuduthamaga yo o maleba a ka kopa Mokhomišinara wa Bosetšhaba wa Ditirelo tsa Sepodisi tsa Aforika Borwa go supa tokololo ya Tirelo jaaka motlhankedi wa boitekanelo wa porofense e e kaiwang.
Tona gongwe Mokhuduthamaga yo o maleba, fela jaaka go tla bo go le maleba, o tshwanetse go rebolela motlhankedi mongwe le mongwe wa boitekanelo lekwalo le le mo sebopegong se se rebotsweng, le le netefatsang gore o thapilwe gongwe o supilwe jaaka motlhankedi wa boitekanelo wa lefapha la bosetšhaba gongwe lefapha la porofense e e kaiwang.
Maikarabelo a batlhankedi ba boitekanelo
Motlhankedi wa boitekanelo o tshwanetse go tlhokomela le go dira gore go ikobelwe Molao ono.
Ditlhatlhobo tsa ka gale
Motlhankedi wa boitekanelo a ka tsenya mo moagong mongwe le mongwe, go sa akarediwa moago wa poraefete, ka nako nngwe le nngwe e e amogelesegang mme -
a a tlhatlhoba meago eo gore a netefatse gore go ikobelwa Molao ono;
b a botsolotsa motho mongwe le mongwe yo a dumelang gore a ka nna le tshedimosetso e e malebana le tlhatlhobo;
c a dira gore motho yo o rweleng maikarabelo a moago oo, a tlhagise, gore di tlhatlhobiwe gongwe go dirisediwa mabaka a go dira dikhophi gongwe dikgogo go tswa mo makwalong mangwe le mangwe a motho yoo a tlhokang go di tlhokomela go ya ka molao mongwe fela; mme d a tsaya disampole tsa sere sengwe le sengwe se se maleba mo tlhatlhobong.
Motlhankedi wa boitekanelo a ka patiwa ke moranoledi le motho mongwe fela yo o tlhokegang go mo thusa go dira tlhatlhobo.
Motlhankedi wa boitekanelo a ka rebola kitsiso ya go ikobela seemo go motho yo o rweleng maikarabelo a moago fa ditlamelo tsa Molao ono di sa ikobelwa.
Kitsiso ya go ikobela seemo e tla tswelela go dira go fitlhelela ga ditlamelo tse di maleba tsa Molao di setse di ikobetswe mme motlhankedi wa boitekanelo a rebotse ssetifikeiti sa go ikobelwa ga seemo malebana le kitsiso eo.
Motlhankedi wa boitekanelo yo o tlosang sengwe fela go na le se se kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 d o tshwanetse -
a go rebola rasiti ya sona go motho yo o rweleng maikarabelo a moago; mme b go lebeletswe Molao wa Thulaganyo ya Bosenyi wa ngwaga wa 1977 Molao wa bo51 wa ngwaga wa 1977, a se busetse ka bonako jo bo kgonagalang morago ga go fitlhelela maikemisetso a go bo se tlositswe.
Dipatlisiso tsa boitekanelo jwa tikologo
(a) Fa motlhankedi wa boitekanelo a na le mabaka a a utlwalang a go belaela gore go na le seemo se -
a se kayang kgatako ya tshwanelo e e mo karolong ya 24a ya Molaotheo;
b se kayang kgotlhelego e e kotsi mo boitekanelong;
c se ka bakang tlhakatlhakano ya boitekanelo;
motlhankedi wa boitekanelo o tshwanetse go batlisisa seemo seo.
Fa patlisiso e senola gore go na le seemo se se kabakanngwang mo karolwaneng ya 1, motlhankedi wa boitekanelo o tshwanetse go leka go supa motho yo o rweleng maikarabelo a seemo seo.
Motlhankedi wa boitekanelo o tshwanetse go rebola kitsiso ya go ikobelwa ga seemo go motho yo o supilweng a rwele maikarabelo a seemo sengwe le sengwe fela se se kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 gore a tseye dikgato tse di maleba tsa paakanyo gore a tle a fokotse, a tlose gongwe a baakanye seemo seo.
Motho mongwe le mongwe yo o sitelwang ke tshwetso gongwe taelo go ya ka karolwana ya 2 gongwe ya 3, mo sebakeng sa malatsi a le 14 morago ga letlha le a itsitseng ka tshwetso gongwe taelo, a ka tsenya boikuelo go tlhogo ya lefapha le le maleba la porofense.
Go tsena le go phuruphutsha mafelo ka lekwalotetlo
Motlhankedi wa boitekanelo, a patilwe ke motlhankedi wa sepodisi, ka tumelelo ya lekwalotetlo le le rebotsweng go ya ka karolwana ya , mme go lebeletswe karolo ya 85, a ka tsena mo moagong o o tlhalositsweng mo lekwalotetlong, go akarediwa bonno jwa poraefete mme -
a a tlhatlhoba, a tshwantsha, a dira dikhopi, a dira diteko le go tlhatlhoba dikwalo dingwe fela, direkoto, dilo gongwe dire, gongwe a dira gore go tlhatlhojwe, go tswewe dinepe, go dirwe dikhophi, go dirwe ditekogongwe ditlhatlhobo;
b a tsaya lekwalo lengwe le lengwe fela, rekoto, selo gongwe sere fa a na le lebaka la go belaela gore di ka dirisiwa jaaka bosupi mo tshekong ya bosenyi; le c go tlhatlhoba tiro nngwe le nngwe fela gongwe thulaganyo e e dirisiwang mo moagong.
Motlhankedi wa boitekanelo yo o tlosang sengwe fela mo moagong o o phuruphudiwang o tshwanetse -
a go rebola rasiti ya sona go mong gongwe motho yo o laolang moago; mme b ntle le fa e le ntlha e e ilediwang go ya ka Molao ono, a se busetse ka bonako jo bo kgonagalang morago ga go fitlhelela se se neng se se tseetswe.
Ka kopo ya motlhankedi wa boitekanelo yo o dirang go ya ka lekwalotetlo le le rebotsweng go ya ka karolwana ya 5, monni le motho mongwe fela yo o leng gona kwa moagong ba tshwanetse -
a go tlhagisa, go isa gongwe go dira gore go nne le phitlhelelo ya lekwalo lengwe le lengwe fela, rekoto, selo gongwe sere se se malebana le patlisiso e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 le e a e tshotseng gongwe e le mo taolong ya gagwe gongwe ya motho yo mongwe;
b go tlhagisa tshedimosetso e a nang nayo malebana le morero o o batlisisiwang; le c go tlamela ka thuso ka moo go kgonegang ka teng go ya fela jaaka motlhankedi wa boitekanelo a ka e tlhoka go tsweletsa tiro ya gagwe go ya ka Molao ono ka tolamo.
Pele ga go botsolotsa motho mongwe le mongwe fela kwa moagong o o kailweng, motlhankedi wa boitekanelo gongwe motlhankedi wa sepodisi, o tshwanetse go gakolola motho yoo ka tshwanelo ya gagwe ya go thusiwa ka nako ke mmueledi gongwe ramolao, le go letla motho yoo go dirisa tshwanelo eo.
Lekwalotetlo le le kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 le ka rebolwa ke moatlhodi gongwe magiseterata -
a malebana le moago e go nang le mabaka a go dumela gore go tlotswe Molao ono gongwe go tsweletswe go tlola Molao ono kwa go ona; le b fa go lebega, go ya ka tshedimosetso e e mo maikanong gore go na le mabaka a a utlwalang go ka dumela gore go na le bosupi jwa go tlola Molao ono kwa moagong oo.
Lekwalotetlo le ka lekanyetsa dithata tsa motlhankedi wa boitekanelo.
Lekwalotetlo le le rebotsweng go ya ka karolo eno -
a le tswelela go dira go fitlha -
le diragaditswe;
le phimotswe ke motho yo o le rebotsweng, gongwe, fa motho yoo a seo, ke motho mongwe fela yo o nang le dithata tse di tshwanang le tseo;
go khutla ga kgwedi e le nngwe go tloga ka letsatsi le le rebotsweng ka lona; gongwe iv. maikemisetso a go rebolwa ga lekwalotetlo a khutlile, go ya fela ka gore go tla diragala eng pele; mme b le tshwanetse go diragadiwa motshegare ntle le fa fela motho yo o rebolang lekwalotetlo a dumelela gore le diragadiwa bosigo.
Ga gona motho ope yo o nang le tshiamelo ya go duelelwa ditshenyegelo dipe fela tse di bakilweng ke tiro ya motlhankedi wa sepodisi gongwe motlhankedi wa boitekanelo ka fa tlase ga karolo eno.
Go itshupa pele ga go tsena le thibelo ya go tsena
Motlhankedi wa boitekanelo yo o amogetseng lekwalotetlo go ya ka karolo ya 84 , gongwe motlhankedi wa sepodisi yo o mo patileng, o tshwanetse go ka gangwe fela, pele ga go tsena moago o o kaiwang -
a a tlhalose ka lentswe le le utlwalang gore o na le tumelelo ya go tsena mo moagong mme a lope go amogelwa mo moagong; mme b a itsese motho yo o laolang moago maikemisetso a go tsena, ntle le fa fela go na le mabaka a a utlwalang a go dumela gore tlhaloso gongwe kitsiso eo e ka nyeletsa maikemisetso a phuruphutso.
Motlhankedi wa boitekanelo o tshwanetse -
a naya motho yo o laolang moago, khophi ya lekwalotetlo, gongwe fa motho yoo a seo, a naparetse khophi eo mo lefelong le le bonalang mo moagong; mme b ka kopo ya motho yo o rweleng maikarabelo a moago oo, a bontshe setifikeiti sa gagwe sa go thapiwa jaaka motlhankedi wa boitekanelo.
Motlhankedi wa boitekanelo gongwe motlhankedi wa sepodisi yo o kabakanngwang mo karolwaneng ya 1 a ka samagana le kganetso ya go tsena le go phuruphutsa ka go dirisa maatla go ya fela jaaka go tla bo go tlhokega mme go dumelega, go akaretsa go thuba lebati gongwe letlhabaphefo la moago.
Pele ga go dirisa maatla, motlhankedi wa boitekanelo gognwe motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go lopa ka lentswe le le utlwalang gore a letlwe go tsena mme o tshwanetse go tlhalosa maikemisetso a go tsena, ntle le fa fela go na le mabaka a a utlwalang a go dumela gore go dira jalo go ka nyeletsa maikemisetso a phuruphutso.
Go tsena le go phuruphutsa moago ntle le lekwalotetlo
Motlhankedi wa boitekanelo yo o patilweng ke motlhankedi wa sepodisi, ntle le lekwalotetlo, a ka dirisa maatla mangwe le mangwe a a kailweng mo karolong ya 84 fa -
a motho yo o nang le bokgoni jwa go dira jalo a dumela go dira seo; gongwe b go na le mabaka a a utlwalang a go dumela gore go tla ntshiwa lekwalotetlo go ya ka karolo ya 845 le gore tiego ya go bona lekwalotetlo e tla nyeletsa maikemisetso a lekwalotetlo.
Go tlosiwa ga dilo tse di thopilweng ke motlhankedi wa boitekanelo
Motlhankedi wa boitekanelo o tshwanetse go isa sengwe le sengwe se se gapilweng go ya ka karolo ya 84 gongwe 86 ntle le tshenyo ya nako, kwa motlhankeding wa sepodisi yo o kabakanngwang mo karolong ya 30 ya Molao wa Thulaganyo ya Bosenyi wa ngwaga wa 1977 (Molao wa bo51 wa ngwaga wa 1977), yo a tshwanetseng go bona le go tlosa dilo tse di thopilweng ka tsela e e diretsweng tlamelo mo Kgaolong ya 2 ya Molao oo.
Fa motlhankedi wa sepodisi a dira go ya ka karolo ya 30a gongwe b ya Molao wa Thulaganyo ya Bosenyi wa ngwaga wa 1977 Molao wa bo51 wa ngwaga wa 1977, malebana le ntlha e e kabakanngwang mo karolwaneng ya 1, o tshwanetse go dira jalo morago ga go batla maikutlo a motlhankedi wa boitekanelo.
Ditlamelo tse dingwe tse di malebana le batlhankedi ba boitekanelo, batlhatlhobi le dithulaganyo tsa go ikobela seemo
Go tsweletsa Molao ono, ditlhogo tsa mafapha a bosetšhaba le a porofense, le tlhaogo ya lefapha la boitekanelo la lekgotlatoropo ba tshwanetse go tswea e le -
a mong le monni wa moago o lefapha la bosetšhaba gongwe la porofense gongwe lekgotlatoropo le nnang mo go ona gongwe le o dirisang; mme b mothapi wa batho ba ba mo tirelong ya lefapha leo la bosetšhaba gongwe la porofense gongwe lekgotlatoropo fa, jaaka mothapi, lefapha la bosetšhaba gongwe la porofense gongwe lekgotlatoropo -
le diragatsa tiro nngwe le nngwe e e rebolelwang mothapi ke, gongwe ka fa tlase ga Molao ono; gongwe le diragatsa maatla mangwe le mangwe a a rolelwang mothapi ke, gongwe ka fa tlase ga Molao ono.
Ditlolomolao
Motho o na le molato wa tlolomolao fa -
a a kgoreletsa motlhankedi wa boitekanelo yo o dirang tiro ka fa tlase ga Molao ono;
b a gana go tlamela motlhankedi wa boitekanelo ka tshedimosetso e motho yoo a tshwanetseng go e tlamela ka fa tlase ga Molao ono;
c ka kitso, naya motlhankedi wa boitekanelo tshedimosetso e e fosagetseng gongwe e e latlhang;
d ntle le molao, a thibela mong wa moago mongwe le mongwe fela, gongwe motho yo o direlang mong go tsena mo moagong gore a ikobele tlhokego ya Molao ono;
e a dirisa motlhankedi wa boitekanelo;
f retelelwa ke go ikobela kitsiso ya go ikobela seemo e a e reboletsweng ke motlhankedi wa boitekanelo go ya ka Molao ono; gongwe g a senola tshedimosetso nngwe le nngwe fela e e bonweng fa go dirwa tiro nngwe le nngwe fela go ya ka Molao ono le e e amanang le merero ya ditšhelete gongwe ya kgwebo ya motho mongwe le mongwe fela, go motho mongwe fela, ntle le -
fa motho yo mongwe a tlhoka tshedimosetso gore a kgone go dira tiro nngwe go ya ka Molao ono;
tshenolo e laotswe ke kgotlatshekelo ya molao; gongwe tshenolo e ikobela ditlamelo tsa molao mongwe fela.
Motho mongwe le mongwe yo o tshwarelwang tlolomolao go ya ka karolwana ya 1 o tla lebagana le katlholo ya go lefa gongwe go golegwa sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano gongwe katlholo ya go lefa le go golegwa goo.
KGAOLO 11
MELAWANA
Melawana
Tona, morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo, a ka dira melawana malebana le -
a sengwe le sengwe se se ka, gongwe se se ka se keng sa rebolwa go ya ka Molao ono;
b dituelo tse di tshwanetseng go duelwa ditheo tsa bosetšhaba tsa boitekanelo tsa ditirelo tsa boitekanelo tse go tlametsweng ka tsona;
c ditekanyetso le seemo sa mefuta e e rileng ya diaparo tsa itshireletso le tiriso, phepafatso, le go latlhiwa ga diaparo tseo;
d go tlhabololwa ga lenaane la melemo ya botlhokwa le lenaane la didiriswa tsa kalafi le tsa thuso;
e tlhabololo ya badiri;
f tirisanommogo le tshusumetsano magareng ga batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo ba poraefete le ditheo tsa boitekanelo tsa poraefete ka fa letsogong le lengwe, le batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo ba setšhaba le ditirelo tsa boitekanelo tsa setšhaba ka fa go je lengwe;
g dipoelo, direjisetara, dipegelo, direkoto, dikwalo le diforomo tse di tshwanetseng go tladiwa le go tsholwa ke lefapha la bosetšhaba, mafapha a porofense, dikhansele tsa kgaolo tsa boitekanelo, batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo, ditheo tsa boitekanelo tsa poraefete le ditheo tsa boitekanelo tsa setšhaba;
h ditiro tsa batho ba ba tlamelang ka ditirelot sa boithaopo, tsa thusomorafe gongwe tse di tshwanang natso malebana le setheo sa boitekanelo sa setšhaba;
i tlamelo ya patoloji ya forensiki, melemo ya forensiki le ditirelo tsa laboratori tse di amanang natso, go akarediwa tlamelo ka dimotšhara tsa kalafi ya molao le ditirelo tsa kalafi ya molao;
j malwetse a a tshelanwang;
l tsosoloso;
m ditirelo tsa tshoganyetso le kalafi ya tshoganyetso, mo ditheong tsa boitekanelo le kwa ntle ga tsona;
n dilo di sele mo boitekanelong le leswe la melemo o go romelwa teng le go romelwa ntle ga ditshetsana tsa patojeniki p ditirelo tsa dilaboratori tsa boitekanelo, go akarediwa -
karoganyo, tlhomamiso le thebolo ya dilaesense tsa di laboratori; le go tlhomiwa, go tlhokomelwa le go dirisiwa ga seemo sa taolo ya boleng se se maleba mo dilaboratoring tsa boitekanelo;
q malwetse a a sa tshelanweng;
r thekenoloji ya boitekanelo;
s patlisiso ya boitekanelo;
t thulaganyo ya bosetšhaba ya tshedimosetso ya boitekanelo e e kabakanngwang mo karolong ya 74;
u dithulaganyo le dikgato tse Mokaedi Kakaretso a tshwanetseng go di diragatsa gore a kgone go bona tshedimosetso e e rebotsweng go tswa kwa banning-le-seabe malebana le tlamelo ya boitekanelo ka ditšhelete, go bewa ga ditlhotlhwa tsa ditirelo tsa boitekanelo, dikgwebo tse di mo, gongwe tse di amang ditheo tsa boitekanelo, bothusi jwa boitekanelo, badiri ba boitekanelo le batlhamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo, le popego le seelo sa phasalatso ya mefuta e e farologaneng ya tshedimosetso mo dikgatlhegong tsa setšhaba le go dirisediwa mabaka a go tokafatsa phitlhelelo ya tiriso e e bokgoni ya ditirelo tsa boitekanelo;
v thulaganyo e e dirisiwang ke Mokaedi Kakaretso go swetsa le go phasalatsa nngwe gongwe bontsi jwa manaane a kaedi a ditlhotlhwa tsa tirelo e go tlametsweng ka yona, dithulaganyo tse di dirilweng le dilo tse di monyelegang le tse di latlhwang tse di dirisiwang ka dikarolo tsa ditheo tsa boitekanelo, batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo gongwe badiri ba boitekanelo mo lephateng la poraefete la boitekanelo tse di ka dirisiwang -
ke sekema sa kalafi jaaka kaedi go swetsa ka ditshiamelo tsa sona; le ditheo tsa boitekanelo; batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo gongwe badiri ba boitekanelo mo lephateng la poraefete la boitekanelo jaaka kaedi go swetsa ka dituelo tsa bona, fela di sa ba pateletse; le w ka kakaretso, morero mongwe le mongwe fela o go leng botlhokwa gongwe go le mosola gore o rebolwe gore go kgonege go dirisa le go tsamaisa Molao ono.
Tona, go lebeletswe Molao wa Taolo ya Melemo le Dire tse di Amanang natso wa ngwaga wa 1965 Molao wa bo101 wa ngwaga wa 1965, le morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo, a ka dira melawana e e malebana le patlisiso go dirisiwa batho.
Tona, mo molawaneng mongwe le mongwe o o dirilweng ka fa tlase ga Molao ono, a ka -
a. tlhomamisa jaaka ntlha ya semmuso, mokgwa, thulaganyo, tiro gongwe seemo sengwe le sengwe se se lemogwang jaaka sa semmuso ke maphata a itsegeng boditšhabatšhaba a boiteknaleo mo diporofešeneng tse di maleba; mme b. tlhoka gore motho mongwe le mongwe gongwe lephata le ikobele mokgwa, thulaganyo, tiro gongwe seemo se se tlhomamisitsweng.
a Ton o tshwanetse go phasalatsa melawana yotlhe e go tshitsintsweng gore e dirwe ka fa tlase ga Molao ono, mo Kaseteng, gore go dirwe ditshwaelo, bonnye dikgwedi di le tharo pele fa letlha le le kabakanngwang gore e simolole go dira.
b Fa Tona a fetola melawanatlhomo ka ntlha ya tshwaelo nngwe fela, ga a tlhoke go phasalatsa diphetogo tseo pele ga a ka dira melawana.
c Fa seemo se tlhoka gore molawana o phasaladiwe ka gangwe fela, Tona a ka phasalatsa molawana ntle le patlo maikutlo e e kabakanngwang mo temeng ya a.
KGAOLO 12
DITLAMELO TSA KAKARETSO
Tona a ka thapa dikomiti
Tona, morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo, a ka tlhama dikomiti tsa bogakolodi le tsa setegeniki tsa palo e e ka tlhokegang go fitlhelela maikemisetso a Molao ono.
Fa a tlhama komiti ya bogakolodi gongwe ya setegeniki, Tona a ka swetsa ka kitsiso mo Kaseteng -
a ka botokololo, ditiro le dithulaganyo tsa go dira tsa yona;
b ka go batla maikutlo a Tona ya Ditšhelete, dipeelo, seemo, tuelo le ditetlo tse di tla dirisediwang ditokololo tsa yona; le c merero mengwe le mengwe fela e e malebana le komiti eo ya bogakolodi gongwe ya setegeniki.
Go rebolela ditiro le go rolela dithata
Go lebeletswe Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba (Molao wa bo1 wa ngwaga wa 1999) -
a Tona a ka rebolela tiro nngwe le nngwe gongwe a rolela thata nngwe le nngwe e a e neetsweng ke Molao ono, ntle le thata ya go dira melawana go -
motho mongwe le mongwe yo o direlang Mmuso; gongwe khansele, boto gongwe komiti nngwe le nngwe e e tlhamilweng go ya ka Molao ono;
b Mokhuduthamaga yo o maleba a ka rebolela tiro nngwe le nngwe gongwe a rolela thata nngwe le nngwe e a e neetsweng ke ono, ntle le thata ya go dira melawana, gongwe e a e reboletsweng gongwe e roletswe go ena ke Tona, go motlhankedi mongwe le mongwe yo o mo lefapheng le le maleba la porofense gongwe khansele, boto gongwe komiti nngwe le nngwe e e tlhamilweng go ya ka Molao ono;
c Mokaedi Kakaretso a ka rebolela tiro nngwe le nngwe gongwe a rolela thata nngwe le nngwe e a e neetsweng ke Molao ono go motlhankedi mongwe le mongwe fela mo lefapheng la bosetšhaba; mme d Tlhogo ya lefapha la porofense e ka rebolela tiro nngwe le nngwe gongwe ya rolela thata nngwe le nngwe e a e neetsweng ke Molao ono go motlhankedi mongwe le mongwe fela wa lefapha leo la porofense.
Go phimolwa ga melao, le dipoloko
Go lebeletswe karolo eno, ka go riana, melao e e kailweng mo kholomong ya bobedi ya Sejule e a phimolwa go ya jaaka go beilwe mo kholomong ya boraro ya Sejule.
Sengwe le sengwe se se dirilweng pele ga go simolola go dira ga Molao ono ka fa tlase ga tlamelo ya molao o o phimotsweng ke karolwana ya 1 le se se ka bong se dirilwe ka fa tlase ga tlamelo ya Molao ono, se tshwanetse go tsewa se dirilwe ka fa tlase ga tlamelo e e tsamaelanang ya Molao ono.
Tona a ka rebola dithulaganyo tse dingwe tsa kgabaganyo jaaka go tla bo go tlhokega go kgontsha kgabaganyo e e bobebe magareng ga melao e e kaiwang mo Sejuleng le Molao ono.
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
Molao ono o bidiwa Molao wa Bosetšhaba wa Boitekanelo wa ngwaga wa 2003, mme o simolola go dira mo letlheng le le tlhomamisitsweng ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kaseteng.
MELAO E E PHIMOTSWENG
Karolo ya 93
Nomoro le ngwaga wa Molao
Setlhogo se se khutshwane
Seelo sa go phimolwa
Molao wa bo63 wa ngwaga wa 1977
Molao wa Boitekanelo wa ngwaga wa 1977
Otlhe
Molao wa bo18 wa ngwaga wa 1979
Molao o o Tlhabolotsweng wa Boitekanelo wa ngwaga wa 1979
Otlhe
Molao wa bo33 wa ngwaga wa 1981
Molao o o Tlhabolotsweng wa Boitekanelo wa ngwaga wa 1981
Otlhe
Molao wa bo37 wa ngwaga wa 1982
Molao o o Tlhabolotsweng wa Boitekanelo wa ngwaga wa 1982
Otlhe
Molao wa bo21 wa ngwaga wa 1983
Molao o o Tlhabolotsweng wa Boitekanelo wa ngwaga wa 1983
Otlhe
Molao wa bo65 wa ngwaga wa 1983
Molao wa Dithišu tsa Batho wa ngwaga wa 1983
Otlhe
Molao wa bo2 wa ngwaga wa 1984
Molao o o Tlhabolotsweng wa Boitekanelo wa ngwaga wa 1984
Otlhe
Molao wa bo106 wa ngwaga wa 1984
Molao o o Tlhabolotsweng wa Dithišu tsa batho wa ngwaga wa 1984
Otlhe
Molao wa bo70 wa ngwaga wa 1985
Molao o o Tlhabolotsweng wa Boitekanelo wa ngwaga wa 1985
Otlhe
Molao wa bo51 wa ngwaga wa 1989
Molao o o Tlhabolotsweng wa Dithišu tsa batho wa ngwaga wa 1989
Otlhe
Molao wa bo116 wa ngwaga wa 1990
Molao wa Bosetšhaba wa Pholesi ya Boitekanelo wa ngwaga wa 1990
Otlhe
Molao wa bo86 wa ngwaga wa 1993
Molao wa Ditikwatikwe tsa Borutegi tsa Boitekanelo wa ngwaga wa 1993
Otlhe
Molao wa bo118 wa ngwaga wa 1993
Molao o o Tlhabolotsweng wa Merero ya Boitekanelo le Katlaatleloloago wa ngwaga wa 1993
Dikarolo tsa 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9 le 10
MEMORANTAMO WA MAIKEMISETSO A MOLAOTLHOMO WA BOSETŠHABA WA BOITEKANELO WA NGWAGA WA 2003
Molaotlhomo o ikaelela go tlhama letlhomeso la molao le melawana ya tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo go ralala Aforika Borwa. Gore go dirwe ditirelo tsa boitekanelo ka bokgoni, Molaotlhomo o ikaelela go dira gore tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo e nne e e tshwanang go ralala setšhaba ka go tlhama ditekanyetso le seemo, matlhomeso le dipholesi tsa bosetšhaba.
TSHEKATSHEKO YA MOLAOTLHOMO KGAOLO KA KGAOLO
Kgaolo ya 1 e na le ditlamelo tse di malebana le maikemisetso a Molaotlhomo, maikarabelo a boitekanelo le ditshiamelo tsa ditirelo tsa boitekanelo tsa mahala. E na le tiriso le thanolo ya Molaotlhomo. Maikaelelo ke gore Molaotlhomo o tshwanetse go dirisiwa bosetšhaba le go nna ona molao o o okamang melao e mengwe ya boitekanelo go ya ka karolo ya 146 ya Molaotheo fa go na le kganetsano magareng ga Molaotlhomo ono le melao e mengwe ya boitekanelo. Maikemisetso a botlhokwa a Molaotlhomo ono ke go kgotsofatsa maikarabelo a molaotheo a Puso malebana le ditshwanelo tse di malebana le ditirelo tsa tlhokomelo ya boitekanelo le go tlhama thulaganyo ya bosetšhaba ya boitekanelo e e akaretsang batlamedi ba poraefete le basetšhaba ba ditirelo tsa boitekanelo le o o tlamelang setšhaba sa Rephaboliki ka ditirelo tse di botoka go gaisa tse di ka kgonegang ka ditlamelo tse di gona. Kgaolo e ikaelela go tlhalosa maikarabelo a Tona ya Boitekanelo (Tona) fa a bapisiwa le a mafapha a bosetšhaba le a diporofense gammogo le makgotlatoropo. E ikaelela gape go naya Tona dithata tsa go dira melawana gore go kgonege go tlamela ka ditirelo tsa boitekanelo tsa mahala go dikarolo tse di rileng tsa batho.
Kgaolo 2 e na le ditlamelo tse di malebana le ditshwanelo le maikarabelo a batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo le badirisi ba ditirelo tsa boitekanelo. Go lemogwa ditshwanelo tsa badirisi tsa tshedimosetso e e ka ga ditirelo tsa boitekanelo, kalafi ya tshoganyetso gammogo le go nna le seabe mo ditshwetsong tse di amang boitekanelo le kalafi ya bona, gammogo le ditshwanelo tsa badirisi go fiwa tshedimosetso mabapi le boitekanelo jwa gagwe le kalafi. Go na le tlamelo ya go rebolwa ga dipegelo tsa kgololo ke ditheo tsa boitekanelo le ditlhokego tsa tumelelo ka kitso. Go na le tlamelo ya taolo ya kalafi mo mabakeng a tekeletso gongwe patlisiso le go tsholwa ga direkoto ke ditheo tsa boitekanelo. Kgaolo eno gape e na le tlamelo ya go tlhagisiwa ga dingongorego ke badirisi le batho ba bangwe fela malebana le ditheo tsa boitekanelo le maikarabelo a badirisi malebana le boitekanelo jwa bona, tiriso ya ditheo tsa boitekanelo gammogo le go dirisana ga bona le batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo.
Kgaolo 3 e na le ditlamelo tse di malebana le lefapha la bosetšhaba la boitekanelo. E dira tlamelo ya go tlhamiwa ga Khansele ya Bosetšhaba e mo go yona Tona le Bakhuduthamaga ba ba rweleng maikarabelo a boitekanelo ba tla nnang mmogo le mokhanselara wa lekgotlatoropo yo o emetseng pusoselegae e e rulaganeng, tlhogo ya Tirelo ya Boitekanelo ya Sesole sa Aforika Borwa le batlhankedi ba ba farologaneng ba mafapha a bosetšhaba le a porofense a boitekanelo. Mo kgaolong eno, go na le lenaane la ditiro le dithata tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo e e tshwanetse go tlamela Tona ka dikgakololo. Kgaolo gape e rebola gore Mokaedi Kakaretso wa lefapha la bosetšhaba la boitekanelo (Mokaedi Kakaretso) a rulaganye maano a bosetšhaba a boitekanelo. Go na gape le tlamelo ya go tlhamiwa ga Foramo ya Bosetšhaba ya Patlo Maikutlo ya Boitekanelo e le tsela e ka yona banni le seabe ba ba farologaneng mo lephateng la boitekanelo, ba ka buisanang kwa legatong la bosetšhaba.
Kgaolo 4 e na le ditlamelo tse di malebala le mafapha a porofense a boitekanelo. Kgaolo e rwesa mafapha a porofense a boitekanelo maikarabelo a go dira go ya ka pholesi ya bosetšhaba ya boitekanelo mo mabakeng a a rileng. Go na le tlamelo ya go tlhamiwa le botokololo jwa dikhansele tsa porofense tsa boitekanelo tse ditiro tsa tsona mo porofenseng di tshwanang le tsa Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo kwa legatong la bosetšhaba. Kgaolo e rebola go rulaganngwa ga maano a porofense a boitekanelo, a a tshwanetseng go tlhagisiwa go Mokaedi Kakaretso. Go dirilwe gape tlamelo ya gore Bakhuduthamaga ba tlhame maphata a porofense a patlomaikutlo gore go amoganwe megopolo le go buisana ka dintlha tsa boitekanelo jwa porofense magareng ga banni le seabe ba ba farologaneng.
Kgaolo 5 e tlhama thulaganyo ya kgaolo ya boitekanelo ya Rephaboliki e e ikaegileng ka dintlhatheo dingwe tsa botlhokwa. E dira gape tlamelo ya go kgaoganngwa ga dikgaolo tsa boitekanelo ka melelwane go etswe tlhoko melelwane ya makgotlatoropo le tsamaiso le taolo ya boitekanelo. E dira ka tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo ke makgotlatoropo mme e laela gore go rulaganngwe maano a kgaolo a boitekanelo. Go na gape le tlamelo ya dithulaganyo dingwe tsa kgabaganyo malebana le ditirelo tsa makgotlatoropo tsa boitekanelo.
Kgaolo 6 e na le ditlamelo tse di malebana le ditheo tsa boitekanelo. E laola karoganyo, go tlhomiwa le go dira ga ditheo tsa boitekanelo mme e na gape le ditlamelo tse di malebana le ditifikeiti tsa tlhokego. Go ya ka Kgaolo eno, ga gona ope yo o ka tlhamang, agang, baakanyang gongwe a bona setheo sa boitekanelo gongwe bothusi jwa boitekanelo ntle le setifikeiti sa tlhokego. Go dirwa tlamelo ya tiragatso, kiletso le dithulaganyo tsa paakanyo malebana le go ikobelwa ga seemo sa setifikeiti sa tlhokego le seemo sengwe fela sa tlamelo ya ditirelo tsa boitekanelo kwa ditheong tsa setšhaba tsa boitekanelo, mme e naya Tona dithata tsa go tswetsa ka seemo seo. Go tlamelwa ka ditirelo tsa boitekanelo kwa ditheong tse e seng tsa boitekanelo di tshwana le dikolo le mafelo a mangwe a setšhaba, le gona go akareditswe mo Kgaolong eno. Tona o newa dithata go rebola seemo se se malebana le ditiro tsa setso tsa boitekanelo le ditiro tsa dikolo tsa setso tsa thupiso. Go na le ditlamelo tse di laolang botsalano magareng ga ditheo tsa setšhaba tsa boitekanelo le magareng ga ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete tsa boitekanelo mo Kgaolong eno. Ditheo tsa Poraefete tsa Boitekanelo di patelesega go tsaya inšorense ya go golola badirisi mo ditshenyegelong dingwe le dingwe.
Kgaolo 7 e na le ditlamelo tse di malebana le togamaano ya badiri le ditikwatikwe tsa borutegi tsa boitekanelo. Go na le maikarabelo a a farologaneng a a rwesiwang Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo malebana le togamaano ya badiri mme go na le tlamelo ya go swetsa ka kaedi ya phasalatso e e maleba ya batlamedi ba tlhokomelo ya boitekanelo mo diporofenseng. Foramo ya Dikhansele tsa Semolao tsa Baporofešenale ba Boitekanelo e tlhamiwa go samagana le dintlha tse di ralalang dikhansele tse di farologaneng tsa semolao tsa baporofešenale ba boitekanelo. Tona o newa dithata tsa go tlhoma ditikwatikwe tsa borutegi tsa boitekanelo a batlile maikutlo a Tona ya Thuto.
Kgaolo 8 e na le ditlamelo tse di malebana le taolo ya tiriso ya thišu, madi, ditlhagiswa tsa madi le dikamete mo bathong. Go tlhamilwe setheo se le sengwe sa bosetšhaba sa tirelo ya tshelo ya madi. Tona a ka rebola ditheo dingwe tse di dumeletsweng go tsweletsa mabaka a a farologaneng, go akarediwa tiriso le tlamelo ka mebele ya batho ba ba tlhokafetseng, thišu le ditlhagiswa tsa madi mme a ka rebola seemo se se rileng malebana go tlosiwa le tiriso ya dithišu, madi gongwe dikamete tsa batho ba ba tshelang. Kgaolo e na le dikiletso mabapi le go fetolwa ga dikamete le disaekoute le go dirwa ga motho wa maitirelo ka go dirisa disele tsa yo o tshelang. E tlhagisa gape melawana ya patlisiso ya disele tsa tshimologo mme e dira tlamelo ya ditlolomolao tse di rileng. Go tlhagisiwa ditlhokego tse di malebana le jalelelo ya dithišu mme go laolwa go tlosiwa gongwe go dirisiwa ga dithišu le madi gongwe ditlhagiswa tsa madi le go tsenngwa ga madi gongwe ditlhagiswa tsa madi. Ntlha e e ka ga tuelo malebana le go romelwa teng, go bonwa gongwe go tlamela ka dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete e amiwa mo kgaolong eno. Go na le tlamelo ya taolo ya kabo le tiriso ya dirwe tsa batho ba ba tshelang le ba ba tlhokafetseng le go tlosiwa le go abeiwa ga dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi le dikamete go batho ba ba farologaneng gongwe ditheo. Tsela e mebele e e abilweng, dithišu, madi, ditlhagiswa tsa madi gongwe dikamete di ka dirisiwang e a laolwa mme fela jalo le tlhatlhobo ya morago ga loso mo mebeleng le go tlosiwa ga thišu kwa ditlhatlhobong tsa morago ga loso.
Kgaolo 9 e na le ditlamelo tse di malebana le tshekatsheko ya boitekanelo, patlisiso le tshedimosetso. Tona o tshwanetse go tlhama Komiti ya Bosetšhaba ya Patlisiso ya Boitekanelo morago ga go batla maikutlo a Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo. Tiro ya Komiti le tse di tshwanetseng go elwa tlhoko ke Komiti fa e swetsa ka ditlapele tsa patlisiso ya boitekanelo di tlhagisitswe ka botlalo. Tsela e go tshwanetseng ga dirwa patlisiso gongwe tekeletso go dirisiwa batho e akareditswe mo Kgaolong eno. Kgaolo e ikaelela go tlhama Khansele ya Bosetšhaba ya Maitsholo ya Patlisiso ya Boitekanelo le go dira tlamelo ya go tlhamiwa el go kwadisiwa ga dikomiti tsa maitsholo tsa patlisiso ya boitekanelo. Go dirwa tlamelo ya kgokaganyo ya thulaganyo ya bosetšhaba ya tshedimosetso ya boitekanelo mme maikarabelo a a rileng a porofense le makgotlatoropo malebana le thulaganyo ya bosetšhaba a tlhalositswe.
Kgaolo 10 e na le ditlamelo tse di malebana le batlhankedi ba boitekanelo le go ikobelwa ga seemo. Go tlhamiwa botlhatlhobi jwa ditheo tsa boitekanelo mme go dirwa tlamelo ya go tlhamiwa ga Kantoro ya go Ikobelwa ga Seemo ke Mokaedi Kakaretso. Tona le Bakhuduthamaga ba newa dithata tsa go thapa batlhankedi ba boitekanelo. Go tlhalositswe thulaganyo ya tlhatlhobo ya ka gale e e tla dirisiwang ke batlhankedi ba boitekanelo mme go diriwle tlamelo ya ditlhatlhobo tsa boitekanelo jwa tikologo. Batlhankedi ba boitekanelo gape ba newa dithata tsa go tsena le go phuruphutsa meago ba na le, mme mo mabakeng mangwe a a rileng, ba sena makwalotetlo. Go dirilwe tlamelo ya gore batlhankedi ba boitekanelo ba rebole dikitsiso tsa go ikobelwa ga seemo.
Kgaolo 11 e naya Tona dithata tsa go dira melawana ya dintlha tse di farologaneng tse di malebana le merero ya boitekanelo. Tona o patelesega go phasalatsa melawana e e tshitsinngwang mo Kaseteng gore go tshwaelwe.
Kgaolo 12 e naya Tona dithata ta go thapa dikomiti tsa bogakolodi le tsa setegeniki gore a kgone go fitlhelela maikemisetso a Molao. E dira tlamelo ya go rebolwa ga ditiro dingwe le go rolelwa ga dithata dingwe ke Tona, Bakhuduthamaga, Mokaedi Kakaretso le ditlhogo tsa mafapha a porofense a boitekanelo. E dira gape tlamelo ya go phimolwa ga melao mengwe mme e na le dithulaganyo tsa kgabaganyo go kgontsha kgabaganyo e e bobebe magareng ga molao wa ga jaana le go emelwa ga ona ke Molao.
BOKAO GO SETHEO LE BADIRI
Molaotlhomo o tshitsinya go tlhamiwa ga dikomiti le dikantoro tse di farologaneng. Maphata ano a tlhamiwa kwa magatong a bosetšhaba, porofense le kgaolo gongwe pusoselegae. Mo mabakeng a le mantsi, go ya ka Molaotlhomo, ga go kitla go thapiwa badiri ba bantšhwa; thulaganyo e tla rulaganngwa sešwa fela go amogela ditlhokego tsa Molaotheo jaaka di kailwe mo Molaotlhomong. Go ka tlhokega gore badiri bangwe ba sutisiwe, go fa sekai, go tswa kwa pusong ya porofense go ya kwa puso selegaeng gore go rulaganngwe sešwa mme Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo le tla tshwanela go tlhama diyuniti dingwe tse dintšhwa le go tiisa tse di ntseng di le gona.
BOKAO JWA DITŠHELETE GO MMUSO
Go na le bokao jwa ditšhelete ka ntlha ya fa Molaotlhomo o tlhama maphata a a ntseng a se gona. Mo mabakeng magnwe, maphata a a tlhamiwang ke Molaotlhomo, a ntse a le gona fela a bidiwa ka maina a mangwe. Molaotlhomo o dira tlamelo ya kgonagalo ya go tlamelwa ga ditirelo tse di rileng tsa boitekanelo mahala kwa ditikwatikweng tsa puso tsa boitekanelo. Tona o tla tswetsa ka seemo se se malebana le go tlamelwa ga ditirelo tseo. Bokao jwa ditšhelete bo tla laolwa ke ditlhokego tse moamogedi mongwe le mongwe wa tirelo a tshwanetseng go di fitlhelela pele fa go amogela tirelo eo. Molaotlhomo gape o dira tlamelo ya gore ditheo tsa boitekanelo di tshole letseno le gore go duedisiwe tuelo ya balwetse e e tshwanang mo mabakeng mangwe gore go tilwe go tlhoka tekatekano mo phitlhelelong go ralala diporofense.
BOKAO GO DIPOROFENSE
Melao ya porofense ya boitekanelo e tla tshwanela go sekasekwa gape gore e tsamaelane le ditlamelo tsa Molaotlhomo ka ntlha ya fa Molaotlhomo o okama molao oo go ya ka Molaotheo. Gape diporofense di tshwanetse go tsaya dikgato dingwe go ya ka Molaotlhomo jaaka go kailwe mo temeng ya 1 fa godimo.
PATLOMAIKUTLO
Molaotlhomo o phasaladitswe gore setšhaba se dire ditshwaelo sebaka sa dikgwedi di le tharo go tloga kwa tshimologong ya Ngwanaatsele wa ngwaga wa 2001. Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo le batlile maikutlo a mafapha a mangwe a bosetšhaba, a Bakhuduthamaga botlhe, a ditlhogo tsotlhe tsa mafapha a porofense a boitekanelo le a maphata mangwe a porofešenale le mekgatlho mengwe e e seng ya puso. Ditlhopha tse dintsi tse di nang le kgatlhego le banni-le-seabe ba tlhagisitswe ditshwanelo mo pakeng e Molaotlhomo o neng o phasaladitswe gore go tlhagisiwe ditshwaelo mme ditshwaelo tseno di etswe tlhoko ke Lefapha la bosetšhaba la Boitekanelo.
THULAGANYO YA PALAMENTE
Bagokolodi ba Molao ba Mmuso le Lefapha la Boitekanelo ba gopola gore Molaotlhomo ono o tshwanetse go dirisiwa go ya ka thulaganyo ya Palamente e e tlhamilweng ke kgaolo ya 76 gongwe ya Molaotheo, ka ntlha ya fa e wela mo dintlheng tse pedi tse di tlhagisitsweng mo Sejuleng ya bo4 ya Molaotheo, e leng "ditirelo tsa Boitekanelo" le "ditirelo tsa boitekanelo tsa Makgotlatoropo".
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAOTLHOMO WA KILETSO YA DIBOMO TSE DI RIPITLANG BATHO (2002).txt</fn>
MOLAOTLHOMO WA KILETSO YA
DIBOMO TSE DI RIPITLANG BATHO
jaaka o tlhagisitswe ke Kopano ya Bosetšhaba jaaka karolo 75; tshobokanyo e e tlhalosang ya Molaotlhomo e e phasaladitsweng mo Kaseteng ya Mmuso No. 23744 ya di 26 Phatwe 2002 Lokwalo lwa Seesimane ke lokwalo lwa semmuso lwa Molaotlhomo
TONA YA TSHIRELETSO
MOLAOTLHOMO
Go tsenya tirisong ka semolao 'Tumalano mo Kiletsong ya Tiriso, Bobolokelo, Tlhagiso le
Phetiso ya Dibomo tse di Ripitlang batho le mo Tshenngong ya tsona ' go ya mo molaong;
go tlamelela tshenngong ya dibomo tse di ripitlang batho; go tlamelela tshekatsheko ya selegae le ya boditšhabatšhaba; go tlamelela tirisanommogo ya boditšhabatšhaba; le go tlamelela merero e e amanang natso.
LE MORORO dibomo tse di ripitlang batho di tlhama pogisego ya kgaolo e e kotsi e e bolayang le go golafatsa batho ba ba se nang molato batho ba ba se nang go iphemela ka nako ya le morago ga dithulano tsa dintwa le go thibela tsweletso ya loago ikonomi le kagolešwa.
LE MORORO dibomo tse di ripitlang batho di nnile le diphetho tse di sa tsepamiseng mo ditšhabeng tsa selegae mo Aforika le mo kgaolong ya Baagi ba Tsweletso ya Aforika e e Borwa segolo;
LE MORORO baagi ba tshwanetse go tshela mo tikologong e e babalesegileng;
LE MORORO kiletso e e gotlhe, e e ageletsang e e gaufi le tshenyo ya dibomo tse di ripitlang batho e le yona fela tharabololo go ntsha lefatshe mo pogisegong e;
LE MORORO Rephaboliki e beile morathoriamo mo thomelong ntle ya dibomo tsotlhe le go ka senya ka esi dibomo tse di ripitlang batho tsa Rephaboliki tse di bolokilweng tse di tsholetsweng mabaka a go tsweletsa le go diragatsa katiso mo temogong ya dibomo, kgololo ya dibomo, pusetso morago ya dibomo kana dithekeniki tsa tshenyo ya dibomo;
LE MORORO thuso ya selegae le ya boditšhabatšhaba le tirisanommogo di le botlhokwa go netefatsa nyeletso ya bonako ya dibomo tse di ripitlang batho mmogo le tlhokomelo, tsosoloso le kopanyo gape ya loago le ikonomi tsa batswaditlhabelo ba dibomo tse di ripitlang;
LE MORORO Rephaboliki e saenne le go siamisa Tumalano mo Kiletsong ya Tiriso,
Bobolokelo, Tlhagiso le Phetiso ya Dibomo tse di ripitlang batho le mo Tshenyong ya yona ya di
Lwetse 1997;
LE MORORO Tumalano e tlhoka Mekgatlho ya Dinaga go tsaya dikgato tsa semolao tse di maleba go thibela le go gatelela ditiro tse di ileditsweng ke Tumalano;
LE MORORO Rephaboliki e ineetse mo tiragatsang ya molao wa botho jwa boditšhabatšhaba le molao wa boditšhaba mo thulanong ya dibetsa.
KA GO RIALO GO LAOLETSWE ke Palamente ya Rephaboliki ya AforikaBorwa, jaaka go latela: ...
THULAGANYO YA MOLAO
Dikarolo
Ditlhaloso
KGAOLO YA 1
DIDIRISIWA LE TIRAGATSO YA MOLAO,
TAOLELO YA TUMELANO GO YA MOLAONG
Didirisiwa tsa Molao
Taolelo ya Tumelano go ya molaong
Tiragatso ya naga tlaleletso ya Molao, le taolo
KGAOLO 2
KILETSO, DITLOLOMELAO LE DIKOTLHAO
Kiletso
Ditlolomolao le dikotlhao
KGAOLO 3
DITHEBOLO
Tona a ka nna a dumelela go nna le dibomo tse di ripitlang batho
Tona a ka nna a dumelela phetiso ya dibomo tse di ripitlang batho
Batlhankedi ba makgetho
Dimusiamo tsa botlhe, dimusiamo tsa sesole, bakgobokanyi tsa poraefete le bakgobokanyi ba setšhaba
Ditiro tsa sesole
KGAOLO 4
TSHENYO LE KGOLOLO YA DIBOMO TSE DI RIPITLANG BATHO
Pusetso ya dibomo tse di ripitlang batho le tatlhegelo kwa Nageng
Tshenyo ya dibomo tse di ripitlang batho e e tshwerweng mo Rephaboliking
KGAOLO 5
Tlhomo ya mosekaseki wa selegae
Maemo a a beilweng mo motlhatlhobing wa selegae
Khutliso ya tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae
Tseno le phuruphutso ya mafelo ka thebolelo
Itemoso pele ga tseno, le twantsho kgatlhanong le tseno
Tseno le phuruphutso ya mafelo kwa ntle ga thebolelo
Ditlolomolao le dikotlhao malebana le phuruphutso ya mafelo
KGAOLO 6
DITLHATLHOBO TSA BODITŠHABATŠHABA
Maikaelelo a go bona nnete a boditšhabatšhaba mo Rephaboliking .
Setefekeiti jaaka motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba.
Maemo a a beilweng mo motlhatlhobing wa boditšhabatšhaba.
Ditshireletso le ditshwanelo tsa ngotlego tsa batlhatlhobi ba boditšhabatšhaba.
KGAOLO 7
TIRISANOMMOGO YA BODITŠHABATŠHABA
Tirisanommogo ya boditšhabatšhaba
Tumelelo go tsaya karolo mo maikaelelong a go bona dintlha ka boditšhabatšhaba ka kwa ntle ga Rephaboliki.
KGAOLO 8
TSHEDIMOSETSO LE DIREKOTO
Go begela
Dithata go kokoanya tshedimosetso
Rekoto ya dibomo tse di ripitlang batho e e tshwerweng kana e sentswe
Ditlolomolao le dikotlhao malebana le tlamelo ya tshedimosetso.
KGAOLO 9
DITSHIAMELO KA KAKARETSO
Dikaelo tsa go katisa
Melawana
Kemedi ya dithata le kabelo ya tiro
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
TLHABOLOLO
Ditlhaloso
Mo Molaong o, lefoko lengwe le lengwe kana tlhaloso e kwa go yona bokao bo neilweng mo Tumalanong di rwele bokao bo bo neilweng jalo kwa go tsona fela, kwa ntle ga fa diteng tiriso di supela se sengwe-
moemedi' o kaya motho yo o thapilweng mo boemong ba Lefapha la Tshireletso kana Tirelo ya Mapodisa ya Aforika Borwa go senya dibomo tse di ripitlang batho kana go tsweletsa le go tsamaisa katiso mo temogong ya dibomo, kgololong ya dibomo le dithekeniki tsa tshenyo ya dibomo;
dibomo tse di ripitlang batho' di akaretsa dibomo dife kana dife kana tlamaganyo e e dirang ka mokgwa o o tsepameng ka dibomo tse ripitlang batho jaaka di tlhalositswe mo Tumalanong;
karolo ya dirwe' e kaya serwe sefe kana sefe se se lemotshegang se se diretsweng kana se siamiseditswe go bopa karolo ya dibomo tse di ripitlang batho;
Tumalano' e kaya Tumalano mo Kiletsong yaTiriso, Bobolokelo, Tlhagiso le
Phetiso ya Dibomo tse di ripitlang batho le mo Tshenngong ya tsona, ya di 18
Lwetse 1997, e e tlhagisitsweng mo Tlhabololong mme e saennwe ke Rephaboliki ka di 3 Sedimonthole 1997 le go siamisiwa ke Rephaboliki ka di 26 Seetebosigo batlhankedi ba makgetho' ba kaya motlhankedi jaaka a tlhalosiwa mo karolong ya Molao wa Makgetho le Lekgetho la dithoto, 1964 (Molao No. 91 wa 1964);
Lefapha la Tshireletso' le kaya Bokwaledi ba Tshireletso le Sesole sa Tshireletso sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa jaaka se bidiwa mo karolong 4B ya Molao wa
motlhatlhobi wa selegae' o kaya motho yo o tlhomilweng jaaka motlhatlhobi wa selegae ke Tona go ya ka karolo 14;
mothapiwa wa Lefapha la Tshireletso' o kaya leloko la Sesole sa Tshireletso sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa le le thapilweng go ya ka Molao wa Tshireletso,
(Molao No. 44 wa 1957), le mothapiwa wa Lefapha la Tshireletso yo o thapilweng go ya ka Molao wa Tirelo ya Bosetšhaba, 1994 Kgoeletso No. 103 ya seromelwantle' se kaya-
a go tsena mo tumalanong ga motho mo Rephaboliking go tlamela motho yo mongwe ka kwa ntle ga Rephaboliki ka dibomo tse di ripitlang batho, ka karolwana ya karolo kana leano, gore seo se dirwa ka thefosano ya mokgwa wa madi kana phatlho efe kana efe kana tshiamelo; kana b phetiso ya dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano go tswa Rephaboliking, go ya lefelong lengwe le lengwe ka kwa ntle ga
Rephaboliki, kana go tlhola dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano go fetisiwa jalo, seo se dirwa kana se sa dirwe ka thefosano ya mokgwa wa madi kana patlho efe kana efe kana tshiamelo;
seromelwateng' se kaya go tlisa dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano mo karolong nngwe le nngwe ya Rephaboliki kana go tlhola dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano go fetisiwa jalo, seo se dirwa kana se sa dirwe ka thefosano ya mokgwa wa madi kana phatlho e nngwe efe kana efe kana tshiamelo;
tshedimosetso' e kaya tshedimosetso nngwe le nngwe e e kwadilweng go sa kgathalesege sebopego kana sedirisiwa;
motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba' o kaya motho yo o tlhomilweng ke
Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano jaaka motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba le yo o bopang karolo ya maikaelelo a boditšhabatšahaba go bona nnete mo Rephaboliking ;
go dira' go akaretsa thulaganyo, tsweletso, tlhagiso le kokoanyo ya dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano;
Tona' o kaya Tona ya Tshireletso;
sethwe sa naga' se kaya sethwe sa naga jaaka setlhalosiwa mo karolong 239 ya
Molaotheo;
mokgatlho' o kaya naga efe kana efe e e saenneng le go siamisa, kana e e dumalaneng kwa Tumalanong;
motho' o na le bokao bo bo beilweng mo go ena mo Molaong wa Thanolo, 1957
Molao No. 33 wa1957 le kwa ntle ga karolo 30, o tsenyeletsa sethwe sa naga;
lefelo' malebana le dibomo tse di ripitlang batho, le kaya go dirisa, go baya, go tlhoma kana go aga dibomo tse di ripitlang batho ka tsela e e ka tlholang kana ya kgona go tlhola thunyo ka go nna teng, bogaufi kana kgolagano ya motho;
leano" le kaya leano kana moakanyetso wa bomo e e ripitlang batho kana karolwana ya karolo:
motlhankedi wa sepodisi' o kaya-
a leloko la Tirelo ya Sepodisa sa Aforika Borwa jaaka se tlhalosiwa mo karolong 1 ya Molao wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, 1995 Molao No. 68 wa 1995;
b motho yo o tlhomilweng ke Tona ya Tshireletso le Pabalesego jaaka motlhankedi wa sepodisi;
c motlhankedi wa sepodisi sa sesole; kana d leloko lefe kana lefe le lengwe la Sesole sa Tshireletso sa Bosetšhaba sa
Aforika Borwa le boloditswe ka tiro e e kopanetsweng ya tshwaragano le
Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa.
go nna le sengwe' go kaya go nna le dibomo tse di ripitlang batho karolwana ya karolo kana leano ka fa tlase ga taolo ya mongwe mo lefelong ka fa tlase ga taolo ya mongwe;
mafelo' a tsenyeletsa lefatshe lefe kana lefe, moago kana kagego kana koloi efe kana efe, sekepe, sesutlhalefaufau kana mokgwa ofe kana ofe wa go tsamaisa;
tshenko' e kaya go bona dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano ka theko, tatlhegelo, kabo, kabo ya thoto, phetiso kana thibololo;
Molao o' o tsenyeletsa molawana ofe kana ofe o o dirilweng ka fa tlase ga karolo 32;
phetiso' e tsenyeletsa -
a phetiso ya setlhogo go ya go, le taolo mo dibomong tse di ripitlng batho;
b go rekisa, go hira, go hirisa, go adimana, go adima, go aba, go neela, go rekisa, go amogela kana go kgaogana le, kana go bona go nna le dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano; le c 'phetiso' ya dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano go ya teng, le kwa ntle kana go ralala naga ya Rephaboliki ka mokgwa mongwe le mongwe mme sa ame phetiso ya lefatshe le le tshotseng dibomo tse di ripitlang batho tse di beilweng.
KGAOLO 1
MAIKAELELO LE TIRAGATSO YA MOLAO,
LE TAOLELO YA TUMALANO GO YA MOLAONG
a go laolela Tumalano go ya molaong jaaka go tlhokiwa ke karolo
ya Molaotheo;
b go netefatsa gore sengwe le sengwe se se dirwang go ya ka Molao se tsamaisana le ditlamego tsa Rephaboliki go ya ka Tumalano;
c go iletsa tiriso, bobolokelo, tlhagiso, tsweletso, kamogelo le phetiso ya dibomo tse di ripitlang batho le go netefatsa tshenyo ya teng;
d go tlamela ditlhatlhobo tsa selegae le tsa boditšhabatšhaba; le e go tlamelela tirisanommogo ya boditšhabatšhaba.
Taolelo ya Tumalano mo molaong
Go ya ka Molao, Tumalano e na le dithata tsa molao mo Rephaboliking .
Tona a ka nna a re nako le nako ka kitsiso mo Kasateng a tlhabolola Tlhabololo go bontsha diphetogo dife kana dife tse di diretsweng kwa Tumalanong fa diphetogo tseo di tlama mo Rephaboliking go ya ka karolo 231 ya Molaotheo.
Molao wa tiragatso ya tlaleletsonaga, le taolo
Kgotlatshekelo efe kana efe ya bokgoni, e e tsenyeletsang kgotlatshekelo ya sesole jaaka e tlhalosiwa mo karolong 1 ya Molao wa Ditheo tsa Tlaleletso ya
Kgalemo ya Sesole, 1999 Molao No. 16 wa 1999, e ka nna ya re, ka tumelo e e kwadilweng ya Mokaedi wa Bosetšhaba wa Botšhotšhisi ba Setšhaba, ya leka nngwe le nngwe -
a moagi wa Aforika Borwa jaaka a bonwa mo Molaong wa Baagi wa
Aforika Borwa, 1995 (Molao No. 88 wa 1995);
b motho wa molao yo o tsentsweng kana a kwadisitsweng mo Rephaboliking , kana c motho yo o akanngwang mo karolong 3 ya Molao wa Ditheo tsa Tlaleletso tsa
Kgalemo ya Sesole, 1999 (Molao No. 16 wa 1999), motho yo e le kana e se moagi wa Aforika Borwa;
mo tlolomolaong efe kana efe go ya ka Molao o, go sa tlogelwe lebaka la gore kgato kana tlogelo e ponomolato e amanang nayo e ne ya dirwa ka kwa ntle ga Rephaboliki.
Go sa tlogelwa molao ofe kana ofe o o ganetsang, kgotlatshekelo ya magiseterata ofe kana ofe e na le taolo go fetisa kotlhao efe kana efe e e tlamelelwang go ya ka dikaelo tsa Molao o.
KGAOLO 2
KILETSO, DITLOLOMOLAO LE DIKOTLHAO
Kiletso
Go ya ka karolo 7 kana 8, ga go motho yo o ka -
a bayang, nnang, bonang, dirang, bolokelang, fetisang, dirang ka, go romelwa teng kana go romelwa ntle dibomo tse di ripitlang batho;
b ruang, bonang, dirang, bolokelang, fetisang, dirang ka, go romela teng kana go romela ntle karolo ya serwe; le c ruang, bonang, dirang, fetisang, dirang ka, dithulaganyo tsa go romela teng kana go romela ntle leano lefe kana lefe
Ditlolomelao le dikotlhao
Motho mongwe le mongwe wa tlholego yo o tlolang tshiamelo ya karolo 5 o molato wa tlolomolao mme o tshwanelwa ke ponomolato go ya tuedisong kana go ya kgolegelong ya lobaka lo lo sa feleng dingwaga tse 25 kana go tse pedi tuediso le kgolegelo e e jalo.
Motho mongwe le mongwe yo o laolang yo o tlolang tshiamelo ya karolo 5 o molato wa tlolomolao mme o tshwanelwa ke ponomolato ya go ya tuedisong e e sa feteng R1 milione.
Kgotlhatshekelo efe kana efe e e bonang motho ofe kana ofe tlolomolato ka fa tlase ga Molao e ka re, mo tlaleletsong kwa kotlhaong efe kana efe e nngwe e e neetsweng malebana le sa tlolomolao eo go supa sebetsa sefe kana sefe , koloi, yunifomo, sedirisiwa kana thoto e nngwe kana selo malebana le se tlolomolao e neng e se diretswe kana se e neng e se diriseditswe, kana malebana le khomišene ya tlolomolao, go latlhegelwa kwa Nageng.
KGAOLO 3
DITHEBOLO
Tona a ka nna a dumelela go nna le dibomo tse di ripitlang batho
(a) Tona a ka nna a i rebola sethwe sefe kana sefe sa naga kana mothapiwa ofe kana ofe wa sethwe se se jalo, moemedi ofe kana ofe kana motho yo mongwe go tswa kiletsong e e boletsweng mo karolong 5; le ii o dumelela sethwe se se jalo, mothapiwa, moemedi kana motho go nna le dibomo tse di ripitlang batho karolwana ya leano, ka mabaka a go tsweletsa le go dira katiso mo temogong ya dibomo, kgololong ya dibomo kana dithekeniki tsa tshenyo ya dibomo kana ya tshenyo ya tsona.
b Thebolo efe kana efe e e tshisintsweng mo temaneng a e tshwanetse go kwalwa mme e tshwanetse go neela palo ya dibomo tse di ripitlang batho tse go ka nniwang le tsona ka fa tlase ga tumalano e e fa isong.
a Palo gotlhe ya dibomo tse di ka rebolwang go nniwa le tsona ke sethwe sa naga go ya ka karolotlaleletso e ntse e ka se fete 5000.
b Fa Tona a dumelela go nna le dibomo tse di ripitlang batho ka moemedi kana motho ofe kana ofe yo mongwe jaaka e tshisintswe kwa karolotlaleletsong , o tshwanetse go fokotsa palo ya dibomo e go ka nniwang natso mo lebakeng lengwe le lengwe go ya bogolo go palo ya dibomo tse di mosola mo lebakeng la tumalano e e fa isong.
Motho ofe kana ofe yo o nang le dibomo tse di ripitlang batho go ya ka tumalano e e tshisintsweng mo karolotlaleletsong o tshwanetse go tshwara bomo e e jalo go ya ka ditshiamelo tsa Molao wa Dibomo 1956 (Molao No. 26 wa 1956).
Tona a ka nna a dumelela phetiso ya dibomo tse di ripitlang batho
Go ikaegilwe ka molao ofe kana ofe o o laolang phetiso ya, dibomo tse di ripitlang batho, karolwana ya karolo kana leano le le ka nnang la tsholwa go ya ka karolo le ka fetisiwa fela go ya le go tswa Rephaboliki ka tswelelo e e kwadilweng ya Tona.
Batlhankedi ba makgetho
Motlhankedi wa makgetho yo o tsayang bomo e e ripitlang batho go ya ka
Molao wa Makgetho le lekgetho la dithoto, 1964 (Molao No. 91 wa 1964), o tshwanetse go neelana ka bomo e e jalo kwa montlhankeding wa sepodisi mo nakong e e utlwalang.
Dimusiamo tsa setšhaba, dimusiamo tsa sesole, bakgobokanyi ba setšhaba le ba poraefete
Go ya ka maemo afe a a tlhalositsweng ke molawana o o dirilweng ka fa tlase ga karolo 32, musiamo wa bosetšhaba, musiamo wa sesole, mokgobokanyi wa setšhaba kana wa poraefete a ka nna le bomo e e ripitlang batho kana karolo ya serwe fa -
a Tona o dumelela thuo e e jalo; le b bomo e e jalo kana karolo e le lolea la matheriale wa diripitli le didirisiwa tse di kgotletseng diripitli.
Ka maikemisetso a karolo e -
a 'musiamo wa sesole' o kaya sesole , mophato kana musiamo wa bagaka, kana tshupetso kgotsa pontsho ya tlholego ya hisitori pontsho ya setšhaba kana poraefete e e atlenegisitsweng ke Lefapha la Tshireletso.
b 'mokgobokanyi wa poraefete' o kaya motho yo o kgobokanyang ditlhobolo, ke leloko la mokgatlho wa bakgobokanyi ba ba atlenegisitsweng mme ga se mokgobokanyi wa setšhaba;
c 'mokgobokanyi wa setšhaba' o kaya motho yo o kgobokanyang ditlhobolo go bontsha kwa setšhabang le yo o atlenegisitseng jalo go ya ka Molao wa
Taolo ya
Ditlhobolo, 2000 Molao No. 60 wa 2000; le d 'musiamo wa setšhaba' o kaya setheo se se tlhalositsweng jalo mo karolong
le ya Molao wa Setso sa Ditheo, 1998 (Molao No. 119 wa 1998).
Ditiro tsa sesole
Lefapha la Tshireletso le ka tsaya karolo mo ditiragatsong, dikatisong kana ditirong tse dingwe tsa sesole le matsholo a a itlamileng a naga e seng mokgatlho wa Tumalano fa fela -
a ditiragatso, dikatiso kana ditiro ga di kgatlhanong le Tumalano; le b botsayakarolo ga bo lekane le thuso mo tiragatsong epe e e ilediwang ke
Tumalano.
Fa kgatako e e jalo e tlhagelela, Tona o tshwanetse go laolela khutliso ya kamego efe e e tswelelang e e mo tiragatsong, tiro kana tiro e e leng teng kana a ka tsaya kgato e e maleba e nngwe e e jalo jaaka a ka bona go tshwanela.
Matsholo a sesole a naga e nngwe a a etetseng Rephaboliking go ya ka tlamego ya boditšhabatšhaba kana tumalano magareng ga naga le Rephaboliki le maloko a matsholo a a jalo a tlamiwa ka Molao o.
KGAOLO 4
TSHENYO LE KGOLOLO YA DIBOMO TSE DI RIPITLANG BATHO
Go busediwa ga dibomo tse di ripitlang batho le tatlhegelo ya Naga
Kwa ntle ga thebolo ya Tona jaaka e tshisintswe mo karolong 7, motho ofe yo o nang le dibomo tse di ripitlang batho kana karolo ya sethwe ka bonako pele Molao o, o diragadiwa, o tshwanetse, mo dikgweding tse thataro go tloga letlha le Molao o, o dirilweng, go itsise motlhankedi wa sepodisi yo o tlhomilweng ke
Tona ya Pabalesego le Tshireletso ka thuo e e jalo.
Mo tiragalong ya tshutiso ya tiragatso ya sesole efe ka kwa ntle ga
Rephaboliki, motho ofe yo o nang le bomo e e ripitlang batho kana karolo ya sethwe o tshwanetse go itsise motlhankedi wa sepodisi sa sesole kana motho ofe yo mongwe yo o tlhomilweng ke Tlhogo ya Matsholo a Tshireletso a Bosetšhaba a AforikaBorwa mo lebakeng le.
Motlhankedi wa sepodisi, motlhankedi wa sepodisi sa sesole kana motho yo mongwe, jaaka go ka bo go ntse, o tshwanetse go kwadisa kitsiso ka mokgwa o o tlhalositsweng ke molawana o o dirilweng ka fa tlase ga karolo 32 mme o tshwanetse go rulaganya go tsewa ga bomo kana karolo ya sethwe kwa ntle ga tiego.
Dibomo tse di ripitlang batho tsotlhe tse di tserweng go ya ka karolo e di latlhegetswe kwa Nageng.
Tshenyo ya dibomo tse di ripitlang batho tse di tshwerweng mo Rephaboliking
Go ya ka karolo 7, Tona o tshwanetse go netefatsa tshenyo ya bobolokelo botlhe le dibomo tsa mafelo tse di ripitlang batho mo Rephaboliking .
Tshenyo ya dibomo tse di ripitlang batho di ka tsewa fela ke bothati bo bo nonofileng bo bo tlhomilweng ke Lefapha la Tshireletso kana Tirelo ya Sepodisi sa
Aforika Borwa, kemedi ya sethwe se sengwe sefe sa naga se se dumeletsweng go dira jalo ke bothati bo bo nonofileng bo bo tlhomilweng ke Lefapha la Tshireletso kana Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa.
Tshenyo efe ya dibomo tse di ripitlang batho e tshwanetse go dirwa go tsamaelana le tikologo efe e e dirang le boitekanelo ba tshupetsokgono ya ditiro le molao wa pabalesego.
KGAOLO 5
DITLHATLHOBO TSA SELEGAE
Tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae
Tona a ka nna, ka go kwala, a tlhoma motho yo o nonofileng jaaka motlhatlhobi wa selegae go -
a batlisisa le go diragatsa tsamaelano le Molao o, kana b thusa motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba yo o batlisisang go sa tsamaisaneng c ga ga twe le Tumalano.
Tona o tshwanetse go neela motlhatlhobi mongwe le mongwe wa selegae setefekeiti sa tlhomo se se bontshang motlhatlhobi wa selegae ka leina, se bontsha maemo a motlhatlhobi le bothati go tsamaisa ditlhatlhobo le go baya maemo afe a a bewang godimo ga gagwe go ya ka karolo 15.
Motlhatlhobi wa selegae o tshwanetse go tsamaisana le ditaelo tsa
Tona mo go direng ditiro tsa gagwe.
Motlhatlhobi wa selegae yo o seng mo tirelong ya leruri ya Naga o tshwanetse go duelwa dituelo le ditetlo tse di jalo jaaka Tona a ka, ka thebolo ya Tona ya
Matlotlo a ka laola.
Maemo a a beilweng mo motlhatlhobing wa selegae
Tona a ka nna a baya maemo afe mo motlhatlhobing wa selegae malebana le tiragatso ya ditiro tsa gagwe, maemo afe a a ka amanang le tshireletso -
a ya sedirisiwa se se masisi, tshedimosetso kana dikarolo;
b ya tshwanelo efe ya Theomolao; le c pabalesego ya motlhatlhobi wa selegae,
Maemo a a beilweng ka fa tlase ga karolotlaleletso 1 a ka nna a tlhoka motlhatlhobi wa selegae e seng go diragatsa maatla a a totobaditsweng fa o le mo lefelong le le tlhalositsweng.
Batlhatlhobi ba selegae ba tshwanetse go tshwarelela kwa boemong jwa pabalesego jo bo tlwaelegileng le ditlwaelo malebana le dibomo tse di ripitlang batho.
Khutliso ya tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae
Tona a ka nna a, morago ga go neela motlhatlhobi wa selegae tšhono go dira dikemedi le go sekaseka dikemedi tse di jalo, lea mabaka a a siameng go khutlisa tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae yo o jalo.
Tseno le patlo ya mafelo a thebolelo
Motlhatlhobi wa selegae a patilwe ke motlhankedi wa sepodisi a ka nna a, mo bothating ba thebolelo e e ntshitsweng go ya ka karolotlaleletso le go ya ka karolo
, a tsene mo lefelong lefe le le tlhalositsweng mo thebolelong, go tsenyeletsa bonno ba poraefete, le -
a go tlhatlhoba, tshwantsha, kopisa, leka le go tlhatlhoba lokwalo lofe kana lofe, rekota, selo kana matheriale, kana go e dira gore e tlhatlhobiwe, tshwantshiwe, kopisiwe, lekiwe le tlhatlhobiwa;
b go tshwara lokwalo lofe kana lofe, rekota, selo kana matheriale fa a na le lebaka go belaela gore go ka dirisiwa jaaka bopaki mo tekong ya bosenyi;
le c go tlhatlhoba tiro nngwe le nngwe, tiragatso kana tirego e e diragalang mo lefelong.
Motlhatlhobi wa selegae yo o tlosang sengwe go tswa mo lefelong le le phuruphudiwang o tshwanetse -
a go neela raseti ya teng kwa go mong kana motho yo o laolang mafelo; le b kwa ntle le fa e le selo se se ileditsweng go ya ka Molao o, go e busetsa ka bonako jo bo kgonegang morago ga go fitlhelela lebaka la se e neng e se tloseditswe.
Mo kopong ya motlhatlhobi wa selegae yo o dirang go ya ka thebolelo e e ntshitsweng go ya ka karolotlaleletso , monni le motho ofe kana ofe yo mongwe yo o le leng teng mo lefelong o tshwanetse go -
a dira go nna teng kana go fitlhelela kana go gorosa kwa motlhatlhobing lokwalo lofe kana lofe, rekoto, selo kana matheriale o o isang le patlisisong e e tshisinngwang mo karolotlaleletsong le e e tshotseng kana ka fa tlase ga taolo ya monni kana motho yo mongwe;
c neelana ka tshedimosetso e e jalo ka a na le kgatlhego le morero o o batlisiswang;
le
Pele go bodiwa motho ofe kana ofe pitso kwa mafelong a a rileng, motlhatlhobi wa selegae kana motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go gakolola motho yoo ka tshwanelo go thusiwa ka nako ke mmueledi, le go letlelela motho yoo go diragatsa tshwanelo ya eo.
Thebolelo e e tshisinngwang mo karolotlaleletsong 1 e ka nna ya rebolwa ke moatlhodi kana magiseterata -
a mo kamanong le lefelo mo kana go tswa kwa go nang le lebaka go dumela gore tlolo ya Molao o e dirilwe kana e a dirwa; le b fa go lebega go tswa tshedimosetsong mo maikanong kana tiisetso gore go na le mabaka a a utlwalang go dumela gore go na le bopaki bo bo leng teng mo kana ka mafelo a a jalo ka tlolo ya Molao o.
Thebolelo e ka nna ya baya dithibelelo mo maatleng a motlhatlhobi wa selegae.
Thebolelo e e rebotsweng go ya ka karolo e -
a e sala go nna mo tirisong go fitlha -
i e diragadiwa;
ii e phimotswe ke motho yo o e rebotseng, fa motho yo o ntseng jalo a se teng , ka motho yo mongwe le yo mongwe wa bothati bo bo tshwanang;
iii go feta ga kgwedi e le nngwe go tloga letsatsing la thebolo; kana iv lebaka la go rebola thebolelo le fetile; sengwe le sengwe se se tlhagelelang pele; le b e tshwanetse go diragadiwa ka letsatsi kwa ntle ga fa motho yo o rebolang thebolelo a dumelela tiragatso e e jalo ka bosigo.
Ga go motho yo o lebaganweng ke tshiamelo ya tatlhegelo efe kana tshenyegelo go tswa tiragalong e e utlwalang ka motlhankedi wa sepodisi kana motlhatlhaobi wa selegae ka fa tlase ga karolo e.
Dibomo tse di ripitlang batho dife kana dife, karolwana ya karolo kana leano di tshwerwe kana di boloketswe bopaki mo ditsweletsong tsa bosenyi di tshwanetse go tshwarwa, go lebelelwa le go latlhiwa go ya ka Molao wa Tsamaiso ya
Bosenyi 1977 Molao No. 51 wa 1977, le Molao wa Diripitli, 1955 Molao No. 26 wa
Temogo pele ga tseno, le kgano kgatlhanong le tseno.
Motlhatlhobi wa selegae kana motlhankedi wa sepodisi yo o boneng thebolelo go ya ka karolo 17 o tshwanetse ka bonako pele ga go tsena lefelo le le rileng -
a a itsise go utlwale gore o dumeletswe go tsena lefelo le go batla tumelelo go ya mo lefelong ; le b go itsise motho yo o laolang lefelo lebaka la go tsena; kwa ntle le fa go na le mabaka a a utlwalang go dumela gore kgoeletso e e jalo kana kitsiso e ka fenya lebaka la go batla.
Motlhatlhobi wa selegae o tshwanetse -
a go neela motho yo o laolang lefelo khophi ya thebolelo kana, fa motho yo o jalo a se teng, kgomaretsa khophi e e jalo kwa lefelong le le itsegeng mo lefelong; le b mo kopong ya motho yo o laolang lefelo le le jalo, a bontshe setefekeiti sa gagwe sa tlhomo kwa mothong yoo.
Motlhatlhobi wa selegae kana motlhankedi wa sepodisi yo o tshisintsweng mo karolotlaleletsong a ka nna a fenya twantsho go ya botsenong le phuruphotsong ka go dirisa maatla a a jalo jaaka go tlhokega mo go utlwalang, go tsenyeletsa go thuba ga lebati kana letlhabaphefo tsa lefelo.
Pele o dirisa maatla, motlhankedi wa sepodisi, kana motlhatlhobi wa selegae o tshwanetse a batle mo go utlwalang tumelelo mme a itsise lebaka la go tsena, kwa ntle le fa go na le mabaka a a utlwalang a go dumela gore go dira jalo go ka fenya lebaka la phuruphutso.
Tseno le phuruphotso ya lefelo kwa ntle ga thebolelo
Motlhatlhobi wa selegae, a felegeditswe ke motlhankedi wa sepodisi, a ka nna a tsena le go phuruphutsa lefelo lefe le go tsaya kana go tlosa dibomo tse di ripitlang batho dife kana dife kwa ntle ga thebolelo fa -
a e le gore motho yo o nang le bokgoni ba go dira jalo o dumela mo go tseneng go go jalo, phuruphutso, tseo le tloso; kana b tseno ya ka bonako kwa lefelong e a tlhokega -
i go netefatsa pabalesego ya motho ofe kana ofe; kana ii go thibela tshenyo e e masisi kwa tikologong, le gore go na le mabaka a a utlwalang a go dumela gore thebolelo e tla ntshiwa go ya ka karolo 17 le gore tiego e e tlisitsweng ke go bona thebolelo e tla fenya maikaelelo a thebolelo.
Ditlolomolao le dikotlhao malebana le phuruphutso ya lefelo
Motho o molato ka tlolomolao fa ka maikaelelo a kgoreletsa, kana ka kitso a dira seteitemente se se fosagetseng, kwa motlhankeding wa sepodisi kana motlhatlhobi wa selegae ka nako ya phuruphutso ka fa tlase ga thebolelo e e bonwang go ya ka karolo
Motho ofe kana ofe yo o tshwerweng ka tlolomolao e e tshisinngwang mo karolotlaleletsong o tshwanelwa ke tuediso kana kgolegelo ya nako e e sa feteng ngwaga o le mongwe, kana go tsoo pedi tuediso le kgolegelo e e jalo.
KGAOLO 6
DITLHATLHOBO TSA BODITŠHABATŠHABA
Borongwa ba boditšhabatšhaba ba go batlana le dintlha mo Rephaboliking
Borongwa ba boditšhabatšhaba ba go batlana le dintlha, bo bo dumeletsweng le go laolelwa ke mekgatlho le go tlhamiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa
Ditšhaba Kopanong, o ka re go ya ka Athikele 8 ya Tumalano jwa tsena le go nna mo
Rephaboliking go batlisisa morero ofe kana ofe malebana le go sa tsamaisaneng go go kaegang ga Rephaboliki ka Tumalano.
Tona -
a o tshwanetse go tsaya dikgato tse di tlhokegang tsa tsamaiso go amogela, go tsamaisa le go naya borongwa bonno;
b o rwele maikarabelo a go netefatsa pabalesego ya borongwa go fitlha fa go lekaneng fa bo le mo Rephaboliking;
c o tshwanetse go dira matsapa otlhe go netefatsa gore maikaelelo a newa tšono go bua le batho botlhe ba ba maleba ba ba ka kgonang go tlamela tshedimosetso e e amanang le tsamaisano ya morero e e fa isong; le d o tshwanetse go abela borongwa phitlhelelo kwa dierieng tsotlhe le ditlhomo ka fa tlase ga taolo ya Rephaboliki koo mabaka a a maleba mo tsamaisanong ya morero o o ka solofelwang go tsewa.
Tona o tshwanetse go laolela motlhatlhobi wa selegae go felegetsa le go thusa motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba.
Motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba, fa a felegeditswe ke motlhatlhobi wa selegae le motlhankedi wa sepodisi, o na le ditshwanelo tsotlhe tse di boletsweng mo dikarolong 17, 18 le 19.
Ditshenyegelo tsa borongwa bofe kana bofe ba boditšhabatšhaba tsa go batlana le dintlha di tshwanetse go belegwa ke mekgatlho.
Go ikaegilwe ka Molao wa Setšhaba wa Botsamaisi ba Matlotlo wa 1999 (Molao No. 7 wa 1999), Tona a ka dumelela tuelo ya motho mongwe le mongwe yo e seng karolo ya borongwa ba boditšhabatšhaba ba go batlana le dintlha malebana le ditshenyegelo dife le dife tsa semolao tse di bonweng ke motho yoo malebana le borongwa bo bo jalo.
Setefekeiti jaaka motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba
Tona o tshwanetse go ntshetsa leloko lengwe le lengwe la borongwa ba go batlana le dintlha mo Aforika Borwa setifikeiti se se -
a supang motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba ka leina le go bontsha maemo a motlhatlhobi le bothati go tsamaisa borongwa ba go batlana le dintlha mo Aforika
Borwa;
b tlhalosang gore motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba o itumelela ditshwanelo tsa go segapelediwe le ditshoutiso tse di tshisinngwang mo karolong 24 1;
c bayang maemo afe kana afe a a tshisinngwang mo karolong 23.
Maemo a a lefisiwang mo motlhatlhobing wa boditšhabatšhaba
Tona a ka nna a lefisa maemo afe kana afe mo motlhatlhobing wa boditšhabatšhaba malebana le tiragatso ya ditiro tsa gagwe, maemo afe a a ka amanang le tshireletsego -
a ya didirisiwa tse di masisi, tshedimosetso kana mafelo;
b ya tshwanelo efe kana efe ya molaotheo; le c pabalesego ya motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba.
Maemo a a lefisiwang ka fa tlase ga karolotlaleletso 1 a ntse a ka tlhoka motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba gore a se diragatse dithata tse di tlhalositsweng fa a le mo lefelong le le tlhalositsweng.
Mo tiragalong ya Tona a lefisa maemo afe kana afe mo motlhatlhobing wa boditšhabatšhaba, Tona o tshwanetse go dira matsapa a otlhe a a utlwalang go bontsha ka bokao ba thefosano go tsamaelana ga Rephaboliki le Tumalano.
Batlhatlhobi ba boditšhabatšhaba ba tshwanetse go ikaega mo boemong ba pabalesego bo bo amogetsweng ba tlwaelo le tiragatso malebana le dibomo tse di ripitlang batho.
Ditshoutiso le ditshwanelo tse e seng tsa kgapeletso tsa batlhatlhobi ba boditšhabatšhaba
Motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba o itumelela ditshwanelo tse e seng tsa kgapeletso le ditshoutiso ka fa tlase ga Athikele VI ya Tumalano mo Ditshwanelong le ditshoutisong tsa Ditšhaba Kopano tse di kwadilweng mo Tlhabololong 3 go ya Molaong, 2001 (Molao No. 37 wa 2001) wa Ditshoutiso le Ditshwanelo tsa boDipolomate.
a Motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba a ka nna a romela teng sedirisiwa sefe se se tlhokegang go diragatsa ditiro malebana le borongwa ba go batlana le dintlha go ya mo Rephaboliking, mme a ka romela ntle sedirisiwa go tswa Rephaboliking kwa bofelong ba borongwa.
b Thomelo teng le thomelo ntle ya sedirisiwa e e tshisinngwang mo temaneng (a) e gololosegile mo lekgethong lefe kana lefe kana kgethiso.
KGAOLO 7
TIRISANOMMOGO YA BODITŠHABATŠHABA
Tirisanommogo ya boditšhabatšhaba
Tirisanommogo ya boditšhabatšha efe kana efe kana thuso e e neilweng kana e amogetswe ke Rephaboliki ka fa tlase ga Athikele 6 ya Tumalano e tshwanetse go diragala go ya ka maemo a tumalano e e tlhamaletseng.
Tumalano e tshwanetse go tlhalosa -
a boleng le maemo a tirisanommogo kana thuso.
b ditlamego tsa mekgatlho yotlhe kwa tumalanong, go tsenyelediwa le ditlamego tsa ditšhelete;
c ditshwanelo tse e seng tsa kgapeletso tsa bodipolomate dife kana dife le ditshoutiso tse di ka itumelelwang ke motho ofe kana ofe; le d ditsamaiso tsa tshiamiso ya dikganetsano,
Tumalano e e ka tlamelela -
a kananyo ya sedirisiwa, matheriale le tshedimosetso ya saense le thekenoloji malebana le tiragatso ya Tumalano;
b thuso ya setho, go tsenyelediwa -
i thuso ya tshiamiso ya dibomo;
ii thuso ya motswasetlhabelo; le iii mananeo a tlhokomediso ya dibomo;
c tlhokomelo, tsosoloso kopanyo gape ya loago le ikonomi ya batswasetlhabelo ba dibomo; le d thuso jaaka e tshisintswe mo temaneng 4 ya Athikele 6 ya Tumalano.
Tumelelo go tsaya karolo mo borongweng ba boditšhabatšhaba ba go batlana le dintlha ka kwa ntle ga Rephaboliki
Tona a ka nna, ka puisano le Tona e e nonofileng fa go tlhokega, a tlhoma le go dumela ka go kwala moitseanape yo o rutegileng wa Aforika Borwa ofe kana ofe go nna leloko la borongwa ba boditšhabatšhaba la go batlana le dintlha kwa nageng e nngwe;
Motho ofe kana ofe yo o tlhomilweng le go dumelelwa o tshwanetse go, ka mabaka a borongwa a go batlana le dintlha, a dire ditiro tsa gagwe go ya ka bokaedi le ditaelo tsa mokgatlho kana bonosi bo bo dumeletsweng ke mekgatlho.
Mo nakong yotlhe ya maikaelelo a go batlana le dintlha motho o ikarabelela kwa mokgatlhong kana kwa bonosing bo bo dumeletsweng ke mekgatlho mme o tshwanetse go begela kwa go yona ka nako ya maikaelelo a a jalo.
a Motho o tshwanetse go thapiwa go ya ka tumalano e e saenilweng ke Tona, kana moemedi wa gagwe yo o dumeletsweng ka tshwanno, le kemedi e e dumeletsweng ka tshwanelo ya mokgatlho kana bonosi.
b Tumalano e tshwanetse bogolo e tlhalose -
a maemo a thapo;
b ditlamorago tsa matlotlo a mekgatlho yotlhe mo tumalanong;
c ditshwanelo tse e seng tsa kgapeletso le ditshoutiso tsa motho yo o amegang; le d mokgwa wa tshiamiso ya dikganetsano.
KGAOLO 8
TSHEDIMOSETSO LE DIREKOTO
Go begela
Tona o tshwanetse -
a go kgobokanya, go rekota le go gasa tshedimosetso go tsamaelana le Tumalano mme o tshwanetse go begela, ka Tona ya Merero ya kwa Ntle, kwa Mokwaleding
Kakaretso wa Ditšhaba Kopano ka tsamaisano ya Rephaboliki le Tumalano;
b go tlhokomela tsamaelano ya Rephaboliki le Tumalano;
c go tshola rekoto ya dithebolelo tsotlhe tse di abilweng go ya ka karolo 7 le rekoto ya dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho tse di sentsweng go ya ka Molao o.
Pegelo e e tshisintsweng mo karolotlaleletsong 1 a e tshwanetse go tsenyeletsa -
a dipegelo tsa ngwaga tse di tlhokegang ka fa tlase ga Athikele 7 ya Tumalano; le b tshedimosetso e e tlhokegang ka fa tlase ga Tumalano malebana le tshiamiso ya bomo, go tsenyelediwa manane a bomaitseanape, dikemedi tsa boitseanape le dintlha tsa kgolagano tsa bosetšhaba tsa tshedimosetso ya Ditšhaba Kopano mo tshiamisong ya bomo
Dithata tsa go kgobokanya tshedimosetso
Tona a ka nna a kgobokanya tshedimosetso go tswa mothong ofe kana ofe fa tshedimosetso e tlhokega mo -
a tsamaisong le tiisetsong ya Molao o; le b tsamaelano le Tumalano.
Tona a ka nna a, ka kitsiso e e kwadilweng e e neilweng motho mongwe le mongwe, a tlhoka motho yoo go tlamela tshedimosetso e e jalo jaaka go ka tlhokega mo lobakeng le ka mokgwa le sebopego se se tlhalositsweng mo kitsisong.
Pegelo ya dibomo tse di ripitlang batho tse di tshotsweng kana di sentswe
Motho ofe kana ofe yo o tshisintsweng mo karolong 7 kana 13 o tshwanetse go tshola rekoto e e kwadilweng mo sebopegong se se tlhalositsweng sa dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho e e mo go ena kana e sentswe ke ena.
Ditlolomolao le dikotlhao malebana le tlamelo ya tshedimosetso
Motho o molato ka tlolomolao fa -
a kwa ntle ga maitato a a utlwalang a tlholega go tsamaisana le kitsiso e e tshisintsweng mo karolong 28 ;
b ka maikaelelo kana ka bosutlha a tlamela tshedimosetso e e fosagetseng malebana le kitsiso e e jalo; kana c a tlholega go tshola rekoto jaaka go tshisintswe mo karolong 29.
Motho ofe kana ofe yo o tshwerweng ka tlolomolao e e tshisintsweng mo karolotlaleletsong o tshwannwa ke tuediso kana kgolegelo ya lobaka lo lo sa feteng ngwaga o le mongwe kana tse pedi tuediso le kgolegelo jalo.
KGAOLO 9
DITLAMELO TSA KAKARETSO
Dikaelo tsa go katisa
Tona o tshwanetse go netefatsa gore dikaelo tsa kakaretso di a rebolwa malebana le go katisiwa ga motlhankedi ofe kana ofe yo o diragatsang tiro go ya ka
Molao o kana Tumalano.
Melawana
Tona a ka, ka kitsiso mo Kaseteng, a dira melawana malebana le -
a sengwe le sengwe se se ka, kana se se tshwanetseng go ya ka Molao o; le b tsamaiso efe kana mokgwa wa tsamaiso o o tlhokegang go tlhalosa gore o tsenye tirisong mo ditlamelong tsa Molao o.
Kemedi ya dithata le kabo ya tiro
Tona a ka aba dithata dingwe le dingwe, ka botlalo kana ka karolo, tse di beilweng mo go ena ke Molao o, kwa ntle ga dithata go dira melawana go ya ka karolo 32, le go aba tiro, ka botlalo kana ka karolo, e e beilweng mo go ena go ya ka Molao o, go -
a Mokwaledi wa Tshireletso.
b Mogolo wa Matsholo a Tshireletso a Bosetšhaba a Aforika Borwa, kana a mothapiwa wa Lefapha la Tshireletso yo o tshwereng maemo kana kemo ya bogolo. Mokaedi, Moboregadiri wa Kakaretso kana Moatemerale wa Morago Kereiti e Nnye.
Kemedi kana kabelo go ya ka karolotlaleletso 1 -
a e tshwanetse go bo e kwadilwe;
b e ya go ya ka dikaelo le maemo jaaka Tona a ka lefisa; le c ga e amoge Tona maikarabelo malebana le tiragatso ya dithata kana tiragatso ya tiro e e fa isong.
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
Molao o o bidiwa Molao wa Kiletso ya Dibomo tse di Ripitlang batho, 2002, mme o simolola ka letlha le le tsepamisitsweng ke Moporesidente ka kgoeletso mo
Kaseteng.
TLHABOLOLO
Tumalano mo Kiletsong ya Tiriso, Bobolokelo, Tlhagiso le Phetiso ya Dibomo tse di
Ripitlang batho le ka Tsenyo ya tsona, 18 Lwetse 1997
MATSENO
Mekgatlho ya Dinaga
Go ikaeletswe go tlisa tshotlego bokhutlong le dikgobalo tse di bakiwang ke dibomo tse di ripitlang batho, tse di bolayang kana di gobatsa makgolokgolo a batho beke le beke, segolo baagi ba ba se nang molato ba ka se iphemele bogolo bana, go kgoreletsa tsweletso le kagolešwa ya ikonomi, go iletsa pusetso gae ya bafaladi le batho ba ba ka fa gare ba ba se nang magae, le go nna le ditlamorago tse di tsitsibanyang dingwaga morago ga phuduso.
Go dumelwa gore go a tlhokega go dira bojotlhe jwa bona go aba ka tsela e e nonofileng e e golaganang go lebagana le kgwetlho ya go tlosa dibomo tse di ripitlang batho tse di beilweng go ralala lefatshe, le go tlhomamisa tshenyo ya tsona.
Mo go eletseng go dira bojotlhe jwa bona mo go tlameleng thuso ya tlhokomelo le tsosoloso, go tsenyelediwa le kopanyo gape ya loago le ikonomi ya batswasetlhabelo ba bomo.
Mo go lemogeng gore kganelo e e feleletseng ya dibomo tse di ripitlang batho e tla nna kelo e e botlhokwa ya go aga go itshepa.
Go amogela tseo ya Phorothokholo ya Dikiletso kana Ditekanyetso mo Tirisong ya
Dibomo, Dirai tsa Bobi le Ditlamaganyo tse Dingwe, jaaka di tlhabolotswe ka di 3
Motsheganong 1996, di tlhabolotswe mo Tumalanong ya Ditekanyetso kana
Ditekanyetso mo Tirisong ya Dibetsa tse di Rileng tsa Tlwaelo Tse di Ka Tsewang go nna Kotsi go Feta kana go Nna le Ditlamorago tse di Gotlhe, le go goeletsa tshiamiso ya e sale gale ya Phorothokholo e ka Dinaga tsotlhe tse di iseng di dire jalo.
Go amogela gape Tshwetso ya Kopano Kakaretso ya Ditšhaba Kopano 51/45 ya di 10 Sedimonthole 1996 e e rotloetsang Dinaga tsotlhe go tsweletsa ka maatla tumalano ya semolao e e bofang e e nonofileng ya boditšhabatšhaba go thibela tiriso, bobolokelo, tlhagiso le phetiso ya dibomoserai tse di ripitlang batho.
Go amogela gape go ya pele dikgato tse di tserweng mo dingwageng tse di fetileng, bobedi ka bongwe kana bontsi, go ikaeletswe kiletsong, tekanyetsong, kana kemisong ya tiriso, bobolokelong, tlhagisong le phetisong ya dibomo tse di ripitlang batho.
Go gatelela seabe sa segakolodi sa setšhaba mo go tsweletseng ditheo tsa botlhe jaaka di itemogelwa ke pitso ya kiletso e e feletseng ya dibomo tse di ripitlang batho le go lemoga matsapa go fitlha bokhutlong a a tserweng ke Sefapaano se se Hubedu sa
Boditšhabatšhaba a go Iletsa Dibomoserai le mekgatlho e mengwe e e seng ya mmuso e le mmalwa go dikologa lefatshe.
Go gakologelwa Tlhomamiso ya Ottawa ya di 5 Diphalane 1996 le Tlhomamiso ya
Brussels ya di 27 Seetebosigo 1997 e e gwetlhang baagi ba boditšhaba go rerisana tumalano e e bofang ya boditšhabatšhaba le semolao e e iletsang tiriso, bobolokelo, tlhagiso le phetiso ya dibomo tse di ripitlang batho.
Go gatelela keletso ya go gogela tatelano ya Dinaga tsotlhe kwa Tumalanong e, le
Go ikaelela go dira ka natla go ya kgodisong ya bogotlhe ba yona mo mabakeng otlhe a a a a maleba gareng ga tse dingwe, Ditšhaba tse di Kopaneng, Khonferense ya
Kamogodibetsa, mekgatlho ya kgaolo, le ditlhophana, le go thadisa dikhonferense tsa
Tumalano mo Dikiletsong kana Ditekanyetsong mo Tirisong ya Dibetsa tse di Rileng tsa
Tlwaelo Tse di ka Tsewang go nna Kotsi go Fela kana go Nna le Ditlamorago tse di
Gotlhe.
Go ipaya ga bona mo theong ya molao wa botho wa boditšhabatšhaba wa gore tshwanelo ya mekgatlho kwa thulanong e e tlhometseng go tlhopha mekgwa kana boleng ba ntwa ga e tlhaele, mo theong e e iletsang thapo mo dithulanong tse di tlhometseng tsa dibetsa, diporojeke le dimatheriale le mekgwa ya dintwa tsa boleng go baka kgobalo e ntsintsi kana tshotlego e e sa tlhokegeng le mo theong ya gore pharologano e tshwanetse go dirwa magareng ga baagi le balwantshi.
Go dumalanwe jaaka go latela:
Athikele 1
Ditlamego tsa kakaretso
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe ga o nke o ikana ka fa tlase ga mabaka ape:
a Go dirisa dibomo tse di ripitlang batho;
b Go tsweletsa, go tlhagisa, go bona ka tsela nngwe, go bolokela, go tshola kana go fetisetsa go mongwe le mongwe, ka tlhamalalo kana e se ka tlhamalalo, dibomo tse di ripitlang batho;
c Go thusa, go rotloetsa kana go sokasoka, ka tsela efe, mongwe le mongwe go amega mo tirong efe e e ileditsweng kwa Mokgatlhong wa Naga ka fa tlase ga
Tumalano.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go senya kana go netefatsa tshenyo ya dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho go ya ka ditshiamelo tsa Tumalano.
Athikele 2
Ditlhaloso
'Dibomo tse di ripitlang batho' di kaya dibomo tse di rulagantsweng go thuntshiwa ka go nna teng, bokhutshwane kana kgolagano ya motho mme seo se tla tlhokisa maatlafatso, go gobatsa kana go bolaya motho a le mongwe kana go feta.
Dibomo tse di rulagantsweng go ripitliwa ke go nna teng, bogautshwane kana kgolagano le koloi go na le motho, e e tlametsweng ka didirisiwa tse di lwantshang tsholo, ga di tsewe jaaka dibomo tse di ripitlang batho ka ntlha ya go tlamelwa go le kalo.
'Dibomo' di kaya dibetsa tse di rulaganyeditsweng go bewa ka fa tlase, mo godimo kana gaufi le lefatshe 'kana eria ya bodilo bo bongwe, le go thuntshiwa ka go nna teng, bogautshwane le kamano ya motho kana koloi'.
'Sedirisiwa sa twantsha tshwaro' se kaya sedirisiwa se se ikaeletsweng go sireletsa dibomo tse e leng karolo ya, se golagane le, se tshwaragantswe le kana se beilwe ka fa tlase ga bomo le se se rotloetsegang fa maiteko a dirwa go tshwenyana le kana ka tsela e nngwe ka maikaelelo go tshwenya bomo.
'Phetiso' e ama, mo tlaleletsong kwa motsamaong wa sebele wa dibomo tse di ripitlang batho go ya mo teng kana go tswa nageng ya bosetšhaba phetiso ya setlhogo go ya kana go ya go le taolo mo dibomong mme e sa ame phetiso ya naga e e tshotseng dibomo tse di tripitlang batho tsa lefelo.
'Eria ya bomo' e kaya eria e e kotsi ka ntlha ya go nna teng kana go nna teng go go belaelwng ga dibomo.
Athikele 3
Dikarogo
Go sa lebalwe ditlamorago tsa kakaretso ka fa tlase ga Athikele 1, go tshola kana phetiso ya puso ya dibomo tse di ripitlang batho mo go tlhabololeng le go katiseng talelo ya dibomo, kgololo ya dibomo, kana dithekeniki tsa tshenyo ya dibomo di dumeletswe.
Boleng ba dibomo tse di jalo ga bo ne bo feta palo ya minimamo o o tlhokegang gotlhelele mo mabakeng a a boletsweng fa godimo.
Phetiso ya dibomo tse di ripitlang batho ka mabaka a tshenyo e dumeletswe
Athikele 4
Tshenyo ya bobolokelo ba dibomo tse di ripitlang batho
Kwa ntle ga jaaka go tlametswe mo Athikeleng 3, Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go senya le go netefatsa tshenyo ya bobolokelo ba dibomo tse di ripitlang batho tse e leng tsona kana e na nayo, kana tse di ka fa tlase ga taolelo kana taolo, ka bonako bo bo kgonegang mme e seng morago ga dingwaga tse nne morago ga tseno go ya matsholong a Tumalano e ya Mokgatlho wa Naga.
Athikele 5
Tshenyo ya dibomo tse di ripitlang batho mo diarieng tsa dibomo
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go senya kana go netefatsa tshenyo ya dibomo tse di ripitlang batho mo dierieng tsa dibomo ka fa tlase ga taolelo le taolo ya yona, ka bonako bo bo kgonegang fela e seng morago ga dingwaga di le lesome morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano ya Mokgatlho wa Naga.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla dira matsapa otlhe go lemoga dieria tsotlhe ka fa tlase ga taolelo kana taelo ya ona e mo go yona dibomo tse di ripitlang batho tse di itsegeng kana di belaelwang go sutisiwa mme di tla netefatsa ka bonako ka fa go kgonegang gore dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho mo dierieng tsa dibomo ka fa tlase ga taolelo le taolo di tshwailwe go ya ka pherimetara, di tlhokometswe le go sirelediwa ka go agelela kana mekgwa e mengwe, go netefatsa kgapelontle e e nonofileng ya baagi, go fitlha dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho tse di tshotsweng foo di sentswe. Go tshwaiwa go tla nna bogolo ga ya ka maemo a a tlhomilweng mo
Phorothokholong kana Dikiletsong kana Ditekanyetsong mo Tirisong ya Dibomo, Dirai tsa Bobi le Didirisiwa tse Dingwe, jaaka go tlhabolotswe ka di 3 Motsheganong 1996, e e tlhabolotsweng mo Tumalanong kana Dikiletso kana Ditekanyetsong mo Tirisong ya
Dibetsa Dingwe tse di Rileng tsa Tlwaelo Tse di ka Tsewang go nna Kotsi go Feta kana go Nna le Ditlamorago tse di Gotlhe.
Fa Mokgatlho wa Naga o dumela gore ga o ne o kgona go senya kana go netefatsa tshenyo ya dibomo tse di ripitlang batho tse go buiwang ka tsona mo temaneng 1 mo nakong eo, di ka isa kopo kana kwa Kopanong ya Mekgatlho ya Dinaga kwa
Khonferenseng ya Thadiso go bona katoloso ka letlha la bofelo la go feleletsa tshenyo, ya dibomo tse di ripitlang batho jalo, ka lobaka lo lo ka fitlhang go dingwaga tse di lesome.
Kopo nngwe le nngwe e tla tshola:
a Lobaka lwa katoloso e e tshisintsweng;
b Tlhaloso e e tletseng ya mabaka a katoloso e e tshisintsweng, go tsenyeletsa:
i Paakanyo le maemo a tiro a a dirwang ka fa tlase ga mananeo a bosetšhaba a go fedisa dibomo;
ii Boleng ba ditšhelete le botegeniki bo bo leng teng kwa Mokgatlhong wa
Naga tsa go Senya dibomo tsotlhe tse di ripitlang motho; le iii Mabaka a a thibelang bokgoni ba Mokgatlho wa Naga go senya dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho mo dierieng tsa dibomo;
c Ditlamorago tsa setho. Loago, ikonomi le tikologo tsa katoloso; le d Tshedimosetso efe e nngwe e e maleba mo kopong ya katoloso e e tshisintsweng.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Khonferense ya Thadiso e tla re go lebelelwa mabaka a a tshotsweng mo temaneng 4, ya tlhatlhoba kopo mme e swetse ka bontsi ba dibouto tsa Mekgatlho ya Dinaga tse di leng teng le go bouta gore a o aba kopo ya katoloso ya lobaka.
Katoloso e e jalo e ka ntšhafadiwa ka go dira kopo e ntšha go ya ka ditemana 3.4
le 5 ya Athikele e. Mo go kopeng katoloso ya nako e e tswelelang Mokgatlho wa Naga o tla tlisa tshedimosetso ya tlaleletso e e maleba ka se se dirilweng mo lobakeng lwa katoloso lo lo fetileng go latela Athikele e.
Athikele 6
Tirisanommogo le thuso ya boditšhabatšhaba
Mo go diragatseng maikaelelo a teng ka fa tlase ga Tumalano Mokgatlho wa
Naga mongwe le mongwe o na le tshwanelo go batla le go amogela thuso, fa go kgonegang, go tswa Mekgatlhong ya dinaga tse dingwe go fitlha fa go kgonegang.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go tsamaisa mme o tla nna le tshwanelo go tsaya karolo mo thefosanong e e tletseng e e kgonegang ya sedirisiwa, matheriale le tshedimosetso ya saense le thekenoloji malebana le tiragatso ya Tumalano e. Mekgatlho ya Dinaga ga e ne e gatelela ditekanyetso tse di sa tlhokegeng mo tshiamelong ya sedirisiwa sa kgololo ya bomo le tshedimosetso e e amanang le thekenoloji mo mabakeng a setho.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o o mo maemong go dira jalo o tla tlamela thuso ya tlhokomelo le tsosoloso le kopanyo ya loago le ikonomi, tsa batswasetlhabelo ba dibomo le mananeo a tlhokomediso ya dibomo. Thuso e e jalo e ka tlamelwa, gareng ga tse dingwe, ka tsela ya Ditšhaba Kopano, boditšhabatšhaba, kgaolo kana mekgatlho ya bosetšhaba kana ditheo, Komiti ya Boditšhabatšhaba ya sefapaano se se Hubedu, Sefapaano se se Hubedu sa boditšhaba le mekgatlho ya
Sekangwedi se se Hubedu le Tshwaragano ya Boditšhaba, mekgatlho e e seng ya mmuso, kana mo theong ya matlhakore a mabedi.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o o mo maemong a go dira jalo o tla tlamela thuso ya kgololo ya dibomo le ditiro tse di amaneng. Thuso e e jalo e ka tlamelwa, ka go rialo, ka tsela ya Ditšhaba Kopano, boditšhabatšhaba kana mekgatlho ya dikgaolo kana ditheo, mekgatlho e e seng ya mmuso kana ditheo, kana mo theong ya matlhakore a mabedi, kana ka go aba kwa Letloleng la Ditšhaba Kopano la
Boithaopo la Thuso mo Kgololong ya Dibomo, kana matlole a kgaolo a mangwe a a dirang ka dibomo.
Mokgatlho wa Naga o mongwe le o mongwe mo maemong a go dira jalo o tla tlamela thuso kwa tshenyong ya bobolokelo ba dibomo tse di ripitlang batho.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go tlamela tshedimosetso kwa sefalaneng sa kgololo ya bomo e e tlhomilweng mo tseleng ya Ditšhaba
Kopano, segolo tshedimosetso e e malebana le mekgwa e e farologaneng le dithekenoloji tsa kgololo ya dibomo, le manane a baitseanape kana dintlha tsa boditšhaba tsa kgolagano mo kgololong ya dibomo.
Mekgatlho ya Dinaga e ka kopa Ditšhaba Kopano, mekgatlho ya kgaolo,
Mekgatlho ya Dinaga e mengwe kana kopano ya mebuso e e nonofileng e mengwe kana lephatha le e seng la mmuso go thusa bothati ba teng mo go atoloseng lenaneo la bosetšhaba la tloso ya dibomo go tlhomamisa, gareng ga tse dingwe;
a Bogolo le boalo ba bothata ba dibomo tse di ripitlang batho;
b Metswedi ya ditšhelete, thekenoloji le botho e e tlhokegang go diragatsa lenaneo;
c Palo ya dingwaga tse di lekanyeditsweng tse di tlhokegang go senya dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho mo dierieng tsa dibomo ka fa tlase ga taolelo kana taolo ya Mokgatlho wa Naga o o amegang;
d Ditiro tsa tlhokomediso ya bomo go fokotsa ditiragalo tsa dikgobalo tse di amanang le dibomo le dintsho;
e Thuso kwa batswasetlhabelong ba dibomo;
f Kamano magareng ga Mmuso wa Mokgatlho wa Naga o o amegang le mmuso, kopano ya mebuso e e maleba, kana dikarogano tse e seng tsa mmuso tse di tla dirang mo go diragatseng lenaneo.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o o nayang le go amogela thuso ka fa tlase gaditshiamelo tsa Athikele e tla dirisana le pono kwa go netefatsang tiragatso e e tletseng e e bonako ya mananeo a thuso a a dumalanweng.
Athikele 7
Dikelo tse di se nang bofitlha
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla bega kwa go Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano ka bonako jo bo kgonegang, mme mo tiragalong efe kana efe e seng morago ga malatsi a le 180 morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano e ya
Mokgatlho oo wa Naga ka:
a Tiragatso ya dikelo tsa bosetšhaba tse di bolelwang mo Athikeleng 9;
b Bogotlhe ba dibomo tsotlhetse di ripitlang batho tsa bobolokelo tse di leng tsa kana di le tsa yona, ka fa tlase ga taolelo kana go tsenyeletsa thubego ya mofuta, boleng le, fa go kgonega palo e ntsi ya mofuta mongwe le mongwe wa bobolokelo ba dibomo tse di ripitlang batho c Go fitlha fa go kgonegang, lefelo la mafelo otlhe a dibomo a a tshotseng, kana a belaelwa go tshola, dibomo tse di ripitlang batho ka fa tlase ga taolelo kana taolo, go tsenyeletsa dintlha tse dintsi jaaka go kgonega malebana le mofuta le boleng ba mofuta ofe kana ofe wa dibomo tse di ripitlang batho mo erieng ya dibomo nngwe le nngwe le fa di ne di tlosiwa.
d Mefuta, boleng le, fa go kgonega, dipalo tse dintsi, tsa dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho e e tshotsweng kana e fetiseditswe tlhabololo ya katiso mo temogong ya dibomo, kana phetiso ka mabaka a tshenyo, mmogo le ditheo tse di dumeletsweng ke
Mokgatlho wa Naga go tshola kana go fetisa dibomo tse di ripitlang batho, go ya ka
Athikele 3.
e Maemo a mananeo mo phetolelong kana go ntsha mo tirisong ditshiamelo tsa tlhagiso ya dibomo tse di ripitlang batho;
f Maemo a mananeo mo tshenyong ya dibomo tse di ripitlang batho go ya ka
Athikele 4 le 5, go tsenyelediwa dintlha tsa mekgwa e e tla dirisiwang mo tshenyong, peo ya mafelo otlhe a tshenyo le maemo a pabalesego le tikologo a a amegang go lebelelwa;
g Mefuta le boleng ba dibomo tsotlhe tse di ripitlang batho tse di sentsweng morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano e ya Mokgatlho wa Naga, go tsenyeletsa thubego ya khwanthiti ya mofuta mongwe le mongwe wa dibomo tse di ripitlang batho, go ya ka Athikele 4 le 5, ka go latelana, go bapa le, fa go kgonega, bontsi ba dipalo tsa mofuta wa mongwe le mongwe wa dibomo tse di ripitlang batho mo lebakeng la tshenyo go ya ka Athikele 4;
h Diponagalo tsa bothekeniki tsa mofuta mongwe le mongwe wa dibomo tse di ripitlang batho tse di tlhagisiwang, go fitlha fa go itsegeng, le tseo tse jaanong e leng tsa kana di ruilwe ke Mokgatlho wa Naga, go neela, fa go kgonegang, ditlhopha tse di jalo tsa tshedimosetso jaaka fa go ka tsamaisa temogo le kgololo ya dibomo tse di ripitlang batho, kwa minimamong, tshedimosetso e, e tla tsenyeletsa ditekanyo, go kopanya, diteng tsa diripitli, diteng tsa tshipi, ditshwantsho tsa mebala le tshedimosetso e nngwe e e ka tsamaisang kgololo ya dibomo; le i Dikelo tse di tserweng go tlamela kgalemo ya ka bonako e e nonofileng kwa setšhabeng malebana le dieria tsotlhe tse di lemogilweng ka fa tlase ga temana 2 ya
Athikele 5.
Tshedimosetso e e tlametsweng go ya ka Athikele e e tla tlalelediwa ke
Mekgatlho ya Dinaga ka ngwaga, go akaretsa khalentara ya bofelo ya ngwaga, le go begelwa Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano e seng morago ga di 30
Moranang tsa ngwaga mongwe le mongwe.
Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano o tla tsamaisa dipegelo tsotlhe tse di jalo tse di amogetsweng kwa Mekgatlhong ya Dinaga,
Athikele 8
Tsamaiso le tlhaloso ya tsamaelano
Mekgatlho ya Naga e dumela go buisana le go dirisana le e mengwe malebana le tiragatso ya ditshiamelo tsa Tumalano, e le go dira mmogo ka mowa wa tirisanommogo go tsamaisa tsamaelano ka Mekgatlho ya Dinaga ka ditlamego a yona ka fa tlase ga
Tumalano e.
Fa Mokgatlho wa Naga o le mongwe kana go feta o eletsa go tlhalosa le go batla go rarabolola dipotso tse di amanang le tsamaelano le ditshiamelo tsa Tumalano e, ka Mokgatlho wa Naga o mongwe, o ka tlisa, ka Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba
Kopano, Kopo ya Tlhaloso ya morero kwa Mokgatlhong wa Naga. Kopo e e jalo e tla felegediwa ke tshedimosetso e e maleba. Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla emela kgakala le Dikopo tsa Tlhaloso tse di sa itsiweng, tlhokomelo e etsewa go thibela tshotlako. Mokgatlho wa Naga o o amogelang Kopo ya Tlhaloso o tla tlamela ka
Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano, mo malatsing a le 28 kwa kopong ya Mokgatlho wa Naga tshedimosetso yotlhe e e ka thusang mo go tlhaloseng morero o.
Fa Mokgatlho wa Naga o o kopang o sa amogele karabo ka Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano mo lobakeng lwa nako, kana o bona karabo kwa Kopong ya
Tlhaloso e sa kgotsofatse, o ka nna wa tlisa morero ka Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba
Kopano go ya Kopanong e e latelang ya Mekgatlho ya Dinaga. Mokwaledi
Kakaretso wa Ditšhaba Kopano o tla tsamaisa lokwalo, le felegeditswe ke tshedimosetso yotlhe e e maleba e e tsamaelang le Kopo ya Tlhaloso, go ya Mekgatlhong ya Dinaga. Tshedimosetso yotlhe e e jalo e tla tlhagisiwa kwa Mokgatlhong wa Naga o o kopiwang o o nang le tshwanelo go araba.
Go ikaegilwe ka go tsena ga kopano efe ya Mekgatlho ya Naga, nngwe le nngwe ya Mekgatlho ya Dinaga e e amegang e ka kopa Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba
Kopano go diragatsa ofisi ya gagwe go tsamaisa tlhaloso e e kopilweng.
Mokgatlho wa Naga o o kopang o ka nna wa tshisinya ka Mokwaledi
Kakaretso wa Ditšhaba Kopano go tsena ga Kopano e e Kgethegileng ya
Mekgatlho ya Dinaga go sekaseka morero. Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba
Kopano o tla tlhaeletsana tshisinyo mme tshedimosetso yotlhe e e tlisiwang ke
Mekgatlho ya Dinaga tse di maleba, kwa Mekgatlhong ya Dinaga ka kopo gore ba bontshe gore a ba rata Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga, ka lebaka la go sekaseka morero. Mo tiragalong e e leng gore mo malatsing a le 14 go tloga letlheng la tlhaeletsano e e jalo, bogolo nngwe tharong ya Mekgatlho ya Dinaga e rata Kopano e e
Kgethegileng, Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano o tla bitsa Kopano e e
Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga mo malatsing a le 14 a a latelang. Khoramo ya
Kopano e e tla nna le bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya
Dinaga, jaaka kgetsi e ka laolela, e tla tlhomamisa gore a go sekasekwe morero go ya pele, go lebelelwa tshedimosetso yotlhe e e tlisitsweng ke Mekgatlho ya Naga e e amegang. Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Naga e tla dira matsapa otlhe go fitlhelela tshwetso e ka tumalano. Fa e le gore le ka matsapa otlhe go fitlha foo ga go tumalano e e fitlheletsweng, go tla tsewa tshwetso ka bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga e e teng e e boutang.
Mekgatlho ya Dinaga yotlhe e tla dirisana ka botlalo le Kopano ya Mekgatlho ya
Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga mo go fitlheleleng thadiso ya yona ya morero, go tsenylediwa maikaelelo afe a go batlana le dintlha a a dumeletsweng go ya ka temana 8.
Fa tlhaloso e e tswelelang e tlhokega, Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana
Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga e tla dumelela borongwa ba go batlana le dintlha le go swetsa ka kemedi ya yona ka bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga e e leng teng e e boutang. Ka nako Mokgatlho ofe kana ofe wa Naga o o kopiwang o ka nna wa laletsa maikaelelo a go batlana le dintlha kwa nageng ya teng. Borongwa bo bo jalo bo tla diragala kwa ntle ga tshwetso ya Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e
Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga go dumelela maikaelelo a a jalo. Maikaelelo, a a tshotseng bomaitseanape ba ba ka nnanag 9, ba tlhomilwe le go rebolwa go ya ka ditemana 9 le 10 ba ka kgobokanya tshedimosetso e e tlaleleditsweng ka nako eo kana mo mafelong a mangwe a a amanang ka tlhamalalo le morero wa tsamaiso e e akanngwang ka fa tlase ga taolelo kana taolo ya Mokgatlho wa Naga o o kopiwang.
Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano o tla siamisa le go tlaleletsa lenane la maina, ditšhaba le data e nngwe e e maleba ya bomaitseanape ba ba rutegileng ba ba tlamelwang ke Mekgatlho ya Dinaga.ie go tlhaeletsana seno kwa Mekgatlhong ya
Dinaga. Moitseanape mongwe le mongwe yo o tsentsweng mo lenaneng le o tla tsewa jaaka yo o tlhomilweng mo maikaelelong otlhe a go batlana le dintlha kwa ntle ga fa
Mokgatlho wa Naga o bolela go sa dumeleng ga ona ka go kwala. Mo tiragalong ya go sa dumele, moitseanape ga a ne a tsaya karolo mo borongweng ba go batlana le dintlha mo nageng kana lefelo lefe le le lengwe ka fa tlase ga taolelo kana taolo ya Mokgatlho wa
Naga o o ganetsang, fa go sa dumele go ne go builwe pele ga tlhomo ya moitseanape wa maikaelelo a a jalo.
Mo go amogeleng kopo go tswa Kopanong ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga, Mokwaledi Kakaretso wa Dinaga Kopano o tla re morago ga ditherisano le Mokgatlho wa Naga o o kopilweng, a tlhoma maloko a borongwa go tsenyelediwa moeteledipele wa teng. Baditšhaba ba Mekgatlho ya Dinaga ba ba kopang borongwa ba go batlana le dintlha kana ka tlhamalalo e amilwe ke tsona ga ba ne ba tlhomiwa mo borongweng. Maloko a borongwa a go batlana le dintlha a tla itumelela ditshwanelo le ditshoutiso ka fa tlase ga Athikele V ya
Tumalano mo Ditshwanelong tse e seng tsa kgapeletso le Ditshoutisong tsa Mekgatlho e e Kopaneng, e e tserweng ka di 13
Tlhakole 1946.
Mo godimo bogolo ga kitsiso ya diura tse 72, maloko a borongwa a go batlana le dintlha a tla goroga mo nageng ya Mokgatlho wa Naga o o kopilweng kwa tšhonong ya e sale gale. Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o tla tsaya dikaelo tsa tsamaiso tse di tlhokegang go amogela, go palamisa, le go neela bonno maikaelelo, mme o tla rwala maikarabelo a go netefatsa pabalesego ya borongwa go fitlha makisimamong o o kgonegang fa ba le mo nageng ka fa tlase ga taolo.
Kwa ntle ga ketsaketsego kwa boikemelong ba Mokgatlho wa Naga o o kopilweng, borongwa ba go batlana le dintlha bo ka nna ba tlisa mo nageng ya
Mokgatlho wa Naga o o kopilweng sedirisiwa se se tlhokegang se se tla dirisiwang fela go kgobokanya tshedimosetso mo morerong wa tsamaelano e e akanngwang. Pele ga kgorogo ya ona, borongwa bo tla gakolola Mokgatlho wa Naga o o kopilweng ka sedirisiwa se o ikaeletseng go se dirisa mo tseleng ya ona ya borongwa ba go batlana le dintlha.
Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o tla tsaya matsapa otlhe go netefatsa gore borongwa ba go batlana le dintlha bo newa tšhono go bua le batho botlhe ba ba maleba ba gongwe ba ka kgonang go tlamela tshedimosetso e e amanang le morero wa tsamaelano o o akanngwang.
Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o tla naya phitlhelelo kwa borongweng ba go batlana le dintlha go ya dierieng tsotlhe le go tsenya ka fa tlase ga taolo koo dintlha tse di maleba le morero wa tsamaelano o ka solofelwang go tsewa. Seno se tla ikaega ka dithulaganyo dingwe le dingwe tsa Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o o bonang go tlhokega ka:
a Tshireletso ya sedirisiwa se se masisi, tshedimosetso le dieria;
b Tshireletso ya ditlamego dingwe le dingwe tsa molaotheo wa Mokgatlho wa Naga o o kopilweng malebana le ditshwanelo tsa kgono, diphuruphutso le dikgapo, kana ditshwanelo tse dingwe tsa semolaotheo; kana c)) Tshireletso ya sebopego le pabalesego ya maloko a borongwa a go batlana le dintlha.
Mo lebakeng la gore Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o dira dithulaganyo tse di jalo, o tla dira matsapa a a utlwalang go bontsha ka mekgwa ya thefosano tsamaelano ya temg le
Tumalano e.
Borongwa ba go batlana le dintlha bo ka sala mo nageng ya Mokgatlho wa Naga o o amegang e seng go feta malatsi a le 14, mme kwa lefelong le le rileng e seng go feta malatsi a le 7, kwa ntle le fa go dumalanwe ka tsela e nngwe.
Tshedimosetso yotlhe e e tlametsweng mo sephiring mme e sa amane le diteng tsa borongwa tsa go batlana le dintlha bo tla tsholwa mo theong ya sephiri.
Borongwa ba go batlana le dintlha bo tla begela, ka Mokwaledi Kakaretso wa
Ditšhaba Kopano, kwa Kopanong ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e
Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga dipoelo tsa diphitlhelelo tsa teng.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng, ya Mokgatlho ya Dinaga e tla sekaseka tshedimosetso yotlhe e e maleba, go tsenyelediwa pegelo e e tlisitsweng ka borongwa ba go batlana le dintlha, mme ba ka kopa Mokgatlho wa Naga o o kopilweng go tsaya dikgato go lebelela morero o o tsamaelang lobakeng lwa nako lo lo tlhalositsweng. Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o tla begela ka dikgato tsotlhe tse di tserweng mo karabong ya kopo e.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya
Dinaga e ka tshisinya kwa Mekgatlhong ya Dinaga ditsela tse di amegang le ditsela go tswelela go tlhalosa kana go rarabolola morero o o sekasekilweng, go tsenyelediwa tshimololo ya ditsamaiso tse di maleba go dumalana le molao wa boditšhabatšhaba. Mo mabakeng a foo morero o o fa isong o o tlhomamisiwang go nna go ya ka mabaka ka kwa ntle ga taolo ya Mokgatlho wa Naga o o kopilweng, Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga
Kopanong e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga e ka tshisinya dikelo tse di maleba, tsenylediwa tiriso ya dikgato tsa tirisanommogo e e boletsweng mo Athikeleng 6.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya
Dinaga e tla tsaya matsapa go fitlhelela ditshwetso tsa teng tse di boletsweng mo ditemaneng 18 le 19 ka tumalano, e seng jalo ka pedi tharong ya bontsi ba Mekgatlho ya
Dinaga tse di leng teng tse di boutang.
Athikele 9
Dikgato tsa iragatso ya bosetšhaba
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla tsaya dikgato tdotlhe tse di maleba tsa semolao, tsamaiso le dikgato tse dingwe, go tsenyelediwa thweso morwalo ya kotlhao ya tumalano, go thibela le go gatelela tiro e nngwe le e nngwe e e ilediwang ke Mokgatlho wa Naga ka fa tlase ga Tumalano e e dirwang ke batho kana mo nageng ka fa tlase ga taolelo kana taolo ya teng.
Athikele 10
Tumalano ya dingangisano
Mekgatlho ya Dinaga e tla buisana le go dirisana le yo mongwe go siamisa dingangisano tse dingwe le dingwe tse di ka tsogang malebana le tiragatso kana thanolo ya Tumalano e. Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ka tlisa ngangisano nngwe le nngwe e e jalo pele ga Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga e ka nna le seabe mo tshiamisong ya ngangisano ka mokgwa ofe o o bonwang o le maleba, go tsenyelediwa go neelana ka diofisi tse di siameng, go biletsa Mekgatlho ya Dinaga kwa ngangisanong go simolola ka tsamaiso ya tumalano ya tlhopho ya bona le go atlanegisa tekanyetso ya nako ya tsamaiso nngwe le nngwe e e dumalanweng.
Athikele e e kwa ntle ga kgobelelo mo ditshiamelong tsa Tumalano mo tsamaisong le tlhalosong ya tsamaelano.
Athikele 11
Dikopano tsa Mekgatlho ya Dinaga
Mekgatlho ya Dinaga e tla kopana kgabetsa gore go sekasekiwe morero ofe kana ofe malebana le tiriso kana tiragatso ya Tumalano e, go tsenelediwa :
a Tiro le maemo a Tumalano e;
b Merero e e tewang mo dipegelong tse di tlisitsweng ka fa tlase ga ditshiamelo tsa
Tumalano e;
c Tirisanommogo le thuso ya boditšhabatšhaba go ya ka Athikele 6;
d Tlhabololo ya dithekenoloji go siamisa dibomo tse di ripitlangt batho;
e Dithomelo tsa Mekgatlho ya Dinaga ka fa tlase ga Athikele 8; le f Ditshwetso tse di amanang le ditliso tsa Mekgatlho ya Dinaga jaaka go tlameletswe mo Athikeleng 5.
Kopano ya Ntlha ya Mekgatlho ya Dinaga e tla bidiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano mo ngwageng o le mongwe morago ga tseno mo tirisong ya
Tumalano e. Dikopano tse di latelang di tla bidiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba
Kopano ka ngwaga go fitlha Khonferense ya ntlha ya Thadiso.
Ka fa tlase ga maemo a a beilweng mo Athikeleng 8, Mokwaledi Kakaretso wa
Ditšhaba Kopano o tla bitsa Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga.
Dinaga e seng mekgatlho kwa Tumalanong e, mmogo le Ditšhaba Kopano, mekgatlho e mengwe e e maleba ya boditšhabatšhaba kana ditheo, mekgatlho ya dikgaolo, Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Sefapaano se se Hubedu le mekgatlho e mengwe e e maleba e e seng ya mmuso e ka lalediwa go tsenela dikopano tse jaaka babogedi go ya ka Melao e e dumalanweng ya Tsamaiso.
Athikele 12
Khonferense ya Thadiso
Khonferense ya Thadiso e tla bidiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba
Kopano dingwaga tse tlhano morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano e. Dikhonferense tse dingwe tsa Thadiso di tla bidiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano fa go tlhokiwa ke a le mongwe kana go feta wa Mekgatlho ya Dinaga, fa fela boikhutso magareng ga Dikhonferense tsa Thadiso di ka se nne ka lebaka lefe kwa tlase ga dingwaga tse tlhano. Mekgatlho yotlhe ya Dinaga mo Tmalanong e e tla lalediwa kwa
Khonferenseng nngwe le nngwe ya Thadiso.
Maikaelelo a Khonferense ya Thadiso e tla nna:
a Go thadisa tiro le maemo a Tumalano e.
b Go sekaseka tlhokego ya le boikhutso magareng ga Dikopano tse dingwe tsa
Mekgatlho ya Dinaga e e boletsweng mo temaneng ya 2 ya Athikele 11.
c Go tsaya ditshwetso ka dithomelo tsa Mekgatlho ya Dinaga jaaka e tlameletswe mo Athikeleng 5; le d Go tsaya, fa go tlhokega, mo pegelong ya yona ya bokhutlo ya bofelo e e amanang le tiragatso ya Tumalano e.
Dinaga tse e seng mekgatlho kwa Tumalanong e, mmogo le Ditšhaba Kopano mekgatlho e mengwe e e maleba ya boditšhabatšhaba kana ditheo, mekgatlho ya dikgaolo, Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Sefapaano se se Hubedu le mekgatlho e mengwe e e maleba e e seng ya mmuso e ka lalediwa go tsenela Khonferense ya Thadiso nngwe le nngwe jaaka babogedi go ya ka Melao e e dumalanweng ya Tsamaiso.
Athikele 13
Ditlhabololo
Ka nako nngwe le nngwe morago ga tseno mo tiragatsong ya Tumalano e,
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ka tshisinya ditlhabololo mo Tumalanong e.
Tshisinyo efe kana efe ya tlhabololo e tla tlhaelediwa kwa Mmeletsing, yo o tla e tsamaisang kwa Mekgatlhong yotlhe ya Dinaga mme o tla batlana le ditshwaelo tsa yona mo go reng a Khonferense ya Tlhabololo e tshwanetse go bidiwa go sekaseka tshisinyo fa bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga e itsise Mmeletsi e seng morago ga malatsi a le 30
morago ga tsamaiso ya teng gore e tshegetsa tshekatsheko ya tshisinyo, Mmeletsi o tla bitsa Khonferense ya Tlhabololo e kwa go yona Mekgatlho yotlhe ya Dinaga e tla lalediwang.
Dinaga tse e seng mekgatlho ya Tumalano e, mmogo le Ditšhaba Kopano, mekgatlho e mengwe e e maleba ya boditšhabatšhaba kana ditheo, mekgatlho ya dikgaolo, Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Sefapaano se se Hubedu le mekgatlho e mengwe e e maleba e e seng ya mmuso e ka lalediwa go tsenela Khonferense nngwe le nngwe ya Mametlelelo jaaka babogedi go ya ka Melawana e e dumalanweng ya Tsamaiso.
Khonferense ya Tlhabololo e tla tshwarwa ka bonako go latela Kopano ya
Mekgatlho ya Dinaga kana Khonferense ya Thadiso kwa ntle le fa bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga di kopa gore e tshwarwe e sale gale.
Tlhabololo nngwe le nngwe mo Tumalanong e e tla tsewa ke bontsi ba pedi tharong ya Mekgatlho ya Dinaga tse di leng teng le go bouta kwa Khonferenseng ya Tlhabololo. Mmeletsi o tla tlhaeletsana tlhabololo efe kana efe e e tserweng kwa Mekgatlhong ya Dinaga.
Tlhabololo mo Tumalanong e tla tsena mo tirisong mo Mekgatlhong yotlhe ya
Dinaga mo Tumalanong e tse di e eamogetseng, mo peeletsong le Mmeeletsi wa didirisiwa tsa kamogelo ka bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga. Morago ga foo e tla tsena mo tirisong
Mokgatlho wa Naga ofe kana ofe o o setseng ka letlha la peeltso ya sedirisiwa sa teng sa kamogelo.
Athikele 14
Ditshenyegelo
Ditshenyegelo tsa Dikopano tsa Mekgatlho ya Dinaga, Dikopano tse di
Kgethegileng tsa Mekgatlho ya Dinaga, Dikhonferense tsa Thadiso le Dikhonferense tsa
Tlhabololo di tla rwalwa ke Mekgatlho ya Dinaga le Dinaga e seng mekgatlho mo
Tumalanong e e tsayang karolo, go ya ka sekale sa Dinaga tse di Kopaneng se tlhatlhoba se se lekanyeditsweng sentle..
Ditshenyegelo tse di bonweng ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano ka fa tlase ga Athikele 7 le 8 le ditshenyegelo dingwe le dingwe tsa borongwa ba go batlana le dintlha di tla rwalwa ke Mekgatlho ya Dinaga go ya ka sekale sa tlhatlhobo sa
Ditšhaba Kopano se se lekanyeditsweng sentle.
Athikele 15
Tshaeno
Tumalano e, e e dirilweng kwa Oslo, Norway ka di 18 Lwetse 1997, e tla bulelwa ditshaeno kwa Ottawa, Canada, ka Dinaga tsotlhe go tloga di 3 Sedimonthole 1997 le kwa Dikotaseng tse dikgolo tsa Ditšhaba Kopano kwa New York go tloga di 5
Sedimonthole 1997 go fitlha go tsena ga yona mo tirisong.
Athikele 16
Tshiamiso, kamogelo, thebolo le phitlhelelo
Tumalano e ikaegile ka tshiamiso, kamogelo le thebolo ya Ditshaeno.
E tla bulelwa phitlhelelo ke Naga efe kana efe e e sa saenang Tumalano.
Didirisiwa tsa tshiamiso, kamogelo, thebolo le phitlhelelo di tla beelediwa le
Mmeeletsi.
Athikele 17
Go tsena mo tirisong
Tumalano e a tsena mo tirisong ka letsatsi la ntlha la kgwedi ya borataro morago ga kgwedi e mo go yona sedirisiwa sa bo 40 sa tshiamiso, kamogelo, thebolo kana phitlheleloe e beeleditsweng.
Mo Nageng ngwe le nngwe e e tsayang sedirisiwa sa yona sa tshiamiso, kamogelo, thebolo le phitlhelelo, Tumalano e e tla tsena mo tirisong ka letsatsi la ntlha la kgwedi ya borataro morago ga letlha le mo go lona Naga e beileng sedirisiwa sa yona sa tshiaimiso, kamogelo, thebolo kana phitlhelelo.
Athikele 18
Kopo ya nakwana
Naga nngwe le nngwe ka nako ya tshiamiso, ya kamogelo, thebolo kana phitlhelelo ya yona, e kaya gore e tla dirisa temana 1 ya Athikele 1 nakwana ya Tumalano e e ikaegileng ka go tsena ga yona mo tirisong.
Athikele 19
Dipeeletso
Diathikele tsa Tumalano e ga di ne di ikaega ka dipeeletso.
Athikele 20
Nako le kgogelomorago
Tumalano e e tla nna ya nako e e sa lekanyediwang.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla, mo go direng boikemelo ba setšhaba, o na le tshwanelo go ikgogela morago go tswa Tumalanong e, o tla neela kitsiso ya ikgogelomorago e e jalo kwa Mekgatlhong yotlhe e mengwe ya Dinaga, kwa
Mmeeletsing le kwa Lekgotleng la Tshireletso ya Ditšhaba tse di Kopaneng. Sedirisiwa se se jalo sa ikgogelomorago se tla tsenyeletsa tlhaloso e e tletseng ya mabaka a a tshegetsang kgogelomorago e.
Ikgogelomorago e e jalo e diragala fela dikgwedi tse thataro morago ga kamogelo ya sedirisiwa sa kgogelomoragp ka Mmeeletsi. Ka gale, fa ka nako ya go feta ya dikgwedi tse thataro, Mokgatlho wa Naga, o oikgogelang morago o amegile mo thulanong ya dibetsa kgogelomorago ga e ne e diragala pele ga bofelo ba thulano ya dibetsa.
Kgogelomorago ya Mokgatlho wa Naga go tswa Tumalanong e, ga e ne ka tsela epe e ama tiro ya Dinaga go tswelela go diragatsa maikaelelo a a akantsweng ka fa tlase ga melawana efe e e maleba ya molao wa boditšhaba.
Athikele 21
Mmeeletsi
Mokwaledi Kakaretso wa Dinaga Kopano o tlhomiwa fano jaaka Mmeeletsi wa
Tumalano.
Athikele 22
Tshimologo ya Tumalano e, e ka yona dithekese tsa Maarabia, Matšhaena, Maesimane,
Mafora, Marašia le Masepeniše e leng tsa nnete ka go lekana, di tla beelediwa le
Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano.
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOLAOTLHOMO WA KILETSO YA MEEPO YA TWANTSHA MOTHO (2002).txt</fn>
MOLAOTLHOMO WA KILETSO YA MEEPO YA TWANTSHA MOTHO
jaaka o tlhagisitswe ke Kopano ya Bosetšhaba jaaka karolo ya Molaotlhomo e e phasaladitsweng mo Kuranteng ya Mmuso No. 23744 ya di 26 Phatwe 2002 Temana ya Seesimane ke temana ya semmuso ya Molaotlhomo
TONA YA TSHIRELETSO
se
MOLAOTLHOMO
Go laola 'Tumalano mo Kiletsong ya Tiriso, Bobolokelo, Tlhagiso le Phetiso ya Meepo ya Twantsha Motho le mo Tshenyegong ' go ya mo molaong; go tlamelela tshenyego ya meepo ya twantsha motho; go tlamelela tlhatlhobo ya selegae le ya boditšhabatšhaba; go tlamelela tirisanommogo ya boditšhabatšhaba; le go tlamelela merero e e amanang natso.
LE MORORO meepo ya twantsha motho e tlhama pogisego ya kgaolo e e bolayang le go golafatsa batho ba ba se nang molato ba ba se nang go iphemela ka nako ya dithulano tsa dintwa le go thibela tlhabololo ya loago ikonomi le kagolešwa.
LE MORORO meepo ya twantsha motho e nnile le diphetho tse di sa tsepamiseng mo ditšhabeng tsa tlwaelo tsa Aferika le mo kgaolong ya Baagi ba Tlhabololo ya Aferika e e Borwa segolo;
LE MORORO baagi ba tshwanetse go tshela mo tikologong e e babalesegileng;
LE MORORO kiletso e e gotlhe, e e ageletsang e le gaufi le tshenyo ya meepo ya twantsha motho ke tsona fela tharabololo go ntsha lefatshe mo pogisegong e;
LE MORORO Repaboleki e beile morathoriamo mo thomelong ntle ya meepo yotlhe le go senya e le esi bobolokelo botlhe ba meepo ya twantsha motho ya Repaboleki go boloka tse di tsholetsweng mabaka a go tlhabolola le go diragatsa katiso mo temogong ya moepo, kgololo ya moepo, pusetso morago ya moepo kana dithekeniki tsa tshenyo ya moepo;
LE MORORO thuso ya selegae le ya boditšhabatšhaba le tirisanommogo di le botlhokwa go netefatsa tloso ya bonako ya meepo ya twantsha motho mmogo le tlhokomelo, tsosoloso le kopanyo gape ya loago le ikonomi tsa batswaditlhabelo ba moepo;
LE MORORO Repaboleki e saenne le go siamisa Tumalano ka Kiletso ya Tiriso, Bobolokelo, Tlhagiso le Phetiso ya Meepo ya Twantsha Motho le mo Tshenyong ya yona ya di 18 Lwetse 1997;
LE MORORO Tumalano e tlhoka Mekgatlho ya Dinaga go tsaya dikgato tsa semolao tse di maleba go thibela le go gatelela ditiro tse di ileditsweng ke Tumalano;
LE MORORO Repaboleki o ineetse go diragatsa molao wa botho jwa boditšhabatšhaba le molao wa boditšhaba mo thulanong ya dibetsa.
KA GO RIALO GO LAOLETSWE ke Palamente ya Repaboleki ya Aferika Borwa, jaaka go latela: ...
THULAGANYO YA MOLAO
Dikarolo
Ditlhaloso
KGAOLO YA 1
DIDIRISIWA LE TIRAGATSO YA MOLAO,
TAOLELO YA TUMELANO GO YA MOLAONG
Didirisiwa tsa Molao
Taolelo ya Tumelano go ya molaong
Tiragatso ya naga tlaleletso ya Molao le taolo
KGAOLO 2
KILETSO, MELATO LE DIKOTLHAO
Kiletso
Melato le dikotlhao
KGAOLO 3
DITHEBOLO
Tona a ka nna a dumelela go nna le meepo ya twantsha motho
Tona a ka nna a dumelela phetiso ya meepo ya twantsha motho
Batlhankedi ba makgetho
Dimusiamo tsa botlhe, dimusiamo tsa sesole, bakgobokanyi tsa poraefete le bakgobokanyi ba setšhaba
Ditiro tsa sesole
KGAOLO 4
TSHENYO LE KGOLOLO YA MEEPO YA TWANTSHA MOTHO
Pusetso ya meepo ya twantsha motho le tatlhegelo kwa Nageng
Tshenyo ya meepo ya twantsha motho e e tshwerweng mo Repaboleking
KGAOLO 5
DITLHATLHOBO TSA SELEGAE
Tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae
Maemo a a beilweng mo motlhatlhobing wa selegae
Khutliso ya tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae
Tseno le phuruphutso ya mafelo ka thebolelo
Itemoso pele ga tseno, le twantsho kgatlhanong le tseno
Tseno le phuruphutso ya mafelo kwa ntle ga thebolelo
Melato le dikotlhao malebana le phuruphutso ya mafelo
KGAOLO 6
DITLHATLHOBO TSA BODITŠHABATŠHABA
Maikaelelo a go bona nnete a boditšhabatšhaba mo Repaboleking.
Setefekeiti jaaka motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba.
Maemo a a beilweng mo motlhatlhobing wa boditšhabatšhaba.
Ditshireletso le ditshwanelo tsa batlhatlhobi ba boditšhabatšhaba.
KGAOLO 7
TIRISANOMMOGO YA BODITŠHABATŠHABA
Tirisanommogo ya boditšhabatšhaba
Tumelelo go tsaya karolo mo maikaelelong a go bona dintlha ka boditšhabatšhaba ka kwa ntle ga Repaboleki.
KGAOLO 8
TSHEDIMOSETSO LE DIREKOTO
Go begela
Maatla go kokoanya tshedimosetso
Rekoto ya meepo ya twantsha motho e e tshwerweng kana e nyeleditswe
Melato le dikotlhao malebana le tlamelo ya tshedimosetso.
KGAOLO 9
DITLAMELO KA KAKARETSO
Dikaelo tsa go katisa
Melawana
Kemedi ya maatla le asaenemente ya tiro
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
MAMETLELELO
Ditlhaloso
Mo molaong o, lefoko lefe kana lefe le bokao bo bo neilweng mo Tumalanong le rwele bokao bo bo neilweng mo go bona le kwa ntle ga fa diteng tiriso di supela se sengwe-
moemedi' o kaya motho yo o thapilweng mo boemong ba Lefapha la Tshireletso kana Tirelo ya Mapodisa ya Aferika Borwa go senya meepo ya twantsha motho kana go tlhabolola le go tsamaisa katiso mo temogong ya moepo, kgololong ya moepo le dithekeniki tsa tshenyo ya moepo;
moepo wa twantsha motho' o akaretsa moepo ofe kana ofe kana tlamaganyo e e dirang ka mokgwa o o tsepameng ka moepo wa twantsha motho jaaka o tlhalosiwa mo Tumalanong;
karolo ya dirwe' e kaya serwe sefe kana sefe se se lemotshegang se se diretsweng kana se siamiseditswe go bopa karlo ya moepo wa twantsha motho;
Tumalano' e kaya Tumalano mo Kiletsong yaTiriso, Bobolokelo, Tlhagiso le Phetiso ya Meepo ya Twantsha Motho le mo Tshenyong ya bona, ya di 18 Lwetse 1997, e e tlhagisitsweng mo Mametlelelong mme e saennwe ke Repaboleki ka di 3 Sedimonthole 1997 le go siamisiwa ke Repaboleki ka di 26 Seetebosigo 1998;
batlhankedi ba makgetho' ba kaya motlhankedi jaaka a tlhalosiwa mo karolong 1 ya Molao wa Makgetho le Lekgetho la dithoto, 1964 (Molao No. 91 wa 1964);
Lefapha la Tshireletso' le kaya Bokaedi ba Tshireletso le Sesole sa Tshireletso sa Bosetšhaba sa Aferika Borwa jaaka se bidiwa mo karolong 48 ya Molao wa Tshireletso, 1957 (Molao No. 44 wa 1957);
motlhatlhobi wa selegae' o kaya motho yo o tlhomilweng jaaka motlhatlhobi wa selegae ke Tona go ya ka karolo 14;
mothapiwa wa Lefapha la Tshireletso' o kaya leloko la Sesole sa Tshireletso sa Bosetšhaba sa Aferika Borwa yo o thapilweng go ya ka Molao wa Tshireletso, 1957 (Molao No. 44 wa 1957), le mothapiwa wa Lefapha la Tshireletso yo o thapilweng go ya ka Molao wa Tirelo ya Bosetšhaba, 1884 (Kgoeletso No. 193 ya 1994);
seromelwantle' se kaya-
a go tsena mo tumalanong ga motho mo Repaboleking go tlamela motho yo mongwe kwa ntle ga Repaboleki ka moepo wa twantsha motho, go sa kgathalesege gore seo se dirwa ka thefosano ya mokgwa wa madi kana phatlho efe kana efe kana tshiamelo; kana b phetiso ya moepo wa twantsha motho go tswa Repaboleking go ya lefelong lefe kana lefe ka kwa ntle ga Repaboleki, kana go dira gore moepo wa twantsha motho go fetisiwa jalo, seo se dirwa kana se sa dirwe ka thefosano ya mokgwa wa madi kana patlho efe kana efe kana tshiamelo;
c 'seromelwateng' se kaya go tlisa moepo wa twantsha motho mo karolong efe kana efe ya Repaboleki kana go tlhola moepo wa twantsha motho go tlisiwa ka fa teng, seo se dirwa kana se sa dirwe ka thefosano ya mokgwa wa madi kana phatlho e nngwe efe kana efe kana tshiamelo;
tshedimosetso' e kaya tshedimosetso efe kana efe e e kwadilweng go sa kgathalesege sebopego kana puo;
motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba' o kaya motho yo o tlhomilweng ke Mokwaledi - Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng jaaka motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba le yo o bopang karolo ya maikaelelo a boditšhabatšahaba a go bona nnete mo Repaboleking;
go dira' go akaretsa thulaganyo, tlhabololo, tlhagiso le kokoanyo ya meepo ya twantsha motho;
Tona' e kaya Tona ya Tshireletso;
sethwe sa naga' se kaya sethwe sa naga jaaka setlhalosiwa mo karolong 239 ya Molaotheo;
mokgatlho' o kaya naga efe kana efe e e saenneng le go siamisa kana e e dumalaneng le Tumalano;
motho' o na le bokao bo bo beilweng mo go ena mo Molaong wa Thanolo, 1957 (Molao No. 33 wa1957) le kwa ntle ga karolo 30, o tsenyeletsa sethwe sa naga;
lefelo' malebana le moepo wa twantsha motho, le kaya go dirisa, go baya, go tlhoma kana aga moepo wa twantsha motho ka tsela e e ka bakang thunyo ka go nna teng, bogaufi kana kgolagano ya motho;
motlhankedi wa sepodisi' o kaya-
a leloko la Tirelo ya Sepodisa sa Aferika Borwa jaaka se tlhalosiwa mo karolong 1 ya Molao wa Tirelo ya Sepodisi sa Aferika Borwa, 1995 Molao No. 68 wa 1995;
b motho yo o emisitsweng ke Tona ya Tshireletsego le Pabalesego jaaka motlhankedi wa sepodisi;
c motlhankedi wa sepodisi sa sesole; kana d leloko lefe kana lefe la Sesole sa Tshireletso sa Bosetšhaba sa Aferika Borwa le boloditswe ka tiro e e tshwaraganetsweng le Tirelo ya Sepodisi ya Aferika Borwa.
go nna le sengwe' go kaya go nna le moepo wa twantsha motho ka fa tlase ga taolo ya motho mo lefelong ka fa tlase ga taolo ya motho;
lefelo' le tsenyeletsa lefatshe lefe kana lefe, moago kana kago kana koloi efe kana efe, sekepe, sesutlhalefaufau kana mokgwa ofe kana ofe wa go tsamaisa;
tshenko' e kaya go bona moepo wa twantsha motho ka theko, tatlhegelo, kabo, kabo ya thoto, phetiso kana thibololo;
Molao o' o tsenyeletsa molawana ofe kana ofe o o dirilweng ka fa tlase ga karolo 32;
phetiso' e tsenyeletsa -
a phetiso ya setlhogo go ya go, le taolo mo moepong wa twantsha motho;
b go rekisa, go hira, go hirisa, go adimana, go adima, go aba, go neela, go rekisa, go amogela kana go kgaogana le, kana go bona go nna le moepo wa twantsha motho; le c phetiso ya moepo wa twantsha motho go ya teng le kwa ntle ka naga ya Repaboleki ka mokgwa ofe kana ofe mme go sa ame phetiso ya lefatshe e e tshotseng meepo e e beilweng ya twantsha motho.
KGAOLO 1
MAIKAELELO LE TIRAGATSO YA MOLAO,
LE TAOLELO YA TUMALANO MO MOLAONG
Maikaelelo a Molao
Maikaelelo a Molao ke -
a go laola Tumalano mo molaong jaaka go tlhokiwa ke karolo 2313 ya Molaotheo;
b go netefatsa gore sengwe le sengwe se se dirwang go ya ka Molao se tsamaisana le maikano a Repaboleki go ya ka dikaelo tsa Tumalano;
c go iletsa tiriso, bobolokelo, tlhagiso, tlhabololo, kamogelo le phetiso ya meepo ya twantsha motho le go netefatsa tshenyo ya teng;
d go tlamela ditlhatlhobo tsa selegae le tsa boditšhabatšhaba; le e go tlamela tirisanommogo ya boditšhabatšhaba.
Taolelo ya Tumalano mo molaong
Go ya ka Molao, Tumalano e na le maatla a molao mo Repaboleking.
Tona e ka nna ya re nako le nako ka kitsiso mo Kuranteng ya Mmuso ya mametlelela Mametlelelo go bontsha diphetogo dife kana dife tse di diretsweng kwa Tumalanong fa diphetogo tseo di bofa mo Repaboleking go ya ka karolo 231 ya Molaotheo.
Molao wa tiragatso ya tlaleletsonaga le taolo
1 Kgotlatshekelo efe kana efe ya bokgoni, e e tsenyeletsang kgotlatshekelo ya sesole jaaka e tlhalosiwa mo karolong 1 ya Molao wa Ditheo tsa Tlaleletso ya Kgalemo ya Sesole, 1999 Molao No. 16 wa 1999, o ka nna wa, ka tumelo e e kwadilweng ya Mokaedi wa Bosetšhaba wa Botšhotšhisi ba Setšhaba, le ka efe kana efe -
a moagi wa Aferika Borwa jaaka a bonwa mo Molaong wa Baagi wa Aferika Borwa, 1995 Molao No. 88 wa 1995;
b motho wa molao yo o tsentsweng kwa e kwadisitsweng mo Repaboleking, kana c motho yo o akanngwang mo karolong 3 ya Molao wa Ditheo tsa Tlaleletso tsa Kgalemo ya Sesole, 1999 Molao No. 16 wa 1999, motho yo e le kana e se moagi wa Aferika Borwa;
mo tlolomolaong efe kana efe go ya ka Molao o, go sa tlogelwe lebaka la gore kgato kana tlogelo e ponomolato e amanang nayo e ne ya dirwa ka kwa ntle ga Repaboleki.
Go sa tlogelwa molao ofe kana ofe o o ganetsang, kgotlatshekelo ya magiseterata ofe kana ofe o na le taolo go fetisa kotlhao efe kana efe e e tlamelelwang go ya ka dikaelo tsa Molao o.
KGAOLO 2
KILETSO, MELATO LE DIKOTLHAO
Kiletso
Go ya ka karolo 7 kana 8, ga go motho yo o ka -
a bayang, nnang, bonang, dirang, bolokelang, fetisang, dirang ka, go romelwa teng kana go romelwa ntle moepo wa twantsha motho;
b nnang, bonang, dirang, bolokelang, fetisang, dirang ka, go romela teng kana go romela ntle karolo ya serwe le c nnang, bonang, dirang, fetisang, dirang ka, dithulaganyo tsa go romela teng kana go romela ntle kana go rulaganyetsa mabaka a go dira moepo wa twantsha motho kana karolo ya serwe.
Motho mongwe le mongwe wa tlholego yo o tlolang tlamelo ya karolo 5 o molato wa tlolomolao mme o tshwanelwa ke ponomolato go ya tuedisong kana go ya kgolegelong ya nako e e sa feleng dingwaga tse 25 kana go tse pedi tuediso le kgolegelo e e jalo.
Motho mongwe le mongwe yo o laolang yo o tlolang tlamelo ya karolo 5 o molato wa tlolomolao mme o tshwanelwa ke ponomolato ya go ya tuedisong e e sa feteng R1 MILLIONE.
Ponomolato ka kgotlhatshekelo efe kana efe ya tlolomolato ka fa tlase ga Molao e ka, mo tlaleletsong kwa kotlhaong efe kana efe e nngwe e e neetsweng malebana le tlolomolao go supa sebetsa, koloi, yunifomo, didirisiwa kana thoto e nngwe kana go gana malebana le tlolomolao e e neng e dirilwe kana e e neng e diriseditswe, kana malebana le khomišene ya tlolomolao, go latlhegelwa kwa Nageng.
KGAOLO 3
DITHEBOLO
Tona a ka nna a dumelela go nna le meepo ya twantsha motho
(a) Tona a ka nna a rebola sethwe sefe kana sefe sa naga kana mothapiwa ofe kana ofe wa sethwe seo, moemedi ofe kana ofe kana motho ofe kana ofe yo mongwe go tswa kiletsong e e boletsweng mo karolong 5 mme a ka nna a dumelela sethwe se se jalo, mothapiwa, moemedi kana motho go nna le meepo ya twantsha motho ka mabaka a go tlhabolola le go dira katiso mo temogong ya moepo, kgololong ya moepo kana dithekeniki tsa tshenyo ya moepo kana ya tshenyo ya tsona.
b Thebolo efe kana efe e e tshisintsweng mo temaneng a e tshwanetse go kwalwa mme e tshwanetse go neela palo ya meepo ya twantsha motho e go ka nniwang le yona ka fa tlase ga tumalano e e bodiwang.
a Palo gotlhe ya moepo e e ka rebolwang go nna le yona ke sethwe sa naga go ya ka karolotlaleletso 1 e ntse e ka se fete 5000.
b Fa Tona a dumelela go nna le meepo ya twantsha motho ka moemedi kana motho ofe kana ofe yo mongwe jaaka e tshisintswe kwa karolotlaleletsong 1, o tshwanetse go fokotsa puo ya meepo e go ka nniwang nayo mo lebakeng lengwe le lengwe go ya bogolo go palo ya meepo e e mosola mo lebakeng la tumalano e e bodiwang.
Motho ofe kana ofe yo o nang le moepo wa twantsha motho go ya ka tumalano e e tshisintsweng mo karolotlaleletsong 1 o tshwanetse go tshwara moepo o o jalo go ya ka tlamelo ya Molao wa Dithuthupi 1958 Molao No. 26 wa 1956.
Tona a ka nna a dumelela phetiso ya meepo ya twantsha motho
Go ikaegilwe ka molao ofe kana ofe o o laolang phetiso ya dibetsa, moepo wa twantsha motho o ka fetisiwa fela go ya le go tswa Repaboleking ka tunelelo e e kwadilweng ya Tona.
Batlhankedi ba makgetho
Motlhankedi wa makgetho yo o tsayang moepo wa twantsha motho go ya ka Molao wa Makgetho le lekgetho la dithoto, 1964 (Molao No. 91 wa 1964), o tshwanetse go neelana ka moepo o o jalo kwa montlhankeding wa sepodisi mo nakong e e utlwalang.
Dimusiamo tsa setšhaba, dimusiamo tsa sesole, bakgobokanyi ba setšhaba le ba poraefete
Go ya ka maemo afe a a tlhalositsweng ke molawana o o dirileng ka fa tlase ga karolo 32, musiamo wa bosetšhaba, musiamo wa sesole, mokgobokanyi wa setšhaba le wa poraefete a ka nna le moepo wa twantsha motho kana karolo ya serwe fa -
a Tona o dumelela thuo e e jalo; le b Moepo o o jalo kana karolo e le lolea la matheriale wa dithuthupi le didirisiwa tse di kgotletseng dithuthupi.
Mo mabakeng a karolo e -
a 'musiamo wa sesole' o kaya sesole , mophato kana musiamo wa bagaka, kana tshupetso kgotsa pontsho ya tlholego ya hisitori ya pontsho ua setšhaba kana poraefete e e atlenegisitsweng ke Lefapha la Tshireletso.
b 'mokgobokanyi wa poraefete' o kaya motho yo o kgobokanyang ditlhobolo, ke leloko la mokgatlho wa bakgobokanyi ba ba atlenegisitsweng mme ga se mokgobokanyi wa setšhaba;
c) 'mokgobokanyi wa setšhaba' o kaya motho yo o kgobokanyang ditlhobolo go bontsha setšhaba le yo o atlenegisitseng jalo go ya ka Molao wa Taolo ya Ditlhobolo, 2000 (Molao No. 60 wa 2000; le d 'musiamo wa setšhaba' o kaya setheo se se tlhalositsweng jalo mo karolong 31 le 2 ya Molao wa Setso sa Ditheo, 1998 Molao No. 119 wa 1998.
Ditiro tsa sesole
Lefapha la Tshireletso le ka tsaya karolo mo ditiragatsong, dikatisong kana ditirong tse dingwe tsa sesole le matsholo a a itlamileng a naga e e seng mokgatlho wa Tumalano ka boleele jalo -
a ditiragatso, dikatiso kana ditiro ga di kgatlhanong le Tumalano; le b botsayakarolo ga bo lekane le thuso mo tiragatsong epe e e ilediwang ke Tumalano.
Fa kgatako e e jalo e tlhagelela, Tona o tshwanetse go laolela khutliso ya kamego efe e e tswelelang e e dirisiwang, katiso kana tiro e e leng teng kana a ka tsaya kgato e e maleba e nngwe e e jalo jaaka a ka bona go tshwanela.
Matsholo a sesole a naga e nngwe a a etetseng Repaboleki go ya ka maitlamo a boditšhabatšhaba kana tumalano magareng ga naga le Repaboleki le maloko a matsholo a a jalo a tlamiwa ka Molao.
KGAOLO 4
Go busediwa ga meepo ya twantsha motho le tatlhegelo ya Naga
Kwa ntle ga thebolo ya Tona jaaka e tshisintswe mo karolong 7, motho ofe yo o nang le moepo wa twantsha motho kana karolo ya sethwe ka bonako pele ga Molao o, o diragadiwa, o tshwanetse, mo dikgweding tse thataro go tloga letlha le Molao o, o dirilweng, go itsise motlhankedi wa sepodisi yo o tlhomilweng ke Tona ya Pabalesego le Tshireletso ka thuo e e jalo.
Mo tiragalong ya tshutiso ya tiragatso ya sesole efe ka kwa ntle ga Repaboleki, motho ofe yo o nang le moepo wa twantsha motho kana karolo ya sethwe o tshwanetse go itsise motlhankedi wa sepodisi sa sesole kana motho ofe yo mongwe yo o tlhomilweng ke Tlhogo ya Matsholo a Tshireletso a Bosetšhaba a Aferika Borwa mo lebakeng le.
Motlhankedi wa sepodisi, motlhankedi wa sepodisi sa sesole kana motho yo mongwe, jaaka go ka nna, o tshwanetse go kwadisa kitsiso ka mokgwa o o tlhalositsweng ke molawana o o dirilweng ka fa tlase ga karolo 32 mme o tshwanetse go rulaganya go tsewa ga moepo kana karolo ya kgololo kwa ntle ga tiego.
Meepo ya twantsha motho yotlhe e e tserweng go ya ka karolo e latlhegetswe kwa Nageng.
Tshenyo ya meepo ya twantsha motho e e tshwerweng mo Repaboleking
Go ya ka karolo 7, Tona e tshwanetse go netefatsa tshenyo ya bobolokelo botlhe le meepo ya lefelo ya twantsha motho mo Repaboleking.
Tshenyo ya meepo ya twantsha motho e ka tsewa fela ke bothati bo bo nonofileng bo bo tlhomilweng ke Lefapha la Tshireletso kana Tirelo ya Sepodisi sa Aferika Borwa.
Tshenyo efe ya moepo wa twantsha motho e tshwanetse go dirwa go tsamaelana le tikologo efe e e dirang le boitekanelo ba tshupetsokgono ya ditiro le moalo wa pabalesego.
KGAOLO 5
DITLHATLHOBO TSA SELEGAE
Tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae
Tona a ka, ka go kwala, a tlhoma motho yo o nonofileng jaaka motlhatlhobi wa selegae go -
a batlisisa le go diragatsa tsamaelano le Molao, kana b thusa motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba yo o batlisisang go sa tsamaisaneng ga ga twe gofe le Tumalano.
Tona o tshwanetse go neela motlhatlhobi mongwe le mongwe wa selegae setefekeiti sa tlhomo se se bontshang motlhatlhobi wa selegae ka leina, se bontsha maemo a motlhatlhobi le bothati go tsamaisa ditlhatlhobo le go baya maemo afe a a bewang godimo ga gagwe go ya ka karolo 15.
Motlhatlhobi wa selegae o tshwanetse go tsamaisana le ditaelo tsa Tona mo go direng ditiro tsa gagwe.
Motlhatlhobi wa selegae yo o seng mo tirelong ya leruri ya Naga o tshwanetse go duelwa dituelo le ditetlo jaaka Tona a ka, ka thebolo ya Tona ya Matlotlo a ka laola.
Maemo a a beilweng mo motlhatlhobing wa selegae
Tona a ka nna a baya maemo afe mo motlhatlhobing wa selegae malebana le tiragatso ya gagwe kana ditiro tsa gagwe, o maemo a ka amanang le tshireletso -
a ya sedirisiwa se se masisi, tshedimosetso kana dikarolo;
b ya tshwanelo efe ya Theomolao; le c pabalesego ya motlhatlhobi wa selegae,
Maemo a a beilweng ka fa tlase ga karolotlaleletso 1 a ka nna a tlhoka motlhatlhobi wa selegae e seng go diragatsa maatla a a totobaditsweng fa o le mo lefelong le le tlhalositsweng.
Batlhatlhobi ba selegae ba tshwanetse go tshwarelela kwa maemong a pabalesego a a tlwaelegileng le ditlwaelo malebana le meepo ya twantsha motho.
Khutliso ya tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae
Tona a ka nna a, morago ga go neela motlhatlhobi wa selegae tšhono go dira dikemedi le go sekaseka dikemedi tse di jalo. Ka mabaka a a siameng go khutlisa tlhomo ya motlhatlhobi wa selegae yo o jalo.
Tseno le patlo ya lefelo la thebolelo
Motlhatlhobi wa selegae a patilwe ke motlhankedi wa sepodisi a ka nna a, mo bothating ba thebolelo e e ntshitsweng go ya ka karolotlaleletso le go ya ka karolo 18, a tsene mo lefelong lefe le le tlhalositsweng mo thebolelong, go tsenyeletsa bonno ba poraefete, le -
a go tlhatlhoba, tshwantsha, kopisa, leka le go tlhatlhoba lekwalo lefe kana lefe, rekota, selo kana matheriale, kana go e dira gore e tlhatlhobiwe, tshwantshiwe, kopisiwe, lekiwe le tlhatlhobiwe;
b go tshwera lekwalo lefe kana lefe, rekota, selo kana matheriale fa a na le lebaka go belaela gore go ka dirisiwa jaaka bopaki mo tekong ya bosenyi; le c go tlhatlhoba tiro nngwe le nngwe, tiragatso kana tirego e e diragalang mo lefelong.
Motlhatlhobi wa selegae yo o tlosang sengwe go tswa mo lefelong go phuruphudiwa o tshwanetse -
a go neela raseti ya teng kwa go mong kana motho yo o laolang lefelo; le b kwa ntle le fa e le selo se se ileditsweng go ya ka Molao o, go e busetsa ka bonako jo bo kgonegang morago ga go fitlhelela lebaka la se e neng e se tloseditswe.
Mo kopong ya motlhatlhobi wa selegae a dira go ya thebolelo e e ntshitsweng go ya ka karolotlaleletso 5, monni le motho ofe kana ofe yo mongwe yo o leng mo lefelong o tshwanetse go -
a dira go nna teng kana go fitlhelela kana go fitlhisa kwa motlhatlhobing lekwalo lefe kana lefe, rekoto, selo kana matheriale o o tsamaisang le patlisisong e e tshisinngwang mo karolotlaleletsong 1 le e e tshotseng kana ka fa tlase ga taolo ya monni kana motho;
b neelana ka tshedimosetso e e jalo ka a na le kgatlhego le morero o o batlisisiwang; le c neelana ka thuso e e jalo e e utlwalang jaaka motlhatlhobi a ka tlhoka go dira ditiro tsa gagwe go ya ka Molao ka nonofo.
Pele go bodiwa motho ofe kana ofe kwa lefelong le le rileng, motlhatlhobi wa selegae kana motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go gakolola motho yoo ka tshwanelo go thusiwa ka nako ke mmueledi, le go letlelela motho yoo go diragatsa tshwanelo ya gagwe.
Thebolelo e e tshisinngwang mo karolotlaleletsong 1 e ka nna ya rebolwa ke moatlhodi kana magiseterata -
a mo kamanong le lefelo mo kana go tswa kwa go nang le lebaka go dumela gore tlolo ya Molao o e dirilwe kana e a dirwa; le b fa go lebega go tswa tshedimosetsong mo maikanong kana tiisetso gore go na le mabaka a a utlwalang go dumela gore go na le bopaki mo kana ka lefelo le le jalo ka tlolo ya Molao.
Thebolelo e ka nna ya baya dithibelelo mo maatleng a motlhatlhobi wa selegae.
Thebolelo e e rebotsweng go ya ka karolo e -
a e sala go nna mo tirisong go fitlha -
i e diragadiwa;
ii le phimotswe ke motho yo o e rebotseng, fa motho yo o ntseng jalo a se teng , motho yo mongwe le yo mongwe wa bothati bo bo tshwanang;
iii go feta ga kgwedi e le nngwe go tloga letsatsing la thebolo; kana iv lebaka la go rebola thebolelo le fetile; se se tlhagelelang pele; le b e tshwanetse go diragadiwa ka letsatsi kwa ntle ga fa motho yo o rebolang thebolelo a dumelela tiragatso e e jalo ya tshwanelo.
Ga go motho yo o lebaganweng ka tshiamelo ya tatlhegelo efe kana tshenyegelo go tswa tiragalong e e utlwalang ka motlhankedi wa sepodisi kana motlhatlhaobi wa selegae ka fa tlase ga karolo e.
Meepo ya twantsha motho e tshwerwe kana e bolokile bopaki mo ditsweletsong tsa bosenyi bo tshwanetse go tshwarwa, go dirwa le go latlhiwa go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi 1977 Molao No. 51 wa 1977, le Molao wa Dithuthupi; 1955 (Molao No. 26 wa 1956).
Temogo pele ga tseno le kgano kgatlhanong le tseno.
Motlhatlhobi wa selegae kana motlhankedi wa sepodisi yo o boneng thebolelo go ya ka karolo 17 o tshwanetse ka bonako pele ga go tsena lefelo le le rileng -
a a itsise go utlwala gore o dumeletswe go tsena lefelo le go batla tumelelo go ya mo lefelong ; le b go itsise motho yo o laolang lefelo lebaka la go tsena; kwa ntle le fa go na le mabaka a a utlwalang go dumela gore kgoeletso e e jalo kana kitsiso e ka fenya lebaka la go batla.
Motlhatlhobi wa selegae o tshwanetse -
a go neela motho yo o laolang lefelo khophi ya thebolelo kana, fa motho yo o jalo a se teng, kgomaretsa khophi e e jalo kwa lefelong le le itsegeng mo lefelong; le b mo kopong motho yo o laolang lefelo le le jalo, a bonetse setefekeiti sa tlhomo kwa mothong yoo.
Motlhatlhobi wa selegae kana motlhankedi wa sepodisi yo o tshisintsweng mo karolotlaleletsong 1 a ka nna a fenya twantsho go ya botsenong le phuruphotsong ka go dirisa maatla a a jalo jaaka go tlhokega mo go utlwalang, go tsenyeletsa go thuba ga lebati kana letlhabaphefo la lefelo.
Pele o dirisa maatla, motlhankedi wa sepodisi, kana motlhatlhobi wa selegae o tshwanetse a batle ka kutlwalo tumelelo mme a itsise lebaka la go tsena, kwa ntle le fa go na le mabaka a a utlwalang a go dumela gore go dira jalo go ka fenya lebaka la phuruphotso.
Tseno le phuruphotso ya lefelo kwa ntle ga thebolelo
Motlhatlhobi wa selegae, a felegeditswe ke motlhankedi wa sepodisi, a ka nna a tsena le go phuruphutsa lefelo lefe le go tsaya kana go tlosa moepo wa twantsha motho ofe kwa ntle ga thebolelo fa -
a e le gore motho yo o nang le bokgoni ba go dira jalo o dumela mo go tseneng go go jalo, phuruphutso, tseo le tloso; kana b tseno ya ka bonako kwa lefelong le le tlhokegang -
i go netefatsa pabalesego ya motho ofe kana ofe; kana ii go thibela tshenyo e e masisi mo tikologong, le gore go na le mabaka a a utlwalang a go dumela gore thebolelo e tla ntshiwa go ya ka karolo 17 le gore tiego e e tlisitsweng ke go bona thebolelo e tla fenya maikaelelo a thebolelo.
Ditlolomolao le dikotlhao malebana le phuruphotso ya lefelo
Motho o molato ka tlolomolao fa ka maikaelelo a kgoreletsa, kana ka kitso a dira seteitemente se se fosagetseng, kwa motlhankeding wa sepodisi kana motlhatlhobi wa selegae ka nako ya phuruphotso ka fa tlase ga thebolelo e e bonwang go ya ka karolo 17 .
Motho ofe kana ofe yo o tshwerweng ka tlolomolao e e tshisinngwang mo karolotlaleletsong 1 o tshwanelwa ke tuediso kana kgolegelo ya nako e e sa feteng ngwaga o le mongwe, kana go tse pedi tuediso le kgolegelo e e jalo.
KGAOLO 6
DITLHATLHOBO TSA BODITŠHABATŠHABA
Borongwa ba boditšhabatšhaba ba go batlana le dintlha mo Repaboleking
Borongwa ba boditšhabatšhaba ba go batlana le dintlha, bo bo dumeletsweng le go laolelwa ke mekgatlho le go tlhamiwa ke Mokwaledi - Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng, o ka re go ya ka Athikele 8 ya Tumalano di tsena le go nna mo Repaboleking go batlisisa morero ofe kana ofe malebana le go sa tsamaisaneng go go kaegang ga Repaboleki ka Tumalano.
Tona -
a o tshwanetse go tsaya dikgato tse di tlhokegang tsa tsamaiso go amogela, go tsamaisa le go naya borongwa bonno;
b o rwele maikarabelo a go netefatsa pabalesego ya maikaelelo go fitlha fa go lekaneng fa a le mo Repaboleking;
c o tshwanetse go dira matsapa otlhe go netefatsa gore maikaelelo a newa tshono go bua le batho botlhe ba ba maleba ba ba kgonang go tlamela tshedimosetso e e amanang le tsamaisano ya morero e e fa isong; le d o tshwanetse go abela maikaelelo phitlhelelo kwa dierieng tsotlhe le ditlhomo ka fa tlase ga taolo ya Repaboleki koo mabaka a a maleba mo tsamaisanong ya morero o ka go tsewa.
Tona o tshwanetse go laolela motlhatlhobi wa selegae go felegetsa le go thusa motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba.
Motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba, fa a felegeditswe ke motlhatlhobi wa selegae le motlhankedi wa sepodisi, o na le ditshwanelo tsotlhe tse di boletsweng mo karolong 17, 18 le 19.
Ditshenyegelo tsa borongwa ba boditšhabatšhaba tsa go batlana le dintlha di tshwanetse go belegwa ke mekgatlho.
Go ikaegilwe ka Moalo 1999 wa Botsamaisi ba Matlotlo a Setšhaba Molao No. 7 wa 1999, Tona a ka duela motho ofe kana ofe yo e seng karolo ya borongwa ba boditšhabatšhaba ba go batlana le dintlha malebana le ditshenyegelo dife le dife tsa semolao tse di bonweng ke motho yoo malebana le borongwa bo bo jalo.
Setefekeiti jaaka motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba
Tona o tshwanetse go ntshetsa leloko lengwe le lengwe la borongwa ba go batlana le dintlha mo Aferika Borwa setifikeiti se se -
a supang motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba ka leina le go bontsha maemo a motlhatlhobi le bothati go tsamaisa borongwa ba go batlana le dintlha mo Aferika Borwa;
b tlhalosang gore motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba o itumelela ditshwanelo le ditshoutiso ka fa tlase ga Athikele VI ya Tumalano m Ditshwanelong le Ditshoutisong tsa Ditšhaba tse di Kopaneng, tse di amogetsweng tse di c bayang maemo afe a a tshisinngwang mo karolong 23.
Maemo a a lefisiwang mo motlhatlhobing wa boditšhabatšhaba
Tona a ka nna a lefisa maemo afe kana afe mo motlhatlhobing wa boditšhabatšhaba malebana le tiragatso ya ditiro tsa gagwe, maemo afe a a ka amanang le tshireletsego -
a ya didirisiwa tse di masisi, tshedimosetso kana mafelo;
b ya tshwanelo efe ya molaotheo; le c pabalesego ya motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba.
Maemo a a lefisiwang ka fa tlase ga karolotlaleletso 1 a ntse a ka tlhoka motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba gore a se diragatse maatla a a rileng fa a le mo lefelong le le tlhalositsweng.
Mo tiragalong ya Tona a lefisa maemo afe mo motlhatlhobing wa boditšhabatšhaba, Tona o tshwanetse go dira matsapa a otlhe a a utlwalang go bontsha ka bokao ba thefosano go tsamaelana ga Repaboleki le Tumalano.
Batlhatlhobi ba boditšhabatšhaba ba tshwanetse go ema mo boemong ba pabalesego bo bo amogetsweng ba tlwaelo le tiragatso malebana le meepo ya twantsha motho.
Ditshoutiso le ditshwanelo tsa batlhatlhobi ba boditšhabatšhaba
Motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba o itumelela ditshwanelo le ditshoutiso ka fa tlase ga Athikele VI ya Tumalano mo Ditshwanelong le ditshoutisong tsa Ditšhaba tse di Kopaneng tse di kwadilweng mo Mametlelelong go ya Molaong, 2001 (Molao No. 37 wa 2001) wa Ditshoutiso le Ditshwanelo tsa boDipolomate.
a Motlhatlhobi wa boditšhabatšhaba a ka nna a romela teng sedirisiwa sefe se se tlhokegang go diragatsa ditiro malebana le borongwa ba go batlana le dintlha go ya mo Repaboleking mme a ka romela ntle sedirisiwa go tswa Repaboleking kwa bofelong ba maikaelelo.
b Thomelo gare le thomelo ntle ya sedirisiwa e e tshisinngwang mo temaneng a e gololosegile mo lekgethong lefe kana lefe kana kgethiso.
KGAOLO 7
TIRISANOMMOGO YA BODITŠHABATŠHABA
Tirisanommogo ya boditšhabatšhaba
Tirisanommogo ya boditšhabatšha efe kana efe kana thuso e e neilweng kana e amogetswe ke Repaboleki ka fa tlase ga Athikele 6 ya Tumalano e tshwanetse go diragala go ya ka maemo a tumalano e e tlhamaletseng.
Tumalano e tshwanetse go tlhalosa -
a boleng le maemo a tirisanommogo ya thuso.
b ditlamego tsa mekgatlho yotlhe mo tumalanong, go akarediwa le ditlamego tsa matlotlo.
c ditshwanelo dife tsa bodipolomate le ditshoutiso tse di ka itumelelwang ke motho ofe kana ofe; le d ditsamaiso go ya tshiamisong ya dikganetsano,
Tumalano e e ka tlamelela -
a kananyo ya sedirisiwa, matheriale le tshedimosetso ya saense le thekenoloji malebana le tiragatso ya Tumalano;
b thuso ya setho, go akarediwa -
i thuso ya tshiamiso ya moepo;
ii thuso ya motswasetlhabelo; le iii mananeo a tlhokomediso ya moepo;
c tlhokomelo, tsosoloso kopanyo gape ya loago le ikonomi ya batswasetlhabelo ba moepo; le d thuso jaaka e tshisintswe mo temaneng 4 ya Athikele 6 ya Tumalano.
Tumelelo go tsaya karolo mo borongweng ba boditšhabatšhaba ba go batlana le dintlha ka kwa ntle ga Repaboleki
Tona a ka, ka puisano le Tona e e nonofileng fa go tlhokega, a ka tlhoma le go dumela ka go kwala moitseanape yo o rutegileng wa Aferika Borwa ofe kana ofe go nna leloko la borongwa ba boditšhabatšhaba la go batlana le dintlha kwa nageng e nngwe;
Motho ofe kana ofe yo o tlhomilweng le go dumelelwa o tshwanetse go, ka mabaka a borongwa a go batlana le dintlha, a dire ditiro tsa gagwe go ya ka bokaedi le ditaelo tsa mokgatlho kana bonosi bo bo dumeletsweng ke mekgatlho.
Go ralala maikaelelo a go batlana le dintlha motho o ikarabelela kwa mokgatlhong kana kwa bonosing bo bo dumeletsweng ke mekgatlho mme o tshwanetse go begela kwa go ona ka nako ya maikaelelo a a jalo.
a Motho o tshwanetse go thapiwa go ya ka tumalano e e saenilweng ke Tona, kana moemedi wa gagwe yo o dumeletsweng ka tshwanno, le kemedi e e dumeletsweng ka tshwanelo ya mokgatlho kana bonosi.
b Tumalano e tshwanetse bogolo e tlhalose -
a maemo a thapo;
b ditlamorago tsa matlotlo a mekgatlho yotlhe mo tumalanong;
c ditshwanelo le ditshoutiso tsa motho yo o amegang; le d mokgwa wa tshiamiso ya dikganetsano.
KGAOLO 8
TSHEDIMOSETSO LE DIREKOTO
Go begela
Tona o tshwanetse -
a go kgobokanya, rekota le go gasa tshedimosetso go tsamaelana le Tumalano mme o tshwanetse go begela, ka Tona ya Merero ya kwa Ntle, kwa Mokwaleding - Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng ka tsamaisano ya Repaboleki le Tumalano;
b go tlhokomela tsamaelano ya Repaboleki le Tumalano;
c go tshola rekoto ya dithebolelo tsotlhe tse di abilweng go ya ka karolo 7 le rekoto ya meepo yotlhe ya twantsha motho e e sentsweng go ya ka Molao o.
Pegelo e e tshisintsweng mo karolotlaleletsong 1 a e tshwanetse go akaretsa -
a dipegelo tsa ngwaga tse di tlhokegang ka fa tlase ga Athikele 7 ya Tumalano; le b tshedimosetso e e tlhokegang ka fa tlase ga go akarediwa ga manane le dintlha tsa bosetšhaba tsa kgolagano le theo ya tshedimosetso ya Ditšhaba tse di Kopaneng mo kgololong ya moepo
Maatla go kgobokanya tshedimosetso
Tona a ka nna a kgobokanya tshedimosetso go tswa mothong ofe kana ofe fa tshedimosetso e tlhokega mo -
a tsamaisong le tiisetsong ya Molao o; le b tsamaelano le Tumalano.
Tona a ka nna, ka kitsiso e e kwadilweng a laolela motho ofe kana ofe, a tlhokela motho go tlamela tshedimosetso e e jalo jaaka go ka tlhokega mo nakong le ka mokgwa le sebopego se se tlhalositsweng mo kitsisong,
Pegelo ya meepo ya twantsha motho e e tshotsweng kana e sentswe
Motho ofe kana ofe yo o tshisintsweng mo karolong 7 kana 13 o tshwanetse go tshola rekoto e e kwadilweng mo sebopegong se se tlhalositsweng sa meepo yotlhe ya twantsha motho e e mo go ena kana e sentswe ke ena.
Ditlolomolao le dikotlhao malebana le tlamelo ya tshedimosetso
Motho o molato ka tlolomolao fa -
a kwa ntle ga maitato ka tlolomolao a tlholega go tsamaisana le kitsiso e e tshisintsweng mo karolong 282;
b ka maikaelelo kana ka bosutlha a tlamela tshedimosetso e e fosagetseng malebana le kitsiso e e jalo; kana c a tlholega go tshola rekoto jaaka go tshisintswe mo karolong 29.
Motho ofe kana ofe yo o tshwerweng ka tlolomolao e e tshisintsweng mo karolotlaleletsong 1 o tshwannwa ke tuediso kana kgolegelo ya nako e e sa feteng ngwaga o le mongwe kana tse pedi tuediso le kgolegelo jalo.
KGAOLO 9
DITLAMELO TSA KAKARETSO
Dikaelo tsa go katisa
Tona o tshwanetse go netefatsa gore dikaelo tsa kakaretso di a rekotiwa malebana le go katisiwa ga motlhankedi ofe kana ofe yo o diragatsang tiro go ya ka Molao kana Tumalano.
Melawana
Tona a ka, ka kitsiso mo Kuranteng ya Mmuso, a dira melawana malebana le -
a sengwe le sengwe se se ka, kana se se tshwanetseng go tlhalosiwa go ya ka Molao o; le b tsamaiso efe kana mokgwa wa morero o o tlhokegang go tlhalosa gore o neele nonofo mo ditlamelong tsa Molao o.
Kemedi ya maatla le kabo ya tiro
Tona a ka aba maatla afe, ka botlalo kana ka karolo, a a beilweng mo go ena ka Molao o, kwa ntle ga maatla go dira melawana go ya ka karolo 32, le go aba tiro, ka bothata kana ka karolo, e e beilweng mo go ena go ya ka Molao o, go -
a mokwaledi wa Tshireletso.
b mogolo wa Matsholo a Tshireletso a Bosetšhaba a Aferika Borwa, kana c mothapiwa wa Lefapha la Tshireletso yo o tshwereng maemo kana kemo ya bogolo. Moboregadiri wa Kakaretso kana Moatemerale wa Morago Kereiti e Nnye.
Kemedi kana kabelo go ya ka karolotlaleletso 1 -
a e tshwanetse go bo e kwadilwe;
b e ya go ya ka dikaelo le maemo jaaka Tona a ka lefisa; le c ga e amoge Tona maikarabelo malebana le tiragatso ya maatla kana tiragatso ya tiro e e fa isong.
Setlhogo se se khutshwane le tshimologo
Molao o o bidiwa Molao wa Kiletso ya Meepo ya Twantsha motho, 2002, mme o simolola ka letlha le le tsepamisitsweng ke Moporesidente ka kgoeletso mo Kuranteng ya Mmuso.
MAMETLELELO
Tumalano mo Kiletsong ya Tiriso, Bobolokelo, Tlhagiso le Phetiso ya Meepo ya Twantsha motho le ka Tsenyo ya yona, 18 Lwetse 1997
MATSENO
Mekgatlho ya Dinaga
Go ikaeletswe go tlisa tshotlego bokhutlong le dikgobalo tse di bakiwang ke meepo ya twantsha motho, e e bolayang kana e gobatsa makgolokgolo a batho beke le beke, bontsi ba baagi ba ba se nang molato ba sa iphemele bogolo bana, go kgoreletsa tlhabololo le kagolešwa ya ikonomi, go iletsa pusetso gae ya bafaladi le batho ba ba ka fa gare ba ba se nang magae, le go nna le ditlamorago tse di tsitsibanyang dingwaga morago ga phuduso.
Go dumela gore go a tlhokega go dira bojotlhe jwa bona go aba ka tsela e e nonofileng e e golaganang go lebagana le kgwetlho ya go tlosa meepo ya twantsha motho e e beilweng go ralala lefatshe, le go tlhomamisa tshenyo ya yona.
Go eletsa go dira bojotlhe jwa bona mo go tlameleng thuso ya tlhokomelo le tsosoloso, go akarediwa le kopanyo gape ya loago le ikonomi ya batswasetlhabelo ba moepo.
Go lemoga gore kganelo e e feletseng ya meepo ya twantsha motho e tla nna kelo e e botlhokwa ya go aga go itshepa.
Go amogela tseo ya Porotokolo ya Dikiletso kana Dithibelo mo Tirisong ya Meepo, Dirai tsa Bobi le Ditlamaganyo tse Dingwe, jaaka di mametleletswe ka di 3 Motsheganong 1996, di mametleletswe mo Tumalanong ya Dikiletso kana Dithibelo mo Tirisong ta Dibetsa tse di Rileng tsa Tlwaelo Tse di Ka Tsewang go nna Kotsi go Feta kana go Nna le Ditlamorago tse di Gotlhe, le go goeletsa tshiamiso ya e sale gale ya Porotokolo e ka Dinaga tsotlhe tse di iseng di dire jalo.
Go amogela gape Tshwetso ya Kopano Kakaretso ya Ditšhaba tse di Kopaneng 51/45 ya di 10 Sedimonthole 1996 e e rotloetsang Dinaga tsotlhe go tsweletsa ka maatla tumalano ya semolao e e bofang e e nonofileng ya boditšhabatšhaba go thibela tiriso, bobolokelo, tlhagiso le phetiso ya dibomoserai tsa twantsha motho.
Go amogela gape go ya pele dikgato tse di tserweng mo dingwageng tse di fetileng, bobedi ka bongwe kana bontsi, go ikaeletswe kiletsong, thibelong, kana kemisong ya tiriso, bobolokelong, tlhagisong le phetisong ya meepo ya twantsha motho.
Go gatelela seabe sa segakolodi sa setšhaba mo go tsweletseng ditheo tsa botlhe jaaka di itemogelwa ke pitso ya kiletso e e feletseng ya meepo ya twantsha motho le go lemoga matsapa go fitlha bokhutlong a a tserweng ke sefapaano se se Hubedu sa Boditšhabatšhaba le Mokgatlho o Mohubedu wa Sekasekele, Matsholo a Boditšhabatšhaba a go Iletsa Dibomoserai le mekgatlho e mengwe e e seng ya mmuso e le mmalwa go dikologa lefatshe.
Go gakologelwa Tlhomamiso ya Ottawa ya di 5 Diphalane 1996 le Tlhomamiso ya Brussels ya di 27 Seetebosigo 1997 e e gwetlhang baagi ba boditšhaba go rerisana tumalano e e bofang ya boditšhaba le semolao e e iletsang tiriso, bobolokelo, tlhagiso le phetiso ya meepo ya twantsha motho.
Go gatelela keletso ya go gogela tatelano ya Dinaga tsotlhe kwa Tumalanong e, le maikaelelo go dira ka natla go ya kgodisong ya bogotlhe ba yona mo mabakeng otlhe a a a a maleba gareng ga tse dingwe, Ditšhaba tse di Kopaneng, Khonferense ya Kamogodibetsa, mekgatlho ya kgaolo, le ditlhophana, le go thadisa dikhonferense tsa Tumalano mo Dikiletsong kana Dithibelong mo Tirisong ya Dibetsa tse di Rileng tsa Tlwaelo Tse di ka Tsewang go nna Kotsi go Fela kana go Nna le Ditlamorago tse di Gotlhe.
Go ipaya ga bona mo theong ya molao wa botho wa boditšhabatšhaba wa gore tshwanelo ya mekgatlho kwa thulanong e e tlhometseng go tlhopha mekgwa kana boleng ba ntwa ga di tlhaele, mo theong e e iletsang thapo mo dithulanong tse di tlhometseng tsa dibetsa, diporojeke le dimatheriale le mekgwa ya dintwa tsa boleng go baka kgobalo e ntsintsi kana tshotlego e e sa tlhokegeng le mo theong ya gore pharologano e tshwanetse go dirwa magareng ga baagi le balwantshi.
Go dumalanwe jaaka go latela:
Athikele 1
Ditlamego tsa kakaretso
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe ga o nke o ikana ka fa tlase ga mabaka ape:
a Go dirisa meepo ya twantsha motho;
b Go tlhabolola, go tlhagisa, go bona ka tsela nngwe, go bolokela, go tshola kana go fetisetsa go mongwe le mongwe, ka tlhamalalo kana e se ka tlhamalalo, meepo ya twantsha motho;
c Go thusa, go rotloetsa kana go sokasoka, ka tsela efe, mongwe le mongwe go amega mo tirong efe e e ileditsweng kwa Mokgatlhong wa Naga ka fa tlase ga Tumalano.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go senya kana go netefatsa tshenyo ya meepo yotlhe ya twantsha motho go ya ka ditlamelo tsa Tumalano.
Athikele 2
Ditlhaloso
'Moepo wa twantsha motho' o kaya moepo o o rulagantsweng go thuntshiwa ka go nna teng, bokhutshwane kana kgolagano ya motho mme seo se tla tlhokisa maatlafatso, go gobatsa kana go bolaya motho a le mongwe kana go feta. Meepo e e rulagantsweng go thuthupisiwa ke go nna teng, bogautshwane kana kgolagano le koloi go na le motho, e e tlametsweng ka didirisiwa tse di lwantshang tsholo, ga di tsewe jaaka meepo ya twantsha motho ka ntlha ya go tlamelwa go le kalo.
'Moepo' o kaya dibetsa tse gi rulaganyeditsweng go bewa ka fa tlase, mo godimo kana gaufi le lefatshe 'kana eria ya bodilo bo bongwe, le go thuntshiwa ka go nna teng, bogautshwane le kamano ya motho kana koloi'.
'Sedirisiwa sa twantsha tsholo' se kaya sedirisiwa se se ikaeletsweng go sireletsa moepo se e leng karolo ya, se golagane le, se tshwaragantswe le kana se beilwe ka fa tlase ga moepo le se se rotloetsegang fa maiteko a dirwa go tshwenyana le kana ka tsela e nngwe ka maikaelelo go tshwaya moepo.
'Phetiso' e ama, mo tlaleletsong kwa motsamaong wa sebele wa meepo ya twantsha motho go ya mo kana go tswa nageng ya bosetšhaba, phetiso ya kana go ya go le taolo mo meepong mme e sa ame phetiso ya naga e e tshotseng meepo ya twantsha motho ya lefelo.
'Eria ya moepo' e kaya eria e e kotsi ka ntlha ya go nna teng kana go nna teng go go belaelwng ga meepo.
Athikele 3
Dikarogo
Go sa lebalwe ditlamorago tsa kakaretso ka fa tlase ga Athikele 1, go tshola kana phetiso ya puso ya meepo ya twantsha motho mo go tlhabololeng le go katiseng talelo ya moepo, kgololo ya moepo, kana dithekeniki tsa tshenyo ya meepo e dumeletswe. Boleng ba meepo e e jalo ga bo ne ba feta palo ya minimamo o o tlhokegang gotlhelele mo mabakeng a a boletsweng fa godimo.
Phetiso ya meepo ya twantsha motho ka mabaka a tshenyo e dumeletswe
Athikele 4
Tshenyo ya bobolokelo ba meepo ya twantsha motho
Kwa ntle ga jaaka go tlametswe mo Athikeleng 3, Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go senya le go netefatsa tshenyo ya bobolokelo ba meepo ya twantsha motho e e leng yona kana o na nayo, kana a a ka fa tlase ga taolelo kana taolo, ka bonako bo bo kgonegang mme e seng morago ga dingwaga tse nne morago ga tseno go ya matsholong a Tumalano e ya Mokgatlho wa Naga.
Athikele 5
Tshenyo ya meepo ya twantsha motho mo diarieng tsa meepo
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go senya kana go netefatsa tshenyo ya meepo ya twantsha motho mo dierieng tsa moepo ka fa tlase ga taolelo le taolo ya yona, ka bonako bo bo kgonegang fela e seng morago ga dingwaga di le lesome morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano ya Mokgatlho wa Naga.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla dira matsapa otlhe go lemoga dieria tsotlhe ka fa tlase ga taolelo kana taelo ya ona e mo go yona meepo ya twantsha motho e itsegeng kana e belaelwang go sutisiwa mme e tla netefatsa ka bonako ka fa go kgonegang gore meepo yotlhe ya twantsha motho mo dierieng tsa moepo ka fa tlase ga taolelo le taolo di tshwailwe go ya ka pherimetara, di tlhokometswe le go sirelediwa ka go agelela kana mekgwa e mengwe, go netefatsa kgapelontle e e nonofileng ya baagi, go fitlha meepo yotlhe ya twantsha motho e e tshotsweng foo e sentswe. Go tshwaiwa go tla nna bogolo ga ya ka maemo a a tlhomilweng mo Phorotokolong kana Dikiletsong kana Dithibelo mo Tirisong ya Meepo, Dirai tsa Bobi le Didirisiwa tse Dingwe, jaaka go mametleletswe ka di 3 Motsheganong 1996, e e mametleletsweng mo Tumalanong kana Dikiletso kana Dithibelo mo Tirisong ya Dibetsa Dingwe tse di Rileng tsa Tlwaelo Tse di ka Tsewang go nna Kotsi go Feta kana go Nna le Ditlamorago tse di Gotlhe.
Fa Mokgatlho wa Naga o dumela gore ga o ne o kgona go senya kana go netefatsa tshenyo ya meepo ya twantsha motho e go buiwang ka yona mo temaneng 1 mo nakong eo, e ka isa kopo kwa Kopanong ya Mekgatlho ya Dinaga kwa Khonferenseng ya Thadiso go Katoloso letlha la bofelo la go feleletsa tshenyo, ya meepo ya twantsha motho e e jalo, ka nako e e ka fitlhang go dingwaga tse di lesome.
Kopo nngwe le nngwe e tla tshola:
a Nako ya katoloso e e tshisintsweng;
b Tlhaloso e e tletseng ya mabaka a katoloso e e tshisintsweng, go akarediwa:
i Paakanyo le maemo a tiro a a dirwang ka fa tlase ga mananeo a bosetshaba a meepo;
ii Boleng ba madi le botegeniki bo bo leng teng kwa Mokgatlhong wa Naga tsa go Senya meepo yotlhe ya twantsha motho; le iii Mabaka a a thibelang bokgoni ba Mokgatlho wa Naga go senya meepo yotlhe ya twantsha motho mo dierieng tsa meepo;
c Ditlamorago tsa setho. Loago, ikonomi le tikologo tsa katoloso; le d Tshedimosetso efe e nngwe e e maleba mo kopong ya katoloso e e tshisintsweng.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Khonferense ya Thadiso e tla, go lebelelwa mabaka a a tshotsweng mo temaneng 4, tlhatlhoba kopo mme o swetse ka bontsi ba dibouto tsa Mekgatlho ya Dinaga tse di leng teng le go bouta gore a o aba kopo ya katoloso ya nako.
Katoloso e e jalo e ka ntšhafadiwa ka go dira kopo e ntšha go ya ka ditemana 3.4 le 5 ya Athikele e. Mo go kopeng katoloso ya nako e e tswelelang Mokgatlho wa Naga o tla tlisa tshedimosetso ya tlaleletso e e maleba ka se se dirilweng mo nakong ya katoloso e e fetileng go latela Athikele e.
Athikele 6
Tirisanommogo le thuso ya boditšhabatšhaba
Mo go diragatseng maikaelelo ka fa tlase ga Tumalano Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o na le tshwanelo go batla le go amogela thuso, fa go kgonegang, go tswa Mekgatlhong ya dinaga tse dingwe go fitlha fa go kgonegang.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go tsamaisa mme o tla nna le tshwanelo go tsaya karolo mo thefosanong e e tletseng e e kgonegang ya sedirisiwa, matheriale le tshedimosetso ya saense le thekenoloji malebana le tiragatso ya Tumalano e. Mekgatlho ya Dinaga ga e ne e gatelela dithibelo tse di sa tlhokegeng mo tlamelong ya sedirisiwa sa kgololo ya moepo le tshedimosetso e e amanang le thekenoloji mo mabakeng a setho.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o o mo maemong go dira jalo o tla tlamela thuso ya tlhokomelo le tsosoloso le kopanyo ya loago le ikonomi, tsa batswasetlhabelo ba moepo le mananeo a tlhokomediso ya moepo. Thuso e e jalo e ka tlamelwa, gareng ga tse dingwe, ka tsela ya Ditšhaba tse di Kopaneng, boditšhabatšhaba, kgaolo kana mekgatlho ya bosetšhaba kana ditheo, komiti ya boditšhabatšhaba ya sefapaano se se Hubedu, Sefapaano se se Hubedu sa boditšhaba le mekgatlho ya Sekangwedi se se Hubedu le Tshwaragano ya Boditšhaba, mekgatlho e e seng ya mmuso, kana mo theong ya matlhakore a mabedi.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o o mo maemong a go dira jalo o tla tlamela thuso ya kgololo ya moepo le ditiro tse di amaneng. Thuso e e jalo e ka tlamelwa, ka go rialo, ka tsela ya Ditšhaba tse di Kopaneng, boditšhabatšhaba kana mekgatlho ya dikgaolo kana ditheo, mekgatlho e e seng ya mmuso kana ditheo, kana mo theong ya matlhakore a mabedi, kana ka go aba kwa Letloleng la Ditšhaba tse di Kopaneng la Boithaopo la Thuso mo Kgololong ya Moepo, kana matlole a kgaolo a mangwe a a dirang ka meepo.
Mokgatlho wa Naga o mongwe le o mongwe mo maemong a go dira jalo o tla tlamela thuso kwa tshenyong ya meepo ya twantsha motho ya bobolokelo.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ikana go tlamela tshedimosetso kwa sefalaneng sa kgololo ya moepo se se tlhomilweng mo tseleng ya Ditšhaba tse di Kopaneng, segolo tshedimosetso e e malebana le mekgwa e e farologaneng le dithekenoloji tsa kgololo ya moepo, le manane a baitseanape kana dintlha tsa boditšhaba tsa kgolagano mo kgololong ya moepo.
Mekgatlho ya Dinaga e ka kopa Ditšhaba tse di Kopaneng, mekgatlho ya kgaolo, Mekgatlho ya Dinaga e mengwe kana kopano ya mebuso e e nonofileng e mengwe kana lephatha le e seng la mmuso go thusa bothati ba teng mo go atoloseng lenaneo la bosetšhaba la moepo go tlhomamisa, gareng ga tse dingwe;
a Bogolo le boalo ba bothata ba moepo wa twantsha motho;
b Metswedi ya ditšhelete, thekenoloji le botho e e tlhokegang go diragatsa lenaneo;
c Palo ya dingwaga tse di lekanyeditsweng tse di tlhokegang go senya meepo yotlhe ya twantsha motho mo dierieng tsa meepo ka fa tlase ga taolelo kana taolo ya Mokgatlho wa Naga o o amegang;
d Ditiro tsa tlhokomediso go fokotsa ditiragalo tsa dikgobalo tse di amanang le moepo le dintsho;
e Thuso kwa batswasetlhabelong ba moepo;
f Kamano magareng ga Mmuso wa Mokgatlho wa Naga o o amegang le mmuso, kopano ya mebuso e e maleba, kana dikarogano tse e seng tsa mmuso tse di tla dirang mo go diragatseng lenaneo.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o o nayang le go amogela thuso ka fa tlase ga tlamelo ya Athikele o tla dirisana le pono e e netefatsang tiragatso e e tletseng e e bonako ya mananeo a thuso a a dumalanweng.
Athikele 7
Dikelo tse di se nang bofitlha
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla bega kwa Mokwaleding Kakaretso wa Dinaga tse di Kopaneng ka bonako jo bo kgonegang, mme mo tiragalong efe kana efe e seng morago ga malatsi a le 180 morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano ya Mokgatlho oo wa Naga ka:
a Tiragatso ya dikelo tsa bosetšhaba tse di bolelwang mo Athikeleng 9;
b Bogotlhe ba meepo yotlhe ya twantsha motho ya bobolokelo e e leng ya kana e le ya yona, ka fa tlase ga taolelo kana go tsenyeletsa thubego ya mofuta, boleng le, fa go kgonega palo e ntsi ya mofuta mongwe le mongwe wa bobolokelo ba moepo wa twantsha motho.
c Go fitlha fa go kgonegang, lefelo la mafelo otlhe a meepo a a tshotseng, kana a belaelwa go tshola, moepo wa twantsha motho ka fa tlase ga taolelo kana taolo, go tsenyeletsa dintlha tse dintsi jaaka gokgonega malebana le mofuta le boleng ba mofuta ofe kana ofe wa moepo wa twantsha motho mo erieng ya moepo mongwe le mongwe le fa di ne di tlosiwa.
d Mefuta, boleng le, fa go kgonega, dipalo tse dintsi, tsa meepo yotlhe ya twantsha motho e e tshotsweng kana e fetiseditswe tlhabololo ya katiso mo temogong ya moepo, kana phetiso ka mabaka a tshenyo, mmogo le ditheo tse di dumeletsweng ke Mokgatlho wa Naga go tshola kana go fetisa meepo ya twantsha motho, go ya ka Athikele 3.
e Maemo a mananeo mo phetolelong kana go khomišena ditlamelo tsa tlhagiso ya moepo wa twantsha motho;
f Maemo a mananeo mo tshenyong ya meepo ya twantsha motho go ya ka Athikele 4 le 5, go akarediwa dintlha tsa mekgwa e e tla dirisiwang mo tshenyong, peo ya mafelo otlhe a tshenyo le maemo a pabalesego le tikologo a a amegang go lebelelwa;
g Mefuta le boleng ba meepo yotlhe ya twantsha motho e e sentsweng morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano e ya Mokgatlho wa Naga, go tsenyeletsa thubego ya khwanthiti ya mofuta mongwe le mongwe wa moepo wa twantsha motho, go ya ka Athikele 4 le 5, ka go latelana, go bapa le, fa go kgonega, bontsi ba dipalo tsa mofuta wa mongwe le mongwe wa moepo wa twantsha motho mo lebakeng la tshenyo go ya ka Athikele 4;
h Diponagalo tsa bothekeniki tsa mofuta ofe kana ofe mongwe le mongwe wa moepo wa twantsha motho tse di tlhagisiwang, go fitlha fa go itsegeng, le tseo tse jaanong e leng tsa kana di ruilwe ke Mokgatlho wa Naga, go neela, fa go kgonegang, ditlhopha tse di jalo tsa tshedimosetso jaaka fa go ka tsamaisa temogo le kgololo ya moepo wa twantsha motho, kwa minimamong, tshedimosetso e, e tla tsenyeletsa ditekanyo, go kopanya, diteng tsa dithuthupi, diteng tsa tshipi, ditwantsho tsa mebala le tshedimosetso e nngwe e e ka tsamaisang kgololo ya moepo; le i Dikelo tse di tserweng go tlamela kgalemo ya ka bonako e e nonofileng kwa setšhabeng malebana le dieria tsotlhe tse di lemogilweng ka fa tlase ga temana 2 ya Athikele 5.
Tshedimosetso e e tlametsweng go ya ka Athikele e e tla tlalelediwa ke Mekgatlho ya Dinaga ka ngwaga, go akaretsa khalentara ya bofelo ya ngwaga, le go begela Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng e seng morago ga di 30 Moranang ngwaga mongwe le mongwe.
Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng o tla tsamaisa dipegelo tsotlhe tse di jalo tse di amogetsweng kwa Mekgatlhong ya Dinaga,
Athikele 8
Tsamaiso le tlhaloso ya tsamaelano
Mekgatlho ya Naga e dumela go buisana le go dirisana le e mengwe malebana le tiragatso ya ditlamelo tsa Tumalano, le go dira mmogo ka mowa wa tirisanommogo go tsamaisa tsamaelano ka Mekgatlho ya Dinaga ka maikaelelo a yona ka fa tlase ga Tumalano.
Fa Mokgatlho wa Naga o le mongwe kana go feta o eletsa go tlhalosa le go batla go rarabolola dipotso tse di amanang le tsamaelano le ditlamelo tsa Tumalano, ka Mokgatlho wa Naga o mongwe, o ka tlisa, ka Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng, Kopo ya Tlhaloso ya Morero kwa Mokgatlhong wa Naga. Kopo e e jalo e tla felegediwa ke tshedimosetso e e maleba. Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla emela kgakala le Dikopo tsa Tlhaloso tse di sa itsiweng, tlhokomelo e tsewa go thibela tshotlako. Mokgatlho wa Naga o o amogelang Kopo ya Tlhaloso o tla tlamela ka Mokwaledi Kakarteso wa Ditšhaba tse di Kopaneng, mo malatsing a le 28 kwa kopanong ya Mokgatlho wa Naga tshedimosetso yotlhe e e ka thusang mo go tlhaloseng morero o.
Fa Mokgatlho wa Naga o o kopang o sa amogele karabo ka Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng mo nakong eo, kana o bona karabo kwa Kopong ya Tlhaloso e sa kgotsofatse, o ka nna wa tlisa morero ka Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng go ya Kopanong e e latelang ya Mekgatlho ya Dinaga. Mokwaledi Kakarteso wa Ditšhaba tse di Kopaneng o tla tsamaisa lokwalo, le felegeditswe ke tshedimosetso yotlhe e e maleba e e tsamaelang le Kopo ya Tlhaloso, go ya Mekgatlhong ya Dinaga. Tshedimosetso yotlhe e e jalo e tla tlhagisiwa kwa Mokgatlhong wa Naga o o kopiwang o o nang le tshwanelo go araba.
Go ikaegilwe ka go tsena ga kopano efe ya Mekgatlho ya Naga, nngwe le nngwe ya Mekgatlho ya Dinaga e e amegang e ka kopa Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng go diragatsa ofisi ya gagwe go tsamaisa tlhaloso e e kopilweng.
Mokgatlho wa naga o o kopang o ka nna wa tshisinya ka Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng go tsena ga Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga go sekaseka morero. Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng o tla tlhaeletsana tshisinyo mme tshedimosetso yotlhe e e tlisiwang ke Mekgatlho ya Dinaga tse di maleba, kwa Mekgatlhong ya Dinaga ka kopo gore ba bontshe gore a ba rata Kopano e e kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga, ka lebaka la go sekaseka morero. Mo tiragalong e e leng gore malatsi a le 14 go tloga letlheng la tlhaeletsano e e jalo, bogolo nngwe tharong ya Mekgatlho ya Dinaga e rata Kopano e e Kgethegileng, Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng o tla bitsa Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga mo malatsing a le 14 a a latelang. Khoramo ya Kopano e tla nna le bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga, jaaka e kgetsi e ka laolela, e tla tlhomamisa gore a go sekasekwe morero go ya pele, go lebelelwa tshedimosetso yotlhe e e tlisitsweng ke Mekgatlho ya Naga e e amegang. Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Naga e tla dira matsapa otlhe go fitlhelela tshwetso ka tumalano. Fa e le gore le ka matsapa otlhe go fitlha foo ga go tumalano e e fitlheletsweng, go tla tsewa tshwetso ka bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga e e teng e bouta.
Mekgatlho ya Dinaga yotlhe e tla dirisana ka botlalo le Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga mo go tlaleletseng thadiso ya yona ya morero, go akarediwa maikaelelo afe a go batlana le dintlha a a dumeletsweng go ya ka temana 8.
Fa tlhaloso e e tswelelang e tlhokega, Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga e tla dumelela borongwa ba go batlana le dintlha le go swetsa ka kemedi ya yona ka bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga e e leng teng le go bouta. Ka nako efe kana efe Mokgatlho wa naga o o kopiwang o ka nna wa laletsa maikaelelo a go batlana le dintlha kwa nageng ya teng. Borongwa bo bo jalo bo tla diragala kwa ntle ga tshwetso ya Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga go dumelela maikaelelo a a jalo. Maikaelelo a a tshotseng bomaitseanape ba ba ka nnanag 9, ba tlhomilwe le go rebolwa go ya ka ditemana 9 le 10 a ka kgobokanya tshedimosetso e e oketsegileng ka nako eo mo mafelong a mangwe a a amanang ka tlhamalalo le morero wa tsamaiso e e akanngwang ka fa tlase ga taolelo kana taolo ya Mokgatlho wa Naga o o kopiwang.
Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng o tla siamisa le go feleltsa lenane la maina, ditšhaba le data e nngwe e e maleba ya bomaitseanape ba ba rutegileng ba ba tlamelwang ke Mekgatlho ya Dinaga. Moitseanape ofe yo o tsentsweng mo lenaneng le o tla tsewa jaaka yo o tlhomilweng mo maikaelelong otlhe a go batlana le dintlha kwa ntle ga fa Mokgatlho wa Naga o bolela go sa dumeleng ga ona ka go kwala. Mo tiragalong ya go sa dumele, moitseanape ga a ne a tsaya karolo mo borongweng ba go batlana le dintlha mo nageng kana lefelo lefe le le lengwe ka fa tlase ga taolelo kana taolo ya Mokgatlho wa Naga o o ganetsang, fa go sa dumele go ne go builwe pele ga tlhomo ya moitseanape wa maikaelelo a a jalo.
Mo go amogeleng kopo go tswa Kopanong ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Naga, Mokwaledi Kakaretso wa Dinaga tse di Kopaneng o tla re morago ga dipuisano le Mokgatlho wa Naga o o kopilweng, a tlhoma maloko a borongwa go akarediwa moeteledipele wa teng. Mekgatlho ya Dinaga tsa boditšhabatšhaba tse di kopang borongwa ba go batlana le dintlha kana ka tlhamalalo e amilwe ke ona ga e ne e tlhomiwa mo borongweng. Maloko a borongwa a go batlana le dintlha a tla itumelela ditshwanelo le ditshoutiso ka fa tlase ga Athikele V ya Tumalano mo Ditshwanelong le Ditshoutisong tsa Mekgatlho e e Kopaneng, e e terweng ka di 13 Tlhakole 1946.
Mo godimo bogolo ga kitsiso ya dirwa tse 72, maloko a borongwa a go batlana le dintlha a tla goroga mo nageng ya Mokgatlho wa Naga o o kopilweng kwa tšhonong ya ka pele. Mokgatlho wa naga o o kopilweng o tla tsaya dikaelo tsa botsamaisi tse di tlhokegang go amogela, go palamisa, le go neela bonno maikaelelo, mme o tla rwala maikarabelo a go netefatsa pabalesego ya borongwa go fitlha makisimamong o o kgonegang fa ba le mo nageng ka fa tlase ga taolo.
Kwa ntle ga ketsaketsego ya boikemelo ba Mokgatlho wa Naga o o kopilweng, borongwa ba go batlana le dintlha bo ka nna ba tlisa mo nageng ya Mokgatlho wa Naga o o kopilweng sedirisiwa se se tlhokegang se se tla dirisiwang fela go kgobokanya tshedimosetso mo morerong wa tsamaiso e e akanngwang. Pele ga kgorogo, borongwa bo tla gakolola Mokgatlho wa Naga o o kopilweng ka sedirisiwa se ba ikaeletseng go se dirisa mo tseleng ya ona ya borongwa ba go batlana le dintlha.
Mokgatlho wa Naga o o kopileng go tsaya matsapa go netefatsa gore borongwa ba go batlana le dintlha bo newa tšhono go bua le batho botlhe ba ba maleba ba gongwe ba ka kgonang go tlamela tshedimosetso e e amanang le morero wa tsamaisano o o akanngwang.
Mokgatlho wa Naga o o kopilwang o tla naya phitlhelelo kwa borongweng ba go batlana le dintlha go ya dierieng tsotlhe le go tsenya ka fa tlase ga taolo koo dintlha tse di maleba le morero wa tsamaisano o ka solofelwang go tsewa. Seno se tla ikaega ka dithulaganyo tsa Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o o bonang go tlhokega ka:
a Tshireletso ya sedirisiwa se se masisi, tshedimosetso le dieria;
b Tshireletso ya maikano afe a semolaotheo a Mokgatlho wa Naga o a kopileng malebana le ditshwanelo tsa kgono, diphuruphutso le dikgapo, kana ditshwanelo tse dingwe tsa semolaotheo; kana c)) Tshireletso ya sebopego le pabalesego ya maloko a borongwa a go batlana le dintlha.
Mo lebakeng la gore Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o dira dithulaganyo tse di jalo, o tla dira matsapa a a utlwalang go bontsha ka mekgwa ya thefosano tsamaisano ya temg le Tumalano.
Borongwa ba go batlana le dintlha bo ka sala mo nageng ya Mokgatlho wa Naga o o amegang e seng go feta malatsi a le 14, mme kwa lefelong le le rileng e seng go feta malatsi a le 7, kwa ntle le fa go dumalanwe ka tsela e nngwe.
Tshedimosetso yotlhe e e tlametsweng mo sephiring mme sa amane le diteng tsa borongwa tsa go batlana le dintlha bo tla tsholwa mo theong ya sephiri.
Borongwa ba go batlana le dintlha bo tla begela, ka Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng, kwa Kopanong e e Kgethegileng ya Mokgatlho ya Dinaga dipoelo tsa diphitlhelelo tsa teng.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng, ya Mokgatlho ya Dinaga e tla sekaseka tshedimosetso yotlhe e e maleba, go akarediwa pegelo e e tlisitsweng ka borongwa ba go batlana le dintlha, mme ba ka kopa Mokgatlho wa Naga o o kopilweng go tsaya dikgato go lebelela morero wa tsamaisano mo nakong e e tlhalositsweng. Mokgatlho wa Naga o o kopilweng o tla begela ka dikgato tsotlhe tse di tserweng mo karabong ya kopo e.
Kopano ya Mokgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mokgatlho ya Naga e ka tshisinya kwa Mekgatlhong ya Dinaga ditsela tse di amegang le ditsela go tswelela go tlhalosa kana go rarabolola moruo o o sekasekilweng, go akarediwa tshimololo ya ditsela tse di maleba go dumalana le molao wa boditšhabatšhaba. Mo mabakeng a foo morero o o fa isong o o tlhomamisiwang go nna go ya ka mabaka ka kwa ntle ga taolo ya Mokgatlho wa Naga o o kopilweng, Kopano ya Mekgatlho ya Naga kwa Kopanong e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Naga e ka tshisinya dikelo tse di maleba, akarediwa tiriso ya dikgato tsa tirisanommogo e e boletsweng mo Athikeleng 6.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga e tla tsaya matsapa go fitlhelela ditshwetso tsa teng tse di boletsweng mo ditemaneng 18 le 19 ka tumalano, e seng jalo ka pedi tharong ya bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga tse di leng teng di bouta.
Athikele 9
Tiragatso ya bosetšhaba le dikgato
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tsaya dikgato tdotlhe tse di maleba tsa semolao, tsamaiso le tse dingwe, go akarediwa thweso morwalo ya kotlhao ya tumalano, go thibela le go gatelela tiro efe e e ilediwang ke Mokgatlho wa Naga ka fa tlase ga Tumalano e e dirwang ke batho kana mo nageng ka fa tlase ga taolelo kana taolo ya teng.
Athikele 10
Tumalano ya dingangisano
Mekgatlho ya Dinaga e tla buisana le go dirisana le yo mongwe go siamisa dingangisano tse dife tse di ka tsogang malebana le kopo kana thanolo ya Tumalano e. Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ka tlisa ngangisano efe e e jalo pele ga Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga.
Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga e ka nna le seabe mo tshiamisong ya ngangisano ka mokgwa ofe o o bonwang o le maleba, go akarediwa go neelana ka diofisi tse di siameng, go biletsa Mekgatlho ya Dinaga kwa ngangisanong go simolola ka tsamaisano ya tumalano ya tlhopho ya bona le go atlenegisa tekanyetso ya nako ya tsamaiso efe e e dumalanweng.
Athikele e e kwa ntle ga kgobelelo mo tlamelong ya Tumalano mo tsamaisong le tlhalosong ya tsamaisano.
Athikele 11
Dikopano tsa Mekgatlho ya Dinaga
Mekgatlho ya Dinaga e tla kopana kgabetsa gore go sekasekiwe morero ofe kana ofe malebana le tiriso kana tiragatso ya Tumalano e, go akarediwa:
a Tiro le maemo a Tumalano;
b Merero e e twang mo dipegelong tse di tlisitsweng ka fa tlase ga ditlamelo tsa Tumalano e;
c Tirisanommogo le thuso ya boditšhabatšhaba go ya ka Athikele 6;
d Tlhabololo ya dithekenoloji go siamisa meepo ya twantsha motho;
e Tliso ya Mekgatlho ya Dinaga ka fa tlase ga Athikele 8; le f Ditshwetso tse di amanang le ditliso tsa Mekgatlho ya Dinaga jaaka go tlametswe mo Athikeleng 5.
Kopano ya ntlha ya Mekgatlho ya Dinaga e tla bidiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba tse di Kopaneng mo ngwageng o le mongwe morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano e. Dikopano tse di latelang di tla bidiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano ka ngwaga go fitlha Khonferense ya ntlha ya Thadiso.
Ka fa tlase ga maemo a a beilweng mo Athikeleng 8, Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano o tla bitsa Kopano e e Kgethegileng ya Mekgatlho ya Dinaga.
Dinaga e seng mekgatlho kwa Tumalanong, mmogo le Ditšhaba tse di Kopaneng, mekgatlho e mengwe e e maleba ya boditšhabatšhaba kana ditheo, mekgatlho ya dikgaolo, Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Sefapaano se se Hubedu le mekgatlho e mengwe e e maleba e e seng ya mmuso e ka lalediwa go tsenela dikopano tse jaaka babogedi go ya ka Melao e e dumalanweng ya Tsamaiso.
Athikele 12
Khonferense ya Thadiso
Khonferense ya Thadiso e tla bidiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano dingwaga tse tlhano morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano e. Dikhonferense tse dingwe tsa Thadiso di tla bidiwa ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano fa go tlhokiwa ke a le mongwe kana go feta wa Mekgatlho ya Dinaga, fa fela boikhutso magareng ga Dikhonferense tsa Thadiso ga di ne di nna kwa tlase ga dingwaga tse tlhano. Mekgatlho yotlhe ya Dinaga mo Tmalanong e e tla lalediwa kwa Khonferenseng nngwe le nngwe ya Thadiso.
Maikaelelo a Khonferense ya Thadiso e tla nna:
a Go thadisa tiro le maemo a Tumalano e.
b Go sekaseka tlhokego ya le boikhutso magareng ga Dikopano tse dingwe tsa Mekgatlho ya Dinaga e e boletsweng mo temaneng ya 2 ya Athikele 11.
c Go tsaya ditshwetso ka dikwalo tsa Mekgatlho ya Dinaga jaaka e tlameletswe mo Athikeleng 5; le d Go tsaya, fa go tlhokega, mo pegelong ya yona ya bokhutlo ya bofelo e e amanang le tiragatso ya Tumalano
Dinaga tse e seng mekgatlho ya Tumalano e, mmogo le Ditšhaba Kopano, mekgatlho e mengwe e e maleba ya boditšhabatšhaba kana ditheo, mekgatlho ya dikgaolo, Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Sefapaano se se Hubedu le mekgatlho e mengwe e e maleba e e seng ya mmuso e ka lalediwa go tsenela Khonferense ya Thadiso nngwe le nngwe jaaka babogedi go ya ka Melao e e dumalanweng ya Tsamaiso.
Athikele 13
Dimametlelelo
Ka nako nngwe le nngwe morago ga tseno mo tirisong ya Tumalano Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o ka tshisinya dimametlelelo mo Tumalanong e. Tshisinyo efe kana efe ya mametleleo e tla tlhaelediwa kwa Mmeletsing, yo o tla e tsamaisang kwa Mekgatlhong yotlhe ya Dinaga mme o tla batlana le dikakanyo tsa yona mo go reng a Khonferense ya Mametlelelo e tshwanetse go bidiwa go sekaseka tshisinyo fa bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga e itsise Mmeletsi e seng morago ga malatsi a le 30 morago ga tsamaiso ya teng gore e tshegetsa tshekatsheko ya tshisinyo, Mmeletsi o tla bitsa Khonferense ya Mametlelelo e kwa go yona Mekgatlho yotlhe ya Dinaga e tla lalediwang.
Dinaga tse e seng mekgatlho ya Tumalano e, mmogo le Ditšhaba Kopano, mekgatlho e mengwe e e maleba ya boditšhabatšhaba kana ditheo, mekgatlho ya dikgaolo, Komiti ya Boditšhabatšhaba ya Sefapaano se se Hubedu le mekgatlho e mengwe e e maleba e e seng ya mmuso e ka lalediwa go tsenela Khonferense ya Thadiso nngwe le nngwe jaaka babogedi go ya ka Melao e e dumalanweng ya Tsamaiso.
Khonferense ya Mametlelelo e tla tshwarwa ka bonako go latela Kopano ya Mekgatlho ya Dinaga kana Khonferense ya Thadiso kwa ntle le fa bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga di kopa gore e tshwarwe e sale gale.
Mametlelelo efe kana efe mo Tumalanong e e tla tsewa ke bontsi ba pedi tharong ya Mekgatlho ya Dinaga le go bouta kwa Khonferenseng ya Mametlelelo. Mmeletsi o tla tlhaeletsana mametlelelo efe kana efe e e tserweng kwa Mekgatlhong ya Dinaga.
Mametlelelo mo Tumalanong e tla tsena mo tirisong mo Mekgatlhong yotlhe ya Dinaga tsa Tumalano e tse di e eamogetseng, mo peeletsong le Mmeeletsi wa didirisiwa tsa kamogelo ka bontsi ba Mekgatlho ya Dinaga. Morago ga foo e tla tsenela mo tirisong Mokgatlho wa Naga ofe kana ofe ka letlha la peeltso ya sedirisiwa sa kamogelo.
Athikele 14
Ditshenyegelo
Ditshenyegelo tsa Dikopano tsa Mekgatlho ya Dinaga, Dikopano tse di Kgethegileng tsa Mekgatlho ya Dinaga, Dikhonferense tsa Thadiso le Dikhonferense tsa Mametlelelo di tla rwalwa ke Mekgatlho ya Dinaga le Dinaga e seng mekgatlho mo Tumalanong e e tsayang karolo, go ya ka sekale sa Dinaga tse di Kopaneng se tlhatlhoba se se lekanyeditsweng sentle..
Ditshenyegelo tse di bonweng ke Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano ka fa tlase ga Athikele 7 le 8 le ditshenyegelo dife kana dife tsa borongwa ba go batlana le dintlha di tla rwalwa ke Mekgatlho ya Dinaga go ya ka sekale sa tlhatlhobo sa Ditšhaba Kopano se se lekanyeditsweng sentle.
Athikele 15
Tshaeno
Tumalano e, e e dirilweng kwa Oslo, Norway ka di 18 Lwetse 1997, e tla bulelwa ditshaeno kwa Ottawa, Canada, ka Dinaga tsotlhe go tloga di 3 Sedimonthole 1997 le kwa Dikotaseng tse dikgolo tsa Ditshaba Kopano kwa New York go tloga di 5 Sedimonthole 1997 go fitlha tsenong ya yona mo tirisong.
Athikele 16
Tshiamiso, kamogelo, thebolo le phitlhelelo
Tumalano e ikaegile ka tshiamiso, kamogelo le thebolo ya Ditshaeno.
E tla bulelwa phitlhelelo ke Naga efe kana efe e e sa saenang Tumalano.
Didirisiwa tsa tshiamiso, kamogelo, thebolo le phitlhelelo di tla beelediwa le Mmeeletsi.
Athikele 17
Tseno mo tirisong
Tumalano e a tsena mo tirisong ka letsatsi la ntlha la kgwedi ya borataro morago ga kgwedi e mo go yona sedirisiwa sa bo 40 sa tshiamiso, kamogelo, thebolo kana phitlheleloe e beeleditsweng.
Mo Nageng ngwe le nngwe e e tsayang sedirisiwa sa yona sa tshiamiso, kamogelo, thebolo le phitlhelelo, Tumalano e e tla tsena mo tirisong ka letsatsi la ntlha la kgwedi ya borataro morago ga letlha le mo go lona Naga e beileng sedirisiwa sa yona sa tshiaimiso, kamogelo, thebolo kana phitlhelelo.
Athikele 18
Kopo ya nakwana
Naga efe kana efe ka nako ya tshiamiso, ya kamogelo, thebolo kana phitlhelelo ya yona, e kaya gore e tla dirisa temana 1 ya Athikele 1 nakwana ya Tumalano e e ikaegileng ka go tsena ga yona mo tirisong.
Athikele 19
Dipeeletso
Diathikele tsa Tumalano e ga di ne di ikaega ka dipeeletso.
Athikele 20
Nako le kgogelomorago
Tumalano e e tla nna ya nako e e sa lekanyediwang.
Mokgatlho wa Naga mongwe le mongwe o tla, mo go direng boikemelo ba setshaba, o na le tshwanelo go ikgogela morago go tswa Tumalanong e, o tla neela kitsiso ya ikgogelomorago e e jalo kwa Mekgatlhong yotlhe e mengwe ya Dinaga, kwa Mmeeletsing le kwa Lekgotleng la Tshireletso ya Ditšhaba tse di Kopaneng. Sedirisiwa se se jalo sa ikgogelomorago se tla tsenyeletsa tlhaloso e e tletseng ya mabaka a a tshegetsang kgogelomorago e.
Ikgogelomorago e e jalo e diragala fela dikgwedi tse thataro morago ga kamogelo ya sedirisiwa sa kgogelomoragp ka Mmeeletsi. Ka gale, fa ka nako ya go feta ya dikgwedi tse thataro, Mokgatlho wa Naga, o oikgogelang morago o amegile mo thulanong ya dibetsa kgogelomorago ga e ne e diragala pele ga bofelo ba thulano ya dibetsa.
Kgogelomorago ya Mokgatlho wa Naga go tswa Tumalanong e, ga e ne ka tsela epe e ama tiro ya Dinaga go tswelela go diragatsa maikaelelo a a akantsweng ka fa tlase ga melawana efe e e maleba ya molao wa boditšhaba.
Athikele 21
Mmeeletsi
Mokwaledi Kakaretso wa Dinaga Kopano o tlhomiwa fano jaaka Mmeeletsi wa Tumalano.
Athikele 22
Tshimologo ya Tumalano e, e ka yona dithekese tsa Maarabia, Matšhaena, Maesimane, Maforanse, Marašia le Masepeniše ke tsa nnete ka go lekana, di tla beelediwa le Mokwaledi Kakaretso wa Ditšhaba Kopano.
<fn>tsn_Article_National Language Services_MOTLHAGOLATSELA (2001).txt</fn>
MOTLHAGOLATSELA
WA TSHEKATSHEKO YA DIPANELE
KA GA BOGOLE
LE
TLHOKOMELO YA BOIKAEGO
SEDIMONTHOLE 2001
LEFAPHA LA TLHABOLOLO YA LOAGO
TSAMAISO YA DIPANELE TSA TSHEKATSHEKO
MATSENO
Dimametlelelo tsa Molawana wa Molao wa Thuso ya Loago No. 59 wa 1992, go diragatswa go simolola ka la 1 Sedimonthole 2001, di dira tshiamelo ya go tlhomiwa ga dipanele tsa tshekatsheko, tse maloko a tsone a tla supiwang ke Mokaedikakaretso, go sekaseka tshedimosetso le go tlhomamisa bogole le tlhokomelo ya boikaego ka maikemisetso a go neelana ka dikabelo.
MAIKEMISETSO A DIPANELE
Go netefatsa gore tshekatsheko ya bogole le tlhokomelo ya boikaego e dirwa ka mokgwa o o fitlhelelwang, o o botsalano le o o bolokang madi.
Go bebofatsa tshwaragano ya ditirelo tsa loago le thuso ya loago go netefatsa gore batho ba bona ditirelo tse di lolameng.
Go romela batho kwa metsweding mengwe go bona thuso fa e le teng.
Go netefatsa gore ditshekatsheko di konoseditswe le go romelwa kwa ofising e e maleba go dirana le kopo mo sebakeng se se kailweng ke Lefapha.
Go tlamela mokopi tshedimosetso e e maleba go tlatsa kopo ya kabelo.
THULAGANYO YA DIPANELE
Botokololo jwa Dipanele
Maloko a panele a tla kgotsofatsa ditlhokego tsa Molawana 2 (a) wa Melawana ya Molao wa Thuso ya Loago No. 59 wa 1992 jaaka o mametleletswe go simolola ka la 1 Sedimonthole 2001. Batho ba ba latelang ba ka supiwa mo paneleng:
Motlhanedimogolo wa tshireletso ya loago.
Moalafi ka tsosoloso mooki, modirediloago, moalafi wa tiro, wa saekholoji, wa kutlo le pono.
Moemedi go tswa kwa lekaleng la bogole kgotsa leloko le le tlotlegang la setšhaba e bong moruti, kgosi, magiseterata, kgotsa motho yo o itseng setšhaba le maemo a sona iv. Ma/leloko mangwe le mangwe a tlaleletso, fa go tlhokega, jaaka go ka nna maleba mo kopong e e riling e bong ya ngaka kgotsa ngaka e e kgethegileng, saekhaetrisiti, badiredi ba tsa boitekanelo, ngaka ya setso, go umaka maloko a a mmalwa fela.
Lefapha le tla tlamela tshegetso e e botlhokwa ya tsamaiso.
Motlhankedigolo wa tshireletso ya Loago:
O bitsa dikopano
E nna modulasetilo wa dikopano.
O fa panele dikaelo, didiriswa, dipholisi le peomolao e e laolang kopo ya dikabelo
Go bebofatsa katiso ya maloko a panele.
Go netefatsa rekhoto e e nepagetseng ya tsamaiso ya dikopano tsa dipanele.
Go netefatsa go fediwa ga ditshekatsheko ka nako.
Go bebofatsa dithulaganyo tsa mokopi, fa go ka tlhokega tshedimosetso e nngwe, go konosetsa tshekatsheko.
Go netefatsa tiragatso ya kopo ka nako. Motlhankedi o tshwanetse go ikgolaganya le badirammogo ba gagwe mo ofising go netefatsa gore dikopo tsa batho ba ba tlaleditsweng diforomo tsa tshekatsheko di diragaditswe.
Go dira jaaka mogokaganyi magareng ga maloko a panele le Lefapha.
Moalafi wa Tsosoloso
Ke moitseanape mo paneleng tebang le tshekatsheko ya bogole or tlhokomelo ya boikaego.. Moalafi o tla sekaseka tshedimosetso le kgotsa a tlhatlhobe mokopi, mme a dire tshwetso e e siameng ka ga bogole jwa kgotsa tlhokomelo ya boikaego ya mokopi.
Moalafi o tshwanetse go netefatsa gore diforomo di tladiwa ka nepagalo le ka nako tebang le bogole kgotsa tlhokomelo ya boikaego.
Moemedi wa lephata la bogole kgotsa leloko la setšhaba le le tlhaloganyang setšhaba le maemo a sone o tshwanetse go netefatsa gore mokopi o itemogela mathata a bogole kgotsa tlhokomelo ya boikaego.
Go netefatsa go konesediwa ga tshekatsheko ka nako.
Go bebofatsa go fitlhelwa ga panele ke setšhaba ka go neelana ka tshedimosetso ya gore go ka fitlhelelwa jang batho segolo thata bao go leng boima go ba sekaseka, ba ba nnetseng ruri kwa gae kgotsa ba ba tlhokang, mme ba se na kitso ka ga kabelo.
iv. Ma/leloko la tlaleletso e ka nna ngaka ya setso, ngaka, moalafi kgotsa moitseanape go tswa lephateng lengwe le lengwe.
Ngaka e a sekaseka, mme e dire dikatlanegiso ka ga bothata jo bo tlholang bogole kgotsa tlhokomelo ya boikaego jwa nakwana kgotsa jwa leruri jwa mokopi.
Go netefatsa go konosediwa ga tshekatsheko ka nako.
Go netefatsa gore go neelwa mabaka a a tlhomameng tebang le katlanegiso e e riling.
Go tlamela tshedimosetso ya gore bothata bo ka laolwa, ba baakangwa kgotsa ba fodisiwa jang.
Bogolo jwa Dipanele
Panele e tla dirwa bonyane ke maloko a le 3 le bontsi jwa maloko a le 6.
Mefuta ya Dipanele
Dipanele di ka supiwa go phatlhalala le setereke kgotsa kgaolo kgotsa di ka supiwa kwa lefelong le le lengwe mme tsa dikologa dikgaolo kgotsa ditereke ka dipaka tse di tlhomameng kgotsa tse di farologaneng. Porofense e tla tlhomamisa mokgwa wa tiragatso o o bokgoni le o o maleba go latela maemo a yona a a kgethegileng.
GO SUPIWA GA MALOKO A PANELE
Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go rebola go supiwa ga maloko a panele. Maloko a panele a ka supiwa ke Tlhogo ya Lefapha ka dikatlanegiso go tswa kwa mekgatlhong ya setšhaba, baeteledipele ba setšhaba kgotsa batho ba ba nang le kgatlhego.
Paka ya Maloko a a Supilweng
Maloko a a thapilweng leruri ke Lefapha a tla dira sebaka se Tlhogo ya Lefapha a bonang se le maleba. Maloko a panele a a sa thapiwang ke Lefapha a ka dira sebaka sa dikgwedi di le 24, mme ba ka se supiwe go feta sebaka sa dipaka tse pedi ka tatelano.
Tshiamelo ya go Supiwa
Maloko a tshwanetse go nna le kitsonyana ka ga bogole kgotsa tlhokomelo ya boikaego.
Leloko le tshwanetse go itse kgotsa go itlwaetsa maemo a loago le ekonomi a kgaolo kgotsa setšhaba se a supiwang mo go sona.
Maloko a tshwanetse go ikemisetsa go tsenela dikatiso tse di rulagantsweng ke lefapha.
Go se letlelesege go nna Leloko la Panele
Batho ba ba ka se keng ba rweswa maikarabelo a ditiro tsa bone ka ntlha ya tlhaloganya e e sa itekanelang.
Batho ba ba tshwaretsweng bogodu, tsietso, bobodu kgotsa ditlolomolao tsa bosenyi kwa ntle ga melato ya pharakano.
Batho ba ba ganang go tsenela katiso e e rulagantsweng ke Lefapha.
Dikopano
Dikopano tsa dipanele di tla bidiwa ke Lefapha, le le tla neelanang le ka tshegetso e e tlhokegang. Lefelo la dikopano, matlha le tatelano ya dikopano di tla tlhomamisiwa, tsa netefadiwa le go itsisiwe mokopi ke Lefapha fa mokopi a ikgolaganya le Lefapha go dira kopo.
Go Supiwa ga Maloko a Mangwe
Tlhogo ya Lefapha e ka supa maloko a mangwe go dira mo paneleng, fa maloko a leruri a se teng. Mokgwa wa go supa maloko a mangwe e tla nna o o tshwanang le wa go supa maloko a leruri.
Leloko lengwe le lengwe le le ka lofang dikopano tse tharo ka tatelano, kgotsa a rola tiro o tla tswa mo botokololong, mme se, se tla pateletsa Tlhogo ya Lefapha go tlatsa phatlha ya penele ka bonako.
MOKGWA WA MAITSHOLO
Maloko otlhe a a supilweng mo paneleng a tla tshwanela ke go obamela mokgwa wa maitsholo o o latelang:
Maloko a tshwanetse go tsepama le go se tseye latlhakore mo dipuisanong tsa bone ka ga ditshekatsheko.
Maloko a tshwanetse go tshola dintlha tsotlhe tse go builweng ka ga tsone e le sephiri, segolo thata ditshwetso tse di tserweng le maina a batho ba ba sekasekiwang.
Maloko a tshwanetse go nna mo nakong kwa dikopanong, mme ba nne teng mo kopanong go fitlhela kwa bokhutlong jwa di/panele.
Maloko a tshwanetse go tsenela dikopano ka mogopolo o o itekanetseng.
Maloko a tshwanetse go itsise dikgatlhego tsa bone tebang le tshekatsheko, fa dikgatlhego tsa sebele di le teng kgotsa di ka nna teng.
Maloko a tshwanetse go senolela Lefapha maemo a bone ka botlalo tebang le temana 4.3
MAIKARABELO
Motlhanedi wa tshireletso ya loago gammogo le leloko lengwe le lengwe la panele ba tla rwala maikarabelo a bokgoni jwa panele. Panele, ka modulasetulo wa yona, motlhankedi wa tshireletso ya loago, e tla begela Tlhogo ya Tshireletso ya Loago ka ga mabaka a a tlhomamisistweng ke Tlhogo ya Tshireletso ya Loago, ka ga bokgoni le botswerere jwa panele. Tlhogo ya tshireletso ya Loago e tla tlhokomela ditiro tsa panele, tumalano ya yone le ditlwaelo tse di kailweng tebang le tshekatsheko le go romela kwa bathusing ba bangwe fa ba le teng. Dikatlanegiso tsotlhe tse di dirilweng ke panele di tshwanetse go rebolwa ke Tlhogo ya Lefapha. Maloko otlhe a panele a rwele maikarabelo a ditiro le ditshwetso tsa panele go Tlhogo ya Lefapha ka Motlhankedi wa tshireletso ya Loago le Tlhogo ya Tshireletso ya Loago ya Lefapha.
TLHAELETSANO
Dikatlanegiso tsotlhe le dintlha tsa panele di tla itsisiwe Tlhogo ya Lefapha ke motlhankedi wa tshireletso ya loago yo e leng modulasetulo wa panele ka Tlhogo ya Tshireletso ya Loago. Panele e tshwanetse go itsise motho kgotsa batlhokomedi ba motho yo o sekasekiwang ka ga dipholo tsa tshekatsheko go tswa kwa Lefapheng. Tlhogo ya eLefapha e tshwanetse go kwalela itsise mokopi dipholo dipholo tsa tshekatsheko le ditlamorago. Fa kopo e sa atlega kgotsa fa kabelo e neetswe mo nakong e khutshwane mokopi o tshwanetse go fiwa mabaka a teng, gammogo le tshwanelo ya go ka dira boikuelo kgatlhanong le tshwetso le go itsisiwe ka thulaganyo e a tshwanetseng go e sala morago fa a dira boikuelo. Tlhogo ya Tshireletso ya Loago ya Lefapha e tshwanetse go netefatsa gore dithulaganyo di siame go itsise batho ka ga go nna teng, sebaka le lefelo la di/panele tsa tshekatsheko. Se se ka dirwa ka bobegakgang, makwalo a a tlhamaletseng kgotsa phasalatso ya tshedimosetso ka manane, diphamfolete le ka puo ya molomo kwa diofising tsa disetereke, kwa mafelong a go golelwang kwa go ona, kwa Diofising tsa Poso le kwa mafelong a mangwe a a fitlhelelwang bonolo.
DITŠHELETE
Ditshenyegelo tsotlhe tebang le dipanele di tshwanetse go rebolwa ke Tlhogo ya Lefapha go ya ka Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba, Melawana ya teng le ditlwaelo tsa botsholamatlotlo.
Ditiro tsa Dipanele
Tshekatsheko ya Bogole kgotsa Tlhokomelo ya Boikaego: Motho a ka tlhagelela ka nosi fa pele ga panele le kgotsa a neelana ka tshedimosetso mo foromong e e beilweng, jaaka e tlhokega tebang le tshekatsheko kgotsa tekanyetso. Diforomo tse di beilweng di tla fetisediwa kwa paneleng ke
Lefapha. Fa go na tshedimosetso nngwe e e tlhokegang, go tswa mo motsweding mongwe go na le mokopi, go tsaya tshwetso e e botlhale, panele e tla bona tumelo e e kwadilweng go tswa go mmokopi go ka bona tshedimosetso. Fa tshedimosetso e nngwe e e batlegang e le e e kgethegileng, mme e se ka fa tlase ga bokgoni jwa panele panele e tla tshwanela ke go dira dithulaganyo tse di maleba gore mokopi a kgone go ka neelana ka tshedimosetso. Gape panele e ka amogela tshedimosetso ya puo ya molomo go tswa kwa mmueleding mo boemong jwa motho yo o sekasekiwang, fa tshedimosetso e sa kwadiwa kgotsa motho a sa kgone go tlhalosa maemo a gagwe.
Go neelana ka dintlha go kwa dithulaganyong tsa bosetšhaba go tokafatsa kgotsa go natlafatsa tiro ya dipanele.
Go neela ka dintlha go fetola mokgwa o o dirisiwang go sekaseka bogole kgotsa tlhokomelo ya boikaego.
Tiragatso ya katiso kgotsa dikopano tsa tshedimosetso ka ga tshekatsheko ya bogole kgatsa tlhokomelo ya boikaego.
Go romela batho kwa mafelong a boitekanelo go bona tlhokomelo ya kalafi le go tlhokomelwa go ya ka dikatlanegiso tsa mafelo a boitekanelo.
Go tlamela motho yo o sekasekiwang tshedimosetso ka ga dithuso tse dingwe, fa di le teng, tse di ka thusang motho kgotsa dingwe tse di ka thusang ka ditirelo dingwe.
Go tlamela mokopi ka tshedimosetso e e maleba go tlatsa foromo ya kopo ya kabelo.
Go eletsa le go rotloetsa batho go batla mekgwa mengwe ya go ikemela mo ikonoming fa ba sa golofala, gore ba se ka ba nna ba nnela go dira dikopo, mme ba baka go imelega ga tiro.
Lefapha la Tlhabololo ya Loago
<fn>tsn_Article_National Language Services_Maeteledipele.txt</fn>
Maeteledipele
Boswa jwa naga ke karolo eo ya maitshetlego gongwe tikologo eo e bopang pharologantsho ga yona. Go amana ditiragalo tse di fetileng (hisetori) tsa naga le mokgwa o e tlotlwang ke baagi ba yona, setso sa yona, botsweretshi jwa yona, thutotiro / thuto ya boitseanape / thuto ya diatla le diteme tsa yona, dijo tse baagi ba yona ba di ratang, mmino o ba o tlhamang le mokgwa o dikago tsa yona di tlhangwang le go agwa.
Mo Aferika Borwa motswako o o humileng wa dipopego tse di farologaneng tsa boswa di dira gore baagi ba rona ba bo ba le mofuta wa bona ba le bosi mo lefatsheng. Boswa jwa rona bo re farologantsha go tswa mo ditshabeng tse dingwe mme go re letla go re tlhagelele ka marota jaaka setshaba sa mofuta wa sona se le sosi se se ikgantshang ka ditso tse di farologaneng.
Ga go gope mo itlhaolong e ya setshaba go akareditsweng le go tlhagiswa ka botlalo go feta mo matshwaong a setshaba a bukana e e leng ka ga ona - Folaga ya Setshaba, Sefela sa Setshaba le Sekano sa Setshaba.
Ngwana , mogolo, sekolo, polokelo - dibuka (laeborari), modiri, mothapi, mokgatlho o e seng wa puso, CBD le Lefapha - puso la Aferika Borwa ka moo ba ka kgona go itse, go tlhaloganya le go nna le bukana e le diteng tsa yona ka boipelo.
Matshwao a Setshaba sa rona ke afe
Matshwao a setshaba sa rona ke matshwao a semmuso a a bopang tshwantshokgopolo le go thusa go re tlhaola jaaka naga e e ikemetseng. Matshwao a setshaba a tlhaloswa go ya ka Molaotheo mme a ikaeletse go tsweletsa poelano le kago ya setshaba. Mo molaotheong go bolelwa gore Rephaboliki ya Aferika Borwa ke naga e e ipusang ka mmuso o o ikgethetsweng ke batho (temokerasi) e e theilweng mo godimo ga dikaelabotho tse di latelang:
Seriti (botho), phitlhelelo ya tekatekano le tlhatloso (tsweletso) ya ditshwanelo tsa botho le dikgolosego
Go se kgetholole ka botso le bong
Bogolo jwa molaotheo le taolo (taolwana) ya molao
Tshiamelo ya go bouta ya bagolo botlhe, Lenaneina la babouti (batlhophi) le le tshwanang la bosetshaba, kgetho ka gale, thulaganyo ya puso ya temokerasi ya makokokoko go tlhomamisa boikarabelo, tsibogelo le boikanyego.
Dikaelabotho tse, di thadisitswe (tlhagisitswe) mo:
Sefela (Pina) ya Setshaba e re e utlwang e opelwa mo mererong ya semmuso gape re e opela kwa sekolong le mo ditiragalong tsa metshameko
Folaga e ntshwa ya Rephaboliki ya Aferika Borwa e tsentswe mo tirisong ka la 27 Mopitlwe 1994. E ne ya pegwa fela fa morago ga bosigogare ka go tsalwa ga setshaba se seswa. Moakanyetso le mebala ya folaga ke thadiso ya mebala megolo ya hisetori ya folaga ya Aferika Borwa go tloga metlheng ya pele go fitlha ga jaana.
Mmala o o bihibidu jo bo mokgona [bo tseneletseng] (bihibidu / serolwana), bosweu le botala jwa loapi e re gopotsa morago ga metlheng ya pele ya hisetori ya folaga ya Aferika Borwa; fa botala jwa ditlhare, bontsho le serolwana di tlhageletse lantlha mo folageng ya rona ya setshaba ka ngwaga-kgolong wa 19. Mebala e merataro e tlhageletse ka maatla mo folageng ya Aferika Borwa ya jaana.
Go ya ka bokao mabapi le se mebala e se kayang, go tshwanetswe ga gakologelwa gore mmala ka nosi o ka nna le bokao jo bo farologaneng thata go ya ka batho ba ba farologaneng. Ka lebaka leo go se amantshwe (tshwaraganngwe) bokao bope le ope wa mebala e. Mongwe le mongwe a lokologe go nna le bokao jwa gagwe ka se mebala e se emetseng. Se ke se go neng ga swetswa ka sona fa go no go rerisanwa ka thulaganyo ya temokerasi ka 1994.
Moakanyetso wa folaga o o simololang jaaka "V" mme o kopana mo bogareng jwa folaga, o lelefalela pele jaaka mothalo-esi o o tlhamaletseng go ya go losi lo lo kwa ntle lwa folaga, o ka bonwa jaaka e kete o emela kopano ya merafe e e farologaneng mo setshabeng sa Aferika Borwa e go tloga foo e tsweletsang tsela go ya pele jaaka setlhopha. Kakanyo e gape e gokaganya le moano wa sekano se seswa sa setshaba, e leng !ke e: / xarra // ke, mo puong ya / Batho ba Xam San, e e kayang gore "batho ba mefutafuta ba a kopana". Moakanyetso o ke wa mofuta wa ona o le esi gareng ga difolaga tsa lefatshe.
Molaotheo o tlhalosa folaga ya setshaba jaana:
Folaga ya setshaba e tla nna khutlonnetsepa ka kabelo ya pedi bophara go tharo boleele, ba lesela go tswa go setsholetsa - folaga. Banta e e bohibidu jo bo mokgona e e kwa godimo le banta e botala jwa loapi e e kwa tlase, ka khutlotharo e ntsho kwa setsholetsa - folageng; mo godimo ga meralo ya dikarolwana go lesela la botala jwa tlhaga jo bo leng nngwe - tharong ya bophara jwa folaga, bosweu bo dirang molelwane gareng ga bohibidu jo bo mokgona le botala jwa loapi mme mmala o o serolwana o ikaegile khutlotharo e ntsho kwa setsholetsing; mme bophara jwa lesela le molelwane wa lona ke nngwe - tharong ya bophara jwa folaga".
Go na le ditaolo tse di botlhokwa di se kae tse di tshwanetsweng go kgomarelwa:
Folaga e tshwanetswa go tsholwa ka tlotlo. Ga e a tshwanela go letlwa go gogwa mo mmung kgotsa go ngaparetsa sengwe mo godimo ga yona.
Folaga e balwa jaaka buka - go tswa kwa godimo go ya kwa tlase le go tswa molemeng go ya mojeng. Ka mo e tshwanetswe go pegwa ka mokgwa o o siameng.
Fa e bontshiwa e rapame, setsholetsi se tshwanetse go nna ka fa letsogong la molema mmogedi mme mmala o mohibidu o le kwa godimo. Fa folaga e kanamisitswe, ke sesupo sa gore naga e mo khutsafalong.
Fa e bontshitswe e tsepame e ikaegile ka lebota, mmala o mohibidu o tshwanetse go nna ka fa letsogong la molema la mmogedi mme setsholetsi se le kwa godimo.
Fa e bontshiwa gaufi kgotsa fa morago ga sebui, e tshwanetse go bewa ka fa letsogong le le jang la sebui.
Fa folaga ya setshaba e bontshiwa le difolaga tse dingwe, e tshwanetse go:
Tsholetswa pele le go foloswa morago (la bofelo)
E nne ka fa letsogong la molema la mmogedi fa e bontshitswe mo dithobane di kgabaganyana mme thobane ya yona e tshwanetse go nna fa pele ga thobane ya folaga e nngwe
Fa go gwantwa ka tshwanelo mo mokolokong le difolaga tse dingwe.
Le go nna ka fa mojeng ga kago fa e pegilwe difolaga tsa setshaba sa dinaga tse dingwe.
Hisetori
Nkosi Sikelel iAfrika e tlhamilwe ka 1897 ke Enoch Sontonga, morutabana wa sekolo sa Methodist. Mafoko a temana ya ntlha, a ne a kwetswe ka puo ya Sethosa jaaka sefela sa kereke. Morago ditemana tse supa tsa puo ya Sethosa di ne tsa tlaleletswa ke mmoki, Samuel Mqhayi. Phetolelo ya Sesotho e ne ya phatlalatswa ke Moses Mphahlele ka 1942. Nkosi Sikelel iAfrika e ne ya tumiswa kwa dikhonserateng tse di neng di tshwarwa mo Gauteng ke khwaere ya Mazulu e e neng e bidiwa Ohlange ya Moruti J L Dube. E ne ya nna sefela sa bodumedi se se itsegeng thata mme morago ya tsawa jaaka pina ya setshaba mo dikopanong tsa sepolotiki. E ne e opelwa go bontsha ngongorego metlheng ya dingwaga tsa kgatelelo. Temana ya ntlha e opelwa ka Sethosa kgotsa Sezulu mme e latelwa ke phetolelo ya Sesotho. Go fitlhelela e tlhaloswa ke mmuso go go le diphetolo di le dintsi tsa Nkosi Sikelel iAfrika, tse di ka opelwang boemong jwa ditiro tsa bodumedi mme go sa tsennye Die Stem. Mebuso e meng ya Aferika le yona e ne ya tsaya diphetolo tsa Nkosi Sikele iAfrika jaaka dipina tsa bona tsa setshaba. Le fa go ntse jalo, maAferika Borwa a kopana go opela pina ya bona ya setshaba ba tshwanetse go opela phetolo e e tletseng ya semmuso, le gona yona fela.
Stem van Suid - Afrika" ke poko e e kwadilweng ke CJ Langehoven ka Motsheganong 1918. Mmino o ne wa tlhamiwa ke Moruti ML de Villiers ka 1921. Koporasi ya Kgaso ya Aferika Borwa (SABC) e ne e tshameka God Save The King le Die Stem mmogo go tswalela dikgaso tsa bona tsa letsatsi mme setshaba se ne sa tlwaela lenaneo le. E ne ya phatlalatswa mme ya opelwa lwa ntlha semmuso fa folaga e kgologolo ya setshaba e ne e tsholetswa kwa teropong ya Kapa ka 31 Motsheganong 1928, fela go ne ga tsaya go fitlhelela 2 Motsheganong 1957 gore fa Mmuso o ne o itsise gore Die Stem e dumeletswe jaaka Pina ya setshaba ya Aferika Borwa ya semmuso. Ka ona ngwaga oo, Mmuso o ne wa bona ditshwanelo tse di feleletseng mme se se ne sa gatelelwa ke Molao wa Mmuso ka 1959. Ka 1952 phetolo ya semmuso ya Sekgoa ya Pina ya setshana, The Call of South Africa e ne ya amogelwa go dirisiwa semmuso.
Karolo ya Sekano sa Setshaba
Sekano sa Setshaba kgotsa letshwao la Mmuso, ke letshwao le le bonwang lwa Puso le le kwa godimo. Tsaya motsotswana go gopola dintlha tse di botlhokwa mo botshelong jwa gago - matsalo, lenyalo, loso lesetifikheiti sa sekolo, lokwalo lwa mosepele - tsotlhe di editswe semmuso ke Sekano sa Setshaba. Papetlana ya gago e nnye e na le sona (Sekano sa Setshaba) mo ngweng ya matlhakore. Fa o le kwa ntle ga naga, pono ya letshwao le, mo moagong wa kemelo (embassy) ya naga, se se go bolelela gore o fa gae kgakala le legae. Sekano sa Setshaba gape ke karolo e e botlhokwa ya Bonota jo bo kanelang jo Bogolo, jo goyang ka setso jo tsewang jaaka letshwao lo logolo la Puso. Thata e e feletseng e fiwa lekwalo lengwe le lengwe le le nang le letshwao lwa Bonota jo Bogolo (Great Seal) jaaka se, se kaya gore le tshegetswa ke Moperesidente wa Aferika Borwa.
Sekano sa Setshaba se seswa, se refosa se se neng se dirisiwa ke Aferika Borwa go tlogeng 17 Lwetse 1910. Phetolo e bontsha maikemisetso a Mmuso a go bontsha phetogo ya demokerasi mo Aferika Borwa le tlhaloganyo e ntshwa ya bosetshaba.
Letshwao le leswa la Sekano sa Setshaba
Sekano sa Setshaba ke tlhatlhamano ya dielemente tse di rulagantswe ka tlhatlaganyo kgotsa ka popego e tshekeletsana e ngwe e beilwe fa godimi ga e ngwe.
Moano - mo tshekeletseng e e sa felelang ke: !ke e: /xarra // ke, o kwadilwe ka loleme lwa batho ba /xam ba Khoisan mme mo phetolong moano o o fa godimo o raya gore: "batho ba ba phatlhaletseng kopanang". Moano o o ipiletsa gore Setshaba se kopane ka ditlhalogano tse di edileng le boikgantsho - Seoposengwe mo Phatlhalelong. Dinaka a tlou - a emetse botlhale, maatla, tokafatso le bo sa feleng.
Ditsebe tsa korong - mo popegong e re e bonang di dirwa ke dinaka - di emetse monono, kgolo le bokgni phepo ya batho le dintlha tsa temo tsa lefatshe.
Thebe - popego ya thebe ya gouta e tshwana le moropa. E na le ditiro tse pedi: e emetse tlhaolo le phemelo ya semoa semowa.
Ditebego tsa botho go tswa mo Botaking ba Khoisan - di ntshitwe mo ditshwantshong mo letlapeng le le itsegeng la Linton - sekao se se botlhokwa sa Botaki ba Letlapa la Aferika Borwa le le mo Musiamong wa Aferika Borwa gona jaanong - le le bontshiwang mo boitshwarong jwa go dumedisa le kopano, di emetse: Seoposengwe mo Phatlhalelong. Lerumo le thobane - matshwao a mabedi a phemelo le bolaodi - di emetse maoto a a thata a ramolangwana. Lerumo le thobane di robetse fa fatshe, e le go emela kagiso.
Sethunya sa Protea - ke setshwantsho sa bontle jwa lefatshe la rona le go thunya ga bokgoni jwa rona jaaka Setshaba se se batlang Tsosolotso ya Botaki le Dikwalwa tsa seAferika. (African Renaissance) - di emetse kopano ya mephato le e golang go tswa mo lefatsheng mme e nosetswa go tswa godimo.
Ramolangwana - o bontshitsweng a fofa - pheleletso ya tlholego ya kgolo le lobelo. Ke nonyane e e thatathata e maoto a yona - a bontshitsweng ka lerumo le thobane - di (lerumo le thobane) di emetse sentle mo go tsomeng gape le mo phemelong.
Letsatsi le le tlhabang - ke letshwao la kgalalelo le phatsimo. Le emetse tshepiso ya go tsalwa seswa, matlhagatlhaga a tsabakelo, katlholo e e siameng le matla. Ke letshwao la motswedi wa botshelo, ba lesedi le bofelo jwa boitekanelo ba losika lwa setho.
Popego e e feleletseng ya Sekano sa Bosetshaba e kopana tshekeletsa e e fa godimo le e e fa tlase mo letshwaong le le se nang bolekanyo. Tsela e e kopanyang losi lwa bofelo lwa sekorolo sa lewatlanaleso go ya ka mela ya dinaka, ka khutlopono fa godimo ga letsatsi le tlhatloga kwa godimo, le bopa popego ya lee moo ramolangwana a tsogang. Se se emetse go tsalwa seswa ga mowa o mogolo wa bogaka ba Bosetshaba ba rona.
Phetso
Matshwao a dirisitswe jaaka tsela e e tokafaditsweng ya ga tlhatlhelela maAferika Borwa (go ya ka temokerasi) segolo bogolo bao ba ba ntseng nako e telele ba tlhotlhololwa mo go tseyeng dikakanyo tsa go tsamaisa lefatshe la rona la Aferika Borwa. Matshwao a makoko a poletiki a ne a dirisiwa ka ditlhopho tsa ngwaga wa 1994 e le go itshupa ka bonolo mo pampiring ya ditlhopho.
Matshwao a magolo a mararo a setshaba a go buiwang ka ona mo bukaneng e, a emetse temokerasi e ntshwa ebile a refosa matshwao a a fetileng a a tshwanang le a. Mosola o botlhokwa o o gatelelwang ke matshwao a maswa a ke poelano, kopano mo go phatlhalaleng ga batho le go bopa setshaba. Ka matshwao a moAferika Borwa mongwe le mongwe o kgothatswa, gogelwa, matlafatswa le go rotloetswa go tsaya karolo mo go tseyeng setshaba se go tswa mo go kgaoganyeng mo go fetileng go ya isagong e e kopanyeng.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Maikemisetsomagolo.txt</fn>
Maikemisetsomagolo
Go laola maatla a intaseteri go ya ka melao ya mmuso, dipholisi, maemo le mekgwa ya maemo a a kwa godimo a boditšhabatšhaba go tshegetsa tlhabololo e e tswelelang.
Bolaodi jwa Motlakase jwa Bosetšhaba (NER) ke bothati jwa bolaodi jwa Inatseteri ya Tlamelo ya Motlakase (ESI) mo Aforika Borwa. Ke mokgatlho wa semolao, o o theilweng go ya ka Molao wa Motlakase No. 41 wa 1987 jaaka o tlhabolotswe ka 1994 le 1995.
Go laola intaseteri ya motlakase go ya ka melao ya mmuso, dipholisi, maemo le maemo a a kwa godimo a boditšhabatšhaba go tshegetsa tlhabololo e e tswelelang.
Go nna moeteledipele wa maemo a a kwa godimo mo lefatsheng mo taolong ya motlakase.
NER e ka go thusa jang?
Molao wa Motlakase wa No. 41 wa 1987 jaaka o tlhabolotswe o naya NER dithata gareng ga tse dingwe, go rarabolola dikgotlhang magareng ga batlamedi ba motlakase le badirisi ba one, ga mmogo le magareng ga batlamedi ka bobone.
Fa o ssa kgotsofalela mokgwa o motlamedi wa motlakase wa gago a tshotseng ngongorego ya gago ka teng, NER e ka go thusa.
Gakologelwa gore lefelo la ntlha le o tshwanetseng go ya kwa go lone ke kwa motlameding wa gago wa motlakase (sekai, mmasepala, Eskom)
Dingongorego
Ke mefuta efe ya dingongorego e NER e ka go thusang ka yona? NER e tshwaragana le dingongorego tse dintsi tse di ka amanang le motlakase wa gago di akaretsa:
boleng jwa tirelo
Boleng jwa kabelo
Thomelo ya diakhaonto
Palo ya dimitara
Dikelotefo
Ke eng se o tshwanetseng go se dira?
Sa ntlha lebisa ngongorego ya gago kwa go motlamedi wa gago ka motlakase fa ngongorego ya gago e sa rarabololwe, leletsa, kwalela kgotsa romela imeili kwa
Lefapheng la Ditirelo tsa Badirelwa, mme o re re neele dintlha tsotlhe tse di maleba tsa ngongorego.
RE TLA DIRANA LE DINGONGOREGO TSA GAGO MO SEPHIRING LE KA BONAKO JO BO KGONAGALANG
SE O TSHWANETSENG GO SE ITSE
MAIKARABELO A BATLAMEDI
Tlamelo ya motlakase
Batlamedi botlhe ba motlakase ba selegae ba tshwanetse go nna le laesense e e ntshitsweng ke NER. Ga go na motlamedi ope wa motlakase yo o nang le tshwanelo ya go fetlha le go tlamela badirelwa ka motlakase ntle le tetla ya NER.
Motlamedi wa selegae wa motlakase ga a tshwanela go fetisetsa laesense ya gagwe ya go rebola motlakase kwa go motlamedi mongwe le mongwe kwa ntle ga tetla ya NER.
Motlamedi wa selegae wa motlakase ga a na tshwanelo ya go duedisa badirelwa kelotefo e e sa rebolwang ke NER kgotsa a duedisa mekgatlho ya teng ntle le tetla ya NER. Ka jalo badirelwa ba tla bo ba le mo tshwanelong ya bone go tswelela go duela kelotefo e e dumeletsweng le fa go na le kelotefo e ntšhwa e e seng mo molaong e e dirisiwang ke motlamedi wa selegae.
Go tlamela wena, modirisi, ka tirelo
Motlamedi wa selegae wa motlakase o rwele maikarabelo a go tlamela motlakase kwa setsheng kgotsa setene se se mo kgaolong ya gagwe ya tlamelo fela fa modirisi a kgona e bile a ikaletse go duelela tirelo e a e neelwang.
Motlamedi wa selegae wa motlakase o tshwanetse go neela badirelwa dikelotefo le kelo fa modirisi a dira kopo ya tirelo le fa a kopa.
Motlamedi wa selegae wa motlakase o tshwanetse go itsise badirelwa ba gagwe ka ga koketsego ya kelotefo, dikelotefo tse di farologaneng tebang le tlamelo ya motlakase le gore di dira jang gore ba kgone go tsya ditshwetso tse di botlhale fa ba dira kopo ya go tlamelwa ka motlakase. (Tsweetswe tlhokomela gore badirelwa, ka fa letlhakoreng le lengwe, ba rwele maikarabelo a go botsisa ka ga kelotefo e e ka siamelang ditlhokego tsa bone.)
Mo mabakeng a badirelwa ba ba dirisang motlakase o o duelelwang kwa pele, motlamedi wa selegae wa motlakase o rwala maikarabelo a go tlamela diteišene tse dikarata tsa motlakase di rekwang kwa go tsona. Diteišene tsa thekiso di tshwanetse go fitlhelelwa bonolo.
Ba rwala maikarabelo a go netefatsa gore seteišene sa thekisetso se butswe ka dinako tsa tiro mo malatsing a tiro, go tloga ka 8:00 go fitlha ka 12:00 mafelo a beke le ka malatsi a botlhe a boikhutso.
Motlamedi wa selegae a ka kgaola kgotsa a fokotsa tlamelo ya motlakase go modirisi fa:
Modirisi a sa kgone go duelela motlakase o a o dirisang kgotsa a tswelela go se duele morago ga go amogela kitsiso ya kgaolo go tswa go motshodi wa laesense;
Tumalano ya se e fitlheletswe le modirisi;
Kgokelelo e se e e bolokesegileng;
Modirisi a se na setifikeiti se se amogelesegang;
Go na le bopaki jwa gore modirisi o kgotlhakgotlhile kgotsa o kakologile mitara;
Modirisi o tlola melawana e e maleba;
Kgotsa modirisi o tšhonne.
Motlamedi wa selegae o rwele maikarabelo a go tlamela badirelwa ba gagwe ka motlakase o o ikanyegang le o o tswelelang le maikarabelo a go tlhokomela mafaratlhatlha go netefatsa gore boleng jo bo siameng jwa tlamelo.
Thomelo ya Tshupamolato
Motlamedi wa selegae wa motlakase o rwala maikarabelo a go neela modirisi:
Tshupamolato ya kgwedi le kgwedi e e bontshang palo ya diyuniti tse a d dirisitseng
Palelo ya mitara e e bontshang sentle palelo ya tshimologo le palelo ya paka tshupamolato le molato wa diyuniti tse di dirisitsweng
Fa go phopholeditswe palo ya diyuniti tse modirisi a di dirisitseng, tshupamolato e tshwanetse go bontsha se, le madi mangwe le mangwe a a duetsweng go feta kelo mo pakeng ya phopholetso a tshwanetse go balelwa mo akhaontong ya modirisi.
Mo mabakeng a e leng gore modirisi o a ngongorega, modirisi a ka kopa motlamedi go tlhatlhoba nepagalo ya mitara ka tuelo e e rileng, e e tla busiwang ke motlamedi fa go ka fitlhelwa e le gore mitara o fositse.
Fa go na le ngongorego, go botlhale gore modirisi a tswelele go duelela tiriso go tila go kgaolelwa ka gonne madi mangwe le mangwe a a dueletsweng kwa pele e ka re morago a busediwa modirisi.
Ke maikarabelo a modirisi go itsise motlamedi wa selegae fa a fuduga,kgotsa a batla gore tlamelo ya motlakase e emisiwe, kgotsa a batla gore o fetisediwe kwa tshupafelong e ntšhwa.
Thuto ya badirisi
Ke maikarabelo a motlamedi wa motlakase wa selegae go ruta badirisi ka ga manane a a babalesegileng, a a bokgoni le a a nonofileng ka ga tiriso ya motlakase kgotsa ka ga ntlha nngwe le nngwe e e amanang le tlamelo ya motlakase e e ka oketsang kitso le tiriso ya motlakase.
Ke maikarabelo a motlamedi wa motlakase wa selegae go itsise badirisi ka ga tshupamolato tse di farologaneng, gore di dira jang, ditlamorago le mosola wa tsona.
Dingongorego
Gakologelwa gore lefelo la ntlha le o tshwanetseng go ya kwa go lona ke la motlamedi wa motlakase wa gago wa selegae.
Modirisi o na le tshwanelo ya go ngongorega ka ga boleng jwa tirelo e e tlamelwang ke motlamedi wa selegae.
Fa modirisi a sa kgotsofalela mokgwa o ngongorego ya gagwe e tshotsweng ka teng, a ka nne fetisetsa ngongorego eo kwa NER go kopa thuso.
MAIKARABELO A BADIRISI
Tlamelo ya/go tsenngwa ga motlakase
Modirisi o rwala maikarabelo a go tsenngwa ga megala ya motlakase le go tsenngwa ga motlakase mo ntlong kgotsa mo bonnong kgotsa mo setsheng sa gagwe.
Ke maikarabelo a modirisi go bona ramotlakase yo o nonofileng go mo tsenyetsa motlakase.
Ke maiakarabelo a modirisi go netefatsa borutegi jwa ramotlakase le bonnete jwa setifikeiti se a se neetsweng tiro e e dirilweng.
Maiakarabelo a modirisi tebang le tlamelo a simolola kwa ntle go tsena ka fa setsheng sa gagwe. Sengwe le sengwe se se diragalang (go pota mitara ka kwa) kwa ntle ga molelwane wa setsha sa modirisi iske maikarabelo a motlamedi wa motlakase wa selegae. (Modirisi o rwala maikarabelo a didiriswa tse di ka fa gare ga setsha sa gagwe ntle le fa di sa tsenngwa mo tumalanong ya tlamelo.)
Modirisi o tshwanetse go nna le Setifikeiti se se amogelesegang sa Tiriso se se ntshitsweng ke ramotlakase yo o nonofileng le yo o kwadisitsweng yo o tsentseng motlakase kgotsa yo o tlhatlhobileng ntlo.
Modirisi o na le tshwanelo ya go ngongorega kwa NER fa motlamedi wa selegae yo o nang le laesense a ka gana kgotsa a diega go mo tlamela ka motlakase ntle le go neela tlhaloso e e utlwagalang.
Go duelela motlakase wa gago
Modirisi o rwele maikarabelo a go duelela motlakase o a o dirisitseng ka nako (mo nakong e e beilweng).
Modirisi o na le tshwanelo ya go ngongorega kwa motlameding wa motlakase wa selegae yo o nang le laesense fa a sa kgotsofalela boleng jwa tirelo e a e amogelang.
Fa modirisi a sa kgotsofalela mokgwa o ngongorego ya gagwe e tshotsweng ka one, o na le tshwanelo ya go fetisetsa ngongorego ya gagwe kwa NER e e tla batlisisang ngongorego mo boemong jwa modirisi.
Fa o dirile tumalano e e saennweng le motlamedi wa motlakase yo o nang le laesense go go tlamela ka motlakase, o tshwanetse go duela dipositi jaaka e tlhomamisitswe ke motlamedi wa selegae pele motlakase o ka gokelelwa.
Ke maiakarabelo a modirisi go ikgolaganya le motlamedi wa selegae fa a ntse a sa amogele ditshupamolato kgwedi le kgwedi.
Ke maikarabelo a modirisi go tswelela go duelela tiriso e e tsweletseng ya motlakase le fa a ka nna le ngongorego ka akhaonto /tshupamolato.
Ke maikarabelo a modirisi go sireletsa metšhini, didiriswa tsa eleketeroniki kgotsa sediriswa sengwe le sengwe kgatlhanong le tlhatlogo ya ka bonako ya motlakase.
Fa go nang le tlhokego e e tswelelang motlakase, ke maikarabelo a modirisi go tsenya tlamelo e e ikemetseng ya motlakase.
Ka ntlha ya gore kgaogo ya motlakase ga e ka ke ya tilwa, ke maikarabelo a modirisi go tsaya dikgato tse di maleba go ipaakanyetsa ditlamorago tsa teng.
THEKISO GAPE YA MOTLAKASE
Thekiso gape ya motlakase ke eng?
Thekiso gape ya motlakase ke fa mongwe mo tlhatlhamanong ya tlamelo a reka motlakase o montsi go tswa kwa go motlamedi, mme a o rekisetse batho ba bangwe mo tlhatlhamanong eo. Pamfolete e e tlhalosa kamano ya go rekisiwa gape magareng ga moreki (morekisi-gape/mongsetsha) yo o rekang go tswa kwa motlameding wa selegae wa motlakase, mme a o rekisetse modirisi wa bofelo (mokopaboroko/mong).
Thekiso-gape ya motlakase e diragala leng?
Thekiso-gape ya motlakase e diragala fa motlakase o tlamelwa ka bontsi, kwa mafelong a e leng a motho a le mongwe yo le ena a o rekisetsang bakopaboroko kgotsa beng mo mafelong ao.
Mafelo e ka nna difolete, setlhopha sa matlo, marekelo, madirelo, moago wa diofisi, jalo le jalo.
Ntlha nngwe e e tlhagelelang ya mokgwa o ke ke gore bakopaboroko /beng ba duelela motlakase wa bone ka tlhamalalo go morekisigape /mongsetsha, mme e seng motlamedi wa selegae.
Molao wa reng ka ga thekiso-gape ya motlakase?
Kaelo ya molawana wa mmasepala: Melawana ya mmasepala e kaela gore badirisi ba bofelo (bakopa-boroko/beng) ga ba a tshwanela go bewa mo maemong a a sa kgatlhiseng go na le ao ba ka bo ba le mo go ona, fa motlamedi wa selegae e ka bo e le motlamedi. Bontsi jwa dikarolwana mo melawaneng e e farologaneng ya bommasepala e kaya ka tlhamalalo seo se fitlhelwang ka fa gare ga Molawana 11 wa molao wa Motlakase wa 1987 jaaka o tlhabolotswe.
Molawana 11 wa Molao wa Motlakase: Karolo 11 o kaela go re:
Mongwe le mongwe yo o rekisang motlakase o o tlametsweng ke motlamedi gape, mabapi le moreki yo mongwe le mongwe, o tla dira gore motlakase wa go nna jalo o o lekanyediwe ka mitara wa mofuta o o letleletsweng ke Biro ya Maemo ya Aforika Borwa.
Karolo 11 e kaya gore: Seelo se ka sona le maemo a thekiso a motlakase o rekisiwang ka one gape, ga a kitla a nna a a kwa tlase go na le a morekisi a rekiseditsweng ka one ke morekisi, mme morekisi mongwe le mongwe, ka kopo ya moreki mongwe le mongwe o tla mo neela tshedimosetso e e ka nnang botlhokwa go mo kgontsha go tlhomamisa gore a na diakhaonto tse a di amogelang di nepagetse.
Karolo 11 go ya pele e kaya gore molawana o ga o kitla o dira: fa melawana mengwe le mengwe kgotsa melawana ya bothati jwa selegae, e e laolang thekiso gape ya motlakase e mo tirisong;
Thekiso ya motlakase ke motshodi wa laesense kgotsa ke mongwe le mongwe yo, go ya kakelo ya karolo ya Molao, a rebotsweng mo dikaelong tsa karolo eo.
Go ya ka Karolo 11 : boto e ka rebola motlamedi mongwe le mongwe yo, kgotsa karolo ya motlamedi e go ya ka Karolo 6 ya Molao, go tswa mo dikaelong tsa melawana le mme boto e ka nne ya re nako nngwe le nngwe morago ga go bona thebolelo ya go nna jalo ya gogela yotlhe kgotsa karolo ya yona kwa morago ga kitsiso ya bonyane dikgwedi di le thataro ya kgogelomorago ya go nna jalo e se na go neelwa motlamedi kgotsa lephata la botlamedi jo bo maleba.
Ke kelotefo efe e ke tshwanetseng go e duedisiwa ke morekisigape/mong-setsha?
Morekisigape /mong-setsha ga a tshwanela ga a tshwanela go go duedisa go feta seo motlamedi wa selegae a kabo a go biditse, fa ba kabo ba go tlamela ka tlhamalalo. Sekai - fa o le modirisi wa selegae mme motlamedi wa selegae xxxx a duedisa abc /kwh morekisigape /mong-setsha o tshwanetse go go duedisa kelotefo e e lekanang.
Dituediso tsa tshupamolato di tshwanetse go bontsha bokae?
Tshupamolato ya motlakase e tshwanetse go bontsha ditshenyegelo tota tse di leng teng fa o tlamelwa ka motlakase. Dituediso di tshwanetse go bontsha tuediso ya motlakase, e nako nngwe e bidiwang tuediso ya yuniti, e e tlhagisiwang ka kwh le/kgotsa;
Tuediso ya tirelo - e e akaretsang ditshenyegelo tsa morekisi-gape / mong-setsha fa a go tlamela ka motlakase. Tuediso e, e akaretsa palo ya dimitara, dithomelo-molato le ditshenyegelo tse di tlhagelelang fa go dirwa /baakanngwa tshupamolato.
Fa go na le dituediso tse dingwe, di tshwanetse go bontshiwa le go duelelwa go tswa golo gongwe, mme ga di a tshwanela go tsenngwa mo tshupa-molatong ya motlakase.
DIKGATO TSE DI TSHWANETSENG GO TSEWA:
Botsa morekisi-gape /mong-setsha ka ga dituediso tsa gagwe
Tlhaloso e e tletseng ka ga dituediso e tshwanetse go neelwa modirisi. (Fa go se na tlhaloso e e neetsweng - ntlha e e tshwanetse go neelwa motlamedi wa selegae wa motlakase).
Itsise mong-setsha ka ga dikaelo tsa Molao wa Motlakase kgotsa melawana ya mmasepala ka ga ntlha e;
Fa go sa ntsane go se na tharabololo, kopa thuso go tswa go motlamedi wa selegae wa motlakase go netefatsa gore morekisi-gape/mong-setsha o obamela molao wa mmasepala.
Fa bothata bo santsane bo sa rarabololwa, go dirwe eng?
O ka bega ntlha eo kwa NER.
O ka kopa thuso kwa kgotlatshekelo ya ditopo-potlana.
Go fudugela kwa mafelong a mangwe ke boikgethelo jo bongwe le fa e se ntlha e e amogelesegang ka bonako ka ntlha ya mabaka mangwe a a amegang.
Thuso ya NER ke eng mo ntlheng e?
Tsweetswee tlhaloganya gore mosola wa NER mo mabakeng a ke o o lekanyeditsweng jaaka molawana wa mmasepala o ikaegile ka Melawana. Ka jalo NER e bebofatsa tharabololo ya ngongorego /kgotlhang magareng ga morekisi-gape /mong-setsha, modirisi le motlamedi wa selegae.
Mosola wa motlamedi wa selegae ke eng?
Go tshwanetse ga gakologelwa gore motlamedi wa selegae wa motlakase mo mabakeng a a ntseng jaana ke motlamedi wa bofelo gonne motlakase e le tirelo ya botlhokwa.
Mo mabakeng a go nna jaana morekisi-gape o rwala maikarabelo a go tsereganya fa morekisi-gape /mong-setsha a sa obamele dikaelo tsa molawana o o beilweng.
O KA TILA JANG GO KGAOLELWA MOTLAKASE
MOLAO O A RENG KA GA GO KGAOLELWA MOTLAKASE?
Molao wa Motlakase wa 1987 jaaka o tlhabolotswe, o letla gore motlamedi wa motlakase a ka kgaolela modirisi motlakase fa a sa duela akhaonto ya gagwe kgotsa a sa obamela mabaka a thebolelo. Le gale molao o batla gore motlamedi wa motlakase a e neele modirisi kitsiso ya malatsi a le lesomenne pele a ka kgaolela modirisi motlakase. Paka eo e simolola fela fa modirisi a amogela kitsiso. Kitsiso e e tlhagelelang mo tshupamolatong ya kgwedi le kgwedi le yona e tsewa e le kitsiso. Ka jalo badidirisi ba kopiwa go tlhokomela se se kwadilweng mo ditshupamelatong tsa bone. Karolo e e laolang ntlha e e mo Quality of Service standard (NRS 047) mme e ikaegile ka karolo ya Molao wa Motlakase o o kailweng fa godimo.
O KA DI TILA JANG
Duelela ditshupamolato tsa gago
Go botlhokwa go duelela ditshupamolato tsa ka botlalo ka dinako tsotlhe. Se se tla thusa gore akhaonto ya gago e se ka ya salela kwa morago. Badirisi ba na le mokgwa wa go duela karolo ya molato go tila go kgaolelwa motlakase. Fa madi a a saletseng kwa morago a sa dulwe mo kgweding e e latelang, kgonagalo ya go retelelwa ke go duela akhaonto ka tlhomamo e a oketsega. Tsweetswee tlhokomela gore go duelela akhaonto ya gago ya motlakase ka dikarolwana go ka lebisa kwa go kgaolelweng motlakase. Fela fa o lemoga gore ga o kgone go duelela molato o o saletseng kwa morago, ikgolaganye le motlamedi wa motlakase wa gago ka bonako, mme o dire dithulaganyo tsa go duela molato.
Diragatsa ditsholofetso tsa gago tsa go duela molato
Fa e le gore o kile wa saena tumalano le motlamedi wa gago ya go tswala molato mo nakong e e fetileng, go mosola go e diragatsa. Fa o retelelwa ke go dira jalo, motlakase wa gago o ka kgaolwa. Fa e le gore maemo a gago a ditšhelete a etegetse thata fela morago ga go saena tumalano o tshwanetse go itsise motlamedi wa gago wa motlakase ka ponyo ya leitlho. Bopaki jwa go fetoga ga maemo a gago bo ka batlega.
Tlhokomela tiriso ya motlakase wa gago
Fa o na le mitara o o tlwaelegileng (o gape o itsegeng jaaka mitara wa go lekanya sekoloto) o tla tshwanela ke go sekaseka diyuniti tse o di dirisang le dipalo tsa gago ka tlhomamo. Mo tshupamolatong nngwe le nngwe go tshwanetse ga bo go na le palelo e e simololang (palelo e e fetileng) le palelo ya bofelo (palelo ya jaanong). O tla tshwanela ke go bona gore a na palelo ya gago ya go bula mo kgweding eo e tshwana le palelo ya go tswala ya kgwedi e e fetileng. Fa dipalelo tse di sa dumalane batla tlhaloso go tswa go motlamedi wa selegae ka ga seo. Babadi ba dimitara ba na le go dira diphoso ka dinako dingwe.
Netefatsa tlhwatlhwa diyuniti tsa gago
Go botlhokwa go itse gore motlamedi wa motlakase wa gago o tshwanetse go go duedisa bokae mo yuniting e le nngwe (kWh) ya motlakase o o o dirisang. Fa o sa itse botsa motlamedi wa gago kgotsa o ka ikgolaganya le National Electricity Regulator go bona tshedimosetso. Go itse gore o duedisitswe bokae mo kgweding eo o tshwanetse go arola palo e e neetsweng e le Diranta ka fa tlase ga kholomo ya motlakase mme o e arole ka palo ya diyuniti tse o di neetsweng mo tshupamolatong. (Diyuniti e tla nna pharologano magareng ga palo e e tswalang le palo e e bulang). Searolo e tla tla nna tuelo ya yuniti e le nngwe.
Akanya go fetolela kwa mitareng wa motlakase o o duelelwang kwa pele
<fn>tsn_Article_National Language Services_Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso 3.txt</fn>
Mmuso wa Porofense wa Kapa Bokone
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo go
Tshedimosetso :
Manuale wa Lefapha la Temothuo
KETAPELE
Tlamego ya Aforika Borwa go tshwanelo ya phitlhelelo go tshedimosetso e tlotla pateletsego ya molaotheo ya rona go neela tiragatso kwa tshwanelong ya motheo ya phitlhelelo go tshedimosetso e e tshwerweng ke Naga kana tshedimosetso e e tshwerweng mo karolong ya poraefete.
Molao ke tsweletso ya tiragalo ya botlhokwa fa go lebelelwa setlwaedi sa maloba sa bosephiri se re se boneng go tswa dingwageng tse dintsi tsa puso ya bonnye e seng ka fa tshwanelong. Ka Molao o re tshuba lebone go tlisa kwa bokhutlong bosephiri le ditimalo tse di bontshang dingwaga tse dintsi tsa puso ya kgethololo le tsamaiso.
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso, Nomoro 2 wa 2000, o tlamelela tshwanelo ya molaotheo ya phitlhelelo go tshedimosetso e e tshwerweng ke naga le mekgatlho ya poraefete jaaka nngwe ya maikemisetso magolo a yona.
Tshwanelo e e tla thusa go godisa teranseparense, maikarabelo le taolo e e nonofileng ya setšhaba le mekgatlho ya poraefete.
Go ya ka tshwanelo e, e tla kgontsha gape batho ba rona go tsaya karolo ka botlalo le go dira ditshwetso tse di utlwalang mo go ageng gape setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
E ntse e aga go ya pele mo motheong wa rona go godisa ka mafolofolo setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo go tshedimosetso go ba kgontsha go dira ka botlalo go feta le go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona.
Taolelo e e neilweng mmuso wa rona ke batho ba naga e e ne e le go dira diphetogo, tse di tla tokafatsang boleng ba botshelo ba MaAforika Borwa otlhe. Molao sa botlhokwa, o tla oketsa kwa motheong o o tileng o re agelang mo go ona, mo patlong ya rona ya taolo e e siameng le maikarabelo.
TONA YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tirokgolo ya Molao wa 2000 wa Phitlhelelo go Tshedimosetso, o o neng wa itsesiwe ka Mopitlwe 2001 ke go dira setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le gona go fitlhelela tshwanelo kwa tshedimosetsong. Karolwana e ntšha e ya peomolao e kgontsha MaAforika Borwa otlhe e seng fela go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo, mme sa botlhokwa segolo go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona jaaka di beilwe mo Molaotheong. Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso ke sedirisiwa sa botlhokwa mo go maatlafatseng ditshiamelo ka fa gare ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo jaaka o tlhagisitswe mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aferika Borwa e ikaegile mo dipilareng tsa tokologo, tekano le tlotlo ya seriti sa motho. Molao o moša o ke karolo ya botlhokwa mo teng ga tirego ya phetogo, ka o ritela metheo e e beilweng ka fa teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Tlwaelo ka fa tlase ga puso ya kgethololo e ne e le gore ditiro tsa mmuso le tsamaiso ya yona di ne di apesitswe ke bosephiri le tidimalo, go khupediwa bobodu le ditiro tse di sa tshwanelang. Ka ditlhopho tsa temokerasi tsa 1994, re tsene mo tseleng e ntšha e e godisang setso sa teraseparense le maikarabelo.
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso o tlhagisetsa setšhaba sa Aforika Borwa tsela go nna le motswedi wa thuso kwa phitlhelelong ya tshedimosetso go tswa nageng le ditheong tsa poraefete.
Molao o, o moša o tlaleletsa tlhokego ya ditheo tsotlhe go dira ka gale ka tshwanelo le go nna maikarabelo mo ditirong tsotlhe tsa tsona. Molao o moša o o itsesiwe jaaka kgato e nngwe go tlhola botshelo bo bo botoka ka go tlamela ditsela tsa moagi fela go nna le phitlhelelo go tshedimosetso e e tla, le go ka tshwara ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba maikarabelo a ditiro tsa tsona
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go tlhomamisa tsamaiso ya tirego ya phitlhelelo go tshedimosetso/direkoto. Go tlaleletsa, Batlatsa Batlhankedi ba Tshedimosetso ba tlhomilwe/emiseditswe go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka tiro e. Dintlha tsa kgolagano tsa Motlhankedi wa Tshedimosetso le Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso di jaaka di latela:
LEFAPHA LA TEMOTHUO, PHETOGO YA LEFATSHE LE TSHOMARELO
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
LEINA : Rre V.W.D. MOTHIBI
INAKEMO : TLHOGO YA LEFAPHA
NOMORO YA MOGALA: : 053 - 8389100
NOMORO YA FEKESE : 053 - 831 3635
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
LEINA : Rre V.W.MOTHIBI
INAKEMO : MOKAEDI MOGOLO
NOMORO YA MOGALA : 053 - 8389100
ATERESE YA EMEILE :
C. TIREGO YA GO KOPA PHITLHELELO GO TSHEDIMOSETSO/DIREKOTO
Go ya ka Molao 2000, wa Phitlhelelo go Tshedimosetso, motho ofe o na le tshwanelo ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso/direkoto tse di mo diatleng tsa Naga kana Mokgatlho wa Setšhaba. Gore o bone phitlhelelo kwa rekotong, motho o tshwanetse go tlatsa kopo ya foromo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tshwaragantswe jaaka Tlhabololo E. Foromo e e tshwanetse go romelwa kwa go Motlhankedi wa Tshedimosetso, kwa dintlheng tsa kgolagano tse di fa godimo. Mo kamogelong ya kopo ya mong, tsamaiso e e latelang e tla latela:
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla tlhomamisa gore a motho yo o kopang tshedimosetso ke mokopi wa sebele kana nnyaya, k.g.r a tshedimosetso e ama fela motho yo o kopang tshedimosetso kana nnyaya. Fa motho e le mokopi ka sebele, ga go madi a pele a a tla duelwang. Fa tshedimosetso e sa ame fela motho yo o kopang tshedimosetso, madi a pele a R 35,00 a duelwa pele ga tiro e tswelela. Ka jalo, kopo ga e ne e dirwa go fitlha madi a pele a duetswe.
Fale madi a duetswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go ntsha rekoto(di) tse di amegang.
Fa rekoto e ntshitswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla thadisa lokwalo le go bapisa diteng tsa rekoto le mabaka a kgano, jaaka go tlhalositswe ke Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/mokopi wa sebele o tla itsisiwe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa tlhagiso ya rekoto.
Mo tuelong ya madi a a maleba, rekoto/kana karolo ya seo sa phitlhelelo e e rebotsweng, e tla tlhagisiwa le go romelwa kwa mothong yo o kopileng tshedimosetso.
Mo lebakeng la phitlhelelo go ya rekotong e sa rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo go ya rekotong, o tla itsisiwe gore phitlhelelo ga e a rebolwa mme ditsamaiso tsa boikuelo tse di maleba tse di tshwanetseng go latelwa di tla tlhalosiwa.
D. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
Direkoto mo Kantorong ya Tona di kgaogantswe bofefo go ya ka direkoto tsa kwalelano le direkoto tsotlhe go na le kwalelano (direkoto tse dingwe)
Kwalelano e laolwa le go tsamaisiwa go ya ka ditsela tse tharo tsa go faela tse di atlanegisitsweng go dirisiwa mo kantorong ke Diakhaefe tsa Porofense. Kwalelano yotlhe malebana le merero ya badiri e tsamaisiwa ke Tsela ya Ditiro ya Badiri e e Yunifomo ya go Faela ; ditiro tse dingwe tsotlhe tse di amanang le kwalelano di laolwa ke Tsela ya Ditiro ya Badiri e e Yunifomo ya go Faela. Ditsela tse pedi tsa yunifomo ya go faela di a gapelediwa mo mafapheng otlhe mo Botsamaisng ba Porofense ba Kapa Bokone (NCPA). Kwalelano yotlhe malebana le kologano ya ditiro tsa Kantoro ya Tona e laolwa ke Kologano ya Ditiro ya go Faela e e rebotsweng, e e tshwanang e le esi kwa Kantorong ya Tona mme e sa dirisiwe gope mo mafapheng a mangwe mo NCPA. Difaele tsa batho tse di bulwang go ya ka ditsela tse tharo tse di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka Tlhabololo ya Taolo ya Direkoto, e e iseng e rebolwe ke Diakhaefe tsa Porofense.
Go tloga 1994-2001, Kantoro ya Tona e ne e sa arologanyetse le go tsamaisa direkoto tsa yona go ya ka melawana ya diakhaefe mo lebakeng le. Direkoto tse ga jaana di faeliwa gape go ya ka mekgwa ya karologanyo e e rebotsweng (ditsela tsa go faela le Tlhabololo ya Taolo ya Direkoto). Seno ke tirego e e ka se fediweng ka bosigo bo le bongwe mme manuale o o bontsha direkoto fela tseo tse di arologanyeditsweng fa e sale ka Mopitlwe 20001. Jaaka fa direkoto tse di sa arologanyediwang di faeliwa gape, manuale o o tla tlalelediwa mme dikhophi tsa ditlaleletso di tla isiwa kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ka dipaka tsa tswelelo.
Meneseteri" wa Tona o na le tsela e le nngwe ya ona ya go faela e e rebotsweng e e ka se dirisiweng ke diyuniti dife tse dingwe mo Kantorong ya Tona.
MAFAPHA OTLHE
DITIRO TSA TSHEGETSO YA TSELA YA GO FAELA
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO GO TSELA YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
TSELA A YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG/DI EFE E NNGWE KWA NTLE LE THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO TSE DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE E SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JJ. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE )
BOTSAMAISI BA TSELA
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA.
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESE. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JJ. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, LE TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHIWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO SE TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESE..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESE:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA THANOLO E E TLHABOLOTSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DITLHABOLOLO KWA PHOLESENG E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA ) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JJ. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG YONA E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO NNA TOTA BONOLO GORE KE DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO YA DIKHABARA TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLOTLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIFE TSA THALELO KA FA TLASE.
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA ONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
TLHABOLOLO YA DIKHABARA TSA DIFAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA TLHABOLOLO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA, O O JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE.
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E LENG FELA YA GO DIRISIWA KE BONA.
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE :
MAFAPHA OTLHE
MOKGWA WA GO FAELA WA BADIRI:
DITAELO KAKARETSO GO MOKGWA WA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
MOKGWA O WA GO FAELA KE WA TIRISO YA MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE WA DITIRO TSA BADIRI BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA MOTSWEDI WA SETHO YA TAOLOGARE E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI JAAKA KAROLO YA DITIRO TSA MOLA WA BONA E KA DIRISA FELA MOKGWA O WA GO FAELA MO MERERONG YA BADIRI YA BONA YA SELEGAE. MOLA WA BONA WA DITIRO O TLA BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA MOLA WA DITIRO WA BONA. MOKGWA O WA GO FAELA O NTSE O KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG(DI) EFE KANA EFE KWA NTLE GA THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO YA GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JJ. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE)
TSAMAISO YA MOKGWA
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESE. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA NO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESE..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESE:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA THANOLO E E TLHABOLOTSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DITLHABOLOLO GO PHOLESENG E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI SENNGWANG
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JJ. FA FAELE E YA D E TSWETSWE JAANONG GONNE E LE KIMA THATA, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG TENG E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO E DIRA TOTA BONOLO KA DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TS KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLO TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIPE TSA THALELO KA FA TLASE
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA LE FAELE YA YONA E E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, E TSHWANETSE GO ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA BONA WA GO FAELA, O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO TLHABOLOLWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
TLHABOLOLO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA TLHABOLOLO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA TLHABOLOLO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG MO MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA O O, JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E DIRISIWANG KE BONA FELA.
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JLJL. TSA DIKOPANO TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGISIWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO 8 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
BOTSAMAISI BA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE TSAMAISO LE TAOLO YA MOKGWA O WA GO FAELA KANA DIREKOTO DIFE TSE DINGWE TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA 2 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE GO BONWA LE TSHEGETSO JJ.YA DIPOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO E BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
MOKGWA WA GO FAELA WA MOLA WA TIRO WA KANTORO YA TONA: BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KAKARETSO TSA MOKGWA WA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
TSELA A YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE KANTORO YA TONA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA MOLA WA MERERO YA TIRO FELA. MOKGWA O WA GO FAELA O NTSE O KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG/DI EFE E NNGWE KWA NTLE LE THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE. TSWEETSWEE BONA TEMANA 20 YA DITAELO TSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/2001, 2/2001, JJ. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 14 YA DITAELO TSE)
TSAMAISO YA MOKGWA
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 7
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 11 LE 14 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA YA DIFAELE TSA PHOLESE. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA NO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESE..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESE:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLESENG E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG E, E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO E DIRA TOTA BONOLO DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELENG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLO TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE LE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIPE TSA THALELO KA FA TLASE
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA BONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
TLHABOLOLO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA TLHABOLOLO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LO LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA TLHABOLOLO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHIWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
GO TSWALELWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA O O, JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE.
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E DIRISIWANG FELA KE BONA.
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JLJL. TSA DIKOPANO TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGISIWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO H8 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
BOTSAMAISI BA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE TSAMAISO LE TAOLO YA MOKGWA O WA GO FAELA KANA DIREKOTO DIFE TSE DINGWE TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA 2 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO
DIPOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE GO BONWA LE TSHEGETSO JJ.YA DIPOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO E BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
NOMORO
TLHALOSO
BOLUMO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
TSHOMARELO YA TLHOLEGO LE MERERO YA TIKOLOGO
NNO 1/1
BOLUMU 1
NNO 1/1/3
Setefekeiti sa tswalelo e e lekaneng: Ka kakaretso
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
NNO 1/1/3/1
BOLUMU 1
NNO 1/1/3/2
BOLUMU
NNO 1/2/2
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga mo botshwarweng: Ka kakaretso
BOLUMU
BOLUMU
BOLUMU
BOLUMU
BOLUMU
BOLUMU
NNO 1/2/2/99
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga: Richmond
BOLUMU 1
NNO 1/2/2/251
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga: Danielskuil
BOLUMU
NNO 1/10/1
Tumelelo ya go tsoma ka kakaretso
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
NNO/1/10/1/4
Tumelelo ya go tsoma : Alexandria
BOLUMU 1
NNO 1/10/116
Tumelelo ya go tsoma : Gala
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/17
Tumelelo ya go tsoma :Caledon
BOLUMU 1
NNO 1/10/39
Tumelelo ya go tsoma :Cordonia
BOLUMU 1
NNO 1/10/142
Tumelelo ya go tsoma :Hay
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/52
Tumelelo ya go tsoma :Kenhardt
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/59
Tumelelo ya go tsoma :Kuruman
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/95
Tumelelo ya go tsoma :Prieska
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/137
Tumelelo ya go tsoma : Vaalharts
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/3/398
Tumelelo ya go tsoma : Stellaland
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/401
Tumelelo ya go tsoma : Vaalrivier
BOLUMU 1
NNO 1/10/2
Tumelelo : Tshwaro ka mabaka a boitseanape le thuto
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8 BOLUMU 9
NNO 1/10/3
Tumelelo ya go reka, go refosanya, go tshwara, go romela, go romela teng le go isa ntle
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
BOLUMU 4
BOLUMU 5
BOLUMU 6
BOLUMU 7
BOLUMU 8
BOLUMU 9
BOLUMO
NNO 1/10/3/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle:KwaZulu Natal
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Foreisetata
BOLUMU 1
BOLUMU 2
NNO 1/10/3/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Porofense ya Limpopo
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Mpumalanga
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Gauteng
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: (Metsesetoropo)
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Amerika Bokone
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
BOLUMU 4
NNO 1/10/3/6/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Amerika Borwa
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Asia
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Yuropa
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
BOLUMU 4
BOLUMU 5
NNO 1/10/3/6/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Zimbabwe
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Namibia
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/7
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Botswana
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/8
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Lesotho
NNO 1/10/3/6/9
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Swaziland
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/10
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Aforika yotlhe e e setseng
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/11
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Australia
NNO 1/10/3/7
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Bophirima
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/8
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Botlhaba
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/9
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Bokone Bophirima
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Bokone
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
BOLUMU 4
BOLUMU 5
NNO 1/10/3/10/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Khansele ya Kgaolo ya Kalahari
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Bo-Karoo
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Benede-Oranje
NNO 1/10/3/10/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Diamantveld
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Hantam
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Namakwaland
BOLUMU 1
NNO 1/10/5
Tumelelo ya go romela teng tsa diphologolo tse di tlhaga mo Porofenseng ya Limpopo go tswa kwa ntle ga Aforika Borwa
BOLUMU 1
NNO 1/10/6
Tumelelo ya tshwaro ya diphologolo tse di mo kotsing, ditopo tsa tsona le go bontshiwa ga tsona
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 1/10/7
Tetla ya go fetolela ditshiamelo tsa go tsoma
BOLUMU 1
NNO 1/10/11
Ditlhomamiso: ditlha tse di bulegileng, Tshireletso ya ditshedi tse di tlhaga le diphologolo le tekanyetso ya kgetsi
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 1/21
Palo ya ditlhopha
BOLUMU 1
NNO 1/26
Melato le go ditshwaro
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 1/26/1
Melato le go ditshwaro
BOLUMU 1
NNO 1/30
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 1/34
Tshomarelo ya ditshukudu
BOLUMU 1
NNO 1/36
BOLUMU 1
TLHAPI
NNO 2/1
BOLUMU 1
NNO 2/3
Tlhapi ka kakaretso
BOLUMU 1
NNO 2/8
Setso sa metsi a lewatle
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
BOLUMU 4
NNO 2/13
Tumelelo ya thekiso le phuduso ya ditlhapi mo matamong le dinokeng
BOLUMU 1
NNO 2/13/2
Tumelelo ya tshwaro ya ditlhapi
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
NNO 2/13/2/1
Tumelelo ya go thaisa, bora le motsu
BOLUMU 1
NNO 2/13/54
Tumelelo: Teemaneng
BOLUMU 1
NNO 2/14
Kgotlelo ya metsi
BOLUMU 1
NNO 2/19
Thwalo ya ditlhapi
BOLUMU 1
NNO 2/25
Tsenelelo le tshwaro
BOLUMU 1
NNO 2/29
Difaele tsa ditlhapi
BOLUMU 1
DIMELA
NNO 3/1
BOLUMU 1
NNO 3/3
Kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 3/3/1
BOLUMU 1
NNO 3/5
Ditumelelo ka kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4
NNO 3/5/1
Ditumelelo: Dimela tse di mo kotsing
BOLUMU 1
NNO 3/5/4
Ditumelelo tsa mabaka a boitseanape le bothani.
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6
NNO 3/5/11
BOLUMU 1 BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 3/5/12
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 3/5/39
BOLUMU 1
NNO 3/5/54
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 3/5/59
BOLUMU 1
NNO 3/5/95
BOLUMU 1
NNO 3/5/137
BOLUMU 1
NNO 3/5/401
BOLUMU 1
NNO 3/7
BOLUMU 1
NNO 3/7/2
Maitemogelo
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
Mmaraka wa thekotlase wa Shoprite
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
NNO 3/17
Ditlolo le ditshwaro
BOLUMU 1
NNO 3/18
Mefero
BOLUMU 1
NNO 3/18/1
BOLUMU 1
NNO 3/22/2
Dimela tse di mo kotsing: Ditlhogesi tsa dimela tse di mo kotsing. Go kwadisiwa le ditumelelo tsa go rekisa
THUTO KA KAKARETSO LE PHATLALATSO
NNO 4/1
Melao mabapi le tshomarelo ya tlhago
BOLUMU 1
NNO 4/2/1
Thuto le phasalatso ka kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6
NNO 4/3
Thuso go mekgatlho e mengwe ka kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/4/4
Dikhonferense le go etela kwa ntle ga Aforika Borwa
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/4/6
Dikhonferense
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/7
Dipontsho, Maano le Ditumalano
BOLUMU 1
NNO 4/8
Dithutano
BOLUMU 1
NNO 4/8/1
Ditsela tsa metsamao e meleele
BOLUMU 1
NNO 4/14
Laeborari
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/15
Setoko le go rekisiwa ga dithoto
BOLUMU 1
NNO 4/15/1
Setoko, dithoto tsa ofisi le didirisiwa
BOLUMU 1
NNO 4/15/1/1
Theko ya didirisiwa tsa go kwalela
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/15/1/3
Ditheko
BOLUMU 1
NNO 4/15/2
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/17
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/18
Ditlhatlhobo le diteko
BOLUMU 1
NNO 4/23
Boemedi
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/26
Melawana
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6
NNO 4/37/1
Dinako tsa Palamente
BOLUMU 1
BOLUMU 2
NNO 4/37/2
Dinako tsa Palamente: Maemo a khuduthamaga e e ikemetseng mabapi le merero ya temothuo le tshomarelo ya tlhago
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/38
Tshomarelo ya tlhago e e tlotlegang
BOLUMU 1
NNO 4/45
Tshomarelo ya tlhago le bojanala
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/49
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/54
Tshomarelo ya tikologo
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8 BOLUMU 9 BOLUMU 10 BOLUMU 11 BOLUMU 12 BOLUMU 13
BOLUMU 14 BOLUMU 15 BOLUMU 16 BOLUMU 17 BOLUMU 18 BOLUMU 19 BOLUMU 20 BOLUMU 21 BOLUMU 22 BOLUMU 23 BOLUMU 24 BOLUMU 25 BOLUMU 26 BOLUMU 27 BOLUMU 28 BOLUMU 29 BOLUMU 30 BOLUMU 31 BOLUMU 32
NNO 4/59
Thulaganyo ya go faela
BOLUMU 1
NNO 4/60
Phasalatso ka radio
BOLUMU 1
NNO 4/68
Diforomo tsa tsamaiso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8
NNO 4/68/1
Togamaano ya Tsamaiso le Thulaganyo
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/68/2
Kopano ya Batsamaisi ba Maphata
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/68/3
Kopano ya Ditlhogo tsa Mafapha
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/68/4
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/68/5
Dikopano le MaTona
BOLUMU 1
NNO 4/68/6
Dikopano tsa Botsamaisi
BOLUMU 1
NNO 4/69
Thuto ya Tikologo
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6
NNO 4/69/1
BOLUMU 1
NNO 4/76
Ditlhobolo
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/77
Tsweletso ya Molaotheo
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4
NNO 4/77/13
Dikagego tsa Porofense tse di ša
NNO 4/82
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/92
Dire tse di kotsi
BOLUMU 1 BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 4
NNO 4/95
Dikhonsaletente le badiri ba konteraka
BOLUMU 1
NNO 4/96
Ditshekatsheko tsa tikologo: Kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8 BOLUMU 9 BOLUMU 10 BOLUMU 11
NNO 4/96/1
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8 BOLUMU 9 BOLUMU 10 BOLUMU 11
NNO 4/96/2
BOLUMU 1
NNO 4/96/3
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/96/4
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/96/5
BOLUMU 1
NNO 4/96/6
BOLUMU 1
NNO 4/96/7
BOLUMU 1
NNO 4/96/8
BOLUMU 1
NNO 4/96/9
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/96/10
BOLUMU 1
NNO 4/96/11
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/96/12
BOLUMU 1
NNO 4/96/13
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/96/14
BOLUMU 1
NNO 4/96/15
BOLUMU 1
NNO 4/96/16
BOLUMU 1
NNO 4/96/17
BOLUMU 1
NNO 4/96/18
BOLUMU 1
NNO 4/96/19
BOLUMU 1
NNO 4/96/20
BOLUMU 1
NNO 4/96/21
BOLUMU 1
NNO 4/96/22
BOLUMU 1
DIRESEFE TSA TLHAGO TSE DI ETLEEDIWANG, PORAEFETE LE SESOLE
NNO 6/3
Kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 6/4
Diresefe tsa selegae tsa tlhago
BOLUMU 1
NNO 6/4/1
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/39
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/40
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/42
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/59
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/104
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/137
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/379
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/383
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/398
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/95
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/390
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/396
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/398
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/410
NNO 6/11
Diresefe tsa Poraefete tsa Tlhago: Kakaretso
NNO 6/11/1
NNO 6/11/2
Resefe ya tlhago ya dithunya tsa tlhago tsa Skilpad
NNO 6/11/3
NNO 6/11/4
Resefe ya tlhago ya poraefete ya Thwane
NNO 6/11/5
NNO 6/11/5/1
NNO 6/15
Tsamaiso ya diresefe tsa tlhago tsa sesole
NNO 6/15/4
NNO 6/15/10
NNO 6/15/11
NNO 6/5/12
NNO 6/15/13
NNO 6/15/14
NNO 6/15/15
NNO 6/15/16
NNO 6/15/17
NNO 6/15/18
Resefe ya tlhago ya Sishen
MEKGATLHO LE DIKOMITI
NNO 7/1
Kakaretso
NNO 7/1/1
Mekgatlho ya bojanala ya Kapa Bokone
NNO 7/1/2
NNO 7/13
Diphetolelo
NNO 7/13/1
Tumalano mo Kgwebong ya Boditšhabatšhaba mo ditsheding tsa methalethale ya Dimela le Diphologolo
NNO 7/13/1/2
Pharakano
NNO 7/13/1/5/1
NNO 7/13/2
Tumalano mo tshomarelong ya ditshedi tsa mefutafuta tsa dimela tsa tlhago - Tumalano ya Bonn
NNO 7/13/3
NNO 7/13/5
Tumalano ka bomufutafuta ba baoloji
NNO 7/13/6
Khomišene ya ngwaoboswa ya lefatshe.
NNO 7/13/7
Letlhomeso la Tumelano-diphetogo tsa tlelaemete.
NNO 7/13/8
Lenanetema 21
NNO 7/14
Tumalano ka thibelo ya go se nne le setefekiti
NNO 7/37
Dipoloto tsa maiteko a go fisa.
NNO 7/38
NNO 7/38/1
NNO 7/38/2
Setlhopha sa go ithuta sa bophakwe
NNO 7/38/3
Tumalano ya ngwaoboswa ya lefatshe
NNO 7/38/4
Lenaneo la ngwaoboswa la tlholego la Aforika Borwa
NNO 7/38/5
Ditlhopha tsa thulaganyo ya tiro tsa Aforika Borwa; kapa Bokone.
NNO 7/15
NNO 7/38/6
Mokgatlho wa Batsomi wa Aforika Borwa
NNO 7/38/7
NNO 7/ 38/8
Mokgatlho wa barua diphologolo wa Aforika Borwa
NNO 7/38/9
Mokgatlho wa batsomi wa kapa Bokone
NNO 7/38/10
NNO 7/38/10/1
NNO 7/38/11
Boto ya bosetšhaba ya diphaka.
NNO 7/38/12
NNO 7/38/13
Setlhopha se se dirang sa Khereine sa Aforika Borwa
NNO 7/38/14
Kopano ya Bosetšhaba ya Setlhopha sa Dinonyane
NNO 7/38/15
Ditshomarelo
NNO 7/38/15/1
NNO 7/38/16/1
Dipalo tse di tshwaraganeng tsa dinonyane.
NNO 7/38/16/2
Diporojeke tsa mafelo a botlhokwa tsa dinonyane
NNO 7/38/16/3
NNO 7/38/16/4
Porojeke ya dinonyane mo diresefeng
NNO 7/38/16/5
Porojeke ya dinonyane ya Atlas ya Aforika Borwa
NNO 7/38/16/6
Sekema sa rekoto ya karata sa serobe.
NNO 7/38/17
Motheo wa Khereine wa Aforika Borwa
NNO 7/38/18
NNO 7/38/19
NNO 7/38/20
NNO 7/112
Komiti tlaleletso ya phetolo ya molao
NNO 7/113
Setlhopha sa tiro sa Wetlands sa Aforika Borwa
NNO 7/114
Khansele ya tikologo
NNO 7/115
Lefelo la tshwaro la Kalahari
NNO 7/116
NNO 7/117
Lenaneo la Namolo ya Lehuma
NNO 7/118
Lefelo la tsosoloso la Waterberg
NNO 7/119
Thutano ya Kgwebo ya Ditshedi tsa tlhago
NNO 7/120
NNO 7/121
Khonkerese ya lefatshe ya diphaka
NNO 7/123
Mafelo a tlholego
NNO 7/132
Komiti ya go rulaganya tsa tikologo
NNO 7/138
Pholese ya bothata ba bosetšhaba ba diphologolo
NNO 7/139
Khomišene ya patlisiso ya metsi
NNO 7/140
Komiti ya pholese ya tshenekegi ya dijalo
NNO 7/141
Porojeke ya yuniti ya go aga maatlafatso ya tikologo (ECBU)
NNO 7/150
Komiti ya tsamaiso e e kopaneng ya Transgriep.
NNO 7/151
Komiti ya kgolaganyo ya metsi ya Porofense ya Kapa Bokone
NNO 7/152
Komiti ya boTona ya tikologo
NNO 7/153
Therasete ya bosetšhaba ya naga
NNO 7/154
Pholese ya taolo ya kgotlhego e e tshwaraganeng
NNO 7/155
NNO 7/156
Tsweletso ya baagi ya Aforika Borwa
NNO 7/157
Komiti e e kgweetsang ya tshiamiso ya lefatshe ya Porofense
NNO 7/158
Pholese ya thaiso ya ditlhapi: Komiti ya tsweletso
NNO 7/159
Komiti ya kgaolo e e rulaganyang ITT.
NNO 7/160
Tsamaiso ya kgaolo ya lebopo
NNO 7/161
Dinaga tse di kopaneng tsa Amerika: Komiti ya Khomišene ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa ya Tshomarelo le Tikologo.
NNO 7/162
NNO 7/163
NNO 7/164
Komiti ya go kgabaganya lefapha ya bothekenikhale
NNO 7/164/1
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Tshomarelo le mefutafuta ya ditshedi
NNO 7/164/2
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Tsamaiso ya kgotlhelego le maswe.
NNO 7/164/3
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Ditshekatsheko tsa tikologo
NNO 7/164/4
NNO 7/166
Kopano ya komiti ya kwa pele ya Alcom
NNO 7/167
Foramo ya Tshomarelo e e feletseng ya Kapa Bokone
NNO 7/168
NNO 7/169
NNO 7/170
Noka ya Oranje: Thuto e e boeleditsweng ya thulaganyo
NNO 7/171
Kgolaganyo ya merero ya metsi/Molao wa metsi/ tshiamiso ya metsi
NNO 7/172
Komiti ya tshomarelo ya bosetšhaba ya tsa metsi
NNO 7/173
Setlhopha sa tiro sa tikologo ya noka ya Oranje.
NNO 7/174
Thuto ya tlaleletso ya thulaganyo ya noka ya Vaal
NNO 7/175
Lenaneo la bosetšhaba la tlhokomelo ya ditshedi
NNO 7/176
Mokgwa wa go senya gotlhelele wa komiti e e kwa pele ya noka ya Oranje.
NNO 7/177
Dikopano tsa molomo wa noka ya Oranje
NNO 7/178
Komiti e e kgweetseng thuto ya motheo ya noka ya Olifants le Doring.
NNO 7/179
Tlelapa ya Safari ya boditšhabatšhaba
NNO 7/180
Lenaneo la kgato ya bosetšhaba ya dikgwa
NNO 7/181
Foramo ya tshomarelo ya go kgabanya porofense - mogokaganyi wa saense.
NNO 7/182
Foramo ya go rulaganya ya boto ya kgaolo
NNO 7/183
Tshekatsheko ya mokgwa wa noka ya Vaal
NNO 7/184
Foramo ya go rulaganya ya metsi ya Porofense ya Kapa Bokone
NNO 7/185
Komiti ya go rulaganya ya Porofense ya tsweletso
NNO 7/185/1
Komiti ya tsweletso ya go rulaganya ya Porofense ya bogareng
NNO 7/185/2
Komiti ya tsweletso ya go rulaganya ya dithulaganyetso tsa komiti tlaleletso ya Porofense/thekenikhale
NNO 7/186
Lefelo la pholese la diminerala le maatla.
NNO 7/187
Boto ya go katisa ya tshomarelo ya diintaseteri
NNO 7/188
Semphato sa Bosetšhaba sa Sekaka
NNO 7/189
Letlole la lefatshe ka bophara la tlholego la Aforika Borwa
NNO 7/190
Foramo ya khutlotharo ya Kimberley
NNO 7/191
Thulaganyo ya motsesetoropo le porojeke ya tikologo
NNO 7/192
NNO 7/193
Tsamaiso ya tlhakatlhakano
NNO 7/194
Motheo wa diphaka tsa kagiso
NNO 7/195
Komiti ya go neelana ka lefatshe la naga la porofense
NNO 7/196
Thuto ya tshekatsheko ya maemo a metswedi ya metsi
NNO 7/197
Kopano ya tshomarelo ya lefatshe
NNO 7/198
Richtersveld- kgaolo ya boswa jwa baagi
NNO 7/199
NNO 7/200
Setlhopha se se dirang sa Yellowfish.
NNO 7/201
Lefelo la tshomarelo ya AI-ASI Richtersveld. (kgabaganya- bolwelo ya)
NNO 7/202
Lenaneo la tsamaiso ya bosetšhaba ya lengau.
NNO 8/1
Badiri
NNO 8/1/1
Kopo ya tiro- kakaretso
NNO 8/1/2
Kopo ya tiro-tsamaiso
NNO 8/1/3
Kopo ya tiro- Tshomarelo ya tlhago
NNO 8/1/3/1
Kopo ya tiro- Badiri
NNO 8/1/4
Diphasalatso
NNO 8/3
Tlhomo
NNO 8/4
Khunologo
NNO 8/9
Kgobalo mo tirong
NNO 8/10
Dipegelo
NNO 8/10/1
Dipegelo tsa kgwedi
NNO 8/10/2
Dipegelo tsa kotara:
Diofisi tsa kgaolo
NNO 8/10/3
Dipampiri tsa tiro
NNO 8/11
Diyunifomo
NNO 8/12
Badiri: kakaretso
NNO 8/12/1
Kopano ya badiri: Kakaretso
NNO 8/13
Ofisi ya maemo a basadi
NNO 8/14
Tshekatsheko ya tshwanelo:kakaretso
NNO 8/15
Katiso ya badiri
NNO 8/15/1
Karolo ya Katiso ya tsamaiso ya Porofense ya Kapa Bokone
NNO 8/15/2
Katiso: ya lefapha
NNO 8/15/3
Katiso: Dithuto tsa melawana
NNO 8/15/4
Katiso: Batlhokomedi ba diphologolo le badiri
NNO 8/15/5
Diporojeke tsa badiri
NNO 8/15/6
Bothati ba katiso ya thuto ya tlhokomelo ya bojanala
NNO 8/16
Dipalangwa: Kakaretso
NNO 8/16/4
Dipalangwa: Tsamao ya dikoloi, dikarata tsa petorolo le tokafatso ya manane
NNO 8/16/5
NNO 8/17
Leeto la lefaufau
NNO 8/18
Bonno ba ofisi
NNO 8/19
Badiri: Kakaretso
NNO 8/21/3
Dintlo tsa badiri
NNO 8/23
Modiri wa nakwana
NNO 8/25
Megala ya semmuso
NNO 8/33
Melawana ya tirelo ya setšhaba
NNO 8/36
Nakotlolo
NNO 8/40/1
Dikamano tsa badiri
NNO 8/44
Temogo ya tirelo e telele
BOTHATA JWA TAOLO YA DIPHOLOGOLO
NNO 9/1
NNO 9/2
Melawana
NNO 9/3
Kakaretso
NNO 9/5
Ditlelapa tsa go tsoma: Taolo le kwadiso
NNO 9/5/21
NNO 9/5/25
NNO 9/5/344
NNO 9/5/401
NNO 9/6
Katiso ya bothata ba batsomi ba diphologolo le beng ba lefatshe
NNO 9/6/1
Dikhoso tsa go katisa ka bothata ba diphologolo
NNO 9/6/1/39
NNO 9/6/1/52
NNO 9/6/1/59
NNO 9/6/1/95
NNO 9/6/1/398
NNO 9/6/1/401
NNO 9/7
Tshedimosetso ka bothata ba diphologolo: Kakaretso
NNO 9/8
Dikgato tsa taolo: Go rekisa le go dirisa
NNO 9/8/1
Metsu e e botlhole le dikhatereji
NNO 9/8/2
Magora le bobi
NNO 9/8/3
NNO 9/8/4
Go tsenya magora le mekgwa e mengwe
NNO 9/18
Khoso ya batsomi: Kakaretso
NNO 9/22
NNO 9/23
Tsie
NNO 9/24
Bothata ba taolo ya nonyane
NNO 9/25
Komiti ya taolo ya bothata ba tshenyo ya diphologolo e e kgabaganyang porofense
Thuto ya bojanala le dikamano tsa setšhaba
NNO 11/1
NNO 11/2
Thulaganyo ya tsweletso ya diresefe
NNO 11/2/1
NNO 11/2/2
NNO 11/2/3
NNO 11/2/4
NNO 11/2/5
NNO 11/2/6
NNO 11/2/7
NNO 11/2/8
NNO 11/2/9
NNO 11/2/10
NNO 11/3
Thulaganyo ya ditšhelete le tekanyetso kabo
NNO 11/4
Katiso
NNO 11/5
Bothati ba Bojanala ba Kapa Bokone
NNO 11/5/1
Dikopano tsa boto
NNO 11/5/2
Go neela matlotlo
NNO 11/5/3
Bothati ba semolao le ditumalano
NNO 11/5/4
Go neela bathapiwa ba NCTA dintlo
NNO 11/5/5
Phatlalatso
ODINANSE KA TSHOMARELO YA TLHOLEGO
NNO 14/1
NNO 14/1/1
Kamogelo e e rebotsweng ya molato
NNO 14/2
Melawana
NNO 14/5
Bothati go ntsha laesense
DIPHASALATSO
NNO 15/1
Diphasalatso tsa lefapha
NNO 15/2
Dipegelo tsa ngwaga
NNO 15/3
Diboroutšhara le dibukana
NNO 15/3
NNO 15/3/4/3
Bonno
NNO 15/3/4/6
Dikgang tse di tlhaga tsa Kapa
NNO 15/3/4/7
NNO 15/9
Phatlalatso
DIFAELE TSA DIKGAOLO
NNO 16/0/2/5
Dikopano tsa dikgaolo
NNO 16/0/2/9
NNO 16/0/3
Tsweletso ya tshomarelo ya mafelo
NNO 16/0/5
Kakaretso
NNO 16/0/2/6/1
NNO 16/0/2/6/2
NNO 16/0/2/6/3
NNO 16/0/4
Tsamaiso: Ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/0/15
NNO 16/0/16
Patlisiso le tlhokomelo ya diresefe
NNO 16/14/16
NNO 16/19/1
NNO 16/19/3
NNO 16/19/5
NNO 16/19/9
NNO 16/19/13
NNO 16/19/14
Rolfontein: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/19/15/2
NNO 16/19/16
Rolfontein: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/22/5
NNO 16/22/6
NNO 16/22/13
NNO 16/22/16
NNO 16/44/3
NNO 16/44/5
NNO 16/44/9
NNO 16/44/9/2/1
Dithennere tse e seng tsa setoko
NNO 16/44/13
NNO 16/44/14
Doornkloof: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/44/16
NNO 1647/3/1
NNO 16/47/5
NNO 16/ NNO 16/47/6
NNO 16/47/3
NNO 16/47/15
Oorlogskloof:Boithabiso ba kwa ntle
NNO 16/47/16
Oorlogskloof: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/54
NNO 16/56/1
NNO 16/56/3
NNO 16/56/5
NNO 16/56/9
NNO 16/56/13
NNO 16/56/14
Molopo: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/56/16
Molopo: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/57/3
NNO 16/57/5
NNO 16/58
NNO 16/95/3/1
NNO 16/95/3/2
NNO 16/95/3/3
Witsand: Tsweletso le tlamelo ya metsi
NNO 16/95/5
NNO 16/95/16
Witsand: Go tlhokomela le patlisiso
PATLISISO
NNO 17/1
NNO 17/2
Dikhonferense le disimphosiamo
NNO 17/2/1
Dikopano tsa patlisiso ya lefapha
NNO 17/2/2
Dikhonferense tsa kwa ntle le simphosiamo
NNO 17/2/3
Komiti ya diphologolo tsa naga
NNO 17/3
Dipotso ka ditheo tse dingwe
NNO 17/3/1
Tsa serapa sa diphologolo
NNO 17/3/2
Tsa diphologolo tsa metsi
NNO 17/3/3
Bothani
NNO 17/3/4
NNO 17/3/5
Dipotso: Tse dingwe
NNO 17/4
Tekanyetso kabo
NNO 17/5
Patlisiso ya mamale
NNO 17/5/1
Tshekatsheko ya mamale
NNO 17/5/1/2
Dimamale tse dinnye tsa Kapa Bokone
NNO 17/5/2
Diphologolo tsa ditlhakwana
NNO 17/5/2/3
NNO 17/5/3
Diphologolo tse di jang nama
NNO 17/5/3/1
Tshomarelo ya mangau
NNO 17/5/7
Makeke
NNO 17/5/9
Patlisiso ya tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 17/5/9/1
Tshekatsheko ya bomaleba jwa bonno mo go tse di tshelang ka tlhaga mo kapa Bokone
NNO 17/5/9/2
Tiriso ya mefuta ya ditshedi tse di tlhaga mo kapa Bokone
NNO 17/5/9/3
NNO 17/5/9/4
Diphasalatso tsa mamale
NNO 17/5/9/10
Patlisiso ya bothata jwa phologolo
NNO 17/6
Patlisiso ya thuto ya dinonyane
NNO 17/6/1
Dipalo tsa dinonyane tsa naga e kgolo ya Karoo.
NNO 17/6/2
NNO 17/6/3
NNO 17/6/4
Thulano ya mo dipalong ya dinonyane tsa naga e kgolo
NNO 17/6/9/
Diphasalatso tsa dinonyane
NNO 17/7
Patlisiso ka digagabi le matshelo mabedi
NNO 17/8
Patlisiso ya diphologolo
NNO 17/8/3
NNO 17/8/9/1
Dikopano tsa diphologolo
NNO 17/8/9/2D
NNO 17/8/9/2F
Patlisiso ya diphologolo- Motheo wa tshedimosetso
NNO 17/8/9/2G
NNO 17/8/9/211
NNO 17/8/9/3
NNO 17/8/9/3A
NNO 17/8/9/4
Diphasalatso
NNO 17/9
Patlisiso ya metsi a a phepa
NNO 17/9/1
Tlhapi
NNO 17/9/3/1
Diphologolo tse di se nang mokokotlo: dithuto ka kakaretso.
NNO 17/11/1
DITŠHELETE
NNO 18/1
NNO 18/2
NNO 18/2 1998/1999
Tekanyetso kabo
NNO 18/2 1999/2000
Tekanyetso kabo
NNO 18/ 2000/2001
Tekanyetso kabo
NNO 18/2 2001/2002
Tekanyetso kabo
NNO 18/2/1
Tekanyetso kabo : Ditiro tsa madi
NNO 18/2/2
Tekanyetso kabo- kago ya ditsela kwa diresefeng.
NNO 18/2/4
Tekanyetso kabo- theko ya lefatshe
NNO 18/2/6
Dipalopalo
NNO 18/2/7
Komiti ya pele- Dipegelo tsa tekanyetso
NNO 18/3/1
Ditlhatlhobo tsa thuno
NNO 18/4/2
NNO 18/5
Ditshenyegelo
NNO 18/5/2
Ditshenyegelo: Dikgaolo
NNO 18/5/3
Taolo ya dikgaolo
NNO 18/6
Ditaelo go ya dikgaolong
NNO 18/7
Dipotso
NNO 18/7/1
Dipotso: Diakhaonto tse di sa duelwang
NNO 18/7/2
Dipotso: Ditshenyegelo
NNO 18/9
Tuelelo ya mofago le leeto kwa pele
NNO 18/10
Ditleleime tsa mofago le leeto
NNO 18/11
Ditsamaiso tsa banka
NNO 18/13
Dikumo: tlhotlhwa ya thekiso
NNO 18/14
Lekgetho
NNO 18/17
Botlhokatiro mo Aforika Borwa: Tlholego ya tiro e e kgethegileng
NNO 18/18
Boto ya porofense ya thennere
NNO 18/25
Ditetla tsa mafelo a beke tsa basomarelatlhago
Bolumo1
NNO 18/26
Tatlhegelo ya taolo
Bolumo1
NNO 18/27
Dikhansele tsa dikgaolo
Kwadiso le dituelo tsa dikotlhao
Bolumo1
NNO 18/28
Ditswalelo tsa bofelo jwa kgwedi
Bolumo1
NNO 18/30
Tsweletso ya diporojeke tsa magae
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumo4
Bolumo5
Bolumo6
Bolumo7
NNO 18/31
Komiti e e direlang tshomarelo ya tlholego
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/1
Tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/2
Melawana
Bolumo1
NNO 21/2/1
Bolumo1
NNO 21/3
Kakaretso
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumu4
NNO 21/3/1
Foramo ya tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 21/3/2
Pitso ya bosetšhaba ya leruo
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/3/3
Mokgatlho wa batlhokomedi ba leruo wa Kapa Bokone
Bolumo 1
NNO 21/3/3/1
Mokgatlho wa batlhokomedi ba leruo wa se Aforika
Bolumo1
NNO 21/3/4
Batsomi ba porofešenale ba Belmont
NNO 21/3/5
Mokgatlho wa batsomi ba porofešenale wa Aforika Borwa
NNO 21/4
Batsomi ba porofešenale: kakaretso
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumo4
NNO 21/4/2
Dipoelo tsa tlhatlhobo
Bolumo1
NNO 21/15
Motsomi wa porofešenale/ Konteraka ya go tsoma: kakretso
NNO 21/5/1
Motsomi wa porofešenale
NNO 21/5/2
Konteraka ya go tsoma
NNO 21/15/4
NNO 21/6
NNO 21/6/1
Tshedimosetso go batlhagisi ba ditshedi tse di tlhaga
Barui ba leruo: Tshedimosetso le thulaganyo
Bolumo1
P.N. Botha
Mokgatlho wa balemirui
Bakanni ba tiriso ya mmu
PITIKOLOLO YA MMU
Phaka ya tlhago ya Wintershoek
NNO 21/6/2
Dikhoso, batlhatlheledi le ditirelo tsa tshedimosetso
Bolumo1
NNO 21/7/1
Difantisi tsa leruo
TSHOMARELO YA DITSHEDI TSA LEWATLE
NNO 22/1
NNO 22/2
Melawana
NNO 22/2/1
Melawana e e dirilweng malebana le Molao wa tshomarelo ya tikologo, 1982 [Molao 1982, 100 wa 1987]
NNO 22/3
NNO 22/4
Taolo godimo ga lefelo la losi: Go nna kgatlhanong
NNO 22/5
Taolo godimo ga lefelo la losi: Ditumelelo
NNO 22/6
Khiriso go ya ka Molao wa losi lwa lewatle
Sea Shore: Tsweletso fa tlase ga bogodimo jwa letshwao la metsi
NNO 23/8/1
NNO 23/8/1/1/36
NNO 23/8/1/2/36
NNO 23/8/1/3/36
NNO 23/8/1/4/36
Khampani ya go khena ya Namaqua
NNO 23/8/1/5/36
NNO 23/8/1/6/36
NNO 23/8/1/7/36
NNO 23/8/1/8/36
Mafelo a boitlhomo
NNO 23/8/1/9/36
Kokotlelo e e tswelelang le dipeeletso tsa Namagroen
NNO 23/8/1/10/36
Lewatle le le kgabaganyang Aforika
NNO 23/8/1/11/36
Dipeeletso tsa sekaka
NNO 23/8/1/12/36
Teemane mo losing lwa bophirima
NNO 23/8/1/13/36
NNO 23/8/1/14/36
Mokoro mo molapong o moša BPK
Tshireletso ya naga
NNO 25/1
Tshenyo
Bolumo 1
NNO 25/1/1
Bolumo 1
NNO 25/1/2
Tshenyo e e feteletseng
Bolumo1
NNO 25/1/3
NNO 25/1/4
Tshenyo le metsi
NNO 25/2
Kgotlhelo
NNO 25/2/1
Kgotlhelo ya mowa
Bolumo 1
NNO 25/3
Losi
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 25/3/1
Lewatleng mo go thaisiwang
NNO 25/3/2
NNO 25/3/3
NNO 25/3/4
NNO 25/3/5
Bolumo 1
NNO 25/3/6
Bolumo 1
NNO 25/3/7
Setlhopha sa badiri sa losing
Bolumo 1
NNO 25/4
Molaotlhomo wa taolo ya tsa naga
NNO 25/5
NNO 25/6
Tsweletso ya go somarela
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 25/7
Malatsi a bosetšhaba a go ikakanya
NNO 25/7/1
Letsatsi la lefatshe la tikologo
Bolumo 1
NNO 25/7/2
Letsatsi la lefatshe la kgogomelo
Bolumo 1
NNO 25/8
Asebesetose
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 25/9
Moago wa bolengtota
Bolumo 1
NNO 25/10
Phetogo ya maemo a bosa
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Bolumo 11
Bolumo 12
Bolumo 13 Bolumo 14 Bolumo15
Bolumo16 Bolumo 17 Bolumo 18 Bolumo 19 Bolumo 20 Bolumo 21 Bolumo 22 Bolumo 23 Bolumo 24 Bolumo 25 Bolumo 26
Bolumo 27
Bolumo 28 Bolumo 29
Bolumo 30 Bolumo 31
Bolumo 1
Bolumo1
Bolumo1
Mokgatlho wa Aforika Borwa wa botsamaisi ba setšhaba le taolo [SAAPAM]
Bolumo 1
Molao wa tekano ya thapo
Bolumo 1
KAPA BOKONE
Meletlo, botsayakarolo le boitlhobogo
Bolumo 1
Baemedi ba maatla
Bolumo 1
Mokgatlho wa Kapa Bokone
Bolumo 1
Bokaedi : tlaleletso ya ditšhelete
Bolumo 1
Kagolešwa le tsweletso ya lenaneo
Bolumo 1
Tiragatso ya tikologo le maano a tsamaiso
Bolumo 1
Tiragatso ya lenaneo le le kopaneng
Bolumo 1
LEFELO LA DIPONTSHO LE PHAPOSI YA DITEKO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Seteišene sa diteko sa Carnarvon
Bolumo 1
Seteišene sa Vaalharts sa patlisiso
Bolumo 1
Seteišene sa Upington sa patlisiso
Bolumo1
Lefelo la diteko la Karakoei
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Mafelo a santa: Tiro ya maši
Bolumo 1
Bolumo 1
MAFAPHA A MANGWE
Lefapha la metsi, kago ya dikgwa le thulaganyo ya tikologo
Bolumo 1
Lefapha la temothuo-ikonomi le go maketa
Lefapha la boitekanelo
Bolumo 1
TEKANYETSO YA TSHIRELETSO
Kaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditlhomamiso tsa tshireletso
Bolumo 1
DIKOPANO, DIKOMITI, LENANETEMA LE METSOTSO
Tlhogo ya lefapha
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Motsamaisi wa porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Motsamaisi wa kgaolo wa porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Motsamaisi wa tsweletso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti ya tshedimosetso ya porofense
Bolumo 1
Motlatsa mokaedi
Bolumo 1
KOPANO : BADIRI BA KGAOLO
Bolumo 1
Bolumo 1
Badiri ba kgaolo/ Bo Karoo
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditumalano tsa boditšhabatšhaba
Tumalano tsa Eu /Aforika Borwa
Bolumo 1
Bolumo 1
Banka ya Tsweletso ya Aforika Borwa le mmuso wa porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Namibia le Aforika Borwa
Bolumo 1
Ditaelo, ditshwetso le ditaelo
Kakaretso
Dikopano
Molao wa Bosetšhaba wa Tikologo wa Tsamaiso, / lenanetema 21
Bolumo 1
DITSHIAMELO TSA BADIRI LE MERERO YA DINTLO
Motsamaisi wa diposo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Tirelo ya naga
Bolumo 1
Bolumo 2
Makgetho le dikgato
Bolumo 1
Modiri yo o lemogiwang
Bolumo 1
DITSHIAMELO TSA TIRELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Megolo /ditefelo
Tlhatloso ya mogolo
Bolumo 1
Bolumo 1
Batsamaisi bagolo: Buka ya tirelo
Phokotso ya madi a kadimo
DIKADIMISANO
Bolumo 1
Malatsi a boikhutso
Bolumo 1
Sekema sa dintlo
Bolumo 1
Madi a dithuso tsa kalafi
Bolumo 1
Diyunifomo le diaparo tsa go sireletsa tsa tiro
Bolumo 1
Diura tsa semmuso tsa tiro le tlolo ya nako
Bolumo 1
Ditshwanelo tsa sepolotiki tsa batlhankedi
Bolumo 1
Dikgobalo mo tirong
Bolumo 1
Dibonase le diketleetso
Bolumo 1
Diketleetso tsa dintlo
Bolumo 1
Diketleetso tsa mofago le leeto
Bolumo 1
Tlolonako le kokeletso ya tuelo
Bolumo 1
Lekgetho le le feteletseng ka ntlha ya bana ba sekolo
Bolumo 1
Diketleetso tse dingwe
Bolumo 1
Diphenšene
Matotlo a diphenšene tsa tiro tsa mmuso
Bolumo 1
Bolumo 1
Dikomiti tsa bogokaganyi
BADIRI GO BONA THUSO LE MATSHEDISO
Ditlhotlheletso le diphasalatso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPO LE DITHAPO
Batshola dibasari le baabi kwa kantoro kgolo
Bolumo 1
Dikopo le dithapo
Diposo tsa leruri
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Diposo tsa nakwana
Bolumo 1
Bolumo 2
Khutliso ya ditiro
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
KATISO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
KATISO YA TOLAMO
Badiri ba dirutwa
Bolumo 1
Badiri ba tsamaiso
Bolumo 1
Katiso: Thekenikale
Bolumo 1
Katiso : tsa kwa ntle ga lefatshe
Bolumo 1
E seng ka dikgala tsa mafapha
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Katiso e e sa lolamang
Katiso ya mo tirong
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Diseminara
Bolumo 1
E seng ka dikgala tsa mafapha
Bolumo 1
DIBASARI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DITSWELETSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
DITSHWETSO TSA DITSHWANELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Pegelo ya boleng
Bolumo 1
Diphitlhelelo tsa tshwanelo
Bolumo 1
Bolumo 1
DITSHUTISO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Thomelo ya dilo tsa tshutiso
Bolumo 1
Dikadimo
Bolumo 1
Melawana ya go ikgolola
Bolumo 1
TAOLO YA BATSAMAISI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Tlhaloso ya diposo/ maikemisetso a tiro
Bolumo 1
Tshekatsheko ya poso
Bolumo 1
Bolumo 2
Dimpho: katlanegiso ya go amogela
Bolumo 1
Thuso ya badiri ka diporojeke tsa mmuso(ditlhopho)
Bolumo 1
Ditšhono tsa tiro mo tirelong ya setšhaba
Dingongorego ka dikgato tsa batlhankedi
Boitshwaro le dikilelo ka fa tlase ga molao wa tirelo ya naga
MERERO YA SELEGAE
Dikaelo ditshwetso le ditaelo
Dikeletsomasego le ditshupetso tsa kutlwelobotlhoko
DITEMOGO TSA TIRO E TELELE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TIRAGATSO YA DITIRO TSE DI FAROLOGANENG
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TLHOLEGO YA DITŠHONO TSA DITIRO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Dikopo
Bolumo 1
MATLOTLO
Tekanyetso kabo ya kakaretso
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Tekanyetso kabo
Bolumo 2
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Thibelo ya bofora
TEKANYETSO YA MADI
Tirokgolo
Temothuo
Tiro ya lefapha
DITIRO TSE DINNYE
Tiro ya lefapha
TIRO YA GO TLHAKANYA
DITLHATLHOBO TSA THUNO
Dipotso tse di tlhamaletseng
Bolumo 1
Dipotso tse di sa tlhamalalang
Tiriso botlhaswa ya diakhaonto
Go thubiwa ga dintlo le bogodu
Komiti ya lefapha ya dithennere
MAKGETHO
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Megolo
Dipotso tsa tlwaelo
Lotseno lwa lekgetho
Inšorense
Ditirelo tsa mo dintlong
Diakhaonto tsa megala
Bolumo 1
Tlhakole 1999
Mopitlwe 1999
Moranang 1999
Motsheganong 1999
Phatwe 1999
Lwetse 1999
Diphalane 1999
Sedimonthole 1999
Tlhakole 2000
Mopitlwe 2000
Moranang 2000
Motsheganong 2000
Phatwe 2000
Lwetse 2000
Diphalane 2000
Sedimonthole 2000
Tlhakole 2001
Mopitlwe/ Moranang/ Motsheganong 2001
DITHATA
Go amogela dithata
Koba dikopo
LOTSENO
Thekiso ya dikumo tsa dipolase
Dithennere; le masi a a ntseng mme a dira
MAKGETHO LE DITEITEMENTE
Khiro ya dintlo
Bolumo 1
DIKAGO, DIKANTORO LE DITUELO
DIKAGO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
MANNO A MMUSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Gadi- Gadi
Bolumo 1
POTSO LE TSHUPETSO
KANTORO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe (Go bulwa faele ya kantoro nngwe le nngwe)
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Bolumo 2
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Kantoro ya motho esi
Kantoro ya motho esi
Bonno ba semmuso/dikabelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Mafelo
Tshegetso le tlhokomelo
Bolumo 1
Phaking /ditshingwana tsa go phaka
Bolumo 1
Phaking /ditshingwana tsa go phaka
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
DIPALANGWA LE MAETO
MAKGETHO
Karatšhe ya naga
Tekanyetso, dipalangwa tsa kgakala
DIPALANGWA TSA NAGA YOTLHE
Ga e dirisiwe semmuso
Bolumo 1
Sepalangwa sa badiri
Bolumo 1
Dikgobalo le ditshenyo
Bolumo 1
Tiro ya ditshiamiso
Bolumo 1
Dilaesense le dikgato tsa taolo
Bolumo 1
Dikopo le dikabelo : Pulo ya difaele go kantoro nngwe le nngwe
Bolumo 1
PHOKOLETSO GO TSA DIPALANGWA
Dikopo le dikabelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIPALANGWA TSA PORAEFETE
Tiriso ya dipalangwa tsa poraefete ke balaodi
Bolumo 1
DIPALANGWA TSA BOTLHE
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
DIPALANGWA TSA LEFAPHA
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Maeto le diketelo
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Mafatshe a a kgakala
Bolumo 1
Kwa Kapa Bokone
Bolumo 1
Go mafatshe a kwa ntle
Bolumo 1
Kwa Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
Go diporofense tse dingwe
Bolumo 1
Leruo, ditlabakelo le didinswa
Leruo le ditshwetso le ditaelo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Tsamaiso
Bolumo 1
Boto ya dithennere
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Konteraka
Bolumo 1
Dikopo tse di dumeletsweng
Bolumo 1
Tekanyetso ya ditlhokego
Bolumo 1
PHITLHELELO
DITHEKO TSA GOTLHE KA KANTORO KGOLO
Didiriswa tsa ditshwantsho
Bolumo 1
Bolumo 1
Didirisiwa tsa boenjenere
Bolumo 1
Tshomarelo go badiri
Bolumo 1
DITHEKO TSE DI TLHAMALETSENG LE DIKAMOGELO TSA DIPOTSO
Dilo tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
METŠHINE YA KANTORO
Bolumo 1
Bolumo 1
Motšhine wa go tlanya le kgatiso
Bolumo 1
Didirisiwa tsa khomputara le go tsenya mananeo
Bolumo 1
Bolumo 2
Diaparo tsa tshireletso le yunifomo
Bolumo 1
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang
Bolumo 1
TAOLO YA BOBOLOKELO
Tlhomamiso ya leruo
Bolumo 1
Kantoro kgolo
Kantoro ya Kgaolo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Tlhagiso ya diphologolo
Bolumo
Dikabelo
Bolumo 1
Ditšhono tse di feteletseng
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang: tshutisetso kwa gongwe dinako dingwe
Ditirelo tsa kwa tlase le difantisi tsa phatlhalatso
Makgetho
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang(feteletseng)
Bolumo 1
Kwadiso ya dithunya
DITIRELO
KANTORO YA POSO
Dikaelo ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1 02/08/2000
Bolumo 1 05/11/1998
Bolumo 1 28/05/2001
Bolumo 1 17/07/2000
Bolumo 1 12 /06/1997
Bolumo 1 23/ 05/ 2001
Bolumo 1 22/12/1998
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3 05/06/2001
Bolumo 29/04/1998
Bolumo 1 07/06/1999
Megala
Seteišene sa radio / laesense ya thelebišene
Ditempe /metšhine e e dueletsweng ruri ya ditempe tsa foranke.
Kabo ya metsi
Ditirelo tsa laeborari
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TAOLO YA REKOTO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bogokaganyi
Kokoanyo le diphetogo
Dipotso tsa tlwaelo
MMU WA NAGA/ PHETOLO YA NAGA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
THEKO, KAMOGELO, GO NNA TENG, BOTHAPI LE BOTSHOSETSI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Lenanethoto la lefatshe
Bolumo 1
Dipolase tsa porofense
Bolumo 1
Bolumo 1
Dipolase tse di tshegeditsweng ke ditšhelete
Bolumo 1
Tse dingwe
Bolumo 1
KHIRO, MAANO, TIRISO YA DITEIŠENE TSA PATLISISO/ DIPOLASE TSA MAITEKO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Go tswa go bokaedi jwa temothuo (Porofense ya Kapa Bokone)
Bolumo 1
Go tswa go tse dingwe tsa ditshupetso tsa semmuso
Bolumo 1
DITOPO LE TIRISO YA MMU WA NAGA LE KAGOLEŠWA YA BAAGI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPANO/DIPUISANO/ KWALELANO LE BAAGI
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIKOPANO/DIPUISANO/ KWALELANO KA DINAKO DINGWE
Lefapha la merero ya lefatshe
Bolumo 1
Mokgatlho o e seng wa mmuso
Bolumo 1
Khomišene ya ditshwanelo tsa lefatshe
Ditlhomamisa bokgoni / Tshekatsheko ya temothuo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Porofense ya Kapa Bokone ka kakaretso
Bolumo 1
TLHABOLOLO YA MMU
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
KAKARETSO
Bolumo 1
Karolelano ya tsa lefatshe: tsweletso ya teothuo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Kopo ya motho esi
Dikopo tsa motho esi
POROFENSE YA KAPA BOKONE :KAKARETSO
Diphasalatso
Dikaelo, ditshwaelo le ditaelo
Bolumo 1
Diathikele :ditlhogo tsa temothuo
Bolumo 1
LOKWALODIKGANG
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditshupetso tse dingwe
Bolumo 1
Botsayakarolo mo dipontshong/ ditlhagisong
Bolumo 1
Kuranta le radio
Bolumo 1
DIPUO, DIPUISO, DITSHUPELO LE DIPONTSHO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipuo (BoTona)
Bolumo 1
DIBOTO, DIKOMITI LE MEKGATLHO E MENGWE YA TEMOTHUO LE DIKOPANO, (DIKHONFERENSE, DIKHONKERESE LE DIKOPANO )
Dipotso tsa tlwaelo
Diboto/ Dikhomišene
Bolumo 1
Boto ya dinama
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Boto ya patlisiso ya temothuo ya Nietvoob
Bolumo 1
Bolumo 2
Boto ya Khansele ya dipatlisiso ya selegae ya saense
Bolumo 1
Boto ya ditlhale
Bolumo 1
Khomišene ya dipatlisiso ya tsa metsi
Bolumo 1
Bolumo 1
Khansele ya tirelo ya setšhaba ya ditumalano
Khansele ya tirelo ya setšhaba e e rulaganyang ditumalano (PSCBC)
Bolumo 1
Bolumo 2
Khansele ya tirelo ya setšhaba e e rulaganyang ditumalano (GPSSBC)
Bolumo 1
Bolumo 2
Dikopano tsa khansele ya porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Boto ya korong
Bolumo 1
Kopano ya korong mo Aforika Borwa
Bolumo 1
Kopano ya dikgogo tsa Aforika Borwa
Bolumo 1
Khansele ya dikgakololo go dipalopalo tsa temothuo (ATF)
Bolumo 1
Khansele ya bosetšhaba ya go maketa temothuto
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Boto ya metsi: diphaephe tsa Kalahari botlhaba
Bolumo 1
Boto ya metsi: Diphaephe tsa Kalahari Bophirima
Bolumo 1
Khansele ya kgakololo ya kgwebo
Bolumo 1
DIKOMITI TSA LEFAPHA, SETLHOPHA SE SE DIRANG, SETLHOPHA SA THASEKE LE DIFORAMO
Bosetshaba
Foramo e tseneletsweng\kopanetsweng ya tsa temo (IFA)
Bolumo 1
Bolumo 2
Foramo ya kgabaganyo lefapha ya temothuo (ITCA)
FORAMO YA KGABAGANYO LEFAPHA YA KOMITI YA TEMOTHUO YA THEKENIKALE (ITCA)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Setlhopha se se dirang: ditirelo tsa kalafi ya diphologolo le tokafatso ya leruoe a badiri
Bolumo
SETLHOPHA SE SE DIRANG SA ITCA : TIRISO YA MOTSWEDI
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha se se dirang sa bosetšhaba: dithusa tlhokomediso- ditšhono
Bolumo 1
Tlhokomelo ya naga
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang: Ikonomi, go maketa le bagwebisane mmogo
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha se se dirang: Kago ya matlaafatso (Tsweletso ya motswedi wa setho)
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang : Tshegetso ya madi ya temothuo le merero ya lefatshe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 1
Didirisiwa tsa tshedimosetso ya setlhopha sa thaseke sa thutalefatshe
Bolumo 1
Mokgwa wa tshedimosetso wa temothuo o o ikaegileng ka webo
Bolumo 1
ITCA: Setlhopha se se dirang mo ditirelong tsa tshegetso ya temothuo
Bolumo 1
ITCA : komiti ya ditekanyetso tsa thobo
Bolumo 1
Setlhopha sa thaseke: Khutliso ya lenaneo le le kopaneng la kabelano ya lefatshe le tsweletso ya temothuo mo Aforika Borwa
Dikopano tsa Foramo ya Kgwebo ya Temothuo (ATF)
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya pholese ya ditsie
Bolumo 1
Temothuo ya porofense Komiti ya baenjenere ya maitshimololelo
Bolumo 1
KOMITI YA THULAGANYO YA TIKOLOGO (CEC)
Dikopano : kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Go dira lefelo le le nonneng sekaka
Bolumo 1
Go direla lenaneo la metsi (DWAF)
Bolumo 1
Bolumo 2
Ditirelo tsa tshegetso tsa molemi
Bolumo 1
Komiti e e rulaganyang: Metswedi ya dipharologantsho tsa phologolo ya polase
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang sa Leuba
Bolumo 1
Botsamaisi ba motswedi wa tlholego o o ikaegileng ka baagi (CBNRM)
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Komiti e e rulaganyang ya tshedimosetso ya boboa ba nku (KKWV)
Komiti ya kgakololo ya akhaonto
Bolumo 1
Komiti ya Tsweletso-Termothuo/ Dikomiti tsa maitshimololelo
Bolumo 1
Komiti ya tshedimosetso ya Springbok
Bolumo 1
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Dithutano
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya thulaganyo ya tsamaiso ya kotsi
Bolumo 1
TLHAELETSANO LE BATHO
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 1
Bolumo 2
Kopano ya kabinete
Bolumo 1
KOMITI YA POROFENSE YA TSWELETSO E E RULAGANYANG
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti ya kgaolo ya tsweletso e e rulaganyang
Thulaganyo ya bosetšhaba e e kopaneng/ Komiti e e kgweetsang maikaelelo a tsweletso
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso ya dithulaganyetso tsa tsweletso ka PDCC
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso e e rulaganyang tsweletso ya loago
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso e e rulaganyang tlhabololo ya lefatshe
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso ya ikonomi
Bolumo 1
Komiti ya lefapha ya lefatshe la mmu wa temothuo la naga
Bolumo 1
Setlhopha sa thaseke sa bannaleseabe sa porofense : Lefapha la merero ya metsi le dikgwa
Bolumo 1
Komiti e e rulaganyang ya kgaolo molelwane ya porofense
Bolumo 1
DIKOMITI TSA GO KGABAGANYA MAFAPHA, DITLHOPHA TSE DI DIRANG, DITLHOPHA TSA THASEKE LE DIFORAMO
Bosetšhaba
Dithuto tsa thulaganyo leša
Bolumo 1
Bolumo 2
Komiti e e kgweetsang ya phetiso ya tshedimosetso ya thekenoloji
Bolumo 1
Komiti e e kgweetsang ya tshekatsheko ya mekgwa ya noka ya Vaal
Bolumo 1
Thuto ya nosetso ya noka ya Vaal
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha sa thaseke sa go kgabaganya mmuso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Komiti ya bothekeneki ya MINMEC
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Tsa tikologo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Merero ya metsi
Bolumo 1
Temothuo
Bolumo 1
Bolumo 1
Grootfontein - setheo sa tsweletso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Dikomiti tsa kgabaganyo mafapha tsa hop
Bolumo 1
Bolumo 1
Foramo ya nakwana e e busang ya Upington
Bolumo 1
Komiti ya thekenikhale : Lenaneo la tsosoloso ya setoropo ya Galeshewe
KAGOLEŠA YA LENANEO LA PELE: KOMITI YA TSAMAISO YA POROFENSE
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Komiti ya khuduthamaga ya Komiti e e kgweetsang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Kopano le boto ya kherediti ya ya temothuo
Bolumo 1
Komiti ya tshedimosetso ya thekenoloji
Bolumo 1
Foramo ya Kapa Bokone ya tlamelo ya metsi le sanetasi
Bolumo 1
Komiti ya kgato ya dinosetso
Bolumo 1
Komiti ya tlhabololo ya meago ya kopano
Bolumo 1
Komiti ya Kapa Bokone ya merero ya metsi
Bolumo 1
Dikgaolo tsa DG - Komiti e e kgweetsang
Bolumo 1
Kapa Bokone - Komiti ya taolo ya tshomarelo ya metsi
Bolumo 1
Komiti ya potefolio mo temothuong
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Foramo ya thulaganyo ya porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Komiti ya letlole la tsweletso ya ikonomi ya selegae
Bolumo 1
Komiti ya potefolio ya bong
Bolumo 1
Komiti ya bogokaganyi ya tsosoloso ya lefatshe ya porofense
Bolumo 1
Komiti ya lefapha ya bong
Mekgatlho e mengwe
Boditšhabatšhaba
Mokgatlho wa dijo le temothuo
Komišene ya bosetšhaba ya sebedi ya Aforika Borwa/Amerika : Setlhopha se se dirang mo thekenolojing ya temothuo go bona tlhagiso ya lotseno
Bolumo 1
Komišene ya bosetšhaba ya sebedi ya Aforika Borwa/Amerika : e e dirang mo tirisong ya leruri ya metswedi ya temothuo
Bolumo 1
Komiti ya tshwaragano ya sa le usa: lekoko la temothuo le le dirang ka thulaganyo ya tiriso ya didiriswa tsa temothuo
Bolumo 1
Tshomarelo ya boditšhabatšhaba - thulaganyo ya dimedi tse di hupang metsi tsa Karoo
Bolumo 1
TSA BOSETŠHABA
Kopano ya Aforika Borwa ya tlhagiso ya diphologolo
Bolumo 1
Kopano ya Aforika Borwa ya tshedimosetso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Foramo ya sebopego sa mafelo a sekaka
Kopano ya Bajadi ba moriri wa seiboko
Bolumo 1
Kopano ya Bosetšhaba ya bajadi ba boboa
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano e e rulaganeng ya baagi ba Aforika Borwa(KWV)
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano e e tshwaraganeng ya Misstof ya Aforika Borwa
Kopano ya temothuo-ikonomi ya Aforika Borwa
Bolumo 1
Dipuisano tsa Bosetshaba tsa temothuo
Bolumo 1
Porojeke ya batho ya masaledi
Bolumo 1
Bolumo 1
Yuniti ya tsweletso ya lefatshe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
KOMITI YA THULAGANYO YA KGAOLO YA NAMAKWALAND
Kakaretso
Bolumo 1
Kopano ya Bosetšhaba ya Balemi ba Aforika
Bolumo 1
Mokgatlho o o tlhagelelang wa tlhagiso ya dikumo tsa nama e khubedu (NERPO)
Bolumo 1
Mokgatlho wa Boichoko wa Thoto ya Kopanelo ya Balemi ba Aforika
Bolumo 1
Setheo sa Aforika Borwa sa boenjenere ba temothuo
Bolumo 1
Polase ya Aforika
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Lenaneo la kago ya maatlafatso la tikologo
Bolumo 1
Tshekatsheko ya kutlwalo mo tikologong
Ditshedinyana tsa dipharologantsho tse di tlwaeditsweng: Ditumelelo di a rebolwa
Bolumo 1
Lenaneo le le kgethegileng la tshireletso ya dijo
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
MOKGATLHO WA TEMOTHUO WA KAPA BOKONE
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Komiti ya tlhokomelo ya mmu
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
MEKGATLHO YA BALEMI LE DIKOPANO TSA BALEMI
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Mokgatlho wa balemi wa Oranje
Bolumo 1
Mekgatlho ya balemi ya Namakwaland
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba Boesmanland
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba Carvarvon
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano ya balemi ya Steinkopf
Bolumo 1
Kopano ya balemi ya Moedverloor
Bolumo 1
Kopano ya balemi potlana ya Petrusville
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano ya balemi potlana ya Nieuwoudtville
Bolumo 1
Mokgatlho wa temothuo wa noka ya Orange
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang sa Prosopis
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba ba tlhagelelang ba Kapa Bokone
Bolumo 1
Komiti ya tlhaeletsano
Bolumo 1
Komiti ya mokgatlho wa letsatsi la tikologo
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya go aba lefatshe la naga ya porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
KOPANO YA MMU/ KOPANO YA KGOLAGANO YA LEFATSHE
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Therasete ya tsweletso ya ikonomi
Bolumo 1
Komiti e e kgweetsang ya Kono
Bolumo 1
Banka ya lefatshe: Foramo ya porofense e e gakololang
Bolumo 1
FORAMO YA THULAGANYO YA BOTO YA DIKGAOLO: LEFAPHA LA KAGO YA DIKGWA LE MERERO YA METSI
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
KOPANO YA THUO YA TEMOTHUO (DIKHONFERENSE, KONKERESE, DIKOPANO, DITHUTANO LE DIFORAMO)
Kopano ya boditšhabatšhaba e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Kopano e e sa tlhalosiwang ya porofense le bosetšhaba
Bolumo 1
Kopano e e sa tlhalosiwang ya mafapha
Bolumo 1
Khonferense ya ntshetsopele ya dipontsho ya temothuo
Bolumo 1
Tsweletso ya baagi: Kopano le e seng ba lefapha nako dingwe
Kapa Bokone: Khonferense ya balemi ba sekala se kwa tlase
Foramo ya batlhagisi ba ba simololang ba nama e khubedu
Bolumo 1
KOPANO YA BA E SENG BA THUTO YA TEMOTHUO
Kopano ya boditšhabatšhaba e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Thulaganyo ya togamaano (Porofense ya Kapa Bokone)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Khomisene ya ditshwanelo tsa botho ya Aforika Borwa: Porotokolo : Thutano ya ditshwanelo tsa loago ikonomi
Bolumo 1
DIPEGELO, MAKGETHO, DIPALOPALO LE TSHEDIMOSETSO
DIPEGELO
DIPEGELO TSA NGWAGA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Lefapha la temothuo (Kapa Bokone)
Bolumo 1
Lefapha la temothuo(Bogare)
Bolumo 1
Mafapha a mangwe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Mabaka a mangwe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
PEGELO YA KOTARA
Tsa lefapha
Bolumo 1
Mabaka a mangwe
PEGELO YA KGWEDI
DIOFISI TSA TSHEDIMOSETSO
Bolumo 1
Kakaretso
DIPEGELO TSE DINGWE/MABALA NKWE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipegelo tsa maeto: Dikamogelo go tswa diporofenseng tse dingwe/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Dipegelo tsa maeto: Patlisiso le thuto
Bolumo 1
Maemo a tsie
Bolumo 1
Ditharabololo tsa kabinete
Bolumo 1
Kwa go Tona /LUR (Temothuo)
Bolumo 1
Bolumo 1
MAKGETHO LE DIPALOPALO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Ga go a tlhalosiwa
Bolumo 1
Bolumo 2
Dipalo tsa temothuo
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipotso ka tshedimosetso ya saense ya temothuo
Bolumo 1
Tshedimosetso e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
TLHAGISO YA TLHATSO (KAGO YA AKERE)
Katone
Bolumo 1
Ditoroko
Bolumo 1
Thobo ya tlhale
Bolumo 1
Kago ya tshingwana: merogo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Furu ya mmu
Tshekatsheko ya metsi
Bolumo 1
Bolumo 1
MALWETSE A SEMELA
Malwetse a megare
Bolumo 1
TLHAGISO YA DIPHOLOGOLO
Bolumo 1
Bolumo 1
MAFULO A TLHOLEGO (NAGA)
Ditshiamelo tsa mafulo / Tsamaiso
Bolumo 1
Dimela tse di sa bonaleng sentle: Taolo ya sekgwa
Bolumo 1
Dimela tse di sa bonaleng sentle - Kakaretso
Bolumo 1
THUTO YA DITSHENEKEGI
Temogo ya ditshenekegi le tshenyo
Bolumo 1
Mafulo le kago ya tshenyo ya akere
Bolumo 1
IKONOMI YA TEMOTHUO
Dithuto tsa mmaraka
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Ga go a tlhalosiwa
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO LE DIPALOPALO
Kakaretso
Bolumo 1
TLHAGA
Kakaretso
Bolumo 1
Thuto ya bosa
Bolumo 1
Bontšhwe
Bolumo 1
Dipotso tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
THUTO YA TEMOTHUO, DIKHOSO TSA DIPOLOMA YA TEMOTHUO
THUTO YA TEMOTHUO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
DIBASARI TSA GO ITHUTA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dibasari kwa baithuting
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPO TSE DI KGETHEGILENG TSA TEMOTHUO
DIPATLISISO MORAGO GA DITSHENYO TSA MERWALELA
Dipegelo le dikatlanegiso
Bolumo 1
TSWELETSO YA THEKENOLOJI
TSWELETSO YA THEKENOLOJI, TSAMAISO LE TAOLO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DIPOTSO TSA DITLWAELO/ MELAWANA
DIPOROJEKE
Maungo a a boleta, diterebe, dipaenapole diterebe le kago ya morara
Bolumo 1
Merara le kago ya beine
Bolumo 1
THUTO YA DITSHENEKEGI
Tshenyo ya maungo
Bolumo 1
MAFULO
DIPOROJEKE
Tshekatsheko ya bosetšhaba ya losereng
Bolumo 1
MAATLAFATSO YA MAFULO
Matlhale a maatlafatso ya mafulo
Bolumo 1
LERUO LEGOLO
Dipotso tsa tlwaelo/ melawana
Bolumo 1
Phetiso ya lee-thekenoloji
Bolumo 1
DIPHOLOGOLO TSA GAE
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO YA LENANEO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO YA TEMOTHUO LE TSWELETSO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Kakaretso
Lenane la diaterese la balemi le baagi ba mafatshe
Bolumo 1
Mananeo a tiro a badiri ba tshedimosetso
Bolumo 1
Dikaedi tsa dithulaganyo tsa kgwebo, matlotlo, dipotso jj.
Bolumo 1
Mabaka a mangwe, mekgatlho e e amegang mo tsweletsong ya temothuo
Bolumo 1
Lefatshe le le lekanyediwang : Kakaretso
Bolumo 1
DITSHINGWANA TSA DIJO
Tshireletso ya dijo
Bolumo 1
Bolumo 2
Tshingwana ya merogo ya Natjieskloof
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditirelo tsa diporojeke tsa UNOPS
Bolumo 1
Porojeke ya katoloso ya go ya go maketa temothuo
Bolumo 1
Porojeke ya tshimololo ya Kapa Bokone ya tiragatso ya Tumalano ya ditshaba tse di kopaneng go fedisa bosekaka
Bolumo 1
Bolemi jwa temo e e seng mo mmung: Kakaretso
Bolumo 1
Batlhabi: Kakaretso
Bolumo 1
DIPOROJEKE TSA MAFAPHA LE DIKGATO TSA BAAGI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipotso tsa tlwaelo, melawana, tshedimosetso ya kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Porojeke ya go tlhotlha ya noka ya Bond
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Windsorton - temo e e seng mo mmung
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Porojeke ya dikgogo ya Star
Bolumo 1
Kwalelano ka kakaretso
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - mmu wa Khuis
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - mmu wa Boland
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - Carterblok
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Porojeke ya go tlhatswa ya leruri / nako e telele: Taung/Vaalharts
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana: Nyeletso ya mafulo le thuo ya dikolobe (Petrusville)
Bolumo 1
Molemi potlana: tlhomo mo lefatsheng la naga la temothuo (Taaiboschdraai, Philipstown)
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana: Tshenyo ya mafulo (Douglas)
Bolumo 1
Bucklands: Tlhomo ya balemi ba ba simololang.
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Noka ya Riet (dipoloto tse tharo) tlhomo ya balemi ba ba simololang
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Prieska - balemi ba ba simololang
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO - VICTORIA BOPHIRIMA
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana : thuo ya dipodi e e tseneletseng (Thuo ya Victoria Bophirima)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Loeriesfontein: Thuo ya diphologolo tsa gae mo nageng e e lekantsweng
Bolumo 1
Bokkeveld Borwa - kago ya ditiro tsa tshenyo ya mafulo le kgakololo ya tlhagiso
Bolumo 1
Nieuwoudtville - porojeke ya tlhagiso ya mabolomo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Leano la kgwebo la lefelokatiso kwa Klerefontein
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Leano la tsweletso la thuo ya diruiwa mo karolong ya Mier
Bolumo 1
Thulaganyo ya polase ya karolo ya Mier
Bolumo 1
Bolumo 1
Tsweletso ya temothuo: lefatshe la phutego ya kereke
Bolumo 1
Kwalelano ya kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO - UPINGTON BOKONE
Kwalelano ya kakaretso
Bolumo 1
Setshwarabontsi : tshekatsheko ya dilo tse di tlhagisang mo nageng ya Kalahari
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Kgaolo : thuo ya diruiwa dikarolo tsa naga
Bolumo 1
Kgaolo : ditlhopha tsa go tlhatswa, diteko le dipoelo
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti phasalatso/ tshedimosetso
Bolumo 1
Setlhopha sa porojeke
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditshingwana tsa baagi
Bolumo 1
Thuo ya diphologolo
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Setlhopha sa porojeke
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Setlhopha sa porojeke
Bolumo 1
Khamphani ya tsweletso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIPOROJEKE TSA MAFAPHA (MAEMO A POROFENSE)
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Patlisiso mo badiring ba dipolase mo Kapa Bokone ka lefelo la dithuto tsa molao wa magae
Bolumo 1
Kalahari botlhaba le diphaepe tsa bophirima
Bolumo 1
Bolumo 1
TLHOMO YA GO KGABAGANYA MAFAPHA LE TSWELETSO YA DIPOROJEKE
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
KAPA BOKONE - TSOSOLOSO YA LEFATSHE
Bolumo 1
Bolumo 1
Lenaneo la tsweletso ya lefatshe la naga la Douglas
Bolumo 1
Lenaneo la tsweletso ya lefatshe la naga la Barkly Bophirima
Bolumo 1
Tlhomo ya !XU le KHWE
Bolumo 1
Bolumo 2
Leruri / nako e telele: porojeke ya go tlhatswiwa : Taung/ Vaalharts
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Namakwaland - thulaganyo ya kgaolo le tsamaiso ya porojeke
Bolumo 1
TSHEGETSO YA DITŠHELETE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Boto ya kherediti ya temothuo
Bolumo 1
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
SEKEMA SA THEFOSANO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
TSHENYO YA SEKOLOTO LE TIISETSO
Bolumo 1
DITHUTO LE THUSO E NNGWE
TSA MABAKA A MANGWE
Mekgatlho ya ka fa gare /e mengwe/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa gare/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
THUSO E NNGWE KWA BALEMING, LEFAPHA LA TEMOTHUO (KAPA BOKONE) LE BA BANGWE
Mekgatlho ya ka fa ntle/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa ntle/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
MO MABAKENG A MANGWE
KATISO YA BALEMI LE BA BANGWE
Mekgatlho ya ka fa gare /mabaka a mangwe
Thuso e nngwe kwa baleming le lefapha la temothuo (Kapa Bokone)
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa ateng/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa teng / mabaka a mangwe
Bolumo 1
DIKEMA TSE E SENG TSA TEMOTHUO TSA BOSETŠHABA LE POROFENSE
Namola leuba
Bolumo 1
DITSHISINYO TSA THUSO LE THULAGANYO YA DIKAROLO
TLHOKOMELO YA DINTLHA TSA THUSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DIKOMITI TSA TLHOKOMELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
<fn>tsn_Article_National Language Services_Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso 1.txt</fn>
PUSO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso:
Manyuale wa Lefapha la Ditšhelete
KETAPELE
Maitlamo a Aforika Borwa a gore go nne le phitlhelelo ya tshedimosetso a tlotla boitlamo jwa rona jwa molaotheo jwa go tsenya tirisong tshwanelo ya botlhokwa ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso gongwe tshedimosetso e e mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono ke kgato e kgolo ya tlhabololo fa go lebelelwa boswa jwa sephiri jo re bo fitlhetseng go tswa mo dingwageng tse dintsi tsa puso e e neng e sa re sepe ya bonnye. Ka Molao ono re tshuba lebone go fedisa bosephiri le tidimalo e e neng e le karolo ya puso le tsamaiso ya tlhaolele.
Maitlhomomagolo a Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa bo2 wa 2000, ke go tlamela ka tshwanelo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso le ditheo tsa poraefete.
Tshwanelo eno e tla godisa gore go bewe dilo mo pepeneneng, go rwalwe maikaraelo gammogo le tsamaiso e e bokgoni ya ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete. Go ya ka tshwanelo eno, e tla thusa gape batho ba rona go nna le seabe se se tletseng gammogo le go tsaya ditshwetso ka kitso jaaka re bopa sešwa setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
O agelela gape mo motheong wa rona wa go godisa setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo e e bokgoni ya tshedimosetso e e tla ba kgontshang go diragatsa ka botlalo gammogo le go sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona.
Batho ba naga eno ba romile puso ya rona gore e diragatse diphetogo tse di tla tokafatsang boleng jwa matshelo a MaAforika Borwa otlhe. Molao ono o tla tiisa motheo ono o o tiileng o re agelelang mo godimo ga ona, mo maitekong a rona a puso e e lolameng e e maikarabelo.
TONAKGOLO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tiro e kgolo ya Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, o o goeleditsweng ka kgwedi ya Mopitlwe 2001, ke gore go nne le seemo se mo go sona batho baagi ba Aforika Borwa ba nang le bokgoni jwa go fitlhelela tshwanelo ya go bona tshedimosetso. Molao ono o montšhwa ga o kgontshe MaAforika Borwa go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo fela, ntlha ya botlhokwa go gaisa ke ya gore o sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona jaaka di tlhagelela mo Molaotheong. Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso ke sediriswa sa botlhokwa mo go kopanyeng ditlamelo tse di mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo jaaka o fitlhelwa mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile ka dipilara tsa kgololesego, tekatekano gammogo le go tlotla seriti sa botho. Molao ono o montshwa ke karolo ya botlhokwa mo thulaganyong ya go lere diphetogo ka ntlha ya fa o konotelela motheo o o adilweng ka Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Se se neng se tlwaelegile ka puso ya tlhaolele e ne e le gore ditiro tsa puso gammogo le tsamaiso ya yona di ne di aparetswe ke sephiri le tidimalo, go bipiwa ditiro tsa bobodu le tse di seng ka fa molaong. Ka ditlhopo tsa temokerasi tsa ngwaga wa 1994, re tlhagotse tsela e ntšhwa e e rotloetsang mokgwa wa go baya dilo mo pepeneneng gammogo le go rwala maikarabelo.
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o naya baagi ba Aforika Borwa tshono ya go nna le bokgoni jwa go fitlhelela tshedimosetso go tswa mo pusong le mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono o montšhwa o tlaleletsa botlhokwa jwa gore ditheo tsotlhe di dire gore ka gale di dire ditiro tse di mo molaong le go rwala maikarabelo a ditiro tsotlhe tsa tsona. Molao ono o montšhwa o goeleditswe e le kgato e nngwe ya go netefatsa botshelo jo bo botoka ka go tlamela baagi fela ka tshono ya go filthelela tshedimosetso e e leng gore kwa bofelong e ka dira gore ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba di rwale maikarabelo a ditiro tsa tsona.
TLHOGO YA LEFAPHA
KANTORO YA TONAKGOLO
DITENG
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
E. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELELWANG KA BOITIRISO
F. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELWANG KWA KANTORONG YA TONAKGOLO
G. PATLOMAIKUTLO, GO NNA LE SEABE GAMMOGO LE GO NNA LE TSHUSUMETSO MO GO TLHANGWENG GA DIPHOLESI
H. DITSELA TSA TSHIAMISO, THULAGANYO YA BOIKUELO GAMMOGO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
Lefapha la Ditšhelete le tshwanetse go tsenya tirisong le go tlhokomela pholesi ya tsamaiso ya ditšhelete tsa setšhaba e e lolameng, e se bofitlha e bile e le mo dinakong mo mafapheng otlhe a porofense.
Le tshwanetse go netefatsa gore go dirisiwa ditlamelo tsotlhe tsa porofense tsa ditšhelete le tse e seng tsa ditšhelete ka tsela e e maleba, e e somarelang mme gape e le bokgoni gape e nonofile. Seabe sa lona sa tshegetso ke sa go gokaganya Dipuso tsa Bosetšhaba, Porofense le Pusoselegae mo mererong ya pholesi ya tsamaiso ya ditšhelete.
Go kgontsha lefapha go diragatsa seabe sa lona sa go okamela, go tsenya tirisong le go tlhokomela dipholesi tsotlhe tsa ditšhelete mo porofenseng. Go amoetswe popegotheo e e maleba mme e tsentswe tirisong.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla thapiwa go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso yo o thapilweng mo Porofenseng mme tiro ya gagwe e tla nna go tsamaisa thulaganyo ya phitlhelelo ya tshedimosetso/ direkoto.
LEFAPHA LA DITŠHELETE
Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso: Rre M.B. Makape
Maemo : Tlhogo ya Lephata la Ramatlotlo la Porofense
Aterese ya poso : Kgetse ya Poraefete X 5054
Aterese ya Mmila : Khona ya Mebila ya Chapel le Knight,
Nomoro ya Mogala : 053-830 8358
Nomoro ya Fekese : 053-831 5836
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, motho mongwe le mongwe o na le tetla ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke mmuso gongwe setheo sengwe le sengwe sa setšhaba. Gore motho a kgone go fitlhelela tshedimosetso, motho o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tlapisitswe fano jaaka Mametlelelo A. Foromo eno e tshwanetse go romelwa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso kwa dintlheng tse di fa godimo tsa kgolagano. Morago ga gore kopo e amogelwe go tla latela thulaganyo e e latelang:
Motlatsamontlhankedi wa Tshedimosetso o tla swetsa gore a motho yo o dirang kopo ya tshedimosetso ke mokopi wa sebele (a kopa tshedimosetso ya gagwe ka sebele). Fa e le mokopi wa sebele ga a kitla a tlhoka go duela tuelo ya kopo. Fela fa e le mokopi (tshedimosetso e nngwe) foo gona o tshwanetse go duela tuelo ya kopo ya bokana ka R35.00 pele ga go ka simololwa ka go batla rekoto. Ka jalo, ga go kitla go tswelelwa ka kopo fa go ise go duelwe tuelo eo ya ntlha.
Fa tuelo e setse e dirilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go goga direkoto/ rekoto e e amegang.
Fa rekoto e setse e gogilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla e sekaseka mme a swetse gore a e na le pabalesego e e fitlhelwang ka fa tlase ga Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/ mokopi wa sebele otla itsesewe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa go tlhagisiwa gape ga rekoto.
Fa go sena go amogelwa tuelo tse di maleba, go tla dirwa dikhopi tsa rekoto gongwe karolo ya yona e go rebotsweng tetla ya gore e fitlhelelwe mme e romelwe go motho yo o kopileng tshedimosetso.
Fa e le gore phitlhelelo ga e a rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo ya yona, o tla itsesewe ka seo gammogo le mabaka a kganelo eo, gammogo le dithulaganyo tse di maleba tsa boikuelo tse a ka di latelang.
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
Direkoto tsa Lefapha la Ditšhelete di aroganngwa go ya ka direkoto tsa makwalo le direkoto tse dingwe tse e seng makwalo (direkoto tse dingwe).
Direkoto tsa makwalo di tlhagelela mo rejisetareng ya difaele tse di buletsweng dithulaganyo tsa go faela tse di tshwanang tsa tshetso le tsa badiri gammogo le thulaganyo ya go faela ya ditiro tsa ka gale e e leng ya Lefapha fela.
Direkoto tse dingwe tse e seng tsa makwalo di tlhagelela mo sejuleng ya taolo ya direkoto. Lefapha la Ditšhelete le ne le sa aroganya le go laola direkoto tsa lona go ya ka ditaelo tsa diakhaefe go fitlha ka kgwedi ya Tlhakole, 2001.
Ga jaana direkoto di faelwa go tswa kwa morago go ya ka dithulaganyo tse di rebotsweng tsa go faela le sejule ya taolo ya direkoto. Thulaganyo eno e ya go tsaya sebaka se seleele ka ntlha ya fa e akaretsa direkoto tsotlhe tsa go tloga ka 1994. Fa direkoto tse di sa aroganngwang di ntse di faelwa go tswa kwa morago, manyuale ono o tla nna o bewa mo dinakong mme dikhopi di fetisediwa go Komišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa gangwe le gape.
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO MALEBANA LE THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE FELA MME GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA SENGWE, GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DINOMORO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA THULAGANYO E NEETSWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YONO DI AKARETSA, GA RENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA KA BOTLALO DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A NNA MO DIFAELENG TSE DI NEPAGETSENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA GALE KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE KA GALE GO NETEFATSA GORE KHOPIKGOLO E MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. BOKGONI JWA THULAGANYO BO TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE GO TLAMELWA KA DIPOELETSO TSE DI MALEBA. FA GO BONWA DITIRO TSE DINTSHWA, GO TSHWANETSE GA DIRWA DIFAELE TSE DINTSHWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI GONA DI KAOGANNGWE GONGWE DI KOPANNGWE GO YA KA MOO GO LENG MALEBA KA TENG. DIFAELE TSA NTLHA (JAAKA DITLHOGO TSE DI NANG LE DIKAROLWANA MME DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO TILA GORE DI SEKE TSA FELELETSA E LE DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA, GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GO LEBELELWE THATA DIKGETSE TSE MO GO TSONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DINTLHA TSA BOTLHOKWA DI FETOGELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE MORERO O NNE MO FAELENG E E MALEBA.
F. MALEBANA LE DITIRO TSE DI KA GA DITLHALOSO TSE DI FITLHELWANG MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE GAMMOGO LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA DITEMA 11 LE 14 FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO TSENO DI TSHWANETSE GO TLHAGISIWA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO.
GO FAELWA GA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE, SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO, E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE SENO, DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
a. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
b. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
c. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRISO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA KGONEGA GORE GO DIRWE KA TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISIKGOLO NNGWE. MOO GO TLAMETSWENG KA DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO MO SERISIKGOLONG, SERISIKGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E KA DIRISIWA FA FELA PEGELO GONGWE POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO SERISIKGOLONG E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLHA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI,1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: DITIRELO TSA KHARIKULAMO LE TLHATLHOBO: DITHUTO TSA FIELD: THUTO YA TSHOMARELO YA TLHAGO; KGOKAGANYO LE MEKGATLHO YA TSHOMARELO: MOKGATLHO WA LENAGA WA AFORIKA BORWA, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOKAGANO LE MEKGATLHO YA TSHOMARELO. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), MME A TLA TSHWANELA GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELETSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA GO SA TLHOKEGE. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO SENA GO FETA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETŠHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BO KGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. NOMORO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLE GA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
A GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
B GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
C JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG FELA MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 7 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG;
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO, E LE YONA E TSHWANANG MME LE YONA E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI WA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA. DIKOLO TSOTLHE DI TLA DIRISA YONA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA E E DIRETSWENG DIKOLO.
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
LEFAPHA LA THUTO
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI
A DITAELO KA KAKARETSO
C KAROGANYO KA DINOMORO
D LENAANE LA SERISI YA DIFAELE TSE DI FAROLOGANENG TSA DIKGETSE
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA YA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA DITIRO TSA BADIRI BA BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA TSA BADIRI E E KWA DIKGAOLONG E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI E LE KAROLO YA DITIRO TSA YONA YA KA GALE E KA DIRISA THULAGANYO ENO YA GO FAELA MO MABAKENG A SELEGAE A BADIRI FELA. DITIRO TSA BONA TSA KA GALE DI TLA BONTSHIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. THULAGANYO ENO YA GO FAELA GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
F. MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELWA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
B. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
C. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETSHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BOKGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALAWA DIFAELE TSA A20:
GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO (THULAGANYO YA O FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSE DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JALO LE JALO, TSA DIKOPANO TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 8 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO ENO YA GO FAELA GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI, DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE GO REKWA LE TLHOKOMELO JALO LE JALO YA BOBOLOKELO LE DITIRELO, GAMMOGO LE BONNO A TLHAGELELA MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
A. DITAELO KA KAKARETSO
C. KAROGANYO KA DINOMORO
D. MAMETLELELO A: MAFAPHA A BOSETSHABA LE MAFAPHA A DIPOROFENSE TSE DINGWE
E. MAMETLELELO B: DIKANTORO TSA KGAOLO MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
F. MAMETLELELO C: MAFAPHA A POROFENSE
G. MAMETLELELO D: DITOKOLOLO TSA KHANSELEKHUDUTHAMAGA YA POROFENSE (BAKHUDUTHAMAGA)
H. MAMETLELELO E: DITHEO TSA RONA
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELWA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETSHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BOKGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO (THULAGANYO YA O FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSE DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG - LEFAPHA LA DITŠHELETE
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Taolo ya badiri - malatsi a a setseng le Togamaano
Ditshelete - Dituelo tsa badiri - Dituelo
Katiso - katiso e e seng ya tlwaelo - Khoso ya Dithekeniki tse di tseneletseng tsa Tsamaiso
Ditshelete - Dituelo - Dipaakanyo
Katiso - katiso e e seng ya tlwaelo - Khoso ya tsamaiso ya theko ya dithoto
Go ngoka badiri gammogo le ditatlhegelo - Dikopo tsa tiro le dithapo - Diphatlhatiro tsa leruri
Go ngoka badiri gammogo le ditatlhegelo - Dikopo tsa tiro le dithapo - S3 badiri ba konteraka
Seemo sa ditiro - Pholesi
Katiso - Tlhabololo ya bokgoni
Taolo ya badiri - Tlhaloso ya tiro le maemo
Dikamano le badiri - mekgatlho ya badiri - Ditherisano
Merero ya selegae - Pholesi
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Seemo sa ditiro - Tumelano - Ditumelano tsa tiro
Seemo sa ditiro - Tumelano - Ditumelano tse di kopanetsweng
Ditshelete - Tokafatso ya seemo sa tiro - Dielo tsa dituelo
Katiso - Katiso e e seng ya tlwaelo - Dikhoso tsa katiso ya dikhomphiutara
Katiso - katiso e e seng ya tlwaelo - Katiso ya Tsamaiso ya Kitso
Go ngoka badiri gammogo le ditatlhegelo - Dipapatso
Katiso - Katiso e e sa tlwaelegang - Dikhoso tsa Tsamaiso ya Direkoto
Katiso - Katiso e e sa tlwaelegang - Dikhoso tsa Ditlelereke tsa Bokwadisetso
Merero ya selegae - Dikakgolo, Matshediso le Malebo
Taolo ya badiri - Tswelelopele le Dipegelo tsa kwatara
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Katiso - Katiso e e sa tlwaelegang - Dikhoso tsa Tsamaiso ya Porojeke
Seemo sa tiro - malatsi a boikhutso - Malatsi a boikhutso a khunologo
Ditlhatloso - Pholesi
Ditlhatloso - Ditlhatloso tsa renke
Taolo ya Diphatlhatiro - Go tlhomiwa - Go tlhamiwa, go fetolelwa le go Tokafadiwa ga diphatlhatiro
Seemo sa Tiro - Temogo ya Maitemogelo
Seemo sa Tiro - Temogo ya Borutegi
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso - Malatsi a boikhutso a khunologo
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikutso - Malatsi a boikhutso a bolwetse
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso - Malatsi a bokhutso a a kgethegileng
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso - Malatsi a bokhutso a go ithuta
Motsamao wa Badiri - Diphetiso
Peomolao le Thulaganyo - Melao le Melawana - Melawana ya Tirelo Setshaba - Ditlhabololo
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Katiso - Katiso e e Fomale - Di-dipoloma
Peomolao le Thulaganyo - Melao le Melawana - Melawana ya Tirelo Setshaba - Dithanolo le Dikgakololo tsa Semolao
Peomolao le Thulaganyo - Ditlhabololo tsa Melawana ya Tirelo Setshaba
Ditshelete - Dituelo - Dikgogo
Taolo ya Diphatlhatiro - Go tlhamiwa - Tekanyetso
Dikamano tsa Badiri - Pholesi
Katiso - Katiso e e seng fomale - Katiso ya Dikhoso tse dikhutshwane
Go ngoka badiri le ditatlhegelo - Dikopo le Dithapo - Diphatlhatiro tse di sa tlhalosiwang
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso
Ditshelete - Tuelo ya go dira go feta nako e e beilweng ya tiro
Go ngoka badiri le ditatlhegelo - Go ngoka - Papatso
Katiso - Katiso e e seng fomale - Dikhoso tsa Ditshelete
Go ngoka badiri le ditatlhegelo - Pholesi
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Motsamao wa Badiri - Dithulaganyo tsa go tshwarelela
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso - Malatsi a boikhutso a khunologo
Katiso - Katiso e e seng Fomale - Khoso ya Dithekeniki tse di Tseneletseng tsa Tsamaiso
Taolo ya Badiri - Ditshwetso le Dikgato tsa Kgalemo
Seemo sa Tiro - Khoutu ya Tuelo
THULAGANYO YA GO FAELA YA TSHEGETSO
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG - LEFAPHA LA DITSHELETE
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Thulaganyo le Taolo - Tsamaiso ya Direkoto - Makwalo
Ditshelete - Thulaganyo ya Tsamaiso ya Ditshelete - Dikhoutu tsa Kabo - Dikhoutu tsa Kabo ya Ntlhana
Popego le Dikopano tsa Ditheo le Dikokoano tse dingwe - Ditaletso tse di amogetsweng - Makwalo a ka gale
Bonno - Kopo ya le Kabo ya - Bonno jwa semmuso
Thulaganyo le Taolo - Tsamaiso ya Direkoto - Thulaganyo ya go faela Makwalo - Makwalo a a sa aroganngwang
Ditshelete - Dithulaganyo tsa go Banka - Manaane, Dipegelo, Dipoelo le Dikanego
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Ditšhelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Ditšheke tse di sa tlotlwang
Bobolokelo le Ditirelo - Tirelo - Telkom - Dikaedi tsa difounu
Ditshelete - Ditekanyetso - Letlhomeso la Ditshenyegelo la Pakagare
Bobolokelo le Ditirelo - Bobolokelo - Go bonwa le Tlhokomelo ya Fanetshara ya Kantoro
Dipalangwa - Dithebolo tsa tetla ya go phaka
Ditshelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Go rebolwa ga ditsheke gape
Bonno - Go bonwa ga Ditsha le go agiwa ga Dikago tsa Kantorokgolo
Ditšhelete - Dipholesi
Ditšhelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Ditshekatsheko tsa seemo sa ditšhelete (boruni) - Dipegelo
Ditšhelete - Ditekanyetso - Go sutisiwa ga matlole
Dipegelo, Dipoelo le Tshedimosetso - Dipegelo le Dipoelo - Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga - Dipegelo tse di kopanetsweng
Peomolao - Melao/Melaotlhomo ya rona - Leina la Molao/Molaotlhomo wa Ntlha - Dithanolo le Dikgakololo tsa Semolao
Dipalangwa - Dipalangwa tsa Puso - Dikopo tsa
Pegelo le Dipoelo gammogo le Tshedimosetso ya Ditiragalo tse di rulagantsweng
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Popego le Dikopano - Kopano ya botsamaisi ka kakaretso
Pegelo le Tshedimosetso - Tlhagiso ya Ditogamaano tsa Tiro tsa Kgwedi le Kgwedi
Ditšhelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Dipotsiso tsa Tshedimosetso ya Tlhatlhobo ya Boruni
Ditšhelete - Go tswalelwa ga ngwaga wa Ditšhelete
Dikopo le Dikabo tsa Bonno jwa Dikantoro - Kantorokgolo
Ditšhelete - Ditekanyetso - Tlhomamiso ya Tekanyetsokabo
Ditšhelete - Ditekanyetso - Thulaganyo ya Tsiboso ya go sa le gale
Ditšhelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Tshedimosetso le Ditshwaelo
Ditšhelete - Ditshenyegelo - Bogodu
Dipegelo, Dipoelo le Tshedimosetso - Dipegelo le Dipoelo - Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga - Ditirelo tsa Ditheo
Dipalangwa - Dipalangwa tsa Puso - Dikopo tsa
Thulaganyo le Taolo - pholesi - Lenaneo la Kagosešwa le Tlhabololo - Togamaano ya Porojeke
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Thulaganyo le Taolo - Kabinete - Tshwetso ya Kabinete
Ditšhelete - Ditshenyegelo - Ditleleimi tsa Mafapha a mangwe
Thulaganyo le Taolo - Ditiro - Go rulaganngwa ga Dipolelo tsa Ponelopele le Maitlhomo
Ditšhelete - Ditekanyetso - Ditekanyetso tsa Kapitale - Ditekanyetso tsa Tlaleletso
Ditšhelete - Ditshenyegelo - Tuelo ya Diakhaonte - Ditirelo tse di rekilweng
Dipalangwa - Dipalangwa tsa Puso - Dikotsi
Dipegelo le Dipoelo/ Dikakgelo mo puong ya Tonakgolo
Diphetiso tsa dithata tsa leruri
Go fetolelwa ga Bobolokelo le Ditirelo tsa Ditšhelete go nna tsa Poraefete / Ditirelo tsa phepafatso
Ditšhelete - Ditshenyegelo - Tuelo ya Diakhaonte - Dilo tse di bolokiwang tse di Rekilweng
Dipalangwa - Dipalangwa tse di etleediwang
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Ditšhelete - Lekgetho - Tshitshinyo ya/ Diporojeke tse di kgethegileng
Ditšhelete - Thebolo - Lephata la taolo ya matlole la bosetšhaba
Ditšhelete - Ditekanyetso - Dikakgelo go Mokhuduthamaga
Ditšhelete - Tiro e e dirilweng ke ditlamo tse di tswang kwa ntle di direlwa Lefapha - Boruni le Ditlhatlhobo
Ditšhelete - Dipotsiso tsa ka gale
Popego le Dikopano tsa ditheo le Dikokoano tse dingwe - Malebana le Ditiro tsa Tshegetso - Dikopano - Mananetema le Metsotso - Dikopano tsa Ditlhogo tsa Dikarolo
Thulaganyo le Taolo - Ditogamaano tsa Kgwebo tsa Lefapha
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
LEFAPHA LA DITSHELETE: TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO
DIPAAKANYO, DITLALELETSO LE GO DIRA DIPEGELO
REJISETARA YA DITSHENYO
TSHENYO
TSHUPO
TLHALOSO YA MATSHWAO A GO TLOSIWA
DITENG
A DIPEGELO LE METSOTSO
B DIREJISETARA TSA DITSHELETE
C DIREJISETARA TSE DI SA AKARETSENG DIREJISETARA TSA DITSHELETE
E DITSHWANTSHO DINEPE
DITAKELO KA KAKARETSO TEBANG LE SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
Taolo ya sejule e mo magetleng a Motsamaisi wa Direkoto. Ga go a tshwanela go dirwa dipaakanyo le/ kgotsa ditlaleletso dipe mo sejuleng ntle le tumelelo ya motlhankedi yono.
DIPAAKANYO, DITLALELETSO GAMMOGO LE PEGELO
Dipaakanyo tsotlhe le ditlaleletso di tshwanetse go tlisiwa gangwe le gape go Moakhaefe wa Porofense gore a di kwale, a di rebole mme a ntshe tetla ya gore di tlosiwe.
KHOPIKGOLO
Khopikgolo ya sejule ya taolo ya direkoto e faelwa mo sephuthelong se sele mme e supiwa jalo mo sephuthelong se se ka fa ntle. Khopi e tsholwa ke motlhankedi yo o kailweng fa godimo yo o tshwanetseng go netefatsa gore e tsholwa e le mo dinakong le gore ditaelo tsa tema 2 di a tswelediwa.
REJISETARA YA TSHENYO
Fa go setse go rebotswe tetla ya go tlosiwa ga dilo tse di mo sejuleng ya taolo ya direkoto, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong rejisetara ya tshenyo. Rejisetara eno e arogantswe ka dingwaga, go fa sekai, 2002, 2003, 2004, jalo le jalo. Fa ntlha e tswalwa, nomorotshupetso ya yona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga e e tla senngwang ka yona. Ka jalo, ntlha e e tswetsweng ka ngwaga wa 2002, e taelo ya yona ya go senngwa e leng D3, e tla tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga wa 2005, mme ka go dira jalo go lemosega sentle gore ke dintlha dife tse di tshwanetseng go senngwa mo ngwageng o o rileng. Go atlenegisiwa tiriso ya setlami se se sa kopanang gonne go sa kgonege gore go ka itsewe pele ga nako, palo ya ditsebe tse di tla tlhokegang ka ngwaga.
TSHENYO
Go tshwanetse ga tlosiwa dilo gangwe le gape - bonnye gangwe ka ngwaga - mme fa go dirwa jalo, setifikeiti se se rebotsweng sa tshenyo se isiwe go Moakhaefe wa Porofense.
TSHUPO
Dilo tsotlhe di tshwanetse go supiwa mo sephuthelong se se ka fa ntle ka nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo sejuleng ya taolo ya direkoto gammogo le ka taelo e e maleba ya tshenyo. Nomoro le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong ya khutlonne.
TLHALOSO YA MATSHWAO A TLOSO
A2O. - Fetisetsa go botsenyo jwa diakhaefe mo dingwageng di le 20morago ga bokhutlo jwa ngwaga e direkoto di dirilweng ka ona.
D. - Senya (gore e simologa kae go laola paka ya go tsholwa)
D7 - Senya mo dingwageng di le 7 morago ga go tswalwa
AP - Di ka nna mo matsogong a setheo sebaka se se sa lekanyediwang. Fa go tlosiwa, sekai, fa kantoro e tswalelwa gongwe go tlosiwa dithoto, di tshwanetse go fetisediwa kwa botsenyong jwa diakhaefe.
DAU - Senya ka gangwe fela fa go sena go fediwa go runiwa.
DAU3 - Senya morago ga dingwaga di le 3 go sena go fediwa go runiwa
DAU7 - Senya morago ga dingwaga di le 7 go sena go fediwa go runiwa
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO (LEFAPHA LA DITŠHELETE)
Karolo Tlhaloso Kantoro e e Tloso
Kwa go yona
Dipegelo 1. Metsotso ya Boto ya Dithendara Mokwaledi wa Boto
Le Metsotso ya Dithendara
Metsotso ya kopano ya Botsamaisi Kantoro ya Tlhogo ya Lefapha
Dipegelo tsa Persal Teseke ya Thuso ya
Direjisetara
Direjisetara 1. Dituelo tsa Telkom Karolo ya Palotlotlo tsa Ditšhelete 2. Direjisetara tsa ketleetso ya mhago Karolo ya Palotlotlo le maeto (Tsa mafapha otlhe.)
Go tlhagisiwa ga rejisetara ya dithoto Karolo ya Palotlotlo
Rejisetara ya diforomo tsa feisi Karolo ya Palotlotlo
Rejisetara ya palo ya ditšheke tsa Karolo ya Palotlotlo khomphiutara tse di ntshiwang letsatsi le letsatsi tsa lefapha lengwe le lengwe
Direjesetara tsa hatekhopi Dituelo Karolo ya Palotlotlo tse di dirilweng, lotseno la lekgetho fa e sale ka ngwaga wa 1994.
Rejisetara ya dikanego tsa Karolo ya Palotlotlo
Ditšhelete tse di tsholwang ke
Lefapha lengwe le lengwe
Rejisetara ya dikarata tsa masetara Karolo ya go banka
Go ntshiwa ga rejisetara ya ditšheke Karolo ya go banka gape
Go saeniwa ga ditšheke tsa Karolo ya go banka mafapha otlhe
Rejisetara ya dituelo tsa dithoto Karolo ya go banka
Rejisetara ya Dituelo tsa Karolo ya go banka go tlosa melato
Rejisetara ya melato ya foromo Tsamaiso ya lekgetho thulaganyo ya maeto
Rejisetara ya dituelokompa -1084 Dituelo tsa badiri
Rejisetara ya ditšheke tsa seatla Dituelo tsa badiri
Dituelo tsa mafapha otlhe
Rejisetara ya pusetso ya dituelo Dituelo tsa badiri tsa badiri
Rejisetara ya taolo ya go gapelwa Dikgogo tsa dituelo
Rejisetara ya pusetso ya Digogo tsa dituelo diphenšene
Rejisetara ya taolo ya go gapelwa Dikgogo tsa dituelo e e buseditsweng go babueledi
Rejisetara ya motsamao wa tšhelete Dikgogo tsa dituelo
Rejisetara ya mesaeno ya metšhini Dithulaganyo
Rejisetara ya ditšheke palo ya Dithulaganyo ditšheke tse di amogelwang ka letsatsi
Rejisetara ya phasalatso ya Dithulaganyo ditšheke
Rejisetara ya pegelo ya FMS Dithulaganyo
Rejisetara ya setlhopha sa Karolo ya ditšhelete
Dipegelo (ya lefapha lotlhe)
Rejisetara ya ditšheke tse di Karolo ya ditšhelete kwadilweng ka letsogo le tsa khomphiutara
Direjisetara 1. Rejisetara ya difaele tse di butsweng Bokwadisetso jwa magareng
Go sa 2. Khopikgolo ya thulaganyo ya go faela Tlhogo ya bokwadisetso akarediwe 3. Sejule ya Taolo ya Direkoto Tlhogo ya bokwadisetso direjisetara tsa 4. Rejisetara ya batho ba ba dirisang Palotlotlo ditšhelete phaposibobolokelo e e popota
Rejisetara ya difekese tse di Bokwadisetso jwa magareng amogetsweng
Rejisetara ya dirori Karolo ya go reka
Rejisetara ya makwalo a a tswelang Tsamaiso ya lekgetho kwa ntle IRP 5
Rejisetara ya makwalo a a tswelang Bokwadisetso jwa magareng kwa ntle.
Rejisetara ya makwalo a a Boto ya dithendara rejisetarilweng
Rejisetara ya dithendara tsa Boto ya dithendara mafapha a a farologaneng
Rejisetara ya dithendara tse di Boto ya dithendara amogetsweng ka poso le thomelofefo
Rejisetara tsa disampole tsa Boto ya dithendara thendara
Rejisetara
Direjisetara 1. Taolo ya Phetolo ya Thulaganyo Teseke ya Thuso ya Persal tsa 2. Melaetsa ya thulaganyo Teseke ya Thuso ya Persal
Eleketoroniki) (Dipaakanyo tsa dintlha tsotlhe mo
Direkoto tsa Katiso ya Persal Teseke ya Thuso ya Persal
Dinepe 1.Ditlhopa tsa Ditšhelete Lephata la Mokhuduthamaga
Ditlhopa tsa Ditšhelete Lephata la Mokhuduthamaga
Tiro ya mafelo a ngwaga Lephata la Mokhuduthamaga
Setlhopha sa kgwele ya dinao Karolo ya go reka sa basadi
Moporesidente wa naga Kantoro ya tlhogo ya lefapha
Tonakgolo Manne Dipico Kantoro ya tlhogo ya lefapha
Mokhuduthamaga: Akharwaray Kantoro ya tlhogo ya lefapha
Moporesidente wa pele wa naga
E. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELELWANG KA BOITIRISO
Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga le dipegelo tse dingwe tsa tswelelopele
Dikanego tsa ditšhelete
Ditekanyetsokabo le makwalo a a amanang natso
Difaele tsotlhe tsa dipholesi
F. DITIRELO TSE SETSHABA SE TLAMELWANG KA TSONA
Lefapha la Ditšhelete le tlamela mafapha a mangwe ka ditirelo. Lefapha le thusa mafapha a mangwe go a kgontsha go tlamela setšhaba ka ditirelo.
DITIRELO KA TLHAMALALO GO SETSHABA
Lefapha le tla tlamela ditlhopa tse di nang le kgatlhego dikhopi tsa Dikanego tsa Tekanyetsokabo tsa ngwaga e nngwe le e nngwe fa go kopiwa jalo.
Kantoro ya Boto ya Dithenkara ya Porofense e itsese setšhaba ka dithendara tse di phasaladitsweng mme e ntsha dikwalo tsa dithendara gammogo le go tlamela ka katiso ya ditsela tsa go thendara go setšhaba / ditlhopa tse di nang le kgatlhego fa go kopiwa jalo.
DITIRELO TSE E SENG TSA TLHAMALALO GO SETSHABA
Kantoro ya Boto ya Dithendara ya Porofense e tlamela ka katiso le thuso go mafapha go netefatsa gore a ikobela dipholesi tsa theko ya dithoto.
Lephata la Ramatlotlo la Porofense le netefatsa gore go dirisiwa mekgwa ya ditšhelete e e seng bofitlha le gore go phasaladiwa dikanego tse di ikanyegang tsa ditšhelete gore batho ba di bone.
G. PATLOMAIKUTLO, GO NNA LE SEABE GAMMOGO LE GO SUSUMETSA GO TLHAMIWA GA PHOLESI
Lefapha la Ditšhelete le nna le dikamano tse di tswelelang le mafapha a mangwe a porofense ka setheo sa Batlhankedibagolo ba Ditšhelete, thulaganyo ya dikanego tsa tekanyetsokabo tsa ngwaga le ngwaga gammogo le ditlhagiso tsa khansele ya tekanyetsokabo ya mafapha ngwaga le ngwaga. Ka dikamano tse di fa godimo, mafapha a manwe a porofense a newa kaelo go tokafatsa ditirelo go badirisi (baagi). Go newa Lephata la Bosetshaba la Ramatlotlo gammogo le Mokhuduthamaba dipegelo gangwe le gape go netefatsa gore go tlamelwa badirisi botlhe ka ditirelo tse di lekaneng.
Kantoro ya Boto ya Dithendara ya Porofense e tlamela Bagwebipotlana le Ba ba neng ba tlhokile ditshono mo nakong e e fetileng ka katiso mme e gokagana ka tlhamalalo le ditokololo tsa mekgatlho ya kgwebo go utlwa megopolo ya bona malebana le ditaelo tsa pholesi tse di maleba.
H. DITSELA TSA TSHIAMISO, THULAGANYO YA BOIKUELO GAMMOGO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
Fa Motlhankedi wa Tshedimosetso a ka gana go rebola tetla ya phitlhelelo ya rekoto nngwe fela e e tshotsweng ke Mmuso, kgotsa Setheo sa Setshaba, motho yo o dirang kopo ya tshedimosetso o na le tshwanelo ya go dira boikuelo kgatlhanong le tshwetso eo. Karolo e nngwe ya seno ke ya gore, fa go ka rebolwa tetla ya phitlhelelo ya rekoto e e amang motho mongwe wa boraro, motho yoo wa boraro o na le tshwanelo ya go ikuela kgatlhanong le tshwetso eo. Boikuelo joo bo tla sekwasekwa ke Bothati jo bo maleba. Bothati jo bo Maleba bo tla sekaseka kopo le rekoto go ya ka dithebolo tsa Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000.
Fa go ka fitlhelwa gore kopo eo e ganetswe go ne go sa tshwanela, Bothati jo bo Maleba bo tla busetsa morago tshwetso ya ntlha ya Motlhankedi wa Tshedimosetso mme bo rebole tetla ya go fitlhelela rekoto. Jaanong mokopi o tla itsesewe ka tshwetso eo gammogo le dituelo tse di maleba tse di tshwanetseng go duelelwa go tlhagisiwa gape ga rekoto eo gongwe karolo ya yona.
Mo go fitlhelwang gore Bothati jo bo Maleba bo tshegetsa tshwetso ya Motlhankedi wa Tshedimosetso ya go gana ka tetla ya phitlhelelo ya rekoto, mokopi o tla itsesewe ka tshwetso eo. Mokopi o tla itsesewe gape ka dikgato tse dingwe tsa tshiamiso.
Fa go setse go dirisitswe dikgato tsotlhe tsa tshiamiso tsa ka fa gare jaaka di supilwe ke Setheo sa Setshaba, mokopi o na le tshwanelo ya go ikuela kwa kgotlatshekelo.
Tsela ya go dira boikuelo jwa ka fa gare le boikuelo kwa kgotlatshekelo jaaka di rebotswe ke Molao, di a latela: Boikuelo jwa ka fa gare-
Bo tshwanetse go tsenngwa mo foromong e e rebotsweng (jaaka go totobaditswe ke Setheo sa Setšhaba) mo sebakeng sa malatsi a le 60 le malatsi a le 30 fa e le boikuelo jwa motho wa boraro.
Bo tshwanetse go isiwa gongwe go fetisediwa go Motlhankedi wa Tshedimosetso wa setheo sa setšhaba se se amegang kwa dintlheng tsa gagwe tsa kgolagano.
Bo tshwanetse go supa setlhogo sa kgang ya boikuelo jwa ka fa gare.
Bo tshwanetse go supa mabaka a boikuelo jwa ka fa gare.
Bo ka akaretsa tshedimosetso e nngwe le e nngwe e e maleba e motho yo o dirang boikuelo a nang le yona.
Fa motho yo o ikuelang a batla gore mo godimo ga karabo e e kwadilweng, a ka arabiwa ka mokgwa mongwe gape, o tshwanetse go tlhalosa gore o eletsa go itsesewe jang ka seno gammogo le go tlamela ka dintlha tse di maleba gore a tle a itsesewe ka mokgwa oo.
Fa go ka nna le tuelo ya boikuelo, e tshwanetse go tla le boikuelo jo bo kwadilweng fa bo ya go Motlhankedi wa Tshedimosetso. Tuelo e e rebotsweng ya boikuelo, fa e le gona, e tshwanetse go duelwa. Fa go ka seke ga duelwa tuelo ya boikuelo, tshwetso ya boikuelo joo e ka emisiwa go fitlhelela ka nako e go tla bong go duetswe.
Boikuelo jo bo kwadilweng bo tshwanetse go tlhalosa aterese ya poso gongwe nomoro ya fekese.
Fa boikuelo bo tsenngwa morago ga paka e e beilweng, e leng ya malatsi a le 60/ 30, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse gore morago ga go amogela mabaka a a utlwalang, bo letle gore go tsenngwe boikuelo jo bo thari jwa ka fa gare. Fa bothati jo bo maleba bo sa letle gore go tsenngwe boikuelo jo bo thari jwa ka fa gare, bo tshwanetse go itsese motho yo o tsentseng boikuelo jwa ka fa gare ka tshwetso eo.
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse gore mo sebakeng sa malatsi a le 10 a tiro morago ga go amogela boikuelo jwa ka fa gare, bo neye bothati jo bo maleba tse di latelang:
Boikuelo jwa ka fa gare jo bo kwadilweng;
Mabaka a tshwetso e e amegang;
Gore a boikuelo jwa ka fa gare bo kgatlhanong le kganelo gongwe thebolo ya phitlhelelo; le
Dintlha tsa kgokagano tsa motho mongwe le mongwe wa boraro yo o tshwanetseng go itsesewe.
Fa Bothati jo bo Maleba bo sa ntse bo lebeletse boikuelo jwa ka fa gare kgatlhanong le kganelo ya kopo ya phitlhelo ya rekoto e e amang motho wa boraro, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsese motho yoo wa boraro ka ga boikuelo jwa ka fa gare, ntle le fa dikgato tsa go batla motho wa boraro di iteile se folletse. Mo mabakeng a mo go ona motho wa boraro a itsisetsweng, motho wa boraro o tshwanetse go letlelelwa go dira tlhagiso e e kwadilweng gongwe ya molomo.
Fa go dirwa tshwetso malebana le boikuelo jwa ka fa gare, Bothati jo bo Maleba bo lebelela tse di latelang:
Dintlha tse di tlhagisitsweng mo boikuelong jo bo kwadilweng;
Mabaka a a tlhagisitsweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso a tshwetso ya ntlha
Ditlhagiso tsotlhe tse di dirilweng;
Fa motho wa boraro a sa bonagala, ntlha ya gore motho wa boraro ga a nna le tshono ya go dira tlhagiso le gore goreng boikuelo jwa ka fa gare bo tshwanetse go tshololwa.
Bothati jo bo Maleba bo ka tlhomamisa tshwetso ya ntlha gongwe a ka ntsha tshwetso e ntshwa. Tshwetso ya boikuelo jwa ka fa gare e tshwanetse go dirwa mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga go amogela boikuelo jwa ka fa gare. Morago fela ga gore go tsewe tshwetso, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsese motho yo o dirileng boikuelo ka tshwetso, motho mongwe le mongwe wa boraro gammogo le mokopi, mme bo leke ka moo go ka kgonegang ka gona gore go itsesewe motho yo o dirileng boikuelo ka sebopego se a se kopileng. Kitsiso ya tshwetso e tshwanetse go nna le tse di latelang:
Tlhagisa mabaka a a lekaneng a tshwetso;
Tlhagisa ditlamelo tsa Molao tse go ikaegilweng ka tsona;
Se dire le fa e le thupetso go rekoto;
Tlhagisa dithulaganyo tse dingwe tsa boikuelo jwa ka fa gare tse di ka dirisiwang ke mokopi; kgotsa
Tlhagisa gore maphata a a amegang, e leng, motho yo o dirang boikuelo, motho wa boraro jalo le jalo, ba ka tsenya kopo ya kgotlatshekelo kgatlhanong le tshwetso ya boikuelo jwa ka fa gare mo sebakeng sa malatsi a le 60 kgotsa 30 (motho wa boraro).
Fa go setse go diragaditswe dithulaganyo tsotlhe tsa boikuelo jwa ka fa gare, mokopi o na le tshwanelo ya go fitlhelela kgotlatshekelo go ikuela go ya pele.
MAMETLELELO B
FOROMO A
KOPO YA PHITLHELELO YA REKOTO YA SETHEO SA SETSHABA
Karolo 18 ya Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, 2000 (Molao wa bo2 wa 2000)
Molawana 6
GA TIRISO YA LEFAPHA
Nomoro ya tshupetso: ...
Kopo e amogetswe ke ...
Tlhalosa maemo, leina le sefane motlhankedi wa tshedimosetso/ mothusamotlhankedi wa tshedimosetso ka ...letlha kwa ...lefelo.
Tuelo ya kopo (fa ele gona): R ...
Depositi (fa e le gona): R ...
Tuelo ya phitlhelelo: R ...
MOSAENO WA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO/ MOTHUSAMOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
A. Dintlha ka ga setheo sa setšhaba
B. Dintlha tsa motho yo o dirang kopo ya go fitlhelela direkoto a Dintlha tsa motho yo o dirang kopo ya phitlhelelo ya rekoto dit shwanetse go kwalwa fa tlase..
b Tlhagisa aterese le/kgotsa nomoro ya fekese mo Repaboliking koo tshedimosetso e tshwanetseng go romelwa gona.
c Go tsenngwe bopaki jwa seemo se kopo e dirwang ka sona, fa go le maleba.
Maina ka botlalo le sefane: ...
Nomoroitshupo: ...
Aterese ya Poso: ...
Nomoro ya Fekese: ...
Nomoro ya mogala: ... Aterese ya Poso ya E: ...
Seemo se kopo e dirwang ka sona, fa e le gore kopo e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe:
C. Dintlha tsa motho yo go dirwang kopo mo boemong jwa gagwe
Karolo eno e tshwanetse go tladiwa fa FELA kopo ya tshedimosetso e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe.
Maina ka botlalo le sefane: ...
Nomoro itshupo: ...
D. Dintlha ka ga rekoto a Tlamela dintlha ka botlalo tebang le rekoto e go kopiwang phitlhelelo ya yona, go akarediwa le nomoro ya tshupetso fa o e itse, go kgontsha gore rekoto e kgone go bonwa.
b Fa sebaka se se tlametsweng se sa lekana o kopiwa tsweetswee go tswelela mo tsebeng e nngwe mme o e kopanye le foromo eno. Mokopi o tshwanetse go saena ditsebe tsotlhe tsa tlaleletso.
Tlhaloso ya rekoto gongwe karolo e e maleba ya rekoto:
Nomoro ya tshupetso, fa e le gona: ...
Dintlha dingwe tsa tlaleletso ka ga rekoto: ...
E. Dituelo a Kopo ya phitlhelelo ya rekoto, ntle le ya rekoto e e nang le tshedimosetso ya sebele ka ga gago, e tla tswelediwa fela morago ga gore tuelo ya kopo e duelwe.
b O tla itsesewe ka tlhotlhwa e e tshwanetseng go duelwa jaaka tuelo ya kopo.
c Tuelo e e duelelwang phitlhelelo ya rekoto e laolwa ke sebopego se phitlhelelo e batliwang ka sona gammogo le nako e e utlwalang e e tlhokegang go batla le go siamisa rekoto.
d Fa o na le tetlo ya go gololwa mo tuelong ya tuelo nngwe fela, tsweetswee tlhalosa mabaka a seo.
Mabaka a go gololwa mo go dueleng dituelo: ...
F. Sebopego sa phitlhelelo ya rekoto
Fa o thibelwa ke go sa itekanelang sentle mo mmeleng go buisa, go bogela gongwe go reetsa rekoto ka sebopego sa phitlhelelo se go tlametsweng ka sona mo 1 le 4 fa tlase fano, tlhalosa bogole jo bo mo mmeleng ga gago mme o tlhalose gore o kopa rekoto ka sebopego sefe.
Bogole: ...
Sebopego se rekoto e kopiwang ka sona:
Tshwaya bokoso e e maleba ka "X".
DINTLHA:
a Tlhagiso ya gago tebang le sebopego se se kopiwang sa phitlhelelo e laolwa ke sebopego se rekoto e leng mo go sona.
b Phitlhelelo mo sebopegong se e kopilweng ka sona e ka ilediwa mo mabakeng mangwe. Mo mabakeng ao, o tla itsesewe fa e le gore phitlhelelo e ka rebolwa ka sebopego se sengwe.
c Tuelo e e duelelwang phitlhelelo ya rekoto, fa e le gona, e tla laolwa ka bontlhabongwe ke sebopego se phitlhelelo e kopiwang ka sona
Fa rekoto e le mo sebopegong se se kwadilweng gongwe se se gatisitsweng -
Khopi ya rekoto*
Tlhatlhobo ya rekoto
Fa rekoto e na le ditshwantsho tse di bogelwang - (tsona di akaretsa ditshwantsho, diselaete, ditshwantsho tsa video, ditshwantsho tse di dirilweng ka khomphiutara, dithadiso, jalo le jalo.)
Go bogela ditshwantsho
Khopi ya ditshwantsho*
Kgatiso ya ditshwantsho*
Fa rekoto e na le mafoko a a gatisitsweng kgotsa tshedimosetso e e ka tlhagisiwang gape ka medumo -
Go reetsa pina (kasete e e reediwang)
Kgatiso ya pina*
lekwalo le le kwadilweng gongwe le gatisitswe
Fa rekoto e tshotswe mo khomphiutareng gongwe e le mo sebopegong sa eleketoroniki gongwe se se buisegang ka motshini -
Khopi e e gatisitsweng ya rekoto*
Khopi e e gatisitsweng ya tshedimosetso e e tswang mo rekotong*
Khopi e e mo khomphiutareng ya ebopego se se buisegang*( disiki e e thata gongwe e e kitlaneng)
Fa o kopile khopi kgotsa kgatiso ya rekoto (fa godimo), a o eletsa gore khopi gongwe kgatiso e romelwe ka poso kwa go wena?
Go na le tuelo ya go posa.
EE
NNYAYA
Ela tlhoko gore fa rekoto e seo ka puo e o e tlhopileng, o ka newa phitlhelelo ka puo e rekoto e leng mo go yona.
O ka eletsa gore rekoto e nne mo puong efe? ...
G. Kitsiso ya tshwetso tebang le kopo ya phitlhelelo
O tla itsesewe ka lekwalo gore a kopo ya gago e rebotswe/ ganetswe. Fa o eletsa gore o itsesewe ka mokgwa mongwe fela, tsweetswee tlhalosa mokgwa oo mme o tlamele ka dintlha tse di botlhokwa go kgontsha gore go ikobelwe kopo ya gago.
O ka eletsa go itsesewe jang ka ga tshwetso tebang le kopo ya gago ya go fitlheloela rekoto? ...
E saenilwe kwa ...ka letsatsi la...la ...20...
MOSAENO WA MOKOPI/ MOTHO
YO GO DIRWANG KOPO MO
BOEMONG JA GAGWE
POPEGOTHEO E E TSHITSHINNGWANG YA LEFAPHA LA DITŠHELETE (LEPHATA LA MATLOTLO LA POROFENSE)
X Tlhogo ya Lefapha (Mokaedimogolo)
x Mothusamokaedi : tsamaiso (Mothusi wa sebele)
x Mokwaledi x Motlhankedimogolo wa Ditšhelete
X Mokaedi x Mokwaledi
X Motlatsamokaedi x Motlhankedi wa Tsamaiso ya Ditšhelete x Motlanyi x Motlatsamokaedi x Batlhankedi ba tsamaiso ya ditšhelete
X Batlhankedi ba Tsamaiso ya Ditšhelete x Motlatsa Mokaedi x Motlhankedimogolo wa Tsamaiso ya Ditšhelete (P/L 10) 1x Motlhankedimogolo wa Tsamaiso ya Ditšhelete (P/L 10)
x Motlhankedimogolwane wa Tsamaiso ya Ditšhelete (P/L 8-9) 1x Motlhankedimogolwane wa Tsamaiso ya Ditšhelete (P/L 8-9)
x Bathusabatlhankedi ba Tsamaiso ya Ditšhelete (P/L 6-7) 2x Bathusabatlhankedi ba Tsamaiso ya Ditšhelete (P/L 6-7)
x Motlatsa Mokaedi x Tlelereke ya Tsamaiso x 1x Mothusamokaedi xMothusa Mokaedi 1x Batlhankedi ba tsamaiso/(bagolwane) ya theko ya dithoto x Tlelereke ya tsamaiso (kgolwane) ya theko ya dithoto x Mothusamokaedi x Batlhankedi ba tsamaiso / (bagolwane) ya theko ya dithoto x Tlelereke ya tsamaiso (kgolwane) ya theko ya dithoto x Batlhankedi ba tsamaiso / (bagolwane) ya theko ya dithoto 2x Batlhankedi ba tsamaiso / (bagolwane) ya theko ya dithoto x Tlelereke ya tsamaiso (kgolwane) ya theko ya dithoto 1x Tlelereke ya tsamaiso (kgolwane) ya theko ya dithoto x Mokaedi x Mokwaledi x Motlatsamokaedi x Motltsa Mokaedi 1x Motltsa Mokaedi x Ramatlotlo wa mmuso/Mogolwane 2x Ramatlotlo wa mmuso/Mogolwane x Ditlelerekekgolo ya Palotlotlo 2xDitlelerekekgolo ya Palotlotlo x Ditlelereke ya Palotlotlo 2xDitlelereke ya Palotlotlo x Motlatsa Matlotlo 1x Motlatsa Matlotlo 1x Motlatsa Mokaedi x Ramatlotlo wa muso/Mogolwane 1x Ramatlotlo wa mmuso 1xMmalatlotlo wa Mmuso xDitlelerekekgolo ya Palotlotlo 2x Ditlelerekekgolo ya Palotlotlo 2x Ditlelerekekgolo tsa xDitlelereke ya Palotlotlo 5xDitlelereke ya Palotlotlo palotlotlo x Ditlelereke tsa x x x Motlatsa Mokaedi x Mothusa Mokaedi 1x Mothusa Mokaedi x Mmalatlotlo wa Mmuso/Mogolwane x Mmalatlotlo wa mmuso/Mogolwane 1x Mmalatlotlo wa Mmuso/Mogolwane 1x Mmalatlotlo wa Mmuso/Mogolwane 1x Tlelerekekgolo ya Palotlotlo x Tlelerekekgolo ya Palotlotlo 1x Tlelerekekgolo ya Palotlotlo 1x Tlelerekekgolo ya Palotlotlo 4x Ditlelereke tsa Palotlotlo x ditlelereke tsa Palotlotlo 2x Ditlelereke tsa Palotlotlo 4 x Ditlelereke tsa Palotlotlo 2x Ditlelereke tsa Bokwadisetso
X Motlatsa Mokaedi x Babalatlotlo ba Mmuso/Bagolwane x Tlelerekekgolo ya Palotlotlo
X Mothusamokaedi
X Mmalatlotlo wa Mmuso/Mogolwane
X Tlelerekekgolo ya Palotlotlo
X Tlelereke ya Palotlotlo/Kgolwane
X Motlanyimogolo wa tshedimosetso
X Motlanyi wa tshedimosetso x Motlatsa Mokaedi x Tlelereke ya Tsamaiso
X Motlhankedi wa Tsamaiso ya Ditšhelete (P/L 10)
X Batlhankedi ba Tsamaiso ya Ditšhelete (P/L 6-9)
X Motlhankedi wa Tsamaiso /Mogolwane
X Tlelereke ya Tsamasio x Motlatsa Mokaedi x Mothusamokaedi x Motlhankedimogolwane wa badiri 2 x Batlhankedibagolwane/bagolo ba katiso 1 x Motlhankedi/mogolwane wa Tsamaiso x Batlhankedi ba badiri 1 x Tlelereke ya Tsamaiso 1 x Motlhankedimogolo wa Tsamaiso x Tlelereke ya bokwadisetso 1 x Tlelereke ya Tsamaiso x Ditlelereke tsa Bokwadisetso x Modirisi wa Telecom x Barongwa x Bathusikakaretso x Motlhankedimogolo wa ditšhelete x Makwaledi x Moltatsa Mokaedi x Motlatsa Mokaedi x Mothusa Mokaedi x Babalatlotlo ba Mmuso/bagolwane
XMotlatsamokaedi 1X Motlhankedi wa Tsamaiso wa Theko ya Dithoto 1X Motlhankedi wa Tsamaiso wa Theko ya Dithoto
XMmalatlotlo wa Mmuso/ 1X Motlhankedimogolo wa Tsamaiso wa Theko ya Dithoto 1x Motlhankedimogolo wa Tsamaiso wa Theko ya
Mogolwane 3X Ditlelereke tsa Tsamaiso tsa Theko ya dithtoto dithoto
X Tlelerekekgolo ya Palotlotlo
X Ditlelereke tsa Palotlotlo
<fn>tsn_Article_National Language Services_Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso 2.txt</fn>
PUSO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso:
Manyuale wa Lefapha la Ditšhelete
KETAPELE
Maitlamo a Aforika Borwa a gore go nne le phitlhelelo ya tshedimosetso a tlotla boitlamo jwa rona jwa molaotheo jwa go tsenya tirisong tshwanelo ya botlhokwa ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso gongwe tshedimosetso e e mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono ke kgato e kgolo ya tlhabololo fa go lebelelwa boswa jwa sephiri jo re bo fitlhetseng go tswa mo dingwageng tse dintsi tsa puso e e neng e sa re sepe ya bonnye. Ka Molao ono re tshuba lebone go fedisa bosephiri le tidimalo e e neng e le karolo ya puso le tsamaiso ya tlhaolele.
Maitlhomomagolo a Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa bo2 wa 2000, ke go tlamela ka tshwanelo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso le ditheo tsa poraefete.
Tshwanelo eno e tla godisa gore go bewe dilo mo pepeneneng, go rwalwe maikaraelo gammogo le tsamaiso e e bokgoni ya ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete. Go ya ka tshwanelo eno, e tla thusa gape batho ba rona go nna le seabe se se tletseng gammogo le go tsaya ditshwetso ka kitso jaaka re bopa sešwa setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
O agelela gape mo motheong wa rona wa go godisa setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo e e bokgoni ya tshedimosetso e e tla ba kgontshang go diragatsa ka botlalo gammogo le go sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona.
Batho ba naga eno ba romile puso ya rona gore e diragatse diphetogo tse di tla tokafatsang boleng jwa matshelo a MaAforika Borwa otlhe. Molao ono o tla tiisa motheo ono o o tiileng o re agelelang mo godimo ga ona, mo maitekong a rona a puso e e lolameng e e maikarabelo.
TONAKGOLO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tiro e kgolo ya Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, o o goeleditsweng ka kgwedi ya Mopitlwe 2001, ke gore go nne le seemo se mo go sona batho baagi ba Aforika Borwa ba nang le bokgoni jwa go fitlhelela tshwanelo ya go bona tshedimosetso. Molao ono o montšhwa ga o kgontshe MaAforika Borwa go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo fela, ntlha ya botlhokwa go gaisa ke ya gore o sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona jaaka di tlhagelela mo Molaotheong. Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso ke sediriswa sa botlhokwa mo go kopanyeng ditlamelo tse di mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo jaaka o fitlhelwa mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile ka dipilara tsa kgololesego, tekatekano gammogo le go tlotla seriti sa botho. Molao ono o montshwa ke karolo ya botlhokwa mo thulaganyong ya go lere diphetogo ka ntlha ya fa o konotelela motheo o o adilweng ka Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Se se neng se tlwaelegile ka puso ya tlhaolele e ne e le gore ditiro tsa puso gammogo le tsamaiso ya yona di ne di aparetswe ke sephiri le tidimalo, go bipiwa ditiro tsa bobodu le tse di seng ka fa molaong. Ka ditlhopo tsa temokerasi tsa ngwaga wa 1994, re tlhagotse tsela e ntšhwa e e rotloetsang mokgwa wa go baya dilo mo pepeneneng gammogo le go rwala maikarabelo.
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o naya baagi ba Aforika Borwa tshono ya go nna le bokgoni jwa go fitlhelela tshedimosetso go tswa mo pusong le mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono o montšhwa o tlaleletsa botlhokwa jwa gore ditheo tsotlhe di dire gore ka gale di dire ditiro tse di mo molaong le go rwala maikarabelo a ditiro tsotlhe tsa tsona. Molao ono o montšhwa o goeleditswe e le kgato e nngwe ya go netefatsa botshelo jo bo botoka ka go tlamela baagi fela ka tshono ya go filthelela tshedimosetso e e leng gore kwa bofelong e ka dira gore ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba di rwale maikarabelo a ditiro tsa tsona.
TLHOGO YA LEFAPHA
KANTORO YA TONAKGOLO
DITENG
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
E. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELELWANG KA BOITIRISO
F. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELWANG KWA KANTORONG YA TONAKGOLO
G. PATLOMAIKUTLO, GO NNA LE SEABE GAMMOGO LE GO NNA LE TSHUSUMETSO MO GO TLHANGWENG GA DIPHOLESI
H. DITSELA TSA TSHIAMISO, THULAGANYO YA BOIKUELO GAMMOGO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
Lefapha la Ditšhelete le tshwanetse go tsenya tirisong le go tlhokomela pholesi ya tsamaiso ya ditšhelete tsa setšhaba e e lolameng, e se bofitlha e bile e le mo dinakong mo mafapheng otlhe a porofense.
Le tshwanetse go netefatsa gore go dirisiwa ditlamelo tsotlhe tsa porofense tsa ditšhelete le tse e seng tsa ditšhelete ka tsela e e maleba, e e somarelang mme gape e le bokgoni gape e nonofile. Seabe sa lona sa tshegetso ke sa go gokaganya Dipuso tsa Bosetšhaba, Porofense le Pusoselegae mo mererong ya pholesi ya tsamaiso ya ditšhelete.
Go kgontsha lefapha go diragatsa seabe sa lona sa go okamela, go tsenya tirisong le go tlhokomela dipholesi tsotlhe tsa ditšhelete mo porofenseng. Go amoetswe popegotheo e e maleba mme e tsentswe tirisong.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla thapiwa go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso yo o thapilweng mo Porofenseng mme tiro ya gagwe e tla nna go tsamaisa thulaganyo ya phitlhelelo ya tshedimosetso/ direkoto.
LEFAPHA LA DITŠHELETE
Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso: Rre M.B. Makape
Maemo : Tlhogo ya Lephata la Ramatlotlo la Porofense
Aterese ya poso : Kgetse ya Poraefete X 5054
Aterese ya Mmila : Khona ya Mebila ya Chapel le Knight,
Nomoro ya Mogala : 053-830 8358
Nomoro ya Fekese : 053-831 5836
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, motho mongwe le mongwe o na le tetla ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke mmuso gongwe setheo sengwe le sengwe sa setšhaba. Gore motho a kgone go fitlhelela tshedimosetso, motho o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tlapisitswe fano jaaka Mametlelelo A. Foromo eno e tshwanetse go romelwa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso kwa dintlheng tse di fa godimo tsa kgolagano. Morago ga gore kopo e amogelwe go tla latela thulaganyo e e latelang:
Motlatsamontlhankedi wa Tshedimosetso o tla swetsa gore a motho yo o dirang kopo ya tshedimosetso ke mokopi wa sebele (a kopa tshedimosetso ya gagwe ka sebele). Fa e le mokopi wa sebele ga a kitla a tlhoka go duela tuelo ya kopo. Fela fa e le mokopi (tshedimosetso e nngwe) foo gona o tshwanetse go duela tuelo ya kopo ya bokana ka R35.00 pele ga go ka simololwa ka go batla rekoto. Ka jalo, ga go kitla go tswelelwa ka kopo fa go ise go duelwe tuelo eo ya ntlha.
Fa tuelo e setse e dirilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go goga direkoto/ rekoto e e amegang.
Fa rekoto e setse e gogilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla e sekaseka mme a swetse gore a e na le pabalesego e e fitlhelwang ka fa tlase ga Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/ mokopi wa sebele otla itsesewe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa go tlhagisiwa gape ga rekoto.
Fa go sena go amogelwa tuelo tse di maleba, go tla dirwa dikhopi tsa rekoto gongwe karolo ya yona e go rebotsweng tetla ya gore e fitlhelelwe mme e romelwe go motho yo o kopileng tshedimosetso.
Fa e le gore phitlhelelo ga e a rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo ya yona, o tla itsesewe ka seo gammogo le mabaka a kganelo eo, gammogo le dithulaganyo tse di maleba tsa boikuelo tse a ka di latelang.
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
Direkoto tsa Lefapha la Ditšhelete di aroganngwa go ya ka direkoto tsa makwalo le direkoto tse dingwe tse e seng makwalo (direkoto tse dingwe).
Direkoto tsa makwalo di tlhagelela mo rejisetareng ya difaele tse di buletsweng dithulaganyo tsa go faela tse di tshwanang tsa tshetso le tsa badiri gammogo le thulaganyo ya go faela ya ditiro tsa ka gale e e leng ya Lefapha fela.
Direkoto tse dingwe tse e seng tsa makwalo di tlhagelela mo sejuleng ya taolo ya direkoto. Lefapha la Ditšhelete le ne le sa aroganya le go laola direkoto tsa lona go ya ka ditaelo tsa diakhaefe go fitlha ka kgwedi ya Tlhakole, 2001.
Ga jaana direkoto di faelwa go tswa kwa morago go ya ka dithulaganyo tse di rebotsweng tsa go faela le sejule ya taolo ya direkoto. Thulaganyo eno e ya go tsaya sebaka se seleele ka ntlha ya fa e akaretsa direkoto tsotlhe tsa go tloga ka 1994. Fa direkoto tse di sa aroganngwang di ntse di faelwa go tswa kwa morago, manyuale ono o tla nna o bewa mo dinakong mme dikhopi di fetisediwa go Komišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa gangwe le gape.
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO MALEBANA LE THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE FELA MME GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA SENGWE, GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DINOMORO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA THULAGANYO E NEETSWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YONO DI AKARETSA, GA RENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA KA BOTLALO DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A NNA MO DIFAELENG TSE DI NEPAGETSENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA GALE KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE KA GALE GO NETEFATSA GORE KHOPIKGOLO E MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. BOKGONI JWA THULAGANYO BO TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE GO TLAMELWA KA DIPOELETSO TSE DI MALEBA. FA GO BONWA DITIRO TSE DINTSHWA, GO TSHWANETSE GA DIRWA DIFAELE TSE DINTSHWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI GONA DI KAOGANNGWE GONGWE DI KOPANNGWE GO YA KA MOO GO LENG MALEBA KA TENG. DIFAELE TSA NTLHA (JAAKA DITLHOGO TSE DI NANG LE DIKAROLWANA MME DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO TILA GORE DI SEKE TSA FELELETSA E LE DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA, GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GO LEBELELWE THATA DIKGETSE TSE MO GO TSONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DINTLHA TSA BOTLHOKWA DI FETOGELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE MORERO O NNE MO FAELENG E E MALEBA.
F. MALEBANA LE DITIRO TSE DI KA GA DITLHALOSO TSE DI FITLHELWANG MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE GAMMOGO LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA DITEMA 11 LE 14 FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO TSENO DI TSHWANETSE GO TLHAGISIWA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO.
GO FAELWA GA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE, SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO, E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE SENO, DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
a. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
b. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
c. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRISO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA KGONEGA GORE GO DIRWE KA TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISIKGOLO NNGWE. MOO GO TLAMETSWENG KA DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO MO SERISIKGOLONG, SERISIKGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E KA DIRISIWA FA FELA PEGELO GONGWE POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO SERISIKGOLONG E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLHA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI,1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: DITIRELO TSA KHARIKULAMO LE TLHATLHOBO: DITHUTO TSA FIELD: THUTO YA TSHOMARELO YA TLHAGO; KGOKAGANYO LE MEKGATLHO YA TSHOMARELO: MOKGATLHO WA LENAGA WA AFORIKA BORWA, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOKAGANO LE MEKGATLHO YA TSHOMARELO. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), MME A TLA TSHWANELA GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELETSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA GO SA TLHOKEGE. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO SENA GO FETA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETŠHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BO KGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. NOMORO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLE GA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
A GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
B GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
C JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG FELA MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 7 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG;
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO, E LE YONA E TSHWANANG MME LE YONA E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI WA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA. DIKOLO TSOTLHE DI TLA DIRISA YONA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA E E DIRETSWENG DIKOLO.
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
LEFAPHA LA THUTO
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI
A DITAELO KA KAKARETSO
C KAROGANYO KA DINOMORO
D LENAANE LA SERISI YA DIFAELE TSE DI FAROLOGANENG TSA DIKGETSE
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA YA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA DITIRO TSA BADIRI BA BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA TSA BADIRI E E KWA DIKGAOLONG E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI E LE KAROLO YA DITIRO TSA YONA YA KA GALE E KA DIRISA THULAGANYO ENO YA GO FAELA MO MABAKENG A SELEGAE A BADIRI FELA. DITIRO TSA BONA TSA KA GALE DI TLA BONTSHIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. THULAGANYO ENO YA GO FAELA GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
F. MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELWA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
B. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
C. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETSHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BOKGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALAWA DIFAELE TSA A20:
GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO (THULAGANYO YA O FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSE DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JALO LE JALO, TSA DIKOPANO TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 8 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO ENO YA GO FAELA GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI, DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE GO REKWA LE TLHOKOMELO JALO LE JALO YA BOBOLOKELO LE DITIRELO, GAMMOGO LE BONNO A TLHAGELELA MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
A. DITAELO KA KAKARETSO
C. KAROGANYO KA DINOMORO
D. MAMETLELELO A: MAFAPHA A BOSETSHABA LE MAFAPHA A DIPOROFENSE TSE DINGWE
E. MAMETLELELO B: DIKANTORO TSA KGAOLO MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
F. MAMETLELELO C: MAFAPHA A POROFENSE
G. MAMETLELELO D: DITOKOLOLO TSA KHANSELEKHUDUTHAMAGA YA POROFENSE (BAKHUDUTHAMAGA)
H. MAMETLELELO E: DITHEO TSA RONA
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELWA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETSHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BOKGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO (THULAGANYO YA O FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSE DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG - LEFAPHA LA DITŠHELETE
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Taolo ya badiri - malatsi a a setseng le Togamaano
Ditshelete - Dituelo tsa badiri - Dituelo
Katiso - katiso e e seng ya tlwaelo - Khoso ya Dithekeniki tse di tseneletseng tsa Tsamaiso
Ditshelete - Dituelo - Dipaakanyo
Katiso - katiso e e seng ya tlwaelo - Khoso ya tsamaiso ya theko ya dithoto
Go ngoka badiri gammogo le ditatlhegelo - Dikopo tsa tiro le dithapo - Diphatlhatiro tsa leruri
Go ngoka badiri gammogo le ditatlhegelo - Dikopo tsa tiro le dithapo - S3 badiri ba konteraka
Seemo sa ditiro - Pholesi
Katiso - Tlhabololo ya bokgoni
Taolo ya badiri - Tlhaloso ya tiro le maemo
Dikamano le badiri - mekgatlho ya badiri - Ditherisano
Merero ya selegae - Pholesi
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Seemo sa ditiro - Tumelano - Ditumelano tsa tiro
Seemo sa ditiro - Tumelano - Ditumelano tse di kopanetsweng
Ditshelete - Tokafatso ya seemo sa tiro - Dielo tsa dituelo
Katiso - Katiso e e seng ya tlwaelo - Dikhoso tsa katiso ya dikhomphiutara
Katiso - katiso e e seng ya tlwaelo - Katiso ya Tsamaiso ya Kitso
Go ngoka badiri gammogo le ditatlhegelo - Dipapatso
Katiso - Katiso e e sa tlwaelegang - Dikhoso tsa Tsamaiso ya Direkoto
Katiso - Katiso e e sa tlwaelegang - Dikhoso tsa Ditlelereke tsa Bokwadisetso
Merero ya selegae - Dikakgolo, Matshediso le Malebo
Taolo ya badiri - Tswelelopele le Dipegelo tsa kwatara
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Katiso - Katiso e e sa tlwaelegang - Dikhoso tsa Tsamaiso ya Porojeke
Seemo sa tiro - malatsi a boikhutso - Malatsi a boikhutso a khunologo
Ditlhatloso - Pholesi
Ditlhatloso - Ditlhatloso tsa renke
Taolo ya Diphatlhatiro - Go tlhomiwa - Go tlhamiwa, go fetolelwa le go Tokafadiwa ga diphatlhatiro
Seemo sa Tiro - Temogo ya Maitemogelo
Seemo sa Tiro - Temogo ya Borutegi
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso - Malatsi a boikhutso a khunologo
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikutso - Malatsi a boikhutso a bolwetse
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso - Malatsi a bokhutso a a kgethegileng
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso - Malatsi a bokhutso a go ithuta
Motsamao wa Badiri - Diphetiso
Peomolao le Thulaganyo - Melao le Melawana - Melawana ya Tirelo Setshaba - Ditlhabololo
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Katiso - Katiso e e Fomale - Di-dipoloma
Peomolao le Thulaganyo - Melao le Melawana - Melawana ya Tirelo Setshaba - Dithanolo le Dikgakololo tsa Semolao
Peomolao le Thulaganyo - Ditlhabololo tsa Melawana ya Tirelo Setshaba
Ditshelete - Dituelo - Dikgogo
Taolo ya Diphatlhatiro - Go tlhamiwa - Tekanyetso
Dikamano tsa Badiri - Pholesi
Katiso - Katiso e e seng fomale - Katiso ya Dikhoso tse dikhutshwane
Go ngoka badiri le ditatlhegelo - Dikopo le Dithapo - Diphatlhatiro tse di sa tlhalosiwang
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso
Ditshelete - Tuelo ya go dira go feta nako e e beilweng ya tiro
Go ngoka badiri le ditatlhegelo - Go ngoka - Papatso
Katiso - Katiso e e seng fomale - Dikhoso tsa Ditshelete
Go ngoka badiri le ditatlhegelo - Pholesi
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Motsamao wa Badiri - Dithulaganyo tsa go tshwarelela
Seemo sa Tiro - Malatsi a boikhutso - Malatsi a boikhutso a khunologo
Katiso - Katiso e e seng Fomale - Khoso ya Dithekeniki tse di Tseneletseng tsa Tsamaiso
Taolo ya Badiri - Ditshwetso le Dikgato tsa Kgalemo
Seemo sa Tiro - Khoutu ya Tuelo
THULAGANYO YA GO FAELA YA TSHEGETSO
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG - LEFAPHA LA DITSHELETE
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Thulaganyo le Taolo - Tsamaiso ya Direkoto - Makwalo
Ditshelete - Thulaganyo ya Tsamaiso ya Ditshelete - Dikhoutu tsa Kabo - Dikhoutu tsa Kabo ya Ntlhana
Popego le Dikopano tsa Ditheo le Dikokoano tse dingwe - Ditaletso tse di amogetsweng - Makwalo a ka gale
Bonno - Kopo ya le Kabo ya - Bonno jwa semmuso
Thulaganyo le Taolo - Tsamaiso ya Direkoto - Thulaganyo ya go faela Makwalo - Makwalo a a sa aroganngwang
Ditshelete - Dithulaganyo tsa go Banka - Manaane, Dipegelo, Dipoelo le Dikanego
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Ditšhelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Ditšheke tse di sa tlotlwang
Bobolokelo le Ditirelo - Tirelo - Telkom - Dikaedi tsa difounu
Ditshelete - Ditekanyetso - Letlhomeso la Ditshenyegelo la Pakagare
Bobolokelo le Ditirelo - Bobolokelo - Go bonwa le Tlhokomelo ya Fanetshara ya Kantoro
Dipalangwa - Dithebolo tsa tetla ya go phaka
Ditshelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Go rebolwa ga ditsheke gape
Bonno - Go bonwa ga Ditsha le go agiwa ga Dikago tsa Kantorokgolo
Ditšhelete - Dipholesi
Ditšhelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Ditshekatsheko tsa seemo sa ditšhelete (boruni) - Dipegelo
Ditšhelete - Ditekanyetso - Go sutisiwa ga matlole
Dipegelo, Dipoelo le Tshedimosetso - Dipegelo le Dipoelo - Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga - Dipegelo tse di kopanetsweng
Peomolao - Melao/Melaotlhomo ya rona - Leina la Molao/Molaotlhomo wa Ntlha - Dithanolo le Dikgakololo tsa Semolao
Dipalangwa - Dipalangwa tsa Puso - Dikopo tsa
Pegelo le Dipoelo gammogo le Tshedimosetso ya Ditiragalo tse di rulagantsweng
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Popego le Dikopano - Kopano ya botsamaisi ka kakaretso
Pegelo le Tshedimosetso - Tlhagiso ya Ditogamaano tsa Tiro tsa Kgwedi le Kgwedi
Ditšhelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Dipotsiso tsa Tshedimosetso ya Tlhatlhobo ya Boruni
Ditšhelete - Go tswalelwa ga ngwaga wa Ditšhelete
Dikopo le Dikabo tsa Bonno jwa Dikantoro - Kantorokgolo
Ditšhelete - Ditekanyetso - Tlhomamiso ya Tekanyetsokabo
Ditšhelete - Ditekanyetso - Thulaganyo ya Tsiboso ya go sa le gale
Ditšhelete - Maikarabelo a Palotlotlo - Tshedimosetso le Ditshwaelo
Ditšhelete - Ditshenyegelo - Bogodu
Dipegelo, Dipoelo le Tshedimosetso - Dipegelo le Dipoelo - Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga - Ditirelo tsa Ditheo
Dipalangwa - Dipalangwa tsa Puso - Dikopo tsa
Thulaganyo le Taolo - pholesi - Lenaneo la Kagosešwa le Tlhabololo - Togamaano ya Porojeke
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Thulaganyo le Taolo - Kabinete - Tshwetso ya Kabinete
Ditšhelete - Ditshenyegelo - Ditleleimi tsa Mafapha a mangwe
Thulaganyo le Taolo - Ditiro - Go rulaganngwa ga Dipolelo tsa Ponelopele le Maitlhomo
Ditšhelete - Ditekanyetso - Ditekanyetso tsa Kapitale - Ditekanyetso tsa Tlaleletso
Ditšhelete - Ditshenyegelo - Tuelo ya Diakhaonte - Ditirelo tse di rekilweng
Dipalangwa - Dipalangwa tsa Puso - Dikotsi
Dipegelo le Dipoelo/ Dikakgelo mo puong ya Tonakgolo
Diphetiso tsa dithata tsa leruri
Go fetolelwa ga Bobolokelo le Ditirelo tsa Ditšhelete go nna tsa Poraefete / Ditirelo tsa phepafatso
Ditšhelete - Ditshenyegelo - Tuelo ya Diakhaonte - Dilo tse di bolokiwang tse di Rekilweng
Dipalangwa - Dipalangwa tse di etleediwang
LETLHA LA GO BULWA
NOMORO YA FAELE
SETLHOGO SA FAELE
LETLHA LA GO TSWALWA
LETLHA LA GO TLOSIWA
BOLUMU
Ditšhelete - Lekgetho - Tshitshinyo ya/ Diporojeke tse di kgethegileng
Ditšhelete - Thebolo - Lephata la taolo ya matlole la bosetšhaba
Ditšhelete - Ditekanyetso - Dikakgelo go Mokhuduthamaga
Ditšhelete - Tiro e e dirilweng ke ditlamo tse di tswang kwa ntle di direlwa Lefapha - Boruni le Ditlhatlhobo
Ditšhelete - Dipotsiso tsa ka gale
Popego le Dikopano tsa ditheo le Dikokoano tse dingwe - Malebana le Ditiro tsa Tshegetso - Dikopano - Mananetema le Metsotso - Dikopano tsa Ditlhogo tsa Dikarolo
Thulaganyo le Taolo - Ditogamaano tsa Kgwebo tsa Lefapha
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
LEFAPHA LA DITSHELETE: TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO
DIPAAKANYO, DITLALELETSO LE GO DIRA DIPEGELO
REJISETARA YA DITSHENYO
TSHENYO
TSHUPO
TLHALOSO YA MATSHWAO A GO TLOSIWA
DITENG
A DIPEGELO LE METSOTSO
B DIREJISETARA TSA DITSHELETE
C DIREJISETARA TSE DI SA AKARETSENG DIREJISETARA TSA DITSHELETE
E DITSHWANTSHO DINEPE
DITAKELO KA KAKARETSO TEBANG LE SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
Taolo ya sejule e mo magetleng a Motsamaisi wa Direkoto. Ga go a tshwanela go dirwa dipaakanyo le/ kgotsa ditlaleletso dipe mo sejuleng ntle le tumelelo ya motlhankedi yono.
DIPAAKANYO, DITLALELETSO GAMMOGO LE PEGELO
Dipaakanyo tsotlhe le ditlaleletso di tshwanetse go tlisiwa gangwe le gape go Moakhaefe wa Porofense gore a di kwale, a di rebole mme a ntshe tetla ya gore di tlosiwe.
KHOPIKGOLO
Khopikgolo ya sejule ya taolo ya direkoto e faelwa mo sephuthelong se sele mme e supiwa jalo mo sephuthelong se se ka fa ntle. Khopi e tsholwa ke motlhankedi yo o kailweng fa godimo yo o tshwanetseng go netefatsa gore e tsholwa e le mo dinakong le gore ditaelo tsa tema 2 di a tswelediwa.
REJISETARA YA TSHENYO
Fa go setse go rebotswe tetla ya go tlosiwa ga dilo tse di mo sejuleng ya taolo ya direkoto, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong rejisetara ya tshenyo. Rejisetara eno e arogantswe ka dingwaga, go fa sekai, 2002, 2003, 2004, jalo le jalo. Fa ntlha e tswalwa, nomorotshupetso ya yona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga e e tla senngwang ka yona. Ka jalo, ntlha e e tswetsweng ka ngwaga wa 2002, e taelo ya yona ya go senngwa e leng D3, e tla tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga wa 2005, mme ka go dira jalo go lemosega sentle gore ke dintlha dife tse di tshwanetseng go senngwa mo ngwageng o o rileng. Go atlenegisiwa tiriso ya setlami se se sa kopanang gonne go sa kgonege gore go ka itsewe pele ga nako, palo ya ditsebe tse di tla tlhokegang ka ngwaga.
TSHENYO
Go tshwanetse ga tlosiwa dilo gangwe le gape - bonnye gangwe ka ngwaga - mme fa go dirwa jalo, setifikeiti se se rebotsweng sa tshenyo se isiwe go Moakhaefe wa Porofense.
TSHUPO
Dilo tsotlhe di tshwanetse go supiwa mo sephuthelong se se ka fa ntle ka nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo sejuleng ya taolo ya direkoto gammogo le ka taelo e e maleba ya tshenyo. Nomoro le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong ya khutlonne.
TLHALOSO YA MATSHWAO A TLOSO
A2O. - Fetisetsa go botsenyo jwa diakhaefe mo dingwageng di le 20morago ga bokhutlo jwa ngwaga e direkoto di dirilweng ka ona.
D. - Senya (gore e simologa kae go laola paka ya go tsholwa)
D7 - Senya mo dingwageng di le 7 morago ga go tswalwa
AP - Di ka nna mo matsogong a setheo sebaka se se sa lekanyediwang. Fa go tlosiwa, sekai, fa kantoro e tswalelwa gongwe go tlosiwa dithoto, di tshwanetse go fetisediwa kwa botsenyong jwa diakhaefe.
DAU - Senya ka gangwe fela fa go sena go fediwa go runiwa.
DAU3 - Senya morago ga dingwaga di le 3 go sena go fediwa go runiwa
DAU7 - Senya morago ga dingwaga di le 7 go sena go fediwa go runiwa
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO (LEFAPHA LA DITŠHELETE)
Karolo Tlhaloso Kantoro e e Tloso
Kwa go yona
Dipegelo 1. Metsotso ya Boto ya Dithendara Mokwaledi wa Boto
Le Metsotso ya Dithendara
Metsotso ya kopano ya Botsamaisi Kantoro ya Tlhogo ya Lefapha
Dipegelo tsa Persal Teseke ya Thuso ya
Direjisetara
Direjisetara 1. Dituelo tsa Telkom Karolo ya Palotlotlo tsa Ditšhelete 2. Direjisetara tsa ketleetso ya mhago Karolo ya Palotlotlo le maeto (Tsa mafapha otlhe.)
Go tlhagisiwa ga rejisetara ya dithoto Karolo ya Palotlotlo
Rejisetara ya diforomo tsa feisi Karolo ya Palotlotlo
Rejisetara ya palo ya ditšheke tsa Karolo ya Palotlotlo khomphiutara tse di ntshiwang letsatsi le letsatsi tsa lefapha lengwe le lengwe
Direjesetara tsa hatekhopi Dituelo Karolo ya Palotlotlo tse di dirilweng, lotseno la lekgetho fa e sale ka ngwaga wa 1994.
Rejisetara ya dikanego tsa Karolo ya Palotlotlo
Ditšhelete tse di tsholwang ke
Lefapha lengwe le lengwe
Rejisetara ya dikarata tsa masetara Karolo ya go banka
Go ntshiwa ga rejisetara ya ditšheke Karolo ya go banka gape
Go saeniwa ga ditšheke tsa Karolo ya go banka mafapha otlhe
Rejisetara ya dituelo tsa dithoto Karolo ya go banka
Rejisetara ya Dituelo tsa Karolo ya go banka go tlosa melato
Rejisetara ya melato ya foromo Tsamaiso ya lekgetho thulaganyo ya maeto
Rejisetara ya dituelokompa -1084 Dituelo tsa badiri
Rejisetara ya ditšheke tsa seatla Dituelo tsa badiri
Dituelo tsa mafapha otlhe
Rejisetara ya pusetso ya dituelo Dituelo tsa badiri tsa badiri
Rejisetara ya taolo ya go gapelwa Dikgogo tsa dituelo
Rejisetara ya pusetso ya Digogo tsa dituelo diphenšene
Rejisetara ya taolo ya go gapelwa Dikgogo tsa dituelo e e buseditsweng go babueledi
Rejisetara ya motsamao wa tšhelete Dikgogo tsa dituelo
Rejisetara ya mesaeno ya metšhini Dithulaganyo
Rejisetara ya ditšheke palo ya Dithulaganyo ditšheke tse di amogelwang ka letsatsi
Rejisetara ya phasalatso ya Dithulaganyo ditšheke
Rejisetara ya pegelo ya FMS Dithulaganyo
Rejisetara ya setlhopha sa Karolo ya ditšhelete
Dipegelo (ya lefapha lotlhe)
Rejisetara ya ditšheke tse di Karolo ya ditšhelete kwadilweng ka letsogo le tsa khomphiutara
Direjisetara 1. Rejisetara ya difaele tse di butsweng Bokwadisetso jwa magareng
Go sa 2. Khopikgolo ya thulaganyo ya go faela Tlhogo ya bokwadisetso akarediwe 3. Sejule ya Taolo ya Direkoto Tlhogo ya bokwadisetso direjisetara tsa 4. Rejisetara ya batho ba ba dirisang Palotlotlo ditšhelete phaposibobolokelo e e popota
Rejisetara ya difekese tse di Bokwadisetso jwa magareng amogetsweng
Rejisetara ya dirori Karolo ya go reka
Rejisetara ya makwalo a a tswelang Tsamaiso ya lekgetho kwa ntle IRP 5
Rejisetara ya makwalo a a tswelang Bokwadisetso jwa magareng kwa ntle.
Rejisetara ya makwalo a a Boto ya dithendara rejisetarilweng
Rejisetara ya dithendara tsa Boto ya dithendara mafapha a a farologaneng
Rejisetara ya dithendara tse di Boto ya dithendara amogetsweng ka poso le thomelofefo
Rejisetara tsa disampole tsa Boto ya dithendara thendara
Rejisetara
Direjisetara 1. Taolo ya Phetolo ya Thulaganyo Teseke ya Thuso ya Persal tsa 2. Melaetsa ya thulaganyo Teseke ya Thuso ya Persal
Eleketoroniki) (Dipaakanyo tsa dintlha tsotlhe mo
Direkoto tsa Katiso ya Persal Teseke ya Thuso ya Persal
Dinepe 1.Ditlhopa tsa Ditšhelete Lephata la Mokhuduthamaga
Ditlhopa tsa Ditšhelete Lephata la Mokhuduthamaga
Tiro ya mafelo a ngwaga Lephata la Mokhuduthamaga
Setlhopha sa kgwele ya dinao Karolo ya go reka sa basadi
Moporesidente wa naga Kantoro ya tlhogo ya lefapha
Tonakgolo Manne Dipico Kantoro ya tlhogo ya lefapha
Mokhuduthamaga: Akharwaray Kantoro ya tlhogo ya lefapha
Moporesidente wa pele wa naga
E. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELELWANG KA BOITIRISO
Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga le dipegelo tse dingwe tsa tswelelopele
Dikanego tsa ditšhelete
Ditekanyetsokabo le makwalo a a amanang natso
Difaele tsotlhe tsa dipholesi
F. DITIRELO TSE SETSHABA SE TLAMELWANG KA TSONA
Lefapha la Ditšhelete le tlamela mafapha a mangwe ka ditirelo. Lefapha le thusa mafapha a mangwe go a kgontsha go tlamela setšhaba ka ditirelo.
DITIRELO KA TLHAMALALO GO SETSHABA
Lefapha le tla tlamela ditlhopa tse di nang le kgatlhego dikhopi tsa Dikanego tsa Tekanyetsokabo tsa ngwaga e nngwe le e nngwe fa go kopiwa jalo.
Kantoro ya Boto ya Dithenkara ya Porofense e itsese setšhaba ka dithendara tse di phasaladitsweng mme e ntsha dikwalo tsa dithendara gammogo le go tlamela ka katiso ya ditsela tsa go thendara go setšhaba / ditlhopa tse di nang le kgatlhego fa go kopiwa jalo.
DITIRELO TSE E SENG TSA TLHAMALALO GO SETSHABA
Kantoro ya Boto ya Dithendara ya Porofense e tlamela ka katiso le thuso go mafapha go netefatsa gore a ikobela dipholesi tsa theko ya dithoto.
Lephata la Ramatlotlo la Porofense le netefatsa gore go dirisiwa mekgwa ya ditšhelete e e seng bofitlha le gore go phasaladiwa dikanego tse di ikanyegang tsa ditšhelete gore batho ba di bone.
G. PATLOMAIKUTLO, GO NNA LE SEABE GAMMOGO LE GO SUSUMETSA GO TLHAMIWA GA PHOLESI
Lefapha la Ditšhelete le nna le dikamano tse di tswelelang le mafapha a mangwe a porofense ka setheo sa Batlhankedibagolo ba Ditšhelete, thulaganyo ya dikanego tsa tekanyetsokabo tsa ngwaga le ngwaga gammogo le ditlhagiso tsa khansele ya tekanyetsokabo ya mafapha ngwaga le ngwaga. Ka dikamano tse di fa godimo, mafapha a manwe a porofense a newa kaelo go tokafatsa ditirelo go badirisi (baagi). Go newa Lephata la Bosetshaba la Ramatlotlo gammogo le Mokhuduthamaba dipegelo gangwe le gape go netefatsa gore go tlamelwa badirisi botlhe ka ditirelo tse di lekaneng.
Kantoro ya Boto ya Dithendara ya Porofense e tlamela Bagwebipotlana le Ba ba neng ba tlhokile ditshono mo nakong e e fetileng ka katiso mme e gokagana ka tlhamalalo le ditokololo tsa mekgatlho ya kgwebo go utlwa megopolo ya bona malebana le ditaelo tsa pholesi tse di maleba.
H. DITSELA TSA TSHIAMISO, THULAGANYO YA BOIKUELO GAMMOGO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
Fa Motlhankedi wa Tshedimosetso a ka gana go rebola tetla ya phitlhelelo ya rekoto nngwe fela e e tshotsweng ke Mmuso, kgotsa Setheo sa Setshaba, motho yo o dirang kopo ya tshedimosetso o na le tshwanelo ya go dira boikuelo kgatlhanong le tshwetso eo. Karolo e nngwe ya seno ke ya gore, fa go ka rebolwa tetla ya phitlhelelo ya rekoto e e amang motho mongwe wa boraro, motho yoo wa boraro o na le tshwanelo ya go ikuela kgatlhanong le tshwetso eo. Boikuelo joo bo tla sekwasekwa ke Bothati jo bo maleba. Bothati jo bo Maleba bo tla sekaseka kopo le rekoto go ya ka dithebolo tsa Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000.
Fa go ka fitlhelwa gore kopo eo e ganetswe go ne go sa tshwanela, Bothati jo bo Maleba bo tla busetsa morago tshwetso ya ntlha ya Motlhankedi wa Tshedimosetso mme bo rebole tetla ya go fitlhelela rekoto. Jaanong mokopi o tla itsesewe ka tshwetso eo gammogo le dituelo tse di maleba tse di tshwanetseng go duelelwa go tlhagisiwa gape ga rekoto eo gongwe karolo ya yona.
Mo go fitlhelwang gore Bothati jo bo Maleba bo tshegetsa tshwetso ya Motlhankedi wa Tshedimosetso ya go gana ka tetla ya phitlhelelo ya rekoto, mokopi o tla itsesewe ka tshwetso eo. Mokopi o tla itsesewe gape ka dikgato tse dingwe tsa tshiamiso.
Fa go setse go dirisitswe dikgato tsotlhe tsa tshiamiso tsa ka fa gare jaaka di supilwe ke Setheo sa Setshaba, mokopi o na le tshwanelo ya go ikuela kwa kgotlatshekelo.
Tsela ya go dira boikuelo jwa ka fa gare le boikuelo kwa kgotlatshekelo jaaka di rebotswe ke Molao, di a latela: Boikuelo jwa ka fa gare-
Bo tshwanetse go tsenngwa mo foromong e e rebotsweng (jaaka go totobaditswe ke Setheo sa Setšhaba) mo sebakeng sa malatsi a le 60 le malatsi a le 30 fa e le boikuelo jwa motho wa boraro.
Bo tshwanetse go isiwa gongwe go fetisediwa go Motlhankedi wa Tshedimosetso wa setheo sa setšhaba se se amegang kwa dintlheng tsa gagwe tsa kgolagano.
Bo tshwanetse go supa setlhogo sa kgang ya boikuelo jwa ka fa gare.
Bo tshwanetse go supa mabaka a boikuelo jwa ka fa gare.
Bo ka akaretsa tshedimosetso e nngwe le e nngwe e e maleba e motho yo o dirang boikuelo a nang le yona.
Fa motho yo o ikuelang a batla gore mo godimo ga karabo e e kwadilweng, a ka arabiwa ka mokgwa mongwe gape, o tshwanetse go tlhalosa gore o eletsa go itsesewe jang ka seno gammogo le go tlamela ka dintlha tse di maleba gore a tle a itsesewe ka mokgwa oo.
Fa go ka nna le tuelo ya boikuelo, e tshwanetse go tla le boikuelo jo bo kwadilweng fa bo ya go Motlhankedi wa Tshedimosetso. Tuelo e e rebotsweng ya boikuelo, fa e le gona, e tshwanetse go duelwa. Fa go ka seke ga duelwa tuelo ya boikuelo, tshwetso ya boikuelo joo e ka emisiwa go fitlhelela ka nako e go tla bong go duetswe.
Boikuelo jo bo kwadilweng bo tshwanetse go tlhalosa aterese ya poso gongwe nomoro ya fekese.
Fa boikuelo bo tsenngwa morago ga paka e e beilweng, e leng ya malatsi a le 60/ 30, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse gore morago ga go amogela mabaka a a utlwalang, bo letle gore go tsenngwe boikuelo jo bo thari jwa ka fa gare. Fa bothati jo bo maleba bo sa letle gore go tsenngwe boikuelo jo bo thari jwa ka fa gare, bo tshwanetse go itsese motho yo o tsentseng boikuelo jwa ka fa gare ka tshwetso eo.
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse gore mo sebakeng sa malatsi a le 10 a tiro morago ga go amogela boikuelo jwa ka fa gare, bo neye bothati jo bo maleba tse di latelang:
Boikuelo jwa ka fa gare jo bo kwadilweng;
Mabaka a tshwetso e e amegang;
Gore a boikuelo jwa ka fa gare bo kgatlhanong le kganelo gongwe thebolo ya phitlhelelo; le
Dintlha tsa kgokagano tsa motho mongwe le mongwe wa boraro yo o tshwanetseng go itsesewe.
Fa Bothati jo bo Maleba bo sa ntse bo lebeletse boikuelo jwa ka fa gare kgatlhanong le kganelo ya kopo ya phitlhelo ya rekoto e e amang motho wa boraro, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsese motho yoo wa boraro ka ga boikuelo jwa ka fa gare, ntle le fa dikgato tsa go batla motho wa boraro di iteile se folletse. Mo mabakeng a mo go ona motho wa boraro a itsisetsweng, motho wa boraro o tshwanetse go letlelelwa go dira tlhagiso e e kwadilweng gongwe ya molomo.
Fa go dirwa tshwetso malebana le boikuelo jwa ka fa gare, Bothati jo bo Maleba bo lebelela tse di latelang:
Dintlha tse di tlhagisitsweng mo boikuelong jo bo kwadilweng;
Mabaka a a tlhagisitsweng ke Motlhankedi wa Tshedimosetso a tshwetso ya ntlha
Ditlhagiso tsotlhe tse di dirilweng;
Fa motho wa boraro a sa bonagala, ntlha ya gore motho wa boraro ga a nna le tshono ya go dira tlhagiso le gore goreng boikuelo jwa ka fa gare bo tshwanetse go tshololwa.
Bothati jo bo Maleba bo ka tlhomamisa tshwetso ya ntlha gongwe a ka ntsha tshwetso e ntshwa. Tshwetso ya boikuelo jwa ka fa gare e tshwanetse go dirwa mo sebakeng sa malatsi a le 30 morago ga go amogela boikuelo jwa ka fa gare. Morago fela ga gore go tsewe tshwetso, Bothati jo bo Maleba bo tshwanetse go itsese motho yo o dirileng boikuelo ka tshwetso, motho mongwe le mongwe wa boraro gammogo le mokopi, mme bo leke ka moo go ka kgonegang ka gona gore go itsesewe motho yo o dirileng boikuelo ka sebopego se a se kopileng. Kitsiso ya tshwetso e tshwanetse go nna le tse di latelang:
Tlhagisa mabaka a a lekaneng a tshwetso;
Tlhagisa ditlamelo tsa Molao tse go ikaegilweng ka tsona;
Se dire le fa e le thupetso go rekoto;
Tlhagisa dithulaganyo tse dingwe tsa boikuelo jwa ka fa gare tse di ka dirisiwang ke mokopi; kgotsa
Tlhagisa gore maphata a a amegang, e leng, motho yo o dirang boikuelo, motho wa boraro jalo le jalo, ba ka tsenya kopo ya kgotlatshekelo kgatlhanong le tshwetso ya boikuelo jwa ka fa gare mo sebakeng sa malatsi a le 60 kgotsa 30 (motho wa boraro).
Fa go setse go diragaditswe dithulaganyo tsotlhe tsa boikuelo jwa ka fa gare, mokopi o na le tshwanelo ya go fitlhelela kgotlatshekelo go ikuela go ya pele.
MAMETLELELO B
FOROMO A
KOPO YA PHITLHELELO YA REKOTO YA SETHEO SA SETSHABA
Karolo 18 ya Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, 2000 (Molao wa bo2 wa 2000)
Molawana 6
GA TIRISO YA LEFAPHA
Nomoro ya tshupetso: ...
Kopo e amogetswe ke ...
Tlhalosa maemo, leina le sefane motlhankedi wa tshedimosetso/ mothusamotlhankedi wa tshedimosetso ka ...letlha kwa ...lefelo.
Tuelo ya kopo (fa ele gona): R ...
Depositi (fa e le gona): R ...
Tuelo ya phitlhelelo: R ...
MOSAENO WA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO/ MOTHUSAMOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
A. Dintlha ka ga setheo sa setšhaba
B. Dintlha tsa motho yo o dirang kopo ya go fitlhelela direkoto a Dintlha tsa motho yo o dirang kopo ya phitlhelelo ya rekoto dit shwanetse go kwalwa fa tlase..
b Tlhagisa aterese le/kgotsa nomoro ya fekese mo Repaboliking koo tshedimosetso e tshwanetseng go romelwa gona.
c Go tsenngwe bopaki jwa seemo se kopo e dirwang ka sona, fa go le maleba.
Maina ka botlalo le sefane: ...
Nomoroitshupo: ...
Aterese ya Poso: ...
Nomoro ya Fekese: ...
Nomoro ya mogala: ... Aterese ya Poso ya E: ...
Seemo se kopo e dirwang ka sona, fa e le gore kopo e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe:
C. Dintlha tsa motho yo go dirwang kopo mo boemong jwa gagwe
Karolo eno e tshwanetse go tladiwa fa FELA kopo ya tshedimosetso e dirwa mo boemong jwa motho yo mongwe.
Maina ka botlalo le sefane: ...
Nomoro itshupo: ...
D. Dintlha ka ga rekoto a Tlamela dintlha ka botlalo tebang le rekoto e go kopiwang phitlhelelo ya yona, go akarediwa le nomoro ya tshupetso fa o e itse, go kgontsha gore rekoto e kgone go bonwa.
b Fa sebaka se se tlametsweng se sa lekana o kopiwa tsweetswee go tswelela mo tsebeng e nngwe mme o e kopanye le foromo eno. Mokopi o tshwanetse go saena ditsebe tsotlhe tsa tlaleletso.
Tlhaloso ya rekoto gongwe karolo e e maleba ya rekoto:
Nomoro ya tshupetso, fa e le gona: ...
Dintlha dingwe tsa tlaleletso ka ga rekoto: ...
E. Dituelo a Kopo ya phitlhelelo ya rekoto, ntle le ya rekoto e e nang le tshedimosetso ya sebele ka ga gago, e tla tswelediwa fela morago ga gore tuelo ya kopo e duelwe.
b O tla itsesewe ka tlhotlhwa e e tshwanetseng go duelwa jaaka tuelo ya kopo.
c Tuelo e e duelelwang phitlhelelo ya rekoto e laolwa ke sebopego se phitlhelelo e batliwang ka sona gammogo le nako e e utlwalang e e tlhokegang go batla le go siamisa rekoto.
d Fa o na le tetlo ya go gololwa mo tuelong ya tuelo nngwe fela, tsweetswee tlhalosa mabaka a seo.
Mabaka a go gololwa mo go dueleng dituelo: ...
F. Sebopego sa phitlhelelo ya rekoto
Fa o thibelwa ke go sa itekanelang sentle mo mmeleng go buisa, go bogela gongwe go reetsa rekoto ka sebopego sa phitlhelelo se go tlametsweng ka sona mo 1 le 4 fa tlase fano, tlhalosa bogole jo bo mo mmeleng ga gago mme o tlhalose gore o kopa rekoto ka sebopego sefe.
Bogole: ...
Sebopego se rekoto e kopiwang ka sona:
Tshwaya bokoso e e maleba ka "X".
DINTLHA:
a Tlhagiso ya gago tebang le sebopego se se kopiwang sa phitlhelelo e laolwa ke sebopego se rekoto e leng mo go sona.
b Phitlhelelo mo sebopegong se e kopilweng ka sona e ka ilediwa mo mabakeng mangwe. Mo mabakeng ao, o tla itsesewe fa e le gore phitlhelelo e ka rebolwa ka sebopego se sengwe.
c Tuelo e e duelelwang phitlhelelo ya rekoto, fa e le gona, e tla laolwa ka bontlhabongwe ke sebopego se phitlhelelo e kopiwang ka sona
Fa rekoto e le mo sebopegong se se kwadilweng gongwe se se gatisitsweng -
Khopi ya rekoto*
Tlhatlhobo ya rekoto
Fa rekoto e na le ditshwantsho tse di bogelwang - (tsona di akaretsa ditshwantsho, diselaete, ditshwantsho tsa video, ditshwantsho tse di dirilweng ka khomphiutara, dithadiso, jalo le jalo.)
Go bogela ditshwantsho
Khopi ya ditshwantsho*
Kgatiso ya ditshwantsho*
Fa rekoto e na le mafoko a a gatisitsweng kgotsa tshedimosetso e e ka tlhagisiwang gape ka medumo -
Go reetsa pina (kasete e e reediwang)
Kgatiso ya pina*
lekwalo le le kwadilweng gongwe le gatisitswe
Fa rekoto e tshotswe mo khomphiutareng gongwe e le mo sebopegong sa eleketoroniki gongwe se se buisegang ka motshini -
Khopi e e gatisitsweng ya rekoto*
Khopi e e gatisitsweng ya tshedimosetso e e tswang mo rekotong*
Khopi e e mo khomphiutareng ya ebopego se se buisegang*( disiki e e thata gongwe e e kitlaneng)
Fa o kopile khopi kgotsa kgatiso ya rekoto (fa godimo), a o eletsa gore khopi gongwe kgatiso e romelwe ka poso kwa go wena?
Go na le tuelo ya go posa.
EE
NNYAYA
Ela tlhoko gore fa rekoto e seo ka puo e o e tlhopileng, o ka newa phitlhelelo ka puo e rekoto e leng mo go yona.
O ka eletsa gore rekoto e nne mo puong efe? ...
G. Kitsiso ya tshwetso tebang le kopo ya phitlhelelo
O tla itsesewe ka lekwalo gore a kopo ya gago e rebotswe/ ganetswe. Fa o eletsa gore o itsesewe ka mokgwa mongwe fela, tsweetswee tlhalosa mokgwa oo mme o tlamele ka dintlha tse di botlhokwa go kgontsha gore go ikobelwe kopo ya gago.
O ka eletsa go itsesewe jang ka ga tshwetso tebang le kopo ya gago ya go fitlheloela rekoto? ...
E saenilwe kwa ...ka letsatsi la...la ...20...
MOSAENO WA MOKOPI/ MOTHO
YO GO DIRWANG KOPO MO
BOEMONG JA GAGWE
<fn>tsn_Article_National Language Services_Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo kwa Tshedimosetsong.txt</fn>
Mmuso wa Porofense ya Kapa Bokone
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo kwa Tshedimosetsong :
Manyuale wa Lefapha la Boitekanelo
KETAPELE
Boineelo jwa Aforika Borwa mo tshwanelong ya phitlhelelo go tshedimosetso e tlotla pateletsego ya molaotheo go neela tiragatso kwa tshwanelong ya motheo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e tshwerweng ke Naga kana tshedimosetso e e tshwerweng ke lephata la poraefete.
Molao o, ke tsweletso ya tiragalo ya botlhokwa fa go lebelelwa setlwaedi sa maloba sa bophiri se se bonweng go tswa dingwageng tse dintsi tsa puso ya bonnye e e seng ka fa tshwanelong. Ka Molao o, re tshuba lebone go tlisa kwa bokhutlong bophiri le tidimalo tse di bontshang dingwaga tse dintsi tsa puso ya kgethololo le tsamaiso.
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo kwa Tshedimosetsong, Nomoro 2 wa 2000, o tlamelela tshwanelo ya molaotheo ya phitlhelelo kwa tshedimosetsong e e tshwerweng ke naga le mekgatlho ya poraefete jaaka nngwe ya maikemisetso magolo a yona.
Tshwanelo e, e tla thusa go tsweletsa bosengbofitlha, maikarabelo le taolo e e nonofileng ya setšhaba le mekgatlho ya poraefete.
Go ya ka tshwanelo e, e tla kgontsha gape batho ba rona go tsaya karolo ka botlalo le go dira ditshwetso tse di utlwalang mo go ageng gape setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
E ntse e le tsweletso go ya pele mo motheong wa rona go godisa ka mafolofolo setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo kwa tshedimosetsong go ba kgontsha go dira ka botlalo go feta le go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona.
Taolelo e e neilweng mmuso wa rona ke batho ba naga e, e ne e le go tlisa diphetogo, tse di tla tokafatsang boleng ba botshelo ba MaAforika Borwa otlhe. Molao sa botlhokwa, o tla oketsa kwa motheong o o tiileng o re agelang mo go ona, mo patlong ya rona ya taolo e e siameng le maikarabelo.
TONA YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tirokgolo ya Molao wa 2000 wa Phitlhelelo go Tshedimosetso, o o neng wa itsisiwe ka Mopitlwe 2001 ka go dira setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le gona go fitlhelela tshwanelo kwa tshedimosetsong. Karolwana e ntšhwa e ya peomolao e kgontsha MaAforika Borwa otlhe e seng fela go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo, mme sa botlhokwa segolo go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona jaaka di beilwe mo Molaotheong. Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo kwa Tshedimosetsong ke sedirisiwa sa botlhokwa mo go maatlafatseng ditlamelo ka fa gare ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo jaaka o tlhagisitswe mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile mo dipilareng tsa tokologo, tekano le tlotlo ya seriti sa motho. Molao o mošwa ke karolo ya botlhokwa mo teng ga tirego ya phetogo, ka o ritela metheo e e beilweng ka fa teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Tlwaelo ka fa tlase ga puso ya kgethololo e ne e le gore ditiro tsa mmuso le tsamaiso ya yona di ne di apesitswe ke bophiri le tidimalo, go khupediwa bobodu le ditiro tse di sa tshwanelang. Ka ditlhopho tsa temokerasi tsa 1994, re tsene mo tseleng e ntšhwa e e godisang mokgwa wa bosengbofitlha le maikarabelo.
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo kwa Tshedimosetsong o tlhagisetsa setšhaba sa Aforika Borwa tsela go nna le motswedi wa thuso kwa phitlhelelong ya tshedimosetso go tswa nageng le ditheong tsa poraefete.
Molao o, o mošwa o oketsa tlhokego ya ditheo tsotlhe go dira ka gale ka tshwanelo le go nna maikarabelo mo ditirong tsotlhe tsa tsona. Molao o mošwa o itsisiwe jaaka kgato e nngwe go tlhola botshelo bo bo botoka ka go tlamela ditsela tsa moagi fela go nna le phitlhelelo kwa tshedimosetsong e e tla, le go ka rwesang ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba maikarabelo a ditiro tsa tsona
DITENG
A. KAGEGO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. TSHEDIMOSETSO KA GO DIRA KOPO YA PHITLHELELO
D. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
E. DIREKOTO TSE DI LENG TENG KA GO ITIRISA TSA GO FITLHELELWA
F. DITIRELO TSE DI LENG TENG GO TSWA KANTORONG YA TONA
G. PUISANO, BOTSAYAKAROLO, LE GO TLHOTLHELETSA MO GO DIRENG PHOLISI
H. DIITLHABOLOLO, DITSAMAISO TSA BOIKUELO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. KAGEGO LE DITIRO
KAGEGO (TSAMAISO YA BADIRI)
Diphetogo tsa botlhokwa di diragetse mo lefapheng mo nakong ya 2000/2001 mmogo le ditlhopha tse dingwe.
Magareng ga ditlhomo tsa botsamaisi tse di dirilweng e ne e le gore Tlhogo ya lefapha Ngaka Michael Hendricks, Mokhuduthamaga mogolo wa Tikatikwe ya Bookelo jwa Kimberley Rre Deon Madyo, mokaedi wa Kgaolo, Mananeo le ditirelo tsa Tshegetso Mme Lindi Nyati-Mokotso le mokaedi wa ditirelo tsa Forensiki le phatholoji Ngaka Mafungo.
Lefapha ga jaana le dira mo kagegong ya setheo e e tla tsharamololang kagego ya tsamaiso go ya maemong a bofelo. Okanokeramo e tla tsenya gape Maokelo, Lebelela tsebe ya bofelo go bona sampole ya okanokeramo ya lefapha mmogo le e le nngwe ya Maokelo.
Dintlha Kgolo tsa Togamaano ya Pele
DITIRO
TLHOKOMELO YA BOITEKANELO JWA TSHIMOLOGO
Tsela ya Boitekanelo jwa Kgaolo
Dikgaolo tsotlhe tsa Boitekanelo di lekalekantshitswe le Bommasepala ba Dikgaolo. Tshwetso e tserwe go sitlhololela Ditirelo tsa Boitekanelo jwa Kgaolo kwa Bothating ba Selegae. Setlhopha sa tiro se bopilwe ke Ditona tsa Boitekanelo le Mmuso wa Selegae le wa Matlo go tsenya tirisong tshwetso e.
Setlhopha sa tiro sena le bannaleseabe ba ba latelang:
Lefapha la Porofense la Boitekanelo.
Lefapha la Porofense la Mmuso wa Selegae le Matlo.
Mekgatlho ya Badiri.
Dikemedi tsa Bothati ba Selegae.
Setlhopha sa tiro se dira ka tirisanommogo e e atamelaneng le Komiti ya Bosetšhaba ya Boitekanelo ba Kgaolo. Go akanngwa gore tholelo ya ditirelo ga e ne e nna teng pele ga Phukwi 2002.
Tirelo ya Tlhokomelo ya Boitekanelo jwa Tshimologo jo bo Kopantsweng
Ditirelo di tokafadiwa ka tlhagiso ya Pakete ya Motswedi wa Ditirelo tsa Tlhokomelo ya Tshimologo.
Patelelo e kgolo ke dikgala tse di kgolo mmogo le teteano ya batho mo porofenseng. Seno se lekanyetsa bokgoni ba rona go netefatsa phitlhelelo e e lekaneng ya ditirelo dingwe. Le fa go le jalo, dikgato tse dikgolo di a dirwa mo go tokafatseng phitlhelelo.
Dingaka tsa tirelo ya baagi di romelwa kwa mafelong a a kgakala ka tlhokomelo e e tlamelwang go tswa Maokelong tse dikgolo mmogo le dingaka tse di kopannang go ithuta tsa poraefete Dingaka tsa tirelo ya baagi le tsona di refosana go ralala Maokelo jaaka :
Bomaitseanape ba Cuba kwa bookelong jwa Gordonia (Upington) ba okeditse phitlhelelo mo go utlwalang kwa ditirelong tsa halofo ya bophirima ba porofense. Dingaka tsa lelapa tsa MaCuba le tsona di rometswe kwa mafelong a a kgakala. Borakhemisi ba baagi ba le batlhano ba romelwa fa e sale Ferikgong mme seno se tokafaditse tsamaiso ya melemo ka phitlhelelo e e botoka kwa melemong.
Ka Phukwi 2000 dingaka tsa meno di le robedi di ne tsa thapiwa. Palo e ne ya okediwa go fitlha go lesomenngwe ka Ferikgong wa 2001. Phitlhelelo kwa ditirelong tsa boitekanelo ba legano ka lebaka leo di oketsegile mo go utlwalang. Bokana ka dimilione tsa diranta di le 2 bo dirisitswe mo didirisiweng tsa bongaka ba meno go netefatsa tiriso e e lekaneng ya dingaka tse tsa meno.
Ditliliniki tsa rona mo ditoropong tse dinnye di neelana ka ditirelo tsa diura tse 24 tse di kgweediwang ke mooki. Sekgoreletsi ke thapo ya mooki wa porofešenale a le mongwe kwa dingweng tsa ditliliniki tse. Re tla bo re netefatsa gore mafelo otlhe a tlhokomelo ya tshimologo a tla nna bogolo le badiri ba baoki ba le babedi ba tliliniki.
Ditshiamelo tsa Sebele
Tliliniki e ntšhwa kwa Green Point e konoseditswe mme e dira ka botlalo. Ditliliniki tse di šwa di tlile go agiwa kwa Sanddrift, Strydenburg le Kuyasa. Ditirelo tsa go aga di kwa Sanddrift le Matjieskloof mme di tla simolola mo isagong e e fa gaufi. Go tlamela ditshiamelo tsa tlhokomelo ya tshimologo kwa Schmidtsdrift le Platfontein go tla amogela tlhokomelo.
DITIRELO TSA TSHEGETSO
Ditirelo tsa ba Dikhemisi
Dikomiti tsa tse di ka fodisang tse di dirang mo maemong a kgakololo, di tlhomilwe kwa Kimberley le kwa makaleng a maokelo. Dikomiti tse di nnile le seabe mo tokafatsong ya phitlhelelo ya EDL.
Polokelo lefelo le phatlhalatso ya tsa khemisi di ntsheditswe ntle kwa Setlamong sa tsa Dithulaganyetso tsa Kalafi tsa Sekunjalo. Lebaka la gore tshenkelo ga e kgone go ntshediwa kwa ntle gonne thennere ya Mmuso e tlhagisa dikgwetlho tse di itlhopholotseng kwa tiregong e ya go ntshetsa ntle. Setlamo se tlhokometswe malebana le tsamaelano ya yona le ditlhokego tsa thennere le tumalano ya maemo a tirelo.
Lefapha le netefatsa go nna teng ga Lenane la Diritibatsi tsa Botlhokwa (EDL) la melemo kwa maemong a 80%. Peresente e, e tshwanetse go oketsega go fitlha go 90.
Pholisi ya dilo tse pedi go ya ka tlhaloso e a dirisiwa mme kerafo e e tsamaelanang e bontsha poelo.
Dilo go ya ka tlhaloso taelo ya kgaolo ya 2000
Borakhemisi ba le batlhano ba tirelo ya baagi ba ne ba thapiwa ka Ferikgong.
Tsamaiso ya rona ya seritibatsi e kgorelediwa ke tlhokego ya badiri ba dikhemisi ba ba ineetseng mo tirong ba ditheo tse dintsi. Baoki ba solofelwa go amogela le go laola setoko. Re batlisisa go thapiwa ga batlatsa borakhemisi mo ditshiamelong tse.
Tekanyetso kabo yotlhe ya tsa khemisi ya 2000/2001 e nnile fela ka fa tlase ga milione tse 36 tsa diranta.
Ditirelo tsa tshoganyetso tsa boitekanelo
Diambulanse tsa batho ba le babedi e di dira mo lefelong la Kimberley. Seno se tla atolosediwa kwa porofenseng yotlhe ka Nako ya MTEF. Seno se botlhokwa gore go netefadiwe gore balwetse ba amogela tlhokomelo ya boitekanelo mo kgabaganyong. Sekgala se se leele se se tsamaiwang mo porofenseng se dira seno segolo botlhokwa.
Mokgwa wa go latela koloi le lefelo la boleletso la porofense di sa batlisisiwa.
Dikoloi tsa Tshoganyetso tse somaamarataro tharo di tla rekiwa ka Seetebosigo 2001. Somaamane ya makoloi a a leng teng a lekgolo le lesome e tla ntshiwa mo tirisong. Seno se tla oketsa makoloi go ya go lekgolo le le lengwe le somaamararo tharo..
Re tla re mo nakong ya dingwaga tse tharo go ya go tse nne re simolole pholisi ya go emisetsa ya dingwaga tse tharo ya dikoloi tsa tshoganyetso. Seno se tla netefatsa gore ga go koloi ya kgale ya go feta dingwaga tse tharo.
Ditirelo tsa Tshoganyetso tsa Boitekanelo di konoseditse ka katlego tshenkelo ya diaparo tsa tshireletso tsa Badiri ba Tlhokomelo ya Tshoganyetso(ECP) tse di atlanegisitsweng ke SABS.
Ditirelo tsa Laboratori
Phetiso ya ditirelo tsa laboratori go tswa Setheong sa Patlisiso ya Boitekanelo sa Aforika Borwa (SAIMR) go ya Tirelong ya Bosetšhaba ya Laboratori ya Boitekanelo (NHLS) e mo tseleng. Tirego e ga e ame badiri ba porofense.
Re lemogile bookelo jwa Springbok jaaka lefelo le le kgonegang la laboratori ya tlaleletso mo porofenseng. Ditherisano di tsweletse pele gore go fitlhelelwe kwa tshwetsong.
Ditirelo tsa Forensiki
Go latela kamogelo ya Kabinete ya Bosetšhaba ya dikatlanegiso tsa komiti ya Bosetšhaba e e dirang mo ditirelong tsa go Ithuta ka malwetse mo nageng e, lefapha le, le tlhomile go tloga ka Ngwanatsele 2000, bokaedi ba ditirelo tsa forensiki go kgweetsa tirego ya go sutisetsa dimotšhwari tsa boitekanelo - semolao go tswa go SAPS go ya lefapheng la boitekanelo la porofense.
Bokaedi bo, bo ikaelela go fitlhelela tse di latelang:
Ditirelo tsa forensiki tse di fitlhelegang ka theo ya mafelo a magolo ka ditshiamelo tsa satelaete.
Bokaedi ba Ditirelo tsa forensiki ba porofense go kgweetsa tirego ya go fetisetsa dimotšhwari go tswa go SAPS go ya go DOH.
Go tswelela ka go katisa baoki ba le bantsi ba forensiki.
Thomelo ya baoki ba forensiki ba ba setseng ba katisitswe.
Go katisiwa ga babatlisisi ba mafelo a dintsho.
Go tswelela ka go katisa dingaka mo kalafing ya forensiki ya tliliniki mo dikgaolong tse dingwe tsa porofense.
Go nna teng ga dibene tsa khorona (dibene tsa motšhwari).
Kagolešwa ya ditirelo tsa forensiki ya dintsho.
Tirelo e e tlhotlhwa tlase go banni botlhe ba porofense.
Diphitlhelelo tse di bonalang di dirilwe fa e sale tshimololo ya bokaedi bo, e leng:
Diketelo le tlhatlhobo ya dimotšhwari tse di baakanyeditsweng go simolola go tloga Mopitlwe 2001 go fitlha Motsheganong 2001.
Kopano ya ntlha go buisana ka tirego ya phetiso ya dimotšhwari go tloga go SAPS go ya go DOH e ne ya tshwarwa ka di 8 Tlhakole 2001 le Ditlhogo tsa Mafapha go tswa go SAPS le Ditirelo tsa Setšhaba.
Le fa go ne go na le diphitlhelelo tse dintsi jaaka go bontshitswe, dikgoreletsi tse di rileng di tsona di ne tsa itemogelwa. Mo baoking ba le somaamabedi nne ba ba katiseditsweng forensiki ke a le mongwe fela wa sealogane sa forensiki yo o dirisiwang mo go lekaneng.
Porofense e gape e ipela ka lebaka la gore re tlhagisitse baoki ba forensiki ba ntlha mo nageng. Bosetšhaba mo lebakeng le ga jaana bo dirisa boitseanape go tswa porofenseng e ka tebo ya go tlhoma lenaneo la go katisa Baoki ba Forensiki la Bosetšhaba. Lefapha la Boitekanelo la Kapa Bokone le lebeletse pele go tsweletsa katiso ya baoki ba forensiki mo porofenseng gore go okediwe ditirelo tse di newang ke badiri ba thutelatirong mo dikhutlhwaneng tse di kgakala thata mo Kapa Bokone. Go akanngwa gape gore baoki ba ba forensiki ba tla nna ba le teng go bona mafelo a mathata a Kimberley le Upington.
Porofense gape ke moabi wa botlhokwa kwa go katiseng basekisi mo lenaneong le le tsamaisiwang ke Bokaedi ba Ntwa Kgatlhanong le Basadi le Bana, le le golaganeng le Melato ya Thobalano le Yuniti ya Merero ya Baagi mo ofising ya Mokaedi wa Bosetšhaba wa Ditshekiso tsa Setšhaba. Batsayakarolo mo lenaneong le ba tsenyeletsa - kwa ntle ga basekisi ba sepodisi, dingaka, bomagiseterata, badiredi loago le mekgatlho ya baagi. Katiso e, e lebisitswe go ya kgodisong ya tiro ya dikgotlatshekelo tsa melato ya thobalano go ralala naga.
Ditshenyegelo tsa porofense tsa ga jaana tsa tirelo e (SAPS le Boitekanelo) di bokana ka dimilione tsa Diranta di le 1,3 . Matlotlo a tlaleletso go tshegetsa le go atolosa go neelanwa ga tirelo ka fa teng ga lefapha la boitekanelo a lekana le dimilione tsa Diranta di le bokana ka7,4, bokana ka 2,97 ba dimilione tsa Diranta ba teng e le matlotlo a khepetlele.
Tsamaiso ya Tshedimosetso
Mafelo a a dirang
Diteng fa tlase di bontsha lefelo le le dirang la Bokaedi Tlaleletso jwa Tsamaiso ya Tshedimosetso jwa Lefapha la Boitekanelo la nako e e ka fa tlase ga thadiso.
Go tsamaisa tirego ya go tlhoma togamaano ya theo ya kitso.
Go tlhabolola kabo ya motswedi wa mmotlolo.
Go thusa yuniti ya Tsamaiso ya Motswedi wa Setho mo go boneng mananeo a khomputara a a maleba le go tokafatsa tiriso ya Peresale go laola thalotlhakore ya dikgono, direkoto tsa go kgalema, go lekanya tiro, tshekatsheko ya tiro.
Go netefatsa go dira go go lekaneng ga tshegetso ya ditsela tse di tshekaganyang le go tshegetsa (LOGIS, TRANSAID, SAPS, OASIS, Mametlelelo ya Madi a Molwetse a a Tshwanang.)
Go dira Patlisiso ya Pele ga pelegi ya ngwaga ya HIV.
Go thadisa tirego ya tshedimosetso ya HIV.AIDS
Go tokafatsa go felela ga tshedimosetso ya baagi ka tshegetso ya dipolokelo tshedimosetso (TOP, Dintsho tsa Pelego, Dintsho, NMC).
Go tshegetsa webesaete ya lefapha.
Go netefatsa go dira go go tswelelang ga setlhopha sa Tshedimosetso ya Porofense ka kago ya maatlafatso.
Go bona setshwantsho se se kopantsweng sa kgaolo go ya ka Tlhokomelo ya Tshimologo le ya Bookelo jwa kabelo le tshegetso ya mananeo a khomputara a Tshedimosetso ya Kgaolo ya Boitekanelo.
Go tokafatsa Polokelo tshedimosetso ya Lehuba ka fa gare ga Mananeo a Khomputara ya Tshedimosetso ya Kgaolo ya Boitekanelo.
Go thadisa tirego ya Maemo a Boitekanelo a a Itsegeng ka fa gare ga Porofense ya Kapa Bokone.
Go tiisa le go tokafatsa metswedi e e leng teng ya dipalo tsa pelego.
Go dira patlisiso e khutshwane go fitlhelela ditlhokego tsa tshedimosetso tsa pegelo ya ngwaga ya HRC.
Go tlamela dithulaganyetso tsa eleketeroneki tse di tlhokegang kwa batsamaising ba porofense le kgaolo.
Tsela ya Tshedimosetso ya Boitekanelo jwa Kgaolo (DHIS)
Di neela tshedimosetso le dipegelo ka tlhokomelo ya boitekanelo ya Tshimologo le tshedimosetso ya boitekanelo ya bookelo. Mojulo wa Ditirelo tsa Boitekanelo tsa Tshoganyetso (EMS) o tsentswe fa gautshwane mo mokgweng o. Mojulo o, o a lekiwa mo Kgaolong ya Lower Orange.
Mokgwa o o tsenngwa mo dikhomputareng mo diofising tse 5 tsa kgaolo mme o dira fela ka botlalo mo diofising tse pedi tsa kgaolo (Kalahari, Lower Orange ) go fitlha fa. Mathata a a itemogelwang mo dikgaolong tse dingwe (kgolaganyo ya emeile, metswedi le go katisa) a a lebelelwa. Dikgaolo tse di santse di romela tshedimosetso ya tsona mo direkotong tsa pampiri mme seno se kwalwa kwa ofising ya porofense. Tshedimosetso ya bookelo e nnye e e beilweng mo mokgweng o e ne ya dirisiwa go tloga Ferikgong 2001. Go dirisiwa ga mojulo wa EMS le gona go rulaganyeditswe ka 2001. Tsepamo jaanong e mo go fetseng le go netefatseng tshedimosetso. Tshedimosetso e tla ntshiwa le go dirisediwa mabaka a tsamaiso ka bonako fela fa tirego e e felelediwa. Pegelo ya ntlha ya bookelo e ne ya kwalwa ka Mopitlwe 2001.
Thulaganyo ya Dituelo tse di Lekanang tsa Balwetse (UPFS)
Kalafi ya sekgala
Ka 1998, gore go tsewe karolo mo porojekeng ya diteko ya Lefapheng la Bosetšhaba la Boitekanelo, NCDH e ne ya tsaya tshwetso go dumela gore go dirwe kgolagano ya sekgala sa modumo wa makhubu magareng ga Maokelo sa Kimberley (Kgaolo ya Diamonds Fields) le Kuruman (Kgaolo ya Kalahari). Kgolagano e ne e tshwanetse go newa dipuisano tsa pele ga pelegi, pelego le tsa malwetse a dithwe tsa pelego. Bookelo jwa Kuruman ke lefelo la thomelo fa Bookelo jwa Kimberley bo tla dira jaaka lefelo la kamogelo.
Mo kgatong ya ntlha ya teko tsepamiso e ne e le mo tekong ya thekenoloji le go bontsha dikgonego tsa thekenoloji. Go tswa mo pegelong e e fa godimo go mo pontsheng thekenoloji e a dira. Tshedimosetso ya tlwaelo (pele le ka nako ya tiragatso) e ne e sa kwalwa ka tsela e e ka thusang tirego ya go bala ditshenyegelo tsa nnete tse di dirang mme thuto ya direjisetara tsa bookelo tse di tsamaelanang le dithomelo di ka thusa mo tiregong e e jalo. Ditshupetso tse dingwe tsa ditshenyegelo di tshwanetse gape go sekasekiwa mo ntlheng ya pele le ka nako ya tiragatso.
Dipoelo tsa porofense go fitlha jaanong :
Tlhagiso kwa thekenolojing
Tšhono ya dingaka tsa setšhaba go ithuta dielemente tsa motheo tsa pono ya ngwana a sa le mo popelong.
Tshegetso ya dingaka tsa baagi go tswa baitseanapeng.
Netefaletsong kwa molwetseng e e isang kwa botshepeging bo bo oketsegileng mo mokgweng wa tlhokomelo ya boitekanelo.
Lenaneo le le Kitlaneng le le Tswelelang la Setoropo/ Tlhabololo ya Magae
Lefapha le lemoga botlhokwa jwa go lekanya maikemisetso a togamaano le letlhomeso la togamaano la (bosetšhaba) la naga mme ka jalo le tsentse dithulaganyo tsa lona tsa Galeshewe le Kgalagadi go tsamaelana le Lenaneo la Moporesidente wa Naga la Ntšhafatso ya Toropo.
Mafelobogareng a le mabedi a lemogilwe mo porofenseng:
Tsamaiso ya tirelo ya boitekanelo mo dintlheng tse pedi tse tsa mafelobogareng e ikaelela go fitlhelela ditlhokego tsa banni fa e setse go tsepama mo letlhomesong la bosetšhaba.
MATHATA A BOITEKANELO A MAGOLO
HIV/AIDS le Ditshwaetso tsa Thobalano tse di Fetelelang.
Bokana ka 11.2% (Patlisiso ya Pele ga pelegi ya 2000) ya bagolo mo porofenseng ya Kapa Bokone ga jaana ba tshwaeditswe mme maemo a a ka ya godimo. HIV ke bolwetse bo segolo bo tshwaetsang bašwa ba ba magareng ga bogolo ba dingwaga tse 19 - 29. Bašwa ba, ba swa ka AIDS pele ga letsatsi la matsalo a bona a bo35.
Kerafo fa tlase e bontsha tlhagelelo ya HIV go tswa 1997 go ya 2000 ya Porofense ya Kapa Bokone (Motswedi: Patlisiso ya Ngwaga ka HIV).
Tlhagelelo
Mo maitekong a go arabela leroborobo la HIV / AIDS mo porofenseng lefapha la boitekanelo ka tirisanommogo le mafapha a mangwe le setšhaba sa selegae di baya mekgwa e e latelang mo mannong:
Khansele ya AIDS ya Porofense
Khansele ya AIDS ya Porofense e ne ya kgakolwa ka di 19 Lwetse 2000 ka botsayakarolo bo bo tletseng go tswa kgwebong, basading, dingaka tsa setso le batsayakarolo ba bangwe botlhe jaaka go tlhalositswe, go ya ka dintlha tsa tshupelo tsa SANAC.
Re lebeletse pele go kgakola Dikhansele tsa AIDS ya Kgaolo mo bogareng ba 2001. Bontsi ba boratoropo ba jaanong ba tsere karolo ka botlalo mo maitekong a dikgaolo mo tshiamisong ya go kgakolwa ga Dikhansele tsa AIDS tsa Kgaolo.
Komiti ya go kgabaganya lefapha
Komiti e e bontsha tlholego e e tshekaganyang ya leroborobo la go netefatsa botsayakarolo ba mafapha otlhe mo letsholong le le kgatlhanong le HIV/AIDS Mafapha ka kologano a diragatsa ka iketlo mananeo a HIV/AIDS a a amanang le ditiro tse dikgolo tsa bona. Yuniti ya AIDS ya lefapha la boitekanelo e kokoanya komiti go kgabaganya lefapha. Maiteko a atoloseditswe kwa dikgaolong dingwe tsa rona, tse di atolositseng dikomiti tsa tsona go tsenyeletsa maphata a kwa ntle. Dikomiti tse, di tshameka karolo e e fa gare mo thulaganyong ya ditiro, matsholo, go tsenyelediwa Letsatsi la Lefatshe la AIDS ("Banna ba ka dira pharologano) le le nnileng teng mo dikgaolong tsotlhe ka di 01 Sedimonthole.
Togamaano e e kopanetsweng ya Bana ba ba tshwaetsegileng le go amega
Mafapha a Boitekanelo, Katlaatleloloago le Thuto a simolotse maiteko go diragatsa togamaano e e kopanetsweng kgatlhanong le HIV/AIDS. Komiti ya porofense e tlhomilwe go rulaganya le go tlhokomela lenaneo. Kgato ya ntlha ya lenaneo e simolola kwa De Aar mme e tla tsenngwa ka iketlo kwa dikgatong tse dingwe.
Dikgono tsa botshelo
Lenaneo le la motheo mo sekolong le lebile dikelo tse dinnye le tse dikgolwane. Go katisiwa ga barutabana go setse go simolotse. Lenaneo ke maikarabelo a Lefapha la Thuto.
Khomišene ya Bašwa mmogo le Morulaganyi wa Bašwa wa yuniti ya AIDS ba simolotse maiteko a go bopa ditlhopha tsa setso, tse di diragaditseng thuto le tlhokomediso ya HIV/AIDS.
Tlhokomelo e e ikaegileng ka Legae
Batlhokomedi ba le 116 gotlhelele le bakatisi ba le 10 ba amogetse katiso. Bookelo ba Kimberley ka tshwaragano le Mekgatlho e e seng ya mmuso e tlamela tlhokomelo e e tlosang setlhabi. Tirego e mo mannong go tlhabolola mokgwa wa thomelo le sepalangwa kwa batho ba ba lwalelang loso ba ba tlhokang bolao. Matlotlo a bosetšhaba a emetswe go dirisa batlhokomedi ba mo mokgweng wa nakwana.
Go khansela ga boithaopo le go dira diteko
Bakhanselara ba tlaleletso ba le 54 le batho ba le 28 ba ne ba katisiwa mo tsamaisong ya teko ya ka pele.
Phetisetso ya Mme kwa Ngwaneng
Mafelo a le mabedi : Le le lengwe mo De A ar le le lengwe mo Kimberley a lemogilwe. Komiti ya MTC ya porofense e ne ya tlhomiwa go:
Tlhokomela le go rulaganya lenaneo go ya ka porofense.
Go neela kaedi ya togamaano ya mananeo.
Go tlhabolola kaelo ya tlhopho ya mafelo.
Go tlamela letlhomeso la tlhabololo e e siameng.
Go tlhabolola didirisiwa tsa kgobokanyo ya tshedimosetso, go tlhokomela le tshekatsheko.
Bo begela Tona le Motlatsa Mokaedi Kakaretso ka kgwedi ka tswelelopele.
Mafelo a Tlhokomelo (A mangwe)
Lefelo le ne la kgakolwa la Batho ba ba Tshelang (baPWA) ka HIV/AIDS. Lefelo le ikaelela go lebelela tlhokego, ya ba PWA ka bogotlhe. Komiti e e nang le batsayakarolo ba ba farologaneng e teng mme motsamaisi wa leruri o thapilwe ka Ferikgong.
HIV/AIDS mo lefelong la tiro
Re tlhomile ditliliniki tsa mafelotiro. Badiri ba moepo ba le 28 ba ne ba katisiwa. Spoornet, De Beer le Telokom ke balekane ba tiro ba ba tsepameng.
Kgodiso/ Kgoeletso
Lefapha la Ditsela le Dipalangwa le tlhomile diboto tsa dipapatso go bapa le ditsela tse dikgolo tse di farologaneng. "Lenaneo le go Tshela ka Mogare" le ne la kgakolwa ka Motsheganong 2000 mo Namaqualand le metakopota e e dirilweng ke bagolo ba bašwa e a bonala mo porofenseng. Diphitlho le tsona di dirisitswe jaaka tšhono ya kgoeletso kgatlhanong le leroborobo.
Khonsotiamo ya Bašwa ba Kapa Bokone ya AIDS e e nang le bašwa go tswa dikerekeng, ditlhopha tsa setso le metshameko e ne ya bopiwa ka tirisanommogo le Khomišene ya Bašwa le yuniti ya AIDS.
Go tlhomamisa gore re fetile ka kwa ga tlhokomediso lefapha la boitekanelo le maloko a Khansele ya AIDS a ntse a tlaletswe ke dikopo go tsenela le go go neela puo kwa ditirelong tsa kereke le diphitlho tsa batswasetlhabelo ba AIDS.
Pampiri e le nngwe ya selegae e bontsha ribone e khibidu e e nang le nomoro ya molathuso ya AIDS letsatsi le letsatsi mahala. Diteisene tsa radio ya baagi tse tharo di rulagantse diphatlhana tsa lefapha go lebelela merero e e tshwenyang le go araba dipotso go tswa bareetsing ba ba letsang.
Bolwetse ba mafatlha (TB)
Kelo ya tlhagelelo ya TB
Kelo ya tiragalo ya dikgetse tsa TB tsa 1999 & 2000
Taekeramo e sedimosa koketsego mo kelong ya tseno gare ya kalafo ka gotlhe ka 1% mo ngwageng wa 2000, mme ka jalo kgatelelo e bewa mo diDOT tse di Ikaegileng ka Baagi le lenaneo le le emelelanang le Diritibatsi dintsi . Ka 1997 dikelo tsa phodiso ya Mafatlha tsa porofense e ne e le 56.5% mme seno se oketsegile go ya go 62% ka nako ya ngwaga o o mo thadisong.
Dikelo tsa Phodiso tsa Kgaolo
Kelo ya Phodiso ya TB ya Makgwafo ya Kgaolo: Go tshasa go go ntšhwa go go leng teng.
Dikgaolo tsotlhe tse tlhano di diragatsa ditshupelo tsa bosetšhaba tsa go tsamaisa TB mo maemong a kgaolo. Dikgaoto tse dikgolo mo tsamaisong ya TB di dirilwe sk. kelo ya phodiso e ntšhwa ya go tshasa e e leng teng ya kgaolo ya Kgalagadi e tokafetse ka 12%.
Seritibatsi Sentsi sa TB
Kemelelano le Seritibatsi Sentsi (MDR) ke ditlamorago tsa go se tsamaisane ga batshwarwa ke TB le mekgwa ya kalafo ya tshimologo. MDR TB e tsamaisiwa kwa mafelong a:
Lenaneo le le tsamaelana le dikaelo tsa bosetšhaba mme le na le morwalo wa kgetse wa balwetse ba le 129 ba ba kwadisitsweng ba MDR.
Mafelo a le mabedi a HIV/TB a a dirisanang a supilwe. Boto ya boemo ba TB/HIV e tlhomilwe mo Kgaolong ya Lower Orange. Batho ba le somaamabedi nne ba katisitswe mo dikarolong magareng ga HIV/AIDS le TB.
DOTS tse di Ikaegileng ka Baagi
Kamano ya kagego le mekgatlho jaaka SANTA le TAOSA e tlhomilwe. Bogotlhe ba batshegetsi ba le 702 ba DOT ba katisitswe. Mo Kgaolong ya Lower Orange re na le batshegetsi ba le 425 ba DOT. Bokana ka R700 000 mo nakong ya dingwaga tse tharo bo ne jwa abelwa SANTA go tsamaisa ditirego tsa baagi mo go lebaganeng le TB.
Boitekanelo ba Bomme
Porofense e na le ditlamelo di le tharo tse di tlhomilweng; tse pedi tsa mmuso le e le nngwe ya poraefete. Babelegisi ba le 85 ba ne ba katisiwa mo go khanseleng pele le morago ga go ntsha mpa. Babelegisi ba ba tswetseng pele ba le 4 le batsamaisi ba le babedi ba ne ba katisiwa mo lenaneong la thuto le le phatlhaladitsweng la babelegisi ba ba tswetseng pele le saense ya loago kwa Bookelong jwa Mc Cord.
Dipalopalo tsa Khutliso ya Mpa
Dintsho tsa bomme
Mo maitekong a go fokotsa kelo ya dintsho tsa bomme mo porofenseng, ditlamelo le didirisiwa di a tlhabololwa. Go tlhomamisa go nna teng ga babelegisi ba ba rupileng mo karolong, tlaleletso ya babelegisi ba le 18 e a katisiwa mo bobelegising bo bo tsweletseng mo maitekong a a kopanetsweng magareng ga lefapha le Yunibesethi ya Foreisetata. Fa e sale go begiwa ga dintsho tsa bomme go simolola mo porofenseng e ka di 01 Sedimonthole 1997 go nnile le dintsho tse 62 ka dibakwa tse di tlhodilweng jaaka go latela:
GOTLHE
PERESENTE
GO THIBEGA GA TSAMAO YA MADI
GO EMA GA PELO
PHANYEGO YA BOBOKO
GO NNA TENG GA MOGARE WA HI
GO YA TLASE GA BOLUMO YA MADI MO MMELENG
GO AMEGA GA KAROLO YA BOBOKO
GO PALELWA KE GO DIRA GA DITHWE DI LE MMALWA
KGATELELO YA MADI E E KWA GODIMO
GO PALELWA KE KHEMO
GO NNA TENG GA MOGARE O O FETELETSENG MO MMELENG
GA GO ITSIWE
BOGOTLHE
Dibakwa tse dikgolo tsa dintsho tsa bomme ka jalo ke go palelwa ga pelo/ khemo le letshogo.
Boitekanelo jwa Ngwana
Batho botlhe ba ba belegweng mo gare ga Motsheganong 1999 ba amogetse HIB, e e tsenyeleditsweng mo tlhabololong ya tlwaelo mo tshoutisong. BCG ya mo gare ga letlalo e diragadiwa mo dikgaolong tsotlhe. Porofense e na le kageletso ya tshoutiso ya 80%, nngwe e e kwa godimo mo nageng.
Kageletso ya tshoutiso (tshoutiso yotlhe) mo baneng ba bogolo ba dikgwedi tse 4 go ya go tse 23.
Porofense
Bosetšhaba
Go ima ga bašwa
Peresente ya basadi mo setlhopheng sa bogolo ba 15 go ya 19 ba e leng bomme
Porofense
Bosetšhaba
Tsamaiso e e Kopaneng ya malwetse a Bongwana e e diragadiwang kwa ditshiamelong tsotlhe tsa tlhokomelo ya malwetse otlhe tsa boitekanelo. Baoki ba le 30 ba malwetse a bana ba ne ba katisiwa mo lebakeng la tsamaiso.
Dibaka Dintsho
Dintsho tsa malwetse a bana kwa Bookelong jwa Kimberley tsa 2000: Gotlhe = 157
Bolwetse
Palo
Letshololo
Bolwetse jwa mafatlha
Go bopama go go feteletseng
Bolwetse ba Mafatlha (TB)
Ditshwaetso tse dingwe
Bolwetse bo o belegwang ka jona
A mangwe
Bookelo bo bo Siametseng Ngwana
Bookelo ba Letsatsi ba Galeshewe le Bookelo ba Kimberley di ne tsa tlhomamisiwa go nna tse di siametseng ngwana mme tsa bona maemo a bosetšhaba. Maokelo a tlaleletso a a siametseng ngwana a mabedi a emetse tshekatsheko ya kwa ntle.
Boitekanelo ba tlhaloganyo
Porofense ya Kapa Bokone e na le Bookelo bo le bongwe jwa Bolwetse ba tlhaloganyo; Bookelo ba West End mo Kimberley bo bo bopang karolo ya Mafaratlhatlha a Bookelo ba Kimberley. Bo na le malao a le 107 a 59 a ona a abetsweng balwetse ba ba lwalang tlhaloganyo e e bogale le go balwetse ba ba sa foleng ba le 48 ba ba nnang mo setheong nako e telele. Ka taolelo ya molaopeo wa boitekanelo ba tlhaloganyo malao a tla abelwa tlhokomelo e e bogale kwa maokelong a kgaolo.
Ditumalano di fitlheletswe le Bookelo ba Orania go neela balwetse ba naga manno. Balwetse ba le lesometlhano ba naga le balwetse ba le barataro ba tebelelo ba tla amogelwa ka kgwedi. Dipuisano go oketsa bonno ba malao jwa balwetse ba naga di tsweletse magareng ga Botsamaisi ba Boitekanelo jwa Kapa Bokone le Foreisetata.
Ditirelo tsa boitekanelo jwa tlhaloganyo di phatlaladitswe go ya dikgaolong. Mo nakong e e fetileng ditirelo tsa baagi tsa go fodisa bolwetse ba tlhaloganyo di ne di gorosiwa di tsepame. Mafelo a Boitekanelo a le 58 a mo tiregong ya go gorosa ditirelo tse di kopanetsweng tsa boitekanelo jwa tlhaloganyo mo porofenseng.
Manokonoko
Ditlhola dintsho tse e seng tsa tlholego tse dikgolo:
% mabaka ga a tlhomamisiwe
% Dipolaano (18% ke " dikgobalo tsa go thuntsa ka tlhobolo" mme tse di setseng kgobalo ka didirisiwa tse di bogale)
% Go ipolaya ( tlhobolo, go ikgwagetsa, botlhole, go ša le go tlola go tswa bogodimong ke tsona mekgwa e megolo)
% dikotsi tsa koloi (43% e dirwa ke batsamaya ka dinao ba ba thulwang)
Sebakwa segolo sa manokonoko ke go bediwa. Leano la thibelo ya bosenyi le diragadiwa ke tsamaiso ya porofense jaaka leano la go ralala lefapha. Komiti e e thibelang bosenyi, le Pabalesego le Mogokaganyi jaaka lefapha, e amega mo tiregong e.
Boitekanelo ba tshupetsokgono ya ditiro
Ditiro tsa Yuniti ya Boitekanelo ya tshupetsokgono ya ditiro:
Tliliniki ya Boitekanelo jwa Tshupetsokgono ya ditiro: PHC ka mokgwa wa go alafa malwetsenyana a mannye ka badiri ba Bookelo jwa Kimberley ka se se tlhagisa motswedi wa tshedimosetso ya dipalopalo le thuta kanamo ya malwetse. Temogo le tsamaiso ya badiri. Go tlholwa pele ga go bewa mo lefelong ga badiri ba bašwa. Ditlhatlhobo tsa boitekanelo tsa dinako le tsa go tswa. Kalafi ya dikgobalo tse di bogale. Komiti ya boitekanelo ya tshupetsokgono ya ditiro/Maphelo. Maphelo a Setlhopha sa Dingaka a Tshupetsokgono: Ditlhatlhobo tsa Mafelotiro. Dithuno, dipatlisiso le tlhokomelo e e siameng.
Phatlalatso ya tshedimosetso: go thusa mo go matlhagolatsela le dikaelo tsa katiso MALEBANA LE boitekanelo le pabalesego. Go tlamela ka laeborari ya kalafo ya boitekanelo le pabalesego, ya melemo ya tshupetsokgono ditiro le ya boitekanelo le pabalesego ya tshupetsokgono ditiro kwa mekgatlhong yotlhe e e nang le kgatlhego.
Ditiro tse di atologileng tsa Yuniti ya Boitekanelo ya Tshupetsokgono ditiro:
Yuniti ya Thomelo - Puisano.
Satelaete OHU mo maokelong a dikgaolo.
Go tlhoma mananeo mo dikgaolong tsotlhe.
Diphitlhelelo go fitlha fano
Go feleletsa go go atlegileng ga lenaneo la tlhokomelo e e feteletseng mo Botlhatswetsong jwa Bookelo jwa Kimberley.
Tshupa tiragatso : phokotsego e e bonalang mo kelong ya go se tle tirong.
Konosetso e e atlegileng ya lenaneo le go tlhokomela le tlhokomelo e e feteletseng mo Boapeelong jwa Bookelo jwa Kimberley.
Tshupa tiragatso : phokotsego mo palong ya dingongorego tsa mokwatla.
Tlhabololo ya Leano la Kgato e e Kotsi ya Dikhemikhale mo Bookelong jwa Marapo jwa Kimberley le Madirelo a Tshegetso.
Tshupo tiragatso : ga go dikotsi kana dikgobalo mo tirong.
Porojeke ya Asebesetose ya Prieska
Porojeke e, e gaufi le go konoselediwa setefekeiti sa M.B.O.D (Biro ya Boitekanelo ya Malwetse a Tshupetso tiro)
Baagi ba ba latelang ba ba lebeletsweng ke ba Postmastburg le mafelo a a ageleditsweng. Tirego e tsamaisiwa ke Yuniti jaaka go builwe fa tlase. Porojeke e ne ya simololwa ka thutano e e neng e tshwerwe mo Postmasburg ka Tlhakole 1999 koo bokana ka baemedi ba baagi ba le 30 ba neng ba itsisiwe ka tirego yotlhe ya pusetso le ditsamaiso tse di nepagetseng go latelwa.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go tlhomamisa tsamaiso ya tirego ya phitlhelelo go tshedimosetso/direkoto. Mo tlaleletsong, Motlatsa Batlhankedi ba Tshedimosetso o tlhomilwe/ emiseditswe go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka tiro e. Dintlha tsa kgolagano tsa Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso ke tse di latelang:
LEFAPHA LA BOITEKANELO
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
INAKEMO : Motlatsa Mokaedi Kakaretso
NOMORO YA MOGALA : 053 - 8300755
NOMORO YA FEKESE : 053 - 8334394
C. TIREGO YA GO KOPA PHITLHELELO GO TSHEDIMOSETSO/DIREKOTO
Go ya ka Molao 2000, wa Phitlhelelo go Tshedimosetso, motho ofe o na le tshwanelo ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso/direkoto tse di mo diatleng tsa Naga kana Mokgatlho wa Setšhaba. Gore o bone phitlhelelo kwa rekotong, motho o tshwanetse go tlatsa kopo ya foromo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tshwaragantswe jaaka Tlhabololo B. Foromo e, e tshwanetse go romelwa kwa go MotlatsaMotlhankedi wa Tshedimosetso, kwa dintlheng tsa kgolagano tse di fa godimo. Mo kamogelong ya kopo ya mong, tsamaiso e e latelang e tla latela:
MotlatsaMotlhankedi wa Tshedimosetso o tla tlhomamisa gore a motho yo o kopang tshedimosetso ke mokopi wa sebele kana nnyaya, k.g.r a tshedimosetso e ama fela motho yo o kopang tshedimosetso kana nnyaya. Fa motho e le mokopi ka sebele, ga go madi a pele a a tla duelwang. Fa tshedimosetso e sa ame fela motho yo o kopang tshedimosetso, madi a pele a R 35,00 a duelwa pele ga tiro e tswelela. Ka jalo, kopo ga e ne e dirwa go fitlha madi a pele a duetswe.
Fale madi a duetswe, MotlatsaMotlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go ntsha rekoto(di) tse di amegang.
Fa rekoto e ntshitswe, MotlatsaMotlhankedi wa Tshedimosetso o tla thadisa lokwalo le go bapisa diteng tsa rekoto le mabaka a kgano, jaaka go tlhalositswe ke Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/mokopi wa sebele o tla itsisiwe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa tlhagiso ya rekoto.
Mo tuelong ya madi a a maleba, rekoto/kana karolo ya seo sa phitlhelelo e e rebotsweng, e tla tlhagisiwa le go romelwa kwa mothong yo o kopileng tshedimosetso.
Mo lebakeng la phitlhelelo go ya rekotong e sa rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo go ya rekotong, o tla itsisiwe gore phitlhelelo ga e a rebolwa mme ditsamaiso tsa boikuelo tse di maleba tse di tshwanetseng go latelwa di tla tlhalosiwa.
D. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
Direkoto mo Kantorong ya Tona di kgaogantswe bofefo go ya ka direkoto tsa kwalelano le direkoto tsotlhe go na le kwalelano (direkoto tse dingwe)
Kwalelano e laolwa le go tsamaisiwa go ya ka ditsela tse tharo tsa go faela tse di atlanegisitsweng go dirisiwa mo kantorong ke Diakhaefe tsa Porofense. Kwalelano yotlhe malebana le merero ya badiri e tsamaisiwa ke Tsela ya Ditiro ya Badiri e e Yunifomo ya go Faela ; ditiro tse dingwe tsotlhe tse di amanang le kwalelano di laolwa ke Tsela ya Ditiro ya Badiri e e Yunifomo ya go Faela. Ditsela tse pedi tsa yunifomo ya go faela di a gapelediwa mo mafapheng otlhe mo Botsamaising ba Porofense ba Kapa Bokone (NCPA). Kwalelano yotlhe malebana le kologano ya ditiro tsa Kantoro ya Tona e laolwa ke Kologano ya Ditiro ya go Faela e e rebotsweng, e e tshwanang e le esi kwa Kantorong ya Tona mme e sa dirisiwe gope mo mafapheng a mangwe mo NCPA. Difaele tsa batho tse di bulwang go ya ka ditsela tse tharo tse di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka Thulaganyo ya Taolo ya Direkoto, e e iseng e dumelelwe ke Diakhaefe tsa Porofense.
Go simolola ka 1994-2001, Lefapha ga le a ka la aroganya le go tsamaisa direkoto tsa lona go ya ka melawana ya diakhaefe mo ntlheng e. Direkoto tse, di tsweletse go faelwa gape go latela dithulaganyo tsa karoganyetso tse di dumeletsweng ( dithulaganyo tsa go faela le Thulaganyo ya Taolo ya Direko ). Se, ke tirego e e ka se keng ya diriwa ka nako e khutshwane e bile manyuale o, o supa fela direkoto tse di setseng di arogantswe go tloga ka Mopitlwe 1998. Ka direko tse di sa aroganngwang di faelwa gape, manyuale o, o tlile go tlhabololwa e bile dikhophi tsa ditlhabololo di tlile go gorosiwa kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa gangwe le gape.
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE:LEFAPHA LA BOITEKANELO
DITIRO TSA TSAMAELANO TSA MOKGWA WA GO FAELA
DITAELO TSA KAKARETSO
LENANE LA DIKOLOGANO TSE DIKGOLO
KAROLOGANYETSO YA DINOMORO
MANANE A DIKOLOGANO TSA DIFAELE TSA DIKGETSE TSE DI KATOLOGANENG
TLHABOLOLO A: MAFAPHA A BOSETŠHABA LE MAFAPHA A DIPOROFENSE TSE DINGWE
TLHABOLOLO B: DIOFISI TSA KGAOLO/DIKHANSELE TSA KGAOLO MO KAPA BOKONE
TLHABOLOLO C: DITHEO TSA BOITEKANELO MO KAPA BOKONE
TLHABOLOLO D: BOMMASEPALA MO KAPA BOKONE
TLHABOLOLO E: DITHEO TSA THUTO MO KAPA BOKONE
TLHABOLOLO F: DITHEO TSA BOITEKANELO TSA PORAEFETE
TLHABOLOLO G: MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO LE DITHEO
DITAELO KA KAKARETSO TSA TSELA YA GO FAELA
LEINA LA OFISI
TSELA E YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE LEFAPHA LA BOITEKANELO MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE. E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA OFISING/DI EFE E NNGWE KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.. E TLHAGISA KOLOGANO YA DITIRO E E TSHWANANG E LE ESI E LE YA LEFAPHA FELA.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA SEMOLAO, MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA LOKWALOTIKO LWA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/2000, 2/2000, J.J. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE )
TSAMAISO YA TSELA
TSAMAISO YA TSELA E NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO SE NNE LE DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA MOKGWENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI YO. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI KGABETSA GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
FA TSHWETSO E TSEWA MO FAELENG YA "D", DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI E E MALEBA. FOO LOKWALO LO LO KIMANA, SEKAO, PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLISI KANA GO LAOLA, KE SENTSHWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E E TSHWANETSENG GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI.
KWALELANO E E DIRILWENG MO DIFAELENG TSA PHOLISI E TSHWANETSE GO LEKANYEDIWA GO YA GO KAGO LE/KANA - GO AGIWA GAPE GA PHOLISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA.
DIFAELE TSA PHOLISI
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLISI. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P J.J. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLISI, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO
MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLISI O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLISI FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLISI KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, LE TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLISI KANA KATLHOLO, SENTSHIWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO SE TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLISI E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLISI..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLISI:
A DIPOTSO MALEBANA LE PHOLISI TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLISI E NTŠHWA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLISI E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLISI E NTŠHWA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLISING E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLISI, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
DIPOTSO TSA TLWAELO
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSO TSA MOKGWA WA NAKWANA, O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO
NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
TLHATLAMANO KGOLO YA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLAMETSWE MO MOKGWENG WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG. TSWEETSWEE BONA DITAELO TSA KAKARETSO TSA MOKGWA OO.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO
O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE..
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG
E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA OFISI E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA "D" TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E, E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG YONA E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO NNA TOTA BONOLO GORE KE DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠWA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA KA DI ...MME MORAGO GA FOO GO SE NNE KWALELANO E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE TSA GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠWA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO YA DIKHABARA TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI
RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MALWETSE; BOLWETSE BA MAFATLHA; THULAGANYO; TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO; DITIRELO TSA BAAGI TSA TSHEGETSO; DITLHOPHA TSA TLHABOLOLO.
TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: THULAGANYO; TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO, LE FA DIKAROLO DINGWE DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE.. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE
DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLOTLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIFE TSA THALELO KA FA TLASE.
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA
ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIOFISI TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA ONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHWA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA DIFAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 SENTIMETARA KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHWA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHWA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHWA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA, O O JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA OFISI E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG OFISI E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA OFISI E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA OFISING E NNGWE.
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E
LENG FELA YA TIRISO YA BONA
BOLENG LE KOPANO YA MEKGATLHO LE DIKOPANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO, METSOTSO, DIPEGELO JJ. TSA DIKOPANO TSA BOLENG BOFE KANA BOFE DI BONTSHIWA MO TLHATLHAMANONG E KGOLO YA 8 YA MOKGWA WA TSHEGETSO YA DITIRO E E TSHWANANG YA GO FAELA.
TSAMAISO YA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANG LE TSAMAISO LE TAELO YA MOKGWA O WA GO FAELA KANA DIREKOTO TSE DINGWE DIFE KANA DIFE DI BONTSHIWA MO DITLHATLHAMANONG TSE DIKGOLO TSE 2 TSA MOKGWA WA TSHEGETSO YA DITIRO TSE DI TSHWANANG TSA GO FAELA.
BOBOLOKELO,DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E MALEBANA LE KAMOGELO LE TSHEGETSO J.J YA BOBOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO DI BONTSHIWA MO MOKGWENG WA TSHEGETSO YA DITIRO TSA GO FAELA O O TSHWANANG. E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA OFISING/DI E NNGWE GAPE E E NNGWE PELE GA THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE. E TLHAGISA DITIRO TSA TSAMAELANO TSE DI TSHWANANG DI LE ESI TSA LEFAPHA FELA.
SETLHOPHA TLHALOSO OFISI KWA TATLHO
E BEILWENG
MANANETEMA 1. Dikopano tsa Ditlhogo Rejiseteri bogareng & Ditlhogo
LE 2. Dikopano mafelong Rejiseteri bogareng
Itshimololelo ya Tshegetso Rejiseteri bogareng
Tlaleletso Kgaolo
Letsibogogare la Rejiseteri bogareng bosetšhaba
Foramo ya Bosetšhaba Rejiseteri bogareng ya Baemedi ba
Boitekanelo
Foramo ya Setšhaba Rejiseteri bogareng
Setlhopha sa Tiro Rejiseteri bogareng sa Dithulaganyetso tsa
Mmasepala wa Porofense
Tsamaiso ya Matlhotlhapelo Rejiseteri bogareng
Dikopano tsa Mekgatlho Dikamano tsa bodiri ya badiri le Rejiseteri ya Bodiri
Lefelo la Bosetšhaba la Rejiseteri ya Bogareng
Dikopano tsa ditšhelete/ Rejiseteri ya Bogareng
Tekanyetso le Tlhogo
Mokgatlho wa Batlhankedi Rejiseteri bogareng ba Setšhaba
Boemo jwa Tshireletso Rejiseteri bogareng le Tlhogo
Leano la Tiro/ Dikgono Direjiseteri tsa Bogareng le Bodiri
Pontsho ya Tsela ya Tirelo Rejiseteri bogareng
Setšhaba ya Tona le Tlhogo
Tshegetso ya Bosetšhaba Rejiseteri bogareng ya Moithuti le tlhabololo Rejiseteri bogareng
Tšhambara ya dingangisano Dikamano tsa bodiri
Komiti ya Tsamaiso ya Dikamano tsa bodiri
Boitekanelo
Khansele ya Porofense ya Malwetse a a fetelelang
Tlhokomelo ya legae e e Malwetse a a fetelelang ikaegileng ka baagi Malwetse a a fetelelang
Dikopano tsa VCT Malwetse a a fetelelang
Basadi mo Tshwaraganong Malwetse a a fetelelang kgatlhanong le Phamokate
Dikopano tsa Mekgatlho Malwetse a a fetelelang e e seng ya Mmuso Malwetse a a fetelelang le Rejiseteri ya Bogareng
Dikgono tsa Baša tsa Malwetse a a fetelelang
Botshelo
Dikopano tsa Kgabaganyo Rejiseteri ya Bogareng tsa lefapha le malwetse a a fetelelang
Ditshwaetso tse di fetele Malwetse a a fetelelang lang ka thobalano Malwetse a a fetelelang
Dikopano tsa Bolwetse Malwetse a a fetelelang jwa Mafatlha
Ntwa ya ntlha ya Aforika Rejiseteri ya Bogareng
Borwa e e ikaegileng ka
Bong
Dikopano tsa Togamaano Rejiseteri ya Bogareng ya Thulaganyo
Tsamaiso ya Tirelo ya Rejiseteri ya Bogareng/Tlhogo
Boitekanelo ba Boleng
Boitekanelo
Tsamaiso ya Kotsi Rejiseteri ya Bogareng
Ditshenyegelo tsa Nako Rejiseteri ya Bogareng/Ditšhelete ya bogareng tsa Porofense
Tsa Tekanyetso & Rejiseteri ya Bogareng/Ditšhelete
Tlhokomelo ya ditšhelete
Kitsiso ya Tona go Rejiseteri ya Bogareng/Tona
Potefolio
Kgweetso ya Kgatlhanong Rejiseteri ya Bogareng/Ditšhelete le Tsietso
Dikopano tsa Thennere tsa Rejiseteri ya Bogareng/ Ofisi
Lefapha ya Thennere
Dintlha tsa Selegae tsa Ngwana
Tsa Ngwana
Puisano ka Ntwa Rejiseteri ya Bogareng/Mme le kgatlhanong le Basadi/ Ngwana
Foramo ya Bosetšhaba Rejiseteri ya Bogareng
Kgatlhanong le
Kopano ya Tlhabololo Rejiseteri ya Bogareng ya Tuelo ya Molwetse e e Tshwanang
Tirelo ya Bosetšhaba Rejiseteri ya Bogareng ya Akhademi ya Boitekanelo
Tirelo ya Bosetšhaba ya Rejiseteri ya Bogareng/Tshoganyetso
Boitekanelo jwa Tshoganyetso
Mokgwa wa Tshedimosetso Rejiseteri ya Bogareng
Pegelo ya Ngwaga ya Rejiseteri ya Bogareng/Bodiri /Tlhogo
Porojeke ya Tekano
Dipegelo tsa motsi Rejiseteri ya Bogareng/Tlhogo
Pegelo ya Kotara Rejiseteri ya Bogareng/Tlhogo
Puo ya Tona ya Pulo Rejiseteri ya Bogareng/Tlhogo/Tona
Dipuo tsa Tona, go na le Rejiseteri ya Bogareng/Tlhogo/Tona tekanyetso
Boporesidente ba Naga Rejiseteri ya Bogareng/Tlhogo/Tona
Kokoano ya Bosetšhaba/ Rejiseteri ya Bogareng/Tlhogo/Tona
Ketelo kwa Kapa Bokone
Tshotlo ya Bagolo Ga go Malwetse a a fetisiwang
Kalafi ya boitekanelo ya dira pegelo ya ngwaga dira
Pegelo ya tswelelopele dira tlhokomelo ya matlho
Pegelo ya karo ya sebala dira
Biro ya thibelo ya Bofofu dira
Ditlhokego tsa baagi ba dira disusu
Dithusa go utlwa tsa didiriso dira tsa kutlo
Pegelo ya lokwalo lwa bofelo dira ba ngwana - Malwetse a a sa dira foleng
Dipegelo tsa Bosetšhaba dira
Dipegelo tsa Kotara dira
Dipegelo tsa bogole dira
Pegelo ya bofelo ba ngwaga dira e e kwadilweng - magole dira
Pegelo ya kgwedi ya kalafi Rejiseteri ya Bogareng / Boitekanelo ya tshupetsa kgono ya ditiro ba tshupetsa kgono
DILO TSA DITŠHELETE 1. Rejisetara tsa tebalelo molato Rejisetara ya Bogareng/Ditšhelete
Rejisetara ya motlamedi wa Karolo ya ditšhelete ditšheke tse di amogetsweng
Dijenale Ditšhelete/ Rejiseteri ya Bogareng
Dibuka tsa go otara Karolo ya ditšhelete
Dibuka tsa tšheke Karolo ya ditšhelete
Tekanyetso Karolo ya ditšhelete
Diseteitemente tsa tšhelete Karolo ya ditšhelete
Dibuka tsa raseti Karolo ya ditšhelete
Rejisetara ya setlhopha Karolo ya ditšhelete
Diforomo tsa boleng jjwa Karolo ya ditšhelete madi jo bo gatisitsweng
Go neelana ka disetefekeite - Karolo ya ditšhelete/ Rejiseteri pabalesego ya Bogareng
Motshine o o duelang poso Karolo ya ditšhelete/rejisetara e e rejisetariwang ya bogareng
Rejisetara ya Dibuka tsa Karolo ya dipalangwa maeto
Rejisetara ya tsamaiso ya Rejiseteri ya Bogareng/
thoto Rekoto ya Motsamaisi
DIREJISETARA 1. Rejisetara ya difaele tse di Rejisetara ya Bogareng
Direjisetara tsa butsweng ditšhelete tse di 2. Rejisetara ya dilepi tsa tsiboso Rejisetara ya Bogareng ntshitsweng 3. Rejisetara ya ditšheke tse di Rejisetara ya Bogareng amogetsweng Mofago le leeto le ditšheke tsa ketleetso
Poso e e tsenang/ rejisetara Rejisetara ya Bogareng ya kwalelano
Rejisetara ya faele e e Rejisetara ya Bogareng tswelang kwa ntle
Rejisetara ya tirelo ya bonako Rejisetara ya Bogareng
Rejisetara ya Kuranta ya Rejisetara ya Bogareng
Mmuso
Rejisetara ya faele ya bodiri Rejiseteri ya Bodiri e e butsweng
Tshenyo/ Rejisetara ya Tatlho Rejisetara ya Bogareng/
Rekoto ya motsamaisi
Otara ya dithulaganyetso Molaodi wa Mokgwa / LOGIS
le Direjisetara ya tuelo
PHATLALATSO 1. Diphamfolete tsa Tlhaeletsano Karolo ya malwetse a a
YA DIPHASALATSO/ ya Legae ya Tlhokomelo e e fetelelang
DITLHAELETSANO KA Ikaegileng ka Baagi
LEFAPHA 2. Diphamfolete tsa katiso dira tsa Boithaopo / Go khansela dira
Letsatsi la Lefatshe la TB dira
Letsatsi la Lefatshe la dira
Beke ya sekolo ya Phamokate dira
Segopotso sa Kopanelo dira
Letsatsi la lesedi la kerese dira la segopotso dira
Didirisiwa tsa khemisi karolo ya khemisi
DIPOROJEKE/ 1. Kamuso ya Lebele le Rejisetara ya Bogareng/
Tshoutiso/kgakolo ya Polio Karolo ya Mme le Ngwana
Letsatsi la Lefatshe la Karolo ya malwetse a a Fetelelanang/
Bolwetse ba Mafatlha Rejiseteri ya Bogareng
Letsatsi la Khondomo/ Karolo ya malwetse a a Fetelelanang tlhokomediso
Lenaneo la Dikgono tsa Rejiseteri ya Bogareng/Mme le Ngwana
Beke ya Boitekanelo jwa Rejiseteri ya Bogareng/karolo ya
Porojeke ya ditirelo tsa Rejiseteri ya Bogareng/karolo ya tirelo go fitlhelela ntle ya go fitlhelela ntle
Letsatsi la Lefatshe la Karolo ya malwetse a a fetelelanang
Malwetse a a Fetisediwang Rejiseteri ya Bogareng/Karolo ya Mme go Mme le Ngwana le Ngwana
Letsatsi la motsoko Rejiseteri ya Bogareng/Karolo ya
Boitekanelo ba Tikologo
Letsatsi la Basadi Rejiseteri ya Bogareng/Karolo ya Mme le Ngwana
Porojeke ya Lehuma le Rejiseteri ya Bogareng/Karolo ya phepo
Namolo
Sepetlele wa Tshedimosetso
Beke ya Digole Rejiseteri ya Bogareng
Lenaneo la Boitekanelo la Rejiseteri ya Bogareng/Karolo ya Mme
Mme le Ngwana le Ngwana
Malwetse a lenaneo la Rejiseteri ya Bogareng/Karolo ya
Bosetšhaba le e seng la Tlhaeletsano
Mmuso
Tsamaiso ya Tleleneki Rejiseteri ya Bogareng/Karolo ya ya Monagano wa botsofe malwetse a a sa fetelelaneng
Lenaneo la Thuso ya Rejiseteri ya Bogareng/Karolo ya
Mothapiwa Boitekanelo ba Ditshupetsakgono tiro
Go khanselwa ga Boithaopo Karolo ya malwetse a a fetelelanang le Katiso ya porojeke
Khampheine ya Legae la Karolo ya malwetse a a fetelelanang
Tlhokomelo le le ikaegileng ka Baagi.
Tholelo ya Boitekanelo Rejisetara ya Bodiri /Motlatsa
Potlana Mokaedi
Porojeke ya Tlhabololo ya Regiseteri ya Bodiri/MotlatsaMokaedi
Boleng TLHABOLOLO YA
G BOLENG
MATHERIALE WA 1. Bookelo/Thulaganyo ya go Karolo ya go Rulaganya Kagego
GO THALA MMAPA aga Tliliniki Rejiseteri ya Bogareng
Dikopano tsa thulaganyo dira ya lefelo
DITSHWANTSHO 1. Pulo ya Tliliniki Karolo ya Thulaganyo ya Kagego
Ditshwantsho le Dibedio tsa Boitekanelo ba Tshupetsakgono ditiragalo tiro/ Malwetse a a fetelelanang le
Ditiro tsa botlhokwa/ Metlha Ditlhaeletsano ya selegae
TSE LE TSELE 1. Difaele tsa letsatsi Rejiseteri ya Bogareng
Tiriso ya ditayari tsa Tlhogo nngwe le nngwe ya
Batlhankedi mo dikaro Karolo le Bodiri
Dikwalo tsa dithennere Karolo ya dithennere
Ditumalano Rejiseteri ya Bogareng/ Thulaganyo ya Kagego
Dikhiro Rejiseteri ya Bogareng/ Thulaganyo ya Kagego
DiPHOLISI/Dikwalo PHOLISI le karolo ya Thulaganyo/
Tlhogo
Setheo/PHOLISI ya dithulaganyetso
Petso ya thobalano
Dintlo tsa naga
PHOLISI ya mogala wa selula
PHOLISI ya go bona kankere ya molomo wa popelo
Dintlha tsa Semolao bongaka Karolo ya Semolao bongaka
Keletso ya Semolao
Balwetse ba ba gobetseng
Balwetse ba malwetse
Dithomelo kwa Babueleding ba naga
Ditleleime tsa selegae (kgobalo kana tiro)
Botlhaswa jwa tlhokomelo ya molwetse
Tshenyo e e seng ya ka bomo kwa dilong tsa motho
Ditirelo tsa Forensiki Karolo ya Semolao Bongaka
Ditlhaselo
Go kgweetsa o itshietse
Dipetso
Ditshekatsheko tsa tshireletso ya Bopaki
Ditheo tsa Boitekanelo tsa Poraefete dikwadiso ditshekatsheko
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG: LEFAPHA LA BOITEKANELO
DITIRO TSA KOLOGANO TSA TSELA YA GO FAELA
KGAOLO LE TLHOKOMELO POTLANA YA BOITEKANELO, TLHOKOMELO YA MME LE NGWANA LE TLHOKOMELO YA BOITEKANELO YA MAHALA
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
KHUTLISO YA MPA
DITHOMELO GONGWE KA NAKO YA PELEGI
DINTSHO TSA PELEGO TSA BOMME
KITSISO YA BALWETSE BA BA SA TSWANG GO LEMOGIWA KA MALWETSE A A FETELELANANG
REKOTO YA BALWETSE BA BA BONWENG KE NGAKA
M.PHIL MO LENANEONG LA BOITEKANELO BA MME LE NGWANA
DITIRELO TSA KHEMISI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIPOTSO TSA TLWAELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
MALWETSE/LEROBOROBO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
KALAFI E E LEBELETSWENG KA TLHAMALALO
MANANEO A BOSETŠHABA
LENANEO LA TSAMAISO YA TLELENEKI YA MENAGANO YA BOTSOFE
LETSATSI LA BOIKETLO
PHOLISI
THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
DITIRELO TSA TSHOGANYETSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIPOTSO TSA TLWAELO
DITIRELO TSA BOITEKANELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
METSWEDI YA TSHILO KA FA TENG - LE KWA NTLE
MAEMO A TLHAGISETSO NTLE A LEFELOTIRO (WEELS)
METSI A A LEKANENG, A A PHEPA A GO NWA
TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE TSE DINGWE/BOSETŠHABA
TLHABOLOLO YA BAAGI
TLHOKOMEDISO YA BONGAKA YA BATSHOLA DIJO
LENANEO LA THUSO YA MOTHAPIWA (EAP)
BONGAKA BA SEMOLAO LE DITIRELO TSA FORENSIKI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
DIPOTSO TSA TLWAELO
PHOLISI
DITHEO TSA BOITEKANELO TSA PORAEFETE
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
SETHEO SA BOOKI SA ORANIA
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG: LEFAPHA LA BOITEKANELO
TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA BODIRI
LETLHA LA TIRAGATSO 01 MORANANG 1998
S1 PEOMOLAO LE TSAMAISO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
MOLAO WA TIRELO YA SETŠHABA
DIPOTSO TSA TLWAELO
DITHANOLO LE DIKAKANYO TSA SEMOLAO
DITLHABOLOLO
MELAWANA YA TIRELO YA SETŠHABA
DITLHABOLOLO
MOLAO WA MAIKHUTSO A SETŠHABA
DITLHABOLOLO
DITAELO TSA OFISI
S2 TAOLO YA DIPOSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
DITEKANYETSO
INAKEMO LE KAROLOGANYETSO YA DIPOSO
TLHOLEGO LE PHETHOLELO YA DIPOSO
TSHEKATSHEKO YA TIRO
DIPAMPIRI TSA TIRO
S3 MAEMO A TIRELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
DISEKEILE TSA MEPUTSO
MALATSI A KHUNOLOGO
KHUNOLOGO YA BOLWETSE
KHUNOLOGO YA PELEGI
DITSHWANELO TSA SEPOLOTIKI TSA BATLHANKEDI BA SETŠHABA
LETLOLE LA PHENŠENE
THUSO YA TSA KALAFI
YUNIFOMO LE DIAPARO TSA GO SIRELETSA
DIURA TSA SEMMUSO TSA GO NNA TENG
KGATO YA GO AMOGELA BOTLHE
TEMOGO YA TIRELO E TELELE
DIKAMANO TSA BADIRI
S4 TSHENKO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
TSHENKO
DIPHASALATSO
DIPOSO TSE DI SA TOTOBADIWANG
DIPOSO TSA LERURI
TSAMAISO LE BOTLELEREKE
TSA POROFEŠENALE
MODIRA TSELENG LE KEREIRI YA 11
BADIRI BA KONTERAKA
KHUTLISO YA DITIRELO
DITEBOGO TIRO/ DITHOLOTIRO
S5 KATISO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
DIPOTSO TSA TLWAELO
MAEMO
DIKHOSO TSA DIKERII
DIPOLOMA
TLWAETSO TIRONG
KHOSO YA MOTLHOKOMEDI
DIKHOSO TSA MEKGWA YA TSAMAISO E E TSWELETSENG
LEFAPHA LA BOITEKANELO
KATISO YA TSA TLHAGO
KATISO YA BOOKI MO FORENSIKING
KATISO MO TSAMAISONG YA ASEMA
KATISO MO TSAMAISONG YA TLILINIKI YA PHAMOKATE
LEFAPHA LA TIRELO YA SETŠHABA LE TSAMAISO
KATISO YA BASEKASEKI BA TIRO
LEFAPHA LA DITŠHELETE
LEFAPHA LA BOSETŠHABA LA MATLOTLO
SETŠHABA, KATISO YA MOTHEO YA KGWEBISANO YA PORAEFETE (PPP)
DIKHOSO MO TSHIAMELONG YA TSAMAISO
DIREKOTO TSA KHOSO YA TSAMAISO
KHOSO YA TLELEREKE YA REJISETERI
DIKHOSO TSA DITŠHELETE
DIKHOSO TSA KATISO YA KHOMPUTARA
KATISO YA KHOSO E KHUTSHWANE
KA KOTARA
THUNO YA DIKGONO
TLHABOLOLO YA BOLENG
S6 TSHEKATSHEKO YA BADIRI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DITIRELO TSA BOTSAMAISI BOGOLO
TEBELELO YA TLHABOLOLO
S7 DIKGODISO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIKGODISO TSE DI KGETHEGILENG LE DIKABO
S8 METSAMAO YA BADIRI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIPHETISO
DIKADIMO TSA BATLHANKEDI
S9 TAOLO YA BADIRI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIPEGELO TSA TSWELELOPELE, DIPEGELO TSA KOTARA/DIPEGELO TSA TIROTEKO
THAPO KA KWA NTLE GA TIRELO YA SETŠHABA
DITSHWETSO TSA KGALEMO LE DIKGATO
KHEREDITI YA KHUNOLOGO LE THULAGANYO
DIPOROJEKE TSA BADIRI LE MMUSO
DITLHALOSO TSA DITIRO LE MAINA
TAOLO YA TIRISO YA PERESALE
DITUMALANO TSA TIRAGATSO
DIPEO TIRONG TSA MOSEJA
S10 DITŠHELETE
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
DITSHIAMISO
DITUELO
DITLOSO
DITSHENYEGELO TSA MOFAGO LE MAETO
KETLEETO YA NTLO LE TSHIRELETSEGO
TETLO YA GO KAMPA
DITETLO TSA LETSATSI TSE DI KGETHEGILENG
MADI A BAEMEDI BA LEBENKELE
DITETLA TSA TSHENKO TSA MAGAE
DITLELEIME TSE DI DIRILWENG KE LE KGATLHANONG LE LEFAPHA
TUELO YA NAKOTLOLO
KGOBALO MO TIRONG I.O.D
DIKABO TSA TIRELO E TELELE
TOKAFATSO MO MAEMONG A TIRELO
S11 MAETO LE DIPALANGWA
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
THEBOLO YA MAETO LE LENANEO
DIPEELETSO LE DITHULAGANYO TSA BONNO
DITHULAGANYO TSA DITEKETE TSA DIFOFANE
S12 MERERO YA SELEGAE
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIKELELETSO MAEGO, MATSHEDISO LE DITEBOGO
MELAETSA E MENGWE
S13 DIPEGELO LE DIPOELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
TLHOMO. DIPOELO LE DIPALOPALO
S14 DIKAMANO TSA BADIRI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIKGATO TSA GO LWA
DITSIBOGO TSA DIKGANG TSA MEKGATLHO YA BADIRI
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG: LEFAPHA LA BOITEKANELO
TSELA YA DIFAELE TSA TSHEGETSO DITIRO
LETLHA LA TIRAGATSO 01 MORANANG 1998
H1 PEOMOLAO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
MOLAO WA KHUTLISO YA MPA
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA THUTO WA BOOKI WA KAPA BOKONE
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA BOITEKANELO WA POROFENSE YA KAPA BOKONE
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA DIKAMANO TSA BADIRI
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA MANYALO, MOLAOTLHOMO O O ATOLOSITSWENG
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA TLHABOLOLO YA DIPHASEPOTO TSA AFORIKA BORWA LE DIKWALO TSA GO TSAYA LEETO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA TLHABOLOLO YA TUEDISO YA DIKGOBALO TSA TSHUPETSA KGONO TIRO LE MALWETSE
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA TEKANO YA BONG, 1996
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA 1999, LEFAPHA LE LE DIRANG KA MADI A SETŠHABA
MOLAO 85/93 WA TSHUPETSAKGONO TIRO WA BOITEKANELO LE PABALESEGO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA BOITEKANELO JWA TIKOLOGO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO 1973 WA KHOMISENE YA MOLAO WA AFORIKA BORWA
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA MEKGATLHO E E SENG YA LOTSENO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO 10799 WA GO GWETLHA MATLOLE
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO 1997 WA BORRE BA TLHOLEGO BA BANA BA BA BELEGWENG KA KWA NTLE GA LENYALO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO 1997 WA DITIRELO TSA METSI
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA GO KGONTSHA DIKGWEBO TSA BOSETŠHABA TSE DINNYE
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA TLHABOLOLO YA TSAMAISO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO 43/1996 WA BOSETŠHABA WA DIAKHAEFE TSA AFORIKA BORWA
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA BOITEKANELO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA NTWA YA SELEGAE
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA TLHOKOMELO YA NGWANA
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO 60/1973 WA DIKHAMPHANI
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA MOTSOKO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA BOSETŠHABA WA BOITEKANELO
GO KWALA LE DIPHETOLO
TLHABOLOLO YA MOLAO WA THIBELO LE KALAFI YA GO IKAEGA KA SERITIBATSI
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA BOITEKANELO BA TLHALOGANYO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA TEKANO YA THAPO
GO KWALA LE DIPHETOLO
TŠHATA YA DITSHWANELO TSA BALWETSE
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA THUSO YA MELAWANA YA SELEGAE
GO KWALA LE DIPHETOLO
TLHABOLOLO YA MOLAO WA MELAWANA YA TIRELO SETŠHABA
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAOTLHOMO WA MELAWANA YA GO TLHOKOMELA BOITEKANELO BA TLHALOGANYO
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO 2000 WA BOSIAMISI
GO KWALA LE DIPHETOLO
MOLAO WA TLHABOLOLO YA MELAO YA KATLAATLELO
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU MO TIRELONG YA PABALESEGO
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU MO TIRELONG YA PABALESEGO
GO KWALA LE DIPHETOLO
TSAMAISO YA KOTSI YA PAMPIRI E TSHWEU
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU KA LEANO LA BOSETŠHABA LE LE KOPANETSWENG LA BOGOLE
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU KA KATLAATLELO LOAGO
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TALA KA MAEMO A THAPO E NTŠHA LE TEKANO YA TSHUPETSOKGONO YA DITIRO
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU YA KAGOLEŠWA LE TLHABOLOLO
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU YA TLHABOLOLO YA SETŠHABA
GO KWALA LE DIPHETOLO
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU KA PHETOGO YA TSELA YA BOITEKANELO MO AFORIKA BORWA
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU KA KHUDUGO YA BODITŠHABATŠHABA
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU YA BATHO PELE
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU KA KGATO YA BOTLHE BA AMOGETSWE MO TIRELONG YA SETŠHABA
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TSHWEU KA MOTHEO WA SANETASI WA NTLO
GO KWALA LE DIPHETOLO
PAMPIRI E TALA KA PHOLISI YA KGASO
GO KWALA LE DIPHETOLO
H2 THULAGANYO LE TAOLO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PHOLISI
E BONWE
E TLOGETSWE
KWALO YADINTLHA TSA PONO LE MAIKEMISETSO
NAKWANA
LERURI
NAKWANA
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO
LEANO LA KGWEBO YA LEFAPHA
DITAELO TSA OFISI
PHOLISI
PHOLISI
KOPO YA BOTHATI BO BO LATLHANG
PHETISO GO YA/GO TSWA MAFAPHENG A MANGWE
KOPO YA THEBOLELO
TSHENYO YA DIREKOTO
TSHENYO YA PAMPIRI E E SENYEGILENG
PHETISO YA DIREKOTO KA FA GARE
KWALO, THEBOLELO LE PHETOLO
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
TIRAGATSO
DITLHATLHOBO
DIPEGELO
THULAGANYO YA IPAAKANYETSO YA TSHOGANYETSO
TSHOLO E E BABALESEGILENG YA DITLHOBOLO LE DITLHABANO
DITSHWETSO TSA KABINETE
DITHOMELO TSA KABINETE
DIMEMORANTAMO TSA KABINETE
PHATLALATSO
TLHOLEGO YA DITIRO
DITALETSO LE DITEBOGO
KGATO YA GO AMOGELA BOTLHE/MERERO YA PHETOGO
PEPENTSHO LE PHITLHELELO KWA TSHEDIMOSETSONG
DIPHETOGO TSA ATERESE
TSHWAO YA PEOMELELWANE YA POROFENSE
DIKGATO TSA GO NNA KGATLHANONG LE BOBODU
DITŠHELETE
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
KABELO GO PUO YA TEKANYETSO YA LELOKO LA KHUDUTHAMAGA(MEC)
DITIRO DIKGOLO
DITIRO DINNYE
TLALELETSO YA TEKANYETSO
THOMELO YA TEKANYETSO
LETLHOMESO LA DITSHENYEGELO TSA NAKO E A MAGARENG(MTEF)
TLHOMAMISO YA TEKANYETSO
TSHUTISO YA MATLOTLO
DIPOTSO TSE DI RULAGANTSWENG
DIPOTSO TSE DI SA RULAGANNGWANG
DIPEGELO
TŠHATA YA THUNO
DITLHATLHOBO TSA LEFAPHA
BATSAMAISI BA LENANEO
BATSAMAISI BA DIKGAOLO
GO TSHOLWA KA PABALESEGO GA DINOTLOLO TSA SEBEDI
SEDIRISIWA SA OFISI
DIKOLOI, DIKAROLO LE DITLAMELO
BOTHATI GO AMOGELA LE AKHAONTO GO TSAYA MADI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALELA
TLHOMO LE DITIRO TSA BATLHANKEDI BA BA MAIKARABELO
PHOLISI
DIKOPO TSA MADI A A SEATLENG
DIPOELO
BOBOLOKELO BO REKILWE
DITIRELO DI REKILWE
AKHAONTO E EMISITSWE
DITSHENYEGELO TSE DI SA REBOLWANG
PHOLISI
TLHOMAMISO YA DIKELO
LEKGETHO LE LE TSENTSWENG BOLENG
DITUELO TSA TIRISO YA MEGALA YA PORAEFETE
PHITLHELELO YA DITATLHEGELO
DIKABO, DITSHEGETSO LE TSHEGETSO YA MATLOTLO YA KWA NTLE
DITSHISINYO TSA DIPOROJEKE TSE DI KGETHEGILENG
MATLOTLO A BOSETŠHABA
MATLOTLO A POROFENSE
KA MMALATLOTLO MOGOLO
BOTHATI GO SAENA
DINTLHA TSA AKHAONTO TSA GO BANKA
TSWALELO YA DITŠHELETE TSA NGWAGA
CPS: DITIRELO TSA MODUEDI MOGOLO WA MADI A A SEATLENG
DITUMALANO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALELA
TSHUTISO YA DITUELO
KOPO YA DIPEGELO
H4 BONNO
GO NTLAFADIWA GA MAFELO
GO PHEPAFADIWA GA MAFELO
KANTORO KGOLO
BONNO BA SEMMUSO
OFISI KGOLO
BONNO BA SEMMUSO
OFISI KGOLO
BONNO BA SEMMUSO
MAFELO A DIKOPANO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALELA
GO HIRISA
DITUMALANO TSA GO HIRISA
BOTO YA NAKWANA YA BRANDBOOM
KGOTLATSHEKELO LE MOAGO WA TEMPLAR
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALELA
SETHEO SA BOOKI SA BRANDVLEO
OFISI YA KGAOLO YA RICHMOND
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALELA
TLHOKOMELO YA BOITEKANELO POTLANA PN
BLOMMELAND LE SEKOLO SA TSHOMARELO
H5 DIPALANGWA
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALELA
PHOLISI
DITLHALOSO
DITHENNERE
DITHEBOLELO TSA BOTO TSA THENNERE
BOTSAYAKAROLO MO DIKONTERAKENG TSA BOSETŠHABA
TSA LEFAPHA
DITHEO TSA MONG
TLHABOLOLO YA TSA KGWEBO E NNYE, YA MAGARENG LE E KGOLO
OFISI KGOLO
BOBOLOKELO BO BO REBOTSWENG
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIOFISI TSA KGAOLO
DITHEO TSA MONG
GO LATLHIWA GA THOTO E E FETELETSENG LE E E SA TLHOKEGENG
DITHEO TSA MONG
FENITŠHARA YA OFISI
GO TLANYA LE METŠHINE YA GO GATISA
TSA GO KWALA
DIFENE
METŠHINE YA FEKESE LE DIDIRISIWA TSA KHOMPUTARA
MEGALA YA SELULA
METŠHINE YA GO BONTSHA GORE POSO E DUELETSWE
DIYUNIFOMO LE DIAPARO TSA GO SIRELETSA
DIKHOTEŠENE TSE DI SA KWALWANG
PHOLISI
DIKGETSE TSA POSO LE DIBOKOSO TSA POSO
TUELO KWA PELE
DITIRELO TSA KHORIA
TSHEGETSO YA MOGALA LE GO TSENYA
DIKAEDI TSA MOGALA
TIRISO YA MEGALA YA MABAKA A PORAEFETE
DIPHETOGO TSA DINOMORO TSA MOGALA
DIKABELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALELA
DITAELO-TLHALOSO
DITIRELO TSA GO PHEPAFATSA
TIRELO YA GO FEPA
TSA GO TLHATSWA
DITIRELO TSA TSHIRELETSO
DITIRELO TSA MMASEPALA
DITIRELO TSA GO TLHATSWA TSE E E SENG TSA PORAEFETE
DITHAPO TSA GO GOLAGANYA KHOMPUTARA LE MOGALA GO TSAMAISA TSHEDIMOSETSO
DIPAAKANYO
DIPALANGWA
PHOLISI
DIPOTSO TSA TLWAELO
DIKOPO
DIPAAKANYO/GO TSENYA DITSHIAMELO
TIRISO YA PORAEFETE
PAMPIRI YA SEKGALA
TSAMAISO YA MAKOLOI
THEKO/GO REKISIWA GA DIKOLOI TSA LERURI
DIPALANGWA TSE DI ETLEEDITSWENG
TIRISO YA DIKOLOI TSA PORAEFETE YA MABAKA A SEMMUSO
TERENA, LEWATLE LE SEPALANGWA SA LEFAUFAU
DILAESENSE/GO INSORIWA GA DIKOLOI
BOTHATI BA GO PHAKA
TLHOKOMELO YA GO HIRA/GO RENTA
H7 DIPHASALATSO, MO PHATLALATSENG LE TLHAELETSANO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALELA
DIPOTSO TSA TLWAELO
PHASALATSO YA TIRELO YA KHEMISI
DIKABELANO
PHOLISI
DIPOTSO TSA TLWAELO
LETSHOLO LA LETSATSI LA BOIKETLO
BEKE YA TIRELO YA SETŠHABA
MOLETLO WA BOFELO BA NGWAGA
KGATISO
H8 BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKOPANO TSE DINGWE
H8.1 MALEBANA LE TSHEGETSO YA DITIRO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULA
LETLHA LA GO TSWALA
DITHULAGANYO
MANANETEMA LE METSOTSO
METSOTSO YA DIKOPANO TSA MO LEFELONG
KOPANO YA KABINETE/TONA
ISDS: ITSHIMOLOLELO YA KOPANO YA TSHEGETSO YA KGAOLO TLALELETSO
KOPANO YA BOSETŠHABA YA KOPANO MAFAPHA
KOPANO YA BOSETŠHABA YA DIPUISANO TSA BOITEKANELO
KOPANO YA SETLHOPHA SA THASEKE SA DITHULAGANYETSO TSA MMASEPALA WA POROFENSEKOPANO YA FORAMO YA SETŠHABA
KOPANO YA THALOTLHAKORE YA TLHOKOMELO YA BOITEKANELO YA SEKUNJALO
KOPANO YA TSAMAISO YA MATLHOTLHAPELO
DIKOPANO TSA LEFAPHA LA DITLHOGO(HOD)
TUMALANO YA BOSETŠHABA YA BAKWALEDI
METSWEDI YA SETHO LE KOPANO YA TSHENKELO (THUTO E E TSHISINTSWENG KA MAEMO A GA JAANA A DIKEMEDI TSA POROFENSE KWA TSAMAISONG YA BOOKELO)
KOPANO YA DITŠHELETE
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
DIKOPANO TSA MOKGATLHO WA BADIREDI PUSO
MAEMO A TSHIRELETSO A TSHEDIMOSETSO E E LEKANENG
KOPANO YA LEANO LA DIKGONO TSA LEFELOTIRO
BOITEKANELO MO KOPANONG YA LETSEMA
KOPANO YA TOGAMAANO YA DINTLHA TSA MAEMO(SPS)
KOPANO YA TONA YA TLHAGOLA TSELA YA BADIREDI PUSO
KHONFERENSE YA TLHABOLOLO YA PUISANO YA KAPA BOKONE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
LEETO LA AFORIKA BORWA LE MOKGATLHO WA BOIKETLO WA DILAEBORARI
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KHONFERENSE YA TSAMAISO YA DITSHIAMELO TSA TOGAMAANO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KHONFERENSE YA NTLHA YA AFORIKA BORWA YA NTWA E E IKAEGILENG KA BONG LE BOITEKANELO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
KHONFERENSE YA TSHEGETSO TSA BOSETŠHABA YA MOITHUTI LE TLHABOLOLO
KWADISO YA TLHOMO YA MALOKO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELA
KHANSELE YA TIRELO YA SETŠHABA E E TSAMAISANG DIPUISANO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA TOGAMAANO YA GO RULAGANYA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
TSAMAISO LE THUTANO YA TSHIAMELO
DITHULAGANYO TSA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
THUTANO YA TUELO YA NAKOTLOLO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA BOMMALATLOTLO BA DITŠHELETE TSA LEFAPHA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA TSAMAISO YA DIKGONO TSA BOOKELO
TLHOMO/KWADISO YA MALOKO
THUTANO YA KHOUTO YA MAITSHOLO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
LETLHOMESO LA AFORIKA BORWA/DITHUTANO TSA TIRISANOMMOGO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
DITHUTANO TSA H.R.R
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA LEANO LA TOGAMAANO LA TEMOTHUO LE TSHIAMISO YA LEFATSHE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA BATSAMAISI BA POROFENSE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA DIKAMANO TSA BODIRI
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA POROFENSE KA BOLENG LE MAEMO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA TSAMAISO YA DITIRELO TSA BOLENG BA BOITEKANELO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
THUTANO YA BASEKASEKI BA TSHEKATSHEKO YA TIRO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA THERASETE YA BOITEKANELO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
THUTANO YA TSAMAISO YA KOTSI
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
THUTANO YA LEANO LA DIKGONO TSA LEFELOTIRO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
KOMITI E E TSAMAISANG YA PHARAKANO YA KAPA BOKONE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
TLHOMO/KWADISO YA MALOKO
KOMITI E E KGWEETSANG YA TLHOKOMEDISO YA POROJEKE YA KAPA BOKONE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA TEKANYETSO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA POROFENSE YA DITSHENYEGELO TSA NAKO E E FA GARE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DIAKHAONTO TSA SETŠHABA TSA KOMITI E E IKEMETSENG YA PEOMOLAO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA TSAMAISO YA DITŠHELETE LE TEKANYETSO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
TLHAGISO YA TONA KWA KOMITING YA POTEFOLIO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA LEFAPHA YA POSO
TLHOMO/KWADISO YA MALOKO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
KOMITI E E KATISANG YA KGABAGANYO LEFAPHA YA BODIRI BA TSHIRELETSO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI TLALELETSO YA E E TSAMAISANG TSHIAMISO YA LEFATSHE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA GO KGWEETSA GO NNA KGATLHANONG LE BOFORA
TLHOMO/KWADISO YA MALOKO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA THENNERE
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
H8.2 MABAPI LE MOLA WA DITIRO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELA
MANANETEMA LE METSOTSO
KOPANO YA BOSETŠHABA YA DITIRELO TSA BONGAKA TSA FORENSIKI
TUMALANO YA HAGUE KA DINTLHA TSA SELEGAE TSA BODITŠHABATŠHABA TSA GO TSEWA KA DIKGOKA
KOPANO YA DIPUISANO: NTWA KGATLHANONG LE BASADI LE BANA
KOPANO YA GO RULAGANYA
SETLHOPHA SA THASEKE SA DITŠHELETE TSA BOITEKANELO SA KGAOLO
KOPANO YA NOTSAMAISI YA LENANEO
KOPANO YA FORAMO YA BOSETSHABA YA TIKOLOGO YA BOITEKANELO
METSOTSO YA KOPANO YA MOTHEO LE MORAGO YA BATHUSI BA BORRAKHEMISI
KHONFERENSE YA DITLAPELE TSA MAUNGO A BOITEKANELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELA
KHONFERENSE YA SETŠHABA E E KOPANETSWENG
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KHOMKERESE YA BOBEDI YA LEFATSHE YA BOITEKANELO BA SELEGAE
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
KHONKERESE YA BODITŠHABA YA TSHOTLO YA NGWANA LE TLOGELELO
TLHOMO/KWADISO YA MALOKO
DIPOTSO TSA TLWAELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KHANSELE YA BOOKELO JWA COLESBERG
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KHANSELE YA BOOKELO JWA KIMBERLEY
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
TLHOMO/KWADISO YA MALOKO
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
MMUSO WA BORITHANE; THUTANO YA LETLOLE LA DITŠHABA TSE DI KOPANENG
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
THUTANO YA LENANE LE LE BOTLHOKWA LA SERITIBATSI
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA THUTO E E IKAEGILENG KA BAAGI LE GO ITHUTA GO GO IKAEGILENG KA MATSHWENYEGO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA LENANE LA MADI A MOLWETSE A A TSHWANANG
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MAANO A LENANEO LA TIRO LE THUTANO YA TEKANYETSO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA PHOLISI YA GO BONA KANKERE YA MOLOMO WA POPELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
THUTANO YA KHARIKHULAMO YA PHAMOKATE
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA POROJEKE YA TSELA YA TSHEDIMOSETSO YA BOOKELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA GO KGWEETSA YA BOITEKANELO JWA NGWANA WA MOTSETSE LE BASADI
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA BOSETŠHABA KA MARARAANE A TIRELO YA AKHADEMI YA BOITEKANELO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA BOLENG BO BO TLHOMAMISITSWENG
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA BOSETŠHABA YA DITIRELO TSA BONGAKA TSA TSHOGANYETSO
MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
KOMITI YA GO KGWEETSA YA COLESBERG
THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
KWALELANO YA TLWAELO
H9 DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALELWA
PEGELO E E KOPANETSWENG
DITSELA TSA TSHEDIMOSETSO
PEGELO YA NGWAGA YA POROJEKE YA TEKANO
DIPEGELO LE DIPOELO TSA TIRAGALO
PHOLISI
DIPOTSO MO PALAMENTENG
PUO YA PULO YA TONA
DIPUO TSA DITONA KWA NTLE GA TEKANYETSO
MO KOKOANONG BOSETŠHABA
KA NAKO YA KETELO KWA KAPA BOKONE
L1 TLHOKOMELO YA BOITEKANELO POTLANA LE KGAOLO, MME LE TLHOKOMELO YA NGWANA MMOGO LE TLHOKOMELO YA BOITEKANELO YA MAHALA
L2 DITIRELO TSA KHEMISI
L4 MALWETSE (MAROBOROBO)
L5 DITIRELO TSA TSHOGANYETSO
L6 DITIRELO TSA BOITEKANELO
L7 BONGAKA SEMOLAO LE DITIRELO TSA FORENSIKI
L8 DITHEO TSA POROFENSE TSA BOITEKANELO
L9 DITHEO TSA PORAEFETE TSA BOITEKANELO
L.1 TLHOKOMELO YA BOITEKANELO POTLANA LE KGAOLO, TLHOKOMELO YA MME LE NGWANA LE TLHOKOMELO YA BOITEKANELO BA MAHALA
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHWA
L1.P PHOLISI
L1R DIPOTSO TSA TLWAELO
L1.1 GO RULAGANYA, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
TSA GO KAGO/TSHEGETSO YA DITLILINIKI BONA DITLHATLHAMANO TSE DIKGOLO H4 WA DITIRO TSA TSHEGETSO YA TSELA YA GO FAELA E E TSHWANANG.
L1.2.1 BOITEKANELO BA MAUNGO A MME
L1.2.1.1 KETELO YA NTLHA YA PELE GA PELEGI
L1 2.1.2 KETELO E E LATELANG YA PELE GA PELEGI
L1.2.1.3 MORAGO GA PELEGI
L1.2.1.5 THULAGANYO YA LELAPA
L1.2.1.6 KHUTLISO YA MPA
L1.2.1.7 MAEMO A E SENG A BOIMANA
L1.2.1.8 DITHOMELO
L1.2.1.8.1 NOMORO
L1.2.1.8.2 GA GO A BEELEDIWA
L1.2.1.8.3 BOMME KA FA TLASE GA DINGWAGA TSE 20
L1.2.1.9 BOITEKANELO BA PELEGISO
L1.2.1.9.1 DITHOMELO KA NAKO YA PELEGI
L1.2.1.9.2 DINTSHO TSA NGWANA KA NAKO YA PELEGO
L1.2.1.9.3 DINTSHO TSA PELE TSA PELEGI
L1.2.1.9.4 BOIMA BO BO KWA TLASE BA PELEGO
L1.2.1.9.5 DINTSHO TSA MME YO O BELEGANG
L1.2.1.9.6 TSHOUTISO YA MME YO O BELEGANG
L1.2.2 TLHOKOMELO YA BOITEKANELO BA NGWANA
L1.2.2.1 DIKGATO TSA GO THIBELA
SK. TSHOUTISO YA POLIO/DITIRELO TSA TLHOKOMELO YA BOITEKANELO TSA MOLOMO
L1.2.2.2. DITIRELO TSA KALAFI
DI AKARETSA TLHOKOMELO YA BOITEKANELO YA MOLOMO
L1.2.2.3 BANA MO MAATLENG A POROTHEINE LE POPAMO
BULA FAELE YA LENANEO LENGWE LE LENGWE LE NOMORO KA TATELANO
L1.2.2.4 BANA BA BA NANG LE KWASHIOKO / MARASEMASE
L1.2.2.5 DITIRELO TSA MAEMO A MOITSEANAPE/KALAFI YA BANA
L1.2.2.5.1 BOITEKANELO BA MONAGANO
L1.2.2.5.2 BOITEKANELO BA MOLOMO
L1.2.3 MALWETSE A A TSHELANWANG
L1.2.3.1 BOLWETSE BA MAFATLHA (TB)
TSA DITIRELO TSA BOLWETSE BA MAFATLHA TSE DI TLAMELWANG MO DITLELENEKING FELA.
TSA MABAKA A MANGWE A BOLWETSE BA MAFATLHA , BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO 1.4.1.1
L1.2.3.1.1 DIPHITLHELELO TSA DIKGETSE LE TSHEKATSHEKO
TSA MABAKA A A AMANANG LE LABORATORI BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.2.6
L1.2.3.1.1.1 KETELO YA NTLHA
L1.2.3.1.1.2 TEBEDISISO YA MAFATLHA KA EKESEREI (CXR)
L1.2.3.1.1.4 KOPO YA SETSO
L1.2.3.1.1.5 GO DIRA DITEKO TSA PELAELO
L1.1.2.3.2 MEGARE YA TLHAELO MO MOTHONG (HIV) MATSHWAO A TLHAELO YA MASOLE E E BONWANG (AIDS) MALWETSE A A FETISEDIWANG KA THOBALANO (STD)
TSA MEGARE YA TLHAELO MO MOTHONG HIV MATSHWAO A TLHAELO YA MASOLE E E AMOGELWANG AIDS MALWETSE A A FETISEDIWANG KA THOBALANO STD
TSA MABAKA OTLHE A MANGWE A MEGARE YA TLHAELO MO MOTHONG HIV MATSHWAO A TLHAELO YA MASOLE E E BONWANG AIDS MALWETSE A A FETISEDIWANG KA THOBALANO STD , BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.4.1.2
L1.2.3.2.1 DIPHITLHELELO TSA DIKGETSE LE TSHEKATSHEKO
L1.2.3.2.1.1 KETELO YA NTLHA YA TLILINIKI
L1.2.3.2.1.2 KETELO YA NTLHA KWA NGAKENG YA PORAEFETE
L1.2.4 MALWETSE A A SA TLHAELETSANWENG
L1.2.4.1 BOKIMA
L1.2.4.2 BOLWETSE BA THIBEGO YA MOTHAPO WA PELO
L1.2.4.3 BOLWETSE BA SUKIRI
L1.2.5 DITLHARE
L1.2.5.1 REKOTO YA DITAELO TLHALOSO TSE DI NEILWENG KWA TLELENEKING
L1.2.5.2 PALO YA DILO TSE DI NTSHITSWENG KWA TLELENEKING
L1.2.6. DITIRELO TSA LABORATORI
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KA YA DITIRELO TSE DI AMANENG LE LABORATORI YA TLELENEKI FELA .
TSA MALWETSE A A AMANENG LE MONG A A FETELELANANG BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.4.1.1 LE L4.1.2
L1.2.6.1 BALWETSE BA DIRA DITEKO
L1.2.6.2 KITSISO YA BALWETSE BA BASA BA BA TLHOLETSWENG MALWETSE A A FETELELANANG
L1.2.7 DITHOMELELO
TLHATLHAMANO TLALELETSO E E TSENYELETSA DITHOMELELO TSE DI AMANANG LE MALWETSE A A FETELELANANG
TSA THOMELELO TSE DI AMANANG LE BOITEKANELO BA MONAGANO, BONA L1.2.5.1.3.1.1
L1.2.7.1 REKOTO YA BALWETSE BA BA BONWENG KE NGAKA
L1.2.7.2 PALO YA DITHOMELELO GO YA MAEMONG A A LATELANG A TLHOKOMELO
L1.2.8 DITIRELO TSA LETSHOGO
L1.2.8.1 TSA KOTSI
L1.2.8.1.1 BASADI BA DINGWAGA TSE 15 LE KWA TLASE
L1.2.8.1.2 BASADI BA DINGWAGA TSE 15 LE KWA GODIMO
L1.2.8.2 DIPETSO
L1.2.8.2.1 BASADI BA DINGWAGA TSE 15 LE KWA TLASE
L1.2.8.2.2 BANNA BA DINGWAGA TSE 15 LE KWA GODIMO
L1.2.8.2.3 GO KHANSELA
L1.2.8.2.4 DIPUISANO TSA DITLHOPHA
L1.2.8.5 THUTO YA MOLWETSE KWA MAEMONG A BAAGI
L1.2.8.6 TSHIRELETSO KGATLHANONG LE KGETHOLOLO
L1.2.8.7 TIISETSO YA BOINEELO
L1.3 MANANEO LE DIKHAMPHEINE
BULA FAELE YA LENANEO LENGWE LE LENGWE/ DIRA LETSHOLO LE GO NAYA DIPALO KA TATELANO.
L1.4 BOTHATI BA SELEGAE
L1.4.1 KWADISO YA KOPO
TSA DIKOPO TSA KAGO YA DITLELENEKI BONA TLHATLHAMANO KGOLO H.4 YA TSELA YA GO FAELA YA TSHEGETSO YA DITIRO E E TSHWANANG.
GO BULA FAELE YA BOTHATI BONGWE LE BONGWE BA SELEGAE LE GO FAELA GO YA KA MAMETLELELO D.
L1.4.2 DITLHOKEGO/DITSHENKO
L1.4.3 TSAMAISO, TEKANYETSO LE DINTLHA TSA DITŠHELETE
L1.4.4 DITSHEKATSHEKO
DITIRELO TSA KHEMISI
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHWA
L.2.P PHOLISI
L.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
L.2.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L1.2.1.1 KHATALOKO YA DIKUMO TSE DI REBOTSWENG TSA KHEMISI
L.2.1.1.1 KELETSO/KGOPOLO YA BAITSEANAPE
L.2.1.1.2 KGOBOKANYO LE DITLHABOLOLO
L.2.1.2 TAOLO LE TLAMELO YA MELEMO KA LEFAPHA
L.2.1.2.1 MAOKELO A POROFENSE LE DITHEO
GO TSENYELEDIWA KGOBALO LE BALWETSE BA KWA NTLE.
GO BULA FAELE YA BOOKELO BONGWE LE BONGWE LE GO FAELA GO YA KA MAMETLELELO C.
TSA DITIRELO TSE DI TLAMELWANG KE DITLILINIKI BONA TLHATLHAMANO KGOLO L1.
BULA FAELE YA TLILINIKI NNGWE LE NNGWE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO C.
GO ROMELA GO TSWA NTLHENG E LE NNGWE GA KHEMISI BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L.5.1.3
L.2.1.2.3 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
L.2.1.3 GO BAYA MO KEMONG
L.2.1.3.1 BOEMO BA BIRO YA AFORIKA BORWA (SABS)
DITLHALOSO TLHAGISO
DITEKANYETSO TSA DILO
GO PAKA LE GO KWALA MAINA
GO BAPADIWA GA MELEMO
LENANE LA MELEMO E E TLHOKEGANG
POTLANA
SEKONTARI LE KGOLWANE
GO NTSHIWA GA DITETLA
GO ROMELA TENG/GO ROMELA NTLE
DITLOLOMOLAO
DINGAKA
BAOKI
DITLAMELO TSE DI SENG KA FA MOLAONG
GO KWALA MAINA/GO PAKA GO GO SENG KA FA MOLAONG
GO BALA THOTO
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TIRISETSO YA DIKHEMISI FELA.
KA MABAKA A MANGWE A GO BALA THOTO BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO H.5.1.3 YA TSELA E E FAELANG YA TSHEGETSO YA DITIRO E E TSHWANANG.
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BOITEKANELO MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO C.
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
L.3.P PHOLISI
L.3.R DIPOTSO TSA TLWAELO
L.3.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
DITHEO TSA MMUSO
DITHEO TSA KATLAATLELO
DITHEO TSA THUTO
MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO
TIRAGATSO YA TSA LEUBA
MOKGATLHO WA BOGARENG WA KORONG WA AFORIKA BORWA (S.A.S.K.O.)
GO BONA MAUALE LE DIKAEDI BONA 1.3.2.6.1
EKHOLOJI YA MOTHO LE BA TAOLODIJO
L.3.1.3.1 BOKIMA
L.3.1.3.2 MALWETSE A GO THIBEGA MOTHAPO WA PELO
L 3.1.3.3 BOLWETSE BA SUKIRI
TSA KALAFI KWA TLELENEKING, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.2.4
L 3.2 DIMANUALE LE DIKAEDI
L.3.2.1 GO TSWA/GO YA KWA SETŠHABENG KA KAKARETSO
L.3.2.2 GO TSWA/GO YA KWA DITLHOPHENG TSA POROFEŠENALE
L.3.2.3 GO TSWA/GO YA KWA BAKAEDING BA TSA PHEPO
L.3.2.4 GO TSWA/GO YA KWA KAROLONG YA GO FEPA
L.3.2.5 MEKGATLHO E MENGWE YA MMUSO
BULA FAELE YA MOKGATLHO MONGWE LE MONGWE MME O E NEELE NOMORO KA TATELANO.
L.3.2.6 LEPHATA LA PORAEFETE
L.3.2.6.1 MOKGATLHO WA BOGARENG WA KORONG WA AFORIKA BORWA (S.A.S.K.O.)
L.3.2.6.2 MOKGATLHO WA SUKIRI
L.3.2.6.3 MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO
L.3.3.1 DIPOROJEKE TSA BOSETŠHABA
L.3.3.1.2 PHEPO E E THEILWENG MO TLAMELONG YA BOITEKANELO
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHWA
L.3.3.1.4 LENANEO LA POROTEINE, MAATLA LE GO OTA (PEM.)
GO DIRAGATSA KWA MAEMONG A TLELENEKI, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.2.2.3
L.3.3.1.5 LENANEO LE LE KOPANTSWENG LA PHEPO
L.3.3.2 DIPOROJEKE TSA KGAOLO/MANANEO
L.3.3.2.1 TSHEKATSHEKO YA GO PORAEBATAESA DITIRELO TSA GO FEPA
L.3.3.2.2 PATLISISO YA BOITEKANELO/MOKGWA WA GO TSHELA
L.3.3.2.3 DIPOROJEKE TSA DIPOLASA
L.3.3.2.4 KITSO E TIRISO YA GO FEPA POROJEKE YA DIPOTSISO
L.3.3.3 MANANEO A GO KATISA
L.3.3.3. 1 KGODISO YA GO AMUSA MO MABALENG
L.3.3.3.2 TIRAGATSO YA MANANEO A A IKAEGILENG KA BAAGI
L.3.3.3.3 BA TAELO YA DIJO TSA SEPETLELE LE DITIRELO TSA DIJO
L.3.4 DITSHEKATSHEKO MALEBANA LE DITIRELO TSA DIJO
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE LE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO C
KA DITSHEKATSHEKO TSA LEFAPHA, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO H.2.9 MO TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG.
L.3.5 TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE DITIRELO TSA PHEPO FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L3.5.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L3.5.1.1 THUTO
TSA DIPALOPALO MALEBANA LE SEKEMA SA GO FEPA, JJ. MO DIKOLONG, BONA 1.3.7.2
L3.5.1.2 TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHAGO LE MERERO YA TIKOLOGO
L3.5.1.3 DITŠHELETE
TSA MERERO YA DITŠHELETE TSA LEFAPHA, BONA TLHATLHAMANO KGOLO H.3 YA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
L.3.5.2 TSA LEFAPHA : DIPOROFENSE TSE DINGWE/ BOSETŠHABA (BULA FAELE YA LEFAPHA LENGWE LE LENGWE LE GO NEELA NOMORO GO YA KA MAMETLELELO A.)
L.3.5.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.3.5.3.1 LETLOLE LA BANA LA DITŠHABA TSE DI KOPANENG (UNICEF)
L.3.5.3.2 MOKGATLHO WA LEFATSHE WA BOITEKANELO (WHO)
L.3.5.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA PUSO(NGO'S)
L.3.5.5 BOTHATI BA SELEGAE/MMASEPALA
L.3.6 PATLISISO
L.3.6.2 PHEPO LE YUNITI YA BA TAOLO DIJO
L.3.6.3 MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO
L.3.7 TISO YA PHEPO, DINTLHA TSA DIPEGELO LE DIPALOPALO
L.3.7. 1 DITHEO TSA THUTO
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA THUTO MME O NEELE NOMORO GO YA KA NOMORO YA KWADISO YA SEKOLO MO MAMETLELELONG E. SK. ADAMANTIA HIGH SCHOOL = 1.3.7.1- (KWADISO YA SEKOLO NO. J )
L.3.7. 2 DIKEMA TSA GO FEPA
L.3.7. 3 DIPOROJEKE LE MANANEO
L.3.7. 4 TIRO YA BAAGI
L.3.7. 5 TSHEDIMOSETSO YA BOLENG BA DINTLHA KA MOTHO
MALWETSE (LEROBOROBO)
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
L.4.1 MALWETSE A A FETELELANANG
L.4.1.1 BOLWETSE BA MAFATLHA (TB)
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA DINTLHA TSE DI TLHAELETSEGANG FELA.
GO BONA KALAFI KWA DITLELENEKING BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L.1.2.3.1
L.4.1.1.P PHOLISI
L.4.1.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
L.4.1.1.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.1.1.1.1 DITLHOPHA TSA TLHABOLOLO
BULA FAELE YA SETLHOPHA SENGWE LE SENGWE LE GO NEELA NOMORO KA TATELANO.
L.4.1.1.1.2 MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO
BULA FAELE YA MOKGATLHO MONGWE LE MONGWE O E SENG WA MMUSO MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
L.4.1.1.1.3 BADIRI BA BAAGI BA BOITEKANELO
BULA FAELE YA BAAGI BANGWE LE BANGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO
L.4.1.1.2 TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE BOLWETSE BA MAFATLHA FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L.4.1.1.2.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.4.1.1.2.1.1 TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE KA BOGOTLHE
L.4.1.1.2.1.2 THUTO
L.4.1.1.2.2 TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE/BOSETŠHABA
L.4.1.1.2.2.1 DITIRELO TSA KGOPOLOLO
L.4.1.1.2.2.2 SESOLE SA BOSETŠHABA SA TSHIRELETSO SA AFORIKA BORWA (SANDF)
L.4.1.1.2.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.4.1.1.2.3.1 MOKGATLHO WA LEFATSHE WA BOITEKANELO (WHO)
L.4.1.1.2.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L.4.1.1.2.4.1 MOKGATLHO WA BOSETSHABA WA MAFATLHA WA AFORIKA BORWA (SANTA)
L.4.1.1.2.4.2 DITLHOPHA TSA BAAGI TSA TSHEGETSO
L.4.1.1.2.4.3 TLHOKOMELO YA BOTSHELO
L.4.1.1.2.4.4 MOKGATLHO WA BAAGI WA BOITEKANELO WA AFORIKA BORWA (CHASA)
L.4.1.1.2.4.5 KHANSELE YA PATLISISO YA BONGAKA YA AFRIKA BORWA
L.4.1.1.2.4.7 MOKGATLHO WA BONGAKA WA AFORIKA BORWA(MASA)
L.4.1.1.2.4.9 MOKGATLHO WA BATLHANKEDI BA BONGAKA BA MOEPO
L.4.1.1.2.4.10 YUNITI YA PATLISISO YA TSA LEROBOROBO
L.4.1.1.2.4.11 LEFELO LA BOSETŠHABA LA BOITEKANELO JWA TSHUPETSA KGONO YA DITIRO
L.4.1.1.2.5 BOTHATI BA SELEGAE/BOMMASEPALA
L.4.1.1.3 DIPOROJEKE/MANANEO
L.4.1.1.3.1 LETSATSI LA LEFATSHE LA BOLWETSE BA MAFATLHA
L.4.1.1.3.2 KGAISANO YA DIKOLO
L.4.1.1.3.3 LETSHOLO LA TLHOKOMEDISO MO DIKGOLEGELONG
L.4.1.1.3.4 TIRAGATSO YA MMOTLOLO WA MOKGATLHO WA LEFATSHE WA BOITEKANELO (WHO)
L.4.1.1.3.6 MOKGATLHO WA BAOKI WA AFORIKA BORWA (SANA)
L.4.1.1.3.7 KALAFI E E LEBELETSWENG KA TLHAMALALO (DOT)
L.4.1.1.3.8 THEKISO YA DITEMPE TSA PASEKA KWA DIKOLONG
L.4.1.1.3.9 MANANEO A PATLISISO A BOLWETSE BA MAFATLHA A KHANSELE YA PATLISISO YA BONGAKA
L.4.1.1.3.10 MANANEO A GO LAOLA BOLWETSE BA MAFATLHA
L.4.1.1.3.11 MANANEO A BOSETŠHABA A BOLWETSE BA MAFATLHA
L.4.1.2 MEGARE YA TLHAELO MO MOTHONG (HIV) MATSHWAO A TLHAELO YA MASOLE E E BONWANG (AIDS) MALWETSE A A FETISEDIWANG KA THOBALANO (STD)
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA DINTLHA TSE DI TLHAELETSEGANG FELA
GO BONA KALAFI KWA DITLILINIKING BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L.1.2.3.2
L.4.1.2.P PHOLISI
L.4.1.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
L.4.1.2.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.1.2.1.1 TSHEKATSHEKO YA KOTSI YA MEGARE YA TLHAELO MO MOTHONG (HIV)
L.4.1.2.1.2 TLHOKOMELO YA BOITEKANELO
L.4.1.2.1.3 BOSEPHIRI MO LEFELONG LA TIRO
L.4.1.2.1.4 TLHAGISO KWA DITSHUPAKGONONG TSA DITIRO
L.4.1.2.2 TSAMAISO
L.4.1.2.2.1 MERERO YA SEMOLAO
L.4.1.2.2.2 THOTLOETSO
L.4.1.2.3 DITIRELO TSA BAAGI TSA TSHEGETSO
L.4.1.2.3.1 DITLHOPHA TSA TLHABOLOLO
BULA FAELE YA SETLHOPHA SENGWE LE SENGWE LE GO NEELA NOMORO KA TATELANO.
L.4.1.2.3.2 MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO
BULA FAELE YA MOKGATLHO MONGWE LE MONGWE O E SENG WA MMUSO MME O NEELE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO G.
L.4.1.2.3.3 BADIRI BA BAAGI BA BOITEKANELO
BULA FAELE YA BAAGI BANGWE LE BANGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO
L.4.1.2.4 TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE BOLWETSE BA MAFATLHA FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L.4.1.2.4.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.4.1.2.4.1.1 TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE KA BOGOTLHE
L.4.1.2.4.1.2 THUTO
L.4.1.2.4.2 TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE/BOSETŠHABA
L.4.1.2.4.2.1 DITIRELO TSA KGOPOLOLO
L.4.1.2.4.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.4.1.2.4.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L.4.1.2.4.4.1 DIKEREKE
L.4.1.2.4.4.2 BAAGI
L.4.1.2.4.4.3 DITLHOPHA TSA TSHEGETSO
L.4.1.2.5 DIPOROJEKE/MANANEO
L.4.1.2.5.1 LENANEO LA DIKGONO TSA BOTSHELO- LE LE IKEMISEDITSENG BAŠA
L.4.1.2.5.2 MANANEO A THUTO
L.4.1.2.5.3 KGODISO YA TLHAELETSANO YA BONTSI
L.4.1.2.5.4 BEKE YA KHONDOMO: PHITLHELELO LE PHATLALATSO
L.4.1.2.5.5 MANANEO A BOSETŠHABA
L4.2 MALWETSE A A SA FETELELANENG
L.4.2.1 TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE BOLWETSE BA MAFATLHA FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L.4.2.1.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.4.2.1.1.1 THUTO
L.4.2.1.2 TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE/BOSETŠHABA
L.4.2.1.2.1 THUTO
L.4.2.1.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.4.2.1.3.2 KOPANO YA LEFATSHE YA BOITEKANELO (WHA)
L.4.2.1.3.3 MOKGATLHO WA LEFATSHE WA BOITEKANELO (WHO)
L.4.2.1.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L.4.2.1.4.2 MOTHEO WA BOSETŠHABA WA BOITEKANELO
L.4.2.1.4.3 KHANSELE YA BOSETŠHABA E E KGATLHANONG LE GO GOGA
L.4.2.1.4.3.4 MOKGATLHO WA BOLWETSE BA SUKIRI WA AFORIKA BORWA
L.4.2.1.5 BOTHATI BA SELEGAE/BOMMASEPALA
L.4.2.2 MANANEO
BULA FAELE YA SETLHOPHA SENGWE LE SENGWE LE GO NEELA NOMORO KA TATELANO.
L.4.2.3 BOITEKANELO BA MOLOMO
TSA DIPALANGWA TSA BALWETSE, BONA TLHATLHAMANO KGOLO 1.5
L.4.2.3.P PHOLISI
L.4.2.3.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.2.3.1.1 KALAFI/ GO NTSHIWA
BULA FAELE YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
L.4.2.3.1.1.1 BANA BA BA KA FA TLASE GA DINGWAGA TSE 12 KWA NTLE GA TLHOKOMELO
L.4.2.3.1.1.2 BANA MO DINGWAGENG TSE 12
L.4.2.3.1.1.2.1 KWA NTLE LE GO SENYEGA
L.4.2.3.1.1.2.2 LEINO LE LE TLHAELANG/ LE LE TLADITSWENG
L.4.2.3.1.1.3 BOGOLO BA DINGWAGA TSE 34-44
L.4.2.3.1.1.3.1 DIKGETSE TSA MARININI/ GO SE NA MENO
L.4.2.3.1.1.4 BOGOLO BA DINGWAGA TSE 60-64
L.4.2.3.1.1.4.1 DIKGETSE TSA MARININI/ GO SE NA MENO
L.4.2.3.1.1.5 TEKOLO YA E SALE GALE: GO TLHOLA TLHATLHOBO YA SEBELE
L.4.2.3.1.2 TLAMELO YA THUSO YA TSA BONGAKA
L.4.2.3.1.2.1 DITHEBOLELO LE DIKGANO
L.4.2.3.1.2.1.1 TSA MENO A MAITIRELO
L.4.2.3.1.2.1.2 TSA GO TSHWARISA
L.4.2.3.1.3 TAOLO YA PHASALALO
L.4.2.3.1.3.1 DILAESENSE
SK. GO DIRISA METŠHINE YA EKESEREI
L.4.2.3.2 DIMANUALE LE DIKAEDI
L.4.2.3.2.1 KWA DITHEONG
L.4.2.3.2.2 KWA BAAGING
L.4.2.3.3 DIPALOPALO LE DIPEGELO
L.4.2.3.3.1 BANA BA PELE GA SEKOLO
L.4.2.3.3.2 BANA BA SEKOLO
L.4.2.3.3.3 BANA BA BA GOLAFETSENG MENAGANO
L.4.2.3.3.4 BANA BA BA GOLAFETSENG MMELE
L.4.2.3.3.5 BAGOLO BA BA GOLAFETSENG MONAGANO
L.4.2.3.3.6 BAGOLO BA BA GOLAFETSENG MMELE
L.4.2.3.3.7 BALWETSE BA LEGAE LA BAGODI
L.4.2.3.3.8 BANA BA BA ROBETSENG KWA BOKELONG
L.4.2.3.3.9 BAGOLO BA BA ROBETSENG KWA BOOKELONG
L.4.2.3.3.10 BAGOLEGWA
L.4.2.3.3.11 BATHO BA BA GODILENG
L.4.2.3.3.12 BAGOLO
L.4.2.3.3.13 MOSADI WA MOIMANA
L.4.2.3.4 MANANEO/DIPOROJEKE
L.4.2.3.4.1 BEKE YA MOLOMO YA BOITEKANELO
L.4.2.3.4.2 MANANEO A THUTO
L.4.2.3.4.3 GO RUTA: BAOKI BAGOLO BA POROFEŠENALE
L.4.2.3.4.4 DITIRELO TSA GO FITLHELELA NTLE
L.4.2.3.4.5 DITIRELO TSA BAAGI TSA TSHEGETSO
L.4.2.3.4.6 GO TLHATSWIWA GA METSI
L.4.2.3.5 PATLISISO
L.4.2.3.5.1 PATLISISO YA BOSETŠHABA YA MOLOMO YA BOITEKANELO
L.4.2.4 TLHOKOMELO YA BOITEKANELO JWA BAGODI
L.4.2.4.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.2.5 BOITEKANELO BA MONAGANO
L.4.2.5.P PHOLISI
L.4.2.5.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.2.5.1.1 DITIRELO TSA TLILINIKI
L.4.2.5.1.1.1 THULAGANYO YA LELAPA YA BALWETSE BA BA NANG LE MATHATA A BOITEKANELO BA MONAGANO
KA DIKGATO TSA THIBELO LE KALAFI YA BA E SENG BA DIKGETSE TSA BOITEKANELO BA MONAGANO KWA DITLILINIKING BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.2.1.5
L.4.2.5.1.2 TLHOKOMELO YA BOITEKANELO BA MONAGANO MO DIKGOLEGELONG
L.4.2.5.1.3 DITIRELO TSA BOOKELO BA BOLWETSE BA MONAGANO
L.4.2.5.1.3.1 DIKAMOGELO/BONNO JWA BALWETSE
L.4.2.5.1.3.1.1 DITHOMELELO TSA SELEGAE/TLILINIKI
L.4.2.5.1.3.1.2 GO TSWA DIKGAOLONG TSA MAGISETERATA
L.4.2.5.1.3.1.3 PHETISO YA BALWETSE
L.4.2.5.1.3.1.4 GO GOLOLWA GA BALWETSE
L.4.2.5.1.3.1.5 LETLHA LA DINTSHO
L.4.2.5.1.3.2 BALWETSE BA TLHOKOMELO YA PORESIDENTE LE BONGWE
L.4.2.5.1.3.3 GO BEWA GA DITHOTO TSA BALWETSE
L.4.2.5.1.4 GO FELEGEDIWA GA BALWETSE
L.4.2.5.1.4.1 THEBOLO YA DIKWALO TSA GO TSAMAYA LE DITLELEIME
L.4.2.5.1.5 PORAEFETE/LETLOLE LA BOITAPOLOSO
L.4.2.5.1.5.1 TAOLO
L.4.2.5.1.5.2 GO RUNA
L.4.2.5.1.6 DITLHARE
TSA TAOLO LE TLAMELO YA DITLHARE BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO 1.2.1.2
L.4.2.5.1.6.1 REKOTO YA TAELO TLHALOSO E E NTSHITSWENG.
TSA REKOTO YA TAELO TLHALOSO E E NTSHITSWENG KWA DITLILINIKING, BONA L.1.2.5.1
L.4.2.5.1.6.2 NOMORO YA DILO TSE DI NTSHITSWENG
L.4.2.5.1.7 DITIRELO TSA GO KHANSELA/ TSAMAISO YA
TLHATLHAMANO TLALELETSO KE YA DITIRELO TSE DI AMANANG LE BOITEKANELO BA MONAGANO KWA MAOKELONG A BOLWETSE BA MONAGANO FELA..
L.4.2.5.1.7.1 MAITEKO A GO IPOLAYA
L.4.2.5.1.7.2 NTWA
L.4.2.5.1.7.3 PETELELO
L.4.2.6 TLHOKOMELO YA MATLHO
L.4.2.6.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.2.6.1.1 NEELANO YA DILENSE
L.4.2.6.1.2 NEELANO YA DIFOREIME
L.4.2.6.2 DIPEGELO, DIPALOPALO LE DIPOELO
L.4.2.6.1 PALO YA DIBORELE TSE DI ABILWENG
L.4.2.7 KANKERE
L.4.2.7.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.2.8 MALWETSE A A SA FOLENG
L.4.2.8.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.2.9 BOGOLE
L.4.2.9.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L.4.2.9.1 2 KABELO YA DITULO TSA GO TSAMAYA
L.4.2.9.2 DIPEGELO, DIPALOPALO LE DIPOELO
L.4.2.9.2.1 PALO YA DIKERATŠHESE TSE DI ABILWENG
L.4.2.9.2.2 PALO YA DITULO TSE DI TSAMAYANG TSE DI ABILWENG
DITIRELO TSA TSHOGANYETSO
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHWA
P PHOLISI
R DIPOTSO TSA TLWAELO
THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
LEFELO LA GO ABA LA DIURA TSE 24
LEFELO LA GO TLHAELETSANA LA DIURA TSE 24
DITIRELO TSE DI TSHEGETSANG TSE DI NEILWENG
GO TSAMAISA DIPALANGWA TSA BALWETSE
MORAGO KWA GAE
MO GARE GA MAOKELO
SELEGAE
KGAOLO
GO NTSHIWA KA BOGARE GA TSA KHEMESE
GO NTSHA TSA KHEMISI FELA.
TSA TAOLO LE TLAMELO YA DITLHARE KA LEFAPHA , BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L2.1.2
GO NTSHA
TSAMAISO YA MATLHOTLHAPELO
SK. KA NAKO YA MATLHOTLHAPELO A TLHOLEGO, JAAKA MERWALELA.
L.5.2. TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE BOLWETSE BA MAFATLHA FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L.5.2.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.5.2.2 TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE/BOSETŠHABA
L.5.2.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.5.2.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L.5.2.5 BOTHATI BA SELEGAE/ BOMMASEPALA
L.5.3 DIPEGELO, DIPALOPALO LE DIPOELO
L.5.3.1 PALO YA BALWETSE BA BA RWELENG KA SEPALANGWA
L.5.3.2 TSA DIKHEMISI DI GOROSITSWE
DITIRELO TSA BOITEKANELO
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA KALAFI YA SEBELE YA MATHATA A A AMANENG LE BOITEKANELO BO BO RILENG.
KA DITHOMELELO TSA KALAFI YA BONGAKA GO TSWA DITLILINIKING, BONA L1. 2.7
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
BOITEKANELO BA TIKOLOGO
P PHOLISI
R DIPOTSO TSA TLWAELO
THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
DINGONGOREGO/DIPOTSISO MALEBANA LE TIRO YA TIKOLOGO/ MABAKA
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA MABAKA A A AMANANG LE BOITEKANELO FELA.
KA BOITEKANELO BA TSHUPETSO KGONO TIRO BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L6.2
L.6.1.1.1.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.6.1.1.2 TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE/BOSETŠHABA
L.6.1.1.1.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L 6.1.1.1.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L 6.1.1.2 KGOTLHELEGO
L 6.1.1.2.1 MABAKA A A AMANG BOLENG BA MOWA WA KA FA GARE
LA.Q
L 6.1.1.2.1.1 TIKOLOGO YA MOSI WA MOTSOKO (ETS)
L 6.1.1.2.1.2 METSWEDI YA TUKO KA FA GARE LE KWA NTLE
L 6.1.1.2.1.3 MOWA O O PHEPA GO TSWA KWA NTLE MO MOWENG, DIPORINTARA LE METŠHINE YA OFISI
L 6.1.1.2.1.4 KAMOGANYO YA GALASETLHALE
L 6.1.1.2.1.5 TSHEGETSO E E BOKOA YA MEAGO / DIDIRISIWA
L 6.1.1.2.1.6 KGOTLELO YA GO ITHUTA DITSHEDINYANA KA DITSELA TSA TLHABISAMOWA
L 6.1.1.2.1.7 BOKANA BO BO SA LEKANANG JWA MOWA WA KWA NTLE KWA MONNING
L 6.1.1.2.1.8 THEMPHEREITŠHA
L 6.1.1.2.2 GO AGA GO GO AMANANG LE BOLWETSE (BRI)
L 6.1.1.2.2.1 MATSHWAO A GO AGA BOLWETSE (SBS)
L 6.1.1.2.2.2 KAMOGELO E E KWA GODIMO
L 6.1.1.2.2.3 BOLWETSE BA BONTSI BA MONAGANO KA TSALO (MPI)
L 6.1.1.2.3 MAEMO LE DIKAELO TSA GO RANOLA TSHEDIMOSETSO YA BOLENG BA MOWA KWA NTLE
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHWANG
L 6.1.1.2.3.1 MAEMO A TLHAGISETSO NTLE A LEFELOTIRO
L 6.1.1.2.4 DIKGATO TSA THIBELELO/ KALAFO
L 6.1.1.2.4.1 METSI A A LEKANENG, A A BOLOKEGILENG
L 6.1.1.2.4.2 PHITLHELELO KWA SANETASING E E LEKANENG
L 6.1.1.2.5 LEANO LA KGATO LA DIKHEMIKHALE TSE DI KOTSI
L.6.1.2 TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE BOITEKANELO BA TIKOLOGO FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L.6.1.2.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.6.1.2.1.1 TSA THUTO
L.6.1.2.1.2 LEFAPHA LA TONA
L.6.1.2.1.3 DITŠHELETE
L.6.1.2.2 TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE/BOSETŠHABA
L.6.1.2.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.6.1.2.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L.6.1.2.4.1 DITSAMAISO TSA MOEPO
L.6.1.2.5 BOTHATI BA SELEGAE
L6.1.3 MANANEO/DIPOROJEKE
L6.1.3.1 DIPOROJEKE TSA TLHABOLOLO YA BAAGI
L6.1.3.2 LENANEO LA BOTLHATSWETSO: DIPHATLHANA TSA GO PHEPAFATSA MOWA
L6.1.3.3 MANANEO A DINALETE TSA GO KGOMARELA KWA MAOKELONG
L6.1.3.4 POROJEKE YA BOPI JWA DIMELA KWA HARTSWATER
L6.1.3.6 LENANEO LA THUTO YA BOITEKANELO LA DITSHOLA DIJO KWA DITHEONG TSA BOITEKANELO
L6.1.3.7 KGODISO YA DIPOROJEKE TSA METSI
L6.1.4 PATLISISO
L6.1.4.1 KHANSELE YA PATLISISO YA BONGAKA
L6.1.4.2 YUNIBESITHI YA KAPA
L6.1.4.3 DITEKO TSA LABORATORI
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA MABAKA A A AMANANG LE BOITEKANELO FELA.
BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.2.6 MABAPI LE DITIRELO TSE DI AMANG LABORATORI YA TLILINIKI
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
L6.1.5 DIPEGELO, DIPALOPALO LE DIPOELO
L6.1.5.1 GO TSWA BOTHATING BA SELEGAE BA DITIRELO TSE DI NEWANG KWA MAFELONG A MMUSO
L6.1.5.2 TLHOMO LEITLHO LA BONGAKA MO BATSHOLENG DIJO
L6.2 BOITEKANELO JWA TSHUPETSAKGONO YA DITIRO
L6.2.P PHOLISI
L6.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
DINGONGOREGO/DIPOTSISO :MAPHELO A TSHUPETSAKGONO YA DITIRO
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA MABAKA A A AMANANG LE BOITEKANELO BA TSHUPETSAKGONO YA DITIRO FELA
KA BOITEKANELO BA TIKOLOGO BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L6.1
L.6.2.1.1.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.6.2.1.1.2 TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE TSE DINGWE/BOSETŠHABA
L.6.2.1.1.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L 6.2.1.1.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L 6.2.1.1.4.2 MADIRELO
L 6.2.1.1.5 BOTHATI BA SELEGAE/ BOMMASEPALA
L 6.2.1.2 TSHEKATSHEKO YA BOKOTSI
L 6.2.1.2.1 DIPATLISISO KA MAPHELO A DITSHUPETSAKGONO YA DITIRO ( SK. TLHABISAMOWA, PATLISISO YA SAENSE YA KGATELELO YA BOLELO, TLHOKOMELO YA LEROLE.)
L 6.2.1.2.2 DITHOMELO/DIPHITLHELELO KA MAPHELO A TSHUPETSAKGONO YA DITIRO
L 6.2.1.3 TIRO YA TLILINIKI
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA MABAKA A A AMANANG LE BOITEKANELO BA TSHUPETSAKGONO YA DITIRO FELA
KA DITIRELO TSE DI TLAMELWANG KWA DITLILINIKING BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.2
L 6.2.1.3.1 DITLHATLHOBO TSA BONGAKA
L 6.2.1.3.1.1 TEBEDISISO YA PELE GA THAPO
L 6.2.1.3.1.2 GO KHANSELELWA MOGARE WA TLHAELO MO MOTHONG(HIV)
TSA BOITEKANELO BA TSHUPETSAKGONO YA DITIRO FELA.
TSA DITIRELO TSE DINGWE TSA HIV/AIDS BONA L1.2.3.2 LE L4.1.2
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
L 6.2.1.3.1.3 (LEINA LA SETHEO SA NTLHA)
BULA FAELE YA MOTHAPIWA MONGWE LE MONGWE MME O NEELE NOMORO GO YA KA DITLHAKA TSE THARO TSA NTLHA TSA LEINA LA LELAPA, SK. L6.2.1.3.1.3.- ARN
L 6.2.1.3.1.4 (LEINA LA SETHEO SE SE LATELANG)
BULA FAELE YA MOTHAPIWA MONGWE LE MONGWE MME O NEELE NOMORO GO YA KA DITLHAKA TSE THARO TSA NTLHA TSA LEINA LA LELAPA, SK. L6.2.1.3.1.3.- ARN
L 6.2.1.3.2 DITLHATLHOBO TSA KGOBALO MO TIRONG/DITSHIAMELO
L 6.2.1.3.2.1 KA DINAKO
L 6.2.1.3.2.2 SETLHOPHA SA TSA BONGAKA
MABAKA A A AMANANG LE TLELENEKI A BOITEKANELO JWA DITSHUPAKGONO TSA DITIRO.
KA TSA DITIRELO TSA BODIRI BONA TSELA YA GO FAELA YA BODIRI E E TSHWANANG.
BULA FAELE YA MOTHAPIWA MONGWE LE MONGWE MME O NEELE NOMORO GO YA KA DITLHAKA TSE THARO TSA NTLHA TSA LEINA LA LELAPA, SK. L6.2.1.3.1.3.- ARN
L 6.2.1.3.2.3 DITHOMELELO
TSA DITHOMELELO GO TSWA DITLELENEKING, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L1.2.7
L 6.2.1.3.2.5 (LEINA LA SETHEO SA NTLHA)
BULA FAELE YA MOTHAPIWA MONGWE LE MONGWE MME O NEELE NOMORO GO YA KA DITLHAKA TSE THARO TSA NTLHA TSA LEINA LA LELAPA, SK. L6.2.1.3.1.3.- ARN
L 6.2.1.3.3 LETLOLE LA KOTSI YA TSELA
L 6.2.1.3.3.1 NOMORO YA DIKOPO
DITLELEIME MO BOEMONG JWA BADIRI BA BA KOPANENG LE DIKOTSI FA BA LE MO TIRONG.
L 6.2.1.3.4 LETLOLE LA PUSETSO LA BADIRI
BULA FAELE YA MOTHAPIWA MONGWE LE MONGWE MME O NEELE NOMORO GO YA KA DITLHAKA TSE THARO TSA NTLHA TSA LEINA LA LELAPA, SK. L6.2.1.3.1.3.- ARN
L 6.2.1.4 DIKGATO TSA THIBELO
L 6.2.1.4.1 GO KHANSELWA/GO RUTIWA
L 6.2.1.4.1.1 TSA PELE GA DITIRAGALO
L 6.2.1.4.1.2 TSA MORAGO GA DITIRAGALO
L 6.2.1.4.1.3 LETSHOGO
L 6.2.1.4.1.3.1 DIKGETSE TSA BONGWE
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
L 6.2.1.4.1.3.2 DITHOMELELO
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
L 6.2.1.4.2 DIKGATO TSA KGODISO/ PABALESEGO
L 6.2.1.4.2.1 DIKOTSI
L 6.2.1.4.2.2 DIKGOBALO
L 6.2.1.5 DIKGATO TSA TSOSOLOSO
GO BONA MATHERIALE WA LAEBORARI WA TSHUPELO BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO H.5.2.5 YA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG.
L.6.2.2 TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE BOITEKANELO BA TSHUPETSAKGONO YA DITIRO FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L.6.2.2.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.6.2.2.1.1 TSA THUTO
L.6.2.2.1.2 LEFAPHA LA TONA
L.6.2.2.1.3 DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
L.6.2.2.1.4 DITŠHELETE
L.6.2.2.2 TSA LEFAPHA: DIPOROFENSE/BOSETŠHABA
L.6.2.2.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.6.2.2.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L.6.2.2.4.1 DITSAMAISO TSA MOEPO
L.6.2.2.5 BOTHATI BA SELEGAE/ BOMMASEPALA
L6.2.3 MANANEO/DIPOROJEKE
BULA FAELE YA LENANEO LENGWE LE LENGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
L6.2.4 DIPEGELO, DIPALOPALO LE DIPOELO
L6.2.4.1 MAFELO A A KOTSI
L6.2.4.1.1 GO SE TLE TIRONG
L6.2.4.1.2 GO TLHOKOMELA DIKELO
L6.2.4.1.3 PALO YA DIKGOBALO MO TIRONG
L6.2.4.1.4 PALO YA DIKOTSI TSA TSELA
L7 DITIRELO TSA BONGAKA - SEMOLAO LE FORENSEKI
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
L.7.1 BONGAKA-SEMOLAO
L.7.1.P PHOLISI
L.7.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
L.7.1.1 TSAMAISO LE TSHEKATSHEKO
L.7.1.1.1 KELETSO YA SEMOLAO MALEBANA LE
L.7.1.1.1.1 MOLWETSE YO O GOBETSENG
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.1.1- ARN
KA DITLELEIME TSA SELEGAE LE SETŠHABA BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.2 LE L7.1.1.3
L.7.1.1.1.2 MOLWETSE YO O TLHOKAFETSENG
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.1.2- ARN
KA DITLELEIME TSA SELEGAE LE SETŠHABA BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.2 LE L7.1.1.3
L.7.1.1.1.3 THOMELO KWA MMUELEDING WA NAGA
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.1.3- ARN
KA DITLELEIME TSA SELEGAE LE SETŠHABA BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.2 LE L7.1.1.3
L.7.1.1.2 DITLELEIME TSA SELEGAE MALEBANA LE
L.7.1.1.2.1 KGOBALO MO TIRONG
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.2.1- ARN
KA KELETSO YA SEMOLAO LE DITLELEIME TSA SETŠHABA BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.1 LE L7.1.1.3
KA KALAFI YA MMELE LE MABAKA A THIBELO, BONA TLHATLHAMANO KGOLO L6
L.7.1.1.2.2 BOTLHASWA BA TLHOKOMELO YA MOLWETSE
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.2.2- ARN
KA KELETSO YA SEMOLAO LE DITLELEIME TSA SETŠHABA BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.1 LE L7.1.1.3
L.7.1.1.3 BOIKARABELO BA DITLELEIME TSA SETŠHABA
NOMORO TLHALOSO TSE GO LATLHIWA
L.7.1.1.3.1 TSHENYO E E SA IKAELELWANG KWA DILONG TSA MOTHO
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.3.1- ARN
KA KELETSO YA SEMOLAO LE DITLELEIME TSA SETŠHABA BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.1 LE L7.1.1.2
L.7.1.1.4 DIPATLISISO
L.7.1.1.4.1 LOSO LWA MOLWETSE
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.4.1- ARN
TSA MABAKA A A AMANANG LE BONGAKA - SEMOLAO FELA.
TSA DITLELEIME BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.2 LE L7.1.1.3
L.7.1.1.4.2 BOTLHASWA JWA TLHOKOMELO YA MOLWETSE
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.4.2- ARN
TSA MABAKA A A AMANANG LE BONGAKA - SEMOLAO FELA.
TSA DITLELEIME BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.2 LE L7.1.1.3
L.7.1.1.5 DIKGETSE TSA KGOTLATSHEKELO
L.7.1.1.5.1 TUMALANO E E KOPANETSWENG/TUMALANO MAGARENG GA MEKGATLHO
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA ALEFABETE GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. BG.L.7.1.1.5.1- ARN
KA KELETSO YA SEMOLAO YA SELEGAE LE DITLELEIME TSA SETŠHABA BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.1 L7.1.1.2 LE L7.1.1.3 KA TATELANO
L.7.1.1.6 DIKONTERAKA MAGARENG GA MEKGATLHO
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO GO YA KA DITLHAKA TSA NTLHA TSE THARO TSA LEINA LA LELAPA, SK. L7.1.1.6- ARN
KA KELETSO YA SEMOLAO YA SELEGAE LE DITLELEIME TSA SETŠHABA BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO L7.1.1.1. L7.1.1.2 LE L7.1.1.3 KA TATELANO
L.7.1.2 TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE DITIRELO TSA BONGAKA-SEMOLAO FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L.7.1.2.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.7.1.2.2 TSA LEFAPHA : DIPOROFENSE/BOSETŠHABA
L.7.1.2.2.1 DITIRELO TSA SEPODISI SA AFORIKA BORWA
L.7.1.2.2.2 KHOMIŠENE YA TIRELO YA SETŠHABA
L.7.1.2.2.3 MMUELEDI WA NAGA
L.7.1.2.2.4 MOGAKOLODI WA NAGA WA MOLAO
L.7.1.2.3 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.7.1.2.4 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L.7.1.2.4.1 BABUELEDI BA PORAEFETE
L.7.1.2.4.2 DITLHOPHA TSA TSHEGETSO TSE DI IKAEGILENG KA BAAGI
L7.1.2.5 BOTHATI BA SELEGAE/ BOMMASEPALA
L7.2 DITIRELO TSA FORENSIKI
L7.2.P PHOLISI
L7.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
L7.2.1 THULAGANYO, TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO
L7.2.1.1 TLHATLHOBO YA SETOPO
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O E NEELE NOMORO KA TATELANO.
L7.2.1.2 THOBALANO E E GAPELEDIWANG
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O E NEELE NOMORO KA TATELANO.
L7.2.1.3 GO KGWEETSA O ITSHIETSE
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O E NEELE NOMORO KA TATELANO.
L7.2.1.4 DIPETSO (J88)
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O E NEELE NOMORO KA TATELANO.
L7.2.1.5 TSHEKATSHEKAO YA TSHIRELETSO YA PAKI
BULA FAELE YA KGETSE NNGWE LE NNGWE MME O E NEELE NOMORO KA TATELANO.
L.7.2.2 TSAMAISO, TIRISANOMMOGO LE KGOKAGANO LE DITHEO TSE DINGWE
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA TSAMAISANO YA MAEMO A A ATLHAMENG LE PUISANO MALEBANA LE DITIRELO TSA FORENSIKI FELA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANELWA KE GO THADISA DIFAELE MO TLHATLHAMANONG YA TLALELETSO KGABETSA MME BOGOLO GANGWE KA KGWEDI, GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA KA NEPO.
L.7.2.2.1 TSA LEFAPHA: KAPA BOKONE
L.7.2.2.2 TSA LEFAPHA : DIPOROFENSE/BOSETŠHABA TSE DINGWE
L.7.2.2.2.1 DITIRELO TSA SEPODISI SA AFORIKA BORWA
L.7.2.2.2.2 KHOMIŠENE YA TIRELO YA SETŠHABA
L.7.2.2.2 MEKGATLHO YA BODITŠHABATŠHABA
L.7.2.2.3 LEPHATA LA PORAEFETE/DIKEMEDI/MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S)
L.7.2.2.4 BOTHATI BA SELEGAE/ BOMMASEPALA
L.7.2.3 DIPALOPALO, DIPEGELO LE DIPOELO
L.7.2.3.1 PALO YA DITLHATLHOBO TSA DITOPO
L.7.2.3.2 PALO YA DITHOBALANO KA KGAPELETSO
L.7.2.3.3 PALO YA DITIRAGALO TSA GO KGWEETSA GO ITSHIETSWE
L.7.2.3.4 PALO YA DIPETSO
L8 DITHEO TSA POROFENSE TSA BOITEKANELO
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
L8P PHOLISI
L8R DIPOTSO TSA TLWAELO
L9 DITHEO TSA PORAEFETE TSA BOITEKANELO
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHWA
L9.P PHOLISI
L9.R DIPOTSO TSA TLWAELO
L9.1 KGADISO, TLHATLHOBO, TSHEKATSHEKO LE GO NEELWA LAESENSE GA
BULA FAELE YA BOOKELO JO BO THUSIWANG KE NAGA LE SA PORAEFETE LE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO F.
L9.1.1 DIPALOPALO, DIPEGELO LE DIPOELO
L9.1.1.1 PALO YA MAOKELO A A THUSIWANG KE PORAEFETE
L9.1.1.2 PALO YA DITLHATLHOBO LE TSHEKATSHEKO YA SETHEO SA BOITEKANELO SENGWE LE SENGWE
L9.1.1.3 PALO YA DITHEO TSA BOITEKANELO TSA PORAEFETE TSE DI NANG LE LAESENSE
LENANE LA DITLHATLHAMANO TSA DIFAELE TSA DIKGETSE TSE DI ATLHOLOGANENG
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
DIFAELE TSA BODIRI KA BONGWE
SP, NOMORO DIFAELE TSA SEBELE
YA PERESALE FAELE YA BADIRI YA SEBELE E E SEPHIRI ( FAELE E E NA LE DINTLHA TSA SEBELE TSA TLHAGO YA SEPHIRI.)
SL, NOMORO FAELE YA KHUNOLOGO
YA PERESALE FAELE YA BADIRI, YA KHUNOLOGO (FAELE E E NA LE MERERO YA TLWAELO MALEBANA LE KHUNOLOGO.)
SF, NOMORO FAELE YA DITŠHELETE
YA PERESALE FAELE YA BADIRI YA DITŠHELETE (FAELE E E TSHOTSE MERERO YA SEPHIRI MALEBANA LE DITŠHELETE .)
DIFAELE TSA MOLWETSE KA BONGWE
NOMORO THALOSO TSA GO LATLHIWA
NOMORO YA E TSHOTSE LEINA LE ATERESE, NOMORO YA BOITSHUPO,
BOITSHUPO BONG, MORAFE, THUSO YA BONGAKA, KAROLOGANYETSO, SK. BALWETSE BA NAGA, BALWETSE BA PORAEFETE, TUMELO, BALOSIKA, LE HISITORI YA BONGAKA E E FETILENG.
MAMETLELELO A
MAFAPHA A BOSETŠHABA LE MAFAPHA A DIPOROFENSE TSE DINGWE
MAFAPHA A BOSETŠHABA
LEFAPHA LA BOTAKI, SETSO, SAENSE LE THEKENOLOJI
LEFAPHA LA THUTO YA BOSETŠHABA
LEFAPHA LA DIPALANGWA
JJ.
LEFAPHA LA THUTO
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DIPALANGWA
JJ.
LEFAPHA LA THUTO
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DIPALANGWA
JJ.
POROFENSE YA KAPA BOPHIRIMA
LEFAPHA LA THUTO
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DIPALANGWA
JJ.
POROFENSE YA MPUMALANGA
LEFAPHA LA THUTO
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DIPALANGWA
JJ.
POROFENSE YA BOKONE BOPHIRIMA
LEFAPHA LA THUTO
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DIPALANGWA
JJ.
POROFENSE YA KAPA BOTLHABA
LEFAPHA LA THUTO
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DIPALANGWA
JJ.
POROFENSE YA BOKONE
LEFAPHA LA THUTO
LEFAPHA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LEFAPHA LA DIPALANGWA
JJ.
MAMETLELELO B
DIOFISI TSA KGAOLO MO KAPA BOKONE
MAMETLELELO C
DITHEO TSA BOITEKANELO LE KATLAATLELO / MEKGATLHO/MAOKELO
WC DITLELASE TSA GO DIRA
KHOUTO LEINA LA MOKGATLHO/ MOFUTA
SETHEO
LEFELO LA BOITEKANELO LA
LEFELO LA BOITEKANELO LA BAAGI CHC
LEFELO LA BOITEKANELO LA CHC
KHOUTO LEINA LA MOKGATLHO/SETHEO MOFUTA
LEFELO LA BOITEKANELO LA CHC
TLILINIKI YA SEJENE YA KGAOLO CLN
LEFELO LA BOITEKANELO LA BAAGI CHC
BOOKELO JO BO THUSIWANG KE PAH
LEFELO LA BOITEKANELO LA BAAGI CHC
KHOUTO LEINA LA MOKGATLHO/SETHEO MOFUTA
TIKATIKWE YA BOOKELO JWA HI
LEFELO LA BOITEKANELO LA CLN
TLILINIKI YA TOROPO YA CLN
LEFELO LA BOITEKANELO LA CHS
KHOUTO LEINA LA MOKGATLHO/SETHEO MOFUTA
BOOKELO JWA POROFENSE SA HI
LEFELO LA BOITEKANELO LA CHC
MAMETLELELO D
BOMMASEPALA LE DIKHANSELE TSA KGAOLO MO KAPA BOKONE
DIBENG
KHANSELE YA KGAOLO YA NAMAQUALAND
KHANSELE YA KGAOLO YA HANTAM
KHANSELE YA KGAOLO YA KALAHARI
MAMETLELELO E
DITHEO TSA THUTO MO KAPA BOKONE
NOMOROKWADISO LEINA LA
YA SEKOLO SEKOLO
MAMETLELELO F
MAOKELO A PORAEFETE MO KAPA BOKONE
BOOKELO JWA FINCH JWA MOEPO
TLILINIKI YA BONGAKA YA CUROMED
SETHEO SA ORANIA SA BOOKI
MAMETLELELO G
MEKGATLHO E E SENG YA MMUSO (NGO'S) LE DITHEO
(LEINA LA NGO YA NTLHA/SETHEO )
(LEINA LA NGO E E LATELANG /SETHEO)
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
MAFAPHA OTLHE
TSELA YA GO FAELA YA BODIRI
A DITAELO TSA KAKARETSO
B LENANE LA TLHATLHAMANO KGOLO
C KAROLOGANYETSO YA DIPALO
D LENANE LA DITLHATLHAMANO TSA DIFAELE TSA KGETSE TSE DI
TAELO KA KAKARETSO TSA TSELA YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
TSELA E YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA DITIRO TSA KA FA GARE TSA BADIRI FELA. KAROLO YA BOGARE YA MOTSWEDI WA MOTHO E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI JAAKA KAROLO YA MOLA WA BONA WA DITIRO E KA DIRISA FELA TSELA E YA GO FAELA GO E DIRISETSA MERERO YA BONA YA BADIRI BA SELEGAE. MOLA O WA BONA WA DITIRO O TLA BONTSHIWA MO TSELENG YA GO FAELA YA MOLA WA BONA WA DITIRO. TSELA E YA GO FAELA E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG TSE DINGWE KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE..
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA SEMOLAO, MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA LOKWALOTIKO LWA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, J.J. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE )
TSAMAISO YA TSELA
TSAMAISO WA TSELA E NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO SE NNE LE DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA MOKGWENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI YO. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI KGABETSA GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG
B O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA
DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE
TSE DI MALEBA KGABETSA GO TLHOMAMISA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8.
D. NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠWA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠWA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO (K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEELWA DIKGETSE KOO KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA. E
F DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG , BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO DIREKOTONG TSA PAMPIRI YA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA.
DIFAELE TSA PHOLISI
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLISI. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P J.J. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLISI, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLISI O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLISI FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLISI KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, LE TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLISI KANA KATLHOLO, SENTSHIWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO SE TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLISI E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLISI..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLISI:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLISI TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG PHOLISI E NTŠHWA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG PHOLISI E NTŠHWA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLISI E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLISI E NTŠHWA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLISING E E LENG TENG
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLISI, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
DIPOTSO TSA TLWAELO
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA, O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRETSWE FELA DIPEGELO TSEO LE DIPOELO TSE DI SA KA SE DIRWENG KA TSHWANELO KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIPE TSE DINGWE. FOO DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI TLAMETSWENG MO DITLHATLHAMANONG DIKGOLO TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA POELO E KA SE BEWE MO FAELENG YA SERUTWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO NNGWE LE NNGWE E NNGWE.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE..
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG YONA E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO NNA TOTA BONOLO GORE KE DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA KA DI ...MME MORAGO GA FOO GO SE NNE KWALELANO E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE TSA GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠWA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO YA DIKHABARA TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DIRILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MALWETSE; BOLWETSE BA MAFATLHA; THULAGANYO; TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO; DITIRELO TSA BAAGI TSA TSHEGETSO; DITLHOPHA TSA TLHABOLOLO. TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: THULAGANYO; TLHABOLOLO LE TSHEKATSHEKO, LE FA DIKAROLO DINGWE DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE.. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLOTLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIFE TSA THALELO KA FA TLASE.
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA ONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHWA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA DIFAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 SENTIMETARA KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHWA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHWA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO.
TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO
EMISEDIWA
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE
SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA, O O JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA OFISI E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG OFISI E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA OFISI E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA OFISING E NNGWE.
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E
LENG FELA YA TIRISO YA BONA
BOLENG LE KOPANO YA MEKGATLHO LE DIKOPANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO, METSOTSO, DIPEGELO JJ. TSA DIKOPANO TSA BOLENG BOFE KANA BOFE DI BONTSHIWA MO TLHATLHAMANONG E KGOLO YA 8 YA MOKGWA WA TSHEGETSO YA DITIRO E E TSHWANANG YA GO FAELA.
TSAMAISO YA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANG LE TSAMAISO LE TAELO YA MOKGWA O WA GO FAELA KANA DIREKOTO TSE DINGWE DIFE KANA DIFE DI BONTSHIWA MO DITLHATLHAMANONG TSE DIKGOLO TSE 2 TSA MOKGWA WA TSHEGETSO YA DITIRO TSE DI TSHWANANG TSA GO FAELA.
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E MALEBANA LE KAMOGELO LE TSHEGETSO J.J YA BOBOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO DI BONTSHIWA MO MOKGWENG WA TSHEGETSO YA DITIRO TSA GO FAELA O O TSHWANANG..
LENANE LA TLHATLHAMANO KGOLO
S2 TAOLO YA DIPOSO
S3 MAEMO A TIRO
S4 TSHENKO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
S5 KATISO
S6 TSHEKATSHEKO YA BADIRI
S7 DIKGODISO
S8 METSAMAO YA BADIRI
S9 TAOLO YA BADIRI
S10 DITŠHELETE
S11 MAETO LE DIPALANGWA
S12 MERERO YA SELEGAE
S13 DIPEGELO LE DIPOELO
S14 DIKAMANO TSA BODIRI
S1. PEOMOLAO LE DITSAMAISO
KA PEOMOLAO E E AMANANG LE BA E SEBG BADIRI, DITIRO, BONA TSELA YA GO FAELA YA TSHEGETSO YA DITIRO E E TSHWANANG.
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S1.P PHOLISI
S1.1 MELAO LE MELAWANA
S1.1.1 MOLAO WA TIRELO YA SETŠHABA
S1.1.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
S1.1.1.1. DITHANOLO LE SEMOLAO
DIKGOPOLO
S1.1.2 DITLHABOLOLO
S1.2 MELAWANA YA TIRELO YA SETŠHABA
S1.2 .R DIPOTSO TSA TLWAELO
S1.1.2.1 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
S1.1.2.2 DITLHABOLOLO
S1.1.3 MELAO LE MELAWANA E MENGWE
S1.1.3.1 LEINA LA MOLAO O MONGWE WA NTLHA KANA
MELAWANA
S1.1.3.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
S1.1.3.1.1 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
S1.1.3.1.2 DITLHABOLOLO
S1.1.3.2 LEINA LA MOLAO O MONGWE O O LATELANG KANA
MOLAWANA.
S1.1.3.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
S1.1.3.2.1 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
S1.1.3.2.2 DITLHABOLOLO
S1.2 .1.1 DITHANOLO
S1.2 .1.2 DITLHABOLOLO
S1.3 DITAELO TSA OFISI
DIKHOPHI TSA DITAELO TSOTLHE TSA OFISI MALEBANA LE MERERO YA BADIRI E TSHWANETSE GO BEWA FANO LE MO GODIMO GA DIFAELE TSOTLHE TSA PHOLISI, SK. TAELO YA OFISI MO MORERONG WA BADIRI WA DITŠHELETE E TLA
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
BEWA FANO MMOGO LE MO GO FAELE S10.P
KA DITAELO TSA OFISI MALEBANA LE DITIRO TSE E SENG TSA BADIRI, BONA FAELE H2.6.2 TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
S2. TAOLO YA DIPOSO
TLHATLHAMANO KGOLO E GA E A TSHWANELA GO TLHAKATLHAKANNGWA LE TAOLO YA BADIRI. E DIRA FELA LE KAGEGO YA DIPOSO MME GA E DIRE KA GOPE LE BADIRI BA BA TLATSANG DIPOSO.
KA TAOLO YA BADIRI, BONA TLHATLHAMANO KGOLO 9
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S2.1 TLHOMO
TSA TIRO YA GO ITHUTA / DIPATLISISO TSA DITIRELO TSE DI NONOFILENG, BONA H2.7 YA TSELA YA GO FAELA YA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
GO TSENYELETSA DIOKANOKERAMA.
S2.1.P PHOLISI
S2.1.1 DITEKANYETSO
S2.1.2. MAINAKEMO LE KAROLOGANYETSO YA DIPOSO
S2.1.3 DITLHOLEGO, DIPHETOLO LE GO TSHOLEDIWA GA DIPOSO
BULA FAELE YA SETHEO/KGAOLO/OFISI/OFISI YA KGAOLO, NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGANG, MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B LE E
S2.1.4 TOLAMISO
S2.1.5 TSHEKATSHEKO YA TIRO
S2.2 DIPEGELO TSA TLHATLHOBO
KA DITLHATLHOBO TSA OFISI YA BA E SENG BADIRI, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO H2.9 MO TSELENG YA GO FAELA YA TSHEGETSO E E TSHWANANG..
KA DITLHATLHOBO TSA DITSHELETE, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO H3.2 MO TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG.
S2.2.P PHOLISI
S2.2.1 TSA LEFAPHA
S2.2.2 KANTORO KGOLO
S2.2.3 DIKGAOGANYO/DIKAROLO/ DIKAROLWANA JJ.
S2.2.3.1 LEINA LA KAROLOGANYETSO YA NTLHA JJ.
S2.2.3.2 LEINA LA KAROLOGANYETSO E E LATELANG JJ.
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S2.2.4 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE LE GO FAELA GO YA KA MAMETLELELO B.
S2.3 DIPAMPIRI TSA TIRO
S2.4 DIKEMEDI
KA DIKEMEDI TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BA E SENG BADIRI, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO H2.2 MO TSELENG YA DITIRO TSA GO FAELA TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG.
S2.4.P PHOLISI
S2.4.1 KA MOKAEDI KAKARETSO
S3. MAEMO A TIRELO
DIFAELE MO TLHATLHAMANONG KGOLO DI TSHWANETSE GO DIRISEDIWA TLAMELO LE POELETSO YA MAEMO A TIRELO FELA. KWALELANO MALEBANA LE TSAMAISO KANA TIRAGATSO YA MAEMO A TIRELO GA E A TSHWANELA GO DIRWA FANO. SK. KWALELANO MALEBANA LE DITLOSO TSA MABAKA A DITHUSA BONGAKA DI TSHWANETSE GO DIRWA MO FAELENG 10.1.3
NOMORO TLHAGISO TSA GO LATLHIWA
S3.P PHOLISI
S3.1 DISEKEILE TSA MOPUTSO
S3.2 KHUNOLOGO
S3.2 1 KHUNOLOGO YA BOIKHUTSO
S3.2 2 KHUNOLOGO YA BOLWETSE
S3.2 3 KHUNOLOGO E E KGETHEGILENG
S3.2 4 KHUNOLOGO YA GO ITHUTA
S3.2 5 KHUNOLOGO YA LELAPA YA MAIKARABELO
S3.2 6 KHUNOLOGO YA PELEGO
S3.3 DITSHWANELO TSA TLHABOLOGO TSA BADIREDI
BA SEPOLOTIKI
S3.4 TEMOGO YA BORUTEGI BA DITHUTO
S3.4.1 TEMOGO YA MAITEMOGELO A A FETILENG
GO TSENYELEDIWA GO REPISIWA GA BORUTEGI
S3.5 LETLOLE LA PHENŠENE
S3.6 TSA THUSO YA BONGAKA
S3.7 INŠORENSE YA BOTLHOKATIRO
S3.8 DIYUNIFOMO LE DIAPARO TSA TSHIRELETSO
S3.9 DIURA TSA SEMMUSO TSA GO NNA TENG
BULA FAELE YA KAROLO NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S3.10 KGATO YA TUMELELO GO BOTLHE
S3.10.1 KGODISO YA TEKANO YA BONG
YA MERERO YA BONG E E SA AMANENG LE BA E SENG BA BODIRI , BONA H2.16 YA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG .
S3.10.2 KGODISO YA TEKANO YA MERAFE
YA MERERO YA BONG E E SA AMANENG LE BA E SENG BA
BODIRI , BONA H2.16 YA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA
TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG .
S3.10.3 KGODISO YA TEKANO YA BATHO
BA BOGOLE
YA MERERO YA BONG E E SA AMANENG LE BA E SENG BA
BODIRI , BONA H2.16 YA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA
TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG .
S3.10.4 TEKANO YA THAPO
S3.10.4.1 DIPATLISISO
S3.10.4.2 LEANO
S3.10.4.3 DIPEGELO TSE DI ROMETSWENG KWA PALAMENTENG YA BODIRI
S3.11 TEMOGO YA TIRELO E TELELE
KA DINTLHA TSA DITŠHELETE, BONA S10.6
S3.13 DITUMALANO
TSA DIPUISANO, DINGONGOREGO, JJ.
LE MEKGATLHO YA BADIRI, BONA TLHATLAMANO KGOLO S14
S3.13.1 DITUMALANO TSA TIRELO
S3.13.2 DITUMALANO TSA BOTLHE
S3.14 GO ABA DILAESENSE LE KWADISO YA BADIRI BA POROFEŠENALE
S4. TSHENKO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S4.P PHOLISI
S4.1 TSHENKO
S4.1.1 DIPHASALATSO
S4.1.2 KHUTSHWAFATSO YA LENANE LE DIPOTSISO
S4.2 DIKOPO LE DITHAPO
KA BONAKO FA MOTHO A THAPILWE, DIKWALO TSA SEBELE TSA GAGWE DI TLOSIWA GO TSWA DIFAELENG FA TLASE MME TSA BEWA MO FAELENG YA SP E E MALEBA.
KA DIFAELE TSA SP. BONA LENANE LA TLHATLHAMANO YA DIFAELE TSA DIKGETSE TSE DI ATLHAMOLOGANENG KWA BOFELONG BA KAROLOGANYETSO YA DIPALO.
S4.2.1 DIPOSO TSE DI SA TLHALOSIWANG
S4. 2.3 DIPOSO TSA NAKWANA
S4. 2.3.1 BADIRI BA KONTERAKA
S4. 2.3.2 BADIRI BA S3 BA KONTERAKA
S4. 2.3.3 THULAGANYO YA MARUWA A A FOKODITSWENG TSE DI SA KOPIWANG
S4.3 KHUTLISO YA TIRELO
S4.3.2 DIPAKETE TSA TEBOGISO TIRO
S4.3.3 DITEBOGO TIRO/ DITHOLO TIRO
S4.3.3.1 KA NTLHA YA BOLWETSE
SK. GO ROLA KA BOLWETSE.
S4.3.4 KA NTLHA YA LOSO
S4.3.5 GO KOBIWA
S4.3.5.1 BOIKUELO KGATLHANONG
S4.3.6 KEMISO
S4.4 BADIRI BA BA FETILENG
S4.4.1 TSHUTISO KA TIRO
S4.5 DITLHAELO TSA BADIRI
S5. KATISO
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S5.P PHOLISI
S5.R DIPOTSO TSA TLWAELO
S5.1.P PHOLISI
S5.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
S5.1.1 MAEMO
FAELE E E AMA KWALELANO E E DIRILWENG LE KHOMIŠENE YA TIRELO YA SETŠHABA MALEBANA LE TLHABOLOLO YA MAEMO A BASARI. GA E TSENYELETSE KWALELANO E E DIRILWENG LE BATLHANKEDI - KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA SP YA MOTLHANKEDI. BONA LENANE LA TLHATLHAMANO LA DIFAELE TSA DIKGETSE TSE DI ATLHAMOLOGANENG KWA BOFELONG BA KAROLOGANYETSO YA DIPALO.
S5.1.2 LETLOLE LA THERASETE LA THUTO LA TONA
S5.1.2.1 MAEMO
S5.1.2.2 DIKOPO
S5.1.3 DITLHOPHO
S5.2 KATISO YA TLHAMALALO
S5.2.1 DIKHOSO TSA DIKERII
S5.2.2 DIPOLOMA
S5.3 KATISO E E SA TLHAMALALANG
S5.3.1 TLWAETSO TIRO
S5.3.2 KHOSO YA MOTLHOKOMEDI
S5.3.3 KHOSO YA DITHEKENEKI TSE DI KWA PELE TSA TSAMAISO
S5.3.4.1 LEFAPHA LA PUSO SELEGAE LE MATLO
BULA FAELE YA KHOSO NNGWE LE NNGWE/ KATISO MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
S5.3.4.2 (LEINA LA LEFAPHA LE LE LATELANG)
BULA FAELE YA KHOSO NNGWE LE NNGWE/ KATISO MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S5.3.5 DIKHOSO MO TLAMELONG YA TSAMAISO
S5.3.6 KHOSO YA TSAMAISO YA DIREKOTO
S5.3.7 KHOSO YA TLELEREKE YA REJISETERI
S5.3.8 KHOSO YA DITŠHELETE
SK. DITSELA TSA FMS LE TSA SEANANYO
S5.3.9 DIKHOSO TSA KATISO TSA KHOMPUTARA
S5.3.10 KATISO YA TSAMAISO YA KITSO
S5.3.11 KHOSO YA TSAMAISO YA POROJEKE
S5.3.12 KATISO YA KHOSO E KHUTSHWANE
S5.3.13 KATISO YA TSELA(LOGIS) YA DITHULAGANYETSO TSA TSHEDIMOSETSO
S5.3.15 KATISO YA BAEMELA BADIRI TIRONG
S5.3.16 KATISO YA KOLOGANO YA BATSAMAISI
S5.4 DIPEGELO LE DIPALOPALO
S5.4.1 KA KOTARA
S5.5 THUNO YA DIKGONO
S5.6 TLHABOLOLO YA KAGO YA DIKGONO TSA MAATLAFATSO
S5.6 .1 THUTO YA MOTHEO YA BAGOLO LE KATISO (ABET)
S6. TSHEKATSHEKO YA BADIRI
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S6.1 TIRAGATSO YA TSAMAISO
S6.1.P PHOLISI
S6.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
S6.1.1 DITIRELO TSA BOTSAMAISI BOGOLO
S7. DIKGODISO
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S7.P PHOLISI
S7.R DIPOTSO TSA TLWAELO
S7.1 KGODISO YA RENKE
S7.1.1 TSAMAISO LE BOTLELEREKE
S7.1.2 POROFEŠENALE
S7.3 DIKGODISO TSE DI KGETHEGILENG LE DIKABELO
S8. METSAMAO YA BADIRI
KA PHETISO YA DIFAELE TSA SEBELE, BONA DIFAELE H2.8.1.3.LE H2.8.1.7 MO TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
NOMORO TLHAGISO TSA GO LATLHIWA
S8.P PHOLISI
S8.1 DITSHUTISO
S8.2 DIKEMISETSO
S8.3 DITHULAGANYO TSA NAMOLO
S8.4 DIPOSO TSA KA FA GARE/ DITSHUTISO TSA BADIRI
S9. TAOLO
NOMORO TLHAGISO TSA GO LATLHIWA
S9.P PHOLISI
S9.1 DIPEGELO TSA TSWELELOPELE/ DIPEGELO TSA NAKWANA TSA KOTARA (KA DIPEGELO TSA MONG, BONA DIFAELE TSA SP.)
S9.2 THAPO KA KWA NTLE GA TIRELO YA SETŠHABA
S9.3 MAEMO A DITŠHELETE A BATLHANKEDI
S9.3.1 KUTOLOLO YA DIKGATLHEGO TSA DITŠHELETE
S9.4 DITSHWETSO TSA KGALEMO LE DIKGATO
S9.4.1 DINGONGOREGO KGATLHANONG LE BADIRI
S9.5 DITHAPO TSA BADIRI BA PELE
S9.6 DIAPARO
S9.7 TETLA GO AMOGELA DIMPHO
S9.8 KHEREDITI YA KHUNOLOGO LE THULAGANYO
S9.9 DIATERESE TSA BATLHANKEDI
S9.10 THUSO YA BADIRI MO DIPOROJEKENG TSA MMUSO
S9.11 DITLHALOSO TSA TIRO LE DITHAETLELE
BULA FAELE YA KAROLO NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
S9.12 TAOLO YA TIRISO YA PERESALE
S9.13 DITUMALANO TSA TIRAGATSO
S9.14 GO SE NNE TENG MO TIRONG
KA KHUNOLOGO, BONA TLHATLHAMANO KGOLO S3
S9.14.1 TSA MABAKA A SEDUMEDI
S9.14.2 TSA DITIRO TSA MOKGATLHO WA BADIRI
NOMORO TLHAGISO TSA GO LATLHIWA
S9.14.3 GO SE NNE TENG GO GO SA REBOLWANG
S9.15 MAITSHOLOMABE
KA DIKAMANO TSA BODIRI LE MERERO YA MEKGATLHO YA BADIRI, BONA TLHATLHAMANO KGOLO S14
S9.16 DIKGATO TSA TSHIRELETSO
KA DIKGATO TSE DINGWE TSA TSHIRELETSO, BONA TLHATLHAMANO KGOLO H2 LE H3 YA TSELA YA GO FAELA YA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
S9.16.1 TLHOMAMISO YA TSHIRELETSO
DIKGOLOLO TSA TSHIRELETSO TSA MONG DI DIRWA MO DIFAELENG TSA SP.
S9.17 DIPEO TIRONG TSA MOSEJA
S10 DITŠHELETE
KA DITIRO TSA DITŠHELETE TSE E SENG TSA BODIRI, BONA TLHATLHAMANO KGOLO H3 YA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG.
NOMORO TLHAGISO TSA GO LATLHIWA
S10.P PHOLISI
S10.1 MEPUTSO
S10.1.1 DITOLAMISO
S10.1.2 TUELO
S10.1.3 DITLOSO
S10.1.3.1 MADI A MOKGATLHO
S10.1.3.2 LEKGETHO
S10.1.3.3 LETLOLE LA INŠORENSE LA BOTLHOKATIRO (UIF)
S10.2 DITETLA LE DIBONASE
S10.2.1 DITSHENYEGELO TSA MOFAGO LE LEETO
S10.2.2 TETLA YA LEFELO
S10.2.3 TETLA YA BOITHABISO
S10.2.4 KETLEETSO YA MATLO LE TSHIRELETSEGO
S10.2.5 TETLA YA KHUDUGO
S10.2.6 TETLA YA GO KAMPA
S10.2.7 TETLA YA GO LETELA
S10.2.8 TETLA YA GO TSHWARELELA
S10.2.9 TETLA YA BOSIGO
S10.2.10 TETLA YA MOTLHOKOMEDI MOGOLO
S10.2.11 BADIRI BA KONTERAKA
S10.2.12 DITETLA TSE DI KGETHEGILENG TSA LETSATSI
SK. TSA DIKETELO TSA MOSEJA TSA BATLHANKEDI
S10.2.13 MADI A LEBENKELE A KEMEDI
GO TSENTSWE KHUTLISO YA MADI A LEBENKELE A KEMEDI.
S10.2.14 DITETLA TSA TSHENKO TSA SELEGAE
S10.3 DITLEIME TSE DI DIRILWENG KE LE KGATLHANONG LE LEFAPHA.
TSA DITLELEIME TSE DI DIRILWENG KGATLHANONG LE LEFAPHA KE MAFAPHA A MANGWE MALEBANA LE DITIRO TSE E SENG TSA BDIRI, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO H3.3 MO TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
BULA FAELE YA OFISI/ SETHEO SA GAGO SA KGAOLO NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGANG, MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO B LE E KA TATELANO.
S10.4 TUELO YA NAKOTLOLO
S10.5 PUSETSO YA MODIRI
DIKABELO
S10.5.1 KGOBALO MO TIRONG
S10.6 DIKABELO TSA TIRELO E TELELE
KA MAEMO A TIRELO MO LEBAKENG LE, BONA S3.11
S10.7 DIBASARI KWA BATLHANKEDI BA MMUSO
TSA PHOLISI LE MAEMO, BONA S5.1.1
KA KWALELANO LE MALOKO A BADIRI KA NOSI, BONA LENANE LA TLHATLHAMANO YA DIFAELE TSA KGETSE TSE DI ATLHAMOLOGANENG.
S10.7.1 THUNO
S10.8 TOKAFATSO MO MAEMONG A TIRELO
TSA DINTLHA TSA DITŠHELETE FELA.
TSA DIKEILE TSA MEPUTSO, JJ. BONA S3.1
S11. MAETO LE DIPALANGWA
TSA DIPALANGWA TSA DIKOLOI TSA MMUSO, DIPALANGWA TSE DI ETLEEDITSWENG, TIRISO YA DIKOLOI TSA PORAEFETE, DIPALANGWA TSA DITHOTO. BONA TLHATLHAMANO KGOLO H6 YA TSELA YA GO FAELA DITIRO TSA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S11.P PHOLISI
S11.1 THEBOLO YA MAETO LE LENANE LA MAFELO A A TLA ETELWANG
S11.2 DIPEELETSO LE DITHULAGANYO TSA BONNO
S11.2.1 LENANE NAKO LA DIPHOFO
S11.3 DITHEBOLELO TSA SEPORO
S12. MERERO YA SELEGAE
TSA DIYUNIFOMO, LE FA TOTA BADIRI BA SWETSA KA YONA KA GO ITHAOPA, BONA S3.8
NOMORO TLHALOSO TSA GO LATLHIWA
S12.P PHOLISI
S12.1 DIKGAKOLO, MATSHEDISO LE DITEBOGO
TSA BODIRI BA TSAMAISO FELA.
KA DITEBOGO TSE DINGWE, BONA H2.14 YA TSELA YA GO FAELA YA TIRO YA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
S12.1.1 DITIRELO TSA SEGOPOTSO
S12.2 MELAETSA YA KERESEMOSE LE NGWAGA O MOŠWA
S12.3 TLELAPA YA LOAGO
S12.4 MEKGATLHO YA BADIRI
S12.5 MELAETSA E MENGWE
S13. DIPEGELO LE DIPOELO
KA DIKABELO KWA PEGELONG YA NGWAGA BONA TLHATLHAMANO KGOLO H9 YA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO TSE DI TSHWANANG.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHWANG
S13.P PHOLISI
S13.1 DIPOELO TSA TLHOMO LE DIPALOPALO
S13.2 BOITEKANELO JWA TSHUPETSOKGONO YA DITIRO
S13.2.1 DIPHITLHELELO MORAGO GA DITLHATLHOBO TSA BONGAKA
KA MERERO YA BOTO YA BONGAKA, BONA S4.3.3.1
S13.3.1 DIFOROMO TSA KOPO YA PERESALE
S14. DIKAMANO TSA BODIRI
KA DITUMALANO, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO S3.13.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
S14.R DIPOTSO TSA TLWAELO
S14.1 DINGONGOREGO
S14.1.P PHOLISI
S14.2 MEKGATLHO YA BADIRI
METSOTSO LE DIPEGELO JJ. DI BONTSHIWA MO TLHATLHAMANONG TLALELETSO 8.1 MO TSELENG YA GO FAELA YA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
S14.2.1 DIPUISANO
BULA FAELE YA MOKGATLHO WA BADIRI MONGWE LE MONGWE, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
S14.2.2 DINGONGOREGO LE
S14.2.3 DIKEMEDI LE DIKEMEDI TSA BDIRI TIRONG
S14.2.4 DIKGATO TSA DITSHUPETSO
S14.2.5 DIPEGELO TSA BOBEGADIKGANG TSA MEKGATLHO YA BADIRI
LENANE LA TLHATLHAMANO LA DIFAELE TSA KGETSE E E
NOMORO SETLHOGO TSE DI LATLHIWANG
DIFAELE TSA BADIRI KA NOSI
NOMORO YA DIFAELE TSA SEBELE
SP, PERESALE FAELE E E SEPHIRI YA SEBELE YA BADIRI(FAELE E E TSHOTSE MERERO YA SEBELE YA TLHOLEGO E E SEPHIRI.)
NOMORO YA DIFAELE TSA KHUNOLOGO
S1, PERESALE FAELE YA KHUNOLOGO YA BADIRI
FAELE E TSHOTSE MERERO YA TLWAELO MALEBANA LE KHUNOLOGO.
NOMORO YA DIFAELE TSA DITŠHELETE
FAELE E E TSHOTSE MERERO YA E E SEPHIRI MALEBANA LE DITŠHELETE.
NOMORO YA FAELE YA TSHIRELETSEGO YA BADIRI
FAELE E E TSHOTSE KWALELANO E E SEPHIRI MALEBANA LE TSHIRELETSEGO YA BADIRI LE DIKADIMO TSA MATLO.
NOMORO YA KGOBALO MO FAELENG YA TIRO
S1, PERESALE FAELE YA KGOBALO YA BADIRI
FAELE E E TSHOTSE KWALELANO E E SEPHIRI MALEBANA LE DIKGOBALO MO TIRONG.
NOMORO YA FAELE YA NGONGOREGO
FAELE E E TSHOTSE KWALELANO YA SEPHIRI E E MALEBANA LE DINGONGOREGO.
MAFAPHA A OTLHE
TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
A DITAELO TSA KAKARETSO
B LENANE LA TLHATLHAMANO KGOLO
C KAROLOGANYETSO GO YA KA DIPALO
D MAMETLELELO A: MAFAPHA A BOSETSHABA LE MAFAPHA A DIPOROFENSE TSE DINGWE
E MAMETLELELO B: DIOFISI TSA KGAOLO MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
MAMETLELELO C: MAFAPHA A POROFENSE
MAMETLELELO D: MALOKO A POROFENSE A KHUDUTHAMAGA
MAMETLELELO E: DITHEO TSA BENG
DITAELO KA KAKARETSO TSA TSELA YA GO FAELA
LEINA LA OFISI
TSELA A YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG/DI EFE E NNGWE KWA NTLE LE THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO TSE DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE E SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JLJL. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE )
DITSELA TSA BOTSAMAISI
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠWA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠWA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA.
DIFAELE TSA PHOLISI
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLISI. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLISI, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLISI O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLISI FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLISI KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, LE TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLISI KANA KATLHOLO, SENTSHIWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO SE TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLISI. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLISI E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLISI..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLISI:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLISI TSE DI SA TSWENG MO KAGEGONG YA PHOLISI E NTŠHWA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLISI E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLISI E NTŠHWA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLISING E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLISI, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA ) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG YONA E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO NNA TOTA BONOLO GORE KE DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠWA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA KA DI ... MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E KA DIRWA MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠWA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO YA DIKHABARA TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLOTLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIFE TSA THALELO KA FA TLASE.
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA ONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHWA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHWA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHWA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHWA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA, O O JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE.
BO-TONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E LENG FELA YA TIRISO YA BONA.
LENANE LA TLHATLHAMANO KGOLO
PEOMOLAO
THULAGANYO LE TAOLO
DITŠHELETE
BONNO
BOBOLOKELO LE DITIRELO
DIPALANGWA
DIPHASALATSO LE PHATLALATSO
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO
H1. PEOMOLAO
GO TSENYELEDIWA DIPAMPIRI TSE DI TALA/TSHWEU LE DIKHOUTO TSA BOITSHWARO/MAITSHOLO .
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H1.P PHOLISI
H1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.1 GO BAYA MO TAFOLENG
H1.2 KITSISO YA MELAO, DIODINANSE LE MELAWANA
H1.3 MELA YA BENG / MELAOTLHOMO
H1.3.1 LEINA LA MOLAO WA NTLHA / MOLAOTLHOMO
H1.3.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.3.1.1 GO KWALA LE DIPHETOGO
H1.3.1.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.3.2 LEINA LA MOLAO O O LATELANG / MOLAOTLHOMO
H1.3.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.3.2.1 GO KWALA LE DIPHETOGO
H1.3.2.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.4 MELAWANA YA BENG
H1.4.1 MELAWANA KA LEBAKA LA
LEINA LA MOLAO WA NTLHA / MOLAOTLHOMO
H1.4.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.4.1.1 GO KWALA LE DIPHETOGO
H1.4.1.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.4.2 MELAWANA KA LEBAKA LA
LEINA LA MOLAO O O LATELANG / MOLAOTLHOMO
H1.4.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.4.2.1 GO KWALA LE DIPHETOGO
H1.4.2.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.5 MELAO E MENGWE / MELAOTLHOMO
H1.5.1 LEINA LA MOLAO WA NTLHA / MOLAOTLHOMO
H1.5.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.5.1.1 GO KWALA LE DIPHETOGO
H1.5.1.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H1.5.2 LEINA LA MOLAO O O LATELANG / MOLAOTLHOMO
H1.5.2.R GO KWALA LE DIPHETOLO
H1.5.2.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.6 MELAWANA E MENGWE
H1.6.1 GA E A TLHALOSIWA
H1.6.2 MELAWANA YA DITŠHELETE
H1.6.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.6.2.1 DIPHETOLO
H1.6.2.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.6.3 MELAWANA YA BOTO YA THENNERE
H1.6.3.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.6.3.1 DIPHETOLO
H1.6.3.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.6.4 DITAELO TSA RAMATLOTLO
KA BOTHATI BA RAMATLOTLO, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO 3.5
H1.6.4.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.6.4.1 DIPHETOLO
H1.6.4.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.7 (DIPAMPIRI TSA BENG TSE DITSHWEU/ DITALA)
HI.7.1 LEINA LA PAMPIRI YA BENG YA NTLHA E TSHWEU/TALA
HI.7.1.1 GO KWALA LE DIPHETOLO
HI.7.1.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
HI.7.2 LEINA LA PAMPIRI YA BENG E E LATELANG E TSHWEU/TALA
HI.7.2.1 GO KWALA LE DIPHETOLO
H1.8 DIPAMPIRI TSE DINGWE TSE DITSHWEU / TALA
H1.8.1 LEINA LA PAMPIRI YA NTLHA E NNGWE E
TSHWEU/TALA
H1.8.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.8.1.1 GO KWALA LE DIPHETOLO
H1.8.1.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.8.2 LEINA LA PAMPIRI E NNGWE E E LATELANG
E TSHWEU/TALA
H1.8.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.8.2.1 GO KWALA LE DIPHETOLO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H1.8.2.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.9 DIKHOUTO TSA BENG TSA BOITSHWARO/MAITSHOLO
H1.9.1 (LEINA LA KHOUTO YA BENG LA NTLHA)
H1.9.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.9.1.1 GO KWALA LE DIPHETOLO
H1.9.1.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.9.2 (LEINA LA KHOUTO YA BENG E E LATELANG )
H1.9.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.9.2.1 GO KWALA LE DIPHETOLO
H1.9.2.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.10 DIKHOUTO TSE DINGWE TSA BOITSHWARO/MAITSHOLO
H1.10.1 LEINA LA KHOUTO YA NTLHA E NNGWE
H1.10.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.10.1.1 GO KWALA LE DIPHETOLO
H1.10.1.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.10.2 (LEINA LA KHOUTO YA BENG E NNGWE )
H1.10.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H1.10.2.1 GO KWALA LE DIPHETOLO
H1.10.2.2 DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
H1.11 TSAMAELANO LE PEOMOLAO
H1.11.1 DIPEGELO
H1.11.2 TSHWANO
H2. MOKGATLHO LE TAOLO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H2.P PHOLISI
H2.1 DITIRO
KA GO BAYA MO BOGARENG, BONA 2.12.
H2.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H2.1.1 E BONWE
H2.1.2 E BUSEDITSWE
H2.1.3 GO DIRWA GA DINTLHA TSA PONO LE MAIKEMISETSO
H2.1.4 TSAMAISO YA TIRELO LE TLHOKOMELO
H2.2 KEMEDI YA BOTHATI
H2.2.1 KA LELOKO LA KHUDUTHAMAGA (TONA)
H2.2.1.1 LERURI
H2.2.1.2 NAKWANA
H2.2.3 KA MOTLHANKEDI WA PALOTLOTLO
H2.2.3.1 LERURI
H2.2.3.2 NAKWANA
H2.2.4 KA DITLHOGO TSA MAFAPHA
SK. GO YA KWA KOLOGANONG YA BATSAMAISI
H2.2.4.1 LERURI
H2.2.4.2 NAKWANA
H2.3 PATLISISO GO TLHOMAMISA DITLHOKEGO TSA KATOLOSO
H2.4 TLHOMO YA DIKAROLO TSE DI SA LE DIOFISI
H2.4.P PHOLISI
H2.4.1 DIKAROLO
H2.4.2 DIOFISI TSA KGAOLO
H2.5 THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO
KA TIRO YA GO ITHUTA LE LENANEO LA DITIRELO TSA NONOFO, BONA 2.7.1 FA TLASE
H2.5.1 MAANO A KGWEBO A LEFAPHA
SK. THULAGANYO YA TOGAMAANO LE TIRAGATSO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H2.5.2 THULAGANYO YA POROJEKE
FAELE E KE YA GO RULAGANYA DINTLHA TSA DIPOROJEKE FELA. KA TIRAGATSO, TLHOKOMELO YA POROJEKE, JJ. BONA TSELA YA GO FAELA YA TIRO YA KOLOGANO.
H2.5.3 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H2.5.4 MANANEO A KGWEDI
H2.5.5 MANANEO A BEKE
H2.5.6 MANANEO A KOTARA
H2.6 DITSAMAISO TSA OFISI LE DITAELO
H2.6.1 DITAELO TSA THULAGANYO YA MELAO GO NNA KHOUTO
H2.6.2 DITAELO TSA OFISI
H2.7 PATLISISO YA NONOFO
DITIRELO TSA NONOFO YA POROFENSE KE GO DIRISETSA TLHATLHAMANO TLALELETSO E MABAKA A YONA A SELEGAE FELA. DIPATLISISO TSA MAFAPHA A MANGWE LE DIKAROLO KE DITIRO TSA KOLOGANO YA DITIRELO TSA NONOFO TSE DI BONTSHIWANG MO TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KOLOGANO YA BENG.
H2.7.P PHOLISI
H2.7.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H2.7.1 GO DIRA LENANEO
H2.7.2 THEKENIKI
H2.7.3 DIPEGELO TSA TSWELELOPELE
H2.7.4 DIPEGELO TSA PATLISISO LE TIRAGATSO
BULA FAELE YA PEGELO NNGWE LE NNGWE LE GO NEELA NOMORO KA TATELANO.
H2.8 TSAMAISO TSA REKOTO
DIAKHAEFE TSA POROFENSE KE GO DIRISETSA TLHATLHAMANO TLALELETSO YA TSAMAISO YA DIREKOTO TSA DITIRO TSA TSONA TSA SELEGAE JAAKA DITIRO TSA KOLOGANO DI BONTSHIWA MO DIAKHAEFENG TSA POROFENSE TSA TSELA YA TIRO
H2.8.P PHOLISI
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H2.8.P.1 KOPO YA THEBOLELO YA PHOLISI YA TSAMAISO YA DIREKOTO
H2.8.1 GO LATLHIWA GA DIREKOTO
H2.8.1.1 KOPO YA BOTHATI BO BO LATLHANG
H2.8.1.2 TSHUTISETSO MO TSHOLONG YA MOAKHAEFE WA POROFENSE
H2.8.1.3 TSHUTISETSO GO YA/ GO TSWA MAFAPHENG A MANGWE
H2.8.1.3.1 KOPO YA THEBOLO
H2.8.1.4 TSHENYO YA DIREKOTO
H2.8.1.5 GO LEBISIWA SENTLE GA KWALELANO E E SA ATERESIWANG SENTLE
H2.8.1.6 GO LATLHIWA GA PAMPIRI E E SENYEGILENG
H2.8.1.7 GO SUTISIWA GA DIREKOTO GA KA FA GARE
H2.8.2 TSELA YA GO FAELA YA KWALELANO
H2.8.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H2.8.2.1 GO KWALA, THEBOLO LE PHETOLO
H2.8.2.2 KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
GA GO KWALELANO E E KA FAELIWANG LERURI MO FAELENG E. BONA GAPE TEMANA 15 YA DITAELO TSA KAKARETSO.
H2.8.2.3 TIRAGATSO
H2.8.3 DITLHATLHOBO
H2.8.4 TEMOGO YA DITIRO TSA BATSAMAISI BA DIREKOTO LE DITLHOGO TSA REJISETERI
H2.9 DITLHATLHOBO TSA LEFAPHA
TSA DITLHATLHOBO TSA DITSHELETE LE DITLHATLHOBO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO, BONA 3.2.3 LE 2.8.3 KA TATELANO.
H2.9.1 DITHULAGANYO
H2.9.2 DIPEGELO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGANG, MME O TLATSE GO YA KA MAMETLELELO B.
H2.10 DIKGATO TSA TSHIRELETSO
DIKGATO TSA TSHIRELETSO YA DITŠHELETE, BONA 3.2.4
KA DIKGATO TSA TSHIRELETSO TSA BODIRI, BONA TLHATLHAMANO KGOLO S9 YA TSELA YA GO FAELA YA BODIRI E E TSHWANANG.
H2.10.P PHOLISI
H2.10.1 THULAGANYO YA TSHOGANYETSO/ TIRAGALO E E SA SOLOFELWANG
H2.10.2 TSHIRELETSO YA SELEGAE/ TSHIRELETSO
H2.10.2.1 MANANE A DIATERESE LE DITLHABANO
H2.10.3 GO TSHOLWA KA PABALESEGO GA DITLHOBOLO LE DITLHABANO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H2.10.3.1 NTLHA YA DITLHOBOLO LE DITLHABANO KWA BADIRING
H2.10.4 TEMOGO LE DITIRO TSA BATSAMAISI BA TSHIRELETSO
H2.11 KABINETE
H2.11.1 DITHARABOLOLO TSA KABINETE
H2.11.2 DITHOMELO TSA KABINETE
FOO DIFAELE DI TLAMELETSWENG SETLHOGO SE KA SONA THOMELO E E RILENG YA KABINETE E DIRANANG LE SONA, FAELE E E UMAKILWENG FA GODIMO E KA DIRISIWA FELA FA THOMELO E KA SE NNE TENG MO SETLHOGONG SA FAELE MO TLHATLHAMANONG KGOLO E NNGWE ESELE GAPE.
H2.11.4 KABINETE E KOPANA LE BATHO
H2.12 TSA GO BEWA BOGARENG
TSA THAPO LE DITIRO TSA BATLHANKEDI BA PALOTLOTLO, BONA 3.2.7
H2.13 TLHOLEGO YA TIRO
FAELE E KE YA KWALELANO E E DIRANG KA MAITSHIMOLOLELO A TLHOLEGO YA DITIRO E E ATLHAMENG YA POROFENSE KA KAKARETSO. KA TLHOLEGO E E RILENG YA TLHOLEGO YA DIPOROJEKE TSA DITIRO TSA LEFAPHA, BONA TSELA YA GO FAELA YA KOLOGANO YA DITIRO.
H2.14 DITALETSO LE DITEBOGO
BONA GAPE S12..1 YA TSELA YA GO FAELA YA BODIRI E E TSHWANANG.
H2.15 IKGATO SEBEDI YA DITIRO MAGARENG GA MAFAPHA
H2.16 KGATO YA TUMELELO YA BOTLHE/ MERERO YA PHETOGO
SK. TSA MERERO E E AMANANG LE BONG, LOTSO LE BOGOLE.
TSA BODIRI BO BO AMANANG LE KGATO YA TUMELELO YA BOTLHE BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO YA S3.10 YA TSELA YA GO FAELA YA TIRO YA BODIRI E E TSHWANANG.
GO TSENYELEDIWA LETSHOLO LA PHAMOKATE
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H2.16.P PHOLISI
H2.16.1 TERANSEPARENSE LE PHITLHELELO KWA TSHEDIMOSETSONG
H2.16.2 BATHO PELE
KA BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, TSHUPETSO LE MATSHOLO A TIRO E E SENG MO KOLOGANONG, SK. BEKE YA TIRELO YA SETŠHABA, BONA H7.2.1
H2.16.2 .1 DIPATLISISO TSA MODIRISI TSA GO KGOTSOFATSA
H2.17 DIPHETOGO TSA ATERESE
GO TSENYELETSA LE FA KAROLO YA LEFAPHA E FUDUGELA KWA LEFELONG LE LE ŠWA
H2.18 MELELWANE YA POROFENSE/ KGAOLO YA MOLELWANE
FAELE E KE YA DIPOTSISO TSA TONA/ DISETLHOGO FELA TSE KA TSONA GO SE NANG TSHIAMELO E E DIRILWENG MO GO NNGWE YA DITSELA TSA GO FAELA TSA GA JAANA TSE DI REBOTSWENG. POTSO YA TONA MALEBANA LE KABO YA LOTSENO E TLA FAELIWA MO GO H3.4.3 YA TSELA E, E LE NNGWE MALEBANA LE GO KOBIWA GA BADIRI MO GO S4.3.5 YA TSELA YA FO FAELA YA BODIRI BO BO TSHWANANG JJ.
H2.20 DIKGATO TSE DI KGATLHANONG LE BOBODU
H3. DITŠHELETE
LEFAPHA LA DITŠHELETE, THUNO YA KA FA GARE LE RAMATLOTLO WAA POROFENSE DI TLA DIRISETSA TLHATLHAMANO KGOLO E MERERO YA SELEGAE YA DITŠHELETE. DITIRO TSE DI BOPANG KAROLO YA KOLOGANO YA DITIRO DI BONTSHIWA MO DITSELENG TSA GO FAELA TSA DITIRO TSA KOLOGANO YA TSONA.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H3.P PHOLISI
H3.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H3.1 DITEKANYETSO
H3.1.1 KABELO KWA PUONG YA TEKANYETSO KABO YA LELOKO LA KHUDUTHAMAGA
KA DIPUO TSE DINGWE BONA 9.2.2
KA GO ABELA MO PUONG YA TEKANYETSO YA DITONA TSA BOSETŠHABA, BONA 3.1.10.
H3.1.2 GO KWALWA GA
H3.1.2.1 TEKANYETSO KAKARETSO
BULA FAELE YA KGAOLO/LEKALA/OFISI NNGWE LE NNGWE KOO GO TLHOKEGANG MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
H3.1.2.2.1 DITIRO DIKGOLO
H3.1.2.2.2 DITIRO DINNYE
H3.1.2.3 TEKANYETSO YA TLALELETSO
H3.1.3 PHETISO LE DITHEBOLO TSE DI POTLAKILENG
H3.1.4 THOMELO YA DITEKANYETSO
FAELE E E TSHOTSE MAKWALO A A TSHEGETSANG FELA. TEKANYETSO YA NNETE MO DIKGATONG TSE DI FAROLOGANENG TSA YONA TSA POELETSO DI FAETSWE MO 3.1.2.1 - 3.1.2.3
H3.1.6 TSELA YA PELE YA KGALEMO
H3.1.7 LETLHOMESO LA DITSHENYEGELO TSA NAKO YA MAGARENG
H3.1.8 TLHOMAMISO YA TEKANYETSO
H3.1.9 GO SUTISIWA GA MATLOLE
H3.1.10 DIKABELO KWA DIPUONG TSA TEKANYETSO TSA DITONA TSA BOSETŠHABA
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H3.1.11 THUSO YA DIKADIMO/DITSHELETE/ TLHABOLOLO YA PEELETSO (SK. KA BANKA YA TLHABOLOLO YA AFORIKA BORWA)
H3.2 MAIKARABELO A PALOTLOTLO
H3.2.1 KOMITI E E TLHOPHILWENG YA DIAKHAONTO TSA SETŠHABA
H3.2.1.1 TSHEDIMOSETSO LE DITSHWAELO
H3.2.2 DITLHATLHOBO TSA THUNO
H3.2.2.1 DIPOTSO TSE DI RULAGANTSWENG
H3.2.2.2 DIPOTSO TSE DI SA RULAGANGWANG
H3.2.2.3 DIPEGELO
H3.2.2.4 TŠHATA YA THUNO
H3.2.3 DITLHATLHOBO TSA LEFAPHA
KA TSAMAISO LE DITLHATLHOBO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO, BONA H2.9 LE H2.8.3 KA TATELANO.
BULA FAELE YA KGAOLO/ MOTSAMAISI WA LENANEO LENGWE LE LENGWE, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO KA TATELANO
H3.2.4 GO TLHOKOMELWA GA MADI LE DIFOROMO TSA BOLENG MO SEFATLHEGONG
KA MADI A A SEATLENG A MMUSO, BONA 3.2.5.6
KA GO BONA DIFOROMO TSA BOLENG BA SEFATLHEGO, BONA 5.1.7
H3.2.4.1 BOBOLOKELO
H3.2.4.1.2 GO BEWA KA PABALESEGO GA DILOTLOLO TSA IKGATO SEBEDI
H3.2.4.2 GO KHANSELWA GA DITŠHEKE
H3.2.4.3 GO NTSHIWA/ GO NTSHIWA GAPE GA DITŠHEKE
H3.2.4.4 DITŠHEKE TSE DI SA AMOGELWANG
H3.2.5 TATLHEGELO/ TSHENYO KWA THOTONG
H3.2.5.1 DIDIRISIWA TSA OFISI
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO YA NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O NEELE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO E. LE B.
H3.2.5.2 DIKOLOI, DIKAROLO LE DITLHOKEGO
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O NEELE NOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H3.2.5.4 DITHOTO TSE DI BOLANG
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O NEELE NOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
H3.2.5.5 DIATHIKELE TSA SEBELE
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O NEELE NOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
H3.2.5.6 MADI A A SEATLENG
GO TLHOKOMELWA GA MADI LE DIFOROMO TSA BOLENG MO SEFATLHEGONG, BONA H3.2.4
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O NEELE NOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
H3.2.5.7 SEDIRISIWA SA GO BOLOKA BODIRI
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O NEELE NOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O NEELE NOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
H3.2.5.9 SETHEO SA TENG-BOBOLOKELO JWA SEDIRISIWA SE SE RILENG
SK. DIDIRISIWA TSA BONGAKA MO LEFAPHENG LA BOITEKANELO, DIBUKA TSA GO ITHUTA TSA SEKOLO MO LEFAPHENG LA THUTO.
(BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O NEELE NOMORO GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.)
H3.2.6 BOTHATI BA GO AMOGELA LE GO IKARABELELA
MADI A A KGOBOKANTSWENG
H3.2.7 TLHOMO LE DITIRO TSA BATLHANKEDI BA DIPALOPALO
KA MERERO E MENGWE YA GO ISA BOGARENG, BONA 2.12
H3.2.8 TLHOMO LE DITIRO TSA BADUEDI BAGOLO
H3.2.9 TLHOMO LE DITIRO TSA BATSAMAISI BA LENANEO
H3.2.10 TLHOMO LE DITIRO TSA BATSAMAISI BA MAIKARABELO
H3.2.11 TLHOMO LE DITIRO TSA BATSAMAISI BA DITŠHELETE
H3.2.12 TAOLO YA KOTSI
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H3.3 DITSHENYEGELO
KA DITSHENYEGELO TSE DI AMANANG LE BODIRI, BONA TSELA YA GO FAELA YA BODIRI.
KA TSELA YA TSAMAISO YA DITŠHELETE FMS DIPEGELO, BONA H3.10
H3.3.P PHOLISI
BULA FAELE YA LEFAPHA LENGWE LE LENGWE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO A.
KA DITLELEIME TSE DI DIRILWENG KE LE KGATLHANONG LE LEFAPHA MALEBANA LE MERERO YA BODIRI, BONA S10.3 YA TSELA YA GO FAELA YA BODIRI E E TSHWANANG.
KA DITLELEIME TSE DI DIRILWENG KE LEFAPHA, BONA TLHATLHAMANO TLALELETSO 3.4
H3.3.2 MADI A A SEATLENG
H3.3.2.1 DIKOPO TSA MATLOLE
H3.3.2.2 DIPUSETSO
H3.3.3 TUELO YA DIAKHAONTO
H3.3.3.1 BOBOLOKELO BO REKILWE
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E. LE B.
H3.3.3.2 DITIRELO TSE DI REKILWENG
GO TSENYELEDIWA DITSHIAMELO TSA KHONFERENSE LE GO FEPA KA DIJO.
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
H3.3.4 GO PHIMOLA DITSHENYEGELO TSE DI SE NANG MAUNGO
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
H3.3.5 BOFORA
BULA FAELE YA SETHEO/OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE YA TENG, FA GO TLHOKEGA, MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO E. LE B.
H3.3.6 AKHAONTO E E KALETSENG
H3.3.7 DITSHENYEGELO TSA KGWEDI
H3.3.7.1 DIKOPO TSA MATLOLE
H3.3.7.2 DIKABO TSA BOEMO
BULA FAELE YA KABO YA BOEMO E NNGWE LE E NNGWE, FA GO TLHOKEGANG, LE GO NEELA NOMORO KA TATELANO.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H3.3.8 DITSHENYEGELO TSA BEKE
H3.3.9 INŠORENSE
H3.3.10 DITLELEIME KA DITHEO TSE DINGWE / KA BONGWE
H3.3.11 DITSHENYEGELO TSA KOTARA
H3.3.12 DITSHENYEGELO TSE DI REBOLWANG
H3.4 LOTSENO
H3.4.P PHOLISI
H3.4.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H3.4.1 TLHOMAMISO YA DIKELO
H3.4.2 KGOBOKANYO YA
H3.4.2.1 LEKGETHO LE LE TSENTSWENG BOLENG
H3.4.2.2 MOROKOTSO O O DUELWANG
H3.4.2.3 DIPUSETSO MADI
H3.4.2.4 DITUELO TSA TIRISO YA MEGALA PORAEFETE
DINTLHA TSE E SENG TSA DITŠHELETE, BONA 5.2.2.3
H3.4.2.5 GO AMOGELA GAPE DITATLHEGELO
H3.4.3 KABO
H3.4.4 GO PHIMOLA LETSENO LE LE SA KGONENG GO BONWA
H3.4.4.1 MADI A BOOKELO
H3.4.5 DIKABELO, DISEPONSASEPE LE TSHEGETSO YA MATLOLE A KWA NTLE
H3.4.5.1 DITSHISINYO TSA / DIPOROJEKE TSE DI KGETHEGILENG
H3.4.6 MADI A KITSO YA SE SE SIAMENG
H3.4.8 DITLELEIME KGATLHANONG LE MAFAPHA A MANGWE
H3.4.9 DITLELEIME KGATLHANONG LE DITHEO TSE DINGWE/ BATHO KA BONGWE
H3.5 BOTHATI
H3.5.1 RAMATLOTLO WA BOSETŠHABA
H3.5.2 RAMATLOTLO WA POROFENSE
H3.5.3 KA MMALATLOTLO MOGOLO
H3.6 DITHULAGANYO TSA GO BANKA
H3.6.1 BOTHATI BA GO SAENA
H3.6.2 DITHIBELA DITUELO TSA BOUTSHARA YA TSHIRELETSEGO
H3.6.4 MANANE, DIPEGELO, DIPUSETSO LE DINTLHA TSA DISETEITEMENTE TSA AKHAONTO YA BANKA
H3.6.5 DINTLHA TSA AKHAONTO YA GO BANKA
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H3.7 TSWALELO YA NGWAGA WA DITŠHELETE
H3.7.1 SEKOLOTO SE SE KOLOTIWANG NAGA
H3.7.1.1 MOFAGO LE LEETO
H3.7.1.2 DIPHOSO TSA TŠHEKE
H3.7.1.3 TUELO E E FETILENG MALEBANA LE DITIRELO TSE DI DIRILWENG
H3.8 TIRO E E DIRILWENG MO MOTHEONG WA KEMEDI
H3.8.1 YA LEFAPHA
H3.8.1.1 LEINA LA MOKGATLHO WA NTLHA
H3.8.1.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H3.8.1.1.1 DITEKANYETSO DI ROMETSWE
H3.8.1.1.2 DITLELEIME TSE DI ROMETSWENG LE DIKETLEETSO TSE DI DUETSWENG (GO TSENYELEDIWA MADI A KEMEDI)
H3.8.1.1.3 GO TLHOKOMELA GO DIRISIWA GA MADI
I.E YA MOKGATLHO GO DIRA TIRO FELA, E SENG YA THADISO YA TEKANYETSO YA LEFAPHA LE TLHOKOMELO.
H3.8.1.1.4 DITUMALANO
H3.8.1.1.5 TATELO YA MADI A A SALETSENG, DITLELEIME, DIKOTLHAO
H3.8.1.1.6 DITHUNO LE DITLHATLHOBO
H3.8.1.1.7 DIPEGELO TSA TUELO YA KOLOI
H3.8.1.2 LEINA LA MOKGATLHO O O LATELANG
H3.8.1.2.1 DITEKANYETSO DI ROMETSWE
H3.8.1.2.2 DITLELEIME DI ROMETSWE LE DIKETLEETSO DI DUETSWE
GO TSENYELEDIWA MADI A KEMEDI
H3.8.1.2.3 GO TLHOKOMELA GO DIRISA MADI
I.E YA MOKGATLHO GO DIRA TIRO FELA, E SENG YA THADISO YA TEKANYETSO YA LEFAPHA LE TLHOKOMELO
H3.8.1.2.4 DITUMALANO
H3.8.1.2.5 TATELO YA MADI A A SALETSENG, DITLELEIME, DIKOTLHAO
H3.8.1.2.6 DITHUNO LE DITLHATLHOBO
H3.8.1.2.7 DIPEGELO TSA TUELO YA KOLOI
H3.8.2 KA LEFAPHA
H3.9 BOTHATI BA SELEGAE
H3.9.1 LETLOLE LA KADIMO
H3.9.2 DITUELO TSA TSHUTISO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H3.10 DITSELA TSA TSAMAISO YA DITŠHELETE (FMS)
DIPEGELO LE DIKWALO TSE DI AMEGANG
H3.10.1 DIKOPO TSA DIPEGELO
H3.10.2 KGOBOKANYO, TAOLO LE BOBOLOKELO BO BO BABALESEGILENG JWA DIPEGELO/ DIREJISETARA TSA SETLHOPHA
H3.10.4.1 DIKHOUTO TSA KABO YA NTLHA
H3.10.4.2 DIKHOUTO TSA KABO TSA SELO
H3.10.4.3 DIPEGELO TSA DITŠHELETE TSA NGWAGA
H3.11 DITSELA TSA MOTHEO TSA GO BALA LETLOTLO(BAS)
H3.11.P PHOLISI
H3.11.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H3.11.1 TIRAGATSO
H4 BONNO
LEFAPHA LA DITIRO TSA SETŠHABA LE TLA DIRISETSA TLHATLHAMANO KGOLO E DITIRO TSA BONNO BA SELEGAE FELA . MERERO YA BONNO E E LENG MO KOLOGANONG YA TIRO YA LEFAPHA DI BONTSHIWA MO TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KOLOGANO YA TENG YA LEFAPHA.
KA DITEKANYETSO TSA KHEPETLELE BONA 3.1.2.2
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H4.P PHOLISI
H4.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H4.3 GO BONWA GA MAFELO LE GO AGIWA GA MEAGO
H4.3.1 OFISI KGOLO
H4.3.2 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H4.3.3 DITHEO TSA THUTO
YA TIRISO YA LEFAPHA LA THUTO FELA.
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO C - H.
H4.3.4 BONNO BA SEMMUSO
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA TENG, FA GO TLHOKEGANG MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
H4.3.5 DITHEO TSA BOITEKANELO
YA TIRISO YA LEFAPHA LA BOITEKANELO FELA.
BULA FAELE TA SETHEO SENGWE LE SENGWE MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO C - H.
H4.3.6 DIPEGELO
H4.3.7 DITHEO TSA TEMOTHUO
YA TIRISO YA LEFAPHA LA TEMOTHUTO FELA
BULA FAELE TA SETHEO SENGWE LE SENGWE MME O FAELE GO YA KA DIMAMETLELELO C - H.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H4.4 DIPHETOLO LE TSHIAMISO YA MEAGO
H4.4.1 DIOFISI
H4.4.1.1 OFISI KGOLO
H4.4.1.2 DIKANTORO TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGANG, MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H4.4.2 BONNO BA SEMMUSO
H4.4.3 DITHEO TSA BENG
SK. MAOKELO LE DITLILINIKI MO LEFAPHENG LA BOITEKANELO LE DIKOLO MO LEFAPHENG LA THUTO.
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO E.
H4.5 KOPO YA LE KABO YA
H4.5.1 BONNO BA OFISI
H4.5.1.1 OFISI KGOLO
H4.5.1.2 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO GO YA KA DIMAMETLELELO B LE MAMETLELELO E.
H4.5.1.3 OFISI YA PALAMENTE
H4.5.1.4 DIOFISI TLALELETSO
BULA FAELE YA KANTORO TLALELETSO NNGWE LE NNGWE MME O NEELE DINOMORO KA TATELANO.
H4.5.1.5 DITHEO TSA BENG
SK. DIPETLELE LE DITLELENEKI MO LEFAPHENG LA BOITEKANELO LE DIKOLO MO LEFAPHENG LA THUTO
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO E.
H4.5.2 BONNO BA SEMMUSO
H4.5.4 MAFELO A DIKOPANO
H4.6 GO LAOLELWA LEŠWA GA MAFELO
H4.6.1 DIOFISI KGOLO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H4.6.2 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE GO YA KA MAMETLELELO B.
H4.7 GO SE NNISE FATSHE
H4.7.1 GO HIRA
H4.7.1.1 DITUMALANO TSA GO HIRA
BULA FAELE YA THOTO NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
H4.8 MAFELO A GO LATLHA MASWE
BULA FAELE YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGANG MME O NEELE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO B.
H4.9 TIRISO YA DITSHOLA TSA BONNO
H4.9.1.1 TAOLO YA TIRISANOMMOGO
H4.9.2 KABO YA DITSHOLA JAAKA DIOFISI
BULA FAELE YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGANG MME O NEELE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO B.
H5. BOBOLOKELO LE DITIRELO
TSA DIPALANGWA, BONA TLHATLHAMANO KGOLO 6.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H5.1 BOBOLOKELO
H5.1.P PHOLISI
H5.1.1 DITLHALOSETSO
H5.1.2 DITHENNERE
H5.1.2.1 DITHEBOLELO TSA BOTO YA THENNERE
H5.1.2.2 BOTSAYAKAROLO MO DIKONTERAKENG TSA BOSETŠHABA
H5.1.2.3 DITHENNERE TSA MONG LE DIKONTERAKA
H5.1.2.3.1 TSA LEFAPHA
H5.1.2.3.2 DIKANTORO TSA KGAOLO
BULA FAELE YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGA MME O NEELE NOMORO GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.2.3.3 DITHEO TSA BENG
SK. DIPETLELE LE DITLELENEKI MO LEFAPHENG LA BOITEKANELO LE DIKOLO MO LEFAPHENG LA THUTO
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA, MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E. FA E TLHOKEGA.
H5.1.2.4 TLHABOLOLO YA KGWEBO E NNYE, MAGARENG LE E KGOLO
H5.1.3 GO BALA DITHOTO
KA DIMATHERIALE TSA LAEBORARI, BONA 5.2.5.1 FA TLASE.
H5.1.3.1 OFISI KGOLO
H5.1.3.1.1 BOBOLOKELO BO BO SA NTSHIWANG
H5.1.3.1.2 BOBOLOKELO BO BO NTSHITSWENG
H5.1.3.2 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.3.3 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
H5.1.4 GO LATLHIWA GA TSE DI FETELETSENG LE THOTO E E FEDITSENG
KA DIMATHERIALE TSA LAEBORARI, BONA 5.2.5.2 FA TLASE.
H5.1.4.1 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.4.2 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H5.1.5 KAMOGELO LE TSHEGETSO YA
H5.1.5.1 DILO TSE DI SA TLHALOSIWANG
H5.1.5.1.1 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.5.1.2 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
H5.1.5.2 FENITŠHARA YA KANTORO
H5.1.5.2.1 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.5.2.2 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
H5.1.5.3 GO TLANYA LE METSHINE YA GO NTSIFATSA KA KGATISO
H5.1.5.3.1 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.5.3.2 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E.
H5.1.5.4 GO BALA TLOTLO LE METŠHINE YA GO TLHAKANYA
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.5.5.2 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E
H5.1.5.6 DIŠELEFO TSA KAMORE E E TIILENG
H5.1.5.7 DIFENE
H5.1.5.9 DIBAESEKELE
H5.1.5.10 DILLERE
H5.1.5.12 METŠHINE YA GO FEKESA LE DIDIRISIWA TSA KHOMPUTARA
H5.1.5.12.1 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H5.1.5.12.2 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E
H5.1.5.13 MEGALA YA SELULA
H5.1.5.13.1 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.5.13.2 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E
H5.1.5.14 METŠHINE YA GO TEMPA
H5.1.5.14.1 DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI YA KGAOLO NNGWE LE NNGWE FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO B.
H5.1.5.14.2 DITHEO TSA BENG
BULA FAELE YA SETHEO SENGWE LE SENGWE SA BONA FA GO TLHOKEGA MME O FAELE GO YA KA MAMETLELELO E
H5.1.5.15 DITLHOBOLO LE DITLHABANO
H5.1.5.16 MABOKOSO A KHATONE A GO BOLOKA DIREKOTO
H5.1.5.17 DIYUNIFOMO LE DIAPARO TSA GO SIRELETSA
KA MAEMO A MABAKA A TIRELO, BONA S3.8 YA TSELA YA GO FAELA YA BODIRI E E TSHWANANG.
H5.1.5.18 MABOROGO A TEKANYETSO
H5.1.5.19 DIMATHERIALE TSA GO PHEPAFATSA
H5.1.5.20 DITHEO TSA BENG - BOBOLOKELO BA DIDIRISIWA TSE DI RILENG
KA DINTLHA TSA DITŠHELETE, BONA TLHATLHAMANO KGOLO H3.
H5.1.6 DIKHOTHEIŠENE TSE DI SA TLHAMALALANG
H5.1.7 DIFOROMO TSA BOLENG MO SEFATLHEGONG
GO BOLOKA DIFOROMO TSA BOLENG BA SEFATLHEGO, BONA 3.2.4
H5.1.8 DIPEGELO, DIPUSETSO LE DIPALOPALO
H5.1.8.1 DIPALOPALO TSA KGWEDI
H5.1.8.2 DIPALOPALO TSA KOTARA
H5.2 DITIRELO
H5.2.P PHOLISI
H5.2.1 POSO
H5.2.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H5.2.1.1 DIKGETSE TSA POSO LE DIBOKOSO TSA POSO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H5.2.1.2 TUELELOPELE
H5.2.1.3 DITIRELO TSA KHORIA
H5.2.2.1 TSHEGETSO YA MEGALA LE GO E TSENYA
H5.2.2.2 DIKAEDI TSA MEGALA
H5.2.2.3 TIRISETSO YA MEGALA YA MABAKA A PORAEFETE
KA MABAKA A DITŠHELETE, BONA 3.4.2.4
H5.2.2.4 DIPHETOGO KWA DINOMORONG TSA MEGALA
H5.2.3 GO GATISIWA GA DIFOROMO
BULA FAELE YA FOROMO NNGWE LE NNGWE KA GO TLALELETSA NOMORO YA FOROMO KWA BOFELONG BA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE KA TATELANO YA ALEFABETE LE DIPALO, SK. 5.2.3 - A1, 5.2.3-B1 JJ.
H5.2.4 DIPHETOLELO TSA DIKWALO
H5.2.5 LAEBORARI
BOKAEDI TLALELETSO JWA DITIRELO TSA LAEBORARI JWA LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTAKI LE SETSO KE GO DIRISETSA TLHATLHAMANO TLALELETSO E DITIRO TSA YONA TSA TSHEGETSO YA LAEBORARI YA SELEGAE FELA. TSHIAMELO YA DITIRELO TSA LEFAPHA LE LAEBORARI YA BAAGI E BONTSHIWA MO TSELENG YA GO FAELA YA DIRIRO TSA KOLOGANO.
H5.2.5.1 GO BALA THOTO
MORERO WA GO BALA FELA.
H5.2.5.2 GO LATLHIWA GA DILO TSE DI SE NANG MOSOLA LE TSE DI FETELETSENG TSA GO BUISA
H5.2.5.3 KAMOGELO YA DILO TSA GO BUISIWA
H5.2.5.3.1 DITHEKISO
H5.2.5.3 .2 DIKABO
H5.2.5.3.3 DIKWADISETSO
H5.2.5.4 KAROLOGANYETSO LE GO DIRA MATSENO
H5.2.5.5 GO SIAMISA LE GO TSHWARAGANYA
H5.2.6 GO DIRWA GA DITIRELO PORAEFETE
H5.2.6.2 DITIRELO TSA GO FEPA KA DIJO
H5.2.6.3 BOTLHATSWETSO
H5.2.6.4 DITIRELO TSA TSHIRELETSO
H5.2.7 DITIRELO TSA MMASEPALA
H5.2.8 DITIRELO TSA BOTLHATSWETSO TSE E ESENG TSA PORAEFETE
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H5.2.9 DITIRELO TSA MAPHELO
H5.2.10 DITIRELO TSA TLHAELETSANO TSA RADIO
H5.2.11 MELA YA TSHEDIMOSETSO YA MANANEO A KHOMPUTARA
H5.3.1 KAMOGELO LE TSHEGETSO
H5.3.1.1 TSHEGETSO YA POLANTE KA KAKARETSO
H5.3.1.3 BOITEKANELO BA TSHUPETSOKGONO YA DITIRO LE PABALESEGO
H5.3.1.4 BOTO YA PATLISISO
H5.3.1.5 GO REKA/GO REKISA POLANTE
H5.3.1.7 DIPAAKANYO
H6. DIPALANGWA
LEFAPHA LA DIPALANGWA LE TLA DIRISETSA TLHATLHAMANO KGOLO E DITIRO TSA DIPALANGWA TSA SELEGAE TSA LONA FELA. DITIRELO TSA DIPALANGWA TSE DI TLAMELELWANG SETŠHABA/ MAFAPHA A MANGWE DI BONTSHIWA MO TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KOLOGANO YA DIPALANGWA.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H6.P PHOLISI
H6.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H6.1 DIPALANGWA TSA DIKOLOI TSA MMUSO/TSELA YA KHIRISO YA DIKOLOI (KA BOGODU JWA DIKOLOI/ BOFORA, BONA H3.2.5.2)
H6.1.1 DIKOPO TSA
H6.1.2 DIKOTSI
BULA FAELE YA KOLOI NNGWE LE NNGWE, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO GO YA KA NOMORO KWADISO YA KOLOI, SK. H6.1.2 - BHY282NC
H6.1.3 PAAKANYO/ GO TSENYA DITLAMELWANA
H6.1.4 TIRISETSO YA PORAEFETE
H6.1.5 DIPAMPIRI TSA LEETO
H6.1.6 DIPALOPALO TSA KGWEDI
H6.1.7 DILOKO/ DIKGOMAREDIWA MO DIKOLOING
H6.1.9 TSAMAISO YA MAKOLOI
H6.1.10 THEKO/ THEKISO YA DIKOLOI TSA LERURI
H6.1.11 TSHUTISO YA DIKOLOI
H6.1.12 GO BUSEDIWA MORAGO GA DIKOLOI
H6.1.13 TLHATLHOBO YA DIKOLOI TSA GG
H6.1.14 DIKOTLHAO TSA PHARAKANO/ DITEFISO
H6.1.15 TIRISO BOTLHASWA YA DIKOLOI
H6.1.16 MERERO YA BOITSHWARELO
H6.1.17 DIKANANYO TSA DIKOLOI
H6.2 DIPALANGWA TSE DI ETLEEDITSWENG
H6.3 TIRISO YA DIKOLOI TSE DI PORAEFETE KA MABAKA A SEMMUSO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H6.4 DIPALANGWA TSA TERENA, LEWATLE LE LEFAUFAU
TSA DITHOTO, TSA MALOKO A BADIRI, BONA TSELA YA GO FAELA YA BODIRI E E TSHWANANG.
H6.5 DIPUSETSO
H6.6 GO NEELA LAESENSE/ GO INŠORA DIKOLOI
H6.7 BOTHATI BA GO PHAKA
H6.8 TIRISO YA DIPALANGWA TSA MMUSO KA BATLHANKEDI BA BA SENG MO TIRONG
H6.9 DIKOLOI TSE DI TLHOKOMETSENG
H6.10 DIKOLOI TSE DI HIRIWANG/ RENTIWANG
H6.11 SEKEMA SA DITŠHELETE SA KOLOI TSA BATLHANKEDI BA BAGOLO
H6.12 DIKOLOI TSA BATLOTLEGI
H6.13 TIRISO YA DIPALANGWA TSA MMUSO MORAGO GA DIURA KA MABAKA A SEMMUSO
H6.14 DINAMELWA TSE E SENG DIKOLOI
H7. DIPHASALATSO, PHATLALATSO LE TLHAELETSANO
DITIRELO TSA TLHAELETSANO DI KA DIRISA TLHATLHAMANO KGOLO E KA DITIRO TSA YONA TSA GO PHASALATSA SELEGAE LE PHATLALATSO FELA. DITIRO TSE DI AMANANG LE DITIRELO TSE DI TLAMELWANG KWA MAFAPHENG/ BOTONA BA BANGWE DI BONTSHIWA MO TSELENG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSONA TSA KOLOGANO.
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H7.1 DIPHASALATSO
KA GO BONA DIPHASALATSO TSA MABAKA A LAEBORARI, BONA 5.2.5.3
KA PHASALATSO YA MELAO, BONA 1.2
DIPHOUSETARA, DIBOROUTŠHARA, DIBENA JJ. DI TSEWA GO NNA DIPHASALATSO.
H7.1.P PHOLISI
H7.1.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H7.1.1 DIPHASALATSO TSA BENG
H7.1.1.1 GO KWALWA GA
BULA FAELE YA PHASALATSO NNGWE LE NNGWE MME O E NEELE NOMORO KA TATELANO.
H7.1.1.2 GO GATISIWA GA
GO GATISIWA GA DIPEGELO TSA NGWAGA, BONA 9.1.1.4
H7.1.1.3.1 LENANE LA MAHALA LA PHATLALATSO
H7.1.1.4 DITHADISO
H7.1.2 DIPHASALATSO/DIPAMPIRI TSA MEKGATLHO E MENGWE
H7.1.2.1 DIKABELANO
H7.1.2.2 DITHADISO
H7.1.2.3 DIPEGELO/AMOGETSWE
H7.2 PHATLALATSO LE TLHAELETSANO
H7.2 .P PHOLISI
H7.2 .R DIPOTSO TSA TLWAELO
H7.2 .1 BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, DITSHUPETSONG LE MATSHOLO A TIRO E E SENG YA KOLOGANO
BOKAEDI BA BOTAKI LE SETSO KE GO DIRISA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA TENG TSA KOLOGANO KWA DITIRONG TSEO TSA GO FITLHELELA KWA NTLE TSE DI BOPANG KAROLO YA DITIRO TSA TENG TSA KOLOGANO.
BULA FAELE YA PONTSHO NNGWE LE NNGWE, TSHUPETSO KANA LETSHOLO, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
H7.2 .2 DIPUISANO TSA RADIO
H7.2 .2.1 DITHULAGANYO
H7..2.2.2. DIKHOPHI TSA DIPAMPIRI
H7..2.3 BOBEGADIKGANG
H7..2.5 SEKANO
H7..2.5.1 BOSETŠHABA
H7..2.5.2 TSA POROFENSE
H7..2.6 DITOGAMAANO LE DIPEGELO TSE DI KGETHEGILENG
H7..2.7 PHATLALATSO YA ELEKETERONEKI LE TLHAELETSANO
H7..2.7.1 WEBESAETE YA LEFAPHA
H7..2.7.1.1 DIKABELANO KWA
H7..2.8 DIKABO
TLHATLHAMANO TLALELETSO E KE YA DIKABO TSE DI ABIWANG KA TOTOBALO KWA MEKGATLHONG E E KWA NTLE LE BATHO KA NOSI, MME E SENG BADIRI MO GARE GA MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE. GA GO A IKAELELWA DIKABO TSE DI ABIWANG KE MAFAPHA MO MAITEKONG A DITIRO TSA BONA TSA KOLOGANO, KA YA NTLHA, BONA TSELA YA GO FAELA YA DITIRO TSA BODIRI TSE DI TSHWANANG, MME YA BOFELO, LEBELELA DITSELA TSA GO FAELA TSA DITIRO TSA KOLOGANO MO MAFAPHENG KA BONGWE.
H7.2.8.1 DITLHOPHO
H8. BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE TSE DINGWE
DIKOPANO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H8.1 MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO
H8.1.1 DIKOPANO
H8.1.1.P PHOLISI
H8.1.1.1 DITHULAGANYO
H8.1.1.2 MANANETEMA LE METSOTSO
BULA FAELE E E ATLHOLOGANENG YA KOPANO YA MOFUTA MONGWE LE MONGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO, SK. 1.1.2.1: DIKOPANO TSA DITLHOGO TSA MAPHATA.
H8.1.2 DIKHONFERENSE / DIFORAMO
H8.1.2.P PHOLISI
H8.1.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.1.2.1 (LEINA LA KHONFERENSE YA NTLHA/ FORAMO )
H8.1.2.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.2.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
H8.1.2.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.2.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.2.2 (LEINA LA KHONFERENSE E E LATELANG / FORAMO)
H8.1.2.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.2.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.2.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.2.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.3 DIKHONKERESE
H8.1.3.P PHOLISI
H8.1.3.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.1.3.1 (LEINA LA KHONKERESE YA NTLHA)
H8.1.3.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.3.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.3.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.3.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.3.2 (LEINA LA KHONKERESE E E LA LATELANG)
H8.1.3.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.3.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.3.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.3.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.4 DIKHANSELE
H8.1.4.P PHOLISI
H8.1.4.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.1.4.1 (LEINA LA KHANSELE YA NTLHA)
H8.1.4.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.4.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.4.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.4.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.4.2 (LEINA LA KHANSELE E E LATELANG )
H8.1.4.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.4.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.4.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.4.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.5 DITHUTANO
H8.1.5.P PHOLISI
H8.1.5.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.1.5.1 (LEINA LA NTLHA LA THUTANO)
H8.1.5.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.5.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.5.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.5.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.5.2 (LEINA LA THUTANO E E LATELANG)
H8.1.5.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.5.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.5.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.5.2..3 .1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.6 DIKHOMIŠENE TSA BENG
H8.1.6.P PHOLISI
H8.1.6.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.1.6.1 (LEINA LA KHOMIŠENE YA NTLHA YA BENG)
H8.1.6.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.6.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.6.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.6.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H8.1.6.2 (LEINA LA KHOMIŠENE LE LE LATELANG)
H8.1.6.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.6.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.6.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.6.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.7 DIKHOMIŠENE TSE DINGWE
H8.1.7.P PHOLISI
H8.1.7.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.1.7.1 (LEINA LA KHOMIŠENE YA NTLHA)
H8.1.7.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.7.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.7.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.7.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.7.2 (LEINA LA KHOMIŠENE E NNGWE E E LATELANG)
H8.1.7.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.7.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.7.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.7.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.8 DIKOMITI TSA BENG
H8.1.8.P PHOLISI
H8.1.8.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.1.8.1 (LEINA LA NTLHA LA KOMITI YA BENG)
H8.1.8.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.8.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.8.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.8.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGE LO
H8.1.8.2 (LEINA LA KOMITI YA BENG E E LATELANG)
H8.1.8.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.1.8.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.1.8.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.1.8.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
NOMORO TLHAGISO TSE DI LATLHIWANG
H8.2 MALEBANA LE KOLOGANO YA DITIRO
H8.2.1 DIKOPANO
H8.2.1.P PHOLISI
H8.2.1.1 DITHULAGANYO
H8.2.1.2 MANANETEMA LE METSOTSO
BULA FAELE E E ATLHOLOGANENG YA MOFUTA MONGWE LE MONGWE WA KOPANO MME O NEELE NOMORO KA TATELANO, SK. 8.2.1.2.1: KOPANO YA BATSAMAISI BA TIRO YA KOLOGANO.
H8.2.2 DIKHONFERENSE
H8.2.2.P PHOLISI
H8.2.2.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.2.2.1 (LEINA LA KHONFERENSE YA NTLHA)
H8.2.2.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.2.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.2.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.2.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.2.2 (LEINA LA KHONFERENSE EE LATELANG)
H8.2.2.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.2.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.2.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.2.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.3 DIKHONKERESE/ MEKGATLHO YA BADIRI/MEKGATLHO
H8.2.3.P PHOLISI
H8.2.3.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.2.3.1 (LEINA LA KHOMKERESE/ MOKGATLHO WA BADIRI/ MOKGATLHO E E LATELANG)
H8.2.3.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.3.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.3.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.3.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.4 DIKHANSELE
H8.2.4.P PHOLISI
NOMORO TLHAGISO TSE DI LATLHIWANG
H8.2.4.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.2.4.1 (LEINA LA KHANSELE YA NTLHA)
H8.2.4.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.4.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.4.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.4.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.4.2 (LEINA LA KHANSELE E E LATELANG)
H8.2.4.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.4.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.4.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.4.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.5 DITHUTANO
H8.2.5.P PHOLISI
H8.2.5.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.2.5.1 (LEINA LA DITHUTANO TSA NTLHA)
H8.2.5.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.5.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.5.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.5.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.5.2 (LEINA LA THUTANO YA NTLHA)
H8.2.5.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.5.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
H8.2.5.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.5.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.6 DIKHOMIŠENE TSA BENG
H8.2.6.P PHOLISI
H8.2.6.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.2.6.1 (LEINA LA KHOMIŠENE YA BENG YA NTLHA)
H8.2.6.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.6.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.6.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.6.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.6.2 (LEINA LA KHOMIŠENE YA BENG E E LATELANG)
H8.2.6.2 1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.6.2 2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
NOMORO TLHAGISO TSE DI LATLHIWANG
H8.2.6.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.6.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.7 DIKHOMIŠENE TSE DINGWE
H8.2.7.P PHOLISI
H8.2.7.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.2.7.1 (LEINA LA KHOMIŠENE YA NTLHA)
H8.2.7.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.7.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.7.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.7.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.7.2 (LEINA LA KHOMIŠENE E NNGWE E E LATELANG)
H8.2.7.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.7.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.7.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.7.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.8 DIKOMITI TSA BENG
H8.2.8.P PHOLISI
H8.2.8.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.2.8.1 (LEINA LA NTLHA LA KOMITI YA BENG)
H8.2.8.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.8.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.8.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.8.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGE LO
H8.2.8.2 (LEINA LA KOMITI YA BENG E E LATELANG)
H8.2.8.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.8.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.8.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.8.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.9 DIKOMITI TSE DINGWE
H8.2.9.P PHOLISI
H8.2.9.R DIPOTSO TSA TLWAELO
H8.2.9.1 (LEINA LA KOMITI E NNGWE YA NTLHA)
H8.2.9.1.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
NOMORO TLHALOSO TSE DI LATLHIWANG
H8.2.9.1.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
H8.2.9.1.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.9.1.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.9.2 (LEINA LA KOMITI E NNGWE E E LATELANG)
H8.2.9.2.1 TLHOMO / KWADISO YA MALOKO
H8.2.9.2.2 THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA
MANANETEMA
H8.2.9.2.3 MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
H8.2.9.2.3.1 PHATLALATSO YA METSOTSO LE DIPEGELO
H8.3 DITALETSO DI AMOGETSWE
H8.3.1 KWALELANO YA TLWAELO
FAELE E KE YA KWALELANO FELA YA TLHAGO YA TLWAELO MABAPI LE DIKETELO TSA GANGWE KA BAENG BA TLOTLO, E KA YONA METSOTSO E SA TLHAGISEDIWENG DIKETELO FOO METSOTSO E SA TLHAGISIWENG, BONA FAELE E E MALEBA MO TLHATLHAMANONG TLALELETSO H8.1 LE H8.2 FA GODIMO.
FAELE E E TSENYELETSA KWALELANO MABAPI LE TSHEGETSO LE DIKETELO TSA TIRO YA KOLOGANO KA BOBEDI.
H9. DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO
NOMORO TLHAGISO TSE DI LATLHIWANG
H9.1 DIPEGELO LE DIPUSETSO
TLHATLHAMANO TLALELETSO E TSHWANETSE GO DIRISEDIWA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSA NGWAGA, KOTARA, KGWEDI TSE E E KA SE BEWE KA FA TLASE GA TLHATLHAMANO KGOLO, BONA GAPE TEMANA 7 YA DITAELO TSA KAKARETSO
DIPEGELO TSE DINGWE LE DIPUSETSO TSE DI AMANG DITLHOGO TSE KA TSONA TLHATLHAMANO KGOLO E TLAMETSWENG DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MMOGO KA FA TLASE GA TLHATLHAMANO KGOLO E E MALEBA.
H9.1.P PHOLISI
H9.1.1 PEGELO YA NGWAGA
H9.1.1.1 PEGELO E E KOPANETSWENG
H9.1.1.2 KABELO KA DIKAROLO TSA OFISI KGOLO
BULA FAELE YA KAROLO NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO
H9.1.1.3 KABELO KA DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI NNGWE LE NNGWE O BE O FAELA GO YA KA MAMETLELELO B
H9.1.1.4 GO GATISIWA GA
H9.1.1.5 PHATLALATSO
H9.1.2 DIPEGELO TSA TIRAGALO LE DIPUSETSO
BULA FAELE YA PEGELO YA TIRAGALO NNGWE LE NNGWE/ TLHATLHAMANO YA DIPEGELO, FA GO TLHOKEGANG, MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
H9.1.3 PEGELO YA KOTARA
H9.1.3.1 PEGELO E E KOPANETSWENG
H9.1.3.2 KABELO KA DIKAROLO TSA OFISI KGOLO
BULA FAELE YA KAROLO NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO
H9.1.3.3 KABELO KA DIOFISI TSA KGAOLO
H9.1.3.4 GO GATISIWA GA
H9.1.3.5 PHATLALATSO
H9.1.4 PEGELO YA KGWEDI
H9.1.4.1 PEGELO E E KOPANETSWENG
H9.1.4.2 KABELO KA DIKAROLO TSA OFISI KGOLO
NOMORO TLHAGISO TSE DI LATLHIWANG
BULA FAELE YA KAROLO NNGWE LE NNGWE MME O NEELE NOMORO KA TATELANO.
H9.1.4.3 KABELO KA DIOFISI TSA KGAOLO
BULA FAELE YA OFISI NNGWE LE NNGWE O BE O FAELA GO YA KA MAMETLELELO B
H9.1.4.4 KGATISO YA
H9.1.4.5 PHATLALATSO
H9.2 TSHEDIMOSETSO
KE TSHEDIMOSETSO FELA KA DITLHOGO TSE DI SA TLAMELELWANG MO TLHATLHAMANONG KGOLO NNGWE LE E NNGWE E NNGWE E E TSHWANETSENG GO LEBELELWA FA.
H9.2.P PHOLISI
H9.2.1 DIPOTSO MO PALAMENTENG
H9.2.2 DIKABELO KWA DIPUONG
KA DIKABELO TSA PUO TEKANYETSO YA TONA BONA 3.1.1
KA DIKABELO KWA DIPUONG TSA TEKANYETSO YA BOTONA, BONA 3.1.10
H9.2.2.1 PUO YA TONA YA GO BULA
H9.2.2.2 DIPUO TSA TLHOGO YA LEFAPHA
H9.2.2.3 DIPUO TSE DINGWE TSA TONA KWA NTLE GA TEKANYETSO
H9.2.2.4 DIPUO TSA MOPORESIDENTE WA NAGA
H9.2.2.4.1 MO KOKOANO PEOMOLAONG
H9.2.2.4.2 KA NAKO YA DIKETELO KWA KAPA BOKONE
H9.2.2.5 DIPUO KA TONA YA BOSETŠHABA
KWA NTLE GA DIPUO TSA TEKANYETSO. TSA DIPUO TSA TEKANYETSO, BONA H3.1.10
H9.2.2.5.1 MO KOKOANONG BOSETŠHABA
H9.2.2.5.2 KA NAKO YA DIKETELO KWA KAPA BOKONE
H9.2.3 TSHEDIMOSETSO E E TLAMELWANG KE MEKGATLHO E MENGWE.
SK. DITIRELO TSA BOGARENG TSA DIPALOPALO
BONA NTLHA KA FA TLASE GA H9.2 FA GODIMO.
Porofense ya Kapa Bokone
Lefapha la Boitekanelo
Okanokeramo e e leng teng
OKANOKERAMO YA
LEFAPHA LA BOITEKANELO
LA KAPA BOKONE
Motlatsa Mokaedi
Kakaretso Tlhogo ya
MOTLATSA MOKAEDI MOTLHANKEDI WA THULAGANYO YA TSAMAISO PHOLESE
MOTLATSA MOKAEDI MOTLHANKEDI WA
MOTLATSI WA SEBELE TSAMAISO
MOTLATSA MOKAEDI BONGAKA SEMOLAO BONG
Mokaedi Mokhuduthamaga Mogolo Mokaedi Tshegetso ya Mokaedi Motlhankedi
Ditirelo tsa Forensiki Kgaolo le Ditirelo mogolo wa ditšhelete
Porofense ya Kapa Bokone
Lefapha la Boitekanelo
Yuniti ya Ditšhelete
Motlatsa Mokaedi Kakaretso Tlhogo ya lefapha
Mokaedi Motlhankedi
Mogolo wa
Ditšhelete
Motlatsa Mokaedi Motlatsa Mokaedi Motlatsa Mokaedi
Ditirelo tsa Tshegetso Motlhatlhobi wa Ditšhelete
bulegile bulegile
Porofense ya Kapa Bokone
Lefapha la Boitekanelo
TSHEGETSO YA KGAOLO LE DITIRELO
Motlatsa Mokaedi Kakaretso
Tlhogo ya Lefapha
Moakedi
Ditirelo tsa tshegetso le kgaolo
Boitekanelo
Malwetse a a Phepo Boitekanelo ba Malwetse a a sa Boitekanelo ba
Fetelelanang Monagano Foleng Molomo
HIV/AIDS TB Boitekanelo ba
Tlhokego
Motlhankedi wa Tsamaiso
Kgodiso ya Boitekanelo
Motlatsa Mokaedi Kakaretso Malwetse a a fetelelang
Tlhogo ya Lefapha
Mokaedi Mokaedi Ditirelo tsa Tlhogo ya Tshegetso ya kgaolo + Forenseki Menaneo a Botlhokwa
HIV/AIDS Mokaedi TB/STI Boitekanelo ba Phepo Boitekanelo ba Malwetse a a Boitekanelo ba sa foleng Monagano Molomo Tikologo
TIKATIKWE YA BOOKELO JWA KIMBERLEY
OKANOKERAMO
Motlhankedi wa Khuduthamaga
Mokaedi wa Bongaka Ofisi ya porojeke AD Lefelo la Metia
Monagano Rediology Kotsi Pelego Bana Bopufo Molemo Ditirelo Motswedi Tshegetso ya Madi Tshegetso ya Tsamaiso ya
<fn>tsn_Article_National Language Services_Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso 3.txt</fn>
Mmuso wa Porofense ya Kapa Bokone
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya
Tshedimosetso:
Manyuale wa Lefapha la Dipalangwa,
Ditsela le Ditiro tsa Setšhaba
KETAPELE
Maitlamo a Aforika Borwa a gore go nne le phitlhelelo ya tshedimosetso a tlotla boitlamo jwa rona jwa molaotheo jwa go tsenya tirisong tshwanelo ya botlhokwa ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono ke phitlhelelo e kgolo ya tlhabololo fa go lebelelwa boswa jwa sephiri jo re bo fitlhetseng go tswa dingwageng tse dintsi tsa puso ya bonnye. Ka Molao ono re tshuba lebone go fedisa bosephiri le ditimalo e e neng e le karolo ya puso le tsamaiso ya kgethololo.
Maitlhomomagolo a Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa bo 2 wa 2000,ke go tlamelela ka tshwanelo ya phitlhelelo kwa tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso le ditheo tsa poraefete.
Tshwanelo e e tla thusa go godisa teranseparense, maikarabelo le taolo e e nonofileng ya setšhaba le mekgatlho ya poraefete. Go ya ka tshwanelo e, e tla kgontsha gape batho ba rona go tsaya karolo ka botlalo le go dira ditshwetso tse di utlwalang mo go ageng gape setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
O agelela gape mo motheong wa rona wa go godisa setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo e e bokgoni ya tshedimosetso e e tla ba kgontshang go diragatsa, gammogo le go sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona ka botlalo.
Batho ba naga eno ba neile mmuso wa rona taolelo ya go diragatsa diphetogo, tse di tla tokafatsang boleng ba matshelo a MaAforika Borwa otlhe. Molao ono o tla tlisa motheo o o tiileng o re agelelang mo godimo ga ona, mo maitekong a rona a go batla puso e e lolameng le e e maikarabelo.
TONA YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tirokgolo ya Molao wa 2000 wa Phitlhelelo go Tshedimosetso, o o neng wa itsisiwe ka Mopitlwe 2001 ka go dira setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le gona go fitlhelela tshwanelo kwa tshedimosetsong. Karolwana e ntšha e ya peomolao e kgontsha MaAforika Borwa otlhe e seng fela go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo, mme sa botlhokwa segolo go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona jaaka di beilwe mo Molaotheong. Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso ke sedirisiwa sa botlhokwa mo go tshwaraganyeng ditshiamelo fa gare ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo jaaka o tlhagisitswe mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile mo dipilareng tsa tokologo, tekano le tlotlo ya seriti sa botho. Molao o mošwa ke karolo ya botlhokwa mo teng ga tirego ya phetogo, ka o ritela metheo e e beilweng fa teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Tlwaelo ka fa tlase ga puso ya kgethololo e ne e le gore ditiro tsa mmuso le tsamaiso ya yona di ne di apesitswe ke bophiri le tidimalo, go khupediwa bobodu le ditiro tse di sa tshwanelang. Ka ditlhopho tsa temokerasi tsa 1994, re tsene mo tseleng e ntšhwa e e godisang setso sa teraseparense le maikarabelo.
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o tlhagisetsa setšhaba sa Aforika Borwa tsela go nna le motswedi wa thuso kwa phitlhelelong ya tshedimosetso go tswa mo pusong le ditheong tsa poraefete.
Molao o, o mošwa o oketsa tlhokego ya ditheo tsotlhe go dira ka gale ka tshwanelo le go nna maikarabelo mo ditirong tsotlhe tsa tsona. Molao o mošwa o, o itsisitswe jaaka kgato e nngwe ya go tlhola botshelo jo bo botoka ka go tlamela tsa moagi fela mekgwa ya go fitlhelela tshedimosetso e e tla, le go ka rwesa ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba maikarabelo a ditiro tsa tsona
DITENG
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. KAELO YA KAROLO 10 YA KA MOO O KA DIRISANG MOLAO.
D. TSHEDIMOSETSO KA GO KOPA PHITLHELELO
E. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
F. DIREKETO TSE DI LENG TENG GO KA FITLHELELWA KA BOITIRISO
G. DIPAAKANYO, DITSAMAISO TSA BOIKUELO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
Go ya ka Molaotheo, Mametlelelo 4 le 5 mekgatlho ya tsamaiso ya porofense e laoletswe mmogo bokgoni ba peomolao ya gongwe le e e kgethegileng ya mafelo a ditiro e e totobetseng e ka yona taolo ya pharakano, dipalangwa tsa setšhaba, ditsela tsa porofense le ditiro tsa setšhaba di tsentsweng.
Popego ya ga jaana ya Lefapha e ne ya bopiwa ka 1999 fa Lefapha la maloba la Dipalangwa le Lefapha la Ditsela le Ditiro tsa Setšhaba di kopana mme Mokaedimogolo Moh Patience Mokhali, a ne a tlhomiwa go etelela Lefapha le porofense, go ya mo ngwagakgolong o mošwa le ditlhokego tsa ona tse di rileng.
Ga jaana go na le dikarolo tse nne tsa bokaedi mo Lefapheng tse di tlhokometsweng ke Mokaedmogolo a le mongwe. Tsona ke Bokaedi ba Tsamaiso, Bokaedi ba Ditsela le Ditiro tsa Setšhaba, Bokaedi ba Thulaganyo le Tsamaiso ya Diporojeke le Bokaedi ba Pharakano.
Tsweetswee bona letlhomeso la setshwantsho se se patagantsweng sa Lefapha.
BOKAEDI: TSAMAISO
Bokaedi bo bo na le bokaedi tlaleletso bo bo bedi e bong;
BOKAEDI TLALELETSO: DITIRELO TSA SEMOLAO LE DIKAMANO TSA BODIRI
Bokaedi Tlaleletso bo ikarabelela ditiro tse di latelang:
patlisiso, tlhotlheletso le bokhutlo ba dikgetsi tsa kgalemo.
go tshwara le go tsamaisa dithutano.
go bopa, go kwala le go ranola peomolao le dipholese tsa lefapha.
go kwala dikonteraka le/kana go gakolola lefapha ka tsa semolao le kgonego ya go - -- saena ditumalano.
kgokagano le Mekgatlho ya Badiri, Bagakolodi ba Molao ba Naga le Babueledi ba Naga malebana le dikamano tsa bodiri le merero ya semolao.
kgokagano le Khansele ya go Ngangisana ya Porofense.
BOKAEDI TLALELETSO: BOTSAMAISI KAKARETSO
Bokaedi Tlaleletso bo bo na le dikarolwana tsa di latelang:
Boto ya Dipalangwa tsa Tsela tsa Selegae.
Dipalangwa tsa Lefatshe.
Botsamaisi ba Dikoloi.
Botsamaisi ba Thennere.
Ditirelo tsa Tlaleletso.
Ditirelo tsa Tshegetso.
Tsamaiso ya Badiri.
Tlhabololo ya Badiri.
LEPHATA TLALELETSO: BOTO YA DIPALANGWA TSA TSELA TSA SELEGAE
LRTB ke bongwe bo bo ikemetseng, e e dirang go ya ka Molao wa Dipalangwa tsa Tsela wa Selegae wa1877. Tiro ya Boto ke go ntsha ditumelelo tsa dipalangwa tsa setshaba tsa dibese le ditekesi mo porofenseng. Karolo ya badiri ba tsamaiso ba leruri e dira ditiro tsa botsamaisi tsa Boto. Lephata le le eteletswe pele ke Mokwaledi wa Boto yo o thapilweng ke lefapha.
LEPHATA TLALELETSO: DIPALANGWA TSA LEFATSHE
Karolo e e ikarabelela ditiro tse tharo tse dikgolo, e bong diketleetso tsa Dibese, tirego ya tekesi le thulaganyo ya dipalangwa.
Diketleetso tsa Dibese
Tiro e e ama thulaganyo ya diketleetso tsa bese mo porofenseng. E ne ya fetisediwa kwa porofenseng go tswa lefapheng la Bosetšhaba la Dipalangwa ka Moranang 1997. Mo nakong eo Lefapha la Bosetšhaba le tsene mo Dikonterakeng tsa Nakwana le badirisi ba dibese ba ba neng ba ntse ba duelwa diketleetso mo dingwageng.
Mo porofenseng e lefapha la Bosetšhaba le tsene mo dikonterakeng le Tirelo ya Bese ya Kapa Bokone, mo karolong ya Kimberley, le Northwest Star mo Hartswater le mafelo a Kuruman. Lefapha le ne le ikarabelela go rulaganya gape ditirelo tse di tlamelelwang mo dikonterakeng le go di ntshetsa kwa ntle kwa thennereng ya setšhaba.
Thulaganyo ya Ditekesi
Tirego e gongwe ke nngwe ya ditirego tse di gwetlhang thata tse di kileng tsa tsewa ke mmuso o mošwa. Ntlha ya gore ke tirego e e tshwanang e le esi ka makete a gore e e dira gore e nne e e gwetlhang thata mo lefapheng.
Hisitori ya intaseteri ya ditekesi e ka tsela e e leng gore e tswelela go utlwala thata mo maitekong a go tlhamalatsa intaseteri. Seno se lemosega ka sekgala se se bonya sa tirego.
Go fitlha jaanong lefapha le kwadisitse bokana ka 80% ya badirisi ba tekesi mo profenseng, le beile mo mannong mekgatlho segolo ya temokerasi, dikhansele tsa ditekesi tsa Kgaolo le khansele ya ditekesi tsa porofense. Dipopego tse tsa temokerasi di nolofaleditse lefapha go buisana le popego ya temokerasi e le nngwe fela e e emelang badirisi botlhe mo porofenseng.
Tshwaragano ya ditekesi, e e tla kgontshang badirisi go fokotsa ditshenyegelo tsa lotseno mo dikgwebong tsa bona ka go farologana ka go reka ka bontsi dikarolo, ditirelo le mafura, le yona e tlhomilwe mme e tsamaisiwa ke Boto ya Bakaedi (ba ba nang le maloko a intaseteri) ba ba tshegetsang le go gakololwa ke Bokaedi bo e seng maloko ba le bararo.
Tshwaragano e thusiwa ka tshwaragano ka ditšhelete ke lefapha le Lefapha la Bosetšhaba la Dipalangwa.
Thulaganyo ya Dipalangwa
Tiro e e akaretsa tirisanommogo ya thulaganyo e e kopaneng ya mefuta ya dipalangwa tsa setšhaba le thulaganyo e nngwe le maitshimololelo a tsweletso.
LEPHATA TLALELETSO: BOTSAMAISI BA DIKOLOI
Lephata le ikarabelela go reka dikoloi, go mekamekana le merero e e amanang le dipalangwa tsa dikoloi tse di etleediwang, go diriwa ga dipapetla tsa sekgala le go mekamekana ka kakaretso le ditleleime tsa tsela.
LEPHATA TLALELETSO: TLALELETSO :BOTSAMAISI BA THENNERE
Karolo e e ikarabelela go tsamaisa dithennere tsotlhe tse di ntshiwang ke lefapha.
Karolo e ikarabelela kwa komiting ya boatlhodi ya lefapha mmogo le komiti ya Thennere ya lefapha.
Karolo e dira gape le ka kantoro ya boto ya Thennere ya porofense mo phasalatsong le tiregong ya dithennere.
LEPHATA TLALELETSO : DITIRELO TSA TLALELETSO
Karolo e e ikarabelela go tshwaragana le ditiro tsa Botsamaisi ba Tlamelo, go neelana ka ditiro tsa Tshedimosetso ya Thekenoloji, go tshwaragana le merero ya mafaratlhatlha a megala le go neelana ka tiro ya ditirelo ya thuso ya dijo.
LEPHATA TLALELETSO: DITIRELO TSA TSHEGETSO
Karolo e e tshwaragane le go tsamaisa bonno ba kantoro le go rulaganngwa ga go phepafatsa le ditirelo tsa tshingwana.
LEPHATA TLALELETSO: BOTSAMAISI BA BADIRI
Karolo e e ikarabelela go tshwaragana le merero ya Botsamaisi ba badiri mmogo le go neelana ka ditiro tsa Rejiseteri kwa Lefapheng.
LEPHATA TLALELETSO: TLHABOLOLO YA BADIRI
Karolo e ikarabelela thulaganyo ya Tlhabololo ya badiri, go rulaganya tlhabololo yabadiri, tshekatsheko ya ditlhokego tsa katiso le go tlamela katiso.
KANTORO YA MOTLHANKEDIMOGOLO WA DITŠHELETE
Kantoro ya Motlhankedimogolo wa Ditšhelete (CFO) e ikarabelela ditiro tse di latelang:
Palotlotlo ya Ditšhelete
Dijenale tsa go tsena tsa ntlha e leng; jenale ya tshupatefo ya madi a seatleng, tuelo ya madi a a seatleng le dijenale tsa kakaretso.
Kwalelokgolo ya Tsele le tsele
Kwalelokgolo ya Kakaretso le Taolo ya Diakhaonto
Thuanyo ya Banka
Seteitemente sa thoto le melato
Seteitemente sa madi a seatleng a a elelang
Dipegelo tsa thuno le kgato ya tiragatso ya tshiamiso
Tshenkelo
Go tlamela dithoto tsotlhe le ditirelo tsa lefapha.
Tsamaiso- thoto ya dithoto tsotlhe tse di bonweng kana di rekilwe.
Thuanyo ya dithoto ka sebele tsotlhe tse di nnye le tse dikgolo ka lenanethoto le le amaneng/direjisetara tsa disetoro le direjisetara tsa thoto.
Botlhatlhobi jwa Ditšhelete
Go dira tsamaisano ya thuno e e utlwalang ka Melawana yotlhe, Melao ya Porofense le Melao ya Bosetšhaba ya Palamente.
Go dira tsamaelano e e utlwalang ka melao yotlhe, ditsamaiso le dipopego tsa taolo ya ka fa gare le merero e e tsamaelanang.
Go tlhomamisa thuanyo ya diakhaonto tsa kwalelokgolo yotlhe ka diakhaonto tsa taolo tse di amanang.
Go tlhomamisa go ntshiwa go go siameng ga dijenale go ya diakhaontong tsa kwalelokgolo le motlhala wa tshalelo.
Go netefatsa thuanyo ya dithoto tsa sebele le direjisetara tsa thoto tse di amanang mmogo le lenanethoto le direjisetara tsa disetoro.
Palotlotlo ya Ditshenyegelo le Botsamaisi
Thulaganyo ya Togamaano
Go tsweletsa dithulaganyo tsa togamaano tse di maleba le maano a tiro ka maikemisetso a a metegang, a nnete, a a totobetseng le go fitlhelega.
Go sekaseka le go tokafatsa ditiro tsa tirego go oketsa kumo le bokgoni ka tiriso e e nonofileng ya didirisiwa tsa tsamaiso.
Go sekaseka le go lebelela diporojeke tsa ga jaana tsa letlotlo le mananeo.
Tekanyetso kabo le Ponelopele
Go tlhabolola ditekanyetso kabo tsa lefapha le ditirego tsa ponelopele go fitlhelela ditogamaano tsa lefapha le maikemisetso.
Go tsweletsa ditlhokego tsa tekanyetso kabo ya diporojeke tsa ga jaana le mananeo.
Go rulaganya go kgobokanngwa ga tekanyetso kabo.
Go sekaseka ditshisinyo tsa tekanyetso kabo.
Go tiisetsa tekanyetso kabo ya lefapha.
Go bona thebolo ya tekanyetso kabo.
Go tlhokomela tiragatso ya tekanyetso kabo le ditirego tsa ponelopele.
Go sekaseka le go lebelela bokana bo bo tlhagisitsweng le dipoelo.
Tekanyetso
Go lemoga ditlhokego tsa go dira tekanyetso.
Go sekaseka le go thadisa ditlhokego tsa ditiro tse di ikaegileng ka tekanyetso.
Go tsweletsa le go tlaleletsa mokgwa wa tekanyetso o o ikaegileng ka tiro.
Go rulaganya le go tlhomamisa tiragatso ya popego ya tekayetso e e ikaegileng ka tiro.
Tsamaiso ya pegelo ya tekanyetso e e ikaegileng ka tiro.
Go sekaseka le go thadisa mokgwa ya tekanyetso.
Diporojeke le Mananeo
Lemoga ditlhokego tsa go bega diporojeke le mananeo.
Tsweletsa diporojeke tsa tokomane le dipegelo tsa lenaneo.
Siamisa, go ranola le go tlhagisa dipegelo tsa lenaneo.
Thadisa le go tsholetsa mokgwa wa go begela wa diporojeke le lenaneo.
Sekaseka le go thadisa diporojeke tsa ga jaana le mananeo.
Sekaseka le go lebelela diporojeke tse di ša tse di tshisintsweng le mananeo.
Botsamaisi ba Lotseno
Lemoga ditlhokego tsa pholese ya lotseno.
Sekaseka le go thadisa ditlhokego tsa lotseno.
Tsweletsa le go tlaleletsa pholese ya lotseno.
Rulaganya tiragatso ya pholese ya lotseno.
Sekaseka le go lebelela tiragatso ya pholese ya lotseno.
Botsamaisi ba Kotsi
Botsamaisi ba Kotsi ba Lefapha
Lemoga le go bona gore ke bokae ba ditlhokego tsa botsamaisi ba kotsi.
Sekaseka le go thadisa ditlhokego tsa botsamaisi ba kotsi.
Tsweletsa le go rulaganya pholese ya botsamaisi ba kotsi.
Kgobokanya leano la botsamaisi ba kotsi.
Laola dikotsi tse di lemogilweng.
Kgobokanya pegelo ya botsamaisi ba kotsi.
Sekaseka, lebelela le go thadisa leano la botsamaisi ba kotsi le ditogamaano tsa tiragatso.
Batlisisa ditlhagelelo tsa tsietso.
Kwala leano la go thibela tsietso.
Gokagana le boemedi ba tiragatso ya molao.
Kwala pegelo ka ga tsietso.
Sekaseka, go lebelela le go thadisa pholesi ya thibelo ya tsietso.
Ditaolo tsa Ditšhelete
Sekaseka le go lebelela Kwalelokgolo ya Kakaretso le dipegelo tsa dikwalelokgolo tse di amaneng tsa taolo e e ruanyang.
Lemoga le go beela pele dikwalelokgolo, diphapogo tsa taolo tsa go ruanya akhaonto.
Lemoga togamaano ya tokafatso ya ditšhelete.
Sekaseka le go thadisa dipopego tsa taolo ya ditšhelete.
Ditaolo tsa ka fa gare
Lemoga ditaolo tsotlhe tsa ka fa gare tse di tlhokegang
Sekaseka le go thadisa ditaolo tse di tshisintsweng le tsa ga jaana tsa ka fa gare.
Tsweletsa, go tlaleletsa le go kwala dipopego tsa taolo tsa ka fa gare.
Netefatsa tiragatso le tshegetso ya ditaolo tsa ka fa gare.
Rulaganya togamaano ya tokafatso ya taolo ya ka fa gare.
Sekaseka le go thadisa dipopego tsa taolo tsa ka fa gare.
Dithuno
Rulaganya dithuno tsa ditšhelete le tiragatso tsa ka fa gare le kwa ntle.
Lemoga dikarogo tsa thuno.
Rulaganya le go tsweletsa togamaano ya karogo ya tiragatso ya go nna teng.
Botsamaisi ba Tshedimosetso
Rulaganya mekgwa e mešwa ya tshedimosetso.
Sekaseka le go thadisa mekgwa e mešwa ya ga jaana ya tshedimosetso.
Rulaganya le go tlaleletsa mekgwa ya tshedimosetso.
Rulaganya tiragatso ya mekgwa ya tshedimosetso.
Thadisa le go tlaleletsa ditlhokego tsa botsamaisi ba tshedimosetso.
Dipegelo tsa Ditšhelete le Tekanyetsokabo
Lemoga ditlhokego tsa tshekatsheko ya ditšhelete.
Tsweletsa le go tlaleletsa togamaano ya tshekatsheko ya ditšhelete.
Dira tshekatsheko ya ditšhelete le ditekanyetso kabo.
Kgobokanya dipegelo tsa ditshwetso tsa botsamaisi tse di fatlhositsweng.
Botsamaisi le Pegelo ya Bannaleseabe
Lemoga botsamaisi le ditlhokego tsa go begela tsa bannaleseabe.
Tsweletsa dipegelo tsa botsamaisi tse di maleba, ka nako le tse di nepagatseng.
Baakanya, le go tlhalosa dipegelo tsa botsamaisi tsa jaanong.
Thadisa le go tsholetsa mekgwa ya botsamaisi ya go begela.
Pegelo ya Ditšhelete
Lemoga ditlhokego tsa go bega ditšhelete.
Tsweletsa le go kwala dipegelo tsa ditšhelete.
Siamisa, tlhalosa le go tlhagisa dipegelo tsa ditšhelete.
Thadisa le go tsholetsa dipegelo tsa ditšhelete.
Go begela go go Laolwang
Go lemoga ditlhokego tsa pegelo e e laolwang.
Go tsweletsa le go kwala dipegelo tsa go laolelwa.
Go siamisa, go ranola le go tlhagisa dipegelo tsa go laolelwa.
Go thadisa le tsholetsa dipegelo tsa go laolelwa.
BOKAEDI: THULAGANYO, BOAKANYETSO LE TSAMAISO YA POROJEKE
Bokaedi bo na le Bokaedi tlaleletso le dikarolwana tse di latelang:
Bokaedi Tlaleletso: Tsamaiso ya Thulaganyo
Bokaedi Tlaleletso: Kakanyetso
Bokaedi Tlaleletso: Ditirelo tsa Boagi le Bokana ba Tekanyetsolefatshe.
Karolwana: Porojeke e e Ikaegileng ka Baagi
MAIKAELELO LE MAIKEMISETSO
Bokaedi bo na le maikaelelo le maikemisetso a a latelang:
Go nna le badiri ba ba dirang mo go kgethegileng ka botlalo.
Go nna le mokgwa wa tlhaeletsano o o tlhamaletseng go kgontsha tsamaiso ya go rulaganya ditiro.
Go bapatsa Bokaedi kwa badirising, mafapha a mangwe, le baagi.
Tirelo ya ponelopele go ya ka taolo ya boleng le puisano.
Go nna le mekgwa ya tshenkelo e e dirang mo mannong.
Go tsweletsa motheo wa data le lenaneo la bo-SMME.
Go tlhomamisa tirelo e e mo nakong le tirelo ya bokgoni kwa badirising.
Go tlhomamisa thulaganyo ya bokgoni le tsamaiso ya thoto le botsamaisi ba dikonteraka tsa go hira.
Go nna le badiri ba kemedi - Bong le ba ba neng ba Kgapetswe thoko maloba.
Go tsamaisa bokaedi go ya ka ditsela tsa kgwebo.
Tlamelo ya dithulaganyetso tsa motheo ka tlholego ya ditiro.
Go tsweletsa maatlafatso ya baagi ka Mananeo a Ditiro tsa Setšhaba tse di ikaegileng ka Baagi.(CBPWP)
Go tsweletsa pholese ya botsamaisi ba porojeke.
Ditiro tse dikgolo tsa bokaedi ke:
BOKAEDI TLALELETSO: TSAMAISO YA THULAGANYO
Tsamaiso ya thulaganyo ya maano a tsela.
Go kwalwa ga ditekanyetso kabo tsa tsela.
Tsamaiso ya diporojeke.
Go rulaganya le go tsamaisa kago le diporojeke tsa tsweletso.
Go neelana ka katiso le tirelo.
BOKAEDI TLALELETSO: BOAKANYETSO
Go akanyetsa ditsela.
Go akanyetsa motheo wa dithulaganyetso.
Boleng ba ditlhalosetso.
Go diragadiwa ga moakanyetso wa matheriale.
Go neelana ka tshegetso ya thekenikale.
BOKAEDI TLALELETSO: BOAGI LE DITIRELO TSA TEKANYETSO LEFATSHE
Go kwalwa ga tirelo ya boagi ba go thala.
Go tlamela keletso ya porofešenale malebana le morero wa go thala.
Bogokaganyi le go tlamela keletso kwa ditheong malebana le dintlha tsa matlo le tsweletso ya baagi.
Go dira tlhokomelo e e okameng le go tsamaisa tiragatso ya dikonteraka tsa go aga.
Go tlamela keletso ya porofešenale kwa baemeding ba kwa ntle le dikonteraka.
Go sekaseka disetifikeiti tsa tuelo le diakhaonto tsa konteraka tsa diporojeke tsa letlotlo.
Go diragatsa taolo ya boleng.
Go tlhomamisa tsamaelano le melawana le peomolao.
LEPHATA TLALELETSO: POROJEKE E E IKAEGILENG KA BAAGI
Tsamaiso ya diporojeke tsa baagi.
Temogo ya go bona setlapele mo diporojekeng tsa baagi.
Tsamaiso ya tsholetso ya baagi.
Tlamelo ya katiso ya baagi.
Tsamaiso ya maatlafatso a baagi.
Tlholego ya ditšhono tsa ditiro kwa baaging.
Go gokagana le batshameka karolo botlhe mo lenaneong.
Go dirana le taolo ya tekanyetso kabo.
BOKAEDI: DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
Bokaedi bo na le Bokaedi tlaleletso bo bo latelang:
Bokaedi Tlaleletso: Boenjenere ba Sebeli
Bokaedi Tlaleletso: Boenjenere ba Ditirelo
Bokaedi Tlaleletso: Kantoro ya Moenjenere ya Ditsela tsa Kgaolo- Teemaneng
Bokaedi Tlaleletso: Kantoto ya Moenjenere ya Ditsela tsa Kgaolo- Prieska
Bokaedi Tlaleletso: Boenjenere ba Mekhenikhale
Bokaedi Tlaleletso: Botlhatlhobi ba Ditiro
Lephata Tlaleletso: Data le tshegetso ya botsamaisi
BOKAEDI TLALELETSO: BOENJENERE BA SELEGAE
Lebaka: Go rulaganya le go laola ditiro tsa boenjenere ba selegae.
Ditiro:
Go neelana ka ditirelo tsa selegae le boenjenere ba kago.
Go tshegetsa ditsela le dikago.
Go tlamela ka ditirelo tsa keletso ya boenjenere.
Tsamaiso ya diporojeke tsa boenjenere.
Go tshwaragana le taolo godimo ga baemedi ba kwa ntle.
BOKAEDI TLALELETSO: YUNITI YA TSHEGETSO: TEEMANENG
Go neelana ka ditirelo tsa tshegetso ka fa gare ga Kgaolo ya Prieska.
BOKAEDI TLALELETSO: YUNITI YA TSHEGETSO: PRIESKA
Go neelana ka ditirelo tsa tshegetso ka fa gare ga Kgaolo ya Prieska.
LEPHATA: BOTSAMAISI BA DATA LE TSHEGETSO
Lephata le ikarabelela go kwala, go tshegetsa le go rulaganya mokgwa wa botsamaisi ba data malebana le lefatshe le meago.
BOKAEDI TLALELETSO: BOENJENERE BA MEKHENIKHALE
Lebaka: Go tlamela ditirelo tsa boenjenere ba mekhenikhale.
Tiro:
Go neelana ka ditirelo tsa boenjenere ba mekhenikhale.
Go tlamela pholese malebana le didirisiwa.
Go bona didirisiwa tse di tlhokegang.
Tlhokomelo ya didiriswa
Taolo le tlamelo ya didiriswa.
Tshegetso ya bomekhenikhale ya dirori tsa Mmuso.
BOKAEDI TLALELETSO: TLHATLHOBO YA DITIRO
Lebaka: Go tlamela tirelo ya tlhatlhobo ya ditiro.
Tiro:
Lebaka: Go gatelela taolo ya boleng.
Ditiro:
Tlhatlhobo ya meago le dipopego.
Thulaganyo ya mananeo a tlhatlhobo mmogo le Mafapha a Porofense.
Botsamaisi le taolo ya diporojeke tsa kago tse dikgolo le tse dinnye.
Go neelana ka ditirelo tsa tshegetso go ya go renteng le ditirelo tsa go phepafatsa.
Go tlamela tirelo ya tshegetso ya botsamaisi.
BOKAEDI: TAOLO YA PHARAKANO
Bokaedi bo na le Bokaedi Tlaleletso bo bobedi, kgapeletso ya Molao le Botsamaisi ba Pharakano.
Ditiro
Go diragadiwa ga Kgapeeletso ya Molao wa Pharakano.
Thulaganyo ya Thuto ya Pabalesego ya Tsela.
Go tlamela Ditiro tsa Botsamaisi ba Molao.
Tsweletso ya boitlhokomelo ka kakaretso le maitshwaro a tsela a a siameng.
BOKAEDI TLALELETSO: TIRAGATSO YA MOLAO
Lephatana le le rwele maikarabelo a a latelang:
Tiragatso ya melao ya pharakano.
Taolo ya dipholesi tsa pharakano.
Botsamaisi ba taolo ya pharakano.
Tiragatso ya patlisiso ya pharakano.
Tiragatso ya ditiro tsa botsamaisi malebana le ditiro tsa pharakano.
Tlhatlhobo le go sala morago merwalo e e feteletseng.
Tshekatsheko ya tshiamelo tsela ga dikoloi.
tlhatlhobo le thebolo ya dilaesense tsa go kgweetsa.
Taolo ya boima jwa ase kwa diteišeneng tsa go kala.
BOKAEDI TLALELETSO: BOTSAMAISI BA PHARAKANO
Lebaka la Bokaedi Tleletso ke go tlamela ditirelo tsa botsamaisi ba pharakano mme bo na le dikarolo tse nne e bong Mekgwa ya Tshedimosetso ya Pharakano ya Bosetšhaba (Natis) le Botsamaisi ba Molao, Pabalesego ya Tsela le Botlhatlhobi.
LEPHATA: NATS LE BOTSAMAISI BA MOLAO
Lephata le kgaogantswe go ya pele go ya ka dikarolwana tse nne e bong:
KAROLWANA TLALELETSO: NATS LE DITIRELO TSA TLALELETSO
Go neelana ka thuso ka mokgwa wa Deseke ya Thuso.
Go neelana ka katiso e e tsamaelang le Nats le ditiro tse di amaneng.
Go tshwarana le merero ya dinomoro polata tsa motho ka sebele.
KAROLWANA TLALELETSO: BOTSAMAISI BA MOLAO
Go kwala Molaotlhomo wa peomolao.
Go tshwaragana le kwadiso ya molao wa pharakano.
Go tshwaragana le dikarogo.
KAROLWANA TLALELETSO: DITHUNO TSA NATS
Go ruanya matlotlo a a dirilweng ke bommasepala.
Tlhatlhobo ya dikarogo go ya ka melawana e e dirang.
Tlhatlhobo ya polokelo le pusetso ya ditheipi tsa tshegetso.
Go kwala dipegelo tsa thuno.
KAROLWANA TLALELETSO: DITŠHELETE LE KGOBOKANYO YA LOTSENO
Go rekota madi a laesense a a kgobokantsweng go tswa go bommasepala.
Go rekota tirisano e e dirilweng ke mmasepala.
Go laolwa ga merero ya ditšhelete malebana le botsamaisi ba koloi.
LEPHATA: PABALESEGO YA TSELA
Lephata le, le ikarabelela ditiro tse di latelang:
Go ruta setšhaba malebana le pabalesego ya tsela.
Kwadiso ya dipaterolo tsa bana ba dikolo.
Tswletso ya pabalesego ya tsela ka mokgwa wa matsholo tsa go bapatsa.
Tiragatso ya Matsholo a Goroga o Tshela.
Go tshwara data sk. dipalopalo tsa kotsi.
LEPHATA: TLHATLHOBO
Lebaka la lephata le ke go dira ditiro tsa botlhatlhobi, mme le ikarabelela ditiro tse di latelang:
Tlhokomeo ya diteišene tsa diteko le ditikwatikwe tsa teko.
Patlisiso ya dingongorego tse di amanang le diteišene tsa diteko le ditikwatikwe tsa diteko.
Tlhokomelo ya ditiro malebana le maborogo a go meta le go pega thoto e e fetang selekano.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Tswletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go tlhomamisa tsamaiso ya tirego ya phitlhelelo kwa tshedimosetsong/direkotong. Go tlaleletsa, Motlatsa Batlhankedi ba Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka tiro e. Dintlha tsa kgolagano tsa Motlhankedi wa Tshedimosetso le Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso di jaana:
LEFAPHA LA DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
INAKEMO : Tlhogo ya Lefapha la Mokaedi Mogolo
ATERESE : Lebokoso la Poso 3132
ATERESE YA MMILA : 22 Mmila wa Fabricia
NOMORO YA MOGALA: : 053 - 8302107/8
NOMORO YA FEKESE : 053 - 831 2150
C. KAEDI YA KAROLO 10 YA KA MOO GO DIRISIWANG MOLAO
Go ya ka karolo 10 ya Molao, Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa (SAHRC) e tshwanetse go kwala mo puong nngwe le nngwe ya semmuso kaedi e e tshotseng tshedimosetso e e jalo, ka sebopego le mokgwa o o utlwalang, jaaka go ka tlhokega fa go kgonegang ka motho yo o eletsang go dira tshwanelo efe e e tshisinngwang mo Molaong.
Kaelo e tla nna teng go tswa go SAHRC e seng kwa morago ga Phatwe 2003. Tsweetswee lebisa dipotsiso go:
Khomišene ta Ditshwanelo tsa Botho tsa Aforika Borwa Yuniti ya PA1A
Aterese ya Poso : Kgetsana ya Poso X 2700
Mogala : +2711 484 8300
Fekese : + 2711 484 1360
D. TIREGO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO/DIREKOTO
Go ya ka Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso 2000, motho mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go kopa go bona tshedimosetso/direkoto tse di mo diatleng tsa Naga kana Mokgatlho wa Setšhaba. Gore o bone direkoto, motho o tshwanetse go dira kopo ka go tlatsa foromo ya phitlhelelo ya tshedimosetso, e e bonwang kwa kantorong efe kana efe ya Lefapha. Foromo e e tshwanetse go romelwa kwa go Motlhankedi wa Tshedimosetso, kwa dintlheng tsa kgolagano tse di fa godimo. Fa kopo e amogetswe, go tla dirwa tse di latelang:
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla tlhomamisa gore a motho yo o kopang tshedimosetso ke mokopi wa sebele kana nnyaya, k.g.r a tshedimosetso e ama fela motho yo o kopang tshedimosetso kana nnyaya. Fa motho e le mokopi ka sebele, ga go madi a pele a a tla duelwang. Fa tshedimosetso e sa ame fela motho yo o kopang tshedimosetso, madi a pele a R 35,00 a duelwa pele ga tiro e tswelela. Ka jalo, kopo ga e ne e dirwa go fitlha madi a pele a duetswe.
Fale madi a duetswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go ntsha rekoto(di) tse di amegang.
Fa rekoto e ntshitswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla thadisa lokwalo le go bapisa diteng tsa rekoto le mabaka a kgano, jaaka go tlhalositswe ke Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/mokopi wa sebele o tla itsisiwe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa tlhagiso ya rekoto.
Mo tuelong ya madi a a maleba, rekoto/kana karolo ya seo sa phitlhelelo e e rebotsweng, e tla tlhagisiwa le go romelwa kwa mothong yo o kopileng tshedimosetso.
Mo lebakeng la phitlhelelo go ya rekotong e sa rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo go ya rekotong, o tla itsisiwe gore phitlhelelo ga e a rebolwa mme ditsamaiso tsa boikuelo tse di maleba tse di tshwanetseng go latelwa di tla tlhalosiwa.
E. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
Direkoto mo Kantorong ya Tona di kgaogantswe bofefo go ya ka direkoto tsa kwalelano le direkoto tsotlhe go na le kwalelano (direkoto tse dingwe).
Kwalelano e laolwa le go tsamaisiwa go ya ka ditsela tse tharo tsa go faela tse di atlanegisitsweng go dirisiwa mo kantorong ke Diakhaefe tsa POROFENSE. Kwalelano yotlhe malebana le merero ya badiri e tsamaisiwa ke Tsela ya go Faela ya Ditiro tsa Yunifomo ya Badiri; ditiro tse dingwe tsotlhe tse di amanang le kwalelano di laolwa ke Tsela ya go Faela ya Ditiro tsa Yunifomo ya Badiri. Ditsela tse pedi tsa yunifomo ya go faela di a gapelediwa mo mafapheng otlhe mo Botsamaisng ba POROFENSE ba Kapa Bokone (NCPA). Kwalelano yotlhe malebana le kologano ya ditiro tsa Kantoro ya Tona e laolwa ke Kologano ya Ditiro e e rebotsweng, e e tshwanang e le esi kwa Kantorong ya Tona mme e sa dirisiwe gope mo mafapheng a mangwe mo NCPA. Difaele tsa batho tse di bulwang go ya ka ditsela tse tharo tse di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng e e tshwaragantsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka Mametlelelo e e laolang Direkoto, e e iseng e rebolwe ke Diakhaefe tsa Porofense.
Go tloga 1994-2001, Lefapha le ne le sa arologanyetse le go tsamaisa direkoto tsa lona go ya ka melawana ya diakhaefe mo lebakeng le. Direkoto tse ga jaana di faeliwa gape go ya ka mekgwa ya karologanyo e e rebotsweng (ditsela tsa go faela le Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto). Seno ke tirego e e ka se fediweng ka bosigo bo le bongwe mme manuale o o bontsha direkoto fela tseo tse di arologanyeditsweng fa e sale ka Mopitlwe 1998. Jaaka fa direkoto tse di sa arologanyediwang di faeliwa gape, manuale o o tla tlalelediwa mme dikhophi tsa ditlaleletso di tla isiwa kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ka dipaka tsa tswelelo.
Go tshwanetse go tlhokomelwe gape gore direkoto go tswa dikgaolong tse di farologaneng gape ga di a tsenngwa.Di tla tsenngwa mo kgatong ya morago.
DITIRO TSA TSHEGETSO YA TSELA YA GO FAELA
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO TSA KAKARETSO TSA TSELA YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
TSELA A YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG/DI EFE E NNGWE KWA NTLE LE THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO TSE DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE E SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JLJL. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE )
DITSELA TSA BOTSAMAISI
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSI TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA.
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESE. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSI E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, LE TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHIWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO SE TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESE..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESE:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO KAGEGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSI TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLESENG E E LENG TENG.
C DIKGETSI TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSI TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSI E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA ) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG YONA E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO NNA TOTA BONOLO GORE KE DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSI GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO YA DIKHABARA TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLOTLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIFE TSA THALELO KA FA TLASE.
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA ONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSI
DIFAELE TSA KGETSI TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA, O O JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE.
BO-TONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E LENG FELA YA TIRISO YA BONA.
BOTSAMAISI BA KAPA BOKONE BA POROFENSE:
MAFAPHA OTLHE
MOKGWA WA GO FAELA WA BADIRI:
DITAELO KA KAKARETSO TSA MOKGWA WA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
MOKGWA O WA GO FAELA KE WA TIRISO YA MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE WA DITIRO TSA BADIRI BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA MOTSWEDI WA SETHO YA TAOLOGARE E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI JAAKA KAROLO YA DITIRO TSA MOLA WA BONA E KA DIRISA FELA MOKGWA O WA GO FAELA MO MERERONG YA BADIRI YA BONA YA SELEGAE. MOLA WA BONA WA DITIRO O TLA BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA MOLA WA DITIRO WA BONA. MOKGWA O WA GO FAELA O NTSE O KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG(DI) EFE KANA EFE KWA NTLE GA THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO YA GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JLJL. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE)
TSAMAISO YA MOKGWA
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSI TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESE. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSI E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA NO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESE..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESE:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO KAGEGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSI TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLESENG E E LENG TENG.
C DIKGETSI TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSI TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSI E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI SENNGWANG
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE JAANONG GONNE E LE KIMA THATA, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG TENG E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO E DIRA TOTA BONOLO KA DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TS KGETSI GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLO TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIPE TSA THALELO KA FA TLASE
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA LE FAELE YA YONA E E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, E TSHWANETSE GO ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA BONA WA GO FAELA, O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE
DIFAELE TSA KGETSI
DIFAELE TSA KGETSI TSE DI BOPANG MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG MO MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA O WA GO FAELA, MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA O O YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI BA SELEGAE MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO, O JAAKA MOKGWA O, O LENG YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E
LENG FELA YA TIRISO YA BONA.
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JLJL. TSA DIKOPANO TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGISIWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO 8 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
BOTSAMAISI BA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE TSAMAISO LE TAOLO YA MOKGWA O WA GO FAELA KANA DIREKOTO DIFE TSE DINGWE TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA 2 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE GO BONWA LE TSHEGETSO JLJL.YA DIPOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO E BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
REJISETARA YA TIRO YA BADIRI YA FAELE E E BUTSWENG
Nomoro
Tlhaloso letlha la pulo
Letlha la tswalelo bolumo
peomolao le ditsamaiso
melao le melawana
molao wa tirelo ya setšhaba
dithanolo le dikgopolo tsa semolao
dimametlelelo
melawana ya tirelo ya setšhaba
dithanolo le dikgopolo tsa semolao
dimametlelelo
melao e mengwe le melawana
molao wa maemo a motheo a thapo, 1997
dithanolo le dikgopolo tsa semolao
mametlelelo ya molao wa melawana ya tirelo ya setšhaba
dithanolo le dikgopolo tsa semolao
dimametlelelo
ditaelo tsa kantoro
taolo ya diposo
tlhomo
inakemo le karologanyetso ya poso
tlholego, diphetogo le tsholetso ya diposo
tlholego ya ditiro
dipegelo tsa tlhatlhobo
tsa lefapha
maphata a kantoro kgolo/dikarolo/dikarolwana jljl.
dikantoro tsa kgaolo
dipampiri tsa tiro
dikemedi
ka mokaedi kakaretso
maemo a tirelo
dikelo tsa meputso
khunologo
khunologo ya boikhutso
khunologo ya bolwetse
khunologo ee kgethegileng
khunologo ya maikarabelo a lelapa
kamogelo ya borutegi ba thuto
letlotlo la phenšene
thuso ya bongaka
diyunifomo le diaparo tse di sireletsang
diura tsa semmuso tsa go tsenela
kgodiso ya tekano ya batho ba bogole
temogo ya tirelo ya lobaka lo lo leele
ditumelano
ditumalano tsa mmogo
go laesensiwa le kwadiso ya badiri ba porofešenale
thaopo ya badiri le ditatlhegelo
thaopo
thaopo faele ga e yo mo rakeng
diphasalatso
dikopo le dithapo
diposo tse di sa tlhalosiwang
diposo tsa leruri faele ga e yo mo rakeng
diposo tsa nakwana
badiri ba konteraka
khutliso ya ditirelo
ka ntlha ya bolwetse
ka ntlha ya loso
go kobiwa
dikemiso nakwana
Tshutiso ka tiro
katiso
dibasari
maemo
letlotlo la therasete la thuto la Tona
katiso e e tlhamaletseng
dikhoso tsa dikerii
dipoloma
katiso e e sa tlhamalalang
tlhagiso
khoso ya motlhokomedi
khoso ya dithekeniki tsa botsamaisi bo bo fa pejana
mo mafapheng a beng ka sebele
lefapha la mmuso wa selegae le matlo
lefapha la dipalangwa, ditsela le ditiro tsa setšhaba
samdi; dikhoso tsa motlapele tse di se nang katlholo
dikamano tsa bodiri
katiso ya bokwaledi faele ga e yo mo rakeng
tiragatso ya motheo: melawana e mesa ya tirelo ya setšhaba
lenaneo la katiso la botsamaisi ba fa gare
lenaneo la katiso la phatlalatso
japan: katiso ka tsweletso ya lefatshe la bosetšhaba
mokgwa wa peresale (meputso ya badiri)
katiso ya k53
faele ga e yo mo rakeng
Gatnet(thuto ya bong le maano a katiso)
Abet(thuto ya motheo ya bagolo le katiso)
Natis(mokgwa wa tshedimosetso ya pharakano wa bosetšhaba) katiso(badiri)
Natis(mokgwa wa tshedimosetso ya pharakano wa bosetšhaba) katiso (bothati bo bo kwadisang)
kgapeletso ya molao(pharakano) e e amanang le katiso
lenaneo la katiso la koloi ya sepalangwa e e etleeditsweng
dikhoso tsa tlwaetso
katiso mo dikhosong tsa dipalangwa
katiso ya lenaneo la matheriale
katiso (lenaneo la tsweletso ya mokonteraka)
foramo ya bakatisi ba porofense
bakatisi ba tirelo ya setšhaba ya bosetšhaba
batsamaisi ba tsweletso ya dikgono faele ga e yo mo rakeng
dikhoso tsa katiso: thekenikhale faele ga e yo mo rakeng
khoso ya tsweletso ya maatlafatso ya hiv/aids
dikhoso tsa kgwebo tsa go kwalwa
lefelo la katiso la tswelelopele:
khoso ya mola wa batsamaisi
botsamaisi ba tlamelo le katiso ya tsamaiso
katiso ya maano a thulaganyo faele ga e yo mo rakeng
tsweletso ya maano a boeteledipele ba boporesidente
motlamedi wa tirelo
katiso ya tshekatsheko ya tiro
khoso ya go kwala pegelo faele ga e yo mo rakeng
atiso ya karata ya sekoro ya go balansa faele ga e yo mo rakeng
dikhoso mo tlamelong ya botsamaisi
khoso ya botsamaisi ba direkoto
khoso ya tlelereke ya rejiseteri
khoso ya ditšhelete
khoso ya batsamaisi ba porojeke
khoso ya batsamaisi ba porojeke
dipegelo le dipalopalo
ka kotara
thuno ya dikgono faele ga e yo mo rakeng
kago ya maatlafatso/tsweletso ya dikgono faele ga e yo mo rakeng
tshekatsheko ya badiri
botsamaisi ba tiragatso
dikgodiso
dikgodiso tsa renke
dikgodiso tsa nnotšhe
dikgodiso tse di kgethegileng le dikabo
metsamao ya badiri
ditshutiso
dikadimo
dithulaganyo tsa namolo
taolo ya badiri
dipegelo tsa tswelelopele/dipegelo tsa diteko tsa kotara
thapo ka kwa ntle ga tirelo ya setšhaba
maemo a ditšhelete a batlhankedi
ditshwetso tsa kgalemo le dikgato faele ga e yo mo rakeng
dithapo tsa batlhankedi ba maloba
diaparo
tetlelelo go amogela dimpho
kherediti ya khunologo le thulaganyo
diaterese tsa batlhankedi
thuso ya badiri mo diporojekeng tsa mmuso
ditlhaloso tsa ditiro le dithaetlele
taolo ya tiriso ya peresale
ditumalano tsa tiragatso
go se nne teng kwa tirong
tsa ditiro tsa mekgatlho ya badiri
go se nne teng go go sa dumelelwang
maitsholomabe
dikgato tsa tshireletso
ditšhelete
meputso
ditolamiso
ditolamiso
Dituelo
Ditloso
Ditloso
ditetlo le dibonase
Tuelo ya
mofago le ditshenyegelo tsa leeto
mofago le ditshenyegelo tsa leeto
mofago le ditshenyegelo tsa leeto
mofago le ditshenyegelo tsa leeto
tetlo ya naga
tetlo ya boithabiso
ketleetso ya matlo le tshireletsego
ketleetso ya matlo le tshireletsego faele ga e yo mo rakeng
tetlo ya go kampa
tetlo ya tetelo
tetlo ya tetelo
tetlo ya tetelo
tetlo ya tetelo
tetlo ya go tshwarelela faele ga e yo mo rakeng
ditleleime tse di dirilweng ke ke kgatlhanong le lefapha
tuelo ya tlolonako
tuelo ya tlolonako
tuelo ya tlolonako faele ga e mo rakeng
tuelo ya tlolonako faele ga e mo rakeng
tuelo ya tlolonako faele ga e mo rakeng
tuelo ya tlolonako faele ga e mo rakeng
tuelo ya tlolonako faele ga e mo rakeng
tuelo ya tlolonako faele ga e mo rakeng
dikabo tsa dipusetso tsa
badiri faele ga e mo rakeng
dibasari go batlhankedi ba mmuso faele ga e mo rakeng
tokafatso mo maemong a a tirelo faele ga e mo rakeng
Maeto le dipalangwa
S11.p thebolo ya maeto le
mafeloboetelo faele ga e mo rakeng
dipeeletso le bonno
dithulaganyo le bonno dithulaganyo
Merero ya selegae
S12p pholese dikgakolo, matshediso le ditebogo ditirelo tsa segopotso faele ga e mo rakeng melaetsa ya keresemose le ngwaga o moša tlelapa ya loago mekgatlho ya badiri melaetsa e mengwe dipegelo le dipusetso dipusetso tsa tlhomo le dipalopalo faele ga e mo rakeng boitekanelo ba tshupetsokgono ya ditiro diphitlhelelo morago ga ditlhatlhobo tsa bongaka diforomo tsa kopo tsa peresale dikamano tsa bodiri dipotsiso tsa tlwaelo dingongorego pholese mekgatlho ya badiri
REJISETARA YA TIRO YA TSHEGETSO YA FAELE E E BOTSWENG
Nomoro ya Tshupetso
Tlhaloso
Letlha la Pulo
Letlha la Tswalelo peomolao dipotsiso tsa tlwaelo go baya tafoleng kitsiso ya melao, diodinanse le melawana melao ya rona bopaki ba dikotlhao:
molao wa tsela wa pharakano 1989
dipotsiso tsa tlwaelo go kwala le diphetolo dithanolo le dikgopolo tsa semolao thanolo ya athikele 61 (appelle): odinase ya ditsela 19 ya 1976 le lephata la bobegadikgang dithanolo le dikgopolo tsa semolao molao wa pharakano ya tsela wa kapa bokone 1997 (molao no, 3 wa 1997)
dipotsiso tsa tlwaelo molaotlhomo wa Aforika borwa wa boemedi bo bo lekanyeditsweng ba ditsela le ditsela tsa bosetšhaba dipotsiso tsa tlwaelo go kwala diphetolo molao wa pharakano ya tsela wa bosetšhaba
dipotsiso tsa tlwaelo go kwala diphetolo molao wa dipalangwa tsa tsela
dipotsiso tsa tlwaelo go kwala le diphetolo molaotlhomo wa dipalangwa tsa lefatshe dipotsiso tsa tlwaelo melawana ya rona melawana ka lebaka la tsamaelano le melwana ya pharakano dipotsiso tsa tlwaelo go kwala le diphetolo dithanolo le dikgopolo tsa semolao melao e mengwe molaotlhomo wa temokerasi o o bulegileng: 1999
dipotsiso tsa tlwaelo go kwala le diphetolo dithanolo le dikgopolo tsa semolao molaotlhomo wa thapo ya tekano ditlwaelo tse di botoka tsa setšhaba patlisiso dipotsiso tsa tlwaelo dithanolo le dikgopolo
Tsa semolao molao wa tsamaiso ya bosenyi 1997
molao 51 wa 1977
dipotsiso tsa tlwaelo dithanolo le dikgopolo tsa semolao molao wa botsamaisi ba ditshelete tsa setšhaba dipotsiso tsa tlwaelo melawana e mengwe ga go a tlhalosiwa melwana ya ditshelete melawana ya boto ya dithenner dipotsiso tsa tlwaelo dithanolo le dikgopolo tsa semolao ditaelo tsa ramatlotlo dipotsiso tsa tlwaelo dithanolo le dikgopolo tsa semolao dipampiri tse rona tse di tshweu/botala dipampiri tse dingwe tse di tshweu/botala diphetodo tsa tirelo ya setšhaba dipotsiso tsa tlwaelo go kwala le diphetolo dithanolo le dikgopolo tsa semolao pabalesego le tshireletso dipotsiso tsa tlwaelo go kwala le diphetolo dikhouto tse dingwe tsa boitshwaro/maitsholo khouto ya maitsholo a badiredi ba setšhaba dipotsiso tsa tlwaelo mokgatlho le taolo pholese dipotsiso tsa tlwaelo ditiro dipotsiso tsa tlwaelo e bonwe go kwalwa ga diteitemente tsa pono le maikemisetso tsamaiso ya tirelo le tlhokomelo kemedi ya bothati ka leloko la khansele ya phetiso (tona)
leruri ka mokaedi kakaretso leruri ka motlhankedi wa moarabedi leruri nakwana tlhomo ya dikarolo tse di sa le dikantoro dikarolo dikantoro tsa kgaolo thulaganyo ya tiro le kabelo ya ditiro dithulaganyo tsa lefapha tsa kgwebo thualaganyo ya porojeke ditsamaiso tsa kantoro le ditaelo ditaelo tse di rulagantsweng semolao ditaelo tsa kantoro patlisiso ya bokgoni pholese dipotsiso tsa tlwaelo patlisiso, dipegelo le tiragatso botsamaisi ba direkoto pholese kopo ya thebolo ya pholese ya tsamaiso ya direkoto tsa lefapha tatlho ya direkoto tshutiso go ya/ go tswa mafapheng tshenyo ya direkoto tebiso gape ya diaterese tse di fosagetseng tsa tsa kwalelano mokgwa wa go tlatsa kwalelano dipotsiso tsa tlwaelo kwalo, thebolo le phetolo kwalelano e e sa arologanyediwang ditlhatlhobo ditlhatlhobo tsa lefapha dithulaganyo dikgato tsa tshireletso pholese tshoganyetso/thulaganyo ya lebaka la tshoganyetso tshireletso ya batho/ tshireletso ditshwetso tsa kabinete/ditharabololo dimemorantamo ditharabololo tsa kabinete phatlalatso tlholego ya ditiro ditaletso le ditebogo tiro sebedi ya ditiro magareng ga mafapha kgato ya tumelo/
merero ya phetogo diphetogo tsa aterese melelwane ya porofense/
kgaolomolelwane dipotsiso tsa botona ditshelete pholese dipotsiso tsa tlwaelo ditekanyetso kabelo go puo ya tekanyetso ya leloko la dikhansele (tona)
kwalo ya tekanyetso kakaretso boto ya dipalangwa tsa tsela tsa selegae pharakano tekanyetso ya khepetlele ditiro dikgolo tekanyetso e e okeditsweng phetotekanyetso le dithebolo tse di feteletseng thomelo ya ditekanyetso kabo mokgwa wa tsiboso ya ka pele ditshenyegelo tsa nako ya magareng tlhomamiso ya tekanyetso tshutiso ya matlole maikarabelo a moikarabedi komiti e e tlhophilweng ya diakhaonto tsa setšhaba tshedimosetso le ditshwaelo ditlhatlhobo tsa thuno dipotsiso tse di tlhamaletseng dipotsiso tse di sa tlhamalalang dipegelo tšhata ya thuno tlhokomelotshireletso ya madi le diforomo tsa botlhotlhwa sefatlhegong babalesegile go neelana ka disetefekeiti go khanselwa ga ditšheke go rebolwa gape ga ditšheke ditšheke tse di sa amogelwang go thubiwa, bogodu le bofora didirisiwa tsa kantoro dikoloi, dikarolo le ditlhokego megala ya letheka dilo tse di senyegang madi a seatleng a puso bothati ba go amogela le go arabela madi a a amogetsweng thapo le ditiro tsa batlhankedi ba ba ikarabelelang thapo le ditiro tsa baduedibagolo thapo le ditiro tsa batsamaisi ba lenaneo thapo le ditiro tsa batsamaisi ba maikarabelo thapo le ditiro tsa batsamaisi ba ditshelete ditshenyegelo pholese tuelo ya akhaonto bobolokelo bo bo rekilweng ditirelo tse di rekilweng go phimolwa ga ditshenyegelo tse di se nang maungo bofora akhaonto ya tetelo ka go se nang tshepo ditshenyegelo tsa kgwedi kopo ya matlotlo ditshenyegelo tsa beke inšorense ditleleime ka ditheo tse dingwe/batho ka nosi lotseno polese dipotsiso tsa tlwaelo tlhomamiso ya dikelo kgobokanyo ya lekgetho le tlaleletso la botlhotlhwa(vat)
kabo go phimolwa ga lotseno lo lo se busiwe dikabo, dišeponsašepe le matlotlo a kwa ntle tshisinyo ya/diporojeke tse di kgethegileng peeletso ya bothati ramatlotlo wa bosešshaba bamatlotlo wa porofense ka mmalatlotlo mogolo dithulaganyo tsa go banka bothati go saena thebolelo ya tshupo ya go emisa tuelo ditshutiso tsa eleketeroniki lenane la dipegelo, dipusetso le diseteitemente tswalelo ya bofelo ba ngwaga tiro e e dirilweng mo theong ya boemedi ya lefapha khansele ya kgaolo ya bantam dipotsiso tsa tlwaelo tekanyetso kabo e tlisitswe ditleleime di rometswe le diketleetso di duetswe go tlhokomela tiriso madi khansele ya kgaolo ya kalahari dipotsiso tsa tlwaelo tekanyetso kabo e tlisitswe ditleleime di tlisitswe le diketleetso di duetswe go tlhokomela tiriso madi khansele ya kgaolo ya namakwaland dipotsiso tsa tlwaelo tekanyetso kabo e tlisitswe ditleleime di tlisitswe le diketleetso di duetswe go tlhokomela tiriso madi khansele ya kgaolo ya benede oranje dipotsiso tsa tlwaelo tekanyetso kabo e tlisitswe ditleleime di tlisitswe le diketlletso di duetswe go tlhokomela tiriso madi khansele ya kgaolo ya bo-karoo dipotsiso tsa tlwaelo tekanyetso kabo e tlisitswe ditleleime di tlisitswe le diketleetso di duetswe go tlhokomela tiriso madi ditumalano khansele ya kgaolo ya diamantveld dipotsiso tsa tlwaelo tekanyetso kabo e tlisitswe ditleleime di tlisitswe le diketleetso di duetswe go tlhokomela tiriso madi ditumalano moenjenere wa tsela ya kgaolo - kby tekanyetso e tlisistswe moenjenere wa tsela ya kgaolo - prieska dipotsiso tsa tlwaelo tekanyetso kabo e tlisitswe go tlhokomela tiriso madi mmasepala wa barkly-west mmasepala wa brandvlei mmasepala wa britstown mmasepala wa calvinia ditleleime tse di tlisitsweng le diketleetso tse di duetsweng mmasepala wa hanover dipotsiso tsa tlwaelo mmasepala wa hartswater mmasepala wa postmasburg dipotsiso tsa tlwaelo mmasepala wa prieska dipotsiso tsa tlwaelo mmasepala wa upington tekanyetso kabo e tlisitswe bothati ba selegae matlotlo a kadimo dituelo tsa tshutiso mokgwa wa botsamaisi wa ditšhelete fms pegelo le dikwalo tse di amanang kopo ya dipegelo taolo le tsholo e e babalesegileng ya dipegelo/rejisetara tsa setlhopha dikhoutu dikhouto tsa kabo tsa maikemisetso bonno pholesi dipotsiso tsa tlwaelo koketso ya mafelo kamogelo ya mafelo le kago ya meago kantoro kgolo bonno ba semmuso ditheo tsa boitekanelo diphetolo le paakanyo ya meago dikantoro kantoro kgolo dikantoro tsa kgaolo bonno ba semmuso ditheo tsa beng taolo ya pharakano kopo ya le kabo ya bonno ba semmuso kantoro kgolo kantoro ya palamente dikantoro tsa tlaleletso foramo ya ditekesi ya porofense ya kapa bokone bonno ba semmuso dikaratšhe le mo go phakiwang mafelo a dikopano go fetolwa ga mafelo kantoro kgolo dikantoro tsa kgaolo moago wa ritchmond bobaba khiro ditumalano tsa khiro bobolokelo le ditirelo: pholesi ya bobolokelo ditlhaloso dithennere dithebolo tsa dithennere tsa boto botsayakarolo mo dikonterakeng tsa bosetšhaba dithennere tsa sebele le dikonteraka tsa Lefapha dikantoro tsa kgaolo dikantoro tsa dithennere tsa kgaolo teemaneng tsweletso ya kgwebo e nnye, magareng le e kgolwane go bala setoko bobolokelo bo bo ntshitsweng baenjenere ba tsela ya kgaolo-kby baenjenere ba tsela ya kgaolo-prieska kantoro kgolo dikantoro kgaolo tatlho ya lefetiso le tse di sa tlholeng di didirisiwa dikantoro tsa kgaolo boto ya dipalangwa tsa tsela moenjenere wa tsela ya kgaolo kamogelo le tshegetso ya dilo tse di sa tlhalosiwang fenitšhara ya kantoro metšhine ya go tlanya le ya go ntsifatsa seteišenare dišelefo tsa kamore e e tiileng difene metšhine ya go fekesa le didirisiwa tsa khomphiutara megala ya letheka metšhine ya tlanyotetlo ditlhobolo le ditlhabano diyunifomo le diaparo tse di sireletsang maborogo a go meta morwalo dikhemera tsa bedio/ dikhemera dikhotheisene tse di sa tlhamalalang diforomo tsa botlhotlhwa ba sefatlhego ditirelo go posa dikgetse tsa go posa le mabokoso a poso tuelelopele diakhaonto tsa mogala telokomo tshegetso ya mogala le go o tsenya dikaedi tsa mogala tirisetso ya megala mabaka a poraefete mabaka diphetogo kwa dinomorong tsa megala kamogelo ya dilo tsa go buisa ditheko dikabo dikwadisetso go poraebathaesiwa ga ditirelo ditirelo tsa go phepafatsa ditirelo tsa go fepa ditirelo tsa tshireletso ditirelo tsa mmasepala megala ya data ya modemo thoto kamogelo le botsamaisi tshegetso ya thoto ka kakaretso taelo ya mekhenikhale boitekanelo ba tshupetsokgono ya tiro le pabalesego go reka/go rekisa thoto motsamao wa thoto dipaakanyo dithutano tsa mekhenikhale dipalangwa pholesi dipotsiso tsa tlwaelo dipalangwa tsa koloi ya mmuso dikopo tsa dikotsi dipaakanyo tiriso ya poraefete papetla ya sekgala dipalopalo tsa kgwedi dikoloi tsa gg dikarata tsa peterole botsamaisi ba makoloi go reka/ go rekisa ga dikoloi tsa leruri tshutiso ya dikoloi kgogelomorago ya dikoloi tlhatlhobo ya dikoloi tsa gg dikotlhao tsa pharakano tirisobotlhaswa ya dikoloi tsa mmuso dipalangwa tse di etleeditsweng tiriso ya dikoloi tsa poraefete mo mabakeng a semmuso dipalangwa tsa terena, lewatle le lefaufau dipusetso laesense ya dikoloi go phaka ga bothati tiriso ya dipalangwa tsa mmuso ka batlhankedi ba ba seng mo tirong dikoloi tsa go paterola dikoloi tsa go thapiwa/rentiwa sekema sa madi a koloi sa batlhankedi bagolo dikoloi tsa vip diphasalatso dipotsiso tsa tlwaelo go gatisa ga thekiso le phatlalatso phatlalatso ya mahala diphasalatso/dipampiri tsa mekgatlho e mengwe dikabo dithadiso dipegelo tse di amogetsweng phatlalatso le tlhaeletsano dipotsiso tsa tlwaelo pholesi kgakolo ya thekenoloji ya poneso ya kgopolo(pty) ltd dithulaganyo dikhophi tsa dipampiri dikuranta sekano bosetšhaba maano le dipegelo tse di kgethegileng boleng le dikopano tsa mekgatlho le dikgobokano tse dingwe malebana le ditiro tsa tshegetso dikopano pholesi dithulaganyo lenanetema le metsotso apk (komiti ya kgakololo ya badiri)
khomišene ya bašwa kopano ya balaodi ba peresale kopano ya tšhambara ya dingangisano ya porofense pscbc khansele ya tšheimbara ya go rulaganya ditirelo tsa setšhaba kopano ya badiredipuso hod (kopano ya ditlhogo tsa mafapha)
komiti e e emeng mo diakhaontong tsa setšhaba mincom (komiti ya botona)
pdcc(komiti ya thulaganyo ya tsweletso ya porofense)
komiti tlaleletso ya dithulanyetso tsa tsweletso komiti tlaleletso ya ikonomi le tsweletso komiti ya thulaganyo ya porofense komiti ya hiv/aids beke ya tebelelo ya masakhane tshedimosetso ya thekenoloji setlhopha se se dirang sa lebopo setheo sa botsamaisi ba setšhaba mananeo a go aga maatlafatso kopano ya pawusa thaseke ya maatla: motlolo o mošwa wa botsamaisi setlhoa ba porofense nehawu (mokgatlho wa tshwano wa badiri ba thuto, boitekanelo wa bosetšhaba)
kopano ya botsamaisi ba matlhothapelo jyop kopano ya kgabaganyo mafapha ka ngwaga wa boditšhabtšhaba wa batho ba bagolo '99
iwg (kopano ya setlhopha se se dirang ya tiragatso)
tirelo ya tshireletso ya ngwana: kopano ya maemo dikopano tsa kabinete foramo ya akhaontente ya lefapha/ foramo ya badiri ba porofense komiti ya katiso:
lefapha la dipalangwa katiso ya de beers dikopano tsa botsamaisi ba direkoto kopano ya midco kopano ya nngwe mo go nngwe kopano ya ba ba tlogetseng psa (mokgatlho wa badiredipuso wa Aforika Borwa)
dikopano tsa minmec foramo ya basadi ba bannye le bana ya boithapo (ywcsef)
kopano ya aocok kopano ya kgalagadi mmasepala wa kgaolo ya siyanda kopano ya kgabaganyo mafapha le setshwantsho sa kwa godimo le go mepa foramo ya botsamaisi ba bantsho foramo ya cfo ya porofense komiti ya ditšhelete kopano ya botsamaisi ba matlhotlapelo batsamaisi ba bagolo kopano ya botsamaisi ba matlhotlhapelo mec j boloko le botsamaisi tlhogo ya lefapha kopano ya setlhopha ya ikonomi dikopano tsa komiti ya kgaolo ya bothati ba kago ya thuto le katiso kopano ya komiti ya metshameko dikopano le lefapha la bosiamisi kopano malebana le tekanyetso kabo ya lefapha la dipalangwa dikopano tsa badiri baenjenere ba ditsela tsa kgaolo:
dikopano tsa beke/kgwedi kopano ya botsamisi ba lefapha boemedi ba kgabaganyo-
molelwane ba dipalangwa tsa tsela botsamaisi ba thulaganyo ya porojeke ya moakanyetso wa tlaleletso bokaedi dikopano tsa badiri ba ditsela kopano ya botsamaisi ba ditiro tsa setšhaba ya tlaleletso bokaedi kopano malebana le IT
dikhonferense dipotsiso tsa tlwaelo phetolo ya bodiredipuso thapo/kwadiso ya maloko thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananetema mananetema, metsotso le dipegelo basadi mo temothuong mo kapa bokone thapo/kwadiso ya leloko karoo: khonferense ya tsweletso ya ikonomi mananeo, metsotso le dipegelo thulaganyo ya kopano le phatlalatso ya mananeotema dikhonkerese dipotsiso tsa tlwaelo dikhansele safaco (khansele ya tekese ya Aforika Borwa)
thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema mananeotema, metsotso le pegelo leina la khansele e e latelang dithutano dipotsiso tsa tlwaelo thutano malebana le leano le le utlwalang la setoropo la teemaneng thapo/kwadiso ya maloko mananeotema, metsotso le dipegelo thutano ya dipalangwa tsa batlhankedi thapo/kwadiso ya maloko thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema mananeotema dikarata tse ntšhwa tsa petorolo le dipegelo tsa bobaakanyetso phatlalatso ya metsotso le dipegelo dithulaganyo tsa dikopano le diphatlalatso tsa mananeotema thapo/kwadiso ya maloko thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema mananeotema, metsotso le dipegelo phatlalatso ya metsotso ledipegelo osw (kantoro ya thutano ya maemo a basadi)
thapo/kwadiso ya maloko mananeotema, metsotso le dipegelo ncop khansele ya bosetšhaba ya diporofense.
thutano ya tlhaeletsano mananeotema, metsotso le dipegelo thutano ya khoutu ya maitsholo
A badiredipuso thapo/kwadiso ya maloko ncp thutano ya tshedimosetso thapo/kwadiso ya maloko thutano ya porofense thapo/kwadiso ya maloko thulaganyo ya dikopano le phatlalatso lefapha la bosetšhaba la thutano ya dipalangwa mananeotema, metsotso le dipegelo thutano ya botsamaisi ba ditšhelete thapo/kwadiso ya maloko mananeotema, metsotso le dipegelo thutano ya sebopego sa tekanyetso kabo thapo/kwadiso ya maloko thutano ya batsamaisi ba tsweletso ya dikgono(sdfs)
tulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema thutano le nako ya tirisano mo tirong e e tshwerweng phatlalatso ya metsotso le dipegelo thutano ya leano la thulaganyo
phatlalatso ya metsotso le dipegelo thutano ya boithuti thapo/kwadiso ya maloko botsamaisi ba rks ba thutano thutano ya dipuisano dikhomišene tse dingwe coma (khomišene ya boitshwarelano)
mananeotema, metsotso le dipegelo iec khomišene ya ditlhopho e ikemetseng thapo/kwadiso ya maloko thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema mananeotema, metsotso le dipegelo phatlalatso ya metsotso le dipegelo dikomiti tsa rona dipotsiso tsa tlwaelo komiti ya tshireletso le pabalesego thapo/kwadiso le maloko thulaganyo ya dikopano le dipegelo mabapi le mola wa ditiro dikopano dipotsiso tsa tlwaelo pholesi dithulaganyo mananeotema le metsotso rtcc komiti ya go rulaganya dipalangwa tsa lefatshe colto (komiti ya batlhankedi ba lefatshe)
rcckomiti ya go rulaganya ditsela rbbon komiti tlaleletso ya tsweletso mmskomiti tlaleletso ya mokgwa wa botsamaisi ba leano la tsela komiti tlaleletso ya mookamedi wa tsela komiti ya thekenikale ya merwalo e e feteletseng komiti tlaleletso ya moenjenere wa go emela mc komiti ya matheriale wa tsela komiti tlaleletso ya tirelo ya mekhenikhale kago le tshegetso ya komiti tlaleletso komiti tlaleletso ya tikologo ms komiti tlaleletso ya go naya dinomoro tsa tsela rtmc boemedi ba tshwaragano ya botsamaisi ba pharakano ya tsela komiti ya thekenikhale ya peomolao ya pharakano ya tsela rtitkomiti ya mekgwa ya thekenikhale ya tshedimosetso ya pharakano ya tsela komiti ya thekenikhale ya tlhaeletsano le bontsi ya pabalesego ya tsela.
thuto ya mokgweetsi komiti ya thekenikhale ya dithuno tsa pabalesego ya tsela komiti ya thekenikhale ya dikaelo le maemo noctckomiti ya thekenikhale ya taolo ya morwalomogolo ya bosetšhaba komiti ya thekenikhale ya katiso ya mokgweetsi le go leka komiti ya thekenikale ya katiso le tsweletso ya motlhankedi wa pharakano komiti ya thekenikhale ya katiso le tsweletso komiti ya thekenikhale ya diporojeke tse di kgethegileng
K58 komiti ya thekenikhale komiti ya thekenikhale ya emamo mananeong a tiro a pabalesego ya pharakano rccgmt(komiti e e fetotsweng ya go kopanya ya dipalangwa tsa dikoloi tsa mmuso)
sarsmmanuale wa pabalesego ya tsela wa aferika borwa bmlckomiti ya kgokaganyo ya dimatheriale tsa sekontiri ins(mokgwa wa botsamaisi ba tiragalo)
kvk komiti ya thulaganyo ya pharakano int (batlhankedi ba theo ya pharakano)
ilc batlhankedi ba theo ya laesense csir: tranportek khansele ya patlisiso ya saense le intaseteri dikopano tsa taolo ya pharakano sarftshwaragano ya tsela ya aforika borwa sabsbiro ya boemo ya aforika borwa komiti ya kgokagano ya tekesi vtc komiti ya dikoloi ya thekenikhale natiskopano ya setlhopha se se dirang ya madi a porofense nug kopano ya (setlhopha sa modirisi wa natis)
dikopano tsa komiti ya goroga o tshela(bosetšhaba)
dikopano tsa komiti ya goroga o tshela (porofense)
natis: fe kopano ya komiti tlaleletso msa go tsamaisa aforika borwa kopano ya botsamaisi sadckomiti ya tsweletso ya aforika borwa lutptiriso ya lefatshe le baagi ba ba rulaganyang dipalangwa dtckopano ya komiti ya thennere ya lefapha komiti e e rulaganyang tlhabololo ya lefatshe moenjenere wa kgaolo wa ditsela:
dikopano tsa beke/kgwedi dikopano tsa dipalangwa foramo ya peomolao ya pharakano ya tselartlf kopano ya lefelo le lešwa moago wa peomolao kopano ya kopano ya khamphase ppp e ntšha ya kapa bokone kopano ya komiti ya go neelana ka lefatshe kopano ya kgaolo ya benede -oranje kopano ya kgaolo ya kalahari kltamokgatlho wa dipalangwa wa selegae wa kimberley khomišene ya letlotlo la kotsi ya tsela kopano ya kgaolo namakwaland dikopano tsa baanaleseabe/
ditirelo tsa metsi & sanetasi boto ya pabalesego ya pharakano ya tsela dikonteraka tse dinnye(smme)
lefelo la kopano- moago o mošwa wa peomolao
ditsamaiso tsa boemo tsa tiragatso ya molao le komiti ya didirisiwa tsa thekenikhale
maborogo a le marataro: lefelo la kopano
tsela ya nosetso ya blouputs: lefelo la kopano
go agiwa ga tselana ya dinao tselana ya baesekele go bapa le tselakgolo 4/1ke vaalharts: lefelo la kopano:
tsela ya go fitlhelela: pella: lefelo la kopano
tsela ya go fitlhelela: prieska: lefelo la kopano
tsela ya go fitlhelela: colesberg: lefelo la kopano
metsotso ya lefelo la kopano wa bone
tshiamiso ya kerabole karolo ya ga rre 768
tsosoloso ya tsela ya botlhokwa
dikhonferense
satckhonferense ya dipalangwa ya aforika borwa
thapo/kwadiso ya maloko
khonferense ya togamaano ya dipalangwa tsa bosetšhaba ya ya hiv/aids le lenaneo la kgakolo
thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema
thapo/kwadiso ya maloko
thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema
khonferense ya bosomaamararo supa ya ka ngwaga tse pedi
thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema
dithutano
pholesi
mananeo, metsotso le dipegelo
thutano ya go aga setlhopha pharakano ya porofense kapa bokone
thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema
thutano ya thuno ya tiragatso
thapo/kwadiso ya maloko
kago ya setlhopha, tsamaiso & ditšhelete
thapo/kwadiso ya maloko
thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema
go tsamaisiwa ga dithoto tsa mmuso tse di tsepameng tse di sa direng
mananeotema, metsotso le dipegelo
taolo ya kgobalo le thutano ya pabalesego ya pharakano
thapo/kwadiso ya maloko
kago ya boenjenere ba sebeli s&b thutano ya togamaano
phatlalatso ya metsotso le dipegelo
dikomiti tsa rona
komiti ya pabalesego le tshireletso
thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema
thulaganyo ya dikopano le phatlalatso ya mananeotema
dikomiti tse dingwe
thapo/kwadiso ya maloko
taletso e amogetswe
kwalelano ya tlwaelo faele ga e yo mo rakeng
dipegelo le dipusetso
pegelo ya ngwaga
pegelo e e kopanetsweng
seabe ka karolo ya kantoro kgolo
bokaedi ba ditsela+ ditiro
lephata tlaleletso: thulaganyo ya moakanyetso
dipegelo tsa ditiragalo le dipusetso
dipegelo tsa kotara
dipegelo tsa kopanelo
seabe sa dikantoro tsa kgaolo
dipegelo tsa kotara
pegelo ya kgwedi
pegelo ya kopanelo
seabe sa karolo ya kantoro kgolo
dipegelo tsa bakaedi
tshedimosetso
dipotso mo palamenteng
seabe
puo ya tona ya pulo
dipuo tsa matona ntle le tekanyetso
dipuo tsa moporesidente wa naga
dipuo ka tona ya bosetšhaba
mo kokoanong bosetšhaba
REJISETARA YA TLHATLHAMANO YA TIRO YA FAELE E E BUTSWENG
Nomoro Tshupetso
Tlhaloso
Letlha la Pulo
Letlha la Tswalelo
Bolumo
go rulaganya le moakanyetso wa ditsela
L.1.r dipotsiso tsa tlwaelo boemo, ditlwaelo le ditlhaloso
moakanyetso wa matheriale maborogo matshwao a tsela dikgoro tsa koloi/kereti l.1.2.1.r botsamaisi ba konteraka dipotsiso tsa tlwaelo diporojeke tsa beng ka nosi
L.1.2.1.r dipotsiso tsa tlwaelo thennere le dikonteraka
pbs mokgwa wa botsamaisi ba mokwakwa
tshiamiso ya maborogo a le 9 mr 858
le mr875
tsosoloso ya tsela ya botlhokwa
manyuale wa tsamaiso ya porojeke
patlisiso ya kerabole ya konkereite le go tlhokomela dikarolo tsa tsela ya maiteko
go diragadiwa le go dira mokgwa wa tshegetso ya botsamaisi
pms mokgwa wa botsamaisi ba mokwakwa
mokgwa wa botsamaisi ba mokwakwa
maborogo a le mararo:
ditiro tse di ša
tiragatso ya mokgwa o o utlwalang wa pharakano
ditiro tse di ša
mokgwa wa botsamaisi ba leborogo
moakanyetso wa mr759:
badiri ba katiso ya thekenikale
tshekatsheko ya maemo a tsela go tswa upington go ya louisvale le magareng ga upington le groblershoop malebana le pabalesego ya tsela
go petshiwa ga ditsela tse 3
go sekaseka tiriso ya sedira polasetera le metsi a letswai mo kapa bokone
mokgwa wa bolaodi ba kotsi
go rašenalaesa togamaano ya ditsela
kago le tlhokomelo ya motsamaya ka dinao/
vaalharts mmogo le kemisetso ya leborogo mo moakanyetsong wa dr3450
tsela ya phitlhelelo: pella konteraka 2 ya 2001
tshekatsheko ya bothekenikhale ba lefatshe tr16/8
tiro ya go thiba
kapa bokone go dirwa ga leborogo mo godimo ga nka ya orange magareng ga blouputs le riemvasmaak
tshiamiso ya karolo ya kerabole ya mr768 magareng ga britstown le vosburg
Go kwala ditsamaiso tsa manyuale
mokgwa wa botsamaisi ba tsela ya mokwakwa
mokgwa wa botsamaisi ba tsela ya mokwakwa
mokgwa wa go tsenya ditshenyegelo wa botsamaisi
tshekatsheko ya pabalesego ya tr13/6 (n12)
tsosoloso ya sakrivier maborogo a mabedi maborogo a mabedi le dikholobete tse di lesomesupa
tswalelo gape
tshiamiso ya tsela go tswa britstown go ya carnarvon tuelo ya dikonteraka
go siamisa maborogo a le 9
mr858 le mr875
maborogo a le mararo:
mokgwa wa tsamaiso ya motheo wa pharakano
tsela ya nosetso ya blouputs(ditiro tse di ša)
go dirwa ga mr759
go dirwa ga mr759:
pmsmokgwa wa botsamaisi ba mokwakwa
badiri ba katiso ya bothekeniki
tshekatsheko ya maemo a tsela go tswa upington go ya louisvale le magareng ga upington le groblershoop malebana le pabalesego ya tsela
go rašenalaesiwa ga togamaano ya tsela
kago le tlhokomelo ya motsamaya ka dinao/
vaalharts mmogo le kemisetso ya leborogo mo moakanyetsong wa dr3450
tiro ya go thiba kapa bokone
kwalo ya manuale wa ditsamaiso
mokgwa wa botsamaisi ba ditshenyegelo
tshekatsheko ya pabalesego ya tr 3/6
tswalelo gape
moakanyetso le tekanyetso ya ditshenyegelo tsa tselana ya boemo ya motsamaya ka dinao/rrabaesekele e e ageletsweng go ya moleng o le esi wa leborogo
dimatheriale
ditiro tse di ša
moakanyetso wa mr759:
go sekaseka tiriso ya sedira polasetera le metsi a letswai mo kapa bokone
go dirwa ga leborogo mo godimo ga noka ya orange magareng ga blouputs le riemvasmaak
tshiamiso ya karolo ya kerabole ya mr768 magareng ga britstown le vosburg
tuelo ya dikonteraka
botsamaisi ba tsela ya kerabole
tiragatso le tlhokomelo ya matshwao a tsela a maiteko
mokgwa wa tsamaiso ya motheo wa pharakano
moakanyetso wa jometeri
tiro ya tshiamiso: kapa bokone
go dirwa ga leborogo mo godimo ga noka ya orange magareng ga blouputs le riemvasmaak
tshiamiso ya karolo ya kerabole ya mr768 magareng ga britstown le vosburg
maborogo le dikago
beng ba thoto
kago le tlhokomelo ya motsamaya ka dinao/
vaalharts mmogo le kemisetso ya leborogo mo moakanyetsong wa dr3450
tsela ya phitlhelelo:pella konteraka 2 ya 2001
ikhumiso ya nakwana
merero ya tikologo
ditetla tsa kago
ditlhatlhobo tsa khuetso ya tikologo
kago le tshegetso ya ditsela
makwalotiko a rona
tsamaiso ya porojeke
ditsela tsa bosetšhaba
ditsela tsa botlhokwa
tsela ya botlhokwa
tsela ya botlhokwa 71/3
dikgomo
dikgomo tse di tseleng ya bobolokelo
legora
go tswalela
go rulaganya le lefelo
taolo ya tseno
tsweletso ya ribone
meago, dipopego le matshwao a phasalatso
megala ya maatla
bothale ba megala le dikheibole
tsweletso ya ribone
bothale ba megala le dikheibole
ditsela dikgolo
khansele ya kgaolo ya diamandtveld
khansele ya kgaolo ya bo-karoo
khansele ya kgaolo ya namakwaland
ditsela tsa karologanyo
khansele ya kgaolo ya kimberley
khansele ya kgaolo ya bo-karoo
khansele ya kgaolo ya hantam
khansele ya kgaolo ya namakwaland
ditsela tse dinnye
khansele ya kgaolo ya diamantveld
khansele ya kgaolo ya kalahari
khansele ya kgaolo ya bo-karoo
khansele ya kgaolo ya namakwaland
maborogo, dikholobete le tsela e e tsholetsegileng
ikhumiso le tsietso
matheriale wa go tshwaya tsela
tsweletso ya ribone le dipolane tsa go aga
moago le matshwao a phasalatso
go latlha
karolwana le phetolo tiriso ya lefatshe
dikgoeletso
ditsela tsa botlhokwa
khansele ya kgaolo ya hantam
khansele ya kgaolo ya kalahari
khansele ya kgaolo ya bo-karoo
ditsela tsa karoganyo
ditsela tse dinnye
khansele ya kgaolo ya diamantveld
khansele ya kgaolo ya kalahari
khansele ya kgaolo ya bo - karoo
khansele ya kgaolo ya hantam
khansele ya kgaolo ya namakwa (mr61)
khansele ya kgaolo ya kalahari
dipalopalo
dipegelo tsa tswelelopele
marapo a kgale, tshomarelo ya tikologo le go kgotlhela ditsela
tshenyo ya morwalela
konteraka/merero ya tumalano
go runya ga melelo le go ša ga naga
dilaboratori
teko ya mmu
ditiro tsa lefapha tse di feteletseng
kago
kadimo ya thoto
matshwao a tsela
dimatheriale
dipalangwa tsa botlhe
L3p pholesi
dipalangwa tsa tsela
kwadiso
tsa ditekesi
tlhomamiso kana ditsela le disetopo
badiri ka bongwe
dibese
L3.1.1.2-t letsogo le le kwa godimo
taolo ya pharakano
L4.p pholesi
tiragatso ya molao
taolo ya pharakano ka maikhutso le bokhutlo ba beke bo bo leele
pabalesego ya tsela
tiriso ya nnotagi
mabanta a pabalesego
diporojeke tsa pabalesego ya tsela
diporojeke tsa dipalopalo
mokgwa wa botsamaisi ba tiragalo
Letsholo la goroga o tshela
dingongorego
maborogo a tekanyetso
ditlolomolao le dikotlhao
dikemiso tsa dikoloi le dikoloi tse di utswitsweng
sepalangwa sa koloi
sepalangwa sa koloi ya mmuso
ditheko
dikoloi
kabo ya dikoloi
tshegetso ya dikoloi
dipapetla tsa sekgala le dikarata tsa peterolo
tiriso botlhaswa/ tsietso
dingongorego tse di amogetsweng
phatlalatso ya dikoloi
difantisi
dipalangwa tsa ketleetso
dikoloi
dikoloi tsa mmuso
dikoloi tsa porofense
ditleleime tse di dirwang ke mmuso
ditleleime tse di dirwang kgatlhanong le mmuso
tsamaiso ya molao le tsamaiso ya sepalangwa sa koloi
tsamaiso ya molao
dilaesense tsa bakgweetsi
Tlhomo gape
dikano
boikuelo
karologanyetso gape
L6.1.1.6 -m rre j makati
sebopego sa karata ya kherediti
kwadiso ya mafelo a a lekang dilaesense tsa go kgweetsa
ya porofense
setšhaba
poraefete
ya porofense
setšhaba
poraefete
kwadiso ya bodiri ba madirelo, baromelateng, baagi
kimberley, go dira ka motlakase o o logilweng le boenjenere
batlhankedi ba bothati
thapo/kwadiso
batlhankedi ba pharakano
batlhatlhobi ba dikoloi
batlhatlhobi ba dilaesense tsa bakgweetsi
batlhokomedi ba pharakano
kopo ya diphemete tsa mokgweetsi tsa porofešenale
tlhatlhobo ya lebelo le le kwa godimo
go tshwantsha mo tseleng
dithebolo
dikopo go diragatsa ditiragalo mo tseleng ya botlhe
botsamaisi ba sepalangwa sa koloi
kwadiso le go naya laesense
dinomoro tsa kwadiso
dinomoro polata
dinomoro tse di kgethegileng tsa kwadiso
madi a laesense
dithebolo
kopo/thebolo ya dinomoro tsa kgwebo tsa koloi
mokgwa wa tshedimosetso ya pharakano ya bosetšhaba(natis)
taolo/tshegetso ya mokgwa
sedirisiwa
lenaneo la ditiro tsa setšhaba le le ikaegileng ka baagi
L10p pholesi
Nomoro Tlhaloso Letlha la Pulo Letlha la Tswalelo Bolumo ac2
sekolo se se kopaneng sa reakantswe:
sekolo sa s s medikane sa poraemari:
sekolo le hosetele ya rietfontein:
sekolo sa poraemari sa hopetown:
sekolo se segolo sa vuyolwethu: galeshewe:
sekolo se segolo sa vuyolethu: galeshewe:
sekolo sa poraemari sa masiza:
sekolo se segolo sa kimberleyboy s:
sekolo sa poraemari sa tsela sa transvaal:
sekolo sa poraemari sa letshego: kimberley:
sekolong sa bankhara bodulong: thuto ya kago ac2/74/1/3
sekolo sa poraemari sa kamieskroon:
sekolo se se kopaneng sa ikhaya:
sekolo sa poraemari sa strydenburg:
sekolo sa sekontari sa vaalharts:
sekolo sa sekontari sa warrenvale:
sekolo se se kopaneng sa warrenton:
thuto ya kago
thuto ya kago
sekolo sa poraemari sa mocwaledi: hartswater:
sekolo sa poraemari sa ndwanya:
kalafi: dituelo tsa khiro ac3/36/2/3
sepetlele sa motshegare sa galeshewe: tsa kago ac3/54/27/3
kalafi: dituelo: khiro
tshomarelo ya tlholego:
matlo le mmuso wa selegae :
lefapha la temothuo:
thuto ka kakaretso:
lefapha la thuto le setso kakaretso ac4/c/47/8
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
pharakano: dikhiro - dikonteraka
boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la temothuo, kakaretso ac4/g/2/8
tshomarelo ya tlholego ya oorlofskloof:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la thuto: kantoroya kgaolo:
lefapha la boitekanelo:
lefapha la temothuo: kakaretso ac4/h/15/8
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo: griekwaland:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la boitekanelo le katlaatlelo:
lefapha la merero ya ikonomi:
merero ya ikonomi: kakaretso:
lefapha la metshameko le bašwa: kakaretso ac4/00/3/21
metshameko:
lefapha la dipalangwa: kantoro kgolo ac400/8/21
theko ya lebala: kakaretso ac4/l/00/24/8
Tsamaiso ya badiri:
ramatlotlo: kakaretso: kantoro kgolo ac4/00/28/8
lefapha la boto ya thennere: kakaretso:
boto ya thennere: kakaretso kantoro kgolo ac4/00/41/21
lefapha la ditšhelete: kantoro kgolo kakaretso ac4/00/42/21
dituelo tsa ditirelo tsa tshingwana: kantoro kgolo ac4/00/44/21
dithoto tse e leng tsa naga ac4/00/72/8
mekgwa ya tshireletso ya maloko a kabinete ac4/00/81/21
mekgwa ya tshireletso ya maloko a kabinete ac4/00/82/21
y2k tsamaelano kakaretso:
lefelo la tshekatsheko: calvinia: dituelo tsa dikhiro tsa temothuo ac4/19/31/8
moago wa saamstaan: temothuo ga go na letlha mo faeleng ac4/19/34/8
thuto ga go na letlha mo faeleng ac4/19/35/8
tshomarelo ya tlhago ga go na letlha mo faeleng ac4/19/36/8
ya phepafatso sanatorium: tsa kago: kantoro kgolo:
moago wa porofense: mmila wa roux
moago wa porofense: ditirelo tsa go phepafatsa:
lefelo la baagi la amerville:
moago wa bogologolo wa khansele ya kgaolo: griekwastad:
katlaatlelo: dituelo tsa khiro ac4/42/4/8
moago wa porofense wa kimberley:
lefelo la boitekanelo la baagi:
kantoro ya mmasepala ya ditloung:
MAMETLELELO YA TAOLO YA DIREKOTO
LEFAPHA LA DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
Ditaelo ka kakaretso
Taolo ya mametlelelo
Diphetolo, ditlaleletsi le go begela
Khophi kgolo ya mametlelelo
Rejisetara ya tshenyo
Tshenyo
Temogo
Tlhaloso ya tatlho ya matshwao
Diteng
A Lenanetema le metsotso
B Dipegelo
C Dintlha tsa matlotlo
D Direjisetara
E Diphasalatso tse di phasaladitsweng ke kantoro
F Tsele le tsele
G Makwalotiko a a amogetsweng
I Kutlo Pono
DITAELO TSA KAKARETSO TSA MAMETLELELO E E LAOLANG DIREKOTO.
Taolo ya Mametlelelo
Taolo ya mametlelelo e neetswe Motsamaisi wa Direkoto. Go se nne le diphetogo le/kana ditlaleletso kwa mametlelelong kwa ntle ga thebolo ya motlhankedi.
Phetogo, Ditlaleletso le go Begela.
Diphetogo le ditlaleletso tsotlhe di tshwanetse go romelwa kgabetsa kwa Moakhaefeng wa Porofense go kwala, go rebola le go neela bothati ba go latlha.
KhopiKgolo
Khophikgolo ya mametlelelo e e laolang direkoto e faelwa mo khabareng e e nosi mme e bontshiwa jalo mo khabareng e e kwa ntle. Khophi e e tsholwa ke motlhankedi yo o boletsweng fa godimo yo o tshwanetseng go tlhomamisa gore e tsholwa e feleletse mme le gore ditaelo mo temaneng 2 di a diragadiwa.
Rejisetara ya go Senya
Fale bothati ba go latlha bo bo emeng bo rebotswe go ya ka mabaka a a mo mametlelelong e e laolang direkoto regisetara e e senyang e tshwanetse go diragadiwa. Rejisetara e, e kgaogantswe go ya ka dingwaga, sk. 2002, 2003, 2004, jljl. Fa sengwe se tswaletswe, tshupetso ya sona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga o se tla senngwang ka ona. Selo se se tswalang ka 2002 se taelo ya tshenyo e leng D3, se tla tsenngwa ka jalo ka fa tlase ga ngwaga 2005, ka go rialo se dira bonolo go lemoga gore ke dilo dife tse di tla senngwang mo ngwageng ofe o o rileng. Tiriso ya sebofo sa letlhare le le leketlhang e a atlanegisiwa ka go sa kgonege go tlhomamisa palo ya ditsebe tsedi tlokegang ka ngwaga pele ga nako.
Tshenyo
Dilo di tshwanetse go latlhiwa kgabetsa- bogolo gangwe ka ngwaga- tse mo godimo setefikeite se se tlhalositsweng sa tshenyo se tshwanetseng go romelwa kwa Moakhaefeng wa Porofense.
Temogo
Dilo tsotlhe di tshwanetse go lemogiwa mo khabareng ya lentlle ka mokgwa wa nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo mametlelelong e e laolang direkoto mmogo le taelo e e maleba ya tshenyo. Palo le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong e e khutlometsepa.
Tlhaloso ya Matshwao a go Latlha.
A20 - Fetisetsa kwa bobolokelong ba diakhaefe dingwaga di le 20 morago ga bokhutlo ba ngwaga o direkoto di neng tsa dirwa.
D - Senya (mmele wa tshimologo ka boona o tlhomamisa nako ya tshwaro).
D7 - Senya dingwaga di le supa morago ga tswalelo.
AP - E ka nna mo tisong ya mokgatlho ka go sa fele. Fa tatlho e nna teng, sk. fa kantoro e tswalela kana dithoto di latlhiwa; e tshwanetse go fetisediwa kwa bobolokelong ba diakhaefe.
DAU - Senya ka bonako morago ga fa go runa go fedile.
DAU3 - Senya dingwaga di le 3 morago ga fa go runa go fedile.
DAU7 - Senya dingwaga di le 7 morago ga fa go runa go fedile
Setlhopha Tlhaloso Kantoro kwa e beilweng Tatlho
Metsotso ya komiti ya kabo ya matlo ya naga Karolo ya thennere (Kamore 20)
Mananetema le 2. Metsotso ya Komti ya Boatlhodi
Metsotso ba thennere Karolo ya thennere (Kamore 22)
Metsotso ya komiti ya dithennere tsa Lefapha Karolo ya thennere (Kamore 22)
Dipegelo 1. Pegelo ya Ngwaga Motlhankedi Mogolo wa Madi 2. Pegelo ya Thuno Motlhankedi Mogolo wa Madi
Pegelo ya Baruni Motlhankedi Mogolo wa Madi
Dipegelo tsa Porojeke Bakaedi
Dintlha tsa madi 1 Diseteitemente tsa Madi Madi(Kamore 31a)
Dibetshe Madi (Dikamore 32&33)
Bobolokelo
Dibuka tsa go otara Madi (Kamore 1c& 33b)
Rejisetara ya tsheke Madi (Kamore 31c)
Diforomo tsa botlhotlhwa tebego Madi(Dikamore1c& 33b)
Tekanyetso kabo Motlhankedi Mogolo wa Madi
Direjisetara
Direjisetara 1. Direjisetara tsa tshenyo Rejiseteri tsa madi ga di a tsenngwa 2. Rejisetara ya Difaele tse di butsweng Rejiseteri
Khophikgolo ya go faela Motsamaisi wa Direkoto
Sekedule sa go Laola Direkoto Motsamaisi wa Direkoto
Rejisetara ya ditirelo tsa ka pele Rejiseteri
Rejisetara ya thomelo madi Rejiseteri
Rejisetara ya difekese tse di tsenang/tswayang Rejiseteri
Rejisetara ya dinotlolo tsa bobedi Rejiseteri
Tlhogo: Tlamelo le
Thoto
Rejisetara ya setoko Botsamaisi (Kamore 28b)
Rejisetara ya lenanethoto Kamore 28b
Kamogelo ya bobolokelo Kamore 28b
Rejisetara ya go ntsha le reseti Kamore 28b
Foromo ya tlamelo ya kamogelo kwa ntle Kamore 28b
Rejisetara ya dikonteraka Karolo ya thennere(Kamore25)
Rejisetara ya thoto e e leng ya porofense Karolo ya thennereKamore
Rejisetara ya dikonteraka tsa magareng ga porofense le bahiri Karolo ya thennerKamore
Dikonteraka tsa bonno ba kantoro Karolo ya thennere(Kamore25)
Dibuka tsa sekgala sa koloi Kamore 36
Dibuka tsa baeti Tshireletso
Diphasalatso tse di phasaladitsweng 1. Phousetara Bobolokelo (DRE)
ke Lefapha
Tse le tsele 1. Difaele tsa Letsatsi Rejiseteri
Ditayari tsa semmuso Dikantoro tsa beng
, Dikopo tse di sa atlegang Bobolokelo(DRE)
Dilo tse di godisiwang Bobolokelo(DRE)
Direkoto tsa eleketeroneki Direkoto tse ga di bope karolo ya mokgwa wa botsamaisi ba direkoto tsa direkoto tsa eleketeroniki mme ga di ise di naneofadwe ka tsepamo. Di teng mme di tsamaisiwa mo polokelong ya khomputara ka nosi ya batlhankedi ba ba thapilweng mo Lefapheng. Bontsi ba direkoto tse di teng gape mo pampiring mme di bontshiwa mo difaeleng tsa kwalelano tsa Lefapha.
Kutlo-pono 1. 1. Ditsayamantswe
Ditheetso tsa kgalemo Dikamano tsa Badiri
Metsotso ya Dikopano
F. DIREKOTO TSE KA GO ITIRISA DI LENG TENG GO FITLHELELWA
Direkoto tse di latelang di ka nna tsa lebelelwa ke bakopi kwa ntle ga dikopo tse di kgethegileng ka phitlhelelo e e tlhokang go dirwa:
Dipegelo tsa ngwaga le tse dingwe tsa tswelelopele (Bona Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto le Rejisetara ya Difaele tse di Butsweng )
Maano a togamaano le Tiragatso
Tekanyetso kabo le dikwalo tse di amanang (Bona Mammetlelelo ya Taolo ya Direkoto le Rejisetara ya Difale tse di Butsweng)
Difaele tsotlhe tsa pholesi tse di dirilweng go ya ka Mokgwa wa go Faela wa Ditiro tsa Tshegetso tse di Tshwanang(o eteletswe pele ke H) le Mokgwa wa go Faela wa Ditiro tsa Tshegetso tsa Badiri tse di Tshwanang (o eteletswe pele ke S)
Setshwantsho letlhomeso se se rebotsweng sa mafapha otlhe mo NCPA.
Dintlha tsa Ditšhelete tsa Ngwaga tsa Mafapha.
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng pele (sk. diboroutšhara, makwalodikgang, ditshwantsho, dikhalentara jljl.)
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng mo webesaeteng ya NCPA.
Direkoto tsotlhe tsa ditsamaiso tsa diforamo tsa setšhaba.
Direkoto tsotlhe tse di sa umakiwang mo go 1-9 fa godimo di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng le Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto. Phitlhelelo go ya ditlhokegong tsa morago e tla dirisediwa theo ya mong ka nosi.
G. DIPHEKOLO, BOIKUELO, DITSAMAISO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
Fa Motlhankedi wa Tshedimosetso a ka gana ka phitlhelelo kwa rekotong efe e e tshotsweng ke Naga kana Mokgatlho wa Setšhaba, motho yo o kopang tshedimosetso o tshwanelwa ke go ikuela tshwetso.. Go tsamaisana le se, fa phitlhelelo e ka rebolelwa rekoto e e amang lekoko la boraro, lekoko leo la boraro le lona le tshwanelwa ke go ikuela tshwetso. Boikuelo bo tla thadisiwa ke Bothati bo bo Maleba. Bothati bo bo Maleba bo tla sekaseka kopo le rekoto go ya ka ditlhaloso tsa Molao 2000, wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso.
Fa go ka fitlhelwa gore kopo e ne ya ganwa ka phoso, Bothati bo bo Maleba bo tla busetsa morago tshwetso ya pele ya Motlhankedi wa Tshedimosetso le go neelana ka phitlhelelo kwa rekotong. Mokopi o tla itsisiwe jaanong ka tshwetso le madi a a tlhokegang a a dumelelwang tlhagiso ya rekoto kana karolo ya seo.
Mo lebakeng la gore Bothati bo bo Maleba bo tshegetsa tshwetso ya Mothankedi wa Tshedimosetso gore a se neele phitlhelelo kwa rekotong, mokopi o tla itsisiwe ka tshwetso. Mokopi o tla itsisiwe gape ka diphekolo tse di latelang.
Fale diphekolo tsotlhe tsa boikuelo ba ka fa gare, jaaka di lemogilwe ke Mokgatlho wa Setšhaba, di tlhobogilwe, mokopi o na le tshwanelo go ikuela kwa kgotlatshekelo..
Mokgwa wa go ikuela wa ka fa gare le boikuelo go ya kwa kgotlatshekelo, jaaka go tlhalositswe ka Molao, di jaaka di latela:
Boikuelo ba ka fa gare-
Bo tshwanetse go diriwa mo foromong e e tlhalositsweng (jaaka e tlhagisitswe ke Mokgatlho wa Setšhaba) mo malatsing a le 60 le ale 30 a boikuelo ba lekoko la boraro.
Bo tshwanetse go romelwa kana go isiwa kwa Motlhankeding wa Tshedimosetso wa mokgatlho o o amegang wa setšhaba kwa dintlheng tsa kgolagano tsa gagwe.
Bo tshwanetse go bontsha setlhogo sa boikuelo ba ka fa gare.
Bo tshwanetse go neela mabaka a boikuelo ba ka fa gare.
Bo ka tsenyeletsa tshedimosetso e nngwe efe gape e e itsiweng ke moikuedi.
Fa, mo tlaleletsong ya karabo e e kwadilweng, moikuedi a tshwanetse go tlhagisa ka fao a eletsang go itsisiwe le dintIha tse dingwe tse di maleba go itsisiwe jalo.
Fa e le gore go ka nna le madi a boikuelo, madi a a tshwanetse go tshwaragana le boikuelo bo bo kwadilweng go ya Motlhankeding wa Tshedimosetso. Madi a boikuelo a a tlhalositsweng, fa a le teng, a tshwanetse go duelwa. Fa go ka diragala gore boikuelo bo se duelwe, tshwetso mo boikuelong e ka nna ya faposiwa go fitlha nako e madi a duetsweng.
Boikuelo bo bo kwadilweng bo tshwanetse go tlhalosa aterese ya poso kana nomoro ya fekese.
Fa boikuelo bo tsentswe morago ga nako e e fedileng, k.g.r malatsi a le 60 / 30, Bothati bo bo Maleba bo tshwanetse, mo lebakeng le le siameng le le bontshitsweng, bo dumelele go tsenngwa thari ga boikuelo ba ka fa gare. Fa bothati bo bo maleba bo ka se dumelele go tsenngwa thari ga boikuelo ba ka fa gare, bo tshwanetse go neela kitsiso kwa mothong yo o tsentseng boikuelo ba ka fa gare.
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse, mo malatsing a tiro a le 10 morago ga go amogela boikuelo ba ka fa gare, a romele tse di latelang kwa Bothating bo bo Maleba:
Boikuelo bo bo kwadilweng ba ka fa gare;
Mabaka a tshwetso e e amegang;
Gore a boikuelo ba ka fa gare bo kgatlhanong le kgano kana thebolo ya phitlhelelo; le
Dintlha tsa kgolagano tsa lekoko la boraro lefe le le tshwanetseng go itsisiwe.
Fa Bothati bo bo Maleba bo sekaseka boikuelo ba ka fa gare kgatlhanong le kgano ya kopo ya phitlhelelo kwa rekotong e e amang lekoko la boraro, Bothati bo bo Maleba bo tshwanetse go itsise lekoko la boraro ka boikuelo ba ka fa gare, kwa ntle le fa dikgato tsotlhe go fitlhelela lekoko la boraro di paletswe. Mo lebakeng la fa lekoko la boraro le tshwanetse go dumelelwa go dira dikemedi tsa mokwalo/molomo.
Fa go dirwa tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare, Bothati bo bo Maleba bo lebelela tse di latelang:
Dintlha tse di builweng mo boikuelong ba ka fa gare bo bo kwadilweng;
Mabaka a a neng a tlisitswe ke Motlhankedi wa Tshedimosetso mo tshwetsong ya tshimologo;
Boemedi bofe bo bo neng bo dirilwe;
Fa lekoko la boraro le ka bo le sa fitlhelelwe, ntlha ya gore lekoko le boraro ga le a nna le tšhono ya go dira kemedi, ke lebaka leo boikuelo ba ka fa gare bo tshwanetseng go kgapelwa thoko.
Bothati bo bo maleba bo ka nna ba gatisetsa tshwetso ya pele kana bo ka nna ba ntsha tshwetso e ntšha. Tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare e tshwanetse go dirwa mo malatsing a le 30 morago ga kamogelo ya boikuelo ba ka fa gare. Ka bonako morago ga tshwetso e dirilwe, Bothati bo bo maleba bo tshwanetse go neela kitsiso kwa moikueding, lekoko lengwe le lengwe la boraro le mokopi mme go fitlha fa go kgonegang go itsisiwe moikuedi ka mokgwa o o neng wa kopiwa. Kitsiso ya tshwetso e tshwanetse go nna le tse di latelang:
Go neelwe mabaka a a lekaneng a tshwetso;
Go neelwe tlamelo ya Molao o go neng go ikaegilwe ka ona;
Go se tsenngwe tshupetso efe kwa rekotong;
Go bolelwe ditsamaiso tse dingwe tsa boikuelo ba ka fa gare tse di leng teng kwa mokoping; kana
Go bolelwe gore mekgatlho e e amegang, k.g.r moikuedi, lekoko la boraro, jljl. Ba ka tsenya kopo le kgotlatshekelo kgatlhanong le tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare mo malatsing a le 60 kana 30 (lekoko la boraro).
Mo boitlhobogong ba ditsamaiso tsotlhe tsa boikuelo ba ka fa gare, mokopi o na le tshwanelo go fitlhelela kgotlatshekelo go ikuela pele.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso 4.txt</fn>
PUSO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso:
Manyuale wa Lefapha la Pabalesego le Bogokaganyi
KETAPELE
Maitlamo a AforIka Borwa a gore go nne le phitlhelelo ya tshedimosetso a tlotla boitlamo jwa rona jwa molaotheo jwa go tsenya tirisong tshwanelo ya botlhokwa ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso gongwe tshedimosetso e e mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono ke kgato e kgolo ya tlhabololo fa go lebelelwa boswa jwa sephiri jo re bo fitlhetseng go tswa mo dingwageng tse dintsi tsa puso e e neng e sa re sepe ya bonnye. Ka Molao ono re tshuba lebone go fedisa bosephiri le tidimalo e e neng e le karolo ya puso le tsamaiso ya tlhaolele.
Maitlhomomagolo a Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa bo2 wa 2000, ke go tlamela ka tshwanelo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso le ditheo tsa poraefete.
Tshwanelo eno e tla godisa gore go bewe dilo mo pepeneneng, go rwalwe maikaraelo gammogo le tsamaiso e e bokgoni ya ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete. Go ya ka tshwanelo eno, e tla thusa gape batho ba rona go nna le seabe se se tletseng gammogo le go tsaya ditshwetso ka kitso jaaka re bopa sešwa setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
O agelela gape mo motheong wa rona wa go godisa setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo e e bokgoni ya tshedimosetso e e tla ba kgontshang go diragatsa ka botlalo gammogo le go sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona.
Batho ba naga eno ba romile puso ya rona gore e diragatse diphetogo tse di tla tokafatsang boleng jwa matshelo a MaAforika Borwa otlhe. Molao ono o tla tiisa motheo ono o o tiileng o re agelelang mo godimo ga ona, mo maitekong a rona a puso e e lolameng e e maikarabelo.
TONAKGOLO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tiro e kgolo ya Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, o o goeleditsweng ka kgwedi ya Mopitlwe 2001, ke gore go nne le seemo se mo go sona batho baagi ba Aforika Borwa ba nang le bokgoni jwa go fitlhelela tshwanelo ya go bona tshedimosetso. Molao ono o montšhwa ga o kgontshe MaAforika Borwa go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo fela, ntlha ya botlhokwa go gaisa ke ya gore o sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona jaaka di tlhagelela mo Molaotheong. Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso ke sediriswa sa botlhokwa mo go kopanyeng ditlamelo tse di mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo jaaka o fitlhelwa mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile ka dipilara tsa kgololesego, tekatekano gammogo le go tlotla seriti sa botho. Molao ono o montshwa ke karolo ya botlhokwa mo thulaganyong ya go lere diphetogo ka ntlha ya fa o konotelela motheo o o adilweng ka Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Se se neng se tlwaelegile ka puso ya tlhaolele e ne e le gore ditiro tsa puso gammogo le tsamaiso ya yona di ne di aparetswe ke sephiri le tidimalo, go bipiwa ditiro tsa bobodu le tse di seng ka fa molaong. Ka ditlhopo tsa temokerasi tsa ngwaga wa 1994, re tlhagotse tsela e ntšhwa e e rotloetsang mokgwa wa go baya dilo mo pepeneneng gammogo le go rwala maikarabelo.
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o naya baagi ba Aforika Borwa tshono ya go nna le bokgoni jwa go fitlhelela tshedimosetso go tswa mo pusong le mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono o montšhwa o tlaleletsa botlhokwa jwa gore ditheo tsotlhe di dire gore ka gale di dire ditiro tse di mo molaong le go rwala maikarabelo a ditiro tsotlhe tsa tsona. Molao ono o montšhwa o goeleditswe e le kgato e nngwe ya go netefatsa botshelo jo bo botoka ka go tlamela baagi fela ka tshono ya go filthelela tshedimosetso e e leng gore kwa bofelong e ka dira gore ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba di rwale maikarabelo a ditiro tsa tsona.
TLHOGO YA LEFAPHA
KANTORO YA TONAKGOLO
DITENG
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. TSHEDIMOSETSO KA GA GO DIRA KOPO YA PHITLHELELO
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
E. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELELWANG KA BOITIRISO
F. DITIRELO TSE DI FITLHELWANG KWA LEFAPHENG LA PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
G. PATLOMAIKUTLO, GO NNA LE SEABE GAMMOGO LE GO NNA LE TSHUSUMETSO MO GO TLHANGWENG GA DIPHOLESI
H. DITSELA TSA TSHIAMISO, THULAGANYO YA BOIKUELO GAMMOGO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
Lefapha la Pabalesego le Bogokaganyi ke lefapha le le dirang ditiro tsa lona ka mokgwa o o netefatsang puso e e lolameng. Go botlhokwa tota gore Lefapha leno le tseye seabe sa ketapele go fitlhelela maitlhomo a a tshwanang a Porofense. Seabe seno se netefatsa gore puso ya Bosetšhaba le tsa Selegae di golagane sentle, le go netefatsa gore gareng ga tse dingwe, go nna le tsamaiso e e lolameng ya ditšhelete, tsamaiso ya badiri gammogo le togamaano ya lefapha, jalo le jalo.
Go bonagetse gore, go netefatsa gore go diragadiwa ditiro le seabe sa lefapha sentle; go tshwanetse ga nna le popegotheo e e bokgoni. Popegotheo e e feletseng e e bontshang diyuniti di le mmalwa tse di kopaneng, ditiro tsa tsona gammogo le diphatlatiro tsa teng, e manegilwe fano jaaka Mametlelelo A.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go latela ditaelo tsa Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, go thapilwe/ go supilwe Motlhankedi wa Tshedimosetso go netefatsa gore go nna le tsamaiso ya thulaganyo ya phitlhelelo ya tshedimosetso/ direkoto. Go feta moo, go thapilwe/ go supilwe Batlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka tiro ya gagwe. Dintlha tsa kgolagano tsa MotlatsaMotlhankedi wa Tshedimosetso di a latela:
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
MAEMO : Tlhogo ya Lefapha
ATERESE YA POSO : Lebokoso la Poso 1368
NOMORO YA MOGALA : 053 - 839 1700/1/2/3
NOMORO YA FEKESE : 053 - 8312781
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
Go ya ka molao ono o montšhwa: Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, motho mongwe le mongwe o na le tetla ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke mmuso gongwe setheo sengwe le sengwe sa setšhaba. Gore motho a kgone go fitlhelela tshedimosetso, motho o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tlapisitswe fano jaaka Mametlelelo E. Foromo eno e tshwanetse go romelwa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso kwa dintlheng tse di fa godimo tsa kgolagano. Morago ga gore kopo e amogelwe go tla latela thulaganyo e e latelang:
Motlatsamontlhankedi wa Tshedimosetso o tla swetsa gore a motho yo o dirang kopo ya tshedimosetso ke mokopi wa sebele (a kopa tshedimosetso ya gagwe ka sebele). Fa e le mokopi wa sebele ga a kitla a tlhoka go duela tuelo ya kopo. Fela fa e le mokopi (tshedimosetso e nngwe) foo gona o tshwanetse go duela tuelo ya kopo ya bokana ka R35.00 pele ga go ka simololwa ka go batla rekoto. Ka jalo, ga go kitla go tswelelwa ka kopo fa go ise go duelwe tuelo eo ya ntlha.
Fa tuelo e setse e dirilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go goga direkoto/ rekoto e e amegang.
Fa rekoto e setse e gogilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla e sekaseka mme a swetse gore a e na le pabalesego e e fitlhelwang ka fa tlase ga Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/ mokopi wa sebele otla itsesewe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa go tlhagisiwa gape ga rekoto.
Fa go sena go amogelwa tuelo tse di maleba, go tla dirwa dikhopi tsa rekoto gongwe karolo ya yona e go rebotsweng tetla ya gore e fitlhelelwe mme e romelwe go motho yo o kopileng tshedimosetso.
Fa e le gore phitlhelelo ga e a rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo ya yona, o tla itsesewe ka seo gammogo le mabaka a kganelo eo, gammogo le dithulaganyo tse di maleba tsa boikuelo tse a ka di latelang.
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
Direkoto tse di fitlhelwang mo Lefapheng la Pabalesego le Bogokaganyi di ka aroganngwa go ya ka direkoto tsa makwalo le direkoto tse dingwe tse e seng makwalo (direkoto tse dingwe).
Makwalo a laolwa le go tsamaisiwa go ya ka dithulaganyo di le pedi tsa go faela tse di reboletsweng go dirisiwa mo kantorong ke lephata la Diakhaefe la Porofense. Makwalo otlhe a a malebana le merero ya badiri a tsamaisiwa ke Thulaganyo E E Tshwanang ya go Faela ya Ditiro tsa Badiri; makwalo otlhe a a malebana le ditiro tsa tshegetso a laolwa ke Thulaganyo E E Tshwanang ya go Faela ya Ditiro tsa Badiri. Makwalo otlhe a a malebana le ditiro tsa ka gale tsa lefapha di tshwana le diyuniti tsa Lefapha (ntle le tsamaiso le ditšhelete) a tsamaisiwa ka Thulaganyo ya go faela ya Ditiro tsa Ka Gale. Dithulaganyo tseno tse di tshwanang tsa go faela di tshwanetse go dirisiwa mo mafapheng otlhe a Tsamaiso ya Porofense ya Kapa Bokone. Difaele tsa batho tse di butsweng go ya ka dithulaganyo tse tharo tseno di kailwe mo Rejisetareng e e mametleletsweng fano ya Difaele tse di Butsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka sejule ya Taolo ya Direkoto e ga jaana e iseng e rebolwe ke lephata la Diakhaefe tsa Porofense.
Go tloga ka ngwaga wa 1994 go ya go 2001, Lefapha le ne le sa aroganye le go tsamaisa direkoto tsa lona go ya ka dithebolo tsa diakhafe. Ga jaana go tshwaraganwe le go faela direkoto go tswa kwa morago go ya ka dithulaganyo tse di rebotsweng tsa karoganyo (dithulaganyo tsa go faela le Sejule ya Taolo ya Direkoto). Seno ke thulaganyo e e ka sekeng ya wediwa ka ponyo ya leitlho mme ka jalo, manyuale ono o bontsha fela direkoto tse di arogantsweng go tloga ka kgwedi ya Ngwanaatsele ka ngwaga wa 1999. Fa direkoto tse di aroganngwang di ntse di faelwa go tswa kwa morago, manyuale ono o tla nna o bewa mo dinakong mme dikhopi tse di baakantsweng di tla nna di isiwa kwa Komišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa gangwe le gape.
Lephata la Mokhuduthamaga wa Pabalesego le Bogokaganyi le na le thulaganyo ya lona e e rebotsweng ya go faela mme ga e a tshwanela go dirisiwa ke maphata a mangwe a Lefapha.
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
LEFAPHA LA PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
DITAELO KA KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
F. MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELWA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
B. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
C. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETSHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETŠHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BOKGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
A. GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
B. GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
C. JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI, E E LENG GORE GO TSHWANA LE ENO, E A TSHWANA MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO ENO YA GO FAELA E E LENG THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO. E A TSHWANA MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA YA SERISI YA DITIRO TSA KA GALE E E FAROLOGANENG GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
LEFAPHA LA METSHAMEKO. BOTSWERETSHI LE SETSO
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA DITIRO TSA BADIRI BA BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA TSA BADIRI E E KWA DIKGAOLONG E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI E LE KAROLO YA DITIRO TSA YONA YA KA GALE E KA DIRISA THULAGANYO ENO YA GO FAELA MO MABAKENG A SELEGAE A BADIRI FELA. DITIRO TSA BONA TSA KA GALE DI TLA BONTSHIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. THULAGANYO ENO YA GO FAELA GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
F. MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
B. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
C. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETŠHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BO KGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALAWA DIFAELE TSA A20:
GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO TSENO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO YA GO FAELA (THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSE DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JALO LE JALO, TSA DIKOPANO TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 8 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO ENO YA GO FAELA GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI, DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE GO REKWA LE TLHOKOMELO JALO LE JALO YA BOBOLOKELO LE DITIRELO, GAMMOGO LE BONNO A TLHAGELELA MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE YA
LEFAPHA LA PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
DITAELO KA KAKARETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE LEFAPHA LA PABALESEGO LE BOGOKAGANYI LA POROFENSE YA KAPA BOKONE FELA. GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. LEBELELA TEMA 20 YA DITAELO TSENO.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA SENGWE, GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DINOMORO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/2001, 2/2001, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 14 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA THULAGANYO E NEETSWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YONO DI AKARETSA, GA RENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA KA BOTLALO DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A NNA MO DIFAELENG TSE DI NEPAGETSENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA GALE KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE KA GALE GO NETEFATSA GORE KHOPIKGOLO E MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 7)
D. BOKGONI JWA THULAGANYO BO TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE GO TLAMELWA KA DIPOELETSO TSE DI MALEBA. FA GO BONWA DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA DIRWA DIFAELE TSE DINTSHWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI GONA DI KAOGANNGWE GONGWE DI KOPANNGWE GO YA KA MOO GO LENG MALEBA KA TENG. DIFAELE TSA NTLHA (JAAKA DITLHOGO TSE DI NANG LE DIKAROLWANA MME DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO TILA GORE DI SEKE TSA FELELETSA E LE DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA, GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GO LEBELELWE THATA DIKGETSI TSE MO GO TSONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DINTLHA TSA BOTLHOKWA DI FETOGELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE MORERO O NNE MO FAELENG E E MALEBA.
F. MALEBANA LE DITIRO TSE DI KA GA DITLHALOSO TSE DI FITLHELWANG MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE GAMMOGO LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA DITEMA 11 LE 14 FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO TSENO DI TSHWANETSE GO TLHAGISIWA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO.
GO FAELWA GA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE, SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO, E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE SENO, DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
a. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
b. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTSHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
c. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRISO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLHA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI,2001, 2002, 2003 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 2001 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2004, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 16 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: LENANEO LA KAGO SESWA LE TLHABOLOLO: TSHITSINYO YA FO TLAMELWA KA MATLOTLO: DIPOROJEKE TSE DI KGETHEGILENG: DITHEO TSA SETSO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: DIPOROJEKE TSE DI KGETHEGILENG. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), MME A TLA TSHWANELA GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELETSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA GO SA TLHOKEGE. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO SENA GO FETA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETŠHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI SA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BO KGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. NOMORO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLE GA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
A. GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
B. GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
C. JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG FELA MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 7 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI BA SELEGAE MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG;
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO, E LE YONA E TSHWANANG MME LE YONA E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE DIKANTORO TSE DINGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JALO LE JALO, TSA DIKOPANO TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 8 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO ENO YA GO FAELA GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI, DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE GO REKWA LE TLHOKOMELO JALO LE JALO YA BOBOLOKELO LE DITIRELO, GAMMOGO LE BONNO A TLHAGELELA MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
LEFAPHA LA PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
DITAELO KA KAKARETSO
B Dipaakanyo, ditlaleletso le pegelo
D Rejisetara ya tshenyo
E Tshenyo
F Tshupo
G Tlhaloso ya matshwao a tloso
DITENG
A Mananetema le metsotso
B Dipegelo
C Dintlha tsa ditšhelete
D Direjisetara
E Diphasalatso tse di phasaladitsweng ke kantoro
F Dinepe
G Tsele le tsele
H Makwalotiko a a amogetsweng
J Dikutlopono
Ditaelo ka kakaretso tebang le sejule ya taolo ya direkoto
Taolo ya sejule e mo magetleng a Motsamaisi wa Direkoto. Ga go a tshwanela go dirwa dipaakanyo le/ kgotsa ditlaleletso dipe mo sejuleng ntle le tumelelo ya motlhankedi yono.
Dipaakanyo, ditlaleletso gammogo le go dira pegelo
Dipaakanyo tsotlhe le ditlaleletso di tshwanetse go tlisiwa gangwe le gape go Moakhaefe wa Porofense gore a di kwale, a di rebole mme a ntshe tetla ya gore di tlosiwe.
Khopikgolo
Khopikgolo ya sejule ya taolo ya direkoto e faelwa mo sephuthelong se sele mme e supiwa jalo mo sephuthelong se se ka fa ntle. Khopi e tsholwa ke motlhankedi yo o kailweng fa godimo yo o tshwanetseng go netefatsa gore e tsholwa e le mo dinakong le gore ditaelo tsa tema 2 di a tswelediwa.
Rejisetara ya tshenyo
Fa go setse go rebotswe tetla ya go tlosiwa ga dilo tse di mo sejuleng ya taolo ya direkoto, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong rejisetara tsa tshenyo. Rejisetara eno e arogantswe ka dingwaga, go fa sekai, 2002, 2003, 2004, jalo le jalo. Fa ntlha e tswalwa, nomorotshupetso ya yona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga e e tla senngwang ka yona. Ka jalo, ntlha e e tswetsweng ka ngwaga wa 2002, e taelo ya yona ya go senngwa e leng D3, e tla tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga wa 2005, mme ka go dira jalo go lemosega sentle gore ke dintlha dife tse di tshwanetseng go senngwa mo ngwageng o o rileng. Go atlenegisiwa tiriso ya setlami se se sa kopanang gonne go sa kgonege gore go ka itsewe pele ga nako, palo ya ditsebe tse di tla tlhokegang ka ngwaga.
Tshenyo
Go tshwanetse ga tlosiwa dilo gangwe le gape - bonnye gangwe ka ngwaga - mme fa go dirwa jalo setifikeiti se se rebotsweng sa tshenyo se isiwe go Moakhaefe wa Porofense.
Tshupo
Dilo tsotlhe di tshwanetse go supiwa mo sephuthelong se se ka fa ntle ka nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo seduleng ya taolo ya direkoto gammogo le ka taelo e e maleba ya tshenyo. Nomoro le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong ya khutlonne.
Tlhaloso ya matshwao a tloso
A2O. - Fetisetsa go botsenyo jwa diakhaefe mo dingwageng di le 20morago ga bokhutlo jwa ngwaga e direkoto di dirilweng ka ona.
D. - Senya (gore e simologa kae go laola paka ya go tsholwa)
D7 - Senya mo dingwageng di le 7 morago ga go tswalwa
AP - Di ka nna mo matsogong a setheo sebaka se se sa lekanyediwang. Fa go tlosiwa, sekai. Fa kantoro e tswalelwa gongwe go tlosiwa dithoto, di tshwanetse go fetisediwa kwa botsenyong jwa diakhaefe.
DAU - Senya ka gangwe fela fa go sena go fediwa go runiwa.
DAU3 - Senya morago ga dingwaga di le 3 go sena go fediwa go runiwa
DAU7 - Senya morago ga dingwaga di le 7 go sena go fediwa go runiwa
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Tlhokomelo ya dipegelo
Tsa Porofense
Tlhokomelo ya ditirelo tsa Molao
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa go tswa go baagi
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa go tswa go Mokgwatlho wa Bomme wa ANC
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa go tswa go baagi
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa go tswa go foramo ya sepodisi ya baagi ba Aggenys
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa go tswa go go Kgaolotlhopo ya mokgatlho wa ANC Colesburg
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa De-Aar
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Delportshoop
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Jan-Kempdorp
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa De-Aar
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Roodepan
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Postmansburg
Dingongorego Sepodisi
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa go Kimberley
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Roodepan
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Barkly West
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Kgaolo ya Diamond Fields
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Hondeklipbaai
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Kimberley
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa Hanover
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa
Mokgatlho wa Bontsi wa Temokerasi
Ditlamelo
Bonno jwa Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa
Thibelo ya Bosenyi
Diteišene tsa Togamaano ya Tiro tsa Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa
Leano la Bosetšhaba la Thibelo ya Bosenyi
Setho sa Baagi le Diporojeke tsa Barutabana
Pegelo ya Thibelo ya Bosenyi
Togamaano ya Mananeo a Lefapha
Mananeo a Porofense
Botsalano jwa baagi/ Sepodisi
Dipotsiso tsa ka gale tsa Foramo ya Baagi ya Sepodisi
Botsalano jwa baagi le sepodisi
Dipegelo tsa ditiragalo
Botsalano jwa baagi le sepodisi
Dithulaganyo tsa dikopano
Dingongorego kgatlhanong le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa go tswa go Baagi Frazerburg
Pholesi ya Kgodiso ya maemo
Kgodiso ya maemo
Dikabo tse di kgethegileng tsa Kgodiso ya maemo
Motsamao wa Badiri - Pholesi
Motsamao wa Badiri - Diphetiso
Motsamao wa Badiri - kadimo ya badiri
Motsamao wa Badiri - Dithulaganyo tsa go tshwarelelwa
Taolo ya Badiri - Pholesi
Taolo ya Badiri - Pegelo ya Tswelelopele
Taolo ya Badiri - Go thapiwa kwa ntle ga tirelo setšhaba
Taolo ya Badiri - Seemo sa ditšhelete sa batlhankedi
Taolo ya Badiri - Ditshwetso tsa kgalemo gammogo le dikgato
Taolo ya Badiri - Dithapo tsa go ya ka maemo a motho
Taolo ya Badiri - Diaparo
Taolo ya Badiri - Tetla ya go amogela dimpho
Taolo ya Badiri - Ditshalelo tsa malatsi a boikhutso / Togamaano
Taolo ya Badiri - Diaterese tsa batlhankedi
Taolo ya Badiri - Thuso ya Baagi mo Diporojekeng tsa Puso
Taolo ya Badiri - Taolo ya thulaganyo ya Persal
Taolo ya Badiri - Pholesi
Ditšhelete - Dipotsiso tsa ka gale
Ditšhelete - Katoloso ya dituelo tsa badiri
Ditšhelete - Go duelwa ga dituelo tsa badiri
Ditšhelete - Dikgogo go tswa mo dituelong tsa badiri
Ditšhelete - Ditetlo tsa mofago le maeto
Ditšhelete - Ditetlo le dibonase
Ditetlo tsa go nna mo lefelong
Ditetlo tsa go ijesa monate
Ditšhelete - Ditetlo le Dibonase
Ketleetso ya Matlo
Ditšhelete - Dibonase tsa tšhelete tsa Batsamaisi bagolwane
Ditšhelete - ditleleimi tse di dirilweng ke lefapha le kgatlhanong le lefapha
Ditšhelete - Dituelo tsa go dira morago ga nako ya tiro
Ditšhelete - Dikabelo tsa tuelo tsa go gobalela mo tirong
Ditšhelete - Dikabelo tsa ba ba dirileng lebaka le leleele
Ditšhelete - Dikopo tsa dikarata tse di rekang ka molato
Pholesi ya Maeto le Dipalangwa
Maeto + Thebolo ya maeto le mananeo a maeto
Maeto + Dipeeletso tsa dipalangwa
Dithulaganyo tsa Maroko/ Bonno
Merero ya selegae
Melaetsa ya Keresemose le Ngwaga o Mošwa
Dipegelo tsa go tlhangwa ga dipoelo: Dipoelo tsa dipalopalo
Dipegelo le dipoelo
Boitekanelo jwa mo tirong
Botsalano le Badiri le Mekgatlho ya Badiri - Dipuisano
Peomolao
Dikopano
Tlhogo ya Lefapha
Lenanetema le Metsotso ya dikopano
Lenanetema le Metsotso ya kopano
Lenanetema le Metsotso ya kopano ya komiti ya botsamaisi
Dipegelo tsa ngwaga le ngwaga - Dipegelo tse di tlhakanetsweng
Dipegelo le Dipoelo tsa ditiragalo
Dikhonferense - Basadi ba ba mo Temothuong
Go thapiwa le kwadiso ya ditokololo
Khonferense ya Tiriso e e botlhaswa ya nnotagi
Dithulaganyo
Khonferense ya Kagosešwa le Tlhabololo ya moya
Dithulaganyo
Khonferense ya Beke ya Swedish ya ngwaga wa 1999
Go thapiwa le kwadiso ya ditokololo
Khonferense ya Kagosešwa le Tlhabololo ya moya
Lenanetema, Metsotso le dipegelo
Dikhonferense
Kopano ya Dithuto tsa Baagi ba Aforika
Go thapa
Khonferense ya 2000: Go lebisa kwa Go thapiweng ka Tekatekano go lebilwe batho ba ba nang le malwetse a tlhaloganyo le ba ba sa itekanelang sentle mo tlhaloganyong
Dikhonferense
Lephata la Ditšhelete tsa setšhaba le le dirang seporofešenale mme le le bokgoni
Dipuisano tsa thutano
Dipuisano tsa thutano
Lefapha la Tirelo Setšhaba le Tsamaiso
Khonferense
Seminara ya Thekenoloji ya Tshedimosetso
Puisano ya thutano ya 1996 ka ga Bokao jwa molaotheo le ditshwanelo tsa botho mo Tirelong ya Sepodisi ya Aforika Borwa.
Khonferense
Beke ya go lebelela Masakhane
Dipuisano tsa thutano
Maatlafatso a bokgoni jwa Botsamaisi jwa Porofense
Khonferense
Botsalano jwa go ralala puso le porofense
Dipuisano tsa thutano
Lefapha la Tirelo Setšhaba le Tsamaiso
Dipuisano tsa thutano
Bašwa ba a dira
Dipuisano tsa thutano
Merero ya Metsi
Dipuisano tsa thutano
Botsamaisi jo bontšhwa jwa taolo ya indaseteri ya ditlamo tsa poraefete tsa tshireletso
Dipuisano tsa thutano
Botho jwa baagi
Bosenyi mo porofenseng ya Kapa Bokone
Dipuisano tsa thutano
Porojeke ya tlamelo ya ditirelo mo lefelong le le lengwe
Dipuisano tsa thutano
Lephata la Bosetšhaba la Matlhale le nna le sebaka sa tiro ka ga tshireletsego ya ka fa gare le go lwantshwa botlhodi
Dipuisano tsa thutano
Bokgoni jo bo dirisegang jwa tsamaiso ya Porojeke
Dipuisano tsa thutano
Katiso ka ga bong
Dipuisano tsa thutano
Go rolela ditiro kwa dikgaolong
Dipuisano tsa thutano
Leano la tiro la Lefapha
Dipuisano tsa thutano
Tshekatsheko ya Maphata le mokgwa o mongwe wa go tlamela ka ditirelo
Dipuisano tsa thutano tsa katiso ya Ditšhelete
Dipuisano tsa thutano e e kgatlhanong le bobodu
Go itlhaganedisa tiragatso ya diphetogo mo tirelong setšhaba
Dipuisano tsa thutano ya mafapha otlhe e e malebana le leano la tiro la temothuo
Dipuisano tsa thutano ya go lemosa batho ka mosireletsi wa setšhaba
Dipuisano tsa thutano ya Lephata la Dipalopalo la Aforika Borwa
Dipuisano tsa thutano ka Tekatekano fa go thapiwa
Dipuisano tsa thutano ka togamaano ya go tlhola ditiro
Dipuisano tsa thutano ka ga Molao wa Tsamaiso ya ditšhelete tsa setšhaba
Dipuisano tsa thutano malebana le leano la tiro le le tlhakanetsweng - boitekanelo
Dipuisano tsa thutano ka ga thuto ya ditshwanelo tsa botho
Dipuisano tsa thutano e e kgatlhanong le bosemorafe
Lenanetema le metsotso
Kopano ya Komiti ya thibelo ya bosenyi
Lenanetema le metsotso ya komitikhuduthamaga ya kgokaganyo
Lenanetema le metsotso ya komiti ya potefoleo ya pabalesego le Bogokaganyi
Lenanetema le metsotso la Kopano ya Bosetšhaba e e ka ga Tirisodikgoka mo Basading
Khonferense e e ka ga Lephata la Bokaedi la Thibelo ya Bosenyi
Khonferense e e ka ga Komešene ya Boditšhabatšhaba ya thibelo ya go tshwakgolwa ke nnotagi le go ikanya diritibatsi
Dipuisano tsa thutano ka ga diseminara tsa matlhale a bosenyi
Dipuisano tsa thutano ka ga thibelo ya bosenyi
Lenanetema le metsotso ya kopano ya Foramo ya Baagi ya Sepodisi ya kwa Galeshewe
Kopano ya komitipotlana ya thibelo ya bosenyi e e kopanetsweng
Mananetema le metsotso ya dikopano tsa foramo ya bogokaganyi ya Pabalesego ya Porofense le Bogokaganyi
Mananetema le metsotso ya dikopano tsa foramo ya bogokaganyi ya Pabalesego ya Porofense le Bogokaganyi
Ditaletso tse di amogetsweng
Ditaletso tse di amogetsweng
Dipuo tsa pulo tsa ga Tonakgolo
Malebana le Ditiro tsa Tshegetso
Lenanetema le metsotso ya dikopano tsa ditlhogo tsa lefapha
Kopano ya Komiti ya thibelo ya bosenyi
Komitipotlana ya Lefapha la pusoselegae, matlo le tlhabololo ya dikago
Kopano ya Komiti ya Botsamaisi
Lenanetema le Metsotso ya kopano ya Mokhuduthamaga/SEC/ Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa
Lenanetema le metsotso ya lephata la bokaedipotlana
Pholesi
Kopano le ditona tsa kabinete
Bosetšhaba
Kopano ya komiti ya dibasari
Kopano ya komiti ya mafapha otlhe ya HIV/AIDS
Kopano ya komitipotlana ya kabinete e e ka ga go fokotsa lehuma
Peomolao
Molao wa Pharakano wa porofense ya Kapa Bokone
Peomolao
Molaotlhomo o o baakantsweng wa dikgotlatshekelo tsa tlhalo
Peomolao
Peomolao
Molao wa kgokaganyo ya tlhabololo
Peomolao
Ditlhobolo
Go kwalwa le go baakanngwa
Peomolao
Molaotlhomo wa 2000 wa tsamaiso ya matlhotlhapelo
Go kwalwa le go baakanngwa
Peomolao
Phalalo ya Boditšhabatšhaba
Thanolo le kgakololo ya molao
Peomolao
Molao wa Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa
Thanolo le kgakololo ya molao
Molaotlhomo wa tsamaiso ya Mafatshe wa porofense ya Kapa Bokone
Peomolao
Molaotlhomo wa boitekanelo jwa tikologo wa porofense ya Kapa Bokone
Peomolao
Molao wa Matlo wa Porofense
Peomolao
Molaotlhomo wa Ramatlotlo
Peomolao
Melawana e mengwe
Melawana ya ditšhelete
Thulaganyo le Taolo
Karolo e ntšhwa le pholesi ya kantoro
Thulaganyo le Taolo
Go rolela dithata ka Mokaedi kakaretso: Nakwana
Ditiro
Go tlamela ka ditirelo le tlhokomelo
Thulaganyo ya go kwala puo ya ponelopele le maitlhomo
Pholesi ya Thulaganyo le Taolo
Peomolao e e ka ga melawana ya tirelo setšhaba
Thanolo le kgakololo ya molao
Pampiri tshweu/ tala ya rona
Tlhabololo e e tswelelang ya mabopo
Go kwalwa ga pampiri tshweu / tala e nngwe
Thulaganyo ya go faela makwalo a tsamaiso ya direkoto. Makwalo a a sa aroganngwang
Thulaganyo ya taolo, thebolo le paakanyo
Thulaganyo ya go faela makwalo a tsamaiso ya direkoto
Pholesi ya taolo ya direkoto
Tshireletso ya baagi
Dikgato tsa tshireletso: togamaano ya mabaka a tshoganyetso
Thulaganyo ya go faela makwalo
Makwalo a a sa aroganngwang
Dipegelo tsa dipatlisiso tsa bokgoni le go tsenngwa tirisong
Paakanyo
Dipotsiso tsa ka gale tsa dipatlisiso tsa bokgoni
Dithulaganyo tsa kantoro le ditaelo tsa kantoro
Tlhagiso ya molao
Melao e mengwe
Thanolo
Melawana ya Tirelo Setšhaba
Kgakololo ya ka fa gare le ya molao
Melao: Go kwalwa le go baakanngwa
Go kwalwa le go baakanngwa ga pampiri tshweu/ tala
Tlamelo ka ditirelo le Tlhokomelo
Kgato ya go lere tekatekano ka mokgwa wa go thapa
Go rolelwa dithata ke Mokhuduthamaga
Go rolelwa dithata ke Mokaedi kakaretso
Go rolelwa dithata ke Motlhankedi yo o rwalang maikarabelo
Taelo ya kantoro
Dipegelo tsa dipatlisiso le go tsenngwa tirisong
Dipegelo tsa dipatlisiso le dintlha tse di tlang pele tsa sepodisi
Phetiso go tswa / go ya kwa lefapheng le lengwe
Dithulaganyo tsa go faela makwalo
Togamaano ya maemo a tshoganyetso
Ditshwetso tsa Kabinete
Ditlhagiso tsa Kabinete
Kabinete e kopana le batho
Go rolela dithata tsa tsamaiso kwa dikgaolong
Batho Pele
<fn>tsn_Article_National Language Services_Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso 5.txt</fn>
PUSO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso:
Manyuale wa Lefapha la Metshameko, Botsweretshi le Setso
KETAPELE
Maitlamo a AforIka Borwa a gore go nne le phitlhelelo ya tshedimosetso a tlotla boitlamo jwa rona jwa molaotheo jwa go tsenya tirisong tshwanelo ya botlhokwa ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso gongwe tshedimosetso e e mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono ke kgato e kgolo ya tlhabololo fa go lebelelwa boswa jwa sephiri jo re bo fitlhetseng go tswa mo dingwageng tse dintsi tsa puso e e neng e sa re sepe ya bonnye. Ka Molao ono re tshuba lebone go fedisa bosephiri le tidimalo e e neng e le karolo ya puso le tsamaiso ya tlhaolele.
Maitlhomomagolo a Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa bo2 wa 2000, ke go tlamela ka tshwanelo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e mo diatleng tsa Puso le ditheo tsa poraefete.
Tshwanelo eno e tla godisa gore go bewe dilo mo pepeneneng, go rwalwe maikaraelo gammogo le tsamaiso e e bokgoni ya ditheo tsa setšhaba le tsa poraefete. Go ya ka tshwanelo eno, e tla thusa gape batho ba rona go nna le seabe se se tletseng gammogo le go tsaya ditshwetso ka kitso jaaka re bopa sešwa setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
O agelela gape mo motheong wa rona wa go godisa setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo e e bokgoni ya tshedimosetso e e tla ba kgontshang go diragatsa ka botlalo gammogo le go sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona.
Batho ba naga eno ba romile puso ya rona gore e diragatse diphetogo tse di tla tokafatsang boleng jwa matshelo a MaAforika Borwa otlhe. Molao ono o tla tiisa motheo ono o o tiileng o re agelelang mo godimo ga ona, mo maitekong a rona a puso e e lolameng e e maikarabelo.
TONAKGOLO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tiro e kgolo ya Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, o o goeleditsweng ka kgwedi ya Mopitlwe 2001, ke gore go nne le seemo se mo go sona batho baagi ba Aforika Borwa ba nang le bokgoni jwa go fitlhelela tshwanelo ya go bona tshedimosetso. Molao ono o montšhwa ga o kgontshe MaAforika Borwa go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo fela, ntlha ya botlhokwa go gaisa ke ya gore o sireletsa ditshwanelo tsotlhe tsa bona jaaka di tlhagelela mo Molaotheong. Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso ke sediriswa sa botlhokwa mo go kopanyeng ditlamelo tse di mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo jaaka o fitlhelwa mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile ka dipilara tsa kgololesego, tekatekano gammogo le go tlotla seriti sa botho. Molao ono o montshwa ke karolo ya botlhokwa mo thulaganyong ya go lere diphetogo ka ntlha ya fa o konotelela motheo o o adilweng ka Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Se se neng se tlwaelegile ka puso ya tlhaolele e ne e le gore ditiro tsa puso gammogo le tsamaiso ya yona di ne di aparetswe ke sephiri le tidimalo, go bipiwa ditiro tsa bobodu le tse di seng ka fa molaong. Ka ditlhopo tsa temokerasi tsa ngwaga wa 1994, re tlhagotse tsela e ntšhwa e e rotloetsang mokgwa wa go baya dilo mo pepeneneng gammogo le go rwala maikarabelo.
Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o naya baagi ba Aforika Borwa tshono ya go nna le bokgoni jwa go fitlhelela tshedimosetso go tswa mo pusong le mo ditheong tsa poraefete.
Molao ono o montšhwa o tlaleletsa botlhokwa jwa gore ditheo tsotlhe di dire gore ka gale di dire ditiro tse di mo molaong le go rwala maikarabelo a ditiro tsotlhe tsa tsona. Molao ono o montšhwa o goeleditswe e le kgato e nngwe ya go netefatsa botshelo jo bo botoka ka go tlamela baagi fela ka tshono ya go filthelela tshedimosetso e e leng gore kwa bofelong e ka dira gore ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba di rwale maikarabelo a ditiro tsa tsona.
TLHOGO YA LEFAPHA
KANTORO YA TONAKGOLO
DITENG
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. TSHEDIMOSETSO KA GA GO DIRA KOPO YA PHITLHELELO
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
E. DIREKOTO TSE DI KA FITLHELELWANG KA BOITIRISO
F. DITIRELO TSE DI FITLHELWANG KWA LEFAPHENG LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
G. PATLOMAIKUTLO, GO NNA LE SEABE GAMMOGO LE GO NNA LE TSHUSUMETSO MO GO TLHANGWENG GA DIPHOLESI
H. DITSELA TSA TSHIAMISO, THULAGANYO YA BOIKUELO GAMMOGO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. POPEGOTHEO LE DITIRO
Lefapha la Metshameko, Botsweretshi le Setso le na le na le seabe le ditiro tse di dirwang ka mokgwa o o netefatsang puso e e lolameng. Go botlhokwa tota gore Lefapha leno le tseye seabe sa ketapele go fitlhelela maitlhomo a a tshwanang a Porofense.
Go bonagetse gore, go netefatsa gore go diragadiwa ditiro le seabe sa lefapha sentle; go tshwanetse ga nna le popegotheo e e bokgoni. Popegotheo e e feletseng e e bontshang diyuniti di le mmalwa tse di kopaneng, ditiro tsa tsona gammogo le diphatlatiro tsa teng, e manegilwe fano jaaka Mametlelelo A.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go latela ditaelo tsa Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, go thapilwe/ go supilwe Motlhankedi wa Tshedimosetso go netefatsa gore go nna le tsamaiso ya thulaganyo ya phitlhelelo ya tshedimosetso/ direkoto. Go feta moo, go thapilwe/ go supilwe Batlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka tiro ya gagwe. Dintlha tsa kgolagano tsa MotlatsaMotlhankedi wa Tshedimosetso di a latela:
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
MAEMO : Tlhogo ya Lefapha
ATERESE YA POSO : Kgetsana ya Poso X5004
NOMORO YA MOGALA : 053 - 8311761
NOMORO YA FEKESE : 053 - 8334353
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
Go ya ka molao ono o montšhwa: Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, motho mongwe le mongwe o na le tetla ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso nngwe le nngwe e e tshotsweng ke mmuso gongwe setheo sengwe le sengwe sa setšhaba. Gore motho a kgone go fitlhelela tshedimosetso, motho o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tlapisitswe fano jaaka Mametlelelo E. Foromo eno e tshwanetse go romelwa go Motlatsamotlhankedi wa Tshedimosetso kwa dintlheng tse di fa godimo tsa kgolagano. Morago ga gore kopo e amogelwe go tla latela thulaganyo e e latelang:
Motlatsamontlhankedi wa Tshedimosetso o tla swetsa gore a motho yo o dirang kopo ya tshedimosetso ke mokopi wa sebele (a kopa tshedimosetso ya gagwe ka sebele). Fa e le mokopi wa sebele ga a kitla a tlhoka go duela tuelo ya kopo. Fela fa e le mokopi (tshedimosetso e nngwe) foo gona o tshwanetse go duela tuelo ya kopo ya bokana ka R35.00 pele ga go ka simololwa ka go batla rekoto. Ka jalo, ga go kitla go tswelelwa ka kopo fa go ise go duelwe tuelo eo ya ntlha.
Fa tuelo e setse e dirilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go goga direkoto/ rekoto e e amegang.
Fa rekoto e setse e gogilwe, Mothusamotlhankedi wa Tshedimosetso o tla e sekaseka mme a swetse gore a e na le pabalesego e e fitlhelwang ka fa tlase ga Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/ mokopi wa sebele otla itsesewe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa go tlhagisiwa gape ga rekoto.
Fa go sena go amogelwa tuelo tse di maleba, go tla dirwa dikhopi tsa rekoto gongwe karolo ya yona e go rebotsweng tetla ya gore e fitlhelelwe mme e romelwe go motho yo o kopileng tshedimosetso.
Fa e le gore phitlhelelo ga e a rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo ya yona, o tla itsesewe ka seo gammogo le mabaka a kganelo eo, gammogo le dithulaganyo tse di maleba tsa boikuelo tse a ka di latelang.
D. KAROGANYO YA DIREKOTO
Direkoto tse di fitlhelwang mo Lefapheng la Metshameko, Botsweretshi le Setso di ka aroganngwa go ya ka direkoto tsa makwalo le direkoto tse dingwe tse e seng makwalo (direkoto tse dingwe).
Makwalo a laolwa le go tsamaisiwa go ya ka dithulaganyo di le pedi tsa go faela tse di reboletsweng go dirisiwa mo kantorong ke lephata la Diakhaefe la Porofense. Makwalo otlhe a a malebana le merero ya badiri a tsamaisiwa ke Thulaganyo E E Tshwanang ya go Faela ya Ditiro tsa Badiri; makwalo otlhe a a malebana le ditiro tsa tshegetso a laolwa ke Thulaganyo E E Tshwanang ya go Faela ya Ditiro tsa Badiri. Makwalo otlhe a a malebana le ditiro tsa ka gale tsa lefapha di tshwana le diyuniti tsa Lefapha (ntle le tsamaiso le ditšhelete) a tsamaisiwa ka Thulaganyo ya go faela ya Ditiro tsa Ka Gale. Dithulaganyo tseno tse di tshwanang tsa go faela di tshwanetse go dirisiwa mo mafapheng otlhe a Tsamaiso ya Porofense ya Kapa Bokone. Difaele tsa batho tse di butsweng go ya ka dithulaganyo tse tharo tseno di kailwe mo Rejisetareng e e mametleletsweng fano ya Difaele tse di Butsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka sejule ya Taolo ya Direkoto e ga jaana e iseng e rebolwe ke lephata la Diakhaefe tsa Porofense.
Go tloga ka ngwaga wa 1994 go ya go 1997, Lefapha le ne le sa aroganye le go tsamaisa direkoto tsa lona go ya ka dithebolo tsa diakhafe. Ga jaana go tshwaraganwe le go faela direkoto go tswa kwa morago go ya ka dithulaganyo tse di rebotsweng tsa karoganyo (dithulaganyo tsa go faela le Sejule ya Taolo ya Direkoto). Seno ke thulaganyo e e ka sekeng ya wediwa ka ponyo ya leitlho mme ka jalo, manyuale ono o bontsha fela direkoto tse di arogantsweng go tloga ka kgwedi ya Ngwanaatsele ka ngwaga wa 1997. Fa direkoto tse di aroganngwang di ntse di faelwa go tswa kwa morago, manyuale ono o tla nna o bewa mo dinakong mme dikhopi tse di baakantsweng di tla nna di isiwa kwa Komišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa gangwe le gape.
Lephata la Mokhuduthamaga wa Metshameko, Botsweretshi le Setso le na le thulaganyo ya lona e e rebotsweng ya go faela mme ga e a tshwanela go dirisiwa ke maphata a mangwe a Lefapha.
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
DITAELO KA KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
F. MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
B. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
C. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA GO TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. MO THULAGANYONG YA GO FAELA E E TSHWANANG YA DITIRO TSA TSHEGETSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 MO THULAGANYONG YA GO FAELA E E TSHWANANG YA DITIRO TSA TSHEGETSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 MO THULAGANYONG YA GO FAELA E E TSHWANANG YA DITIRO TSA TSHEGETSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETŠHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETŠHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BOKGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
A. GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
B. GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
C. JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO YA GO FAELA (THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA YA SERISI YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA YA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A A WELANG MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA DITIRO TSA BADIRI BA BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA TSA BADIRI E E KWA DIKGAOLONG E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI E LE KAROLO YA DITIRO TSA YONA YA KA GALE E KA DIRISA THULAGANYO ENO YA GO FAELA MO MABAKENG A SELEGAE A BADIRI FELA. DITIRO TSA BONA TSA KA GALE DI TLA BONTSHIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. THULAGANYO ENO YA GO FAELA GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DIPALO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/1998, 2/1998, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 15 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA TAOLO E NEETSWE MOTSAMAISI WA NAKWANA WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TLHOGO YA LEFAPHA. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI DI AKARETSA, GARENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A TSENNGWA MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA BOTLALO KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFASA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE GORE KA GALE A NETEFATSE GORE KHOPIKGOLO E NNA E LE MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 8)
D. GO TSHWANETSE GA TLHATLHOBIWA BOKGONI JWA THULAGANYO GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE O DIRWA DITSHEKATSHEKO TSE DI TLHOKEGANG. FA GO NNA LE DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE TSE DINTŠHWA MME FA GO TLHOKEGA DIFAELE TSE DI NTSENG DI LE GONA DI KGAOGANNGWE GONWE DI KOPANNGWE GO YA KA MABAKA. DIFAELE TSA BOTSADI (GO TEWA, MO DITLHOGO TSE DI AROGANTSWENG MME GAPE DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO THIBELA GORE DI SEKE TSA NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO THATA MABAKA A MO GO ONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DIKGANG DI FETELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE GO DIRISIWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
F. MABAPI LE DITIRO TSE DI MALEBANA LE DITLHALOSO TSE DI MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA TEMA 12 LE 15 KA FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO
GO FAELA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TL A SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO TEBANG LE SENO. DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
B. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
C. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRIO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPOELO
MO SERISIKGOLONG YA DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO, GO DIRILWE FELA TLAMELO YA DIPEGELO LE DIPOELO TSE GO KA SEKENG GA SAMAGANWA LE TSONA SENTLE KA FA TLASE GA SERISI EPE FELA E KGOLO. MOO GO FITLHELWANG GORE DIFAELE TSA DIPEGELO LE DIPOELO DI DIRETSWE TLAMELO MO DISERISING TSE DINGWE, SERISI E KGOLO YA DIPEGELO LE DIPOELO E TLA DIRISIWA FA FELA PEGELO YA POELO E KA SEKE YA TSENNGWA MO FAELENG YA SETLHOGO SEO MO SERISING E NNGWE.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SE TSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA E LE MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI, 1998, 1999, 2000 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 1999 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2002, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 17 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO NNA LE PUISANO EPE TEBANG LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: PEOMOLAO LE DITHULAGANYO: MELAO LE MELAWANA: TIRELO SETŠHABA; MELAWANA: DITHANOLO LE DIKGAKOLOLO TSA SEMOLAO, GO KA TLOGELWA TSE DI LATELANG: MELAO LE MELAWANA. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. MAINA A TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2. YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), A A TLA TSHWANELANG GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA THUSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELTSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO FETA GA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETŠHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETŠHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI TSA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BO KGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. PALO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLHE GA SEPHUTHELO SE SENTSHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALAWA DIFAELE TSA A20:
GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE NTLHA YA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 8 YA DITAELO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO ENO (THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI) E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO E LE YONA FELA JAAKA THULAGANYO ENO, E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSE DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JALO LE JALO, TSA DIKOPANO TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 8 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO ENO YA GO FAELA GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI, DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE GO REKWA LE TLHOKOMELO JALO LE JALO YA BOBOLOKELO LE DITIRELO, GAMMOGO LE BONNO A TLHAGELELA MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE YA
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
DITAELO KA KAKARETSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO ENO YA GO FAELA KE E TSHWANETSENG GO DIRISIWA KE LEFAPHA LA THUTO LA POROFENSE YA KAPA BOKONE FELA. GA E A TSHWANELA GO DIRISIWA KWA KANTORONG GONGWE DIKANTORONG DIPE FELA NTLE LE GORE SENO SE REBOLWE PELE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. LEBELELA TEMA 20 YA DITAELO TSENO.
TSELA YA GO DIRA DIPEGELO
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (GO TLOGELWA GONGWE GO TSENNGWA GA SENGWE, GO THALELA SENGWE GO TSEWA E LE POELETSO LE GONA) DI TSHWANETSE GO ROMELWA GANGWE LE GAPE KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE A DIRE KITSISO LE GO REBOLA TETLA YA SEMMUSO. MO MABAKENG A MO GO ONA DIPOELETSO/ DITLALELETSO DI ROMELWANG KA MOKGWA WA METSOTSO YA LEKWALOTIKO, GO TSHWANETSE GA ROMELWA KHOPI YA YONA KWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GORE A REBOLE TETLA. GORE GO NNE LE TSHUPETSO E E BONOLO GAMMOGO LE TAOLO E E BOKGONI, DIKITSISO DI TSHWANETSE GO FAROLOGANNGWA KA DINOMORO MME NGWAGA NNGWE LE NNGWE E SIMOLOLA KA NNGWE, SEKAI. 1/2001, 2/2001, JALO LE JALO. (TEBANG LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG GONA, O KA LEBELELA TEMA 14 YA DITAELO TSENO)
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA THULAGANYO E NEETSWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GA GO A TSHWANELA GORE GO DIRWE DIPOELETSO/ DITLALELETSO MO THULAGANYONG NTLE LE GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI ONO BA REBOLE TETLA YA SEO PELE. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YONO DI AKARETSA, GA RENG GA TSE DINGWE, TSE DI LATELANG:
A. O TSHWANETSE GO SEKASEKA KA BOTLALO DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE MAKWALO A NNA MO DIFAELENG TSE DI NEPAGETSENG.
B. O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO IKOBELWA DITEMA 5 LE 6 TSA DITAELO TSENO KA GALE KA GO SEKASEKA DIFAELE TSE DI MALEBA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA KA TOLAMO.
C. O TSHWANETSE KA GALE GO NETEFATSA GORE KHOPIKGOLO E MO DINAKONG (LEBELELA GAPE TEMA 7)
D. BOKGONI JWA THULAGANYO BO TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO NETEFATSA GORE GO TLAMELWA KA DIPOELETSO TSE DI MALEBA. FA GO BONWA DITIRO TSE DINTŠHWA, GO TSHWANETSE GA DIRWA DIFAELE TSE DINTSHWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI GONA DI KAOGANNGWE GONGWE DI KOPANNGWE GO YA KA MOO GO LENG MALEBA KA TENG. DIFAELE TSA NTLHA (JAAKA DITLHOGO TSE DI NANG LE DIKAROLWANA MME DI DIRISIWA JAAKA DIFAELE) DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GANGWE LE GAPE GO TILA GORE DI SE KE TSA FELELETSA E LE DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGA, GO DIRWE DIFAELEPOTLANA TSE DINGWE.
E. GO TSHWANETSE GO LEBELELWE THATA DIKGETSI TSE MO GO TSONA MAKWALO A SIMOLOLANG A LE MO FAELENG E NNGWE MME DINTLHA TSA BOTLHOKWA DI FETOGELE KWA MORERONG O MONGWE, GORE MORERO O NNE MO FAELENG E E MALEBA.
F. MALEBANA LE DITIRO TSE DI KA GA DITLHALOSO TSE DI FITLHELWANG MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE GAMMOGO LE MAKWALO A A SA AROGANNGWANG, LEBELELA DITEMA 11 LE 14 FA TLASE.
DITIRO TSE DI FA GODIMO TSENO DI TSHWANETSE GO TLHAGISIWA MO LENANETIRONG LA MOTSAMAISI WA DIREKOTO.
GO FAELWA GA MAKWALO KA TOLAMO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KA MAKWALO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GORE BA TLHALOGANYE MOFUTA O BA DIRANG KA ONA MME BA TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE GO DIRWA KA MAKWALO OTLHE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG. FA GO SA FAELWA SENTLE, SENO SE TSHWANETSE SA SIAMISIWA KA GANGWE FELA GO NETEFATSA GORE DILO TSA BOTLHOKWA GA DI SENYEGE LE GO THIBELA GO TSHOLWA GA TSHEDIMOSETSO E E SENANG MOSOLA WA PAKATELELE.
DIFAELE TSA PHOLESI
GO DIRILWE TLAMELO YA DIFAELE TSA PHOLESI GO RALALA THULAGANYO ENO. DIFAELE TSENO DI SUPIWA KE LETSHWAO LA "P" LE E LENG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE, SEKAI, 1.P, 1.1.P, JALO LE JALO. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DITSHWETSO, DITAELO, DITHULAGANYO GAMMOGO LE DIKAELO, E TSHWANETSE GO NNA MO DIFAELENG TSENO GO NETEFATSA GORE GO NNA BONOLO GO DI FITLHELELA. GO TSHWANETSE GA LEMOGWA GORE LEREO LA DITAELO JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO TSE DI MALEBANA LE TIRO YA KAROLO YOTLHE MME E SENG DITAELO GO MODIRI A LE NOSI, GO FITLHELELA KA NAKO E MOAKHAEFE WA POROFENSE A TLA BONG A REBOLA TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE THULAGANYO YA GO FAELA. MOO MERERO YA PHOLESI E TLA BONG E SWEDIWA GO YA KA FAELE YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A KE GO TSENNGWA KHOPI YA LEKWALO LOTLHE GONGWE KHOPI YA TSHWETSO YOTLHE MO FAELENG YA PHOLESI FA GO SETSE GO NTSHITSWE TSHWETSO YA TLOSO TEBANG LE SENO, DIKHOPI TSA TSHWETSO E E TSERWENG MALEBANA LE FAELE YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI E E TLA BONG E NA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA FAELENG E KGETSE ENO E WEDITSWENG E LE MO GO YONA. FA GO TSEWA TSHWETSO MALEBANA LE FAELE YA D, GO TSHWANETSE GA BEWA DIKHOPI TSOTLHE TSA MAKWALO A A MALEBA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI MOO GO NANG LE LEKWALO LE LE GOLO, SEKAI, FA PEGELO E NA LE TSHWETSO GONGWE THEBOLO YA PHOLESI, GO TSHWANETSE GA BEWA FELA KGOGO YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO MO FAELENG YA PHOLESI. MAKWALO A A BEWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI E TSHWANETSE GO NNA FELA A A LENG MALEBANA LE GO TLHAMIWA LE/ GONGWE GO SEKASEKIWA GA PHOLESI.
MAKWALO A A LATELANG GA A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
a. DIPOTSISO TEBANG LE PHOLESI MME DI SA LEBISE KWA GORENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA THANOLO E E BAAKANTSWENG YA PHOLESI E E GONA.
b. GO SAMAGANA LE DIKGETSE TSA BATHO KA BONGWE KA BONGWE MME DI SA LEBISE KWA GO RENG GO TLHAMIWE PHOLESI E NTSHWA GONGWE GO BAAKANGWA GA PHOLESI YA GA JAANA.
c. DIKGETSE TSE DI MALEBANA LE NTLHAKGOLO GONGWE DINTLHANA KA KAKARETSO, FELA E SE MERERO YA PHOLESI, GAMMOGO LE DINTLHA TSE DI TLHAOTSWENG TSA MORERO O O RILENG O GO SENANG FAELE YA ONA. MO MABAKENG A A JALO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BUISANA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO TLE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE KA DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA KA GALE KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSENO KE TSA DIPOTSISO TSE E LENG TSA PAKAKHUTSHWE TSE E LENG GORE GA DI TLHOKE GORE GO SALWE SEPE MORAGO FA GO SENA GO ROMELWA KARABO E E TLWAELEGILENG. DI SUPIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA TIRISO YA LETSHWALO LA "R" E E NNANG TLHAKA YA BOFELO YA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE. GA GO A TSHWANELA KA GOPE GORE GO FAELWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
KHOPIKGOLO
KHOPIKGOLO KE KHOPI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E NANG LE DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E SUPANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA LE GO KWALWA DINOMORO KA TENG. GA GONA FAELE EPE E E TSHWANETSENG GO BULWA NTLE LE FA FELA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO MME GO SETSE GO AMOGETSWE TETLA YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO. DIFAELE TSA DIKGETSE TSA BATHO BA BA FAROLOGANENG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSE DI MO THULAGANYONG GA DI KWADIWE MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO TSE DI REBOTSWENG DI TSENNGWA MO DIREKOTONG TSA KHOPIKGOLO KA GANGWE FELA. KHOPIKGOLO KE TLAMELO YA BOTLHOKWA YA TAOLO MME E TSHWANETSE GO TSHOLWA KA PABALESEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. GO TSHWANETSE GA TLHOKOMELWA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE TSE DI BUTSWENG. GO TSHWANETSE GA DIRISIWA SETLAMI SA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA SE TLA KGONTSHA GORE GO TSENNGWE MATLHARE A TLALELETSO A GANTSI A TLHOKEGANG MO DIFAELENG TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA KAROGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA FELA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE WA THULAGANYO YA FAELE MME DIFAELE DI TSENNGWA KA TATELANO E E TSHWANANG LE EO FELA. GO TSHWANETSE GA DIRWA KHOLOMO YA TLALELETSO GO LEBAGANA LE TLHALOSO YA FAELE MOO GO TLA KWALWANG LETLHA LA GO BULWA (LETLHA LA LEKWALO LA NTLHA) GO BAPA LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO SUPA LEINA LA KANTORO E THULAGANYO E DIRANG MO GO YONA GAMMOGO LE LETLHA LA GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO. FELA JAAKA KHOPIKGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA TOTA MO TSAMAISONG E E BOKGONI YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO NNA MO DINAKONG LE GO BEWA E BABALESEGILE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO NA LE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSWETSWENG E GOGWE MORAGO FELA GA GORE MOAKHAEFE WA POROFENSE A REBOLE TAOLO YA GO TLOSIWA. REJISETARA ENO E AROGANTSWE KA DINGWAGA, SEKAI,2001, 2002, 2003 JALO LE JALO. FA FAELE YA D E TSWALWA KA NTLHA YA GORE E A BOITSHEGA, PALO YA YONA YA TSHUPETSO E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA E E REBOLETSWENG GO SENNGWA KA YONA. BOLUMU E E TSWETSWENG KA 2001 MME TAELO YA GORE E SENNGWE E LE D3, E TLA TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA WA 2004, MME KA GO DIRA JALO GO NNA BONOLO GO LEMOGA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG MONGWE LE MONGWE. GO ATLENEGISIWA TIRISO YA DITLAMI TSA MATLHARE A A SA KOPANENG KA NTLHA YA FA GO SA KGONEGE GO KA ITSE PALO YA DITSEBE TSE DI TLA BATLEGANG GO SA LE GALE. (MALEBANA LE GO SENNGWA, LEBELELA TEMA 16 KWA PELE).
GO TSENNGWA TIRISONG GA THULAGANYO E NTŠHWA
THULAGANYO ENO E TLILE GO TSENNGWA TIRISONG MME MORAGO GA MOO GA GO KITLA GO TLHOLA GO DIRWA SEPE KA MAKWALO A A MALEBANA LE DIFAELE TSA THULAGANYO E KGOLOGOLO. LE GALE, DIFAELE TSA DIKGETSE TSA GA JAANA, DI KA NNA TSA AGELELWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA E E KWADILWENG GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE PELE GA GO DIRWA SEO.
GO BULWA GA DIFAELE GAMMOGO LE TLHALOSO MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE
GO TSHWANETSE GA BULWA DIFAELE FA FELA DI TLHOKEGA. GO TSHWANETSE GA ELWA TLHOKO GORE GO OBAMELWA KA BOTLALO TIRISO YA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE JAAKA GO KAILWE MO THULAGANYONG. MO MABAKENG A DITLHALOSO TSA DIFAELE DI LENG DITELELE THATA, GO KA TLOGELWA DINTLHA DINGWE TSE E SENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO. GO NAYA SEKAI, MOO SETLHOGO SOTLHE SE BUISEGANG JAANA: LENANEO LA KAGO SESWA LE TLHABOLOLO: TSHITSINYO YA FO TLAMELWA KA MATLOTLO: DIPOROJEKE TSE DI KGETHEGILENG: DITHEO TSA SETSO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: DIPOROJEKE TSE DI KGETHEGILENG. LE FA GO KA TLOGELWA DIKAROLO TSE DI RILENG, LEINA LA SERISIKGOLO LE TSHWANETSE GO TLAMELWA KA GALE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO BO SE LEKANE GO KA KGONA GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GO THUSA BADIRI BA KANTORO YA BOKWADISETSO, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO SUPA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A MAKWALO A NTLHA LE A BOFELO GAMMOGO LE DITAELO TSE DI MALEBA TSA GO TLOSIWA, FA DI LE GONA, DI TSHWANETSE GO TLHALOSIWA MO SEPHUTHELONG SA FAELE. DIPHUTHELO TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO REFOSIWA GANGWE LE GAPE.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG DI KAYA DITLHOGO FELA. DIKAROGANYO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSENO TSA DITLHOGO, FELA GA GO A TSHWANELWA GO BULWA DIFAELE DIPE TSA DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG.
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG
DITLHALOSO TSE DI MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO KGOTSA DITLHALOSO TSA FAELE DI DIRISIWA JAAKA KAEDI FELA MME GA DI A TSHWANELA GO TSENNGWA MO DIPHUTHELONG TSA DIFAELE.
MAKWALO A A SA AROGANNGWANG: THULAGANYO
FA GO AMOGELWA MAKWALO A A SA TLAMELWANG KA FAELE, MAKWALO AO A TSHWANETSE GO BEWA NAKWANA MO FAELENG YA 2.8.2.2 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO. GO TSHWANETSE GA DIRWA KOPO GO MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG YA 2.8.2.1 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO GORE A REBOLE TETLA YA GORE GO BULWE FAELE E E MALEBA. GO TSHWANETSE GA TLAMELWA KA TSHEDIMOSETSO KA BOTLALO TEBANG LE MOFUTA WA MAKWALO GAMMOGO LE DIKATLENEGISO TEBANG LE TLHALOSO LE GORE FAELE YA GO NNA JALO E BEWE KAE. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA FETISETSA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE MME E TLA RE FA FELA GO SENA GO REBOLWA TETLA, A ITSESE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (A ONA A TLA ITSESENG DIKANTORO TSA KGAOLO), MME A TLA TSHWANELA GO BAAKANYA DITHULAGANYO TSA ONA TSA GO FAELA. JAANONG MAKWALO A A MO FAELENG YA 2.8.2.2 MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO A TLA TSHWANELA GO FETISEDIWA KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSA MAMETLELELO
SEPHUTHELO SA TLALELETSO SA FAELE SE TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGA GORE GO BOLOKWE DIBUKA TSE DIKGOLO, JALO LE JALO, TSE DI KA FELELETSANG DI DIRILE GORE FAELE E NNE KIMA THATA GO SA TLHOKEGE. LE GALE GA GO A TSHWANELA GORE GO FAELWE MAKWALO APE MO SEPHUTHELONG SEO. SEPHUTHELO SE TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA PALO YA TSHUPETSO YA FAELE YA MAKWALO MME SE KWALWE KA FA NTLE "FAELE YA MAMETLELELO". LEKWALO LENGWE LE LENGWE LE LE MO FAELENG YA MAMETLELELO LE TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E FETELANG KWA NTLHENG E E MALEBA YA MAKWALO E E AMOGETSWENG KA FA TLASE GA YONA.
GO TLOSIWA GA DIFAELE
FA MOAKHAEFE WA POROFENSE A SETSE A REBOTSE TETLA YA GO TLOSIWA, DITAELO TSA GO NNA JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA TLOSO E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A TLOSO A A DIRISIWANG GANTSI A SUPA TSE DI LATELANG:
A.20: E BEELE GO TLA FELELETSA E FETISEDITSWE GO MOAKHAEFE WA POROFENSE.
D: SENYA MORAGO GA GO SENA GO FETA DINGWAGA TSE DI KAILWENG KA PALO E E LATELANG TLHAKA YA D.
GO TSHWANETSE GA TLOSIWA DIFAELE GANGWE LE GAPE, BONNYE GANGWE KA NGWAGA, FA FELA GO AMOGETSWE TETLA YA GO TLOSA GO TSWA GO MOAKHAEFE WA POROFENSE. GO SENYA DIFAELE (GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSA SETŠHABA) NTLE LE TETLA YA MOAKHAEFE WA SETSHABA KE MOLATO WA BOSENYI. GO TSHWANETSE GA ISIWA SETIFIKEITI SA TLOSO SE SE REBOTSWENG GO MOAKHAEFE WA POROFENSE KA BONAKO JO BO KGONEGANG MORAGO GA TLOSO.
BOKIMA JWA DIFAELE
DIFAELE GA DI A TSHWANELA GO FETA BOKIMA JO BOKANA KA 3CM. FAELE E TSHWANETSE GO TSWALWA FA E FITLHELELA BOKIMA JONO MME GO TSHWANETSE GA BULWA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. NOMORO YA BOLUMU E NTŠHWA (GO FA SEKAI, BOLUMU 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA KA FA NTLE GA SEPHUTHELO SE SENTŠHWA. GO TSHWANETSE GA FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A: "E TSWETSWE, LEBELELA BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO BOLUMUNG E E TSWETSWENG. "BOLUMU 1" E TSHWANETSE GO SUPIWA FA FELA GO SETSE GO BUTSWE BOLUMU 2.
GO TSWALWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
GO TSHWANETSE GA LATELWA THULAGANYO E E LATELANG FA GO TSWALWA DIFAELE TSA A20:
A. GO TSHWANETSE GA SEKWASEKWA TSEBE NNGWE LE NNGWE YA MAKWALO GO NETEFATSA GORE A GA GO A DIRWA PHOSO FA GO FAELWA. JAANONG GO FAELWA PAMPIRI E E NANG LE MAFOKO A "E TSWETSWE - E TSWELEDIWA MO BOLUMU..." E LE SELO SA BOFELO MO TENG GA SEPHUTHELO SA FAELE.
B. GO TSHWANETSE GA REFOSIWA DIPHUTHELO TSA DIFAELE TSE DI ONETSENG.
C. JAANONG DIFAELE DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIBOKOSONG TSE DI DIRETSWENG FELA MABAKA ANO.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE E LENG KAROLO YA THULAGANYO ENO DI TSHWANETSE GO BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI FITLHELWANG MO MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG. LEBELELA GAPE TEMA 7 YA DITAELO TSENO.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA POROFENSE:
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI E E TSHWANANG MME E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG ENO,E GAPE E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI BA SELEGAE MO DIKANTORONG TSE DI AMEGANG;
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO, E LE YONA E TSHWANANG MME LE YONA E DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA TSA KA GALE;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG YA SERISI YA GO FAELA YA DITIRO TSA KA GALE. E FAROLOGANE GO YA KA MAFAPHA A A FAROLOGANENG MME E SUPA MAITLHOMO TOTA LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG TSE DI E FAROLOGANYANG LE DIKANTORO TSE DINGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JALO LE JALO, TSA DIKOPANO TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 8 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO ENO YA GO FAELA GONGWE DIREKOTO DINGWE FELA TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI, DI TLHAGELELA MO SERISIKGOLONG 2 YA THULAGANYO E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
MAKWALO OTLHE A A MALEBANA LE GO REKWA LE TLHOKOMELO JALO LE JALO YA BOBOLOKELO LE DITIRELO, GAMMOGO LE BONNO A TLHAGELELA MO THULAGANYONG E E TSHWANANG YA GO FAELA YA DITIRO TSA TSHEGETSO.
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
DITIRELO TSA DIAKHAEFE
DITAELO KA KAKARETSO
B Dipaakanyo, ditlaleletso le pegelo
D Rejisetara ya tshenyo
E Tshenyo
F Tshupo
G Tlhaloso ya matshwao a tloso
DITENG
A Dintlha tsa ditšhelete
B Direjisetara
C Tsele le tsele
D Makwalotiko a a amogetsweng
TSHUPANE
Ditaelo ka kakaretso tebang le sejule ya taolo ya direkoto
Taolo ya sejule e mo magetleng a Motsamaisi wa Direkoto. Ga go a tshwanela go dirwa dipaakanyo le/ kgotsa ditlaleletso dipe mo sejuleng ntle le tumelelo ya motlhankedi yono.
Dipaakanyo, ditlaleletso gammogo le go dira pegelo
Dipaakanyo tsotlhe le ditlaleletso di tshwanetse go tlisiwa gangwe le gape go Moakhaefe wa Porofense gore a di kwale, a di rebole mme a ntshe tetla ya gore di tlosiwe.
Khopikgolo
Khopikgolo ya sejule ya taolo ya direkoto e faelwa mo sephuthelong se sele mme e supiwa jalo mo sephuthelong se se ka fa ntle. Khopi e tsholwa ke motlhankedi yo o kailweng fa godimo yo o tshwanetseng go netefatsa gore e tsholwa e le mo dinakong le gore ditaelo tsa tema 2 di a tswelediwa.
Rejisetara ya tshenyo
Fa go setse go rebotswe tetla ya go tlosiwa ga dilo tse di mo sejuleng ya taolo ya direkoto, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong rejisetara tsa tshenyo. Rejisetara eno e arogantswe ka dingwaga, go fa sekai, 2002, 2003, 2004, jalo le jalo. Fa ntlha e tswalwa, nomorotshupetso ya yona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga e e tla senngwang ka yona. Ka jalo, ntlha e e tswetsweng ka ngwaga wa 2002, e taelo ya yona ya go senngwa e leng D3, e tla tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga wa 2005, mme ka go dira jalo go lemosega sentle gore ke dintlha dife tse di tshwanetseng go senngwa mo ngwageng o o rileng. Go atlenegisiwa tiriso ya setlami se se sa kopanang gonne go sa kgonege gore go ka itsewe pele ga nako, palo ya ditsebe tse di tla tlhokegang ka ngwaga.
Tshenyo
Go tshwanetse ga tlosiwa dilo gangwe le gape - bonnye gangwe ka ngwaga - mme fa go dirwa jalo setifikeiti se se rebotsweng sa tshenyo se isiwe go Moakhaefe wa Porofense.
Tshupo
Dilo tsotlhe di tshwanetse go supiwa mo sephuthelong se se ka fa ntle ka nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo seduleng ya taolo ya direkoto gammogo le ka taelo e e maleba ya tshenyo. Nomoro le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong ya khutlonne.
Tlhaloso ya matshwao a tloso
A2O. - Fetisetsa go botsenyo jwa diakhaefe mo dingwageng di le 20morago ga bokhutlo jwa ngwaga e direkoto di dirilweng ka ona.
D. - Senya (gore e simologa kae go laola paka ya go tsholwa)
D7 - Senya mo dingwageng di le 7 morago ga go tswalwa
AP - Di ka nna mo matsogong a setheo sebaka se se sa lekanyediwang. Fa go tlosiwa, sekai. Fa kantoro e tswalelwa gongwe go tlosiwa dithoto, di tshwanetse go fetisediwa kwa botsenyong jwa diakhaefe.
DAU - Senya ka gangwe fela fa go sena go fediwa go runiwa.
DAU3 - Senya morago ga dingwaga di le 3 go sena go fediwa go runiwa
DAU7 - Senya morago ga dingwaga di le 7 go sena go fediwa go runiwa
KAROLO TLHALOSO KANTORO E TLOSO
GO BEILWENG
KWA GO YONA
DINTLHA 1. Rejisetara ya Bokwadisetso
TSA dithoto
DITŠHELETE
Rejisetara ya Bokwadisetso difaele tse di butsweng
Khopi e e thata Phaposi 615
Dithulaganyo tsa
Go faela
ya Direkoto
Thulaganyo ya go Bokwadisetso faela. Rejisetara ya dikhopikgolo
Rejisetara ya Bokwadisetso malatsi a boikhutso
Rejisetara ya Bokwadisetso ditifikeiti tsa tshenyo
Rejisetara ya Bokwadisetso dipotsiso tsa molomo
TSELE LE 1. Difaele tsa letsatsi Bokwadisetso
TSELE le letsatsi
Dibukatsatsi tsa Dikantoro tse di semmuso farologaneng
Ditetla tsa tloso ka Phaposi 615
kakaretso
Ditetla tsa tloso Phaposi 615
tse di emeng
Ditetla tse di Phaposi 615
lekanyeditsweng tsa tloso
Difaele tsa katiso Phaposi 615
MAKWALO 1. Makwalotiko Bokwadisetso
TIKO A A
AMOGE-
TSWENG
DIREKOTO
TORONIKI (Ntle le tse di kailweng fa tlase, direkoto tsa eleketoroniki mo yuniting ke dikhopi tsa direkoto tse di gatisitsweng mo pampering mme di tsentswe mo difaeleng tsa makwalo, go akarediwa melaetsa ya diposo tsa E e e amogetsweng le e e rometsweng)
Dikhopikgolo tsa Thulaganyo ya go faela
bakhudu-
thamaga a porofense
direkoto Luxton dikopano tsa tshedimosetso
DITIRELO TSA DIAKHAEFE
NOMORO YA
TSHUPETSO
TLHALOSO YA FAELE
LETLHA LA
GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
THULAGANYO YA GO FAELA E E TSHWANANG YA BADIRI
LENANETHAPO: GO TLHAMIWA LE GO FETOLELWA GA DIPHATLATIRO
TAOLO YA BADIRI: LENANETHAPO: TSHEKATSHEKO YA DIPHATLATIRO
SEEMO SA TIRO: PHOLESI
SEEMO SA TIRO: DIELO TSA DITUELO TSA BADIRI: MALATSI A BOIKHUTSO: KHUNOLOGO
SEEMO SA TIRO
SEEMO SA TIRO: DITUMELANO: DITUMELANO TSA TIRELO
GO NGOKA BADIRI LE DITATLHEGELO: GO NGOKA BADIRI
GO NGOKA BADIRI: GO NGOKA: PAPATSO YA DIPHATLATIRO
GO NGOKA BADIRI LE DITATLHEGELO: GO NGOKA: GO DIRA LENANEKHUTSWE LE GO BOTSOLOTSA BA BA DIRILENG KOPO YA TIRO
GO NGOKA BADIRI LE DITATLHEGELO: DIKOPO TSA TIRO LE GO THAPIWA
GO NGOKA BADIRI LE DITATLHEGELO: DIKOPO TSA TIRO LE GO THAPIWA: DIPHATLATIRO TSE DI SA TLHALOSIWANG
GO NGOKA BADIRI LE DITATLHEGELO: GO KHUTLISA TIRELO: DITIFIKEITI TSA PAKA YA TIRELO
GO NGOKA BADIRI LE DITATLHEGELO: GO KHUTLISA TIRELO: TSHEKEGO
KATISO: KATISO E E FOMALE: DI-DIPOLOMA
KATISO: KATISO E E SENG FOMALE: KITSISO YA MODIRI O MONTŠHWA
KATISO: KATISO YA TSHEDIMOSETSO: KHOSO YA TSAMAISO YA DIREKOTO
KATISO: KATISO E E SENG FOMALE: KOPANO YA DIPUISANO TSA THUTANO YA BATSAMAISI BA MAPHATA A A RILENG
KATISO: KATISO E E SENG FOMALE: KATISO YA DIKHOSO TSE DI KHUTSHWANE
KATISO: KATISO YA TSHEDIMOSETSO: BATSAMAISI BA MAPHATA A A RILENG
KATISO: DIPEGELO LE DIPALOPALO: PEGELO YA KWATARA
KATISO: KGODISO YA BOKGONI
TAOLO YA BADIRI: PHOLESI
TAOLO YA BADIRI: TOGAMAANO YA MALATSI A BOIKHUTSO A A SETSENG
TAOLO YA BADIRI: TLHALOSO YA TIRO LE MAEMO (DITIRELO TSA DIAKHAEFE)
TAOLO YA BADIRI: GO LOFELA TIRO
TAOLO YA BADIRI: DIKGATO TSA TSHIRELETSO
DITŠHELETE: DITETLO LE DIBONASE: TŠHELETE YA MOFAGO LE DITSHENYEGELO TSA MAETO
MAETO: DIPALANGWA: PEELETSO LE DITHULAGANYO
MERERO YA SELEGAE: DIKAKGOLO: MATSHEDISO LE MALEBO
MERERO YA SELEGAE
MELAETSA E MENGWE
PEOMOLAO: PHOLESI
PEOMOLAO
PEOMOLAO
KGOELETSO YA MELAO, DIODINANSE LE MELAWANA
PEOMOLAO: MELAO/ MELAOTLHOMO YA RONA
MOLAOTLHOMO WA DIAKHAEFE WA POROFENSE:
GO KWALWA LE GO BAAKANNGWA
PEOMOLAO: MELAWANA YA RONA: MELAWANA E E LATELANG MOLAO WA DITLAMELO TSA NGWAOBOSWA TSA POROFENSE: GO KWALWA LE GO BAAKANNGWA
MELAO/ MELAWANA E MENGWE: KGODISO YA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO: GO KWALWA LE GO BAAKANNGWA
THULAGANYO LE TAOLO: DITIRO: TSE DI SETSENG DI BONWE
THULAGANYO LE TAOLO: DITIRO: TLAMELO KA DITIRELO LE TLHOKOMELO
THULAGANYO LE TAOLO: GO FETISEDIWA GA DITHATA KE MOTLHANKEDI YO O RWELENG MAIKARABELO: LERURI
THULAGANYO LE TAOLO: PATLISISO YA GO NETEFATSA DITLHOKEGO TSE DI ATOLOGILENG
THULAGANYO LE TAOLO: GO FETISEDIWA GA DITHATA KE TLHOGO YA LEFAPHA: LERURI
THULAGANYO LE TAOLO: GO TLHAMIWA GA DIKAROLO LE DIKANTORO TSE DINGWE: DIKAROLO
H2.5 BOLUMU: 1
BOLUMU: 2
THULAGANYO LE TAOLO:
TOGAMAANO YA TIRO LE KABO YA DITIRO: LEANO LA KGWEBO LA LEFAPHA
THULAGANYO LE TAOLO: TOGAMAANO YA TIRO LE KABO YA DITIRO: MANANEO A KGWEDI LE KGWEDI
THULAGANYO LE TAOLO: TOGAMAANO YA TIRO LE KABO YA DITIRO
THULAGANYO LE TAOLO: TOGAMAANO YA TIRO LE KABO YA DITIRO: THULAGANYO YA KANTORO LE DITAELO
THULAGANYO LE TAOLO: THULAGANYO YA KANTORO LE DITAELO
THULAGANYO LE TAOLO: TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIREKOTO: GO ROMELA MAKWALO A A KWADILWENG DIATERESE TSE DI FOSAGETSENG KWA A TSHWANETSENG GO YA GONA
THULAGANYO LE TAOLO: TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSA MAKWALO: MAKWALO A A SA AROGANNGWANG
THULAGANYO LE TAOLO:
KGATO YA GO LERE TEKATEKANO KA MOKGWA WA GO THAPA/ DINTLHA TSE DI MALEBANA LE GO LERE DIPHETOGO
THULAGANYO LE TAOLO:
KGATO YA GO LERE TEKATEKANO KA MOKGWA WA GO THAPA/ DINTLHA TSE DI MALEBANA LE GO LERE DIPHETOGO: GO DIRELA DITIRO MO PEPENENENG LE PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO
THULAGANYO LE TAOLO: GO FETOLA ATERESE
THULAGANYO LE TAOLO: MELELWANE YA POROFENSE/ KGAOGANYO KA MELELWANE
DITŠHELETE: PHOLESI
DITŠHELETE: DITEKANYETSO: DIKAKGELO GO DITOKOLOLO TSA KHANSELE KHUDUTHAMAGA: PUO YA TEKANYETSOKABO
DITŠHELETE: DITEKANYETSO
DITŠHELETE: DITEKANYETSO: THULAGANYO YA DITEKANYETSO KA KAKARETSO
DITŠHELETE: DITEKANYETSO: THULAGANYO YA TSIBOSO YA GO SA LE GALE
DITŠHELETE: DITEKANYETSO: GO SUTISIWA GA MATLOLE
DITŠHELETE: MAIKARABELO A PALOTLOTLO: KOMITI E E TLHOPILWENG YA DIAKHAONTE TSA SETŠHABA
DITŠHELETE: MAIKARABELO A PALOTLOTLO: DITLHATLHOBO TSA BORUNI: TSHEDIMOSETSO
DITŠHELETE: MAIKARABELO A PALOTLOTLO: DITSHENYEGELO TSA GO SENYEGA GA DITHOTO: DILO TSA MOTHO KA SEBELE
DITŠHELETE: DITSHENYEGELO: TUELO YA DIAKHAONTE: DITIRELO TSE DI REKILWENG
DITŠHELETE: DITSHENYEGELO: AKHAONTE YA NAKWANA:
BONNO:
GO KGABISIWA GA DITSHA
BONNO: GO BONWA GA DITSHA LE GO AGIWA GA DIKAGO: KANTOROKGOLO
BONNO: GO TOKAFADIWA LE GO BAAKANNGWA GA DIKAGO: DIKANTORO: KANTOROKGOLO
BONNO: DIKOPO TSA GO ABELWA DIKARATŠHE LE MAFELO A GO PHAKA
BOBOLOKELO LE DITIRELO: BOBOLOKELO: GO BALWA GA DITHOTO: KANTOROKGOLO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: GO BALWA GA DITHOTO: KANTOROKGOLO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: BOBOLOKELO: GO BONWA GA BOBOLOKELO LE TLHOKOMELO YA DILO TSE DI SA TLHALOSIWANG
BOBOLOKELO LE DITIRELO: GO BONWA GA BOBOLOKELO LE TLHOKOMELO YA FANETŠHARA YA KANTORO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: GO BONWA GA BOBOLOKELO LE TLHOKOMELO YA METŠHINI YA GO TLANYA LE E E NTSIFATSANG
BOBOLOKELO LE DITIRELO: GO BONWA GA BOBOLOKELO LE TLHOKOMELO: DIKWALELO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: GO BONWA LE TLHOKOMELO YA METŠHINI YA FEKESE LE DIDIRISWA TSA DIKHOMPHIUTARA
BOBOLOKELO LE DITIRELO: BOBOLOKELO: GO BONWA LE TLHOKOMELO YA: METŠHINI YA TLANYOTETLO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: LAEBORARI: GO BONWA GA DIBUKA TSE DI BUISIWANG: THEKO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: DITIRELO: LAEBORARI: GO BONWA GA DIBUKA TSE DI BUISIWANG: TEFELO YA BOTOKOLOLO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: GO FETOLELA DITIRELO GO NNA TSA PORAEFETE: DITIRELO TSA GO PHEPAFATSA
DIPALANGWA: PHOLESI
DIPALANGWA: DIPALANGWA TSA PUSO: THULAGANYO YA GO HIRA DIKOLOI: KOPO YA DIPAPETLA TSA SEKGALA
DIPALANGWA: TETLA YA GO PHAKA
DIPHASALATSO, TUMISO LE TLHAELETSANO: DIPHASALATSO: DIPHASALATSO/ DIPAMPIRI TSA DITHEO TSE DINGWE: DIKAKGELO
DIPHASALASO: TUMISO LE TLHAELETSANO: TUMISO LE TLHAELETSANO: PHOLESI
DIPHASALATSO: TUMISO LE TLHAELETSANO
DIPHASALATSO: TUMISO LE TLHAELETSANO
POPEGO YA DIKOPANO: GAMMOGO LE DIKOKOANO TSE DINGWE: MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO: DIKOPANO: DITHULAGANYO
POPEGO LE DIKOPANO TSA DIKOKOANO TSE DINGWE: MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO: MANANETEMA LE METSOTSO: DIKOPANO TSA BOTSAMAISI
POPEGO YA DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE: MALEBANA LE DIKOPANO TSA DITIRO TSA TSHEGETSO: MANANETEMA LE METSOTSO: DIKOPANO TSA BOTSAMAISI
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA KA GALE
DIKOPANO TSA DIPUISANO TSA THUTANO: KOPANO YA DIPUISANO TSA THUTANO YA POPEGO YA MAKGOTLATOROPO
POPEGO YA DIKOPANO: TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA KA GALE: DIKOMITI TSE DINGWE: KOMITI YA TSAMAISO YA DIREKOTO TSA ELEKETORONIKI
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE TSE DI MALEBANA LE DITIRO TSA KA GALE: DIKOMITI TSE DINGWE: DIAKHAEFE TSA BOSETŠHABA TSA AFORIKA BORWA: KOPANO YA TONA LE BAKHUDUTHAMAGA, MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
POPEGO LE DIKOPANO TSA DITHEO LE DIKOKOANO TSE DINGWE: DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG: MAKWALO A KA ALE (DIKOPANO TSA DIPUISANO TSA THUTANO, DISEMINARA, DISAMITI JJ.)
DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO: DIPEGELO LE DIPOELO: PEGELO YA NGWAGA LE NGWAGA: E E KOPANETSWENG
DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO: DIPEGELO LE DIPOELO: PEGELO YA NGWAGA LE NGWAGA: DIKAKGELO KA DIKAROLO TSA KANTOROKGOLO: DITIRELO TSA DIAKHAEFE
DIPEGELO: DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO: DIPEGELO LE DIPOELO: TSA DITIRAGALO: DIPEGELO LE DIPOELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: DITETLA TSA TLOSO TSA DIKOPO KA KAKARETSO
DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO: DIPEGELO LE DIPOELO: DIPEGELO TSA KWATARA: DIKAKGELO KA DIKAROLO TSA KANTOROKGOLO: DIAKHAEFE
DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO: DIPEGELO TSA KWATARA: PHATLALATSO
DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO: DIPEGELO LE DIPOELO: DIPEGELO TSA KGWEDI LE KGWEDI: DIPEGELO TSE DI KOPANETSWENG
DIPEGELO, DIPOELO LE TSHEDIMOSETSO: DIPEELO LE DIPOELO: DIPEGELO TSA KGWEDI LE KGWEDI: DIKAKGELO KA KAROLO YA KANTOROKGOLO: TIRELO YA DIAKHAEFE
DIPEGELO, DIPOELO LE TSEDIMOSETSO: DIKAKGELO MO DIPUONG: PUO YA PULO YA TONAKGOLO
GO NNA LE SEABE: MOKGATLHO O O KWA NTLE LE DIKOKOANO: MOKGATLHO O MONGWE WA SETSO: SETHEO SA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
GO NNA LE SEABE: MEKGATLHO E E KWA NTLE LE DIKOKOANO
MEKGATLHO E MENGWE YA SETSO: BOTOKOLOLO: MEKGATLHO E E AMANANG THATA LE DIAKHAEFE LE TSAMAISO YA DIREKOTO
GO NNA LE SEABE: MEKGATLHO E E KWA NTLE LE DIKOPANO: MEKGATLHO E MENGWE YA SETSO: BOTOKOLOLO
MANANEO A SETŠHABA: MALATSI A A BULETSWENG BOTLHE
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALOTIKO A A NTSHITSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: DITETLA TSA TLOSO TSA DIKOPO KA KAKARETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: TSHEDIMOSETSO LE KGAKOLOLO TEBANG LE TLOSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE: MAFAPHA A POROFENSE: DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠABA
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE: MAFAPHA A POROFENSE: DITŠHELETE
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE: MAFAPHA A POROFENSE: THUTO
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE: MAFAPHA A POROFENSE: BOITEKANELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: TLOSO YA DIREKOTO: MAFAPHA A POROFENSE: TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE:
MAFAPHA: DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BAAGI
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE: MAFAPHA A POROFENSE
METSHAMEKO. BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO
GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE
DITONA TSA POROFENSE
THUTO
TSAMAISO YA DIREKOTO
GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE
DITONA TSA POROFENSE: BOITEKANELO
TSAMAISO YA DIREKOTO
GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE
DITONA TSA POROFENSE:
DIPALANGWA, DITELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
TSAMAISO YA DIREKOTO
GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE:
DITONA TSA POROFENSE:
TONAKGOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO
GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE:
DITIRELO TSA KGAOLO LE TSE DI KOPANETSWENG
TSAMAISO YA DIREKOTO
GO TLOSIWA GA DIAKHAEFE:
DITIRELO TSA KGAOLO LE TSE DI KOPANETSWENG
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO NETEFATSA DITIFIKEITI TSA TSHENYO: MAFAPHA A POROFENSE: LEFAPHA LA TONAKGOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO: GO NETEFATSA DITIFIKEITI TSA TSHENYO: MAFAPHA A POROFENSE: BOITEKANELO
, BOLUMU:
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE
, BOLUMU:
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA GO AROGANYA: MAFAPHA A POROFENSE: TSAMAISO YA POROFENSE YOTLHE
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA GO AROGANYA: MAFAPHA A POROFENSE: TSAMAISO YA POROFENSE YOTLHE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: DIPALANGWA
BOLUMU: 2
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA GO AROGANYA: MAFAPHA A POROFENSE: MAFAPHA KA BONGWE KA BONGWE: MAFAPHA A POROFENSE YA KAPA BOKONE: DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: KANTORO YA TONAKGOLO
FAELE YA MAMETLELELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: DITŠHELETE LE DITIRELO TSA TLALELETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: THUTO, KATISO, BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: BOITEKANELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BAAGI
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: PABALESEGO LE TSHIRELETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: MERERO YA IKONOMI LE BOJANALA
BOLUMU: 1
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: TEMOTHUO LE TSHOMARELO YA TLHAGO
BOLUMU: 2
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHAGO LE MERERO YA TIKOLOGO
BOLUMU: 1
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAFAPHA A POROFENSE: METSHAMEKO. BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING:MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG: DIKHANSELE TSA KGAOLO LE MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: LEKGOTLATOROPO LA NAMA KHOI
FAELE YA MAMETLELELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING:MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG: KHANSELE YA KGAOLO YA DIAMANTVELD
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA KAROGANYO: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG A SELEGAE: LEKGOTLATOROPO LA KAI! GARIB
FAELE YA MAMETLELELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA KAROGANYO: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG A SELEGAE: LEKGOTLATOROPO LA KIMBERLEY
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG A SELEGAE: KURUMAN
FAELE YA MAMETLELELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA KAROGANYO: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG A SELEGAE: DIKHANSELE TSA KGAOLO LE MAKGOTLATAOLO A SELEGAE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: TEMOTHUO, PUSETSO MAFATSHE LE TSHOMARELO YA TLHAGO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: PABALESEGO LE TSHIRELETSO YA POROFENSE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE:PUSOSELEGAE LE MATLO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: THUTO, KATISO, BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE:BOITEKANELO, TLHABOLOLO YA KATLAATLELOLOAGO LE MERERO YA TIKOLOGO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: MERERO YA IKONOMI LE BOJANALA
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: DITŠHELETE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BAAGI
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITONA TSA POROFENSE: TONAKGOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO TSA GO FAELA: DITHEO TSE DI SENG MO TAOLONG YA MOLAO WA POROFENSE WA DIAKHAEFE: DITHEO TSE DI THEILWENG LE GO LAOLWA KA MOLAO: BOTO YA DITHENDARA
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA KAROGANYO: DITHEO/ DITHEO TSE DI THEILWENG LE GO LAOLWA KA MOLAO TSE DI GOELEDITSWENG - DITHEO TSE DI FAROLOGANENG: BOTO YA MUSIAMO WA MCGRECOR
TSAMAISO YA DIREKOTO: MAKWALO A A MO DIPAMPIRING: DITHULAGANYO TSA KAROGANYO: DIKHANSELE TSA KAOLO LE MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: KHANSELE YA KGAOLO YA KALAHARI
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO GO RALALA MAFAPHA: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO GO RALALA MAFAPHA: MAFAPHA A POROFENSE: MATLO LE PUSOSELEGAE
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: LEFAPHA LA TONAKGOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: DITŠHELETE
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: THUTO
FAELE YA MAMETLELELO
FAELE YA MAMETLELELO
BOLUMU 3
FAELE YA MAMETLELELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: BOITEKANELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BAAGI
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: PABALESEGO YA POROFENSE LE BOGOKAGANYI
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: MERERO YA IKONOMI LE BOJANALA
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHAGO LE PUSETSO MAFATSHE
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DIPHETISO MO POROFENSENG: METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: TSHEKATSHEKO YA SETIFIKEITI SA TSHENYO: DITONA: TONAKGOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE
TSAMAISO YA DIREKOTO:
PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: LEKGOTLATOROPO LA GASEGONYANA
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DITONA TSA POROFENSE: TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHAGO, PUSETSO MAFATSHE LE MERERO YA TIKOLOGO
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DITONA TSA POROFENSE: BOITEKANELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: PHETISO YA DIREKOTO GO RALALA MAFAPHA: DITONA TSA POROFENSE: DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BAAGI
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: DITAELO TEBANG LE TAOLO YA DIREKOTO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: DITAELO TEBANG LE TAOLO/ TSAMAISO YA DIREKOTO: GO SUPIWA GA DIREKOTO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: BONNO, BOBOLOKELO LE TSHIRELETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: TIRISO YA THEKENOLOJI YA ELEKETORONIKI: DIKAKGELO/ MEGOPOLO GO TSWA KWA LEPHATENG LA PORAEFETE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: DIPOROJEKE LE PHOLESI YA TSAMAISO YA DIREKOTO: MAFAPHA A POROFENSE: METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: DIPOROJEKE LE PHOLESI YA TSAMAISO YA DIREKOTO: MAFAPHA A POROFENSE: KANTORO YA TONAKGOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO: TSAMAISO YA DIREKOTO TSA MAFAPHA: DIPOROJEKE LE PHOLESI YA TSAMAISO YA DIREKOTO: MAFAPHA A POROFENSE: LEFAPHA LA THUTO, KATISO, BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: KATISO: KHOSO YA TSAMAISO YA DIREKOTO: DIPAAKANYO LE GO RULAGANNGWA GA KHOSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: KATISO: KHOSO YA TSAMAISO YA DIREKOTO: DITHULAGANYO LE GO TLHOPIWA
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: KATISO: KHOSO YA TSAMAISO YA DIREKOTO: DIPHOLO LE GO ABIWA GA DITIFIKEITI
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: KATISO: KHOSO YA TLELEREKE YA BOKWADISETSO: THULAGANYO LE GO TLHOPIWA
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: KATISO: KHOSO YA TLELEREKE YA BOKWADISETSO: GO ABIWA GA DITIFIKEITI
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO MO DIKANTORONG TSA BADIRISI: KATISO: KATISO E NNGWE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAFAPHA A POROFENSE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAFAPHA A POROFENSE: TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAFAPHA A POROFENSE: PUSOSELEGAE LE MATLO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAFAPHA A POROFENSE: DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO LE SETŠHABA
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAFAPHA A POROFENSE: LEFAPHA LA TONAKGOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAFAPHA A POROFENSE: PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAFAPHA A POROFENSE: TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHAGO LE PUSETSO MAFATSHE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAFAPHA A POROFENSE: METSHAMEKO BOTSWERETSHI LE SETSO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAKGOTLA TAOLO A SELEGAE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG: DIKHANSELE TSA KGAOLO LE MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: LEKGOTLATOROPO LA KIMBERLEY
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG: DIKHANSELE TSA KGAOLO LE MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: LEKGOTLATOROPO LA DIKGATLONG
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITIRO TSA TSAMAISO YA DIREKOTO KWA DIKANTORONG TSA BADIRISI: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG: DIKHANSELE TSA KGAOLO LE MAKGOTLATAOLO A SELEGAE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG: DIKHANSELE TSA KGAOLO LE MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: LEKGOTLATOROPO LA POKWANE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: BAKHUDUTHAMAGA LE TONA
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: DITONA TSA POROFENSE: MATLO LE PUSOSELEGAE
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: DITONA TSA POROFENSE: KATLAATLELO
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: DITONA TSA POROFENSE: DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: DITONA TSA POROFENSE:DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BAAGI
TSAMAISO YA DIREKOTO: DIKHANSELE TSA DIKGAOLO DIAMANTVELD
TSAMAISO YA DIREKOTO: DITLHATLHOBO: DIKHANSELE TSA KGAOLO: HANTAM
TSAMAISO YA DIREKOTO: KOPO YA GO GOLOLWA MO PHETISONG: MAFAPHA: THUTO
TSHEDIMOSETSO KA GA SAENSE/ THUTO YA DIAKHAEFE: BODITŠHABATŠHABA: KA MOKGWA WA GO ITHUTA O LE KGAKALA
TSHEDIMOSETSO KA GA SAENSE/ THUTO YA DIAKHAEFE: BODITŠHABATŠHABA: KA MOKGWA WA GO ITHUTA KA GO TSENELA DITHUTO
TSHEDIMOSETSO KA GA SAENSE YA DIAKHAEFE: MO POROFENSENG: GO TLAMELA KA TSHEDIMOSETSO
KGAKOLOLO LE DIKATLENEGISO: DIFAELEKGOLO: KATISO YA DITHEO TSE DI KGOLWANE: DIPOROFENSE TSE DINGWE
KATISO LE DIKATLENEGISO: DIFAELEKGOLO: KATISO KA DITHEO TSE DINGWE
TSAMAISO YA DIREKOTO: TLOSO YA DIAKHAEFE: MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: MAKGOTLATAOLO A A FAROLOGANENG
PHETISO YA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: BOSIAMISI
PHETISO YA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: BOSIAMISI: DIKANTORO TSA BOMMAGISETERATA LE DIKGOTLATSHEKELO- KIMBERLEY
PHETISO YA DIREKOTO GO TSHOLWA KE DIAKHAEFE: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: LEFAPHA LA BOSIAMISI: DIKANTORO TSA BOMMAGISETERATA LE DIKGOTLATSHEKELO: DIKHANSELE TSA KGAOLO LE MAKGOTLATAOLO A SELEGAE: KHANSELE YA KGAOLO YA DIAMANTVELD - WARRENTON
PHETISO YA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: BOSIAMISI: DIKANTORO TSA BOMMAGISETERATA LE DIKGOTLATSHEKELO - KAKAMAS
PHETISO YA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: BOSIAMISI: DIKANTORO TSA BOMMAGISETERATA LE DIKGOTLATSHEKELO: GARIES
PHETISO YA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: BOSIAMISI: DIKANTORO TSA BOMMAGISETERATA LE DIKGOTLATSHEKELO: PHILLIPSTOWN
PHETISO YA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: BOSIAMISI: DIKANTORO TSA BOMMAGISETERATA LE DIKGOTLATSHEKELO: PHILLIPSTOWN
PHETISO YA DIREKOTO GO TSHOLWA KE DIAKHAEFE: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: LEFAPHA LA DITIRELO TSA KGOPOLOLO
PHETISO YA DIREKOTO: DIFAELEKGOLO: MAFAPHA A BOSETŠHABA: BOSIAMISI: DIKANTORO TSA BOMMAGISETERATA LE DIKGOTLATSHEKELO: OLIPHANTSHOEK
PHETISO YA DIREKOTO: MAFAPHA A POROFENSE: THUTO, KATISO, BOTSWERETSHI LE SETSO
PHETISO YA DIREKOTO: MAFAPHA A POROFENSE: BOITEKANELO, KATLAATLELO LE MERERO YA TIKOLOGO
PHETISO YA DIREKOTO: DITONA TSA POROFENSE: KANTORO YA TONAKGOLO
PHETISO YA DIREKOTO GO TSHOLWA KE DIAKHAEFE: PUSETSO YA DIREKOTO GO TSWA KWA BOSETŠHABENG/ DIPOROFENSENG TSE DINGWE
DIREKOTO TSE E SENG TSA SETŠHABA. HISETORI E E BOLELWANG KA MOLOMO LE DIKANANYO - KOKOANYO YA HISETORI E E BOLELWANG KA MOLOMO
TIRISANOMMOGO LE BATHO/ DITHEO TSE DINGWE MO LEPHATENG LENO
DIREKOTO TSE E SENG TSA SETŠHABA. HISETORI E E BOLELWANG KA MOLOMO LE DIKANANYO: HISETORI E E BOLELWANG KA MOLOMO: KOKOANYO YA DITSHUPO TSA DIPHATLHA MO MABEELONG A GA JAANA
TIRISO YA DIAKHAEFE KE SETŠHABA: TIRELO GO SETŠHABA, TSHEDIMOSETSO MALEBANA LE GO NNA TENG GA DIAKHAEFE
DIREKOTO TSA SETŠHABA: TIRELO GO SETŠHABA: DIPOTSISO MABAPI LE TATELANO YA MALAPA
TIRISO YA DIKHAEFE KE SETŠHABA: TSHEDIMOSETSO YA HISETORI: TLAMELO KA DIAKHAEFE TSE DI NANG LE BOKAO JWA HISETORI: FAELEKGOLO YA BATHO, MAFELO LE DILO
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
TIRELO YA DILAEBORARI YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
DITAELO KA KAKARETSO
Dipaakanyo, ditlaleletso le pegelo
Rejisetara ya tshenyo
Tshenyo
Tshupo
Tlhaloso ya matshwao a tloso
DITENG
a.Mananetema le metsotso b. Dipegelo c. Dintlha tsa ditšhelete d. Direjisetara e. Diphasalatso tse di phasaladitsweng ke kantoro f. Dinepe
TSHUPANE
Ditaelo ka kakaretso tebang le sejule ya taolo ya direkoto
Taolo ya sejule e mo magetleng a Motsamaisi wa Direkoto. Ga go a tshwanela go dirwa dipaakanyo le/ kgotsa ditlaleletso dipe mo sejuleng ntle le tumelelo ya motlhankedi yono.
Dipaakanyo, ditlaleletso gammogo le go dira pegelo
Dipaakanyo tsotlhe le ditlaleletso di tshwanetse go tlisiwa gangwe le gape go Moakhaefe wa Porofense gore a di kwale, a di rebole mme a ntshe tetla ya gore di tlosiwe.
Khopikgolo
Khopikgolo ya sejule ya taolo ya direkoto e faelwa mo sephuthelong se sele mme e supiwa jalo mo sephuthelong se se ka fa ntle. Khopi e tsholwa ke motlhankedi yo o kailweng fa godimo yo o tshwanetseng go netefatsa gore e tsholwa e le mo dinakong le gore ditaelo tsa tema 2 di a tswelediwa.
Rejisetara ya tshenyo
Fa go setse go rebotswe tetla ya go tlosiwa ga dilo tse di mo sejuleng ya taolo ya direkoto, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong rejisetara tsa tshenyo. Rejisetara eno e arogantswe ka dingwaga, go fa sekai, 2002, 2003, 2004, jalo le jalo. Fa ntlha e tswalwa, nomorotshupetso ya yona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga e e tla senngwang ka yona. Ka jalo, ntlha e e tswetsweng ka ngwaga wa 2002, e taelo ya yona ya go senngwa e leng D3, e tla tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga wa 2005, mme ka go dira jalo go lemosega sentle gore ke dintlha dife tse di tshwanetseng go senngwa mo ngwageng o o rileng. Go atlenegisiwa tiriso ya setlami se se sa kopanang gonne go sa kgonege gore go ka itsewe pele ga nako, palo ya ditsebe tse di tla tlhokegang ka ngwaga.
Tshenyo
Go tshwanetse ga tlosiwa dilo gangwe le gape - bonnye gangwe ka ngwaga - mme fa go dirwa jalo setifikeiti se se rebotsweng sa tshenyo se isiwe go Moakhaefe wa Porofense.
Tshupo
Dilo tsotlhe di tshwanetse go supiwa mo sephuthelong se se ka fa ntle ka nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo seduleng ya taolo ya direkoto gammogo le ka taelo e e maleba ya tshenyo. Nomoro le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong ya khutlonne.
Tlhaloso ya matshwao a tloso
A2O. - Fetisetsa go botsenyo jwa diakhaefe mo dingwageng di le 20morago ga bokhutlo jwa ngwaga e direkoto di dirilweng ka ona.
D. - Senya (gore e simologa kae go laola paka ya go tsholwa)
D7 - Senya mo dingwageng di le 7 morago ga go tswalwa
AP - Di ka nna mo matsogong a setheo sebaka se se sa lekanyediwang. Fa go tlosiwa, sekai. Fa kantoro e tswalelwa gongwe go tlosiwa dithoto, di tshwanetse go fetisediwa kwa botsenyong jwa diakhaefe.
DAU - Senya ka gangwe fela fa go sena go fediwa go runiwa.
DAU3 - Senya morago ga dingwaga di le 3 go sena go fediwa go runiwa
DAU7 - Senya morago ga dingwaga di le 7 go sena go fediwa go runiwa
KAROLO TLHALOSO KANTORO E GO
BEILWENG KWA GO YONA
MANANETEMA 1. Diseminara tsa letsatsi
LE METSOTSO 1.1 Mananetema Phaposi 2
DIPEGELO 1. Pegelo ya ngwaga le ngwaga Phaposi 4
ya Mafapha
Pegelo ya ngwaga le ngwaga Phaposi 4
ya komiti ya potefolio
Tlhagiso ya tekanyetsokabo Phaposi 4
Tlhagiso ya tekanyetsokabo Phaposi 4
ya khansele
Ditlhagiso go komiti ya Phaposi 4
potefolio
Dipegelo ya ditleleimi tse di Phaposi 5
Dipegelo tsa diotara tse Phaposi 6
dintšhwa tse di gatisitsweng-
Pegelo ya ditleleimi tsa Phaposi 6
Dipalopalo tsa tiko tsa Bokwadisetso (phaposi 1)
kgwedi le kgwedi Kgaolo ya Kimberley
Dipalopalo tsa dithomelo Karolo ya dikatoloko tsa kgwedi le kgwedi go ya kwa dikgaolong
Pegelo ya tswelelopele ya Phaposi 4
Tirelo ya Dilaeborari le
Tshedimosetso mo Aforika
Borwa
Togamaano ya ditiro Phaposi 4
tsa Lefapha
Tiriso ya thekenoloji ya Phaposi 4
tshedimosetso go tokafatsa ditirelo tsa Mmuso
DINTLHA TSA 1. Rejisetara ya dithoto Bobolokelo
DITŠHELETE 2. Rejisetara ya lenanethoto Bobolokelo
Diphaposi tse di farologaneng
Dibukatiragalo tsa dipalangwa Bokwadisetso
Tekanyetsokabo Phaposi 4
Dibuka tsa ditšheke le Polokelo le dikanego tsa ditšhelete tsa porojeke ya Carnegie
DIREJISETARA 1. Rejisetara ya difaele tse di Bokwadisetso (phaposi 1)
Butsweng
Rejisetara ya go isa dilo Bokwadisetso (phaposi 1)
Rejisetara ya batlamedi ba Bokwadisetso (Phaposi 1)
ditirelo
Rejisetara ya tlanyotefo Bokwadisetso (Phaposi 1)
Rejisetara ya makwalo go Bokwadisetso (Phaposi 1)
tswa kwa mafapheng a mangwe
Rejisetara ya difekese tse di Bokwadisetso Phaposi 1
tsenang le tse di tswang
Rejisetara ya malatsi a Bokwadisetso (Phaposi 1)
boikhutso a badiri
Rejisetara ya diphasele tse di Bokwadisetso (Phaposi 1)
gorogang le tse di tswang
Rejisetara ya tiriso ya Bokwadisetso (Phaposi 1)
Rejisetara ya go nna teng Phaposi 2
Tirego (processing) Karolo ya tirego
Khopikgolo ya thulaganyo Motsamaisi wa Direkoto ya go faela ya ditiro tsa ka (Phaposi 3)
gale
Rejisetara ya kgololo ya Kgaolo ya Kimberley ya molato
Sejule ya Taolo ya Direkoto Motsamaisi wa Direkoto
Phaposi 3
Rejisetara ya palogotlhe ya Kgaolo ya Kimberley dithoto tsa laeborari (NKB19)
Dibuka tse di ntshitsweng Kgaolo ya Kimberley mme di busitswe
Rejisetara ya dikopo tse di Phaposi 5
kgethegileng Phaposi 7
Rejisetara ya dikadimo tsa Phaposi 2
go ralala dilaeborari Kgaolo ya Kimberley
Rejisetara ya dikadimo tsa Kgaolo ya Kimberley
Thulaganyo e e sa Bokwadisetso (Phaposi 1)
rebolwang ya go faela e e Phaposi 3
dirisitsweng go fitlha ka
DIPHASALATSO TSE 1. Diposetara Bobolokelo
GATISITSWENG KE
KANTORO
Matshwao a dibuka Bobolokelo
Dikgetsi tsa Laeborari Bobolokelo
Dimakenete tsa Bobolokelo setsidifatsi
Dikgomaretsi Bobolokelo
DINEPE 1. Dinepe
Moporesidente wa phatšhisi naga, Tonakgolo le bakhuduthamaga
Ditiragalo tsa Phaposi 3
botlhokwa le ditiro Phaposi 4
Bobolokelo
TSELE LE TSELE 1. Difaele tsa letsatsi le Phaposi 3
Dibukatsatsi tsa Dikantoro tse di semmuso farologaneng
PAFS tsa diotara le Phaposi 5
diphimolo
Kamogelo ya gore go Phaposi 5
amogetswe (dithoto)
Popegotheo: e e Phaposi 4
Thuno ya ditshenyegelo Bokwadisetso (Phaposi 1)
tsa dilaeborari
Dimanyuale tsa Dikantoro tse di katiso farologaneng
Dipuisano tsa thutano Dikantoro tse di farologaneng
Seemo se se lekanye- Phaposi 4
nyeditsweng sa pabalesego ya tshedi-
Kaedi ya bokwa- Bokwadisetso (Phaposi 1)
Ditaelo tsa diakhaefe Phaposi 3
Dikhoteišene tse di Bokwadisetso (Phaposi 1)
amogetsweng go tswa kwa dilaeboraring tebang le go godisiwa ga dilaeborari - 2001
Ditaletso tsa go ya Bokwadisetso (Phaposi 1)
Banka ya Lefatshe
Peomolao
Molao wa Tetlokhopi Phaposi 4
wa 1978 Molao wa bo98 wa 1978
Molao wa Puso- Phaposi 4
selegae kgabaganyo,
Molao wa bo209 wa 1993
Molao wa Pusoselgae wa Dipopegotheo tsa Phaposi 4
Makgotlatoropo, 1998
Molao wa bo117 wa
Molao wa tlhabololo Phaposi 4
ya bokgoni wa 1998
Molao wa bo97 wa
Molao wa Botsalano Phaposi 4
le Badiri wa 1995
Molao wa bo66 wa
Molao wa karoganyo Phaposi 4
ya Matlole wa 2002
Molao wa bo5 wa
Molao wa tsamaiso Phaposi 4
ya Ditšhelete tsa setšhaba wa 1999
Molao wa bo1 wa
Molawana wa bo16 Phaposi 3
wa 1981
Pampiritshweu ya Phaposi 4
Botsweretshi, Setso
Le Ngwaoboswa
Pampiritshweu: Phaposi 4
Lefapha la bosetšhaba la Metshameko le boitapoloso
Melawana ya Phaposi 4
Tirelo Setšhaba
Molao wa Maitsholo Phaposi 4
wa Badiredi Setšhaba
Leanotlhomo la Phaposi 4
Lefapha la Tekatekano fa go thapiwa
Leano la Lefapha la Phaposi 4
Bokgoni mo tirong la
Letlhomeso la Phaposi 4
Pholesi ya Bosetšhaba ya Seemo sa
Dilaeborari tsa dikolo
MAKWALOTIKO A 1. Makwalotiko Bokwadisetso (Phaposi 1)
DIREKOTO TSA
ELEKETORONIKI Direkoto tseno ga se karolo ya thulaganyo e e rebotsweng ya tsamaiso ya direkoto tsa eleketoroniki mme ka jalo ga di ise di kwadisiwe semmuso mo lenaaneng. Di fitlhelwa le go tsamaiswa mo dikhomphiutareng tsa batlhankedi ba ba thapilweng mo Ditirelong tsa Laeborari tsa Porofense. Bontsi jwa direkoto tseno di fitlhelwa mo hatekhoping mme di bontshiwa mo difaeleng tsa makwalo a yuniti. Go tsweletswe ka maano a go tlhama taolo e e bogareng e e rulaganeng ya direkoto tsa eleketoroniki.
Ditiragalo tsa Bobolokelo botlhokwa le tse di kgethegileng le ditiro
DITAELO KA KAKARETSO
B Dipaakanyo, ditlaleletso le pegelo
D Rejisetara ya tshenyo
E Tshenyo
F Tshupo
G Tlhaloso ya matshwao a tloso
DITENG
Mananetema le metsotso
Dipegelo
Dintlha tsa ditšhelete
Direjisetara
Diphasalatso tse di phasaladitsweng ke Musiamo
Dinepe
TSHUPANE
Ditaelo ka kakaretso tebang le sejule ya taolo ya direkoto
Taolo ya sejule e mo magetleng a Motsamaisi wa Direkoto. Ga go a tshwanela go dirwa dipaakanyo le/ kgotsa ditlaleletso dipe mo sejuleng ntle le tumelelo ya motlhankedi yono.
Dipaakanyo, ditlaleletso gammogo le go dira pegelo
Dipaakanyo tsotlhe le ditlaleletso di tshwanetse go tlisiwa gangwe le gape go Moakhaefe wa Porofense gore a di kwale, a di rebole mme a ntshe tetla ya gore di tlosiwe.
Khopikgolo
Khopikgolo ya sejule ya taolo ya direkoto e faelwa mo sephuthelong se sele mme e supiwa jalo mo sephuthelong se se ka fa ntle. Khopi e tsholwa ke motlhankedi yo o kailweng fa godimo yo o tshwanetseng go netefatsa gore e tsholwa e le mo dinakong le gore ditaelo tsa tema 2 di a tswelediwa.
Rejisetara ya tshenyo
Fa go setse go rebotswe tetla ya go tlosiwa ga dilo tse di mo sejuleng ya taolo ya direkoto, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong rejisetara tsa tshenyo. Rejisetara eno e arogantswe ka dingwaga, go fa sekai, 2002, 2003, 2004, jalo le jalo. Fa ntlha e tswalwa, nomorotshupetso ya yona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga e e tla senngwang ka yona. Ka jalo, ntlha e e tswetsweng ka ngwaga wa 2002, e taelo ya yona ya go senngwa e leng D3, e tla tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga wa 2005, mme ka go dira jalo go lemosega sentle gore ke dintlha dife tse di tshwanetseng go senngwa mo ngwageng o o rileng. Go atlenegisiwa tiriso ya setlami se se sa kopanang gonne go sa kgonege gore go ka itsewe pele ga nako, palo ya ditsebe tse di tla tlhokegang ka ngwaga.
Tshenyo
Go tshwanetse ga tlosiwa dilo gangwe le gape - bonnye gangwe ka ngwaga - mme fa go dirwa jalo setifikeiti se se rebotsweng sa tshenyo se isiwe go Moakhaefe wa Porofense.
Tshupo
Dilo tsotlhe di tshwanetse go supiwa mo sephuthelong se se ka fa ntle ka nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo seduleng ya taolo ya direkoto gammogo le ka taelo e e maleba ya tshenyo. Nomoro le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong ya khutlonne.
Tlhaloso ya matshwao a tloso
A2O. - Fetisetsa go botsenyo jwa diakhaefe mo dingwageng di le 20morago ga bokhutlo jwa ngwaga e direkoto di dirilweng ka ona.
D. - Senya (gore e simologa kae go laola paka ya go tsholwa)
D7 - Senya mo dingwageng di le 7 morago ga go tswalwa
AP - Di ka nna mo matsogong a setheo sebaka se se sa lekanyediwang. Fa go tlosiwa, sekai. Fa kantoro e tswalelwa gongwe go tlosiwa dithoto, di tshwanetse go fetisediwa kwa botsenyong jwa diakhaefe.
DAU - Senya ka gangwe fela fa go sena go fediwa go runiwa.
DAU3 - Senya morago ga dingwaga di le 3 go sena go fediwa go runiwa
DAU7 - Senya morago ga dingwaga di le 7 go sena go fediwa go runiwa
KAROLO TLHALOSO KANTORO E GO
BEILWENG KWA
GO YONA
MANANETEMA LE 1. Boto ya Batlhokomedi
LE METSOTSO 1.1 Mananetema Tlhogo: Musiamo wa McGregor
Metsotso Tlhogo: Musiamo wa
Dikopano tsa badiri
Mananetema Tlhogo: Musiamo wa
Metsotso Tlhogo: Musiamo wa
DIPEGELO 1. Pegelo ya ngwaga Laeborari
Le ngwaga
Dipegelo tsa Moruni Tlhogo: Musiamo wa
DINTLHA TSA 1. Dikanego tsa Motlhankedi wa
DITŠHELETE ditšhelete ditšhelete wa Musiamo
Dikanego tsa banka Motlhankedi wa ditšhelete wa Musiamo
Buka ya ditšheke Motlhankedi wa ditšhelete wa Musiamo
Ditshupo tsa dituelo Motlhankedi wa ditšhelete wa Musiamo
Rejisetara ya Motlhankedi wa dipeeletso ditšhelete wa Musiamo
Tekanyetsokabo Motlhankedi wa ditšhelete wa Musiamo
Dibuka tsa diotara Motlhankedi wa ditheko
DIREJISETARA 1. Rejisetara ya koko- Bobolokelo jwa ditlama go sa akarediwe anyo ya ditlama direjisetara tsa 2. Rejisetara ya koko- Bobolokelo jwa dilo tsa ditšhelete anyo ya dilo tsa saense ya diphologolo saense ya diphologolo
Rejisetara ya koko- Lefapha la thuta-
Rejisetara ya koko-
anyo ya Hisetori ya Lefapha la Hisetori
Sesole ya Sesole
Rejisetara ya koko- Lefapha la hisetori anyo ya hisetori ya ya setso setso
Rejisetara ya koko- Lefapha la akhioloji anyo ya jioloji
Rejisetara ya koko- Lefapha la akhioloji anyo ya Anteropoloji ya lotso la motho
Kataloko ya laeborari Kantoro ya Molaeborari
Rejisetara ya koko- Kantoro ya Molaeborari anyo ya laeborari
Rejisetara ya koko- Lefapha la dinepe anyo ya dinepe
Rejisetara ya koko- Lefapha la Etenoloji anyo ya etenoloji
DIPHASALATSO 1. Makwalokgang Laeborari
TSE DI PHASALA- 2 Dibukana Laeborari
DITSWENG KE 3. Diathikele, dibuka, j.j. Laeborari
MUSIAMO
SEJULE YA TAOLO YA DIREKOTO
TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE:
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO:
METSHAMEKO, BOTSWERETSHI, NGWAOBOSWA, TSAMAISO LE DITIRELO TSA TSHEGETSO
DITAELO KA KAKARETSO
B Dipaakanyo, ditlaleletso le pegelo
D Rejisetara ya tshenyo
E Tshenyo
DITENG
H Mananetema le metsotso
I Dipegelo
J Dintlha tsa ditšhelete
K Direjisetara
L Diphasalatso tse di phasaladitsweng ke Musiamo
M Dinepe
TSHUPANE
Ditaelo ka kakaretso tebang le sejule ya taolo ya direkoto
Taolo ya sejule e mo magetleng a Motsamaisi wa Direkoto. Ga go a tshwanela go dirwa dipaakanyo le/ kgotsa ditlaleletso dipe mo sejuleng ntle le tumelelo ya motlhankedi yono.
Dipaakanyo, ditlaleletso gammogo le go dira pegelo
Dipaakanyo tsotlhe le ditlaleletso di tshwanetse go tlisiwa gangwe le gape go Moakhaefe wa Porofense gore a di kwale, a di rebole mme a ntshe tetla ya gore di tlosiwe.
Khopikgolo
Khopikgolo ya sejule ya taolo ya direkoto e faelwa mo sephuthelong se sele mme e supiwa jalo mo sephuthelong se se ka fa ntle. Khopi e tsholwa ke motlhankedi yo o kailweng fa godimo yo o tshwanetseng go netefatsa gore e tsholwa e le mo dinakong le gore ditaelo tsa tema 2 di a tswelediwa.
Rejisetara ya tshenyo
Fa go setse go rebotswe tetla ya go tlosiwa ga dilo tse di mo sejuleng ya taolo ya direkoto, go tshwanetse ga tsenngwa tirisong rejisetara tsa tshenyo. Rejisetara eno e arogantswe ka dingwaga, go fa sekai, 2002, 2003, 2004, jalo le jalo. Fa ntlha e tswalwa, nomorotshupetso ya yona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga e e tla senngwang ka yona. Ka jalo, ntlha e e tswetsweng ka ngwaga wa 2002, e taelo ya yona ya go senngwa e leng D3, e tla tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga wa 2005, mme ka go dira jalo go lemosega sentle gore ke dintlha dife tse di tshwanetseng go senngwa mo ngwageng o o rileng. Go atlenegisiwa tiriso ya setlami se se sa kopanang gonne go sa kgonege gore go ka itsewe pele ga nako, palo ya ditsebe tse di tla tlhokegang ka ngwaga.
Tshenyo
Go tshwanetse ga tlosiwa dilo gangwe le gape - bonnye gangwe ka ngwaga - mme fa go dirwa jalo setifikeiti se se rebotsweng sa tshenyo se isiwe go Moakhaefe wa Porofense.
Tshupo
Dilo tsotlhe di tshwanetse go supiwa mo sephuthelong se se ka fa ntle ka nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo seduleng ya taolo ya direkoto gammogo le ka taelo e e maleba ya tshenyo. Nomoro le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong ya khutlonne.
Tlhaloso ya matshwao a tloso
A2O. - Fetisetsa go botsenyo jwa diakhaefe mo dingwageng di le 20morago ga bokhutlo jwa ngwaga e direkoto di dirilweng ka ona.
D. - Senya gore e simologa kae go laola paka ya go tsholwa
D7 - Senya mo dingwageng di le 7 morago ga go tswalwa
AP - Di ka nna mo matsogong a setheo sebaka se se sa lekanyediwang. Fa go tlosiwa, sekai. Fa kantoro e tswalelwa gongwe go tlosiwa dithoto, di tshwanetse go fetisediwa kwa botsenyong jwa diakhaefe.
DAU - Senya ka gangwe fela fa go sena go fediwa go runiwa.
DAU3 - Senya morago ga dingwaga di le 3 go sena go fediwa go runiwa
DAU7 - Senya morago ga dingwaga di le 7 go sena go fediwa go runiwa
KAROLO TLHALOSO KANTORO TLOSO
E GO
BEILWENG KWA
GO YONA
DIPEGELO 1. Dipegelo tsa ngwaga Phaposi 708
Le ngwaga
Dipegelo tsa kwatara Phaposi 708
Dipegelo tsa boruni Bokwadisetso
Pegelo ya Moruni Bokwadisetso
DINTLHA TSA 1. Rejisetara ya dithoto Phaposi 719
DITŠHELETE 2. Dikanego tsa Bokwadisetso
Ditšhelete
Dibuka tsa diotara Phaposi 718/
Bobolokelo 707
Rejisetara ya Phaposi 707
ditšheke
Rejisetara ya dithoto Phaposi 719
Diforomo tsa Phaposi 707/
Rejisetara ya dituelo Phaposi 707/ 718
Rejisetara ya dituelo Phaposi 707/ 718
Dituelo tsa thebolo Phaposi 707
ya Ramatlotlo
Rejisetara ya Phaposi 707
DIREJISETARA 1. Rejisetara ya tshenyo Bokwadisetso
Rejisetara ya difaele Bokwadisetso tse di butsweng
Khopi e e thata Bokwadisetso
Dikhopikgolo tsa dithulaganyo tsa go faela
Sejule ya Taolo ya Phaposi 719
Direkoto
Rejisetara ya tebalelo Bokwadisetso melato
Rejisetara ya malatsi Bokwadisetso a boikhutso
Rejisetara ya ditifikeiti Bokwadisetso tsa tshenyo
Rejisetara ya Bokwadisetso dipotsiso tsa molomo
Rejisetara ya go Bokwadisetso tsena
TSELE LE TSELE 1. Difaele tsa letsatsi Bokwadisetso le letsatsi
Dibukatsatsi tsa Dikantoro tse di semmuso farologaneng
Ditetla tsa tshenyo Bokwadisetso ka kakaretso
Ditetla tse di emeng Bokwadisetso tsa tshenyo
Ditetla tse di leka- Bokwadisetso nyeditsweng tsa tshenyo
Difaele tsa katiso Bokwadisetso
Dikwalo tsa Phaposi 607
dipatlisiso:
Togamaano ya
Metsesetoropo le
Porojeke ya tikologo
Mokgatlho wa
Tlhabololo ya Borwa jwa Aforika
Mafelo a batho
Boleng jwa setšhaba
Ke eng?
Setso sa go dira dimmepe
Puisano le batho ba bamelafa
Malebana le setso sa bamelafa
Mafelo a ngwaoboswa
Dikwalo tse di ka ga borabele jwa Batswana
Go feta pono ya leitlho
Ditsha tsa tshwaro tsa
Tsamaiso ya Ditlamelo
Tsa Setso
Leano la Phaka ya
Bosetšhaba ya
Mafelo a a mabapi.
MAKWALOTIKO 1. Makwalotiko Bokwadisetso
AMOGETSWENG
DIREKOTO TSA Direkoto tseno ga se karolo ya thulaganyo e e
ELEKETORONIKI Rebotsweng ya tsamaiso ya direkoto tsa eleketoroniki mme ga e ise e tsenngwe mo lenaaneng semmuso. Di gona mme di tsamaisiwa mo dikhomphiutareng tse di farologaneng tsa badiri ba ba thapilweng mo Lefapheng. Bontsi jwa direkoto tseno bo teng ka dihatekhopi mme di bontshiwa mo difaeleng tsa makwalo tsa lefapha. Go na le maano a go tlhama taolo e e rulaganeng ya bogareng ya dikopo tsotlhe tsa direkoto tsa eleketoroniki.
Thulaganyo ya go faela Dikhopikgolo
Lefapha la Metshameko Phaposi 719
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Peomolao
Tlhagiso
Kgoeletso ya Melao, Diodinanse le Melawana
Melao/ Melaotlhomo ya rona: Molaotlhomo wa Diakhaefe wa Kapa Bokone: Go kwalwa le go baakanngwa
Melao/ Melaotlhomo e mengwe: Molao wa Komišene ya Dipotsiso ya Kapa Bokone wa 1996: Dipotsiso tsa ka gale
Melao/ Melaotlhomo e mengwe: Molao wa Nolofatso ya Tlhabololo wa 1995: Dipotsiso tsa ka gale
Melao/ Melaotlhomo e mengwe: Molaotlhomo wa Tsamaiso ya Matlhotlhapelo wa 2000: Go kwalwa le go baakanngwa
Melao/ Melaotlhomo e mengwe: Molao wa Bosetšhaba wa Metshameko le Boitapoloso wa 1998: Go kwalwa le go baakanngwa
Melawana e mengwe: E e sa tlhalosiwang
Melawana e mengwe: Melawana ya Ramatlotlo: Thanolo le Dikgakololo tsa Molao
Dipampiritshweu/ tala tse dingwe: Ditheetso tsa setšhaba: Pampiritshweu ya go falala Boditšhabatšhaba: Go kwalwa le go baakanngwa
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Dipampiritshweu/ tala tse dingwe: Pampiritshweu-tlhomo ya Pabalesego le Tshireletso: Go kwalwa le go baakanngwa
Dipampiritshweu/ tala tse dingwe: Pampiritshweu ya Metshameko le Boitapoloso: Go kwalwa le go baakanngwa
Melao e mengwe ya maitsholo a mo tirong: AHI- Molao wa Maitsholo a Kgwebo: Go kwalwa le go baakanngwa
Go ikobela melao: Dipegelo
Thulaganyo le Taolo
Ditiro: Tlamelo ka ditirelo le Tlhokomelo
Phetiso ya Dithata: Ka Motlhankedi yo o rwalang maikarabelo: Leruri
Phetiso ya dithata: Ka Motlhankedi yo o rwalang maikarabelo: Nakwana
Togamaano ya Tiro le Kabo ya Ditiro
Togamaano ya Tiro le Kabo ya Ditiro: Maano a kgwebo a Lefapha
Togamaano ya Tiro le Kabo ya Ditiro: Mananeo a kgwedi le kgwedi
Togamaano ya Tiro le Kabo ya Ditiro: Mananeo a beke le beke
Togamaano ya Tiro le Kabo ya Ditiro: Mananeo a kwatara
Thulaganyo ya kantoro le ditaelo: Ditaelo tsa Kantoro
Dipatlisiso tsa kgono: Dipotsiso tsa ka gale
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Dipatlisiso tsa kgono: Dipegelo tsa tswelelopele
Kopo ya Tetla ya Tloso
Phetiso go ya go/ go tswa kwa Mafapheng a mangwe
Tshenyo ya direkoto
Thomelo sešwa ya makwalo a a kwadilweng aterese e e fosagetseng
Phetiso ya direkoto ka fa gare
Tsamaiso ya Direkoto: Thulaganyo ya go faela ya Makwalo: Dipotsiso tsa ka gale
Thulaganyo, Thebolo le Paakanyo
Makwalo a a sa aroganngwang
Tsamaiso ya Direkoto: Thulagayo ya go faela ya Makwalo: Go tsenngwa tirisong
Ditlhatlhobo tsa Lefapha: Dithulaganyo
Ditlhatlhobo tsa Lefapha: Dipegelo: Kimberley
Ditlhatlhobo tsa Lefapha: Dipegelo: Upington
Kabinete: Ditshwetso tsa Kabinete
Kabinete: Dimemorantamo tsa Kabinete
Kabinete: Kabinete e kopana le batho
Go isiwa ga ditirelo kwa dikgaolong
Ditaletso le Malebo
Thapo ya tekatekanyo/ Merero ya diphetogo
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Thapo ya tekatekanyo/ merero ya diphetogo: Go baya dilo mo pepeneneng le Phitlhelelo ya Tshedimosetso
Thapo ya tekatekano/ Merero ya diphetogo: Batho Pele
Phetolo ya Aterese
Melelwane ya Porofense/ kgaoganyo ya melelwane
Dikato tsa go lwantsha bobodu
Ditšhelete
Pholesi
Ditekanyetso: Dikakgelo mo Puong ya Mokhuduthamaga ya tekanyetsokabo
Ditekanyetso: Thulaganyo ya: Ditekanyetso ka kakaretso: Ditirelo tsa Dilaeborari le tshedimosetso
Ditekanyetso: Thulaganyo ya: Ditekanyetso ka kakaretso: Ditirelo tsa Diakhaefe
Ditekanyetso: Thulaganyo ya: Ditekanyetso ka kakaretso: Botsweretshi
Thulaganyo ya ditekanyetso tsa tlaleletso
Phetotekanyetso le Thebolo ya Ditshutiso tsa ditšhelete
Ditekanyetso: Go tlamela ka ditekanyetsokabo
Thulaganyo ya Tsiboso ya ka bonako
Letlhomeso la Ditshenyegelo tsa Pakagare/ Letlhomeso la Togamaano ya Pakagare
Tshutiso ya matlole
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Dikakgelo mo Dipuong tsa tekanyetsokabo tsa Tona ya Bosetšhaba
Komiti e e tlhopilweng ya Diakhaonte tsa Setšhaba: Tshedimosetso le Ditshwaelo
Maikarabelo a Palotlotlo: Ditlhatlhobo tsa Boruni: Dipotsiso tse di sa rulaganngwang (informal)
Maikarabelo a Palotlotlo: Ditlhatlhobo tsa Boruni: Dipegelo
Ditlhatlhobo tsa Boruni: Tšhate ya Boruni
Go bolokiwa ga dinotlolo tse dingwe tsa sebedi
Go phimolwa ga ditšheke
Go ntshiwa ga ditšheke gape
Tatlhegelo/ Tshenyego ya dithoto: Dirori, Dikarolo le Ditlhokego
Maikarabelo a Palotlotlo: Tatlhegelo/ Tshenyo ya Dithoto: Tšhelete ya Puso: Botsweretshi
Ditshenyegelo: Pholesi
Ditshenyegelo: Tšheletepotlana: Dikopo tsa Matlole
Tuelo ya Diakhaonte: Dithoto tse di bolokilweng tse di rekilweng
Tuelo ya Diakhaonte: Ditirelo tse di rekilweng
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Go phimolwa ga Ditshenyegelo tse di senang mosola
Akhaonte ya nakwana
Ditshenyegelo tsa beke le beke
Ditshenyegelo: Ditleleimi tse di dirwang ke ditheo tse dingwe/ batho
Ditshenyegelo: Ditshenyegelo tse di sa rebolwang
Lotseno: Dipotsiso tsa ka gale
Lotseno: Koleko ya dituelo tsa tiriso ya poraefete ya difounu
Lotseno: Kabo
Dikabelo, Diketleetso le Matlole a a tswang kwa ntle: Ditshitsinyo tsa/ Diporojeke tse di kgethegileng
Ditetla: Ramatlotlo wa Porofense
Dithulaganyo tsa go banka: Ditetla tsa go saena
Dithulaganyo tsa go banka: Ditlamelo tsa molato
Go tswalela Ngwaga wa Ditšhelete
Go tswalela Ngwaga wa Ditšhelete: Molato o o kolotwang Mmuso: Ketleetso ya mofago le Maeto
Tiro e e dirilweng ke ditheo tsa bogakolodi: E direlwa Lefapha: Boruni jwa ka fa gare: Boruni le Ditlhatlhobo
Taolo le go bolokwa ga Dipegelo/ Direjisetara tsa Betšhe
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Dikhoutu: Dikhoutu tsa kabelo ya maitlhomo
Bonno
Pholesi
Phepafatso ya ditsha
Go bonwa ga Ditsha le Kago ya dikago: Kantorokgolo
Go bonwa ga Ditsha le Kago ya dikago: Dipegelo
Tokafatso le paakanyo ya dikago: Dikantoro: Kantorokgolo
Tokafatso le paakanyo ya dikago: Dikantoro: Dikantoro tsa Dikgaolo
Kopo le Kabelo ya: Bonno jwa dikantoro: Kantorokgolo
Kopo le Kabelo ya: Bonno jwa dikantoro: Dikantoro tsa Kgaolo: De Aar
Kopo le Kabelo ya: Bonno jwa Dikantoro: Dikantoro tsa Kgaolo: Springbok/ Calvinia
Kopo le Kabelo ya: Mafelobonno a semmuso
Kopo le Kabelo ya: Dikaratšhe le mafelo a go phaka
Kopo le Kabelo ya: Mafelo a go tshwarela dikopano
Kamogo: Khiriso
Kamogo: Khiriso: Ditumelano tsa khiriso
Bobolokelo le Ditirelo
Bobolokelo: Pholesi
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Bobolokelo: Dithendara
Bobolokelo: Dithendara: Go nna le seabe mo Dikonterakeng tsa Bosetšhaba
Bobolokelo: Palothoto: Kantorokgolo
Bobolokelo: Palothoto: Dikantoro tsa Kgaolo: Upington
Bobolokelo: Palothoto: Ditheo tsa rona: Botsweretshi
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dintlha tse di sa tlhalosiwang
Go bonwa le Tlhokomelo ya : Dintlha tse di sa tlhalosiwang: Dikantoro tsa Kgaolo: Sprinbok/ Calvinia
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dintlha tse di sa tlhalosiwang: Dikantoro tsa Kgaolo: Upington
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dintlha tse di sa tlhalosiwang: Ditheo tsa Rona: Ngwaoboswa
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dintlha tse di sa tlhalosiwang: Ditheo tsa rona: Ditirelo tsa ditheo
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Fanetšhara ya Kantoro
NOMORO
DITLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Fanetšhara ya Kantoro: Ditheo tsa Rona: Lephata la Tona
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Fanetšhara ya Kantoro: Ditheo tsa Rona: Ngwaoboswa
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Fanetšhara ya Kantoro: Ditheo tsa rona: Botsweretshi
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Fanetšhara ya Kantoro: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Diakhaefe
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya go tlanya le go ntsifatsa
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya go tlanya le go ntsifatsa: Dikantoro tsa Kgaolo: De Aar
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya go tlanya le go ntsifatsa: Dikantoro tsa Kgaolo: Upington
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya go tlanya le go ntsifatsa: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Ditheo
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dikwalelo
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dikwalelo: Dikantoro tsa Kgaolo: Kimberley
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dikwalelo: Dikantoro tsa Kgaolo: De Aar
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dikwalelo: Dikantoro tsa Kgaolo: Springbok/ Calvinia
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dikwalelo: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Dilaeborari
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dikwalelo: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Ditheo
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Dikwalelo: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Diakhaefe
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara: Dikantoro tsa Kgaolo: Upington
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Dilaeborari le Tshedimosetso
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara: Ditheo tsa Rona: Lephata la Tona
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Musiamo
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Ditheo
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara: Ditheo tsa Rona: Botsweretshi
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara: Ditheo tsa Rona: Ditirelo tsa Diakhaefe
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Fekese le Didiriswa tsa Khomphiutara: Ditheo tsa Rona: Metshameko le Boitapoloso
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Megala ya selula
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Megala ya selula: Ditheo tsa rona: Lephata la Tona
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Megala ya selula: Ditheo tsa rona: Diporojeke tse di kgethegileng
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Megala ya selula: Ditheo tsa rona: Ditirelo tsa Musiamo
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Megala ya selula: Ditheo tsa rona: Ditirelo tsa Ditheo
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Megala ya selula: Ditheo tsa rona: Metshameko le Boitapoloso
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Go bonwa le Tlhokomelo ya: Metšhini ya Tlanyotetlo
Bobolokelo: Dikhoteišene tse di sa rulaganngwang
Ditirelo: Go posa: Dikgetsi tsa Poso le Mabokoso a poso
Ditirelo: Go Posa: Tefelopele
Ditirelo: Go Posa: Tirelo ya Thomelofefo
Ditirelo: Telkom: Tlhokomelo le go Tsenya Difounu
Ditirelo: Telkom: Dikaedi tsa Difounu
Ditirelo: Telkom: Diphetolo tsa dinomoro tsa difounu
Ditirelo: Laeborari: Go bonwa ga ditlamelo tsa go buisa: Ditheko
Ditirelo: Laeborari: Go bonwa ga ditlamelo tsa go buisa: Tuelo ya botokololo
Ditirelo: Go fetolelwa ga ditirelo go nna tsa Poraefete: Ditirelo tsa go Phepafatsa
Ditirelo: Go fetolelwa ga ditirelo go nna tsa Poraefete: Ditirelo tsa Tlhokomelo
Dipalangwa
Pholesi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Kopo ya
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikotsi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dipaakanyo/ Go tsenngwa ga ditlamelo tsa dithusi
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dipapetla tsa sekgala
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dipalopalo tsa kgwedi le kgwedi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Matshwao/ Dikgomaretsi mo Dikoloing
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Dikarata tsa Petorolo
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Tsamaiso ya Dipalangwa
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Theo/ Thekiso ya Dikoloi tsa Leruri
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Phetiso ya Dikoloi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Kgogelo morago ya Dikoloi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Tlhatlhobo ya dikoloi tsa Puso
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Ditefiso tsa pharakano/ ditlolomolao
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Tiriso e e botlhaswa ya dikoloi
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Merero ya tefo
Thulaganyo ya Dipalangwa ya Puso/ Thulaganyo ya go hira dikoloi: Thefosanyo ya dikoloi
Dipalangwa tse di etleediwang
Tiriso ya dikoloi tsa poraefete mo mabakeng a semmuso
Dilaesense tsa Dikoloi
Ditetlo tsa go phaka
Tiriso ya Dipalangwa tsa Puso ke batlhankedi ba ba seng mo tirong
Dikoloi tse di hirilweng
Sekema sa Ditšhelete sa Dikoloi sa Batlhankedi ba bagolwane
Dikoloi tsa Batlotlegi
Diphasalatso, Tumiso le Tlhaeletsano
Diphasalatso: Dipotsiso tsa ka gale
Diphasalatso/ Dipampiri tsa Ditheo tse dingwe: Dikakgelo
Diphasalatso/ Dipampiri tsa Ditheo tse dingwe: Dipegelo tse di amogetsweng
Tumiso le Tlhaeletsano: Go nna le seabe kwa Dipontshong le Matsholo a e seng a ditiro tsa ka gale
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Tumiso le Tlhaeletsano: Dipuisano tsa Radio: Dithulaganyo
Tumiso le Tlhaeletsano: Sekano: Sa Bosetšhaba
Tumiso le Tlhaeletsano: Sekano: Sa Porofense
Tumiso le Tlhaeletsano: Dipuisano tsa Radio: Bobegakgang
Popego ya Dikopano tsa Ditheo le Dikokoano tse dingwe
Ditiro tsa Tshegetso
Kopano ya Komiti ya Botsamaisi (Mancom)
Kokoanopeomolao ya Kapa Bokone: Mananeo
Kopano ya Komitipotlana ya Kabinete
Kopano ya Setlhopha sa Tiro sa Porofense sa Y2K
Kopano ya Tlhogo ya Lefapha
Kopano ya Setheo sa Dipuisano sa Porofense
Kopano ya Kabinete
E ntšhwa Kopano ya Kago ya Kokoanopeomolao
Kopano ya Basadi ba ba Kopaneng Kgatlhanong le AIDS
Kopano ya Tsamaiso ya Direkoto
Kopano ya Porojeke ya Tlamelo ka Ditirelo kwa lefelong le le lengwe
Kopano ya Batlhankedi ba Dipalangwa ba Karatšhe ya Puso
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Kopano ya Porojeke ya Mafelo a Boitumediso a Kimberley
Kopano ya Boto ya kgaoganyo ya melelwane
Kopano ya Ngwanaatsele jaaka Kgwedi ya Magae a Bana
Kopano ya Lenaneo la Kgodiso ya Bokgoni (IIP)
Kopano ya Lenaneo la Ntšhwafatso ya Metsesetoropo la Galeshewe
Kopano ya Setlhopa sa Porofense sa Phediso ya Lehuma
Khonferense ka ga go Lere Diphetogo mo Tirelong Setšhaba: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense ka ga go Lere Diphetogo mo Tirelong Setšhaba: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Foramo ya Bakatisi ya Porofense: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Foramo ya Babalatlotlo ba Porofense: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Foramo ya balaodi ba Persal: Thulaganyo ya Dikopano le Phalasatso ya Mananetema
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Foramo ya balaodi ba Persal: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Foramo ya Barutegi ba Porofense: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Foramo ya Kgwedi le kgwedi ya Barutegi ba Ditšhelete: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense ya Dikamano tsa mo gare ga Puso le Puso ya Porofense: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense ya Dikamano tsa mo gare ga Puso le Puso ya Porofense: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Khonferense ya Lephata la Setšhaba e e kgatlhanong le Bobodu: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Khonferense ya Basadi ba ba mo Temothuong mo Porofenseng ya Kapa Bokone: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense ya Tlamelo ka Ditirelo ya Tirelo Setšhaba: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Khonferense ya Lenaneo la Kagosešwa le Tlhabololo ya Mowa: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Khansele ya Khuduthamaga: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalaso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Maitsholo a Tiro: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Melawana e mentšhwa ya Tirelo Setšhaba le Tholelo ya dithata kwa dikgaolong: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Thadisosešwa ya Dikgato tsa Taolo ya ka fa gare: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Porofense ya HIV/AIDS: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Porofense ya Y2K: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Tsamaiso ya Matlhotlhapelo: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Leano le le akaretsang la Metsesetoropo: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Kopano ya Dipuisano tsa Thutano ya Tshireletso ya ka fa gare le twantsho ya botlhodi: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya Dipuisano tsa thutano ya Tshekatsheko le patlisiso ya Maphata: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya Dipuisano tsa Thutano ya Thulaganyo ya Dituelo tsa Dipaka: Go thapiwa/ Kwadiso ya Ditokololo
Kopano ya Dipuisano tsa Thutano ya Thulaganyo ya Dituelo tsa Dipaka: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya Dipuisano le Thutano ya Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba: Go thapiwa/ Kwadiso ya Ditokololo
Kopano ya Dipuisano le Thutano ya Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano le thutano ka Dikarata tse dintšhwa tsa peterolo le Dipegelo: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Kopano ya dipuisano le thutano ya Komiti ya Bogokaganyi ya Tlhabololo ya Kgaolo: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Ditiro Tsa Ka gale
Kopano ya ngwaga le ngwaga ya kakaretso le ya Khansele ya Bosetšhaba ya Metshameko ya Aforika Borwa
Kopano ya Foramo ya Metshameko
Kopano ya Tsweletso ya Metshameko
Kopano ya Batlhankedi ba Metshameko
Kopano ya Bakaedi ba Metshameko ba Porofense
Kopano ya Tona le Bakhuduthamaga
Dikopano le Dikhoutu tsa Metshameko
Kopano ya Botsamaisi jwa Lefapha
Kopano ya Badiri ba Lefapha
Kopano ya Dikganetsano (Yuniti ya Dipuo)
Kopano e e ka ga thibelo ya bosenyi/ Digongwana tsa bosenyi
Setlhopha sa Tiro sa Mafapha se se ka ga Pholesi ya Thutakatisommele/ Motsamao wa Batho le Metshameko ya Sekolo
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Khonferense ya Teseke ya Batho ba ba sa itekanelang mo mebeleng: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense ya Boitapoloso jwa Aforika: Mananeo, Metsotso le Dipegelo
Khonferense ya Lenaneo la Seabe sa Baithaopi ya Aforika Borwa: Go thapiwa/ Kwadiso ya Ditokololo
Khonferense ya Lenaneo la Seabe sa Baithaopi ya Aforika Borwa: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense e e Kgatlhanong le Bosemorafe mo Metshamekong: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense e e Kgatlhanong le Bosemorafe mo Metshamekong: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Khonferense ya Puso ka Tirisanommogo e e ka ga Metshameko le Boitapoloso: Go thapiwa/ Kwadiso ya Ditokololo
Khonferense ya Puso ka Tirisanommogo e e ka ga Metshameko le Boitapoloso:Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Khonferense ya Puso ka Tirisanommogo e e ka ga Metshameko le Boitapoloso: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Khonferense ya Bosetšhaba ya Tsamaiso ya Ditlamelo tsa Metshameko le
Boitapoloso: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense ya Bosetšhaba ya Katiso ya Tsamaiso ya Ditlamelo: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense ya Palamente ya Basadi: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonferense ya ngwaga le ngwaga ya Lephata la Tona (Lefapha la Metshameko le Boitapoloso): Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Khonkerese e e tshwarwang morago ga dingwaga dingwe le dingwe di le pedi ya Selekane sa Borwa jwa Aforika sa Metshameko, Saense, Thutakatisommele le Boitapoloso: Thulaganyo ya dikopano le Phasalatso ya Mananetema
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Kopano ya dipuisano tsa thutano ka go Tlhomiwa ga Pampiritshweu ya Batho ba ba sa itekanelang mo Mmeleng: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Tekanyetsokabo le peotlhotlhwa ya ditshenyegelo tse di lebeletsweng tsa Lefapha: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Tshekatsheko ya Pholesi ya Mokgatlho wa ANC ya Bosetšhaba ya Botsweretshi le Setso: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Leano la Tiro ya Bašwa: Go thapiwa/ Kwadiso ya Ditokololo
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Leano la Tiro ya Bašwa: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Komiti ya Mafapha otlhe ya Setegeniki: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Tsosoloso ya Metshameko ya Setso: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Tsosoloso ya Metshameko ya Setso: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Kopano ya dipuisano tsa thutano tsa Baagi tsa metshameko ya Sangala: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano tsa metshameko ya bagodi ya Sangala: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Kopano ya dipuisano tsa thutano tsa Tlhabololo ya Tiro ya diatla: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Kopano ya dipuisano tsa thutano ya Togamaano ya ditiro tsa Lefapha: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti e e emeng ya Lefapha ya Dithendara: Go thapiwa/ Kwadiso ya Ditokololo
Komiti ya Porofense ya Maina a Mafelo: Go thapiwa/ Kwadiso ya Ditokololo
Komiti ya Mafapha otlhe e e ka ga Letsatsi la Bosetšhaba la Ditshwanelo tsa Batho: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Mafapha otlhe e e ka ga Ngwaga wa Bosetšhaba wa Bagodi: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Komitipotlana ya Kabinete: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komitipotlana ya Kabinete: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Komiti ya Potefolio ya Metshameko, Botsweretshi le Setso: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Potefolio ya Metshameko, Botsweretshi le Setso: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Komiti e e emeng ya Melawana: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Porofense ya Bogokaganyi jwa Tlhabololo: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Porofense ya Bogokaganyi jwa Tlhabololo: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Komiti ya Mafapha otlhe ya Merero ya Bašwa: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Mafapha otlhe ya HIV/AIDS: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Mafapha otlhe ya HIV/AIDS: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Komitipotlana ya Bogokaganyi ya Pusetso jwa Mafatshe: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komitipotlana ya Bogokaganyi jwa Pusetso ya Mafatshe: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Komiti ya Porofense ya Ditshenyegelo tsa Pakagare: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Porofense ya Ditshenyegelo tsa Pakagare: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Komiti ya Karolo ya Ikonomi: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Karolo ya Ikonomi: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Komiti ya Karolo ya Loago: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Karolo ya Loago: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Komiti ya Bogokaganyi ya Tlhabololo ya Dikgaolo: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya Bogokaganyi ya Tlhabololo ya Dikgaolo: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Komiti ya mo gare ga Puso ya Setegeniki: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Komiti ya mo gare ga Puso ya Setegeniki: Mananetema, Metsotso le Dipegelo
Ditaletso tse di amogetsweng: Makwalo a ka gale
Maeto a Batlotlegi: Makwalo a ka gale
Dipegelo, Dipoelo le Tshedimosetso
Dipegelo le Dipoelo: Pholesi
Pegelo ya ngwaga le ngwaga: Pegelo e e kopanetsweng
Pegelo ya ngwaga le ngwaga: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Musiamo
Pegelo ya ngwaga le ngwaga: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Laeborari le Tshedimosetso
Pegelo ya ngwaga le ngwaga: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Diakhaefe
Pegelo ya ngwaga le ngwaga: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Botsweretshi
Dipegelo tsa Ditiragalo le Dipoelo
Pegelo ya Kwatara: Pegelo e e Kopanetsweng
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Lephata la Tona
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Botsamaisi
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Ditheo (Tsamaiso ya Ditšhelete)
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Ditheo ( Tsamaiso ya Badiri)
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Ditheo (Ditirelo tsa Tshegetso)
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Metshameko le Boitapoloso
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Musiamo
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Laeborari le Tshedimosetso
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Diakhaefe
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Botsweretshi
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ngwaoboswa
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikantoro tsa Kgaolo: De Aar
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikantoro tsa Kgaolo: Springbok/ Calvinia
Pegelo ya Kwatara: Dikakgelo ka Dikantoro tsa Kgaolo: Upington
Pegelo ya Kgwedi le Kgwedi: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Metshameko le Boitapoloso
Pegelo ya Kgwedi le Kgwedi: Dikakgelo ka Dikarolo tsa Kantorokgolo: Ditirelo tsa Diakhaefe
Pegelo ya Kgwedi le Kgwedi: Dikakgelo ka Dikantoro tsa Kgaolo: De Aar
Pegelo ya Kgwedi le Kgwedi: Dikakgelo ka Dikantoro tsa Kgaolo: Springbok/ Calvinia
Pegelo ya Kgwedi le Kgwedi: Dikakgelo ka Dikantoro tsa Kgaolo: Upington
Tshedimosetso: Dipotso kwa Palamenteng
Dikakgelo mo Dipuong: Puo ya Pulo ya Tonakgolo
Dikakgelo mo Dipuong: Dipuo tsa Ditlhogo tsa Mafapha
Dikakgelo mo Dipuong: Dipuo tsa Mokhuduthamaga kwa ntle ga ya Tekanyetsokabo
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Dikakgelo mo Dipuong: Dipuo tsa Moporesidente wa Naga kwa Kokoanopeomolao ya Bosetšhaba
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Ditheo tsa Molao tsa Metshameko, Botsweretshi le Setso
Dikopano tsa Khansele: Thulaganyo ya Dikopano le Phasalatso ya Mananetema
Dikopano tsa Khansele: Metsotso le Dipegelo
Dikopano tsa Khansele: Phasalatso ya Metsotso le Dipegelo
Ditšhelete tsa Khansele: Ketleetso ya mofago le Maeto
Ditšhelete tsa Khansele: Inšorense
Ditšhelete tsa Khansele: Tuelelo ya Mafelo a go tshwarelwang ditiro kwa go ona
Ditšhelete tsa Khansele: Boruni le Ditlhatlhobo
Badiri ba Khansele
Dimusiamo tsa Kapa Bokone: Popego ya Boto
Metshameko le Boitapoloso
Pholesi
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Kopo ya tiriso/ Theko/ Matlole
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipaakanyo/ Tokafatso
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Tse re di tsereng/ Tse re di roletsweng ke Puso
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Holo ya Shimane (Paballelo)
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Askham (Kameelduin)
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Mmila wa Phajane
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Kutlwanong/ Club 2000
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Colville/ Difuluru
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Tikwatikwe ya Mayibuye/ Bara ya bo3 (Galeshewe)
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Tikwatikwe e e dirisediwang mabaka a a farologaneng ya De Aar
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Tikwatikwe e e dirisediwang mabaka a a farologaneng ya Bergsig
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Colesberg
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Groblershoop
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Dipegelo: Gasegonyana (Kuruman)
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Go thapiwa ga Batsamaisi ba Diporojeke/ Bagakolodi
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Ditlamelo tsa Metshameko/ Didiriswa/ Ditirelo tsa Balaolametshameko: Ditlhatlhobo
Tlhabololo ya Metshameko: Katiso: Ditleliniki tsa Bokatisi
Tlhabololo ya Metshameko: Tlamelo ka matlole/ Diketleetso/ Sekolašipi
Tlhabololo ya Metshameko: Mananeo a go phitlhelelo a Bakatisi ba Metshameko
Tlhabololo ya Metshameko: Dipapadi tse di potlana
Tlhabololo ya Metshameko: Akademi ya Metshameko
Dikgaisano/ Maeto: Tlamelo ka matlole/ Diketleetso
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Setlhopa sa kgwele ya dinao sa Ajax
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Motshameko wa Kirikete
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Motshameko wa Kirikete: Boto ya Motshameko wa Kirikete ya Griqualand Bophirima
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Mabole
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Bolotloa
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Karate
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Motshameko wa Kickboxing
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Mabelo a maleele a go ralala dikgwa
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Motshameko wa Basketball
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Motshameko wa Thuntsho ka tebaganyo wa seretse
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Diaerobiki
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Mabelo
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Motshameko wa Volleyball
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Mabelo a Sekgala se seleele
Dikgaisano/ Maeto: Mefuta e e farologaneng ya Metshameko: Mokgatlho wa Aforika Borwa wa Baseball
Ditiragalo tse dingwe tsa Metsameko/ Dikabo tsa Dikgele: Metshameko ya Aforika Borwa
Ditiragalo tse dingwe tsa Metsameko/ Dikabo tsa Dikgele: Metshameko ya Tlhabololo ya Manne Dipico
Ditiragalo tse dingwe tsa Metsameko/ Dikabo tsa Dikgele: Metshameko ya tlhago
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Ditiragalo tse dingwe tsa Metsameko/ Dikabo tsa Dikgele: Metshameko ya Lovelife
Ditiragalo tse dingwe tsa Metsameko/ Dikabo tsa Dikgele: Dikabo tsa Dikgele tsa Tonakgolo
Maano a Kgwebo
Tsweletso ya Botsweretshi
Tsweletso ya Mmino: Dithulaganyo, Ditaletso le Lenaneo
Tsweletso ya Motantsho: Dipotsiso tsa Ka gale
Tsweletso ya Mmino wa Dikhwaere: Dipotsiso tsa ka gale
Tsweletso ya Mmino wa Dikhwaere: Dikopo tsa ngwaga le ngwaga tsa thuso/ Tlamelo ka matlole: Khwaere ya mmino wa Sedumedi ya Crusaders
Tsweletso ya Mmino wa Dikhwaere: Dikopo tsa ngwaga le ngwaga tsa thuso/ Tlamelo ka matlole: Khwaere ya Phuthego ya St. James
Tsweletso ya Mmino wa Dikhwaere: Dikopo tsa ngwaga le ngwaga tsa thuso/ Tlamelo ka matlole: Mokgatlho wa Dikhwaere wa De Aar
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Tsweletso ya Mmino wa Dikhwaere: Dikopo tsa ngwaga le ngwaga tsa thuso/ Tlamelo ka matlole: Phuthego ya Kimberley le Kuruman (Kereke ya St Paul)
Tsweletso ya Diterama: Dipotsiso tsa ka gale
Tsweletso ya Botsweretshipono: Dikopo tsa ngwaga le ngwaga tsa thuso/ Tlamelo ika matlole: L. Dawson
Meletlo le Diketeko tsa Botsweretshi le Setso: Letsatsi la Kgololesego la ngwaga le ngwaga: Dithulaganyo, Ditaletso le Lenaneo
Meletlo le Diketeko tsa Botsweretshi le Setso: Letsatsi la Ngwaoboswa la ngwaga le ngwaga: Tlamelo ka matlole/ Diketleetso.
Meletlo le Diketeko tsa Botsweretshi le Setso: Letsatsi la Basadi: Dithulaganyo, Ditaletso le Lenaneo
Meletlo le Diketeko tsa Botsweretshi le Setso: Letsatsi la Ditshwanelo tsa Botho la ngwaga le ngwaga: Dithulaganyo, Ditaletso le Lenaneo
Meletlo le Diketeko tsa Botsweretshi le Setso: Buya Afrika: Dithulaganyo, Ditaletso le Lenaneo
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Dikwalo, Tsweletso ya Poko: Dikopo tsa ngwaga le ngwaga tsa thuso/ Tlamelo ka matlole: Die dans van die skoenlapper
Dikwalo, Tsweletso ya Poko: Dikopo tsa ngwaga le ngwaga tsa thuso/ Tlamelo ka matlole: HFPJ Lottering
Tsweletso ya Puo: Dipotsiso tsa ka gale
Tsweletso ya Puo: Tlhokomelo ya Diporojeke: Dipaka tsa Dikganetsano
Tsweletso ya Puo: Tlhokomelo ya Diporojeke: Tiriso ya dipuodintsi mo tirong
Tsweletso ya Puo: Tlhokomelo ya Diporojeke: Porojeke ya Kanelo ya Dikgang
Tsweletso ya Tiro ya diatla: Dikopo tsa ngwaga le ngwaga tsa thuso/ Tlamelo ka matlole: Diporojeke tse di farologaneng
LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTSWERETSHI LE SETSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Peomolao le Dithulaganyo
Melao le Melawana: Molao wa Tirelo Setšhaba: Dipotsiso tsa ka gale
Melao le Melawana: Molao wa Tirelo Setšhaba: Dipaakanyo
Melao le Melawana: Melawana ya Tirelo Setšhaba: Dipaakanyo
Melao le Melawana e mengwe: Kaedi ya Pholesi ya Baithuti ba ba ithutelang mo tirong ya Tirelo Setšhaba: Dipotsiso tsa ka gale
Maitsholo: Maitsholo a Badiri: Dipaakanyo
Ditaelo tsa kantoro
Tlhaloso le Karoganyo ya Diphatlatiro
Go tlhamiwa: Phetolelo le Tokafatso ya Diphatlatiro
Tshekatsheko ya Tiro
Dipegelo tsa Tlhatlhobo: Tsa Lefapha
Maemo a Tiro
Pholesi
Malatsi a boikhutso
Malatsi a boikhutso: A bolwetse
Malatsi a boikhutso: A go ithuta
Temogo ya Borutegi
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Letlole la phenšene
Sekema sa thuso ya kalafi
Dijunifomo le diaparo tsa tshireletso
Diura tsa semmuso tsa go dira
Diura tsa semmuso tsa go dira: Lephata la Tona
Diura tsa semmuso tsa go dira: Tsamaiso
Diura tsa semmuso tsa go dira: Ditirelo tsa Laeborari le Tshedimosetso
Diura tsa semmuso tsa go dira: Ditirelo tsa Diakhaefe
Diura tsa semmuso tsa go dira: Metshameko le Boitapoloso
Diura tsa semmuso tsa go dira: Ngwaoboswa
Diura tsa semmuso tsa go dira: Ditirelo tsa Musiamo
Kgato ya go lere tekatekano ka mokgwa wa go thapa: Tsweletso ya tekatekano mo Bathong ba ba sa itekanelang mo mebeleng
Kgato ya go lere tekatekano ka mokgwa wa go thapa: Tekatekano ya Thapo: Leano
Kgato ya go lere tekatekano ka mokgwa wa go thapa: Tekatekano ya Thapo: Dipegelo tse di reboletsweng Lefapha la Badiri
Dikhoutu tsa Dituelo tsa badiri
Go ngoka badiri le Ditatlhegelo
Pholesi
Go ngoka
Dipapatso
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Thulaganyo ya lenanepotlana le Dipotsolotso tsa thapo
Dikopo tsa tiro le go thapiwa: Diphatlatiro tse di sa tlhalosiwang
Dikopo tsa tiro le go thapiwa: Diphatlatiro tsa leruri
Diphatlatiro tsa Nakwana: Badiri ba ba dirang ka Konteraka
Diphatlatiro tsa Nakwana: Badiri ba ba dirang ka Konteraka ba S3
Dipaki tsa go itebogisa tiro
Go leboga tiro/ Go rola tiro ka ntlha ya bogodi
Ditshekego
Katiso
Dibasari/ Disekolašipi: Melawana
Katiso e e rulagantsweng: Di-dipoloma
Katiso e e sa rulaganngwang: Kitsiso tiro
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Dithekeniki tsa Tsamaiso e e Atologileng
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya Puo ya Matshwao (ka diatla)
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Togamaano ya Tsamaiso ya Badiri
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Thulaganyo ya Ditheetso
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Ketapele ya SeAforika
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Tlhokomelo ya Badirisi
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Tlhabololo ya Bokgoni jwa Tsamaiso ya Badiri
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya Basekaseki ba Tiro
Katiso e e sa rulaganngwang: Tlhabololo ya Tsamaiso ya Badiri e e laolwang ke seemo/ Katiso ya Tshekatsheko ya Ditheo
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya Dikhomphiutara ya Badiri ba Tsamaiso ya Ditšhelete
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Thulaganyo ya Dingongorego
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya porofense ya thulaganyo ya Persal
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya Bokgoni jwa Tharabololo ya Dikgotlhang
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso e e Tokafaditsweng ya Vulindlela
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Tshekatsheko ya Ditlhokego
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Katiso ya FMS
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya Dikamano tsa Badiri ya Go tsenya tshedimosetso mo Khomphiutareng
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya Tshekatsheko ya Tiro
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Tsamaiso ya Theko ya dithoto le ditirelo
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Tsamaiso ya Direkoto
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Ditlelereke tsa Bokwadisetso
Katiso e e sa rulaganngwang: Dikhoso tsa Ditšhelete
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Katiso e e sa rulaganngwang: Dikhoso tsa Katiso ya Dikhomphiutara
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya Tsamaiso ya Kitso
Katiso e e sa rulaganngwang: Khoso ya Tsamaiso ya Porojeke
Katiso e e sa rulaganngwang: Katiso ya Dikhoso tse dikhutshwane
Dipegelo le Dipalopalo: Tsa kwatara
Boruni jwa Bokgoni
Kgodiso ya Bokgoni/ Tlhabololo ya Bokgoni
Tshekatsheko ya Badiri
Tsamaiso ya Tiragatso ya Tiro: Pholesi
Tsamaiso ya Tiragatso ya Tiro: Ditirelot sa Botsamaisi Bogolwane
Kgodiso
Kgodiso ka renke
Kgodiso ka nnotšhe
Motsamao wa Badiri
Diphetiso
Dikadimo tsa badiri
Dithulaganyo tsa go tshwarelela
Diphatlatiro tse di ka fa gare/ Diphetiso tsa badiri
Taolo ya Badiri
Pholesi
Ditshwetso le Dikgato tsa Kgalemo
Dingongorego kgatlhanong le badiri
Diaparo
Tshalelo ya malatsi a boikhutso le Togamaano
Tlhaloso ya Tiro le Maemo
Ditumelano tsa Tiragatso ya Tiro
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Go lofela Tiro: Ka mabaka a Tumelo
Go lofela Tiro: Ka mabaka a ditiro tsa Mekgatlho ya Badiri
Dikgato tsa Tshireletso
Tshekatsheko ya Tshireletsego
Maitsholomabe
Ditšhelete
Pholesi
Dituelo tsa badiri: Dikatoloso
Dituelo tsa badiri: Dikgogo
Dituelo tsa badiri: Dikgogo: Tefelo ya Mekgatlho ya badiri
Dituelo tsa badiri: Dikgogo: Lekgetho: Matlo a mahala/ a a seng tlhotlhwa godimo
Dituelo tsa badiri: Dikgogo: Letlole la Inšorense ya Botlhokatiro
Ditetlo le Dibonase: Tuelo ya Ketleetso ya Mofago le Ditshenyegelo tsa Maeto
Ditetlo le Dibonase: Tuelo ya Ketleetso ya Matlo le Netefaletso
Ditetlo le Dibonase: Tuelo ya Tetlo ya go dira o le nama-o-sa-tshwere
Tuelo ya go dira go feta nako ya tiro
Dibasari go Batlhankedi ba Puso: Boruni
Tokafatso ya Seemo sa Tirelo
Maeto le Dipalangwa
Thebolo ya Maeto le Manane a maeto
Peeletso le Dithulaganyo tsa Maroko
Merero ya Selegae
Dikakgolo, Matshediso le Malebo
Mokgatlho wa Loago
Mekgatlho ya Badiri
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA GO BULWA
LETLHA LA GO TSWALWA
Melaetsa e mengwe
Dipegelo le Dipoelo
Dipoelo le Dipatlisiso tsa Ditheo
Botsalano le Badiri
Mekgatlho ya Badiri: Dikgotlhang
Mekgatlho ya Badiri: Baemedi le Baemedi ba mo dikarolong
Mekgatlho ya Badiri: Dikgololo tsa Bobegakgang tsa Mekgatlho ya Badiri
<fn>tsn_Article_National Language Services_Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso 6.txt</fn>
Mmuso wa Porofense ya Kapa Bokone
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso :
Manyuale wa Lefapha la Temothuo
KETAPELE
Maikemisetso a Aforika Borwa a tshwanelo ya phitlhelelo ya tshedimosetso a tlotlomatsa maikarabelo a rona go ya ka molaotheo go diragatsa kwa tshwanelo ya fitlhelelo go tshedimosetso e e tshwerweng ke Puso kgotsa tshedimosetso e e tshwerweng ke lephata la poraefete.
Molao ke tsweletso ya tiragalo ya botlhokwa fa go lebelelwa setlwaedi sa maloba sa bosephiri se re se boneng go tswa dingwageng tse dintsi tsa puso ya bonnye e seng ka fa tshwanelong. Ka Molao o re tshuba lebone go tlisa kwa bokhutlong bosephiri le ditimalo tse di bontshang dingwaga tse dintsi tsa tsamaiso le puso ya kgethololo.
Molao wa Tsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Nomoro 2 wa 2000, o tlamelela tshwanelo ya molaotheo ya phitlhelelo go tshedimosetso e e tshwerweng ke naga le mekgatlho ya poraefete jaaka nngwe ya maikemisetso magolo a yona.
Tshwanelo e e tla thusa go godisa teranseparense, maikarabelo le taolo e e nonofileng ya setšhaba le mekgatlho ya poraefete.
Go ya ka tshwanelo e, e tla kgontsha gape batho ba rona go tsaya karolo ka botlalo le go dira ditshwetso tse di utlwalang mo go ageng gape setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
E ntse e aga go ya pele mo motheong wa rona go godisa ka mafolofolo setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le phitlhelelo go tshedimosetso go ba kgontsha go dira ka botlalo go feta le go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona.
Taolelo e e neilweng mmuso wa rona ke batho ba naga e e ne e le go dira diphetogo, tse di tla tokafatsang boleng ba matshelo a MaAforika Borwa otlhe. Molao sa botlhokwa, o tla oketsa kwa motheong o o tileng o re agelang mo go ona, mo patlong ya rona ya taolo e e siameng le maikarabelo.
TONA YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tirokgolo ya Molao wa 2000 wa Phitlhelelo go Tshedimosetso, o o neng wa itsesiwe ka Mopitlwe 2001 ke go dira setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba ba nang le tshwanelo ya go tshedimosetso. Karolwana e ntšha e ya peomolao e kgontsha MaAforika Borwa otlhe e seng fela go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo, mme sa botlhokwa segolo go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona jaaka di beilwe mo Molaotheong. Molao wa Tsweletsoso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso ke sedirisiwa sa botlhokwa mo go maatlafatseng ditshiamelo ka fa gare ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo jaaka o tlhagisitswe mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aferika Borwa e ikaegile mo dipilareng tsa tokologo, tekano le tlotlo ya seriti sa motho. Molao o moša o ke karolo ya botlhokwa mo teng ga tirego ya phetogo, ka o ritela metheo e e beilweng ka fa teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Tlwaelo ka fa tlase ga puso ya kgethololo e ne e le gore ditiro tsa mmuso le tsamaiso ya yona di ne di apesitswe ke bosephiri le tidimalo, go khupediwa bobodu le ditiro tse di sa tshwanelang. Ka ditlhopho tsa temokerasi tsa 1994, re tsene mo tseleng e ntšha e e godisang setso sa teraseparense le maikarabelo.
Molao waTsweletso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso o tlhagisetsa setšhaba sa Aforika Borwa tsela go nna le motswedi wa thuso kwa phitlhelelong ya tshedimosetso go tswa nageng le ditheong tsa poraefete.
Molao o, o moša o tlaleletsa tlhokego ya ditheo tsotlhe go dira ka gale ka tshwanelo le go nna maikarabelo mo ditirong tsotlhe tsa tsona. Molao o moša o o itsesitswe jaaka kgato e nngwe go tlhola botshelo bo bo botoka ka go tlamela baagi ka mekgwa e e bonolo ya go tshedimosetso e e tla dirang gore ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba di rwale maikarabelo a ditiro tsa tsona.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go tlhomamisa tsamaiso ya tirego ya phitlhelelo go tshedimosetso/direkoto. Go tlaleletsa, Batlatsa Batlhankedi ba Tshedimosetso ba tlhomilwe/emiseditswe go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka tiro e. Dintlha tsa kgolagano tsa Motlhankedi wa Tshedimosetso le Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso di jaaka di latela:
LEFAPHA LA TEMOTHUO, PHETOGO YA LEFATSHE LE TSHOMARELO
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
LEINA : Rre V.W.D. MOTHIBI
INAKEMO : TLHOGO YA LEFAPHA
ATERESE YA POSO : 7 MMILA WA TRANSVAAL
KGETSANA YA POSO X5018
ATERESE YA MMILA : MMILA WA TRANSVAAL
NOMORO YA MOGALA: : 053 - 8389100
NOMORO YA FEKESE : 053 - 831 3635
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
LEINA : Rre V.W.MOTHIBI
INAKEMO : MOKAEDIMOGOLO
ATERESE YA POSO : 7 MMILA WA TRANSAVAAL
ATERESE YA MMILA : MMILA WA TRANSVAAL
NOMORO YA MOGALA : 053 - 8389100
NOMORO YA FEKESE : 053 - 83413635
ATERESE YA EMEILE :
C. THULAGANYO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO/DIREKOTO
Go ya ka Molao 2000, wa Phitlhelelo go Tshedimosetso, motho ofe o na le tshwanelo ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso/direkoto tse di tshwerweng ke Puso kgotsa Mokgatlho wa Setšhaba. Gore o fitlhelele direkoto, motho o tshwanetse go tlatsa foromo ya kopo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tshwaragantswe jaaka Mametlelelo E. Foromo e e tshwanetse go romelwa kwa go Motlhankedi wa Tshedimosetso, kwa dintlheng tsa kgolagano tse di fa godimo. Mo kamogelong ya kopo ya mong, tsamaiso e e latelang e tla latela:
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla tlhomamisa gore a motho yo o kopang tshedimosetso ke mokopi wa sebele kana nnyaya, k.g.r a tshedimosetso e ama fela motho yo o kopang tshedimosetso kana nnyaya. Fa motho e le mokopi ka sebele, ga go madi a pele a a tla duelwang. Fa tshedimosetso e sa ame fela motho yo o kopang tshedimosetso, madi a pele a R 35,00 a duelwa pele ga tiro e tswelela. Ka jalo, kopo ga e ne e dirwa pele madi a duelwa.
Fa madi a duetswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go ntsha di/rekoto tse di amegang.
Fa rekoto e ntshitswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla thadisa lokwalo le go bapisa diteng tsa rekoto le mabaka a kgano, jaaka go tlhalositswe ke Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/mokopi wa sebele o tla itsisiwe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa tlhagiso ya rekoto.
Mo tuelong ya madi a a maleba, rekoto/kana karolo ya seo sa phitlhelelo e e rebotsweng, e tla tlhagisiwa le go romelwa kwa mothong yo o kopileng tshedimosetso.
Mo lebakeng la phitlhelelo go ya rekotong e sa rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo go ya rekotong, o tla itsisiwe gore phitlhelelo ga e a rebolwa mme ditsamaiso tsa boikuelo tse di maleba tse di tshwanetseng go latelwa di tla tlhalosiwa.
D. TLHOPHISO LE KAROLOGANTSHO YA DIREKOTO
Direkoto mo Kantorong ya Tona di kgaogantswe bonolo go ya ka direkoto tsa kwalelano le direkoto tsotlhe ntle le tsa kwalelano (direkoto tse dingwe)
Kwalelano e laolwa le go tsamaisiwa go ya ka dithulaganyo tse tharo tsa go faela tse di atlanegisitsweng go dirisiwa mo kantorong ke Diakhaefe tsa Porofense. Kwalelano yotlhe malebana le merero ya badiri e tsamaisiwa ke Thulaganyo e e Tshwanang ya go Faela Ditiro tsa Badiri ; ditiro tse dingwe tsotlhe tse di amanang le kwalelano di laolwa ke Thulaganyo e e Tshwanang ya go Faela Ditiro ya Badiri. Dithulaganyo tse pedi tse di tshwanang tsa go faela di a gapelediwa mo mafapheng otlhe mo Botsamaisng ba Porofense ya Kapa Bokone (NCPA). Kwalelano yotlhe malebana le kologano ya ditiro tsa Kantoro ya Tona e laolwa ke Kologano ya Ditiro ya go Faela e e rebotsweng, e e tshwanang e le esi kwa Kantorong ya Tona mme e sa dirisiwe gope mo mafapheng a mangwe mo NCPA. Difaele tsa batho tse di bulwang go ya ka ditsela tse tharo tse di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka Thulaganyo ya Taolo ya Direkoto, e e iseng e rebolwe ke Diakhaefe tsa Porofense.
Go tloga 1994-2001, Kantoro ya Tona e ne e sa arologanyetse le go tsamaisa direkoto tsa yona go ya ka melawana ya diakhaefe mo lebakeng le. Direkoto tse ga jaana di faeliwa gape go ya ka mekgwa ya karologanyo e e rebotsweng (ditsela tsa go faela le Tlhabololo ya Taolo ya Direkoto). Seno ke tirego e e ka se fediweng ka bosigo bo le bongwe mme manuale o o bontsha direkoto fela tseo tse di arologanyeditsweng fa e sale ka Mopitlwe 2001. Jaaka fa direkoto tse di sa arologanyediwang di faeliwa gape, manuale o o tla tlalelediwa mme dikhophi tsa ditlaleletso di tla isiwa kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ka dipaka tsa tswelelo.
Ofisi" ya Tona e na le mokgwa o le mongwe wa yona wa go faela o o rebotsweng o o ka se dirisiweng ke diyuniti tse dingwe mo Kantorong ya Tona.
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA TSHEGETSO YA MEKGWA YA GO FAELA
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO TSA MEKGWA YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
TSELA A YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG/DI EFE E NNGWE KWA NTLE LE THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO TSE DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE E SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JJ. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE )
TSAMAISO YA THULAGANYO
TSAMAISO YA THULAGANYO E NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDIKAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA.
DIFAELE TSA PHOLESI
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESI. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JJ. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESI O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, LE TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESI KANA KATLHOLO, SENTSHIWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO SE TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESI E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESI..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESI TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLESE E NTŠHWA KANA THANOLO E E TLHABOLOTSWENG YA PHOLESI E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DITLHABOLOLO KWA PHOLESING E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESI, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHITSHUPETSO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHITSUPETSONG. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHITSHUPETSONG KA BONAKO. KHOPHITSHUPETSO KE MOKGWA O O BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO TLHOKOMELO GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA MOKGWA O O TSHWANANG LE MOKGWA WA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO THULAGANYONG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA ) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE GORE KA GALE E NNE E SIAME, MME TSHOLWE KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JJ. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG YONA E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO NNA TOTA BONOLO GORE KE DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRISO YA MOKGWA O MOŠWA
MOKGWA O O TLA DIRISIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO YA DIKHABARA TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLOTLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIFE TSA THALELO KA FA TLASE.
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: THULAGANYO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA ONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHWA.
DIMAMETLELELO TSA DIKHABARA TSA DIFAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA TLHABOLOLO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO SENNGWA GA DIFAELE
FA GO NTSHITSWE TAELO YA GO SENYA DIFAELE E REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHIWA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA DIKGETSE
DIFAELE TSA DIKGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE DITHULAGANYO TSE THARO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
THULAGANYO YA BADIRI YA GO FAELA, E E JAAKA THULAGANYO E, E A TSHWANA MME E DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE E E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
THULAGANYO YA GO FAELA E E LENG THULAGANYO YA TSHEGETSO YA DIFAELE TSA DITIRO. KE THULAGANYO E E TSHWANANG MME E MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME E DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA;
THULAGANYO Y A GO FAELA YA TLHATLHAMANO E E TSHWANANG E LE ESI MO LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE E E BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, E E FAROLOGANTSHANG LE YA KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA BA DIPOROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULA-GANYO TSA BONA TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE :
MAFAPHA OTLHE
THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI:
DITAELO TSA KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO E YA GO FAELA KE E E DIRISIWANG KE MAFAPHA OTLHE MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA DITIRO TSA BADIRI BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA BADIRI E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI JAAKA KAROLO YA DITIRO TSA BONA E KA DIRISA FELA THULAGANYO E GO FAELA MO MERERONG YA BADIRI BA YONA BA SELEGAE. DITIRO TSA BONA DI TLA BONTSHIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA DITIRO TSA BONA. THULAGANYO E YA GO FAELA E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA DIKANTORONG DIFE KANA DIFE KWA NTLE GA THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO YA GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JJ. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE)
THULAGANYO YA TSAMAISO
THULAGANYO YA TSAMAISO E NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDIKAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA THULAGANYO YA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA
DIFAELE TSA PHOLESI
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESI. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESI, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESI FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI KA TSHUPETSO YA FAELE E GO FEDITSWENG KA YONA. FA GO TSERWE TSHWETSO KA FAELE YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESI. FA LOKWALO LO LOKIMA, SK. PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESI KANA KATLHOLO, KE NOPOLO FELA YA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E E TSHWANETSENG GO TSENNGWA MO FAELENG YA PHOLESI. KWALELANO E E DIRIWANG MO DIFAELENG TSA PHOLESI FELA DI TSHWANETSE GO FELELA MO GO SE SE AMANANG LE GO TLHAMIWA LE /KGOTSA GO TLHAMIWA SEŠWA GA PHOLESI..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESI TSE DI SA LEBISENG KWA TLHAMONG YA PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA TLHABOLOLO YA PHOLESI E E LENG TENG.
B TIRISANO LE DIKGETSE TSE DI IKEMETSENG SA LEBISENG KWA TLHAMONG YA PHOLESI E NTŠHWA KGOTSA TLHABOLOLO PHOLESI E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG TLHATLHAMANO E KGOLO KGOTSA TSE DINNYE KA KAKARETSO, FELA E TSA MERERO YA PHOLESI, MMOGO LE DINTLHA TSE DI IKEMETSENG TSA SETLHOGO SE SE RILENG TSE DI SE NANG FAELE. MO MABAKENG A A JALO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO IKGOLAGANYA LE MOAKHAEFE WA POROFENSE GORE GO BULWE DIFAELE TSE DI MALEBA.
GO TLAMETSWE DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO KWA MAFELONG A A MALEBA MO THULAGANYONG YA GO FAELA. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA NAKO E KHUTSHWANE TSE DI SA TLHOKENG GO SALWA MORAGO FA GO SETSE GO FILWE KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO LA "R" E LE KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. LE FA GO KA NNA LE DINTLHA TSA BOTLHOKWA DI SE KA TSA FAELWA FA.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHITSHUPETSO KE KHOPHI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHITSHUPETSONG LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHITSHUPETSONG. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHITSHUPETSO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. E TSHWANETSE GO TLHOKOMELWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
GO TLHOKEGA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO E SENYA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JJ. FA FAELE E YA D E TSWETSWE JAANONG GONNE E LE KIMA THATA, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG TENG E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO E DIRA TOTA BONOLO KA DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRISO YA THULAGANYO E NTŠHWA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TS KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLO TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIPE TSA THALELO KA FA TLASE
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA LE FAELE YA YONA E E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, E TSHWANETSE GO ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA BONA WA GO FAELA, O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO TLHABOLOLWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
DIKHABARA TSE DINGWE TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA TLHABOLOLO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA TLHABOLOLO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG MO MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO TSAMAISONG YA DIPOROFENSE:
THULAGANYO E YA GO FAELA (THULAGANYO YA GO FAELA YA BADIRI) , E E TSHWANANG LE E E DIRISIWANG MO MAFAPHENG OTLHE MO POROFENSENG LE E E DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
THULAGANYO YA GO FAELA YA TSHEGETSO, E JAAKA THULAGANYO E, E TSHWANANG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA TENG;
THULAGANYO YA GO FAELA YA DITLHATLHAMANO TSA TIRO E E TSHWANANG E LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE E E BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, E E FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE
BAKHUDUTHAMAGA BOTLHE BA POROFENSE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA, TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JLJL. TSA DIKOPANO TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGISIWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO 8 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
TSAMAISO YA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO YA GO FAELA KGOTSA DIREKOTO DIFE TSE DINGWE TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI MO TLHATLHA-MANONG YA 2 YA THULAGANYO YA GO FAELA KE TIRO YA TSHEGETSO E E TSHWANANG
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE GO BONWA LE TSHEGETSO JJ.YA DIPOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO E BONTSHIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA TIRO YA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
THULAGANYO YA DITIRO YA GO FAELA MO KANTORONG YA TONA: TSAMAISO YA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KAKARETSO TSA THULAGANYO YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
THULAGANYO E YA GO FAELA KE E E DIRISIWANG KE KANTORO YA TONA MO TSAMAISONG YA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YAMERERO YA TIRO FELA. THULAGANYO E YA GO FAELA GA E A TSHWANELA GO KA DIRISIWA KE KANTORO E NNGWE KWA NTLE GA THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE. TSWEETSWEE BONA TEMANA 20 YA DITAELO TSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/2001, 2/2001, JJ. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 14 YA DITAELO TSE)
THULAGANYO YA TSAMAISO
TSAMAISO YA THULAGANYO E NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA TONA. GA GO NA DIPOELETSO/DITLALELETSO TSA THULAGANYO TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTLHANKEDI YO. DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO, GARENG GA TSE DINGWE, DI AKARETSA TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE GO TLHATLHOBA DIFAELE TSA LETSATSI LE LETSATSI KA TLHOMAMO GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHITSHUPETSO E SIAME BONA LE TEMANA 7
D NONOFO YA THULAGANYO E E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG NTŠHWA DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE NTŠHWA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 11 LE 14 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA
DIFAELE TSA PHOLESI
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA THULAGANYO YA DIFAELE TSA PHOLESI. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA NO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESI KANA KATLHOLO, SENTSHWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESI. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESI E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESI..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESI:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLESI E NTŠHA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESI E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLESING E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESI, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
KHOPHITSHUPETSO KE KHOPHI YA THULAGANYO YA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHITSHPETSONG LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA TSA THULAGANYO GA DI KWALWE MO KHOPHITSHUPETSONG. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHITSHUPETSONG KA BONAKO. KHOPHITSHUPETSO KE THULAGANYO YA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG E, E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO E DIRA TOTA BONOLO DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRISO YA THULAGANYO E NTŠHWA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELENG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO THULAGANYONG E NTŠHWA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO FETOLWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLO TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE LE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIPE TSA THALELO KA FA TLASE
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA BONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHWA.
TLHABOLOLO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA TLHABOLOLO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LO LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA TLHABOLOLO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO SENNGWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO THULAGANYONG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHWA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHWA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHWA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
GO TSWALELWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO TILA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B GO TSHWANETSE GA DIRISIWA DIKHABARA TSE DINTŠHWA MO MAEMONG A TSE DI ONETSENG.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA DITHULAGANYO YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA DITHULAGANYO TSA GO FAELA TSE DI DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
THULAGANYO YA BADIRI YA GO FAELA E E TSHWANANG , MME E DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE E E DIRANANG LE MABAKA AO A A KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO DIRA DITIRO TSA YONA;
THULAGANYO YA TSHEGETSO YA GO FAELA, E JAAKA JAAKA THULAGANYO YA BADIRI YA GO FAELA, E A TSHWANA MME E DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MME O DIRANA LE DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA DITIRO TSA YONA;
THULAGANYO E YA GO FAELA E E TSHWANANG E LE ESI MO LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE LE E BONTSHANG MAIKAELELO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, TSE DI E FAROLOGANTSHANG LE KANTORO E NNGWE.
BAKHUDUTHAMAGA LE TONA YA POROFENSE BOTLHE BA NA LE DITHULAGANYO TSA BONA TSA GO FAELA, TSE DI DIRISIWANG KE BONA FELA.
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKOKOANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JLJL. TSA DIKOPANO TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGISIWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO H8 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
TSAMAISO YA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE TSAMAISO LE TAOLO YA THULAGANYO E YA GO FAELA KGOTSA DIREKOTO TSE DINGWE TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA 2 YA THULAGANYO YA GO FAELA YA TIRO YA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
DIPOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE GO BONWA LE TSHEGETSO JJ.YA DIPOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO E BONTSHIWA MO THULAGANYONG YA GO FAELA YA TIRO YA TSHEGETSO E E TSHWANANG.
NOMORO
TLHALOSO
BOLUMO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
TSHOMARELO YA MERERO YA TLHOLEGO LE TIKOLOGO
NNO 1/1
MOLAWANA
BOLUMU 1
NNO 1/1/3
Setifikeiti sa tswalelo e e lekaneng: Ka kakaretso
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
NNO 1/1/3/1
Setifikeiti sa tswalelo e e lekaneng: Namakwa
BOLUMU 1
NNO 1/1/3/2
Setifikeiti sa tswalelo e e lekaneng: Kalahari
BOLUMU
NNO 1/2/2
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga mo botshwarweng: Ka kakaretso
BOLUMU
BOLUMU
BOLUMU
BOLUMU
BOLUMU
BOLUMU
NNO 1/2/2/99
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga: Richmond
BOLUMU 1
NNO 1/2/2/251
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga: Danielskuil
BOLUMU
NNO 1/10/1
Tumelelo ya go tsoma ka kakaretso
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
NNO/1/10/1/4
Tumelelo ya go tsoma : Alexandria
BOLUMU 1
NNO 1/10/116
Tumelelo ya go tsoma : Gala
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/17
Tumelelo ya go tsoma :Caledon
BOLUMU 1
NNO 1/10/39
Tumelelo ya go tsoma :Cordonia
BOLUMU 1
NNO 1/10/142
Tumelelo ya go tsoma :Hay
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/52
Tumelelo ya go tsoma :Kenhardt
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/59
Tumelelo ya go tsoma :Kuruman
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/95
Tumelelo ya go tsoma :Prieska
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/137
Tumelelo ya go tsoma : Vaalharts
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/3/398
Tumelelo ya go tsoma : Stellaland
BOLUMU 1
NNO 1/10/1/401
Tumelelo ya go tsoma : Vaalrivier
BOLUMU 1
NNO 1/10/2
Tumelelo : Tshwaro ka mabaka a boitseanape le thuto
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8 BOLUMU 9
NNO 1/10/3
Tumelelo ya go reka, go refosanya, go tshwara, go romela, go romela teng le go isa ntle
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
BOLUMU 4
BOLUMU 5
BOLUMU 6
BOLUMU 7
BOLUMU 8
BOLUMU 9
BOLUMO
NNO 1/10/3/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle:KwaZulu Natal
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Foreisetata
BOLUMU 1
BOLUMU 2
NNO 1/10/3/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Porofense ya Limpopo
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Mpumalanga
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Gauteng
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: (Metsesetoropo)
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Amerika Bokone
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
BOLUMU 4
NNO 1/10/3/6/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Amerika Borwa
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Asia
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Yuropa
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
BOLUMU 4
BOLUMU 5
NNO 1/10/3/6/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Zimbabwe
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Namibia
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/7
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Botswana
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/8
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Lesotho
NNO 1/10/3/6/9
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Swaziland
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/10
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Aforika yotlhe e e setseng
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/6/11
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Australia
NNO 1/10/3/7
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Bophirima
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/8
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Botlhaba
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/9
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Bokone Bophirima
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Bokone
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
BOLUMU 4
BOLUMU 5
NNO 1/10/3/10/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Khansele ya Kgaolo ya Kalahari
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Bo-Karoo
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Benede-Oranje
NNO 1/10/3/10/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Diamantveld
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Hantam
BOLUMU 1
NNO 1/10/3/10/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Namakwaland
BOLUMU 1
NNO 1/10/5
Tumelelo ya go romela teng tsa diphologolo tse di tlhaga mo Porofenseng ya Limpopo go tswa kwa ntle ga Aforika Borwa
BOLUMU 1
NNO 1/10/6
Tumelelo ya tshwaro ya diphologolo tse di mo kotsing, ditopo tsa tsona le go bontshiwa ga tsona
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 1/10/7
Tetla ya go fetolela ditshiamelo tsa go tsoma
BOLUMU 1
NNO 1/10/11
Ditlhomamiso: ditlha tse di bulegileng, Tshireletso ya ditshedi tse di tlhaga le diphologolo le tekanyetso ya kgetsi
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 1/21
Palo ya ditlhopha
BOLUMU 1
NNO 1/26
Melato le go ditshwaro
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 1/26/1
Melato le go ditshwaro
BOLUMU 1
NNO 1/30
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 1/34
Tshomarelo ya ditshukudu
BOLUMU 1
NNO 1/36
BOLUMU 1
TLHAPI
NNO 2/1
MOLAWANA
BOLUMU 1
NNO 2/3
Tlhapi ka kakaretso
BOLUMU 1
NNO 2/8
Setso sa metsi a lewatle
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
BOLUMU 4
NNO 2/13
Tumelelo ya thekiso le phuduso ya ditlhapi mo matamong le dinokeng
BOLUMU 1
NNO 2/13/2
Tumelelo ya tshwaro ya ditlhapi
BOLUMU 1
BOLUMU 2
BOLUMU 3
NNO 2/13/2/1
Tumelelo ya go thaisa, bora le motsu
BOLUMU 1
NNO 2/13/54
Tumelelo: Teemaneng
BOLUMU 1
NNO 2/14
Kgotlelo ya metsi
BOLUMU 1
NNO 2/19
Thwalo ya ditlhapi
BOLUMU 1
NNO 2/25
Tsenelelo le tshwaro
BOLUMU 1
NNO 2/29
Difaele tsa ditlhapi
BOLUMU 1
DIMELA
NNO 3/1
MOLAWANA
BOLUMU 1
NNO 3/3
Kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 3/3/1
BOLUMU 1
NNO 3/5
Ditumelelo ka kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4
NNO 3/5/1
Ditumelelo: Dimela tse di mo kotsing
BOLUMU 1
NNO 3/5/4
Ditumelelo tsa mabaka a boitseanape le bothani.
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6
NNO 3/5/11
BOLUMU 1 BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 3/5/12
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 3/5/39
BOLUMU 1
NNO 3/5/54
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 3/5/59
BOLUMU 1
NNO 3/5/95
BOLUMU 1
NNO 3/5/137
BOLUMU 1
NNO 3/5/401
BOLUMU 1
NNO 3/7
BOLUMU 1
NNO 3/7/2
Maitemogelo
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
Mmaraka wa thekotlase wa Shoprite
BOLUMU 1
BOLUMU 1
BOLUMU 1
NNO 3/17
Ditlolo le ditshwaro
BOLUMU 1
NNO 3/18
Mefero
BOLUMU 1
NNO 3/18/1
BOLUMU 1
NNO 3/22/2
Dimela tse di mo kotsing: Ditlhogesi tsa dimela tse di mo kotsing. Go kwadisiwa le ditumelelo tsa go rekisa
THUTO KA KAKARETSO LE PHATLALATSO
NNO 4/1
Melao mabapi le tshomarelo ya tlhago
BOLUMU 1
NNO 4/2/1
Thuto le phasalatso ka kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6
NNO 4/3
Thuso go mekgatlho e mengwe ka kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/4/4
Dikhonferense le go etela kwa ntle ga Aforika Borwa
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/4/6
Dikhonferense
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/7
Dipontsho, Maano le Ditumalano
BOLUMU 1
NNO 4/8
Dithutano
BOLUMU 1
NNO 4/8/1
Ditsela tsa metsamao e meleele
BOLUMU 1
NNO 4/14
Laeborari
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/15
Setoko le go rekisiwa ga dithoto
BOLUMU 1
NNO 4/15/1
Setoko, dithoto tsa ofisi le didirisiwa
BOLUMU 1
NNO 4/15/1/1
Theko ya didirisiwa tsa go kwalela
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/15/1/3
Ditheko
BOLUMU 1
NNO 4/15/2
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/17
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/18
Ditlhatlhobo le diteko
BOLUMU 1
NNO 4/23
Boemedi
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/26
Melawana
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6
NNO 4/37/1
Dinako tsa Palamente
BOLUMU 1
BOLUMU 2
NNO 4/37/2
Dinako tsa Palamente: Maemo a khuduthamaga e e ikemetseng mabapi le merero ya temothuo le tshomarelo ya tlhago
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/38
Tshomarelo ya tlhago e e tlotlegang
BOLUMU 1
NNO 4/45
Tshomarelo ya tlhago le bojanala
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/49
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/54
Tshomarelo ya tikologo
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8 BOLUMU 9 BOLUMU 10 BOLUMU 11 BOLUMU 12 BOLUMU 13
BOLUMU 14 BOLUMU 15 BOLUMU 16 BOLUMU 17 BOLUMU 18 BOLUMU 19 BOLUMU 20 BOLUMU 21 BOLUMU 22 BOLUMU 23 BOLUMU 24 BOLUMU 25 BOLUMU 26 BOLUMU 27 BOLUMU 28 BOLUMU 29 BOLUMU 30 BOLUMU 31 BOLUMU 32
NNO 4/59
Thulaganyo ya go faela
BOLUMU 1
NNO 4/60
Phasalatso ka radio
BOLUMU 1
NNO 4/68
Diforomo tsa tsamaiso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8
NNO 4/68/1
Togamaano ya Tsamaiso le Thulaganyo
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/68/2
Kopano ya Batsamaisi ba Maphata
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/68/3
Kopano ya Ditlhogo tsa Mafapha
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/68/4
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/68/5
Dikopano le MaTona
BOLUMU 1
NNO 4/68/6
Dikopano tsa Botsamaisi
BOLUMU 1
NNO 4/69
Thuto ya Tikologo
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6
NNO 4/69/1
BOLUMU 1
NNO 4/76
Ditlhobolo
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/77
Tsweletso ya Molaotheo
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4
NNO 4/77/13
Dikagego tsa Porofense tse di ša
NNO 4/82
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/92
Dire tse di kotsi
BOLUMU 1 BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 4
NNO 4/95
Dikhonsaletente le badiri ba konteraka
BOLUMU 1
NNO 4/96
Ditshekatsheko tsa tikologo: Kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8 BOLUMU 9 BOLUMU 10 BOLUMU 11
NNO 4/96/1
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3 BOLUMU 4 BOLUMU 5 BOLUMU 6 BOLUMU 7 BOLUMU 8 BOLUMU 9 BOLUMU 10 BOLUMU 11
NNO 4/96/2
BOLUMU 1
NNO 4/96/3
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/96/4
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/96/5
BOLUMU 1
NNO 4/96/6
BOLUMU 1
NNO 4/96/7
BOLUMU 1
NNO 4/96/8
BOLUMU 1
NNO 4/96/9
BOLUMU 1 BOLUMU 2 BOLUMU 3
NNO 4/96/10
BOLUMU 1
NNO 4/96/11
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/96/12
BOLUMU 1
NNO 4/96/13
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 4/96/14
BOLUMU 1
NNO 4/96/15
BOLUMU 1
NNO 4/96/16
BOLUMU 1
NNO 4/96/17
BOLUMU 1
NNO 4/96/18
BOLUMU 1
NNO 4/96/19
BOLUMU 1
NNO 4/96/20
BOLUMU 1
NNO 4/96/21
BOLUMU 1
NNO 4/96/22
BOLUMU 1
DIRESEFE TSA TLHAGO TSE DI ETLEEDIWANG, PORAEFETE LE SESOLE
NNO 6/3
Kakaretso
BOLUMU 1 BOLUMU 2
NNO 6/4
Diresefe tsa selegae tsa tlhago
BOLUMU 1
NNO 6/4/1
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/39
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/40
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/42
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/59
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/104
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/137
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/379
BOLUMU 1
NNO 6/4/1/383
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/398
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/95
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/390
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/396
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/398
BOLUMU 1
NNO 6/4/5/410
NNO 6/11
Diresefe tsa Poraefete tsa Tlhago: Kakaretso
NNO 6/11/1
NNO 6/11/2
Resefe ya tlhago ya dithunya tsa tlhago tsa Skilpad
NNO 6/11/3
NNO 6/11/4
Resefe ya tlhago ya poraefete ya Thwane
NNO 6/11/5
NNO 6/11/5/1
NNO 6/15
Tsamaiso ya diresefe tsa tlhago tsa sesole
NNO 6/15/4
NNO 6/15/10
NNO 6/15/11
NNO 6/5/12
NNO 6/15/13
NNO 6/15/14
NNO 6/15/15
NNO 6/15/16
NNO 6/15/17
NNO 6/15/18
Resefe ya tlhago ya Sishen
MEKGATLHO LE DIKOMITI
NNO 7/1
Kakaretso
NNO 7/1/1
Mekgatlho ya bojanala ya Kapa Bokone
NNO 7/1/2
NNO 7/13
Diphetolelo
NNO 7/13/1
Tumalano mo Kgwebong ya Boditšhabatšhaba mo ditsheding tsa methalethale ya Dimela le Diphologolo
NNO 7/13/1/2
Pharakano
NNO 7/13/1/5/1
NNO 7/13/2
Tumalano mo tshomarelong ya ditshedi tsa mefutafuta tsa dimela tsa tlhago - Tumalano ya Bonn
NNO 7/13/3
NNO 7/13/5
Tumalano ka bomufutafuta ba baoloji
NNO 7/13/6
Khomišene ya ngwaoboswa ya lefatshe.
NNO 7/13/7
Letlhomeso la Tumelano-diphetogo tsa tlelaemete.
NNO 7/13/8
Lenanetema 21
NNO 7/14
Tumalano ka thibelo ya go se nne le setifikeiti
NNO 7/37
Dipoloto tsa maiteko a go fisa.
NNO 7/38
NNO 7/38/1
NNO 7/38/2
Setlhopha sa go ithuta sa bophakwe
NNO 7/38/3
Tumalano ya ngwaoboswa ya lefatshe
NNO 7/38/4
Lenaneo la ngwaoboswa la tlholego la Aforika Borwa
NNO 7/38/5
Ditlhopha tsa thulaganyo ya tiro tsa Aforika Borwa; kapa Bokone.
NNO 7/15
NNO 7/38/6
Mokgatlho wa Batsomi wa Aforika Borwa
NNO 7/38/7
NNO 7/ 38/8
Mokgatlho wa barua diphologolo wa Aforika Borwa
NNO 7/38/9
Mokgatlho wa batsomi wa kapa Bokone
NNO 7/38/10
NNO 7/38/10/1
NNO 7/38/11
Boto ya bosetšhaba ya diphaka.
NNO 7/38/12
NNO 7/38/13
Setlhopha se se dirang sa Khereine sa Aforika Borwa
NNO 7/38/14
Kopano ya Bosetšhaba ya Setlhopha sa Dinonyane
NNO 7/38/15
Ditshomarelo
NNO 7/38/15/1
NNO 7/38/16/1
Dipalo tse di tshwaraganeng tsa dinonyane.
NNO 7/38/16/2
Diporojeke tsa mafelo a botlhokwa tsa dinonyane
NNO 7/38/16/3
NNO 7/38/16/4
Porojeke ya dinonyane mo diresefeng
NNO 7/38/16/5
Porojeke ya dinonyane ya Atlas ya Aforika Borwa
NNO 7/38/16/6
Sekema sa rekoto ya karata sa serobe.
NNO 7/38/17
Motheo wa Khereine wa Aforika Borwa
NNO 7/38/18
NNO 7/38/19
NNO 7/38/20
NNO 7/112
Komiti tlaleletso ya phetolo ya molao
NNO 7/113
Setlhopha sa tiro sa Wetlands sa Aforika Borwa
NNO 7/114
Khansele ya tikologo
NNO 7/115
Lefelo la tshwaro la Kalahari
NNO 7/116
NNO 7/117
Lenaneo la Namolo ya Lehuma
NNO 7/118
Lefelo la tsosoloso la Waterberg
NNO 7/119
Thutano ya Kgwebo ya Ditshedi tsa tlhago
NNO 7/120
NNO 7/121
Khonkerese ya lefatshe ya diphaka
NNO 7/123
Mafelo a tlholego
NNO 7/132
Komiti ya go rulaganya tsa tikologo
NNO 7/138
Pholese ya bothata ba bosetšhaba ba diphologolo
NNO 7/139
Khomišene ya patlisiso ya metsi
NNO 7/140
Komiti ya pholese ya tshenekegi ya dijalo
NNO 7/141
Porojeke ya yuniti ya go aga maatlafatso ya tikologo (ECBU)
NNO 7/150
Komiti ya tsamaiso e e kopaneng ya Transgriep.
NNO 7/151
Komiti ya kgolaganyo ya metsi ya Porofense ya Kapa Bokone
NNO 7/152
Komiti ya boTona ya tikologo
NNO 7/153
Therasete ya bosetšhaba ya naga
NNO 7/154
Pholese ya taolo ya kgotlhego e e tshwaraganeng
NNO 7/155
NNO 7/156
Tsweletso ya baagi ya Aforika Borwa
NNO 7/157
Komiti e e kgweetsang ya tshiamiso ya lefatshe ya Porofense
NNO 7/158
Pholesi ya thaiso ya ditlhapi: Komiti ya tsweletso
NNO 7/159
Komiti ya kgaolo e e rulaganyang ITT.
NNO 7/160
Tsamaiso ya kgaolo ya lebopo
NNO 7/161
Dinaga tse di kopaneng tsa Amerika: Komiti ya Khomišene ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa ya Tshomarelo le Tikologo.
NNO 7/162
NNO 7/163
NNO 7/164
Komiti ya go kgabaganya lefapha ya bothekenikhale
NNO 7/164/1
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Tshomarelo le mefutafuta ya ditshedi
NNO 7/164/2
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Tsamaiso ya kgotlhelego le maswe.
NNO 7/164/3
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Ditshekatsheko tsa tikologo
NNO 7/164/4
NNO 7/166
Kopano ya komiti ya kwa pele ya Alcom
NNO 7/167
Foramo ya Tshomarelo e e feletseng ya Kapa Bokone
NNO 7/168
NNO 7/169
NNO 7/170
Noka ya Oranje: Thuto e e boeleditsweng ya thulaganyo
NNO 7/171
Kgolaganyo ya merero ya metsi/Molao wa metsi/ tshiamiso ya metsi
NNO 7/172
Komiti ya tshomarelo ya bosetšhaba ya tsa metsi
NNO 7/173
Setlhopha sa tiro sa tikologo ya noka ya Oranje.
NNO 7/174
Thuto ya tlaleletso ya thulaganyo ya noka ya Vaal
NNO 7/175
Lenaneo la bosetšhaba la tlhokomelo ya ditshedi
NNO 7/176
Mokgwa wa go senya gotlhelele wa komiti e e kwa pele ya noka ya Oranje.
NNO 7/177
Dikopano tsa molomo wa noka ya Oranje
NNO 7/178
Komiti e e kgweetseng thuto ya motheo ya noka ya Olifants le Doring.
NNO 7/179
Tlelapa ya Safari ya boditšhabatšhaba
NNO 7/180
Lenaneo la kgato ya bosetšhaba ya dikgwa
NNO 7/181
Foramo ya tshomarelo ya go kgabanya porofense - mogokaganyi wa saense.
NNO 7/182
Foramo ya go rulaganya ya boto ya kgaolo
NNO 7/183
Tshekatsheko ya mokgwa wa noka ya Vaal
NNO 7/184
Foramo ya go rulaganya ya metsi ya Porofense ya Kapa Bokone
NNO 7/185
Komiti ya go rulaganya ya Porofense ya tsweletso
NNO 7/185/1
Komiti ya tsweletso ya go rulaganya ya Porofense ya bogareng
NNO 7/185/2
Komiti ya tsweletso ya go rulaganya ya dithulaganyetso tsa komiti tlaleletso ya Porofense/thekenikhale
NNO 7/186
Lefelo la pholese la diminerala le maatla.
NNO 7/187
Boto ya go katisa ya tshomarelo ya diintaseteri
NNO 7/188
Semphato sa Bosetšhaba sa Sekaka
NNO 7/189
Letlole la lefatshe ka bophara la tlholego la Aforika Borwa
NNO 7/190
Foramo ya khutlotharo ya Kimberley
NNO 7/191
Thulaganyo ya motsesetoropo le porojeke ya tikologo
NNO 7/192
NNO 7/193
Tsamaiso ya tlhakatlhakano
NNO 7/194
Motheo wa diphaka tsa kagiso
NNO 7/195
Komiti ya go neelana ka lefatshe la naga la porofense
NNO 7/196
Thuto ya tshekatsheko ya maemo a metswedi ya metsi
NNO 7/197
Kopano ya tshomarelo ya lefatshe
NNO 7/198
Richtersveld- kgaolo ya boswa jwa baagi
NNO 7/199
NNO 7/200
Setlhopha se se dirang sa Yellowfish.
NNO 7/201
Lefelo la tshomarelo ya AI-ASI Richtersveld. (kgabaganya- bolwelo ya)
NNO 7/202
Lenaneo la tsamaiso ya bosetšhaba ya lengau.
NNO 8/1
Badiri
NNO 8/1/1
Kopo ya tiro- kakaretso
NNO 8/1/2
Kopo ya tiro-tsamaiso
NNO 8/1/3
Kopo ya tiro- Tshomarelo ya tlhago
NNO 8/1/3/1
Kopo ya tiro- Badiri
NNO 8/1/4
Diphasalatso
NNO 8/3
Tlhomo
NNO 8/4
Khunologo
NNO 8/9
Kgobalo mo tirong
NNO 8/10
Dipegelo
NNO 8/10/1
Dipegelo tsa kgwedi
NNO 8/10/2
Dipegelo tsa kotara:
Diofisi tsa kgaolo
NNO 8/10/3
Dipampiri tsa tiro
NNO 8/11
Diyunifomo
NNO 8/12
Badiri: kakaretso
NNO 8/12/1
Kopano ya badiri: Kakaretso
NNO 8/13
Ofisi ya maemo a basadi
NNO 8/14
Tshekatsheko ya tshwanelo:kakaretso
NNO 8/15
Katiso ya badiri
NNO 8/15/1
Karolo ya Katiso ya tsamaiso ya Porofense ya Kapa Bokone
NNO 8/15/2
Katiso: ya lefapha
NNO 8/15/3
Katiso: Dithuto tsa melawana
NNO 8/15/4
Katiso: Batlhokomedi ba diphologolo le badiri
NNO 8/15/5
Diporojeke tsa badiri
NNO 8/15/6
Bothati ba katiso ya thuto ya tlhokomelo ya bojanala
NNO 8/16
Dipalangwa: Kakaretso
NNO 8/16/4
Dipalangwa: Tsamao ya dikoloi, dikarata tsa petorolo le tokafatso ya manane
NNO 8/16/5
NNO 8/17
Leeto la lefaufau
NNO 8/18
Bonno ba ofisi
NNO 8/19
Badiri: Kakaretso
NNO 8/21/3
Dintlo tsa badiri
NNO 8/23
Modiri wa nakwana
NNO 8/25
Megala ya semmuso
NNO 8/33
Melawana ya tirelo ya setšhaba
NNO 8/36
Nakotlolo
NNO 8/40/1
Dikamano tsa badiri
NNO 8/44
Temogo ya tirelo e telele
BOTHATA JWA TAOLO YA DIPHOLOGOLO
NNO 9/1
NNO 9/2
Melawana
NNO 9/3
Kakaretso
NNO 9/5
Ditlelapa tsa go tsoma: Taolo le kwadiso
NNO 9/5/21
NNO 9/5/25
NNO 9/5/344
NNO 9/5/401
NNO 9/6
Katiso ya bothata ba batsomi ba diphologolo le beng ba lefatshe
NNO 9/6/1
Dikhoso tsa go katisa ka bothata ba diphologolo
NNO 9/6/1/39
NNO 9/6/1/52
NNO 9/6/1/59
NNO 9/6/1/95
NNO 9/6/1/398
NNO 9/6/1/401
NNO 9/7
Tshedimosetso ka bothata ba diphologolo: Kakaretso
NNO 9/8
Dikgato tsa taolo: Go rekisa le go dirisa
NNO 9/8/1
Metsu e e botlhole le dikhatereji
NNO 9/8/2
Magora le bobi
NNO 9/8/3
NNO 9/8/4
Go tsenya magora le mekgwa e mengwe
NNO 9/18
Khoso ya batsomi: Kakaretso
NNO 9/22
NNO 9/23
Tsie
NNO 9/24
Bothata ba taolo ya nonyane
NNO 9/25
Komiti ya taolo ya bothata ba tshenyo ya diphologolo e e kgabaganyang porofense
Thuto ya bojanala le dikamano tsa setšhaba
NNO 11/1
NNO 11/2
Thulaganyo ya tsweletso ya diresefe
NNO 11/2/1
NNO 11/2/2
NNO 11/2/3
NNO 11/2/4
NNO 11/2/5
NNO 11/2/6
NNO 11/2/7
NNO 11/2/8
NNO 11/2/9
NNO 11/2/10
NNO 11/3
Thulaganyo ya ditšhelete le tekanyetso kabo
NNO 11/4
Katiso
NNO 11/5
Bothati ba Bojanala ba Kapa Bokone
NNO 11/5/1
Dikopano tsa boto
NNO 11/5/2
Go neela matlotlo
NNO 11/5/3
Bothati ba semolao le ditumalano
NNO 11/5/4
Go neela bathapiwa ba NCTA dintlo
NNO 11/5/5
Phatlalatso
ODINANSE KA TSHOMARELO YA TLHOLEGO
NNO 14/1
NNO 14/1/1
Kamogelo e e rebotsweng ya molato
NNO 14/2
Melawana
NNO 14/5
Bothati go ntsha laesense
DIPHASALATSO
NNO 15/1
Diphasalatso tsa lefapha
NNO 15/2
Dipegelo tsa ngwaga
NNO 15/3
Diboroutšhara le dibukana
NNO 15/3
NNO 15/3/4/3
Bonno
NNO 15/3/4/6
Dikgang tse di tlhaga tsa Kapa
NNO 15/3/4/7
NNO 15/9
Phatlalatso
DIFAELE TSA DIKGAOLO
NNO 16/0/2/5
Dikopano tsa dikgaolo
NNO 16/0/2/9
NNO 16/0/3
Tsweletso ya tshomarelo ya mafelo
NNO 16/0/5
Kakaretso
NNO 16/0/2/6/1
NNO 16/0/2/6/2
NNO 16/0/2/6/3
NNO 16/0/4
Tsamaiso: Ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/0/15
NNO 16/0/16
Patlisiso le tlhokomelo ya diresefe
NNO 16/14/16
NNO 16/19/1
NNO 16/19/3
NNO 16/19/5
NNO 16/19/9
NNO 16/19/13
NNO 16/19/14
Rolfontein: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/19/15/2
NNO 16/19/16
Rolfontein: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/22/5
NNO 16/22/6
NNO 16/22/13
NNO 16/22/16
NNO 16/44/3
NNO 16/44/5
NNO 16/44/9
NNO 16/44/9/2/1
Dithennere tse e seng tsa setoko
NNO 16/44/13
NNO 16/44/14
Doornkloof: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/44/16
NNO 1647/3/1
NNO 16/47/5
NNO 16/ NNO 16/47/6
NNO 16/47/3
NNO 16/47/15
Oorlogskloof:Boithabiso ba kwa ntle
NNO 16/47/16
Oorlogskloof: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/54
NNO 16/56/1
NNO 16/56/3
NNO 16/56/5
NNO 16/56/9
NNO 16/56/13
NNO 16/56/14
Molopo: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/56/16
Molopo: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/57/3
NNO 16/57/5
NNO 16/58
NNO 16/95/3/1
NNO 16/95/3/2
NNO 16/95/3/3
Witsand: Tsweletso le tlamelo ya metsi
NNO 16/95/5
NNO 16/95/16
Witsand: Go tlhokomela le patlisiso
PATLISISO
NNO 17/1
NNO 17/2
Dikhonferense le disimphosiamo
NNO 17/2/1
Dikopano tsa patlisiso ya lefapha
NNO 17/2/2
Dikhonferense tsa kwa ntle le simphosiamo
NNO 17/2/3
Komiti ya diphologolo tsa naga
NNO 17/3
Dipotso ka ditheo tse dingwe
NNO 17/3/1
Tsa serapa sa diphologolo
NNO 17/3/2
Tsa diphologolo tsa metsi
NNO 17/3/3
Bothani
NNO 17/3/4
NNO 17/3/5
Dipotso: Tse dingwe
NNO 17/4
Tekanyetso kabo
NNO 17/5
Patlisiso ya mamale
NNO 17/5/1
Tshekatsheko ya mamale
NNO 17/5/1/2
Dimamale tse dinnye tsa Kapa Bokone
NNO 17/5/2
Diphologolo tsa ditlhakwana
NNO 17/5/2/3
NNO 17/5/3
Diphologolo tse di jang nama
NNO 17/5/3/1
Tshomarelo ya mangau
NNO 17/5/7
Makeke
NNO 17/5/9
Patlisiso ya tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 17/5/9/1
Tshekatsheko ya bomaleba jwa bonno mo go tse di tshelang ka tlhaga mo kapa Bokone
NNO 17/5/9/2
Tiriso ya mefuta ya ditshedi tse di tlhaga mo kapa Bokone
NNO 17/5/9/3
NNO 17/5/9/4
Diphasalatso tsa mamale
NNO 17/5/9/10
Patlisiso ya bothata jwa phologolo
NNO 17/6
Patlisiso ya thuto ya dinonyane
NNO 17/6/1
Dipalo tsa dinonyane tsa naga e kgolo ya Karoo.
NNO 17/6/2
NNO 17/6/3
NNO 17/6/4
Thulano ya mo dipalong ya dinonyane tsa naga e kgolo
NNO 17/6/9/
Diphasalatso tsa dinonyane
NNO 17/7
Patlisiso ka digagabi le matshelo mabedi
NNO 17/8
Patlisiso ya diphologolo
NNO 17/8/3
NNO 17/8/9/1
Dikopano tsa diphologolo
NNO 17/8/9/2D
NNO 17/8/9/2F
Patlisiso ya diphologolo- Motheo wa tshedimosetso
NNO 17/8/9/2G
NNO 17/8/9/211
NNO 17/8/9/3
NNO 17/8/9/3A
NNO 17/8/9/4
Diphasalatso
NNO 17/9
Patlisiso ya metsi a a phepa
NNO 17/9/1
Tlhapi
NNO 17/9/3/1
Diphologolo tse di se nang mokokotlo: dithuto ka kakaretso.
NNO 17/11/1
DITŠHELETE
NNO 18/1
NNO 18/2
NNO 18/2 1998/1999
Tekanyetso kabo
NNO 18/2 1999/2000
Tekanyetso kabo
NNO 18/ 2000/2001
Tekanyetso kabo
NNO 18/2 2001/2002
Tekanyetso kabo
NNO 18/2/1
Tekanyetso kabo : Ditiro tsa madi
NNO 18/2/2
Tekanyetso kabo- kago ya ditsela kwa diresefeng.
NNO 18/2/4
Tekanyetso kabo- theko ya lefatshe
NNO 18/2/6
Dipalopalo
NNO 18/2/7
Komiti ya pele- Dipegelo tsa tekanyetso
NNO 18/3/1
Ditlhatlhobo tsa thuno
NNO 18/4/2
NNO 18/5
Ditshenyegelo
NNO 18/5/2
Ditshenyegelo: Dikgaolo
NNO 18/5/3
Taolo ya dikgaolo
NNO 18/6
Ditaelo go ya dikgaolong
NNO 18/7
Dipotso
NNO 18/7/1
Dipotso: Diakhaonto tse di sa duelwang
NNO 18/7/2
Dipotso: Ditshenyegelo
NNO 18/9
Tuelelo ya mofago le leeto kwa pele
NNO 18/10
Ditleleime tsa mofago le leeto
NNO 18/11
Ditsamaiso tsa banka
NNO 18/13
Dikumo: tlhotlhwa ya thekiso
NNO 18/14
Lekgetho
NNO 18/17
Botlhokatiro mo Aforika Borwa: Tlholego ya tiro e e kgethegileng
NNO 18/18
Boto ya porofense ya thennere
NNO 18/25
Ditetla tsa mafelo a beke tsa basomarelatlhago
Bolumo1
NNO 18/26
Tatlhegelo ya taolo
Bolumo1
NNO 18/27
Dikhansele tsa dikgaolo
Kwadiso le dituelo tsa dikotlhao
Bolumo1
NNO 18/28
Ditswalelo tsa bofelo jwa kgwedi
Bolumo1
NNO 18/30
Tsweletso ya diporojeke tsa magae
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumo4
Bolumo5
Bolumo6
Bolumo7
NNO 18/31
Komiti e e direlang tshomarelo ya tlholego
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/1
Tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/2
Melawana
Bolumo1
NNO 21/2/1
Bolumo1
NNO 21/3
Kakaretso
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumu4
NNO 21/3/1
Foramo ya tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 21/3/2
Pitso ya bosetšhaba ya leruo
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/3/3
Mokgatlho wa batlhokomedi ba leruo wa Kapa Bokone
Bolumo 1
NNO 21/3/3/1
Mokgatlho wa batlhokomedi ba leruo wa se Aforika
Bolumo1
NNO 21/3/4
Batsomi ba porofešenale ba Belmont
NNO 21/3/5
Mokgatlho wa batsomi ba porofešenale wa Aforika Borwa
NNO 21/4
Batsomi ba porofešenale: kakaretso
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumo4
NNO 21/4/2
Dipoelo tsa tlhatlhobo
Bolumo1
NNO 21/15
Motsomi wa porofešenale/ Konteraka ya go tsoma: kakretso
NNO 21/5/1
Motsomi wa porofešenale
NNO 21/5/2
Konteraka ya go tsoma
NNO 21/15/4
NNO 21/6
NNO 21/6/1
Tshedimosetso go batlhagisi ba ditshedi tse di tlhaga
Barui ba leruo: Tshedimosetso le thulaganyo
Bolumo1
P.N. Botha
Mokgatlho wa balemirui
Bakanni ba tiriso ya mmu
PITIKOLOLO YA MMU
Phaka ya tlhago ya Wintershoek
NNO 21/6/2
Dikhoso, batlhatlheledi le ditirelo tsa tshedimosetso
Bolumo1
NNO 21/7/1
Difantisi tsa leruo
TSHOMARELO YA DITSHEDI TSA LEWATLE
NNO 22/1
NNO 22/2
Melawana
NNO 22/2/1
Melawana e e dirilweng malebana le Molao wa tshomarelo ya tikologo, 1982 [Molao 1982, 100 wa 1987]
NNO 22/3
NNO 22/4
Taolo godimo ga lefelo la losi: Go nna kgatlhanong
NNO 22/5
Taolo godimo ga lefelo la losi: Ditumelelo
NNO 22/6
Khiriso go ya ka Molao wa losi lwa lewatle
Sea Shore: Tsweletso fa tlase ga bogodimo jwa letshwao la metsi
NNO 23/8/1
NNO 23/8/1/1/36
NNO 23/8/1/2/36
NNO 23/8/1/3/36
NNO 23/8/1/4/36
Khampani ya go khena ya Namaqua
NNO 23/8/1/5/36
NNO 23/8/1/6/36
NNO 23/8/1/7/36
NNO 23/8/1/8/36
Mafelo a boitlhomo
NNO 23/8/1/9/36
Kokotlelo e e tswelelang le dipeeletso tsa Namagroen
NNO 23/8/1/10/36
Lewatle le le kgabaganyang Aforika
NNO 23/8/1/11/36
Dipeeletso tsa sekaka
NNO 23/8/1/12/36
Teemane mo losing lwa bophirima
NNO 23/8/1/13/36
NNO 23/8/1/14/36
Mokoro mo molapong o moša BPK
Tshireletso ya naga
NNO 25/1
Tshenyo
Bolumo 1
NNO 25/1/1
Bolumo 1
NNO 25/1/2
Tshenyo e e feteletseng
Bolumo1
NNO 25/1/3
NNO 25/1/4
Tshenyo le metsi
NNO 25/2
Kgotlhelo
NNO 25/2/1
Kgotlhelo ya mowa
Bolumo 1
NNO 25/3
Losi
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 25/3/1
Lewatleng mo go thaisiwang
NNO 25/3/2
NNO 25/3/3
NNO 25/3/4
NNO 25/3/5
Bolumo 1
NNO 25/3/6
Bolumo 1
NNO 25/3/7
Setlhopha sa badiri sa losing
Bolumo 1
NNO 25/4
Molaotlhomo wa taolo ya tsa naga
NNO 25/5
NNO 25/6
Tsweletso ya go somarela
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 25/7
Malatsi a bosetšhaba a go ikakanya
NNO 25/7/1
Letsatsi la lefatshe la tikologo
Bolumo 1
NNO 25/7/2
Letsatsi la lefatshe la kgogomelo
Bolumo 1
NNO 25/8
Asebesetose
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 25/9
Moago wa bolengtota
Bolumo 1
NNO 25/10
Phetogo ya maemo a bosa
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Bolumo 11
Bolumo 12
Bolumo 13 Bolumo 14 Bolumo15
Bolumo16 Bolumo 17 Bolumo 18 Bolumo 19 Bolumo 20 Bolumo 21 Bolumo 22 Bolumo 23 Bolumo 24 Bolumo 25 Bolumo 26
Bolumo 27
Bolumo 28 Bolumo 29
Bolumo 30 Bolumo 31
Bolumo 1
Bolumo1
Bolumo1
Mokgatlho wa Aforika Borwa wa botsamaisi ba setšhaba le taolo [SAAPAM]
Bolumo 1
Molao wa tekano ya thapo
Bolumo 1
KAPA BOKONE
Meletlo, botsayakarolo le boitlhobogo
Bolumo 1
Baemedi ba maatla
Bolumo 1
Mokgatlho wa Kapa Bokone
Bolumo 1
Bokaedi : tlaleletso ya ditšhelete
Bolumo 1
Kagolešwa le tsweletso ya lenaneo
Bolumo 1
Tiragatso ya tikologo le maano a tsamaiso
Bolumo 1
Tiragatso ya lenaneo le le kopaneng
Bolumo 1
LEFELO LA DIPONTSHO LE PHAPOSI YA DITEKO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Seteišene sa diteko sa Carnarvon
Bolumo 1
Seteišene sa Vaalharts sa patlisiso
Bolumo 1
Seteišene sa Upington sa patlisiso
Bolumo1
Lefelo la diteko la Karakoei
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Mafelo a santa: Tiro ya maši
Bolumo 1
Bolumo 1
MAFAPHA A MANGWE
Lefapha la metsi, kago ya dikgwa le thulaganyo ya tikologo
Bolumo 1
Lefapha la temothuo-ikonomi le go maketa
Lefapha la boitekanelo
Bolumo 1
TEKANYETSO YA TSHIRELETSO
Kaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditlhomamiso tsa tshireletso
Bolumo 1
DIKOPANO, DIKOMITI, LENANETEMA LE METSOTSO
Tlhogo ya lefapha
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Motsamaisi wa porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Motsamaisi wa kgaolo wa porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Motsamaisi wa tsweletso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti ya tshedimosetso ya porofense
Bolumo 1
Motlatsa mokaedi
Bolumo 1
KOPANO : BADIRI BA KGAOLO
Bolumo 1
Bolumo 1
Badiri ba kgaolo/ Bo Karoo
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditumalano tsa boditšhabatšhaba
Tumalano tsa Eu /Aforika Borwa
Bolumo 1
Bolumo 1
Banka ya Tsweletso ya Aforika Borwa le mmuso wa porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Namibia le Aforika Borwa
Bolumo 1
Ditaelo, ditshwetso le ditaelo
Kakaretso
Dikopano
Molao wa Bosetšhaba wa Tikologo wa Tsamaiso, / lenanetema 21
Bolumo 1
DITSHIAMELO TSA BADIRI LE MERERO YA DINTLO
Motsamaisi wa diposo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Tirelo ya naga
Bolumo 1
Bolumo 2
Makgetho le dikgato
Bolumo 1
Modiri yo o lemogiwang
Bolumo 1
DITSHIAMELO TSA TIRELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Megolo /ditefelo
Tlhatloso ya mogolo
Bolumo 1
Bolumo 1
Batsamaisi bagolo: Buka ya tirelo
Phokotso ya madi a kadimo
DIKADIMISANO
Bolumo 1
Malatsi a boikhutso
Bolumo 1
Sekema sa dintlo
Bolumo 1
Madi a dithuso tsa kalafi
Bolumo 1
Diyunifomo le diaparo tsa go sireletsa tsa tiro
Bolumo 1
Diura tsa semmuso tsa tiro le tlolo ya nako
Bolumo 1
Ditshwanelo tsa sepolotiki tsa batlhankedi
Bolumo 1
Dikgobalo mo tirong
Bolumo 1
Dibonase le diketleetso
Bolumo 1
Diketleetso tsa dintlo
Bolumo 1
Diketleetso tsa mofago le leeto
Bolumo 1
Tlolonako le kokeletso ya tuelo
Bolumo 1
Lekgetho le le feteletseng ka ntlha ya bana ba sekolo
Bolumo 1
Diketleetso tse dingwe
Bolumo 1
Diphenšene
Matotlo a diphenšene tsa tiro tsa mmuso
Bolumo 1
Bolumo 1
Dikomiti tsa bogokaganyi
BADIRI GO BONA THUSO LE MATSHEDISO
Ditlhotlheletso le diphasalatso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPO LE DITHAPO
Batshola dibasari le baabi kwa kantoro kgolo
Bolumo 1
Dikopo le dithapo
Diposo tsa leruri
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Diposo tsa nakwana
Bolumo 1
Bolumo 2
Khutliso ya ditiro
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
KATISO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
KATISO YA TOLAMO
Badiri ba dirutwa
Bolumo 1
Badiri ba tsamaiso
Bolumo 1
Katiso: Thekenikale
Bolumo 1
Katiso : tsa kwa ntle ga lefatshe
Bolumo 1
E seng ka dikgala tsa mafapha
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Katiso e e sa lolamang
Katiso ya mo tirong
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Diseminara
Bolumo 1
E seng ka dikgala tsa mafapha
Bolumo 1
DIBASARI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DITSWELETSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
DITSHWETSO TSA DITSHWANELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Pegelo ya boleng
Bolumo 1
Diphitlhelelo tsa tshwanelo
Bolumo 1
Bolumo 1
DITSHUTISO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Thomelo ya dilo tsa tshutiso
Bolumo 1
Dikadimo
Bolumo 1
Melawana ya go ikgolola
Bolumo 1
TAOLO YA BATSAMAISI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Tlhaloso ya diposo/ maikemisetso a tiro
Bolumo 1
Tshekatsheko ya poso
Bolumo 1
Bolumo 2
Dimpho: katlanegiso ya go amogela
Bolumo 1
Thuso ya badiri ka diporojeke tsa mmuso(ditlhopho)
Bolumo 1
Ditšhono tsa tiro mo tirelong ya setšhaba
Dingongorego ka dikgato tsa batlhankedi
Boitshwaro le dikilelo ka fa tlase ga molao wa tirelo ya naga
MERERO YA SELEGAE
Dikaelo ditshwetso le ditaelo
Dikeletsomasego le ditshupetso tsa kutlwelobotlhoko
DITEMOGO TSA TIRO E TELELE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TIRAGATSO YA DITIRO TSE DI FAROLOGANENG
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TLHOLEGO YA DITŠHONO TSA DITIRO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Dikopo
Bolumo 1
MATLOTLO
Tekanyetso kabo ya kakaretso
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Tekanyetso kabo
Bolumo 2
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Thibelo ya bofora
TEKANYETSO YA MADI
Tirokgolo
Temothuo
Tiro ya lefapha
DITIRO TSE DINNYE
Tiro ya lefapha
TIRO YA GO TLHAKANYA
DITLHATLHOBO TSA THUNO
Dipotso tse di tlhamaletseng
Bolumo 1
Dipotso tse di sa tlhamalalang
Tiriso botlhaswa ya diakhaonto
Go thubiwa ga dintlo le bogodu
Komiti ya lefapha ya dithennere
MAKGETHO
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Megolo
Dipotso tsa tlwaelo
Lotseno lwa lekgetho
Inšorense
Ditirelo tsa mo dintlong
Diakhaonto tsa megala
Bolumo 1
Tlhakole 1999
Mopitlwe 1999
Moranang 1999
Motsheganong 1999
Phatwe 1999
Lwetse 1999
Diphalane 1999
Sedimonthole 1999
Tlhakole 2000
Mopitlwe 2000
Moranang 2000
Motsheganong 2000
Phatwe 2000
Lwetse 2000
Diphalane 2000
Sedimonthole 2000
Tlhakole 2001
Mopitlwe/ Moranang/ Motsheganong 2001
DITHATA
Go amogela dithata
Koba dikopo
LOTSENO
Thekiso ya dikumo tsa dipolase
Dithennere; le masi a a ntseng mme a dira
MAKGETHO LE DITEITEMENTE
Khiro ya dintlo
Bolumo 1
DIKAGO, DIKANTORO LE DITUELO
DIKAGO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
MANNO A MMUSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Gadi- Gadi
Bolumo 1
POTSO LE TSHUPETSO
KANTORO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe (Go bulwa faele ya kantoro nngwe le nngwe)
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Bolumo 2
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Kantoro ya motho esi
Kantoro ya motho esi
Bonno ba semmuso/dikabelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Mafelo
Tshegetso le tlhokomelo
Bolumo 1
Phaking /ditshingwana tsa go phaka
Bolumo 1
Phaking /ditshingwana tsa go phaka
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
DIPALANGWA LE MAETO
MAKGETHO
Karatšhe ya naga
Tekanyetso, dipalangwa tsa kgakala
DIPALANGWA TSA NAGA YOTLHE
Ga e dirisiwe semmuso
Bolumo 1
Sepalangwa sa badiri
Bolumo 1
Dikgobalo le ditshenyo
Bolumo 1
Tiro ya ditshiamiso
Bolumo 1
Dilaesense le dikgato tsa taolo
Bolumo 1
Dikopo le dikabelo : Pulo ya difaele go kantoro nngwe le nngwe
Bolumo 1
PHOKOLETSO GO TSA DIPALANGWA
Dikopo le dikabelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIPALANGWA TSA PORAEFETE
Tiriso ya dipalangwa tsa poraefete ke balaodi
Bolumo 1
DIPALANGWA TSA BOTLHE
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
DIPALANGWA TSA LEFAPHA
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Maeto le diketelo
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Mafatshe a a kgakala
Bolumo 1
Kwa Kapa Bokone
Bolumo 1
Go mafatshe a kwa ntle
Bolumo 1
Kwa Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
Go diporofense tse dingwe
Bolumo 1
Leruo, ditlabakelo le didinswa
Leruo le ditshwetso le ditaelo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Tsamaiso
Bolumo 1
Boto ya dithennere
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Konteraka
Bolumo 1
Dikopo tse di dumeletsweng
Bolumo 1
Tekanyetso ya ditlhokego
Bolumo 1
PHITLHELELO
DITHEKO TSA GOTLHE KA KANTORO KGOLO
Didiriswa tsa ditshwantsho
Bolumo 1
Bolumo 1
Didirisiwa tsa boenjenere
Bolumo 1
Tshomarelo go badiri
Bolumo 1
DITHEKO TSE DI TLHAMALETSENG LE DIKAMOGELO TSA DIPOTSO
Dilo tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
METŠHINE YA KANTORO
Bolumo 1
Bolumo 1
Motšhine wa go tlanya le kgatiso
Bolumo 1
Didirisiwa tsa khomputara le go tsenya mananeo
Bolumo 1
Bolumo 2
Diaparo tsa tshireletso le yunifomo
Bolumo 1
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang
Bolumo 1
TAOLO YA BOBOLOKELO
Tlhomamiso ya leruo
Bolumo 1
Kantoro kgolo
Kantoro ya Kgaolo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Tlhagiso ya diphologolo
Bolumo
Dikabelo
Bolumo 1
Ditšhono tse di feteletseng
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang: tshutisetso kwa gongwe dinako dingwe
Ditirelo tsa kwa tlase le difantisi tsa phatlhalatso
Makgetho
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang(feteletseng)
Bolumo 1
Kwadiso ya dithunya
DITIRELO
KANTORO YA POSO
Dikaelo ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1 02/08/2000
Bolumo 1 05/11/1998
Bolumo 1 28/05/2001
Bolumo 1 17/07/2000
Bolumo 1 12 /06/1997
Bolumo 1 23/ 05/ 2001
Bolumo 1 22/12/1998
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3 05/06/2001
Bolumo 29/04/1998
Bolumo 1 07/06/1999
Megala
Seteišene sa radio / laesense ya thelebišene
Ditempe /metšhine e e dueletsweng ruri ya ditempe tsa foranke.
Kabo ya metsi
Ditirelo tsa laeborari
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TAOLO YA REKOTO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bogokaganyi
Kokoanyo le diphetogo
Dipotso tsa tlwaelo
MMU WA NAGA/ PHETOLO YA NAGA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
THEKO, KAMOGELO, GO NNA TENG, BOTHAPI LE BOTSHOSETSI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Lenanethoto la lefatshe
Bolumo 1
Dipolase tsa porofense
Bolumo 1
Bolumo 1
Dipolase tse di tshegeditsweng ke ditšhelete
Bolumo 1
Tse dingwe
Bolumo 1
KHIRO, MAANO, TIRISO YA DITEIŠENE TSA PATLISISO/ DIPOLASE TSA MAITEKO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Go tswa go bokaedi jwa temothuo (Porofense ya Kapa Bokone)
Bolumo 1
Go tswa go tse dingwe tsa ditshupetso tsa semmuso
Bolumo 1
DITOPO LE TIRISO YA MMU WA NAGA LE KAGOLEŠWA YA BAAGI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPANO/DIPUISANO/ KWALELANO LE BAAGI
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIKOPANO/DIPUISANO/ KWALELANO KA DINAKO DINGWE
Lefapha la merero ya lefatshe
Bolumo 1
Mokgatlho o e seng wa mmuso
Bolumo 1
Khomišene ya ditshwanelo tsa lefatshe
Ditlhomamisa bokgoni / Tshekatsheko ya temothuo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Porofense ya Kapa Bokone ka kakaretso
Bolumo 1
TLHABOLOLO YA MMU
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
KAKARETSO
Bolumo 1
Karolelano ya tsa lefatshe: tsweletso ya teothuo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Kopo ya motho esi
Dikopo tsa motho esi
POROFENSE YA KAPA BOKONE :KAKARETSO
Diphasalatso
Dikaelo, ditshwaelo le ditaelo
Bolumo 1
Diathikele :ditlhogo tsa temothuo
Bolumo 1
LOKWALODIKGANG
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditshupetso tse dingwe
Bolumo 1
Botsayakarolo mo dipontshong/ ditlhagisong
Bolumo 1
Kuranta le radio
Bolumo 1
DIPUO, DIPUISO, DITSHUPELO LE DIPONTSHO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipuo (BoTona)
Bolumo 1
DIBOTO, DIKOMITI LE MEKGATLHO E MENGWE YA TEMOTHUO LE DIKOPANO, (DIKHONFERENSE, DIKHONKERESE LE DIKOPANO )
Dipotso tsa tlwaelo
Diboto/ Dikhomišene
Bolumo 1
Boto ya dinama
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Boto ya patlisiso ya temothuo ya Nietvoob
Bolumo 1
Bolumo 2
Boto ya Khansele ya dipatlisiso ya selegae ya saense
Bolumo 1
Boto ya ditlhale
Bolumo 1
Khomišene ya dipatlisiso ya tsa metsi
Bolumo 1
Bolumo 1
Khansele ya tirelo ya setšhaba ya ditumalano
Khansele ya tirelo ya setšhaba e e rulaganyang ditumalano (PSCBC)
Bolumo 1
Bolumo 2
Khansele ya tirelo ya setšhaba e e rulaganyang ditumalano (GPSSBC)
Bolumo 1
Bolumo 2
Dikopano tsa khansele ya porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Boto ya korong
Bolumo 1
Kopano ya korong mo Aforika Borwa
Bolumo 1
Kopano ya dikgogo tsa Aforika Borwa
Bolumo 1
Khansele ya dikgakololo go dipalopalo tsa temothuo (ATF)
Bolumo 1
Khansele ya bosetšhaba ya go maketa temothuto
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Boto ya metsi: diphaephe tsa Kalahari botlhaba
Bolumo 1
Boto ya metsi: Diphaephe tsa Kalahari Bophirima
Bolumo 1
Khansele ya kgakololo ya kgwebo
Bolumo 1
DIKOMITI TSA LEFAPHA, SETLHOPHA SE SE DIRANG, SETLHOPHA SA THASEKE LE DIFORAMO
Bosetshaba
Foramo e tseneletsweng\kopanetsweng ya tsa temo (IFA)
Bolumo 1
Bolumo 2
Foramo ya kgabaganyo lefapha ya temothuo (ITCA)
FORAMO YA KGABAGANYO LEFAPHA YA KOMITI YA TEMOTHUO YA THEKENIKALE (ITCA)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Setlhopha se se dirang: ditirelo tsa kalafi ya diphologolo le tokafatso ya leruoe a badiri
Bolumo
SETLHOPHA SE SE DIRANG SA ITCA : TIRISO YA MOTSWEDI
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha se se dirang sa bosetšhaba: dithusa tlhokomediso- ditšhono
Bolumo 1
Tlhokomelo ya naga
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang: Ikonomi, go maketa le bagwebisane mmogo
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha se se dirang: Kago ya matlaafatso (Tsweletso ya motswedi wa setho)
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang : Tshegetso ya madi ya temothuo le merero ya lefatshe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 1
Didirisiwa tsa tshedimosetso ya setlhopha sa thaseke sa thutalefatshe
Bolumo 1
Mokgwa wa tshedimosetso wa temothuo o o ikaegileng ka webo
Bolumo 1
ITCA: Setlhopha se se dirang mo ditirelong tsa tshegetso ya temothuo
Bolumo 1
ITCA : komiti ya ditekanyetso tsa thobo
Bolumo 1
Setlhopha sa thaseke: Khutliso ya lenaneo le le kopaneng la kabelano ya lefatshe le tsweletso ya temothuo mo Aforika Borwa
Dikopano tsa Foramo ya Kgwebo ya Temothuo (ATF)
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya pholese ya ditsie
Bolumo 1
Temothuo ya porofense Komiti ya baenjenere ya maitshimololelo
Bolumo 1
KOMITI YA THULAGANYO YA TIKOLOGO (CEC)
Dikopano : kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Go dira lefelo le le nonneng sekaka
Bolumo 1
Go direla lenaneo la metsi (DWAF)
Bolumo 1
Bolumo 2
Ditirelo tsa tshegetso tsa molemi
Bolumo 1
Komiti e e rulaganyang: Metswedi ya dipharologantsho tsa phologolo ya polase
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang sa Leuba
Bolumo 1
Botsamaisi ba motswedi wa tlholego o o ikaegileng ka baagi (CBNRM)
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Komiti e e rulaganyang ya tshedimosetso ya boboa ba nku (KKWV)
Komiti ya kgakololo ya akhaonto
Bolumo 1
Komiti ya Tsweletso-Termothuo/ Dikomiti tsa maitshimololelo
Bolumo 1
Komiti ya tshedimosetso ya Springbok
Bolumo 1
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Dithutano
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya thulaganyo ya tsamaiso ya kotsi
Bolumo 1
TLHAELETSANO LE BATHO
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 1
Bolumo 2
Kopano ya kabinete
Bolumo 1
KOMITI YA POROFENSE YA TSWELETSO E E RULAGANYANG
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti ya kgaolo ya tsweletso e e rulaganyang
Thulaganyo ya bosetšhaba e e kopaneng/ Komiti e e kgweetsang maikaelelo a tsweletso
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso ya dithulaganyetso tsa tsweletso ka PDCC
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso e e rulaganyang tsweletso ya loago
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso e e rulaganyang tlhabololo ya lefatshe
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso ya ikonomi
Bolumo 1
Komiti ya lefapha ya lefatshe la mmu wa temothuo la naga
Bolumo 1
Setlhopha sa thaseke sa bannaleseabe sa porofense : Lefapha la merero ya metsi le dikgwa
Bolumo 1
Komiti e e rulaganyang ya kgaolo molelwane ya porofense
Bolumo 1
DIKOMITI TSA GO KGABAGANYA MAFAPHA, DITLHOPHA TSE DI DIRANG, DITLHOPHA TSA THASEKE LE DIFORAMO
Bosetšhaba
Dithuto tsa thulaganyo leša
Bolumo 1
Bolumo 2
Komiti e e kgweetsang ya phetiso ya tshedimosetso ya thekenoloji
Bolumo 1
Komiti e e kgweetsang ya tshekatsheko ya mekgwa ya noka ya Vaal
Bolumo 1
Thuto ya nosetso ya noka ya Vaal
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha sa thaseke sa go kgabaganya mmuso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Komiti ya bothekeneki ya MINMEC
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Tsa tikologo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Merero ya metsi
Bolumo 1
Temothuo
Bolumo 1
Bolumo 1
Grootfontein - setheo sa tsweletso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Dikomiti tsa kgabaganyo mafapha tsa hop
Bolumo 1
Bolumo 1
Foramo ya nakwana e e busang ya Upington
Bolumo 1
Komiti ya thekenikhale : Lenaneo la tsosoloso ya setoropo ya Galeshewe
KAGOLEŠA YA LENANEO LA PELE: KOMITI YA TSAMAISO YA POROFENSE
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Komiti ya khuduthamaga ya Komiti e e kgweetsang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Kopano le boto ya kherediti ya ya temothuo
Bolumo 1
Komiti ya tshedimosetso ya thekenoloji
Bolumo 1
Foramo ya Kapa Bokone ya tlamelo ya metsi le sanetasi
Bolumo 1
Komiti ya kgato ya dinosetso
Bolumo 1
Komiti ya tlhabololo ya meago ya kopano
Bolumo 1
Komiti ya Kapa Bokone ya merero ya metsi
Bolumo 1
Dikgaolo tsa DG - Komiti e e kgweetsang
Bolumo 1
Kapa Bokone - Komiti ya taolo ya tshomarelo ya metsi
Bolumo 1
Komiti ya potefolio mo temothuong
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Foramo ya thulaganyo ya porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Komiti ya letlole la tsweletso ya ikonomi ya selegae
Bolumo 1
Komiti ya potefolio ya bong
Bolumo 1
Komiti ya bogokaganyi ya tsosoloso ya lefatshe ya porofense
Bolumo 1
Komiti ya lefapha ya bong
Mekgatlho e mengwe
Boditšhabatšhaba
Mokgatlho wa dijo le temothuo
Komišene ya bosetšhaba ya sebedi ya Aforika Borwa/Amerika : Setlhopha se se dirang mo thekenolojing ya temothuo go bona tlhagiso ya lotseno
Bolumo 1
Komišene ya bosetšhaba ya sebedi ya Aforika Borwa/Amerika : e e dirang mo tirisong ya leruri ya metswedi ya temothuo
Bolumo 1
Komiti ya tshwaragano ya sa le usa: lekoko la temothuo le le dirang ka thulaganyo ya tiriso ya didiriswa tsa temothuo
Bolumo 1
Tshomarelo ya boditšhabatšhaba - thulaganyo ya dimedi tse di hupang metsi tsa Karoo
Bolumo 1
TSA BOSETŠHABA
Kopano ya Aforika Borwa ya tlhagiso ya diphologolo
Bolumo 1
Kopano ya Aforika Borwa ya tshedimosetso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Foramo ya sebopego sa mafelo a sekaka
Kopano ya Bajadi ba moriri wa seiboko
Bolumo 1
Kopano ya Bosetšhaba ya bajadi ba boboa
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano e e rulaganeng ya baagi ba Aforika Borwa(KWV)
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano e e tshwaraganeng ya Misstof ya Aforika Borwa
Kopano ya temothuo-ikonomi ya Aforika Borwa
Bolumo 1
Dipuisano tsa Bosetshaba tsa temothuo
Bolumo 1
Porojeke ya batho ya masaledi
Bolumo 1
Bolumo 1
Yuniti ya tsweletso ya lefatshe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
KOMITI YA THULAGANYO YA KGAOLO YA NAMAKWALAND
Kakaretso
Bolumo 1
Kopano ya Bosetšhaba ya Balemi ba Aforika
Bolumo 1
Mokgatlho o o tlhagelelang wa tlhagiso ya dikumo tsa nama e khubedu (NERPO)
Bolumo 1
Mokgatlho wa Boichoko wa Thoto ya Kopanelo ya Balemi ba Aforika
Bolumo 1
Setheo sa Aforika Borwa sa boenjenere ba temothuo
Bolumo 1
Polase ya Aforika
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Lenaneo la kago ya maatlafatso la tikologo
Bolumo 1
Tshekatsheko ya kutlwalo mo tikologong
Ditshedinyana tsa dipharologantsho tse di tlwaeditsweng: Ditumelelo di a rebolwa
Bolumo 1
Lenaneo le le kgethegileng la tshireletso ya dijo
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
MOKGATLHO WA TEMOTHUO WA KAPA BOKONE
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Komiti ya tlhokomelo ya mmu
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
MEKGATLHO YA BALEMI LE DIKOPANO TSA BALEMI
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Mokgatlho wa balemi wa Oranje
Bolumo 1
Mekgatlho ya balemi ya Namakwaland
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba Boesmanland
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba Carvarvon
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano ya balemi ya Steinkopf
Bolumo 1
Kopano ya balemi ya Moedverloor
Bolumo 1
Kopano ya balemi potlana ya Petrusville
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano ya balemi potlana ya Nieuwoudtville
Bolumo 1
Mokgatlho wa temothuo wa noka ya Orange
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang sa Prosopis
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba ba tlhagelelang ba Kapa Bokone
Bolumo 1
Komiti ya tlhaeletsano
Bolumo 1
Komiti ya mokgatlho wa letsatsi la tikologo
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya go aba lefatshe la naga ya porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
KOPANO YA MMU/ KOPANO YA KGOLAGANO YA LEFATSHE
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Therasete ya tsweletso ya ikonomi
Bolumo 1
Komiti e e kgweetsang ya Kono
Bolumo 1
Banka ya lefatshe: Foramo ya porofense e e gakololang
Bolumo 1
FORAMO YA THULAGANYO YA BOTO YA DIKGAOLO: LEFAPHA LA KAGO YA DIKGWA LE MERERO YA METSI
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
KOPANO YA THUO YA TEMOTHUO (DIKHONFERENSE, KONKERESE, DIKOPANO, DITHUTANO LE DIFORAMO)
Kopano ya boditšhabatšhaba e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Kopano e e sa tlhalosiwang ya porofense le bosetšhaba
Bolumo 1
Kopano e e sa tlhalosiwang ya mafapha
Bolumo 1
Khonferense ya ntshetsopele ya dipontsho ya temothuo
Bolumo 1
Tsweletso ya baagi: Kopano le e seng ba lefapha nako dingwe
Kapa Bokone: Khonferense ya balemi ba sekala se kwa tlase
Foramo ya batlhagisi ba ba simololang ba nama e khubedu
Bolumo 1
KOPANO YA BA E SENG BA THUTO YA TEMOTHUO
Kopano ya boditšhabatšhaba e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Thulaganyo ya togamaano (Porofense ya Kapa Bokone)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Khomisene ya ditshwanelo tsa botho ya Aforika Borwa: Porotokolo : Thutano ya ditshwanelo tsa loago ikonomi
Bolumo 1
DIPEGELO, MAKGETHO, DIPALOPALO LE TSHEDIMOSETSO
DIPEGELO
DIPEGELO TSA NGWAGA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Lefapha la temothuo (Kapa Bokone)
Bolumo 1
Lefapha la temothuo(Bogare)
Bolumo 1
Mafapha a mangwe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Mabaka a mangwe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
PEGELO YA KOTARA
Tsa lefapha
Bolumo 1
Mabaka a mangwe
PEGELO YA KGWEDI
DIOFISI TSA TSHEDIMOSETSO
Bolumo 1
Kakaretso
DIPEGELO TSE DINGWE/MABALA NKWE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipegelo tsa maeto: Dikamogelo go tswa diporofenseng tse dingwe/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Dipegelo tsa maeto: Patlisiso le thuto
Bolumo 1
Maemo a tsie
Bolumo 1
Ditharabololo tsa kabinete
Bolumo 1
Kwa go Tona /LUR (Temothuo)
Bolumo 1
Bolumo 1
MAKGETHO LE DIPALOPALO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Ga go a tlhalosiwa
Bolumo 1
Bolumo 2
Dipalo tsa temothuo
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipotso ka tshedimosetso ya saense ya temothuo
Bolumo 1
Tshedimosetso e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
TLHAGISO YA TLHATSO (KAGO YA AKERE)
Katone
Bolumo 1
Ditoroko
Bolumo 1
Thobo ya tlhale
Bolumo 1
Kago ya tshingwana: merogo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Furu ya mmu
Tshekatsheko ya metsi
Bolumo 1
Bolumo 1
MALWETSE A SEMELA
Malwetse a megare
Bolumo 1
TLHAGISO YA DIPHOLOGOLO
Bolumo 1
Bolumo 1
MAFULO A TLHOLEGO (NAGA)
Ditshiamelo tsa mafulo / Tsamaiso
Bolumo 1
Dimela tse di sa bonaleng sentle: Taolo ya sekgwa
Bolumo 1
Dimela tse di sa bonaleng sentle - Kakaretso
Bolumo 1
THUTO YA DITSHENEKEGI
Temogo ya ditshenekegi le tshenyo
Bolumo 1
Mafulo le kago ya tshenyo ya akere
Bolumo 1
IKONOMI YA TEMOTHUO
Dithuto tsa mmaraka
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Ga go a tlhalosiwa
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO LE DIPALOPALO
Kakaretso
Bolumo 1
TLHAGA
Kakaretso
Bolumo 1
Thuto ya bosa
Bolumo 1
Bontšhwe
Bolumo 1
Dipotso tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
THUTO YA TEMOTHUO, DIKHOSO TSA DIPOLOMA YA TEMOTHUO
THUTO YA TEMOTHUO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
DIBASARI TSA GO ITHUTA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dibasari kwa baithuting
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPO TSE DI KGETHEGILENG TSA TEMOTHUO
DIPATLISISO MORAGO GA DITSHENYO TSA MERWALELA
Dipegelo le dikatlanegiso
Bolumo 1
TSWELETSO YA THEKENOLOJI
TSWELETSO YA THEKENOLOJI, TSAMAISO LE TAOLO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DIPOTSO TSA DITLWAELO/ MELAWANA
DIPOROJEKE
Maungo a a boleta, diterebe, dipaenapole diterebe le kago ya morara
Bolumo 1
Merara le kago ya beine
Bolumo 1
THUTO YA DITSHENEKEGI
Tshenyo ya maungo
Bolumo 1
MAFULO
DIPOROJEKE
Tshekatsheko ya bosetšhaba ya losereng
Bolumo 1
MAATLAFATSO YA MAFULO
Matlhale a maatlafatso ya mafulo
Bolumo 1
LERUO LEGOLO
Dipotso tsa tlwaelo/ melawana
Bolumo 1
Phetiso ya lee-thekenoloji
Bolumo 1
DIPHOLOGOLO TSA GAE
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO YA LENANEO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO YA TEMOTHUO LE TSWELETSO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Kakaretso
Lenane la diaterese la balemi le baagi ba mafatshe
Bolumo 1
Mananeo a tiro a badiri ba tshedimosetso
Bolumo 1
Dikaedi tsa dithulaganyo tsa kgwebo, matlotlo, dipotso jj.
Bolumo 1
Mabaka a mangwe, mekgatlho e e amegang mo tsweletsong ya temothuo
Bolumo 1
Lefatshe le le lekanyediwang : Kakaretso
Bolumo 1
DITSHINGWANA TSA DIJO
Tshireletso ya dijo
Bolumo 1
Bolumo 2
Tshingwana ya merogo ya Natjieskloof
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditirelo tsa diporojeke tsa UNOPS
Bolumo 1
Porojeke ya katoloso ya go ya go maketa temothuo
Bolumo 1
Porojeke ya tshimololo ya Kapa Bokone ya tiragatso ya Tumalano ya ditshaba tse di kopaneng go fedisa bosekaka
Bolumo 1
Bolemi jwa temo e e seng mo mmung: Kakaretso
Bolumo 1
Batlhabi: Kakaretso
Bolumo 1
DIPOROJEKE TSA MAFAPHA LE DIKGATO TSA BAAGI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipotso tsa tlwaelo, melawana, tshedimosetso ya kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Porojeke ya go tlhotlha ya noka ya Bond
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Windsorton - temo e e seng mo mmung
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Porojeke ya dikgogo ya Star
Bolumo 1
Kwalelano ka kakaretso
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - mmu wa Khuis
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - mmu wa Boland
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - Carterblok
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Porojeke ya go tlhatswa ya leruri / nako e telele: Taung/Vaalharts
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana: Nyeletso ya mafulo le thuo ya dikolobe (Petrusville)
Bolumo 1
Molemi potlana: tlhomo mo lefatsheng la naga la temothuo (Taaiboschdraai, Philipstown)
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana: Tshenyo ya mafulo (Douglas)
Bolumo 1
Bucklands: Tlhomo ya balemi ba ba simololang.
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Noka ya Riet (dipoloto tse tharo) tlhomo ya balemi ba ba simololang
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Prieska - balemi ba ba simololang
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO - VICTORIA BOPHIRIMA
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana : thuo ya dipodi e e tseneletseng (Thuo ya Victoria Bophirima)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Loeriesfontein: Thuo ya diphologolo tsa gae mo nageng e e lekantsweng
Bolumo 1
Bokkeveld Borwa - kago ya ditiro tsa tshenyo ya mafulo le kgakololo ya tlhagiso
Bolumo 1
Nieuwoudtville - porojeke ya tlhagiso ya mabolomo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Leano la kgwebo la lefelokatiso kwa Klerefontein
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Leano la tsweletso la thuo ya diruiwa mo karolong ya Mier
Bolumo 1
Thulaganyo ya polase ya karolo ya Mier
Bolumo 1
Bolumo 1
Tsweletso ya temothuo: lefatshe la phutego ya kereke
Bolumo 1
Kwalelano ya kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO - UPINGTON BOKONE
Kwalelano ya kakaretso
Bolumo 1
Setshwarabontsi : tshekatsheko ya dilo tse di tlhagisang mo nageng ya Kalahari
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Kgaolo : thuo ya diruiwa dikarolo tsa naga
Bolumo 1
Kgaolo : ditlhopha tsa go tlhatswa, diteko le dipoelo
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti phasalatso/ tshedimosetso
Bolumo 1
Setlhopha sa porojeke
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditshingwana tsa baagi
Bolumo 1
Thuo ya diphologolo
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Setlhopha sa porojeke
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Setlhopha sa porojeke
Bolumo 1
Khamphani ya tsweletso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIPOROJEKE TSA MAFAPHA (MAEMO A POROFENSE)
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Patlisiso mo badiring ba dipolase mo Kapa Bokone ka lefelo la dithuto tsa molao wa magae
Bolumo 1
Kalahari botlhaba le diphaepe tsa bophirima
Bolumo 1
Bolumo 1
TLHOMO YA GO KGABAGANYA MAFAPHA LE TSWELETSO YA DIPOROJEKE
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
KAPA BOKONE - TSOSOLOSO YA LEFATSHE
Bolumo 1
Bolumo 1
Lenaneo la tsweletso ya lefatshe la naga la Douglas
Bolumo 1
Lenaneo la tsweletso ya lefatshe la naga la Barkly Bophirima
Bolumo 1
Tlhomo ya !XU le KHWE
Bolumo 1
Bolumo 2
Leruri / nako e telele: porojeke ya go tlhatswiwa : Taung/ Vaalharts
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Namakwaland - thulaganyo ya kgaolo le tsamaiso ya porojeke
Bolumo 1
TSHEGETSO YA DITŠHELETE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Boto ya kherediti ya temothuo
Bolumo 1
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
SEKEMA SA THEFOSANO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
TSHENYO YA SEKOLOTO LE TIISETSO
Bolumo 1
DITHUTO LE THUSO E NNGWE
TSA MABAKA A MANGWE
Mekgatlho ya ka fa gare /e mengwe/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa gare/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
THUSO E NNGWE KWA BALEMING, LEFAPHA LA TEMOTHUO (KAPA BOKONE) LE BA BANGWE
Mekgatlho ya ka fa ntle/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa ntle/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
MO MABAKENG A MANGWE
KATISO YA BALEMI LE BA BANGWE
Mekgatlho ya ka fa gare /mabaka a mangwe
Thuso e nngwe kwa baleming le lefapha la temothuo (Kapa Bokone)
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa ateng/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa teng / mabaka a mangwe
Bolumo 1
DIKEMA TSE E SENG TSA TEMOTHUO TSA BOSETŠHABA LE POROFENSE
Namola leuba
Bolumo 1
DITSHISINYO TSA THUSO LE THULAGANYO YA DIKAROLO
TLHOKOMELO YA DINTLHA TSA THUSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DIKOMITI TSA TLHOKOMELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIPEGELO TSA NGWAGA TSA DIKOMITI TLHOKOMELO
Bolumo 1
BATLOLAMOLAO BA MOLAO WA DINTLHA TSA THUSO TSA TLHOKOMELO
Bolumo 1
Bolumo 1
THULAGANYO YA POLASE
Bolumo 1
Bolumo 1
THUSO YA DITŠHELETE KA FA TLASE GA MOLAO 43 WA 1983 (DIKEMA TSA KETLEETSO)
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DITIRO TSA TLHOKOMELO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DITIRO TSA KGAMOLO
SEKEMA SA THUSO YA DIELEDI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo le dikaelo tsa tshegetso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
SEKEMA SA METSI SA TSHOGANYETSO
Bolumo 1
TAOLO YA SEKGWA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DITLHALOSO TSA DITIRO TSA TLHOKOMELO YA LEFATSHE ATHIKELE 11 YA MOLAO 43 W 1983
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
SEKEMA SA GO BORA SA GO NWA METSI A DIPHOLOGOLO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
TLHABOLOLO YA MAATLAFATSO YA MAFULO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
PEO YA MAFATSHE A MA ŠA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
SETSENELEDI SA TAOLO YA SEMELA
Bolumo 1
DIREKOTO LE DIPEGELO
Dipegelo tsa kakaretso: Thuo kwa kgaolong ya Upington
Bolumo 1
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DITHULAGANYO TSA LEFELO
DINOSETSO LE MERERO YA METSI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
THULAGANYO LE TSWELETSO YA MAFELO NOSETSO
Lefelo la nosetso la Kanon
Bolumo 1
Bolumo 1
Tsweletso ya Nosetso ya Noka ya Orange
Bolumo 1
Bolumo 2
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DITSHIAMELO TSA NOSETSO LE BOKGONI
Bolumo 1
THUSO YA THEKENIKALE
Kwa mekgatlhong e mengwe
Bolumo 1
Diboto tsa dikgaolo
Bolumo 1
Tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
MOLAO KA KGAOGANYO YA LEFATSHE LA TEMOTHUO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
TLHOKOMELO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
DIKOTSI
Kakaretso
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Thulaganyo ya polase ya Jakkalskop
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Tokafatso ya naga ya Rooipan
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
TIKOLOGO LE MAEMO A TEMOTHUO
BOSA LE MAEMO A TEMOTHUO
Dipegelo tsa maemo a temothuo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Dipotso tsa tlwaelo
Bolumo 1
DIPEGELO LE MABAKA A MANGWE
Lefapha la selegae le bojanala
Bolumo 1
Dipalopalo tsa go na ga pula
Bolumo 1
THUSO YA DIKEMA LE KOMELELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipotso tsa tlwaelo
Bolumo 1
Sekema sa thuso ya matlhotlhapeloa komelelo sa barui ba diphologolo
Bolumo 1
DIKOMITI TSA BOSETŠHABA TSA KOMELELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Ditlhomo, ditiro, ditiragatso
DITLHOMO, DITIRO, DITIRAGATSO
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIKOPO TSA LENANE LE GO SE NNE MO LENANENG
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
TIRAGATSO/TLOSO YA MESOLA YA DITŠHELETE
Dikitsiso
Bolumo 1
Dipotso/ Mathata go dikologa dituelo le kgolagano
Bolumo 1
SEKEMA SA PAAKANYO YA LEFATSHE SA KGABAGANYO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Thuto ya malwetse a diphologolo
Dingaka tsa malwetse a diphologolo tsa naga
Bolumo 1
TLHALOSO
BOLUMO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
BOGOTO K
BOGOTO MA
BOGOTO P
GOSO B
MARUMO S
MOABI ME
MOJAKI AG
MOTHIBI RE
NATO P
PAPA O
THEBE TA
TLHOMELANG BA
NOMORO
TLHALOSO
BOLUMO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
TSHOMARELO YA TLHOLEGO LE MERERO YA TIKOLOGO
NNO 1/1
Bolumo 1
NNO 1/1/3
Setefekeiti sa tswalelo e e lekaneng: Ka kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 1/1/3/1
Bolumo 1
NNO 1/1/3/2
Bolumo
NNO 1/2/2
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga mo botshwarweng: Ka kakaretso
Bolumo
Bolumo
Bolumo
Bolumo
Bolumo
Bolumo
NNO 1/2/2/99
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga: Richmond
Bolumo 1
NNO 1/2/2/251
Ditshedi: Go tsholwa ga dinonyane le diphologolo tse di tlhaga: Danielskuil
Bolumo
NNO 1/10/1
Tumelelo ya go tsoma ka kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO/1/10/1/4
Tumelelo ya go tsoma : Alexandria
Bolumo 1
NNO 1/10/116
Tumelelo ya go tsoma : Gala
Bolumo 1
NNO 1/10/1/17
Tumelelo ya go tsoma :Caledon
Bolumo 1
NNO 1/10/39
Tumelelo ya go tsoma :Cordonia
Bolumo 1
NNO 1/10/142
Tumelelo ya go tsoma :Hay
Bolumo 1
NNO 1/10/1/52
Tumelelo ya go tsoma :Kenhardt
Bolumo 1
NNO 1/10/1/59
Tumelelo ya go tsoma :Kuruman
Bolumo 1
NNO 1/10/1/95
Tumelelo ya go tsoma :Prieska
Bolumo 1
NNO 1/10/1/137
Tumelelo ya go tsoma : Vaalharts
Bolumo 1
NNO 1/10/1/3/398
Tumelelo ya go tsoma : Stellaland
Bolumo 1
NNO 1/10/1/401
Tumelelo ya go tsoma : Vaalrivier
Bolumo 1
NNO 1/10/2
Tumelelo : Tshwaro ka mabaka a boitseanape le thuto
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6 Bolumo 7 Bolumo 8 Bolumo 9
NNO 1/10/3
Tumelelo ya go reka, go refosanya, go tshwara, go romela, go romela teng le go isa ntle
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Bolumo 11
Bolumo 12
Bolumo 13
NNO 1/10/3/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle:KwaZulu Natal
Bolumo 1
NNO 1/10/3/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Foreisetata
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 1/10/3/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Porofense ya Limpopo
Bolumo 1
NNO 1/10/3/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Mpumalanga
Bolumo 1
NNO 1/10/3/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Gauteng
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: (Metsesetoropo)
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Amerika Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 1/10/3/6/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Amerika Borwa
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Asia
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Yuropa
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 1/10/3/6/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Zimbabwe
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Namibia
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6/7
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Botswana
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6/8
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Lesotho
NNO 1/10/3/6/9
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Swaziland
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6/10
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Aforika yotlhe e e setseng
Bolumo 1
NNO 1/10/3/6/11
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Australia
NNO 1/10/3/7
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Bophirima
Bolumo 1
NNO 1/10/3/8
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Botlhaba
Bolumo 1
NNO 1/10/3/9
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Bokone Bophirima
Bolumo 1
NNO 1/10/3/10
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 1/10/3/10/1
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Khansele ya Kgaolo ya Kalahari
Bolumo 1
NNO 1/10/3/10/2
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Bo-Karoo
Bolumo 1
NNO 1/10/3/10/3
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Benede-Oranje
NNO 1/10/3/10/4
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Diamantveld
Bolumo 1
NNO 1/10/3/10/5
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Hantam
Bolumo 1
NNO 1/10/3/10/6
Tumelelo ya go romela teng le go isa ntle: Namakwaland
Bolumo 1
NNO 1/10/5
Tumelelo ya go romela teng tsa diphologolo tse di tlhaga mo Porofenseng ya Limpopo go tswa kwa ntle ga Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 1/10/6
Tumelelo ya tshwaro ya diphologolo tse di mo kotsing, ditopo tsa tsona le go bontshiwa ga tsona
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 1/10/7
Tetla ya go fetolela ditshiamelo tsa go tsoma
Bolumo 1
NNO 1/10/11
Ditlhomamiso: ditlha tse di bulegileng, Tshireletso ya ditshedi tse di tlhaga le diphologolo le tekanyetso ya kgetsi
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
NNO 1/21
Palo ya ditlhopha
Bolumo 1
NNO 1/26
Melato le go ditshwaro
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
NNO 1/26/1
Melato le go ditshwaro
Bolumo 1
NNO 1/30
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 1/34
Tshomarelo ya ditshukudu
Bolumo 1
NNO 1/36
Bolumo 1
TLHAPI
NNO 2/1
Bolumo 1
NNO 2/3
Tlhapi ka kakaretso
Bolumo 1
NNO 2/8
Setso sa metsi a lewatle
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 2/13
Tumelelo ya thekiso le phuduso ya ditlhapi mo matamong le dinokeng
Bolumo 1
NNO 2/13/2
Tumelelo ya tshwaro ya ditlhapi
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 2/13/2/1
Tumelelo ya go thaisa, bora le motsu
Bolumo 1
NNO 2/13/54
Tumelelo: Teemaneng
Bolumo 1
NNO 2/14
Kgotlelo ya metsi
Bolumo 1
NNO 2/19
Thwalo ya ditlhapi
Bolumo 1
NNO 2/25
Tsenelelo le tshwaro
Bolumo 1
NNO 2/29
Difaele tsa ditlhapi
Bolumo 1
DIMELA
NNO 3/1
Bolumo 1
NNO 3/3
Kakaretso
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
NNO 3/3/1
Bolumo 1
NNO 3/5
Ditumelelo ka kakaretso
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4
NNO 3/5/1
Ditumelelo: Dimela tse di mo kotsing
Bolumo 1
NNO 3/5/4
Ditumelelo tsa mabaka a boitseanape le bothani.
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6
NNO 3/5/11
Bolumo 1 Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 3/5/12
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 3/5/39
Bolumo 1
NNO 3/5/54
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 3/5/59
Bolumo 1
NNO 3/5/95
Bolumo 1
NNO 3/5/137
Bolumo 1
NNO 3/5/401
Bolumo 1
NNO 3/7
Bolumo 1
NNO 3/7/2
Maitemogelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Mmaraka wa thekotlase wa Shoprite
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
NNO 3/17
Ditlolo le ditshwaro
Bolumo 1
NNO 3/18
Mefero
Bolumo 1
NNO 3/18/1
Bolumo 1
NNO 3/22/2
Dimela tse di mo kotsing: Ditlhogesi tsa dimela tse di mo kotsing. Go kwadisiwa le ditumelelo tsa go rekisa
THUTO KA KAKARETSO LE PHATLALATSO
NNO 4/1
Melao mabapi le tshomarelo ya tlhago
Bolumo 1
NNO 4/2/1
Thuto le phasalatso ka kakaretso
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6
NNO 4/3
Thuso go mekgatlho e mengwe ka kakaretso
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
NNO 4/4/4
Dikhonferense le go etela kwa ntle ga Aforika Borwa
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/4/6
Dikhonferense
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/7
Dipontsho, Maano le Ditumalano
Bolumo 1
NNO 4/8
Dithutano
Bolumo 1
NNO 4/8/1
Ditsela tsa metsamao e meleele
Bolumo 1
NNO 4/14
Laeborari
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/15
Setoko le go rekisiwa ga dithoto
Bolumo 1
NNO 4/15/1
Setoko, dithoto tsa ofisi le didirisiwa
Bolumo 1
NNO 4/15/1/1
Theko ya didirisiwa tsa go kwalela
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/15/1/3
Ditheko
Bolumo 1
NNO 4/15/2
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/17
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/18
Ditlhatlhobo le diteko
Bolumo 1
NNO 4/23
Boemedi
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/26
Melawana
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6
NNO 4/37/1
Dinako tsa Palamente
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 4/37/2
Dinako tsa Palamente: Maemo a khuduthamaga e e ikemetseng mabapi le merero ya temothuo le tshomarelo ya tlhago
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
NNO 4/38
Tshomarelo ya tlhago e e tlotlegang
Bolumo 1
NNO 4/45
Tshomarelo ya tlhago le bojanala
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/49
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
NNO 4/54
Tshomarelo ya tikologo
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6 Bolumo 7 Bolumo 8 Bolumo 9 Bolumo 10 Bolumo 11 Bolumo 12 Bolumo 13
Bolumo 14 Bolumo 15 Bolumo 16 Bolumo 17 Bolumo 18 Bolumo 19 Bolumo 20 Bolumo 21 Bolumo 22 Bolumo 23 Bolumo 24 Bolumo 25 Bolumo 26 Bolumo 27 Bolumo 28 Bolumo 29 Bolumo 30 Bolumo 31 Bbolumo 32
NNO 4/59
Thulaganyo ya go faela
Bolumo 1
NNO 4/60
Phasalatso ka radio
Bolumo 1
NNO 4/68
Diforomo tsa tsamaiso
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6 Bolumo 7 Bolumo 8
NNO 4/68/1
Togamaano ya Tsamaiso le Thulaganyo
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/68/2
Kopano ya Batsamaisi ba Maphata
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/68/3
Kopano ya Ditlhogo tsa Mafapha
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
NNO 4/68/4
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/68/5
Dikopano le MaTona
Bolumo 1
NNO 4/68/6
Dikopano tsa Botsamaisi
Bolumo 1
NNO 4/69
Thuto ya Tikologo
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6
NNO 4/69/1
Bolumo 1
NNO 4/76
Ditlhobolo
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/77
Tsweletso ya Molaotheo
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4
NNO 4/77/13
Dikagego tsa Porofense tse di ša
NNO 4/82
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/92
Dire tse di kotsi
Bolumo 1 Bolumo 1 bolumo 2 Bolumo 4
NNO 4/95
Dikhonsaletente le badiri ba konteraka
Bolumo 1
NNO 4/96
Ditshekatsheko tsa tikologo: Kakaretso
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6 Bolumo 7 Bolumo 8 Bolumo 9 Bolumo 10 Bolumo 11
NNO 4/96/1
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3 Bolumo 4 Bolumo 5 Bolumo 6 Bolumo 7 Bolumo 8 Bolumo 9 Bolumo 10 Bolumo 11
NNO 4/96/2
Bolumo 1
NNO 4/96/3
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/96/4
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/96/5
Bolumo 1
NNO 4/96/6
Bolumo 1
NNO 4/96/7
Bolumo 1
NNO 4/96/8
Bolumo 1
NNO 4/96/9
Bolumo 1 Bolumo 2 Bolumo 3
NNO 4/96/10
Bolumo 1
NNO 4/96/11
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/96/12
Bolumo 1
NNO 4/96/13
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 4/96/14
Bolumo 1
NNO 4/96/15
Bolumo 1
NNO 4/96/16
Bolumo 1
NNO 4/96/17
Bolumo 1
NNO 4/96/18
Bolumo 1
NNO 4/96/19
Bolumo 1
NNO 4/96/20
Bolumo 1
NNO 4/96/21
Bolumo 1
NNO 4/96/22
Bolumo 1
DIRESEFE TSA TLHAGO TSE DI ETLEEDIWANG, PORAEFETE LE SESOLE
NNO 6/3
Kakaretso
Bolumo 1 Bolumo 2
NNO 6/4
Diresefe tsa selegae tsa tlhago
Bolumo 1
NNO 6/4/1
Bolumo 1
NNO 6/4/1/39
Bolumo 1
NNO 6/4/1/40
Bolumo 1
NNO 6/4/1/42
Bolumo 1
NNO 6/4/1/59
Bolumo 1
NNO 6/4/1/104
NNO 6/4/1/137
Bolumo 1
NNO 6/4/1/379
Bolumo 1
NNO 6/4/1/383
Bolumo 1
NNO 6/4/5/398
Bolumo 1
NNO 6/4/5/95
Bolumo 1
NNO 6/4/5/390
Bolumo 1
NNO 6/4/5/396
Bolumo 1
NNO 6/4/5/398
Bolumo 1
NNO 6/4/5/410
Bolumo 1
NNO 6/11
Diresefe tsa Poraefete tsa Tlhago: Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 6/11/1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 6/11/2
Resefe ya tlhago ya dithunya tsa tlhago tsa Skilpad
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 6/11/3
Bolumo 1
NNO 6/11/4
Resefe ya tlhago ya poraefete ya Thwane
Bolumo 1
NNO 6/11/5
Bolumo 1
NNO 6/11/5/1
Bolumo 1
NNO 6/15
Tsamaiso ya diresefe tsa tlhago tsa sesole
Bolumo 1
NNO 6/15/4
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 6/15/10
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 6/15/11
Bolumo 1
NNO 6/5/12
Bolumo 1
NNO 6/15/13
Bolumo 1
NNO 6/15/14
Bolumo 1
NNO 6/15/15
Bolumo 1
NNO 6/15/16
Bolumo 1
NNO 6/15/17
Bolumo 1
NNO 6/15/18
Resefe ya tlhago ya Sishen
Bolumo 1
MEKGATLHO LE DIKOMITI
NNO 7/1
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 7/1/1
Mekgatlho ya bojanala ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/1/2
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 7/13
Diphetolelo
Bolumo 1
NNO 7/13/1
Tumalano mo Kgwebong ya Boditšhabatšhaba mo ditsheding tsa methalethale ya Dimela le Diphologolo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
NNO 7/13/1/2
Pharakano
Bolumo 1
NNO 7/13/1/5/1
Bolumo 1
NNO 7/13/2
Tumalano mo tshomarelong ya ditshedi tsa mefutafuta tsa dimela tsa tlhago - Tumalano ya Bonn
Bolumo 1
NNO 7/13/3
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 7/13/5
Tumalano ka bomufutafuta ba baoloji
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 7/13/6
Khomišene ya ngwaoboswa ya lefatshe.
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 7/13/7
Letlhomeso la Tumelano-diphetogo tsa tlelaemete.
Bolumo 1
NNO 7/13/8
Lenanetema 21
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/14
Tumalano ka thibelo ya go se nne le setefekiti
Bolumo 1
NNO 7/37
Dipoloto tsa maiteko a go fisa.
Bolumo 1
NNO 7/38
Bolumo 1
NNO 7/38/1
Bolumo 1
NNO 7/38/2
Setlhopha sa go ithuta sa bophakwe
Bolumo 1
NNO 7/38/3
Tumalano ya ngwaoboswa ya lefatshe
Bolumo 1
NNO 7/38/4
Lenaneo la ngwaoboswa la tlholego la Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 7/38/5
Ditlhopha tsa thulaganyo ya tiro tsa Aforika Borwa; kapa Bokone.
Bolumo 1
NNO 7/15
Bolumo 1
NNO 7/38/6
Mokgatlho wa Batsomi wa Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 7/38/7
Bolumo 1
NNO 7/ 38/8
Mokgatlho wa barua diphologolo wa Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 7/38/9
Mokgatlho wa batsomi wa kapa Bokone
Bolumo 1
NNO 7/38/10
Bolumo 1
NNO 7/38/10/1
Bolumo 1
NNO 7/38/11
Boto ya bosetšhaba ya diphaka.
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 7/38/12
Bolumo 1
NNO 7/38/13
Setlhopha se se dirang sa Khereine sa Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 7/38/14
Kopano ya Bosetšhaba ya Setlhopha sa Dinonyane
Bolumo 1
NNO 7/38/15
Ditshomarelo
Bolumo 1
NNO 7/38/15/1
Bolumo 1
NNO 7/38/16/1
Dipalo tse di tshwaraganeng tsa dinonyane.
Bolumo 1
NNO 7/38/16/2
Diporojeke tsa mafelo a botlhokwa tsa dinonyane
Bolumo 1
NNO 7/38/16/3
Bolumo 1
NNO 7/38/16/4
Porojeke ya dinonyane mo diresefeng
Bolumo 1
NNO 7/38/16/5
Porojeke ya dinonyane ya Atlas ya Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 7/38/16/6
Sekema sa rekoto ya karata sa serobe.
Bolumo 1
NNO 7/38/17
Motheo wa Khereine wa Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 7/38/18
Bolumo 1
NNO 7/38/19
Bolumo 1
NNO 7/38/20
Bolumo 1
NNO 7/112
Komiti tlaleletso ya phetolo ya molao
Bolumo 1
NNO 7/113
Setlhopha sa tiro sa Wetlands sa Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 7/114
Khansele ya tikologo
Bolumo 1
NNO 7/115
Lefelo la tshwaro la Kalahari
Bolumo 1
NNO 7/116
Bolumo 1
NNO 7/117
Lenaneo la Namolo ya Lehuma
Bolumo 1
NNO 7/118
Lefelo la tsosoloso la Waterberg
Bolumo 1
NNO 7/119
Thutano ya Kgwebo ya Ditshedi tsa tlhago
Bolumo 1
NNO 7/120
Bolumo 1
NNO 7/121
Khonkerese ya lefatshe ya diphaka
Bolumo 1
NNO 7/123
Mafelo a tlholego
Bolumo 1
NNO 7/132
Komiti ya go rulaganya tsa tikologo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
NNO 7/138
Pholese ya bothata ba bosetšhaba ba diphologolo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 7/139
Khomišene ya patlisiso ya metsi
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/140
Komiti ya pholese ya tshenekegi ya dijalo
Bolumo 1
NNO 7/141
Porojeke ya yuniti ya go aga maatlafatso ya tikologo (ECBU)
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/150
Komiti ya tsamaiso e e kopaneng ya Transgriep.
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 7/151
Komiti ya kgolaganyo ya metsi ya Porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 7/152
Komiti ya boTona ya tikologo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
NNO 7/153
Therasete ya bosetšhaba ya naga
Bolumo 1
NNO 7/154
Pholese ya taolo ya kgotlhego e e tshwaraganeng
Bolumo 1
NNO 7/155
Bolumo 1
NNO 7/156
Tsweletso ya baagi ya Aforika Borwa
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/157
Komiti e e kgweetsang ya tshiamiso ya lefatshe ya Porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
NNO 7/158
Pholese ya thaiso ya ditlhapi: Komiti ya tsweletso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 7/159
Komiti ya kgaolo e e rulaganyang ITT.
Bolumo 1
NNO 7/160
Tsamaiso ya kgaolo ya lebopo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 7/161
Dinaga tse di kopaneng tsa Amerika: Komiti ya Khomišene ya Bosetšhaba ya Aforika Borwa ya Tshomarelo le Tikologo.
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/162
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 7/163
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
NNO 7/164
Komiti ya go kgabaganya lefapha ya bothekenikhale
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/164/1
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Tshomarelo le mefutafuta ya ditshedi
Bolumo 1
NNO 7/164/2
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Tsamaiso ya kgotlhelego le maswe.
Bolumo 1
NNO 7/164/3
Setlhopha se se dirang sa Mintech: Ditshekatsheko tsa tikologo
Bolumo 1
NNO 7/164/4
Bolumo 1
NNO 7/166
Kopano ya komiti ya kwa pele ya Alcom
Bolumo 1
NNO 7/167
Foramo ya Tshomarelo e e feletseng ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/168
Bolumo 1
NNO 7/169
Bolumo 1
NNO 7/170
Noka ya Oranje: Thuto e e boeleditsweng ya thulaganyo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 7/171
Kgolaganyo ya merero ya metsi/Molao wa metsi/ tshiamiso ya metsi
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 7/172
Komiti ya tshomarelo ya bosetšhaba ya tsa metsi
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 7/173
Setlhopha sa tiro sa tikologo ya noka ya Oranje.
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/174
Thuto ya tlaleletso ya thulaganyo ya noka ya Vaal
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/175
Lenaneo la bosetšhaba la tlhokomelo ya ditshedi
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/176
Mokgwa wa go senya gotlhelele wa komiti e e kwa pele ya noka ya Oranje.
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
NNO 7/177
Dikopano tsa molomo wa noka ya Oranje
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 7/178
Komiti e e kgweetseng thuto ya motheo ya noka ya Olifants le Doring.
Bolumo 1
NNO 7/179
Tlelapa ya Safari ya boditšhabatšhaba
Bolumo 1
NNO 7/180
Lenaneo la kgato ya bosetšhaba ya dikgwa
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/181
Foramo ya tshomarelo ya go kgabanya porofense - mogokaganyi wa saense.
Bolumo 1
NNO 7/182
Foramo ya go rulaganya ya boto ya kgaolo
Bolumo 1
NNO 7/183
Tshekatsheko ya mokgwa wa noka ya Vaal
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/184
Foramo ya go rulaganya ya metsi ya Porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/185
Komiti ya go rulaganya ya Porofense ya tsweletso
Bolumo 1
NNO 7/185/1
Komiti ya tsweletso ya go rulaganya ya Porofense ya bogareng
Bolumo 1
NNO 7/185/2
Komiti ya tsweletso ya go rulaganya ya dithulaganyetso tsa komiti tlaleletso ya Porofense/thekenikhale
Bolumo 1
NNO 7/186
Lefelo la pholese la diminerala le maatla.
Bolumo 1
NNO 7/187
Boto ya go katisa ya tshomarelo ya diintaseteri
Bolumo 1
NNO 7/188
Semphato sa Bosetšhaba sa Sekaka
Bolumo 1
NNO 7/189
Letlole la lefatshe ka bophara la tlholego la Aforika Borwa
Bolumo 1
NNO 7/190
Foramo ya khutlotharo ya Kimberley
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 7/191
Thulaganyo ya motsesetoropo le porojeke ya tikologo
Bolumo 1
NNO 7/192
Bolumo 1
NNO 7/193
Tsamaiso ya tlhakatlhakano
Bolumo 1
NNO 7/194
Motheo wa diphaka tsa kagiso
Bolumo 1
NNO 7/195
Komiti ya go neelana ka lefatshe la naga la porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 7/196
Thuto ya tshekatsheko ya maemo a metswedi ya metsi
Bolumo 1
NNO 7/197
Kopano ya tshomarelo ya lefatshe
Bolumo 1
NNO 7/198
Richtersveld- kgaolo ya boswa jwa baagi
Bolumo 1
NNO 7/199
Bolumo 1
NNO 7/200
Setlhopha se se dirang sa Yellowfish.
Bolumo 1
NNO 7/201
Lefelo la tshomarelo ya AI-ASI Richtersveld. (kgabaganya- bolwelo ya)
Bolumo 1
NNO 7/202
Lenaneo la tsamaiso ya bosetšhaba ya lengau.
Bolumo 1
NNO 8/1
Badiri
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 8/1/1
Kopo ya tiro- kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 8/1/2
Kopo ya tiro-tsamaiso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
NNO 8/1/3
Kopo ya tiro- Tshomarelo ya tlhago
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
NNO 8/1/3/1
Kopo ya tiro- Badiri
Bolumo 1
NNO 8/1/4
Diphasalatso
Bolumo 1
NNO 8/3
Tlhomo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Bolumo 11
Bolumo 12
Bolumo 13
NNO 8/4
Khunologo
Bolumo 1
NNO 8/9
Kgobalo mo tirong
Bolumo 1
NNO 8/10
Dipegelo
Bolumo 1
NNO 8/10/1
Dipegelo tsa kgwedi
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 8/10/2
Dipegelo tsa kotara:
Diofisi tsa kgaolo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 8/10/3
Dipampiri tsa tiro
Bolumo 1
NNO 8/11
Diyunifomo
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 8/12
Badiri: kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Bolumo 11
Bolumo 12
Bolumo 13
Bolumo 14
Bolumo 15
Bolumo 16
Bolumo 17
NNO 8/12/1
Kopano ya badiri: Kakaretso
Bolumo 1
NNO 8/13
Ofisi ya maemo a basadi
Bolumo 1
NNO 8/14
Tshekatsheko ya tshwanelo:kakaretso
Bolumo 1
NNO 8/15
Katiso ya badiri
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
NNO 8/15/1
Karolo ya Katiso ya tsamaiso ya Porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
NNO 8/15/2
Katiso: ya lefapha
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 8/15/3
Katiso: Dithuto tsa melawana
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 8/15/4
Katiso: Batlhokomedi ba diphologolo le badiri
Bolumo 1
NNO 8/15/5
Diporojeke tsa badiri
Bolumo 1
NNO 8/15/6
Bothati ba katiso ya thuto ya tlhokomelo ya bojanala
Bolumo 1
NNO 8/16
Dipalangwa: Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
NNO 8/16/4
Dipalangwa: Tsamao ya dikoloi, dikarata tsa petorolo le tokafatso ya manane
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 8/16/5
Bolumo 1
NNO 8/17
Leeto la lefaufau
Bolumo 1
NNO 8/18
Bonno ba ofisi
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 8/19
Badiri: Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 8/21/3
Dintlo tsa badiri
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 8/23
Modiri wa nakwana
Bolumo 1
NNO 8/25
Megala ya semmuso
Bolumo 1
NNO 8/33
Melawana ya tirelo ya setšhaba
Bolumo 1
NNO 8/36
Nakotlolo
Bolumo 1
NNO 8/40/1
Dikamano tsa badiri
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 8/44
Temogo ya tirelo e telele
Bolumo 1
BOTHATA JWA TAOLO YA DIPHOLOGOLO
NNO 9/1
Bolumo 1
NNO 9/2
Melawana
Bolumo 1
NNO 9/3
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 9/5
Ditlelapa tsa go tsoma: Taolo le kwadiso
Bolumo 1
NNO 9/5/21
Bolumo 1
NNO 9/5/25
Bolumo 1
NNO 9/5/344
Bolumo 1
NNO 9/5/401
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 9/6
Katiso ya bothata ba batsomi ba diphologolo le beng ba lefatshe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 9/6/1
Dikhoso tsa go katisa ka bothata ba diphologolo
NNO 9/6/1/39
NNO 9/6/1/52
NNO 9/6/1/59
NNO 9/6/1/95
NNO 9/6/1/398
NNO 9/6/1/401
NNO 9/7
Tshedimosetso ka bothata ba diphologolo: Kakaretso
Bolumo 1
NNO 9/8
Dikgato tsa taolo: Go rekisa le go dirisa
Bolumo 1
NNO 9/8/1
Metsu e e botlhole le dikhatereji
Bolumo 1
NNO 9/8/2
Magora le bobi
Bolumo 1
NNO 9/8/3
Bolumo 1
NNO 9/8/4
Go tsenya magora le mekgwa e mengwe
Bolumo 1
NNO 9/18
Khoso ya batsomi: Kakaretso
Bolumo 1
NNO 9/22
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 9/23
Tsie
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
NNO 9/24
Bothata ba taolo ya nonyane
Bolumo 1
NNO 9/25
Komiti ya taolo ya bothata ba tshenyo ya diphologolo e e kgabaganyang porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Thuto ya bojanala le dikamano tsa setšhaba
Bolumo 1
NNO 11/1
Bolumo 1
NNO 11/2
Thulaganyo ya tsweletso ya diresefe
Bolumo 1
NNO 11/2/1
NNO 11/2/2
Bolumo 1
NNO 11/2/3
NNO 11/2/4
NNO 11/2/5
Bolumo 1
NNO 11/2/6
NNO 11/2/7
NNO 11/2/8
NNO 11/2/9
NNO 11/2/10
NNO 11/3
Thulaganyo ya ditšhelete le tekanyetso kabo
Bolumo 1
NNO 11/4
Katiso
NNO 11/5
Bothati ba Bojanala ba Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 11/5/1
Dikopano tsa boto
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
NNO 11/5/2
Go neela matlotlo
Bolumo 1
NNO 11/5/3
Bothati ba semolao le ditumalano
Bolumo 1
NNO 11/5/4
Go neela bathapiwa ba NCTA dintlo
Bolumo 1
NNO 11/5/5
Phatlalatso
ODINANSE KA TSHOMARELO YA TLHOLEGO
NNO 14/1
Bolumo 1
NNO 14/1/1
Kamogelo e e rebotsweng ya molato
Bolumo 1
NNO 14/2
Melawana
Bolumo 1
NNO 14/5
Bothati go ntsha laesense
Bolumo 1
DIPHASALATSO
NNO 15/1
Diphasalatso tsa lefapha
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 15/2
Dipegelo tsa ngwaga
Bolumo 1
NNO 15/3
Diboroutšhara le dibukana
Bolumo 1
NNO 15/3
NNO 15/3/4/3
Bonno
Bolumo 1
NNO 15/3/4/6
Dikgang tse di tlhaga tsa Kapa
Bolumo 1
NNO 15/3/4/7
Bolumo 1
NNO 15/9
Phatlalatso
Bolumo 1
DIFAELE TSA DIKGAOLO
NNO 16/0/2/5
Dikopano tsa dikgaolo
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 16/0/2/9
Bolumo 1
NNO 16/0/3
Tsweletso ya tshomarelo ya mafelo
Bolumo 1
NNO 16/0/5
Kakaretso
Bolumo 1
NNO 16/0/2/6/1
Bolumo 1
NNO 16/0/2/6/2
Bolumo 1
NNO 16/0/2/6/3
Bolumo 1
NNO 16/0/4
Tsamaiso: Ditshedi tse di tlhaga
Bolumo 1
NNO 16/0/15
Bolumo 1
NNO 16/0/16
Patlisiso le tlhokomelo ya diresefe
Bolumo 1
NNO 16/14/16
NNO 16/19/1
NNO 16/19/3
NNO 16/19/5
NNO 16/19/9
NNO 16/19/13
NNO 16/19/14
Rolfontein: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/19/15/2
NNO 16/19/16
Rolfontein: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/22/5
NNO 16/22/6
NNO 16/22/13
NNO 16/22/16
NNO 16/44/3
NNO 16/44/5
NNO 16/44/9
NNO 16/44/9/2/1
Dithennere tse e seng tsa setoko
NNO 16/44/13
NNO 16/44/14
Doornkloof: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/44/16
Doornkloof: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 1647/3/1
NNO 16/47/5
NNO 16/ NNO 16/47/6
NNO 16/47/3
NNO 16/47/15
Oorlogskloof:Boithabiso ba kwa ntle
NNO 16/47/16
Oorlogskloof: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/54
NNO 16/56/1
NNO 16/56/3
NNO 16/56/5
NNO 16/56/9
NNO 16/56/13
NNO 16/56/14
Molopo: Tsamaiso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 16/56/16
Molopo: Go tlhokomela le patlisiso
NNO 16/57/3
NNO 16/57/5
NNO 16/58
NNO 16/95/3/1
NNO 16/95/3/2
NNO 16/95/3/3
Witsand: Tsweletso le tlamelo ya metsi
NNO 16/95/5
NNO 16/95/16
Witsand: Go tlhokomela le patlisiso
PATLISISO
NNO 17/1
NNO 17/2
Dikhonferense le disimphosiamo
NNO 17/2/1
Dikopano tsa patlisiso ya lefapha
NNO 17/2/2
Dikhonferense tsa kwa ntle le simphosiamo
NNO 17/2/3
Komiti ya diphologolo tsa naga
NNO 17/3
Dipotso ka ditheo tse dingwe
NNO 17/3/1
Tsa serapa sa diphologolo
NNO 17/3/2
Tsa diphologolo tsa metsi
NNO 17/3/3
Bothani
NNO 17/3/4
NNO 17/3/5
Dipotso: Tse dingwe
NNO 17/4
Tekanyetso kabo
NNO 17/5
Patlisiso ya mamale
NNO 17/5/1
Tshekatsheko ya mamale
NNO 17/5/1/2
Dimamale tse dinnye tsa Kapa Bokone
NNO 17/5/2
Diphologolo tsa ditlhakwana
NNO 17/5/2/3
NNO 17/5/3
Diphologolo tse di jang nama
NNO 17/5/3/1
Tshomarelo ya mangau
NNO 17/5/7
Makeke
NNO 17/5/9
Patlisiso ya tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 17/5/9/1
Tshekatsheko ya bomaleba jwa bonno mo go tse di tshelang ka tlhaga mo kapa Bokone
NNO 17/5/9/2
Tiriso ya mefuta ya ditshedi tse di tlhaga mo kapa Bokone
NNO 17/5/9/3
NNO 17/5/9/4
Diphasalatso tsa mamale
NNO 17/5/9/10
Patlisiso ya bothata jwa phologolo
NNO 17/6
Patlisiso ya thuto ya dinonyane
NNO 17/6/1
Dipalo tsa dinonyane tsa naga e kgolo ya Karoo.
NNO 17/6/2
NNO 17/6/3
NNO 17/6/4
Thulano ya mo dipalong ya dinonyane tsa naga e kgolo
NNO 17/6/9/
Diphasalatso tsa dinonyane
NNO 17/7
Patlisiso ka digagabi le matshelo mabedi
NNO 17/8
Patlisiso ya diphologolo
NNO 17/8/3
NNO 17/8/9/1
Dikopano tsa diphologolo
NNO 17/8/9/2D
NNO 17/8/9/2F
Patlisiso ya diphologolo- Motheo wa tshedimosetso
NNO 17/8/9/2G
NNO 17/8/9/211
NNO 17/8/9/3
NNO 17/8/9/3A
NNO 17/8/9/4
Diphasalatso
NNO 17/9
Patlisiso ya metsi a a phepa
NNO 17/9/1
Tlhapi
NNO 17/9/3/1
Diphologolo tse di se nang mokokotlo: dithuto ka kakaretso.
NNO 17/11/1
DITŠHELETE
NNO 18/1
NNO 18/2
NNO 18/2 1998/1999
Tekanyetso kabo
NNO 18/2 1999/2000
Tekanyetso kabo
NNO 18/ 2000/2001
Tekanyetso kabo
NNO 18/2 2001/2002
Tekanyetso kabo
NNO 18/2/1
Tekanyetso kabo : Ditiro tsa madi
NNO 18/2/2
Tekanyetso kabo- kago ya ditsela kwa diresefeng.
NNO 18/2/4
Tekanyetso kabo- theko ya lefatshe
NNO 18/2/6
Dipalopalo
NNO 18/2/7
Komiti ya pele- Dipegelo tsa tekanyetso
NNO 18/3/1
Ditlhatlhobo tsa thuno
NNO 18/4/2
NNO 18/5
Ditshenyegelo
NNO 18/5/2
Ditshenyegelo: Dikgaolo
NNO 18/5/3
Taolo ya dikgaolo
NNO 18/6
Ditaelo go ya dikgaolong
NNO 18/7
Dipotso
NNO 18/7/1
Dipotso: Diakhaonto tse di sa duelwang
NNO 18/7/2
Dipotso: Ditshenyegelo
NNO 18/9
Tuelelo ya mofago le leeto kwa pele
NNO 18/10
Ditleleime tsa mofago le leeto
NNO 18/11
Ditsamaiso tsa banka
NNO 18/13
Dikumo: tlhotlhwa ya thekiso
NNO 18/14
Lekgetho
NNO 18/17
Botlhokatiro mo Aforika Borwa: Tlholego ya tiro e e kgethegileng
NNO 18/18
Boto ya porofense ya thennere
NNO 18/25
Ditetla tsa mafelo a beke tsa basomarelatlhago
Bolumo1
NNO 18/26
Tatlhegelo ya taolo
Bolumo1
NNO 18/27
Dikhansele tsa dikgaolo
Kwadiso le dituelo tsa dikotlhao
Bolumo1
NNO 18/28
Ditswalelo tsa bofelo jwa kgwedi
Bolumo1
NNO 18/30
Tsweletso ya diporojeke tsa magae
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumo4
Bolumo5
Bolumo6
Bolumo7
NNO 18/31
Komiti e e direlang tshomarelo ya tlholego
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/1
Tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/2
Melawana
Bolumo1
NNO 21/2/1
Bolumo1
NNO 21/3
Kakaretso
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumu4
NNO 21/3/1
Foramo ya tiriso ya ditshedi tse di tlhaga
NNO 21/3/2
Pitso ya bosetšhaba ya leruo
Bolumo1
Bolumo2
NNO 21/3/3
Mokgatlho wa batlhokomedi ba leruo wa Kapa Bokone
Bolumo 1
NNO 21/3/3/1
Mokgatlho wa batlhokomedi ba leruo wa se Aforika
Bolumo1
NNO 21/3/4
Batsomi ba porofešenale ba Belmont
NNO 21/3/5
Mokgatlho wa batsomi ba porofešenale wa Aforika Borwa
NNO 21/4
Batsomi ba porofešenale: kakaretso
Bolumo1
Bolumo2
Bolumo3
Bolumo4
NNO 21/4/2
Dipoelo tsa tlhatlhobo
Bolumo1
NNO 21/15
Motsomi wa porofešenale/ Konteraka ya go tsoma: kakretso
NNO 21/5/1
Motsomi wa porofešenale
NNO 21/5/2
Konteraka ya go tsoma
NNO 21/15/4
NNO 21/6
NNO 21/6/1
Tshedimosetso go batlhagisi ba ditshedi tse di tlhaga
Barui ba leruo: Tshedimosetso le thulaganyo
Bolumo1
P.N. Botha
Mokgatlho wa balemirui
Bakanni ba tiriso ya mmu
PITIKOLOLO YA MMU
Phaka ya tlhago ya Wintershoek
NNO 21/6/2
Dikhoso, batlhatlheledi le ditirelo tsa tshedimosetso
Bolumo1
NNO 21/7/1
Difantisi tsa leruo
TSHOMARELO YA DITSHEDI TSA LEWATLE
NNO 22/1
NNO 22/2
Melawana
NNO 22/2/1
Melawana e e dirilweng malebana le Molao wa tshomarelo ya tikologo, 1982 [Molao 1982, 100 wa 1987]
NNO 22/3
NNO 22/4
Taolo godimo ga lefelo la losi: Go nna kgatlhanong
NNO 22/5
Taolo godimo ga lefelo la losi: Ditumelelo
NNO 22/6
Khiriso go ya ka Molao wa losi lwa lewatle
Sea Shore: Tsweletso fa tlase ga bogodimo jwa letshwao la metsi
NNO 23/8/1
NNO 23/8/1/1/36
NNO 23/8/1/2/36
NNO 23/8/1/3/36
NNO 23/8/1/4/36
Khampani ya go khena ya Namaqua
NNO 23/8/1/5/36
NNO 23/8/1/6/36
NNO 23/8/1/7/36
NNO 23/8/1/8/36
Mafelo a boitlhomo
NNO 23/8/1/9/36
Kokotlelo e e tswelelang le dipeeletso tsa Namagroen
NNO 23/8/1/10/36
Lewatle le le kgabaganyang Aforika
NNO 23/8/1/11/36
Dipeeletso tsa sekaka
NNO 23/8/1/12/36
Teemane mo losing lwa bophirima
NNO 23/8/1/13/36
NNO 23/8/1/14/36
Mokoro mo molapong o moša BPK
Tshireletso ya naga
NNO 25/1
Tshenyo
Bolumo 1
NNO 25/1/1
Bolumo 1
NNO 25/1/2
Tshenyo e e feteletseng
Bolumo1
NNO 25/1/3
NNO 25/1/4
Tshenyo le metsi
NNO 25/2
Kgotlhelo
NNO 25/2/1
Kgotlhelo ya mowa
Bolumo 1
NNO 25/3
Losi
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
NNO 25/3/1
Lewatleng mo go thaisiwang
NNO 25/3/2
NNO 25/3/3
NNO 25/3/4
NNO 25/3/5
Bolumo 1
NNO 25/3/6
Bolumo 1
NNO 25/3/7
Setlhopha sa badiri sa losing
Bolumo 1
NNO 25/4
Molaotlhomo wa taolo ya tsa naga
NNO 25/5
NNO 25/6
Tsweletso ya go somarela
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 25/7
Malatsi a bosetšhaba a go ikakanya
NNO 25/7/1
Letsatsi la lefatshe la tikologo
Bolumo 1
NNO 25/7/2
Letsatsi la lefatshe la kgogomelo
Bolumo 1
NNO 25/8
Asebesetose
Bolumo 1
Bolumo 2
NNO 25/9
Moago wa bolengtota
Bolumo 1
NNO 25/10
Phetogo ya maemo a bosa
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Bolumo 11
Bolumo 12
Bolumo 13 Bolumo 14 Bolumo15
Bolumo16 Bolumo 17 Bolumo 18 Bolumo 19 Bolumo 20 Bolumo 21 Bolumo 22 Bolumo 23 Bolumo 24 Bolumo 25 Bolumo 26
Bolumo 27
Bolumo 28 Bolumo 29
Bolumo 30 Bolumo 31
Bolumo 1
Bolumo1
Bolumo1
Mokgatlho wa Aforika Borwa wa botsamaisi ba setšhaba le taolo [SAAPAM]
Bolumo 1
Molao wa tekano ya thapo
Bolumo 1
KAPA BOKONE
Meletlo, botsayakarolo le boitlhobogo
Bolumo 1
Baemedi ba maatla
Bolumo 1
Mokgatlho wa Kapa Bokone
Bolumo 1
Bokaedi : tlaleletso ya ditšhelete
Bolumo 1
Kagolešwa le tsweletso ya lenaneo
Bolumo 1
Tiragatso ya tikologo le maano a tsamaiso
Bolumo 1
Tiragatso ya lenaneo le le kopaneng
Bolumo 1
LEFELO LA DIPONTSHO LE PHAPOSI YA DITEKO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Seteišene sa diteko sa Carnarvon
Bolumo 1
Seteišene sa Vaalharts sa patlisiso
Bolumo 1
Seteišene sa Upington sa patlisiso
Bolumo1
Lefelo la diteko la Karakoei
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Mafelo a santa: Tiro ya maši
Bolumo 1
Bolumo 1
MAFAPHA A MANGWE
Lefapha la metsi, kago ya dikgwa le thulaganyo ya tikologo
Bolumo 1
Lefapha la temothuo-ikonomi le go maketa
Lefapha la boitekanelo
Bolumo 1
TEKANYETSO YA TSHIRELETSO
Kaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditlhomamiso tsa tshireletso
Bolumo 1
DIKOPANO, DIKOMITI, LENANETEMA LE METSOTSO
Tlhogo ya lefapha
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Motsamaisi wa porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Motsamaisi wa kgaolo wa porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Motsamaisi wa tsweletso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti ya tshedimosetso ya porofense
Bolumo 1
Motlatsa mokaedi
Bolumo 1
KOPANO : BADIRI BA KGAOLO
Bolumo 1
Bolumo 1
Badiri ba kgaolo/ Bo Karoo
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditumalano tsa boditšhabatšhaba
Tumalano tsa Eu /Aforika Borwa
Bolumo 1
Bolumo 1
Banka ya Tsweletso ya Aforika Borwa le mmuso wa porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Namibia le Aforika Borwa
Bolumo 1
Ditaelo, ditshwetso le ditaelo
Kakaretso
Dikopano
Molao wa Bosetšhaba wa Tikologo wa Tsamaiso, / lenanetema 21
Bolumo 1
DITSHIAMELO TSA BADIRI LE MERERO YA DINTLO
Motsamaisi wa diposo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Tirelo ya naga
Bolumo 1
Bolumo 2
Makgetho le dikgato
Bolumo 1
Modiri yo o lemogiwang
Bolumo 1
DITSHIAMELO TSA TIRELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Megolo /ditefelo
Tlhatloso ya mogolo
Bolumo 1
Bolumo 1
Batsamaisi bagolo: Buka ya tirelo
Phokotso ya madi a kadimo
DIKADIMISANO
Bolumo 1
Malatsi a boikhutso
Bolumo 1
Sekema sa dintlo
Bolumo 1
Madi a dithuso tsa kalafi
Bolumo 1
Diyunifomo le diaparo tsa go sireletsa tsa tiro
Bolumo 1
Diura tsa semmuso tsa tiro le tlolo ya nako
Bolumo 1
Ditshwanelo tsa sepolotiki tsa batlhankedi
Bolumo 1
Dikgobalo mo tirong
Bolumo 1
Dibonase le diketleetso
Bolumo 1
Diketleetso tsa dintlo
Bolumo 1
Diketleetso tsa mofago le leeto
Bolumo 1
Tlolonako le kokeletso ya tuelo
Bolumo 1
Lekgetho le le feteletseng ka ntlha ya bana ba sekolo
Bolumo 1
Diketleetso tse dingwe
Bolumo 1
Diphenšene
Matotlo a diphenšene tsa tiro tsa mmuso
Bolumo 1
Bolumo 1
Dikomiti tsa bogokaganyi
BADIRI GO BONA THUSO LE MATSHEDISO
Ditlhotlheletso le diphasalatso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPO LE DITHAPO
Batshola dibasari le baabi kwa kantoro kgolo
Bolumo 1
Dikopo le dithapo
Diposo tsa leruri
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Diposo tsa nakwana
Bolumo 1
Bolumo 2
Khutliso ya ditiro
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
KATISO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
KATISO YA TOLAMO
Badiri ba dirutwa
Bolumo 1
Badiri ba tsamaiso
Bolumo 1
Katiso: Thekenikale
Bolumo 1
Katiso : tsa kwa ntle ga lefatshe
Bolumo 1
E seng ka dikgala tsa mafapha
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Katiso e e sa lolamang
Katiso ya mo tirong
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Diseminara
Bolumo 1
E seng ka dikgala tsa mafapha
Bolumo 1
DIBASARI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DITSWELETSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
DITSHWETSO TSA DITSHWANELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Pegelo ya boleng
Bolumo 1
Diphitlhelelo tsa tshwanelo
Bolumo 1
Bolumo 1
DITSHUTISO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Thomelo ya dilo tsa tshutiso
Bolumo 1
Dikadimo
Bolumo 1
Melawana ya go ikgolola
Bolumo 1
TAOLO YA BATSAMAISI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Tlhaloso ya diposo/ maikemisetso a tiro
Bolumo 1
Tshekatsheko ya poso
Bolumo 1
Bolumo 2
Dimpho: katlanegiso ya go amogela
Bolumo 1
Thuso ya badiri ka diporojeke tsa mmuso(ditlhopho)
Bolumo 1
Ditšhono tsa tiro mo tirelong ya setšhaba
Dingongorego ka dikgato tsa batlhankedi
Boitshwaro le dikilelo ka fa tlase ga molao wa tirelo ya naga
MERERO YA SELEGAE
Dikaelo ditshwetso le ditaelo
Dikeletsomasego le ditshupetso tsa kutlwelobotlhoko
DITEMOGO TSA TIRO E TELELE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TIRAGATSO YA DITIRO TSE DI FAROLOGANENG
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TLHOLEGO YA DITŠHONO TSA DITIRO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Dikopo
Bolumo 1
MATLOTLO
Tekanyetso kabo ya kakaretso
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Tekanyetso kabo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Tekanyetso kabo
Bolumo 2
Tekanyetso kabo
Tekanyetso kabo
Thibelo ya bofora
TEKANYETSO YA MADI
Tirokgolo
Temothuo
Tiro ya lefapha
DITIRO TSE DINNYE
Tiro ya lefapha
TIRO YA GO TLHAKANYA
DITLHATLHOBO TSA THUNO
Dipotso tse di tlhamaletseng
Bolumo 1
Dipotso tse di sa tlhamalalang
Tiriso botlhaswa ya diakhaonto
Go thubiwa ga dintlo le bogodu
Komiti ya lefapha ya dithennere
MAKGETHO
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Megolo
Dipotso tsa tlwaelo
Lotseno lwa lekgetho
Inšorense
Ditirelo tsa mo dintlong
Diakhaonto tsa megala
Bolumo 1
Tlhakole 1999
Mopitlwe 1999
Moranang 1999
Motsheganong 1999
Phatwe 1999
Lwetse 1999
Diphalane 1999
Sedimonthole 1999
Tlhakole 2000
Mopitlwe 2000
Moranang 2000
Motsheganong 2000
Phatwe 2000
Lwetse 2000
Diphalane 2000
Sedimonthole 2000
Tlhakole 2001
Mopitlwe/ Moranang/ Motsheganong 2001
DITHATA
Go amogela dithata
Koba dikopo
LOTSENO
Thekiso ya dikumo tsa dipolase
Dithennere; le masi a a ntseng mme a dira
MAKGETHO LE DITEITEMENTE
Khiro ya dintlo
Bolumo 1
DIKAGO, DIKANTORO LE DITUELO
DIKAGO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
MANNO A MMUSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Gadi- Gadi
Bolumo 1
POTSO LE TSHUPETSO
KANTORO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe (Go bulwa faele ya kantoro nngwe le nngwe)
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le mongwe
Bolumo 1
Kantoro ya motho a le esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Bolumo 2
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Bolumo 1
Kantoro ya motho esi
Kantoro ya motho esi
Kantoro ya motho esi
Bonno ba semmuso/dikabelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Mafelo
Tshegetso le tlhokomelo
Bolumo 1
Phaking /ditshingwana tsa go phaka
Bolumo 1
Phaking /ditshingwana tsa go phaka
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
DIPALANGWA LE MAETO
MAKGETHO
Karatšhe ya naga
Tekanyetso, dipalangwa tsa kgakala
DIPALANGWA TSA NAGA YOTLHE
Ga e dirisiwe semmuso
Bolumo 1
Sepalangwa sa badiri
Bolumo 1
Dikgobalo le ditshenyo
Bolumo 1
Tiro ya ditshiamiso
Bolumo 1
Dilaesense le dikgato tsa taolo
Bolumo 1
Dikopo le dikabelo : Pulo ya difaele go kantoro nngwe le nngwe
Bolumo 1
PHOKOLETSO GO TSA DIPALANGWA
Dikopo le dikabelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIPALANGWA TSA PORAEFETE
Tiriso ya dipalangwa tsa poraefete ke balaodi
Bolumo 1
DIPALANGWA TSA BOTLHE
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
DIPALANGWA TSA LEFAPHA
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Maeto le diketelo
Dikaedi, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Mafatshe a a kgakala
Bolumo 1
Kwa Kapa Bokone
Bolumo 1
Go mafatshe a kwa ntle
Bolumo 1
Kwa Kapa Bokone
Bolumo 1
Bolumo 2
Go diporofense tse dingwe
Bolumo 1
Leruo, ditlabakelo le didinswa
Leruo le ditshwetso le ditaelo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Tsamaiso
Bolumo 1
Boto ya dithennere
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Konteraka
Bolumo 1
Dikopo tse di dumeletsweng
Bolumo 1
Tekanyetso ya ditlhokego
Bolumo 1
PHITLHELELO
DITHEKO TSA GOTLHE KA KANTORO KGOLO
Didiriswa tsa ditshwantsho
Bolumo 1
Bolumo 1
Didirisiwa tsa boenjenere
Bolumo 1
Tshomarelo go badiri
Bolumo 1
DITHEKO TSE DI TLHAMALETSENG LE DIKAMOGELO TSA DIPOTSO
Dilo tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
METŠHINE YA KANTORO
Bolumo 1
Bolumo 1
Motšhine wa go tlanya le kgatiso
Bolumo 1
Didirisiwa tsa khomputara le go tsenya mananeo
Bolumo 1
Bolumo 2
Diaparo tsa tshireletso le yunifomo
Bolumo 1
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang
Bolumo 1
TAOLO YA BOBOLOKELO
Tlhomamiso ya leruo
Bolumo 1
Kantoro kgolo
Kantoro ya Kgaolo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Tlhagiso ya diphologolo
Bolumo
Dikabelo
Bolumo 1
Ditšhono tse di feteletseng
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang: tshutisetso kwa gongwe dinako dingwe
Ditirelo tsa kwa tlase le difantisi tsa phatlhalatso
Makgetho
Bolumo 1
Maemakepe a a tshelang(feteletseng)
Bolumo 1
Kwadiso ya dithunya
DITIRELO
KANTORO YA POSO
Dikaelo ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1 02/08/2000
Bolumo 1 05/11/1998
Bolumo 1 28/05/2001
Bolumo 1 17/07/2000
Bolumo 1 12 /06/1997
Bolumo 1 23/ 05/ 2001
Bolumo 1 22/12/1998
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3 05/06/2001
Bolumo 29/04/1998
Bolumo 1 07/06/1999
Megala
Seteišene sa radio / laesense ya thelebišene
Ditempe /metšhine e e dueletsweng ruri ya ditempe tsa foranke.
Kabo ya metsi
Ditirelo tsa laeborari
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
TAOLO YA REKOTO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bogokaganyi
Kokoanyo le diphetogo
Dipotso tsa tlwaelo
MMU WA NAGA/ PHETOLO YA NAGA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
THEKO, KAMOGELO, GO NNA TENG, BOTHAPI LE BOTSHOSETSI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Lenanethoto la lefatshe
Bolumo 1
Dipolase tsa porofense
Bolumo 1
Bolumo 1
Dipolase tse di tshegeditsweng ke ditšhelete
Bolumo 1
Tse dingwe
Bolumo 1
KHIRO, MAANO, TIRISO YA DITEIŠENE TSA PATLISISO/ DIPOLASE TSA MAITEKO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Go tswa go bokaedi jwa temothuo (Porofense ya Kapa Bokone)
Bolumo 1
Go tswa go tse dingwe tsa ditshupetso tsa semmuso
Bolumo 1
DITOPO LE TIRISO YA MMU WA NAGA LE KAGOLEŠWA YA BAAGI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPANO/DIPUISANO/ KWALELANO LE BAAGI
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIKOPANO/DIPUISANO/ KWALELANO KA DINAKO DINGWE
Lefapha la merero ya lefatshe
Bolumo 1
Mokgatlho o e seng wa mmuso
Bolumo 1
Khomišene ya ditshwanelo tsa lefatshe
Ditlhomamisa bokgoni / Tshekatsheko ya temothuo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Porofense ya Kapa Bokone ka kakaretso
Bolumo 1
TLHABOLOLO YA MMU
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
KAKARETSO
Bolumo 1
Karolelano ya tsa lefatshe: tsweletso ya teothuo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Dikopo tsa motho esi
Bolumo 1
Kopo ya motho esi
Dikopo tsa motho esi
POROFENSE YA KAPA BOKONE :KAKARETSO
Diphasalatso
Dikaelo, ditshwaelo le ditaelo
Bolumo 1
Diathikele :ditlhogo tsa temothuo
Bolumo 1
LOKWALODIKGANG
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditshupetso tse dingwe
Bolumo 1
Botsayakarolo mo dipontshong/ ditlhagisong
Bolumo 1
Kuranta le radio
Bolumo 1
DIPUO, DIPUISO, DITSHUPELO LE DIPONTSHO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipuo (BoTona)
Bolumo 1
DIBOTO, DIKOMITI LE MEKGATLHO E MENGWE YA TEMOTHUO LE DIKOPANO, (DIKHONFERENSE, DIKHONKERESE LE DIKOPANO )
Dipotso tsa tlwaelo
Diboto/ Dikhomišene
Bolumo 1
Boto ya dinama
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Boto ya patlisiso ya temothuo ya Nietvoob
Bolumo 1
Bolumo 2
Boto ya Khansele ya dipatlisiso ya selegae ya saense
Bolumo 1
Boto ya ditlhale
Bolumo 1
Khomišene ya dipatlisiso ya tsa metsi
Bolumo 1
Bolumo 1
Khansele ya tirelo ya setšhaba ya ditumalano
Khansele ya tirelo ya setšhaba e e rulaganyang ditumalano (PSCBC)
Bolumo 1
Bolumo 2
Khansele ya tirelo ya setšhaba e e rulaganyang ditumalano (GPSSBC)
Bolumo 1
Bolumo 2
Dikopano tsa khansele ya porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Boto ya korong
Bolumo 1
Kopano ya korong mo Aforika Borwa
Bolumo 1
Kopano ya dikgogo tsa Aforika Borwa
Bolumo 1
Khansele ya dikgakololo go dipalopalo tsa temothuo (ATF)
Bolumo 1
Khansele ya bosetšhaba ya go maketa temothuto
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Boto ya metsi: diphaephe tsa Kalahari botlhaba
Bolumo 1
Boto ya metsi: Diphaephe tsa Kalahari Bophirima
Bolumo 1
Khansele ya kgakololo ya kgwebo
Bolumo 1
DIKOMITI TSA LEFAPHA, SETLHOPHA SE SE DIRANG, SETLHOPHA SA THASEKE LE DIFORAMO
Bosetshaba
Foramo e tseneletsweng\kopanetsweng ya tsa temo (IFA)
Bolumo 1
Bolumo 2
Foramo ya kgabaganyo lefapha ya temothuo (ITCA)
FORAMO YA KGABAGANYO LEFAPHA YA KOMITI YA TEMOTHUO YA THEKENIKALE (ITCA)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Bolumo 8
Bolumo 9
Bolumo 10
Setlhopha se se dirang: ditirelo tsa kalafi ya diphologolo le tokafatso ya leruoe a badiri
Bolumo
SETLHOPHA SE SE DIRANG SA ITCA : TIRISO YA MOTSWEDI
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha se se dirang sa bosetšhaba: dithusa tlhokomediso- ditšhono
Bolumo 1
Tlhokomelo ya naga
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang: Ikonomi, go maketa le bagwebisane mmogo
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha se se dirang: Kago ya matlaafatso (Tsweletso ya motswedi wa setho)
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang : Tshegetso ya madi ya temothuo le merero ya lefatshe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Bolumo 1
Didirisiwa tsa tshedimosetso ya setlhopha sa thaseke sa thutalefatshe
Bolumo 1
Mokgwa wa tshedimosetso wa temothuo o o ikaegileng ka webo
Bolumo 1
ITCA: Setlhopha se se dirang mo ditirelong tsa tshegetso ya temothuo
Bolumo 1
ITCA : komiti ya ditekanyetso tsa thobo
Bolumo 1
Setlhopha sa thaseke: Khutliso ya lenaneo le le kopaneng la kabelano ya lefatshe le tsweletso ya temothuo mo Aforika Borwa
Dikopano tsa Foramo ya Kgwebo ya Temothuo (ATF)
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya pholese ya ditsie
Bolumo 1
Temothuo ya porofense Komiti ya baenjenere ya maitshimololelo
Bolumo 1
KOMITI YA THULAGANYO YA TIKOLOGO (CEC)
Dikopano : kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Go dira lefelo le le nonneng sekaka
Bolumo 1
Go direla lenaneo la metsi (DWAF)
Bolumo 1
Bolumo 2
Ditirelo tsa tshegetso tsa molemi
Bolumo 1
Komiti e e rulaganyang: Metswedi ya dipharologantsho tsa phologolo ya polase
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang sa Leuba
Bolumo 1
Botsamaisi ba motswedi wa tlholego o o ikaegileng ka baagi (CBNRM)
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Komiti e e rulaganyang ya tshedimosetso ya boboa ba nku (KKWV)
Komiti ya kgakololo ya akhaonto
Bolumo 1
Komiti ya Tsweletso-Termothuo/ Dikomiti tsa maitshimololelo
Bolumo 1
Komiti ya tshedimosetso ya Springbok
Bolumo 1
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Dithutano
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya thulaganyo ya tsamaiso ya kotsi
Bolumo 1
TLHAELETSANO LE BATHO
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 1
Bolumo 2
Kopano ya kabinete
Bolumo 1
KOMITI YA POROFENSE YA TSWELETSO E E RULAGANYANG
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti ya kgaolo ya tsweletso e e rulaganyang
Thulaganyo ya bosetšhaba e e kopaneng/ Komiti e e kgweetsang maikaelelo a tsweletso
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso ya dithulaganyetso tsa tsweletso ka PDCC
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso e e rulaganyang tsweletso ya loago
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso e e rulaganyang tlhabololo ya lefatshe
Bolumo 1
Komiti ya tlaleletso ya ikonomi
Bolumo 1
Komiti ya lefapha ya lefatshe la mmu wa temothuo la naga
Bolumo 1
Setlhopha sa thaseke sa bannaleseabe sa porofense : Lefapha la merero ya metsi le dikgwa
Bolumo 1
Komiti e e rulaganyang ya kgaolo molelwane ya porofense
Bolumo 1
DIKOMITI TSA GO KGABAGANYA MAFAPHA, DITLHOPHA TSE DI DIRANG, DITLHOPHA TSA THASEKE LE DIFORAMO
Bosetšhaba
Dithuto tsa thulaganyo leša
Bolumo 1
Bolumo 2
Komiti e e kgweetsang ya phetiso ya tshedimosetso ya thekenoloji
Bolumo 1
Komiti e e kgweetsang ya tshekatsheko ya mekgwa ya noka ya Vaal
Bolumo 1
Thuto ya nosetso ya noka ya Vaal
Bolumo 1
Bolumo 2
Setlhopha sa thaseke sa go kgabaganya mmuso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Komiti ya bothekeneki ya MINMEC
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Tsa tikologo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Merero ya metsi
Bolumo 1
Temothuo
Bolumo 1
Bolumo 1
Grootfontein - setheo sa tsweletso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
POROFENSE YA KAPA BOKONE
Dikomiti tsa kgabaganyo mafapha tsa hop
Bolumo 1
Bolumo 1
Foramo ya nakwana e e busang ya Upington
Bolumo 1
Komiti ya thekenikhale : Lenaneo la tsosoloso ya setoropo ya Galeshewe
KAGOLEŠA YA LENANEO LA PELE: KOMITI YA TSAMAISO YA POROFENSE
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Komiti ya khuduthamaga ya Komiti e e kgweetsang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Kopano le boto ya kherediti ya ya temothuo
Bolumo 1
Komiti ya tshedimosetso ya thekenoloji
Bolumo 1
Foramo ya Kapa Bokone ya tlamelo ya metsi le sanetasi
Bolumo 1
Komiti ya kgato ya dinosetso
Bolumo 1
Komiti ya tlhabololo ya meago ya kopano
Bolumo 1
Komiti ya Kapa Bokone ya merero ya metsi
Bolumo 1
Dikgaolo tsa DG - Komiti e e kgweetsang
Bolumo 1
Kapa Bokone - Komiti ya taolo ya tshomarelo ya metsi
Bolumo 1
Komiti ya potefolio mo temothuong
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Foramo ya thulaganyo ya porofense ya Kapa Bokone
Bolumo 1
Komiti ya letlole la tsweletso ya ikonomi ya selegae
Bolumo 1
Komiti ya potefolio ya bong
Bolumo 1
Komiti ya bogokaganyi ya tsosoloso ya lefatshe ya porofense
Bolumo 1
Komiti ya lefapha ya bong
Mekgatlho e mengwe
Boditšhabatšhaba
Mokgatlho wa dijo le temothuo
Komišene ya bosetšhaba ya sebedi ya Aforika Borwa/Amerika : Setlhopha se se dirang mo thekenolojing ya temothuo go bona tlhagiso ya lotseno
Bolumo 1
Komišene ya bosetšhaba ya sebedi ya Aforika Borwa/Amerika : e e dirang mo tirisong ya leruri ya metswedi ya temothuo
Bolumo 1
Komiti ya tshwaragano ya sa le usa: lekoko la temothuo le le dirang ka thulaganyo ya tiriso ya didiriswa tsa temothuo
Bolumo 1
Tshomarelo ya boditšhabatšhaba - thulaganyo ya dimedi tse di hupang metsi tsa Karoo
Bolumo 1
TSA BOSETŠHABA
Kopano ya Aforika Borwa ya tlhagiso ya diphologolo
Bolumo 1
Kopano ya Aforika Borwa ya tshedimosetso ya temothuo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Foramo ya sebopego sa mafelo a sekaka
Kopano ya Bajadi ba moriri wa seiboko
Bolumo 1
Kopano ya Bosetšhaba ya bajadi ba boboa
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano e e rulaganeng ya baagi ba Aforika Borwa(KWV)
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano e e tshwaraganeng ya Misstof ya Aforika Borwa
Kopano ya temothuo-ikonomi ya Aforika Borwa
Bolumo 1
Dipuisano tsa Bosetshaba tsa temothuo
Bolumo 1
Porojeke ya batho ya masaledi
Bolumo 1
Bolumo 1
Yuniti ya tsweletso ya lefatshe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
KOMITI YA THULAGANYO YA KGAOLO YA NAMAKWALAND
Kakaretso
Bolumo 1
Kopano ya Bosetšhaba ya Balemi ba Aforika
Bolumo 1
Mokgatlho o o tlhagelelang wa tlhagiso ya dikumo tsa nama e khubedu (NERPO)
Bolumo 1
Mokgatlho wa Boichoko wa Thoto ya Kopanelo ya Balemi ba Aforika
Bolumo 1
Setheo sa Aforika Borwa sa boenjenere ba temothuo
Bolumo 1
Polase ya Aforika
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Lenaneo la kago ya maatlafatso la tikologo
Bolumo 1
Tshekatsheko ya kutlwalo mo tikologong
Ditshedinyana tsa dipharologantsho tse di tlwaeditsweng: Ditumelelo di a rebolwa
Bolumo 1
Lenaneo le le kgethegileng la tshireletso ya dijo
Bolumo 1
POROFENSE YA KAPA BOKONE
MOKGATLHO WA TEMOTHUO WA KAPA BOKONE
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 1
Komiti ya tlhokomelo ya mmu
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
MEKGATLHO YA BALEMI LE DIKOPANO TSA BALEMI
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Mokgatlho wa balemi wa Oranje
Bolumo 1
Mekgatlho ya balemi ya Namakwaland
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba Boesmanland
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba Carvarvon
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano ya balemi ya Steinkopf
Bolumo 1
Kopano ya balemi ya Moedverloor
Bolumo 1
Kopano ya balemi potlana ya Petrusville
Bolumo 1
Bolumo 1
Kopano ya balemi potlana ya Nieuwoudtville
Bolumo 1
Mokgatlho wa temothuo wa noka ya Orange
Bolumo 1
Setlhopha se se dirang sa Prosopis
Bolumo 1
Mokgatlho wa balemi ba ba tlhagelelang ba Kapa Bokone
Bolumo 1
Komiti ya tlhaeletsano
Bolumo 1
Komiti ya mokgatlho wa letsatsi la tikologo
Bolumo 1
Bolumo 1
Komiti ya go aba lefatshe la naga ya porofense
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
KOPANO YA MMU/ KOPANO YA KGOLAGANO YA LEFATSHE
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Therasete ya tsweletso ya ikonomi
Bolumo 1
Komiti e e kgweetsang ya Kono
Bolumo 1
Banka ya lefatshe: Foramo ya porofense e e gakololang
Bolumo 1
FORAMO YA THULAGANYO YA BOTO YA DIKGAOLO: LEFAPHA LA KAGO YA DIKGWA LE MERERO YA METSI
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
KOPANO YA THUO YA TEMOTHUO (DIKHONFERENSE, KONKERESE, DIKOPANO, DITHUTANO LE DIFORAMO)
Kopano ya boditšhabatšhaba e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Kopano e e sa tlhalosiwang ya porofense le bosetšhaba
Bolumo 1
Kopano e e sa tlhalosiwang ya mafapha
Bolumo 1
Khonferense ya ntshetsopele ya dipontsho ya temothuo
Bolumo 1
Tsweletso ya baagi: Kopano le e seng ba lefapha nako dingwe
Kapa Bokone: Khonferense ya balemi ba sekala se kwa tlase
Foramo ya batlhagisi ba ba simololang ba nama e khubedu
Bolumo 1
KOPANO YA BA E SENG BA THUTO YA TEMOTHUO
Kopano ya boditšhabatšhaba e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Thulaganyo ya togamaano (Porofense ya Kapa Bokone)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Khomisene ya ditshwanelo tsa botho ya Aforika Borwa: Porotokolo : Thutano ya ditshwanelo tsa loago ikonomi
Bolumo 1
DIPEGELO, MAKGETHO, DIPALOPALO LE TSHEDIMOSETSO
DIPEGELO
DIPEGELO TSA NGWAGA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Lefapha la temothuo (Kapa Bokone)
Bolumo 1
Lefapha la temothuo(Bogare)
Bolumo 1
Mafapha a mangwe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Mabaka a mangwe
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
PEGELO YA KOTARA
Tsa lefapha
Bolumo 1
Mabaka a mangwe
PEGELO YA KGWEDI
DIOFISI TSA TSHEDIMOSETSO
Bolumo 1
Kakaretso
DIPEGELO TSE DINGWE/MABALA NKWE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipegelo tsa maeto: Dikamogelo go tswa diporofenseng tse dingwe/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Dipegelo tsa maeto: Patlisiso le thuto
Bolumo 1
Maemo a tsie
Bolumo 1
Ditharabololo tsa kabinete
Bolumo 1
Kwa go Tona /LUR (Temothuo)
Bolumo 1
Bolumo 1
MAKGETHO LE DIPALOPALO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Ga go a tlhalosiwa
Bolumo 1
Bolumo 2
Dipalo tsa temothuo
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipotso ka tshedimosetso ya saense ya temothuo
Bolumo 1
Tshedimosetso e e sa tlhalosiwang
Bolumo 1
TLHAGISO YA TLHATSO (KAGO YA AKERE)
Katone
Bolumo 1
Ditoroko
Bolumo 1
Thobo ya tlhale
Bolumo 1
Kago ya tshingwana: merogo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Furu ya mmu
Tshekatsheko ya metsi
Bolumo 1
Bolumo 1
MALWETSE A SEMELA
Malwetse a megare
Bolumo 1
TLHAGISO YA DIPHOLOGOLO
Bolumo 1
Bolumo 1
MAFULO A TLHOLEGO (NAGA)
Ditshiamelo tsa mafulo / Tsamaiso
Bolumo 1
Dimela tse di sa bonaleng sentle: Taolo ya sekgwa
Bolumo 1
Dimela tse di sa bonaleng sentle - Kakaretso
Bolumo 1
THUTO YA DITSHENEKEGI
Temogo ya ditshenekegi le tshenyo
Bolumo 1
Mafulo le kago ya tshenyo ya akere
Bolumo 1
IKONOMI YA TEMOTHUO
Dithuto tsa mmaraka
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Ga go a tlhalosiwa
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO LE DIPALOPALO
Kakaretso
Bolumo 1
TLHAGA
Kakaretso
Bolumo 1
Thuto ya bosa
Bolumo 1
Bontšhwe
Bolumo 1
Dipotso tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
THUTO YA TEMOTHUO, DIKHOSO TSA DIPOLOMA YA TEMOTHUO
THUTO YA TEMOTHUO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
DIBASARI TSA GO ITHUTA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dibasari kwa baithuting
Bolumo 1
Bolumo 2
DIKOPO TSE DI KGETHEGILENG TSA TEMOTHUO
DIPATLISISO MORAGO GA DITSHENYO TSA MERWALELA
Dipegelo le dikatlanegiso
Bolumo 1
TSWELETSO YA THEKENOLOJI
TSWELETSO YA THEKENOLOJI, TSAMAISO LE TAOLO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DIPOTSO TSA DITLWAELO/ MELAWANA
DIPOROJEKE
Maungo a a boleta, diterebe, dipaenapole diterebe le kago ya morara
Bolumo 1
Merara le kago ya beine
Bolumo 1
THUTO YA DITSHENEKEGI
Tshenyo ya maungo
Bolumo 1
MAFULO
DIPOROJEKE
Tshekatsheko ya bosetšhaba ya losereng
Bolumo 1
MAATLAFATSO YA MAFULO
Matlhale a maatlafatso ya mafulo
Bolumo 1
LERUO LEGOLO
Dipotso tsa tlwaelo/ melawana
Bolumo 1
Phetiso ya lee-thekenoloji
Bolumo 1
DIPHOLOGOLO TSA GAE
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO YA LENANEO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
TSHEDIMOSETSO YA TEMOTHUO LE TSWELETSO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Kakaretso
Lenane la diaterese la balemi le baagi ba mafatshe
Bolumo 1
Mananeo a tiro a badiri ba tshedimosetso
Bolumo 1
Dikaedi tsa dithulaganyo tsa kgwebo, matlotlo, dipotso jj.
Bolumo 1
Mabaka a mangwe, mekgatlho e e amegang mo tsweletsong ya temothuo
Bolumo 1
Lefatshe le le lekanyediwang : Kakaretso
Bolumo 1
DITSHINGWANA TSA DIJO
Tshireletso ya dijo
Bolumo 1
Bolumo 2
Tshingwana ya merogo ya Natjieskloof
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditirelo tsa diporojeke tsa UNOPS
Bolumo 1
Porojeke ya katoloso ya go ya go maketa temothuo
Bolumo 1
Porojeke ya tshimololo ya Kapa Bokone ya tiragatso ya Tumalano ya ditshaba tse di kopaneng go fedisa bosekaka
Bolumo 1
Bolemi jwa temo e e seng mo mmung: Kakaretso
Bolumo 1
Batlhabi: Kakaretso
Bolumo 1
DIPOROJEKE TSA MAFAPHA LE DIKGATO TSA BAAGI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipotso tsa tlwaelo, melawana, tshedimosetso ya kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Porojeke ya go tlhotlha ya noka ya Bond
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Windsorton - temo e e seng mo mmung
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Porojeke ya dikgogo ya Star
Bolumo 1
Kwalelano ka kakaretso
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - mmu wa Khuis
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - mmu wa Boland
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Tlhomo ya molemi potlana - Carterblok
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Porojeke ya go tlhatswa ya leruri / nako e telele: Taung/Vaalharts
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana: Nyeletso ya mafulo le thuo ya dikolobe (Petrusville)
Bolumo 1
Molemi potlana: tlhomo mo lefatsheng la naga la temothuo (Taaiboschdraai, Philipstown)
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana: Tshenyo ya mafulo (Douglas)
Bolumo 1
Bucklands: Tlhomo ya balemi ba ba simololang.
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Noka ya Riet (dipoloto tse tharo) tlhomo ya balemi ba ba simololang
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Prieska - balemi ba ba simololang
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO - VICTORIA BOPHIRIMA
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Molemi potlana : thuo ya dipodi e e tseneletseng (Thuo ya Victoria Bophirima)
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Bolumo 7
Loeriesfontein: Thuo ya diphologolo tsa gae mo nageng e e lekantsweng
Bolumo 1
Bokkeveld Borwa - kago ya ditiro tsa tshenyo ya mafulo le kgakololo ya tlhagiso
Bolumo 1
Nieuwoudtville - porojeke ya tlhagiso ya mabolomo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Leano la kgwebo la lefelokatiso kwa Klerefontein
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Leano la tsweletso la thuo ya diruiwa mo karolong ya Mier
Bolumo 1
Thulaganyo ya polase ya karolo ya Mier
Bolumo 1
Bolumo 1
Tsweletso ya temothuo: lefatshe la phutego ya kereke
Bolumo 1
Kwalelano ya kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
NTLHA YA TSHEDIMOSETSO - UPINGTON BOKONE
Kwalelano ya kakaretso
Bolumo 1
Setshwarabontsi : tshekatsheko ya dilo tse di tlhagisang mo nageng ya Kalahari
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Kgaolo : thuo ya diruiwa dikarolo tsa naga
Bolumo 1
Kgaolo : ditlhopha tsa go tlhatswa, diteko le dipoelo
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Komiti phasalatso/ tshedimosetso
Bolumo 1
Setlhopha sa porojeke
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Ditshingwana tsa baagi
Bolumo 1
Thuo ya diphologolo
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Setlhopha sa porojeke
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Setlhopha sa porojeke
Bolumo 1
Khamphani ya tsweletso
Bolumo 1
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIPOROJEKE TSA MAFAPHA (MAEMO A POROFENSE)
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
Patlisiso mo badiring ba dipolase mo Kapa Bokone ka lefelo la dithuto tsa molao wa magae
Bolumo 1
Kalahari botlhaba le diphaepe tsa bophirima
Bolumo 1
Bolumo 1
TLHOMO YA GO KGABAGANYA MAFAPHA LE TSWELETSO YA DIPOROJEKE
Kwalelano kakaretso
Bolumo 1
KAPA BOKONE - TSOSOLOSO YA LEFATSHE
Bolumo 1
Bolumo 1
Lenaneo la tsweletso ya lefatshe la naga la Douglas
Bolumo 1
Lenaneo la tsweletso ya lefatshe la naga la Barkly Bophirima
Bolumo 1
Tlhomo ya !XU le KHWE
Bolumo 1
Bolumo 2
Leruri / nako e telele: porojeke ya go tlhatswiwa : Taung/ Vaalharts
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 4
Bolumo 5
Bolumo 6
Namakwaland - thulaganyo ya kgaolo le tsamaiso ya porojeke
Bolumo 1
TSHEGETSO YA DITŠHELETE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Boto ya kherediti ya temothuo
Bolumo 1
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
SEKEMA SA THEFOSANO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
TSHENYO YA SEKOLOTO LE TIISETSO
Bolumo 1
DITHUTO LE THUSO E NNGWE
TSA MABAKA A MANGWE
Mekgatlho ya ka fa gare /e mengwe/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa gare/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
THUSO E NNGWE KWA BALEMING, LEFAPHA LA TEMOTHUO (KAPA BOKONE) LE BA BANGWE
Mekgatlho ya ka fa ntle/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa ntle/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
MO MABAKENG A MANGWE
KATISO YA BALEMI LE BA BANGWE
Mekgatlho ya ka fa gare /mabaka a mangwe
Thuso e nngwe kwa baleming le lefapha la temothuo (Kapa Bokone)
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa ateng/ mabaka a mangwe
Bolumo 1
Mekgatlho ya ka fa teng / mabaka a mangwe
Bolumo 1
DIKEMA TSE E SENG TSA TEMOTHUO TSA BOSETŠHABA LE POROFENSE
Namola leuba
Bolumo 1
DITSHISINYO TSA THUSO LE THULAGANYO YA DIKAROLO
TLHOKOMELO YA DINTLHA TSA THUSO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DIKOMITI TSA TLHOKOMELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIPEGELO TSA NGWAGA TSA DIKOMITI TLHOKOMELO
Bolumo 1
BATLOLAMOLAO BA MOLAO WA DINTLHA TSA THUSO TSA TLHOKOMELO
Bolumo 1
Bolumo 1
THULAGANYO YA POLASE
Bolumo 1
Bolumo 1
THUSO YA DITŠHELETE KA FA TLASE GA MOLAO 43 WA 1983 (DIKEMA TSA KETLEETSO)
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DITIRO TSA TLHOKOMELO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DITIRO TSA KGAMOLO
SEKEMA SA THUSO YA DIELEDI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo le dikaelo tsa tshegetso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
SEKEMA SA METSI SA TSHOGANYETSO
Bolumo 1
TAOLO YA SEKGWA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DITLHALOSO TSA DITIRO TSA TLHOKOMELO YA LEFATSHE ATHIKELE 11 YA MOLAO 43 W 1983
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
SEKEMA SA GO BORA SA GO NWA METSI A DIPHOLOGOLO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
TLHABOLOLO YA MAATLAFATSO YA MAFULO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
PEO YA MAFATSHE A MA ŠA
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
SETSENELEDI SA TAOLO YA SEMELA
Bolumo 1
DIREKOTO LE DIPEGELO
Dipegelo tsa kakaretso: Thuo kwa kgaolong ya Upington
Bolumo 1
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
DITHULAGANYO TSA LEFELO
DINOSETSO LE MERERO YA METSI
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
THULAGANYO LE TSWELETSO YA MAFELO NOSETSO
Lefelo la nosetso la Kanon
Bolumo 1
Bolumo 1
Tsweletso ya Nosetso ya Noka ya Orange
Bolumo 1
Bolumo 2
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DITSHIAMELO TSA NOSETSO LE BOKGONI
Bolumo 1
THUSO YA THEKENIKALE
Kwa mekgatlhong e mengwe
Bolumo 1
Diboto tsa dikgaolo
Bolumo 1
Tse di sa tlhalosiwang
Bolumo 1
MOLAO KA KGAOGANYO YA LEFATSHE LA TEMOTHUO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
TLHOKOMELO YA LEFATSHE
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
DIKOTSI
Kakaretso
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Thulaganyo ya polase ya Jakkalskop
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Tokafatso ya naga ya Rooipan
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
Kakaretso
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 2
Bolumo 3
Bolumo 1
TIKOLOGO LE MAEMO A TEMOTHUO
BOSA LE MAEMO A TEMOTHUO
Dipegelo tsa maemo a temothuo
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Bolumo 2
Dipotso tsa tlwaelo
Bolumo 1
DIPEGELO LE MABAKA A MANGWE
Lefapha la selegae le bojanala
Bolumo 1
Dipalopalo tsa go na ga pula
Bolumo 1
THUSO YA DIKEMA LE KOMELELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Dipotso tsa tlwaelo
Bolumo 1
Sekema sa thuso ya matlhotlhapeloa komelelo sa barui ba diphologolo
Bolumo 1
DIKOMITI TSA BOSETŠHABA TSA KOMELELO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Ditlhomo, ditiro, ditiragatso
DITLHOMO, DITIRO, DITIRAGATSO
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
DIKOPO TSA LENANE LE GO SE NNE MO LENANENG
Bolumo 1
Bolumo 1
Bolumo 1
TIRAGATSO/TLOSO YA MESOLA YA DITŠHELETE
Dikitsiso
Bolumo 1
Dipotso/ Mathata go dikologa dituelo le kgolagano
Bolumo 1
SEKEMA SA PAAKANYO YA LEFATSHE SA KGABAGANYO
Dikaelo, ditshwetso le ditaelo
Bolumo 1
Thuto ya malwetse a diphologolo
Dingaka tsa malwetse a diphologolo tsa naga
Bolumo 1
TLHALOSO
BOLUMO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
BOGOTO K
BOGOTO MA
BOGOTO P
<fn>tsn_Article_National Language Services_Monni-le-seabe.txt</fn>
Monni-le-seabe
O amogetswe mo workshopong ya temoso ya Melao ya Dipalangwa
Gompieno ke letsatsi le le kgethegileng mo hisetoring ya Aforika Borwa, moo o maatlafadiwang semmuso ka melao e e manang indaseteri ya dithekesi.
Molao ono o na le maikemisetso a le mmalwa:
i O tlhalosa ditshwanelo tsa gago le ditshwanelo tsa ba bangwe.
ii O sireletsa kgatlhanong le ba ba ka ka batlang go dirisa molao kgatlhanong le wena e se ka fa molaong, mme iii O go kgontsha go nna le seabe le go dirisa ditshono tse di leng gona mo indasetering.
Go itumedisa tota go itse gore molao ga o tlhoke bokgoni jo bo rileng, le gale, o tlhoka kitso e e tlwaelegileng, kakanyo e e batlisisang le go ikakanyetsa, mme tseo tsotlhe re na natso.
Re go rotloetsa go reetsa ka tlhoafalo le go botsa dipotso tse dintsi fela go ya ka keletso ya gago, mme re tla thusa ka moo re ka kgonang ka teng.
Weno
Boeteledipele DiWorkshop tsa porofense Melawana & jwa dithekesi Taolo ya Indaseteri. Batlhankedi ba Puso Ditheetso tsa phatlalatsa Baitseanape Go fetolelwa mo temokerasing le go dirwa Fomale
Katiso
PLTF (S22) Go tlhamiwa ga Bakwadisi /Dikantoro
CPTR (S23) Boto ya Dilaesense tsa Tiro
OLS (S24) Phetolelo (Tetla go ya go Laesense ya Tiro)
RATPLAN (S25) Letsholo la Nna Mo Molaong
Letshwao la TETA
Setshwantsho sa batho ba ya go palama thekisi le letshwao la tsela
Molao wa Bosetšhaba wa Kgabaganyo wa Dipalangwa tse di tsamayang mo Lefatsheng
MOJULE ONO O KA GA ENG?
Go na le puo e e reng: "Ntwa ga e age motse". Maitemogelo a rona mo indasetering ya dithekesi a totobaditse seno makgetlo a le mantsi. Pele ga puso ya temokerasi, batho ba le bantsi mo indasetering ya dithekesi ba itemogetse dikgotlhang tse di boitshegang; tse di bakileng dintsho tse di botlhoko le dikgobalo tsa boradithekisi le bapagami. Dikgotlhang tseno le dintwa di ne di bakwa bogolo segolo ke go se utlwane ga batho ba ba mo indasetering mabapi le ditsela, ditlhotlhwa tsa tuelo, j.j.
Gore go fedisiwe dikgotlhang tseno mo indasetering e e sa tsamaiseweng fela ke Bantsho, mme gape e tlamela bontsi jwa Bantsho, puso gammogo le Khansele ya Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Dithekesi wa Aforika Borwa, ba saenile memorantamo wa ditumelano o maikaelelo a ona e leng go lere kagiso mo indasetering. Memorantamo wa tumelano o ne wa salwa morago ke melao e le mmalwa e e fetisitsweng ke palamente go lere tolamo mo Indasetering ya Dithekesi. Molao wa Bosetšhaba wa Kgabaganyo wa Dipalangwa tse di tsamayang mo Lefatsheng, ke mongwe wa melao eno..
Setshwantsho sa renke ya dithekesi
Indaseteri ya Dithekesi, Boipelo jwa monna wa Montsho!
Bontsha kitso ya Molao wa Bosetšhaba wa Kgabaganyo wa Dipalangwa tse di tsamayang mo Lefatsheng.
Lemoga botlhokwa jwa gore indaseteri ya dithekesi e tsamaisiwe ka tsela ya temokerasi.
Lemoga tsamaiso ya go aga dithekesi seswa
Lemoga gore tsamaiso ya thulaganyosešwa e kaya eng.
Lemoga ditlhokego tse di totobaditsweng tsa Dithekesi tse Dintšhwa.
Itse tsamaiso e e dirisiwang go rulaganya sešwa indaseteri ya ga jaana ya dithekesi go nna indaseteri ya dipalangwa tsa botlhe
Lemoga maikarabelo a rathekesi malebana le go ikobela tsa makgetho le mesola ya go dira jalo
Botshelo ke puisano. Akanya fela gore go ka lefatshe le ka bo le le bosula jang fa go ne go sena mokgwa ope fela wa puisano!
Go na le mafoko le matshwao a a dirisiwang gantsi ke setlhopha sa batho se e leng sona se tlhaloganyang bokao jwa ona.Go buisana go tshwana le go dirisa "dikhoutu" tse di tshwanetseng go tlhalosiwa gore batho ba bangwe ba di tlhaloganye.
Batho ba ba mo Indasetering ya Dithekesi le bona ba na le setaele sa bona sa go buisana. Re itse "puo" (ya matshwao) e bakgweetsi ba dithekesi le bapagami ba e dirisang gantsi go bontsha mafelo a go iwang kwa go ona. Matshwao ano a dirisiwa go romela melaetsa e e bonolo ka bonako.
Batho ba na le mokgwa wa go kgaola mafoko gore ba buisane ka bonako. Tota e bile batho bangwe, o ka bua ka MaAforika Borwa, ba rata go nna botoka mme ke ka moo ba dirisang dikhutswafatso (dikhutswafatso tsa mafoko) mo puisanong le mo go kwaleng. Ka dinako dingwe, khutswafatso e e dirisiwang ya lefoko e itsege go gaisa lefoko ka bolona. Go naya sekai, lefoko "Acquired Immune Deficiency Syndrome" le na le khutswafatso e e itseweng ke batho ba le bantsi mme e tlhaloganyega bonolo fa e buiwa gongwe e kwadilwe ka mokgwa wa khutswafatso. A o itse gore e kaya eng?
Fela jaaka mo maphateng a mangwe a tiro, ba ba nang le seabe mo indasetering ya dipalangwa ba dirisa dikhutswafatso go nolofatsa puisano. Tse dingwe di ditelele fa tse dingwe go se bonolo go di gakologelwa. Le gale, ano ke mafoko a batho ba ba leng mo indasetering ba tshwanetseng go a itse le go tlhaloganya bokao jwa ona ka ntlha ya fa a ama kgwebo ya bona ka mongwa mongwe. Mefuta e e khutswafaditsweng ya mafoko ano e fitlhelwa mo dipegelong, Dimemorantamo tsa ditumelano le mo melaong e e fetisitsweng ke palamante. Mo molaong wa Bosetshaba wa Kgabaganyo wa Dipalangwa tse di Tsamayang mo Lefatsheng, (MBKDTL) (ela tlhoko khutswafatso eno) go na le dikhutswafatso tse re tlhokang go itse bokao jwa tsona. Tsona di tlhalosiwa mo lekwalong la MBKDTL.
Go reng go tshwanetse ga nna le MBKDTL gona?
Tiragatso
Lebelela ditshwantsho tse di neilweng setlhopha sa gago ka kelotlhoko mme:
O supe bothata
O tlhalose gore ke eng se se tlhagelelang mo ditshwantshong tsotlhe
O tlhagise bothata jwa setlhopha sa gaeno gammogo le tharabololo e e ka dirisiwang go botlhe
Fa re leba kwa morago mo hisetoring ya rona, re fitlhela gore ga go bolo go nna le melao e e dirilweng le go dirisiwa ke dikgosi le makgotla a tsona. Maikaelelo a yona e ne e le go lere tolamo mo metseng. Le mo malatsing a gompieno re sa ntse re na le metse e kwa go yona banna (tota ka gongwe le basadi!) ba kokoanang kwa kgotleng ya kgosi beke le beke go ya go dira melao. Gape ba dirisa foramo eo go netefatsa gore baagi ba motes ba latela 'molao' fela jaaka o ntse. Tsela eno e e siameng ya go 'tsamaisa' motes jaanong ke diragadiwa ke dipopegotheo tsa pusoselegae le puso ya bosetšhaba kwa metsesetoropong. Bagolo ba rona ga ba bolo go itse gore tikologo e e senang molao e ka baka tlhakatlhakano e e ka senyang baagi.
Melao ya Puso
Naga nngwe le nngwe ya temokerasi go tshwana le Aforika Borwa, e na le melao e e fetisitsweng ke palamente, e e tshegetsang ditshwanelo tsa ntlha tsa botho le ditshiamelo tse di fitlhelwang mo molaotheong wa naga ya rona. Seno se bidiwa melao. Lefapha lengwe le lengwe la puso le na le melao e e le thusang go samagana le mathata a a farologaneng a a itemogelwang ke baagi mo mererong e e amanang le lefapha leo. Go naya sekai; Lefapha la Thuto le na le "molao wa Dikolo" o o tlhalosang ka moo merero ya dikolo e tshwanetseng go tsamaisiwa ka gona. Lefapha la Boitekanelo le na le melao e e tlhalosang ka moo badiri ba boitekanelo ba tshwanetseng go tsamaisa kalafi mo balwetseng ba bona ka gona.
Fela jalo, Lefapha la Dipalangwa le na le melao e e kaelang ba ba nang le seabe mo kgwebong ya dipalangwa malebana le le se ba tshwanetseng go se dira go lere tolamo mo indasetering. Mongwe wa yona ke Molao wa Bosetšhaba wa Kgabaganyo wa Dipalangwa tse di Tsamayang mo Lefatsheng (MBKDTL). Maikemisetso a magolo a MBKDTL ke go:
fetola indaseteri ya ga jaana ya dipalangwa tse di tsamayang mo lefatsheng go e dira tsamaiso e e ikgonang mme e le bokgoni ya dipalangwa tsa botlhe.
lere tekatekanyo magareng ga tlhokego le tlamelo gore tsamaiso ya dipalangwa tsa botlhe e laolwe ke ditlhokego.
fitlhelela ditlhokego tsa bapagami.
Letlhomeso la Bosetšhaba la Togamaano ya Dipalangwa tse di Tsamayang mo Lefatsheng (LBTDTL) (Lebelela Karolo ya 21)
Ponelopele ya Tona ya Bosetšhaba malebana le dipalangwa tse di tsamayang mo lefatsheng mo nageng yotlhe
Le tla akaretsa dilo di tshwana le dipalangwa tsa dithoto le tsa diterena, ditsela tsa bosetšhaba le dipalangwa tse di tsamayang mo lefatsheng go ralala diporofense.
Le rotloetsa kopanyo ya togamaano ya dipalangwa tse di tsamayang mo lefatsheng
Le tlhalosa maano a go samagana le dikgotlhang tse di malebana le tiriso ya lefatshe le togamaano ya dipalangwa magareng ga diporofense le makgotlatoropo, jalo le jalo
Matlhomeso a Diporofense a Dipalangwa tse di Tsamayang mo Lefatsheng (MDDTL): x diporofense di le 9 (Lebelela Karolo ya 22)
Porofense nngwe le nngwe e dira maano a dingwaga di le 5 ka makgotlatoropo a selegae (bothati jo bo logang maano)
A tshwanetse go nna le manaane a ditlapele tsa diporojeke tsa dipalangwa tsa porofense le ditekanyetsokabo
A tshwanetse go kaela malebana le dipalangwa tsa baithuti le batho ba ba sa itekanelang mo mebeleng
A tshwanetse go tlhalosa ditirelo tsa maeto a maleele go ralala diporofense le mo teng ga diporofense
A tshwanetse go tlhalosa maano kakaretso malebana le bojanala
Jalo le jalo
Tiragatso
Lebelela khopi ya MBKDTL mme o tlhophe leano le le lengwefela le setlhopha sa gago se tla samaganang nao mme:
Le buisane le go sobokanya maikemisetso a leano le le le tlhophileng.
Dira tlhagiso malebana le leano la lona ka mokgwa o o tla dirang gore ditlhopha tse dingwe di tlhaloganye gore le ka ga eng.
Go fetolwa ga Indaseteri ya Dithekesi go nna ya temokerasi
Bontsi jwa batho ba ba tsetsweng dingwaga di le mmalwa pele ga ngwaga wa 1994 bo tla itse tshotlego e Bantsho ba e itemogetseng ka ntlha ya fa ba ne ba gateletswe ke puso e e neng e se ya nnete. Ba ne ba sena lefoko mo tsamaisong ya naga ka ntlha ya fa ba ne ba sa letlelelwa go tlhopha batho ba ba ba batlang go tsena mo pusong. Go ne go sena temokerasi. Ka ntlha ya temokerasi, jaanong mo Aforika Borwa go nna le ditlhopho mo magatong a selegae le a bosetšhaba. Ka ditlhopho, baagi jaanong ba kgona go baya batho ba ba ba batlang mo palamenteng!
Ka ntlha ya fa re itse gore go utlwala jang go tshela mo nageng ya temokerasi, go botlhokwa gore maphata otlhe a a amang matshelo a rona le ona a dirise temokerasi. Akanya ka sekai sa tsamaiso ya sekolo (ka makgotla a kemedi ya baithuti), pusoselegae (ka makhanselara) jalo le jalo. Mme seno se ntse se le maleba mo indasetering ya dithekesi - re tshwanetse go diragatsa temokerasi mo dipopegotheong tsa rona mo magatong a selegae, porofense le la bosetšhaba.
Tiragatso
Akanya ka ga popegetheo ya gago ya selegae.
O emelwa jang kwa legatong la kgaolo?
Go latelwa dithulaganyo dife gore go swediwe ka gore ke mang a tshwanetseng go nna mo lekgotlakhuduthamageng?
A bothati jwa lona jwa kgaolo bo na le kemedi kwa legatong la porofense?
A bothati jwa porofense bo na le kemedi kwa legatong la bosetšhaba?
Bothata jwa bosetšhaba bo bidiwa eng? Ditiro tsa jona ke eng?
Ke eng se se kaelang dikhansele tsotlhe tsa dithekesi malebana le go tsamaisa merero ya tsona?
O ka re dintlhatshwano (malebana le tsamaiso) magareng ga puso ya Aforika Borwa le indaseteri ya dithekesi ke dife?
Tolamo mo indasetering (go ikobela ditshwetso tse di tserweng)
Maiteko a a tsamaisiwang ka thulagano
Maatla a go reka"
Go thata Mzala, ga go sa tlhole go na le letseno! Re ka dirang? THULAGANYO SEŠWA
Kwa go nngwe ya dikopano tsa Komiti e e Ikgethileng ya Ditirelo tsa Setšhaba ka kgwedi ya Seetebosigo 2002, Moporesidente wa SANTACO, e leng Rre Moufhe o ne a re: "Pele ga ngwaga wa 1994, indaseteri ya dithekesi e ne e le kgwebo e e humileng. Fela puso ya tlhaolele e ne ya dira maiteko a ka bomo a go reketlisa indaseteri ka go ntsha ditumelelo di le dintsi."
Tiragatso
Polelo ya ga Rre Moufhe e ka ne e le nnete. Bua gore ke dintlha dife gape tse o akanyang gore di reketlisa indaseteri ya dithekesi. Tlhagisa dintlha di le 5 mme o tlhalose ka moo di nang le seabe ka teng mo seemong sa ga jaana mo indasetering ya dithekesi.
Go fetolwa ga indaseteri ya dithekesi go nna indaseteri ya dipalangwa tsa botlhe
A o ntse o itse gore dithekesi di rwala bapagami ba feta dimilione di le 3.7 moso mongwe le mongwe? Bano ke batho ba e leng gore ba na le seabe mo ikonoming - seno se kaya gore indaseteri e na le seabe mo tlhabololong ya ikonomi ya naga le fa tota e ise e tsewe jaaka indaseteri ya dipalangwa tsa botlhe. SANTACO le lefapha la dipalangwa ba eletsa go fetola indaseteri ya dithekesi go nna tsamaiso ya dipalangwa tsa botlhe gore:
go atolosiwe indaseteri ya tirelo ya dipalangwa tsa botlhe go maatlafadiwe ikonomi ya indaseteri ya dithekesi ka tsamaiso ya dithendara go tokafadiwe boleng jwa ditirelo ka kgaisano le dibese, go naya sekai
Tiragatso
Tlhagisa diponagalo di le 5 tse - go ya ka wena - di nang le seabe mo "tirelong e e gaisang ya boleng" mo indasetering ya dipalangwa
Kwala lenaane la bonnye ditirelo di le 3 mo indasetering ya dipalangwa mme o tlhalose gore ke efe e e tlamelang badirisi ka tirelo e e gaisang.
Ke eng se se tla dirang gore indaseteri ya dithekesi e dire jaaka kgwebo e e gaisang?
A dikgwebo tsotlhe di duela lekgetho? Wa reng ka go ikobela lekgetho ke indaseteri ya dithekesi (go lebeletswe mothapi le badiri)?
Go agwa sešwa ga dithekesi ka boripana setshwantsho sa dithekesi mo tseleng
Maikemisetso a Lenaneo la Kagosešwa ya Dithekesi ke go:
emisetsa dithekesi tsa ga jaana tse di onetseng ka dikoloi tse dintšhwa, tse di agilweng mo gae tsa manno a le 18 le 35.
fitlhelela seemo sa pabalesego se se tlhokegang mo dipalangweng tsa botlhe tsa bapagami (Dithekesi tse Dintšhwa di tla nna gape le diponagalo tse di ikgethileng tse di tshwanang le sediriswa se se thibelang go laisa go feta tekano).
maatlafatsa ikonomi ya beng le ba ba nang le seabe ka diketleetso le ditetlo tsa tshenyo.
go tlhama dikoporasi tsa dithekesi go gokaganya le batlamedi ba ditšhelete fa go phasaladiwa dirori tse dintšhwa go tlamela ka ditlamelo tsa lenaneo le le patelediwang la tlhokomelo la dithekesi tse dintšhwa go tokafatsa ikonomi ya naga (sekai, Dithekesi tse Dintšhwa gammogo le dikarolo tsa tsona di ya go dirwa mo gae)
go nna le tshwaelo mo boitekanelong jwa tikologo (Dithekesi tse Dintšhwa di ya go dirisa disele, e e leng tlhotlhwatlase go na le petorolo mme gape e tla fokototsa mosi o o ntshiwang ke sekgwamosi sa serori).
go tokafatsa ditiro tsa dithekesi ka kakaretso, go tshwana le go koleka dituelo (di tla nna le tsamaiso ya tuelo e e bidiwang smart card - EMS)
go dira banka ya tshedimosetso ya bosetšhaba ya dilaesense tse di dirang ka kwadiso ya Dithekesi tse Dintšhwa.
Sekema seno sa tshimologo, se se tlhamilweng ke setlhopha sa tiro se se emetseng mafapha a Dipalangwa, Kgwebo le Indaseteri, Dimenerale le Maatla gammogo le Bothati jwa Ditšhelete jwa Bosetšhba, ka tshwaragano le indaseteri ya dithekesi, se tla tsamaisiwa ka tsamaiso ya kananyo (se segologolo ka se sentšhwa) le tetlo ya tshenyo e e tla bong e ka bonwa ke beng ba semolao ba dirori tse di gona ga jaana go fokotsa tlhotlhwa ya dirori tse dintšhwa.
Tiragatso
Go ya ka SANACO, lenaneo la thulaganyo sešwa ya dithekesi le na le dipoelo tse di boitshegang mo bathong ba le mmalwa ba ba nang le seabe. Buisanel le go kwala lenaane la dipoelo tseno go:
Mong wa thekesi
Mopagami
Setšhaba
Puso
Difaboriki tsa dirori le dikarolo
Ditheo tsa ditšhelete
Mokgethisi
Ikonomi ya naga
Thulaganyosešwa malebana le Dithekesi tse Dintšhwa
Lenaneo la thulaganyosešw le tla lebisa kwa goring ditsela di rulaganngwe sešwa. Ditlamorago tsa seno ke gore:
Ditsela tsa ga jaaa di tla tlhalosiwa gape gore go tlamelwe bapagami ka tirelo e e gaisang.
Go tla nna le mefuta e le mene ya dirori tse di tla bong di na le seabe mo tsamaisong ya dipalangwa tsa botlhe tse di tsamayang mo lefatsheng. Di tla bo di rulaganyeditswe go rwala go sa akarediwe mokgweetsi: -
i batho ba le kwa tlase ga 9 sekai, dithekesi tsa dimetara ii batho ba le 18 dikhombi iii batho ba le 35 dikhombi le iv batho ba le 46 gongwe go feta sekai, dibese tsa tlwaelo jaaka re di itse gompieno.
Ditetla tsa ga jaana di tla fetolelwa go nna dilaesense tsa tiro, tse di tla tsayang sebaka sa dingwaga di le 5 e seng jaaka ditetla tsa botshelo jotlhe.
Dilaesense tsa tiro di tla bo di ikaegile ka ditsela E SENG KA sekgala go tshwana le ditetla.
Dithekesi tse dintšhwa di tla tsenngwa mo sejuleng go lebeletswe ditsela le nako bogolo segolo tse di tla bong di etleediwa.
Go tla nna fela le palo e e rileng ya Dithekesi tse dintšhwa e e tla dirang mo tseleng le lefelon le le riling tsamaiso ya karolelo
Ditirelo dingwe tsa dipalangwa di tla etleediwa. Ditirelo tsa dipalangwa tse di etleediwang di tla tsenngwa mo sejuleng go kaya gore, di tla latela lenaanenako
Ditlhokego tse di totobaditsweng tsa Dithekesi tse Dintšhwa
Go latela dingwe tsa ditlhokego tse di totobaditsweng tsa dirori tse di solofetsweng tsa dipalangwa tsa botlhe tsa mofuta wa minibese le wa midibese:
Mothamo wa Enjene: 18S (khombi) e tla bo e le 2,5 - 4,0 letara tsa disele le 4,6 - 6,0 diletara tsa disele tsa 35S (khombikgolwane).
Setswalo sa bapagami: Setswalo se le sengwe se se itirisang se se laolwang ke mokgweetsi ka bophara jwa 850 mm mo go 18S le 35S.
Bonno jwa bapagami: ditilo di le 4 go ralala bophara jwa Thekesi e Ntšhwa (ka tsela nngwe le nngwe).
Tiragatso
Tsaya gore o na le setlamo sa faboriki ya dirori se se ka kgonang go fitlhelela ditlhokego tsa porojeke ya thulaganyo sešwa ya dithekesi. Lefapha la Dipalangwa le Lefapha la Kgwebo le Madirelo a ntshitse thendara ya go agiwa ga nngwe ya Dithekesi tse Dintšhwa. Setlamo sa gago se sweditse go gaisanela thendara. Ditlhokego tsa thendara ke gore ditlamo tse di gaisanelang thendara di tshwanetse go romela tokumente ya tshitshinyo/thendara e:
e nang le seshwantsho sa nngwe ya Dithekesi tse dintšhwa, e nang le setshwantsho se se bontshang ka botlalo, bonnye, ditlhokego tse di totobaditsweng di le 7 jaaka di tlhalositswe mo tokumenteng.
e sedimosang mesola ya Dithekesi tse Dintšhwa tlhagisang diphopoletso tse di amogelesegang tsa ditshenyegelo tsa Thekesi e Ntšhwa e nang le dilo tse dingwe tse di tla rotloetsang boto ya dithendara go go abela thendara.
Mo flip chart e o e neilweng, baakanya tokumente ya gago ya thendara ya go aga Thekesi e Ntšhwa e o yang go e tlhagisetsa boto ya dithendara.
Letshwao la TETA
Setshwantsho sa batho ba ya kwa thekesing le letshwao la tsela
Molao wa Porofense wa Dipalangwa
MOJULE ONO O KA GA ENG
Diporofense di tlhoka gore di tle ka maano a tsona a go tsenya tirisong Molao wa Bosetšhaba wa Kgabaganyo wa Dipalangwa tse di Tsamayang mo Lefatsheng (MBKDTL). Go naya sekai, porofense e nngwe le e nngwe, ka kaelo ya Mokhuduthamaga, e tla thapa batho ba ba tla dirang mo ditheong tse di farologaneng. Mo mojuleng ono re tlile go lebelela maikarabelo a dipopegotheo tseno gammogo le mefuta ya maano a di tla tshwanelang go a tlhama.
fa thoko: Setshwantsho sa thekesi mo sekontereng gammogo le mmapa wa Aforika Borwa
Bontsha kitso ya ditheo/dipopegotheo tse di farologaneng tse di nang le seabe mo dipalangweng
Bontsha ka moo o tlhaloganyang ditiro tsa ditheo/dipopegotheo tsa dipalangwa mo porofenseng ya gago ka gona
Tlhalosa maikarabelo a Mokhuduthamaga malebana le go tsenngwa tirisong ga MBKDTL.
Bontsha kitso le maikemisetso a "Letsholo la nna ka fa Molaong" mo porofenseng ya gago.
Bothati le batlhankedi ba ba kwadisang
Go ya ka Molao wa Porofense wa Dipalangwa, porofense e thapile ditheo di le mmalwa go netefatsa gore di samagana le merero ya dipalangwa ya porofense ka tshwanelo. Tsona ka Boto ya Dilaesense tsa Tiro, Bakwadisi le Batlhankedi ba ba Laoletsweng gongwe Badiragatsi ba Molao (sekai, motlhatlhobi wa dilaesense, motlhatlhobi wa dirori, ditokololo tsa Sepodisi sa Aforika Borwa, j.jj)
Go latela ditiro dingwe tsa ditheo/bothati jo bo kailweng fa godimo:
Boto ya Dilaesense Tsa Tiro
Go amogela, go lebelela le go swetsa ka dikopo tsa thebolo, ntšhwafatso gongwe phetiso ya dilaesense tsa tiro.
Go samagana le dikopo tsa go fetolelwa ga ditetla go nna dilaesense tsa tiro.
Go bona thebolo ya laesense ya tiro go tswa kwa Botong ya porofense e nngwe (go tewa, moo leeto le kgabaganyang diporofense).
Bakwadisi
Go amogela, go lebelela le go swetsa ka dikopo tsa kwadiso ya mekgatlho le batsamaisi ba indaseteri ya dithekesi ya di-minibese.
Go beela thoko gongwe go phimola dikwadiso.
Go tshola direkoto tsa tshedimosetso e e tlhokwang ke Bokwadisi jwa Bosetšhaba jwa dipalangwa go tshwana le batsamaisi, ditirelo gammogo le dirori tsa bona.
Go rotloetsa le go thusa mekgatlho go ikwadisa.
Go kwala le go tlhagisa pegelo ya ngwaga le ngwaga go Mokhuduthamaga gore a e tlhagise kwa kokoanopeomolaong ya porofense.
Badiragatsi ba Molao gongwe "Batlhankedi ba ba Laoletsweng"
Maikarabelo a magolo a batlhankedi bano ke go netefatsa gore go ikobelwa MBKDTL. Seno se ka akaretsa:
Go gapa dirori tse di se nang dilaesense tsa tiro.
Go emisa le go tlhatlhoba dirori gammogo le ditokumente tse di maleba mo tseleng.
Go amogela dintlha le dipolelo tsa bapagami malebana le gore a ba dueletse go rorwa mo seroring.
Go kopa mokgweetsi go tlamela ka tshuo le dintlha tsa mongwa wa serori le go tlhagisa ditokumente tsa tshegetso.
Tiragatso
Lebelela Molao wa Porofense ya gago wa Dipalangwa mme o:
Tlhalose le go tlhopha ditheo dingwe di le tharo tse di ka dirisanang nao mo pakeng ya go dira tiro ya gago.
Buise ditiro tsa ditheo tse o di tlhophileng mme o supe gore maikarabelo a gago malebana le ditheo tseno e tshwanetse go nna eng.
Maikarabelo a Mokhuduthamaga malebana le MBKDTL
Karolo ya 3 ya MBKDTL e tlhalosa maikarabelo a porofense a go tsenya tirisong MBKDTL. Porofense e tshwanetse go tla ka maano a a farologaneng a dipalangwa a a elang tlhoko mabaka a a amang diporofense. Lengwe la maano ano ke Leano le Kopanetsweng la la Dipalangwa (LKD). Tšhate e e latelang e sobokanya dithulaganyo tse di akarediwang mo go tlhameng leano leno:
Tiragatso
Setshwantsho
Setshwantsho sa lefelo la baipei
Fa go rulaganngwa Leano le le Kopanetsweng la Dipalangwa (LKD), go botlhokwa gore go totiwe "tlhabololo ya mafelo a metsemagae le karolo e e kgethegileng ya dipalangwa tse di tlhokegang". Tlhalosa polelo eno mme o kwale bokao jwa yona malebana le tlamelo ya ditirelo tsa dipalangwa go mafelo a a laelang:
Mafelo a baipei
Ditiro tse di kgethegileng le mafelo a a kgatlhisang (go lebeletswe bajanala thata).
Go latela fano papatso e e tlhageletseng mo go nngwe ya dikuranta tsa mafelo a beke. E amana le maikarabelo a bothati jwa porofense jwa go tsenya tirisong melao e e maleba ya dipalangwa go netefatsa gore go na le tsamaiso e e lekaneng e e tsamaisiwang sentle ya dipalangwa mo porofenseng.
Setshwantsho sa papatso
Tiragatso
Lebelela phatlha e e phasaladitsweng mme o tlhalose le go dira tlhagiso mo go tse di latelang:
Maikarabelo a go thapa motho mo phatlheng eno ke a ga mang?
Ke molao ofe wa dipalangwa o o letlang go thapiwa goo?
Boto eno e tshwanetse go nna le ditokololo di le kae?
Ditiro tsa Boto eno e tla nne dife? (lebelela molao).
Ke mang yo o se nang tshiamelo ya go supiwa mo Botong ya Dilaesense tsa Tiro?
Ditiro tsa motshodi wa laesense ya tiro ke dife?
Letsholo la Nna ka fa Molaong" mo porofenseng ya gaeno.
Go tlhalositswe gore ke maikarabelo a diporofense go tlhama le go tsenya tirisong maano a a farologaneng a dipalangwa mo diporofenseng tsa tsona. Gore seno se diragale, bothati jwa porofense bo tshwanetse go itse, sekai, gore go na le dithekisi di le kae tse di dirang, di dira kwa kae, jalo le jalo. Go tlhomilwe letsholo fa gautshwane, le maikaelelo a lona e leng go kwadisa dithekesi tsotlhe gore go tle go nne le banka ya tshedimosetso e e tla thusang togamaano ya dipalangwa mo porofenseng
Moono wa Letsholo la Nna ka fa Molaong e ne e le 'Wa Lala, Wa Sala'.
Tiragatso
Tlhalosa tse di latelang malebana le Letsholo la Nna ka fa Molaong mo porofenseng ya gaeno:
Maikaelelo a Letsholo la Nna ka fa Molaong e ne e le eng?
Le na le bokao bofe jwa pakatelele mo go ba ba fositseng gongwe ba ba tla fosang letlha la bofelo la go kwadisa (Akanya ka ga bokao jwa moono)?
Fa o lebelela dintlha tse di tlhagisitsweng mo Mojuleng wa 1 (MBKDTL) le mojule ono, a o kanya gore "bo-Mduvhas" ba ka dira mo isagong?
Setshwantsho sa batho ba ya kwa thekesing le letshwao la tsela le letshwao la TETA
GO TLHALOGANYA MOLAO WA BOSETŠHABA WA PHARAKANO YA MO TSELENG
Go dira tlamelo ya merero ya pharakano ya mo tseleng e e tla dirisiwang ka go tshwana go ralala Rephaboliki ya Aforika Borwa.
Mojule ono o ka ga eng?
Mo mojuleng ono o, o tla ithuta go le gontsi malebana le Molao wa Dipalangwa tsa mo Tseleng gammogo le bokao jwa ona mo indasetering. Gore motho a dire go ya ka molao, o tshwanetse go tlhaloganya ka botlalo Melao e e laolang ditsela tsa rona
Mo Mojuleng ono re tla lebelela:
Thanolo ya Molao wa Bosetšhaba wa Dipalangwa tsa mo Tseleng
Go nna mo seemong se se siamentseng go kgweetsa
Go rebolwa ga Laesense ya go Kgweetsa
Matshwao a Tsela
Go bega Kotsi
Ditiro tse di seng ka fa molaong malebana le dipoleiti/matshwao a kwadiso
Fa thoko: Setshwantsho sa batho ba pagama thekesi
MATSENO
Molao o na le dipolelwana di le dintsi le dipolelwanapotlana tse di amang batho ba ba dirang mo indasetering ya dithekesi, le fa e se ka tlhamalalo. Dikai tsa tsona ke kwadiso ya difaboriki, baagi le baromelateng ba dirori; kwadiso ya diteišene tsa ditlhatlhobo; maatla le ditiro tsa Mokaedi-Kakaretso le ba bangwe.
Re tliele go itebaganya le dintlha tse di amang indaseteri ya dithekesi ka tlhamalalo.
Molao o na le Dikgaolo di le VX(sometlhano). Re tla lebelela dingwe tsa dikgaolo go re re tlhaloganye ka bophara diteng tsa teng.
Kgaolo 1
Thanolo ya Molao
Kgaolo 2
Tiriso ya molao
Kgaolo 3
Kwadiso le thebolo ya dilaesense tsa dirori
Kgaolo 4
Go nna mo seemong se se siametseng go kgweetsa ga mokgweetsi
Kgaolo 5
Go nna mo seemong se se siameng ga serori
Kgaolo 6
Go nna mo seemong se se siameng ga mong
Kgaolo 7
Pabalesego mo tseleng
Kgaolo 8
Dithoto tse di kotsi
Kgaolo 9
Matshwao a tsela le dipeelo tsa lebelo ka kakaretso
Kgaolo 10
Dikotsi le dipegelo tsa dikotsi
Kgaolo 11
Kgweetso e e botlhaswa
Kgaolo 12
Megopolo le dithulaganyo tsa molao
Kgaolo 13
Melawana
Kgaolo 14
Direkoto tsa kwadiso
Kgaolo 15
Ditlamelo ka kakaretso
Ditshobokanyo tsa dikgaolo tse di mo molaong
Dipoelo
Mo yuniting eno o tla tlhaloganya:
Dikamano tsa dikgaolo tse di farologaneng mo molaong.
KGAOLO 1
Kgaolo 1 e tlhagisa ditlhaloso tsa mareo a a dirisiwang go mo Molaong.
Go naya sekai:
Motlhankedi wa kagiso" o kaya motlhankedi wa pharakano le motlhokomedi wa pharakano yo o thapilweng go ya ka melao ya porofense epe fela.
Serori se se tshwaragantsweng" se kaya kopano ya dirori e e nang le lori-terekere le seka-kolotsana.
Kgaolo 2
Tiriso ya Molao le ditlhokegopotlana
Seno se kaya gore Molao o tla dirisiwa go ralala Rephaboliki ya Aforika Borwa.
Kgaolo yotlhe fela e lebeletse batlhatlhobi, batlhatlhobi ba dirori le batlhatlhobi ba dilaesense tsa go kgweetsa.
Kgaolo 3 ya Molao
Kwadiso le thebolo ya dilaesense tsa dirori
Kgaolo yotlhe fela e lebeletse dintlha tse di malebana le difaboriki, baagi le baromelateng ba dirori.
Kgaolo 4 ya Molao
Go nna mo seemong se se siametseng go kgweetsa ga bakgweetsi
Tshobokanyo:
Karolo eno e bua ka dilaesense tsa go kgweetsa, mme e tlhalosa: (motemeng ya 12 & 13)
Gore ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe ntle le fela fa a tshotse laesense gongwe tokumente gongwe tetla epe fela e e rebotsweng mo go ena.
Laesense e e letlang mokgweetsi wa serori e tla reolwa ke tikwatikwe ya ditlhatlhobo tsa dilaesense tsa go kgweetsa mme e ka nna -
Laesense ya nakwana gongwe
Laesense ya go kgweetsa.
Laesense ya go kgweetsa e ka rebolwa fela fa morago ga gore go amogelwe laesense ya go ithuta go kgweetsa.
Kiletso ya go amogela gongwe go tshola laesense ya go ithuta go kgweetsa gongwe ya go kgweetsa
Tiro
Lebelela buka ya tiro mo Mojule 3 tiro 1.
Kgaolo 9: Matshwao a Tsela
Molao o tlhalosa sentle gore ke mang yo o nang le maikarabelo a go bontsha matshwao a tsela, gore matshwao a tsela a ka tlosiwa leng, gongwe seemo se a ka ikgatholosiwang mo go sona!
Potso 1
Ke mang yo o rwalang maikarabelo a go bontsha matshwao a tsela ka gale?
a Lekgotlataolo la selegae, gongwe motho ope fela yo o thapilweng ke lona mme a na le tetla ya go dira jalo a ka bontsha gongwe a dira gore go bontshiwe matshwao a a jalo a tsela ka mokgwa o o rebotsweng mo tseleng ya botlhe gongwe mo lefelong la tiro la lekgotlataolo leo la selegae.
b Lekgotlataolo la selegae le ka rebola tetla e e kwadilweng go motho mongwe le mongwe fela gongwe setheo, go bontsha gongwe go dira gore go bontshiwe matshwao a a jalo a tsela mo lefelong la tiro la lona ka mokgwa o o rebotsweng.
c Lekgotlataolo la selegae le le kailweng mo temeng ya b le ka swetsa ka seemo se go tla dirwang pontsho eo mme le ka laela gore letshwao leo le tlosiwe.
Go fa sekai, fa mokgatlho wa lona wa dibaesekele o na le kgaisano, gongwe letsatsi la boitumediso, o ka bona tetla ya go faposa pharakano. Seno se ka akaretsa go bontshiwa ga ga matshwao a tsela a le mmalwa.
Setshwantsho sa boradibaesekele
Mokhuduthamaga yo o amegang a ka letla mokgatlho ope fela go bontsha matshwao ape fela a tsela a a boning a le maleba, mme mokgatlho oo, o ka bontsha dibetšhe gongwe letshwao lepe fela la mokgatlho gammogo le letshwao leo la tsela, ka mokgwa o o rebotsweng.
Ka bokhutshwane: Ga gona motho ope yo o tla bontshang letshwao lepe la tsele mo tseleng ya botlhe ntle le fa a bone tetla go tswa go lekgotlataolo la selegae gongwe Mokhuduthamaga
POTSO 2
A go tla bo go le mo molaong gore balaolapharakano ba baithuti ba beye matshwao a pharakano ntle le go rerisana le bothati jwa semolao?
Setshwantso sa balaolapharakano ba baithuti
Mo ntlheng ya balaolapharakano ba baithuti, ba ka tswelela go baya matshwao a pharakano ka mokgwa o o rebotsweng ntle le go buisana le bothati jwa selegae ka ntlha ya fa seno se direlwa go netefatsa pabalesego ya baithuti ba ba kgabaganyang tseka ya botlhe.
POTSO 3
Go diragala eng fa sengwe gongwe letshwao le kgoreletsana le bokgoni jwa letshwao la tsela?
setshwantsho sa letshwao la tsela le fitlhilwe ke setlhare
KARABO
Mokhuduthamaga yo o maleba gongwe lekgotlataolo la selegae bo tshwanetse gore ka kitsiso e e kwadilweng, bo kaele mong gongwe motho yo o nnang mo lefelong le letshwao la pharakano gongwe sengwe se kgoreletsang pono gongwe se kgoreletsana le bokgoni jwa letshwao lepe fela la pharakano, go tlosa letshwao leo gongwe go ngongorega mo pakeng e e tlhalositsweng mo kitsisong.
Fa mong gongwe motho yo o amegang yoo a sa ikobele kitsiso, Mokhuduthamaga gongwe lekgotlataolo la selegae, fela go ya ka seemo sa nako eo, ba ka dira gore letshwao leo gongwe selo seo se tlosiwe.
Potso 3
Karabo
Ee! Go ya ka molao:
Ga gona motho ope yo o tshwanetseng gore a senye ka bomo gongwe ka botlhaswa, letshwao lepe fela la tsela, gongwe letshwao le lengwe, gongwe sediriswa sepe fela,
Gongwe
Ntle le tetla e e maleba ya go tlosa, a fetole seemo sa lona gongwe mokwalo, mmala wa mafoko gongwe matshwao a a mo go lona.
Potso 4
Karabo
Ga go a letlelelwa go tlhoka go obamela matshwao a tsela ntle le fa o laelwa ka mokgwa o mongwe ke motlhankedi wa pharakano...
Tiro
Lebelela Tiro 2: Go tlhoka go ikobela letshwao la tsela
Tekanyetso ya lebelo
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe ka lebelo le le fetang tekanyetso ya kakaretso ya lebelo jaaka e le maleba mo karolong e e riling ya tsela.
Bakgweetsi bangwe ba ka feta tekanyetso ya kakaretso ya lebelo
Go naya sekai:
Mokgweetsi wa serori sa setimamolelo, serori sa phaloso gongwe emelense yo o kgweetsang serori sa go nna jalo go tsweletsa tiro ya gagwe, motlhankedi wa pharakano yo o kgweetsang serori go tsweletsa tiro ya gagwe gongwe motho ope fela yo o kgweetsang serori a le mo tshireletsong ya setšhaba a ka fetetsa tekanyetso e e beilweng ya lebelo.
Fa fela e le gore:
a o tla kgweetsa serori se se amegang a etse tlhoko pabalesego ya pharakano e nngwe; mme b mo mabakeng a serori seo sa setimamolelo, serori sa phaloso, emelense gongwe serori se se kgweediwang ke motho yo o mo tirong ya tshireletso ya setšhaba, serori seo se tla tsenngwa sediriswa se se kgonang go ntsha modumo o o rebotsweng le lebone la itshupo jaaka go rebotswe, mme sediriswa seo se tshwanetse go lediwa mme lebone leo le lona le tshubiwe fa serori se kgweediwa ka lebelo le le fetang tekanyetso ya kakaretso e e beilweng ya lebelo.
Setshwantsho sa serori le letshwao la tekanyetso ya lebelo
Tsereganyo e e tshitshinngwang go tokafatsa taolo: Tekanyetso ya lebelo
Morero
Bothata/Tlhokego
Tsereganyo go ya go ngwaga wa 2005
Ditheo tsa botlhokwa
MELAWANA E E KANNWENG
Tshekatsheko le paakanyo ya tekanyetso ya lebelo
Botlhokwa jwa go tswelela go baakanya ditekanyetso go lebeletswe bosupi jwa mafelo a a amegang thata
Lefapha la Bosetšhaba le tshwanetse go oketsa kgatelelo mo Mafapheng a Diporofense a Dipalangwa, dipusoselegae le SANRAL go netefatsa gore boruni jwa tekanyetso ya mabelo bo tlaleletsa mo mananeong a tlhabololo ya mafelo a a kotsi
E tswelela go fitlha kwa bokhutlong jwa togamaano
Lefapha la Bosetšhaba la Dipalangwa, Mafapha a Diporofense a Dipalangwa
Katoloso ya go tlhomiwa ga dikhamera tsa mabelo tse di emeng le tse di sutisiwang
Maitsholomabe a bakgweetsi
E kopanngwa le ditiro tsa Goroga O Tshela
Lefapha la Bosetšhaba la Dipalangwa le tshwanetse go rotloetsa diporofense le makgotlatoropomagolo go dira ditirisanommogo tsa bosetšhaba le tsa poraefete tsa go tlamela le go tlhokomela thekenoloji ya temogo fa go leng maleba gona;
RTMC e tshwanetse go bona konteraka ya ditirelo tse di tshwanang le tseo bosetšhaba fela jaaka go tla bo go le maleba
E tswelela go ya kwa bokhutlong jwa togamaano
KGAOLO 10
Kgaolo eno e lebelela maikarabelo a bakgweetsi kwa lefelong la kotsi, mo motho yo mongwe a tlhokafetseng gongwe a gobetse gongwe a itemogela tshenyegelo ya dithoto dipe gongwe diruiwa.
Tiro
Lebelela buka ya tiro ya Mojule 3, tiro 3: Dikotsi le dipegelo tsa dikotsi
KGAOLO 11
Tiro
Lebelela buka ya tiro ya Mojule 3, tiro 4: Letlole la Dikotsi tsa Tsela
Kgaolo eno e lebelela:
Go kgweetsa botlhaswa
Go kgweetsa go sa kgathalelwe ba bangwe
Go kgweetsa motho a nole tagi
Go tlamela ka tshedimosetso e e fosagetseng
Ditiro tse di seng ka fa molaong tse di malebana le dinomoropolata tsa kwadiso, dinomoro tsa kwadiso, matshwao a kwadiso gongwe makwalo mangwe.
Go kgweetsa botlhaswa
Molao o tlhalosa gore:
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori botlhaswa mo tseleng ya botlhe.
Seno se kaya motho mongwe le mongwe fela yo o kgweetsang serori ka go ikgatholosa ka bomo pabalesego ya batho gongwe dithoto.
Fa go lebelelwa gore a go tlodilwe Molao, kgotlatshekelo e tla lebelela mabaka otlhe a kgetse, go akarediwa:
Mofuta, seemo le tiriso ya tsela ya botlhe e go kaiwang gore tlolomolao eo e diragetse mo go yona, bogolo jwa pharakano e e neng e le gona ka nako e e maleba gongwe e e ka bong e ne e solofetswe go ka nna teng mo tseleng eo, gammogo le lebelo le mokgwa o serori se neng se kgweediwa ka ona.
Go kgweetsa go sa kgathalelwe ba bangwe
Ga gona motho ope yo o tla kgweetsang serori mo tseleng ya botlhe ntle le go kgathalela motho mongwe fela yo o dirisang tsela.
Go kgweetsa motho a nole tagi gongwe seritibatsi se se tagang, gongwe o na le seelo se se kwa godimo sa tagi mo mading gongwe mo moweng
Ga gona motho ope mo tseleng ya botlhe yo o tla-
ganang gore go tsewe sampole ya madi, gongwe sampole ya mowa mo go ena a kgweetsang serori; gongwe c a nna mo setilong sa mokgweetsi sa serori se enjene ya teng e tshubilweng fa seelo sa tagi mo sampoleng epe fela ya madi a a tserweng mo karolong nngwe le nngwe ya mmele wa gagwe e se kwa tlase ga digerama di le 0,05 mo dimileletareng di le 100, gongwe fa e le mokgweetsi wa porofešenale yo o kailweng mo karolong ya 32, e seng kwa tlase ga digerama di le 0,02 go dimileletara di le 100.
Tsereganyo e e tsitsinngwang ya go samagana le: dithulaganyo tsa tsamaiso ya ditiragalo/manokonoko
Bothata/ Tlhokego
Tsereganyo go ya go ngwaga wa 2005
Ditheo tsa botlhokwa
Botlhokwa jwa go tswelela go baakanya dithulaganyo/ditsamaiso tse di leng gona
Go tsweletsa kgolagano ya ka gale le SANRAL malebana le go tlhamiwa ga dithulaganyo tsa kgokagano e e rulaganeng go amanya le go tsamaisa sentle ditiro tsa batlhankedi ba pharakano, batlhankedi ba Sepodisi, ditirelo tsa diemelense gammogo le dilori tse di gogang kwa mafelong a dikotsi
E tswelela go ya kwa bokhutlong jwa togamaano
Go tlamela ka tshedimosetso e e fosagetseng
Ga gona motho ope yo -
Malebana le go tlamela ka tshedimosetso e go ya ka kitso ya gagwe, e tla, gongwe e ka dirisediwang lebaka lepe fela go ya ka Molao ono, a tla dirang maikano gongwe a tlamele ka tshedimosetso e go ya ka kitso ya gagwe, e fosagetseng gongwe ka tsela nngwe fela, e latlhang.
Ditiro tse di seng mo molaong malebana le dinomoropolata tsa kwadiso, dinomoro tsa kwadiso, matshwao a kwadiso gongwe makwalo mangwe
Setshwantsho sa nomoropolata ya kwadiso
Ga gona motho ope yo o tla dirisang gongwe go dira nomoropolata epe fela ya kwadiso, e e sa ikobeleng ditlhokego tse di totobaditsweng.
Ga gona motho ope yo o tla-
a senyang gongwe a dira setshwano gongwe, ka maikaelelo a go tsietsa, a emisetsa, fetola, gongwe a gagola gongwe go tsenya sepe fela mo nomorong ya kwadiso gongwe letshwao la kwadiso gongwe nomoro e e tshwanang gongwe letshwao le le rebotsweng ke bothati jo bo nang le bokgoni kwa ntle ga Rephaboliki; gongwe b tsholang mo go ena, nomoro ya go nna jalo gongwe letshwao le le sentsweng gongwe le dirilwe setshwano gongwe le emiseditswe, fetotswe, gagotswe gongwe e e nang le sengwe se se tsentsweng.
Setshwantsho sa laesense ya go kgweetsa
Ga gona motho ope yo o tla-
a senyang gongwe a dira setshwano gongwe, ka maikaelelo a go tsietsa, a emisetsa, fetola, gongwe a gagola gongwe go tsenya sepe fela mo setifikeiting, laesense gongwe lekwalo lengwe fela le le rebotsweng gongwe le le lemogwang go ya ka Molao ono; gongwe b tsholang mo go ena, setifikeiti sa go nna jalo, laesense gongwe lekwalo lengwe fela le le sentsweng gongwe le dirilwe setshwano gongwe le emiseditswe, fetotswe, gagotswe gongwe e e nang le sengwe se se tsentsweng.
Ga gona motho ope yo o tla-
a dirisang setifikeiti, laesense gongwe lekwalo lengwe fela le le rebotsweng gongwe le lemogwa go ya ka Molao ono fa e seng mong wa lona; gongwe b letlang gore setifikeiti sa go nna jalo, laesense gongwe lekwalo lengwe fela le ena e leng mong wa lona, le dirisiwe ke motho yo mongwe fela.
Ga gona motho ope yo o tla-
a reng ka maikaelelo a go tsietsa, senya, emisetsa, fetola, ripitla, tsenya sepe gongwe go tlosa sepe go tswa moo gongwe go tshwenyana le nomoro ya enjene gongwe tšhesi ya serori; gongwe b reng, ntle le lebaka le le mo molaong, a tshole serori se nomoro ya sona ya enjene gongwe tšhesi e sentsweng, emiseditsweng, fetotsweng, ripitlilweng gongwe e e tsentsweng sengwe fela, gongwe go tlositsweng sengwe mo go yona, gongwe e tshwentswe ka mokgwa mongwe fela.
Tiro
Lebelela buka ya tiro ya Mojule 3, tiro 5
Setshwantsho sa batho ba okometse enjene ya serori
TIRO
Tiro 1. Go siamela go kgweetsa
A: Dirisa lenaane la go tlhola le le fa tlase go bona gore a o ka supa batho ba ba ka ilediwang go tlhola ba amogela gongwe go tswelela go nna le laesense ya go ithuta go kgweetsa gongwe ya go kgweetsa:
Tshwaya lebokoso le o akanyang gore le nepagetse. O ka lebelela Kgaolo III ya Molao wa Bosetšhaba wa Tsela fa o na le khopi.
Ee
Nnyaya
Motho yo o bogolo jo bo ka fa tlase ga dingwaga di le 18
Mokgweetsi wa serori yo laesense ya gagwe e beetsweng thoko ke kgotlatshekelo gongwe bothati jo bo nang le bokgoni fa peelothoko eo e sa ntse e dira.
Moo laesense ya go kgweetsa serori e khansetsweng ke bothati jo bo senang bokgoni.
Fa a na le bothata jwa bolwetse jo bo laolegang jwa mototwane
Go tlhaselwa ka bonako ke sedidi gongwe kidibalo ka ntlha ya bolwetse jwa madi a a kwa godimo gongwe sengwe fela
Pono e e sa tlhapang e e tlhomamisitsweng go ya ka seemo se se rebotsweng
Fa a tshwakgotswe ke tiriso ya seritibatsi sengwe se se tagang gongwe tiriso e e feteletseng ya tagi
Bosusu ntle le bogole bope gape mo mmeleng
Mofuta mongwe le mongwe wa bolwetse jwa tlhaloganyo mo e leng gore go tlhokega gore a tswalelwe, tlhokomelwe, laolwe le go alafiwa jaaka molwetse go ya ka Molao wa Boitekanelo (Molao wa bo18 wa ngwaga wa 1973)
O ka swetsa ka goreng kwa bokhutlong jwa tiragatso eno?
B: Motho yo o lemogang gore o ileditswe go nna le laesense ka ntlha ya lengwe la mabaka a a kailweng fa godimo a ka dirang?
Buisa ditsebe 18-19 tsa Molao.
Buisanang ka ga seno mo setlhopheng sa lona mme le dire pegelo mo phaposing.
Tiro 2. Go tlhoka go ikobela letshwao la tsela!
Setshwantsho sa serori sa setimamolelo le letshwao la tsela
Fa tiragalong eno o kgona go bona sentle gore mokgweetsi wa serori o ikgatholosa matshwao a tsela. Go na le tiragalo ya tshoganyetso mme tsela eo e khutshwane gongwe ke e e bonolo go gaisa go ya kwa lefelong le le šwang. A mokgweetsi o dira molato? Ke dikgato dife tse mokgweetsi wa serori a tshwanetseng go di diragatsa go lemosa batho ba ba kgweetsang ka lebaka la tshoganyetso?
Tiro 3. Dirisa lenaane la go tlhola le le fa tlase go bona gore a o ka kgona go supa:
Setshwantsho sa sejanaga se se amegileng mo kotsing ya tsela
Maikarabelo a mokgweetsi wa serori mo tseleng ya botlhe ka nako e serori sa go nna jalo se amegileng gongwe se nang le seabe mo kotsing epe fela e motho mongwe a tlhokafetseng gongwe a gobetse gongwe a senyegetswe ke dithoto gongwe diruiwa, e tla nna:
Tshwaya lebokoso le o akanyang gore le nepagetse. O ka lebelela Kgaolo X, ya Molao
Ee
Nnyaya
Go tshaba go tswa kwa lefelong
Go ema ka gangwe fela le go lebelela mofuta le bogolo jwa dikgobalo tsa motho mongwe le mongwe;
Fa motho a gobetse, go mo tlamela ka thuso e a ka kgonang go mo tlamela ka yona;
Go lekanyetsa mofuta le bogolo jwa tshenyegelo e e leng gona;
Fa a tlhoka go dira jalo go motho mongwe yo o nang le mabaka a a utlwalang a go kopa jalo, a tlamele ka leina le aterese ya gagwe, leina le aterese ya mong wa serori se a neng a se kgweetsa, mme malebana le serori, kwadiso gongwe letshwao le le tshwanang nayo,
Fa a ise a tlamele ka tshedimosetso e e kailweng fa godimo go motlhankedi wa pharakano kwa lefelong la kotsi, ntle le fa e le gore ga a kgone go dira jalo ka ntlha ya dikgobalo tse a di boneng mo kotsing, o tshwanetse gore ka bonako jo bo ka kgonegang, le mo sebakeng sa diura di le 24 morago ga kotsi eo e sena go diragala, a bege kotsi eo kwa motlhankeding wa sepodisi kwa seteišeneng sa mapodisi gongwe kwa kantorong e e tlhomilweng ke bothati jo bo nang le bokgoni go dirisiwa ke motlhankedi wa pharakano, mme koo gona a tlhagise laesense ya gagwe ya go kgweetsa le go tlamela ka nomoro ya gagwe ya itshupo le tshedimosetso e e tlhalosiwang mo temeng eo; mme
A tlose serori sengwe le sengwe se se amegileng mo kotsing e motho yo mongwe a tlhokafetseng gongwe a gobetseng mo go yona, mo seemong se se emeng mo go sona, pele ga tshutiso eo e ka rebolwa ke motlhankedi yo o nang le tetla wa pharakano.
A tlose serori mo lefelong fa kotsi eo e baka kgoreletso mo tseleng ya botlhe go letla gore pharakano e kgone go elela.
Motho mongwe le mongwe fela yo o nang le karatšhe gongwe lefelo le dirori di baakanngwang kwa go lona, le yo dirori tse dingwe le tse dingwe tse di nang le matshwao a go amega mo kotsing di isiwang kwa go ena gore matshwao ao a baakanngwe, e tla re, ka bonako jo bo kgonegang, pele ga a simolola ka paakanyo, a beye direkoto tse di totobatsang mofuta wa matshwao ao, nomoro ya enjene, nomoro ya tšhesi le kwadiso gongwe letshwao le le tshwanang le nomoro, mme fa go itsewe, leina le aterese ya mong le mokgweetsi wa serori seo.
Motho yo o tlhokang go tshola rekoto, o tla tshola rekoto eo sebaka sa dingwaga di le tharo go tloga ka letlha le e dirilweng ka lona, mme rekoto nngwe le nngwe ya go nna jalo, e tla newa motlhankedi wa pharakano fa a e kopa.
Tiro 3: Letlole la Dikotsi tsa Tsela
Setshwantsho sa serori se se amegileng mo kotsing ya tsela
Kgetse ya thutopatlisiso
Mo setshwantshong se e bontshitsweng fa godimo, go tlhokafetse batho ba le bararo. Bafalodi ba bangwe ba nnile le dikgobalo tse di masisi mme ba amogelwa kwa sepetlele.
Bafalodi ba na le ditshiamelo dife?
Baikaegi ba baswi ba na le ditshiamelo dife?
Ba tshwanetse go latela dithulaganyo dife go fitlhelela matlole ano?
Tiro 5: Ditiro tse di seng mo molaong malebana le dinomoropolata tsa kwadiso, dinomoro tsa kwadiso, matshwao a kwadiso gongwe makwalo mangwe.
Mokgweetsi o emisitswe mo maparegong a tsela mme ga dirwa ditlhotlhomiso tsa nako eo. Enjene e kgotlhakgotlhilwe fela mokgweetsi o ne a sa itse ka ga seo. A o na le molato wa bosenyi? Tlhalosa.
Setshwantsho sa batho ba ya kwa thekesing le letshwao la tsela le letshwao la TETA
YUNITI ENO E KA GA ENG?
Mo yuniting eno re tla lebelela Letlole la Dikotsi tsa Tsela le go ranola dipalopalo tse di tla re lemosang gore go diragala eng ngwaga mongwe le mongwe mo ditseleng tsa rona gammogo le bokao jwa seno mo tikologong ya ikonomi ya loago. Pabalesego mo tseleng ke kgang ya botlhokwa mo nageng ya rona malatsing ano ka ntlha ya fa ditsela tsa rona di fetogile go nna dirai tsa dintsho mme dipalo tsa dintsho di tsweletse go oketsega ngwaga mongwe le mongwe. Puso ya rona e na le maikarabelo a go supa le go fedisa dintlha tse di bonalang e le tsona di bakang mathata a etegetsang dipalopalo tse di golang tsa batswasetlhabelo mo ditseleng tsa rona. Lefapha la dipalangwa le dirile maiteko a go oketsa pabalesego mo ditseleng tsa rona moo go nnang le dipatlisiso tsa gore go supiwe ditlapele tse di tlhokang go tseelwa dikgato ka gangwe fela.
Go batlisisa ditlapele tse di tlhokang go tseelwa dikgato ka:
Selebo sa Letlole la Dikotsi tsa Tsela
Go lebelela dipalopalo tsa letsholo la Goroga o Tshela tsa 2001
Bapagami jaaka batswasetlhabelo ba dikotsi tsa tsela
Melato/mekgweleo ya bapagami
Maano le maiteko a tsereganyo malebana le pabalesego mo tseleng
Thulaganyo ya go dira kopo ya tleleimi
Selebo sa Letlole la Dikotsi tsa Tsela
Letlole la Dikotsi tsa Tsela ke setheo sa setšhaba, se se diretsweng go duela batho ba ba gobetseng mo dikotsing tsa tsela gongwe baikaegi ba batho ba ba tlhokafaletseng mo dikotsing tsa tsela ka ntlha ya kgweetso e e botlhaswa ya dirori mo Aforika Borwa.
Tleleimi e dirwa mo foromong ya tleleimi e e rebotsweng semolao (Foromo 1), e e tlamelang ka tshedimosetso ya ntlha ka ga motho yo o dirang tleleimi, dirori le batho ba ba amegileng mo thulanong, letlha le lefelo la kotsi gammogo le ditlhotlhwa.
Go itsesewe ga lekgethwana la dituki la Letlole la Dikotsi tsa Tsela
Motsheganong 1986
Puso e itsese inšorense ya dirori
E tsamaisiwa ke ditlamo tsa inšorense tsa lephata la poraefete
Dituelo tse di kwa tlase - mathata a botšhoni
Letlole la dikotsi tsa dirori
Mekgatlho ya ditlamo tsa inšorense
Go rekiwa dipaletlana ka seelo se se lekanang mo seroring se sengwe le se sengwe
Batho ba le bantsi ga ba ke ba reka dipapetlana mme ka jalo ba nna ba sena inšorense
Puso e itsese lekgethwana la dituki mme e tlhama Letlole la Dikotsi tsa Tsela
Seabe sa bogakolodi jwa inšorense se a fokodiwa mme ditleleimi di sekasekwa ke letlole ka bolona
Puso e tlhoma lekgethwana la peterolo mme e ka baakanya molao.
Athikele mo kuranteng ya Citizen; Laboraro 3 Mopitlwe
Ka la 7 Moranang, lekgethwana la dituki le tla oketsega ka 10c/letara, mme lekgethwana la letlole la dikotsi tsa tsela ka 5c/letara.
Dipalopalo tsa letsholo la Goroga o Tshela ka Sedimonthole 2001
Fa tlase fano go bontshiwa dipalopalo go tswa kwa letsholong la Goroga o Tshela la 2001/2002. Puo ya Tona ya Dipalangwa malebana le dipalopalo tseno e ka fitlhelwa kwa Lefapha la Dipalangwa - Goroga o Tshela 2001/2002
Palo ya dikotsi tse di tsereng matshelo
Palogotlhe ya dikotsi tse di tsereng matshelo mo pakeng ya malatsi a boikhutso ya Sedimonthole 2000 le Sedimonthole 2001, e e ikaegileng ka dikotsi tse di begilweng le "tse di sa begwang" di sobokantswe mo lenaaneng le le fa tlase;
Kgwedi
Dikotsi tse di begilweng
Dikotsi tse di sa begwang
Palogotlhe ya Dikotsi tse di tsereng matshelo
Sedimonthole 2000
Sedimonthole 2001
Phetogo
Dipalopalo tse di Sobokantsweng tsa Porofense:
Diporofense tsotlhe, ntle le porofense ya Mpumalanga di nnile le phokotsego ya dikotsi tse di tsereng matshelo, mme porofense ya Kapa Bokone yona e nnile le phokotsego e kgolo go gaisa.
Porofense
Phetogo
Phetogo ka %
Kapa Bophirima
Kapa Botlhaba
Mpumalanga
Bokone Bophirima
Porofense ya Bokone
Kapa Bokone
Palogotlhe
Mefuta ya Dikotsi:
Dikotsi tse di amang batsamaya ka dinao
Mofuta o o kwa godimo wa dikotsi e nnile dikotsi tsa batsamaya ka dinao; palogotlhe ya dikotsi tse di tsereng matshelo di le 199, tse e leng bokana ka 32,3% ya dikotsi tsotlhe tsa kgwedi ya Sedimonthole 2001, mme di bakile dintsho tsa batsamaya ka dinao ba le 274. Ke sa ntse gape ke rata go tlhagisa go tshwenyega ga me tebang le palo e e kwa godimo ya batsamaya ka dinao ba ba swang mo ditseleng tsa rona letsatsi le letsatsi. Mmogo, Puso le baagi re tshwanetse go tiisa matsholo a rona a pabalesego ya batsamaya ka dinao go itebaganya le bothata jono. Ke tla leka go le amela ka ditsereganyo dingwe tse re tla bong re tsenya tirisong fa ke tla bo ke tlhagisa pegelo ya me.
Le gale, ntle le matshwenyego ano a a tlhokegang, malebana le palo ya batsamaya ka dinao ba ba tlhokafetseng, palo ya dikotsi tsa batsamaya ka dinao e fokotsegile ka 77 gongwe 27,9% fa go tshwantshanngwa le Sedimonthole wa 2000. Ka Sedimonthole wa 2000, palogotlhe ya dikotsi tsa batsamaya ka dinao di le 276 e bakile dintsho tsa batsamaya ka dinao ba le 336.
Dintsho tsa batsamaya ka dinao di fokotsegile ka 62 gongwe 18,5%. Jaaka o kgona go iponela, go na le tswelelo pele fela re tshwanetse go dira botoka go gaisa fano.
Dirori tse di pitikologileng di le nosi
Mofuta wa bobedi o o kwa godimo go gaisa, e leng dirori tse di pitikologang di le nosi, o fokotsegile ka 1 e e ranolegang go nna fela 0,68% go tswa go 146 ka Sedimonthole wa 2000 go ya go 145 ka Sedimonthole wa 2001. Le gale palo ya dintsho go tswa mo mofuteng ono wa kotsi e oketsegile ka 23, e leng 11,0% go tswa go 209 ka Sedimonthole wa 2000 go ya go 232 ka Sedimonthole wa 2001. Ke tlhoka go gatelela gape gore kotsi ya Lelapa la ga Chego e amile thata karolo ya mofuta ono wa kotsi. Fa kotsi eo e ne e sa diragala, re ka bo re na le pegelo e e farologaneng.
Seelo sa dintsho sa dirori tse di pitikologileng di le nosi se oketsegile ka 11,8% go tswa go 1,43 ka Sedimonthole wa 2000 go ya go 1,60 ka Sedimonthole wa 2001. Koketsego eno e ka ne e bakilwe ke:
dikotsi tse di diragalang ka lebelelo le le kwa godimo (go raya gore, koketsego mo lebelong le le dirisiwang);
seelo se se kwa tlase sa go tsenya lebanta la pabalesego;
dirori di le dintsi tse di pegang bapagami ba le bantsi di amega mo dikotsing;
mme gape le kotsi ya Lelapa la ga Chego.
Dikotsi tsa dirori tse di thulanang ka dinko
Mofuta wa boraro o o kwa godimo go gaisa wa dikotsi tse di tsayang matshelo, e leng wa dikotsi tsa dirori tse di thulanang ka dinko, o oketsegile ka 3 gongwe 5,0 go tswa go 60 ka Sedimonthole wa 200 go ya go 63 ka Sedimonthole wa 2001. Le gale, go nnile le go wela tlase ga dintsho ka 26 (19,4%) go tloga go 134 ka Sedimonthole wa 2000 go ya go 108 ka Sedimonthole wa 2001.
Seelo se se kwa godimo sa dintsho: 2,2 (go kaiwa fano palo ya batho ba ba tlhokafetseng mo kotsing nngwe le nngwe) e nnile ya dikgotlhano mo matlhakoreng go lebilwe ntlheng e le nngwe. Seelo seno le sona se oketsegile ka 10,0%. Seelo sa dikotsi tsa dirori tse di thulanang ka dinko le sona se fokotsegile ka 23,2%.
Palo le Mefuta ya Dirori tse di amegileng mo Dikotsing tse di tsereng matshelo
Dipoelo tsa dirori tse di amegileng mo dikotsing tse di tsereng matshelo ka Sedimonthole wa 2001, di ka sobokanngwa jaana:
Mofuta wa serori
Palo ya Dirori
Peresente ya palogotlhe
Motorokara
Khombi
Thekesi ya khombi
Dibene
Bese
Lori
Dipoelo tsa dirori tse di amegileng mo dikotsing tse di tsereng matshelo ka Sedimonthole wa 2001, di ka sobokanngwa jaana:
Mofuta wa serori
Palo ya Dirori
Peresente ya palogotlhe
Motorokara
Khombi
Thekesi ya khombi
Dibene
Bese
Lori
Dikotsi tse di tsereng matshelo go ya ka Letsatsi la Beke le Nako ya Letsatsi
Bontsi jwa dikotsi bo diragetse magareng ga 18:00 le 23:00 mo maitseboeng. Dikotsi tsa moso o mogolo, fela morago ga bosigogare (00:00 go ya go 01:00) di oketsegile ka go feta 100%. Fela jaaka mo dingwageng tse di fetileng, dikotsi tse di fetang bokana ka 60%, di diragetse ka boLabotlhano, Lamatlhatso le Sontaga. Kapa Bokone ga e a nna le dikotsi dipe ka boLabone mo kgweding yotlhe ya Sedimonthole wa 2001. Tiragalo ya dikotsi go ya ka malatsi a beke le nako ya letsatsi e latetse ona mokgwa wa dingwaga tse di fetileng. Le gale, diperesente tsa dikotsi tsa "mafelo a beke" di oketsegile go tswa go 33,63% go ya go 38,15%.
Ditshenyegelo tse di bakwang ke Dikotsi
Ditshenyegelo tse di bakwang ke dikotsi di wetse tlase ka R56,72m gongwe 13,2% go tswa go ditshenyegelo tsa bokana ka R431,46m ka Sedimonthole wa 2000 go ya go ditshenyegelo tsa bokana ka R374,74m ka Sedimonthole wa 2001.
Ditshenyegelo tse di tlhakanyeditsweng ka dimilione tsa Diranta tsa dikotsi tsa tsela mo pakeng ya malatsi a boikhutso ya Sedimonthole wa 2000 le Sedimonthole wa 2001 di a latela:
Porofense
Sedimonthole 2000
Sedimonthole 2001
Phetogo
Kapa Bophirima
Kapa Botlhaba
Mpumalanga
Bokone Bophirima
Porofense ya Bokone
Kapa Bokone
Aforika Borwa
Ditshenyegelo tsotlhe tse di tswang mo Letloleng la Goroga o Tshela, le le etleeditsweng ke Letlole la Dikotsi tsa Tsela (RAF) mo pakeng ya Sedimonthole wa 2001 di tla nna gona fela go ya kwa bogareng jwa Tlhakole wa 2002.
Bapagami jaaka batswasetlhabelo ba dikotsi tsa tsela
Ditlamorago tsa dikotsi
DIKOTSI MO DITSELENG TSA AFORIKA BORWA
Ba ba gobetseng
Ba ba tlhokafetseng
TIRO
Ke ngwaga ofe o re nnileng le palo e e kwa godimo go gaisa ya dikotsi mo go ona? ...
Ke batho ba le kae ba ba tlhokafetseng le go gobala mo ngwageng oo?...
Naya palogare ya palo ya batho ba ba tlhokafetseng mo pakeng e e tlhagisitsweng mo lenaaneng ...
Kerafe e e latelang e naya tshedimosetso ya ditlhopha tsa batho tsa bapagami ba ba tlhokafetseng gongwe ba ba gobetseng mo Aforika Borwa go tlhoga ka 1990-1998
Tiro: Araba dipotso tse di latelang tse di ikaegileng ka kerafe
Ke setlhopha sefe sa batho se se nnileng le batswasetlhabelo ba bantsi mo pakeng eno? ...
Ke setlhopha sefe sa batho se se nnileng le batswasetlhabelo ba bobedi ba bantsi go gaisa mo go yona paka eo? ...
Ke mabaka a feng a o bonang a ka ne a bakile palo e e kwa godimo ya batswasetlhabelo mo go 1 le 2?...
Naya % ya batswasetlhabelo ba dikotsi ba Bantsho mo ngwageng wa 1996 ...
Tlhalosa ditlamorago tsa dikotsi mo:
Supa le go kwala ditlapele malebana le maiteko a pabalesego mo tseleng.
Seabe sa Indaseteri ya Dithekesi e tshwanetse go nna sefe malebana le go tshegetsa maiteko a pabalesego mo tseleng?
Thadisa posetara e e tla rotloetsang temogo ya pabalesego ya botlhe ba ba nang le seabe mo ditseleng tsa kgaolo ya SADC.
Lebelela dintlha tse di latelang tse di malebana le dikgato tsa tsereganyo tsa pabalesego mo tseleng. Lebelela lekwalo le le malebana le Maiteko a Pabalesego mo Tseleng.
Selekanyo sa tagi
Tsamaiso ya letsapa
Katiso gape/ go lekwa gape ga bakgweetsi morago ga go tshwarelwa diphoso tse di masisi/ go sekegiwa ga laesense
Setšhaba Pabalesego ya batsamaya ka dinao le bapagami
Lephata la puso ya porofense, selegae
Diforamo tsa baagi tsa pabalesego ya mo tseleng
Tšhata ya bapagami
Bapagami = setlhopha sa bobedi se segolo go gaisa sa batswasetlhabelo ba dikotsi tsa tsela.
Mo tsamaisong ya rona ya ga jaana: Molato o fetela le kwa bapagaming ba serori se se rweleng maikarabelo a kotsi
Seno se kaya eng? Tota re na le dikarolo di le pedi tsa bapagami:
Bapagami ba dithekesi: ngwaga wa ditšhelete wa 1998-1999
Ditleleimi tse di feditsweng
Bapagami ba dithekesi
Dituelo
% e e nnileng le ditshiamelo tsa
% Ba bangwe
% Bantsho
Ditshiamelo tse di lekanyeditsweng
Bontsi jwa bapagami ba dikhombi tsa dithekesi e ne e le Bantsho mme ditleleimi tsa bona di ne di lekanyeditswe go R25 000.
Go ya ka seemo sa ikonomi ya loago, bapagami ba ne ba le mo seemong se se maswe go gaisa batswasetlhabelo ba bakgweetsi. Bontsi bo ne bo dira mo maphateng a e seng a semmuso mme letseno la bona le ne le le kwa tlase thata go na le la bakgweetsi ba dithekesi. Go totobetse gore bapagami ba dithekesi e ne e le setlhopha se se neng se sena ditshiamelo go gaisa mo batswasetlhabelong ba dikotsi tsa tsela. Palogare ya letseno la kgwedi ke R1 500 (go ya ka boleng jwa 1998).
Thulaganyo ya go tsenya tleleimi
Ke mang yo o nang le tshimaelo ya go tsenya tleleimi?
Motho yo o gobetseng ka boena (ntle le mokgweetsi yo e leng ene a bakileng kotsi).
Moikaegi wa motswasetlhabelo yo o tlhokafetseng.
Mongwe wa lesika la moswi malebana le ditsheneyegelo tsa phitlho.
Motsadi gongwe motlhokomedi wa semolao o tshwanetse go thusa motho yo o tsenyang tleleimi mme a le ka fa tlase a dingwaga di le 21.
Lebelela karolo ya Thulaganyo ya go tsenya tleleimi go bona tshedimosetso ka botlalo malebana le go tsenya tleleimi.
Go tsaya sebaka se se kana kang go tsamaisa tleleimi?
Mmueledi a ka rebola disamonse morago ga sebaka sa malatsi a le 120 se sena go feta fa e sale go tsentswe tleleimi. Seno se naya motho yo o dirang ka tleleimi malatsi a le 120 go ka swetsa patlisiso.
Fa Letlole la Dikotsi tsa Tsela le newa disamonse, motho yo o dirang ka ditleleimi gantsi o kopa paka go atolosediwa paka e e letleletsweng gore a kgone go tsenya kopo ya go itshireletsa.. Nako eno e tla dirisediwa go bona gore a tleleimi e ka seke ya duelwa ntle le gore go iwe kgotlatshekelo. Le gale go mo mmueleding go rebola katoloso ya go nna jalo.
Thulaganyo ya go tsenya tleleimi ke efe?
Tleleimi e dirwa mo foromo ya tleleimi e e rebotsweng semolao (Foromo 1), e e tlamelang ka tshedimosetso ya ntlha ka ga motho yo o dirang tleleimi, dirori le batho ba ba amegileng mo thulanong, letlha le lefelo la kotsi gammogo le ditlhotlhwa tsa tleleimi. Gape e na le pegelo ya bongaka ya ngaka e e alafang. Foromo ya tleleimi e patiwa ke pego e e ikanetsweng e e tlhalosang dintlha ka botlalo malebana le kotsi, dipolelo tsa dipaki, dipegelo tsa sepodisi, direkoto tsa sepetlele le tsa bongaka, gammogo le dirasiti le makwalo a a tshegetsang ditlhotlhwa tsa tleleimi.
Bakgweetsi ba dirori tse di amegileng mo thulanong ba tshwanetse go tlamela Letlole la Dikotsi tsa Tsela ka dintlha tsa kotsi mo foromong ya semolao ya pegelo ya kotsi (Foromo 3) gammogo le tshedimosetso ya dipaki, e Letlole la Dikotsi tsa Tsela le ka e kopang.
Fa tleleimi e setse e tlhagisitswe, Letlole la Dikotsi tsa Tsela le e kwadisa mo tsamaisong ya lona ya ditleleimi mme le simolole go dira dipatlisiso. Letlole la Dikotsi tsa Tsela le swetsa gore a tleleimi ke ya boammaaruri (go raya gore, a go ne go na le kotsi ya tsela, a e ikobela ditlamelo tsa molao, a e tlhagisitswe ka nako j.j.) le gore a kgetsi e na le boleng (go raya gore, seelo sa molato, molato gongwe botlhaswa go lebeletswe bakgweetsi ba dirori gammogo le motho yo o tsentseng tleleimi). Go swediwa gape ka boleng (go raya gore, seelo sa ditshenyegelo gongwe ditatlhegelo).
Fa tleleimi e sa felela, Letlole la Dikotsi tsa Tsela le kopa tshedimosetso ya tlaleletso le makwalo a tshegetso go le kgontsha go sekaseka morero botoka.
Tlatsa foromo
Saena foromo
Posa/Romela foromo kwa lekaleng le le gaufi nao la Letlole la Dikotsi tsa Tsela
Ela tlhoko gore:
Letlole la Dikotsi tsa Tsela le tlhoka foromo ya tshimologo. Fa o romela foromo ka fekese, o tshwanetse go romela ya tshimologo kwa Letloleng la Dikotsi tsa Tsela
Foromo ga e a tshwanela go romelwa ka poso ya eleketoroniki
Ke maikarabelo a gago go netefatsa gore foromo e fitlhelela Letlole la Dikotsi tsa Tsela. Letlole la Dikotsi tsa Tsela le ka seke la supiwa ka monwana fa diforomo tse di rometsweng ka poso gongwe di neeleditswe motho wa boraro, di sa goroge kwa Letloleng la Dikotsi tsa Tsela.
Gakologelwa gore tleleimi e tshwanetse go tsenngwa kwa Letloleng la Dikotsi tsa Tsela mo pakeng e e beilweng (lebelela karolo "Paka ya go dira tleleimi" mo Pampitshaneng ya Dintlha mo setsheng seno sa Inthanete)
FOROMO 1
TLELEIMI YA TUELO LE PEGELO YA BONGAKA
DIKAROLO 171 A LE 241A TSA MOLAO WA BO56 WA NGWAGA WA 1996 LE MOLAWANA 31 WA MELAWANA E E KA FA TLASE GA MOLAO.
DINTLHANA:
Go tshwanetse ga tladiwa le go tlhagisa foromo e e farologaneng malebana le motho mongwe le mongwe yo o gobetseng gongwe yo o tlhokafetseng yo e leng gore go diriwa tleleimi ya tuelo ya dikgobalo tsa mmele gongwe leso.
Gore Letlole le kgone go lebelela tleleimi ka bonako, go botlhokwa gore foromo eno e patiwe ke dirasiti le dikanego tse di tlhokegang tsa tshegetso mme mo mabakeng a ntlha ya 8 ya foromo eno, go ka nna botoka tota gore o-
a. manege dipegelo tsotlhe tsa kalafi le molao tse motho yo o dirang tleleimi a nang natso; mme b. o supe, malebana le tleleimi ya go latlhegelwa ke letseno la isago, mo polelong e e farologaneng gore tatlhegelo eo e tlhakanyeditswe jang.
Tetlelelo e e kwadilweng ya tlhatlhobo e e ka diriwang ke, gongwe mongwe mo boemong jwa Letlole, ya direkoto tsotlhe tse di malebana le motho yo o gobetseng gongwe yo o tlhokafetseng tse di ka neng di tshotswe ke sepetlele gongwe ngaka e tshwanetse go pata foromo eno.
iv. Dintlha 1 go ya go 5 tsa foromo eno di tshwanetse go tladiwa pele ga foromo eno e ka romelwa kwa ngakeng gore e tlatse pegelo ya bongaka.
v. Moo go nang le mabokosowana a a dirisediwang go araba potso, baya letshwao la sefapaano mo bokoswaneng e e maleba.
MOTHO YO O TSENYANG TLELEIMI:
a i Leina ka botlalo le aterese ya motho yo o tsenyang tleleimi ...ii Boagi ...
iii Nomoroitshupo/ ya Lekwalo la Mosepele...
iv Nomoro ya mogala: Legae ... Tiro ...
b Fa motho yo o tsenyang tleleimi e le moemedi mo boemong jwa motho yo mongwe, tlhalosa-
i Seemo se motho yo o tsenyang tleleimi a leng mo go sona ...
ii Maina ka botlalo le aterese ya motho yo go tsenngwang tleleimi ya tuelo mo boemong jwa gagwe ...
iii Nomoroitshupo/ ya Lekwalo la mosepele ya motho wa go nna jalo ...
iv Kamano ya motho yo o tsenyang tleleimi le motho wa go nna jalo ...
Foromo eno e tshwanetse go patiwa ke difotokopi tsa makwaloitshupo/makwalo a mosepele a a maleba gammogo le ditifikeiti tsa botsalo le lenyalo, fela jaaka go tla bo go le maleba
DINTLHA TSA SERORI SE E LENG GORE TLELEIMI ENO E BAKILWE KE GO KGWEEDIWA GA SONA:
a Ditlhaka le dinomoro tsa kwadiso ... i Mofuta ... ii Mofuta wa mmele ...
b Leina le aterese ya mong ka nako ya kotsi ...
c Leina le aterese ya mokgweetsi ka nako ya kotsi ...
d Fa go sa itsewe mong gongwe mokgweetsi, tlhalosa -
i Tshedimosetso nngwe fela ya tlaleletso malebana le serori ...
ii Go tserwe dikgato dife go batlisisa gore mong wa serori ke mang ...
Mametlelela polelo e e farologaneng fa go tlhokega
DINTLHA KA GA KOTSI:
a. Letlha .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . (b) Nako .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. (c) Lefelo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
d Seteišene sa mapodisi se go begilweng kwa go sona le nomoro ya tshupetso ya sepodisi.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
e Mametlelela pego e e ikanetsweng e tshegediwa ke thadiso ya lefelo la kotsi e e tlhagisang dintlha tsa kotsi ka botlalo.
f Mametlelela dikhopi tsa dipolelo tsotlhe tse di teng go akarediwa le bosupi jwa ba ba boneng ka matlho le dikwalo tsotlhe go akarediwa pegelo ya kotsi le leano la sepodisi.
DINTLHA TSA DIRORI TSE DINGWE TSE DI AMEGILENG MO KOTSING:
a. Ditlhaka le dinomoro tsa kwadiso .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
b. (i) Leina la mong ka nako ya kotsi.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
c. (i) Leina la mokgweetsi ka nako ya kotsi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Fa go amegile dirori tse dingwe tse di fetang pedi, dintlha di tshwanetse go tlhalosiwa mo polelong e e farologaneng le foromo eno.
DINTLHA TSA BATHO BA BA GOBETSENG GONGWE BA BA TLHOKAFETSENG:
a. Leina ka botlalo le aterese .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
b. Nomoroitshupo/ ya Lekwalo la Mosepele.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. (c) Bong .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. (d) Letlha la matsalo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
e Seemo sa nyalo ka nako ya kotsi: ga a ise a nyalwe nyetswe tlhadilwe motlholagadi/moswagadi f Fa e le gore o nyetswe: ka tlhakanelo ya dithoto ntle le tlhakanelo ya dithoto lenyalo la setso g Kgwebo gongwe tiro .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
h Ka nako ya kotsi, a motho yo o ne a le mo go nngwe ya dirori tse di tlhalositsweng mo ntlhaneng ya 2 gongwe ntlhana ya 4? EE NNYAYA
i Fa karabo e le EE, tlhalosa: i Ditlhaka le dinomoro tsa kwadiso tsa serori.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . ; le ii gore a e ne e le mopagami gongwe mokgweetsi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
j Fa motho e ne e se mopagami gongwe mokgweetsi mo nngweng ya dirori tse di tlhalositsweng mo ntlhaneng ya 2 gongwe 4, i o ne a tsamaya ka eng? .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
k Leina le aterese ya ngaka ya ka gale.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
l Leina le aterese ya ngaka e e mmoneng morago ga kotsi.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
m i O amogetse kalafi kwa sepetlele gongwe lefelong lefe la tlhokomelo morago ga kotsi? .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
ii Sebaka se se kae e le molwetse yo o robaditsweng go tloga .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. go ya go .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
le/gongwe molwetse yo o sa robadiwang (go tloga .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . go ya go .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..)?
iii Karoganyo mo mabakeng a dipetlele: molwetse wa sepetlele molwetse wa poraefete n A o ne a na le mathata mangwe a mmele gongwe bokoa mo pakeng ya pele ga kotsi? EE NNYAYA
o Fa karabo e le EE, tlhalosa dintlha.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
p i Leina le aterese ya mothapi ka letlha la kotsi fa go na le bathapi ba ba fetang bongwe, tlhagisa maina le diaterese tsa bona botlhe.. .. .. .. .. .. ... .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
iii Letlha la go boela tirong.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
q A o gobetse gongwe go tlhokafala mo pakeng ya gagwe ya go dira? EE NNYAYA
r Tlhagisa letseno la gagwe la dikgwedi tse 12 tsa pele ga kotsi e diragala -
j go tswa mo tirong .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
ii go tswa ko motsweding mongwe fela o mongwe tlhalosa dintlha.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Palogotlhe .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . R.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
FA MOTHO YO O KAILWENG MO NTLHANENG YA 5 A TLHOKAFETSE, GO TLHOKEGA TSHEDIMOSETSO E E LATELANG YA TLALELETSO MABAPI LE MOTHO WA GO NNA:
a. Lefelo le a tlhokafaletseng kwa go lona .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. (b) Letlha la go tlhokafala .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
c A go itsewe gore a go nnile le ditlhotlhomiso? EE NNYAYA
d Fa go itsewe, tlhalosa gore kwa kgotlatshekelo efe.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
le nomoro ya tshupetso.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. (mametlelela khopi ya rekoto e e maleba ya tlhotlhomiso fa e le gona).
e Leina le aterese ya motsamaisi wa boswa jwa moswi.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
FA MOTHO YO O KAILWENG MO NTLHANENG YA 5 A TLHOKAFETSE MME GO DIRWA KOPO YA TLHATSWADIATLA KE, GONGWE MO BOEMONG JWA MOKAEGI WA MOTHO YOO, GO TLHOKEGA TSHEDIMOSETSO E E LATELANG MALEBANA LE MOKAEGI WA GO NNA JALO. (Fa tleleimi ya tuelo ya tlhatswadiatla e dirwa ke, gongwe mo boemong jwa baikaegi ba feta bongwe, tshedimosetso e e tlhokegang mo temeng eno malebana le mongwe le mongwe wa baikaegi e tshwanetse go tlhalosiwa mo polelong e e farologaneng, e e tshwanetseng go manegiwa mo foromong eno.)
a. Maina ka botlalo le aterese .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
b. Nomoroitshupo/ya Lekwalo la Mosepele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
c. Bong .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . (d) Letlha la matsalo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
e Kamano le moswi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
i A o na le mathata mangwe a mmele gongwe bokoa mo pakeng ya pele ga kotsi? EE NNYAYA
j Fa karabo e le EE, tlhalosa dintlha.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Maina le aterese ya mothapi ka letlha la kotsi le sebaka se a neng a thapilwe ke mothapi wa go nna jalo (fa e le bathapi ba feta bongwe, tlhagisa maina le diaterese tsa botlhe) .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
l Tlhagisa letseno la gagwe la dikgwedi di le 12 pele ga kotsi -
j go tswa mo tirong .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
ii go tswa mo motsweding mongwe fela gape tlhalosa dintlha .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Palogotlhe .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . R.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
m Dintlha le boleng jwa boswa bope fela gongwe ditshiamelo tse di amogetsweng go tswa kwa bosweng jwa moswi gongwe di tswa go tswa ka motsweding mongwe fela ka ntlha ya leso la motho yo o kailweng mo ntlhaneng ya 5, ntle le tšhelete ya inšorense gongwe ya phenšene.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
TUELO YA TLHATSWADIATLA E GO DIRILWENG TLELEIMI YA TENG:
Go tshwanetse ga ntshiwa dintlha tse di tlhamaletseng malebana le dintlhana tse di latelang mme di tshwanetse go tshegediwa ke ditshupo fa go kgonagala. Fa go tlhokega, tshedimosetso e e tlhokegang mo ntlhaneng eno e ka tlhagisiwa mo polelong e e farologaneng e e saenilweng le go mametlelelwa mo foromong eno. [Lebelela gape Ela Tlhoko ii mo foromong e e fa godimo.]
Ntlha Bokana a. Ditshenyegelo tsa sepetlele (dipetlele tsa porofense) .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
b. Ditshenyegelo tsa sepetlele (dipetlele tse dingwe).. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
c. Ditshenyegelo tsa kalafi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
d. Dtshenyegelo tse di fopholediwang tsa kalafi mo isagong.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
e. Tatlhegelo ya letseno/ tshegetso go tloga ka letlha la kotsi go fitlha ka letlha leno.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
f. Tatlhegelo e e fopholediwang ya letseno/tshegetso mo isagong.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
g. Ditshenyegelo tsa phitlho.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
h. Tshenyego ka kakaretso (ditlhabi le tshotlego, bogole jwa leruri, j.j.,) .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Palogotlhe .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . R.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
FA MOTHO YO O KAILWENG MO NTLHENG YA 5 A TLHOKAFETSE GONGWE GO GOBALA A NE A LE MO TIRONG, TLHALOSA:
a Gore a motho yo o dirang tleleimi o na le tshiamelo ya tuelo ya tlhatswadiatla ka fa tlase ga Molao wa 1993 wa Tuelo ya Tlhatswadiatla ya Dikgobalo le Malwetse a mo Tirong EE NNYAYA
b Fa motho yo o dirang tleleimi a setse a duetswe go ya ka Molao wa 1993 wa Tuelo ya Tlhatswadiatla ya Dikgobalo le Malwetse a mo Tirong, tlhagisa bokalo jo bo amogetsweng.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Ka go riana ke ikana gore go ya ka kitso le tumelo ya me, tshedimosetso e e tlhagisitsweng mo foromong eno ke nnete mme e nepagetse gotlhelele..
E saenilwe kwa .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . ka letsatsi leno .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. la .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Jaaka dipaki:
.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ... Mosaeno wa motho o o tlhagisang tleleimi (yo o kailweng mo ntlheng ya 1) gongwe moemedi yo o letleletsweng. (Fa e le wa bofelo, bosupi jo bo kwadileng jwa gore o letleletswe go ema jaaka moemedi wa semolao wa motho yo o tlhagisang tleleimi bo tshwanetse go tla le foromo eno.)
PEGELO YA KALAFI
DINTLHANA:
Kgaolo 24 (a) e e dira tlamelo ya gore pegelo eno e tla tladiwa ke ngaka e e alafileng mogobadi gongwe moswi ka ntlha ya dikgobalo tsa mmele tse a di boneng mo kotsing e e bakileng tleleimi eno gongwe supurinthendente (gongwe moemedi wa gagwe) wa sepetlele se mogobadi gongwe moswi a alafetsweng dikgobalo tseo tsa mmele kwa go sona.
Mo go tlametsweng ka mabokoso a go araba dipotso, tshwaya sefapaano mo bokosong e e maleba.
(a) Leina la motho yo pegelo eno e amanang nae.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
b A o kgotsofetse gore motho yono ke ena yo o kailweng mo ntlheng ya 5 ya foromo ya go tlhagisa tleleimi? EE NNYAYA
Letlha le a bonweng ka lona la ntlha morago ga kotsi.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
A o ne o kile wa mo alafa pele ga kotsi? EE NNYAYA
Fa karabo e le EE, tlhagisa letlha la kalafi eo ya bofelo le mofuta wa bolwetse .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Dikarolo tsa mmele tse di gobetseng le seelo sa dikgobalo:
Tlhogo Sehuba Molala Mpa Mokwatla Godimo Tlase Setlhana ditokololo ditokololo
Botlhoswana .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Tseneletsenyana .. .. .. .. .. .. ..
Tseneletse .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
(a) Tlhagisa dintlha ka botlalo malebana le mofuta wa dikgobalo le marara ape fela (sekai, go robega dikgopo le go dutla madi mo mafatlheng, go robega motwane, go tswa mo setshwanong, jalo le jalo)
b Tlhalosa kalafi e a e neilweng go fitlha ga jaana .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
A go solofetswe kgolafalo ya leruri? EE NNYAYA
Fa karabo e le EE, tlhalosa dintlha ka botlalo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Fa karabo e le NNYAYA, a seemo sa gagwe se tlhomame? .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
A o newa kalafi ke ngaka ya moitseanape? EE NNYAYA
Fa karabo e le EE, naya leina le aterese ya ngaka ya moitseanape.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
(a) A go bonelwa pele tlhokego ya kalafi ya bongaka mo isagong? EE NNYAYA
b Fa karabo e le EE:
i Kalafi eo e ka nna ya mofuta ofe mme gona e tla bo e le ya dikgobalo di fe.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
ii Letlha le le solofetsweng go dira seo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
iii Sebaka se se solofetsweng sa go dirwa ga seo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
iv Ditshenyegelo tse di abelelwang tsa go dira seo R .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
c A go bonelwa pele kgonagalo ya go robadiwa kwa sepetlele malebana le kalafi ya isago e e kailweng mo go a fa godimo? EE NNYAYA
d Fa karabo e le EE, tlhalosa:
i Letlha le le solofetsweng la go robadiwa kwa sepetlele go go kailweng .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
ii Sebaka se se solofetsweng sa teng.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
A dikgobalo di etegeditse bolwetse bope fela jo bo ntseng bo le gona? EE NNYAYA
A bolwetse joo jo bo ntseng bo le gona bo etegeditse ditlamorago tsa? EE NNYAYA
Fa karabo ya ntlha ya 9 gongwe 10 fa godimo e le EE, tlhagisa dintlha ka botlalo .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
A motho yo o nna fela wa sepetlele/ lefelo la tlhokomelo? EE NNYAYA
Fa karabo e le EE, tlhalosa:
a Leina le aterese ya sepetlele/ lefelo la tlhokomelo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
b Nomorotshupo ya sepetlele .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
c Letlha la go gololwa gongwe le go solofetsweng go gololwa ka lona.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Fa a ne a dira ka nako ya kotsi, tlhalosa gore go solofetswe gore a boele tirong leng .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Malebana le loso,;tlhalosa:
a Letlha la leso .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
b A malwetse a a neng a ntse a le teng a nnile le seabe mo losong? EE NNYAYA
c Fa karabo e le EE, tlhagisa dintlha ka botlalo.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Leina la ngaka .. .. .. .. .. .. .. Borutegi .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
Aterese .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Mosaeno .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. Letlha .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .
Bapagami jaaka batswasetlhabelo ba dikotsi tsa tsela:
Se o tshwanetseng go se dira kwa lefelong la kotsi
Rekota dintlha tse di latelang:
Maina ka botlalo, Dinomoroitshupo, diaterese (tsa tiro le tsa kwa gae), dinomoro tsa megala (tsa tiro le tsa kwa gae) le dinomoro tsa kwdiso tsa dirori tsa bakgweetsi botlhe, bapagami le dipaki
Tlhaloso ya dirori le bakgweetsi
Dintlha tsa batlhankedi ba sepodisi, pharakano le diemelense
Dintlha tsa badiri ba lori e e gogang
Maiteko a go supa seemo se dirori di emeng mo go sona ka matshwao mo tseleng (tšhoko, pente e e kgatshiwang, j.j)
Dikgato tse di tshwanetseng go tsewa morago ga kotsi:
Bega kotsi kwa Tirelong ya Sepodisi sa Aforika Borwa ka gangwe fela
Bega kotsi kwa Letloleng la Dikotsi tsa Tsela
Fa kgetse e sa batlisisiwe ke Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, leka go bona dipolelo go tswa mo dipaking ka bonako jo bo ka kgonagalang
Leka go tsaya dinepe tsa lefelo la kotsi ka ntlha ya fa lefelo leo le ka fetoga
Leka go tsaya dinepe tsa ditshenyegelo tse di mo diroring le tsa dikgobalo, sekai, go kgoboga, borurugo, go senyega mmele
Thadisa setshwantsho sa lefelo la kotsi mme o netefatse gore se na le ntlha e e tsepameng gore se kgone go latedisisiwa
Netefatsa gore ngaka e e alafang e kwala rekoto ya maeto gongwe e tlamela ka tlhaloso ka botlalo, go akarediwa le kalafi - bogolo segolo fa e le gore kalafi ga e a rebolwa ke ngaka ya ka gale ya mogobadi.
Makwalo a o tshwanetseng go a tshola gongwe go a bona morago ga kotsi:
Pegelo ya kotsi ya Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa (SAP 352) gongwe Pegelo ya Motlhankedi ya Kotsi (OAR)
Dipoleo tsa dipaki tse di tserweng ke Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa
Direkoto tsa sepetlele, bongaka le/gongwe tsa kalafi
Dintlha ka ga ditheo tsa bongaka gongwe dingaka
Diakhaonte tsotlhe tsa sepetlele le bongaka
Dintlha tse di ka ga tleleimi ditshenyegelo tsa dimateriale le dipoelo tsa tsona
DIKGAKOLO TSA GO KGWEETSA TSA MOKGATLHO WA AA
Fa o kgweetsa bosigo
Dikgakololo tsa maeto a maleele
Tlhokomela mokgweetsi yo mongwe
Sutela maitsholo a a botoka a mo tseleng
Ipofe: mabanta a pabalesego a boloka matshelo
Mataere a ka bolaya
Dikgakololo tsa botlhokwa
Fa o kgweetsa bosigo
Mokgatlho wa AA wa re ka ntlha ya go fokotsega ga pharakano, go diragala dikotsi di se kae fela fa go sena go phirima go na le motshegare, fela kelo ya dintsho yona e kwa godimo. Dintlha tse go le gantsi di amanngwang le dikotsi tsa bosigo ke letsapa, go tlhoka go tsepa maikutlo, go nwa tagi gammogo le pono e e sa tlhapang. Monagano le ona o dira ka bonya mme seno se bake go tsaya ditshwetso ka mogopolo o o seng mmogo gammogo le go nna bonya go tsiboga.
Morago ga go tswa mo lefelong le le nang le lesedi le le galalelang, go tsaya metsotso e ka nna 30 pele ga leitlho la motho le ka bona sentle bokana ka diperesente di le 80, le go fitlha go ura pele ga pono ya bosigo e ka nna sentle. Bagolo ba lekanyediwa go diperesente di le 20 ba na le pono e e sa tlhapang mo go kalo - e ka nna go tloga ka go bonela gaufi go go sa reng sepe go ya go go sa boneng fa go le bosigo. Bakgweetsi ba ba nang le mathata a go lapa matlho fa ba kgweetsa ba tshwanetse go bona ngaka gongwe ngaka ya matlho e e ka atlenegisang gore ba tile go kgweetsa bosigo gotlhelele.
Leka go tila go toma matlho mo sekgaleng se le sengwe fela gonne seno se lapisa matlho. Leba kwa le kwa gangwe le gape mme o lebelele kwa matlhakoreng a lefelo le le tshubilweng ke dipone tsa gago. Selo se se sa bonesiwang sentle se ka bonala botoka fa o ka leka go isa matlho kwa letlhakoreng la sona, gonne pono ya kwa ntle ga e amiwe thata ke lesedi le le fokolang go tshwana le ponogare.
O tshwanetse go fokotsa lebelo bosigo gore o seke wa kgweetsa go feta sekgala sa pono ya gago - go kaya gore, o tshwanetse gore o kgone go emisa mo seemong sengwe le sengwe, mo sekgaleng se se bonesitsweng ke dipone tsa gago mo tseleng. Ka jalo go kgweetsa ka dipone tse di sa bonaleng gongwe tse di ngotlilweng, go tlhoka gore go kgweediwe ka lebelo le le kwa tlase. Sekgala fa morago ga serori se sengwe se tshwanetse go okediwa bosigo, mme ntle le fela fa o tloga o sega tsebe, dira gore serori se se kwa pele se nne bokgakala jo bo lekanang le sekgala se dipone tsa gago tse di ngotlilweng di fitlhang kwa go sona.
Dipone di tshwanetse go ngotliwa go sa le gale, pele ga serori se se tlang se nna gaufi thata. Fa mokgweetsi yo o tlang a sa tsiboge, phatsimisa dipone gape sebakanyana se se kae fela mme o di ngotle gape. Tila thaelo ya go ipusulosetsa ka go phatsimisa dipone tsa gago - go nna le bakgweetsi ba le babedi ba ba fatlhwang ke dipone ke go oketsa kgonagalo ya kotsi fela.
Fa o lebagane le serori se se yang kwa ntlheng e nngwe mme wena o le mo segorong se se ka fa molemeng, ngotla dipone tsa gago go sa le gale, go seng jalo di tla ralala segoro mme di fatlhe mokgweetsi yo mongwe. Mo segorong se se ka fa mojeng gona, dipone tsa gago di tla phatsimela kwa ntle, kgakala le pharakano e e tlang kwa pele, fela fa mokgweetsi yo o tlang kwa pele a ngotla dipone, go ka nna botoka gore le wena o dire fela jalo.
Dipone di tshwanetse go lolamisiwa gangwe le gape, bogolo segolo fa go rulagantswe leeto la bosigo mme serori se laisitse boima go feta ka metlha. Fa ditilo tsa kwa morago di pegile bapagami mme butu e laisitse, dipone tse di ngotlilweng di tla bo di phatsima kgakala fela, fa dipone tse di sa ngotliwang tsona di tla fatlha bakgweetsi ba ba tlang kwa pele ntle le go bonesa tsela. Go botoka go lolamisa dipone kwa karatšheng, mme dipone di tshwanetse go lolamisiwa gape fa o tsamaya ka morwalo o o tlwaelegileng. Go tshwanetse ga lolamisiwa mowa wa dithaere pele ga serori se ka laisediwa leeto la malatsi a boikhutso.
Dintlha tsa botlhokwa go gaisa tse di tshwanetseng go gakologelwa fa go tsewa leeto le le leele ke:
Nna le nako ya go ikhutsa mo diureng dingwe le dingwe di le pedi, gongwe dikilometara di le 200.
Bofang mabanta kwa ditilong tse di kwa morago le tse di kwa pele.
Se nwe tagi o bo o kgweetsa.
Dirisa dipone tsa kwa pele fa pono e fokotsega, mme e seng dipone tsa go phaka.
Dira gore sekgala se se magareng ga gago le serori se se fa pele, e nne bonnye disekonto di le pedi.
Sega tsebe fa fela go babalesegile go ka dira jalo.
O seke wa laisa go feta tekano.
Netefatsa gore serori sa gago se mo seemong se se siametseng leeto pele ga o ka tsamaya.
Rulaganya tsela ya malatsi a gago a boikhutso sentle.
Nna le tirisanommogo mo badirising ba bangwe ba tsela.
Ela tlhoko mokgweetsi yo mongwe
Mmogo le lefifi le seemo sa pula; badirisi ba bangwe ba tsela ba tsewa e le dikotsi tse dingwe tse di tlwaelegileng. Ithute go lemoga bakgweetsi ba ba ka nnang kotsi mme o leke go tshamekela kgakala le bona. Go sa kgathalesege gore o ka ne o rumutswe go le kae, leka go diga makgwafo mme o tile maikutlo a go ipusulosetsa - seno se ka baka kotsi gongwe thuntshano. Mokgatlho wa AA o ikuela mo bakgweetsing go nna kelotlhoko go gaisa fa ba kgweetsa gaufi le tse di latelang:
Serori sengwe le sengwe se pono ya mokgweetsi wa sona e sa lekanang - go tshwana le lori e e laisitsweng phetelela mme e sena diipone mo matlhakoreng.
Serori sengwe le sengwe fela se se leswe, se rusitse, se tlhaela dikarolo dingwe gongwe se pumpunyega mosi mo sekgwamosing - seno se ka ne se kaya gore serori ga se mo maemong a a siameng ka bosona.
Lori e e laisitsweng morwalo o o sa laisiwang sentle gongwe o sa bofiwa, gongwe serori se se laisitseng morwalo mo godimo - morwalo gongwe karolo ya ona, o ka suta mme wa sitlhamana.
Serori se se nang le bana ba ba matlhagatlhaga gongwe diruiwa tse di tlhaga - mokgweetsi yoo o ka ne a tshabelelwa ke dikotsi gongwe a le botlhaswa.
Serori se se nang le dikgomaretsi mo difensetereng, merwalo, bapagami ba ba ntsintsi gongwe diaparo tse di akgegang - pono ya mokgweetsi e ka ne e kgoreletsega.
Serori se mokgweetsi wa sona a sa bonaleng a tsepamisitse mogopolo otlhe mo tseleng.
Mogweetsi yo o kgoreletsang mme a sa batle go go tlogela gore o fete - fokotsa lebelo mme o mo tlogele gore a etelele pele thata.
Serori se se "tletsetletseng" mo tseleng - se ka ne se na le seterebo gongwe segoki se se phoso, gongwe mokgweetsi o ka ne a nole tagi gongwe a otsela.
Go na le dinako tsa letsatsi, le tsa beke tse go diragalang dikotsi gantsi mo go tsona:
Magareng ga letlatlana le makuku a naka tsa kgomo.
Mo dipakeng tsa pharakano e ntsi mo mosong le maitseboa.
Ka "nako ya go tswala" kwa dibareng, dihotele le mafelo a maitiso.
Maitseboana fa bana ba boa kwa dikolong.
Morago ga dikokoano tsa setšhaba di tshwana le metshameko ya rugby gongwe mabelo.
Go ela kwa mafelong a beke le ka mafelo a beke fa tiriso ya tagi e oketsega.
Ka malatsi a boikhutso a botlhe le ka mafelo a beke fa bakgweetsi ba tsepamisitse megopolo mo go boneng lenaga go na le go kgweetsa ka tshwanelo.
Letla gore go nne le maitseo a a botoka a mo tseleng
Ga gona lebaka la gore mokgweetsi a nne mo moleng wa moja mme a pateletsa dirori tse dingwe go mo sega tsebe ka fa mojeng fela ka ntlha ya gore o kgweetsa ka lebelo le le letleletsweng. Mokgweetsi yo mongwe o ka ne a na le lebaka le le utlwalang la gore a fete lebelo le le beilweng, mme go mo kgoreletsa jalo go ka dira gore go nne le seemo se se kotsi se mo go sona go kukega makgwafo go ka kgoreletsang go tsaya ditshwetso ka tshwanelo.
Mo maemong a tshoganyetso, panyapanyisa dipone tsa gago tsa tshoganyetso tse di mme o tshube dipone tsa gago mme o kgweetse ka lebelo le le babalesegileng. Ikobele melao ya tsela mme o seke wa kgweetsa botlhaswa.
Kgakololo eno e tswa kwa Mokgatlhong wa Dirori (AA ) go latela dipegelot se di bonweng mo bakgweetsing ba ba itirang "mapodisi" ka go kgoreletsa mola o o ka fa mojeng (wa go sega tsebe) wa tsela ya mela-mentsi.
Le fa gona go kgweetsa mo moleng wa tshoganyetso go letlelelwa mo mabakeng mangwe motshegare, pharakano e e tlang kwa morago ga e a tshwanela go pateletsa dirori tse di kwa pele go sutela kwa moleng o mosetlha go go di letla go sega tsebe. Ke go bontsha botho go suta, fela o sala ka maikarabelo a go netefatsa gore a go babalesegile go dira jalo.
Mokgatlho wa AA o rotloetsa bakgweetsi go nna le boitshoko mo ditseleng tsa rona ka go kgweetsa ka iphemelo go na le ka mafega.
Maitsholo mo tseleng - a dira gore go kgweetsa go itumelelwe ke botlhe.
Bofa lebanta: mabanta a pabalesego a boloka matshelo
Ngwaga le ngwaga batho ba balelwa go 10 000 ba swa mme ba bangwe ba le 150 000 ba gobala mo dikotsing tsa tsela mo Aforika Borwa. Ke dipalo tse di gatsetsang mmele, fa o lebelela gore malatsi a boikhutso a Sedimonthole a setse a gorogile. Ditatlhegelo tsa matshelo di utlwisa botlhoko, fela ditshenyegelo tsa ikonomi tsona di a boitshega. Dituelo tsa ditirelo tsa sepodisi le tsa tshoganyetso, tshenyego ya dirori le dithoto, gammogo le paka ya go sa dire di jela naga dibilione tsa diranta di fopholediwa go R12 ngwaga le ngwaga.
Go tshwanetse ga nna le tsela ya go fokotsa dintsho le tshotlego e e kana kana. Nnete ke gore yona e teng. Mme yona e tlhoka fela metsotsowana e le lesome ya go akanya le go tsaya kgato. "Metsotswana e le lesome e e ka bolokang botshelo jwa gago", ke molaetsa o o bonolo mme o tlhamaletse. Molaetsa ke gore dikgato di le nne tse di bonako, bonolo, mme di sa je tšhelete epe, tse di tsayang metsotswana e le 10 fela di ka boloka botshelo jwa gago. Jaanong dikgato tseo ke dife?
Ka gale baya bana mo setilong se se tshwanetseng sa bana gongwe mo tharing: mo kotsing ya lebelo la dikilometara di le 50 ka ura, ngwana wa dingwaga di le nne, wa boima jwa dikilogerama di le 20, o tla thulana le sengwe sa ntlha se se popota ka boima jwa dikilogerama di le 400. Go dirisa setilo sa bana se se tsentsweng ka tshwanelo gongwe setshegetsi, go ka fokotsa dikotsi tse di ka tsayang botshelo ka go fitlha go 75%. Ka jalo sekaseka setilo sa bana se se mo seroring sa gago. A se tsentswe ka pabalesego? A ke sa bogolo jo bo siameng? A o a se dirisa? Re itse gore bana ba ka ngongorega nkwana. Fela seo se botoka go na le se se maswe se se ka diragalang.
Baya ka gale dilowana tse di sa bofiwang mo teng ga butu ya serori. Fa serori se ema ka tshoganyetso mo kotsing, buka ya dimmapa e e kwa morago e tla betsa bapagami ka bokete jwa thago ya karate. Khamera e fetoga geranata ya seatla, fa sekhukhu e ka fetoga go nna mmisaele o o bolayang. Dilwana tsa kerosari di ka bolaya. Di beye kwa butung.
Lolamisa setilo le setshegetsa tlhogo ka gale. Ke setshegetsa tlhogo, e seng seikaegi mme se foo go thebela gongwe go fokotsa kgobalo ya molala, e leng yona kgobalo e e tlwaelegileng thata mo kotsing ya serori. Tota le mo lebelong le le kwa tlase jaaka la dikolometara di le lesome ka ura, go ntse go na le kotsi ya kgobalo e e tseneletseng.
Tsenya lebanta la gago la pabalesego ka gale mme o netefatse gore motho mongwe le mongwe yo o mo seroring o tsentse la gagwe. Re a boeletsa, dirisa lebanta ka gale.
Mokgatlho wa AA o gatelela gore ga se fela gore go tshwanetse ga tsenngwa mabanta a pabalesego kwa pele mo seroring. Mabanta a kwa morago le ona a boloka matshelo - fela re fopholetsa gore, go ralala Aforika Borwa, ke fela batho ba ba ka nnang 65% ba ba dirisang mabanta a pabalesego.
Tiriso ya lebanta la pabalesego e botlhokwa mo leetong lengwe le lengwe, go sa kgathalesege gore le lekhutshwane gongwe bonya go le kana kang - mme go botlhokwa go mongwe le mongwe yo o mo seroring. Go tola boloka bapagami - mme gape go tla boloka bakgweetsi. Mopagami yo o sa bofiwang mo seroring se se amegang mo kotsing a ka thula ba bangwe ka boima jwa tlowana.
Dikgato di le nne tse di Bonolo: Dikgato tse di tsayang metsotswana mme di ka boloka matshelo. Akanya ka ga tseno. Mme o diragatse.
Dithaere di ka nna kotsi
Mokgatlho wa AA o ikuetse gore go tiisiwe thata taolo ya dithaere tse dikgologolo tse di tsenelelang mo nageng eno mme di dirisiwe mo diroring tse di pegang diketekete tsa bapagami.
Mokgatlho wa AA o ne o tsibogela patlisiso e e tseneletseng e e dirilweng ke ditlhopha tsa patlisiso tsa lekwalodikgang la Sunday Times le lenaneo la M-Net la Carte Blanche, tse diphitlhelelo tsa tsona di golotsweng fa gautshwane.
Ka ntlha ya tlhaelo ya dithaere, indaseteri ya dithaere e patelesega go romela teng dithaere tse di dirisitsweng gore di bakanyediwe go dirisiwa gape. Le fa gona go tlhokega ditetla go dira dithomelo teng tse di jalo, bontsi jwa dithaere bo tsweletse go kgabaganya melelwane go tsena mo nageng mme di rekisediwa bakgweetsi gongwe beng ba dithekesi ba ba sa belaeleng sepe. Dithaere tse di romelwang teng ka tetla, ga di fitlhelele barekisi ba ba mo molaong, mme gape merwalo ga e sekasekiwe kwa bogorogelong.
Kwa yuropa, boteng jwa semolao jo bo letleletsweng jwa thaere ke 1,5mm go na le tlhokego ya mo Aforika Borwa ya 1mm, mme re na le tumelo ya gore dithaere tseo di "latlhelwa" mo mmarakeng wa Aforika Borwa. Diperesente di se kae di ka ne di le mo seemong se se amogelesegang, fela bontsi bo ka ne e le jwa seemo se se kwa tlase.
Mo godimo ga go gagamatsa taolo ya thomeloteng, go tshwanetse ga rulaganngwa mananeo a thuto, go lemosa setšhaba ka botlhokwa jwa go nna kelotlhoko fa go rekiwa dithaere tse di setseng di kile tsa dirisiwa, gammogo le bogolo jo bo tshwanetesng jwa thaere le mowa o o lekaneng mo mofuteng wa serori. Beng/Bakgweetsi ba dithekesi ba rotloediwa go bona bukana ya "Dithaere tsa dithekesi tse di pagamisang 10 go ya go 16", e e phasaladitsweng ke Biro ya Seemo ya Aforika Borwa.
Gakologelwa - dithaere ke tsona fela dikarolo tse dinnye tse di amanyang serori le tsela, e ka nna mo seemong sa bosa se se omileng gongwe se se bongola.
Dintlha tsa botlhokwa
Ntlha e e tlang pele ga go ka tsewa leeto, ke go sekaseka gore a serori se babalesegile. Go tshwanetse ga sekasekiwa dipone le dipone-kaedi tsotlhe, diphimola difensetere, maboriki, seterebo, thulaganyo ya sekgwamosi le dithaere go batla diphoso. Bakgweetsi ba ba senang bonnete gongwe ba tshwenyegile ka ntlha ya gore a dirori tsa bona di siametse tsela, ba ka dira ditlhatlhobo tsa setegeniki tsa pele ga malatsi a boikhutso kwa Tikwatikweng nngwe le nngwe ya Setegeniki ya Mokgatlho wa AA go ralala Aforika Borwa - mme tlhatlhobo eno e dirwa ka tuelo e e sa reng sepe.
Bakgweetsi ba gakololwa gore ka gale ba nne le fenebelete le lethombo la redieitara la tlaleletso mo butung - le fa serori se amogetse pegelo ya setegeniki ya gore se tlhamaletse. Tseno di ka boloka nako le tšhelete fa go ka nna le mathata, mme gape go ka nna botoka thata go tsaya dinotlolo tsa tlaleletso.
Kgakololo e nngwe ke ya gore o tlhole dipholesi tsa inšorense pele ga o ka tsaya leeto le le leele. Dipholesi tsa inšorense tsa dirori, dithoto tsa mo ntlong, tsa ntlo le tsa botshelo di tshwanetse gore di bo di tlhamaletse.
Go tshwanetse ga khanselwa batho ba ba tliswang makwalodikgang le mašwi mme go dirwe tlamelo ya tlhokomelo ya diruiwa. Ntlha e nngwe ya tlhokomelo e ka nna gore batsamai ba tshwanetse go itsese seteišene sa mapodisi se se fa gaufi gore ba tla bo ba se mo gae.
Malapa a a tsamayang ka tsela e ba sa e tlwaelang a tshwanetse go rulaganya leeto. Mokgatlho wa AA o tlamela ditokololo tsa ona ka dimmapa tse di farologaneng tsa tsela, maano a ditoropo, dibukana le dipegelo tsa ditsela. Manaane a maeto a a rulagantsweng bongwe ka bongwe a ka newa ditokololo fa di kopa jalo. Go botlhale go dirisa ditsela tse dikgolo go na le go dirisa ditselana tse di potelang - le fa di kgaola leeto.
Mokgatlho wa AA o na le tsamaiso ya SOS e e tlhomilweng ke Lefapha la Dipalangwa mo ditseleng tse dikgolo. Difounu tsa SOS di farologane ka sekgala sa dikilometara di le pedi mme o ka bona thuso fela ka go letsa.
Bakgweetsi ba ba mo maetong, ba tshwanetse go netefatsa pabalesego ya bona le ya balelapa le badirisi ba bangwe ba tsela, ka go dirisa mabanta ba pabalesego le go tlhokomela sekgala sa metsotswana e mebedi fa morago ga serori se sengwe. Sekgala se se fa morago ga serori se sengwe se tshwanetse go okediwa bosigo, fa go le mouwane gongwe pula e na gongwe tsela e le bongola.
Letsapa le go lapa matlho go ka tilwa ka go ikhutsa gangwe le gape. Go botoka gape go fetola bakgweetsi kwa mafelong a go ikhutsa. Go gakololwa gore go nne le boikhutso jwa pabalesego mo diureng dingwe le dingwe di le pedi gongwe dikilometara di le 200 gonne seno se tla fokotsa seelo sa letsapa.
Dirori di tshwanetse go lotlelwa ka gale fa go sena ope fa go tsona mme go seke ga tlogelwa dilwana tsa botlhokwa di le fa di ka bonwang teng ke bafeti ka tsela. O seke wa tlogela bana gongwe diruiwa mo seroring se se lotletsweng - mogote o o ka fa gare o ka baka letsapa la mogote gongwe go swa mhama ka ntlha ya mogote go go ka bakang leso.
Go botlhokwa gape gore bakgweetsi ba tshola dilaesense tsa bona tsa go kgweetsa ka dinako tsotlhe. Seno se botlhokwa go ya ka molao.
Dikgakololo malebana le go kgweetsa le go tlhokomela serori
Se o tshwanetseng go se dira fa o ka tlhagelwa ke kotsi
Go sekaseka seterebo sa serori
Tlhokomelo fa o dira mo seroring
Kemiso e e seng ya boithaopo
Tlhokomelo ya dithaere
Se o tshwanetseng go se dira fa o ka tlhagelwa ke kotsi
Dikotsi le maikarabelo a semolao:
Ema ka gangwe fela.
Sekaseka mofuta le seelo sa dikgobalo mme o thuse ba ba gobetseng ka moo o ka kgonang ka teng.
Bitsa mapodisi le emelense fa go na le motho mongwe yo o tlhokafetseng gongwe yo o gobetseng.
Sekaseka mofuta le seelo sa tshenyego.
Fa serori se thibile tsela gotlhelele, o ka se sutisa, morago ga go tshwaya mo se neng se eme gona, mme fela fa go na le motho yo o gobetseng gongwe yo o tlhokafetseng, o ka dira jalo fela morago ga go bona tetla go tswa kwa motlhankeding wa pharakano.
Tlhagisa laesense ya gago ya go kgweetsa mme o begele sepodisi ka ga kotsi mo sebakeng sa diura di le 24, mme o bone nomoro ya tshupetso, e o tla e tlhokang mo mabakeng a inšorense.
Tlhokomelo:
Thadisa lefelo la kotsi ka ditshwantsho tse di bonolo, mme fa go kgonega, tsaya ditshwantsho.
Tila go dira dipolelo tse di ka go tshwarisang mme o se ke wa amogela molato.
Kwala diitshupo tsa matlhakore a mangwe le dipaki, gammogo le seemo sa kotsi.
O seke wa sutisa batho ba ba gobetseng thata, mme o thuse fela go fitlha moo o ka kgonang teng gongwe go ya jaaka o katisitswe.
Netefatsa gore motlamedi wa kgogo yo o ikanyegang o goga serori sa gago mme o kope lekwalo la gore tuelo e tla nna bokae pele ga serori sa gago se gogiwa.
Ela tlhoko: Seelo se se mo molaong sa tagi jaanong ke dikereme di le 0,05 mo madding a a kana ka 100ml mo bakgweetsing ba poraefete, le 0,02 mo bakgweetsing ba porofešenale. Seelo seno ga se lekanyetse palo ya digalase tse o ka di nwang gonne go laola fela bokete jwa mmele wa gago, mme fela mo mmeleng o o magareng (85kg) e ka nna bokana ka digalase di le pedi tsa morara.
Dinomoro tsa mogala tsa tshoganyetso: Sepodisi 10 111
Go sekaseka seterebo sa serori
Dirori di diretswe go tsamaya ka tlhamalalo mo tseleng e e lekalekanang gongwe e e kobegang go se kae fela. Seno se kaya gore fa o tlogela seterebo mo tseleng e e lekalekanang, serori se tshwanetse go tswelela ka tlhamalalo sekgalanyana se se kae pele ga se simolola se ela kwa molemeng ka iketlo ka ntlha ya go kobega ga tsela. Fa serori se ya kwa le kwa ka nako ya tekeletso, seno e ka nna ka ntlha ya tebaganyo e e sa siamang ya maotwana, kere ya seterebo e e sa gagamalang gongwe morwalo o o sa lekalekaneng.
Fa serori se simolola fela ka go ya kwa letlhakoreng le lengwe fa o sena go tlogela seterebo, e ka ne e le ka ntlha ya pharologano e kgolo ya mowa wa dithaere magareng ga letlhakore la molema le la moja, sengwe se se sa siamang mo maotwaneng a kwa morago, dithaere di sa lekalekane, gongwe seporeng se se robegileng gongwe se lapile. Ape e ka nna ka ntlha ya diphoso tse di kailweng mo temeng e e fetileng.
Fa o le mo khoneng e e motsu mme seterebo se sokodisa go tlhamalala gape, gongwe seterebo se tlhoka gore o tsenyeletse maatla, seno e ka ne e le ka ntlha ya mowa o o kwa tlase mo dithaereng, dkgokaganyo tsa seterebo, sasepenšene e e senyegileng, kere ya seterebo e e sa lolamisiwang ka tshwanelo gongwe diporeng tse di lapileng tsa kwa pele. Tsamaiso ya maatla ya seterebo e ka ne e na le seelo se se kwa tlase sa seedi, pompo e e sa direng ka tshwanelo, go dutla ga belofo, banta e e bofologileng, gongwe peipi e e thibaneng.
Fa seterebo se itshamekela fela, se tla boa fela jalo. Seno e ka ne e le ka ntlha ya dikopanyi tse di fedileng gongwe tse di bofologileng tsa seterebo, bokoso ya seterebo e e fedileng gongwe e e sa lolamisiwang sentle gongwe dibering tse di sa lolamisiwang sentle tsa maotwana a a kwa pele. Mowa mo tsamaisong ya seterebo sa maatla ole ona o ka dira gore go nne le go itshamekela fela ga seterebo.
Go tlhodia ga dithaere mo dikhoneng gantsi go bakwa ke mowa o o kwa tlase mo dithaereng, mme gape go ka bakwa ke go sa lebagana ga maotwana gongwe segoro.
Tlhokomelo fa o dira ka serori
O seke wa ikanya jeke. Bogolo reka ditene tse di ikemisang mme o di dirise gangwe le gape fa o tlhoka go tsena ka fa tlase ga serori.
Tlosa sebofa-seepelwammung (go le gantsi ke pale ya Neketifi) mo beteriing go tila go simolola sesimolodi ka phoso, go simolola molelo, gongwe go gotetsa dibenyane gongwe tshupanako ya gago fa o ka ama gongwe wa bula mogala ka phoso.
Netefatsa gore dikarolo tsotlhe tsa motlakase di timilwe fa o tlosa sebofi; go seng jalo go ka tlola ditlhase mme tsa baka gore beteri e thunye.
O seke wa tlogela didiriswa mo godimo ga beteri moo di ka kgomang ditheminale mme tsa baka ditlhase.
Tlosa diaparo gongwe meriri e e akgegang mo dikarolong tse di tsamayang.
Rwala disireletsa matlho fa matlho a gago a ka nna mo kotsing, jaaka fa o lootsa, o bora o kgonamisitse.
O seke wa tlatsa sampo gongwe seduti sepe fela go feta tekano, gonne seno se ka baka tshenyo mo dikhurumelong gongwe ya dira bothata jwa go dira jo bo tseneletseng.
O seke wa tlosa sekhurumelo sa redieitara mo tsamaisong ya tsidifatso e e bolelo. Fa tota go tlhokega gore o bule, dirisa lesela mo godimo ga sekhurumelo mme o eme ka fa letlhakoreng le lengwe, o e golola ka iketlo.
O seke wa tshela metsi a a tsididi mo enjeneng e e bolelo gonne tlhakatlhakano eo e ka baka tshenyo. Fa go sena ka moo o ka dirang ka gona, tshela metsi ka iketlo fa enjene e ntse e duma.
O seke wa letla bana ba bannye gaufi le serori fa o tshwaragane le sona.
Baya moteme wa setimamolelo gaufi le fa o direlang gona.
O seke wa leka go tima molelo wa peterole gongwe motlakase ka metsi; bogolo o ka dirisa motlhaba.
Ela tlhoko fa o kukile beteri, gongwe o tshwaragane le yona, gonne esete e e phatšhegang e ka baka diphatlha mo diaparong tsa gago mme wa utlwa o babelwa.
O seke wa tsamaisa enjene sebaka mo lefelong le le tswaletsweng.
Peterole ga e akanyediwe, bogolo segolo fa e moafetse, mme fela ka ntlha ya gore o kile wa tshololela peterole mo peiping e e bolelong gangwe mme ga seke ga diragala sepe, o ka seke wa tsaya gore go tla babalesega mo nakong e e tlang.
Kemiso e e seng ya boithaopo
O dirang fa serori sa gago se ema fela ka tshoganyetso? Ke go tsaya mogala wa letheka fela. Go sa le jalo, go botoka go leka go batla phoso. Fa go ema goo go patilwe ke medumonyana gongwe fa maotwana a itotletse, gona go ka ne go na le bothata jo bo tseneletseng. Fa go sa nna le modumo ope, gona go na le kgonagalo ya gore go senyegile sengwe se sennye fela.
Kgato ya ntlha ke go lebelela ka fa tlase ga bonete go tlhola megala e e kgaogileng, peipi ya peterole e e robegileng gongwe karolo nngwe e e bonalang e e robegileng gongwe e dutla. Fa go sena phoso e e bonalang, gona o ka tswelela ka gangwe fela go tlhola tse di latelang:
Selekanyetsi sa peterole se bontsha eng? Go felelwa ke peterolo ke sengwe se se diragalelang mongwe le mongwe ka dinako dingwe.
Tlhola gore a go na le tlhase ya kgatelelo-godimo. Tlosa mongwe wa megala ya dipolaka mme o o kgomise karolo ya tshipi ya tlhogo ya selennere fa motho yo mongwe a sokeletsa sesimolodi, fa ignition e tshubilwe. Netefatsa gore ga o ame karolo epe ya tshipi ya mogala wa polaka, go seng jalo o tla tšhoukega botlhoko. O tshwanetse go bona tlhase e e maatla e e tala, fa e le bokoa mme e le tshetlha, gongwe fa go sena le fa e le tlhasenyana, tlhatlhoba letsogo la roto ka fa tlase ga sekhurumelo sa seabi (distributor) , o netefatsa gore ga le a robega gongwe go fela. Gape o sekaseke gore a boratšhe jwa khabone mo gare ga sekhurumelo bo kgomana le letsogo la roto. Fa dilwana tseno di le mo seemong se se siameng, lebelela letlhakore la kgatelelo-tlase.
Mogala wa kgatelelo-tlase o tsamaya go tloga kwa khoeleng ya ignition go ya kwa letlhakoreng la seabi. Ke mogal o mosesana o gantsi o kgaogang fela fa o tsenang mo seabing gona. Fa o siame, mme serori se na le seabi sa mofuta wa bogologolo se se nang le dintlha, gona o tshwanetse go tlosa sekhurumelo sa seabi mme o bule dintlha go se kae ka sekurufuteraeba fa ignition e tshubilwe. Go tshwanetse ga tlola tlhasenyana fa o bula dintlha. Fa tlhase e bonala gona o ka tsaya gore letlhakore la kgatelelo-tlase le siame, fela ga e seyo gona go na le go sa direng sentle mo megaleng. Fa dintlha di butswe fa o tlosa sekhurumelo, gona o tshwanetse go dikolosa enjene ka sesimolodi go fitlhelela di nna mo seemong se se tswetsweng pele ga o leka og di bula.
La bofelo o tshwanetse go tlhola gore a peterole e fitlhelela khabareitara. Tlosa legodimo la sephepafatsa mowa, mme o bone fa peterole e tlolela mo mogolong wa khabareitara fa o sutisa letsogo le le mametleletsweng mo serurubeleng.
Go tlhola jaana gantsi go ka kgona go dira gore o bone karolo e e utlwalang ya se se bakang mathata a go ema mo thoko ga tsela.
Dithaere di tshwanetse go tlhatlhobiwa gangwe le gape, mme lenaane le le latelang le sedimosa dingwe tsa diphoso tse o tshwanetseng go di lebelela. Fa go na le sengwe sa tse di latelang, ikgolaganye le moitseanape wa dithaere.
Konalo ya letlhakore le le lengwe: Seno se ka diragala ka mefuta e e farologaneng. Go nna borethe go dikologa thaere ka fa gare gongwe ka fa ntle e ka nna sesupo sa bothata mo dikarolong tsa maotwana a a kwa pele. Go sekamisetsa maotwana thata ka fa gare go baka go rethefala go go sa tlwaelegang ga letlhakore le le lengwe.
Go onala fa gare ga thaere. Go onala go go tlwaelegileng ga mofuta ono gantsi ke sesupo sa mowa o montsi mo thaereng. Go kgweetsa ka lebelelo le le kwa godimo mo sekgaleng se seleele go ka baka seno mo dithaereng tsa porofaele e e kwa tlase, gonne go kgweetsa ka lebelo la 120 km ka ura go onatsa thaere gabedi go gaisa go kgweetsa ka 70 km ka ura.
Konalo ya losi la ka fa gare gongwe ka fa ntle. Fa dintshi tsotlhe tsa ka fa gare le ka fa ntle di onetse, gantsi go kaya gore dithaere di ntse di tsamaisiwa ka mowa o o kwa tlase thata mo mabelong a a tlwaelegileng.
Go rethefala go go sa tlwaelegang fale le fale. Seno gantsi se bakwa ke ditshitatshikinyo (shock absorbers) tse di onetseng, diporeng tsa sasepenšene tse di onetseng, gongwe dibereng tsa tsa leotwana tse di repileng.
Ga gona gore re ka gatelela botlhokwa jwa go tlatsa maotwana ka tshwanelo. Fa mowa o le kwa tlase thata o ama thaere ka ditsela di le mmalwa.
Fa lebelo le oketsega, kamano e e tseneletseng le lefatshe e baka gore go nne le lekhubu mo thaereng, mme lona le dira gore go nne le mogote o o tseneletseng o o batlang tshenyego ya popego gongwe go retelelwa ga thaere. Kobego eo ya tlaleletso e tla ama motsamao wa seterebo, tlhomamo ya dintlha, bothata gammogo le go emelana le go kgokologa. Tota le go kgweetsa ka mowa o o kwa tlase ka sewelo fela, gongwe go laisa go feta tekano ka dinako dingwe, go ka baka tshenyego e e tla bonalang morago fela ka go thunya.
Mowa wa dithaere, go akarediwa le wa thaere ya tshoganyetso, o tshwanetse go tlhokwa bonnye, gangwe ka beke go dirisiwa selekanyetsi se se siameng sa mowa, pele ga dithaere di ka gotela, go tewa, pele ga o ka kgweetsa sekgala sa 10km.
Dikhurumelo tse di latlhegileng tsa dibelofo di tshwanetse go busediwa gonne di tshwanetse go sireletsa dibelofo kgatlhanong le leswe le le ka di thibang mme la baka gore mowa o dutle.
Go dikolosa dithaere ke kgang e e masisi e ditlamo dingwe di e atlenegisang, fa tse dingwe di sa bue sepe, mme setlamo sa BMW sona se kgatlhanong le seno. Go dikolosa dithaere ka go isa tse di kwa pele kwa morago mme tsa kwa morago di isiwa kwa pele go lekalekanya konalo, fela kwa bokhutlong gona, dithaere di tshwanetse go fetolwa ka nako e le nngwe fela, mme seno se tlhotlhwa godimo tota.
Setshwantsho sa batho ba ya kwa thekesing le letshwao la tsela le letshwao la TETA
MODULE ONO O KA GA ENG?
Mojule ono o tla re naya tshono ya go lebelela Molaotheo wa Bosetšhaba wa indaseteri le ka moo melaotheo ya selegae e baakantsweng ka gona go tshegetsa maikemisetso a Khansele ya Bosetšhaba.
Tlhaloganya gore ke ka ntlha ya eng go tlhamilwe SANTACO
Tlhaloganye seabe se se farologaneng sa SANTACO
Tlhatlhoba dintlhatheo tse di tshegeditseng popegotheo ya yona
Buisana ka mofuta wa letshwao
Lemoga maikemisetso le popegotheo ya Molaotheopotlana o o kannweng wa Mekgatlho ya Dithekesi
Go tlhaloganya Molaotheo wa SANTACO
Matseno:
Seno se akaretsa seemos e se lebisitseng kwa kgolong e e boitshegang ya Indaseteri ya Dithekesi ka dingwaga tsa bo1980, e e nnileng ona motheo wa Maatlafatso ya Ikonomi ya Bantsho ka nako eo. Megopolo ya go se kgathalele tlamelo ya ditirelo tsa bantsho e ne ya dira gore indaseteri e tlhoke taolo, e nne le bagwebi ba bantsi, e nne le matlotlo a a kwa tlase mme e aparelwe ke dikgotlhang, matshosetsi gammogo le go ja ntsoma.
Maikemisetso magolo a Khansele ya Bosetšhaba ya Dithekesi ya Aforika Borwa (SANTACO) ke go tlhama indaseteri ya dipalangwa ya dithekesi e e se nang tirisodikgoka, e kopane, e tsamaisiwa ka tsela ya temokerasi mme e ikanyega le go nna bokgoni, gape e direla setšhaba ka mofuta o o babalesegileng mme o se tlhotlhwagodimo wa dipalangwa, go lebeletswe mekgatlho yotlhe e e mo indasetering ya dithekesi.
Maitlhomo le Maikaelelo a SANTACO a tlhalosiwa le go aroganngwa ka fa tlase ga diabe tse di latelang:
Seabe sa kemedi le tsamaiso
Seabe sa taolo
Seabe sa kagosešwa ya kgwebo le ikonomi
Seabe sa loago
Seabe sa bogakolodi
Seabe sa kemedi le tsamaiso
Ntlha eno ya Molaotheo e lebeletse bogolo, seelo le kemedi ya indaseteri mo magatong otlhe.
Go batla maikutlo le go gwetlha puso kwa magatong otlhe.
Kgokaganyo ya megopolo ya ditokololo tsa yona mo mererong ya indaseteri le go emela dikgatlhego tsa ditokololo tsa yona kwa ditheong tsa selegae, kgaolo, porofense, bosetšhaba, kontinente le boditšhabatšhaba.
Go tlamela ditokololo tsa yona ka tirelo ya tsamaiso e e bokgoni, ka maikarabelo, e se bofitlha mme e le ya seporofešenale.
Go kwadisa ditokololo tsa dithekesi, badiri le mekgatlho ya dithekesi.
Go emela indaseteri ya dithekesi gongwe le gongwe le nako nngwe le nngwe fa go tlhokega.
Seabe sa kagosešwa ya kgwebo le ikonomi
Karolo eno e lebeletse ka botlalo, ponelopele ya ikonomi ya Khansele malebana le kagosešwa.
Go rotloetsa maatlafatso ya ikonomi ya bantsho mo indasetering ya dipalangwa.
Go fetola megopolo ya beng ba dithekesi tsa diminibese le badiri gore ba lemoge gore go na le ditshono tse dingwe di le dintsi mo indasetering ya dipalangwa.
Go rotloetsa tirisanommogo magareng ga mefuta e e farologaneng ya dipalangwa.
Go fetola indaseteri ya dipalangwa go nna le seabe se segolo le motlamedi wa dipalangwa go ya ka ditlhokego tsa tiro tse di fetogang mo diindasetering tsa Dipalangwa le tse di tsamaelanang natso mo Borwa jwa Aforika.
Seabe sa loago
Diabe tse di tlhalositsweng fano di tlhagisa ka tlhamalalo go kgathalela batho le tikologo.
Go netefatsa gore indaseteri ya dithekesi ya dikhombi e nna le seabe se se botlhokwa mo pabalesegong ya mo tseleng gammogo le go rorwa ga batho ka tsela e e babalesegileng le ka maikarabelo.
Go rotloetsa go dirwa le go dirisiwa ga didiriswa tse di sa utlwiseng tikologo botlhoko mo tlamelong ya ditirelo tsa dipalangwa gore go nne le phokotsego ya modumo, tiriso e e botoka ya ditlamelo tsa tlholego gammogo le phokotsego ya kgotlhelego ya mowa le metsi.
Go netefatsa gore ditokololo tsa yona di lemoga le go tlhaloganya gore di amega mo go tlameleng tirelo ya setšhaba e e nang le ditlamorago tse di bonalang tsa dikgatlhego tsa setšhaba mme ka jalo ba tshwanetse go dira ka mokgwa o o bontshang maikarabelo.
Go ruta setšhaba ka ga pabalesego ya mo tseleng gammogo le dikgato tse dingwe tsa pabalesego.
Go tlamela ka rabadirisi yo o tla lebelelang dingongorego tse di malebana le tlamelo ya ditirelo mo indasetering
Seabe sa bogakolodi
Seabe se se supilweng fano se supa kgotlhelelo e SANTACO e tla nnang le yona gore e kgone go tshegetsa ditshwanelo le ditshiamelo tsa ditokololo tsa yona.
Go tlhama melao le melawana ya go tsamaisa indaseteri ya dipalangwa ka pabalesego, tshwanelo le ka bokgoni.
Go simolola, rotloetsa le go sekaseka ka maikaelelo a go aga le go ganetsa melao gongwe dipaakanyo gongwe diphetolo mo molaong, tiro gongwe thulaganyo e e amang indaseteri ya dithekesi.
Go iletsa mekgwa le ditiro tse di dirwang go kgoreletsa gongwe go gataka ditshwanelo le ditshiamelo tsa indaseteri ya dithekesi le ditokololo tsa yona.
Go tsaya botokololo gongwe go sa nneng jalo, go dirisana le bothati jo bo maleba mo Rephaboliking ya Aforika Borwa gongwe kwa ntle ga yona, mo dikgatlhegong tsa indaseteri ya dipalangwa tsa botlhe.
Karolo eno ya Molaotheo e tlhalosa:
Setheo jaaka "motho wa molao" yo o kwadisitsweng jaaka Setlamo sa karolo ya 21.
Le maitlamo a go dirisa temokerasi le kgodiso ya baagi ba ba sa bolong go ikgatholosiwa mo indasetering ya dipalangwa tsa botlhe.
DINTLHATHEO
Karolo eno ya molaotheo e lebelela dintlhatheo tse di farologaneng tse di swetsang ka Popegotheo, botokololo, melao le melanwana, dikgwebo, maitsholo le maikarabelo a dikonteraka a SANTACO.
NTLHATHEO 1: BOTOKOLOLO
Tshobokanyo: dintlha tsa:
Dipeelo tsa go tsenela
Ditshwanelo le maikarabelo le dikgato tsa kgalemo ke dingwe tsa dintlha tse di lebelelwang mo karolong eno.
NTLHATHEO 2 - 16: POPEGOTHEO YA SETHEO
Karolo eno e lebelela popegotheo ya tatelano mo setlamong.
Setshwantsho se se fano se bontsha dikgato tsa tshusumetsano. Ditiro le maikarabelo a a farologaneng a dikarolwana le batho di tlhalosiwa mo dikarolong tse di farologaneng.
Khonferense ya Bosetšhaba
Dikhansele tsa Dithekesi tsa Diporofense di le 9
Dikhansele tsa Dithekesi tsa dikgaolo
Dikhansele tsa Dithekesi tsa Poraemari
Botokololo
NTLHATHEO 17: KGALEMO
Karolo eno e lebelela ditlolomolao tse di farologaneng le dikgato tsa kgalemo tse di tla tsewang kgatlhanong le batho.
Tiro
Tiro eno e lebelela Dikgaolo tse dingwe ka fa tlase ga dintlhatheo mme gape le bokao jwa sekano sa Khansele. (Dintlhatheo 18 - 25)
KOMITI YA PHOLESI LE TSAMAISO
Karolo eno ya Molaotheo e lebelela dipholesi le dipopegotheo tse di direlang go fitlhelela ponelopele le maikemisetso a SANTACO.
YUNITI 2 Go tlhaloganya Molaotheopotlana o o kannweng wa Mekgatlho ya Dithekesi
POELO
Mo yuniting eno o tla:
Lemoga maikemisetso le popego ya Molaotheopotlana o o kannweng wa Mekgatlho ya Dithekesi.
MEKGATLHO YA SELEGAE YA DITHEKESI
Tokololo e nngwe le e nngwe ya SANTACO e tla nna tokololo ya Mokgatlho wa Dithekesi wa Selegae
Mokgatlho wa Dithekesi wa Selegae o tla dirwa ke bonnye ditokololo di le 30 tse di nang le tshiamelo ya botokololo go ya ka Molaotheo wa Mokgatlho oo wa Selegae. Mokgatlho wa Selegae o ka nna fela le ditokololo tse di ka fa tlase ga 30 morago ga go sena go dirwa kopo le go amogela thebolo ya tumelelo e e kwadilweng ya Komititsamaiso ya Porofense ya Khansele ya Dithekesi ya Porofense.
Go tla lemogwa fela Mokgatlho wa Selegae o le mongwe go ya ka lefelo le le kgaogantsweng. Go ka ikgatholosiwa molao ono morago ga go sena go dirwa kopo le go amogela thebolo ya tumelelo e e kwadilweng ya Komititsamaiso ya Porofense ya Khansele ya Dithekesi ya Porofense ka tshwaragano le Komitikhuduthamaga ya Bosetšhaba ya SANTACO.
Molaotheo o Mokgatlho oo wa Dithekesi o dirang ka fa tlase ga ona o tshwanetse go nna le tshedimosetso e e latelang:
Leina le nomoro ya kwadiso ya Mokgatlho le dintlha tsa boselegae.
Mofuta wa Mokgatlho
Botokololo jwa mokgatlho
Maitlhomo le maikaelelo
Mafelo a tiro (Mokgatlho o tshwanetse go kwala ditsela tse di kwadisitsweng tse di diriswang ke ditokolo tsa mokgatlho mo lenaaneng)
Komitikhuduthamaga ya mokgatlho gammogo le:
Tlhaloso ya tshiamelo, go supiwa gammogo le go tlhophiwa ga batshola dikantoro
Botokololo
Sebaka sa go nna mo kantorong
Go tlosiwa mo kantorong
Go emisediwa ga ditokololo tsa komitikhuduthamaga
Ditiro le maikarabelo
Dikopano tsa komitikhuduthamaga.
Dikomiti tsa Tsamaiso: di tla tlhophiwa go tsamaisa le go tshwara ditiro dingwe mo setlamong di tshwana le:
Ditiro tsa kgalemo
Komiti ya ditšhelete
Katiso le Tlhabololo
Tharabololo ya dingongorego
Botokololo jwa setlamo
Ditlhokego tsa botokololo
Khutliso ya botokololo
Thulaganyo ya go dira kopo
Maikarabelo le ditshwanelo tsa ditokololo
Lenaane la ditokololo
Dituelo tsa botokololo
Dikopanokakaretso tsa ngwaga le ngwaga
Maikarabelo, ditiro le dithata tsa kopanokakaretso ya ngwaga le ngwaga
Dikitsiso tsa kopanokakaretso ya ngwaga le ngwaga
Khoramo
Lenanetema le metsotso
Go tlhopha
Go tlhopha ba ba nnang mo kantorong
Dikanego tsa Ditšhelete
Dikopanokakaretso tse di kgethegileng
Ditshwanelo tsa go bitsa Kopanokakaretso e e kgethegileng
Thulaganyo ya go bitsa Kopanokakaretso e e kgethegileng
Khoramo ya Kopanokakaretso e e kgethegileng
Go tlhopha kwa Kopanokakaretsong e e kgethegileng
Kopanokakaretso ya Kwatara
Thulaganyo ya go bitsa Kopanokakaretso ya Kwatara
Khoramo ya Kopanokakaretso ya Kwatara
Go tlhopha kwa Kopanokakaretsong ya Kwatara
Kgwebo kwa Kopanokakaretsong ya Kwatara
Kopano kakaretso ya ditokololo
Ditšhelete le Boruni jwa Kwa Ntle
Akhaonte ya banka
Dituelo tsa botokololo tsa ngwaga le ngwaga
Ngwaga wa ditšhelete
Dikanego tsa ditšhelete
Boruni jwa kwa ntle
Thebolo ya ditshenyegelo
Ditiro tsa kgalemo
Thulaganyo ya kgalemo
Thulaganyo ya boikuelo
Thulaganyo ya go tlhagisa dingongorego
Maikemisetso
Komiti ya dingongorego
Thulaganyo e e kannweng ya go tlhagisa dingongorego
Kgato 1: Tharabololo ya kgotlhang
Kgato 2: Thuanyo
Kgato 3: Tsereganyo
Paakanyo ya Molaotheo
Kopanyo
Mametlelelo:
Foromo ya go tlhagisa ngongorego
Molao wa maitsholo
Tiro
Lebelela Tiro 2 Mojule 5 mo Bukeng ya Tiro
DITIRO
Buisa le go sobokanya diteng tsa dintlhatheo tse di latelang tse di tlhagisitsweng mo Molaotheong wa SANTACO.
Dira tlhagiso go setlhopha sotlhe
NTLHATHEO 18: MELAO LE MELAWANA
Tshobokanyo
NTLHATHEO 19: LEANO LA TATELANO FA GO KA NNA LE GO FELELWA KE BOKGONI JWA GO TSWELELA PELE GONGWE LESO
NTLHATHEO 20: DIKGWEBO
NTLHATHEO 21: DIPAAKANYO
NTLHATHEO 22: KHONFERENSE E E KGETHEGILENG
MOLAOTHEOPOTLANA O O KANNWENG WA MEKGATLHO YA DITHEKESI
Dirisa lekwalo la gago la Molaotheo go bona dikarabo tsa dipotso tse di latelang:
Potso 1. A tiro e e latelang ke nngwe ya maikemisetso a a tlhalositsweng a mokgatlho?
Go netefatsa gore ditokololo di dira mo taolelong ya dilaesense tsa tsona tsa tiro le mo molaong ka kakaretso?
Potso 2. Tokololo ya Komitikhuduthamaga e tshwanetse go nna mo kantorong sebaka se se kana kang mme gona a o ka tsenela go tlhophiwa gape?
Potso 3. Naya ditiro di le tharo tsa Komitikhuduthamaga
Potso 4. Seabe sa Komiti ya Tsamaiso ke sefe mo Katisong le Tlhabololo mme gona ke ditokololo di le kae tse di tshwanetseng go nna mo komiting eno?
Potso 5. Tlhalosa seemo se le sengwe se mo go sona botokololo bo ka khutlisiwang.
Potso 6. Ke ditokololo di le kae tse di dirang khoramo fa go na le Kopanokakaretso ya ngwaga le ngwaga?
Potso 7. Tlhalosa thulaganyo ya go tlhopha kwa Kopanokakaretsong e e kgethegileng.
Potso 8. Ke ditokololo di le kae tse di tshwanetseng go nna le seabe mo go bulweng ga Akhaonte ya Banka ya mokgatlho?
Potso 9. Ke ditokololo di le kae (%) tse di tshwanetseng go nna gona gore go dirwe tshwetso ya go phatlhalatsa Mokgatlho?
Setshwantsho sa batho ba ya kwa thekesing mme go na le letshwao la tsela
LETLHOMESO LA BOSETŠHABA LA BORUTEGI
MOJULE ONO O KA GA ENG?
Mojule ono o ka ga go tlhaloganya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi.
Fa re tsweletse go ya le mojule ono re tla simolola go lemoga gore:
goreng go tlhamilwe Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi banni le seabe ba ba farologaneng ba ba nang le seabe seemo sa borutegi le ka moo motho a ka ikungwelang molemo ka teng mo Letlhomesong la Bosetšhaba la Borutegi
Setshwantsho sa sealogane
Tlatsa tiro e e tshwanang e e tla go gakololang gore popegotheo ya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi le ka ga eng.
Tlhalosa diemo tse di tla go thusang go araba dipotso tse di malebana le thuto e e ntseng e le gona le tlhatlhobo
Re itsese Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Maikaelelo a kitsiso eno ke go go tlamela ka lemorago le le tla go kgontshang go latela dipuisano le dipopego tse di nang le seabe mo thutong le katiso.
Fano, re tla go itsese ka boripana, dipopegotheo tse di farologaneng le ditsela tse di tlhomilweng go netefatsa gore go nna le thuto le katiso ya boleng.
Ka jalo, go latela motheo o re tla o dirisang jaaka motswedi fa re ntse re tsweletse go lebelela Dimojule tsa 6, 7 le 8.
TETA
Batlamedi (ba ba tlhomamisitsweng)
Batlhatlhobi
Balekanyetsi
Lefelo la Tiro Moithuti
Popegotheo ya thuto e e tla kgontshang batho go fitlhelela thuto le katiso ya boleng
Motho wa semolao"
E netefatsa go tsenngwa tirisong ga NQF
E kwadisa borutegi
E supa ditlhokego tsa lephata
Katiso le Tlhabololo
E ntsha tšhelete ya thuso
E tlhagisa seemo sa diema le borutegi
Ba tlamela ka katiso
Tlhokomela
Netefatsa Boleng
Go tlhaloganya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Mo karolong eno o tla:
Bontsha go tlhaloganya gore Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi le akantswe jang le gona goreng le ne la akanngwa.
Tlatsa setshwantsho se se bontshang kamano magareng ga Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi le Bothati jwa Aforika Borwa jwa Borutegi
Thadisa lenaane la diteng tsa Melao e e tlhamileng Bothati jwa Aforika Borwa jwa Borutegi
Thadisa lenaane la ditiro tsa di-SETA le TETA mo thulaganyong ya tlhabololo le taolo.
Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi ke mokgwa o montšhwa wa thuto le katiso. Le go tlamela ka tshono ya go ithuta, go sa kgathalesege gore o bogolo jo bo kae, maemo a gago le seemo sa thuto le katiso e o kileng wa e bona. Seno se bidiwa thuto ya botshelo jotlhe. Letlhomeso la Bosetšhaba le kopanya maphata a thuto a a sa bolong go aroganngwa. Seno se bidiwa mokgwa o o kopaneng wa thuto le katiso. Thuto e tsewa jaaka lephata la go ithuta moo o ikungwelang kitso. Katiso e tsewa jaaka lephata la go ithuta moo o ikungwelang bokgoni.
Mo pakeng ya 1989 - 1994, COSATU, bathapi, batlamedi ba thuto le katiso, mokgatlho wa ANC le Tikwatikwe ya Tlhabololo ya Pholesi ya Thuto, ba ne ba simolola go lebelela ditsela tsa go tokafatsa thuto le katiso mo Aforika Borwa.
Ka Moranang wa 1994, go ne ga tlhomiwa setlhopha sa tiro se se neng se dirwa ke ditokololo tsa Boto ya Bosetšhaba ya Katiso, dikgwebo, mekgatlho ya badiri, mmuso le batlamedi ba thuto le katiso. Morago ga dikopano di le dintsi, dingangisano le dipegelo, go ne ga tlhagisiwa lekwalo la dipuisano le le neng le bidiwa Maiteko a Togamaano ya Katiso ya Bosetšhaba . Le ne le akaretsa ditshitshinyo tsa go tswala sebaka magareng ga thuto le katiso. Katlenegiso e kgolo e ne e le ya go tlhama Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi.
Setshwantsho sa batho ba le mo kopanong
Ngwaga morago ga moo, lekwalo la puso la pholesi e leng Pampiritshweu ya Thuto le Katiso ya 1995, le ne la tlhagisa dintlha ka ga Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi le Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa jo bo itsegeng ka SAQA. Molao wa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa (Molao wa bo58/1995) o ne wa fetisiwa ka la 4 Diphalane 1995. Molao ono o naya Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa maatla a go tlhoma le go tlhokomela Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi.
Ee! Diphetogo di bontsha dintlhatheo tse di tla kaelang tiro e e ka ga tlhabololo ya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi go lemoga ponelopele ya tlhabololo ya badiri, phitlhelelo, tekatekano le tshiamiso.
Nta re go neye dikai di se kae tsa dintlhatheo tseno gore o kgone go tlhaloganya botlhokwa jwa Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi.
Ntlhatheo
Sekai
Boikanyego
Seno se kaya gore seemo le borutegi jo bo tlhomilweng ke Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi di tla lemogwa le go amogelwa bosetšhaba le boditšhabatšhaba.
Kopanyo
Le kopanya thuto le katiso. Ka mokga ono o kgona go nna le motsamao o o bonolo go tswa mo lefelong le lengwe la thuto go ya go le lengwe.
Temogo ya thuto ya pele
Ka Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi, o ka nna le temogo ya thuto e e diragetseng e ka nna mo seemong se se fomale gongwe se se seng fomale. O tla tlhatlhobiwa mo go se o se ithutileng mme o bewe mo legatong le le maleba la thuto le katiso.
Tshepo o dirile mo faboriking ya dipente dingwagangwaga e le motlhokomedi. O ne a romelwa kwa dikhosong di le mmalwa tse dikhutshwane tsa tsamaiso ya badiri mme o na le ditifikeiti dingwe. O dirile dikopo di le mmalwa tsa tiro mme a bolelelwa gore ditifikeiti tsa gagwe ga di tsewe tsia.
Mo Letlhomesong la Bosetšhaba la Borutegi, maitemogelo a ga Tshepo mo tsamaisong ya badiri gammogo le dikhoso tse di khutshwane tse a di dirileng, di ka tlhatlhojwa, tsa lemogwa mme a fiwa dikeretiti. A ka dira mo lefapheng la tsamaiso ya badiri mo setlamong moo bokgoni jwa gagwe jwa setegeniki gammogo le maitemogelo a gagwe a botlhokomedi, le kgatlhego ya gagwe ya go thusa badiri, di ka dirang gore a tsewe a na le borutegi jo bo mo letlang go dira tiro ya badiri.
Phitlhelelo
Sipho e ntse e le mokgweetsi wa thekesi sebaka sa dingwaga di le nne mo Johannesburg.
Mo leetong la gagwe la bofelo, o ne a amega mo kotsing e e dirileng gore a latlhegelwe ke leoto mme ka jalo a seke a tlhola a kgona go kgweetsa. Fa a ne a sa ntse a kgweetsa, o ne a nna le kgatlhego e kgolo mo dilwaneng tsa motlakase mme go le gantsi o ne a baakanya dilwana le go tsenyetsa batho dilwana tsa motlakase mo matlong a bona. O ne a ithuta go le gontsi.
Go na le go phutha mabogo kwa lapeng a ipolelela gore go fedile ka ena, a ka swetsa go katisiwa jaaka ramotlakase. Go ka tlhatlhobiwa bokgoni jo a bo boneng jo bo ka mo thusang go wetsa khoso mme a ka newa dikeretiti tsa seno.
Dintlhatheo tse dingwe tse di botlhokwa fela jalo le tsona di tlhagisiwa fa tlase ntle le ditlhaloso.
Batla tshedimosetso e nngwe malebana le tsona mme o tla simolola go lemoga mosola wa Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi!
Bonnete; Maleba; Kobego; Tswelelopele; go sutisega; kgolagano
Popego ya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Legato la Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Bente
Mofuta wa borutegi
Thuto le Katiso e Kgolwane
Dipatlisiso tsa morago ga borutegi jwa bongaka
Borutegi jwa bongaka
Didikerii tsa Mmasetara
Borutegi jwa Porofešenale
Didikerii tsa Ntlha tsa Bosetšhaba
Didipoloma tsa Bosetšhaba
Ditifikeiti tsa Bosetšhaba
Thuto le Katiso e e latelang
Thuto le Katiso e e Latelang
Ditifikeiti tsa Bosetšhaba
Setifikeiti sa Thuto le Katiso ka Kakaretso
Tiro
Lebelela buka ya tiro: Mojule 6, Tiro 1 Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Nka bona mosola jang go tswa mo Letlhomesong la Bosetšhaba la Borutegi?
Setshwantsho 1:
Moithuti wa mogolo yo o badileng Mophato wa 6
Ke nna Thabo mme ke na le dingwaga di le 25. Ke dule mo sekolong morago ga go bala Mophato wa 6. Ke mokgweetsi wa thekesi mme ke eletsa go nna mmalatlotlo.
Thabo o tlhoka go tlhagola tsela ya go ithuta gore a kgone go bona borutegi mo benteng ya Thuto le Katiso e e Latelang. Go tla tlhatlhobiwa maitemogelo a gagwe le dithuto tse a di dirileng kgatlhanong le dipoelo tsa thuto le seemo sa tlhatlhobo. Mme jaanong a ka tlhopha lephata le le maleba mo benteng ya Thuto le Katiso e e Latelang mme fa a setse a atlegile mo legatong la 4, a ka tswelela ka tselana ya thuto ya gagwe.
Setshwantsho 2
Ke nna Vusi mme ga ke bolo go dira jaaka motsamaisi wa maboriki mo indasetering ya boenjiniri dingwaga di le mmalwa. Bathapi ba me ba nthometse kwa dikhosong kwa tikwatikweng ya katiso ya setlamo sa rona go tokafatsa bokgoni jwa me mme ke amogetse ditifikeiti. Ga jaana setlamo sa rona se rulaganngwa sešwa mme ke tshogile gore go ka nna le kgaolo ya badiri. Ke eletsa go dira dikopo tsa diphatlhatiro kwa indasetering e nngwe, fela ke boleletswe gore ditifikeiti tsa me di ka seke tsa tsewa tsia. Ke eletsa go dira ka diatla, e ka nna jaaka fitara gongwe thenara. A go tla lebelelwa bokgoni le kitso ya me, a gongwe ke tla tshwanelwa ke go simolola sengwe le sengwe kwa tshimologong?
Mo Letlhomesong la Bosetšhaba la Borutegi, dikeretiti tsa ga Vusi di tla kwadisiwa mo rekotong ya gagwe ya thuto. O tla kgona go fetisetsa tse di maleba mo tirong e ntšhwa gongwe mo seemong se sentšhwa sa go ithuta. Ka dikeretiti tseno tse di tsewang tsia, a ka tswelela ka tselana ya ga gagwe ya ga jaana ya thuto mo indasetering e nngwe gongwe a tlhopha tselana ya go ithuta gore a rutege go ka dira ka diatla.
Batho ba suta jang go ralala magato a a farologaneng?
O tla bona jang borutegi jwa gago?
Dikai tsa borutegi:
Setifikeiti sa Thuto le Katiso ya kakaretso (Legato 1)
Setifikeiti sa Thuto le Katiso e e Latelang: Ramotlakase (Legato 4)
Dipoloma ya Bosetšhaba ya Borutabana (Legato 5)
Dikerii ya Saense (Legato 6)
Go supilwe dintlha tse di latelang tsa ditlapele mo indasetering ya Dithekesi:
Tlhokomelo ya badirisi go lebeletswe batlhankedi ba renke
Katiso ya tsamaiso ya kgwebo go lebeletsw beng ba dithekesi
Kgweetso ya Seporofešenale le tsamaiso ya dithoto
Tiro
LETLHOMESO LA BOSETŠHABA LA BORUTEGI
Dira gore mafoko a a mo kholomong A a tsamaelane le megopolo/dipolelo tse di mo kholomong B. Kwala nomoro e e mo Kholomong A le tlhaka e e tsamaelanang nayo mo Kholomong B.
Kholomo A
Mafoko
Kholomo B
Megopolo
Keretiti
A. Poelo ya thulaganyo ya go ithuta e e malebana le se o ka se dirang le se o se itseng
Tselana ya go ithuta
B. Setlhopha ka bophara sa magato a thuto le katiso, se se ka akaretsang go feta legato le le lengwe la borutegi
Legato
C. Go bontsha ditlhokego tsa tlhabololo ya go ithuta ya bana mo karolong ya bente e e patelediwang ya sekolo ya bente ya thuto le katiso ya kakaretso
Dipoelo
D. Leano la go ithuta le o le tlhokang gore o tswelele pele mo tselaneng ya borutegi e o e tlhophileng
Bente
E. Tsela ya go lekanyetsa se o se tlhaloganyang
Kgato
F. Temogo ya gore o fitlheletse dipoelo tsa yuniti ya tiro
Tlhatlhobo
G. Seemo mo Letlhomesong la Bosetšhaba la Thuto se mo go sona go rebolwang borutegi
O ka baya batho ba ba latelang fa kae mo popegong ya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi?
a Modiri wa mo gae yo o falotseng Mophato wa 3 Kereiti 5
b Caroline yo o nang le dingwaga di le 35 mme a dule mo sekolong morago ga Mophato wa 6 Kereiti 8?
c Mokgweetsi wa thekesi yo o falotseng Mophato wa 8 Kereiti 10 mme a batla go tswelela pele go ithuta d Mokgweetsi wa thekesi yo o weditseng lekwalo la matiriki mme a batla go ithuta kwa Thekenikhoneng.
Popego ya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Legato la Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Bente
Mofuta wa borutegi
Thuto le Katiso e Kgolwane
Dipatlisiso tsa morago ga borutegi jwa bongaka
Borutegi jwa bongaka
Didikerii tsa Mmasetara
Borutegi jwa Porofešenale
Didikerii tsa Ntlha tsa Bosetšhaba
Didipoloma tsa Bosetšhaba
Ditifikeiti tsa Bosetšhaba
Thuto le Katiso e e latelang
Thuto le Katiso e e Latelang
Ditifikeiti tsa Bosetšhaba
Setifikeiti sa Thuto le Katiso ka Kakaretso
O eletsa go nna fa kae mo popegong ya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi?
A go kgonega gore o tokafatse borutegi jwa gago fa o ntse o le mokgweetsi wa thekesi?
TETA e tlamela ka eng se se tla nthusang go tokafatsa borutegi jwa me?
Kgetse ya Thutopatlisiso
Sipho o dira mo lebakeng. O tlogetse sekolo fa a fetsa Mophato 8 (Kereiti 10) go tlamela lelapa la gaabo. O eletsa go nna mmalatlotlo fela ga a na bonnete jwa gore a o tla kgona tshwanela kwa go boela sekolong. O setse a iponetse maitemogelo a mantsi mo tirong ya go bobalatlotlo fa a ntse a dira kwa lebakeng.
Karabo ya bothata jwa ga Sipho e ka rarabololwa go ya ka popego ya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi.
Go tla tlhatlhobiwa pele thuto ya pele ya ga Sipho go bona gore o itseng le gore a ka kgona go dira eng.
Fa a ka bontsha gore o na le bokgoni, gona a ka simolola tselana ya borutegi e e tla mo lebisang ka tlhamalalo kwa boruteging jo a bo itlhophetseng.
A ka nna a seke a tlhoka go boela kwa sekolong gotlhelele mme a a ka nna le dikeretiti di le mmalwa tse di lemogwang gore a bone borutegi jwa gagwe jwa bobalatlotlo.
Potso:
Thuto ya pele e kaya eng?
Tlhatlhobo ke eng?
Dintlhatheo tsa Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi.
Lefoko ntlhatheo le kaya eng?
Tlhalosa dintlhatheo tse di latelang tse di mo teng ga Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi:
Kopanyo
Phitlhelelo
Setshwantsho le letshwao la TETA
Setshwantsho sa toropo, batho , thekesi le letshwao la tsela
Mojule ono o ka ga eng?
Letshwao la Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa
Mojule ono o malebana le go tlhaloganya gore Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa jo bo itsegeng ka SAQA bo simologile jang, dipopegotheo le dipopegotheo-potlana tse di mo bothating, tse bo ikarabelang ka tsona le gore ditiro tsa jona ke dife.
Mojule ono gape, ka ditiro tse di newang, o tla kgona go bontsha ka moo go dirwang dimateriale le borutegi ka gona gammogo le dikgato tse di tsewang go netefatsa gore go tlamelwa ka boleng.
Tlhagisa lenaane la ditiro tsa SAQA
Bontsha go tlhaloganya dipopegotheo le dithulaganyo tse di rulaganyeditsweng go netefatsa gore go tlamelwa ka mananeo a boleng a bokgoni, Seemo sa mophato le borutegi.
Go sekaseka lenaneo la tekeletso le le rulagantsweng le go tlhagisiwa sešweng jaana la katiso ya bakgweetsi gore re kgone go lekanyetsa dintlha tsa boleng le dikgato tse di tserweng fa go akanngwa le go tlhagisiwa lenaneo.
Go bontsha go tlhaloganya dikgato tse borutegi gongwe seemo sa mophato se dirilweng ka gona go netefatsa gore go ikobelwa seemo se se amogelesegang le ditlhokego.
MOLAO wa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa wa bo58 wa ngwaga wa 1995
Mo Mojule 6 re lemogile gore ke ka ntlha ya eng le gore Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi le tlile jang. Ga re a bua sepe ka gore le tla tsamaisiwa le go laolwa jang.
Maikemisetso a Molao wa SAQA e ne e le go tlamela Bothati (motho wa molao) jo bo tla tshegetsang maitlhomo a Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi, e leng:
Go tlhama letlhomeso le le kopaneng la bosetšhaba go tsweletsa diphitlhelelo tsa go ithuta
Go gokaganya phitlhelelo le motsamao mo thutong le katiso gammogo le ditselana tsa borutegi
Go itlhaganedisa go siamisa tsa maloba
Go nna le seabe mo tlhabololong ya moithuti mongwe le mongwe gammogo le ya tlhabololo ya loago le ikonomi ya setšhaba.
Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi Letlhomeso la Kgopolo
Tlhabolola
Laola
A i Go ela tlhoko tlhabololo ya Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi, le ii Go tlhama le go phasalatsa dipholesi le ditlhokego tsa:
Go kwadisiwa ga ditheo tse di nang le maikarabelo a go tlhama seemo sa thuto le katiso gongwe borutegi
Go tlhomamisa ditheo tse di nang le maikarabelo a go tlhokomela le go runa diphitlhelelo go ya ka seemo le borutegi jwa go nna jalo.
B Go ela tlhoko go tsenngwa tirisong ga Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi, go akarediwa i Go kwadisiwa ga seemo sa bosetšhaba le borutegi ii Go netefatsa gore seemo le borutegi jo bo kwadisitsweng di ka bapisega le tsa boditšhabatšhaba iii Dikgato tsa go netefatsa gore go ikobelwa ditlamelo tsa tlhomamiso le
C Go gakolola Tona mo mererong e e amang go kwadisiwa ga seemo le borutegi. Le
D Go rwala maikarabelo a taolo le ditšhelete tsa Bothati
Gape Molao o lebelela merero e tshwana le:
Ditokololo tsa Bothati
Seno se lebeletse batho ba ba farologaneng ba ba nang le kitso ya boitseanape mo maphateng le ba ba supilweng ke mekgatlho e e rileng ya bosetšhaba gongwe ba supilwe ke Mokaedi Kakaretso, Boto ya Bosetšhaba ya Katiso, porofešene e e rulaganeng ya borutabana, Dithekenikone le di Yunibesithi, mekgatlho ya badiri, gammogo le ditokololo tse di thapilweng ke Tona.
a rwala maikarabelo a Bothati gore bo tsweletse ditiro tsa jona go ya ka Molao b tlhokomela batlhankedi le badiri ba Bothati c nna motlhankedi yo o ikarabelang wa Bothati yo o ikarabelang ka ditšhelete tse di amogelwang, dituelo tse di dirilweng le dithoto tse di sutisegang tse di rekilweng ke Bothati
Ga go tlhokege gore re tlhalose dintlha tse di ka ga merero e e latelang e e fitlhelwang mo Molaong.
Dithata tsa Bothati
Dikopano tsa Bothati le dikomiti
Go tlogela ofisi ga ditokololo tsa Bothati
Matlole a Bothati
Batlhankedi le badiri ba Bothati
Ditetlo le dituelo tsa ditokololo tsa Bothati le dikomiti
Boruni le dipegelo tsa ngwaga le ngwaga
Melawana
Ditlamelo tsa kgabaganyo tse di malebana le ditheo tse di ntseng di le gona.
Tiro eno e lebelela ka moo Molao o amang:
Tlhabololo ya borutegi, seemo sa mophato le mananeo.
Netefaletso ya boleng mo tlamelong
Tiro (letshwao)
Lebelela buka ya tiro: Mojule 7, Tiro 1,2 & 3
Setshwantsho se se mo tsebeng e e latelang se tla supa dikamano tsa dikarolo tse di farologaneng tse di dirang letlhomeso le lentšhwa la thuto:
Tiro (letshwao)
Molao wa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa wa 1995
Dirisa lenaane la go tlhola ka fa tlse go bona gore a o ka kgona go supa maikemisetso a go itsese Molao.
Tshwaya lebokoso le o akanyang gore le nepagetse. O ka lebelela Mojule 7 gongwe Molao wa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa (SAQA)
Ee
Nnyaya
Molao o dira tlamelo ya go tlhabololwa le go tsenya tirisong ga Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Molao o dira tlamelo ya go tlhamiwa ga motho wa semolao yo o bidiwang Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa (SAQA)
Bothati bo tla ela tlhoko go tlhabololwa ga Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Bothati bo tla tlhama le go phasalatsa ditlhokego tsa:
Go kwadisiwa ga ditheo tse di tla rwalang maikarabelo a go tlhama seemo sa thuto le katiso gongwe borutegi
Bothati bo tla ela tlhoko go tsenngwa tirisong ga Letlhomeso la Bosetšhaba la Borutegi
Tiro e e latelang e diretswe gore o kgone go tlhaloganya dipopegotheo gongwe dikgato tse di tshwanetseng go dirisiwa fa go tlhamiwa mananeo a go ithuta go tswa mo seemo sa mophato gongwe borutegi.
O tla dirisa mafoko a o tlametsweng ka ona go tlatsa setshwantso se se go bontshang dikgato tsa go tlhama Mananeo a Go Ithuta a a amogelesegang.
Seemo sa Yuniti/borutegi SETA
MOTLAMEDI LENANEO LA GO ITHUTA
TLHOMAMISA MOITHUTI BATLHATLHOBI
BALEKANYETSI
Tiro 4: Katiso ya bakgweetsi
O batla go dira khoso ya go kgweetsa seporofešenale. Baya dikgato tse di latelang gore di latelane ka tshwanelo gore o kgone go dira jalo:
Badiri ba ka tlhama popegotheo ya kgaolo mme ba ikwadisa e le setlamo.
Leano la Bokgoni la Tiro le saeniwa ke baemedi ba badiri le setlamo.
Popegotheo ya Kgaolo e ka thapa Mogokaganyi wa Tlhabololo ya Bokgoni.
TETA e thapa Motlamedi wa Katiso
Leano la Tlhabololo ya Bokgoni la Kgaolo le ka tlhagisetsa TETA Leano la Bokgoni jwa mo Tirong.
TETA e tlhomamisa Motlamedi.
Popegotheo ya Kgaolo e duela Lekgethwana la Bokgoni
Popegotheo ya Kgaolo e amogela nomoro ya lekgethwana
Setshwantsho le letshwao la TETA
Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni wa 1998
Molao wa Lekgethwana la Bokgoni
MOJULE ONO O KA GA ENG
Mo Mojuleng ono re ya go batlisisa gore Melao eno e dira jang gore go kgonagale gore katiso le tlhabololo di tlamelwe ka matlole kwa ditirong.
Go tlamela ka letlhomeso la mo setheong go dira le go tsenya tirisong maano a bosetšhaba, ditheo le mafelo a tiro go tlhabolola le go tokafatsa bokgoni jwa badiri ba Aforika Borwa; go kopanya maano ao mo letlhomesong la Bosetšhaba la borutegi le le kabakanngwang mo Molaong wa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa wa 1995; go tlamela ka boithutelatirong jo bo lebisang kwa boruteging jo bo lemogwang jwa tiro; go tlamela gore go nne le tlamelo ya ditšhelete ya tlhabololo ya bokgoni ka sekema sa lekgethwana le Letlole la Bosetšhaba la Bokgoni; go tlamela gore go nne le, le go laola ditirelo tsa bothapi; le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseno
Bontsi jwa banni le seabe mo indasetering ya Dipalangwa ba amogetse molao wa tlhabololo ya bokgoni mme ba dirile tlhabololo ya bokgoni go nna karolo ya botlhokwa ya maano a bona a kgwebo.
Ka jalo re tla sekaseka dintlha tse di maleba tsa Melao eno go leka go go lemosa ka dikgato tse di tsewang go tlhama maano a bokgoni kwa ditirong le ka moo mothapi a ka ungwang mosola ka gona ka go nna le seabe.
Dira lenaane la mesola ya Molao mo banning le seabe ba ba farologaneng
Dira lenaane la ditiro/ dikgato tse di tshwanetseng go tsewa ke TETA go netefatsa gore go tsenngwa tirisong leano la bokgoni la lephata le le mo letlhomesong la leano la Tlhabololo ya Bosetšhaba ya Bokgoni.
Tlhalosa Leano la mo Tirong la Bokgoni go bontsha botlhokwa jwa go loga maano ka tshwaragano magareng ga mothapi le modiri.
Molao wa tlhabololo ya Bokgoni wa 1998
Maikemisetso a Molao ono
Dipoelo:
Mo yuniting eno o tla:
Tlhalosa maikemisetso a Molao le go latelelela ditsela tse maikemisetso ano a ka fitlhelelwang ka gona.
Maikemisetso a Molao
Go tlhabolola bokgoni jwa badiri ba Aforika Borwa-
a go oketsa seelo sa peeletso mo thutong le katiso mo mmarakeng wa badiri le go tokafatsa dipoelo tsa peeletso b go rotloetsa bathapi go tlamela ka lefelo la tiro le le tla dirang jaaka tikologo e e dirisiwang ya go ithuta c go rotloetsa badiri go nna le seabe mo boithutelatirong le mananeo a mangwe a katiso d go tokafatsa kgonagalo ya go thapega ga batho ba ba sa bolong go ikgatholosiwa ka ntlha ya go tlhaolwa le go siamisa dithapolo tseo ka katiso le thuto;
e go thusa badiri go batla go dira le go tsena mo mmarakeng wa bodiri
Maikemisetso ano a tla fitlhelelwa jang?
a go tlhama letlhomeso la setheo le la ditšhelete le le akaretsang b go rotloetsa ditirisanommogo magareng ga maphata a setšhaba le a poraefete a ikonomi go tlamela ka thuto le katiso mo mafelong a tiro c go dirisana mmogo le SAQA
Tiro (letshwao)
Lebelela buka ya Tiro: Mojule 8, Potso 1
Bothati jwa Bosetšhaba jwa Bokgoni
Dipoelo:
Mo yuniting eno o tla:
tlhaloganya seabe sa Bothati jwa Bosetšhaba jwa bokgoni
Lebelela setshwantsho sa gore Bothati jwa Bosetšhaba jwa bokgoni bo beilwe fa kae mo popegotheong ka kakaretso (tsebe ya bofelo ya Kgaolo 1)
Seabe sa Bothati jwa Bosetšhaba jwa Bokgoni:
a Go gakolola Tona ka:
i pholesi ya bosetšhaba ya tlhabololo ya bokgoni ii leano la bosetšhaba la tlhabololo ya bokgoni iii kaedi ya go tsenngwa tirisong ga leano la bosetšhaba la tlhabololo ya bokgoni iv kabo ya matlole go tswa mo Letloleng la Bosetšhaba la Bokgoni le v melawana e e tshwanetseng go dirwa b Go golagana le di-SETA ka ga-
i pholesi ya bosetšhaba ya tlhabololo ya bokgoni ii leano la bosetšhaba la tlhabololo ya bokgoni c Go begela Tona ka ga tswelelopele e e dirilweng malebana le go tsenngwa tirisong ga leano la bosetšhaba la tlhabololo ya bokgoni d Go batlisisa merero mengwe le mngwe fela e e tlhagelelang go tswa mo tirisong ya Molao le e go Diragatsa dithata le maikarabelo jaaka go tlhagisitswe mo Molaong
Tiro (letshwao)
Lebelela buka ya tiro: Mojule 8, Potso 2
Bothati jwa Thuto le Katiso jwa Maphata
Seta
Dipoelo
Mo yuniting eno o tla:
kgona go tlhalosa ditiro tsa di-Seta tlhalosa ka moo di-Seta di tlamelwang ka ditšhelete ka gona
DITIRO TSA SETA
SETA e tshwanetse:
a Go dira leano la tlhabololo ya lephata mo letlhomesong la leano la bosetšhaba la bokgoni b Go tsenya tirisong leano la yona la bokgoni jwa lephata c Go rotloetsa boithutelatirong d Go kwadisa ditumelano tsa boithutelatirong e Go koleka le go duelela makgethwana a tlhabololo ya bokgoni mo lephateng la yona f Go golagana le Bothata jwa Bosetšhaba jwa Bokgoni g Go begela Mokaedi Kakaretso h Go thapa badiri i Go dira tiro e nngwe le e nngwe fela jaaka Molao ono o laela
Tiro (letshwao)
Lebelela buka ya tiro: Mojule 8, Potso 2
DITŠHELETE TSA SETA
SETA E TLAMELWA KA DITŠHELETE GO TSWA GO:
a makgethwana a tlhabololo ya bokgoni a a kolekiwang go tswa mo lephateng la yona lebelela setshwantsho mo tsebeng e e latelang b dithuso tsa tšhelete, dikabelo le boswa jo e bo bo abetsweng c letseno le le bonwang ka ntlha ya tirelo e e dirilweng d letseno le le bonwang mo mading a tlaleletso a a beeleditsweng j.j.
Tšhelete e e amogelwang ke SETA e ka dirisediwa fela go ya ka mokgwa o o rebotsweng le go dira ditiro tsa yona le go duelela tsamaiso mo dipeelong tse di beilweng.
Lekgethwana la Tlhabololo ya Bokgoni
MORANANG 2001
% ya Dituelo
TLAMELO YA DITŠHELETE TSA TLHABOLOLO YA BOKGONI
Mo maitekong a go tsenya tirisong katiso ya bokgoni mo mafelong a tiro le go fokotsa mokgweleo wa ditshenyegelo tsa katiso, go itsisitswe tsamaiso ya lekgethwana go rotloetsa ditlamo go nna le seabe.
Ditlamo di tla tshwanela go fitlhelela ditlhokego tse di rileng tsa go amogela dithuso tsa ditšhelete tse di tshwanetseng go rebolwa. Badiri ba SETA ba tla dirisa ditlhokego tseno fa ba sekaseka Maano a mo Tirong a Bokgoni.
THUSO YA TŠHELETE YA LEANO LA MO TIRONG LA BOKGONI
SETA YA TETA e ka duela thuso ya tšhelete ya leano la mo tirong la bokgoni go mothapi mongwe le mongwe yo o kwadisitsweng yo o:
Kwadisitseng Mogokaganyi wa Tlhabololo ya Bokgoni yo o thapilweng morago ga go batla maikutlo a badiri gongwe baemedi ba bona.
Tlametseng SETA ka tshedimosetso yotlhe e e maleba tebang le Mogokaganyi wa Tlhabololo ya Bokgoni go ya ka foromo e e rebotsweng.
Tlhagisang leano la bokgoni la mo Tirong le le nang le ditlhokegopotlana tse di latelang ka letlha le le beilweng ke SETA:
Nomoro ya SARS le nomoro ya Lekgethwana la Tlhabololo ya Bokgoni (SDL)
Leina le dintlha tsa kgolagano ka botlalo tsa mogokaganyi wa Tlhabololo ya Bokgoni
Ditlapele tsa ngwaga le ngwaga tsa bokgoni
Ba ba nang le ditshiamelo ba ba tla tlamelwang ka bokgoni
Porofaele ya badiri fa e le gore e ne e sa tlhagisiwa mo ngwageng o o fetileng
Tshekatsheko ya tlhokego ya bokgoni le ditlhokego tsa katiso mo setlamong
Mesaeno ya motho yo o letleletsweng mo setlamong gammogo le Mogokaganyi wa Tlhabololo ya Bokgoni le moemedi wa badiri (ntlha ya bofelo e maleba fela mo setlamong se se nang le badiri ba ba fetang 50)
Dikhopi tsa tshimologo di romelwa wa SETA ya TETA
Tšhelete ya thuso e ka lekana le bokana ka ...% ya makgethwana a a duetsweng ke mothapi mo ngwageng o o wa ditšhelete.
TŠHELETE YA THUSO YA GO TSENYA TIRISONG BOKGONI MO TIRONG
SETA ya TETA e ka duela mothapi tšhelete ya thuso ya go tsenya tirisong bokgoni mo tirong fa mothapi yo o a:
Na le tshiamelo ya go amogela tšhelete ya thuso ya togamaano ya mo tirong
A tlhagisitse pegelo e e malebana le go tsenya tirisong leano la bokgoni jwa mo tirong e e nang le tshedimosetso e e latelang:
Dintlha tse di ka ga setlamo le mogokaganyi wa tlhabololo ya Bokgoni
Mananeo a thuto le katiso a a diragaditsweng mo ngwageng wa ditšhelete (1 Moranang 2003 - 31 Mopitlwe 2004)
Pegelo malebana le ba ba nnileng le tshiamelo ya katiso e e diragaditsweng
Bosupi jwa gore go itepatepantswe le ditlapele tsa lephata
Bosupi jwa gore go nnile le go itepatepanya le ditlapele tsa tekatekano
Mesaeno ya tetla
Tšhelete ya thuso e ka lekana le bokana ka ...% ya makgethwana a a duetsweng ke mothapi mo ngwageng o o wa ditšhelete.
TŠHELETE YA THUSO YA BOITLHOPHELO
SETA ya TETA e ka diriswa letseno la lekgetho le le setseng, go akarediwa tšhelete e e sa direlwang dikopo ke bathapi malebana le ditšhelete tsa thuso tsa lekgethwana, go aba ditšhelete tsa thuso ya boitlhophelo:
Ditšhelete tsa thuso tsa boithutelatirong - SETA ya TETA e ka aba bokana ka 80% ya tšhelete eno ya thuso go dithuso tsa baithuti ba ba mo Lenaneong la Boithutelatirong
Ditšhelete tsa thuso tsa Barulaganyi ba Bokgoni - SETA ya TETA e ka aba bokana ka 10% ya tšhelete eno ya thuso gore go tlhabololwe Mananeo a Bokgoni
Maiteko a HIV/AIDS - SETA ya TETA e ka abela bokana ka 10% ya tšhelete eno ya thuso go maiteko a HIV/AIDS mo lephateng
Boithutelatirong
Dipoelo:
Mo yuniting eno o tla:
Lebelela foromo ya tumelano ya boithutelatirong le go tlhaloganya maikemisetso a go itsese boithutelatirong.
Molao le boithutelatirong.
Molao o lebelela gore goreng boithutelatirong bo ne bo tshwanetse go tlhamiwa le gore go tshwanetse go tlhamiwa, kwadisiwa le go tsamaisiwa jang.
Boithutelatirong bo tla akaretsa karolo e e rulagantsweng sentle ya go ithuta e e akaretsang maitemogelo a mo tirong ya mofuta le sebaka se se totobaditsweng.
Boithutelatirong bo tla lebisa kwa boruteging jo bo kwadisitsweng ke SAQA mme bo le malebana le mofuta wa tiro.
Ditumelano tsa Boithutelatirong
Tumelano ya boithutelatirong ke lekwalo le le tlamang semolao magareng ga -
Moithuti
Mothapi le motlamedi wa katiso.
E tladiwa mo foromong e e rebotsweng mme e kwadisiwa le SETA ka mokgwa o o rebotsweng.
Gape Molao o lebelela:
Dikonteraka tsa tiro le moithuti dikarolo tsa 18 le 18 le dikgotlhang tse di tlhagelelang
Tiro (letshwao)
Lebelela buka ya tiro: Mojule 8, Potso 3
Go latela tshobokanyo ya merero e mengwe e e amanang le Molao e re ka sekeng ra e sekaseka mo nakong eno:
Kgaolo 5: Mananeo a Bokgoni
Kgaolo 6: Ditheo tse di mo Lefapheng la Badiri
Kgaolo 7: Tlamelo ya Ditšhelete ya Tlhabololo ya Bokgoni
Kgaolo 8: Ka kakaretso
Molao wa Tlhabololo ya Bokgoni
Fa tlase go na le polelo ya tshobokanyo ya Molao.
Buisa polelo eno mme o dire ditshwaelo ka boripana mo go nngwe le nngwe ya tse di latelang:
Go tlamela ka letlhomeso la mo setheong go dira le go tsenya tirisong maano a bosetšhaba, ditheo le mafelo a tiro go tlhabolola le go tokafatsa bokgoni jwa badiri ba Aforika Borwa; go kopanya maano ao mo letlhomesong la Bosetšhaba la borutegi le le kabakanngwang mo Molaong wa Bothati jwa Borutegi jwa Aforika Borwa wa 1995; go tlamela ka boithutelatirong jo bo lebisang kwa boruteging jo bo lemogwang jwa tiro; go tlamela gore go nne le tlamelo ya ditšhelete ya tlhabololo ya bokgoni ka sekema sa lekgethwana le Letlole la Bosetšhaba la Bokgoni; go tlamela gore go nne le, le go laola ditirelo tsa bothapi; le go dira tlamelo ya merero e e amanang le tseno
Buisanelang dipotso tse di latelang tse di ikaegileng ka tshobokanyo le tshedimosetso e e fitlhelwang mo dikgaolong tse di maleba tsa Molao, mo setlhopheng sa lona, mme le leke go araba dipotso tse di latelang.
Dirisa tshedimosetso e e mo Molaong ka fa tlase ga dikgaolo tse re go romelang kwa go tsona.
Potso 1: (lebelela Kgaolo 1)
Naya mabaka a le mararo a gore ke eng go le botlhokwa go tlhabolola bokgoni jwa Badiri ba Aforika Borwa.
Tlhagisa mabaka a mangwe a le mane a gore ke eng go ne ga itsesewe Molao ono.
Potso 2: (Kgaolo 2 le 3)
Tlatsa mabokoswana a fa tlase go bontsha kamano magareng ga Bothati jwa Bosetšhaba jwa Bokgoni le SETA.
Dira tshobokanyo ya ditiro tsa maphata ano a mabedi.
Tlhagisa tshobokanyo eno mo go botlhe ba ba nang le seabe mo setlhopheng.
Potso 3 Boithutelatirong
Kgaolo 4
Boithutelatirong ke eng...
A go na le mananeo a Boithutelatirong mo indasetering ya Dithekesi?...
Fa karabo e le Ee, ke afe?...
Fa karabo e le Ee, o ka a fitlhelela jang?...
Ke maphata afe a a tshwanetseng go saena tumelano ya boithutelatirong?
Potso 4 (Kgaolo 5 Mananeo a Bokgoni)
Mananeo a Bokgoni ke eng? (Buisa tshedimosetso (tsebe 15) mme o kwale thanolo ya setlhopha sa gago) ...
Katiso ya mananeo a bokgoni e tlamelwa jang ka ditšhelete? ...
SETA e tsaya kae tšhelete ya go tlamela mananeo ano? (tsebe 19 Kgaolo 7 le Yuniti 3 ya Manyuale)
Ke mang yo o rweleng maikarabelo a go thadisa leano la bokgoni la mo tirong? Lebelela 3.4 Yuniti 3 Kgaolo 2 ya Manyuale...
Potso 5
Mo lenaaneng le le fa tlase, tlhopha ditiro/dikgato tse di tshwanetseng go diragadiwa ke SETA go netefatsa gore go tsenngwa tirisong leano la bokgoni la lephata le le mo letlhomesong la togamaano ya bosetšhaba ya tlhabololo ya bokgoni.
Sekai;
Kgato
Go tsenya tirisong maano a bokgoni a lephata
Aba ditšhelete tsa thuso go bathapi
Kgato
Rotloetsa boithutelatirong
Supa mafelo a tiro go tsweletsa maitemogelo a mo tirong
Kgato
Gokagana le Bothati jwa Bosetšhaba jwa Bokgoni
Tlhama mananeo a boithutelatirong
Go amogela le go rebola maano a bokgoni a mo tirong
Go supa mafelo a mo tirong a go tsweletsa maitemogelo a mo tirong
Go tshegetsa go tlhabololwa ga dimateriale tsa go ithuta
Pholesi ya bosetšhaba ya bokgoni
Togamaano ya bosetšhaba ya tlhabololo ya bokgoni
Go aba ditšhelete tsa thuso ka mokgwa o o rebotsweng go bathapi, batlamedi ba thuto le katiso le badiri
Maano a yona a bokgoni a lephata
Go tokafatsa tiragatso ya go ithuta
Go tlhokomkela thuto le katiso mo lephateng
Go thusa mo go swetseng ditumelano tsa boithutelatirong
Go thapa Mogokaganyi wa Tlhabololo ya Bokgoni
Go thadisa Leano la Bokgoni la mo Tirong.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Motseletsele wa papatso o monnye wa balemirui.txt</fn>
Motseletsele wa papatso o monnye wa balemirui
Fantisi ya Leruo
LEFAPHA: LA TEMOTHUO
Difantisi tsa leruo
Difantisi tsa leruo ke mokgwa o o botlhokwa wa go bapatsa leruo.
Difantisi tsa leruo di atametsa bareki le barekisi gangwe le gape le kwa mafelong a togamaano.
Baamedi ba papatso ba rulaganya difantisi tsa Leruo go iponela madi.
Diphologolo di rekisiwa di santse di tshela.
Ditlhwatlhwa tsa leruo
Ditlhwatlhwa tsa leruo ka gale di kwa godimo go simolola ka Diphalane go fitlha ka Sedimonthole mme di kwa tlase go simolola ka Ferikgong go fitlha ka Mopitlwe.
Tshedimosetso ya kgolagano, matlha le mafelo
Ditlamo tsa fantisi ya leruo di rebola dialemanaka tse di nang le tshedimosetso e e jaaka matlha le mafelo. Dialemanaka di fitlhelwa kwa masakeng a fantisi ya leruo.
Metswedi ya go bapatsa tshedimosetso
Batlhankedi ba katoloso
Baamedi ba papatso
Makwalodikgang
Dimakasine
Inthanete jj.
Dikgakololo tse di botlhokwa malebana le thwalo ya leruo
Dirisa serori se se siameng go rwala.
Legora la tshipi le tlile go thibela diphologolo go tlolela kwa ntle e bile le letla mowa o o phepa.
Tila go pitlagana.
Tshola serori se le phepa.
Tshola setifikeiti sa go tlosiwa ga diphologolo mo seroring. Sona se ka boniwa kwa seteišeneng sa lona sa selegae sa maphodisa.
Fokotsa ditshenyegelo tsa thwalo, kokoanya barui ba bangwe ba leruo go bapatsa leruo la gago.
Ditlhaloso tsa popego:
Thebolo
Topo
Fa thebolo e feta topo, tlhwatlhwa e a fokotsega. Fa thebolo e le kwa tlase ga topo, tlhwatlhwa e a oketsega.
Tshedimosetso ka ga matlha le mafelo a difantisi tsa Leruo e fitlhelwa mo alemanakeng kwa masakeng a fantisi.
Fa o batla tshedimosetso go ya pele ikgolaganye le:
Lefapha: la Temothuo
Bokaedi: Papatso
Diphasalatso
Kwadiso ya matshwao a temoso a semolao
Mokwadisi wa Diphiso
Mogala.: 012 319 7433/7431
Babebofatsi ba kgolagano ya papatso
Mogala./sele: 011 518 0000
Lefelo: Bosetšhaba
Khansele ya bosetšhaba ya Papatso ya Temothuo
Lefelo: Bosetšhaba
Mogala./sele: 012 341 1115
Fekese: 012 341 1811/1911
Mokgatlho wa bosetšhaba wa Batlhagisi ba Nama e Khibidu ba ba Tlhagelelang
Lefelo: Bosetšhaba
Setlamo sa Bodirelo jwa Nama sa Aforika Borwa
Lefelo: Bosetšhaba
Baemedi ba fantisi / Mekgatlho e e botlhokwa
Lefelo: Bosetšhaba le dinaga tse di mabapi
Mogala./sele: 082 892 8430
Lefelo: Kapa-Botlhaba fela
Lefelo: Porofense ya Bokone-Bophirima
Lefelo: Kapa-Botlhaba, Foreisetata, Kapa-Bokone le Kapa-Bophirima
Lefelo: Bosetšhaba le boditšhabatšhaba
Setlamo sa Bodirelo jwa Nama sa Aforika Borwa
Lefelo: Bosetšhaba
Lefelo:Kapa-Botlhaba
Lefelo: Bosetšhaba
Mokgatlho wa Aforika Borwa wa Bafantisi ba Leruo le Bagwebi ba Nama
Lefelo:Bosetšhaba
Mogala./sele: 012 348 5111
E phasaladitswe ke Lefapha: la Temothuo e bile e boniwa mo Setheong sa Thuso, Bokaedi jwa Ditirelo tsa Tshedimosetso ya Temothuo, Private Bag 144, Pretoria 0001
<fn>tsn_Article_National Language Services_Musiamo wa Robben Island.txt</fn>
Alemanaka ya Matsalo a Sekolo sa Dikgakologo
Malatsi a a kgethegileng a na le lefelo le le kgethegileng mo historing ya rona"
Sekolo sa Dikgakologo ke porojeke e e tsamaisiwang ke Lefapha la Thuto la musiamo wa Robben Island. Ke lanane la malatsi a a 7 la ngwaga le ngwaga go nniwa kwa teng. Tiragalo e e simolotse ka 1998, mme e ngokile badiragatsi go tswa Aforika Borwa, Namibia le UK. Sekolo sa Dikgakologo ke karolo ya togamaano ya "Robben Island on The Move" e e ikaeletseng go tsweletsa setlhaketlhake jaaka lefelo la go tsweletsa go ithuta le thuto. Ka nako ya tsweletso ya lenane badiragatsi ba kampana le mabaka a a amanang le setso le ngwao-boswa. Gape le tlamela tshedimosetso ka ga boiphediso mo lephateng la ngwao-boswa.
Thitokgang ya Sekolo sa Dikgakologo ke "Motswedi wa Kitso" se se kayang "Boitumelelo Kitso". Ka thitokgang e badiragatsi ba sekaseka mekgwa e e farologaneng e kitso e bonwang ka yona, le gore batho, ditiragalo tsa botlhokwa tsa setšhaba, mafelo, le dikumo tse di dirilweng ka matsogo di tlotliwang le go itumelelwa. Gape thitokgang ke mokgwa wa go sekaseka maemo a a farologaneng a kgang ya Robben Island. Ka go lemoga maemo, badiragatsi ba rotloediwa go akanya ka ga kgolagano e e nang nayo le setšhaba, batho, mafelo, dilo le ditiragalo.
Letsatsi la Boditšhabatšhaba la Loleme lwa ga Mme
Letsatsi la Boditšhabatšhaba la Loleme lwa ga Mme le ikaeletse go tsweletsa dipharologano tsa puo le thuto ya dipuo tse dintsi le temoso ya dipuo le ditso go ikaegilwe ka kutlwisiso, boitshokelano le dipuisano.
Gompieno bokana ka dipuo di le 6000 kgotsa go feta tse di buiwang mo lefatsheng di mo kotsing. Go feta dingwagakgolo di le tharo tse di fetileng, dipuo di sule le go nyelela ka lebelo le le gakgamatsang. Bonnyane bokana ka dipuo di le 3000 di mo kotsing kgotsa kgotsa di a swa mo dikarolong tse dintsi tsa lefatshe.
Letsatsi la Boditšhabatšhaba la Loleme lwa ga Mme, le le ketekiwang ka la 21 Tlhakole ngwaga le ngwaga go ralala lefatshe, le ne la kgakolwa kwa kopanong ya khonferense ya kakaretso ya UNESCO ka 1999, mme le ne la katekwa ka la 21 Tlhakole 2000 lekgetlho la ntlha.
Letsatsi la Ditshwanelo tsa Botho (Aforika Borwa)
Ka motlha wa kgethololo mo Aforika Borwa letsatsi le le ne le itsege jaaka Letsatsi la Sharpville, mme le fa e se karolo ya malatsi a boikhutso a setšhaba ka motlha oo, ditiragalo di ne di gakologelwa ke mekgatlho e e kgatlhanong le kgethololo.
Molaotheo o mošwa wa Aforika Borwa o tlamela tshiamelo ya go tlhomiwa ga Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa (SAHRC) e maikaelelo a yona e leng go tsweletsa tlotlo ya ditshwanelo tsa botho, go tsweletsa tshireletso, tlhabololo le phitlhelelo ya ditshwanelo tsa botho mo Aforika Borwa. SAHRC e kgakotswe ka la 21 Mopitlwe 1996, dingwaga di le 35 morago ga ditiragalo tse di botlhoko tsa 21 Mopitlwe 1960 fa badiraditshupetso ba ne ba thuntshiwa ke mapodisi.
Molao o o Tlhabolotsweng wa Bantsho wa 1952 o ne wa atolosa taolo ya Mmuso mo metsamaong ya Ma-Aforika go ya kwa dikgaolong tsa metsesetoropo, le go phimola tiriso ya Dipasa (lokwalo lo Ma-Aforika a neng a patelesega go le tshola mo go bone "go supa" gore ba ne ba letleletswe go tsena mo dikgaolong tsa "basweu") mme ba dirise bukana ya boitshupo e e neng e tshwanetse go tsholwa ke Ma-Aforika otlhe ka dinako tsotlhe. Go retelelwa ke go ntsha bukana ya boitshupo fa e batliwa ke lepodisi e ne e le tlolomolao. Go sale gale ka 1960 makoko a ANC le PAC ka bobedi a ne a itsise matsholo kgatlhanong le Melao ya Dipasa.
Ka la 21 Mopitlwe 1960 bagwanti ba ne ba kopana kwa seteišeneng sa mapodisi sa Sharpville kwa ba neng ba fisa dipasa. Go ne ga tsoga tlhakatlhakano. Bontlhabongwe jwa legora la terata le ne la digiwa go letla matshutitshuti go gwantela kwa pele. Mapodisi a ne a thuntsha, kwa ntle ga go newa taelo e e reng ba thuntshe. Go ne ga bolawa batho ba le masomethataro-robongwe, mme ga gobadiwa ba ba lekgolo le masome a robedi.
Beke morago ga moo Ma-Aforika a le 30 000 a ne a gwanta go tswa kwa Langa go tsena ka Motse Kapa ka fa tlase ga boeteledipele jwa ga Phillip Kgosana. O ne a rerisanela go etelela badiraditshupetso pele go tswa ka toropo fela fa Tona ya Bosiamisi a ka solofetsa go buisana nae. O ne a diragatsa tsholofetso ya gagwe, fela o ne a tshwarwa fa a boetse morago tebang le peelano.
Gompieno, letsatsi la 21 Mopitlwe le itsege jaaka Letsatsi la Ditshwanelo tsa Botho, mme ke lengwe la malatsi khunologo ya semmuso mo alemanakeng.
Letsatsi la Kgololosego (Aforia Borwa)
Letsatsi la Kgololosego ke sesupo sa ditlhopho tsa ntlha tsa demokerasi mo Aforika Borwa ka la 27 Moranang 1994. Le ke letsatsi le ka lone batho botlhe ba boutetseng palamente e le nngwe. E ne e le lekgetlho la ntlha bantsho ba Aforika Borwa ba neng ba kgona go boutela baeteledipele ba naga ya bone.
ANC African National Congress e e neng e ileditswe dingwaga tse dintsi mo Aforika Borwa e ne ya bona phenyo e e kwa godimo. Nelson Rolihlahla Mandela yo o neng a ntse kwa kgolegelong dingwaga di le 27 ka ntlha ya ditumelo tsa gagwe tsa sepolotiki, o ne a tlhophiwa go nna Poresidente ya ntlha ya Aforika Borwa e ntšhwa.
Letsatsi la Kgololosego ke letsatsi le le kgethegileng mo matshelong a Ma-Aforika Borwa. Ke segopotso sa kgololosego ya Aforika Borwa morago ga dingwaga tse dintsi tsa kgethololo le kgatelelo.
Letsatsi la Badiri
Motsheganong 1, Letsatsi la Badiri Boditšhabatšhaba ke la keteko ya histori ya kgaratlho ya badiri lefatshe ka bophara, mme le amogelwa mo nageng nngwe le nngwe ntle le Dinaga tse di Kopaneng le kwa Canada. Seno se diragala le fa letsatsi le la boikhutso le simologile mo dingwageng tsa bo 1880 kwa Dinageng tse di Kopaneng.
Letsatsi la Ntlha la Motsheganong, ka 1886 e ne e le boikuelo jwa go dira diura di le robedi ka letsatsi mo ditoropong tse dintsi tsa Amerika. Jaanong le golaganngwa thata le Haymarket Martyrs. Bomo e e neng ya latlhelwa ke motho yo o sa itsiweng kwa kopanong (raling) ka la 4 Motsheganong 1886 Sekwaereng sa Haymarket kwa Chicago, e ne ya bolaya lepodisi le le lengwe. Le fa go se kile ga tlhamamisiwa gore ke mang yo o latlhetseng bomo, tiragalo eo e ne ya dirisiwa jaaka seipato sa go tlhasela botlhe ba ba ka fa Molemeng le mekgatlho ya badiri. Mapodisi a ne a phuruphutsa magae le diofisi tsa babelaelwa, mme makgolokgolo a ne a tshwarwa ntle le tatofatso. Badiradikhuduego egolo setonna ba ne ba bogisiwa, mme ba ba robedi ba kwa Chicago ba ne ba latofadiwa ka go loga maano a go bolaya. Botlhe ba le robedi ba ne ba bonwa molato ke kgotlatshekelo ya mo mmileng, le fa go ne go se na bopaki jo bo ba golaganyang le motho yo o latlhetseng bomo ( a le mongwe fela ke ena a neng a le teng ka nako ya kopano, mme o ne a le mo serepuding sa mmusakgotla) mme ba ne ba atlholelwa loso. Ba le bane ba ne ba kalediwa ka Ngwanatseele 11, 1887. A le mongwe o ipolaile kwa kgolegelong. Ba ba neng ba setse ba le bararo ba ne ba itshwarelwa ka 1893.
Letsatsi la Motsheganong le tsweletse go gola gongwe le gongwe mo lefatsheng, mme go bonwe mekgatlho e mentsi ya badiri e keteka letsatsi le.
Badiri ba tshwanetse go amogela le go keteka Letsatsi la Motsheganong e seng fela go le ketekela botlhokwa jwa lone jwa histori, fela le go le dirisa jaaka tšhono ya go rulaganya mabaka a a botlhokwa thata a badiri.
Letsatsi la Bašwa (Aforika Borwa)
Letsatsi le pele le ne le itsege jaaka Soweto Day.
Ka 1975 go ne ga tsoga dingongorego tsa boipelaetso kwa dikolong tsa Ma-Aforika morago ga gore go tswe taolo kwa Lefapheng la Thuto ya Bantsho gore seAforikanse se dirisiwe jaaka puo ya go ruta kwa dikolong tsa sekontari. Le gale ntlha e, e ne e ka ga tiriso ya seAforikanse go le kalo, fela e ne e le ka ga thulaganyo yotlhe ya Thuto ya Bantsho e e neng e farafarilwe ke dikolo le yunibesithi tse di farologaeng, didiriswa tse di bokowa, diphaposi tsa borutelo tse di penologang le barutabana ba ba sa itseng go bua seAforikanse.
Ka la 16 Seetebosigo 1976 baithuti ba ba fetang 20 000 go tswa kwa Soweto ba ne ba simolola mogwanto wa boipelaetso. Mo nakong ya thulano le mapodisi le tirisodikgoka e e neng ya latela mo dibekeng tse di mmalwa tse di latelang, tekano ya batho ba ka nna 700, bontsi jwa bona e le bašwa ba ne ba bolawa, mme le dithoto tsa senngwa. Ditiro tsa boipelaetso tsa bašwa di ne tsa anama le naga. Hector Petersen e ne ya nna ena motlhokofatswa wa ntlha. Letsatsi la Bašwa le dirisetswa go gakologelwa ditiragalo tse.
Letsatsi la Setšhaba sa Lefatshe
Ka Seetebosigo 1989, Khansele e e Busang ya United Nations Development Fund (UNDP) e atlanegisitse gore letsatsi la Phukwi a tlhola 11 le tsewe ke setšhaba boditšhabatšhaba jaaka Letsatsi la Setšhaba sa Lefatshe. Dingwaga di le 40 fela morago ga 1940 re setse re fitlhile dibilione di le 6. Go feta bilione o le mongwe wa rona re magareng ga dingwaga di le 15 le 24. Ke palo e kgolo ya bašwa e e kileng ya nna teng mo lefatsheng.
Ka letsatsi le go ikaeletswe go tsepamisa megopolo ya setšhaba mo botlhokweng jwa dintlha tse di amang setšhaba, segolo thata tebang le maano a ditlhabololo ka kakaretso, le botlhokwa jwa go bona ditharabololo tsa mathata a setšhaba mo lefatsheng.
Letsatsi la Basadi Boditšhabatšhaba (Aforika Borwa)
Ka Phatwe 9 1956 diketekete tsa basadi ba ne ba gwantela kwa dikagong tsa kopano kwa Tshwane go ngongorega kgatlhanong le Molao wa Dipasa wa kgatelelo. E ne e le mongwe wa meganto ya ntlha ya boidiididi mo historing ya naga e. Maikemisetso a bone go lwantsha thulaganyo e e sa siamang ya kgethololo a ne a tlhagisiwa ke tsekedi e: "Wathintha bafazi, wathint'umbokoto - Wa ama basadi, o kgotlhile semane sa dinotshe."
Letsatsi la Basadi ke tebogo ya tlotlo e e neelwang dimilione tsa basadi naga ka bophara ba maiteko a bone a bogatlamelamasisi a thusitseng mo go tsalweng ga Aforika Borwa o mošwa.
Letsatsi la Ngwao-Boswa (SA)
Keteko ya ntlha ya Letsatsi la Ngwao-Boswa e ne e tshwerwe ka la 24 Lwetse 1995.
Botlhokwa jwa letsatsi ke go amogela dintlha tsa setso sa Aforika Borwa tse di ka tshwarwang le tsa di sa tshwarweng ka mabogo. Se se akaretsa tlhagiso ya boitlhamedi, go ja boswa jwa histori ya rona, puo, dijo tse re di jang, gammogo le lefatshe le re nnang mo go lone.
Mmuso o tlhomamisa thitokgang ya meletlo ya ngwaga le ngwaga.
Letsatsi la Barutabana ba Lefatshe Lotlhe
Letsatsi la Barutabana ba Lefatshe Lotlhe le kgakotswe ke Mokaedikakaretso wa pele wa UNESCO, Federico Mayor, kwa Khonferenseng ya Boditšhabatšhaba ka ga Thuto kwa Geneva ka 1994. Letlha la 5 Diphalane le ne la tlhophiwa ka ntlha ya gore ke ka letlha leo ka 1996 mo e leng gore khonferense e e kgethegileng gareng ga mebuso e neng ya rulaganngwa ka kopanelo ke UNESCO le Mokgatlho wa Bodiri wa Boditšhabatšhaba (ILO) , o ne wa amogela itshisinyo e e sa ntsaneng e dira le gompieno tebang le Maemo a barutabana.
Letsatsi la Barutabana le gakolola mebuso le setšhaba ka kakaretso ka ga mosola wa barutabana le tlhokego ya go tokafatsa seriti le maemo a bone a tiro. Gape ke tšhono ya go bontsha ditebogo tebang le tiro e ba e dirang mo paakanyetsong ya setšhaba se tlang go dira sentle mo lefatsheng le le fetogang. Ka letsatsi la go leboga ba ba itlhophetseng go ineela mo tirong ya borutabana, ka kitso ya gore ga se mongwe le mongwe yo o ka rutang sentle - e ka tswa e le mo lifelong le le rulagantsweng kgotsa le le sa rulaganngwang, go sa kgathalesege gore didirisiwa dingwe tsa tiro e di ka nna thata jang, ga di ka ke tsa ema kgatlhanong le kgolagano le motho le go tlhaloganya le tshwetso ya morutabana yo o katisitsweng ka seporofešenale.
Ke moletlo wa mofuta wa one o le nosi kwa Engelane.
Ka letsatsi le ka 1605, setlhopha Bakatolika ba Roma ba lekile go phampholola Dikago tsa Palamente, le mmuso, Kgosi James wa 1, Kgosigadi le morwa'bone. Ba ne ba befedisitswe ke mokgwa o Kgosi a neng a tshwere Bakatolika ka one, mme ba akanya gore Bakatolika ba Maesimane ba tla kgona go thopa bogosi jwa naga fa ba ka bolaya Kgosi, matona a gagwe le maloko a Palamente. Se e ne e le Leano la Mosidi wa Tlhobolo.
Barulaganyi ba lemena ba ne ba hira kamotshana ka fa tlase ga Dikago tsa Palamente, mme Guy Fawkes a fitlha dibarele di le 36 tsa mosidi wa tlhobolo foo malatsi a le mmalwanyana pele Palamente e ka kopana. Fela mongwe wa barulaganyi a tsibosa motswalle, Lord Monteagle, gore a se ka a ya kwa Palamenteng ka la 5 Ngwanatseele. Lord Monteagle o ne a tsibosa mmuso, mme Guy Fawkes o ne a fitlhelwa ka fa kamotshaneng, mme a tshwarwa. Barukhutlhi ba ne ba swa ba gana go tshwarwa kgotsa ba ne ba sekisiwa mme ba bolawa.
Ka jalo, letsatsi la bo 5 Ngwanatseele e ne ya nna letsatsi la boikhutso jwa tebogo. Ka letsatsi le bana ba dira ditshwantsho ka diaparo tsa kgale di tsentswe matlhaka le dipampiri go tshwantsha botshelo jwa ga Guy Fawkes. Ba tsamaya ba di rwele mo mebileng ba kokoanyetsa "Guy dipene". Batho ba gotsa molelo o mogolo, ba fisa Guy mo molelong o. Ba thuntsha dikhirikhete le go ja Jacket Potatoes le go besa ditšhesenate.
Fa go ne go na le setso kwa Devon se se neng se ka tlhaloswa e le se se "tlolang ditlhase", e ne tota e tshwanetse go nna se se diragatswang kwa Ottery St. Mary. Ottery ke toropo e e himileng histori, setso le dinaane. Tiragalo ya ngwaga le ngwaga e e diragadiwang Bosigo jwa Guy Fawkes, e akaretsa batho ba taboga go kgabaganya mebila ya toropo ba rwele dibarele tsa legong tse di tlolang ditlhase mo mekwatleng ya bone. Diketekete tsa batho ba kokoana mo toropong go bogela tiragalo e.
Letsatsi la Lefatshe la Aids
Go ne go lekanyeditswe kwa bofelong jwa 2001 gore go na le batho ba le dimilione di le 40 mo lefatsheng lotlhe ba ba tshelang ka HIV/AIDS. Go ne go na le dintsho di le 21,8 milione tse di bakilweng ke AIDS kwa bofelong jwa 2000 le tekanyetso ya 13,2 milione ya dikhutsana tsa AIDS.
Letsatsi la lefatshe la Aids le ketekiwa go ralala lefatshe ka la 1 Sedimonthole ga tlhagisa dipalopalo tse le kgatelopele e e dirilweng mo ntweng kgatlhanong le leroborobo le. Gape ke letsatsi la go gakolola batho ka ga tiro e e sa ntsaneng e tshwanetse go dirwa.
HIV e sa ntsane e le letshwao le le kgomarelang. Kgethololo ka ntata ya HIV e aname. Kgethololo e ama matshelo a batho ba ba nang le HIV ka mokgwa o o sa siamang, mme e thatafatsa maiteko a thibelo le tlhokomelo ka ntlha ya gore batho ba kgorelediwa go itlhatlhoba, go bona kalafi le ditirelo tsa thibelo.
Gantsi batho ba nna le letshogo le le se nang motheo tebang le batho ba ba nang le HIV. Se se ka dira gore batho ba ba nang le HIV ba latlhegelwe ke ditsala tsa bone, ditiro, metswalle le magae a bone.
Go thibela se, letsholo la 2002/2003 la Lefatshe la AIDS le tlhokometse thata le le kgomarelang le le amanang le HIV, kgethololo le Ditshwanelo tsa Botho.
DITEBOGO
METSWEDI E MENGWE:
BATHO BA BA TAKILENG DIPOTA
BA BANGWE:
Johnny Seutloali yo o re letlileng go dirisa pasa ya gagwe
Gaby Cheminas yo o thadileng moono wa "Motswedi wa Kitso" wa Sekolo sa Dikgakologo
<fn>tsn_Article_National Language Services_OMNIBUS 1 YA 2003.txt</fn>
PELE O SIMOLOLA ...
Maikaelelo a tlhotlhomiso ke go tlhomamisa maikutlo le dikakanyo tsa maloko a badiri mabapi le boeteledipele, pholisi le togamaano, tsepamiso mo go badirisi le baamegi, taolo ya batho, tirisano, taolo ya metswedi le thulaganyo ya tshedimosetso, ditirego, kutlwalo mo setšhabeng, popego ya tikologo, kgotsofalo ya badirisi le baamegi, boleng jwa tirelo, kgotsofalo ya batho, tiro mabapi le mothelesi le kgwebisano le dipholo tsa mokgatlho.
Dipholo tsa tlhotlhomiso e, di tlile go abelanwa le bolaodi jo bogolo jwa DOD/SANDF. Ka jalo, go botlhokwa gore o arabe potso nngwe le nngwe ka boikanyo. Se, ga se teko gape ga go na dikarabo tse di nepagetseng kgotsa tse di fosagetseng. Kakanyo ya gago ke yona fela karabo e e nepagetseng.
Centre e tlile go tshola tshedimosetso ya gago e le sephiri mabapi le Effect Analysis. O tlile go nna tlhokaina, ka gonne Centre for Effect Analysis e tlile go sekaseka tshedimosetso e e kokoantsweng ka setlhopha fela, sekao mo banneng le mo basading ka go arogana.
Go bonolo go araba potsolotso ka bontsi jwa dipotso di arabiwa ka go dira tshekeletsa mo nomorong e e maleba ya karabo e o akanyang e le e e maleba kgotsa e e tsamaelang le kakanyo ya gago.
Fa o itemogela mathata mabapi le go tlatsa potsolotso tsweetswee o se ke wa okaoka go kopa thuso kwa go mmatlisisi/motlhotlhomisi wa gago yo o thapilweng kgotsa o ka ikopanya le Tirelo ya tharabololo ya mathata ka Mogala ya Centre for Effect Analysis mo nomorong e e latelang 312 4788/8164788.
Re itumelela tirisanommogo ya gago ka go neelana ka tshedimosetso e e kopiwang.
TSHEDIMOSETSO YA BAYOKERAFI
O dira kwa yuniting efe?
Khoutu ya yuniti ya gago ya PERESOLO ke efe?
Tsweetswee araba dipotso tse di latelang ka go dira letshwao le tshekeletsa go dikologa le karabo e o e tlhophileng
Setlhopha sa maemo. (Fa e le gore o modiri wa moagi tsweetswee dira tshekeletsa mo karabong ya bo 10 kgotsa 11)
Moborikadiri wa mogenerala/Motlhankedi-mogolo wa tsa mawatle (JG) le kwa godingwana
Moagi - Mothusimokaedi le kwa godingwana
Moagi - Kwa tlase go gaisiwa ke Mothusimokaedi
O wela ka mo lotsong lo lofe?
Mosweu
Ke ne ke le loloko la pele la ...
SANDF fela (ke ne ka tsenela sesole lwa ntlha morago ga 1994)
Bong jwa gago ke bofe?
Monna
Mosadi
O na le dingwaga di le kae?
Dingwaga di le 24 kgotsa kwa tlase
Dingwaga di le 25 go ya go di le 34
Dingwaga di le 35 go ya go di le 44
Dingwaga di le 45 kgotsa go feta
BOETELEDIPELE
Maitsholo le ditiro tsa bolaodi jo bogolo le tsa baeteledipele ba bangwe botlhe di tlhotlheletsa, di ema nokeng le go rotloetsa mokgwa wa tiro e e maatlametlo jang
Tsweetswee araba dipotso tse di latelang tse di mabapi le boeteledipele
Ee, tota
Ee, fa gongwe
Nnyaa, le go ka
Ga ke itse
A baeteledipele /balaodi kwa yuniting ya gago/kwa setheong sa gago/kwa sekepeng sa gago ba kgona go dira tiro ya bona ka bonako le ka bokgoni?
A baeteledipele/balaodi kwa yuniting ya gago/kwa setheong sa gago/kwa sekepeng sa gago ba reetsa mathata a batho ba ba leng ka fa tlase ga bona?
A baeteledipele/balaodi kwa yuniting ya gago/kwa setheong sa gago/kwa sekepeng sa gago go bonolo gore ba ka boniwa?
A baeteledipele/balaodi kwa yuniting ya gago/kwa setheong sa gago/kwa sekepeng sa gago ba tlhalosetsa batho ba ba leng ka fa tlase ga bona sentle se se tshwanetseng go diriwa?
A baeteledipele/balaodi kwa yuniting ya gago/kwa setheong sa gago/kwa sekepeng sa gago ba netefatsa gore batho ba ba leng ka fa tlase ga bona ba itse le go tlhaloganya se se solofetsweng go tswa mo go bona?
A baeteledipele/balaodi kwa yuniting ya gago/kwa setheong sa gago/kwa sekepeng sa gago ba netefatsa gore batho ba ba leng ka fa tlase ga bona ba katisiwa mo go lekaneng gore ba tle ba kgone go dira tiro ya bona?
A mookamedi wa gago o a tle a bue le wena ka botlalo mabapi le ditšhono tsa gago tsa boiphediso?
A mookamedi wa gago o a tle a go bontshe ka mo o ka dirang tiro ya gago sentle?
A o a tle o bone katiso ya mo tirong (katiso-tirong) gore o tle o kgone go dira tiro ka maatlametlo?
A tiro e ntle e a lemogiwa kwa yuniting ya gago/kwa setheong sa gago/kwa sekepeng sa gago?
A o na le tšhono e e siameng ya go ka tlhatlosiwa fa o dira tiro ya gago sentle?
A o na le tšhono e e siameng ya go ka amogela madi a tebogo fa o dira tiro ya gago sentle?
A o a itse gore tiro ya gago ke eng? (k.g.r ditiro tse o tshwanetseng go di dira)
O dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Baeteledipele/balaodi ba mo yuniting e/ba mo setheong se/ba mo sekepeng se ba tlhokomela baagi ba ba mabapi
Mekgwa le ditiro tsa baeteledipele/tsa balaodi ba mo yuniting e/ ba mo setheong se/ba mo sekepeng se, di bontsha ba rata Aforika-Borwa
Mekgwa le ditiro tsa mookamedi wa me di dira gore ke dumele gore boleng jwa tirelo e e malebana le badirisi ba rona e botlhokwa
PHOLISI LE TOGAMAANO
Ka mo mokgatlho o tlhamang, o dirisang, o thadisang le go fetola pholisi le togamaano go nna maano le ditiro
O dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Dipholisi di theilwe mo tshedimosetsong e e maleba ka fa gare le ka fa ntle ga DOD
Bolaodi jo bogolo jwa yuniti ya me/jwa setheo sa me/jwa sekepe sa me bo netefatsa gore ba tlhaloganya ditlhokwa le ditlhokego tsotlhe tsa baamegi pele ba tsaya ditshwetso ka ga dipholisi le ditogamaano
Ditshwetso tsa yuniti ya me/tsa setheo sa me/tsa sekepe sa me ka ga dipholisi le ditogamaano di tsewa ka dinako tse tshedimosetso e e nepagetseng e leng teng
Mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me mongwe le mongwe o nna le seabe mo go tlhabololeng dipholisi le ditogamaano
Nako le nako ke itsisewe ka ga diphetogo tse dintšhwa tse di ka ga dipholisi/pholisi le ditogamaano
Mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me motlhankedi wa ditaelo le taolo o tlhalosa ditlamorago tse di solofetsweng mo pholising/maanong le go kaya ditiro le makgaolakgang a a tlhokegang mo tsenyotirisong
Mookamedi wa me o netefatsa gore ditiro tsa letsatsi le letsatsi di tsamaelana le/di dumelana le pholisi/maano le ditogamaano
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me se bonya thata mo go lolamiseng dintlha tsa sona tse di leng botlhokwa mo maemo a mantšhwa kgotsa a a fetogang
TSEPAMISO MO BADIRISING LE MO BAAMEGING
Ka mo mokgatlho o tlhomamisang ditlhokwa, ditlhokego le ditsholofelo;
go tokafatsa dikamano gape go tlhomamisa gore badirisi le baamegi ba nna ba itumetse
O dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me ka gale re leka go kaya badirisi ba rona ka bongwe ka bongwe ka maina
Mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me"go tlhaloganya modirisi" go kaya go ela tlhoko ditlhokwa le ditlhokego tsa gagwe tse di rileng ka tlhomamo/ka dinako tsotlhe
Ka gale mookamedi wa me o kopa ditshwaelo go tswa kwa badirising mabapi le dikumo/ditirelo tsa rona e bile o tsibogela diphitlhelelo ka bonako le ka botshepegi
Ke itse badirisi ba setlhopha sa tiro sa me
TAOLO YA BATHO
Ka mo mokgatlho o ntshang bokgoni jotlhe jwa batho ba ona
O dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Baeteledipele/balaodi mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me ba rotloetsa mokgwa wa go tswelela pele go ithuta mo bathong ba ba leng ka fa tlase ga taolo ya bona
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me sena le lenane la kamogelo go thusa maloko a mantšhwa/badiri go tlhaloganya ditiro tsa bona le mokgwa wa yuniti/wa setheo/wa sekepe sa rona
Katiso-tirong ya me e e tsweletseng e ntira gore ke dire ka bokgoni le ka nonofo
Mookamedi wa me o itse bokgoni le makoa a batho botlhe ba ba leng ka fa tlase ga taolo ya gagwe e bile o ba neela tiro gore ba tle ba bone ditšhono tsa go tlhabolola bokgoni jwa bona
E a tswelediwa
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Baeteledipele/balaodi mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me ba rotloetsa le go putsa tirisano
Maikaelelo-magolo a yuniti ya me/a setheo sa me/a sekepe sa me a amogelwa ke maloko otlhe le badiri e bile a iponagatsa mo ditirong tsotlhe tsa bona tsa letsatsi le letsatsi
Go mo pepeneneng mo go nna ka mo tiro ya mongwe le mongwe le ya setlhopha/dikatlego di lekanyediwang ka teng
Baeteledipele mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me ba netefatsa gore maloko otlhe/badiri ba nna le seabe mo thulaganyong ya tiro
Ditsela tse nka tlhagisang dikatlenegiso/ dingongorego ka tsona kwa go motlhankedi yo o neelang ditaelo/kwa go molaodi di nonofile
Tshedimosetso e ke e amogelang mabapi le dikatlenegiso tsa me e a itumedisa
Ka nnete go tlhagisa maikutlo a me go ka ntlholela mathata mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me
Pharologano ya ditso mo DOD/SANDF e a nkgoreletsa mo tirong ya me
Ke itse maikarabelo a molao a a mabapi le boitekanelo le polokego ya mo tirong
Tlhokomelo ya tikologo (sekao tlhokomelo ya dimela, bophepa jwa mabala le dikago, tiriso-sešwa ya matlakala) e bonagala sentle mo ditirong tsa rona
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me se tlhokomela nonofo ya maloko/badiri ba sona
Tshedimosetso e ke e amogetseng mabapi le dingongorego tsa me e ne e itumedisa
GO DIRA KA SETLHOPHA
Ee, tota
Ee, fa gongwe
Nnyaa, ka nnete
Nnyaa, le go ka
Ga ke itse a
Tirisano e a rotloediwa mo yuniting ya me/mo sekepeng sa me/mo setheong sa me b
A maloko/badiri mo setlhopheng sa gago sa tiro ba ...
Ee, tota
Ee, fa gongwe
Nnyaa, ka nnete
Nnyaa, le go ka
Ga ke itse n/a (ga ke dire mo ditlhopheng)
Amogela maikaelelo a setlhopha?
ii dumela go dirisana le maloko a setlhopha?
iii ba teng go thusa fa go tlhokagala?
METSWEDI LE TAOLO YA DISESETEME TSA TSHEDIMOSETSO
Ka mo mokgatlho o laolang le go dirisa metswedi ka teng (nako,dibebofatsi ,tekanyetso-kabo, ditlamelo, didirisiwa jj)
Kaya gore o dumelana/ o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me maloko/badiri ba dirisa nako ya bona sentle
Mo yuniting ya me/setheong sa me/mo sekepeng sa me maloko/badiri ba kelotlhoko ka ga kutlwalo ya ditiro tsa bona mo nakong ya ba bangwe
Maloko/badiri ba mo yuniting ya me/ba mo setheong sa me/ba mo sekepeng sa me ba bona tshedimosetso yotlhe e ba e tlhokang go dira tiro ya bona sentle
Motlhankedi wa ditaelo le taolo wa mo yuniting ya me/wa mo setheong sa me/wa mo sekepeng sa me o re baya mo dinakong ka ga diphetogo le ditlhabololo tse di diragalang ka mo DOD tse di ka amang karolo ya bona ya tiro
Baeteledipele ba mo yuniting ya me/ba mo setheong sa me/ba mo sekepeng sa me ba sekaseka metswedi yotlhe e e ka dirisiwang ka fa gare la kwa ntle,go tokafatsa boleng jwa ditirelo/dikumo tsa rona
Ke itse maikarabelo a molao le dipholisi tsa DOD tse di mabapi le tshireletso ya khupamarama le tshireletso ya khomphutara
Motlhankedi wa me / molaodi o re rotloetsa gore re tile go dirisa madi botlhaswa le ditshenyegelo tse di seng mo molaong
DITIREGO
Mokgwa/tsela ya go dira dilo le kgato e e tshwanetseng go latelwa
Ka mo mokgatlho o tlhaolang,o laolang ,o thadisang le go tokafatsa ditirego tsa ona
Kaya gore o dumelana/o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me se tsepamisa mo go tlhabololeng ditirego tse di maleba (ka mo re yang go dira tiro ka teng) go fitlhelela ditlhokego tsa badirisi
Tiro e e fetanang le tiro e e tshwanang ga e tlhagelele mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me
Mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me batho ba ba seng mo ditlhopheng tsa tiro le ditlhopha tsa tiro ba amogela maikarabelo otlhe a tiro ya bona
Re rotloediwa go leka dikakanyo tse dintšhwa/dithekenoloji tse dintšhwa go tokafatsa boleng jwa tiro ya rona
Motlhankedi wa ditaelo/wa taolo wa mo yuniting ya me/ wa mo setheong sa me/wa mo sekepeng sa me o netefatsa gore batho ba ba leng ka fa tlase ga gagwe ba katisiwa sentle pele ditirego tsa tiro tse dintšhwa kgotsa tse di fetotsweng di tsenngwa mo tirisong (di dirisiwa mo tirong)
Mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me ditiro tshegetso/ditirego di a tlhabololwa go netefatsa gore ditirelo/dikumo tsa rona di tlile go fitlhelela ditlhokego tsa badirisi
Motlhankedi wa ditaelo/wa taolo mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekeng sa me o netefatsa gore leloko lengwe le lengwe le tlhaloganya ka mo tiro ya lona e amegang mo tiregong yotlhe
KUTLWALO MO SETŠHABENG
Se mokgatlho o se fitlhelelang mabapi le go kgotsofatsa ditlhokwa le ditsholofelo tsa baagi ba fa gae, ba bosetšhaba le ba boditšhabatšhaba ka bophara (ka go le maleba)
Kaya gore o dumelana/o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
G ke dumele gotlhelele
Batho ba ba leng kwa ntle ga DOD ba itse gore yuniti ya rona/setheo sa rona/sekepe sa rona se ineetse mo tshwarong e e lekalekanang ya badiri botlhe le mo mokgweng wa tekatekano-maemong
Go fokodiwa ga palo ya badiri go na le mowa o o sa itumediseng mo ikonoming ya fa gae le ya bosetšhaba
Batho ba ba leng kwa ntle ga DOD ba na le maikutlo a gore yuniti ya rona/setheo sa rona/sekepe sa rona se tshwanetse go dira ka thata go thusa go rarabolola mathata a molao le tolamo a a itemogelwang mo baaging ba rona
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me se thapile maloko a baagi ba fa gae
Maloko mangwe/badiri bangwe ba mo yuniting ya me/ba mo setheong sa me/ba mo sekepeng sa me ba amega mo katisong/ mo tsamaisong/ mo taolong ya metshameko mo baaging ba rona ba fa gae
Maloko mangwe/badiri bangwe ba mo yuniting ya me/ba mo setheong sa me/ba mo sekepeng sa me ba na le seabe mo metshamekong ka go nna maloko a mokgatlho wa baagi
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me se rotloetsa maloko/badiri go tlhabolola le go tshegetsa mokgwa wa go tshela o o siameng
TIKOLOGO
Dibebofatsi tse di latelang mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me di babalelwa sentle:
Ee, fa gongwe
Nnyaa, ka nnete
Nnyaa, le go ka
Ga ke itse
Lefelo la me la tiro
Mafelo a bojelo/mafelo a mekgatlho
Dibebofatsi tsa boitapoloso le tsa metshameko
Mabala/ditshingwana
Bonno jwa sesole
KGOTSOFALO YA BADIRISI LE BAAMEGI
Se mokgatlho o se fitlhelelang mabapi le kgotsofalo ya badirisi ba ona ba kwa ntle
A o a tle ka gale o tlhomamise kgotsofalo ya badirisi ka mekgwa e e latelang?
Ee, tota
Ee, fa gongwe
Nnyaa, ka nnete
Nnyaa, le go ka
Ga ke itse
Dipotsotherisano ka sebele
Dipotsotherisano ka mogala
Dipuisano tsa setlhopha/dipuisano tsa setlhopha tsa tsepamo
Potsolotso ya ditlhotlhomiso
Mekgwa e mengwe
O akanya gore badirisi ba itumeletse dikumo/ditirelo tsa yuniti ya gago/tsa setheo sa gago/tsa sekepe sa gago jang?
Ba itumetse gotlhelele
Ba itumetse
Ga ba itumela
Ga ba itumela gotlhelele
Ga ke na kakanyo
A yuniti ya gago/setheo sa gago/sekepe sa gago se kile sa amogela dikabelo dingwaga di le 12 tse di fetileng tse di neng di le mabapi le boleng jwa ditirelo/dikumo tsa gago?
Ee
Nnyaa
Ga ke itse
MAIKUTLO MABAPI LE BOLENG JWA DITIRELO
Dipolelo tse di latelang di amana le maikutlo a gago mabapi le yuniti ya gago/setheo sa gago/sekepe sa gago. Tsweetswee mo polelong nngwe le nngwe,kaya ka mo o akanyang gore yuniti/setheo/sekepe sa gago senang le sebopego/boleng jo bo tlhalosiwang ke polelo nngwe le nngwe ka teng
Ke dumela thata
Ke dumela ka mabaka a a rileng
Ke dumela gannye
Ga ke dumele gotlhelele
Ga ke na kakanyo
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me sena le ditlamelo tsa sešweng
Lebala, ditshingwana le dikago tsa yuniti ya me/tsa setheo sa me/tsa sekepe sa me di na le tebego e e ntle
Maloko/badiri ba mo yuniting ya me/ba mo setheong sa me/ba mo sekepeng sa me ba na le tebego e e ntle
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me se dira dilo sentle ka gangwe fela
Yuniti ya me/setheo sa me/sekepe sa me se rebola ditirelo/dikumo tsa sona ka nako e e tshepisang go di dira jalo (se fitlhelela makgaolakgang)
Maloko/badiri ba mo yuniting ya me/ba mo setheo sa me/ba mo sekepeng sa me ka gale ba rata go thusa badirisi
Maloko/badiri ba mo yuniting ya me/ba mo setheong sa me/ba mo sekepeng sa me ka gale ba tsibogela dikopo tsa badirisi
Maloko/badiri ba mo yuniting ya me/ba mo setheong sa me/ba mo sekepeng sa me ba tlhaloganya ditlhokwa tse di rileng tsa badirisi
KGOTSOFALO YA BATHO
Se mokgatlho o se fitlhelelang mabapi le kgotsofalo ya batho ba yona
Kaya gore o dumelana/o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Ke itisewe ka ga sengwe le sengwe se se nkamang kgotsa ka ga sengwe le sengwe se se ka nkamang
Ke itsisewe ka nako ka ga dikhoso tsa katiso le tlhabololo tse ke tshwanetseng go di tsenela mo dingwageng tse di mmalwa tse di latelang
Motlhankedi wa ditaelo/wa taolo o netefatsa gore maloko le badiri botlhe ba amogela katiso e ba e tlhokang go tswelela pele mo boiphedisong jwa bona
Ke kgotsofetse mabapi le ditšhono tsa tlhatloso ka mo DOD
Ke kgotsofetse mabapi le tolamo ya tshekatsheko e e fetileng ya me
Ke itumelela tiro e ke e dirang
Ke amogetse melawana ya maitsholo
Ke amogetse tshegetso e e lekaneng kwa badiring ba ba nang le ditiro tsa semmuso/kwa batlhankeding
Dintlha tse di mabapi le go ikgatholosa tiro kwa ntle le khunologo di fokotsegile go simolola ngwaga o o fetileng
Dipalelo tse di mabapi le tuelo ya me di diriwa sentle
Ditshiamiso tsa dituelo di diriwa ka nako
Dingongorego tsa me tse di mabapi le tsamaiso e e nkamang di sekasekiwa sentle
O itumetse kgotsa ga o a itumela mabapi le tse di latelang jang:
Ke itumetse gotlhelele
Ke itumetse
Ga ke a itumela
Ga ke a itumela gotlhelele
Ga ke na kakanyo
Ditirelo ta kalafo tsa DOD
Ditirelo tse di rebolwang ke batlhankedi ba tireloloago ba sesole kwa yuniting ya gago/kwa setheong sa gago/kwa sekepeng sa gago
Tirelo e e rebolwang ke moruti wa gago
Tsenyotirisong ya tirelo ya molao ke batlhankedi ba DOD/SANDF
Tshireletso ya tiro
Dithuso tsa diphenšene
Dithuso tsa matlo
Dipalangwa tsa sesole
Dijo tse di rebolwang ke lefelo la gago la bojelo/ ke mokgatlho wa gago
Boleng jwa junifomo e o e neelwang
MOTHELESI LE TIRO YA TIRISANO
Se mokgatlho o se fitlhelelang mabapi le taolo ya ditirego ya mothelesi le tirisano
Kaya gore o dumelana/o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Botsalano jo bo bonagalang jwa botshepegi bo teng magareng ga yuniti ya me/ga setheo sa me/ga sekepe sa me le bathelesi ba sona
Boleng jwa ntshetsontle (dikumo le ditirelo) jwa bathelesi bo fitlhelela ditsholofelo tsa yuniti ya me/tsa setheo sa me/tsa sekepe sa me
Bathelesi ba rona ba itse se re se tlhokang sentle
Fa yuniti ya rona/setheo sa rona/sekepe sa rona sena le bothata, bathelesi ba rona ba supa kgatlhego mo go bo rarabololeng
Fa bathelesi ba rona ba tshepisa go dira sengwe ka nako e e rileng ,ba tlile go dira jalo
DIPHOLO TSA MOKGATLHO
Se mokgatlho o se fitlheletseng mabapi le maikaelelo a ona a kgwebo e e rulagantsweng le mo go kgotsofatseng ditlhokwa le ditsholofelo tsa mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego mabapi le tsa ditšhelete kgotsa peeletso nngwe mo mokgatlhong
Kaya gore o dumelana/kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke dumela gotlhelele
Ke a dumela
Ga ke na kakanyo
Ga ke dumele
Ga ke dumele gotlhelele
Ke itse seseteme ya fa gare e e leng teng mo yuniting ya me/mo setheong sa me/mo sekepeng sa me e e tlhokomelang dithulaganyo(go akaretsa le tekanyetsokabo), tekanyo ya dipholo mmogo le tsenyotirisong ya dikgato tse di siamisang
Boleng jwa ntshetsontle (dikumo le ditirelo) jwa setlhopha sa rona sa tiro bo tokafetse go simolola ngwaga o o fetileng
Re itlhomile kwa pele mo go sengwe le sengwe se re se dirang
Setlhopha sa rona sa tiro ka gale se fitlhelela maikaelelo a sona
RE LEBOGELA NAKO LE SEABE SA GAGO
KE KHUPAMARAMA FA E TLADIWA
KE KHUPAMARAMA FA E TLADIWA
<fn>tsn_Article_National Language Services_OMNIBUS 2 YA 2003.txt</fn>
PELE O SIMOLOLA ...
Maikaelelo a tlhotlhomiso ke go tlhomamisa maikutlo le dikakanyo tsa maloko le badiri ba Lefapha la Tshireletso
DOD mabapi le phetogo, tshegetso ya kagiso, kgethololo-ka-mmala, go nna le thata mmogo le bokgoni ga
Dipholo tsa tlhotlhomiso e di tlile go re thusa go sekaseka nonofo ya diphetogo tse di nnileng teng mo DOD mmogo le go batlisisa ditlamorago tsa maano a kgato a a neng a tsenngwa mo tirisong morago ga ditlhotlhomiso tse di fetileng. Ka jalo, go botlhokwa gore o tsibogele dintlha tse di mo potsolotsong e ka boikanyo.
Se ga se teko gape ga go na dikarabo tse di nepagetseng kgotsa tse di fosagetseng. Kakanyo ya gago ke yona fela karabo e e nepagetseng.
Centre for Effect Analysis e tlile go tshola tshedimosetso ya gago e le sephiri. O tlile go nna tlhokaina, ka gonne
Centre for Effect Analysis e tlile go sekaseka tshedimosetso e e kokoantsweng ka setlhopha fela, sekao mo banneng le mo basading ka go arogana.
Go bonolo go araba potsolotso ka bontsi jwa dipotso di arabiwa ka go dira tshekeletsa mo nomorong e e maleba e o akanyang e le e e maleba kgotsa e e tsamaelanang le kakanyo ya gago.
Fa o itemogela mathata mabapi le go tlatsa potsolotso tsweetswee o se ke wa okaoka go kopa thuso kwa go mmatlisisi/motlhotlhomisi wa gago yo o thapilweng kgotsa o ka ikopanya le Tirelo ya tharabololo ya mathata ka
Re lebogela tirisanommogo ya gago ka go neelana ka tshedimosetso e e kopiwang.
TSHEDIMOSETSO YA BAYOKERAFI
O dira kwa yuniting efe?
Khoutu ya yuniti ya gago ya PERESOLO ke efe?
Tsweetswee araba dipotso tse di latelang ka go dira letshwao le ? (tshekeletsa) go dikologa le karabo e o e tlhophileng
Maemo a setlhopha. Fa e le gore o modiri wa moagi tsweetswee dira tshekeletsa mo tlhophong ya karabo ya bo 10
kgotsa 11
Moborikadiri wa mogenerala/Motlhankedi-mogolo wa tsa mawatle (JG) le kwa godingwana
Moagi - Mothusimokaedi le kwa godingwana
Moagi - kwa tlase go gaisiwa ke Mothusimokaedi
O wela ka mo lotsong lo lofe?
Mosweu
Ke ne ke le leloko la pele la ...
SANDF fela (ke ne ka tsenela sesole lwa ntlha morago ga 1994)
Bong jwa gago ke bofe?
Monna
Mosadi
O na le dingwaga di le kae?
Dingwaga di le 24 kgotsa kwa tlase
Dingwaga di le 25 go ya go di le 34
Dingwaga di le 35 go ya go di le 44
Dingwaga di le 45 kgotsa go feta
PHETOGO: TLHOKEGO YA PHETOGO
A o bona go le botlhokwa gore DOD/SANDF e fetoge ka ntlha ya mabaka a a latelang? (Tshwaya tlhopho e le nngwe fela mo potsong nngwe le nngwe)
Ee, tota
Ga ke itse
Phetogo ya temokerasi/sepolotiki mmogo le ya molaotheo mo Aforika Borwa
Tlhokafalo ya tshosetso ya sesole
Tlhabololo ya ikonomiboago e botlhokwa thata go gaisa go tshegetsa sesole se se nonofileng
Go bopa sesole se sennye, fela se nonofile thata se se siameng e bile se tsweletse pele mo mererong ya tsa thekenoloji
SEBOPEGO SA TIREGO YA PHETOGO
Tirego ya phetogo e tshwanetse go tsenngwa tirisong jang?
Ka bonako mo pakeng e khutshwane
Kgato ka kgato mo pakeng e telele
Sebopego sa tirego ya phetogo se tshwanetse go nna jang?
Sesole se sentšhwa se tshwanetse go bopiwa
E tshwanetse go nna tshiamiso fela ya sesole sa ga jaana
TSWELELOPELE E E DIRILWENG KA PHETOGO
O lemoga tswelelopele e e dirilweng ka tirego ya phetogo jang?
Phetogo e rulagantswe sentle
Phetogo ga e a rulaganngwa
Tswelela pele sentle thata
Tswelela pele sentle
Tswelela pele mo go kgotsofatsang
Tswelela pele boatla
Tswelela pele boatla thata
Ga ke itse
GO NNA LE SEABE GA BOLAODI JO BOGOLO
Bolaodi jo bogolo jwa SANDF bo nna le seabe mo tiregong ya phetogo jang?
Bolaodi jo bogolo bo rotloetsa tirego
Boloaodi jo bogolo bo diegisa tirego
A o akanya gore bolaodi jo bogolo jwa SANDF bo tlhokometse dikgatlhego tsa maloko otlhe le ditlhopha mo tiregong ya phetogo?
Ee
Nnyaa
MAIKAELELO A PHETOGO
A go a kgonagala go ka fitlhelela maikaelelo a a latelang a phetogo ka 2004/05
kwa ntle ga go ama bokgoni/maatla a SANDF?
Ee, tota
Ga ke itse
Go bopa DOD/SANDF se se emelang setšhaba sa Aforika Borwa b.
Go thapa bolaodi le baeteledipele mo DOD/SANDF,ba ba emelang setšhaba sa Aforika
Borwa c.
Go siamisa palo ya badiri go ya ka sebopego se sentšhwa le bogolo jwa SANDF
Go dirisa tekatekanyo ya bong kwa ntle le go okaoka e.
Go bopa sesole se se bulegileng f.
Go bopa sesole se se leng ka fa tlase ga taolo ya baagi
DITIRO TSA PHETOGO
O ka tlhalosa maikutlo a badiri-mmogo-ka-wena mabapi le dintlha tse di latelang jang? (tshwaya tlhopho e le nngwe mo potsong nngwe le nngwe)
Ka go se bela ele go go ma gar eng
Ga ke itse
Mokgwa o go kopanngwa go diriwang b.
Lobelo lo go kopanngwa go rebolwang ka lona c.
Tolamo mo go reboleng tshiamo d.
Lobelo lo tshiamo e rebolwang ka lona e.
Ka mo tshiamo e leng ka teng f.
Tolamo mo go rebolweng ga tekatekano ka maemo g.
Diphokotso mo tekanyetsong-kabo ya sesole h.
Mokgwa o tekatekanyo ya bong e diriwang j.
Thaego ya Lefapha la botsamaisi la Sesole k.
Mokgwa o tirego ya thapo ya badiri o o mabapi le sebopego se sentšhwa o diriwang diposo tse di tla nnang teng''
TIRAGATSO YA PHETOGO
Kaya gore o dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Bontsi jwa maloko bo nyemile mooko go dira tiro ya bona ka ntlha ya phetogo b.
Ke kgotsofetse mabapi le tshireletso ya tiro ya me c.
Ke kgotsofetse mabapi le ditšhono tsa me tsa go tlhatlosiwa d.
Ke amogetse mokgwa o mošwa wa sesole e.
Ke amogetse mekgwa e mešwa ya taolo f.
Ke amogetse mekgwa e mešwa ya tiro g.
Ke amogetse pholisi ya puo e ntšhwa
Maikaelelo a a tlhaloganyegang e bile a tiisa mooko a DOD a botlhokwa go netefatsa katlego ya phetogo j.
Ke ikaelela go tlogela SANDF dingwaga tse pedi tse di latelang k.
Ke tlile go amogela tiro kwa ntle ga DOD/SANDFe e duelang madi a a lekanang le a ke a amogelang jaaong e bile e na le maemo a tiro a a jaaka a me a ga jaanong m.
Phetogo ya DOD/SANDF e diriwa go ya ka pholisi e e kailweng
DIKAROLO TSE DI NANG LE MATHATA
Ke dikarolo dife mo go tse di latelang tse o bonang e le dikarolo tse di nang le mathata mo DOD/SANDF se se fetotsweng? Tshwaya tlhopho e le NNGWE mo potsong NNGWE LE NNGWE
Ee, tota
Ga ke itse
Mekgwa le maemo a sesole a wela kwa tlase ka ntlha ya kopanngo b.
Ditlamelo tsa bogologolo/tse di sa tlholeng di dirisiwa c.
Dipharologano mo mokgweng wa sesole d.
Dipharologano tsa dikgopolo e.
Dipharologano tsa puo f.
Go latlhegelwa ke batho ba ba nang le bokgoni g.
Tiriso/maatlafatso ya maitsholo h.
Ditšhono tse di lekanang mo banneng le mo basading
Tsenyotirisong/tiriso ya taolo ya baagi mo SANDF ka Mokwaledi wa Sesole j.
Tsholo e e tlhophilweng ya ditlhopha tse di rileng tsa ditso le bong (tekatekano ya maemo)
Kgethololo-ka-mmala m.
Dipharologano mabapi le go ranolwa ga dipholisi tsa DOD
TLHAELETSANO YA PHETOGO
Kaya gore o dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Tshedimosetso e e mabapi le phetogo e thata go ka boniwa b.
Tshedimosetso e e mabapi le phetogo ga e tshepagale e bile ga e a nepagala c.
Tshedimosetso e ke e amogelang e e mabapi le phetogo ga e lebise kwa tharabololong ya mathata a me d.
Go na le ditsela tse di nonofileng tsa tlhaeletsano tse di ka dirisiwang go bona dikarabo tsa dipotso tsa maloko a DOD tse di mabapi le phetogo
Ke efe e le NNGWE mo metsweding e e latelang e o ratang go amogela tshedimosetso e e tseneletseng e e mabapi le phetogo ka yona ?
DIRISA TLHOPHO E LE NNGWE FELA
Tona ya Tshireletso
Mokwaledi wa Tshireletso
Motlhankedi-mogolo wa Tirelo/Lephata la gago
Ditaelo le dipholisi
Tlhaeletsano ya bobegakgang ya DOD
Tlhaeletsano ya bobegakgang ya setšhaba
Se sengwe
Kaya gore o dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang tse di mabapi le dikamano tsa tlhaeletsano mo yuniting ya gago jang
Motlhankedi wa ditaelo wa me o gana ka tshedimosetso e e botlhokwa e e mabapi le tirego ya phetogo b.
Go letlelelwa nako e nnye ya tlhaeletsano magareng ga setlhopha se se neelang ditaelo le batho ba ba leng ka fa tlase ga sona mo yuniting ya me c.
Ke a itshepa mabapi le go tlhagisa maikuto a me mo yuniting d.
Motlhankedi wa ditaelo wa me ga a tlotle setso sa me e.
Mo yuniting ya me dikamano magareng ga maloko a ditlhopha tsa merafe e e farologaneng gantsi di gagametse f.
Motlhankedi wa me wa ditaelo o tlhaeletsana ka phuthologo le batho ba ba leng ka fa tlase ga gagwe g.
Go na le mowa wa go tshepana mo yuniting ya me
KAGISO-TSHEGETSO
A o bona go le botlhokwa gore DOD/SANDF se romele sesole sa kagiso-sesole sa tshegetso kwa dinageng tse dingwe ka ntlha ya dintlha tse di latelang?
Ee, tota
Ga ke itse
Go tshegetsa tlhomamo mo kgaolong ya RSA/SA
Go tila thologelo ya batswa- kwa-ntle mo Aforika-Borwa c.
Go tshegetsa boeteledipele jwa rona mo Aforika d.
Go ema nokeng ditiro tsa kagiso-tsa tshegetso tsa Mokgatlho wa Tlhabololo ya Borwa- jwa-
Aforika e.
Go ema nokeng ditiro tsa kagiso-tsa tshegetso tsa Kopano ya Aforika f.
Go ema nokeng ditiro tsa kagiso-tsa tshegetso tsa Ditšhaba-Kopano g.
Ka gonne se se neela masole maitemogelo a a siameng
Kaya gore o dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang tse di mabapi le ditiro tse di ka ga kagiso-tse di ka ga tshegetso jang:
DOD/SANDF ga sena madi a a lekaneng kgotsa ditlamelo tse di siameng tse se ka di dirisetsang ditiro tse di mabapi le kagiso-kgotsa tse di mabapi le tshegetso b.
DOD/SANDFga se a tshwanela go nna le seabe gona jaanong mo ditirong tse di mabapi le kagiso-kgotsa tse di mabapi le tshegetso ka gonne maloko a sona ga a ise a siame go ka dira ditiro tse c.
Ditiro tse di mabapi le kagiso-kgotsa tse di mabapi le tshegetso di batla madi a le mantsi a re santseng re a tlhoka mo Aforika Borwa go tlhabolola batho ba rona
Ke efe e le NNGWE mo dipolelong tse di latelang e e tsamaelanang le kakanyo ya gago sentle mabapi le go nna le seabe ga DOD mo ditirong tsa kagiso-tsa tshegetso?
DOD e tshwanetse go letlelelwa go romela sesole sa kagiso-sa tshegetso kwa nageng e nngwe
DOD e tshwanetse go letlelelwa go romela sesole sa kagiso sa -tshegetso kwa nageng ya boagisani fela
DOD e tshwanetse go letlelelwa go romela sesole sa kagiso-sa tshegetso kwa dinageng dingwe tsa Aforika fela
DOD e tshwanetse go letlelelwa go romela sesole sa kagiso-sa tshegetso kwa nageng nngwe le nngwe ya mo lefatsheng kwa moseja le mo Aforika
Ga ke na bonnete/Ga ke itse
Fa Aforika Borwa e ka eletsa go romela sesole sa kagiso -sa tshegetso mo maemong a ga jaanong, ke tlile go ...
DIRISA TLHOPHO YA KARABO E LE NNGWE FELA
Ithaopa
Nna le seabe fa ke kopilwe go dira jalo
Nna le seabe fa ke laetswe go dira jalo
Leka go batla maipato mabapi le go se nne le seabe
Tota go se nne le seabe
KGETHOLOLO-KA-MMALA
A o akanya/itemogela fa melawana e e latelang,tiriso ya melawana mmogo le maemo a tlhola kgethololo-ka-mmala?
Ee, tota
Ga ke itse
Melawana/melao e e mabapi le go ikgatholosa tiro kwa ntle le khunologo (AWOL)
Tiriso ya molawana o o mabapi le AWOL
Go phosololwa ke motlhankedi wa gago wa ditaelo/motlhokomedi wa gago/mogolwane wa gago d.
Motlhankedi wa gago wa ditaelo/motlhokomedi wa gago/mogolwane wa gago ke leloko la setlhopha sa morafe o sele e.
Go maatlafadiwa ga maitsholo f.
Go dira khoso le go letela tlhatloso
Kaya gore o dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Maloko a basweu a itsaya a le a magolo go gaisa ditlhopha tse dingwe tsa merafe e sele fa go tliwa mo katisong/mo maitemogelong b.
Go tshwanetswe ga diriwa ka thata go tokafatsa kutlwano magareng ga maloko a
Masole mangwe a pele ga-1994 a amogela tshwaro e e rileng sekao ba bona bontsi jwa dithuso (ba bona tlhatloso, amogelwa mo dikhosong, ba bona meputso ya tiro jj) fa ba bapisiwa le masole a mangwe d.
Maloko a itemogela kgethololo-ka-mmala go tswa mo ditlhopheng tse dingwe tsa merafe e sele e.
Ntlha ya gore bontsi jwa batlhankedi ke basweu, fa direnke tse dingwe di se jalo , e supa fa
DOD e tlhaola go ya ka mmala
Go ya ka kakanyo ya gago kamano magareng ga maloko a ditlhopha tsa merafe e e farologaneng mo yuniting ya gago e tokafetse kgotsa e etegetse mo dingwageng di le pedi tse di fetileng?
E tokafetse
E fela jaaka dingwaga tse pedi tse di fetileng
E etegetse
Ga ke itse - ke ntse ke dira mo yuniting e sebaka sa dingwaga tse di ka fa tlase ga di le pedi
O bona gore tlhaolo-ka-mmala kgotsa kgethololo- ka- mmala e tlhagelela mo DOD jang?
Ga e tlhagelele gotlhelele
E tlhagelela gannye
E mo magareng
E tlhagelela ka bogolo
E tlhagelela ka bogolo thata
Ga ke itse
GO NNA LE THATA MMOGO LE BOKGONI GA SANDF/DOD
A o bona fa madi a a dirisediwang sesole mo Aforika Borwa a le ... (DIRISA TLHOPHO E LE NNGWE FELA)
A mannye thata
A mannye
A lekane
A mantsi
A mantsi thata
Ga ke itse
GO ya ka kakanyo ya gago o bona SANDF sena le bokgoni jo bo ntseng jang jwa go sireletsa naga?
Sena le bokgoni jo bo siameng thata
Sena le bokgoni jo bo siameng
Ga sena bokgoni
Ga sena bokgoni gotlhelele
Ga ke na kakanyo
KAKARETSO
Kaya gore o dumelana kgotsa o ganana le dipolelo tse di latelang jang:
Ke na le tshepo gore sesole sa taolo le tsamaiso sa DOD se tlile go tsibogela bontsi jwa dintlha tse di tlhagisitsweng kwa go sona ka ditlhotlhomiso b.
Ke amogela tsibogo e e ka ga ditlhotlhomiso tse di neng tsa diriwa mo DOD
TSHEKATSHEKO YA DITLHOKWA TSA KATISO E E LEBISITSWENG KWA SEESIMANENG YA DOD
Puo e o e buang kwa gae ke efe?
SeAforikanse
Sesotho sa Leboa (Sepedi)
Puo e nngwe ya Yuropa
Puo e nngwe ya botlhabatsatsi
Puo e nngwe ya Aforika
O rutegile jang?
Gr 11 (Mophato wa bo 9; Foromo ya bo IV kgotsa NTC2)
Borutegi jwa morago ga materiki
O kgona go ...
A o batla go ...
tokafatsa bokgoni jwa gago jwa Seesimane?
amogela katiso ya maemo a Yunibesithi?
amogela katiso ya maemo a thekenikono?
dira dikhoso e seng ka tlwaelo?
go ithuta o le kwa gae mme o fela o tsenela dikokoano mo DOD?
amogela katiso ya poso ya mo tirong?
ithuta ka nosi?
ithuta ka fa tlase ga thuso ya modiri-ka-puo?
tsenela khoso ya tlwaelo ya dibeke di le tharo ya puo ya DOD?
ithuta puo e nngwe kwa ntle le Seesimane?
A o itemogela mathata ...
mabapi le go dira gore o tlhaloganngwe fa o kwala Seesimane?
mabapi le go dira gore o tlhaloganngwe fa o bua Seesimane?
mabapi le go tlhaloganya ba bangwe fa ba bua Seesimane?
mabapi le go buisa Seesimane?
mabapi le go tlatsa diforomo ka Seesimane?
mabapi le go kwala makwalo le ditokomane ka Seesimane?
mabapi le go dirisa CSW?
A Seesimane sa gago se siame mo go lekaneng go go kgontsha go dira tiro ya gago sentle?
A o tlhaloganya puo ya Seesimane e e dirisitsweng mo dimanualeng, mo ditaelong tsa semmuso, mo ditokomaneng tsa dipholisi jj?
A pholisi ya puo ya DOD e ama tiro ya gago ka tsela nngwe?
Ee
Nnyaa
A o na le batho ba ba leng ka fa tlase ga gago kgotsa o mokatisi wa baithuti?
Baarabi ba ba nang le batho ba ba leng ka fa tlase ga bona, kgotsa baarabi ba e leng bakatisi, ba tshwanetse go araba dipotso 41 go fitlha go 43
A batho ba ba leng ka fa tlase ga gago/baithuti ba gago ba itemogela bothata mabapi le tse di latelang:
Ba ba mmalw a ba bona
Bontsi
Botlhe
Go dira gore ba tlhaloganngwe fa ba kwala Seesimane?
Go dira gore ba tlhaloganngwe fa ba bua Seesimane?
Go tlhaloganya ditokomane/ditaelo tsa semmuso tse di kwadilweng ka Seesimane?
Go tlhaloganya ba bangwe fa ba bua Seesimane?
Go tlatsa diforomo ka Seesimane?
Go kwala makwalo sentle ka Seesimane?
GO dira ditiro tse di batlang bokgoni jo bo bogolo jwa puo ya Seesimane?
GO tlhaeletsana ka Seesimane kwa maemong a a kwa godimo?
Go dira ditlhagiso ka Seesimane?
Ke eng se o ka se sisinyang mabapi le tharabololo ya mathata a?
Ee
Nnyaa
Katiso ya maemo a Yunibesithi
Katiso ya maemo a Thekenikono
Dikhoso e seng ka tlwaelo
Go ithuta o le kwa gae mme o fela o tsenela kokoano mo DOD
Katiso ya poso ya mo tirong
Go ithuta ka nosi
Khoso ya tlwaelo ya dibeke di le tharo ya puo ya DOD
Ee
Nnyaa
A o ka itumelela thuso ya modiri-ka-puo go tlhoma tirego ya tokafalo mo bathong ba ba leng ka fa tlase ga gago/ mo baithuting ba gago?
RE LEBOGELA NAKO LE SEABE SA GAGO
RE LEBOGELA NAKO LE SEABE SA GAGO
KE KHUPAMARAMA FA E TLADIWA
KE KHUPAMARAMA FA E TLADIWA
<fn>tsn_Article_National Language Services_PABALESEGO YA BATSAMAYA KA DINAO.txt</fn>
PABALESEGO YA BATSAMAYA KA DINAO
Go tsamaya fa thoko ga tsela
Tsamaya mo tselanathokong ya dinao. Fa go sena tselanathoko ya dinao, tsamaela kgakala le tsela ka fa letlhakoreng la moja.
Fa o tsamaya go bapa le tsela ya botlhe, netefatsa gore o tsamaela kgakala thata ka fa letlhakoreng la moja, go raya gore, o lebagane le pharakano.
Bontsi jwa dijanaga bo dirisa ditsela tse di farologaneng ka mabelo a a farologaneng, mme ka jalo go kotsi tota gore bana ba tshamekele fa thoko ga tsela. Fa ngwana a tshamekela mo gare ga tsela, mokgweetsi wa sejanaga a ka retelelwa ke go mo sutela gongwe go ema ka gangwe. Seno se ka tlhola dikgobalo gongwe loso
Ka gale tsamaya go lebagana le pharakano e e tswang kwa pele gore o kgone go bona dijanaga tse di lebaganeng nao nako e sale teng.
Bana ba ba nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 12 ga ba kgone go lekanyetsa gore sejanaga se tla tsaya sebaka se se kae pele ga se fitlha fa go bona. Netefatsa gore ka gale ba tsamaya le mogolo.
Go kgabaganya tsela
O ka kgabaganya tsela fa fela go babalesegile go ka dira jalo. O seke wa taboga.
O seke wa kgabaganya mo mafelong a go sa bonaleng sentle mo go ona, go tshwana le mo digorong le mo metlhatlogong ka ntlha ya fa go se bonolo gore bakgweetsi ba go bone ka bonako.
Batsamaya ka dinao ga ba a letlelelwa mo TSELAFEFONG.
Kgabaganya tsela ka tlhamalalo.
Go kgabaganya tsela morago ga go fologa dipalangwa tsa botlhe: DIBESE LE DITHEKESI
Ema pele go fitlhelela bese/thekisi e ema tsi, pele ga o ka fologa.
Emela pele gore bese/thekisi e tsamae gore o kgone go bona dijanaga tse di tlhagang kwa dintlheng tsotlhe tsa tsela.
Fa tsela e bulegile, o ka kgabaganya ka bonako morago ga go leba kwa mojeng, kwa molemeng le kwa mojeng gape.
Go kotsi tota go kgabaganya fa pele ga bese/thekisi e e folosang bapalami ka ntlha ya fa:
Yona bese kgotsa thekisi e o sa tswang go fologa mo go yona e ka go thula gongwe ya go gata
O ka thulwa gongwe wa gatwa/ wa bolawa ke sejanaga se se tla bong se tlhaga kwa ntlheng e bese/thekesi e o e fologang e tswang gona.
Go babalesegile go fologa kwa boemelong jwa dibese gongwe jwa dithekisi.
Go kgabaganya tsela fa dirobotong/fa diponeng tsa pharakano
Kgabaganya fa fela monna yo motala a tshubile mme go babalesegile go ka dira jalo.
Fa monna yo motala a fetoga go nna monna yo mohibidu fa o sa ntse o kgabaganya, tswelela go lebelela kwa morago le kwa pele go bona dijanaga tse di ka neng di tla.
Fa lebone le lehibidu la roboto le fetogela go nna letala, dijanaga tse di tswang kwa pele le kwa morago le tsona di nna le tetla ya go tsamaya. Netefatsa gore bakgweetsi ba a go bona le gore ba eme, pele ga o ka kgabaganya.
Tsela/mmila e tshwanetse go dirisiwa ke badirisi botlhe ba yona mmogo; ka jalo go botlhokwa tota gore o kgabaganye ka bonako gore bakgweetsi ba tswelele pele le bona.
Go kgabaganya mo lefelong lengwe ntle le le go laolwang kgabaganyo mo go lona
Seno se kaya go kgabaganya tsela kwa lefelong lengwe le lengwe fela ntle le le le laolwang. Seno se ka nna kotsi tota mme se ka lebisa kwa dikgobalong gongwe loso.
Bakgweetsi ba solofela go go fitlhela kwa makgabaganyong a a laolwang a tshwana le: makgabaganyo a batsamaya ka dinao a a tshwailweng, mafelo a a nang le matshwao a go ema mmogo le kwa dirobotong, mme le moo, o ntse o tshwanetse go tsholetsa dinao go letla badirisi ba bangwe ba tsela go tswelela pele. Seno ke se re se bitsang go dirisa tsela mmogo le go tlotla badirisi ba bangwe ba tsela.
Tagi le tsela
Tila go dirisa tsela morago ga go nwa nnotagi/diritabatsi ka ntlha ya fa di ama pono ya gago mmogo le go itsetsepela ga gago, mme ka jalo go dire gore go nne boima mo go wena go kgona go lekanyetsa sekgala le lebelo la dijanaga tse di lebaganeng nao, mme sa botlhokwa, go kgabaganya tsela ka bonako.
Go nwa mme morago o tsamaye mo tseleng, go kotsi fela jaaka go nwa mme o kgweetse.
Go laisa dithoto le batho go feta tekanyo
Go laisa go feta tekanyo ke eng?
Go laisa go feta tekanyo ke maiteko mangwe le mangwe a badirisi ba dipalangwa, bakgweetsi gongwe bapalami go feta selekano sa go laisa sa molao sa sejanaga, e ka nna ka bomo gongwe e se ka bomo.
Kotsi ya go laisa go feta tekanyo
Go laisa go feta tekanyo mmogo le dithaere tse di sa siamang go baka palo e e kwa godimo ya dintsho le dikgobalo mo ditseleng tsa rona. Go tlaleletsa seno, go laisa go feta tekanyo go baka ditshenyegelo tse di balelwang go dimilione tsa diranta mo mafaratlhatlheng a ditsela mmogo le mo dijanageng tse go laisitsweng mo go tsona. Ela tlhoko dintlha tse di latelang:
Sejanaga se se laisitsweng go feta tekanyo se tla tsaya sebaka go ema mo mabakeng a tshoganyetso. Fa go ka tlhokega gore o sute go efoga kotsi, nako ya go tsiboga e tla nna telejana ka ntlha ya go laisa go feta tekanyo.
Ga go bonolo go laola sejanaga se se laisitseng go feta tekanyo mme ga o kgone go gatelela mafura bonolo jaaka mo sejanageng se se siameng, mme seno se dire gore go nne kotsi go sega tsebe.
Dithaere tsa sejanaga se se laisitseng go feta tekanyo di a gotela mme di nne boleta - seno se ka dira gore di thunye.
Go laisa go feta tekanyo go dira gore sejanaga sa gago se kgonamele kwa morago mme seno se ka dira gore o seke wa kgona go bona dikhuti mo tseleng mmogo le dikgoreletsi tse dingwe tse di ka nnang mo tseleng.
Go laisa go feta tekanyo go senya ditsela mme ka jalo o ka duedisiwa madi a a boitshegang.
Batho ba le bantsi ba isiwa ditirong gongwe kwa mafelong a a farologaneng ba palame kwa morago ga dilori gongwe dibene letsatsi lengwe le lengwe - ba le mo godimo ga merwalo. Mme kana ba a bo ba sena mabanta, ditilo, gongwe sepe fela. Ka bomadimabe, seno se oketsa thata kelo e e kwa godimo ya dintsho mmogo le batswasetlhabelo mo ditseleng tsa rona.
Molawana wa 247 o tlhalosa gore batho ba ka pegiwa kwa morago ga sejanaga sa dithoto fa fela e le gore lefelo le ba emeng, gongwe ba ntseng mo go lona, le tswaletswe ka sengwe se se thata se se tla kgonang go ba sireletsa gore ba seke ba wa mo sejanageng.
Go le gantsi bakgweetsi ba dibese le dithekisi ba laisa dijanaga tsa bona go feta tekanyo. Re utlwa gantsi mo dikgannyeng go twe "Thekesi gongwe bese e e neng e laisitse go feta tekanyo e amegile mo kotsing...". Go tshwanetse ga bewa kitsiso mo beseng/thekising nngwe le nngwe go totobatsa palo ya batho ba ba ntseng fa fatshe le ba ba emeng ka dinao ba ba sejanaga seo se letleletsweng go ba pega. Mokgweetsi yo o laisang batho gongwe dithoto o tshwanetse go sekasekwa gore a o siametse tiro eo mmogo le go rutwa ka moo a tshwanetseng go kgweetsa ka gona. Bakgweetsi ba tshwanetse go dirisa dikitsiso go tila go laisa dijanaga go feta tekanyo.
O ka lemoga jang sejanaga se se laisitsweng go feta tekanyo?
Ka moo se tlhatlogang ka boima ka teng mo motlhatloseng
Mokgwa o mathaere a lebegang ka ona
Modumo wa enjene
Mofuta le seelo sa morwalo o o bonalang o laisitswe mo sejanageng
Ka moo sasepenšene e lebegang ka gona
Mosola wa go se laise go feta tekano mo sejanageng sa gago
Go somarela nako. Ga o diege, sekai, fa o isa merwalo gongwe fa merwalo e sekasekwa
Go somarela tšhelete:
Madi a dikotlhao
Dipaakanyo/tlhokomelo
Mathata a diinšorense fa o ka amega mo kotsing mme ga fitlhelwa gore sejanaga se ne se laisitse go feta tekanyo.
Pabalesego ya bapalami ba dibaesekele
Matseno
Go palama dibaesekele e setse e le mokgwa o mogolo wa boitapoloso mme gape baesekele e setse e le sepalangwa sa botlhokwa mo Aforika Borwa.
Baesekele ke sepalangwa fela jaaka dipalangwa tse dingwe. Fela baesekele e farologana le dipalangwa tse dingwe ka ntlha ya fa e kgweediwa ka maatla a motho. O na le ditshwanelo, maikarabelo mmogo le ditiro fela jaaka bakgweetsi ba bangwe. Gakologelwa gore bapalami ba dibaesekele ga ba a letlelelwa go kgweetsa mo ditselafefong.
Pele ga go palama baesekele mo tseleng ya botlhe, o tshwanetse go tlhaloganya melao ya tsela mme gape o nne le bokgoni jwa go kgweetsa baesekele ka pabalesego mo pharakanong.
Baesekele e tlhalosiwa ka molao e le sepalangwa, mme fa o palame baesekele o tshwanetse:
Go obamela matshwao otlhe a tsela.
Go emela batsamaya ka dinao.
Go tlogela sekgala se se babalesegileng magareng ga gago le dipalangwa tse dingwe go go kgontsha go tila kotsi fa mokgweetsi yo o fa pele ga gago a ka tshwanela go ema ka bonako.
Go tila go kgweetsa baesekele ka mokgwa o o botlhaswa.
Go lebelela dipalangwa tse dingwe; leka go lebagana le bakgweetsi ba bangwe gore o netefatse gore a ba go bona.
Go nna o butse matlho go bona dintšwa gonne di ka go lelekisa. Seno se ka tlhagisa kotsi ka ntlha ya fa dintšwa di ka itatlhela mo tseleng mme seno sa baka kotsi.
Go ela tlhoko mafelo a a relelang fa pula e na gongwe morago ga pula.
Go rwala kokoro ka gale gore o tile go gobala mo tlhogong fa o ka tlhagelwa ke kotsi.
Go tila go lebelela dipone tsa dikoloi tse di tlang kwa pele ka tlhamalalo gonne seno se ka ama pono ya gago go se nene bosigo.
Mopalami wa baesekele ga a tshwanela:
Go lebagana le pharakano. Molao o laela gore bapalami ba dibaesekele ba tshwanetse go ela ntlha e le nngwe le pharakano.
Go pega ope, ntle fela le fa baesekele e na le setilo sa bapalami se se direletsweng mo go yona.
Go tsweletsa gongwe go nna le seabe mo lebelong la dibaesekele mo tseleng ya botlhe fa seo se sa rebolwa ke bathati ba puso gongwe ba puso selegae.
Go rwala difounu tsa ditsebe tse di tswalelang ditsebe tsotlhe fa a palame baesekele mo tseleng ya botlhe.
Ela tlhoko: Le fa bontsi jwa dikotsi tsa dikoloi le dibaesekele bo bakwa ke bakgweetsi ba dikoloi, ntlha e le nngwe e e totobetseng ke ya gore: Mopalami wa baesekele o a latlhegelwa mo kotsing nngwe le nngwe. Gakologelwa gape: dijanaga di na le "mafelo a a sa bonaleng", gongwe mafelo a a bapileng le sejanaga a mokgweetsi a sa kgoneng go bona sentle mo go ona. Lefelo le le sa bonaleng le legolo mo dijanageng ke ka fa letlhakoreng la moja kwa morago; leka gore o seke wa kgweetsa fa lefelong leno le le sa bonaleng.
<fn>tsn_Article_National Language Services_PHAMFOLETE YA MAFOKO A A KA DIRISIWANG KE LEPHATA LA BOPODISI.txt</fn>
PHAMFOLETE YA MAFOKO A A KA DIRISIWANG KE LEPHATA LA BOPODISI JWA SETŠHABA
BOPODISI JWA LEPHATA ... Twantsho ya bosenyi
BOPODISI JWA LEPHATA KE ENG?
Bopodisi jwa Setšhaba ke mokgwa wa bopodisi o e leng gore tirelo ya seteišene sa sepodisi sa kgaolo e aroganngwa ka dikgaolo tse dinnye, tse di laolegang tse di itsegeng jaaka lephata. SAPS e tla thapa motlhankedi wa sepodisi yo o itsegeng jaaka molaodi wa lephata, mo lephateng lengwe le lengwe.
Setšhaba le balaodi ba maphata ba tla dirisana go netefatsa gore go na le tshireletsego le pabalesego mo dikarolong tsa bona.
MAIKARABELO A MOLAODI WA LEPHATA KE ENG?
Go kokoanya le go rulaganya setšhaba mo lephateng go lwantsha bosenyi
Mmogo
Go dira jaaka mogokaganyi magareng ga setšhaba sa lephata le seteišene sa sepodisi sa selegae
Go dira jaaka motlhankedi yo o thibelang bosenyi, se se akaretsang go rwala maikarabelo a dithulaganyo tsotlhe le diporojeke go kampana le bosenyi mo lephateng.
MAIKARABELO A SETŠHABA KE ENG?
Go tsenela dikopano tsa Foramo ya Lephata ya Bosenyi (FLB) go buisana le molaodi wa lephata ka ga ditogamaano tsa tiro go kampana le bosenyi mo lephateng.
Go kgakola le go nna le seabe mo maitekong a baagisani go tshola karolo e ba nnang mo go yona e babalesegile.
Go neelana ka tshedimosetso le ditshisinyo tsa go thibela bosenyi mo lephateng.
Go nna matlhagatlhaga mo tshegetsong ya lephata la sepodisi ka go ithaopa jaaka baithaopi mo lephateng.
Itse molaodi wa lephata la lona: ...
Seteišene sa sepodisi sa lona: ...
Lephata: ...
Nomoro ya mogala: ...
Sele: ...
Nna le seabe ka go ikgolaganya le molaodi wa lephata la lona, mme o sireletse baagisani.
Go kopiwa bagwebi ba selegae, bakhanselara, mekgatlho ya selegae le baeteledipele go nna le seabe go kampana le maemo a a nang le seabe mo bosenying mo lephateng la lona.
<fn>tsn_Article_National Language Services_PHOLISI YA NAC YA DIKOPO TSA BASARI.txt</fn>
PHOLISI YA NAC YA DIKOPO TSA BASARI
Matseno
Khansele ya Bosetšhaba ya Botsweretshi go ya ka theo e, amogetse gore e tla aba matlotlo a dibasari kwa ditheong go phatlaladiwa go ya baithuting ba ba tshwanetseng ba ba ithutelang botsweretshi.
Le gale, baithuti ka nosi ba ba dirang boitseanape kana ba dira dithuto tsa morago ga kalogo kwa ditheong tse di sa dirang kopo ya matlotlo, le bona ba tla letlwa go bona dibasari go ya ka dikaedi tsa NAC.
Go reng dikabo tsa ditheo?
Go neela NAC tšhono ya go simolola ditumalano - kgwebisano le ditheo, go go isang kwa go NAC go nna le karolo e kgolwane ya tlhotlheletso.
Go neela ditheo tšhono go dira, go laola le go sekaseka dikabo go ya ka diteng tse di rileng tsa kabo ya matlotlo.
Go neela NAC tšhono go neela tlhaloso kwa pholesing ya go siamisa.
Di aga bokgoni mo teng ga ditheo le go fokotsa tiro ya tsamaiso.
E tla dira jang?
Baithuti ka nosi ba tla dira kopo ka tlhamalalo ya matlotlo kwa setheong se ba kwadisitsweng kwa go sona. Ditheo di tla bopa theo ya dikopo go tswalela matlotlo go tswa go NAC. Diphanele tsa go gakolola di beilwe go sekaseka ditlhokego tsa ditheo ka nosi le go aba matlotlo go ya ka dikaedi tsa NAC. Diphanele di sekaseka ditheo go tswa tshedimosetsong e e tlametsweng mo diforomong tsa kopo.
Diphanele tse di gakololang di dira dikatlenegiso go ya ka fao madi a tshwanetseng go abiwa ke setheo kana di ka letla setheo fa se tshepega mo go lekaneng, go tlhomamisa kabo ka bo sona go ya ka pholesi ya NAC.
Ditheo di tlamega go romela pegelo e e tletseng kwa go NAC ka fa matlotlo a abilweng mmogo le dipoelo tsa baithuti ba ba amogetseng matlotlo. Pegelo e e tla sekasekiwa ke diphanele.
FOROMO YA KOPO YA BASARI YA SETHEO
TSA TIRISETSO YA KANTORO
NOMORO YA KWADISO (BARA KHOUTO)
LETLHA LA KAMOGELO
Tshwaya boloko bo bo maleba
Tiro ya Diatla
Mmino
Teatere & Teatere ya Mmino
Motantsho & Khoreokerafi
Dikwalo
Botsweretshi jwa Pono
Tse dingwe (totobatsa):
KAROLO 1: DINTLHA TSA SETHEO
SETHEO / SEKOLO
ATERESE YA POSO
LEFAPHA
TLHOGO YA LEFAPHA
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO TSHUPETSO
MOTHO YO O TLHAELETSANANG NAE MO LEFAPHENG
MOTHO YO O TLHAELETSANANG NAE 1
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
NOMORO YA SELEFOUNU
NOMORO TSHUPETSO
MOTHO YO TLHAELETSANANG NAE 2
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
NOMORO YA SELEFOUNU
NOMOROTSHUPETSO
KAROLO 2: DINTLHA TSA KHOSO
Ka kopo tlamela ditemokerafi tsa baithuti tse di tla dirisediwang mabaka a patlisiso a NAC
Monna
Mosadi
Montsho
Mmala
MoIntia
Mosweu
Montsho
Mmala
MoIntia
Mosweu
Palo ya baithuti
Khoso
Maemo a dithuto
KAROLO 3: DITšHELETE
Ditshenyegelo tsotlhe di tshwanetse go bontshiwa ka Diranta tsa Aforika Borwa.
Tlhaloso ya ditshenyegelo tsa ngwaga o le MONGWE fela.
MADI A KWADISO / MADI A KOPO A MOITHUTI
MADI A KHOSO / MADI A GO ITHUTA A MOITHUTI
DITSHENYEGELO TSA DIJO / BOROBALO KA KGWEDI TSA MOITHUTI
R ... X ... kgwedi
DITSHENYEGELO TSA DIPALANGWA KA KGWEDI TSA MOITHUTI
R ... X ... kgwedi
DITSHENYEGELO TSA MATHERIALE WA GO ITHUTA KA KGWEDI TSA MOITHUTI
R ... X ... kgwedi
DITSHENYEGELO GOTLHE TSA THUTO YA PORAEFETE
GOTLHE
Palo gotlhe ya baithuti ba ba dirileng dikopo tsa :
KAROLO 4: MATLOTLO A NAC A PAKA E E FETILENG
Naneofatsa tshegetso yotlhe e nngwe ya matlotlo e o e amogetseng.
LETLHA
Maikemisetso a basari
Lefapha
BOKANA
KAROLO 5: DINTLHA TSA GO BANKA
Re tlamele ka dintlha tsa gago tsa go banka
Banka
Lekala
Nomoro ya akhaonto
KAROLO 6: MAIKANO
Ke dira maikano fano gore tshedimosetso yotlhe e e tlametsweng mo kopong e le dikwalo tse di tsentsweng di tlhomame di nepagetse.
TSHAENO YA TLHOGO YA LEFAPHA
LETLHA
KWALA LEINA LE SEFANE
LEFELO
TSHAENO YA MOTHO YO GO TLHAELETSANWANG NAE 1
LETLHA
KWALA LEINA LE SEFANE KA DITLHAKA TSE DIKGOLO
LEFELO
TSHAENO YA MOTHO YO GO TLHAELETSANWANG NAE 2
LETLHA
KWALA LEINA LE SEFANE KA DITLHAKA TSE DIKGOLO
LEFELO
KAROLO 7:
Setheo se siamisa jang merero ya tekano?
KAROLO 8: THUSO YA MOITHUTI
Tlamela dintlha tsa gore lefapha kana setheo di thusa baithuti jang (ntle le matlotlo a NAC).
KAROLO 9: DITSHEGETSO
Naneofatsa batshegetsi ba gago le boleng jwa tshegetso ya bona mo dingwageng tse tharo tse di fetileng
Motshegetsi
Bokana
KAROLO 10: THOTLOETSO
Tlamela thotloetso ya kabo go tswa go NAC mme o tlhalose ka fao kabo e tla phatlaladiwang:
KAROLO 11: TSHEDIMOSETSO E E TLALELEDITSWENG
Tlamela tshedimosetso efe kana efe e nngwe mo tshegetsong ya kopo ya gago
Kopo ya gago e ka sekasekelwa matlotlo fela fa :
Dikarolo tsotlhe /dipotso mo foromong ya kopo di tladitswe
Dintlha tsa go banka tsa setheo di tsentswe
Khophi e e kannweng ya lokwalo lwa Nomoro tshupetso la Aforika Borwa la Tlhogo ya Lefapha le tsentswe
Tekanyetsokabo ya tlaleletso (fa go tlhokegang) e tshwaragantswe.
Nna, ... ke rometswe dikwalo tsotlhe tse di tlhokegang.
KA KOPO ELA TLHOKO: Botlhabongwe kana gotlhe ga tshedimosetso e o re tlamelang ka yona, e tla tsholwa mo khomphiuteng go nna direkoto tsa rona. Tshedimosetso e e tla dirisediwa tsamaiso ya dikopo le dikabo le go tlhagisa dipalopalo. Dikhophi tsa tshedimosetso e di tla tlamelwa, fa go tlhokega, kwa bathong ka nosi le mekgatlhong ba re ka tlhokang go golagana nabo fa re sekaseka dikopo le go tlhola dikabo. Mekgatlho ya matlotlo e amogana tshedimosetso mmogo go ba kgontsha go lemoga dikopo tsa bofora le go tsamaisa tirego ya dikopo tsa tlaleletso. Tshedimosetso nngwe e o e tlamelang mo foromong ya kopo e e tla dirisediwa tirelo ya tshedimosetsopolokelo. E ntse e ka dirisiwa gape ke Lefapha la Botsweretshi le Setso.
TSHAENO YA TLHOGO YA LEFAPHA / MORULAGANYI
LETLHA
KWALA LEINA LE SEFANE KA DITLHAKA TSE DIKGOLO
LEFELO
<fn>tsn_Article_National Language Services_POLOKEGO YA DIJO LE NETEFALETSO YA BOLENG 1.txt</fn>
BOKAEDI:
POLOKEGO YA DIJO LE NETEFALETSO YA BOLENG
BOKAEDIPOTLANA:
Nama, Dinong, Dikoko jalo jalo le Dikumo tsa Mašwi
Ditiro le Maikarabelo a Bokaedipotlana Nama, Dinong, Dikoko jalo jalo le Dikumo tsa Mašwi
MAIKAELELO
Go tlhagisa dikaelo le melawana ya polokego ya dijo le boleng mabapi le dikumo tsa temothuo tsa dikumo tsa diphologolo tse di amang diphologolo go ya ka Molao 2000 wa Polokego ya Nama (Molao No 40 wa 2000).
Maitlhomo
Go tokafatsa polokego ya nama e e tlhagisiwang ke matlhabelo a Aforika Borwa
Go tlhokomela le go sekaseka nonofo ya boitekanelo jwa nama le dithulaganyo tsa thuso
Go tokafatsa temoso ya badirisi ka ga dintlha tsa polokego ya nama
Tebo ya Molao wa Polokego ya Nama
Go tlamela ka dikgato tsa go rotloetsa polokego ya nama le polokego ya dikumo tsa dipologolo; go tlhoma le go tshegetsa melawana e e botlhokwa ya bosetšhaba malebana le matlhabelo; go laola go tlisiwa le go romelwa ga nama; go tlhoma dikema tsa polokego ya nama; le go tlamela ka dikgato tse di golaganeng le tsona.
Ditiro tsa bokaedipotlana
Ditiro tsa bokaedipotlana Nama, Dinong, Dikoko jalo jalo le Dikumo tsa Mašwi di arogantswe ka ditiro tse tharo tse di botlhokwa:
Peomolao le Tlhagiso ya Pholisi
Go tlhagisa pholisi le peomolao tse di rotloetsang polokego ya dijo tse di amang diphologolo.
Go tshegetsa peomolao ka molawana le dikaelo tse di maleba.
Go tlhagisa le go baya melawana ya bosetšhaba e e rotloetsang polokego ya dijo tse di amang diphologolo.
Go gokaganya le baamegi ka ga dintlha tse di fa godimo.
Pegelo ya tlhomamo le tlhagiso ya mokgwa wa pegelo.
Go netefatsa neelo ya dithata/maatla go ya ka peomolao e e dirisiwang go badiri botlhe ba mo bokaedipotlaneng.
Tiro ya Taolo ya Dikotsi
Go tlhagisa mokgwa wa tlhokomelo mabapi le dijo tse di amang diphologolo
Papiso le tshekatsheko ya dipholo tsa dipatlisiso malebana le polokego e e amang dipholo.
Go tlhagisa mokgwa wa tlhokomelo le tshekatsheko malebana le tiriso ya pholisi, peomolao le molawana wa bosetšhaba ka diporofense.
Go tlhagisa mokgwa wa tlhaeletsano go lebilwe polokego ya dijo.
Go tlhagisa thulaganyo malebana le ditshoganyetso tsa polokego ya dijo.
Go dira ditshekatsheko tsa dikotsi malebana le ditshoganyetso tsa polokego.
Pegelo ya tlhomamo.
Ditirelo tsa Netefaletso le tsa Tlhatlhobo
Ditirelo tsa Kgokaganyo le tsa Tlhatlhobo
Tlhokomelo, tshekatsheko le tlhabololo ya ditumalano tsa konteraka malebana le netefaletso le ditlhatlhobo.
Tlhokomelo le tshekatsheko ya ditirelo tsa netefaletso.
Kgokaganyo le baamegi malebana le dintlha tsa netefaletso.
Pegelo ka tlhomamo.
BOKAEDI: POLOKEGO YA DIJO LE NETEFALETSO YA BOLENG
BOKAEDIPOTLANA:
NAMA, DINONG, DIKOKO JALO JALO LE DIKUMO TSA MAŠWI
Mogala: 012 319-7648
Fekese: 012 319-6892
<fn>tsn_Article_National Language Services_POLOKEGO YA DIJO LE NETEFALETSO YA BOLENG 2.txt</fn>
BOKAEDI: POLOKEGO YA DIJO LE NETEFALETSO YA BOLENG
TSHWARO YA NAMA KWA GAE
Tshwarang dijo sentle kwa malapeng go thibela:
Malwetse a a tlholwang ke dijo
Bolwetse/boitekanelo jo bo bokowa
Tshenyo ya dijo
TSHWARO E E SIAMENG YA NAMA
Go botlhokwa go tshwara nama sentle kwa gae.
Tshwaro e e siameng ya nama e kaya tshwaro e e maleba ya nama go thibela kgotlelo le go netefatsa fa e siametse go ka jewa.
Nama e e sa tshwariweng sentle e ka tlhola malwetse a dijo.
Matshwao a a tlwaelegileng a malwetse a dijo ke letshololo, ditlhabi tsa mo mpeng, le letlhatso.
MELAO YA NAMA E E BOLOKEGILENG
Reka fela nama e e rebotsweng.
Nama e e rebotsweng ke nama e e fitlhelwang mo diphologolong tse di itekanetseng tse di tlhatlhobilweng kwa botlhabelong jo bo rebotsweng pele ga go tlhabiwa gape ditoto le tsona di a tlhatlhobiwa morago ga go tlhabiwa.
Nama e e tlhatlhobilweng e na le setempe: ""PASSED/ GOEDGEKEUR/ REBOTSWE"" mo kotareng nngwe le nngwe ya setoto.
Nama e e rebotsweng/ e e tlhatlhobilweng e ka fitlhelwa kwa dilageng, kwa bagwebipotlaneng le kwa mabenkeleng a selegae a a bonang nama ya ona kwa matlhabelong a a rebotsweng.
Tlhapa diatla tsa gago.
Ka gale gakologelwa go tlhapa diatla tsa gago ka metsi a a nang le sesepa pele o ka tshwara dijo.
Tlhapa diatla morago ga go dirisa dithwaelete le morago ga go ngatolola ngwana.
Tswala dintho tsa mo diatleng le diso tsa mo diatleng pele o ka tshwara dijo go tila kgotlelo ya dijo.
Tshwara mafelo a le phepa
Mafelo a a dirisediwang thulaganyo ya nama e tala a tshwanetse go phepafadiwa pele a ka dirisediwa go rulaganya dilwana tsa dijo.
Phepafatsa mafelo a a diriseditsweng thulaganyo ya dijo morago ga go rulaganya nama e tala pele o ka rulaganya dilwana tse dingwe tsa dijo.
Masela a dijana le didirisiwa tsa dijo di tshwanetse go tlhatswiwa pele di ka dirisediwa go rulaganya dijo.
O se ke wa tswaka nama e tala le dijo tse di siametseng go ka jewa
Tila go kopana ga nama e tala, dinong, dikoko jalo jalo le dijo tse di siametseng go ka jewa ka motsi wa thulaganyo ya dijo gape le mo setsidifatsing.
Tlhatswa didirisiwa tse di neng tsa dirisediwa thulaganyo ya nama e tala le dinong, dikoko jalo jalo pele, pele o ka di dirisetsa go rulaganya dilwana tse dingwe tsa dijo.
Dirisa metsi a a phepa go apaya.
Dirisa metsi a a phepa go apaya le go rulaganya dijo.
Se, se tshwanetse go gakologelwa bogolosegolo fa o rulaganyetsa bana, bagolo le batho ba ba lwalang dijo.
Apaya nama sentle
Gakologelwa go apaya nama sentle, ka se se tla bolaya dingwe tsa ditwatsi tse di amanang le nama.
Thibela kgotlelo
Thibela nama go kgotlelwa ke ditshenekegi, magotlo jalo jalo.
O se ke wa gotlholela kgotsa wa ethimolela fa gaufi le dijo.
Tsidifatsa
Dijo tse di apeilweng go akarediwa le nama di tshwanetse go tsidifadiwa ka bonako, mo sebakeng sa diura tse 2 morago ga thulaganyo.
Nama e tala e tshwanetse go tsidifadiwa ka bonako morago ga go rekiwa, mo sebakeng sa ura e le nngwe morago ga go rekiwa.
Netefatsa gore setsidifatsi se bewa mo 4oC le go baya segatsetsi mo 18 oC.
Go bolokegile go gakolosa nama mo setsidifatsing.
Thuthafatsa gape sentle
Nama e e apeilweng e e neng ya tsenngwa ka mo setsidifatsing e tshwanetse go thuthafadiwa gape sentle pele e ka jewa.
Dijo tse di apeilweng di tshwanetse go jewa ka bonako
Leka go ja dijo tse di apeilweng ka bonako morago ga thulaganyo.
Fa dijo di sa jewe ka bonako, di tshwanetse go tsidifadiwa kgotsa go gatsediwa.
Molao o o botlhokwa
Fa nama e tlogetswe lobaka lo lo leele ka mo setsidifatsing kgotsa e bontsha matshwao a go senyega e tshwanetse go latlhiwa.
O se ke wa utlwelela dijo tse di nkgang ka mokgwa o o sa tlwaelegang, di latlhe.
<fn>tsn_Article_National Language Services_POLOKEGO YA DIJO LE NETEFALETSO YA BOLENG 4.txt</fn>
BOKAEDI:
POLOKEGO YA DIJO LE NETEFALETSO YA BOLENG
BOKAEDIPOTLANA:
TSHEDIMOSETSO YA DIKUMO TSA TEMOTHUO
Ditiro le Maikarabelo a Bokaedipotlana
Tshedimosetso ya Dikumo tsa Temothuo
MAIKAELELO-MAGOLO
Maikaelelo a Bokaedipotlana Tshedimosetso ya Thotloetso ya Temothuo ke go netefatsa tsamaiso e e siameng ya kwadiso le taolo ya tokafatso ya Temothuo (kumo le ditirelo) ka go dirisa mekgwa e e maleba e e siameng ya kwadiso, go ditlhokego tse di dumeletsweng tsa polokego, tsa nonofo le tsa boleng. Taolo go ya ka Molao No 36 wa 1947 wa ditheo tseo tsa kumo ya temothuo ke go rotloetsa botshelo jwa boleng ka kakaretso.
Peomolao (Molao 36 wa 1947 le Melawana)
Menontsha, Difuru tsa Polasa, Dithusi tsa Temothuo le Dithusi tsa Leruo (Molao No 36 wa 1947) o ne wa tlhagisiwa go tlamela ditsela le mekgwa e e siameng ya go tsamaisa kwadiso ya menontsha, ya difuru tsa polasa, ya Dithusi tsa Temothuo, ya Dithusi tsa Leruo, ya Ditlhare tse di Opafatsang le ya Badirisi ba Taolo ya Diji.
MAIKAELELO
Taolo e e siameng ya ditheo tsa tokafatso ya kumo ya temothuo (APEA) go ya ka Molao No 36 wa 1947.
Maitlhomo
Tsamaiso ya Molao No 36 wa 1947 le melawana
Go sekaseka, go kwadisa le go laola APEA go ya ka melawana e e dumeletsweng, ditlhokego, dipholisi le dipeomolao tse di maleba
Go netefatsa kobamelo ya ditlhokego tsa Molao le Melawana
TSHEDIMOSETSO YA TIRO/MAPHATA
Setshwantsho sa kelelo ya tiro:
Tsamaiso ya Kwadiso
Maikaelelo
Go tlhokomela dikopo tsa kwadiso ya tirelo le kumo go ya ka mekgwa e e tlhagisitsweng, le melawana.
MAIKARABELO
Go thusa ka peomolao, ka mekgwa e e tlhagisitsweng, le ka dikaelo.
Go keleka le go sekaseka dikopo le go tlamela badirelwa ka tirelo.
Go netefatsa kamogelo ya ditšhelete tsa kwadiso tse di nepagetseng.
Go laola le go dumelela papatso ka ga APEA.
Go amogela le go sekaseka kgotsa go romela dingongorego kwa dikantorong tse di maleba.
Go gokaganya le go tlhaeletsana le Mekgatlho ya indaseteri, Beng ba Kwadiso, badirelwa le setšhaba ka kakaretso.
Go rotloetsa, go laola le tokafatsa thebolo ya ditirelo e e maleba le melawana ya kgotsofalo ya badirelwa.
Go obamela melawana ya Batho pele.
Kgakololo ya Setegeniki
MAIKAELELO
Go gakolola Mokwadisi ka ga dintlha tsa setegeniki tse ba di neetsweng ke Mokwadisi, le go di bega ka mokgwa le ka tsela e e tlhagisitsweng.
MAIKARABELO
Go sekaseka le go tlhagisa dikatlanegiso ka ga dikopo tsa kwadiso go ya ka dikaelo tse di dumeletsweng, melawana, ditlhokego, dipholisi le peomolao e e maleba.
Go keleka papatso ya kwadiso ya kumo e e tshisintsweng malebana le nepagalo ya saense.
Go rulaganya dikaedi (dikumo) le go tlamela ka tshedimosetso mabapi le dikumo tse di kwadisitsweng le dintlha tse di maleba.
Go gokaganya le mafapha a puso, indaseteri, beng ba kwadiso, banni-le-seabe le badirelwa ka tlhomamo.
Go thusa ka go tlhagisa dikaelo, melao le tlhabololo ya peomolao.
Ditirelo tsa Tlhatlhobo
MAIKAELELO
Go tsamaisa tlhatlhobo ya tirelo e e nonofileng gape e le maleba go netefatsa phokotso ya ditlolomolao le go dira go go seng mo molaong ga ditheo tsa tokafatso ya temothuo (dikumo le ditirelo).
MAIKARABELO
Go dira ditlhatlhobo tse di tswelelang go netefatsa kobamelo ya melao, melawana le Molao (Molao No 36 wa 1947).
Go dira ditiro tsa tlhomamo tsa sampole go netefatsa fa ditirelo le dikumo tsa boleng di le teng go badirisi.
Go tlhagisa ditsela tsa bosenyi fa dithekiso tse di seng mo molaong, tiriso kgotsa ditiro tsa go bopa di lemogiwa kgotsa di begiwa (dipatlisiso)
Go netefatsa tshepo ya badirisi mo dikumong tse di kwadisitsweng.
Ka moo Maikaelelo a fitlhelelwang ka teng
Tona e thapa motlhankedi mo Lefapheng la Temothuo jaaka mokwadisi yo o tshwanetseng, go ikaegilwe ka ditaelo tse di rebolwang ke tona, go diragatsa dithata, go dira tiro le go dira merero e e rwesiwang kgotsa e e neelwang mokwadisi go ya ka Molao o o kailweng.
Ikgolaganye le:
Mogala: 319-7910
Fekese: 319-7179
Ditiro tse di botlhokwa tsa Bokaedipotlana
Go netefatsa dikwadiso tse siameng tsa ditheo tsa dikumo tsa temothuo (dikumo le ditirelo).
Popego ya ditlhokego tsa dikumo tse di kwadisitsweng e e tsamaelanang le ditlhokego tse di dumeletsweng tsa polokego, tsa nonofo le tsa boleng.
Go tlamela ka kaelo go beng ba kwadiso le setšhaba mabapi le ditheo tsa tokafatso ya kumo ya temothuo tse di maleba.
Go rotloetsa le go netefatsa tirelo ya kgakololo ya setegeniki e e malebana le makwalokopo otlhe a kwadiso, ditlhokego, melawana, dikaelo, pholisi le peomolao.
Mekgwa e e maleba e bile e amogelesega ya tlhaeletsano le:
Beng ba kwadiso, mekgatlho ya Indaseteri le setšhaba ka kakaretso
Go tokafatsa tolamo ya kgwebo
Go tlamela ka tirelo ya tlhatlhobo e e siameng e bile e lolame.
BOKAEDI: POLOKEGO YA DIJO LE NETEFALETSO YA BOLENG
BOKAEDIPOTLANA:
TSHEDIMOSETSO YA DIKUMO TSA TEMOTHUO
Mokwadisi
Mogala: 012 319-7910 / Fekese: 012 319-7179
<fn>tsn_Article_National Language Services_Phanele ya Keletso ka ga Dithekenoloji tsa Puo ya Motho.txt</fn>
Phanele ya Keletso ka ga Dithekenoloji tsa Puo ya Motho
Ka Lwetse 2000 Komiti ya Dipaakanyo e ne ya wetsa tiro ya yone, mme ka Diphalane 2000 tlhagiso e ne ya neelwa Lekgotla la PANSALB. Pegelo e ne ya amogelwa, mme tshisinyo e e kopanetsweng e ne ya fetisediwa ke PANSALB le Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba (NLS) kwa go Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji go tswelela ka tiro e. Tona Ben Ngubane o ne a tsiboga ka go supa Phanele ya Keletso ka ga Human Language Technology (HLT) e tiro ya yone e neng e le go tlhotlhomisa bokao le ditshenyegelo tsa tiro ya go tlhabolola HLT mo Aforika Borwa.
maiteko a go aga bokgoni jwa HLT le go dirisa thekenoloji go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi le go itlhaganedisa tlhabololo ya dipuo tsa tlholego tse di ntseng di itlhokomolositswe."
Ikaniso ya Phanele, 7 Ngwanatsele 2001, Tshwane.
MALOKO A PHANELE
BOKWALEDI
PONELOPELE
Ponelopele e kgolo ya Phanele ya Keletso ke go tlhoma mafaratlhatlha a a ka ikemelang a tlhabololo ya HLT mo Aforika Borwa a a tla siamelang tlhabololo ya puo e e maleba le tiriso ya dithekenoloji tsa puo mo dipuong tsotlhe tsa semmuso go -
i kgotsofatsa ditlhokego tsa baagi kwa maemong a a farologaneng mo tlhabololong ya Setlhopha sa Tshedimosetso e e itlhagisang mo dikarolong tse di tshwanang le mmuso ka eleketeroniki e-governance, go ithuta ka eleketeroniki e-learning, kgebisano ka eleketeroniki e-commerce, jalo le jalo, le ii tshwaraganya kgaogano ka dipalo go tshola naga e itse ka ga ditlhabologo mo lephateng la Tshedimosetso le Dithekenoloji tsa Tlhaeletsano.
Phanele e batla go tlhama mafaratlhatlha a a ka nnang le seabe mo tlhomamisong ya dintlha tsa botlhokwa tsa bosetšhaba le go bebofatsa ditiro mo go saleng dintlha tse tsa botlhokwa morago. Ka tshwanelo, mafaratlhatlha a go nna jaana a tla kopanya maiteko a mefuta e meraro e megolo ya batsayakarolo:
i Mmuso wa bosetšhaba jaaka motlhokomedi wa dipuo tsa semmuso, gammogo le mebuso ya diporofense le dipusoselegae le dipharaseteite jaaka jaaka badirisi ba bofelo ba dikuno tse di itirisang tsa dipuo tse dintsi go lebeletswe thata tokafatso ya ditirelo.
Se e tla nna tsweletso ya maiteko a Phunyeletso ya eleketeroniki a mmuso wa bogareng gore kwa bokhutlong o tlamele baagi ka ditirelo tsa eleketeroniki ka dipuo tse ba di ratang;
ii Lephata la poraefete ka bophara jaaka batlhabolodi le jaaka badirisi ba bofelo ba puo le dikuno tsa eleketeroniki tse di ikaegileng ka puo;
iii Dirutegi le mekgatlho e e thusang ka matlole e e rweleng maikarabelo a dipatlisiso, tlhabololo le tokafatso bokgoni jwa badiri mo lephateng la Dithekenoloji tsa Puo ya Motho.
Phanele e bonela pele tlhabololo ya intaseteri ya HLT mo Aforika Borwa go tshwana le e e leng teng ya tiriso ya dipuo tse dintsi ya Yuropa (multiligual Europe), fela e fokoditswe le go lekanyetswa ditlhokego tsa selegae. Phanele e tshwanetse go neela pegelo ya yona ka Phatwe 2002.
MOKGWA WA TIRAGATSO
Phanele e kopana kgafetsakgafetsa mme e tla ikgolaganya le batsayakarolo mo nakong e e sa fediseng pelo. Mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego a ka ikgolaganya le Mogokaganyi nako nngwe le nngwe go bona tshedimosetso go ya pele.
DIKGANG
Go rulagantswe dithutano tse di kgethegileng tse di tla tshwarwang ka 22 Motsheganong kwa Tshwane. Tsweetswee tlhokomela sekgala se go bona dintlha.
DIKAMANO
Aforika Borwa
Boditšhabatšhaba
Ditlhagiso
Tlhagiso e neetswe Lekgotla la PANSALB ka la 15 Tlhakole 2002. Tlhagiso e, e bontsha tiro e e solofetsweng ya Diyuniti tsa Bosetšhaba tsa Dithanodi mo tlhabololong ya Thekenoloji ya Puo ya Motho mo Aforika Borwa.
Ditshwaelo le kgolagano
Ditshwaelo go tswa go mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego di a amogelwa.
Ikgolaganye le Porofesara J C Roux tsweetswee
Mogala: (+27) 021 808 2017 Fekese: (+27) 021 808 3975
<fn>tsn_Article_National Language Services_Re agela setÜhaba matlo.txt</fn>
Re agela setšhaba matlo
Lefapha la kago ya matlo
Kago e simolotse
Matlo a a fetang bokana ka 1,6 jwa milione a setse a agilwe go simolola ka 1994.
Manaane a kago ya matlo le dithuso tsa madi go batho ba ba dikobo dikhutshwane.
Re ikemiseditse go go naya Ntlo fa o le Maleba.
Dintlha tse di ka ga go nna Maleba
Go atlega gore o bone ntlo, o tshwanetse wa bo o nyetse kgotsa o nna le molekane wa gago. O tshwanetse o be o na le ba lelapa bao ba bonang thuso ya madi go tswa mo go wena, jaaka bana ba gago kgotsa o tshwanetse o be o na le leloko la lelapa la motsofe le o le tlhokomelang. O tshwanetse o be o le moagi wa Aforika Borwa kgotsa o na le tetla ya boagi jwa leruri.
O tshwanetse o be o na le dingwaga di le somamabedi le bongwe kgotsa go feta gape o na le bokgoni jwa go tsena mo tumalanong.
Lelapa le le lengwe ga le a tshwanela go bona lotseno lo lo fetang bokana ka R 3500 ka kgwedi. Go tlaleletsa o tshwanetse wa bo o ise o bone thuso ya madi go tswa kwa pusong e bile o ise o nne le ntlo mo nakong e e fetileng.
Leba fa o le maleba go bona thuso ya madi
Karolo ya lotseno
Thuso ya madi
R000 go fitlha go R1500
Digole, balwetse le batsofe ba ba bonang lotseno lo lo ka fa tlase ga R800 ka kgwedi.
Dintlha tse di ka ga kopo
Go tlhokega dilo tse di latelang fa o dira kopo:
Lekwaloitshupo la gago le lekwaloitshupo la molekane wa gago.
Disetifikeiti tsa matsalo tsa bana
Bosupi jwa lotseno fa o dira (Setlankana sa Tuelo)
Etela lefapha la kago ya Matlo la Porofense kgotsa Kantoro ya Selegae ya mmasepala go dira kopo.
Thuso ya madi go Digole
Re tlhokomela digole
Re neela digole tse di atlegang eng?
Digole tse di atlegang di bona thuso ya madi a kago ya matlo a a kana ka R25 580.00 mmogo le madi a tlaleletso go dira dikoketso tse di kgethegileng mo matlong a bona jaaka go ala lefatshe le ditselana tse di lebang kwa mejako, dikgwagetsi ka fa diphaposing tsa go tlhapela, le ditshipi tse di nang le maina tse di bewang fa mejakong mmogo le ditleloko tse di bonagalang tsa mo mejakong go thusa disusu.
Dithuso tsa madi mo mothong a le mongwe
Dithuso tse tsa madi, di newa baamogeladitshiamelo ba le 9 ba ba eletsang go reka ntlo kgotsa setsha se se setseng se le teng e bile e le sa konteraka ya baagi ba matlo mo mmarakeng. Dithuso tse tsa madi, di abelwa fela ba ba ka atlegang pele.
Thuso ya madi ya tshwaraganyo
Fa e le gore o nna mo lefelong mo setsheng se se nang le ditirelo se puso e go rekiseditseng sona, gone o atlega go ka bona thuso ya madi ya tshwaraganyo e bile o tlile go amogela R12 521.00 go ka aga moago wa fa godimo kgotsa go ntlafatsa ntlo ya gago.
Dithuso tsa madi go ditheo
Dithuso tse tsa madi, di newa setheo sa kago ya matlo se se dumeletsweng se se ka bopiwang ke setlhopha sa batho ba ba bopang setlhopha se se tlileng go bona setsha sa bonno e bile ba tlile go se tsamaisa.
Ditheo tse,di bona R23 100.00 mo yuniting nngwe le nngwe ya matlo mo lelapeng lengwe le lengwe le le bonang lotseno lo lo ka fa tlase ga R3 500.00 ka kgwedi.
Letlole la Kadimo ya madi a kago ya Matlo la Metseselegae (RHLF )
RHLF le tsepama mo maikaelelong-magolo a lona a go rebola dikadimo tsa madi ka tiriso ya batsereganyi, go malapa a a amogelang madi a mannye ka maikaelelo a kago ya matlo. Kago ya matlo ke ntlha e e eteletsweng pele ke batho, gape maikaelelo-magolo a RHLF ke go maatlafatsa malapa a a amogelang madi a mannye a kwa metseselegaeng go fitlhelela kerediti e e a kgontshang go ithusa, go dira dipoloko tsa madi le botswerere go aga le go tokafatsa matlo a bone mo tsamaong ya nako.
Ntlo ya lelapa la ga Malabeni, kwa Porofenseng ya Limpopo e agilwe ka dikadimo tsa madi di le tlhano tsa go latelana go tswa go moadimi wa RHLF e leng Agishana le dipoloko tsa madi tsa moadimi.
Dithuso tsa madi tse di tsamaelanang le Diporojeke
A, ke matlo a a agiwang ke boradikonteraka ba ba thapilweng ke porofense kgotsa mmasepala go setlhopha sa batho se se atlegang go bona dithuso tsa madi.
Madi a, a momaganngwa le lotseno lwa gago mme tlhaelo e e nnang teng ke boikarabelo jwa mong ntlo.
Thuso ya go thotha
Thuso e ya madi, e abelwa baadimi ba madi a banka ba
Phatwe 1997 ba neng ba kolota banka tuelo ya dikgwedi di le tharo mme ba tlhoka go thothela kwa matlong a ba ka kgonang go a duelela.
Lefapha la kago ya matlo le lekgotla la dibanka le tlhomile setlamo se se bidiwang SERVCON Housing Solutions (PTY) (LTD) go thusa go aba madi a go thotha jaaka karolo ya go tokafatsa bonno.
Lenaane la bonno la batho
Thuso e ya madi, e abelwa batho ba ba batlang go ikagela matlo a e leng a bone. Fa Thuso ya madi e e tsamaelanang le diporojeke e abelwa konteraka go agela batho ba le mmalwa matlo, Lenaane la Bonno la Batho le letlelela batho kgotsa baamogeladitshiamelo go ikagela kgotsa go rulaganya kago ya matlo a bone.
Mo lenaaneng le, maikarabelo ke a batho go ikagela matlo a bone ka thuso e e tswang mo mokgatlhong o o tlhophilweng go thusa. Go na le matlole a a leng gone go duelela ditirelo tse tsa thuso.
Ke mang yo o tshwanelwang ke go duela R 2 479.00?
Puso e itsesitse molao wa gore baamogeladitshiamelo ba thuso ya madi ba tshwanetse go nna le seabe malebana le phitlhelelo ya mosola wa madi a thuso a bonno. Lebaka e le go netefatsa gore baamogeladitshiamelo ba thuso ya madi ba nna le seabe mo tharabololong ya ditlhokego tsa bonno jwa bona le go tlwaela go boloka madi le go bona boleng jwa go nna le dithoto tse di rebotsweng ke madi a thuso a bonno.
Go simolola ka 1 Moranang 2002 batho botlhe ba ba atlegang go bona thuso ya madi le bone ba tshwanelwa ke go ntsha madi.
Batho ba ba latelang ga ba a tshwanela go ntsha madi;
Batsofe, digole le balwetse fa fela ba bona madi a a ka fa tlase ga R800.00 ka kgwedi.
Baamogeladitshiamelo tsa dithuso tsa madi tsa metseselegae.
Baamogeladitshiamelo tsa lenaane la bonno la batho le le dumeletsweng.
Baamogeladitshiamelo ba ba bonang matlo a puso ka ntlha ya maemo a tshoganyetso.
Dithuso tsa madi tsa metseselegae
Thuso e ya madi, e lebisitswe kwa go baamogeladitshiamelo ba fela ba nang le ditshwanelo tsa lefatshe le ba ba nnang mo go lona. Lefatshe le,le bonwa segolosetonna kwa magaeng mme ke la puso le fa le laolwa ke botsamaisi jwa segosi. Dithuso tsa madi di abelwa fela diporojeke mme baamogeladitshiamelo ba thusiwa ke baemedi. Baamogeladitshiamelo ba na le tshwanelo malebana le gore ba dirisa madi a, go duelela ditirelo kgotsa go aga matlo kgotsa tsotlhe tse.
Sekema sa phokoletso ya thuso
Kgale, segolosetonna mo ditoropong tsa batho bantsho jaaka; Soweto , Mamelodi jalo le jalo puso ya maloba e ne e rentisa matlo a e neng e a aga.
Batho ba ba neng ba nna mo matlong a pele ga 15 Mopitlwe 1991 jaanong ba ka dira kopo ya phokoletso mo tlhwatlhweng ya thekiso ya matlo a bona ya go fitlha go R7 500.00.
Go le gantsi matlo a, a newa batho kwa ntle ga tuelo ka gore phokoletso ya R7 500.00 e feta tlhwatlhwa ya thekiso.
Meetlo le mekgwa mabapi le tsweletsopele ya kago ya Matlo
Go ya ka Molao wa kago ya Matlo, tona ya kago ya matlo e itsisitse meetlo le mekgwa ya bosetšhaba mabapi le kago ya matlo.
Madi a a fitlhang R10 579.00 a ka dirisetswa bonnye jwa BOENJENERE Jo bo ka tlhokegang go aga ntlo.
MADI A A SALANG A A KANA KA R12 521.00 a tshwanetse go dirisetswa kago ya kwa godimo e fa e le nnye e tshwanetse go nna 30m.
Baamogeladitshiamelo ba ba eletsang go bona boradikonteraka ba tshwanetse go ikwadisa le khansele ya Bosetšhaba ya Kwadiso ya Baagi ba Matlo (NHBRC) e bile netefaletso ya dingwaga di le tlhano mabapi le mathata a a ka itemogelwang mo ntlong e tlile go dira.
Bophepa, kgamololo ya leswe le metsi di botlhokwa.
Baamogeladitshiamelo ba ba eletsang go nna le seabe mo kagong ya matlo a bona ka go dirisa Lenaane la bonno la batho ga go tlhokege gore ba ntshe madi.
Badirisanimmogo-le-rona ba Bosetšhaba ba Rona mo kagong ya matlo le gore ba dira eng ?
Tirokgolo
NHFC e tlhomilwe ke puso go thusa go batla ditsela tse di botoka tsa go kokoanya matlole a a dirisetswang go aga matlo go tswa kwa ditheong tse di kwa ntle ga naga ka go dirisa mekgatlo e e farologaneng.
TIROKGOLO
Go tsamaisa ka thelelo kabo ya madi a go thotha jaaka mokgwa wa go tokafatsa kago ya matlo. Se, ke kgolagano magareng ga dibanka le puso go tsamaisa ka thelelo kabo ya madi a go thotha jaaka mokgwa wa go tokafatsa kago ya matlo. Servcon e lebagane le ditirelo tsa tsamaiso tse di kgethegileng malebana le tiro e e tlhophilweng ( baadimi ba madi botlhe mo mafelong a a amegang, ba melato ya dikgwedi di le tharo kgotsa go feta ) e e nang le di PIP le di Npl di le 33,306 ka kadimo ya madi ya kwa tshimologong e e kana ka R1277317708 fela jaaka letlha la bofelo le lešwa la 31 Phatwe 1997.
TIROKGOLO
Go amogela kgotsa go tlhabolola dilwana tsa go aga matlo tse di malebana le tekanyetso.
Servcon e tla tswelela ka go neela Thubelisha tshedimosetso ka botlalo ka ga malapa a a saenneng ditumalano tsa tekanyetso. Tshedimosetso e, e tla tswakiwa ke Thubelisha le go sekasekiwa go ya ka maemo a tikologo le go kgona ga malapa gore go tle go tlhomamisiwe palo, boleng le lefelo malebana le dilwana tsa go aga matlo tse di tlhokegang.
TIROKGOLO
Tirokgolo ya Nurcha ke go bebofatsa tsamaiso ya madi go tswa kwa ditheong tsa madi go ya kwa tlhabololong ya kago ya matlo a lotseno lo lo kwa tlase. Mo ntlheng e, Nurcha e rebola netefaletso malebana le go fokotsa dikadimo tsa madi gape le go fokotsa dikadimo tsa madi tsa modirisi. Gape e laola manaane a Poloko ya madi malebana le kago ya matlo.
TIROKGOLO
Go thusa ditheo tsa go aga gore di kgone go ikemela.
Go rotloetsa kgolagano ya fa gae le ya kwa moseja ka go kopanya batsayakarolo ba ba farologaneng mo diforamong tse di farologaneng, go tokafatsa go refosanngwa ga tshedimosetso le bokgoni mmogo le tirisanommogo.
Go dira letlhomeso la pholisi le le amang kago ya matlo.
TIROKGOLO
Tirokgolo ya NHBRC ke go sireletsa dikgatlhego tsa bengmatlo ka go rebola netefaletso ya tshireletso kgatlhanong le diphoso mo matlong a mašwa gape le go rebolela bengmatlo tshireletso mabapi le fa baagi ba retelelwa ke go obamela maitlamo a bona go ya ka molao o.
PONELOPELE
Setšhaba se se nnang mo matlong a a siameng.
MAIKAELELO-MAGOLO
Go tlhoma le go bebofatsa tsela e e siameng e e tlamelang phitlhelelo e e lekanang ya matlo a a lekaneng mo go mongwe le mongwe.
Go agela setšhaba matlo.
Lefapha la kago ya matlo.
Bakhuduthamaga & Batlhankedi-Lefapha la kago ya matlo.
<fn>tsn_Article_National Language Services_SE MODIRI MONGWE LE MONGWE A TSHWANETSENG GO SE ITSE.txt</fn>
SE MODIRI MONGWE LE MONGWE A TSHWANETSENG GO SE ITSE TEBANG LE BOITEKANELO LE PABALESEGO MO LEFELONG LA TIRO
Kaedi eno e kwadilwe go lebeletswe dikgatlhego tsa boitekanelo le pabalesego ya badiri mo Aforika Borwa. Maitlhomo a yona ga se go emela Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo tirong, wa 1993. Maitlhomo a yona ke go tlhalosa Molao ono ka mareo a a bonolo a e seng a semolao go botlhe ba ba nang le seabe mo lephateng la boitekanelo le pabalesego ya mo tirong mo Aforika Borwa.
Seabe sa batlhatlhobi ba boitekanelo le pabalesego ya mo tirong ba Lefapha la Badiri se a tlhalosiwa. Go tlhagisiwa tiro le ditshwanelo tsa badiri jaaka di atolositswe mo Molaong. Go tlhagisiwa seabe le maikarabelo a bathapi, batlhagisi, batlhami, baromelateng, bathelesi mmogo le barekisi mo go netefatseng boitekenalo le pabalesego ya badiri. Mme kwa bokhutlong, go tlhalosiwa tiro ya baemedi le dikomiti tsa boitekanelo le pabalesego.
Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo tirong, wa 1993, o tlhagisa tlhokego ya gore mothapi a dire gore go nne le seemo sa tiro se se sireletsegileng le go tlhokomela gore se tswelela pele go nna teng ka moo go ka kgonegang ka teng, ntle le go tsenya boitekanelo jwa badiri mo kotsing. Seno se kaya gore mothapi o tshwanetse go netefatsa gore lefelo la tiro ga lena dilo tse di ka nnang kotsi di tshwana le bensini, tlelorini, ditshetsana tse dingwe, diatikele, didiriswa, dithulaganyo, j.j. tse di ka bakang dikgobalo, tshenyo gongwe malwetse. Mo mabakeng a seno se sa kgonegeng mo go ona, mothapi o tshwanetse go itsise badiri ka ga dikotsi tseno, mokgwa o di ka thibelwang ka ona, mokgwa wa go dira ka pabalesego, mme gape a ba tlamele ka mekgwa e mengwe e e babalesegileng e e ka dirang gore lefelo la tiro le babalesege.
Le gale, ga go a bewa fela mo magetleng a mothapi gore e nne ene ka nosi a rwalang maikarabelo a boitekanelo le pabalesego. Molao o ikaegile ka mogopolo wa gore dikotsi tse di kwa mafelong a tiro di tshwanetse go tsibogelwa ka dipuisano le tirisanommogo magareng ga badiri le mothapi. Badiri le mothapi ba tshwanetse go tlhakanela maikarabelo a boitekanelo le pabalesego mo lefelong la tiro. Maphata ka bobedi a tshwanetse go bonela pele le go supa dikotsi mme a tlhame mekgwa ya taolo go dira gore lefelo la tiro le babalesege. Ka go dira jalo, mothapi le badiri ba nna le seabe mo thulaganyong e mo go yona baemedi ba boitekanelo le pabalesego ba ka tlhatlhobang lefelo la tiro gangwe le gape mme ba begela komiti ya boitekanelo le pabalesego, e yona e tla fetisetsang dikatlenegiso kwa mothaping.
Go netefatsa gore thulaganyo eno e a dira, modiri mongwe le mongwe o tshwanetse go itse tiro le maikarabelo a gagwe jaaka di tlhagelela mo Molaong.
Molao le melawana
Molao o o itsegeng jaaka Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo tirong wa 1993 (Molao wa 85 wa 1993) o na le dikarolo di le 50 tse di rebotsweng ke palamente. Maitlhomo a Molao ono ke go tlamela ka boitekanelo le pabalesego ya batho ba ba dirang gongwe tebang le tiriso ya dipolante le metšhini. Gape o tlamela ka pabalesego ya batho ba bangwe ntle le batho ba ba kwa tirong kgatlhanong le dikotsi tse di ka tlhagelelang ka ntlha ya, gongwe tse di amanang le ditiro tsa batho ba ba kwa tirong.
Tona ya badiri o tsenya Melawana e e farologaneng e e amanang le ditlhogo tse dirileng mo Molaong ono gangwe le gape.
Molao gongwe melawana e ka rekwa kwa Bagatising ba Puso e le Gazette gongwe e tshwaragantswe go tswa ka bagatising ba ba farologaneng.
Lefapha la Badiri
BokaediBogolo jwa Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong
Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong o tsamaisiwa ke Bokaedi Bogolo jwa Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong jwa Lefapha la Badiri.
Go tlhomilwe dikantoro tsa diporofense mo diporofenseng tsotlhe go netefatsa boitekanelo le pabalesego ya badiri. Go fitlha ga jaana, batlhatlhobi ba boitekanelo le tshireletsego ya mo tirong go tswa ka dikantorong tseno tsa diporofense, ba tsweletsa ditlhatlhobo kwa mafelong a tiro.
Ditlhatlhobo
Go le gantsi ditlhatlhobo di rulaganngwa go ya ka dipalopalo tsa dikotsi, go nna teng ga dilo tse di kotsi jaaka tiriso ya bensini kwa matlhatswetsong, gongwe tiriso ya metšhini e e kotsi ko mafelong a tiro. Ka fa go je lengwe, ditlhatlhobo tse di sa rulaganngwang tsona go le gantsi di tlhagelela fa go nnile le boikuelo gongwe dingongorego go tswa kwa badiring, bathaping, gongwe kwa baaging. Dingongorego gongwe boikuelo di tsewa e le khupamarama.
Dithata tsa batlhatlhobi
Fa motlhatlhobi a fitlhela maemo a a kotsi gongwe a a sa siamang go ya ka molao kwa lefelong la tiro, a ka beela mothapi ditlhokego ka tsela e e latelang:
Kitsiso ya thibelo
Mo mabakeng a go nang le kgonagalo ya kotsi, motlhatlhobi a ka thibela tiragalo nngwe e e rileng, thulaganyo, gongwe tiriso ya motšhini gongwe sediriswa ka go dirisa ya Kitsiso ya thibelo. Ga go ope yo o tshwanetseng go ikgatholosa diteng tsa kitsiso e e jalo mme e tshwanetse ya ikobelwa ka gangwe fela.
Kitsiso ya tlolomolao
Fa tlamelo ya molawana e tlotswe, motlhatlhobi a ka ntshetsa badiri gongwe mothapi, kitsiso ya tlolomolao. Go tlola Molao go ka dira gore motho a atlholwe ka gangwe fela, mme le gale fa go tlotswe molawana, mothapi a ka fiwa tshono ya go siamisa tlolomolao eo mo nakong e e rileng e e tla bong e tlhalositswe mo kitsisong, mme gantsi e ka nna malatsi a le 60.
Kitsiso ya tokafatso
Mo go fitlhelwang thulaganyo ya boitekanelo le pabalesego e e dirisiwang ke mothapi, e sa tlamele ka tlhokomelo e e kgotsofatsang ya boitekanelo le pabalesego ya badiri, motlhatlhobi a ka laela mothapi go leka thulaganyo e e botoka e e ka amogelesegang. Mothapi o tla ntshediwa kitsiso ya tokafatso e e tlhagisang ditokafatso tse di tshwanetseng go dirwa.
Dithata tse dingwe
Go kgontsha motlhatlhobi go tsweletsa tiro ya gagwe, a ka tsena kwa lefelong lengwe le lengwe la tiro le kwa go lona go diriswang metšhini gongwe didiriswa dingwe tse di kotsi mme a botsolotsa gongwe a ntsha tagafara ya gore mongwe a itlhagise kwa go ena. Motlhatlhobi a ka kopa go fiwa dikwalo dingwe, a batlisisa mme a dira dikhopi tsa dikwalo, mme gape a batle tlhaloso tebang le dintlha dingwe mo dikwalong tseo. Motlhatlhobi a ka tlhatlhoba maemo mangwe le mangwe gongwe athikele gongwe a tsaya disampole, mme a ka tsaya athikele nngwe le nngwe e e ka dirisiwang jaaka bopaki.
Ela tlhoko: Dithata tse di kailweng fa godimo tsa batlhatlhobi ga di a tsepama. Mongwe le mongwe yo o sa dumelaneng le tshwetso ya motlhatlhobi a ka ikuela kgatlhanong le yona ka go kwalela go : Motlhatlhobimogolo, Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong, Lefapha la Badiri, Kgetsana ya Poraefete X117, Pretoria, 0001.
Maikarabelo a kakaretso a bathapi go badiri
Mothapi o tshwanetse go dirang go netefatsa gore tikologo ya tiro e babalesegile mme ga ena kotsi mo boitekanelong ya badiri ba gagwe?
Mothapi o tshwanetse go tlamela le go tlhokomela didiriswa tsotlhe tse di tlhokegang go dira tiro, gammogo le dithulaganyo tsotlhe tse tiro e tshwanetseng go dirwa go ya ka tsone, mo seemong se se se kitlang se ama boitekanelo le pabalesego ya badiri. Pele ga go ka dirisiwa didiriswa tsa go itshireletsa, mothapi o tshwanetse pele go leka go tlosa gongwe go fokotsa kotsi nngwe le nngwe e e ka nnang teng mo boitekanelong le mo pabalesegong ya badiri ba gagwe. Go tshwanetse ga dirisiwa didiriswa tsa go itshireletsa fela fa seno se sa kgonagale. Mothapi o tshwanetse go tsaya dikgato tsa go sireletsa boitekanelo le pabalesego ya badiri ba gagwe kgatlhanong le dikotsi tse di ka bakwang ke tlhagiso, thulaganyo, tiriso, go tshwara, go boloka gongwe go rora diathikele gongwe dilo. Ka mantswe a mangwe, sengwe le sengwe se badiri ba ka amanang le sona kwa tirong.
Go netefatsa gore go ikobelwa tseno, mothapi o tshwanetse:
go supa dikotsi tse di ka nnang teng fa tiro e dirwa, go tlhagisiwa sengwe, go tsamaisiwa sengwe, go dirisiwa sengwe, se bolokwa gongwe se rorwa, gammogo le didiriswa tse di dirisiwang.
a tlhame ditsela tsa pabalesego tse di tlhokegang go sireletsa badiri ba gagwe kgatlhanong le dikotsi tse di supilweng mmogo le go tlamela ka mekgwa ya go tsenya tirisong ditsela tseno tsa pabalesego.
go tlamela ka tshedimosetso e e tlhokegang, ditaelo, katiso mmogo le tlhokomelo go ntse go etswe tlhoko bokgoni jwa badiri. Ka mantswe a mangwe, gore ke eng se ba ka se dirang le se ba ka se keng ba se dira go se letle gore go se nne le ope yo o tla tswelelang ka tiro nngwe le nngwe ntle fela le fa go latelwa ditsela tse di tlhokegang tsa pabalesego go tsaya dikgato tsa go netefatsa gore mongwe le mongwe yo o mo taolong ya gagwe o ikobela ditlhokego tsa Molao go tsenya tirisong thulaganyo e e tlhokegang ya taolo mo dikgatlhegong tsa boitekanelo le pabalesego go bona gore tiro e e dirwang mmogo le didiriswa tse di diriswang di tlhokometswe ke modiri o o katisitsweng mme a tlhaloganya matshosetsi a a amanang le tiro eo go bona gore modiri yoo o netefatsa gore thulaganyo ya tshireletso e tsenngwa tirisong mme e a tswelediwa.
Badiri botlhe ba na le tshwanelo ya go sedimosediwa
Mothapi o tshwanetse go netefatsa gore modiri mongwe le mongwe o na le tshedimosetso mme o tlhaloganya ka botlalo matshosetsi a a ka nnang teng a a ka amang boitekanelo le pabalesego fa tiro e dirwa, go tlhagisiwa sengwe, go tsamaisiwa sengwe, go dirisiwa sengwe, se bolokwa gongwe se rorwa, gammogo le kotsi ya didiriswa tse di dirisiwang. Mothapi o tshwanetse jaanong a tlamela ka tshedimosetso e e ka ga thulaganyo ya tshireletso e e ka dirisiwang kgatlhanong le matshosetsi ano.
Mothapi o tshwanetse go lotlegela baemedi ba boitekanelo le pabalesego fa motlhatlhobi a sena go mo itsise ka ga ditlhatlhobo le dipatlisiso tse di tla dirwang kwa lefelong la tiro. Mothapi o tshwanetse gape go lotlegela baemedi ba boitekanelo le pabalesego ka ga kopo nngwe le nngwe ya kgololo e e dirilweng, gongwe kgololo nngwe le nngwe e a e reboletsweng go ya ka Molao. Kgololo eno e kaya go gololwa mo ditlamelong dingwe tsa Molao, melawana, dikitsiso gongwe ditaelo tse di ntshitsweng go ya ka Molao.
Mothapi o tshwanetse go itsise ka bonako jo bo kgonegang, baemedi ba boitekanelo le pabalesego, ka ga tiragalo ya kotsi mo lefelong la tiro. Tiragalo ke fa go diragetse sengwe kwa tirong mme motho a tlhokafetse, a gobetse gongwe a lwala. Seno se kaya gape go tshologa ga dikhemikhale tse di kotsi, go tshwana le fa tanka e dutla formaldehyde (dire tsa khemikhale e e dirisiwang kwa diindasetering) ka ntlha ya belefo e e nang le bothata, gongwe fa motšhini o tswa mo taolong, ntle le go bolaya gongwe go gobatsa ope.
Ditiro tsa kakaretso tsa batlhagisi, batlhami, baromelateng, barekisi gongwe bathelesi tebang le tiriso ya diathikele le dire tse dingwe kwa tirong
Diathikele
Batlhagisi, batlhami, baromelateng, barekisi gammogo le bathelesi ba tshwanetse go netefatsa gore:
diathikele tsa bone di babalesegile mme ga di na dikotsi mo boitekanelong mme gape di ikobela ditlhokego tsotlhe tse di rebotsweng fa go tlhongwa sebopego gongwe athikele mo lefelong lengwe le lengwe, go tshwanetse ga dirwa jalo ka mokgwa o o sa tlholeng seemo se se sa babalesegang gongwe se se kotsi mo boitekanelong.
Dire
Batlhagisi, batlhami, baromelateng, barekisi gammogo le bathelesi ba dire dingwe le dingwe ba tshwanetse go netefatsa gore:
Dire tseo di babalesegile mme ga di na kotsi mo boitekanelong fa di dirisiwa ka tolamo go na le tshedimosetso ka ga:
tiriso ya dire kwa tirong matshosetsi a boitekanelo le pabalesego a a amanang le dire seemo se se tlhokegang go netefatsa gore sere seo se babalesegile mme ga se nne le kotsi mo boitekanelong fa se dirisiwa ka tolamo ditsela tse di tshwanetseng go latelwa fa go ka nna le kotsi.
Fa motho yo o rekiseditsweng athikele gongwe sere a ikana ka go kwala gore o tla tsaya dikgato tse di tlhagisitsweng go netefatsa gore athikele gongwe sere se tla fitlhelela ditlhokego tsotlhe tse di rebotsweng, mme se tla nna se babalesegile gape se sena kotsi mo boitekanelong, ditiro tsa moromelateng, motlhami, morekisi, mothelesi gongwe motlhagisi di sutisiwa ka gangwe go ya kwa mothong yo o tsayang maikano a go tsaya dikgato tseo.
Ditiro kakaretso tsa modiri
Ke tiro ya modiri:
go tlhokomela boitekanelo le pabalesego ya gagwe, gammogo le ya batho ba bangwe ba ba ka neng ba ka amiwa ke ditiro tsa gagwe gongwe go ikgatholosa go dira ga gagwe. Seno se akaretsa go tshameka kwa tirong. Batho ba le bantsi ba bone dikgobalo gongwe ba aga le badimo ka ntlha ya go tshameka makgwakgwa kwa tirong, mme seno se tsewa jaaka tlolo molao.
mo Molao o laelang tlhokego ya gore modiri a dirisane le mothapi go naya motlhatlhobi go tswa kwa Lefapheng la Badiri tshedimosetso fa a e tlhoka go diragatsa ditaelo dingwe le dingwe tse di mo molaong tse di rebolwang ke mothapi gongwe motho mongwe yo o nang le dithata tsa go dira jalo tebang le boitekanelo le pabalesego go ikobela melawana le ditsela tsotlhe tse a di newang ke mothapi go apara diaparo tse di rebotsweng tsa pabalesego gongwe go dirisa didiriswa tsa pabalesego tse di rebotsweng fa go tlhokegang teng go bega seemo se se sa babalesegang gongwe se se sa siamelang boitekanelo kwa mothaping gongwe kwa moemeding wa boitekanelo le pabalesego ka bonako jo bo kgonegang fa a amegile mo kotsing e e ka amang boitekanelo jwa gagwe gongwe e e ka tlholang dikgobalo, o tshwanetse go begela mothapi gongwe motho mongwe yo o nang le dithata, kgotsa moemedi wa boitekanelo le pabalesego ka ga tiragalo eo ka bonako jo bo kgonegang, mme seno se tshwanetse go dirwa pele ga fa šifiti e wela.
Ditshwanelo tsa modiri
Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo tirong o atolositse ditshwanelo tsa badiri go akaretsa tse di latelang:
Tshwanelo ya go sedimosediwa
Modiri o tshwanetse go kgona go fitlhelela:
Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo tirong mmogo le melawana melao ya boitekanelo le pabalesego ga mmogo le thulaganyo ya tsamaiso mo lefelong la tiro seemo sa boitekanelo le pabalesego se mothapi a tshwanetseng go se tlhokomela mo tirong.
Modiri a kopa mothapi go mo naya tshedimosetso tebang le:
matshosetsi a boitekanelo le pabalesego mo lefelong la tiro thulaganyo ya tshireletso e e tshwanetseng go latelwa thulaganyo ya tsamaiso e e tshwanetseng go latelwa fa modiri a amane le dire tse di ka nnang le matshosetsi mo boitekanelong jwa gagwe
Modiri a ka kopa gore ngaka ya gagwe ya poraefete e batlisise direkoto tsa gagwe tsa bongaka mmogo le tsa kamano.
Fa modiri e le moemedi wa boitekanelo le pabalesego, a ka batlisisa le go tshwaela ka go kwala, ka ga patlisiso ya kamano mmogo le dipegelo tsa tlhokomelo.
Tshwanelo ya go nna le seabe fa go dirwa ditlhatlhobo
Fa modiri e le moemedi wa boitekanelo le pabalesego, a ka tsamaya le motlhatlhobi wa boitekanelo le pabalesego go tswa kwa Lefapheng la Badiri ka nako ya go tlhatlhoba lefelo la tiro mme a araba dipotso dingwe le dingwe tse di ka bodiwang ke motlhatlhobi.
Tshwanelo ya go tshwaela mo melaong le go dira ditlhagiso
Modiri a ka tshwaela gongwe go dira tlhagiso ka ga molawana gongwe seemo sa pabalesego se se phasaladitsweng ka fa tlase ga Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya kwa Tirong.
Tshwanelo ya go se kgobotlediwe
Mothapi ga a tshwanela go koba modiri mo tirong ya gagwe, go fokotsa seelo sa dituelo tsa modiri gongwe go fokotsa seemo sa tiro sa modiri ka ntlha ya gore :
modiri o reboletse mongwe yo o rweleng maikarabelo a tsamaiso ya Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya kwa Tirong tshedimosetso e e neng e tlhokega mo go ena go ya ka Molao modiri o ikobetse kitsiso ya semolao, (jaaka thibelo, kitsiso ya tlolo molao, jalo jalo)
modiri o dirile sengwe se se neng se tshwanetse go dirwa go ya ka Molao
Modiri ga a dira sengwe se e leng gore se thibetswe go ya ka Molao modiri o tlhagisitse bopaki kwa pele ga Lekgotla la Badiri gongwe kwa Lekgotleng la molao tebang le dintlha tse di amanang le boitekanelo le pabalesego.
Tshwanelo ya go dira boikuelo
Modiri a ka ikuela kgatlhanong le tshwetso ya motlhatlhobi. Boikuelo jo bo kwadilweng bo ka fetisediwa go Motlhatlhobimogolo, Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong, Lefapha la Badiri, Kgetsana ya Poso X117, Tshwane, 0001.
Maikarabelo a go se kgoreletse gongwe go dirisa botlhaswa ditlamelo
Ga go ope yo o tshwanetseng go kgoreletsa gongwe go dirisa botlhaswa ditlamelo tse di tlametsweng mo dikgatlhegong tsa boitekanelo le pabalesego. Go fa sekai, motho ga a tshwanela go tlosa sesireletsi sa pabalesego mo motšhining mme a dirise motšhini oo gongwe a letla mongwe fela go o dirisa ntle le sesireletsi seo.
Baemedi ba boitekanelo le pabalesego
Baemedi ba boitekanelo le pabalesego ke eng?
Ke badiri ba ba tletseng ba ba tlhophilweng gongwe ba nopotswe mme ba reboletswe tiro ka makwalo ke mothapi morago ga gore mothapi le badiri ba buisane mme ba fitlhelele tumelano ya gore ke bomang e tla nnang baemedi ba boitekanelo le pabalesego. Gape ba tshwanetse ba bo ba itse le go tlhaloganya maemo le seemo se se kwa karolong ya lefelo la tiro le ba tlhomiwang kwa go lona. Go tshwanetse gape gore go dumelanwe ka sebaka sa go dira jalo gammogo le ditiro tsa baemedi ba boitekanelo le pabalesego mme seno se tshwanetse go dumelanelwa ke badiri le mothapi.
Go tshwanetse ga tlhomiwa baemedi ba boitekanelo le pabalesego ba le kae?
Go tshwanetse ga tlhomiwa moemedi kwa lefelong lengwe le lengwe la tiro le le nang le badiri ba le 20 gongwe go feta. Ka jalo, kwa go thapilweng fela badiri ba le 19, ga go tlhokege go tlhoma moemedi.
Kwa mabentleleng le kwa dikantorong gona, go tshwanetse ga tlhomiwa moemedi a le mongwe mo badiring bangwe le bangwe ba le 100 gongwe bontlhabongwe jwa palo eno. Go fa sekai, go tshwanetse ga tlhomiwa moemedi a le mongwe mo go nang le badiri ba le 21 go ya go 100. Fela go tshwanetse ga tlhomiwa baemedi ba le babedi kwa go nang le badiri ba le 101 go ya go 200, jj.
Kwa mafelong a mangwe a ditiro gona, moemedi a le mongwe a ka tlhomelwa badiri bangwe le bangwe ba le 50 gongwe bontlhabongwe jwa palo eo. Go naya sekai, moemedi a le mongwe a ka tlhomelwa badiri ba le 21 go ya go 50. Fela go tshwanetse ga tlhomiwa baemedi ba le babedi kwa go nang le badiri ba le 51 go ya go 100.
Motlhatlhobi a ka tlhagisa tlhokego ya gore go tlhomiwe baemedi ba le bantsi le mo mafelong a go nang le badiri ba ba kwa tlase ga 20, mme seno se laolwa ke mabaka. Go naya sekai, sebopego sa polante se ka ne se le ka mokgwa o o dirang gore go tlhoma moemedi a le mongwe go badiri ba le 50 go se ke ga kgonega. Ka jalo motlhatlhobi a ka tlhoka gore go tlhomiwe baemedi ba bangwe ba tlaleletso. Le gale, fa mothapi le badiri ba dumela, go ka tlhomiwa palo e e fetang e e rebotsweng ya baemedi.
Baemedi ba boitekanelo le pabalesego ba tshwanetse go tlhomiwa leng?
Mo sebakeng sa dikgwedi di le nne morago ga mothapi a sena go simolola kgwebo. Mothapi yo o nang le badiri ba palo ya bona e fetang 20, mme kgwebo ya gagwe e na le sebaka se se ka fa tlase ga dikgwedi di le nne e ntse e dira, ga a tshwanela go tlhoma baemedi. Gape mo mabakeng a go thapiwang badiri ka setlha se se rileng go tla go dira kwa dipolaseng, mme seno se baka gore palo ya badiri e fete 20 mo pakeng e e ka fa tlase ga dikgwedi di le nne, gona ga go tlhokege gore go ka tlhomiwa baemedi.
Baemedi ba boitekanelo le pabalesego ba tshwanetse go dira ditiro tsa bona leng?
Ditiro tsotlhe go akarediwa tse ba di tlhometsweng, tiro le katiso ya badiri, di tshwanetse go dirwa ka nako e e tlwaelegileng ya tiro.
Baemedi ba boitekanelo le pabalesego ba tshwanetse go dira eng?
Baemedi ba boitekanelo le pabalesego ba tshwanetse go dira tse di latelang:
Boruni jwa boitekanelo le pabalesego
Baemedi ba ka sekaseka bokgoni jwa dithulaganyo tsa tsamaiso ya boitekanelo le pabalesego ka go runa boitekanelo le pabalesego.
Go supa dikotsi tse di ka nnang gona
Baemedi ba ka supa dikotsi tse di ka nnang gona mo lefelong la tiro mme ba di begela komiti ya boitekanelo le pabalesego gongwe mothapi.
Go tlhotlhomisa ditiragalo
Baemedi le mothapi ba ka tlhotlhomisa ditiragalo tse di diragetseng, ba tlhotlhomisa dingongorego tse di tswang kwa badiring tebang le merero ya boitekanelo le pabalesego mme ba tlhagisa dipegelo tsa tsona di kwadilwe.
Go dira ditlhagiso
Baemedi ba ka tlhagisa ditlhagiso tebang le pabalesego ya lefelo la tiro go mothapi gongwe komiti ya boitekanelo le pabalesego, gongwe fa ditlhagiso di sa atlega, di ka tlhagisiwa fa pele ga motlhatlhobi.
Ditlhatlhobo
Malebana le tlhatlhobo gona, baemedi ba ka:
tlhatlhoba lefelo la tiro morago ga go itsise mothapi ka ga tlhatlhobo nna le seabe mo dipuisanong le batlhatlhobi kwa lefelong la tiro mme ba pata batlhatlhobi mo ditlhatlhobong tlhatlhoba dikwalo patiwa ke mogakolodi wa setegeniki ka nako ya go dira tlhatlhobo mme seno se dirwe ka tetla ya mothapi wa gagwe
Go tsenela dikopano tsa komiti
Baemedi ba ka nna ba tsenela dikopano tsa komiti ya boitekanelo le pabalesego
Dikomiti tsa boitekanelo le pabalesego
Mosola wa dikomiti tsa boitekanelo le pabalesego ke eng?
Ditokololo di kopana gore di simolole, di rotloetse, di tlhokomele mmogo le go sekaseka gape ditsela tsa go netefatsa boitekanelo le pabalesego ya badiri.
Dikomiti tsa boitekanelo le pabalesego di tshwanetse go tlhomiwa leng?
Go tshwanetse ga tlhomiwa bonnye komiti e le nngwe fa go tlhomiwa baemedi ba le babedi gongwe go feta.
Komiti ya boitekanelo le pabalesego e tshwanetse go nna le ditokololo di le kae?
Mothapi ke ena a tsayang tshwetso ya palo ya ditokololo tsa komiti a ikaegile ka mabaka a a latelang:
fa go tlhomilwe komiti e le nngwe fela mo lefelong la tiro, baemedi botlhe ba tshwanetse go nna ditokololo tsa yona fa go tlhomilwe dikomiti di le pedi gongwe go feta mo lefelong la tiro, moemedi mongwe le mongwe o tshwanetse go nna tokololo ya nngwe ya dikomiti tseo.
Ka jalo, moemedi mongwe le mongwe o tshwanetse go nna tokololo ya komiti. Gape mothapi a ka tlhopha batho ba bangwe go mo emela kwa komiting, mme le gale batho bao ba ba tlhophilweng ga ba a tshwanela go feta palo ya baemedi ba ba tlhomilweng mo komiting eo. Le gale fa motlhatlhobi a ka bona e kete palo ya dikomiti tse di mo lefelong la tiro ga e a lekana, a ka swetsa gore go tlhomiwe dikomiti tse dingwe tsa tlaleletso.
Baemedi ba boitekanelo le pabalesego ba tshwanetse go kopana ga kae?
Ba kopana ka nako nngwe le nngwe fa go tlhokega, mme bonnye e tshwanetse go nna gangwe mo dikgweding dingwe le dingwe di le tharo. Komiti ke yona e swetsang ka nako le lefelo. Le gale, fa diperesente di le 10 (10%) gongwe go feta, tsa badiri di ka tsenya kopo ya go nna le kopano le motlhatlhobi, motlhatlhobi a ka laela gore kopano eo e tshwarelwe kwa lefelong le le batlwang ke ena le ka nako e e beilweng ke ena.
Ke mang a swetsang ka ga thulaganyo ya tsamaiso kwa kopanong?
Ditokololo tsa komiti di tlhopha modulasetilo mme di swetsa ka sebaka se a tshwanetseng go se kokomala mo setilong, tsamaiso ya dikopano, j.j.
A dikomiti tsa boitekanelo le pabalesego di ka ikgolaganya le baitseanape go bona dikgakololo?
Ee, go jalo, dikomiti di ka tlhopha batho bangwe go nna ditokololo tsa bogakolodi ka ntlha ya kitso le bokgoni jwa bona mo mererong ya boitekanelo le pabalesego. Le gale, tokololo ya bogakolodi ga e na tetla ya go tlhopha.
Dikomiti tsa boitekanelo le pabalesego di dira eng?
Dikomiti di dira fela ka merero ya boitekanelo le pabalesego kwa lefelong la tiro gongwe dikarolwana tsa teng tse di tlhometsweng dikomiti tsa mofuta ono. Ka kakaretso dikomiti tsa boitekanelo le pabalesego di tshwanetse go dira tse di latelang:
Komiti e tshwanetse go dira dikatlenegiso go mothapi tebang le boitekanelo le pabalesego ya badiri. Mo mabakeng a go fitlhelwang gore dikatlenegiso tseno ga di lebise kwa go rarabololeng bothata, komiti e ka dira dikatlenegiso go motlhatlhobi.
Go buisanela ditiragalo
Komiti e tshwanetse go buisana ka ga tiragalo nngwe le nngwe e e lebisang kwa kgobalong, bolwetse, kgotsa loso la mongwe wa badiri mme e ka isa pegelo e e kwadilweng ka ga yona go motlhatlhobi.
Go tshola direkoto
Komiti e tshwanetse go tshola rekoto ya katlenegiso nngwe le nngwe e e ileng go mothapi mmogo le pegelo nngwe le nngwe e e ileng go motlhatlhobi.
Ditiro tse dingwe
Ditokololo tsa komiti di tshwanetse go dira tiro nngwe le nngwe e e tlhokegang go ya ka melawana.
Dikgogo
Mothapi ga a tshwanela go dira dikgogo dipe go tswa mo dituelong tsa modiri tebang le sengwe le sengwe se a tlhokang go se dira mo dikgatlhegong tsa boitekanelo le pabalesego go ya ka Molao.
Pegelo go ya go Motlhatlhobimogolo tebang le malwetse a a amanang le tiro
Fa ngaka e tlhatlhoba gongwe e alafa mongwe yo o lwalang bolwetse jo a belaelang gore bo ka ne bo tswa kwa tirong ya molwetse, ngaka e tshwanetse go bega kgetse eo kwa mothaping wa modiri gongwe kwa go Motlhatlhobimogolo.
Go dirisana mmogo le motlhatlhobi
Go ikobela dikaelo, makwalotaelo a go tlhagelela kwa kgotlatshekelo, dikopo gongwe ditaelo
Bathapi le badiri ba tshwanetse go ikobela dikaelo, makwalotaelo a go tlhagelela kwa kgotlatshekelo, dikopo gongwe ditaelo tsa batlhatlhobi. Go tlaleletsa seno, ga go ope yo o tshwanetseng go thibela ope go ikobela tseno.
Go arabela dipotso
Dipotso tsa motlhatlhobi di tshwanetse go arabiwa mme le gale ga gona ope yo o patelesegang go araba potso e e ka dirang gore a itshwarise. Go itshwarisa go kaya gore motho o tlhalosa gore ke ena a rwalang maikarabelo a tlolo molao.
Ditlhotlhomiso
Motlhatlhobi o tshwanetse go tlamelwa ka ditlhokego tse di maleba gammogo le go newa thuso e a ka e tlhokang go tsweletsa tlhotlhomiso fa go tlhokega jalo. Motlhatlhobi a ka kopa gape gore go tsenelwe ditlhotlhomiso. Ga go ope yo o tshwanetseng go tlhapatsa motlhatlhobi gongwe go kgoreletsa ditlhotlhomiso ka bomo.
Katlholo
Fa modiri a ka dira sengwe se e leng molato go ya ka Molao wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong, maikarabelo a molato o o a sala le mothapi mme a ka bonwa molato a bo a atlholelwa molato oo ntle fela le fa mothapi a ka supa gore:
o ne a sa ntsha tetla o tsere dikgato tsotlhe tse di neng di ka kgonega go leka go thibela seo modiri o ne a sa dire go ya ka bokgoni jwa gagwe. Ka mantswe a mangwe, seno se kaya gore modiri o dirile sengwe se a neng a itse sentle gore o ne a sa tshwanela go se dira.
Seno se ama gape le barongwa ba mothapi, go fa sekai, mokonteraka potlana, ntle fela le fa maphata o o mabedi a kwadile tumelano pele ga moo gore morongwa o tla ikobela jang ditlamelo tsa Molao.
Thuso go tswa kwa motlhatlhobing
Go ka ikgolaganngwa le batlhatlobi kwa dikantorong tse di latelang tsa porofense tse Lefapha la Badiri:
Porofense ya Bokone
Mokaedi wa Porofense Mogala: 290 1744
Lefapha la Badiri Fekese: 290 1670
Kgetsana ya Poso X 9368
Mpumalanga
Mokaedi wa Porofense Mogala: 655 8700
Lefapha la Badiri Fekese: 690 2622
Kgetsana ya Poso X 7263
Mokaedi wa Porofense Mogala: 309 5000
Lefapha la Badiri Fekese: 323 5449
Lebokoso la Poso 393
Mokaedi wa Porofense Mogala: 497 3000
Lefapha la Badiri Fekese: 834 1081
Lebokoso la Poso 4560
Mokaedi wa Porofense Mogala: 505 6200
Lefapha la Badiri Fekese: 447 9353
Lebokoso la Poso 522
Bloemfontein
Bokone Bophirima
Mokaedi wa Porofense Mogala: 384 2033
Lefapha la Badiri Fekese: 384 2745
Kgetsana ya Poso X 2040
MMABATHO
Mokaedi wa Porofense Mogala: 336 1500
Lefapha la Badiri Fekese: 307 6882
Lebokoso la Poso 940
Kapa Bokone
Mokaedi wa Porofense Mogala: 838 1500
Lefapha la Badiri Fekese: 832 4798
Kgetsana ya Poso X5012
Kapa Botlhaba
Mokaedi wa Porofense Mogala: 701 3000
Lefapha la Badiri Fekese: 43 9719
Kgetsana ya Poso X 9005
Kapa Bophirima
Mokaedi wa Porofense Mogala: 460 5911
Lefapha la Badiri Fekese: 465 7318
Lebokoso la Poso 872
Aterese ya Kantorokgolo ya Mokaedimogolo wa Boitekanelo le Pabalesego ya mo Tirong
Lefapha la Badiri Mogala: 309 4774
Kgetsana ya Poso X 117 Fekese: 309 4382
TSHWANE
<fn>tsn_Article_National Language Services_SE UTSWITSWE.txt</fn>
SE UTSWITSWE,
FA O SE REKA...
BATLHOKOFATSWA BA BANTSI BA TLA SOTLEGA
GANA GO REKA MME O BEGE DITHOTO TSE DI UTSWITSWENG
Se O ka se dirang go beeletsa mo Aforika Borwa o o bolokesegileng ... "Gana go reka mme o Bege Dithoto tse di Utswitsweng"
Bosenyi jwa thoto jo bo jaaka bogodu, go thuba mo mabentleleng, go phamola dibeke/diselefounu le bogodu go tswa mo dikoloing di baka kutlobotlhoko le botlhoki jo bo sa tlhokegeng. Go reka dithoto tse di bonweng ka mokgwa o o seng ka fa molaong , go rotloetsa disenyi go ipoeletsa.
SE LETLE GORE BATLHOKOFADIWA BA BANTSI BA SOTLEGE.
v SE REKE dithoto tse di utswitsweng.
v E re NNYAA ka dithoto tse di utswitsweng.
v Fitlha selefounu ya gago KA METLHA fa o tsamaya mo mmileng.
v O SE KA wa tlogela selefounu ya gago e sa tlhokomelwa mo mafelong a setšhaba.
v O SE KA wa tlogela dilotlolo tsa gago di lekeletse mo kgorong. Go bonolo go dira dinotlolo tsa sebedi go tsena bonolo mo ntlong ya gago moragonyana.
Ga go a bolokesega go tlogela dilotlolo kwa ntle, e ka nna ka fa tlase ga mmetse kgotsa ka fa ngkgwaneng ya ditšheše.
v Fa o rekile dilwana tsa boiketlo, gagolela mabokoso mo dipolasetiking tse ntsho - lebokoso le le tshwailweng ke sesupo sa seo magodu a ka se fitlhelang mo ntlong ya gago.
v O SE KA wa reka dilwana tse dintle tse di bontshiwang ka go iphitlha mo mebileng. Thekiso e e lolameng ga e dirwe ka tsela eo.
v O SE KA wa reka mefuta ya dinkgamonate, diaparo kgotsa dithoto dingwe le dingwe tse di tlhwatlhwagodimo ka ditlhwatlhwa tse di kwa tlase go tswa mo barekising ba ba belaetsang.
v O SE KA wa tlogela dilotlolo tsa koloi ya gago mo koloing, le fa e ka nna disekonto di se kaenyana fela.
v O SE KA wa tlogela dilwana tse di botlhokwa mo seting ya koloi. Bogolo di tsenye mo butung ya koloi.
v Nna KELOTLHOKO fa o apere dibenyane tse di tlhwatlhwagodimo kgotsa fa o tshotse didiriswa tse di tlhwatlhwagodimo.
v O SE KA wa tshola sepatšhe sa gago sa madi mo kgetsaneng e e ka fa morago ya borokgwe kgotsa wa tlogela beke ya gago e sa tlhokomelwa.
A rotlhe re tswaleleng mmaraka wa dithoto tse di utswitsweng. Ke bosenyi, mme bo a otlhaelwa semolao - go ntse fela jalo le ka go amogela dithoto tse di utswitsweng. GANA, MME O BEGELE sepodisi dithoto dingwe le dingwe tse o belaelang di ka tswa di utswitswe. A rotlhe re kgaoleng ketane ya bosenyi mme re beeletse mo Aforika Borwa o o bolokesegileng.
GANA MME O BEGE DITHOTO TSE DI UTSWITSWENG! LETSETSA KHUTLISA BOSENYI KWA 08600 10111
<fn>tsn_Article_National Language Services_SETSO BODUMEDI LE MOLAO WA TEKATEKANO.txt</fn>
SETSO, BODUMEDI LE MOLAO WA TEKATEKANO
Melao ya setso le bodumedi ke dintlha tsa dipopego tsa bong mo setšhabeng le mekgwa e e dirisiwang go gatelela le go laola basadi.
Setso ke eng?
Setso se tlhalosiwa e le go fetisiwa ga dintlha dingwe tsa setso go tswa go tshika go ya kwa go e nngwe, bogolo segolo ka tsela ya puo. Mme se tlhalosiwa jaaka :
Mokgwa wa go akanya gongwe maitsholo o o latelwang ke batho ka tsela e e tswelelang pele go tswa go tshka go ya kwa go e nngwe; moetlo gongwe tlwaelo;
Setlhopha sa meetlo gongwe ditlwaelo tseo se tsewa e le thulaganyo e e susumetsang se se diragalang ga jaana: setso sa lelapa se se latelwang ka meaparo le maitsholo.
Ka ntlha ya seno, ditiro tse di farologaneng tsa setso di fetisediwa le go latelwa ke ditshika tse di latelang.
Ditlamorago tsa ditso tse di utlwisang botlhoko mo basetsaneng/basading
Fa ditso tse dintsi di tsweletsa go tshela mmogo le kopano, tse dingwe di gogola boitekanelo jwa mmele le maikutlo jwa batho ba bangwe, bogolo segolo basetsana le basadi. Dintlha di tshwana le go tlhaela phitlhelelo ya thuto, tshedimosetso le ditirelo, di dira gore tse di ka utlwisang botlhoko di etegele;
Ditso tse di utlwisang botlhoko di na le mefuta e e farologaneng fela tshimologo ya tsona e tswa kwa morago fela kwa dikamanong tse di senang tekatekano tsa loago le tsa ikonomi magareng ga banna le basadi. Ditiro tse di jalo di bonwa e le karolo ya botlhokwa ya setso sa loago. Maiteko a go di fetola gongwe go di fedisa gantsi a amogelwa ka pelaelo gongwe ka maikutlo a bobaba ke baagi ba ba di dirisang, bogolo segolo fa maiteko ano a tla ka batho ba e seng karolo ya baagi bano;
Dingwe tsa ditso tse di utlwisang botlhoko di akaretsa tse di latelang: go segiwa ga mapele a basadi; go nyadisiwa ga basetsana ba sa le bannye; go tlhoka ditshwanelo tsa go nna le dithoto, dintsho tse di amanang le bogadi;
Ditso tse dingwe tse di diragadiwang tse di akaretsang basadi, di akaretsa tse di latelang: diteko tsa bogammana; bogadi; go nyala lefufa.
Bodumedi ke eng?
Bodumedi ke setheo sa botho se go tlhamilweng tsamaiso e e boitshepo mo go sona1. Gape bo tlhalositswe jaaka "thulaganyo ya ditumelo gongwe ditiro tse mo go tsona setlhopha sa batho se kgaratlhang mmogo ka mathata a botshelo. Bodumedi bo ka dirisiwa jaaka letshwao la pharologano go letlelela go kgaphela thoko mo loagong le go beelwa thoko, gammogo le go rulaganngwa ditlhopha tsa loago ka tatelano e e rileng.
Dikamano magareng ga bodumedi le bong
Seabe sa basadi mo setšhabeng gantsi se susumediwa ke seabe sa basadi jaaka se rebotswe mo ditumelong tse di rileng ;
Ka bomadimabe, thanolo ya bodumedi e mo diatleng tsa baemedi ba bodumedi ba e leng gore bontsi jwa bona ke banna;
Seabe sa ditheo tsa bodumedi mo setšhabeng sa rona se gateletse megopolo ya batho fela malebana le go tlhalosa seabe sa batho ba bong jo bo farologaneng. Megopolo ya baagi fela e sa ntse e sirilwe ke se ba se utlwang gangwe le gape se buiwa ke bareri le baruti mo ditherong le mo dithapelong, mme baruti le bareri bano gantsi ba nyatsa thata go ikemela gongwe le gongwe fela gongwe go tlhagelela ka magetla ga basadi 2;
Go botlhokwa tota gore go sekasekwe kamano magareng ga bong le bodumedi, mme seno se maleba bogolo segolo fa go lebeletswe ka moo go dirisitsweng dikganetsano tsa sedumedi ka gona go kgaphela basadi kwa thoko. Go kaiwa gore "bodumedi e sa le e le, mme e bile e ntse e le modi o mogolo wa go nyatsiwa le go kgaphelwa thoko ga basadi"3 ka ntlha ya boleng jwa jona le ka moo bo nang le maatla ka gona mo setšhabeng.
Letlhomeso la molao le pholisi
DIDIRISWA TSA BODITŠHABATŠHABA TSE DI TSWELETSANG DITSHWANELO TSA BASADI MALEBANA LE TSHEKAMELO YA BONG
Tumelano ya Phediso ya Mefuta yotlhe ya Tlhaolo Kgatlhanong le Basadi e e itsegeng ka CEDAW
Khonferense ya Ditšhabakopano ya Bone ya Lefatshe ya Basadi kwa Beijing (Letlhomeso la Tiro la Beijing).
DIDIRISWA TSA BODITŠHABATŠHABA TSE DI TSWELETSANG DITSHWANELO TSA BASADI MALEBANA LE TSHEKAMELO YA BONA YA BONG
Tšhata ya Aforika ya Ditshwanelo tsa Botho le Batho;
Porotokolo ya Tšhata ya Aforika ya Ditshwanelo tsa Botho le Batho tsa Basadi ba ba mo Aforika
Kgoeletso ya Dinaga tsa Tlhabololo tsa Borwa jwa Aforika malebana le Bong le Tlhabololo ka ngwaga wa 1997;
Kgoeletso ya Khonferense ya Borataro ya basadi ya Kgaolo ya Aforika ka ngwaga wa 1999.
MELAO YA AFORIKA BORWA LE DIKGETSE TSA TSHEKAMELO YA BONG LE BONG
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa, Molao wa bo108 wa ngwaga wa 1996 (Molaotheo);
Molao wa Ditshwanelo tsa Mafatshe tsa Morafe wa ngwaga wa 2004
Molao wa Thapo ka Tekatekano wa bo55 wa ngwaga wa 1998.
Molao wa Temogo ya Manyalo a Setso4 ("Molao wa Setso");
Molao wa Phediso ya Boloi
<fn>tsn_Article_National Language Services_Sephuthelo.txt</fn>
Sephuthelo
O amogetswe mo Serising ya Temokerasi ya Khomišene e e Ikemetseng ya Ditlhopho. Serisi eno ke sete ya dikarata di le nne tse di tseegang le go buisega bonolo. Dikarata tseno di leka go go bontsha gore ditlhopho di go kgontsha go dira sengwe - sengwe se se botlhokwa tota. Ditlhopho ke thulaganyo e e tswelelang pele. Fa batho ba nna le seabe mo thulaganyong eno, ba tlhalosa gongwe go bontsha se ba se tlhokang gongwe ba se batla malebana le ntlha e e rileng.
Ka go tlhopha, o tlhalosa gongwe go bontsha se o se tlhokang gongwe se o se batlang. O tlhagisa boitlhophelo jwa gago.
Ditlhopho di simolola ka motho ka nosi - ka mantswe a mangwe, wena.
Go botlhokwa gore o tlhaloganye gore go tlhopha ke kgato e e maatla tota. Go botlhokwa tota gore o tlhaloganye tota gore o dira eng fa o tlhagisa boitlhophelo jwa gago. Re rata gore o akanye ka tshedimosetso e o tla e fitlhelang mo dikarateng, gore fa o setse o di buisetse tsotlhe, o tle o tlhaloganye sentle gore o botlhokwa jang mo temokerasing e tshwana le ya Aforika Borwa.
Mo dikarateng re go kopa gore o simolole ka go itebelela o le nosi, fa lo le babedi, o le mo lelapeng, mo mokgatlhong gongwe mo baaging. Go tloga moo, o tla lebelela Aforika Borwa, mme re go thuse go bona gore a o tlhaloganya gore wena o tsena fa kae mo dipopegotheong di tshwana le dioto (wards), makgotlatoropo, porofense le naga ya gaeno, e leng Aforika Borwa. Fa o setse o dirile seo, jaanong o tla bo o siametse go akanya ka gore o tsena fa kae mo Kontinenteng ya Aforika le mo Lefatsheng ka bophara.
Re dumela gore seno se tla go thusa go lebelela ditlhopho tsa Aforika Borwa ka tsela e e farologaneng. Re dumela gore ka nako e o tla bong o feditse ka dikarata tsotlhe, o tla bo bogolo o ikemiseditse go ka akanya gape ka boitlhophelo jwa gago jwa go nna le seabe gongwe go se nne le seabe mo ditlhophong.
Dikarata tse nne di akaretsa ditlhogo tse di latelang:
Temokerasi, ditshwanelo tsa botho le go tlhopha
Baemedi, go tsaya ditshwetso le go tlhopha
Dipolotiki le ditlhopho
Ditlhopho tsa dipusoselegae
Re solofela gore o tla itumelela go buisa ka ditlhogo tseno. Re lekile go go naya tshedimosetso ya botlhokwa go gaisa mo ditlhogong tseno, fela ga re a leka go akaretsa dintlha tsotlhetsotlhe. Gape re tlhophile tsela e e rileng ya go akanya malebana le ditlhogo tseno. Ga se yona tsela e le nosi fela. Le gale re dumela gore ke tsela e e mosola ya go lebelela dintlha tsa kitso tse di ka dirang phapang e kgolo mo botshelong jwa gago.
Yuniti ya Tlhabololo le Thuto ya Temokeasi ya Ditlhopho
Karata ya Z ya bo1: Temokerasi le ditshwanelo tsa botho
Akanya ka ga se!
Rotlhe re batla go nna le lefoko mo ditshwetsong tse di re amang. Re batla go nna karolo ya thulaganyo eo. Batho ga ba rate go ikutlwa e kete go mongwe yo o laolang matshelo a bona. Ga re rate rate fa batho ba tsaya ditshwetso tse di re amang mme re sa itse sepe ka seo. Bontsi jwa rona bo rata go nna karolo ya thulaganyo eo. Go batho bangwe ba ba reng ga ba batle go nna le seabe, fela go tla nako nngwe mo botshelong jwa bona moo ba utlwang sengwe mo ditlhogong tsa bona, mme ba simolole go botsa, "Ke ne ke le kae fa go tsewa tshwetso eo?"
Mo temokerasing, ditshwetso di tsewa ke BOTLHE ba ba amegang, e ka nna ka tlhamalalo gongwe e seng ka tlhamalalo. Ela tlhoko gore re gatelela "BOTLHE". Re dira seno go gatelela ka moo mongwe le mongwe a leng botlhokwa ka gona!
Mme tota ke eng mongwe le mongwe a le botlhokwa jalo?
Karabo ya seno e bonolo moo tota o ka se keng wa akanya ka yona: Ka ntlha ya gore o gona! O motho! O wena! O gona! O na le tshwanelo ya go nna gona.
Tshwanelo ke eng? Tshwanelo ke sengwe se o ka se batlang. Ke sengwe se o nang le tshiamelo ya sona. Ditshwanelo tsa botho ke ditshwanelo tse o ka di batlang gonne o le motho. O na le tshiamelo ya tsona fela ka gore o le motho. Tlhokego e le nngwe fela ke gore o gona! Ga o tlhoke gore o bo o rutegile gongwe o humile. Ga go tlhokege gore o bo o nna kwa karolong e e riling ya lefatshe. Ga go tlhokege gore o bo o le wa mmala o o rileng.
O na le ditshwanelo tsa botho ka ntlha ya gore o motho - mme ga go tshwenye gore "motho" o tlhalosiwa jang. Ditšhaba tsa lefatshe tse e leng karolo ya Mokgatlho wa Ditšhabakopano di sa le di dumelana ka ditshwanelo tsa ntlha tsa batho bogologolo, ka ngwaga wa 1958.
A o akanya gore go tshwanetse ga bo go na le sengwe? Ee, nnete ke gore se gona: Tshwanelo nngwe le nngwe e o e batlang, tshiamelo nngwe le nngwe, e tla le maikarabelo a a tsamaelanang nayo! O bona sengwe, fela o tshwanetse go naya sengwe.
O setse o ithutile eng ka ga temokerasi go fitlha ga jaana?
Temokerasi ke thulaganyo e re e dirisang go tsaya ditshwetso tse di tsewang ke BOTLHE ba ba amiwang ke tshwetso eo, e ka nna ka tlhamalalo gongwe e seng ka tlhamalalo. Thulaganyo e ntse jaana:
E na le, bonnye, dikgato tse di latelang:
Fa o amiwa ke tshwetso e e yang go dirwa, o itse se o se tlhokang, batlang le go se eletsa.
O na le maikarabelo a go tlhagisa gongwe go bua ka se o se tlhokang, batlang, gongwe go se eletsa mo bathong ba le bona ba amiwang ke tshwetso e e yang go dirwa.
Batho botlhe ba ba amiwang ke tshwetso ba tshwanetse go lebelela le go sekaseka tse ba di tlhokang, batlang gongwe eletsang tse ba di tlhagisitseng. Jaanong, mmogo, lo ka sekaseka dikgonagalo TSOTLHE tse di gona.
Jaanong lo ka swetsa ka gore lo ya go dira eng. Ka mantswe a mangwe, lo tswetsa ka dikgato tse di latelang.
Jaanong lotlhe lo dumelana ka dikgato tse di latelang. Lo amogela dikgato tse di latelang.
Kwa bokhutlong, lo a di diragatsa. Lo dira se lo dumelaneng ka sona.
Boela kwa kgatong ya ntlha:
Boelang ka gale kwa kgatong ya ntlha gonne ditlhokego, tse di batlwang, le dikeletso di a fetoga. Batho ba a gola mme ba a fetoga. Ka jalo go tshwanetse ga nna ka gale le sebaka sa go amogela phetogo le kgolo! Ka nako nngwe le nngwe, boelang kwa kgatong ya ntlha gonne lo tlhoka go swetsa gore a tse lo di tlhokang, batlang, le go di eletsa di fetogile moo e bileng lo boneng e kete dikgato tse lo neng o di beile di ka se tlhole di dira.
Fa e le gore tse lo di tlhokang, batlang, eletsang di fetogile mo go kalo, gona lo tlhoka go boeletsa dikgato tsele gape.
Jaaka o ka bona, temokerasi ya nnete e tlhoka gore go dirwe ka natla. Gantsi re iphitlhela re raelesega go tsaya tselakhutshwane, me re re, "Bolelelang mongwe le mongwe gore a dire eng!" Fela akanya ka ga se. Go molemo go dira ka natla fa e le gore e tla re kwa bokhutlong o fitlhele gore tse o di tlhokang, batlang le go di eletsa e nnile karolo ya thulaganyo! A ga o dumelane le seo?
Goreng go le botlhokwa gore ke batlisise gore ke eng se ke se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa?
O na le maikarabelo a go itlhokomela. Ga gona ope yo o itseng gore ke eng se o se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa go go gaisa! Ka jalo, ee, o na le tshwanelo ya go nna mo lefatsheng mme o na le tshwanelo ya go nna motho yo o gaisang! Fela o tshwanetse go swetsa gore "go gaisa"go na le bokao bofe mo go wena! A seo ga se mogopolo o o itumedisang!
Ditshwanelo sa bana
Pele ga re ka tswelela pele, re rata go tlhagisa ntlha ya botlhokwa malebana le batho ba ba kgethegileng ba ba bidiwang bana. Mo dinageng tse dintsi, motho mongwe le mongwe yo o bogolo jwa dingwaga tse di ka fa tlase ga 18 o tsewa e le ngwana. Tumelano ya Ditshwanelo tsa Bana e sireletsa ditshwanelo tsa bana. Tumelano eno e na le tse di latelang:
Bagolo ba na le maikarabelo a go tsaya ditshwetso mo boemong jwa bana ba bona.
Bagolo ba tshwanetse go tsaya ditshwetso tse di mo "dikgatlhegelong tsa ngwana".
Bagolo ba tshwanetse go kaela bana ba bona go ya ka seo ngwana mongwe le mongwe a nang le bokgoni jwa go se dira.
Seo se kaya eng tota? Se kaya gore fa bana ba godile mo go lekaneng gore ba ka nna le megopolo malebana le dilo tse di ba amang, bagolo ba tshwanetse go ba letlelela go tlhagisa megopolo ya bona. Gape bagolo ba tshwanetse go tsaya tsia megopolo ya bana fa ba tsaya ditshwetso mo boemong jwa bana. Fa bana ba ntse ba gola mme ba fatlhoga, bagolo ba tshwanetse go tsaya tsia megopolo ya bona thata.
Ka mantswe a mangwe, bagolo ga ba a tshwanela go pateletsa bana go dira se bona ba se batlang, go sa tshwenye gore ke eng se bana ba se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa. Mme bogolo bagolo ba tshwanetse go ruta bana tsela ya go tsaya ditshwetso tse di tla ba dirang batho ba ba gaisang, ditshwetso tse di tla tshwaelang mo goreng batho ba gaise. Bagolo ga se "beng" ba bana. Ba na le maikarabelo a go ba ruta TSELA ya go akanya, e seng gore ba akanye ENG. Ba na le maikarabelo a go godisa bana ka tsela e e tla dirang gore e nne batho ba ba ikemetseng ka nosi mme ba amogela gore batho ba bangwe ba na le ditshwanelo tse di tshwanang le tsa bona tsa go nna gona.
Temokerasi le ditshwanelo tsa botho di tsamaya mmogo
Mme jaanong fa e le gore batho botlhe ke beng ba lefatshe mme batho botlhe ba na le tshiamelo ya go itumela le go kgotsofala, re tlhagisa jang se re se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa ka tsela e e siameng e e sa utlwiseng ba bangwe botlhoko?
Fa tshwetso e ama batho ba se kae fela, gona batho bao ba tla itseela ditshwetso ka bobona. Ba tla tsaya ditshwetso ka tlhamalalo. Fa tshwetso e ama batho ba le mmalwa gongwe ditlhopha tse dintsi tsa batho, go bonako e bile go bonolo gore tshwetso e tsewe ke baemedi. Moemedi ke mongwe yo o mo tlhophang go tsaya tshwetso gongwe go dira sengwe mo boemong jwa gago. Ga o na le moemedi, o nna le seabe mo thulaganyong ya go tsaya tshwetso le fa e se ka tlhamalalo.
Re tlhopha jang baemedi bano? Sa ntlha re tshwanetse go botsa, "Ke motho gongwe setlhopha sa mofuta ofe se ke se ratang le go se ikanya gore se ka emela tse ke di tlhokang, batlang gongwe go di eletsa?" Jaanong re tshwanetse go ipopa mme re tlhophe baemedi. Go tlhopha ke tsela ya go tlhagisa se re se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa.
Potso e e latelang ke ya gore, "Re tlhopha jang? Go latelwa thulaganyo efe?" Karabo e ikaegile ka bogolo jwa setlhopha le gore batho ba batla go tlhopha baemedi ba le kae. Fa setlhopha se le sennye mme batho ba batla go tlhopha moemedi a le mongwe fela, ba ka swetsa go tlhagisa tlhopho ya bona ka go tsholetsa diatla go supa motho yo ba batlang go mo tlhopha.
Mo karateng e e latelang re tla lebelela baemedi, go tsaya ditshwetso le go tlhopha ka botlalo. Nna le rona!
Karata ya Z ya bo2: Baemedi, go tsaya ditshwetso le go tlhopha
Mefuta e e farologaneng ya temokerasi
Mofuta A: Temokerasi ya tlhamalalo
Mo mofuteng ono wa temokerasi, go na le lona le se kae fela. Sekai e ka nna fa ba le babedi ba lona ba batla go tsaya tshwetso, go tshwana le: "Re ya go dira eng ka Lamatlhatso?" Tshwetso e le ama ka bobedi mme lona ka bobedi le tshwanetse go nna le seabe mo thulaganyong ya go tsaya tshwetso. Go botlhokwa go lebelela dintlha tsotlhe ka botlalo. Gantsi batho ba itlhaganelela go dira seno, mme ba feleletsa ba dirile dilo tse ba neng ba sa batle go di dira tota.
Mofuta B: Temokerasi e e seng ya tlhamalalo: temokerasi ya kemedi le go nna le seabe
Mo mofuteng ono go nna le batho ba le bantsi ba ba tlhokang go nna le seabe mo go tseyeng tshwetso. Gore go nne bonolo, ditshwetso di tsewa ke baemedi ba ba tlhophilweng. Seno ke se se bidiwang go nna le seabe e seng ka tlhamalalo gongwe temokerasi e e seng ya tlhamalalo. Temokerasi e e seng ya tlhamalalo e ka nna ya go nna le seabe gongwe ya kemedi.
Go fitlha ga jaana, re lebeletse tsela e e bonolo ya go tlhaloganya gore temokerasi ke eng. Re go bontshitse gore ditshwanelo tsa rona di re letlelela go nna le seabe mo thulaganyong ya go tsaya ditshwetso. Re buile gape gore ga o nna le seabe sa go tsaya ditshwetso e seng ka tlhamalalo, o dirisa baemedi go tsaya ditshwetso mo boemong jwa gago.
Wena le moemedi wa gago
Fa o tlhopha moemedi go tsaya ditshwetso mo boemong jwa gago, lo tshwanetse gore pele, wena le moemedi wa gago, lo tlhaloganye gore lo ya go nna le botsalano jo bo ntseng jang. O tshwanetse go botsa dipotso tse di popota malebana le botsalano, mme dipotso tseno di tshwanetse go arabiwa ka tlhamalalo le ka boikanyego.
Wena le moemedi wa gago lo tshwanetse go tlhaloganya le go dumelana ka gore go tla diragala eng fa mongwe wa lona a ka ikgatholosa tsholofetso gongwe tumelano. O tshwanetse go itse gore go tla diragala eng fa moemedi a sa dire se o mo kopang gore a se dire, gongwe a sa se dire ka tshwanelo. O ka rarabolola dintlha tseno ka go latela dikgato tse thataro tsa thulaganyo ya go goroga kwa tshwetsong ka ya temokerasi tse re buileng ka tsona mo Karateng 1.
Goreng re tlhoka kemedi?
Tla re lebelele ntlha e ya kemedi. Ipee mo seemong se o leng mo gare batho ba ba amilweng ke tshwetso e go tlhokegang gore e tsewe. O diragaditse seabe sa gago ka go itshiamisetsa go nna le seabe: O itse gore ke eng se o se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa.
Fela fa e le gore lotlhe lo ka leka go tsaya tshwetso mmogo, go ka tsaya sebaka se seleele. Thulaganyo eo e ka tlhakatlhakana. Ka jalo lo ka dira eng? Lo leka go dira gore go nne bonolo. Lo swetsa go tlhopha motho gongwe setlhopha se e emetseng tse di rileng tse di tlhokegang, batlegang gongwe go eletsega.
Kemedi e akaretsa eng?
Jaanong .o tshwanetse go akanya: Lo ka lebelela eng mo mothong gongwe setlhopheng se se lo emetseng? Jaanong motho yo, gongwe setlhopha se se tla itse jang gore ke eng se lo se tlhokang gongwe lo se batlang kamoso, beke e e tlang gongwe ngwaga o o tlang?
Go tswa mo go seno, re ka bona gore go na le dilo dingwe tse di tshwanetseng go dirwa.
Lo tshwanetse go supa motho gongwe setlhopha se se tla lo emelang.
Maphata otlhe (wena le moemedi) a tla tshwanela go dumelana ka gore lo tla netefatsa jang gore go fitlhelelwa ditsholofelo tsa lephata lengwe le lengwe.
Lo tla tshwanela gape go swetsa gore lo tla sekaseka jang tiragatso ya motho gongwe setlhopha se o se tlhophang.
Ka jalo, lo simolola ka go naya moemedi wa lona thata ya go tsaya ditshwetso mo boemong jwa lona. Seno se bidiwa taolelo. Fela lo tlhoka gape go dumelana ka gore lo tla tswelela jang go netefatsa gore moemedi wa lona o dirisa taolelo ka tshwanelo, ka moo lo solofetseng gore a dire ka gona.
Seno se kaya gore o tlhoka go itse sengwe malebana le mefuta e e farologaneng ya kemedi. Re tla bua ka mefuta e le mebedi: temokerasi ya kemedi le ya go nna le seabe.
Pharologano magareng ga temokerasi ya go nna le seabe le ya kemedi
Mo botsalanong jwa kemedi jo bo ikaegileng ka temokerasi ya go nna le seabe, tumelano magareng ga maphata a mabedi e ka lebega jaana:
Re go naya thata ya go tsaya ditshwetso mo boemong jwa rona. Ditshwetso tsa gago di tla re ama ka tlhamalalo mme re dumela gore o na le nnete mme re tshepa gore o kitla o tsaya ditshwetso tse di tla re utlwisang botlhoko. Re lebeletse gore o batle maikutlo a rona nako nngwe le nngwe fa o tsaya ditshwetso tse di tla re amang. Fa re sa kgotsofadiwe ke ditshwetso tse o di dirang mo boemong jwa rona, re ka tlhopha go naya mongwe o sele dithata tseo."
Ntlha ya botlhokwa mo taolelong eno ke efe? Ke ya gore go tlhalosiwa maitsholo a letsatsi le letsatsi a moemedi. Mo temokerasing ya go nna le seabe, baemedi ba dira mmogo le batho ba ba emetseng malebana le go tsaya ditshwetso tsa letsatsi le letsatsi.
Mo temokerasing ya kemedi, tumelano magareng ga maphata a mabedi e ka lebega jaana:
Re go naya thata ya go tsaya ditshwetso mo boemong jwa rona. Ditshwetso tsa gago di tla re ama ka tlhamalalo mme re dumela gore o na le nnete mme re tshepa gore o kitla o tsaya ditshwetso tse di tla re utlwisang botlhoko. Re lebeletse gore o batle maikutlo a rona mo dingwageng dingwe le dingwe tse pedi. Ka nako eo, fa re sa kgotsofadiwe ke ditshwetso tse o ntseng o di dira mo boemong jwa rona, re ka tlhopha go naya mongwe o sele dithata tseo."
Mo lebakeng leno, batho ba ba emetsweng ga ba nne le seabe ka tlhamalalo mo ditshwetsong tsa letsatsi le letsatsi. Mo ntlheng eno, taolelo e ntšhwafadiwa morago ga dingwaga dingwe le dingwe tse pedi. Fela paka e ka nna khutshwane gongwe telele go ya fela jaaka maphata ka bobedi a tla bo a eleditse.
Ke eng se se tshwanetseng go akarediwa mo taolelong?
Ditaolelo tse pedi tse lo di lebeletseng, di bonolo tota, fela tsotlhe di bua ka go ikanyega le go nna le boammaaruri. Tsotlhe di bontsha tlotlo mo ditlhokegong tsa batho tsa go tswetsa ka se se ba diragalalelang gongwe se diragalela baagi.
Taolelo e tshwanetse gape go tlhalosa ka botlalo gore go tla diragala eng fa dilo di sa tsamaye jaaka go rulagantswe.
Gape taolelo e tshwanetse go tlhalosa gore maphata a mabedi a tla netefatsa jang gore tse di tlhokwang, batliwang gongwe go elediwa ke maphata ka bobedi di tla fitlhelelwa jang mo isagong, fa di ntse di fetoga le go tlhabologa. Seno ke kgang e e senang bokhutlo! Fela e ikaegile ka ntlhatheo ya gore batho ba ka swetsa ka gore ba diragalelwa ke eng. Re na le maikarabelo a go sireletsa tshwanelo eno.
Re solofela gore jaanong o itse go le gontsi malebana le mefuta e e farologaneng ya temokerasi le mefuta e e farologaneng ya kemedi. Re solofela gape gore o tlhaloganya gore temokerasi e kaya gore re tshwanetse go itse gore go diragala eng mo lefatsheng la rona. Temokerasi ga e kaye go tlhopha fela. E tshwanetse go feta go tlhopha.
Re tlhoka go tlhokomela se se diragalang, go tlhola se se dirwang ke baemedi ba rona.
Re tshwanetse go ithwesa maikarabelo, rona le baemedi ba rona.
Morago ga paka e e rileng, re tshwanetse go sekaseka taolelo e re e nayang baemedi ba rona, mme re swetse gore a ke re a e ntšhwafatsa.
A re dirile gore o akanye? Nama o eme foo, mme o emele karolelo e e latelang!
Karata ya Z ya bo3: Dipolotiki le ditlhopho
Jaaka o setse o bone, go dira thulaganyo ya go tsaya ditshwetso ka tsela ya temokerasi ga go marara jalo. Fela, fa o setse o leka go diragatsa thulaganyo eo, go nna le dilo di le dintsi tse di tlhagelelang. Ke gona fa go simololang go nna boima gona!
Jaanong, tlaya re boeletse thulaganyo:
Thulaganyo ya go Tsaya Ditshwetso ka tsela ya Temokerasi :
Kgato 1: Fa o amiwa ke tshwetso e e yang go dirwa, o itse se o se tlhokang, batlang le go se eletsa.
Kgato 2: O na le maikarabelo a go tlhagisa gongwe go bua ka se o se tlhokang, batlang, gongwe go se eletsa mo bathong ba le bona ba amiwang ke tshwetso e e yang go dirwa.
Kgato 3: Batho botlhe ba ba amiwang ke tshwetso ba tshwanetse go lebelela le go sekaseka tse ba di tlhokang, batlang gongwe eletsang tse ba di tlhagisitseng. Jaanong, mmogo, lo ka sekaseka dikgonagalo TSOTLHE tse di gona.
Kgato 4: Jaanong lo ka swetsa ka gore lo ya go dira eng. Ka mantswe a mangwe, lo tswetsa ka dikgato tse di latelang.
Kgato 5: Jaanong lotlhe lo dumelana ka dikgato tse di latelang. Lo amogela dikgato tse di latelang.
Kgato 6: Kwa bokhutlong, lo a di diragatsa. Lo dira se lo dumelaneng ka sona.
Boela kwa kgatong ya ntlha nako nngwe le nngwe fa tse o di tlhokang, batlang gongwe go di eletsa difetoga!
Kgato ya ntlha mo thulaganyong e utlwala e le bonolo, mme seno ke go fitlhelela o ema mme o e akantshisa. Go ithuta "go bua nao" gore o feleletse o itse sentle gore ke eng se o se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa ga go bonolo. Le gale seo se batla wena o le nosi fela. Akanya fela gore go ka diragala eng fa o ne o tshwanetse go lebelela go feta wena. Seo e ka nna tiro e popota tota!
Se re se kayang fano ke gore tota fa re batla go bona temokerasi ya rona e dira, rotlhe re na le maikarabelo a go itsamaisa. Mme re tshwanetse go diragatsa maikarabelo ao.
Motho a le mongwe ke karolo ya setšhaba
Karolo e nnye go gaisa ya popegotheo ya loago, ke motho ka nosi. Fa o akanya ka motho a le nosi, mo tseye jaaka setena sa kago e kgolo e e marara. Setena seno se tshwaragana le ditena tse dingwe go dira sebopego mme kwa bokhutlong se dira lebota. Kwa ntle le lebota leno, go ne go ka seke ga nna le kago. Ka mantswe a mangwe, se re se tlhalosang ke gore motho a le mongwe ke karolo ya botlhokwa ya kago ya setšhaba sengwe le sengwe.
Ke eng gape se e leng karolo ya setšhaba? Re tla leka go araba potso eno ka go lebelela pele "diyuniti" tsa setšhaba. Tsona di bidiwa "dikarolo tsa setšhaba".
Dikarolo tsa setšhaba
Batho ka bongwe ka bongwe ba a kopana mme ba nne balekane gongwe sebedi - e ka nna ditsala. Mme jaanong ba tlhame malapa - mefuta yotlhe ya malapa. Jaanong malapa a tlhame mekgatlho mme mekgatlho e tlhame setšhaba. Go tswelela fela jalo go fitlhelela re nna le dinaga le dikontinente! Fela go simolola ka motho ka nosi, mme fa batho ba ba mo setšhabeng ba sa itumela, gongwe ba sa itse boleng jwa bona mo karolong e kgolo, lefatshe e ka nna lefelo le le sa itumediseng gotlhelele!
Ditlhopha (Dikopano)
Le fa re le batho ba ba farologaneng, re nna re le karolo ya kopano gongwe setlhopha. O setse o utlwetse ntlha ya gore "motho ke motho ka batho ba bangwe". Ee, tota ga go ope yo o ka iphetsang. Tota le fa o dira dilo ka bowena, o tshwanetse go akanya ka batho ba bangwe. O ka tlaila fa o opela gongwe wa kgweetsa sejanaga sa gago ka fa letlhakoreng le le sa siamang mo tseleng fa o batla. Fela o tshwanetse go solofela gore batho ba ka seke ba kgatlhega, mme e bile o ka iphitlhela o le mo mathateng le bamolao. Seno se bontsha gore motho yo mongwe le yo mongwe ke karolo ya setlhopha.
Tlaya re kgaotseng go se nene mme re akanye ka kgato 2 mo thulaganyong. O tshwanetse go bua ka se o se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa. Mme jaanong go latele dikgato 3 le 4. Ke eng se o tlhokang go se tlhaloganya gore o kgone go atlega mo dikgatong tseno?
Ka gongwe o setse o lemogile gore ka dinako dingwe, fa o le mo gare ga setlhopha mme o leka go tlhagisa maikutlo a gago (e ka ne e le se o se tlhokang gongwe se o se batlang), go ka nna boima gore o latlhele la gago. Gongwe o dule mo seemong seo o ikutlwa e kete "dintlha" tsa gago ga di a tsewa tsia. Jaanong, go diragala eng mo mabakeng a a jaana?
Jaanong ke gona fa re lebelelang dipolotiki le maatla.
Dipolotiki le maatla
Motho mongwe le mongwe o na le maatla. Seno ke polelo e e bonolo thata, fela ke polelo ya botlhokwa. Motho mongwe mongwe o na le maatla. Re na le maatla gonne re le gona, gonne re ka tlhopha le ka ntlha ya mabaka a mangwe a le mantsi. Jaaka motho, o ka tlhopha go itsholela maatla a gago. Gape o ka tlhopha go naya motho yo mongwe maatla a gago gongwe wa a naya setlhopha sa batho. O ka ba naya maatla a gago gore ba a go a dirisetse gongwe ba a dirise nao.
Go kgobokanya maatla a a farologaneng
Go aga ditlhopha gongwe dikopano tsa loago go amana thata le "go kgobokanya maatla a a farologaneng". Fa batho ba "kgobokanya" sengwe, ba tlisa se ba nang naso mmogo mme ba se dirisa mmogo gore ba kgone go fitlhelela phitlhelelo e e rileng. Seo ke sona se batho ba se dirang tota fa e nna karolo ya stokvel gongwe setlhopha sa go boloka madi - ba kgobokanya madi a bona. Re dira selo se se jaana fa re lemogile gore bobedi bo bolaya noga.
Fa re batla go atlega mo go kgobokanyeng maatla a rona, re tshwanetse go bona batho ba bangwe ba ba setseng ba na le dilo tse ba di tlhokang, batlang gongwe go di eletsa tse di tshwanang le tsa rona. Mokgwa o mongwe ke wa go netefatsa gore batho ba batla le go tlhoka se re se batlang gongwe go se tlhoka. Gore go fitlhelelwe seo, motho o tshwanelwa ke go fetola tse a di tlhokang gongwe go di batla, gongwe go lemosa ba bangwe gore ba fetole tse ba di tlhokang le tse ba di batlang. Go dira seno go a amogelesega mo temokerasing.
Go na le tsela e nngwe ya bobedi. O ka leka go pateletsa batho go fetola tse ba di tlhokang le tse ba di batlang. O ka dirisa matshosetsi otlhe, go akaretsa go tshosetsa go senola diphiri gongwe go dira sengwe fa ba sa dire jaaka o ba laela.
Dikopano tsa maatla
Go sa tshwenye gore a lo tlhopha tsela ya ntlha gongwe ya bobedi, se lo se dirang ke go tlhama semphato se se bidiwang kopano ya maatla. Setlhopha sa bolotloa ke kopano ya maatla e e dirwang ke batho ba ba tlhakanetseng kgatlhego ya bolotloa. Mokgatlho wa badiri ke kopano ya maatla e e dirwang ke batho ba ba tlang go samagana le merero ya bodiri mmogo. Makoko a dipolotiki le ona ke dikopano tsa maatla. Go le gantsi ditokololo tsa mokgatlho wa sepolotiki di tlhakanetse megopolo le dintlhatheo dingwe.
Tiriso le karolelano ya maatla e bidiwa "dipolotiki"
Dikopano tsa maatla di ka tlhagisa boitlhophelo jwa tsona mmogo. Ka mantswe a mangwe, ba ka tlhopha mmogo. Ba ka dira mmogo go fitlhelela maikemisetso a bona e le setlhopha. Rona batho ba Aforika Borwa re kopano ya maatla. Go na le dilo tse dintsi tse di re kopanyang. Gatwe, "Rona batho ba Aforika Borwa, re dumela gore Aforika Borwa ke ya botlhe ba ba nnang mo go yona, RE TSHWARAGANE ka dipharologano tsa rona."
Ditlhopho le maatla
Dikopano tsa maatla di amana jang le go tlhopha le ditlhopho? O ka ne o kile wa utlwa batho ba re ditlhopho ke ona motheo wa temokerasi. Seo se kaya eng tota? Tlaya re bone:
Re kaile gore dikarolo tsa loago di dirwa ke batho. Mongwe le mongwe wa batho bao o na le tse a di tlhokang le tse a di batlang. Fa go na le batho mo karolong ya loago, ba nna le seabe mo go tseyeng ditshwetso ka baemedi ba bona.
Gape re kaile gore kgato e nngwe mo thulaganyong ya temokerasi e akaretsa go swetsa ka kgato e e tla latelwang. (Seno se diragala mo kgatong 4). Gape batho ba tshwanetse go dumelana ka gore ba tla tlhagisa jang tlhopho ya bona. Fa lo swetsa go dirisa moemedi yo o tla lo tseelang ditshwetso, lo naya moemedi yoo maatla a lona. Moemedi wa lona a ka dirisa maatla ao, a e leng a lona, a lo a dirisetsa gongwe a a dirisa le lona. Seo ke tlhopho ya lona.
Seno se akaretsa dilo di le dintsi, mme lo tshwanetse go kgona go di tsamaisa tsotlhe. Gore lo kgone seo, lo tlhoka ditsamaiso le dithulaganyo.
Ditsamaiso tsa ditlhopho
Fa batho ba tlhagisa ditlhopho tsa bona malebana le ditshwetso tse di tla amang setheo sa loago se segolo gongwe se se marara, ba tlhoka tsamaiso ya ditlhopho e e tla ba thusang go tsamaisa tsela e ba tlhagisang tlhopho ya bona ka yona.
Go naya sekai, lo ka dumelana gore mongwe le mongwe o tla amogela tshwetso e e amogela diboutu tse dintsi. Seno se bidiwa tsamaiso ya bontsi, gonne tshwetso e tsewa ke bontsi jwa batho. Tota le batho ba ba neng ba tlhophile sengwe se sele, ba tshwanetse go amogela tshwetso ya bontsi. Fa lo dumela go dira ka tsela e nngwe, gona tsamaiso e bidiwa tsamaiso ya bonnye. Gape lo ka nna le tsamaiso ya tsamaiso ya go ineela moo e leng gore go amogelwa tshwetso ya bontsi, fela go tsewa tsia tse di tlhokwang le go batlwa ke bonnye.
Fa lo tlhopha moemedi, lo ka dumelana gape ka gore motho yo o bonang diboutu tse dintsi ke ena mofenyi. Tsamaiso e bidiwa tsamaiso ya mofenyi o goboka gotlhe (winner-takes-all) gongwe tsamaiso ya wa ntlha go goroga (first-past-the-post). Tota tsamaiso eno ke ya bontsi. Motho yo o bonang diboutu tse dintsi e nna moemedi mme o amogela taolelo go tswa mo bontsing.
Ditlhopha dingwe ga di rate ditsamaiso tseno. Batho ba ba mo ditlhopheng tseno ba lemoga gore go na le tse dintsi tse di tlhokwang le tse di batlwang magareng ga bona. Ba rata go bona tsela ya go re dipharologano tsa bona di nne di le gona. Ba dirisa tsamaiso e e bidiwang kemedi ya tekatekano.
Mo lebakeng leno, lo tshwanetse go lebelela pele gore lo batla go nna le baemedi ba le kae ba ba emelang setlhopha. Jaanong lo lebelela gore ke batho ba le kae ba ba batlang selo sengwe, ke ba le kae ba ba batlang sengwe se sele, jalo le jalo. Lo kgaoganya setlhopha ka ditlhophanyana tseno, mme lo lekanyetse kabelo ya setlhotshwana sengwe le sengwe mo setlhopheng se segolo. Go naya sekai:
Palogotlhe ya setlhopha sotlhe = 100%
Ba ba batlang X = 50%
Ba ba batlang Y = 30%
Ba ba batlang Z = 20%
Jaanong lo lebelela gore setlhotshwana sengwe le sengwe se tla nna le baemedi ba le kae. Setlhotshwana se se batlang X se tla bona 50% ya baemedi. Setlhotshwana se se batlang Y, se tla bona bokana ka 30% ya baemedi, mme setlhopha se se batlang Z, se tla bona bokana ka 20% ya baemedi. Ka mantswe a mangwe, ba ba nang le kopano e kgolwane ya maatla ba nna le kemedi e kgolwane. Ba ba nang le kopano e potlana ya maatla ba nna le kemedi e potlana.
Kemedi ya tekatekanyo ke tsamaiso e e rotloetsang go nna le dipharologano.
Ga re ise re bue ka mesola le dithapolo tsotlhe tsa ditsamaiso tseno, fela re solofela fa se re setseng re se buile se lekane go go lemosa gore go tlhagisa tlhopho ya motho ka nosi go botlhokwa tota. Tlhopho ya gago e na le mosola! O ka dirisa mosola wa yona ka go nna le seabe.
Dithulaganyo tsa ditlhopho
Fa lo sena go dumelana ka tsamaiso, lo tlhoka go tlhopha gore ke mangy o o tla tsamaisang tsamaiso - motsereganyi. Jaanong lo tla tshwanelwa ke go dira dithulaganyo dingwe. Go naya sekai:
Lo tlhoka thulaganyo ya go lekanyetsa bogolo jwa setlhopha sa batho ba ba tla amiwang ke tshwetso. Ke bomang? Ba fitlhelwa kae? Ba fitlhelelwa jang?
Lo tlhoka dithulaganyo gore batho ba tle ba tlhagise gore ba a amega.
Go tshwanetse ga nna le dithulaganyo tse di tlhalosang ka botlalo gore ba tla supa jang tlhopho ya bona, lo tla bala jang ditlhopho tsa bona le gore lo tla swetsa jang gore dipalogotlhe di kaya eng.
Lo tlhoka dithulaganyo gore lo kgone go itsise batho ka dipholo.
Mo Aforika Borwa, ditlhopho tsa bosetšhaba, porofense le tsa selegae di tsamaisiwa ke Khomišene e e Ikemetseng ya Ditlhopho - IEC. Khomišene ke motsereganyi magareng ga batho le makoko a sepolotiki a a gaisanelang ditlhopho. Khomišene e dira gore go nne le dithulaganyo tse di dirang gore batho botlhe mo nageng ba nne le seabe mo go tlhopheng baemedi. Khomišene e e Ikemetseng ya Ditlhopho e kwadisa makoko a sepolotiki mme e netefatsa gore otlhe a na le matshwao a a farologaneng a a kgonang go a supa. Gape Khomišene e kwadisa batho ba ba batlang go gaisanela ditlhopho. Bona re ba bitsa bontlhopheng. Khomišene e e Ikemetseng ya Ditlhopho ga e swetse ka tsamaiso ya go tlhopha. Fa go setse go na le tsamaiso, yona e tlhokomela gore e dira sentle.
Mo karateng e e latelang ya bofelo, re tla lebelela pusoselegae le ka moo temokerasi ya go nna le seabe e dirang ka gona mo Aforika Borwa. Emela karolo yay bofelo!
Karata ya Z ya bo4: Ditlhopho tsa pusoselegae
Mo karateng eno, re lebelela Aforika Borwa jaaka setheo sa loago. Totatota re lebelela pusoselegae mo Aforika Borwa.
Mo Aforika Borwa, re arogantse puso ya rona ka magato a le mararo - la bosetšhaba, porofense le la selegae. Magato ano a golagane (lebelela setshwantsho). Legato lengwe le lengwe le na le maikarabelo gongwe ditiro tsa lona. Maikarabelo mangwe a aroganngwa ke magato a bosetšhaba le a porofense, mangwe a aroganngwa ke magato a porofense le a selegae, fa mangwe ona a aroganngwa ke magato a selegae le a bosetšhaba. Go na le maikarabelo mangwe a a arogannwang ke magato otlhe. Kamano e e magareng ga magato a puso e bidiwa go ikaega mmogo (intradependence). Ga gona legato le le botlhokwa go gaisa le lengwe. Mmogo, a netefatsa gore Aforika Borwa e nna temokerasi e e maatla, e e tlhaga. Lengwe le lengwe le na le seabe sa lona.
Setshwantsho:
Temokerasi ya rona ke ya kemedi mo magatong a bosetšhaba le a porofense. Re tlhopha baemedi ba rona (go tswa mo go lengwe la makoko a sepolotiki) go tsaya ditshwetso tse di re amang. Re na le tshono ya go lebisisa taolelo eno gape morago ga dingwaga dingwe le dingwe di le tlhano.
Mo legatong la selegae, re na le temokerasi ya go nna le seabe. Go na le dithulaganyo tse dintsi tsa go netefatsa gore baemedi ba lona mo pusoselegaeng ba dira le lona mo thulaganyong yotlhe ya go tsaya ditshwetso. Gore re nna tlhaga jang mo seabeng sa go tsaya ditshwetso go susumetsa ka moo re itemogelang matshelo a rona ka gona.
Go na le batho ba le dimilione di ka nna 45 ba ba nnang mo Aforika Borwa. Ga gona gore rotlhe re ka nna le seabe ka tlhamalalo mo go tseyeng ditshwetso kwa legatong la bosetšhaba, tota le fa e le la porofense. Mo magatong ano a puso, se se ka nnang botoka ke gore re nne le seabe ka baemedi. Mo legatong la pusoselegae gona, temokerasi ya rona ke ya go nna le seabe. Mme tota goreng lo tshwanetse go nna le seabe mo pusoselegaeng? Goreng lo tshwanetse go kgathala?
Maikarabelo a pusoselegae
Pusoselegae e rwele maikarabelo a go tlamela baagi ba selegae ka ditirelo. Seno se kaya gore pusoselegae e tshwanetse go netefatsa gore baagi ba selegae ba na le ditirelo tsa ntlha.
Pusoselegae e dirwa ke makgotlatoropo. Lekgotlatoropo le busiwa ke lekgotla/khansele. Lekgotla le dirwa ke bakhanselara ba ba tlhophilweng le batlhankedi bangwe ba ba kopanang go buisanela maano a go tlamela lefelo ka ditirelo. Bakhanselara ba dira dipholesi le maano a go tlamela ka ditirelo. Batlhankedi ba tshwanela ke go tlamela batho ka ditirelo. Go na le mefuta e e farologaneng ya batlhankedi. E ka nna baoki ba kwa tleleniking, babalatlotlo, bakwaledi, ditlelereke, baolela matlakala, jalo le jalo. Bakhanselara ba a tlhophiwa (ke baemedi ba batho). Batlhankedi ba direla lekgotla. Ba thapiwa fela jaaka modiri mongwe le mongwe.
Ke ditirelo dife tsa ntlha tse dipusoselegae di tshwanetseng go tlamela ka tsona? Dikai dingwe di a latela:
metsi le motlakase go tlosa matlakala kgelelo ya leswe go aga le go tlhokomela ditsela tsa lekgotlatoropo go laola ditirelo tsa dipalangwa tsa lekgotlatoropo go tsamaisa ditirelo tsa boitekanelo tsa lekgotlatoropo go tlhokomela diteišene tsa ditimamolelo, mebaraka, matlhabelo, le mabitla go tsweletsa bojanala
Fa o akanya ka nngwe le nngwe ya ditirelo tseno, o tla lemoga gore maikaelelo a pusoselegae ke go tlamela ka ditirelo tse rotlhe re di tlhokang go nna re itekanetse, re itumetse.
Temokerasi ya go nna le seabe mo pusoselegaeng
Ka ntlha ya fa rotlhe re ka seke ra nna le seabe ka tlhamalalo mo go tseyeng ditshwetso tse di re amang, re tlhopha baemedi gore ba re direle seno mo magatong otlhe a mararo a puso. Mo pusoselegaeng, baemedi ba rona ke batho ba re ba bitsang bakhanselara. BAtho bano le batlhankedi ba makgotlatoropo, ba dira mmogo le rona gore ba tle ba fitlhelele ditlhokego tsa rona tsa ntlha.
Mo Aforika Borwa, kitso ke gore pusoselegae e dirisa temokerasi ya go nna le seabe. O ka tlhaloganya gore ke eng go le jalo: Pusoselegae e rwele maikarabelo a dintlha tse di re amang letsatsi le letsatsi. Seno ke dintlha tse re di bitsang dintlha tsa botlhokwa mo botshelong jwa motho.
Seno se dira jang? Akanya ka dikarolo tsa loago tse di agang lekgotlatoropo: motho ka nosi, ditlhopha tsa bobedi, malapa, mekgatlho le baagi. Baagi ba rulaganngwa ka dioto, mme mo Aforika Borwa, dioto di kopanngwa go dira dikgaolo. Ditoropo tse dikgolo di bidiwa Makgotlatoropo a Metro.
O nna jang le seabe mo pusoselegaeng?
Batho bangwe ba ba nnang mo Aforika Borwa ba na le tshwanelo ya go tlhopha, mme ba bangwe ga ba na yona. Fa o tlhopha, o nna le seabe mo pusong, mme le fa o sa kgone go tlhopha, o ntse o ka nna le seabe. Seno se kaya gore le fa o ka seke wa kgona go tlhopha, o ntse o na le maikarabelo a go netefatsa gore ba ba kgonang go tlhopha ba itse gore ke eng se o se tlhokang, batlang gongwe go se eletsa. Seno se botlhokwa gonne ditlhopho tse ba di dirang di tla go ama. Ka jalo, o tshwanetse go bona tsela ya go netefatsa gore go tsewa tsia tse o di tlhokang gongwe o di batla. O tshwanetse gape go nna le seabe sa go netefatsa gore tikologo le naga yotlhe e letlelela gore mongwe le mongwe a kgone go tlhagisa megopolo ya gagwe ka kgololesego.
Temokerasi ga e khutle fa batho ba sena go tlhopha. Re tshwanetse go tswelela go swetsa gore ke eng se re se tlhokang le gore a mme seo se a fitlhelelwa. Mo pusoselegaeng, mogopolo wa temokerasi ya go nna le seabe ke wa gore o ka nna karolo ya thulaganyo ya go swetsa gore go ya go dirwa eng, kae, le gona jang.
A o ntse o dira seno? Kgotsa o fetiseditse maatla a gago go mongwe yo e bileng le go mo itse o sa mo itse? Fa e le gore go jalo, gona re solofela gore serisi eno e go rotloeditse go akanya ka dikgato tsa gago le dipoelo tsa dikgato tsa gago.
Fa o tlhopha, o dira letshwao la gago. O dira gore lentswe la gago le utlwale! Boutu ya gago e naya moemedi wa lekoko taolelo ya go tsaya ditshwetso ka dintlha tsa botlhokwa.
O ka dirang gore o nne le seabe?
Ikwadise jaaka motlhophi. Netefatsa gore leina la gago le mo Lenaaneng la Batlhophi. Seno ke yona tsela ya go nna karolo ya thulaganyo ya go tsaya ditshwetso tse di amang botshelo jwa gago ga jaana le mo isagong.
Mekgwa e re e simololang re sa ntse re le bannye, di gola le rona go fitlha re nna bagolo. Ikwadise mme o tlhophe jaanong mme o tle o nne le netefatso ya gore kamoso, fa o setse o le mogolo, Aforika e tla nna temokerasi e e maatla le go feta.
Fa o ka nna o butse matlho, o le kelotlhoko mme o na le seabe, o nna le tshwanelo ya go botsa: "Ke ne ke le kae fa go ne go tsewa tshwetso eo?"
Tia mooko gore o tseye kgato!
Re lebogela nako e re e aroganeng nao! Aforika Borwa key a gago le wena! Dira jaaka motho yo o itseng seo!
<fn>tsn_Article_National Language Services_TEATERE & TEATERE YA MMINO 2.txt</fn>
TEATERE & TEATERE YA MMINO
FOROMO YA KOPO YA MOTSWERETSHI A LE MONGWE
TSA TIRISETSO YA KANTORO FELA
NOMORO YA KWADISO (BARA KHOUTO)
LETLHA LA KAMOGELO
Tshwaya lepokisi le le tshwanetseng
Go kwadiwa ga leyakgatiso
Go tlotla ka naane / Diphaphete
Ditiragatso
Go tsaya karolo mo dikgisanong
Dipatlisiso
Sengwe (tlhalosa):
KAROLO 1: DINTLHA KA BOTLALO
KEMO
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO YA BOITSHUPO
ATERESE YA POSO
ATERESE YA BONNO
POROFENSE
MOGALA
NOMORO YA FEKESE
NOMORO YA SELEFOUNU
O batla gore NAC e golagane le wena jang? (Tlhopha mekgwa e mebedi)
Ka Poso
Ka Fekese
Ka mogala
KAROLO 2: LEMORAGO LA MOKGATLHO
Ka bokhutshwane neela tlhaloso ya Porojeke ka mafoko a a sa feteng 500
Tlhagisa diphitlhelelo kgolo tsa botsweretshi tse mokgatlho wa gago o di fitlhiletseng mo dingwageng tse tharo tse di fetileng
Ke batho ba le bakae ba ba amaneng le go tsamaisa Projeke ya gago? Neela ka kopo dipalopalo tse di ke diriswang ka NAC go e kgontsha go dira dipatlisiso
Bonna
Bosadi
Montsho
Wa mmala
Mosweu
Montsho
Wa mmala
Mosweu
Nako e e tletseng
Nakwana
Baithaopi
Thaetlele / Leina la Projeke e o e romelang
Naya tlhaloso ka botlalo ya maikaelelo a Projeke a a rileng
Re neele ka botlalo lenaneo la dikgato tse di yang go tsewa
Tekanyo (leng)
Lefelo (kae)
Diphitlhelelo (eng)
Batho ba ba nang le maikarabelo ka phitlhelelo nngwe le nngwe
Ditiro (tlhagisa)
Ditlamorago (go lebeletswe ditlamorago dife kwa bofelong)
Bontsha nako e e lebeletsweng ya go simolola le go fetsa Projeke.
Tshimololo
Phetso
Projeke ya lona e ka tswela setšhaba mosola ofe?
Neela dintlha tse tlhagisitsweng go bontsha ka fa madi a thuso a tla diriswang ka teng
Ntlha / Lenaneo la botsweretshi
Bokana
PALOGOTLHE YA TEKANYETSOKABO YA PROJEKE
A o dirile lekwalo-kopo la madi mo mekgatlhong e mengwe? Tlhagisa bathusa ka madi botlhe mme o tlatse dintlha tse di latelang
Mekgatlho mengwe e e thusang ka madi
Madi a a kopiwang
Madi a a ka newang
Go emetswe tumelelo
Thuso ya madi ka kgwebo
Totobatsa tlhe:
BASA
Ka kopo totobatsa:
Bathusa ka madi ba kwa ntle / Dikemedi
Ka kopo totobatsa:
Puso ya Porofense
Ka kopo totobatsa:
Puso ya Selegae
Ka kopo totobatsa:
Ka setho
Sengwe (Totobatsa)
NAC ga e ne e kgona go thusa ka madi a otlhe a projeke, fela tlhagisa boleng jwa madi otlhe a a kopiwang mo go NAC
Tlhagisa gore fa o ka fiwa thuso ya madi o ya go dirisa bajete ya gago go reka eng le eng?
Neela ka maina a thuso ya madi e o setseng o e amogetse go tswa go NAC
LETLHA
BOKANA
Neela ka tshedimosetso ya poloko ya madi ya Projeke ya gago ( golaganya bopaki jwa kwa polokelong)
Nomoro ya Akhaonto
Polokelo
Lekala
Nomoro ya Akhaonto
Leina la Akhaonto / Motshwaradibuka yo o nang le maikarabelo a go amogela madi a Projeke letsatsi le letsatsi
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO YA LEKWALO LA ITSHUPO
MOGALA
NOMORO YA FEKESE
NOMORO YA SELEFOUNU
Leina la motshwara matlotlo / motlhatlhobi wa dibuka kgotsa (fa go tlhokega)
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO TSHUPETSO
MOGALA
NOMORO YA FEKESE
Dipaki
Neela maina a mabedi a dipaki moeteledipele wa setšhaba le moitseanape wa botaki ba ba maleba le botsweretshi ba lona. Romela bopaki bo bo kwadilweng ebile bo saennwe go tswa go dipaki tse di fa tlase.
Paki 1: Moeteledipele wa setšhaba
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
TIRO
NOMORO YA ITSHUPO
ATERESE YA POSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
Paki 2: Moitseanape wa Botsweretshi
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
TIRO
NOMORO BOITSHUPO
ATERESE YA POSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
MAIKANO
Ke ikana gore kitso yotlhe e e neetsweng mo kopong e, le mo makwalong a a neetsweng ke nnete e bile di nepagetse
TSHAENO YA MOKOPI/MOGOLAGANYI
LETLHA
KWALA LEINA LE SEFANE KA DITLHAKA TSE DIKGOLO
LEFELO
KAROLO 5: LENANETLHOLO LA TSAMAELANO LE TSAMAISO
Kopo ya gago e ka sekasekelwa matlotlo fa fela:
Dikarolo tsotlhe mo kopong e di tladitswe
Mokopi o saenne foromo
Boalo jwa porojeke bo kwadilwe (tsebe. 4 ya foromo e)
Seteitemente sa banka sa tlhago (se se sa feteng dikgwedi tse 3 ) se tsentswe
Dikhophi tsa dikhotheišene tse di tlhagisang ditshenyegelo tsa porojeke di tsentswe
Khophi e e kannweng ya lokwalo lwa ID lwa Aforika Borwa e tsentswe
Setefekeiti sa kgololo sa lekgetho se tsentswe
Lekwaloitlhaloso (Kharikhulamo Betae) la mokopi le tsentswe
Makwalo a tshupelo go tswa dipaking a tsentswe
Bogolo sekao se le sengwe sa tiro ya me / gago (setshwantsho, kgatiso ya mokwalo, jljl.) se se amanang le porojeke se tsentswe.
Nna, ... ke rometse dikwalo tsotlhe tse di tlhokegang.
KA KOPO ELA TLHOKO: Karolo kana gotlhe ga tshedimosetso e o re tlamelang ka yona, e tla tsholwa mo khomphiuteng jaaka direkoto tsa rona. Tshedimosetso e e tla dirisediwa tsamaiso ya dikopo le dikabo le go tlhagisa dipalopalo. Dikhophi tsa tshedimosetso e di tla tlamelwa, fa go tlhokega, kwa bathong le ditheong tse re ka tlhokang go golagana natso fa re sekaseka dikopo le go tlhokomela dikabo. Mekgatlho e e neelanang ka matlotlo e amogana tshedimosetso le e mengwe go ba kgontsha go lemoga dikopo tsa bofora le go tsamaisa go diriwa ga dikopo tse di tlaleletsang. E nngwe ya tshedimosetso e o e tlamelang mo foromong ya kopo e tla dirisiwa ke tirelo ya tsholotshedimosetso. E ntse e ka dirisiwa ke Lefapha la Botsweretshi le Setso.
TSHAENO YA MOKOPI/MOGOLAGANYI
LETLHA
KWALA LEINA LE SEFANE KA DITLHAKA TSE DIKGOLO
LEFELO
<fn>tsn_Article_National Language Services_THUTO YA DIATLA 1.txt</fn>
THUTO YA DIATLA
KOPO YA MOKATISWA KA ESI
TSA TIRISETSO YA KANTORO FELA
NOMORO YA KWADISO (BARA KHOUTO)
LETLHA LA KAMOGELO
Tshwaya boloko bo bo maleba
Pontsho le Phasalatso
Tsa Bonno - porojeke &
mananeo
Dithutano
Katiso le & Thulaganyo
Tse dingwe (totobatsa):
KAROLO 1: DINTLHA TSA KGOLAGANO
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO TSHUPETSO
ATERESE YA POSO
ATERESE YA BONNO
POROFENSE
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
NOMORO YA SELEFOUNU
O rata NAC e golagana nao jang? (Ka kopo itlhophele boikgethelo gabedi )
Ka Poso
Ka Fekese
K a Mogala
KAROLO 2: LEMORAGO LA POROJEKE
Re neele boalo jwa porojeke ka bogolo jwa mafoko a le 500.
Naneofatsa diphitlhelelo tsa gago tse dikgolo tsa thuto ya diatla mo dingwageng tse 3 tsa bofelo.
Ke batho ba le bakae ba ba amegang mo porojekeng ya gago? Ka kopo re tlamele ka ditemokerafi tse di tla dirisediwang mabaka a patlisiso ya NAC.
Monna
Mosadi
Montsho
Mmala
MoIntia
Mosweu
Montsho
Mmala
MoIntia
Mosweu
Paka e e tletseng
Nakwana
Baithaopi
KAROLO 3: TLHALOSO YA POROJEKE
Thaetlele / Leina la porojeke e o e kopang.
Tlhalosa maikemisetso a a totobetseng a porojeke.
Re neele dintlha tsa leano la tiro ya gago
Nako (leng)
Lefelo (kae)
Maikemisetso (Eng)
Batho ba ba ikarabelelang go ya ka maikemisetso mangwe le mangwe
Ditiro (naneofatsa)
Poelo (dipoelo tse di solofetsweng tsa bofelo ke dife)
Bontsha matlha a a solofetsweng a tshimologo le bokhutlo jwa porojeke.
Simolola
E khutla
Baagi ba tla ungwa jang mo porojekeng ya gago?
KAROLO 4: TEKANYETSO YA POROJEKE
Ka kopo re tlamele ka naneofatso e e tsharolotsweng ya se matlotlo a tla se dirisediwang:
Ntlha / Lenaneo la thuto ya diatla
Bokana
TEKANYETSO GOTLHE YA POROJEKE
A o kopile matlotlo go tswa ditheong tse dingwe? Tlhagisa batshegetsi ka matlotlo ba bangwe botlhe mme o tlatse dintlha fa tlase.
Ditheo tse dingwe tsa matlotlo
Bokana bo bo kopilweng
Bokana bo bo rebotsweng
E emetse thebolelo
Batshegetsi ba tsa Kgwebo
Ka kopo totobatsa:
BASA
Ka kopo totobatsa:
Batshegetsi ba kwa Ntle / diembasi
Ka kopo totobatsa:
Mmuso wa Porofense
Ka kopo totobatsa:
Mmuso wa Selegae
Ka kopo totobatsa:
Ka ditirelo/dithoto
Tse dingwe (totobatsa)
NAC ga go kgonege gore e ka duelela tekanyetso yotlhe ya porojeke ka jalo thagisa madi a a kopiwang go tswa go NAC.
Tlhagisa gore ke dilo dife ka totobalo tsa tekanyetso tse o tla dirisang matlotlo a NAC mo go tsona fa a rebotswe?
Naneofatsa matlotlo afe kana afe a a fetileng a NAC a o a amogetseng.
LETLHA
NOMORO YA POROJEKE
SETLHOGO SA POROJEKE
BOKANA
Re tlamele ka dintlha tsa gago tsa banka tsa porojeke (tshwaraganya seteitemente sa banka)
Banka
Lekala
Nomoro ya Akhaonto
Leina la mmalatlotlo / motsholadibuka yo o ikarabelelang tsamaiso ya ditšhelete ya letsatsi ya matlotlo a porojeke
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO TSHUPETSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
NOMORO YA SELEFOUNU
Leina la motlhankedi yo o ikarabelelang / moruni (fa go le maleba)
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
NOMORO TSHUPETSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
Nomoro ya go dira ya Kwadiso
Ditshupelo
Re tlamele ka dipaki tse pedi tse di ka fitlhelelwang,, moeteledipele wa baagi le modiri wa tsa botaki wa porofešenale yo o maleba kwa lephateng la gago. Ka kopo romela ditshupetso tse di kwadilweng le go saeniwa go tswa dipaking fa tlase.
Paki 1: Moeteledipele wa Baagi
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
TIRO
NOMORO TSHUPETSO
ATERESE YA POSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
Paki 2: Modiri wa Botaki wa Porofešenale
THAETLELE
LEINA LA NTLHA
SEFANE
TIRO
NOMORO TSHUPETSO
ATERESE YA POSO
NOMORO YA MOGALA
NOMORO YA FEKESE
Maikano
Ke tlhomamisa fano gore tshedimosetso yotlhe e e tlametsweng mo kopong e le dikwalo tse di tsentsweng ke nnete mme di tlhomame.
TSHAENO YA MOKOPI/ MORULAGANYI
LETLHA
KWALA LEINA LE SEFANE KA DITLHAKA TSE DIKGOLO
LEFELO
KAROLO 5: LENANETLHOLO LA TSAMAELANO LE TSAMAISO
Kopo ya gago e ka sekasekelwa matlotlo fa fela :
Dikarolo tsotlhe mo kopong e di tladitswe
Foromo ya kopo e saennwe ke mokopi
Boalo jwa porojeke bo kwadilwe (tsebe. 4 ya foromo e)
Seteitemente sa banka sa tlhago (se se sa feteng dikgwedi tse 3 ) se tsentswe
Dikhophi tsa dikhotheišene tse di tlhagisang ditshenyegelo tsa porojeke di tsentswe
Khophi e e kannweng ya lokwalo lwa ID lwa Aforika Borwa e tsentswe
Setefekeiti sa kgololo sa lekgetho se tsentswe
Lekwaloitlhaloso (Kharikhulamo Betae) la mokopi le tsentswe
Makwalo a tshupelo go tswa dipaking a tsentswe
Bogolo sekao se le sengwe sa tiro ya gago (setshwantsho, kgatiso ya mokwalo, jljl.) se se amanang le porojeke se tsentswe.
Nna, ... ke rometse dikwalo tsotlhe tse di tlhokegang.
KA KOPO ELA TLHOKO: Karolo kana gotlhe ga tshedimosetso e o re tlamelang ka yona, e tla tsholwa mo khomphiuteng jaaka direkoto tsa rona. Tshedimosetso e e tla dirisediwa tsamaiso ya dikopo le dikabo le go tlhagisa dipalopalo. Dikhophi tsa tshedimosetso e di tla tlamelwa, fa go tlhokega, kwa bathong le ditheong tse re ka tlhokang go golagana natso fa re sekaseka dikopo le go tlhokomela dikabo. Mekgatlho e e neelanang ka matlotlo e amogana tshedimosetso le e mengwe go ba kgontsha go lemoga dikopo tsa bofora le go tsamaisa go diriwa ga dikopo tse di tlaleletsang. E nngwe ya tshedimosetso e o e tlamelang mo foromong ya kopo e tla dirisiwa ke tirelo ya tsholotshedimosetso. E ntse e ka dirIsiwa ke Lefapha la Botsweretshi le Setso.
TSHAENO YA MOKOPI / MORULAGANYI
LETLHA
KWALA LEINA LE SEFANE KA DITLHAKA TSE DIKGOLO
LEFELO
<fn>tsn_Article_National Language Services_TIRISODIKGOKA E E IKAEGILENG KA BONG LE MOLAO WA TEKATEKANO.txt</fn>
TIRISODIKGOKA E E IKAEGILENG KA BONG LE MOLAO WA TEKATEKANO
Tirisodikgoka e e ikaegileng ka Bong ke eng?
Tirisodikgoka e e ikaegileng ka bong e akaretsa mefuta e e farologaneng ya tshotlakako mme yona e akaretsa petelelo, go tshosetsa ka thobalano, go jewa ntsoma, go nyatsa, go ketekiwa, go betelelwa ga bana, tirisodikgoka ya mo malapeng, go robalana ga masika, go rekisa mmele e seng ka go rata (go ananngwa ga thobalano), go bogisiwa, go tsenngwa dilo mo mapeleng le maiteko a petelelo.
Tiriso ya lereo la "tirisodikgoka e e ikaegileng ka bong" e tlamela ka bokao jo bo ntšhwa jo re tshwanetse go sekaseka le go tlhaloganya tirisodikgoka kgatlhanong le basadi ka jona. E sutisa megopolo go tswa mo go boneng basadi jaaka batswasetlhabelo mme e o lebisa kwa goreng go lebelelwe gore bong le go tlhoka tekatekano ya maatla mo dikamanong tsa basadi le banna, go go bakilweng le go tswelediwa ke megopolo e e fosagetseng e e ka ga bong, ke tsona tota modi wa tirisodikgoka kgatlhanong le basadi.
Lereo la "tirisodikgoka kgatlhanong le basadi" le kaya tiro epe fela ya tirisodikgoka e e ikaegileng ka bong e e bakang, gongwe e e ka bakang, kgobalo gongwe kutlobotlhoko ya mmele, thobalano, maikutlo mo basading, go akarediwa matshosetsi a ditiro tseo, pateletso gongwe go ilediwa kgololesego, e ka nna mo botshelong jwa poraefete gongwe mo setšhabeng.
Go kgarakgatsha ka thobalano ke eng?
Go kgarakgatsha ka thobalano le go pateletsa ke mareo a kakaretso a maitsholo a a farologaneng. Mafoko a a tlwaetseng go dirisiwa go tlhalosa ditshotlakako tseno a akaretsa: 'petelelo', 'petelelo ya maitiso', 'petelelo ya setlhopha', 'go patelediwa go robalana', 'tirisodikgoka ya thobalano', 'go sotlakakaiwa'. 'go bontsha ba bangwe mapele' le 'go tshwaratshwariwa go go sa batlweng'. Maitsholo a a jalo ke tswelelopele e e jalo mme a farologana go tloga go go tshwaratshwariwa o sa batle le ditshwaelo tsa thobalano, go ya go petelelo gongwe polao ya petelelo. Le fa go na le pharologano e e bonalang magareng ga maitsholo a a kailweng mo dintlheng tse di farologaneng tsa tswelelopele (pharologano magareng ga go lelediwa molodi ka tsela e e bontshang kgatlhego ya thobalano le go betelelwa), bontsi jwa maitsholo a a bapileng bo a fetela mme bo kopane, mme seno se bake gore go nne le ketsaetsego e e tleng e bake dikganetsano.
Tirisodikgoka ya mo malapeng ke eng?
Batho ba le bantsi ba akanya gore tirisodikgoka e kaya fela tlhaselo e e bakang dikgobalo mo bathong. Tlhaloso e e atologileng ya tirisodikgoka e tshwanetse go akaretsa go sotliwa mo maikutlong le tshenyo ya dithoto jaaka tirisodikgoka. Fa re bua ka tirisodikgoka mo dikamanong tsa malapa, re dirisa tlhaloso eno ya tirisodikgoka. Fa re dirisa lereo la 'tshotlakako' le lona le kaya tirisodikgoka ya mo malapeng.
Tshotlakako ke:
Mokgwa wa taolo e e patelediwang ke motho yo mongwe go yo mongwe gore a kgone go mo gatelela le go dira jaaka a batla. Tshotlakako ke maitsholo a a utlwisang botlhoko mo mmeleng, a tsosang letshogo, a thibelang motho go dira se a se batlang gongwe a ba pateletsa go itshola ka ditsela tse ba sa di itlhopheleng ka kgololesego.
Go ntsha motho setlhabelo la bobedi ke eng?
Go ntsha motho setlhabelo la bobedi go kaya thulaganyo ya go dira gore motho yo e setseng e le motswasetlhabelo wa bosenyi, e nne motswasetlhabelo gape. Seno se diragala mo magatong a a farologaneng, mo tsamaisong ya bosiamisi le mo baaging. Go ntsha motho setlhabelo la bobedi go diragala fa ditheo (gongwe batho) tse di rweleng maikarabelo a tlhokomelo ya batswasetlhabelo di ikgatholosa maikarabelo ano, mme ka ntlha ya seno, motswasetlhabelo a itemogele kutlobotlhoko e nngwe gape.
Go ntsha motho setlhabelo la bobedi go ka diragala mo dintlheng tse di latelang mo tsamaisong ya bosiamisi :
Kwa sepodising
Kwa tirelong ya boitekanelo
Kwa kgotlatshekelo
Maatlafatso ya batswasetlhabelo ke eng?
Mekgatlho ya baagi e ka nna le seabe se se tlhaga sa go fokotsa go ntsha batho setlhabelo la bobedi ka go tlamela ditheo tse di farologaneng le baagi ka tshedimosetso. Go botlhokwa tota gore batswasetlhabelo ba maatlafadiwe le gore ditheo di rwale maikarabelo gore go fedisiwe ditiragalo tsa go ntsha batho batswasetlhabelo la bobedi mo tsamaisong ya bosiamisi. Motswasetlhabelo ke motho mongwe le mongwe yo o utlwisitsweng botlhoko gongwe a latlhegetswe ke sengwe ka ntlha ya bosenyi, fa maatlafatso yona e kaya "go naya maatla". Ka jalo, maatlafatso ya batswasetlhabelo e kaya: go naya ba ba utlwisitsweng botlhoko maatla.
Mokgwa o o ikaegileng ka motswasetlhabelo ke eng?
Tshwanelo ya go newa seriti
Tshwanelo ya go tlamela tshedimosetso
Tshwanelo ya go amogela tshedimosetso
Tshwanelo ya kgakololo ya semolao
Tshwanelo ya tshireletso
Tshwanelo ya go duelwa/tlhapisiwa diatla
Ditlamelo tsa Molaotheo ke dife?
Tshwanelo ya go gololesega mo tirisodikgokeng le tshotlakako mo setšhabeng le kwa lapeng .
Molaotheo o naya mongwe le mongwe tshwanelo ya kgololesego le pabalesego ya motho kgatlhanong le mefuta yotlhe ya tirisodikgoka.
Tshwanelo ya go tsewa ka tekatekano kwa tirong
Molaotheo o dira tlamelo ya gore ga gona motho ope yo o tshwanetseng go tlhaolwa mo tirong. Seno se kaya gore basadi le banna ba tshwanetse go nna le ditshono tse di lekalekanang mo tirong. Basadi le banna ba na le tshiamelo ya go dira mo lefelong le le se nang kgarakgatsho ya thobalano.
Molaotlhomo wa Ditlolomolao tsa Thobalano
Molaotlhomo o na le Molaotlhomo wa nakwana wa Molaotlhomo wa Ditlolomolao tsa Thobalano, o o nang le :
Ditlolomolao tsa Thobalano ka Kakaretso
Go atolosiwa ga tlhaloso ya petelelo go akaretsa thobalano ya go tsenya bonna mo bosading ntle le tumelelo ya motho yo mongwe le gore e nne tlolomolao e e akaretsang bong. Seno se kaya gore mosadi le ena a ka latofalediwa petelelo
Ditiro tsa thobalano tse di patelediwang;
Tshusumetso gore go letlelelwe thobalano
Go dirisa dilo dingwe gore go tle go nne le thobalano
Thobalano ya batho ba e leng masika
Ditsela tse motho yo o sotlakakang a dirisang taolo ka tsona:
Go tshosetsa
Go sotlakaka mo maikutlong
Go tlhaola motho gore a se kopane le ope
Go nyenyefatsa, iletsa le go pega molato
Go dirisa bana
Go dirisa tshiamelo
Go dirisa tshotlakako ya ikonomi
Go dirisa mekgwa ya pateletso le matshosetsi
<fn>tsn_Article_National Language Services_TOGAMAANO YA TEMOTHUO YA AFORIKA BORWA (2001).txt</fn>
LEFAPHA LA TEMOTHUO
TOGAMAANO
YA
TEMOTHUO YA
AFORIKA BORWA
E gatisitswe le go phasaladiwa ke Lefapha la Temothuo.
Bokaedi jwa Ditirelo tsa Tshedimosetso ya Temothuo.
ISBN 1 - 86871 - 115 - 3
Diteng
Lenanefoko 4
Ketapele 5
Polelo ya maikemisetso 8
Matseno 14
Pono ya temo ya Aforika Borwa 16
Bonnete jwa ga jaana jwa temothuo ya mo Aforika Borwa 18
Dikgwetlho tsa Lephata 20
Ditogamaano tsa botlhokwa 22
Phitlhelelo e e lekanang le togamaano ya botsayakarolo 22 5.2 Bogaisani jwa bogotlhe le go boelwa 27
Tsamaiso ya motswedi o o tsweletsang 34
Ditogamaano tse di tlaleletsang 35 6.1 Bothati bo bo siameng 36
Tsweletso ya magae e e lotaneng e e tsweletsang 38
Kitso le botsweretshi 39
Tirisanommogo ya boditšhabatšhaba 41
Pabalesego le Tshireletso 42
Go diragatsa togamaano 43
Lenanefoko
ABC Mokgatlho wa Kgwebo ya Temothuo
AGIS Tsela ya Tshedimosetso ya Thutalefatshe ya Temothuo
AgriSA Temothuo ya Aforika Borwa
ARC Khansele ya Patlisiso ya Temothuo
BEE Maatlafatso ya Ekonomi ya Bantsho
DTI Lefapha la Kgwebo le Madirelo
IDP Leano le le Lotanang la Tsweletso
ISRDS Leano la Tsweletso ya Magae le le Tsweletsang le le Lotaneng
LRAD Lefatshe le Kabogape ya Lenaneo la Tsweletso ya Temothuo
MEC Maloko a Khuduthamaga
MinMec Khansele ya Ditona tsa Temothuo
NAFU Kopano ya Balemi ya Bosetšhaba ya Aforika
NAMC Khansele ya Balemi ya Bosetšhaba ya go Bapatsa
NDA Lefapha la Bosetšhaba la Temothuo
NGO Mokgatlho o e seng wa Mmuso
OIE Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa Boitekanelo jwa Diphologolo
PDA Lefapha la Porofense la Temothuo
R&D Patlisiso le Tsweletso
SADC Baagi ba ba Tlhabologang ba Aforika Borwa
SARS Tirelo ya Lotseno ya Aforika Borwa
SAPS Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa
SANDF Sesole sa Bosetšhaba sa Tshireletso sa Aforika Borwa
USA Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika
USAID Boemedi jwa Dinaga tse di Kopaneng jwa Tsweletso ya Boditšhabatšhaba
WTO Mokgatlho wa Kgwebo wa Lefatshe
E fetogetse go: NEPAD - Kgwebisano e ntšhwa ya Tsweletso ya Aforika
Ketapele ka Mme Thoko Didiza, Leloko la Palamente le Tona ya Temothuo le Merero ya Mafatshe
Togamaano ya lephata la temothuo ke ya botlhokwa thata gonne ke kumo ya mmuso le madirelo. Ke rata ka jalo go tlhagisa ditebogo tse di tseneletseng tsa me le go leboga Moporesidente, Rre Thabo Mbeki, ka boeteledipele jwa gagwe fa a ne a laletsa baemedi ba madirelo a Agri-SA le Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Balemerui ba Aforika (NAFU) go kopana le mmuso mo go thaleng letlhakore le le tshwanang la temothuo le mo go lona mmuso le madirelo ba tla tlamelelang matsapa a bona le metswedi mo tiragatsong ya lona.
Bokao jwa kgwebisano e ke gore mmuso le madirelo jaanong ba amogana ponalo mo mererong ya togamaano ya lephata; ba ka aga kgwebisani go tswa letlhomesong le le tshwanang; ba ya go amogana morwalo wa maatlafatso ya ikonomi ya bantsho le go godisa lotseno lwa madirelo a temothuo ka nako e le nngwe; mme go tloga jaanong go ya pele ba na le melaetsa e megolo e e tshwanang go isa kwa setšhabeng, kwa lephateng, kwa nageng, kontinenteng ya Aforika le lefatshe.
Pono ya lephata la temothuo le le kopaneng, le le se nang bomorafe le le atlegileng e ikaegile mo togamaanong ya maikaelelo a le mararo a phitlhelelo le botsayakarolo, go gaisana, go bona poelo le tsamaiso ya motswedi o o tswelelang. Seno ke pono ya lobaka lo lo leele e e tla latelwang thata mo ngwagakgolong o go tlisa taolelo ya temothuo e ntšha e e farologaneng e e kwa godimo go tswa mo go e e leng teng jaanong.
Lephata le leša le le solofetsweng le tla bo le itshiamiseditse go tshameka karolo ya lona ya tiragalo ya go tlamela dijo le dikumo tsa temothuo le ditirelo kwa nageng ya rona, kontinente le lefatshe. Go fitlha fa, Lefapha la Temothuo le lemogile dikgato tse di tshisintsweng tse mmuso o solofetsweng go di dira, mme o kopantse ba ba amegang mo togamaanong ya dingwaga tse tharo tse di tlang. Lefapha le tsenya gape go ya pele dikgato tse di tshisintsweng mo thulaganyong ya tiro e e amoganwang ke maloko ya ngwaga go tloga 2002 go ya pele.
Kwa maemong a tirisanommogo-gare mo lefapheng, Lefapha le akareditse mme le tla tswelela go akaretsa Mafapha a diporofense a Temothuo le a baikemedi ba temothuo mo setšhabeng, go tsaya togamaano ya lephata jaaka letlhomeso la pholisi mo go rulaganyeng nngwe le nngwe ya togamaano le dithulaganyetso tiro tsa maloko a setlhopha.
Kwa maemong a mmuso wa bosetšhaba, Lefapha le tsentse togamaano ya lephata mo lenanetemeng la Mokgwa wa Segopa sa Kabinete go bona tshegetso go tswa mafapheng a mangwe go kgona go diragatsa leano ka bokgoni. Lefapha le tla batla tshegetso ya Kabinete le go tsenya dikgato tse di tshisintsweng mo Letlhomesong la Togamaano la Mmuso la Nako ya Magareng go akarediwa mo Letlhomesong la Tshenyegelo la Nako ya Magareng.
Go sale jalo, Mmuso o lebisisa gape tekanyetso ya ona go ya ka matlole a a bonweng go tlhaeletsa leano la togamaano ya lephata mo nageng, go tsenngwa Palamente, diporofense, mebuso ya selegae, diintaseteri tsa temothuo le mekgatlho ya baagi. Go fitlha fa, Lefapha le tla ikaega mo balekaneng ba lona go tsaya karolo le go etelela pele mo mafelong a bona.
Ke rata go leboga Moporesidente wa Agri SA, Rre Japie Grobler le Moporesidente Rre Peter Ramotla wa Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Balemi wa Aforika, yo kwa ntle ga gagwe konotelo ya asaenemente e ya kwa Moporesidenteng e ka bong e sa kgonega. Ba ne ba tlamela batlhankedi ba bona go kopana le bale ba Lefapha go bopa Setlhopha sa Tiro go dira tiro. Ba ne gape ba rebola Mokaedi wa Tsamaiso wa Agri-SA Rre Jack Raath le Mokaedi wa Tsamaiso NAFU, Rre Mocks Mothabela go golagana le Mokaedi Kakaretso, Mme Bongiwe Njobe go tlhokomela ditiro tsa Setlhopha sa Tiro.
Ke eletsa gape go leboga Motlatsa Tona, Mmueledi Dirk du Toit, Tona ya Temothuo, Mokaedi Kakaretso, Mme Bongiwe Njobe le Ditlhogo tsa Porofense tsa Temothuo mmogo le batlhankedi ba bangwe ba bagolo ba mmuso go tshegetsa tirego e ya leano la lephata.
Maiteko a a ka bo a sa atlega kwa ntle ga ditshwaelo tse di agang tsa moeteledipele wa temothuo e e rulaganeng mo Aforika Borwa. Tsona di akaretsa Moporesidente, Rre Japie Grobler, Mokaedi wa Tsamaiso, Rre Jack Raath le baeteledipele ba Agri SA, Moporesidente, Rre Ramotla, Rre Teddy Matsetela le baeteledipele ba NAFU.
Go dira ka fa gare ga Setlhopha sa Tiro ke nnete e ne e le maitemogelo a a humisang go mongwe le mongwe wa maloko a a latelang:
Ke atolosa gape ditebogo tsa me kwa go Moporofesara Johann Kirsten wa Yunibesithi ya Pretoria ka go tlhagisa dikwalo tse di latelanang tsa tokomane e, go tloga dintlheng tse di rerisanweng le ditaelo tsa Setlhopha sa Tiro. Kumako e e kgethegileng le bouto ya ditebogo di ya go Ina Goosen ka go rulaganya dikopano le go rulaganya diyamaleng, le Simon Malepeng go tsaya dintlha.
Ditebogo tsa bofelo di ya go Kemedi ya Dinaga tse di Kopaneng tsa Tsweletso ya Boditšhabatšhaba (USAID) ka boingotlo go tshegetsa maiteko a ka matlotlo.
Polelo ya Maikemisetso
Temothuo, e e tsenyeletsang ditiro tsotlhe tsa ikonomi go tloga tlamelong ya ditshwaelo tsa temothuo, bolemerui le go oketsa boleng, di sala go nna lephata la botlhokwa mo ikonoming ya Aforika Borwa go sa kgathalesege kabo ya tlhamalalo e nnye ya teng ya bogotlhe jwa kumo ya selegae (GDP).
Temothuo e tlamela dijo le faeba go fitlhelela ditlhokego tse pedi tsa botlhokwa. E kgonne ka katlego go fitlhelela ditlhokego tse, ka go oketsa tlhagiso kumo fa batho ba naga e ba ne ba le dimilione tse 4 fela mo tshokologong ya ngwagakgolo wa somaamabedi go ya go milione wa somaamane. Badiri ba dipolase, balemirui le malapa a bona gape ba tsaya karolo mo ikonoming fa ba dirisa megolo le meputso mo dithotong tsa modirisi le ditirelo, kana fa ba reka metšhini go tlhagisa mo setlheng se se latelang. Ka tsela e temothuo e nna mokwatla wa kgolo le tsweletso. Tlhotlheletso ya yona mo ikonoming e bontshitswe ka merwalela ya fa gautshwane e e sentseng dikarolo tsa diporofense tsa Bokone le Mpumalanga ka Tlhakole 2000, fa kelo ya kgolo ya naga e ya fatshe ka 1 %.
Temothuo e kgolo e ikarabelela 4,5 % ya GDP ya Aforika Borwa fa boleng jo bogolo jwa dijo tsa temothuo bo ikarabelela kwa 9 % e nngwe. Go na le balemirui ba bogwebi ba bagolo ba ba ka nnang 50000 ba segolo mme e seng fela, ba tserwe go tswa bathong ba basweu. Ka 2000 ba ne ba romela ntle bokana ka dibilione tse R16 tsa dikumo, kana go atamela 10 % ya diromelwa ntle tsotlhe tsa Aforika Borwa. Ba thapile bokana ka badiri ba le milione o le mongwe, kana bokana ka 11 % ya thapo e e feletseng e e rulagantsweng ya Aforika Borwa. Bontsi jwa badiri ba dipolase ba nna mo dipolaseng tsa bogwebi mme bana ba bona ba amogela thuto mo dikolong tsa dipolase. Dipolase tsa bogwebi ka jalo di tlamela botshelo le dintlo go maloko a lelapa a a ka nnang dimilione tse 6 e leng bathapiwa ba le milione o le mongwe le go tlamelela thuto ya bona.
Go na le gape balemirui ba bannye ba le 240 000 ba ba tlamelelang matshelo go maloko a lelapa a bona a a fetang milione o le mongwe le thapo ya sewelo go batho ba bangwe ba le 500 000. Ba tlamela dimmaraka tsa selegae le tsa kgaolo koo palo e kgolo ya barekisi ba ba sa kwadisiwang ba itirelang botshelo. Go feta foo, go na le tekanyetso ya balemirui ba dimilione tse tharo, segolo mo mafelong a tlhakanelo a dinaga magae tsa maloba, ba ba tlhagisang dijo segolo go fitlhelela ditlhokego tsa malapa a bona.
Kwa bofelong, ditiro tsa dikumo le loago tsa ditoropo tsa magae le mafelo a ditirelo di ikaegile ka tshegetso ya bona kwa temothuong e kgolo le ditiro tse di amegang, jaaka bojanala jwa temothuto le thuo ya diphologolo. Go feta halofo ya diporofense le bokana ka 40 % jwa bogotlhe jwa batho ba naga ka jalo di ikaegile segolo mo temothuong le madirelong a a amegang.
Ka ntlha ya seabe se se masisi sa lephata le le sephara la temothuo, Moporesidente Thabo Mbeki o e tsere go le botlhokwa go nna le dikopano tsa ka gale le setlhopha se se dirang go tswa temothuong e e rulaganeng go tlhomamisa ditlhokego tsa lephata le maemo malebana le merero ya bosetšhaba. Mo nakong nngwe kwa dikopanong tse ka Mopitlwe 2001 Moporesidente o ne a itsesiwe gore lephata le tshwentswe ke dilo tse dintsi mo pholising le maparego a ditheo a a di thibelang mo go direng ka botlalo mme ka jalo di nne le seabe sentle kwa maikaelelong a bosetšhaba a kgolo, bogaisani le tekano. Moporesidente o ne a kopa batsayakarolo ba ba farologaneng go lemoga leano la maitemogelo a a tla tlamelang tebo e e lekaneng go kopanya le go godisa lephata. O ne a re pono e e amoganwang e, e tshwanetse go nna le maikaelelo, dipholisi le dikgato tse di ka isang kwa kgolong le tsweletso ya nnete ya batsayakarolo botlhe mo lephateng.
Tokomane e, e tlhagisa thulaganyo ya togamaano ya lephata la temothuo la Aforika Borwa le go tsaya karolo mo go nneng le go nna sentle ga MaAforika Borwa. E ne ya kwalwa mo tiregong ya ditherisano ka tlhatlhamano e e sephara ya bannaleseabe ka bagwebisani ba thulaganyo e kgolo, e bong Mokgatlho wa Bosetšhaba wa Balemirui wa Aforika, Agri SA le Lefapha la Temothuo. Thulaganyo ya togamaano ya lephata e na le tse di latelang jaaka maikaelelo a teng:
Go tlhola pono e e tshwanang ya bannaleseabe ba bagolo.
Go rulaganya le go diragatsa letlhomeso la togamaano go kaela pholisi le tiragatso mo isagong.
Go lebelela merero e e nyatsang go nna le tshepo ga mmeletsi le go aga botoka go tlhaloganya le dikamano tsa loago tse dintle.
Go tlhotlhomisa phitlhelelo e e oketsegileng le botsayakarolo mo lephateng ka ditirego tsa maatlafatso tse di rulagantsweng le mananeo.
Go kopanya, go amogana o dirisa botoka metswedi le ditshiamelo magareng ga bagwebisani.
Go godisa kgaisano ka bogotlhe, kgolo le poelo mo lephateng go gogela dipeeletso tse di ša.
Go tlhomamisa tsweletso e e tswelelang.
Go aga kgwebisano e e sa feleng magareng ga batho, poraefete le bannaleseabe ba baagi le Mekgatlho e e seng ya Mmuso.
Pono ya lephata la temothuo ke:
Lephata la temothuto le le kopaneng le le atlegang
Pono e kaya botsayakarolo bo bo tswelelang bo bo nang le dipoelo mo ikonoming ya temothuo ya Aforika Borwa ka bannaleseabe botlhe, go lemogiwa tlhokego go tshola le go oketsa tlhagiso ya kgwebisano, go aga bogaisani jwa boditšhabatšhaba le go lebelela boswa jwa ditiragalo le ditlhotlheletso tse di isitseng mo phitlhelelong e e sokameng le kemedi.
Mo tshegetsong ya pono ya temothuo, tebo ya tsepamo ya togamaano e tla nna mo maikaelelong a togamaano:
Go tlhagisa phitlhelelo e e siameng le botsayakarolo mo lephateng la temothuo e e gaisanang ka bogotlhe, ya dipoelo e e tswelelang e e tsayang karolo mo botshelong bo bo botoka jwa botlhe."
Pono e neela setshwantsho se se bonalang sentle sa koo temothuo ya Aforika Borwa e ratang go nna teng mo nakong e telele. Sekgoreletsi segolo kwa tiragatsong e e atlegileng ya togamaano e ke bokgoni jo bogolo bo bo sa lemogiwang bo bo letseng mo bathong ba teng le metswedi ya matheriale, poelo e e kwa tlase le bogaisani bo bo kgoreletsang botsayakarolo jwa batho ba dipolotiki tsotlhe ka botlalo le bogotlhe jwa ikonomi. Bothata jo bo itshenotse mo palong ya ditlaleletsa mathata - mangwe le mangwe ka dikgwetlho tsa ona.
BOGAISANI BO BO TLAMILWENG LE GO BOELWA GO GO KWA TLASE
Matshwao ke a gore lephata la temothuo la Aforika Borwa le ikarabela sentle mo kgwetlhong ya bogaisani bo bo oketsegileng. Le gale, go na gape le bopaki jwa gore maphata a tlaleletso a temothuo le ditiro tse di oketsang boleng ga di gaisane mo mmarakeng wa selegae le wa boditšhabatšhaba. Seno se na le dibakwa tse di farologaneng, go akarediwa ditshenyegelo tse di tsenngwang tse di kwa godimo tse di kopaneng le tlhagiso kumo e e kwa tlase, ditogamaano tsa kgwebo tse di bokoa le tlhokego ya bokgoni, ditiro tsa kgwebo tse di sa siamang ka bagaisani le rona, jj. Tlhokego ya bogaisani jwa bditšhabatšhaba le yona e isa kwa poelong e e kwa tlase le dikamogelo tsa tlwaelo tse di kwa tlase mo lephateng, e gape e rweleng maikarabelo a peeletso mo madirelong a a rileng. Seno gongwe ke kgwetlho e kgolo e e tlhokang go lebelelwa go baya temothuo mo tseleng ya kgolo e e kwa godimo e e akantsweng.
BOTSAYAKAROLO BO BO SOKAMENG
Ka ntlha ya ditlamorago tsa tlhotlhololo le kgethololo mo temothuong ya Aforika Borwa, kgwetlho jaanong ke go tokafatsa botsayakarolo mo dikarolong tsotlhe tsa lephata le go e tlosa ka gangwe le ka maparego otlhe a go tsena a mantsi a a ikepetseng mo ditiragalong tsa bobedi jwa tsona. Kgwetlho segolo ke go lemoga mananeo a a tla rotloetsang ba ba tsenang ba bašwa - bantsho le basweu; bašwa le bagolo; banna le basadi; kgwebong ya sekale se se nnye le se se fa gare go tsenela lephata. Go botlhokwa go bona ditsela go tlhomamisa gore dikarolo tsotlhe tse, tse di farologaneng tsa lephata mo nneteng di ikutlwa le go ipona e le tsa karolo ya bongwe.
BOTSHEPEGI JWA MMELETSI JO BO KWA TLASE MO TEMOTHUONG.
Botshepegi jo bo bokoa jwa mmeletsi mo temothuong bo bakilwe ke dipoelo tse di kwa tlase mmogo le mathata a a emeng le a a fa gare a ikonomi le loago a a nang le kamego mo peeletsong le tlhagiso jaaka leroborobo la dipolao tsa dipolase, go kobiwa le go nna go go seng ka fa molaong. Tshepo ya mmeletsi e a tlhokega go bona lephata la temothuo le le tsogileng le go gola.
TSHEGETSO E E SA LEKANANG, E E SA NONOFANG LE E E SA KGONENG LE MEKGWA YA TSAMAISO
Tlhaelo ya tsamaiso le tiragatso ya dikgato tse di atlhameng tse dintsi tsa mmuso, melawana le mananeo mmogo le ditsela tsa tshegetso tse di se nang bokgoni - tsotlhe tse di leng botlhokwa go tlhomamisa tikologo e e kgontshang ya temothuo - di bopa matshwenyego a magolo le kgwetlho kwa baemeding ba dinaga botlhe ba ba tshegetsang lephata la temothuo. Dintlha tse di nang le seabe mo mathateng a ke go nna dikabetla ga ditirelo tse di rileng, metswedi e e sa lekanang, taolelo e e bokoa le go ikarabelela mmogo le ditshwetso tsa khuduthamaga tse di bokoa le ka gantsi ditetelo tse di leele mo go tseyeng ditshwetso.
TSAMAISO E E BOKOA E E TSWELELANG YA METSWEDI YA TLHOLEGO
Lefatshe le le sa dirisiwang la bokgoni jo bo kwa godimo le jo bo fa gare ga le a lekana mo Aforika Borwa, mme go na le tekanyetso go ya katolosong ya thapamo ya tlhagiso ya temothuo. Mo tlaleletsong, dithulaganyetso le ditirelo go tshegetsa tiriso ya lefatshe e e tswelelang ga di a lekana. Mananeo a mmuso (k.g.r Tlhokomelo ya lefatshe le Go dira Ka Metsi) tse di ikaeletsweng kwa tshireletsong ya motheo wa motswedi di atlegile mme ga di a lekana. Tshenyo ya lefatshe e sala go nna bothata mo mafatsheng a a siameng a a sa lekanang. Ka kgatelelo e e oketsegileng mo temothuong go oketsa dikumo go ya ka yuniti ya lefatshe, ke kgwetlho e kgolo go tlhomamisa gore seno ga se diragale go ya ka tshenyo ya tshegetso ya motswedi wa tlholego.
Mo go lebaganeng le dikgwetlho le go fitlhelela pono, thulaganyo ya togamaano e tla nna le ditogamaano tse tharo tsa pinagare, e bong go:
Oketsa phitlhelelo ya tekano le botsayakarolo mo lephateng la temothuo.
Tokafatsa bogaisani jwa bogotlhe le poelo.
Tlhomamisa tsamaiso ya motswedi o o tswelelang.
Dielemente dingwe tsa ditogamaano tsa pinagare di a tlaleletsana mme di tla nna le seabe mo go tlholeng le go busetseng go itshepa mo temothuong. Ka se se mo monaganong, ditogamaano tse di latelang tsa botlhokwa tsa go tshegetsa le go kgontsha, tse di putlang go ya ditogamaanong tsa pinagare, di lemogilwe:
Taolo e e siameng.
Tsweletso e e kopaneng e bile e tswelela ya magae.
Kitso le dikakanyo tse di ša.
Tirisanommogo ya boditšhabatšhaba.
Pabalesego le tshireletso.
Maikaelelo a a tlaleletsanang togamaano a a botlhokwa gonne a tlamela motheo wa botlhokwa o kwa ntle ga ona maikemisetso a togamaano a temothuo e e gaisanang, e e akaretsang le go tswelela e ka se bonweng. Di gatelela gape go ikaega ga lephata mo tshegetsong ya setlhopha sa mafapha a mangwe a mmuso le madirelo.
Pono ya lephata la temothuo le le tshwaraganeng le atlegile le tlhoka balekane go nna le dithulaganyo tsa tiro, ditshupetsi tsa tiragatso tse dikgolo, maemo a tsamaiso ya tirelo, go tlhokomela le ditsela tsa go sekaseka le ditekanyetso tsa nako gore go fitlhelelwe maikaelelo a thulaganyo ya togamaano ya lephata, e tlhoka gape gore Mmuso o dire dilo ka go farologana - ka lebelo le legolo le potlako le mo kgwebisanong le balemirui, ba kgwebo ya temothuo, Mekgatlho e e seng ya Mmuso le mafapha a mangwe a mmuso.
Kgato ya dithulaganyo tse di tletseng tsa thulaganyo ya togamaano e di ya go tlhagisiwa ke botlhe ba balekane bao ba ba ikabetseng maikarabelo a tiragatso ya teng. Se se tlhalositsweng mo tokomaneng e ke letlhomeso la togamaano, mananeo a tlang pele, sethwe se se kopaneng sa tiragatso le ditlamelo tsa kgwebisano ya baagi - setšhaba - poraefete. Go fitlha fa, balekane ba ba eteletseng pele, e bong Lefapha la Temothuo, Agri SA le NAFU - di tla tlhoma komiti e e kopaneng ya leruri. Maiteko a tsweletse go akaretsa bodiri bo bo rulaganeng, Mekgatlho e e seng ya Mmuso, mekgatlho e e ikaegileng ka baagi le mekgatlho ya kwa ntle.
Jaaka kgato ya ntlha go isa thulaganyo ya togamaano gaufi le tiragatso, balekane ba togamaano ba ne ba lemoga mananeo a a tlang pele a a latelang le dikgato:
Go diragatsa togamaano ya tshireletso le pabalesego ya motheo o o bulegileng e e dirang sentle le kemo ya loago, e e tshepegang e ikanyega.
Go tsweletsa pono e e amoganwang ka temothuo, tsamaiso e e siameng le kgwebisano ya loago.
Tshalomorago e e bonako ya lenaneo la kabo ya lefatshe go tlhabolola temothuo le ditirego tsa maatlafatso ya ditlhopha tse di ikaeletsweng.
Go fetola patlisiso ya temothuo, go fetisa thekenoloji, thuto le katoloso go arabela dimmaraka thata.
Go tlhalosa gape bothati jwa mmaraka wa temothuo le kgwebo ya boditšhabatšhaba mo nakong ya boto ya maloba e e neng e laola kgatlhanong le kgaisano e kgolo ya bogotlhe le ditlhokego tsa phitlhelelo ya mmaraka kwa baleming botlhe le ba kgwebo.
Go tlhoma tsela ya ditirelo tsa ditšhelete e e tshwaraganeng ya mo gae e e tlhagisiwang ke Pegelo ya Khomišene ya Strauss.
Go aga ditšhelete tse di dumelesegang tsa dipalopalo tsa temothuo le tshekatsheko ya ikonomi tse di fitlhelegang kwa balemiruing botlhe le ba kgwebo.
Go tlhagisa tsela ya tsamaiso ya kotsi e e tshwaraganeng e e dirang ya ditsela tsa boitekanelo jwa dimela le diphologolo, ditsela tsa tlhotlhwa le lotseno le matlhotlhapelo a tlholego.
Go gaba peeletso mo tsweletsong ya malokololo a magae go tlamela matlhagatlhaga, dithulaganyetso, nosetso, motlakase, ditlhaeletsano tsa megala, tsa dipalangwa, katiso le tsweletso ya bokgoni.
Go tlhoma lenaneo la tirisanommogo la temothuo la Aforika go etelela pele Maiteko a Mašwa a Aforika mo temothuong.
Go isa tlase ditshenyegelo ka kakaretso tsa tlhagiso, go akarediwa phokotso go ya pele mo makgethong le dituedisong mo diseeleng(mafuraa) le ditlhagisiwa tse dingwe.
Mo go tsona tsotlhe tse seabe sa botlhokwa sa lephata la poraefete mo go fitlheleleng maikaelelo a botsayakarolo, bogaisani le tsweletso se a lemogiwa. Ka jalo sengwe le sengwe se tla dirwa go tlhomamisa go dira mmogo le go rulaganya magareng ga mmuso le lephata la poraefete - go tewa balemirui, mekgatlho ya balemirui le kgwebo temothuo - gore go fitlhelelwe pono e ntšha ya lephata le le tshwaraganeng le le humileng la temothuo.
Dpoelo tse di latelang di solofelwa go tswa tshalong morago e e atlegileng ya ditogamaano tsa maikemisetso a :
Tlholego ya khumo e e oketsegileng mo temothuong le mafelo a magae.
Thapo e e oketsegileng e e tswelelang mo temothuong.
Lotseno lo lo oketsegileng le dikamogelo tsa thefosano ya boditšhaba tse di oketsegileng.
Lehuma le le fokotsegileng le go sa lekaneng mo go nneng le lefatshe le maitshimololelo.
Nonofo ya temothuo e e tokafetseng.
Tshireletso ya dijo ya bosetšhaba le magae tse di tokafetseng.
Baagi ba magae ba ba tlhomameng le go babalesega, maemo a a fokotsegileng a bosenyi le ntwa, tlhabololo ya magae e e tswelelang.
Go itshepa ga mmeletsi go go tokafetseng le peeletso e kgolo ya selegae le baditšhaba mo ditirong tsa temothuo le mafelo a magae.
Boikgogomoso le seriti mo temothuong jaaka tiro le lephata
Balekane ba ineela go tlamela nako e e tlhokegang le ditšhelete le metswedi ya matheriale go tlhokomela tiragatso e e atlegileng ya togamaano. Go na le temogo e e utlwalang le ditebogo gore kgaolo e ntšha e a bulwa ya temothuo mo Aforika Borwa, kgaolotlase ya SADC le Kontinente ya Aforika.
TONA: TEMOTHUO LE MERERO YA MAFATSHE
MOPORESIDENTE: AGRI SA MOPORESIDENTE: NAFU
Matseno
Mo Puong ya gagwe ya Puisano le Setšhaba ka di 9 Tlhakole 2001, Moporesidente Thabo Mbeki o bontshitse gore fa tekano le tlhomamo di fitlheletswe kwa maemong a makero, kelo ya kgolo ya ikonomi e ne e sa le kwa tlase. Mo puong ya gagwe Moporesidente o goeleditse leano la tiro la go:
Isa ikonomi go ya tseleng ya kgolo e e kwa godimo.
Oketsa bogaisani le bokgoni.
Tsholetsa maemo a go thapelo ditiro.
Fokotsa lehuma le le tsweletseng le go sa lekalekaneng.
Moporesidente o bontshitse gore maikemisetso a a ka bonwa botoka ka tlhokomediso e e kgethegileng mo Letlhomesong le le Tshwaraganeng la go Rulaganya la Mmuso kwa maphateng a ikonomi a a bontshang bokgoni jo bo kwa godimo jwa kgolo le tlholego ya ditiro. O ne a sedimosa temothuo, maatla, bojanala, madirelo a setso, maphata a a rileng a ntshetsontle (go tsenyelediwa tirego ya temothuo), le tshedimosetso le madirelo a tlhaeletsano ya megala.
Lephata la temothuo, le le tlhalosiwang jaaka ditiro tsotlhe tse di amanang le tlamelo ya tlhagiso ya temothuo, temothuo le go dirwa le ditiro tsa phatlhalatso tse di oketsang boleng kwa dikumong tsa polase, di sala go nna lephata la botlhokwa mo ikonoming ya Aforika Borwa go ikgatholositswe kabo ka tlhamalalo e nnye ya yona le kumo ya selegae ya bogotlhe e e feletseng. (GDP).
E tlamelela tse pedi tsa ditlhokego tsa motheo tsa motho, e bong dijo le tlhale, mme e na le dikgolagano tse di tiileng tsa ikonomi le ditiro le maphata a mangwe a ikonomi, ka go rialo e na le seabe se se utlwalang mo kgolong ya ikonomi. E fitlheletse ditlhokego tse ka katlego ka tlhagiso e e oketsegileng fa ditšhaba tsa naga e ne e le dimilione tse 4 kwa tshokologong ya ngwagakgolo ya somaamabedi go fitlha go dimilione tse 40. Ka jalo ke mokwatla wa kgolo le tsweletso mo Aforika Borwa gonne e tlamela motheo o o tiileng le tshegetso kwa maphateng a mangwe a ikonomi. Tlhotlheletso ya yona mo ikonoming e bontshitswe ke merwalela ya gautshwane e e sentseng dikarolo tsa Porofense ya Bokone le Mpumalanga ka Tlhakole 2000, fa kelo ya kgolo ya GPG e wa ka 1%.
Temothuo ya motheo, e e nang le tlhagiso ka fa gare ga melelwane ya kgoro ya polase, e ikarabelela kwa tlase ga 5% ya GDP ya Aforika Borwa. Maraarane a temothuo ya dijo, a a nang le tlhagiso theo mmogo le koketso le maphata a tirego ya temothuo, e e ikarabelelang bokana ka 14% ya GDP. Go na le bokana ka balemirui ba khomešiale ba sekale se segolo ba le 50 000 ba segolo mme e seng fela, ba tsewang go tswa setšhabeng sa basweu. Ka 2000 ba ne ba romela ntle bokana ka badiri ba le milione o le mongwe, e e leng 11% ya bogotlhe jwa thapo ya lephata le le rulaganeng mo nageng. Bontsi jwa badiri ba ba nna mo dipolaseng tsa khomešiale mme bana ba bona ba amogela thuto mo dikolong tsa dipolase. Ka jalo dipolase tsa khomešiale di tlamelela botshelo le dintlo go maloko a lelapa a a ka nnang dimilione tse 6 tsa badiri ba le milione o le mongwe le go tlamelela ditlhokego tsa thuto ya bona.
Go na gape le balemirui ba bannye ba le 240 000 ba ba tlamelelang botshelo kwa go feteng milione o le mongwe wa maloko a lelapa, le thapo ya sewelo go batho ba bangwe ba le 500 000. Balemirui ba ba tlamela dimmaraka tsa selegae le kgaolo koo dipalo tse dikgolo tsa bagwebi ba ba seng mo molaong ba itirelang botshelo. Go feta moo, balemirui ba ba lekanyediwang go dimilione tse 3 ba dintlo ba ba beilweng segolo mo mafelong a tlhakanelo a dinagamagae tsa maloba, ba tlhagisa segolo go fitlhelela karolo ya ditlhokego tsa lelapa tsotlhe. Kwa bofelong, go lekana le ditiro tsotlhe tsa tlhagiso le loago tsa ditoropo tsa magae le ditikatikwe tsa tirelo di ikaegile ka temothuo theo le ditiro tse di amaneng tsa loago. Seno se akaretsa temothuo ya bojanala e e golang e e ratwang le e e botlhokwa mo ikonoming le ditiro tsa thuo ya diphologolo. Go feta halofo ya diporofense le bokana ka 40% ya ditšhaba tsotlhe tsa naga ka jalo di ikaegile segolo ka temothuo le madirelo a a amegang.
Togamaano e ya thulaganyo e tsweleditswe ke Lefapha la Temothuo, Agri SA le NAFU ka kopo ya Moporesidente go fetolela tikologo e e siameng mo maikaelelong, dipholising le ditirong tse di tla isang kwa kgolong le tswelelong ya bannaleseabe botlhe mo lephateng. Kopo e, e ne e le poelo e e tlhamaletseng ya kopano ya setlhopha sa go dira sa temothuo sa Moporesidente ka Mopitlwe 2001, koo Moporesidente a gwetlhileng baanaleseabe go lemoga leano le le bonolo le le tla lebelelang bongwe le kgolo ya lephata.
Palo ya balekane ba togamaano e amegile mo tsweletsong le tiragatsong ya leano la togamaano ya lephata. Bano ba karetsa mmuso, balemirui, temothuokgwebo, mekgatlho ya tirelo ya temothuo, bodiri bo bo rulaganeng, mekgatlho e e ikaegileng ka baagi le mekgatlho ya boditšhaba. Bano ke bannaleseabe botlhe ba botlhokwa le badirisi ba togamaano ba ba akanyeditsweng go direla modirisi wa bofelo, batho ba Aforika Borwa go fitlhelela maikaelelo a botshelo jo bo botoka go botlhe.
Le fa e le masisi mo katlegong ya temothuo, ntlha ya bodiri bo bo rulagantsweng e ne e sa lebelelwa ka totobalo mo tokomaneng gonne bontsi jwa merero e e lebeletswe mo go "Common vision on farm labour" e e konoseditsweng fa gautshwane. Merero mo tokomaneng e e bopa karolo ya botlhokwa ya go diragatsa togamaano ya lephata le.
Tirego ya go tsweletsa Togamaano e ne ya etelelwa pele ke palo ya ditokomane tsa mmuso le ditogamaano tse dingwe. Tsotlhe tsa tse di tlhodile letlhomeso le le botlhokwa le ka fa gare togamaano ya lephata la temothuo e bopilweng mme e akaretsa tse di latelang:
Maiteko a Mašwa a Aforika (A pele e neng e le Leano la Mileniamo la Nonofa la Aforika) a mo go ona baeteledipele ba Aforika ba itlamang ka pono e e tshwanang le maipofo a a tsepamang a kutlwano go tlosa lehuma le go baya mafatshe a bona mo tseleng ya kgolo e e tswelelang le tsweletso.
Togamaano ya Tsweletso ya Magae e e Kopaneng e e Tswelelang ka maikaelelo a leano go fetolela Aforika Borwa ya magae go nna lephata le le dirang ka katlego mo ikonoming le tlhomamo mo loagong le lephata la kutlwano le le dirang seabe sa botlhokwa go GDP ya setšhaba.
Khomišene ya Maatlafatso ya Ikonomi ya Bantsho le thulaganyo ya leano la bosetšhaba la Maatlafatso ya Ikonomi ya Bantsho (BEE).
Kabo gape ya mafatshe ya lenaneo la Tsweletso ya Temothuo (LRAD), lenaneo tlaleletso la lenaneo la kabo gape ya mafatshe. Lenaneo le akanyeditswe go tlamela dikabo kwa baaging ba pele ba neng ba kgapetswe thoko ba Aforika Borwa go fitlhelela lefatshe ka tsepamo ka mabaka a temothuo.
Pono le Khouto ya Maitsholo ya Dikamano tsa Bodiri mo Temothuong" e e kwadilweng ke temothuo e e rulagantsweng, mekgatlho ya bodiri le Lefapha la Badiri. Pono e e tshwanang e e amoganweng ka phetogo ya mafatshe e amoganwa gape jaanong mo tiregong ya go kwalwa.
Letlhomeso la Thulaganyo le le Kopaneng la Mmuso.
Pampiri e Tshweu ya Temothuo ya 1995 le Tokomane ya Ditherisano ya 1998 ya Pholisi ya Temothuo.
Mo karolong e e latelang pono ya lephata la temothuo e a tswelediwa le go tlhalosiwa. Karolo 3 ka go latelana e sedimosa maemo a jaanong mo lephateng, e e thusang mo go lemogeng, mo Karolong 4, dikgwetlho tsa go fitlhelela pono. Dikgwetlho tsa lephata di isa kwa ditogamaanong tse tharo, tse di tlhalosiwang ka botlalo mo go Karolo 5. Ditogamaano tse dikgolo tse tharo ga di kitla di dira mo bonosing, mme di ikaegile ka ditogamaano tse di tlaleletsang tse tlhano tse di tlhalosiwang mo go Karolo 6, tse tota, di bopang motheo wa go fitlhelela maikaelelo a togamaano. Karolo 7 e tlhagisa "ka moo o ka " ya leano la togamaano ka go sedimosa mananeo a tse di tlang pele le dipopego le ditirego tsa tiragatso.
Ponelopele ya Temothuo ya mo Aforika Borwa
Ditengtiriso le dikgwetlho tse di neilweng ke Moporesidente mmogo le mafelo a motheo le boleng jwa setšhaba sa Aforika Borwa o mošwa di laolela pono ya lephata la temothuo. Pono e ke:
Lephata le le kopaneng le le humileng la temothuo
Pono e tlhalosa lephata le le kopaneng le le direlwang ke letlhomeso la pholisi e e kgonegang e e rulagantsweng go nna moratho wa dikarolo tse pedi tse di bonalang le go oketsa seabe sa lephata mo kgolong ya ikonomi le tsweletso.
Pono e kaya botsayakarolo jwa poelo jo bo tswelelang mo ikonoming ya temothuo ya Aforika Borwa ka mefutafuta e e tletseng ya dilo tse di ikemetseng di le teng tsa ikonomi, go lemogiwa ka botlalo botlhokwa jwa tlhagiso ya khomešiale e e tswelelang mmogo le bonnete jwa ditshalelo tsa ditiragalo le ditshokamo tse di bakileng phitlhelelo e e thulameng le kemedi. Pono e amogela bomefutafuta jwa lephata mme e ikaelela go tlhomamisa lefelo le seabe tsa balemirui botlhe mo lephateng le le kopaneng. Tebo e e jalo e tsewa e le maleba mo maemong a tsweletso ya ga jaana ya setšhaba sa Aforika Borwa mme e tla tlhola motheo wa bonno mme ya tsenya ditlhopha tsotlhe maatla le ditlhopha tse tsa setšhaba se se kgaoganeng ka ditiragalo, e bong dikgwebo tse dinnye, tsa magareng le tse dikgolo mmogo le ditlhopha tse di ikgatholositsweng go ya ka ditiragalo (go tewa morafe, bong le ditlhopha tsa bašwa).
Mo tshegetsong ya pono ya temothuo, tebo e kgolo ya leano la togamaano ya lephata e tla lebisiwa mo maikaelelong a togamaano a a latelang:
Go tlhola phitlhelelo e e lekanang botsayakarolo mo lephateng la temothuo la bogotlhe le le gaisanang, la dipoelo le le tswelelang le le nang le seabe mo botshelong jo bo botoka jwa botlhe."
Maikemisetso a togamaano a a tla kaela bagwebisani botlhe ba loago ba ba maleba mo tlhologelelong ya bona go tlhagisa mefutafuta ya ditogamaano le mananeo. Mananeo a a tla tlholwa le go diragadiwa go ya ka mafelo a motheo a a latelang le boleng jwa dintlha:
Kakgolo e e siameng ya maiteko, kotsi le matlhagatlhaga.
Tshireletso ya go nna le thoto ya batsayakarolo ba jaanong le ka moso.
Phitlhelelo e e lakanang kwa metsweding le mabaka a tlhagiso.
Tiriso e e tswelelang ya metswedi ya tlholego le baoloji.
Patlisiso e e utlwalang, saense, kitso le ditsela tsa thekenoloji.
Maatla a mmaraka go lebisa tiro ya kgwebo le kabo ya motswedi.
Letlhomeso le le bonalang la go laola le ditirelo tsa mmuso tse di dirang.
Tlhomamo ya pholisi le ponelopele.
Badirammogo ba ba arabelang sentle magareng ga maphata a poraefete le setšhaba mo popegong ya pholisi le tsamaiso ya tirelo.
Dipoelo tse di latelang di solofetswe go tswa mo tsweletsong e e atlegileng ya maikaelelo a togamaano:
Tlholego e e oketsegileng ya lehumo mo temothuong le mafelo a magae.
Thapo e e oketsegileng e e tswelelang.
Matseno a a oketsegileng le dikamogelo tsa thefosano tsa boditšhaba tse di oketsegileng.
Lehuma le le fokotsegileng le go sa lekaneng mo lefatsheng le go nna le dikgwebo.
Nonofo e e tokafetseng mo temothuong.
Tshireletso e e tokafatseng ya bosetšhaba le dijo tsa mo dintlong.
Baagi ba ba tlhomameng ba magae ba ba babalesegileng, maemo a a fokotsegileng a bosenyi le dintwa, le tsweletso ya magae e e tswelelang.
Go tshepa go go tokafetseng ga mmeletsi go go isang kwa peeletsong e e oketsegileng ya selegae le ya boditšhaba mo ditirong tsa temothuo le mafelo a magae.
Boikgogomoso le seriti mo temothuong jaaka tiro le lephata.
Bonnete jwa ga jaana jwa Temothuo ya Aforika Borwa
Aforika Borwa e itlhopholotse ka maemo a a kwa godimo a lehuma, segolo mo mafelong a magae koo bokana ka 70% ya batho ba ba humanegileng ba Aforika Borwa ba nnang. Matseno a bona a a tshwarega gonne ikonomi ya magae ga e matlhagatlhaga mo go lekaneng go ba tlamela ka ditiro tse di duelang kana ditšhono tsa go ithapa.
Go na le mabaka a le mantsi a maemo a a boleng, mme a le mantsi a, a ikepetse mo dipholising tse di dirilweng mo nakong e e fetileng. Fa maemo a tlholego jaaka go fetofetoga ga tlelaemete, a lebega a le kotsi mme a baka mabaka mo temothuong, dipholisi tse di sa rulaganngwang le ditlamorago tse di sa ikaelelwang tsa dipholisi di rile mo nakong e e fetileng tsa baka kgolo e e sa nonofang le peeletso mo lephateng gape. Fa mafelo a magae a ne a na le motheo o o neng o ka tshegetsa dikamogelo tse dikgolo le maatla a tiriso madi, ikonomi ya magae e ne e ka nna maatla, ya gola le go tlhola ditšhono tse dintsi le go ithapa. Ka jalo, go ka ngangisanwa gore fa ikonomi ya Aforika Borwa e ka bo e latetse tsweletso e e farologaneng, ya bodiri bo bo tseneletseng, bo bo tsenyeletsang bo sa kgetholole le tsela ya go dumalana mo nakong e e fetileng, lehuma la magae le ka bo le sa nna le selebego se se bonalang sa setšhaba sa rona sa jaanong le ikonomi.
Diikonomi ka kakaretso di gola ka go sutisetsa metswedi ya motho le khepetlele kwa ntle ga maphata a magolo (temothuo, go epa/rafa), pele ka mo lephateng la madirelo mme morago mo ditirelong tsa lephata. Seno se diragetse jalo le ka Aforika Borwa, koo kgabaganyo go ya nakong ya morago ga madirelo e setseng e tsweletse. Gone go na le bopaki jwa gore mo tiregong e maphata a magolo (jaaka temothuo) a ka bo a paletswe ke go fitlhelela bokgoni jwa ona ka botlalo kana a dirile jalo ka mokgwa o o sekameng mo go isitseng kwa palong e kgolo ya batho ba tlhophololwa mo ditshiamelong tsa go dira dilo go nna tsa segompieno.
Temothuo ya khomešiale ya Aforika Borwa e latetse tsela ya kgolo e e tseneletseng ya bokhepetlele go feta, fa metswedi ya temothuo ya botlhokwa (batho le matheriale) e ntse e sa dirisiwe kana e sa dirisiwe ka botlalo mo mafelong a maloba a dinagamagae. Bobedi jo jwa diponagalo bo amile bokgoni jwa go bona lotseno ga batho ba magae. Go feta foo, bokgoni jwa tsa kgwebo jwa balemi ba Bantsho bo ne jwa gatelelwa, mo lebakeng la ntlha ka go tlhophololwa go tswa mmarakeng wa lefatshe wa khomešiale le gore jaanong ka ntlha ya bolemirui jwa ntle le tuelo jwa tshegetso ya khomešiale bo ne bo tota bo sa kgonege mo mafelong a dinagamagae. Ditšhono tsa ditiro mo temothuong ya khomešiale di ne di tota di santse di lekanyeditswe segolo badiri ba ba se nang bokgoni ba amogela mogolo o o kwa tlase, le kabo e kgolo ya bogotlhe jwa thapo mo temothuong ya khomešiale ke ya boleng jwa go ya ka ditlha kana nakwana fela. Go feta foo, tsela e ya kgolo e kaile gore madirelo a a ya ntlheng ya godimo e le nngwe (difeme tsa dikumo) le tse di fologelelang ntlheng e le nngwe (metšhine ya dijo le faeba) tse di amanang le temothuo di ne di thibelwa, ka go rialo go timiwa batho ba magae ditšhono tsa ikonomi.
Mabaka a a ne a ikarabelela segolo go tlhola sebedi se se feteletseng le go sa lekane mo temothuong. Sebedi se se tlhodile pharologano ya' rona' le' bona' magareng ga batsayakarolo mme se isitse kwa mokgweng wa go dira pholisi le tsamaiso ya tirelo e e tsepameng mo ditemothuong tse pedi go na le lephata le le esi le le kopaneng - e le nngwe ya balemirui ba khomešiale le e le nngwe ya se se bidiwang balemirui ba ba rotogang. Go na le ka jalo tlhaelo e e feteletseng ya pono e e tshwanang ('rona/ re/ ya') le go tlhaloganya mo temothuong le kakanyo e nnye ya bommogo le go nna gongwe. Lephata le la togamaano le tlhoka go fedisa mokgwa o wa go se utlwane le o o kotsi.
Fa e sale 1990, ditirego di le mmalwa di diragetse go fetola peomolao ya kgethololo le go tokafatsa batsayakarolo, fa ka nako e le nngwe maiteko a mangwe a le mmalwa a diragaditswe go laola sešwa le go golola lephata. Dingwe tsa dikgato tse di nnile le ditlamorago tse di sa ikaelelwang. Ditshutiso tsa pholisi tse dikgolo mo lebakeng le di akaretsa:
Go laolwa lešwa ga go bapatsa dikumo tsa temothuo.
Diphetogo mo tsholong ya lekgeto la temothuo, go tsenyeletsa khutliso ya dithebolelo tsa lekgeto tse di rileng tse di ratileng lephata.
Phokotsego mo ditshenyegelong tsa tekanyetso ka tlhamalalo mo lephateng.
Phetogo ya lefatshe, e e nang le puseletso, kabo gape le mananeo a phetogo ya go tshwara lefatshe.
Phetogo ya pholisi ya kgwebo, e e akareditseng kelotefo ya dikumo tsa polase le kgololo ya kakaretso ya kgwebo ya temothuo go tsenyelediwa ditumalano tsa kgwebo ya mahala.
Phetogo ya setheo e e tlhotlheletang taolo ya temothuo.
Tiragatso ya peomolao ya bodiri kwa lephateng la temothuo.
Diphetogo tse di na le ditlamorago tse dikgolo tse di isang mo bogareng go tlhagiso e e okeditsweng le go temothuo e e feletseng ya bogaisani, le fa balemirui ba le bantsi ba nnile mojo wa manong kwa dikakabalong tsa boditšhaba, maemo a bosa a a sa tsepamang, maemo a a melato a a etegelang le ditumalano tse di yang tlase tsa kgwebo. Seno gotlhelele le bodiri bo boša, metsi le peomolao ya phetolo ya lefatshe di isitse kwa dikgopolong tse di sokameng malebana le maikaelelo a peomolao e, ditsholofelo tse di ileng magoletsa tsa bodiri, dipego tsa phatlhalatsa ka ditlhopha kgatelelo tse di farologaneng, di nnile le seabe mo tsibogong e e sa siamang magareng ga balemirui ba khomešiale le phokotso mo palong ya bathapiwa ba nako yotlhe mo dipolaseng.
Tirego ya ka bonako ya go fetola le go golola mo dingwageng tse di lesome e tlhagisitse gape bokgoni jo bo lekanyeditsweng jwa balemirui ba le bantsi go lepalepana le pholisi le diphetogo tsa papatso. Tlhagiso e kgolwane kwa kgaisanong ya boditšhabatšhaba e amile bogaisani jwa teng ka fa go sa siamang, go go tlholang gore balemirui ba le bantsi ba tlogele madirelo. Mo ikonoming e e butsweng, e e gaisanang, ditsela tse dinnye tsa temothuo le tsona di a palelwa kana di fitlhela go le boima go nna karolo ya temothuo ya tse dikgolo.
Le fa palo ya dipitlagano le mafelo a mathata di thibela lephata la temothuo mo go direng ka bokgoni bo bo feletseng, seno ke karolo fela ya setshwantsho. Go na le ditshupetso tse di siameng tse balemirui bangwe ba dirang sentle ka fa tlase ga mabaka a ga jaana. Go mo molaleng gape gore go na le motheo o o siameng le boitshwaro jo bo siameng le boineelo magareng ga balemirui, mekgwa ya go dira mo kgwebotemothuong le mmuso go mekamekana le dikgwetlho tse di latelang le go di fetolela go nna ditšhono.
Dikgwetlho tsa lephata
Go tswa mo ditherisanong tse di eteletseng pele go a kgonega go lemoga mathata a, le dikgwetlho mo lephateng. Kgwetlho kgolo mo temothuong ya Aforika Borwa ke go bulela bokgoni bo bo sa dirisiwang mo peleng bo bo letseng mo bathong ba yona mmogo le poelo e e kwa tlase le bogaisani bo bo pitlaganyang botsayakarolo bo bo tletseng jwa batho ba mebala le makgaokgao a ikonomi. Bothata bo ikgarile mo palong ya ditlaleletso mathata - a mangwe le a mangwe a tlhagisa dikgwetlho tsa ona.
BOGAISANI JO BO PITLAGANENG JWA BOGOTLHE LE POELO E E KWA TLASE
Ditemogo ke gore lephata la temothuo la Aforika Borwa le arabela sentle dikgwetlho tsa kgaisano e e oketsegileng. Le gale, tswelelopele e sala go nna karolo, mme go na le bopaki gore dtlaleletsa maphata mangwe tsa temothuo le ditiro tse di oketsang boleng ga di gaisane mo mmarakeng wa selegae le boditšhabatšhaba. Seno se tlholwa ke mabaka jaaka ditshenyegelo tse di kwa godimo tse di tsenngwang di kopane le tlhagiso e e kwa tlase ditogamaano tsa kgwebo tsa tlaleletso e e botoka le tlhokego ya bokgoni mmogo le ditiro tsa kgwebo tse di sa siamang. Tlhaelo ya bogaisani jwa boditšhaba le yona e isa kwa peeletsong e e kwa tlase mo maphateng a tlaleletso a a rileng. Gongwe seno ke kgwetlho e kgolo e e tlhokang go lebelelwa go baya temothuo mo kgolong e e kwa godimo e e bonetsweng pele le tsela ya tsweletso.
BOTSAYAKAROLO JO BO SOKAMENG
Re lebile masaledi a tlhophololo le kgethololo, kgwetlho jaanong ke go lotlolola ditalente le maatla a matlhagatlhaga a batho le go tokafatsa botsayakrolo jwa bona mo dintlheng tsotlhe tsa lephata le go le phepafatsa ka gangwe le ka gotlhe dikgoreletsi tsa go tsena tse di ikepetseng mo botemepeding jwa ditiragalo tsa teng. Kgwetlho ke go lemoga manaaneo go rotloetsa ba ba tsenelang ba bašwa: bantsho le basweu; bašwa le bagolo; banna le basadi; bagwebi ba sekale sennye le sa magareng, go tsena mo lephateng. Kwa bofelong, go botlhokwa go bona ditsela go tlhomamisa gore dikarolo tsotlhe tse di farologaneng tse tsa lephata mo nneteng di ikutlwa le go ipona di le tsa makgaokgao a le mangwe.
BOITSHEPO JO BO KWA TLASE JWA MMEELETSI MO TEMOTHUONG
Go itshepa ga mmeeletsi yo o bokoa mo temothuong go tlholwa ke dipoelo tse di kwa tlase tse di boletsweng mmogo le kgatelelo e e tsepameng le bogare jwa ikonomi mmogo le loago mo peeletsong le tlhagiso jaaka dipolao tsa dipolase, diphuduso le go ipaya go go seng ka fa molaong. Mo tlaleletsong go na le dikgopolo tse di fosagetseng, go etegela ga maemo. Go itshepa ga mmeeletsi go a tlhokega go bona lephata le le matlhagatlhaga le le golang la temothuo.
TSHEGETSO LE MEKGWA E E KWA TLASE , E E BOKOWA LE E E SE NANG BOKGONI
Karolo e. ke e le nngwe ya dikarolo tsa mathata a magolo a a golaganeng le nngwe le nngwe ya mabaka a a umakilweng. Bokoa mo kgorosong le tiragatsong ya boalo bo bo sephara jwa dikgato tsa mmuso, melawana le mananeo mmogo le ditsela tse di sa nonofang tsa tshegetso - tsotlhe tse di leng masisi go tlhomamisa tikologo e e kgontshang temothuo - ke tlhobaboroko le kgwetlho go dikarolwana tsotlhe tsa mmuso tse di tshegetsang lephata la temothuo. Dintlha tse di nang le seabe mo bothateng bo ke makgaokgao a ditirelo tse di rileng, metswedi e e sa lekanang, taolo e e bokoa le maikarabelo mmogo le ditshwetso tsa khuduthamaga tse di bokoa le ditiego tsa kgabetsa tse di leele mo go tseyeng ditshwetso.
TSAMAISO E E BOKOA E E SA TSWELELANG YA METSWEDI YA TLHOLEGO
Lefatshe le le sa dirisiweng la bokgoni jo bo siameng le a tlhokega mo Aforika Borwa, mme go na le tekanyetso go ya katologong ya tlhagiso ya temothuo. Mo tlaleletsong, dithulaganyetso le ditirelo go tshegetsa tiriso e e tswelelang ya lefatshe, ga di a lekana. Mananeo a mmuso a a ikaeletseng go sireletsa motheo wa motswedi (k.g.r. Tlhokomelo ya Lefatshe le go Direla Metsi) a atlegile mme ga a lekana. Go nyenyefadiwa ga lefatshe go sala go nna bothata mo mafatsheng a a siameng le a a sa lemegang. Ka kgatelelo e e golang mo temothuong go tsholetsa dikumo go ya ka yuniti ya lefatshe, ke kgwetlho e kgolo go tlhomamisa gore seno ga se diragale mo tshenyong ya motheo wa motswedi wa tlholego.
Ditogamaano tse di botlhokwa
Dikgwetlho tse di lemogilweng di tlhoka go lebelelwa ka bonako jo bogolo go kgontsha lephata la temothuo go tloga mo bonneteng jwa teng jwa ga jaana go ya maikaelelong a togamaano a phitlhelelo "e e lekanang le botsayakarolo mo bogotlheng bo bo gaisanang, bo bo boelwang le lephata la temothuo le le tswelelang le le nang le seabe mo botshelong bo bo botoka jwa botlhe". Maikaelelo a tshwanetse go fitlhelelwa ke togamaano ya temothuo ya Aforika Borwa e e nang le dielemente te tharo tse dikgolo, e bong phitlhelelo e e lekanang le botsayakarolo, bogotlhe bo bo gaisanang le poelo mmogo le tsamaiso ya motswedi o o tswelelang.
Phitlhelelo e e lekanang le togamaano ya batsayakarolo.
Maikaelelo a togamaano e ke go oketsa phitlhelelo e e lekanang le botsayakarolo mo ditšhonong tsa temothuo; go ntsha lefatshe bosemorafe le leano la go nna le sa gago; mmogo le go bulela bokgoni bo bo tletseng jwa kgwebo mo lephateng. Tebelelo ya teng e tla bo e le mo phetogong ya lefatshe, diphuthelwana tsa tshegetso tsa tshimololo ya ba e leng gona ba tsenang ba bašwa mo temothuong, kgwebisanong le kgodisong ya lephata.
Togamaano e e lebelela bobedi jwa ditiragalo tsa tlhophololo, le go rotloetsa botsayakarolo bo bo tswelelang jwa bao ba ba setseng e le karolo ya lephata. Le godisa gape tsweletso ya pono e e amoganwang le togamaano e e tshwanang ya temothuo e e tsenyeletsang e e mefutafuta e e tla akaretsang mebala yotlhe ya dikgwebo le disaese tsa dipolase, go tloga go e nnye thata go ya go e kgolo thata. Mmuso o tla re mo lebakeng le o tlhome letlhomeso la kgwebisano go diragatsa togamaano e ya botlhokwa e. Bopaki jwa dikgwebisano tse di siameng tse di tiileng le bofatlhosi bo bo tswelelang magareng ga balemirui ba khomešiale ba ba leng teng le ba bašwa ba ba tsenang ba tla rotloediwa.
Botsayakarolo bo bo tswelelang mo lephateng bo tla sirelediwa fa fela re kgapela thoko kgopolo e e sa siamang ya temothuo jaaka e tlhophololwa ke poelo e e kwa tlase, dikoloto, mathata a tshireletso, matshwenyego a modirisi a pabalesego ya dijo, merero ya semolao le phetogo e e bonya - mme ka jalo lephata le mo go lona batho ba se nang tshepo le boikgantsho. Bolemirui bo tsewa bo fekeediwa ke banna ba MaAforikanere ka kakanyo e e feteleditsweng ya matshosetsi, kgapelo thoko le tlhokomologo magareng ga balemirui ba ba leng teng le ba ba tla nnang bona. Tshokamo e nngwe ya bolemirui ke gore batho ba bantsho ga ba kgone go kana ba tshwanela go nna sengwe fa godimo ga maemo a loago a balemirui ba go tshelela mo lehumeng. Dikakanyo tse di tla fetoga fa fela dikgopolo ka fa teng le ka fa ntle ga temothuo di fetoga le go emelwa ke kgopolo ya temothuo e e tsogileng e e atlegileng le e e leng ya kemedi e gape e lebelelang matshwenyego a tikologo le pabalesego ya dijo ka badirisi.
Go godisa ba bašwa ba ba tsenang mo lephateng la temothuo, tsepamo e tla tlhokega mo maitekong a maatlafatso ya ikonomi mo bathong ba bantsho, mo basading, ba bogole le mo bašweng ba merafe yotlhe. Tirego ya go kgontsha MaAforika Borwa a mantsho go atlega mo bolemiruing jwa khomešiale le kgwebotemothuo e tla tlhoka maiteko a a rulagantsweng sentle le a a totileng go lekalekanya patlelo le go tlisa lephata la kemedi e e batlang e lekana e e akaretsang. Go feta foo, go lemotshega gore bašwa ba merafe yotlhe ke isago (bokamoso) ba tshwanetse go rotloediwa go tsaya karolo mo ditirong tsa temothuo. Maiteko a a tla rulaganngwa go tlhagisa lephata le le akareditseng le le le nonofileng go feta, le le tla tlamelang tshusumetso ya ikonomi ya magae e e golang, kwa ntle ga go otlhaya balemirui ba khomešiale ba ba leng teng.
PHETOLO YA LEFATSHE
Jaaka kgato ya ntlha go botlhokwa go dirana ka botlalo le phetogo ya lefatshe go tlhomamisa tlhomamo ya magae le tlhomamiso ya mmaraka. Tirego ya maatlafatso ya ikonomi mo temothuong ya Aforika Borwa e simolola ka phitlhelelo e e tokafetseng kwa lefatsheng le go bewa ga ditshwanelo tsa go nna le lefatshe tse di tiileng mo bathong le kwa mafelong a koo tseno di se yong.
Go dirana le phetogo ya lefatshe mo go nonofileng, go botlhokwa gore mekgwa yotlhe ya phitlhelelo ya lefatshe jaaka pusetso, kabo gape le phetogo ya go nna le lefatshe di newe tlhokomelo e e lekaneng. Ditirego di tla tsenyeletsa, fela di se nne tebo ya togamaano ya lephata le, lefatshe le dirisediwe mabaka a e seng a temothuo jaaka dintlo, jj.
Go latela tswelelopele e e bonya ka tiragatso ya kabo gape ya lefatshe mo dingwageng tse tlhano tsa ntlha morago ga 1994, lenaneo le rulagantswe gape. Phetogo ya Lefatshe e ntšha ya lenaneo la Tsweletso ya Temothuo (RAD) e rulagantswe go atolosa metseletsele ya dikgato tsa tshegetso e e tla nnang teng kwa baaging ba ba neng ba kgapetswe thoko pele ba Aforika Borwa go fitlhelela lefatshe segolo ka mabaka a temothuo. E tiisetsa filosofi ya kabo gape ya lefatshe le le thusiwang ke mmaraka ya lenaneo la pejana la phetogo ya lefatshe. Maitemogelo a boditšhabatšhaba a bontshitse gore mananeo a a ikaegileng ka mmaraka wa kabo gape ya lefatshe e e kaelwang ke naga ka gale a dira botoka go na le mananeo a a dirwang gotlhelele ke lephata la setšhaba. Lenaneo le le rulagantsweng, gape le na le bokgoni go itlhaganedisa go gorosiwa ga lefatshe, gonne ke lenaneo le le kopaneng le le bonolo mme le kgweediwa ke baamogeladitshiamelo ba ba ka kgonang go le dirisa mo ditseleng tse di temekang go ya ka maikemisetso le metswedi.
Mmuso o ineetse mo go tlhomamiseng katlego ya lenaneo le go tlhomamisa gore batho go tswa ditlhopheng tse di neng di kgapetswe thoko di bone phitlhelelo kwa lefatsheng ka tsela ya bonako e e rulaganeng. Le gale, go botlhoko gore naga e tshwanetse go dirisiwa go ungwa. Seno se tla diragala fela fa ditirelo tse dingwe tse di tshegetsang mmogo le mananeo a go katisa di tlametswe. Ka jalo go dumetswe gore phetogo ya lefatshe le bonno jwa balemirui ga di ka ke tsa diragala mo lefaufaung le gore mafapha a porofense a temothuo le mmuso wa selegae o tla tshwanelwa ke go tshwameka karolo e e botlhokwa mo go thuseng baamogeladitshiamelo. Seno se tla tlhoka gore mathata a bokgoni a mebuso ya porofense le ya selegae a lebelelwe jaaka ntlha ya ka bonako.
Boitlhopelo botlhe bo bo kgonegang jwa go bona phetogo ya lefatshe ya bonako e e tswelelang bo tla salwa morago. Seno se tla akaretsa go latlhiwa ga mafatshe a temothuo a beng ba e leng setšhaba jaaka karolo ya ntlha ya go tsepamisa tlhokomelo. Tsena di tla tlalelediwa ka dikgato jaaka dikema tsa go abelana tsa tekano, bolemirui jwa konteraka, bolemirui jwa go renta, phetolo ya go nna le lefatshe mo mafelong a a amoganwang ke batho ba le mmalwa le go bona mafatshe a poraefete.
Ka ntlha ya bontsi jwa bahumanegi ba magae ba tshela le go rua le go lema mo mafatsheng a a amoganwang ke batho ba le mmalwa, merero ya tshireletso ya go nna le lefatshe e tshwanetse go lebelelwa ka bonako. Go botlhokwa go tlamela dithotloetso tse di tokafaditsweng le ditšhono tsa peeletso mo mafelong a. Mme ka ntlha e, e le morero o o masisi, tirego ya tirisano e e tswelelang le bothati jwa setso go tlhomamisa katlego ya tirego e tla dirwa. Seno se tla pataganngwa le tsosoloso ya dikema tsa nosetso mo mafelong a dinagamagae tsa maloba le go sutisetsa tsamaiso le go nna tsa beng kwa balemiruing ba ba dumeletsweng le baagi.
Le fa phetolo ya mafatshe e le ntlha e e botlhokwa ya tshimololo mo go tlhomamiseng botsayakarolo bo bo ikadileng mo kelelong e kgolo ya temothuo, palo ya ditirelo tsa tshegetso e tlhoka go lebelelwa ka gangwe go tlhomamisa gore tirego ya phitlhelelo le maatlafatso e a atlega le go tswelela.
DITIRELO TSA TSHEGETSO
Fa maatla a setheo a a utlwalang le matlotlo di dirisitswe mo go tlameleleng phitlhelelo kwa lefatsheng go batsenedi ba ba ša mo bolemiruing mo dingwageng tse supa tse di fetileng, tlhokomelo e e kwa tlase e neilwe mananeo a tshegetso a molemirui. Go fitlha fa, tshegetso ya tshiamiso ya mafatshe ya morago go batsayakarolo mo mananeong a phetolo ya mafatshe e rulagantswe mo theong ya se se dirang mo lebakeng leo, ka ntlha ya seo gore kamego e nnile ya letlhakore fa e gaisitse. Re sale foo, ditirelo tsa tshegetso kwa balemiruing mo mafelong a dinagamagae di wele tsotlhe.
Go na le dikgwetlho tse pedi malebana le ditirelo tsa tshegetso tsa tshiamiso ya mafatshe ya morago. Ka la ntlheng, fa balemirui ba ba ša ba tshwanelwa ke go maatlafadiwa go tshameka seabe se se agang mo tsweletsong ya temothuo, go tlhokega gore ba tshwanetse go nna le phitlhelelo ya ditirelo tsa tshegetso. Le fa maitemogelo go tswa Aforika a bontshitse gape gore ditirelo tsa tshegetso kwa balemiruing ba bannye le ba sekale se segolo sa khomešiale. Ka jalo, kgwetlho ya ntlha ke go tokafatsa le go atolosa ditirelo tsa tshegetso tse di leng teng go fitlhelela ditlhokego tsa balemirui ba botlhe. Seno se tsenyeletsa tsweletso ya metseletsele ya ditiro tse di tswelelang jaaka go tiisediwa ga ditheo tsa tirelo ya go gorosa tsa patlisiso, ditirelo tsa ditšhelete, phitlhelelo kwa mmarakeng le tsweletso, katiso le tsweletso ya bokgoni le Mafapha a Porofense a Temothuo.
Kgwetlho ya bobedi ke go tlamela tshegetso e e lebeletsweng kwa balemiruing ba ba ša. Maitshimololelo a botlhokwa a le mararo a tla tsewa mo lebakeng le:
Tlamelo ya tshegetso ya pele ya bonno mo balemiruing ba ba thusiwang go tswa puseletsong ya tlhabololo ya lefatshe, kabo gape le tlhabololo ya tshwanelo ya lefatshe. Bonno jwa pele jwa lefatshe go fitlha jaanong bo tlhoka thulaganyo e e botoka segolo magareng ga Mafapha a Temothuo le Merero ya Lefatshe, magareng ga mebuso ya bosetšhaba le porofense, le mo bothating jwa selegae le mekgatlho ya balemirui le kgwebotemothuo.
Temogo ya balemirui ba bašwa ba go tswa ditlhopheng tse ka ditiragalo ba neng ba kgapetswe thoko ba ba boneng phitlhelelo kwa lefatsheng ka theko ya poraefete, khiro, tse di tlogetsweng jaaka boswa, jj. Tshekatsheko ya ditlhokego go tlhomamisa ditlhokego tsa bona go ya ka diphitlhelelo tsa tshegetso ya ditirelo e tla dirwa, le dikgaolo tsa mafelo le ditlhopha tsa tirelo koo ditlhokego tsa bona di leng dikgolo di tla lebelelwa jaaka kakanyetsopele ya tlamelo ya tirelo ya tshegetso.
Maiteko a tlhagiso e ntšha ya mananeo a tsweletso ya balemirui mo lefatsheng la tlhakanelo. Kgatelelo e tla bo e le mo tharabololong ya bothata le mo dikgatong go thusa balemirui ba go nna batlhagisi ba ba atlegileng mo nakong e khutshwane e e kgonegang. Seno se tla tlhoka phitlhelelo e e siameng kwa dimmarakeng, katisong, tlhabololo ya tshwanelo ya go nna le lefatshe, dithulaganyetso le dtirelo tsa tshegetso tse di lebeletsweng. Mananeo ka tirisanommogo a tla simololwa go tlamela dithotloetso tse di siameng go tlhomamisa botsayakarolo jwa bona.
Bannaleseabe ba bagolo mo lephateng ba tshwanetse go ineela mo go tsepamiseng tlhokomediso ya bona mo mananeong a tshegetso ya balemirui go tlhola tlwaetso ya temothuo ya rona ka, magareng ga tse dingwe, go godisa mananeo a kgwebisano, togamaano ya matlhakokoano a tiro le dikgwetlho kgwebo tse di kopanetsweng mo mafelong a a rileng a a latelang:
Phitlhelelo ya mmaraka e e tokafaditsweng le tloso ya dikgoreletsi tsa mmaraka kwa go ba magorogo mašwa.
Phetiso e e godisitsweng ya thekenoloji kwa balemiruing ba bašwa kwa ditikatikong tsa boemo bo le bongwe tsa tshegetso tsa molemirui kwa maemong a selegae.
Tiragatso ya leano la motswedi wa motho wa tsweletso, e e tsenyeletsang tsweletso ya bogwebi potlana le diporojeke tsa dithuso.
Phitlhelelo e e tokafaditsweng kwa tlhatlhamanong e e akaretsang ya ditirelo tsa magae tsa ditšhelete ka phitlhelelo ntle le bokgoni jwa ditheo tsa magae tsa matlole.
Tebo e e tokafetseng, tirisanommogo le thulaganyo magareng ga ditheo tsa mmuso, temothuo e e rulaganeng, mekgatlho e e seng ya mmuso le mekgatlho ya magae e e amegang le mananeo a tsweletso ya molemirui ka diforamo kwa maemong a bosetšhaba, porofense le selegae. Diforamo tse di jalo di ka dirisiwa go lemoga ditlhokego le mananeo a a maleba a a tshwanetseng go amogela tebelelo ya pele, go buisana le go rarabolola dintlha tsa mathata ka mananeo a a leng teng, go tlhomamisa tlhokego ya dithotloetso le dikgwebisano tsa botlhe - poraefete go tokafatsa ikgono ya mananeo le go dira dikabelo malebana le dipholisi le didirisiwa tsa pholisi.
Dikgono le nonofo tse di tokafetseng tsa bodiri jwa katoloso mo teng ga lephata la poraefete le Mafapha a Porofense a Temothuo.
Botsayakarolo bo bo oketsegileng mo temothuong bo tla tshegediwa ke mananeo go thusa ba magorogo mašwa ka dithulaganyetso tsa mo polaseng. Dikao di akaretsa tshegetso ya go dira magora, tanka ya go ina, bodilo/sebopego, ditiro ysa tshomarelo ya mmu, matlole a ditheko tsa diruiwa le didiba tse di borilweng.
Kgato e e goboketsang e a kgodisa ka makgetlho a mantsi go maatlafatsa balemirui. Ka go dira mmogo, balemirui ba lemoga ditlhokego tsa maloko le go tiisetsa ditopo tsa bona, go kopanya maatla a bona a ikonomi le go lebelela ditlhaelo tsa mmaraka. Mmuso ka jalo o tla tshegetsa mekgatlho ya balemirui go aga boleng jwa bona le go tsweletsa mekgwa ya tlhaeletsano ya ka fa gare. Mo lebakeng le kgwebisano e e tiileng magareng ga NAFU le Agri SA e tla rotloediwa jaaka sedirisiwa se se maatla go maatlafatsa balemirui botlhe.
Dipolase tsa temothuo mo Aforika Borwa ke popego ya botlhokwa mo tshegetsong ya balemirui ba bašwa. Dipolase tse di leng teng di ka tshameka karolo ya botlhokwa, mme tlhomo ya dipolase mo baaging ba magae ba ba humanegileng e tshwanetse go rotloediwa. Maiteko a e sale gale malebana le se a tlhaetse ka ntlha ya maitsholo le boleng magareng ga maloko le tsamaiso le gape ka ntlha ya tlhaelo ya bokgoni jwa botsamaisi le dikgono, tse di isitseng kwa ditiragalong tse di bokoa tsa kgwebo. Dikgato tse di ša go simolola tsweletso ya dipolase ka kago ya bokgoni le dikgato tsa tshegetso ya ditšhelete tsa maikarabelo di tla dirwa.
Go na le tlhaelo ka kakaretso ya dithulaganyetso mo dinagamagaeng tsa maloba, fa maikuelo a tletse a go tsosolosa le go tshegetsa mo mafelong a magae a basweu a maloba. Seno se na le ditlamorago tsa go dira mafelo a go se gaisane. Gore go siamisiwe dithulaganyetso tse tsa go se lekane le go ikuela tlamelo ya tirelo e e tokafetseng, Mafapha a Porofense a Temothuo le bothati jwa selegae a tla kopiwa go thadisa dikgala tsa dithulaganyetso le go tlhomamisa gore lenane le le rulagantsweng le tlametswe mo Maanong a Tsweletso e e Kopanetsweng ya tsweletso ya dithulaganyetso. Seno se tla akaretsa tlhokomelo e newa ditoropo tsa magae le ditikatikwe tsa tirelo. Temothuo e tla tsenngwa mo tebong ya bogare jo bo tlang pele jwa selegae.
Bolemirui jwa segompieno bo fetogile ka ntlha ya dikgatelelo tsa ikonomi. Balemirui ba itshwareletse ka dikgato tsa go boloka ditshenyegelo jaaka phetogo, katoloso le koketso ya boleng jaaka ditsela tsa go lebelela dikgala tsa morokotso tse di welang fatshe. Dtogamaano tse ka gantsi di raya go fologela kwa ditirong tse dintsi tse dikgolo. Boleng bo bo fetogang kwa ditirong tse dintsi tse dikgolo. Boleng bo bo fetogang jwa go dira temothuo gape go kaya gore go na le legora le le akanngwang la go tsena mo go bamagorogo mašwa a mantsi a a nang le bokgoni mo temothuong. Go lebelela dikgwetlho tse tsa ikonomi, dikgato tsa diphetogo tse di ša di tla dirwa go kgontsha batho go tsena mo madirelong ka fa tlase ga maemo a jaanong.
Le gale diabe di le mmalwa di tshwaetse Mmuso mo phitlhelelong le togamaanong ya botsayakarolo. Go botlhokwa go lemoga gore lephata la poraefete - go tewa dikgwebo temothuo, balemirui, dipolase, mekgatlho ya balemirui - le na le karolo ya botlhokwa e ntsi go e tshameka mo go rotloetseng maatlafatso le botsayakarolo. Go ka bonako jaanong e bile go a tlhokega gore lephata la poraefete le tsaya kgwetlho e ya maatlafatso le tshiamo e e tokafetseng. Dithotloetso di tla tswelediwa go rotloetsa kamego ya lephata la poraefete mo tsweletsong ya temothuo le tiro ya maatlafatso.
Bogaisani jwa bogotlhe le morokotso
Maikaelelo a togamaano e ke go godisa morokotso ka bogaisani jwa bogotlhe jo bo tswelelang mo tlamelong ya seabe mo lephateng la temothuo, tlhagiso kgolo, tiro- temothuo le madirelo a bojanala - temothuo. Mabaka a le marataro a tlhomamisa sebopego sa tikologo e mo go yona lephata le gaisanang le go godisa tlholego ya mosola wa kgaisano.
Yona ke:
Ntlha ya maemo.
Maemo a topo.
Madirelo a a amanang le go tshegetsa.
Togamaano e e tiileng, kago le bobaba.
Boitshwaro jwa mmuso le pholisi.
Seabe sa sebaka.
Lengwe le lengwe la mabaka a a lebelelwang ka dikgato tsa togamaano tse di totobetseng go tokafatsa bogaisani ba temothuo.
MAEMO A LEBAKA
Maemo a lebaka a kaya mabaka a tlhagiso, go nna teng le boleng jwa metswedi ya tlholego, maemo a ditlhotlhwa tsa tse di tsentsweng jaaka bodiri, diseele(mafura), dibolaya dikokwana, metšhine, kitso le dithulaganyetso. Mabaka a a botlhokwa mo lephateng gore le gaisane ka bogotlhe le ka morokotso.
Dithuto tsa fa gautshwane di bontshitse gore ntlha ya maemo mo Aforika Borwa e thibela bogaisani mo lephateng la temothuo le lephata la tsweletso ya temothuo. Sa botlhokwa mo lebakeng le ke ditlhotlhwa tse di tsenngwang, tlhagiso ya motheo wa motswedi wa tlholego, ditshenyegelo le boleng jwa bodiri bo bo sa katisiwang, ditshenyegelo tsa bodiri jwa bokgoni, ditshenyegelo tsa tsamaiso tse di amanngwang le go hira le bodiri jwa tsamaiso, boleng jwa dithulaganyetso, ditshenyeglo tsa khepetlele le ditshenyegelo le ditshenyegelo le go nna teng ga thekenoloji.
Mo papisong le batlhagisi ba bagolo ba mabele ba lefatshe jaaka US, EU, Argentina le Brazil, Aforika Borwa e na le mo papisong mebu ya bokgoni jo bo kwa tlase, tlelaemete e e omileng e e sa iketlang, le ikonomi ya ditshenyegelo tse di kwa godimo. Mabaka a a ketefaletsa temothuo ya Aforika Borwa segolo go gaisanana le dinaga tse. Ka jalo, gore e nne mo kgaisanong, tlhopho e e buletsweng balemirui mo tlhokegong ya tshegetso ya naga ke go nna le bokgoni le go fokotsa ditshenyegelo tsa tlhagiso segolo ka go dirisa dikabelo di le mmalwa ka nonofo.
Balemirui ba le bantsi le kgwebotemothuo di dirisitse ka katlego mananeo a go rulanngwa gape, phokotso ya ditshenyegelo, tsamaiso ya bodiri bo bo tokafetseng le tiriso e e siameng ya madi jaaka karolo ya togamaano ya go fokotsa ditshenyegelo tsa tlhagiso. Le gale, seno se tlamela fela ditharabololo ka bontlhabongwe le nakwana mo dipolaseng tse dintsi tsa saese tse dinnye le tsa magareng le ditirokgwebo tsa kgwebotemothuo. Mananeo a mmuso a a nang le kamego mo go iseng ditshenyegelo tsa tlhagiso ka gotlhe kwa tlase ka jalo a tlhokega go nna karolo ya botlhokwa ya togamaano ya bogaisani.
Se se totobetseng sa botlhokwa ke mafura, dipalangwa le ditshenyegelo tsa khepetlele. Ditshenyegelo tsa dipalangwa di tlhotlhelediwa segolo ke dithulaganyetso tsa dipalangwa tse di sa lekanang di tsamaisiwa bokoa. Dikao tsa tse di akaretsa go se nne teng ga matoroko a diterena jaaka dipalangwa tsa bontsi, tlhaelo ya kgaisano ka fa gare ya mo diporong le mo ditirelong tsa boemelakepe tse di isang kwa ditirelong tse di sa ikanyegeng le tse di tlhotlhwa godimo, ditirelo tsa phofiso ya dithoto e e lekanyeditsweng e e bitsang ya tlhagiso ya temothuo, dithulaganyetso tsa bosetšhaba tsa tsela e e senyegileng e sa lekana le dithulaganyetso tse di bokoa tsa tlhaeletsano. Mabaka a, a le esi a dira ditshenyegelo tsa tlhagiso mo temothuong mo kontinenteng ya Aforika tlhotlhwa godimo gane go feta go na le mo Asia, America le Yuropa.
Mmuso o na le karolo ya botlhokwa mo go lebelelng merero e. Go fitlha fa, mananeo a a latelang a tla sekasekiwa:
Phokotso go ya pele mo makgethong le dituedisong mo diseeleng (mafura) le merwalo e mengwe.
Dithotloetso tsa sebopego sa tekanyetso sa mmuso go fokotsa ditshenyegelo tsa go fapogela mo ditlhagisong tse di gaisanang.
Didirisiwa tsa tshimologo tsa tlamelo ya matlole go thusa balemirui ba ba ša le ba ba leng teng go tsamaisa boleng jwa dikelo tsa morokotso tse di kwa godimo mo kelelong ya madi a seatleng.
Thadiso ya ditlhokego tsa dipalangwa tsa seporo mo tlhagelelong ya pholisi ya tsela go ya seporong ya temothuo.
Tiragatso ya " Pono le Khouto ya Maitsholo ya Dikamano tsa Bodiri mo Temothuong" e e kwadilweng ke temothuo e e rulaganeng, mekgatlho ya badiri le Lefapha la Bodiri, mmogo le phetogo ya mmaraka wa bodiri o o tswelelang.
MAEMO A TOPO
Bogolo, kgolo le boleng jwa mmaraka wa selegae di tshameka karolo ya botlhokwa mo go direng madirelo go nna a a gaisanang ka gotlhe. Kgaisano ya selegae e e tiileng e botlhokwa mme ke fela mo mabakeng a sewelo madirelo a sa gaisaneng mo mmarakeng wa selegae o ka nnang o o gaisanang ka bogotlhe. Fa fela kelo ya kgolo ya ikonomi e le kwa tlase go na le bokgoni jwa kelo ya kgolo ya yona, saese ya mmaraka wa Aforika Borwa le kelo ya yona ya kgolo e e bonya ya dijo le dikumo tsa faeba di tla kgoreletsa bogaisani ba temothuo. Ka jalo, botlhokwa jo bogolo jwa go tsweletsa topo ya mmaraka wa selegae, o o tsenyeletsang mme o sa lekanyediwa mo kgodisong ya dimmaraka tse di kgotsofatsang le thotloetso ya bojanala temothuo le tiro kgwebo ya magae e e seng ya polase le ditiro.
Ditšhono tsa mmaraka ka gantsi ga di a tswelela ka ntlha ya tlhaelo ya tshedimosetso. Boleng, go nna teng le ditshenyegelo tsa tshedimosetso ya mmaraka di ama ka masisi bogaisani jwa borrakgwebo ba le bantsi mo mafaratlhatlheng a temothuo - dijo. Kwa ntle ga tshedimosetso e e ikanyegang e e mo nakong, dimmaraka tsa selegae tse di ša di tswelela ka bonya thata. Mo go lebeleleng dikgoreletsi tse mananeo a a latelang a tla sekasekwa:
Tsela e e botlhale ya kgwebo ya temothuo ya motheo le lephata la temothuokgwebo le le tla tlamelang tshedimosetso e e botlhokwa ya ditshwetso tsa kgwebo le tsweletso ya mmaraka.
Tokafatso e e tswelelang ya tiro ya thuto ya tshedimosetso e e ikaegileng ka dipalo mo Lefapheng la Temothuo mo tirisanong mmogo le madirelo le Dipalopalo tsa Aforika Borwa.
Tsweletso ya dikgwebo tsa selegae tse di ša ka tirego ya sethuthusi mo mafelong a magae.
MADIRELO A A MALEBA
Go nna teng ga madirelo a a tlamelang tse di gaisanang ka bogotlhe, jaaka madirelo a merwalo, ditheo tsa ditšhelete, ditheo tsa patlisiso, dikhamphani tsa dipalangwa, batlamedi ba matheriale wa go phuthela le batlamedi ba ditirelo tsa setšhaba jaaka motlakase le metsi di na le seabe mo bogaisaning jwa lephata la temothuo.
Kokoano ya mmaraka e e oketsegileng magareng ga batlamedi ba merwalo le baabi mmogo le phekeetso e e oketsegileng ka difeme tsa bosetšhaba tse dintsi di ka ama ka fa go sa siamang bogaisani jwa lephata la temothuo. Maatla a difeme tse le tlhaelo ya kgaisano mo teng ga lephata di ka isa mo ditlhotlhweng tse di kwa godimo tsa kgabaganyo ya merwalo. Mo lebakeng le Mmuso o tla tlhokomela ditiro tsa kgaisano mo merwalong ya temothuo le madirelo tsa go aba le fa go tlhokegang, go thadisiwe maemo a kelotefo kana go diragatsa Molao wa Kgaisano.
Maiteko go bula bokgoni jwa kgolo ya dikumo tsa temothuo ya motheo go tswa mo ntlheng ya gore ditlhotlhwa tsa motlhagisi tsa dikumo tsa motheo jaaka mabele le peo ya oli di oketsega ka kelo e e bonya go na le ditlhotlhwa tsa teng tsa merwalo mo nakong e e rileng. Tiro ya batlhagisi ke go oketsa bokgoni jwa tlhagiso ya bona ka thapo e e nonofileng e ntsi ya merwalo le dithekeneki tsa tlhagiso. Seno se kaya gore tsela go ya tlhagisong e ntsi le bogaisani bo bo tokafetseng di letse mo go nneng teng ga merwalo ya kgaisano le tiragatso ya thekenoloji ya tlhagiso e e tokafetseng. Nonofo e e oketsegileng e ikaegile ka tiragatso ya thekenoloji e e tokafetseng. Patlisiso ya temothuo, katiso le ditheo tsa katoloso ka jalo di botlhokwa mo lephateng.
Ditheo tsa ditšhelete ke kgolagano ya botlhokwa mo go tlhomamiseng bogaisani jwa lephata. Balemirui ba khomešiale ka gale ba direlwa sentle ke dibanka tsa khomešiale le Banka ya Lefatshe. Ditheo tse, le gale di na le diphitlhelelo tse di lekanyeditsweng le ditirelo mo baaging ba ba humanegileng. Go feta foo, balemirui ba le bantsi ba bannye ba ikgatholositswe go tswa ditirelong tsa ditšhelete tse dintsi. Ka ntlha ya thalotlhakore e e kotsi e e kwa godimo e e akanngwang, e e akaretsang magareng ga tse dingwe, tlhaelo ya tsamaelano e tla re ka jalo ya rotloediwa. Tlhomo ya ditheo tse di ikaegileng mo selegaeng le ditšhelete tse dingwe tse di tla tsenyeletsang dipolase tsa tirelo ya ditšhelete le dibanka tsa motse, di tla godisiwa.
TIRAGATSO YA TLAMELO E E LOMAGANENG
Maemo a a laolang ka fao dipolase le dikgwebotemothuo di tlholwang, di rulaganngwangle go tsamaisiwa le boleng jwa bobaba jwa selegae, a na le kamego ya botlhokwa mo bogaisaning jwa lephata. Tikologo ya bogaisani bo bo utlwalang mo lephateng ka tiragatso e e dirang ya pholisi ya kgaisano, tsamaiso ya kgwebo e e siameng le bokgoni di tshwanetse go tlhomamisiwa. Dikgono tsa tsamaiso tsa balemirui le maatla a mmaraka wa bareki ke mabaka a a botlhokwa thata mo katlegong ya bogaisani jwa lephata la temothuo - dijo. Dikeetane tsa mabenkele di nnile dikgolo le go nna maatla mo go reirisaneng le go tlhomamisa ditlhotlhwa tsa motlhagisi tsa selegae le boditšhabatšhaba. Balemirui ba nnile ka lebaka leo ka fa phefong mo ditherisanong tsa tlhotlhwa. Go tokafatsa maatla a puisano a balemirui, go nnile botlhokwa go bopa dikgwebisano le dikamano tsa botshepegi bo bo emeng ka go sa feleng magareng ga bannaleseabe ba ba farologaneng mo keetaneng e e tlamelang le go godisa tlhotlheletsano ya tlamelo ya keetane go dumelela ditšhono go oketsa boleng. Dikgato di tla tsewa go rotloetsa tsweletso ya dikgwebisano tsa keetane ya tlamelo tse di gaisanang ka fa teng ga ditlhopha tsa phatlho tse dikgolo.
TIKOLOGO E E KGONTSHANG PHOLISI
Tlhotlheletso ya mmuso e ka nna e e siameng kana e e sa siamang, go ya ka dipholisi tsa yona, mananeo le ditsela tsa go dira. Temogo e teng mo bonnong bongwe jwa setlhopha sa temothuo gore dipholisi dingwe tsa mmuso le tlhaelo ya tiragatso e e nonofileng ya mananeo a mmuso ke dikgoreletsi mo bogaisaning jwa temothuo le madirelo a temothuo - dijo. Fa ditemogo di farologana magareng ga balemirui ba khomešiale ba ba leng teng le magorogo mašwa mo lephateng, go na le tumalano gore go sa lekaneng le makgaokgao a ditirelo dingwe, taolo e e bokoa le maikarabelo mmogo le ditshwetso tsa khuduthamaga tse di bokoa ga mmogo le tiragatso e e bonya ya ditshwetso tsa khuduthamaga ke merero e e tlhokang tlhokomelo ya ka bonako. Mmuso o tla re ka jalo wa naya tlhokomelo e e rileng go ditokafatso kwa maemong otlhe a tirelo ya go gorosa.
TSAMAISO YA KOTSI
Temothuo ke go ya ka tlhaloso madirelo a a lebanweng ke kotsi ka mokgwa wa dipharologano tsa tlelaemete, disenyi, bolwetse le dikotsi tsa tlhotlhwa mmogo le matlhotlhapelo a tlholego jaaka dikomelelo le merwalela. Mo ditennye tsa Aforika Borwa HIV/AIDS, bosenyi, dikelo tsa nnete tsa morokotso tse di kwa godimo tse di fetofetogang, matlhotlhapelo a tlholego, ditlhotlhwa tse di sa itsetsepelang tse di bakwang ke tlelaemete e e sa bonelweng pele ke mabaka a magolo a botlhokwa a a oketsang ditshenyegelo le go gapeletsa bogaisani mo temothuong - dijo le mafaratlhatlha a faeba.
Togamaano ya tsamaiso e e kotsi e e dirang e botlhokwa kwa kgodisong ya didirisiwa tsa tsamaiso ya kotsi jaaka dikumo tsa inšorense ya dijalo, tshireletso ya letlotlo le mmaraka wa isago wa temothuo. Karolo e nngwe ya togamaano ya tsamaiso ya kotsi e e akaretsang ke tsela ya e sale gale ya go kgalema e e tsenyeletsang phitlhelelo e e lekaneng go ya le tiriso ya tshedimosetso ka nako, e e nepagetseng, e e maleba ka maemo a bosa. Fa seno ga jaana se sa dirwe mo go lekaneng, tshedimosetso e e jalo go tla dirwa jaanong gore e nne teng ka tshedimosetso ya ditikatiko tsa magae ka Tsela ya Tshedimosetso ya Thutalefatshe ya Temothuo. Mmuso o tla godisa tiriso e e bulegileng ya tsela e ya tshedimosetso ka batlamedi ba bangwe ba tshedimosetso.
Phunyego ya bolwetse jwa molomo le tlhakwana le mala a karnala e gateletse botlhokwa jwa go mekamekana mo go nonofileng le disenyi, malwetse a phologolo le semela. Taolelo e e sa lekanang le letlhomeso la go tlhoma ( sk. Ditlamego tsa boditšhabatšhaba tse di oketsegang, maikarabelo a a aroganeng, bokgoni jwa kalafi ya diphologolo bo bo koafetseng le go se nne teng ga dithulaganyetso), mmogo le bokgoni jwa tlhatlhobo bo bo makgaokgao le go sa lekanang di tlogela lephata le le senotswe.
Tirego ya jaanong ya kagolešwa ya taolo ya dijalo le boleng le ditirelo tsa kalafi ya diphologolo ke kgato ya ntlha go lebelela bothata bo. Tirego e e tla tswelela e kopane le pholisi le thadiso ya semolao ya tsamaiso ya naga ya malwetse a dijalo le diphologolo. Mo tlaleletsong, porotokolo ya go dirana le tshoganyetso ya SPS le merero ya boitekanelo ya dijalo le diphologolo e a dirwa, jaaka go ntse ka tlhomo ya mokgatlho o o ikemetseng wa dijo o o babalesegileng ka bokgoni bo bo oketsegileng jwa taolo e e tokafetseng. Mo kakanyong ya go tsamaela kwa dtiragalong ya kgwebo e e gololosegileng mo kgaolong ya SADC, Aforika Borwa e tla etelela pele mo go godiseng tirisanommogo ya kgaolo mo mererong ya SPS (go agiwa ga bokgoni, go tlhola kutlwano ya maemo le ditsamaiso, jj.).
Kotsi ya tlhotlhwa go ya ka tlhaloso ke karolo ya mmaraka wa temothuo o o tlosang taolo mo kgwebong. Go dirana le kotsi ya tlhotlhwa ka go dirisa didirisiwa tsa tsamaiso tse di farologaneng tsa kotsi jaaka mmaraka wa isago o tla nna botlhokwa kwa balemiruing botlhe. Mmuso, ka tirisanommogo le lephata la poraefete, o tla kgakola katiso e e akaretsang le lenaneo la tsiboso magareng ga balemirui go rotloetsa tiriso ya didirisiwa tsa tsamaiso ya kotsi jaaka mmaraka wa isago wa temothuo. Mmaraka le kotsi ya tlhotlhwa le tsona di fokoditswe ka tshedimosetso ya mmaraka o o siameng o le mo nakong. Fano, Mmuso, ka bokgoni jwa dipalopalo tsa ona, o sa ntse o na le karolo ya botlhokwa go e tshameka, fa maiteko a mangwe jaaka tlholego ya gautshwane ya Tsela ya Matlhale a Kgwebotemothuo a tla rotloediwa le ona. Maiteko a a tla tlamela balemirui le dikgwebotemothuo ka matlhale a mmaraka a a tlhokegang go tsaya ditshwetso tsa kgwebo tse di nang le maikaego le go fokotsa mmaraka le kotsi ya tlhotlhwa.
Aforika Borwa ga jaana ga e na dikema tsa tshegetso tsa temothuo tse di ineetseng e bile ga go na dikago tsa setheo tse di dirang leruri tsa tsamaisao ya matlhotlhapelo. Go ikaegilwe ka se tlholego ya bokgoni jwa setheo go diragatsa tsamaiso ya matlhotlhapelo le go tlhoma dikema tse di akaretsang go mekamekana le matlhotlhapelo jaaka merwalela, melelo le dikomelelo mo lephateng la temothuo di mo tseleng. Dikema tse di ntseng jalo di ka tsenyeletsa dikema tsa lotseno lwa go lekanya le mananeo a inšorense ya kotsi a a tla rulaganngwang ka kgwebisano le magareng ga Mmuso, balemirui le difeme tsa inšorense tsa poraefete.
Kwa bofelong, maiteko a mmuso wa ga jaana go tsamaisa leroborobo la HIV/AIDS, go thibela botlhokatsebe, le go tlhomamisa ikonomi ya makero go tlhomama go tla okediwa go fokotsa mabaka a mangwe a kotsi kwa lephateng.
KGWEBISANO YA BODITŠHABATŠHABA
Go oketsa bogaisani go tshegeditswe ke tlhokego ya tsweletso ya kopano ya lephata mo ikonoming ya bogotlhe mme go bontshiwa ke bokgoni jwa teng jwa go rekisa dikumo tsa teng mo dimmarakeng tsa lefatshe. Seno se ka nna le seabe mo kgolong ya ikonomi e e kwa godimo ka go oketsa phitlhelelo ya mmaraka.
Dikgato tsa mmuso go tshegetsa ditšhono tsa kgwebo di botlhokwa fela di tla tlhoka go lebelela tshegetso e e feteletseng le tshireletso kwa temothuong ya lefatshe, dimmaraka le bodipolomate jwa kgwebo go lekalekanyetsa lepatlelo la boditšhabatšhaba la temothuo ya Aforika Borwa.
Temothuo ya Aforika Borwa e tshwanetse go lepalepana le tikologo e e tshwanololwang ke maemo a a golang a ditshutiso go ya temothuong, dikelotefo tse di kwa godimo tse di golang le tlhaelo ya ponalo ka dinaga tse di tswelelang. Dimmaraka mo dinageng tse di tshwanololwa gape ke dikgoreletsi tsa tlhoka dikelotefo mo ditebegong tse di farologaneng jaaka semela se se mafaratlhatlha, phologolo le dikgato tsa boitekanelo jwa motho. Ditsamaiso tsa selegae le ditaolo tsa molelwane ka gale ga di a lekana go mekamekana le go latlha, thomelontle e e seng ka fa molaong mmogo le tiragatso e e sa lekanang ya SPS le dikgato tsa tswalelo kwa matsibogong a botseno. Dikgato tsa selegae tsa SPS le maemo di rile mo nakong ya gautshwane e e fetileng tsa se ka tsa tshwara matsobane le kgolo ya diromelwateng le diromelwantle, fa ditlhokego tsa madirelo malebana le merero ya SPS ka gantsi e sa newa botlhokwa bo bo elediwang ke Mmuso kana di nna setlhabelo sa ditiego tsa nako tsa ditshenyegelo.
Setso se se tlwaeditsweng thomelontle se a tlhaela gotlhe le mo dikarolong tsa temothuo ya Aforika Borwa le ditlholego tsa dikhansele tsa thomelontle tsa temothuo ke maiteko a a batlang e le a jaannong. Tshegetso e e ineetseng kwa thomelong ntle ya temothuo e ntse e tlhaela fa e sale go tlosiwa ga sekema sa thotloetso ya thomelontle sa kakaretso ka 1997.
Sa botlhokwa, letlhakore la tlhagiso ya tlhokego (k.g.r. go tlosa dikgoreletsi tsa phitlhelelo ya mmaraka le kgaisano e e sa siamang) mmogo le letlhakore la tlhagiso ya phepo (k.g.r. kgodiso ya thomelontle) a a tlhokega go kotula ka botlalo ditshiamelo tsa ikonomi tsa kgwebo ya boditšhabatšhaba. Seno e tla re mo kgabaganyong sa tlhoka tse di latelang:
Thulaganyo e e botoka magareng ga bothati bo bo maleba mo DTI le DOA.
Botsayakarolo bo bo dirang mo go WTO go lebelela tshegetso e e feteletseng le e e sokameng le tshireletso ya temothuo ya lefatshe.
Maiteko a kgodiso ya kgwebo ka boitshupo jwa boAforika Borwa jo bo tiileng (k.g.r. Tsa Aforika Borwa ka Mabela), maina a letshwaokgwebo la boleng bo bo kwa godimo le tshegetso e e ineetseng ya mafaratlhatlha a madirelo a temothuo (sk. Kgodiso ya mmaraka wa thomelontle le ditshireletsego tsa kerediti).
Tshekatsheko ya ditshenyegelo tsa ditshiamelo tse di siameng tsa ditiro tsa kgwebo mo tiregong ya go bopega le/kana e konoseditswe.
Pholisi ya tshireletso ya kelotefo e e bonalang le e e lekanyang e e isang kwa lephateng la temothuo, le khutshwafatso ya ditirego tse di maleba tsa kelotefo.
Tirisanommogo ya kgabaganyo molelwane mo sk. SADC e e gabileng go bona bogolo jo bo masisi mo tiregong ya thomelontle, phatlhalatso le go bapatsa kana go fokotsa ditshenyegelo tsa yuniti ka dipeeletso tse di kopantsweng tse di amanang le patlisiso ya kgwebo e e totobetseng.
Ditaolo tsa molelwane tse di nonofileng go lwantsha dithomeloteng tse di seng ka fa molaong, ditiro tsa thomeloteng tsa bofora mmogo le tiragatso e e bokoa ya SPS le dikgato tsa tswalelo le melawana ya tlholego. Mo tebesisong ya merero e Mmuso o setse o le mo tiregong ya go tokafatsa tirelo ya tlhatlhobo ya teng, go oketsa badiri kwa melelwaneng le go thusa SARS mo go tsosoloseng ditlamelwana tsa botseno molelwane gape. Mo tlaleletsong Mmuso o tla fokotsa botseno molelwane mo go tseneng ga dithoto tsa temothuo go ya dipalong tse di laolegang le go tlhomamisa gore tsotlhe di golagantswe ka eleketeroneki le Kantoro Kgolo.
Mo kgatong e e pejana ya go tokafatsa ditšhono tsa kgwebo tsa boditšhabatšhaba tlhokomelo e tla tsepamisiwa mo go tokafatseng bokgoni le go tlhaloganya dikgato tsa phepafatso le phepafatso ya semela. Mo lebakeng le, Mmuso o tla kgakola khampheine ya botlhokwa e e amanang le kgwebo go tshwaragana ka matlhagatlhaga pele le go tlhoma dikamano le bothati jwa SPS mo dimmarakeng tsa thomelontle tse dikgolo le bokgoni le go tlhomamisa gore a dikgato di ikaegile ka saense, o dirile go utlwala mo maemong a boditšhabatšhaba le gore temogo e e kopanetsweng e a diragadiwa. Go ya pele, Mmuso o tla tshwaragana ka kopano le balekane ba SADC mo mekgatlhong ya go tlhoma maemo a boditšhabatšhaba ka pono ya go tlhola maemo a a laolegang fela e ikaegile mo motheong wa saense ya boditšhabatšhaba.
Mmuso o tla godisa tlwaelo ya thomelontle le go tsamaisa ditirego ka fa gare ga maphata a thomelontle a a maleba go oketsa bogaisani mo dimmarakeng tsa thomelontle ka Khansele ya Thomelontle le Ditlhopha tsa Kgato tse di Kopaneng.
Lenaneo go godisa ditšhono tsa kgwebo tsa baagi ba ba humanegileng ba magae (lenaneo la thomelontle le le eteletsweng pele ke phokotso ya lehuma).
Tsamaiso ya motswedi wa leruri
Maikemisetso a togamaano e ke go oketsa bokgoni jwa balemirui go dirisa metswedi ka mokgwa wa leruri le go tlhomamisa tiriso e e botlhale le tsamaiso ya metswedi ya tlholego. Seno se tla tlhoka kakanyo ya nako e telele ka pono e e bonalang le boleng tse di tla kaelang tiriso ya jaanong ya metswedi go tlhomamisa kamogelo ya bona ya nako e telele. Togamaano e e tla nna le kamego mo tlhokomelong ya lefatshe, kabo gape ya lefatshe, tiriso ya lefatshe mo tikologong ya motsesetoropo, go kgaoganya lefatshe la temothuo le le nang le bokgoni bo bo kwa godimo, tshomarelo ya mafelo a lefatshe a a masisi, bomefutafuta jwa baoloji le mekgwa ya metsi, jj.
Pinagare kwa togamaanong e ke go somarela bomefutafuta jwa temothuo le go godisa tiriso e e tswelelang ya mmu le metsi ka koketsego ya tlhagiso ya dijalo le leruo mo mekgweng ya temothuo e e tsenetseng le go tswelela go feta. Botsayakarolo jwa molemirui ke ntlhakgolo kwa katlegong ya togamaano. Mo tlaleletsong ditlhagiso tse di matlhagatlhaga go golaganya tsamaiso ya motswedi wa tlholego go tshegetsa mananeo go ka tlamela maemo a phenyo matlhakoreng otlhe a a ka feleletsang mo ditshiamelong tsa ikonomi tsa nako e khutshwane tsa balemirui mme ka nako e le nngwe ba na le seabe kwa maikemisetsong a nako e telejana ya go somarela motheo wa motswedi wa tlholego.
Kwelotlase ya metswedi ya mmu le metsi e tlhagisa letshogo le le masisi kwa nageng. Ditogamaano di tlhoka go rulaganngwa go fenya dibaka kwelotlase. Dikago tsa tshegetso tse di tiileng tsa setheo le phetogo ya koketso kwa ditirong tsa temothuo tse di leng teng di tla tlhoka go tokafatsa tiriso ya mmu le metsi. Go tlhagisa mekgwa ya bolemirui e e maatla e e oketsegileng ka ditsela tsa thefosano tse di rulagantsweng sentle di ka dira kabo e kgolo mo lebakeng le.
Mananeo a mmu, metsi le tshomarelo a tla lebisiwa mo mafelong koo go nang le sebaka se se utlwalang sa katlego; koo kgatelelo ya setšhaba e leng kwa godimo, tšhono ya ditshenyegelo tsa bodiri di leng kwa tlase, tshireletso ya lefatshe e le kwa godimo, dithekenoloji tse di ungwang di leng teng le koo go nang le phitlhelelo kwa dimmarakeng, dikakgelo le ditirelo. Ka mokgwa oo tiragatso e e atlegileng ya ditirelo tsa tshegetso ya temothuo e ka dira seabe se se nang le bokao kwa tirisong e e tswelelang le tsamaiso ya metswedi ya tlholego.
Mananeo go ya pele a ga jaana a lebelelwang go tokafatsa tsweletso ke:
Tsweletso ya ditogamaano tsa semela se se ungwang tse di tshegetsang le go oketsa bomefutafuta jwa dipharologantsho tsa tsalo.
Mo tshomarelong ya situ ya ditshedi tsa temothuo tse di nyelediwang le dipharologano mo mekgweng ya temothuo e e dumalanang le ikonomi.
Peeletso mo dithulaganyetsong le ditirelo go tshegetsa tiriso ya lefatshe e e tswelelang.
Tsweletso ya togamaano ya thekenoloji ya ditshedi go direla bomosola bo bo gaisang jwa nako e telele jwa Aforika Borwa le batho ba teng.
Go rotloetsa tlhagiso ya temo ya ditshingwana ka mabaka a boitekanelo le lotseno.
Go baya tlhagiso le tsweletso mo teng ga letlhakore la tsela ya bolemirui. Seno se tshegetsa mo tikologong ditsela tsa tlhagiso tse di botsalano, go tsenyelediwa tlhagiso e e lomaganeng, tsamaiso ya dijalo tse di lomaganeng le temothuo ya go bodisa.
Mananeo a a tsepameng le ditiro di tla lekanngwa ka tebo ya bogotlhe le ditheo tsa tsamaiso e e tswelelang ya metswedi ya tlholego.
Ditogamaano tsa tlaleletso
Dielemente tse di faroganeng tsa ditogamaano tsa botlhokwa (k.g.r. tekano kgaisano le ditogamaano tsa tiriso ya metswedi tse di tswelelang) di a putla le go kgabaganya mme di tla nna le seabe mo go tlholeng le go busetseng go itshepa mo temothuong. Mmuso o tsaya go itshepa go le botlhokwa mo kgolong ya isago ya lephata. Ka seno mo kakanyong ditogamaano tse di latelang tsa botlhokwa tse di tshegetsang le go kgontsha di lemogilwe:
Taolo e e Siameng.
Tsweletso ya Magae e e Tswelelang e e Kopaneng.
Kitso le phetogo.
Tirisanommogo ya Boditšhabatšhaba.
Pabalesego le Tshireletso.
Ditogamaano tse di botlhokwa gonne di tlamela motheo wa botlhokwa o kwa ntle ga ona maikaelelo a togamaano a kgaisano, a a tsenyeletsang le temothuo e e tswelelang di ka se fitlhelelweng. Ditogamaano tse di tla newa maemo a pele mme jaanong di tlhalosiwa go ya pele ka botlalo.
Taolo e e siameng
Theo ya taolo e e siameng ke kgolagano ya bogotlhe e e ralalang leano la togamaano lotlhe. Ga e dire fela mo Mmusong mme kwa bannaleseabeng botlhe ba bangwe mo lephateng. Mo Mmusong letlhomeso la taolo e e siameng go aga lephata la temothuo la setšhaba le le bonalang le le tshwaraganeng, le le tlwaetsweng ke badirisi le tla nna la ntlha kwa godimo go tlhomamisa motheo o o utlwalang wa go fitlhelela maikaelelo a togamaano.
Karolo e kgolo ya togamaano ya taolo e e siameng e tla nna kgwebisano mo lebakeng la ntlha Mmuso o tla tsweletsa letlhomeso la dikgwebisano magareng ga setšhaba le lephata la poraefete le Mekgatlho e e seng ya Mmuso go diragatsa kwa dielementeng tse di botlhokwa tsa togamaano ya lephata, e bong tekano, bogaisani le tsweletso. Letlhomeso le le tla tsenyeletsa tse di latelang:
Diporotokolo tsa taolo ya tirisanommogo magareng ga le ka fa teng ga didiko tsa mafapha a mmuso.
Boemo jwa kgoroso tirelo go ya ka pholisi ya kgoroso ya tirelo ya Mmuso wa Batho Pele.
Kgwebisano magareng ga Mmuso le ditlhopha tsa phatlho le mekgatlho ya balemirui.
Kgaolo mo Leanong la Tsweletso e e Golaganeng go kaela Mebuso ya Selegae mo dintlheng tsa togamaano tse di amanang le temothuo.
Ditumalano tsa motsholadišere magareng ga Mmuso le dikarolwana tsa setšhaba jaaka Khansele ya Bosetšhaba ya Temothuo e e Bapatsang, Khansele ya Temothuo ya Patlisiso, le Banka ya Lefatshe.
Ditumalano tsa kgoroso ya tirelo magareng ga mebuso ya porofense le dikarolwana tsa bosetšhaba tsa batho.
Mananeo a bosetšhaba a mmuso a kago ya bokgoni go tshegetsa dikarolwana tsa setšhaba, porofense le mebuso ya selegae.
Boleng le nonofo ya ditirelo tse di dirilweng ke Mmuso di tla nna botlhokwa mo go fitlheleleng maikemisetso a lephata la temothuo le le nang le kemedi go feta. Ditirelo tsa mmuso tse di rileng le dipholisi le tsona di botlhokwa mo go tokafatseng bogaisani mo lephateng. Dikao ke letlhomeso le le utlwalang le le dirang go laola le taolelo e e dirang ka kakaretso. Ka lebaka le porotokolo ya tsamaiso ya tirelo e ntšha e tla kwalwa gore go okediwe bomasisi le maikarabelo a setšhaba sotlhe le tirelo ya poraefete e e tlamelelwang kwa balemiruing le ditlhokego tsa kgwebotemothuo. Boleng jwa go ntshetsa ditirelo kwa ntle bo tla lebelelwa. Koketsego mo nonofong le go obegeng e tla bonwa ka go tlosa mo bogareng, go tsenya mo konterakeng le go amogana ditshenyegelo tsa ditirelo. Tebelelo e e kgethegileng go fitlha fa e tla newa tse di latelang:
Go tlhopha karolwana ya selegae go amogela maikarabelo a a seng mo bogareng.
Go tlhoma theo ya semolao le ya konteraka ya tholelo ya maikarabelo le kelelo ya matlotlo.
Go rulaganya melawana "ya motshameko" ya setheo.
Go siamisa ditumalano tsa boemo tsa dikarolwana tse di konterakilweng.
Go tlhoma dikaelo tsa borutegi.
Go tlhoma konteraka ya boemo le ditsamaiso tsa tshenkelo.
Go tlhoma theo ya gore motsayakarolo ka go rata mo tiregong.
Go tlhoma ditlamorago tsa go se nne le seabe.
Maikaelelo a mangwe a togamaano ya taolelo e e siameng ke go baya Mmuso jaaka mogwebisani yo o tshepegang, yo o tsepameng le dipolase le mananeo a ka akanyediwang pele tse di ka tlhomamisang kgoroso le ditshiamelo tse di rategang tsa temothuo. Dikgato tse di totobetseng tse di tla diragadiwang go fitlha bofelong di tla akaretsa tse di latelang:
Go rulaganya gape gore Tona/Tonakgolo a tsene mo Khanseleng ya Ditona tsa Temothuo go kaela tsamaiso ya ditiro tsa mmuso mo go fitlheleleng maikemisetso a lephata la temothuo mo nageng.
Go rulaganya gape Komiti ya Kgabaganyo mo mmusong mo Temothuong jaaka Komiti ya Tsamaiso ya Temothuo.
Maikaelelo a bofelo a togamaano ya taolelo e e siameng ke go aga tlhagiso e e tshwaraganeng le e e rulagantsweng sentle go lemoga, go tsamaisa le go amogana kitso ya temothuo le dithoto tsa tshedimosetso tsa lephata la setšhaba. Dintlha tse dikgolo di tla tsenya tsweletso ya kaelo, Letlhomeso la setheo le ditirego tsa tsamaiso ya kitso mo temothuong.
Diporotokolo tsa taolelo ya tirisanommogo ya kgabaganyo mmuso di tla, magareng ga tse dingwe, di tlhagise letlhomeso la semolao la dikamano tsa kgabaganyo mmuso mo temothuong; go tlhalosa diabe le maikarabelo magareng ga mafapha a bosetšhaba le a porofense a temothuo le mmuso wa selegae. Go tlhoma letlhomeso go kaela le go tsamaisa kago, go lekanya, tiragatso, go tlhokomela le go sekaseka dipholisi le mananeo; go tlhoma letlhomeso la thulaganyo e e tshwaraganeng ya thulaganyo ya kabo tekanyetso le ditshenyegelo; go tlhagisa mokgwa wa tsamaiso ya tshedimosetso; go tlhagisa letlhomeso le ditlwaelo le boemo tsa maano a tsweletso ya motswedi wa motho le tiragatso; le go tsamaisa go aga bokgoni jwa setheo tsa diPDA le mebuso ya selegae.
Porotokolo ya kgwebisano ya baagi-setšhaba-poraefete, ka fa letlhakoreng le lengwe, e tla lebelela mo go tlhomamiseng gore mogwebisani wa loago mongwe le mongwe yo o amegang mo tiregong e o rotloediwa go aba sengwe. Porotokolo e tla tlhomamisa gape gore bagwebisani ba loago ba rotloediwa go tshameka karolo ya kwa pele mo mafelong a a batlang fa go bapisiwa e ba rata. Go fitlha fa, Mmuso o tla akaretsa ka kakaretso mafelo a dithoto tsa setšhaba le ditirelo jaaka pholisi, peomolao, melawana, dithulaganyetso tsa setšhaba le ditirelo. Mo karolong ya teng, madirelo le balemirui ba tla solofelwa go nna le seabe kwa tsweletsong le tsamaisong e e nonofileng ya dikgwebo tsa bona le mekgatlho ya kemedi le go tlhagisa dikgatlhego tsa bona kwa Mmusong. Dikgwebokgolo di solofelwa gape magareng ga Mmuso, madirelo le balemirui foo go seng ope yo o ka tsayang kgwebo a le esi. Mangwe a mafelo a a amegang a tsenyeletsa tsweletso ya motswedi wa motho, tlamelo ya ditirelo tsa katoloso, thulaganyo le tsweletso ya mekgatlho ya molemirui le patlisiso le phetiso ya thekenoloji.
Kwa bofelong, Mmuso o mo tiregong ya go tlhoma letlhomeso la boemo jwa tsamaiso ya tirelo, le le tla itsesiweng kwa bagwebisaning ba loago le setšhaba ka kakaretso. Go ya ka pholisi ya Batho Pele mo tsamaisong ya tirelo, maikaelelo a boemo jwa tsamaiso ya tirelo ke go kgontsha bagwebisani ba loago le setšhaba go tlamelela Mmuso go ikarabelela ditirelo tse o itlamileng go di tlamela le kwa maemong a boemo jwa boleng bo bo solofeditsweng.
Tlhabololo ya magae e e tshwaraganeng ya leruri
Maikemisetso a togamaano ya Togamaano ya Tsweletso ya Magae e e Tshwaraganeng le ya Leruri (ISRDS) ke go fetola Aforika Borwa ya magae go nna lephata le le ikemetseng mo ikonoming, le ikemetse mo loagong le le utlwanang le le nang le seabe sa botlhokwa kwa GDP ya setšhaba. ISRDS ka jalo e tla nna mosola mo temothuong le lephata la magae lotlhe.
Letlhakore la togamaano le thulaganyo e lephata le nang nayo malebana le ISRDS ke kgodiso ya mafelo a a latelang a a leng botlhokwa mo temothuong:
Tsweletso ya ikonomi ya loago ka tlhokomelo e e rileng e e beilweng mo ditoropong tsa magae, ditikatiko tsa tirelo le metse.
Go tiisetsa phorofaele le seabe sa temothuo le madirelo a a amaneng mo tiregong ya Thulaganyo ya Tsweletso e e Tshwaraganeng segolo ya bothati jwa mafelo a selegae.
Tlhokomelo e e kgethegileng e e newang kgodiso ya lotseno lwa dikokomane le ditiro tsa matlhagatlhaga tsa basadi, bašwa le ba bogole ba segolo ba gabileng go fitlhelela ditlhokego tsa malapa a a humanegileng le ditlhokego tsa mmaraka wa selegae.
Bogare jwa tsweletso ya magae..
Thulaganyo ya bonno jwa magae go naya manno dipaterone tsa bonno tse di ntšha tse di dikologang fa e sale tloso ya melao ya bonno jwa kgethololo le go tlhaba ga taolelo ya morago ga temokerasi ya 1994.
Mmuso o o tiileng o tshegetsa le ka go ineela go diragatsa ka katlego Togamaano ya Tsweletso ya Magae e e Tswelelang e e Tshwaraganeng (ISRDS) e e botlhokwa kwa katlegong ya leano la lephata le. Togamaano e tla sola bahumanegi ba magae ka kakaretso, fela maiteko a a rileng a tla dirwa go lebelela basadi, bašwa le ba bogole. Lephata la temothuo le le atlegileng le tla bopa katoloso ya botlhokwa ya tsweletso ya magae a a tswelelang e e tshwaraganeng le semenogane.
Kitso le boitlhamedi
Ikonomi ya lefatshe e tsweletse go fetolwa ka bonako go ya mo kitsong le mafaratlhatlheng a ikonomi. Mo lefatsheng le, boitlhamedi le kitso tsa maemo a a kwa godimo di botlhokwa thata tebang le tlhabololo e e botlhokwa mo bogaisaning jwa leruri le go bona dipoelo. Ke ka mabaka a gore bagwebisani ba togamaano ba baya saense le thekenoloji jaaka togamaano ya botlhokwa e e tlaleletsang. Maikaelelo magolo a togamaano e ke go oketsa bokgoni jwa ponelopele le phetogo ya batsayakarolo le go golaganya tse le lefelo la papatso la isago.
Seno se tshwanetse go isa kwa peeletsong e e oketsegileng le tiriso ya dikumo tse di tsweletseng pele thata tsa ga jaana go tswa patlisisong, katisong le mekgweng ya katoloso. Ka go diragatsa togamaano e lephata le leka go dirisa patlisiso e kgolwane le mananeo a thuto a a maleba go godisa dithekenoloji tsa botlhokwa tsa togamaano, (thekenoloji ya ditshedi, tshedimosetso, tlhaeletsano) le tlhatlhamano ya dithekenoloji tse di tlaleletsang boleng go tlhagisa boleng jwa isago. Sa bofelo se tla oketsa bogaisani bo bo tswelelang jwa dikumo tsa Aforika Borwa mo lefatsheng la dipapatso le go thusa go fitlhelela ditlhokego tsa pabalesego tse di tlhoko ya dijo e e gatisediwang ke dinaga tsa Bokone.
Kgato e e rileng e e tla diragadiwang ke ya go tsholetsa peeletso mo patlisisong ya temothuo, thuto le katoloso go tswa maemong a a kwa tlase a ga jaana a 1,04% a kabo ya temothuo go ya go Kumo ya Bosetšhaba Ya Bogotlhe go fitlhelela selekanyetsi sa boditšhabatšhaba ya 3% sa temothuo ya GNP, e e bapisiwang go 3,7% mo USA; 4% mo Australia, le 2,1% mo EU, gore go fitlhelelwe kgwetlho go ya lephateng le le beilweng ke Mmuso le ditsweletso tsa bogotlhe ka kakaretso. Go fitlha fa, tlhokomelo e e rileng e tla isiwa kwa go:
Godiseng tirisanommogo magareng ga ARC, Yunibesithi ya Magorothuto a Temothuo, Mafapha a Porofense a Temothuo, kgwebotemothuo le ditheo tsa patlisiso ya temothuo tse dingwe go lebelela gape ditogamaano tse di kwa pele, phetogo le patlisiso e e tlwaetshegang.
Tlhomeng Mokgwa wa Bosetšhaba wa Patlisiso ya Temothuo go tshwaraganya, go rulaganya le go golaganya patlisiso ya temothuo le madirelo le mekgatlho ya boditšhabatšhaba ya patlisiso ya temothuo le ditirelo tsa katoloso.
Go sekaseka gape theo ya kabelo matlotlo go godisa dikgwebisano magareng ga ditheo tsa patlisiso ya temothuo, diyunibesithi le lephata la poraefete.
Mo dingwageng mokgwa wa Aforika Borwa wa patlisiso ya temothuo o tlhagisitse dipoelo tse di kgatlhisang go sa kgathalelwe tebelelo letlhakoreng la tshekamelo ya balemirui ba sekale segolo, mme go na le ka jalo ngangisano e e tsamaelanang le tshegetso go ya pele ya "mofenyi yo o itsegeng". Kwelotlase mo pakeng ya dingwaga tse di lesome mo peeletsong gotlhe mo patlisisong ya temothuo le tsweletso ya thekenoloji ga e fitlhelele kgwetlho e e tlhagisiwang ke Moporesidente wa tsweletso ya thekenoloji le go baya mo bogareng ga lephata jaaka moeteledipele mo ikonoming ya magae. Mmuso o tla oketsa kabo matlotlo a patlisiso ya temothuo go godisa tokafatso e e tswelelang mo bogaisaning le boeteledipele mo tshedimosetsong, tlhaeletsanong le thekenolojing ya ditshedi e e botlhokwa mo isagong ya temothuo ya Aforika Borwa.
Ditshenyegelo tse di kwa godimo tsa go bona thekenoloji di ka fenngwa ka kopano ya dikgwebokgolo le R&D le madirelo a thekenoloji. Seabe sa ketelelopele sa Mmuso malebana le se se tla akaretsa:
Go tlhomamisa gore maiteko a patlisiso ya temothuo ya ARC, Yunibesithi ya Magorothuto a Temothuto, diPDA le ditheo tsa temothuo tse dingwe di rulaganngwa le go lebelela ditogamaano tsa kwa pele tse di kobileng bogaisani bo bo tswelelang. Tirego ya ga jaana ya go tlhoma Mokgwa wa Bosetšhaba wa Patlisiso ya Temothuo o tla nna le se jaaka nngwe ya maikemisetso a teng.
Go tlhomamisa gore ikonomi, loago le ditlamorago tsa tikologo di a lebelelwa mo tsweletsong ya dithekenoloji tse di ntšha.
Go fatlhosa tbelelo gape ya ditheo ka fa gare ga baagi ba patlisiso ya temothuo fa go leng maleba.
Go isa ditheo tsa patlisiso ya temothuo kwa phitlhelelong ya metswedi ya ditšhelete.
Go tlamela tshegetso ya dikamano tsa konteraka magareng ga ditheo tsa patlisiso ya temothuo le kemedi ya mekgatlho ya madirelo, le dikarolwana tsa patlisiso ya temothuo tsa kgaolo le boditšhabatšhaba.
Tirisanommogo ya boditšhabatšhaba
Bogotlhe jwa lefatshe bo tlile le phetogo gotlhelele go ya ka go nna teng go go letileng ga tshedimosetso le thekenoloji, motsamao o o oketsegileng wa dithoto, ditirelo le batho go kgabaganya melelwane, khumo e e oketsegileng mme gape ka madimabe phatlha e e tsweletseng go gola magareng ga bahumi le bahumanegi.
Go itsege ga Aforika Borwa jaaka mmotlolo wa temokerasi go okeditse ka bogolo ditlhokego mo go yona tsa botsayakarolo jwa boditšhabatšhaba mo diforamo tse di farologaneng. Ditlhokego tse di gobaditse bokgoni jwa yona go dirisa ditšhono mo go utlwalang thata le go fitlhelela dikgwetlho tsa go nna motshameki wa lefatshe mo dipatlelong tsa boditšhabatšhaba di le dintsi. Kelo e e bonako ya phetogo mo taolelong ya temothuo, patlisiso, kgwebo le tikologo le matshwenyego a pabalesego ya dijo tsa selegae le kontinenete di gapeletsa mabaka a Aforika Borwa go sala e itlhomile kwa pele mo ditsweletsong tse di amang temothuo. Dikgatlhego tsa rona mo tirisanommogong ya boditšhabatšhaba di tlhomamisiwa ke ditlamego tsa sepolotiki, kgwebo, thekenikale le katiso tse di botlhokwa mo go tshegetseng Leano la Togamaano la lephata la temothuo.
Aforika Borwa e tsere karolo ya boeteledipele mo go tshegetseng maiteko a a tsamaelanang le tsweletso mo kgaolong le Aforika ka kakaretso. Dikao tsa botlhokwa ke Porotokolo ya Kgwebo ya SADC, Maiteko a Mašwa a Aforika le maemo a botlhokwa le selekane mo ditheong tsa ditlhopha di le mmalwa tse di isang kwa bokaong jwa tsweletso bo bo siameng jwa temothuo mo Aforika. Mmuso o lemogile tirisanommogo ya boditšhabatšhaba le tsweletso e e botsalano ya dipoelo tsa ditumalano tsa boditšhabatšhaba jaaka tse di tlang pele mo nakong ya magareng, mme e rulaganya gape gore e fitlhelele dikgwetlho ka maatla thata tse di tlhagisiwang ke ditlhokego tse di oketsegileng tsa dikemedi tsa boditšhabatšhaba mo USA, Yuropa le Botlhaba jo bo Kgakala.
Ditlhokego tsa thuso ya thekenikale tsa go godisa mo gae mo letlhakoreng la temothuo di tloga go tswa Maitekong a Aforika yo Moša, maiteko a SADC le go tswa dikopanong tsa matlhakore mabedi le dinaga tsa Aforika. Mmuso, ka tirisanommogo le bannaleseabe ba ba farologaneng, o tla etelela pele mo go tsweletseng letlhomeso la thuso ya bothekenikale le le lebeletseng kwa go tlhomeng lenaneo le le itlhomileng pele go tshegetsa kago ya bokgoni le tsweletso mo kgaolong le mo kontinenteng ya Aforika. Go fitlha fa, Mmuso o tla lebelela go dirisana mmogo le bagwebisani ba e seng ba Aforika.
Mo Aforika Borwa, Mmuso o tla akaretsa batshegetsi ba moseja go rulaganya lenaneo la peeletso go tshegetsa tsweletso ya temothuo go ya ka leano la togamaano. Fa patlisiso ya boditšhabatšhaba e isitse kwa dikumong tse di ša, go nna teng go gontsi ga tshedimosetso go tsositse matshwenyego a setšhaba se se tlhabologileng ka pabalesego ya dijo, ditiro tsa bodiri tse di siameng, jj. Go oketsa matshwenyego a modirisi ka pabalesego ya dijo mo dimmarakeng tsa boditšhaba tse di botlhokwa go baya dithomelo ntle tsa rona mo kotsing mme go tlhoka dikarabo tse di sedimositsweng le tse di itlhomileng pele le ditsereganyo go tswa Mmusong. Tlhotlheletso e e tswelelang le mekgatlho ya boditšhabatšhaba e e tlhomang boemo, sk. FAO Codex Almentarius, Tumalano ya boditšhabatšhaba ya Tshireletso ya Semela, Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa Boitekanelo jwa Diphologolo (OIE) le ditumalano le metsamao e e ka amang temothuo jaaka e e amang tikologo, dithekenoloji tse di ša le thoto ya botlhale ke ditlamego kgolo tsa togamaano go Aforika Borwa mo ngwagakgolong e ntšha. Mmuso o itlamile go oketsa kamego ya ona le go tiisa bokgoni le metswedi go tlhotlheletsana le ditheo tse mo mokgweng o o rulaganeng mo dingwageng tse di latelang tse tharo.
Pabalesego le tshireletsego
Bosenyi jwa magaeng bo nnile dipalopalo tse di tshosang. Seno se tshosetsa tlhomamo ya magae, e kwa bofelong e tla thibelang peeletso mme kwa bofelong kgolo ya ikonomi mo mafelong a magae. Togamaano e e kopana e e boineelo e a tlhokega go lwantsha kelo e e kwa godimo ya ntwa, bosenyi, pelaelo ya loago le kgagamalo tse di fekeetsang mafelo a magae mo baaging ba ba amegileng. Go ya ka togamaano e e jalo merero ya botlhokwa e e latelang e tla amogela tlhokomelo ya kwa pele mo nakong e khutshwane le e e fa gare:
Kagego ya Foramo ya Bosetšhaba ya Kagiso le Tshireletsego go gogiwa maloko go tswa bannaleseabeng ba botlhokwa botlhe ba magae - go tlaleletsa maiteko a a leng teng go lwantsha ntwa ya magae, bosenyi, pelaelo ya loago le kgagamalo tse di fekeetsang mafelo a magae le go godisa maemo a a dirang a a siameng, dikamano tsa boagisani tse di siameng le boineelo bo bogolo ka fa gare ga baagi ba ba farologaneng.
Go dira mokgwa wa bosiamisi jwa bosenyi le tshegetso ya dikagego tsa mokgwa wa botlhokwa gore di bonwe le go itemogelwa jaaka legora kwa bosenying.
Bodiri jwa SAPS le SANDF mmogo le masole a nakwana le mapodisa a a katisitsweng mo go lekaneng a na le maitemogelo le badiri ba sesole sa tshireletso go oketsa bokgoni jwa sesole se go lwantsha ditiro tsa bosenyi mo nageng, segolo mo mafelong a magae.
Batho ba ba rileng le diresefe tsa ditšhelete go abelwa SAPS le SANDF go kgontsha sesole sa tshireletso go diragatsa taolelo ya bona go ya ka thibelo ya bosenyi le tiragatso ya leano la pabalesego ya magae. Matlole a a tla bewa ka botlhokwa mme a abiwa go dirisiwa mo botlhabanelong le ditiro go lwantsha ditlhaselo tsa dipolase le bosenyi jwa magaeng.
Botlhokwa jwa togamaano ya Komiti ya Bosetšhaba ya Go rulaganya tsa Botlhabanelo (NOCOC) Komiti ya go tla Pele, jaaka kagego e e rulaganyang batsayakarolo botlhe mo leanong la tshireletso ya magae, e tla maatlafadiwa ka metswedi e e tlhokegang ya batho le ditshelete go e kgontsha go diragatsa leano la tshireletso ya magae le go rulaganya ditiro magareng ga batsayakarolo le Mmuso.
Tiragatso ya togamaano ya lephata
Ponelopele ya lephata la temothuo le le kopaneng la tswelelopele e tlhoka bagwebisani go nna le maano a dikgato, ditshupetso tsa tiragatso tsa botlhokwa, boemo jwa kgoroso ya tirelo, mekgwa ya go tlhokomela le go sekaseka le dikgala tsa dinako gore go fitlhelelwe leano la togamaano le le tshwaraganeng. E tlhoka gape Mmuso go dira dilo ka tsela e e farologaneng - ka lebelo le le kwa godimo thata le bonako mmogo le bogwebisani le balemirui, kgwebotemothuo, Mekgatlho e e Seng ya Mmuso le mafapha a mangwe a mmuso.
Go a itshupa go tswa letlhomesong la togamaano le le tlhagisitsweng fano gore leano la kgato go oketsa botsayakarolo, bogaisani le seriti sa tikologo mo lephateng la temothuo go tlhoka matsapa a a kopanetsweng go tlhomamisa tse di latelang:
Thulaganyo e e siameng magareng ga dikarolwana tse di farologaneng tse di amegang mo tiragatsong, go tsenyelediwa ka fa gare le magareng ga setšhaba, poraefete le maphata a boikgethelo.
Tebiso kwa maikemisetsong magareng ga dikarolwana tsotlhe tse, go tlhomamisa gore botlhe ba lebile go fitlhelela ditshiamelo tsa botlhe, go na le fela ya dikgatlhego tsa dikarolo.
Kago ya bokgoni kwa maemong otlhe le mo ditekanyong tse dintsi, go tloga go ralala mefutafuta go tloga kitsong e e kwa pele ya saense go ya botsayakarolong bo bogolo mo tiragatsong ya porojeke kwa tlase kwa bathong.
Go rulaganya go go utlwalang ga tiragatso ya tirego go tlhomamisa gore diporojeke di a simololwa le go fediwa ka nako e e siameng, le go lebelela tirisanommogo magareng ga dikarolwana tse di farologaneng le diporojeke.
Tatelano e e siameng ya dikgato tsa tiragatso ka dikgato tsa tshegetso tse di tlhokegang (kago ya bokgoni, kago ya setheo, thulaganyo, jj).
Go tlhokomela tswelelopele go tlhomamisa tsamaiso e e siameng ya tirego ya tiragatso. Seno se tlhoka tlhokomelo e e kgethegileng kwa tlamelong ya tshedimosetso le kwa mekgweng ya tsamaiso ya tshedimosetso mmogo le go tlhoma mokgwa wa go tlhokomela le go sekaseka.
Leano la kgato ga le ka ke la tlhalosiwa kwa ntle ga botsayakarolo bo bo tletseng jwa bao ba ba neilweng maikarabelo a tiragatso ya teng. Togamaano e dira tlamelo ya porotokolo e e tshisintsweng ya bagwebisani ba baagi-setšhaba-poraefete mme e ikopela tiragatso e e kopanetsweng. Go fitlha fa, komiti ya leruri e e kopaneng e tla tlhomiwa magareng ga bannaleseabe ba ba amegang mo maitekong a a thulaganyo ya togamaano, e bong Lefapha la Temothuo, Agri SA le NAFU. Ditiro tse dikgolo tsa komiti e e tla nna go:
Tlhalosa ka botlalo maiteko otlhe a togamaano a a lemogilweng. Tseno di tla tsenyeletsa dikgato tsa tiro tse di totobetseng tse di akanngwang, temogo ya bao ba ikarabelelang tiragatso ya tsona, temogo ya dikarolwana tse dingwe tse di tlhokang go nna di amegile mo temogong ya metswedi e mengwe (ditšhelete le tse dingwe) le tlhaloso ya lenanetiro la tiragatso.
Tlhola kagego ya tsamaiso ka tiro ya go tshegetsa dikarolwana tse di rwesitsweng maikarabelo a tiragatso ya nngwe le nngwe ya mananeo a, karolwana e le mo setšhabeng, poraefeteng kana lephata la boikgethelo. Tshegetso e e tla nna ya boleng bo bo ka se tshwenyaneng le ditshiamelo tsa setheo se se ikarabelelang.
Go tlhola letlhomeso la go begela le le theetsweng mo leanong la go tlhokomela le go sekaseka mananeo le diporojeke tse di dirang togamaano. Komiti ya leruri e e kopaneng e tshwanetse go begela dipoelo tsa dikgato tse kwa bannaleseabeng bagolo mo theong e e tlhomameng.
MANANEO A A TLANG PELE
Jaaka kgato ya ntlha go suteletsa togamaano gaufi le tiragatso bagwebisani ba togamaano ba lemogile mananeo a a tlang pele a a latelang:
Tiragatso ya togamaano ya pabalasego le tshireletso go tlisa tlhomamo le go itshepa.
Taolelo e e tokafetseng le tiragatso ya dikgwebisano le lenaneo la bagakolodi.
Go itlhaganedisa lenaneo la kabo gape ya lefatshe ka lebaka la tsweletso ya temothuo (LRAD).
Go fetola mokgwa wa tsweletso ya temothuo ya thekenoloji le phetiso go ya mo go arabeleng papatso go feta.
Go tlhoma tsela ya tshedimosetso ya papatso e e fitlhelegang ka bophara (ditsela tsa tshedimosetso, bokgoni jwa tshekatsheko ya ikonomi mo porofenseng nngwe le nngwe)
Go tsweletsa le go diragatsa mokgwa wa tsamaiso e e kotsi o o nonofileng (mokgwa wa boitekanelo wa semela le phologolo, matlhotlhapelo a tlholego, ditshireletsego tsa kherediti).
Go tlhomamisa kgaisano e e siameng mo selegaeng le boditšhabatšhabeng.
Tiragatso ya pono e e amoganwang mo bodiring le phetogo ya lefatshe.
Tirego ya maatlafatso mo maphateng otlhe a lephata la dijo tsa temothuo. Mo tiregong e mananeo a bagakolodi a masisi mme a tla tlhomiwa ka bonako ka tshegetso e e tletseng ya mmuso.
Peeletso e e leng ntlhatebo go oketsa bogaisani (dithulaganyetso : metsi, motlakase, megala tlhaeletsano, seporo, lefaufau, tsela ditirelo tsa ditšhelete, katiso, tsa metšhine).
Go isa tlase ditshenyegelo tsa gotlhe tsa tlhagiso, go tsenyelediwa phokotso go ya pele mo makgethong le dituedisong mo diseeleng (mafura) le dilo tse dingwe.
DITIREGO
Komiti ya leruri e e kopaneng e tla ikarabelela kwa maemong a bosetšhaba mo go tlhokomeleng tswelelopele mme e tla okamela lenaneo la tiragatso. Ditlhopha tse di dirang kana ditlhopha tsa tiro di tla nna ketapele mo tiregong ya tiragatso mo diporofenseng mme di tla bega kwa komiting ya leruri e e kopaneng. Bagwebisani ba togamaano ba tshwanetse go tlhomamisa ka fao metswedi (batho le ditšhelete) go tswa mogwebisaning mongwe le mongwe a ineetseng le go tsamaisiwa mo tiregong ya go diragatsa mananeo a a farologaneng le ditogamaano.
Kgato ya ntlha le ya botlhokwa thata ke go tlhaeletsa togamaano e ka bophara jaaka go kgonega. Kakanyo ke gore tokomane e, e tshwanetse go buisiwa ka bophara le gore tshedimosetso mo lenaneong la tiragatso e tshwanetse go amoganwa ka gale le batsayakarolo botlhe. Tirego ya go tsamaisa togamaano ya lephata ka jalo e simolotse.
<fn>tsn_Article_National Language Services_TSAMAISO YA BOKOA JWA KHUTSAFALO YA TOBEKANO.txt</fn>
TSAMAISO YA BOKOA JWA KHUTSAFALO YA TOBEKANO MO MOWENG MORAGO GA TIRAGALO E E MASWE LE MAKOA A MANGWE A BOLWETSE JWA TLHALOGANYO MO SAPS
Thibelo
Kalafo
Tolamiso ya tiro
Kgotsa
Tholotiro ka ntlha ya bokoa jwa boitekanelo
Matseno
Rotlhe re itemogela khutsafalo ka dinako dingwe mo matshelong a rona. Khutsafalo e e feteletseng ka nako e telele e ka nna kotsi mo boitekanelong jwa mmele jwa gago, mo tolamong ya gago ya maikutlo le mo mererong ya gago ya botsalano.
Makoa a bolwetse jwa tlhaloganyo le matshwao
Makoa a a tlwaelegileng a a itemogelwang ke badiri ba SAPS ke bokoa jwa khutsafalo ya tobekano mo moweng morago ga tiragalo e e maswe ( PTSD ) le tobekano ya maikutlo e gantsi e golaganngwang le PTSD.
PTSD ke mofuta o o masisi wa tlhobaelo e gantsi e itemogelwang morago ga gore motho a amege mo kotsing e e masisi, sekao, a le fa tirong.
Tobekano ya maikutlo ke tsibogo ya maikutlo malebana le dihutsafatsi tsa botshelo tse di farologaneng. [Tlhalosetsa batho ba ba ka tswang ba sa tlwaela mareo a saekholoji lereo le' sehutsafatsi ']
Matshwao a makoa a bolwetse jwa tlhaloganyo ke a a latelang:
Poeletso ya ditiragalo tse di masisi mo megopolong, mo ditorong tse di boitshegang le mo dipoelomoragong
Letshogo le le feteletseng ka ga ( le maiteko a go tila ) maemo a a go gopotsang ka ga tiragalo e e masisi
Go ikgogela morago mo ditirong tsa loago le mo go tse dingwe
Mathata a tebisomogopolo le a kgakologelo
Tlhaelo ya thotloetso le maatla
Go tenega kgotsa go galefa
Go tlhobaela
Temogo go sale gale le thibelo
PTSD ke bolwetse jo bo alafegang. Go ya ka dipalopalo, diperesente di le 90 tsa batho ba ba alafelwang PTSD ba tokafala sentle. Ba bangwe ba kgona go boela kwa ditirong, mme ba fitlha ba dira sentle kwa ditirong.
Dikgato tsa thibelo ke tse di latelang:
Go ithuta mekgwa e e nonofileng ya tsamaiso ya khutsafalo e e jaaka-
go dirisa dithekeniki tsa go itapolosa, go nna le seabe mo ditirong tsa boitapoloso le go tlhola botsalano jo bo siameng jo bo kgotlelelang.
Go kopa thuso fa khutsafalo e simolola. Ga se sesupo sa bokoa go kopa thuso fa o ikutla o retelelwa ke go kgotlelela maemo. O ka nna wa bua le-
badirimmogo balelapa le ditsala, molaodi wa gago, le bagakolodi ba porofešenale ba SAPS ba ba thusang mekgatlho e e thusang badiri go ya ka Lenaane la Thuso la Badiri ( EAP ) .
Kalafo
Fa matshwao a PTSD le/ kgotsa tobekano ya makutlo e tswelela pele, latela dikaelo tse di latelang:
Kopa kgakololo mo malaoding wa gago mabapi le ka mo o ka rarabololang maemo a gago ka teng.
Dira tumalano le ngaka ya gago e e tshwanetseng go go romela sekao, kwa ngakeng ya bolwetse jwa tlhaloganyo ( go alafiwa ) le kwa go mosaekholoji ( go alafiwa bolwetse jwa tlhaloganyo ka mekgwa ya saekholoji ) .
Kopa thusa mo Ditirelong tsa Thuso tsa Badiri tsa SAPS ( EAS ) fa o akanya go dirisa go alafiwa bolwetse jwa tlhaloganyo ka mekgwa ya saekholoji. Ga se fela gore se ke tlhopho e e somarelang ditshenyegelo, gape bagakolodi ba EAS ba tlwaetse mekgwa ya dikotsi tse di masisi tse maphodisa ka gale a lebaganeng le tsona fa a le fa tirong.
Tolamiso ya tiro
Morago ga go alafelwa PTSD kgotsa bokoa jo bongwe jwa bolwetse jwa tlhaloganyo, go na le kgonagalo ya gore go ka atlanegisiwa gore o sutisediwe kwa maemong a tiro a a senang khutsafalo e ntsi. Tshwetso e e mabapi le tshutiso ya gago e tshwanetse go diriwa ka dipuisano magareng ga gago, Botsamaisi le baitseanape ba boiphediso ba SAPS. Botsamaisi bo tshwanetse go go tshegetsa ka motsi o wa tolamiso.
Go diragala eng fa kalafo e sa lere tokafalo mo maemong a gago?
Fa kalafo ya paka e e amogelesegang e sa lere go tokafala, go ka akanngwa ka tholotiro ka ntlha ya bokoa jwa boitekanelo. Ntlha e, e ka sekasekiwa morago ga gore Molaodi wa Kotsi ya Boitekanelo a dire tlhotlhomiso ka botlalo. Tshekatsheko ya ngaka ya bolwetse jwa tlhaloganyo e e ikemetseng e nna le seabe mo tlhotlhomisong ya Molaodi wa Kotsi ya Boitekanelo.
Botsamaisi jwa makoa a bolwetse jwa tlhaloganyo bo lebelela kalafo le tokafalo. Ka jalo, tholotiro ya bokoa jwa boitekanelo e tshwanetse go sekasekiwa e le ntlha ya kwa bofelong fela.
Mogala wa thuso
Setheo sa Tshegetso ya Thuso ya Badiri: 0860103055
Tlhobaelo, Tobekano ya maikutlo le Bokoa jwa Khutsafalo ya Tobekano mo moweng morago ga tiragalo e e maswe
Lemoga matshwao:
Dipoelomorago
Tlhobaelo e e feteletseng
Go tlhobaela
Go galefa
Go ikgogela morago
Kopa thuso ka go bua le-
Mookamedi wa gago
Ditirelo tsa Thuso tsa Badiri tsa SAPS, kgotsa
Setheo sa Tshegetso ya Thuso ya Badiri mo nomorong e e latelang: 0860103055
<fn>tsn_Article_National Language Services_TSHEDIMOSETSO YA BOTLHOKWA.txt</fn>
TSHEDIMOSETSO YA BOTLHOKWA
Tona ya Diporofense le Dipusoselegae, Rre Sydney Mufamadi, ga jaana o tsene mo thulaganyong ya ditherisano le setšhaba ka ga Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto o mošwa wa Aforika Borwa.
Goreng go tlhokega Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto?
Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto ke molaotlhomo o monnye wa kgotlapeomolao ya bosetšhaba o o tla sekasekiwang ke Palamente. Molaotlhomo o, o tlhokega go:
Laola direiti tsa thoto go dumalana le karolo 229 ya Molaotheo
Tlamela letlhomeso le le tshwanang go laola go reitiwa ga thoto, fa go tshwana go tlhokegang
Itsise bommasepala ka ga botlhokwa jwa dipholisi tsa direiti tsa thoto
Direiti tsa thoto ke eng?
Direiti tsa thoto :
Ke makgetho a go nna le thoto (lefatshe le dikago)
Di ikaegile ka boleng jwa maraka jwa thoto
Di dirisetswa go duelela ditirelo tse di farologaneng tse di tlamelwang ke mmasepala
Di duelwa ke beng ba mefuta yotlhe ya thoto tota, go akaretsa thoto ya kgwebo, intaseteri, bonno, temothuo le thoto ya mmuso.
Lotseno lwa lekgetho la thoto lo dirisetswa eng?
Bommasepala ba tlhoka lotseno lo lo ikanyegang go sireletsa boitekanelo jwa setšhaba, netefaletso ya tshireletsego ya setšhaba, le go somarela tikologo. Direiti tsa thoto ke motswedi wa botlhokwa wa lotseno lwa bommasepala ka kakaretso, segolo setonna kwa dikgaolong tse di tlhabologileng. Lotseno go tswa mo direiting tsa thoto lo dirisetswa go duelela ditirelo tse di tswelang setšhaba sotlhe mosola fa go no le malapa a a ikemetseng ka nosi. Ditirelo tse di akaretsa go tsenngwa le go tlhokomelwa ga ditsela, ditselanathoko, dipone, le dibebofatsi tsa kelelo ya metsi; le go aga le go dirisa ditliliniki, diphaka, le dibebofatsi tsa boitapoloso. Lotseno lwa direiti tsa thoto gape lo dirisetswa go duelela tsamaiso ya mmasepala, jaaka dikhomphuitara le seteišenari, le ditshenyegelo tsa taolo, jaaka dikopano tsa setšhaba le tsa khansele.
Bommasepala ba bangwe ba dirisa lotseno lo lo tswang mo direiting tsa thoto go thusa go tlamela ba ba sa kgoneng go duela ka ditirelo tsa botlhokwa, le fa thuso ya "dikabelo ka tekatekano" matlole a a tswang kwa mmusong wa bosetšhaba a akaretsa melato yotlhe.
Direiti tsa thoto di bewa, di kokoanngwa le go dirisiwa fa gae. Mebuso ya bosetšhaba le ya dipusoselegae ga e pateletse makgetho a, le gone ga e bone seabe go tswa mo lokgethong lo lo kokoantsweng. Direiti tsa thoto di dirisiwa mo mmasepaleng, kwa baagi le batlhophi ba nang le tshwaelo ya gore matlole a dirisiwe jang. Khansele e e tlhophilweng selegae e beya direiti le go dirisa lotseno.
A na Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto o letla ditlogelo?
Go ya ka karolo 229 ya Molaotheo, bommasepala ba na le dithata tsa go kgethisa thoto. Go botlhokwa go tlhokomela gore dithata tsa go kgethisa ga di a tshwanela go dirisiwa ka tsela e e ka gobelelang dipholesi tsa bosetšhaba tsa ekonomi, ditiro tsa ekonomi go ralala melelwane ya bommasepala, kgotsa tshutiso ya diphatlho bosetšhaba, ditirelo, matlotlo kgotsa bodiri ka mokgwa o o sa siamang. Ke ka lebaka le Molaotlhomo o tshisinyang tlogelo ya direiti mo mabakeng a a latelang:
Bonnyane R15 000 ya ntlha ya boleng jwa thoto nngwe le nngwe ya boono
Tlhabololo ya mafatshe a baamogeladitshiamelo tsa thoto, sebaka sa dingwaga tse di 10, fela fa thoto eo e sa fetisetswe kwa mothong yo mongwe
Mafaratlhatlha a ditirelo tsa setšhaba
Tshomarelo ya dikgaolo tsa setšhaba, ntle le thoto e e fa gare ga dikgaolo tsa go nna jalo tse mo gotsena go dirwang kgwebo
Ditshwanelo tsa go batla diminerale
Losi lwa lewatle, mafelo a metsi, le setlhaketlhake sa Prince Edward
Go tlaleletsa ditlogelo tse di laoletsweng bosetšhaba, bommasepala ba ka neela ditlogelo le diphokoletso. Ditshenyegelo tsa ditlogelo tsa go nna jalo tse di tlhomamisitsweng selegae le diphokoletso di tshwanetse go akanyetswa ke khansele ya mmasepala tebang le dipoelo tse di amogelwang ke setšhaba sa selegae go tswa mo makgethong a go nna jalo.
Direiti tsa thoto di tlhomamisiwang jang?
Direiti tsa thoto di tswa mo lekgethong la motheo le lekgetho la direiti. Molaotlhomo o kaya gore lekgetho la motheo ke boleng jwa mmaraka jwa lefatshe le ditokafatso mme tsona di tshwanetse go kgethisiwa mmogo ka reiti e le nngwe. Reiti ya lekgetho (le le laolwang ke khansele ya mmasepala) ke selekano sa sente fa ranta e dirisiwa mo boleng jwa thoto e e leng mo mmasepaleng.
Sekai, fa reiti ya lekgetho e le sente mo Ranteng kgotsa 1%, mme boleng jwa thoto e e kgethisiwang e le R100 000, lekgetho le le duedisiwang mo thotong eo e tla nna R1 000 ka ngwaga.
Peotlhwatlhwa ya thoto ke thulaganyo ya go tlhomamisa boleng jwa thoto ka letlha le le rileng. Batlhomamisi ba ba ikemetseng ba porofešenale ba tiro ya bone e leng go netefatsa gore dithoto di bewa tlhwatlhwa sentle le ka tshwanelo, ke bone ba beyang ditlhwatlhwa. Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto o batla tshekatsheko le boikuelo jwa thulaganyo e e tla kgontshang motho mongwe le mongwe yo o nang le thoto go gwetlha peotlhwatlhwa e a dumelang gore e fosagetse.
A Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto o batla gore lefatshe le dikago di kgethisiwe ka bobedi?
Ee. Go ya ka hisetori bommasepala ba bangwe ba ne ba duedisa lekgetho la setsha (lefatshe) fela, fa ba bangwe ba ne ba duedisa lekgetho la lefatshe le dikago ka bobedi. Ka nako nngwe, go ne go dirisiwa direiti tse di farologaneng tsa lefatshe go na le tsa dikago. Mongwe wa maikemisetso a botlhokwa a Molaotlhomo ke go batla thulaganyo e e tshwanang ya bosetšhaba ya tekanyetso e e ikaegileng ka ditlhwatlhwa tsa mmaraka, fa go bewa ga direiti le pholesi ya tshwetso ka ga direiti e tlogelelwa dikhansele tsa bommasepala. Go le jalo mo go bommasepala ba bangwe, go kgethisiwa ga lafatshe le dikago ka bobedi ka direiti tse di tshwanang go ka lebisa kwa lekgethong le le oketsegileng, Molaotlhomo ga o letle dikhansele tsa bommasepala go tshegetsa kgotsa go oketsa direiti tse di leng teng. Dikhansele tsa bommasepala di gololosegile go fokotsa makgetho, fa ba eletsa go tshola ditšhelete tsa bone mo direiting bonnyane mo maemong a ga jaanong.
Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto o tla ama jang beng ba thoto?
Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto ga o kitla o ama beng ba thoto ka bonako. Bommasepala ba bantsi ba setse ba duedisa direiti tsa thoto go ya ka dithata tse di neetsweng ke Molaotheo le dipeomolao tsa kgale tsa diporofense. Molaotlhomo ga o fetole ditlhokego tsotlhe tsa lotseno la bommasepala, e bile ga o tlhome direiti tsa thoto. Mmasepala o mongwe le o mongwe o tla tswelela ka go tlhoma le go kokoanya direiti tsa thoto ka seelo se se lekanetseng go kgotsofatsa ditlhokego tsa ona.
Ke ditlhopha dife tsa thoto tse di tla kgethisiwang?
Tshwetso e, e tlogelelwa bommasepala. Molaotheo o letla bommasepala go duedisa lekgetho la mefuta yotlhe ya thoto, mme reiti e setlhopha sengwe le sengwe sa thoto se tla kgethisiwang ka yona e tla nna tshwetso ya selegae ya khansele nngwe le nngwe. Legale, Molaotlhomo o batla gore lekgetho la thoto nngwe le nngwe le dirwe go ya ka pholesi ya direiti tsa selegae, e dirilwe ka ditherisano le setšhaba. Khansele nngwe le nngwe ya mmasepala e tshwanetse go akanyetsa ditshenyegelo le dipoelo tsa dithebolo kgotsa diphokoletso dingwe le dingwe tse e ka bonang di le maleba.
Bommasepala ba tshwanetse go dira eng go tsenya Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto mo tirisong?
Ka Sedimonthole 2000, bommasepala ba kgabaganyo ba ne ba tshwaragnngwa go nna diyuniti tse kgolwane. Se se batla gore tekanyetso le tiragatso ya direiti tsa bommasepala ba ba farologaneng di ruanngwe, mme go dirwe tekanyetso e le nngwe ya mmasepala o mongwe le o mongwe. Se se tla tshwanela ke go dirwa mo sebakeng sa dingwaga tse nne tsa go simolola go dira ga molao o o beilweng.
Molaotlhomo o batla gore dithoto tse di tshwanang di tsewe ka go tshwana. Mo mabakeng a e leng gore tekanyetso ya dithoto ga se tsa sešweng, Molaotlhomo o batla gore bommasepala ba baakanye direkhoto tsa bone tsa tekanyetso. Se se tshwanetse go dirwa mo sebakeng sa dingwaga tse nne tsa go simolola go dira ga molao o o beilweng.
Bommasepala ba tshwanetse go netefatsa gore beng ba ditlhopha tsa matlo ba kwadisitswe le bone ka ntlha ya gore ga ba kitla ba tlhola ba kgona go duedisa setlamo lekgetho.
Bommasepala ba tshwanetse go itlhamela pholesi ya selegae ya direiti ka ditherisano le setšhaba - go latela kgaolo ya bo 4 ya Molao wa Dithulaganyo tsa Bommasepala - pele ba ka duedisa makgetho a thoto.
Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto o tla simolola leng go dira?
Molaotlhomokakangwa wa Direiti tsa Thoto o tshwanetse go tlhagisiwa kwa Palamenteng go sa le gale ka 2003. Fa o ka amogelwa ke Palamente, Molaotlhomo o tla laola direiti tsa thoto go simolola ka ngwaga wa ditšhelete wa dipusoselegae o o simololang ka la 1 Phukwi 2004.
O ka bona kae tshedimosetso e e tletseng ka ga Molaotlhomo wa Direiti tsa Thoto?
Ditirelo tsa Tlhaeletsano tsa dplg
Tshwane
Mogala: 334 0630
Fela fa Molaotlhomo o kwadilwe mo kaseteng gore setšhaba se tshwaele ka one, dikhopi di ka bonwa go tswa kwa Government Printers - Motse Kapa le Tshwane.
Go bona tshedimosetso e e tletseng ka ga Molaotlhomo, tsweetswee ikgolaganye le:
Mogala: 012334 0695
<fn>tsn_Article_National Language Services_TSHISINYO YA MAINA A BONTLHOPHENG.txt</fn>
Maloko a setšhaba sa ngwaoboswa le setšhaba ka kakaretso se kopiwa go Tshisinya maina a bontlhopheng ba ba siametseng go ka sekwasekwa ke Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji go ka tsenngwa mo Khanseleng ya Musiamo wa Voortrekker.
Maikarabelo a magolo a khansele e tla nna go thapa badiri, go tlhama pholisi le thulaganyo ya pakatelele ya setheo. Musiamo wa Voortrekker ke sengwe sa ditheo tsa setso (di-DCI) tse di laolwang ke Molao wa Ditheo tsa Setso, 119 (Molao No. 119 wa 1998). Ditheo tsotlhe tsa setso di tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tsa Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba.
Bontlhopheng ba tshwanetse go nna le kitso ya lephata la ngwaoboswa, kitso ya tsamaiso ya dimusiamo, bokgoni kwa tsamaiso ka kakaretso le tsamaiso ya ditšhelete, bokgoni jwa semolao, kitso ya papatso, bogokaganyi, kokoanyo matlotlo, thuto, le bobatlisisi mo lephateng la histori ya setso, maitemogelo a tirelo ya setšhaba le bokgoni jo bo rileng mo dingwaong tsa maVoortrekker le maZulu.
Mongwe le mongwe yo o eletsang go tshisinya leina la mongwe go dira mo Khanseleng ya Musiamo wa Voortrekker o tshwanetse go romela dilo tse di latelang:
a lekwalo le le nang le maina ka botlalo, aterese, dinomoro tsa mogala le fekese tsa ga ntlhopheng, le mabaka a tshisinyo;
b kharikhulamo vitae e e maleba ya ga ntlhopheng;
c kamogelo e e kwadilweng ya tshisinyo ya ga ntlhopheng; le d maina le dintlha tsa go ikgolaganya le dipaki tse tharo.
Mokaedikakaretso
Lefapha la Botsweretshi le Setso
Kgetsana ya Poso X894
TSHWANE
Mogala: 337-8544
TSHISINYO YA MAINA A BONTLHOPHENG GO DIRA MO KHANSELENG YA MUSIAMO WA NTWA YA DIREPHABOLIKI TSA MABURU , MANGAUNG
Maloko a setšhaba sa ngwaoboswa le setšhaba ka kakaretso se kopiwa go Tshisinya maina a bontlhopheng ba ba siametseng go ka sekwasekwa ke Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji go ka tsenngwa mo Khanseleng ya Musiamo wa Nwa ya Direphaboliki tsa Maburu.
Maikarabelo a magolo a khansele e tla nna go thapa badiri, go tlhama pholisi le thulaganyo ya pakatelele ya setheo. Musiamo wa Ntwa ya Direphaboliki tsa Maburu ke sengwe sa ditheo tsa setso (di-DCI) tse di laolwang ke Molao wa Ditheo tsa Setso, 119 (Molao No. 119 wa 1998). Ditheo tsotlhe tsa setso di tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tsa Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba.
Bontlhopheng ba tshwanetse go nna le kitso ya lephata la ngwaoboswa, kitso ya tsamaiso ya dimusiamo, bokgoni kwa tsamaiso ka kakaretso le tsamaiso ya ditšhelete, bokgoni jwa semolao, kitso ya papatso, bogokaganyi, kokoanyo matlotlo, thuto, le bobatlisisi mo lephateng la histori ya setso, maitemogelo a tirelo ya setšhaba le bokgoni jo bo rileng mo historing ya Ntwa ya Aforika Borwa ya Maisemane le Maburu (1899 go fitlha ka 1902).
Mongwe le mongwe yo o eletsang go tshisinya leina la mongwe go dira mo Khanseleng ya Musiamo wa Ntwa ya Direphaboliki tsa Maburu:
a lekwalo le le nang le maina ka botlalo, aterese, dinomoro tsa mogala le fekese tsa ga ntlhopheng, le mabaka a tshisinyo;
b kharikhulamo vitae e e maleba ya ga ntlhopheng;
c kamogelo e e kwadilweng ya tshisinyo ya ga ntlhopheng; le d maina le dintlha tsa go ikgolaganya le dipaki tse tharo.
Mokaedikakaretso
Lefapha la Botsweretshi le Setso
Kgetsana ya Poso X894
TSHWANE
Mogala: 337-8544
Maloko a setšhaba sa ngwaoboswa le setšhaba ka kakaretso se kopiwa go Tshisinya maina a bontlhopheng ba ba siametseng go ka sekwasekwa ke Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji go ka tsenngwa mo Khanseleng ya Musiamo wa Nelson Mandela.
Maikarabelo a magolo a khansele e tla nna go thapa badiri, go tlhama pholisi le thulaganyo ya pakatelele ya setheo. Musiamo wa Nelson Mandela ke sengwe sa ditheo tsa setso (di-DCI) tse di laolwang ke Molao wa Ditheo tsa Setso, 119 (Molao No. 119 wa 1998). Ditheo tsotlhe tsa setso di tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tsa Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba.
Bontlhopheng ba tshwanetse go nna le kitso ya lephata la ngwaoboswa, kitso ya tsamaiso ya dimusiamo, bokgoni kwa tsamaiso ka kakaretso le tsamaiso ya ditšhelete, bokgoni jwa semolao, kitso ya papatso, bogokaganyi, kokoanyo matlotlo, thuto, le bobatlisisi mo lephateng la histori ya setso, maitemogelo a tirelo ya setšhaba.
Mongwe le mongwe yo o eletsang go tshisinya leina la mongwe go dira mo Khanseleng ya Musiamo wa Nelson Mandela o tshwanetse go romela dilo tse di latelang:
a lekwalo le le nang le maina ka botlalo, aterese, dinomoro tsa mogala le fekese tsa ga ntlhopheng, le mabaka a tshisinyo;
b kharikhulamo vitae e e maleba ya ga ntlhopheng;
c kamogelo e e kwadilweng ya tshisinyo ya ga ntlhopheng; le d maina le dintlha tsa go ikgolaganya le dipaki tse tharo.
Mokaedikakaretso
Lefapha la Botsweretshi le Setso
Kgetsana ya Poso X894
TSHWANE
Mogala: 337-8544
TSHISINYO YA MAINA A BONTLHOPHENG GO DIRA MO KHANSELENG YA MUSIAMO WA BOSETŠHABA, MANGAUNG
Maloko a setšhaba sa ngwaoboswa le setšhaba ka kakaretso se kopiwa go Tshisinya maina a bontlhopheng ba ba siametseng go ka sekwasekwa ke Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji go ka tsenngwa mo Khanseleng ya Musiamo wa Bosetšhaba, Mangaung.
Maikarabelo a magolo a khansele e tla nna go thapa badiri, go tlhama pholisi le thulaganyo ya pakatelele ya setheo. Musiamo wa Bosetšhaba ke sengwe sa ditheo tsa setso (di-DCI) tse di laolwang ke Molao wa Ditheo tsa Setso, 119 (Molao No. 119 wa 1998). Ditheo tsotlhe tsa setso di tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tsa Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba.
Bontlhopheng ba tshwanetse go nna le kitso ya lephata la ngwaoboswa, kitso ya tsamaiso ya dimusiamo, bokgoni kwa tsamaiso ka kakaretso le tsamaiso ya ditšhelete, bokgoni jwa semolao, kitso ya papatso, bogokaganyi, kokoanyo matlotlo, thuto, le bobatlisisi mo lephateng la histori ya setso, maitemogelo a tirelo ya setšhaba le bokgoni jo bo rileng mo disaenseng tsa tlhago, disaense tsa setso le/kgotsa tsa setho.
Mongwe le mongwe yo o eletsang go tshisinya leina la mongwe go dira mo Khanseleng ya Musiamo wa Bosetšhaba o tshwanetse go romela dilo tse di latelang:
a lekwalo le le nang le maina ka botlalo, aterese, dinomoro tsa mogala le fekese tsa ga ntlhopheng, le mabaka a tshisinyo;
b kharikhulamo vitae e e maleba ya ga ntlhopheng;
c kamogelo e e kwadilweng ya tshisinyo ya ga ntlhopheng; le d maina le dintlha tsa go ikgolaganya le dipaki tse tharo.
Mokaedikakaretso
Lefapha la Botsweretshi le Setso
Kgetsana ya Poso X894
TSHWANE
Mogala: 337-8544
TSHISINYO YA MAINA A BONTLHOPHENG GO DIRA MO KHANSELENG YA MUSIAMO WA NATALA, PIETERMARITZBURG
Maloko a setšhaba sa ngwaoboswa le setšhaba ka kakaretso se kopiwa go Tshisinya maina a bontlhopheng ba ba siametseng go ka sekwasekwa ke Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji go ka tsenngwa mo Khanseleng ya Musiamo wa Natala.
Maikarabelo a magolo a khansele e tla nna go thapa badiri, go tlhama pholisi le thulaganyo ya pakatelele ya setheo. Musiamo wa Natala ke sengwe sa ditheo tsa setso (di-DCI) tse di laolwang ke Molao wa Ditheo tsa Setso, 119 (Molao No. 119 wa 1998). Ditheo tsotlhe tsa setso di tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tsa Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba.
Bontlhopheng ba tshwanetse go nna le kitso ya lephata la ngwaoboswa, kitso ya tsamaiso ya dimusiamo, bokgoni kwa tsamaiso ka kakaretso le tsamaiso ya ditšhelete, bokgoni jwa semolao, kitso ya papatso, bogokaganyi, kokoanyo matlotlo, thuto, le bobatlisisi mo lephateng la histori ya setso, maitemogelo a tirelo ya setšhaba le bokgoni jo bo rileng mo disaenseng tsa tlhago, disaense tsa loago le/kgotsa tsa setho.
Mongwe le mongwe yo o eletsang go tshisinya leina la mongwe go dira mo Khanseleng ya Musiamo wa Natala o tshwanetse go romela dilo tse di latelang:
a lekwalo le le nang le maina ka botlalo, aterese, dinomoro tsa mogala le fekese tsa ga ntlhopheng, le mabaka a tshisinyo;
b kharikhulamo vitae e e maleba ya ga ntlhopheng;
c kamogelo e e kwadilweng ya tshisinyo ya ga ntlhopheng; le d maina le dintlha tsa go ikgolaganya le dipaki tse tharo.
Mokaedikakaretso
Lefapha la Botsweretshi le Setso
Kgetsana ya Poso X894
TSHWANE
Mogala: 337-8544
TSHISINYO YA MAINA A BONTLHOPHENG GO DIRA MO KHANSELENG YA TIKWATIKWE YA BOTSWERETSHI YA WILLIAM HUMPHREYS, TAEMANENG
Maloko a setšhaba sa ngwaoboswa le setšhaba ka kakaretso se kopiwa go Tshisinya maina a bontlhopheng ba ba siametseng go ka sekwasekwa ke Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji go ka tsenngwa mo Khanseleng ya Tikwatikwe ya Botsweretshi ya William Humphreys.
Maikarabelo a magolo a khansele e tla nna go thapa badiri, go tlhama pholisi le thulaganyo ya pakatelele ya setheo. Tikwatikwe ya Botsweretshi ya William Humphreys ke sengwe sa ditheo tsa setso (di-DCI) tse di laolwang ke Molao wa Ditheo tsa Setso, 119 (Molao No. 119 wa 1998). Ditheo tsotlhe tsa setso di tshwanetse go kgotsofatsa ditlhokego tsa Molao wa Tsamaiso ya Ditšhelete tsa Setšhaba.
Bontlhopheng ba tshwanetse go nna le kitso ya lephata la ngwaoboswa, kitso ya tsamaiso ya dimusiamo, bokgoni kwa tsamaiso ka kakaretso le tsamaiso ya ditšhelete, bokgoni jwa semolao, kitso ya papatso, bogokaganyi, kokoanyo matlotlo, thuto, le bobatlisisi mo lephateng la histori ya setso, maitemogelo a tirelo ya setšhaba le bokgoni jo bo rileng mo lephateng la botsweretshi.
Mongwe le mongwe yo o eletsang go tshisinya leina la mongwe go dira mo Khanseleng ya Tikwatikwe ya Botsweretshi ya William Humphreys o tshwanetse go romela dilo tse di latelang:
a lekwalo le le nang le maina ka botlalo, aterese, dinomoro tsa mogala le fekese tsa ga ntlhopheng, le mabaka a tshisinyo;
b kharikhulamo vitae e e maleba ya ga ntlhopheng;
c kamogelo e e kwadilweng ya tshisinyo ya ga ntlhopheng; le d maina le dintlha tsa go ikgolaganya le dipaki tse tharo.
Mokaedikakaretso
Lefapha la Botsweretshi le Setso
Kgetsana ya Poso X894
TSHWANE
Mogala: 337-8544
<fn>tsn_Article_National Language Services_TSHWARAGANO LE MMUSO MO TLHABOLOLONG YA METSESELEGAE.txt</fn>
Lenaneo le le Tshwaraganetsweng le le Ikememetseng la
TSHWARAGANO LE MMUSO MO TLHABOLOLONG YA METSESELEGAE"
Moporesidente Thabo Mbeki o simolotse Lenaneo le le Tshwaraganetsweng le le Ikemetseng la Tlhabololo ya Metseselegae (ISRDP) ka 2001. Maikaelelo a lenaneo le la dingwaga tse di lesome ke go fedisa botlhoki le tlhabololo e e kwa tlase le go tokafatsa boleng jwa matshelo a batho ba ba nnang kwa metseng-selegae.
BAAMOGELADITSHIAMELO KE BO MANG:
Lenaneo le lebile batho ba ba nnang kwa metsengselegae segolo thata basadi, bašwa le digole.
LENANEO LE DIRAGADIWA KWA KAE:
Go setse go tlhophilwe dikgaolo tse di lesometharo tse di itsegeng jaaka ditokololo. Ditokololo tse di mo dikgaolong tsa bommasepala mo diporofenseng tse di latelang:
KAPA BOKONE LE BOKONE BOPHIRIMA: Kgalagadi
Lenaneo le ikaeletse go fokotsa botlhoki ka go:
Netefatsa phitlhelelo ya thuto, boitekanelo, dithuso/dikabelo tsa katlaatleloloago le ditleliniki tsa kwa dikgaolong tse di dirang go thusa baagi,
Atolosa mebaraka ya tiro ka go tsosolosa manane a Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae
Tokafatsa ditirelo - go fitlhelela metsi le kgelelo ya leswe, motlakase le maatla, ditirelo tsa megala
Tokafatsa dinamelwa go fitlhelela ditirelo tsa katlaatleloloago le dimmaraka tsa Ikonomi, diposo le ditirelo tsa poso - le kago ya ditsela go tokafatsa tsamao ya dipalangwa
Tokafatso ya letlotlo la dithoto mo loagong - dithoto tsa lelapa, lotseno le tshenyegelo.
BADIRAGATSI KE BOMANG:
Lefapha la Diporofense le Pusoselegae (dplg) le rwele maikarabelo a go rulaganya manaane kwa maemong a bosetšhaba. Mafapha a mmuso a Bosetšhaba le a Diporofense a nna le seabe ka go tlamela didiriswa le go diragatsa diporojeke tse di tlhokegang. Terasete e e Ikemetseng ya Tlhabololo (IDT) e supilwe jaaka motshegetsi wa ISRDP.
Tiro ya pusoselegae ke go diragatsa diporojeke jaaka di tlhagisistwe ke Lenane le le Ikemetseng la Tlhabololo (IDP). Lephata la poraefete le nna le seabe ka tlamelo ya didiriswa go tshegetsa tiragatso ya diporojeke.
LENAANE LE DIRA JANG:
Lenaane le lebisiwa kwa dikgaolong tse di tlhophilweng go ikaegilwe ka mathata a tlhabololo le ditšhono tsa selegae tse di lemogilweng. Madi le didiriswa di rebolwa go tswa mo maphateng a mararo a mmuso le badirisani ba bangwe (lephata la poraefete, mekgatlho e e seng ya mmuso; dikgwebo tse e leng tsa puso, j.j.). E tsibogela bosupi jwa lehuma le ditšhono tsa ikonomi. Gape lenaane le tokafatsa bokgoni jwa bommasepala ba selegae go tlamela ditirelo. Go lebilwe thata manaane a mmuso a a leng teng fa go ntse go tlhabololwa manaane a mašwa.
MAIKEMISETSO A ISRDP KA KAKARETSO KE AFE
Maikemisetso a ISRDP ka kakaretso ke " go dirisana le batho le badirammogo ba bangwe, go fokotsa botlhoki le go tokafatsa boleng jwa bophelo kwa dikgaolong tsa metseselegae ka tirisano e e golaganeng le ditheo tse di maleba go samagana le katlaatleloloago, ikonomi, ditlhokego tsa tikologo le taolo.
SETŠHABA SE NNA LE SEABE JANG:
Nngwe ya ditheo tsa lenaane ke go nna le seabe ga setšhaba. Setšhaba se ka nna le seabe mo dipuisanong tse di kopanetsweng tsa tlhabololo ya bomma-sepala ba selegae. Dipuisano tse di neela maloko a setšhaba ditšhono tsa go bona le go rulaganya ditlhokego tsa sone. Pusoselegae e fetola ditlhokego tse go nna diporojeke tse di tlhokegang.
DITOKOLO TSE DI 13 TSA MAGAE DI FITLHELWA KAE:
<fn>tsn_Article_National Language Services_TSWELETSO YA PHITLHELELO YA MOLAO WA TSHEDIMOSETSO.txt</fn>
MMUSO WA POROFENSE YA KAPA BOKONE
TSWELETSO YA PHITLHELELO YA MOLAO WA
TSHEDIMOSETSO:
MANUALE WA KANTORO YA TONA
KETAPELE
Boineelo jwa Aforika Borwa mo tshwanelong ya phitlhelelo ya tshedimosetso bo tlotla pateletsego ya molaotheo go neela tiragatso kwa tshwanelong ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e tshwerweng ke Puso kgotsa tshedimosetso e e fitlhelwang mo lephateng la poraefete.
Molao ke tlhabololo ya botlhokwa fa go lebelelwa setlwaedi sa maloba sa bophiri se se bonweng go tswa dingwageng tse dintsi tsa puso ya bonnye e e seng ka fa tshwanelong. Ka Molao o re tshuba lebone go tlisa kwa bokhutlong bophiri le ditimalo tse di bontshang dingwaga tse dintsi tsa puso ya kgethololo le tsamaiso.
Tsweletso ya Phitlhelelo ya Molao wa Tshedimosetso , No 2 wa 2000, o tlamela tshwanelo ya molaotheo ya phitlhelelo ya tshedimosetso e e tshwerweng ke naga le mekgatlho ya poraefete jaaka nngwe ya maikemisetso magolo a yona.
Tshwanelo e e tla thusa go godisa teranseparense, maikarabelo le taolo e e nonofileng ya setšhaba le mekgatlho ya poraefete. Go ya ka tshwanelo e, e tla kgontsha gape batho ba rona go tsaya karolo ka botsalo le go dira ditshwetso tse di utlwalang mo go ageng gape setšhaba sa rona ka tshedimosetso.
E ntse e le kago go ya pele mo motheong wa rona go godisa ka mafolofolo setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba ba nang le phitlhelelo ya tshedimosetso go ba kgontsha go dira ka botlalo go feta le go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona.
Taolelo e e neilweng mmuso wa rona ke batho ba naga e e ne e le go dira diphetogo, tse di tla tokafatsang boleng ba botshelo ba MaAforika Borwa otlhe. Molao o tla oketsa kwa motheo o o tiileng o re agelang mo go ona, mo patlong ya rona ya taolo e e siameng le maikarabelo.
TONA YA KAPA BOKONE
MATSENO
Tirokgolo ya Molao wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso wa 2000, o o neng wa itsisiwe ka Mopitlwe 2001 ka go dira setšhaba se mo go sona batho ba Aforika Borwa ba nang le gona go fitlhelela tshwanelo ya tshedimose. Karolwana e ntsha e ya peomolao e kgontsha MaAforika Borwa otlhe e seng fela go diragatsa ditshwanelo tsa bona ka botlalo, mme sa botlhokwa segolo go sireletsa gotlhe ga ditshwanelo tsa bona jaaka di beilwe mo Molaotheong. Tsweletso ya Phtlhelelo ya Molao wa Tshedimosetso ke sedirisiwa sa botlhokwa mo go maatlafatseng ditlamelo ka fa gare ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo jaaka o tlhagisitswe mo Molaotheong.
Temokerasi ya rona ya Aforika Borwa e ikaegile mo dipilareng tsa tokologo, tekano le tlotlo ya seriti sa motho. Molao o mošwa o, ke karolo ya botlhokwa mo teng ga tirego ya phetogo, ka o ritela metheo e e beilweng ka fa teng ga Molaotlhomo wa Ditshwanelo.
Tlwaelo ka fa tlase ga puso ya kgethololo e ne e le gore ditiro tsa mmuso le tsamaiso ya yona di ne di apesitswe ke bophiri le tidimalo, go khupediwa bobodu le ditiro tse di sa tshwanelang. Ka ditlhopho tsa temokerasi tsa 1990, re tsene mo tseleng e ntsha e e godisang setso sa teraseparense le maikarabelo.
Tsweletso ya Phitlhelelo ya Molao wa Tshedimosetso o tlhagisetsa setšhaba sa Aforika Borwa tsela go nna le motswedi wa thuso kwa phitlhelelong ya tshedimosetso go tswa nageng le ditheong tsa poraefete.
Molao o mošwa o, o oketsa tlhokego ya ditheo tsotlhe go dira ka gale ka tshwanelo le go nna maikarabelo mo ditirong tsotlhe tsa tsona. Molao o mošwa o itsisiwe jaaka kgato e nngwe go tlhola botshelo bo bo botoka ka go tlamela ditsela tsa moagi fela go nna le phitlhelelo ya tshedimosetso e e tla dirang gore ditheo tsa poraefete le tsa setšhaba di rwale maikarabelo a ditiro tsa tsona
DITENG
A. POPEGO LE DITIRO
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
C. TSHEDIMOSETSO KA GO DIRA KOPO YA PHITLHELELO
D. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
E. DIREKOTO TSE DI LENG TENG KA GO ITIRISA TSA GO FITLHELELWA
F. DITIRELO TSE DI LENG TENG GO TSWA KANTORONG YA TONA
G. PUISANO, BOTSAYAKAROLO, LE GO TLHOTLHELETSA MO GO DIRENG PHOLESI
H. DIPAAKANYO, DITSAMAISO TSA BOIKUELO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
A. POPEGO LE DITIRO
Kantoro ya Tona e na le seabe ka go farologana le ditiro tse di dirwang go tlhomamisa tsamaiso e e siameng. Go botlhokwa gore kantoro e, e tshameke karolo ya boeteledipele koo matlhakore otlhe a mmuso a ka isiwang go fitlhelela maikaelelo a a tshwanang a POROFENSE. Seabe sa tshegetso se tlhomamisa gore mmuso wa Bosetšhaba le wa Selegae o kopane, o netefatsa, gareng ga tse dingwe, tsamaiso e ntle ya ditšhelete, tsamaiso ya badiri le thulaganyo ya lefapha, jljl. Go botlhokwa gape gore Kantoro ya Tona e netefatse peomolao, kgolagano ya PHOLESE le thulaganyo. Mmogo le se, kantoro e, e tsamaisa Patlisiso ya PHOLESE & tsamaiso ya phetogo ya karologanyo le togamaano. Go tlaleletsa se, Kantoro ya Tona e na gape le seabe se se kgethegileng kana sa tshwaragano se e se tshamekang. Ka tiragatso ya ditirelo tsa kgakololo ya semolao, ditirelo tsa tlhaeletsano, ditirelo tsa tshedimosetso ya thekenoloji, Tshegetso ya Moabi le Ditirelo tsa Tsamaiso tsa Ema - Gangwe, seabe se se kgethegileng/tshwaraganeng se fitlheletswe.
Go mo molaleng gore, gore go netefadiwe tiragatso ya ditiro le seabe se se golaganeng le Motlhankedi wa Tona; go tshwanetse go nne le POPEGO ya thulaganyo e e nonofileng le bokgoni. POPEGO ya thulagano e e feletseng, e bontsha palo ya diyuniti tse di ikemetseng, ditiro tse di abilweng le diposo tse di rebotsweng, e tshwaragantswe jaaka Mametlelelo A.
B. DINTLHA TSA KGOLAGANO
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go tlhomamisa tsamaiso ya tirego ya phitlhelelo ya tshedimosetso/direkoto. Go tlaleletsa, Motlatsa Batlhankedi ba Tshedimosetso o tlhomilwe/emiseditswe go thusa Motlhankedi wa Tshedimosetso ka tiro e. Dintlha tsa Kgolagano tsa Motlhankedi wa Tshedimosetso le Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso di jaaka di latela:
KANTORO YA TONA
MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
INAKEMO : Mokaedi - Kakaretso
NOMORO YA MOGALA: 053 - 8309600
NOMORO YA FEKESE : 053 - 8314474
MOTLATSA MOTLHANKEDI WA TSHEDIMOSETSO
LEINA : Rre. M. E. Selemela
INAKEMO : Motlatsa Mokaedi - Kakaretso
NOMORO YA MOGALA : 053 - 8309610
NOMORO YA FEKESE : 053 - 8327871
C. TIREGO YA GO KOPA PHITLHELELO YA TSHEDIMOSETSO/DIREKOTO
Go ya ka Molao 2000, wa Phitlhelelo ya Tshedimosetso, motho ofe o na le tshwanelo ya go kopa phitlhelelo ya tshedimosetso/direkoto tse di mo diatleng tsa Naga kana Mokgatlho wa Setšhaba. Gore o bone phitlhelelo kwa rekotong, motho o tshwanetse go tlatsa kopo ya foromo ya phitlhelelo ya tshedimosetso. Foromo e tshwaragantswe jaaka Mametlelelo B. Foromo e e tshwanetse go romelwa kwa go Motlhankedi wa Tshedimosetso, kwa dintlheng tsa kgolagano tse di fa godimo. Mo kamogelong ya kopo ya mong, tsamaiso e e latelang e tla latela:
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla tlhomamisa gore a motho yo o kopang tshedimosetso ke mokopi wa sebele kana nnyaya, k.g.r a tshedimosetso e ama fela motho yo o kopang tshedimosetso kana nnyaya. Fa motho e le mokopi ka sebele, ga go madi a pele a a tla duelwang. Fa tshedimosetso e sa ame fela motho yo o kopang tshedimosetso, madi a pele a R 35,00 a duelwa pele ga tiro e tswelela. Ka jalo, kopo ga e ne e dirwa go fitlha madi a pele a duetswe.
Fale madi a duetswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla laela badiri ba ba maleba go ntsha rekoto(di) tse di amegang.
Fa rekoto e ntshitswe, Motlhankedi wa Tshedimosetso o tla thadisa lokwalo le go bapisa diteng tsa rekoto le mabaka a kgano, jaaka go tlhalositswe ke Molao.
Fa phitlhelelo e ka rebolwa, mokopi/mokopi wa sebele o tla itsisiwe ka ditshenyegelo tse di tshwanetseng go duelelwa tlhagiso ya rekoto.
Mo tuelong ya madi a a maleba, rekoto/kana karolo ya seo sa phitlhelelo e e rebotsweng, e tla tlhagisiwa le go romelwa kwa mothong yo o kopileng tshedimosetso.
Mo lebakeng la phitlhelelo go ya rekotong e sa rebolwa, motho yo o kopileng phitlhelelo go ya rekotong, o tla itsisiwe gore phitlhelelo ga e a rebolwa mme ditsamaiso tsa boikuelo tse di maleba tse di tshwanetseng go latelwa di tla tlhalosiwa.
D. TLHOMAMISO LE KAROLOGANYETSO YA DIREKOTO
Direkoto mo Kantorong ya Tona di kgaogantswe bofefo go ya ka direkoto tsa kwalelano le direkoto tsotlhe go na le kwalelano (direkoto tse dingwe).
Kwalelano e laolwa le go tsamaisiwa go ya ka ditsela tse tharo tsa go faela tse di atlanegisitsweng go dirisiwa mo kantorong ke Diakhaefe tsa POROFENSE. Kwalelano yotlhe malebana le merero ya badiri e tsamaisiwa ke Tsela ya go Faela ya Ditiro tsa Yunifomo ya Badiri; ditiro tse dingwe tsotlhe tse di amanang le kwalelano di laolwa ke Tsela ya go Faela ya Ditiro tsa Yunifomo ya Badiri. Ditsela tse pedi tsa yunifomo ya go faela di a gapelediwa mo mafapheng otlhe mo Botsamaisng ba POROFENSE ba Kapa Bokone (NCPA). Kwalelano yotlhe malebana le kologano ya ditiro tsa Kantoro ya Tona e laolwa ke Kologano ya Ditiro e e rebotsweng, e e tshwanang e le esi kwa Kantorong ya Tona mme e sa dirisiwe gope mo mafapheng a mangwe mo NCPA. Difaele tsa batho tse di bulwang go ya ka ditsela tse tharo tse di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng e e tshwaragantsweng.
Direkoto tse dingwe di laolwa le go tsamaisiwa go ya ka Mametlelelo e e laolang Direkoto, e e iseng e rebolwe ke Diakhaefe tsa POROFENSE.
Go tloga 1994-2001, Kantoro ya Tona e ne e sa arologanyetse le go tsamaisa direkoto tsa yona go ya ka melawana ya diakhaefe mo lebakeng le. Direkoto tse ga jaana di faeliwa gape go ya ka mekgwa ya karologanyo e e rebotsweng (ditsela tsa go faela le Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto). Seno ke tirego e e ka se fediweng ka bosigo bo le bongwe mme manuale o o bontsha direkoto fela tseo tse di arologanyeditsweng fa e sale ka Mopitlwe 20001. Jaaka fa direkoto tse di sa arologanyediwang di faeliwa gape, manuale o o tla tlalelediwa mme dikhophi tsa ditlaleletso di tla isiwa kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ka dipaka tsa tswelelo.
Meneseteri" wa Tona o na le tsela e le nngwe ya ona ya go faela e e rebotsweng e e ka se dirisiweng ke diyuniti dife tse dingwe mo Kantorong ya Tona.
MAFAPHA OTLHE
DITIRO TSA TSHEGETSO YA TSELA YA GO FAELA
BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KA KAKARETSO TSA TSELA YA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
TSELA A YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE MME E NTSE E KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG/DI EFE E NNGWE KWA NTLE LE THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO TSE DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE E SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JLJL. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE )
DITSELA TSA BOTSAMAISI
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA.
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESE. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, LE TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHIWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO SE TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESE..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESE:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLESENG E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA ) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG YONA E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO NNA TOTA BONOLO GORE KE DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO YA DIKHABARA TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLOTLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIFE TSA THALELO KA FA TLASE.
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA ONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA DIFAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA, O O JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE.
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E LENG FELA YA TIRISO YA BONA.
BOTSAMAISI BA KAPA BOKONE BA POROFENSE:
MAFAPHA OTLHE
MOKGWA WA GO FAELA WA BADIRI:
DITAELO KAKARETSO TSA MOKGWA WA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
MOKGWA O WA GO FAELA KE WA TIRISO YA MAFAPHA OTLHE MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE WA DITIRO TSA BADIRI BA KA FA GARE FELA. KAROLO YA MOTSWEDI WA SETHO YA TAOLOGARE E E DIRANG DITIRO TSA BADIRI JAAKA KAROLO YA DITIRO TSA MOLA WA BONA E KA DIRISA FELA MOKGWA O WA GO FAELA MO MERERONG YA BADIRI YA BONA YA SELEGAE. MOLA WA BONA WA DITIRO O TLA BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA MOLA WA DITIRO WA BONA. MOKGWA O WA GO FAELA O NTSE O KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG(DI) EFE KANA EFE KWA NTLE GA THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO YA GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/1998, 2/1998, JLJL. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 15 YA DITAELO TSE)
TSAMAISO YA MOKGWA
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 8
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 12 LE 15 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA WA DIFAELE TSA PHOLESE. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA NO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESE..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESE:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLESENG E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
DIPEGELO LE DIPUSETSO
MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO, TLAMELO E DIRILWE YA FELA DIPEGELO LE DIPUSETSO TSE GO KA SE DIRWENG KA TSONA KA TSHWANNO THATA KA FA TLASE GA DITLHATLHAMANO DIFE TSE DINGWE, DITLHATLHAMANO KGOLO TSA DIPEGELO LE DIPUSETSO DI TLA DIRISIWA FELA FA PEGELO KANA PUSETSO E SA KGONE GO BEWA MO FAELENG YA SETLHOGO MO DITLHATLHAMANONG KGOLO DIFE TSE DINGWE TSE DINTSI.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI SENNGWANG
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE JAANONG GONNE E LE KIMA THATA, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG TENG E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO E DIRA TOTA BONOLO KA DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELNG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TS KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLO TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIPE TSA THALELO KA FA TLASE
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE.
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA LE FAELE YA YONA E E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, E TSHWANETSE GO ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA BONA WA GO FAELA, O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LE LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
TSWALELO YA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG MO MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA O O, JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E
LENG FELA YA TIRISO YA BONA.
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JLJL. TSA DIKOPANO TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGISIWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO 8 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
BOTSAMAISI BA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE TSAMAISO LE TAOLO YA MOKGWA O WA GO FAELA KANA DIREKOTO DIFE TSE DINGWE TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA 2 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO
BOBOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE GO BONWA LE TSHEGETSO JLJL.YA DIPOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO E BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
MOKGWA WA GO FAELA WA MOLA WA TIRO WA KANTORO YA TONA: BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITAELO KAKARETSO TSA MOKGWA WA GO FAELA
LEINA LA KANTORO
TSELA A YA GO FAELA KE YA GO DIRISIWA KE KANTORO YA TONA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE YA KAPA BOKONE. KE YA MOLA WA MERERO YA TIRO FELA. MOKGWA O WA GO FAELA O NTSE O KA SE DIRISIWE KWA KANTORONG/DI EFE E NNGWE KWA NTLE LE THEBOLO PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE. TSWEETSWEE BONA TEMANA 20 YA DITAELO TSE.
GO BEGELA
DIPOELETSO TSOTLHE LE DITLALELETSO (TLOGELO KANA TSENYO YA GO GATELELA KE POELETSO GAPE) DI TSHWANETSE GO ISIWA KGABETSA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO MO ITSISE LE THEBOLO YA MOLAO MO MABAKENG A DIPOELETSO/DITLALELETSO DI PHASALADIWANG KA MOKGWA WA SEKHULA YA METSOTSO, KHOPHI YA TENG E TSHWANETSE GO ROMELWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO GO REBOLWA GO BONA TSHUPETSO BONOLO LE TAOLO E E NONOFILENG, KITSISO E TSHWANETSE GO FIWA DIPALO NGWAGA MONGWE LE MONGWE O SIMOLOLA KA NOMORO YA NTLHA, SK. 1/2001, 2/2001, JLJL. (KA KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA TEMANA 14 YA DITAELO TSE)
TSAMAISO YA MOKGWA
BOTSAMAISI BA TSELA BO NEELWA MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO KANTORONG YA MOKAEDI - KAKARETSO. GA GO DIPOELETSO/DITLALELETSO GO YA TSELENG TSE DI TLA DIRWANG KWA NTLE GA THEBOLO YA PELE YA MOAKHAEFE WA POROFENSE MME DITIRO TSE DINGWE TSA MOTLHANKEDI YO DI AKARETSA GARENG GA TSE DINGWE TSE DI LATELANG:
A O TSHWANETSE A TLHATLHOBE DIFAELE TSA LETSATSI NAKO LE KGABETSA GO NETEFATSA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRILWE MO DIFAELENG TSE DI SIAMENG.
B O TSHWANETSE GO NETEFATSA GORE DITEMANA 5 LE 6 TSA DITAELO TSE DI LATELWA KA TSHWANNO KA GO TLHATLHOBA DIFAELE TSE DI MALEBA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DI DIRISIWA SENTLE.
C O TSHWANETSE GO TSHOLA KHOPHI KGOLO E TLALELEDITSWE BONA GAPE TEMANA 7
D NONOFO YA MOKGWA E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO NETEFATSA GORE DIPOELETSO TSE DI TLHOKEGANG DI A TLAMELWA FA DITIRO TSE DI ŠA DI BONWA, DIFAELE TSE DI ŠA DI TSHWANETSE GO DIRWA MME FA GO TLHOKEGA, DIFAELE TSE DI LENG TENG DI TSHWANETSE GO KGAOGANNGWA KANA DI KOPANNGWE JAAKA GO KA BO GO NTSE. DIFAELE TSA BAGOLO K.G.R. DITLHOGO TSE DI KGAOGANTSWENG MME DI DIRISIWA GAPE JAAKA DIFAELE DI TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA KGABETSA GO DI THIBELA GO NNA DIFAELE TSA KAKARETSO MME FA GO TLHOKEGANG DIFAELE TSA TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA.
E TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NEWA DIKGETSE TSE KWALELANO E SIMOLOLANG MO FAELENG E LE NNGWE MME KGATELELO JAANONG E FETELA KWA NTLHENG E NNGWE, GORE MORERO O LEBELELWE MO FAELENG E E MALEBA.
F KA DITIRO MALEBANA LE DITLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE LE KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG, BONA DITEMANA 11 LE 14 FA TLASE FA.
DITIRO TSE DI FA GODIMO DI TSHWANETSE GO TLHAGELELA MO LETLHARENG LA DIREKOTO TSA TIRO YA MOTSAMAISI.
GO FAELA GO GO NEPAGETSENG GA KWALELANO
BATLHANKEDI BOTLHE BA BA DIRANG KWALELANO BA TSHWANETSE GO TLAMELWA KA KHOPHI YA MOKGWA WA GO FAELA. BATLHANKEDI BA TSHWANETSE GO BO BA TLWAETSE DITLHATLHAMANO TSE BA DIRANG KA TSONA MME BA TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE KWALELANO YOTLHE E DIRWA MO FAELENG E E NEPAGETSENG. GO FAELA GO GO FOSAGETSENG GO TSHWANETSE GA SIAMISIWA KA BONAKO GO NETEFATSA GORE MATHERIALE WA BOTLHOKWA GA O SENYEGE LE GO THIBELA TSHWARO E E SA TLHOKEGENG YA MATHERIALE WA NAKWANA
TLAMELO E DIRILWE GO RALALA MOKGWA YA DIFAELE TSA PHOLESE. DIFAELE TSE DI LEMOGIWA KA LETSHWAO "P" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE, SK. 1.P, 1.1.P JLJL. MERERO YOTLHE E E MALEBANA LE PHOLESE, DIKATLHOLO, DITAELO, DITSAMAISO LE DIKAELO DI TSHWANETSE GO LEBELELWA MO DIFAELENG TSE GO NETEFATSA TSHUPETSO E E BONOLO. GO TSHWANETSE GO TLHOKOMELWE GORE LEREO DITAELO, JAAKA LE DIRISITSWE FA GODIMO, LE KAYA DITAELO MALEBANA LE TIRO YA KAROLO JAAKA E FELETSE MME E SENG DITAELO KWA MALOKONG A BADIRI KA BOSI. GO FITLHA NAKO JAAKA MOAKHAEFE WA POROFENSE A NTSHETSA BOTHATI BA GO LATLHA MO MOKGWENG WA GO FAELA, KOO MORERO WA PHOLESE O SWEDIWANG MO FAELENG YA POROJEKE, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA SWETSA GORE A DIKHOPHI TSA KWALELANO KA BOGOTLHE KANA KHOPHI YA TSHWETSO YA YA PHOLESE FELA E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO NTSHITSWE, DIKHOPHI TSA TSHWETSO YA BOFELO TSE DI TSERWENG MO FAELENG YA A20, DI TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE KA TSHUPETSO E E KGABAGANYANG GO YA FAELENG E MO GO YONA KGETSE E NENG E FELELEDITSWE. FA TSHWETSO E NE E TSERWE MO FAELENG YA D, DIKHOPHI TSA DIKWALO TSOTLHE TSE DI MALEBA DI TSHWANETSE GO BEWA NO FAELENG E E MALEBA YA PHOLESE KOO LOKWALO LO LO KIMA, SK. PEGELO, E TSHOTSE TSHWETSO YA PHOLESE KANA KATLHOLO, SENTSHWA FELA SA KAROLO E E MALEBA YA PEGELO E TSHWANETSE GO BEWA MO FAELENG YA PHOLESE. KWALELANO E E DIRILWENG MO FAELENG YA PHOLESE E TSHWANETSE GO FOKOLEDIWA KWA KAMANONG EO KWA KAGONG LE/KANA KAGOGAPE YA PHOLESE..
KWALELANO E E LATELANG GA E A TSHWANELA GO BEWA MO DIFAELENG TSA PHOLESE:
A DIPOTSISO MALEBANA LE PHOLESE TSE DI SA TSWENG MO POPEGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA THANOLO E E MAMETLELETSWENG YA PHOLESE E E LENG TENG.
B GO DIRISANA LE DIKGETSE TSA BATHO TSE DI SA ISENG KWA KAGONG YA PHOLESE E NTŠHA KANA DIMAMETLELELO KWA PHOLESENG E E LENG TENG.
C DIKGETSE TSE DI AMANG DITLHATLHAMANO DIKGOLO KANA TSA TLALELETSO KA BOGOTLHE, MME TSE E SENG MERERO YA PHOLESE, MMOGO LE DINTLHA TSA MONG TSA SETLHOGO SE SE KGETHEGILENG TSE FAELE E SENG TENG, MO MABAKENG A A JALO MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO YA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GORE DIFAELE TSE DI MALEBA DI KGONE GO BULWA.
KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG WA GO FAELA, DIFAELE TSA DIPOTSISO TSA TLWAELO DI TLAMETSWE. DIFAELE TSE KE TSA DIPOTSISO TSA MOKGWA WA NAKWANA O O SA TLHOKENG KGATO YA FA PEJANA KWA MORAGO GA KARABO YA TLWAELO. DI LEMOGIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA KA GO NNA LE LETSHWAO "R" JAAKA KAROLO YA BOFELO YA NOMORO TSHUPETSO YA FAELE.. E KA NNA KA MABAKA AFE GO SE FAELIWE MERERO YA BOTLHOKWA FANO.
KHOPHI KGOLO
KHOPHI KGOLO KE KHOPHI EO YA MOKGWA WA GO FAELA E E TSHOTSENG DITLHOGO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG KE MOAKHAEFE WA POROFENSE LE E E BONTSHANG KA MOO DIFAELE DI TSHWANETSENG GO BULWA KA TENG LE GO FIWA DIPALO. GO SE NNE FAELE E E TLA BULWANG KWA NTLE LE FA TLHALOSO YA FAELE E SETSE E KWADILWE MO KHOPHING KGOLO LE THEBOLO YA MOAKHAEFE WA POROFENSE LE MOTSAMAISI WA DIREKOTO E SETSE E BONWE. DIFAELE TSA KGETSE TSA MONG TSE DI BULWANG GO YA KA DINTLHA MO MOKGWENG GA DI KWALWE MO KHOPHING KGOLO. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO TLHOMAMISA GORE DIPOELETSO LE DITLALELETSO TSOTLHE TSE DI REBOTSWENG DI KWADIWA MO KHOPHING KGOLO KA BONAKO. KHOPHI KGOLO KE MOKGWA WA BOTLHOKWA WA GO LAOLA MME E TSHWANETSE GO BEWA KA POLOKEGO MO TLHOKOMELONG YA MOTSAMAISI WA DIREKOTO. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO DIRWA GO NETEFATSA GORE GA E LATLHEGE.
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
MAIKAELELO A REJISETARA E KE GO TSHOLA REKOTO E E FELETSENG YA DIFAELE TSOTLHE DI BUTSWE. MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG O TSHWANETSE GO DIRISIWA KA O KGONTSHA GO TSENA GA DITSEBE TSA TLALELETSO TSE KA GALE DI BATLEGANG MO DIFAELENG TSA KGETSE E E BOPANG KAROLO YA KAROLOGANYO YA DIPALO. REJISETARA E TSHOLWA KA TSELA E E TSHWANANG JAAKA TSELA YA GO FAELA MME DIFAELE DI TSENNGWA MO TSELENG E E LATELANANG E E TSHWANANG. KHOLOMO E E OKEDITSWENG E TSHWANETSE GO TLAMELWA GO LEBAGANA LE DITLHALOSO TSA FAELE E MO GO YONA GO KWALWANG LETLHA LA GO BULA (LETLHA LA LOKWALO LWA NTLHA) GAUFI LE LEINA LA FAELE. TSEBE YA NTLHA YA REJISETARA E TSHWANETSE GO BONTSHA LEINA LA KANTORO E MO GO YONA MOKGWA O DIRANG MMOGO LE LETLHA LA TIRAGATSO YA MOKGWA. JAAKA KHOPHI KGOLO, REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG E BOTLHOKWA MO TSAMAISONG E E NONOFILENG YA DIREKOTO. E TSHWANETSE KA GALE E FELELE LE GO TSHOLWA KA PABALESEGO.
REJISETARA YA DIFAELE TSA GO SENNGWA
KE TLHOKEGO YA GORE REJISETARA YA DIFAELE TSA D TSE DI TSWALEGILENG DI GOGIWE KA BONAKO FA DITAELO TSA GO LATLHA DI NTSHITSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. REJISETARA E E KGAOGANTSWE GO YA KA DINGWAGA, SK. 1998, 1999, 2000 JLJL. FA FAELE E YA D E TSWETSWE GONNE E KIMA THATA JAANONG, NOMORO TSHUPETSO YA TENG E TSHWANETSE GO TSENNGWA KA FA TLASE GA NGWAGA O E E DUMELANG TSHENYO. BOLUMO E E TSWETSWENG KA 1999 LE E TAELO YA TSHENYO E LENG E, E TLA TSENNGWA KA JALO KA FA TLASE GA NGWAGA 2002, KA GO RIALO GO E DIRA TOTA BONOLO DIFAELE DIFE TSE DI TSHWANETSENG GO SENNGWA MO NGWAGENG OFE O O NEILWENG. TIRISO YA MOGALA WA LETLHARE LE LE SA TSHWARANG E A ATLANEGISIWA KA GO SA KGONEGE GO TLHOMAMISA PALO YA DITSEBE TSE DI TLA TLHOKEGANG KWA PELE. (KA GO LATLHA, BONA TEMANA 17 GO TSWELELA PELE).
TIRAGATSO YA MOKGWA O MOŠA
MOKGWA O O TLA DIRAGADIWA MME MORAGO GA FOO KWALELANO E E FETANG FOO E NE E SE TENG E E KA DIRWANG MO DIFAELENG GO TSWA MOKGWENG WA BOGOLOGOLO. DIFAELE TSA KGETSE GA JAANA, LE GALE DI KA NNA TSA AGELWA PELE LE GO TSENNGWA MO MOKGWENG O MOŠA, FELA FA TUMELELO E E KWADILWENG E BONWE GO TSWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE PELE GA NAKO.
GO BULWA GA DIFAELE LE TLHALOSO MO DIKHABARENG TSA FAELE
DIFAELE DI TSHWANETSE GO BULWA FELA FA GO TLHOKEGA. TLHOKOMELO E TSHWANETSE GO NNA TENG GORE GO NEWA DIPALO LE TLHALOSO YA DIFAELE, JAAKA GO BONTSHITSWE MO MOKGWENG, GO TSHWARELELWA MO GO ONA. MO MABAKENG A FOO DITLHALOSO TSA FAELE DI LENG DI TELELE, DIKAROLO TSE DI RILENG TSE DI SA BOPENG KAROLO YA BOTLHOKWA YA SETLHOGO DI KA TLOGELWA. FOO, GO NEELA SEKAO, SETLHOGO SE SE FELETSENG SE BUISEGA: MATLOTLO: TEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA LETLOTLO: DITIRO TSE DIKGOLO, TSE DI LATELANG DI KA TLOGELWA: KGOBOKANYO YA. LE FA DIKAROLO TSE DI RILENG DI KA TLOGELWA, SETLHOGO SA TLHATLHAMANO KGOLO SE TSHWANETSE KA GALE SE FIWE MME SETLHOGO SE TSHWANETSE GO TLADIWA MO GO LEKANENG GO TLHALOSA DITENG TSA FAELE. GORE GO THUSIWE BADIRI BA REJISETERI, MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TSHWANETSE GO BONTSHA GORE KE DIKAROLO DIFE TSE DI KA TLOGELWANG MO MABAKENG A A JALO. DITLHOGO DI TSHWANETSE GO KWALWA KA ENKE E E SA PHIMOGENG. MATLHA A KWALELANO YA NTLHA LE YA BOFELO MMOGO LE DITAELO TSA GO LATLHA TSE DI DIRANG, FA DI LE TENG, DI TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO KHABARENG YA FAELE. DIKHABARA TSE DI ONETSENG DI TSHWANETSE GO EMISEDIWA KGABETSA.
DITLHALOSO TSE DI THALETSWENG
DITLHALOSO TSOTLHE TSE DI THALETSWENG KA FA TLASE DI BONTSHA DITLHOGO TSA DILO FELA. DIKAROLO TLALELETSO DI TSHWANETSE GO DIRWA KA FA TLASE GA DITLHALOSO TSA DILO TSE, FELA GO SE NNE LE FAELE EPE E E BULWANG DITLHALOSO DIPE TSA THALELO KA FA TLASE
TLHALOSO MO MASAKANENG
DITLHALOSO MO MASAKANENG KA FA TLASE GA DITLHOGO TSA DILO KANA DITLHALOSO TSA FAELE DI LEBILWE JAAKA KAELO FELA MME GA DI A TSHWANELWA GO TSENNGWA MO DIKHABARENG TSA FAELE
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG: TSAMAISO
FA KWALELANO E AMOGELWA E FAELE YA YONA E SA TLAMELWANG, KWALELANO E E JALO E TSHWANETSE GO DIRWA NAKWANA MO FAELENG 2.8.2.2. KOPO E TSHWANETSE JAANONG E DIRELWE MOTSAMAISI WA DIREKOTO MO FAELENG 2.8.2.1 GO BONA THEBOLO YA PULO E E MALEBA YA FAELE. TSHEDIMOSETSO E E TLETSENG MALEBANA LE BOLENG BA KWALELANO, MMOGO LE DIKATLANEGISO MALEBANA LE GO BEWA LE TLHALOSO YA FAELE E E TLHOKEGANG, GO TSHWANETSE GA ISIWA. MOTSAMAISI WA DIREKOTO O TLA ISA KOPO KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE GO BONA THEBOLO MME KA BONAKO FELA FA THEBOLO E BONWE, O TLA ITSISE MAFAPHA A MANGWE OTLHE (BA KA FA GO LE LENGWE BA TLA ITSISENG DIKANTORO TSA DIKGAOLO TSA BONA), KA MOKGWA WA BONA WA GO FAELA O O TSHWANETSENG KA NAKO EO GO MAMETLELELWA KA TSHWANNO. KWALELANO MO FAELENG 2.8.2.2 E TSHWANETSE JALO E FETISEDIWE KWA FAELENG E NTŠHA.
MAMETLELELO YA DIKHABARA TSA FAELE
KHABARA YA TLALELETSO E TSHWANETSE GO BULWA FA GO TLHOKEGANG GO BOLOKA DIKWALO TSE DINTSINYANA, JLJL. GO KA TOTA GO TLA ISANG KWA KOKETSEGONG E E SA TLHOKEGENG YA BOLUMO YA FAELE. GO SE NNE LE KWALELANO, LE GALE, E E KA FAELIWANG MO KHABARENG E E JALO. KHABARA E TSHWANETSE GO TSHWAIWA SENTLE KA NOMORO YA TSHUPETSO YA FAELE YA KWALELANO E NNE LE "FAELE YA MAMETLELELO " E KWADILWE MO KHABARENG E E KWA NTLE. LOKWALO LONGWE LO LONGWE LO LO TSHOTSWENG MO FAELENG YA MAMETLELELO LO TSHWANETSE GO NNA LE TSHUPETSO E E KGABAGANYANG KWA SELONG SE SE MALEBA SA KWALELANO E E NENG E AMOGETSWE KA SONA.
GO LATLHIWA GA DIFAELE
FALE BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE, DITAELO TSE DI JALO DI BONTSHA GO LEBAGANA LE FAELE NNGWE LE NNGWE MO KHOLOMONG YA GO LATLHA E E TLAMETSWENG MO MOKGWENG. MATSHWAO A GO LATLHA A A DIRISIWANG THATA KA TLWAELO A BONTSHA TSE DI LATELANG:
A20: DI TSHOLELE GO DI FETISA LA BOFELO GO YA MOAKHAEFENG WA POROFENSE
D: SENYA MORAGO GA GO WA GA PALO YA DINGWAGA E E BONTSHIWANG KA PALO E E LATELANG TLHAKA D.
DIFAELE DI TSHWANETSE GO LATLHIWA KA GALE, BOGOLO GANGWE KA NGWAGA, FA FELA BOTHATI BA GO LATLHA BO REBOTSWE KE MOAKHAEFE WA POROFENSE. KE TLOLOMOLAO YA BOSENYI GO SENYA DIFAELE (KANA DIREKOTO DIFE KANA DIFE TSA SETŠHABA) KWA NTLE GA BOTHATI BA MOAKHAEFE WA POROFENSE. SETIFEKEITI SA GO LATLHA SE SE TLHALOSITSWENG SE TSHWANETSE GO ISIWA KWA MOAKHAEFENG WA POROFENSE KA BONAKO MORAGO GA GO LATLHA JAAKA GO KGONEGA
BOKIMA BA DIFAELE
DIFAELE DI SE KA TSA FETA 3 CM KA BOKIMA. MO GO FITLHENG KWA BOKIMENG JO, FAELE E TSHWANETSE GORE E TSWALELWE MME KHABARA E NTŠHA E BULWE. NOMORO YA BOLUMO E NTŠHA (SK. BOLUMO 2) E TSHWANETSE GO BONTSHIWA MO LENTLENG LA KHABARA E NTŠHA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO: "E TSWALETSWE, BONA BOLUMO ... " E TSHWANETSE GO FAELIWA JAAKA SELO SA BOFELO MO BOLUMONG E E TSWETSWENG. "BOLUMO 1" E TSHWANETSE FELA GO BONTSHIWA FA BOLUMO 2 E BULWA.
GO TSWALELWA GA DIFAELE TSA BOTLHOKWA
TSAMAISO E E LATELANG E TSHWANETSE GO LATELWA FA DIFAELE TSA A20 DI TSWALELWA:
A TSEBE NNGWE LE NNGWE YA KWALELANO E TSHWANETSE GO TLHATLHOBIWA GO PHEMA PHOSO YA GO FAELA. LETLHARE LA PAMPIRI KA MAFOKO "TSWALETSWE - E TSWELETSWA MO BOLUMONG ... " A KWADILWE MO GO LONA LE FAELIWA JAANONG JAAKA SELO SA BOFELO MO KHABARENG YA FAELE.
B DIKHABARA TSA FAELE TSE DI ONETSENG DI TSWANETSE GO EMISEDIWA.
C DIFAELE JAANONG DI BEWA LE GO BOLOKIWA MO DIKHATONENG TSE SEGOLO DI DIRETSWENG LEBAKA LE.
DIFAELE TSA KGETSE
DIFAELE TSA KGETSE TSE DI BOPANG KAROLO YA MOKGWA DI TLA BULWA GO YA KA DITAELO TSE DI TLHAGELELANG KWA MAFELONG A A MALEBA MO MOKGWENG. BONA GAPE TEMANA. 8 YA DITAELO TSE.
TIRISO YA MEKGWA YA GO FAELA
GO NA LE MEFUTA E LE MERARO YA MEKGWA YA GO FAELA E E DIRISIWANG KE MAFAPHA MO BOTSAMAISING BA POROFENSE:
MOKGWA WA BADIRI WA GO FAELA O O, JAAKA MOKGWA O, KE YUNIFOMO MME O DIRISIWA MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG LE O O DIRANG KA TSAMAISO YA BADIRI MO TENG GA KANTORO E E AMEGANG;
MOKGWA WA GO FAELA O E LENG MOKGWA WA GO FAELA WA DITIRO TSA TSHEGETSO. KE YUNIFOMO MME O MO TIRISONG MO MAFAPHENG OTLHE A POROFENSE MO POROFENSENG MME O DIRA KA DITIRO TSE DI KGONTSHANG KANTORO E E AMEGANG GO TSWELETSA MOLA WA DITIRO TSA TENG;
MOKGWA WA GO FAELA WA DITLHATLHAMANO TSA MOLA O O TSHWANANG O LE ESI KWA LEFAPHENG LENGWE LE LENGWE O O BONTSHANG MAIKAELELO KA TLHAMALALO LE DITIRO TSA KANTORO E E AMEGANG, O O O FAROLOGANTSHANG GO TSWA KANTORONG E NNGWE.
BOTONA BA POROFENSE BOTLHE BA NA LE MEKGWA YA GO FAELA YA BONA, E E
LENG FELA YA TIRISO YA BONA.
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO TSOTLHE, METSOTSO, DIPEGELO JLJL. TSA DIKOPANO TSE DI AMANANG LE DITIRO TSA BADIRI DI TLHAGISIWA MO TLHATLHAMANONG KGOLO H8 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
BOTSAMAISI BA DIREKOTO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE TSAMAISO LE TAOLO YA MOKGWA O WA GO FAELA KANA DIREKOTO DIFE TSE DINGWE TSE DI DIRISIWANG MO DIKAROLONG TSA BADIRI MO TLHATLHAMANONG KGOLO YA 2 YA MOKGWA WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO
DIPOLOKELO, DITIRELO LE BONNO
KWALELANO YOTLHE E E AMANANG LE GO BONWA LE TSHEGETSO JLJL.YA DIPOLOKELO LE DITIRELO LE BONNO E BONTSHIWA MO MOKGWENG WA GO FAELA WA TIRO YA TSHEGETSO E E YUNIFOMO.
KANTORO YA TONA
PALO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALO
PEOMOLAO
MELAO E MENGWE/MELAOTLHOMO,BOTO YA THENNERE,GO KWALA LE DIPHETOLO
MELAO E MENGWE /MELAOTLHOMO, GO LEKA LESEGO, GO KWALA LE DIPHETOGO
MELAWANA E MENGWE, E E SA TLHALOSIWANG
KGATO YA TUMELO YA DIPAMPIRI TSE DINGWE TSE DI TSHWEU KANA BOTALA BA TLHAGA MO TIRELONG YA SETŠHABA, GO KWALA LE DIPHETOGO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALO
THULAGANYO LE TAOLO
DITIRO, TSE DI BONWENG
KEMISETSO YA BOTHATI, KA MOKAEDI - KAKARETSO, LERURI
TLHOMO YA DIKAROLO TSE DI ŠA LE DIKANTORO, DIKAROLO
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO, DITHULAGANYO TSA KGWEBO TSA LEFAPHA
DITSAMAISO TSA KANTORO LE DITAELO, DITAELO TSA KANTORO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, GO LATLHWA GA DIREKOTO, PHETISO GO YA/GO TSWA MAFAPHENG A MANGWE
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, GO LATLHWA GA DIREKOTO, TSHENYO YA DIREKOTO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, TSELA YA GO FAELA KWALELANO, KGOBOKANYO, THEBOLO LE PHETOLO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, TSELA YA GO FAELA KWALELANO, KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
KABINETE, DITHARABOLOLO TSA KABINETE
GO DIRA KA DIKGAOLO
DUPLIKATA YA DITIRO MAGARENG GA MAFAPHA
MATLOTLO
DITEKANYETSO, KGOBOKANYO YA, TEKANYETSO KAKARETSO
DITEKANYETSO,KGOBOKANYO YA, DITEKANYETSO TSA TLALELETSO
DITEKANYETSO, KGOROSO YA DITEKANYETSO KABO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, DITLHATLHOBO TSA THUNO, DIPEGELO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, TATLHEGELO/TSHENYO GO THOTO, DIDIRISIWA TSA KANTORO.
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, TATLHEGELO/TSHENYO GO THOTO, DIKOLOI, DIKAROLO LE DITLAMELWANA
MAIKARABELO A PALOTLOTLOTLO, TATLHEGELO/TSHENYO GO THOTO, DIATHIKELE TSA SEBELE
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, TLHOMO LE DITIRO TSA BADUEDIBAGOLO
DITSHENYEGELO, GO PHIMOLWA GA DITSHENYEGELO TSE DI SE NANG MOSOLA
DITSHENYEGELO, AKHAONTO E E SA TLHOMAMISEGENG
DITSHENYEGELO, KA KGWEDI, DIKOPO TSA MADI
DITSHENYEGELO, TOPOTUELO KA DITHEO/BATHO
LOTSENO, KABO
LOTSENO, DIKABELO, DITSHEGETSO LE MADI A KWA NTLE
LOTSENO, DITSHISINYO TSA DIPOROJEKE TSE DI KGETHEGILENG
LOTSENO, TOPOTUELO KGATLHANONG LE DITHEO/BATHO
BOTHATI, RAMATLOTLO WA POROFENSE
TIRO E E DIRILWENG KA THEO YA KEMEDI, YA MAFAPHA, DITUMALANO
DIPEGELO TSA FMS LE DIKWALO, KOPO YA DIPEGELO
DIPEGELO TSA FMS LE DIKWALO, GO BALWA GA MADI
MANNO
DIPHETOGO LE DIPAAKANYO, DIKANTORO,KANTORO KGOLO
KOPO LE KABO YA, MANNO A KANTORO, KANTORO KGOLO
KOPO LE KABO YA, MANNO A BATLHANKEDI
KAMOGO, KHIRISO
KAMOGO, KHIRISO, DITUMALANO TSA KHIRISO
BOBOLOKELO LE DITIRELO
BOBOLOKELO, DITHENNERE
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, DILO TSE DI SA TLHALOSIWANG
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA FENITŠHARA YA KANTORO
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA SETEIŠENARE
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, FEKESE, METŠHINE LE KHOMPUTARA
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA MEGALA YA LETHEKA
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, METŠHINE YA GO BONTSHA GORE POSO E DUELETSWE
DITIRELO, GO POSA, TUELELOPELE
DITIRELO, GO POSA, DITIRELO TSA KHORIA
DITIRELO, TELKOM, TSHEGETSO YA MOGALA
DITIRELO, TELKOM, TIRISO YA MEGALA YA MABAKA A PORAEFETE
DITIRELO, GO PORAEBATHAESA DITIRELO, GO PHEPAFATSA
DIPALANGWA
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO, DIKOPO TSA
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO, DIKOTSI
SEPALANGWA SA KOLOI YA MMUSO, DITSHIAMISO
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO, TIRISO YA PORAEFETE
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO, DIPAPETLA TSA SEKGALA
SEPALANGWA SA KOLOI YA MMUSO, DIKARATA TSA PETEROLO
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO, BOTSAMAISI BA MAKOLOI
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO, PHETISO YA DIKOLOI
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO, DIKATLHOLO TSA PHARAKANO
DIPALANGWA TSA KETLEETSO
TIRISO YA DIKOLOI TSA PORAEFETE KA MABAKA A SEMMUSO
GO NEELWA DILAESENSE GA DIKOLOI
TIRISO YA SEPALANGWA SA MMUSO KA BATLHANKEDI BA BA SENG MO TIRONG
DIKOLOI TSE DI HIRILWENG/RENTILWENG
SEKEMA SA MATLOTLO A KOLOI SA BATLHANKEDI BAGOLO
DIPHASALATSO LE PHATLALATSO
BOLENG BA DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, DIKOPANO TSA BADIRI
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, DIKOPANO TSA BOTSAMAISI BO BO ATOLOGILENG
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, DIKOPANO TSA BOTSAMAISI BOGOLWANE
MALEBANA LE MOLA WA DITIRO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, DITLHOGO TSA MAFAPHA
DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO
PEOMOLAO LE DITSAMAISO
MELAO LE MELAWANA, MELAWANA YA TIRELO YA SETŠHABA, DIMAMETLELELO
MELAO LE MELAWANA, MELAO E MENGWE LE MELAWANA, DITHANOLO LE DIKGOPOLO TSA SEMOLAO
TAOLO YA DIPOSO
TLHOMO, TLHOLO, DIPHETOLELO LE GO TSHOLEDIWA GA DIPOSO
TLHOMO, TSHEKATSHEKO YA TIRO
MATLHARE A TIRO
MAEMO A TIRELO
DIKALE TSA MEPUTSO
KHUNOLOGO
KHUNOLOGO YA BOIKHUTSO
KHUNOLOGO YA BOLWETSE
KAMOGELO YA BORUTEGI BA DITHUTO
MATLOTLO A PHENŠENE
THUSO YA TSA BONGAKA
INŠORENSE YA BOTLHOKATIRO
DIYUNIFOMO LE DIAPARO TSA TSHIRELETSO
DIURA TSA SEMMUSO TSA GO TSENELA
KGODISO YA KHWALETHI YA BONG
TEMOGO YA TIRELO E TELELE
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
THAOPO
DIPHASALATSO
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA LERURI
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA NAKWANA
DIKOPO LE DITHAPO, BADIRI BA KONTERAKA
DIKOPO LE DITHAPO, DIKONTERAKA TSA S3
KHUTLISO YA TIRELO
DITEBOGOTIRO/DITHOLOTIRO
DITEBOGOTIRO/DITHOLOTIRO, KA NTLHA YA BOLWETSE
DITEBOGOTIRO/DITHOLOTIRO, KA NTLHA YA LOSO
GO KOBIWA
BADIRI BA PHETOTEKANYETSO
TSHUTISO KA TIRO
GO KATISA
DIBASARI, MATLOTLO A TERASETE A THUTO A BO-TONA, DIKOPO
GO KATISIWA GA FELA, DIKHOSO TSE DI KWA PEJANA MO DITHEKENIKING TSA BOTSAMAISI
GO KATISIWA GA FELA, DIKHOSO MO BOTSAMAISING BA GO TLAMELA
GO KATISIWA GA FELA, DIKHOSO TSA MATLOTLO
GO KATISIWA GA FELA, BOTSAMAISI BA POROJEKE
GO KATISIWA GA FELA, DKHOSO TSE DIKHUTSHWANE
TSHEKATSHEKO YA BADIRI
BOTSAMAISI BA TIRAGATSO, DIPOTSISO TSA TLWAELO
BOTSAMAISI BA TIRAGATSO, DITIRELO TSA BOTSAMAISI BOGOLWANE
DIKGODISO
DIKGODISO TSA KEMO
DIKGODISO TSA KEMO, DIKGODISO TSA TSAMAISO LE BOTLELEREKE
DIKGODISO TSA RENKE, POROFEŠENALE
DIKGODISO TSA NNOTŠHE
METSAMAO YA BADIRI
DIPHETISO
DIKADIMO
TAOLO YA BADIRI
THAPO KA KWA NTLE GA TIRELO YA SETŠHABA
DITSHWETSO TSA KGALEMO LE DIKGATO
KEREDITI YA KHUNOLOGO LE THULAGANYO
GO SE NNE TENG TIRONG, KA DITIRO TSA MEKGATLHO YA BABIRI
GO SE NNE TENG KWA TIRONG, GO LOFA GO GO SA REBOLWANG
MAITSHOLOMABE
DIKGATO TSA PABALESEGO
MATLOTLO
MEGOLO, DITOLAMISO
MEGOLO, TUELO
MEGOLO, DITLOSO
MEGOLO, LEKGETHO
DITETLO LE DIBONASE, TUELO YA, SETSHEGETSI LE DITSHENYEGELO TSA GO TSAMAYA
DITETLO LE DIBONASE, TUELO YA, KETLEETSO YA NTLO LE TSHIRELETSEGO
DITETLO LE DIBONASE, TUELO YA, TETLO YA BOTHIBELELOGAPE
DITETLO LE DIBONASE, TETLO YA GO KAMPA
DITETLO LE DIBONASE, TUELO YA, TETLO YA NNA O LETILE
DITETLO LE DIBONASE, TUELO YA TETLO YA MOTSHWARELEDI
DITETLO LE DIBONASE, TETLO YA LETSATSI E E KGETHEGILENG
DITLELEIME TSE DI DIRILWENG KE LE KGATLHANONG LE LEFAPHA
TUELO YA TLOLONAKO
DIKABO TSA PUSETSO YA BADIRI
KGOBALO MO TIRONG
DIBASARI GO BATLHANKEDI BA MMUSO
DITOKAFATSO MO MAEMONG A TIRELO
MAETO LE SEPALANGWA
THEBOLO YA MAETO LE BOETELO
MERERO YA SELEGAE
DIKAKGOLO
DIPEGELO LE DIPUSETSO
DIKAMANO TSA BODIRI
MEKGATLHO YA BADIRI, DINGONGOREGO LE
KANTORO YA MOKAEDI KAKARETSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DITIRO TSA TSHEGETSO
PEOMOLAO
PHATLALATSO YA MELAO, ODINANSE LE MELAWANA
MELAO E MENGWE/ MELAOTLHOMO, KGODISO YA MOLAO WA TSAMAISO YA BOSIAMISI, DITHANOLO LE DIKAKANYO TSA SEMOLAO
THULAGANYO LE TAOLO
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO, DITHULAGANYO TSA KGWEBO YA LEFAPHA
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA KWALELANO, KGOBOKANYO, THEBOLO LE PHETOLO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA KWALELANO, KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA KWALELANO, TIRAGATSO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, DITLHATLHOBO
KABINETE, DITHARABOLOLO TSA KABINETE
KABINETE, DITHOMELO TSA KABINETE
KABINETE, DIMEMORANTAMO TSA KABINETE
DITALETSO LE DITEBOGO
MATLOTLO
LOTSENO, DIKABO, DITSHEGETSO LE MATLOTLO A KWA NTLE
DITHULAGANYO TSA GO BANKA, BOTHATI GO SAENA
TIRO E E DIRILWENG MO THEONG YA BOEMEDI, YA LEFAPHA, DITEKANYETSOKABO DI ROMETSWE
BONNO
KGAOGANO, GO HIRA, DITUMALANO TSA KHIRO
BOBOLOKELO LE DITIRELO
BOBOLOKELO, DITHENNERE
BOBOLOKELO, DIKHOTHEIŠENE TSE DI SA TSEPAMANG
DITIRELO, GO GATISIWA GA DIFOROMO
DITIRELO, GO PORAEBATHAESA GA DITIRELO, MATLHATSWETSO
POLANTE, KAMOGELO LE TSHEGETSO, TSHUPETSOKGONO YA DITIRO YA BOITEKANELO LE PABALESEGO
PHATLALATSO LE PHASALATSO
PHATLALATSO LE TLHAELETSANO, BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, DITSHUPETSO LE DIKHAMPHEINE TSA TIRO TSE E SENG TSA MOLA
PHATLALATSO LE TLHAELETSANO, DIPUO TSA RADIO, DIKHOPHI TSA DIPAMPIRI
PHATLALATSO LE TLHAELETSANO, BOBEGAKGANG
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
MABAPI LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, PHOLESE
PHATLALATSO LE TLHAELETSANO, DITHUTANO, METSWEDI YA SETHO E E KOPANENG, THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANEOTEMA
MABAPI LE DITIRO TSA MOLA, DIKHONFERENSE, THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANEOTEMA
MABAPI LE DITIRO TSA MOLA, DIKHANSELE, MANANEOTEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG, KWALELANO YA TLWAELO
DIKETELO KA BATLOTLEGI, KWALELANO YA TLWAELO
DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO
DIPEGELO LE DIPUSETSO, PEGELO YA NGWAGA, DIKABELO KA DIKANTORO TSA KGAOLO, CALVINIA
TSHEDIMOSETSO, DIKABELO MO DIPUONG, PUO YA TONA YA PULO
TSHEDIMOSETSO, DIKABELO MO PUONG, DIPUO TSA TLHOGO YA LEFAPHA
TSHEDIMOSETSO, DIKABELO MO PUONG, DIPUO TSA MOPORESIDENTE KWA KOKOANONG BOSETŠHABA
DITIRO TSA BADIRI
PEOMOLAO LE TSAMAISO
MELAO LE MELAWANA, KHOUTO YA BADIRI, DITHANOLO
TAOLO YA DIPOSO
TLHOMO, TLHOLO, PHETOLELO LE GO TSHOLEDIWA GA DIPOSO
TLHOMO, TSHEKATSHEKO YA TIRO
MAEMO A TIRO
DIKALE TSA MEGOLO
THUSO YA TSA BONGAKA
DITUMALANO, MMOGO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
THAOPO
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA NAKWANA, BADIRI BA KONTERAKA
DIKHUTLISO TSA TIRO, /DITHOLOTIRO, KA NTLHA YA BOLWETSE
GO KATISA
GO KATISIWA FELA, TLHAGISO
GO KATISIWA FELA, KHOSO YA MOTLHOKOMEDI
GO KATISIWA FELA, DITHEKENIKI TSA BOTSAMAISI TSE DI TSWELETSENG
GO KATISIWA FELA, MO MAFAPHENG KA NOSI, LEFAPHA LA MATLOTLO, DITHENNERE
GO KATISIWA FELA, KHOSO YA MATLOTLO
GO KATISIWA FELA, KHOSO YA GO KATISA YA KHOMPUTARA
GO KATISA FELA, GO KATISA GA BOTSAMAISI BA KITSO
GO KATISA FELA, GO KATISA GA KHOSO E KHUTSHWANE
DIPEGELO LE SETATESETIKI, KA KOTARA
GO AGA GA BOKGONI/TLHABOLOLO YA DIKGONO
TSHEKATSHEKO YA BADIRI
BOTSAMAISI BA TIRAGATSO, DITIRELO TSA BOTSAMAISI BOGOLO
DIKGODISO
DIKGODISO TSA NNOTŠHE
METSAMAO YA BADIRI
DIKADIMO
DITHULAGANYO TSA NAMOLO
DIPOSO TSA KA FA GARE/DIPHETISO
TAOLO YA BADIRI
DITSHWETSO TSA DIKGALEMO LE DIKGATO
DITUMALANO TSA TIRAGATSO
GO SE NNE TENG TIRONG, KA DITIRO TSA MOKGATLHO WA BADIRI
DIKGATO TSA PABALESEGO, PABALESEGO YA TLHOLO YA DIPHOSO
MATLOTLO
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA, MOFAGO LE DITSHENYEGELO TSA GO TSAMAYA
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA, TETLO YA BOITHABISO
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA, BADIRI BA KONTERAKA
MAETO LE DIPALANGWA
THEBOLO YA MAETO LE MAFELOBOETELO
DITIRO TSA MOLA
BATHO BA TLHOLEGO LE SETSO, BAETELEDIPELE BA SETSO, BOITEMOGO, MAGERIKWA
BATHO BA TLHOLEGO LE SETSO, BAETELEDIPELE BA SETSO, BOITEMOGO, MAKHOISANE
BATHO BA TLHOLEGO LE SETSO, BAETELEDIPELE BA SETSO, BOITEMOGO, MANAMA
BATHO BA TLHOLEGO LE SETSO, BAETELEDIPELE BA SETSO, BOITEMOGO, MAKHWEE
BATHO BA TLHOLEGO LE SETSO, BAETELEDIPELE BA SETSO, BOITEMOGO, MAKHOMANI SANE
MERERO E E ROMETSWENG DITHEONG TSE DINGWE, MEKGATLHO YA MMUSO YA BOSETŠHABA, MMUSO WA POROFENSE LE WA SELEGAE
KANTORO YA MOTLATSA MOKAEDI KAKARETSO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DITIRO TSA TSHEGETSO
PEOMOLAO
DIPEGELO (KOBAMELO)
TSHWANO
THULAGANYO LE TAOLO
PHATLALATSO
KGATO YA TUMELO/MERERO YA PHETOGO
TSAMAISO YA TIRELO LE GO TLHOKOMELA
DITAELO TSA KANTORO
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
DITALETSO LE DITEBOGO
DIPHETOGO TSA ATERESE
MATLOTLO
DIPEGELO
TEKANYETSO KAKARETSO
MOKGWA WA TSIBOSO WA E SALE GALE
GO SUTISIWA GA MATLOTLO
LETLOTLO LA BOSETŠHABA
TSHEDIMOSETSO LE DITSHWAELO: DIAKHAONTO TSA SETŠHABA
BONNO
GO PHEPAFADIWA GA MAFELO
TLOSO, GO HIRA DITUMALANO TSA GO HIRA
KANTORO KGOLO
BOBOLOKELO
MEGALA YA LETHEKA
TUELELO KWA PELE
TSHEGETSO YA MOGALA & DITSENYO
DIKHOTHEIŠENE TSE DI SA TSEPAMANG
DITIRELO TSA GO FEPA
FENITŠHARA YA KANTORO
DIPALANGWA
SEKEMA SA MADI A KOLOI SA BATLHANKEDI BAGOLO
DIPHASALATSO, PHATLALATSO LE TLHAELETSANO
BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, DITSHUPETSONG LE DIKHAMPHEINE TSA TIRO E E SE NANG MOLA
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
DITHULAGANYO
KWALELANO YA TLWAELO (DITALETSO)
MANANEOTEMA, METSOTSO & DIPEGELO
DITHULAGANYO TSA DIKOPANO & PHATLALATSO YA MANANEOTEMA
DIKOPANO TSA DITLHOGO TSA MAKALA (HOD)
DIKOPANO TSA BOTSAMAISI TSE DI ATOLOGILENG
MANANEOTEMA, METSOTSO & DIPEGELO (TSHAMBARA YA GO DUMALANA)
KOMITI YA GO RUNA YA POROFENSE
DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO
PEGELO E E KOPANETSWENG
PUO YA TONA YA PULO
MAFAPHA A POROFENSE
MMUSO WA SELEGAE LE DINTLO
DIPALANGWA, DITSELA & DITIRO TSA SETŠHABA
LEFAPHA LA TONA
MATLOTLO
THUTO
BOITEKANELO
PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
MERERO YA IKONOMI LE BOJANALA
TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHOLEGO & TIKOLOGO
METSHAMEKO, BOTAKI LE SETSO
KOKOANOPEOMOLAO
DITIRO TSA BADIRI
PEOMOLAO LE TSAMAISO
DIMAMETLELELO
TAOLO YA DIPOSO
DIPHETOLELO TSA TLOHLEGO LE GO TSHOLEDIWA GA DIPOSO
MAEMO A TIRELO
DIELO TSA MEPUTSO
KHUNOLOGO
KHUNOLOGO YA BOIKHUTSO
GO TSWALELWA E SALE GALE GA DIKANTORO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
THAOPO
DIPOSO TSA LERURI
S3 BADIRI BA KONTERAKA
BADIRI BA KONTERAKA
GO KATISA
KAGO YA BOKGONI/TLHABOLOLO YA DIKGONO
TLHAGISO
TSHEKATSHEKO YA BADIRI
DITIRELO TSA BOTSAMAISI BOGOLO
DIKGODISO
DIKGODISO TSA RENKE
DIKGODISO TSA NNOTŠHE
POROFEŠENALE
METSAMAO YA BADIRI
DIPHETISO
TAOLO YA BADIRI
MAEMO A DITŠHELETE A BATLHANKEDI
YA DITIRO TSA MEKGATLHO YA BADIRI
GO TLHOLA DIPHOSO TSA PABALESEGO
DITUMALANO TSA TIRAGATSO
MATLOTLO
TUELO YA TLOLONAKO
DITOLAMISO
TUELO
THUNO
TOKAFATSO MO MAEMONG
DIBASARI KWA BATLHANKEDING BA MMUSO
KETLEETSO YA NTLO LE TSHIRELETSEGO
MOFAGO LE DITSHENYEGELO TSA GO TSAMAYA
MAETO LE DIPALANGWA
DIPEELETSO LE DITHULAGANYO TSA BONNO
MERERO YA SELEGAE
DIKAKGOLO, MATSHEDISO LE DITEBOGO
DIPEGELO LE DIPUSETSO
DIKAMANO TSA BADIRI
THUNO YA KA FA GARE
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALO
DITIRO TSA TSHEGETSO
THULAGANYO LE TAOLO
DITIRO, TSAMAISO YA TIRELO LE GO TLHOKOMELA
DITSAMAISO TSA KANTORO LE DITAELO, DITAELO TSA KANTORO
TSAMAISO YA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KGOBOKANYO, THEBOLO LE PHETOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
TSAMAISO YA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, TIRAGATSO
KABINETE, DIMEMORANTAMO
KGATO YA TUMELO/MERERO YA PHETOGO
MATLOTLO
KGOBOKANYO YA, TEKANYETSO YA KAKARETSO
MAIKARABELO A GO IKARABELA,GO DISA GO GO BABALESEGILENG GA DIFOROMO TSA TEBEGO YA BOTLHOTLHWA
DITSHENYEGELO, AKHAONTO E E SA TLHOMAMISIWENG
TIRO E E DIRILWENG MO THEONG YA KEMEDI, YA LEFAPHA, TATELO YA MADI A A SALETSENG, DITLELEIME, DIKOTLHAO
BONNO
DIPHETOLO LE PAAKANYO YA MEAGO, KANTORO KGOLO
DIPALANGWA
MOKGWA WA DIPALANGWA/RENTE WA KOLOI YA MMUSO, DIKOTSI
DIPALANGWA TSE DI ETLEEDITSWENG
DIKOLOI TSA GO HIRWA/RENTIWA
DIPHASALATSO, PHATLALATSO LE DITLHAELETSANO
PHASALATSO LE TLHAELETSANO, BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, DITSHUPETSONG LE DIKHAMPHEINENG TSA TIRO YA E E SE NANG MOLA
DIPEGELO LE DIPUSETSO
PEGELO YA NGWAGA, PEGELO E E KOPANENG
DITIRELO TSA SEMOLAO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALO
DITIRO TSA TSHEGETSO
KOKOANOPEOMOLAO
THULAGANYO LE TAOLO
DITIRO, BUSEDITSWE
DITIRO, KGOBOKANYO YA DINTLHA TSA PONO LE MAIKAELELO
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO, DITHULAGANYO TSA KGWEBO TSA LEFAPHA
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO, GO RULAGANYETSA POROJEKE
THULAGANYETSO YA TIRO LE KABO YA DITIRO, MANANEO A KGWEDI
DITSAMAISO TSA KANTORO LE DITAELO, DITAELO TSA KANTORO
PATLISISO E E NONOFILENG, DIPEGELO TSA PATLISISO LE TIRAGATSO
TSAMAISO YA DIREKOTO, GO LATLHWA GA DIREKOTO, PHETISO GO YA /GO TSWA MAFAPHENG A MANGWE
TSAMAISO YA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KGOBOKANO, THEBOLO LE PHETOLO
TSAMAISO YA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
TSAMAISO YA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, TIRAGATSO
TSAMAISO YA DIREKOTO, DITLHATLHOBO
KABINETE, DIMEMORANTAMO TSA KABINETE
DITALETSO LE DITEBOGO
MATLOTLO
DITEKANYETSO, KABELO GO PUO YA TEKANYETSO KABO YA TONA
DITEKANYETSO, KGOBOKANYO YA, TEKANYETSO TLALELETSO
MAIKARABELO A A IKARABELANG, KOMITI E E TLHOPHILWENG MO DIAKHAONTONG TSA SETŠHABA, DIPEGELO
MAIKARABELO A A IKARABELELANG, TATLHEGELO/TSHENYO GO THOTO, SEDIRISIWA SA KANTORO
DITSHENYEGELO, DITUELO TSA DIAKHAONTO, BOBOLOKELO A A REKILWENG
TSWALELO YA NGWAGA WA DITSHELETE, SEKOLOTO SE SE KOLOTIWANG NAGA, MOFAGO LE GO TSAMAYA
TIRO E E DIRILWENG MO THEONG YA KEMEDI, DITEKANYETSO KABO TSE DI TLISITSWENG
BONNO
DIPHETOLO LE DIPAAKANYO, DIKANTORO, KANTORO KGOLO
DIKOPO TSA LE KABO YA, BONNO BA KANTORO, KANTORO KGOLO
DIKOPO TSA LE KABO YA, BONNO BA KANTORO, DITHEO TSA LONA KNOSI
KAMOGO, KHIRISO, DITUMALANO TSA KHIRISO
BOBOLOKELO LE DITIRELO
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, METŠHINE YA FEKESE LE SEDIRISIWA SA KHOMPUTARA
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, MEGALA YA LETHEKA
DITIRELO, TELKOM, TSHEGETSO YA MOGALA LE TSENYO
DITIRELO, LAEBORARI, KAMOGELO YA DILO TSA GO BUISA, DIKWADISETSO
LEFELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, DIPAAKANYO
DIPALANGWA
DIPALANGWA TSA MMUSO/MOKGWA WA GO RENTA, DIKOPO TSA
TIRISO YA DIKOLOI TSA PORAEFETE MO MABAKENG A SEMMUSO
DIKOLOI TSE DI HIRILWENG/RENTILWENG
MATLOTLO A KOLOI SEKEMA SA BATLHANKEDI BAGOLO
DIPHASALATSO, PHATLALATSO LE DITLHAELETSANO
DIPHASALATSO, DIPHATLALATSO/DIPAMPIRI TSA MEKGATLHO E MENGWE, DIPEGELO TSE DI AMOGETSWENG
PHATLALATSO LE TLHAELETSANO, BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, DITSHUPETSONG LE DIKHAMPHEINENG TSA TIRO E E SENG YA MOLA
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, DITHULAGANYO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANEOTEMA LE METSOTSO, BOTSAMAISI
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, BOTSAMAISI BO BO KATOGILENG
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, TŠHAMBARA
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, TSWELETSO YA SETLHOPHA SA THASEKE SA LERURI
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKHONFERENSE, MAATLAFATSO A MONTSHO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DITHUTANO, THULAGANYO YA TOGAMAANO
MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA, DIKOPANO, DITHULAGANYO
DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG , KWALELANO YA TLWAELO
DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO
DIPEGELO LE DIPUSETSO, PEGELO YA NGWAGA, PEGELO E E TSHWARAGENG
DIPEGELO LE DIPUSETSO, PEGELO YA KWATARA, KABELO KA DIKAROLO TSA KANTORO KGOLO
DITIRO TSA BADIRI
PEOMOLAO LE DITSAMAISO
PEOMOLAO LE DITSAMAISO, DITAELO TSA KANTORO
TAOLO YA POSO
TLHOMO, TLHOLEGO, PHETOLO LE GO TSHOLEDIWA GA DIPOSO
TLHOMO, TSHEKATSHEKO YA TIRO
MAEMO A TIRELO
DIKELO TSA MEPUTSO
KHUNOLOGO, KHUNOLOGO YA BOIKHUTSO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
THAOPO, DIPHASALATSO
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA LERURI
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA NAKWANA, BADIRI BA KONTERAKA
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA NAKWANA, S3 BADIRI BA KONTERAKA
KHUTLISO YA TIRELO
KHUTLISO YA TIRELO, DIPAKETE TSA TLOGEDISOTIRO
KHUTLISO YA TIRELO, DITEBOGOTIRO/DITHOLOTIRO
KATISO
DIBASARI/DISEKOLASIPI, MATLOTLO A BASARI YA TONA, MAEMO
KATISO YA TLHAMALALO, DIKHOSO TSA DIKERII
KATISO YA TLHAMALALO, KATISETSWA -TIRONG
KATISO FELA, TLHAGISO
KATISO FELA, KHOSO YA MOTLHOKOMEDI
KATISO FELA, MO MAFAPHENG KA NOSI, DITIRELO TSA PHOLESE TSA TSWELETSO - SEMOLAO
IKATISO FELA, KHOSO YA TLELEREKE YA REJISETERI
KATISO FELA, BOTSAMAISI BA KITSO
DIPEGELO LE DIPALOPALO, KA KWATARA
KAGO YA MMAATLAFATSO/TSWELETSO YA DIKGONO
TSHEKATSHEKO YA BADIRI
BOTSAMAISI BA TIRAGATSO, DITIRELO TSA BOTSAMAISI BOGOLO
DIKGODISO
DIKGODISO TSA RENKE
DIKGODISO TSA NNOTŠHE
DIKGODISO TSE DIKGETHEGILENG LE DITEBOGO
METSAMAO YA BADIRI
DIPHETISO
DIKADIMO
DITHULAGANYO TSA NAMOLO
MATLOTLO
MEPUTSO, DITOLAMISO
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA, KETLEETSO YA NTLO LE TSHIRELETSEGO
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA, TETLO YA GO TSHWARELELA
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA, BADIRI BA KONTERAKA
DIBASARI GO BATLHANKEDI BA MMUSO, THUNO
DIKAMANO TSA BADIRI
MEKGATLHO YA BADIRI, DIKEMEDI LE BAEMELA BADIRIMMOGO
DITIRO TSA MOLA
MOLWANTSHI, KGATLHANONG LE LEFAPHA LA MATLOTLO
MOLWANTSHI, KGATLHANONG LE LEFAPHA LA DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
MOLWANTSHI, KGATLHANONG LE LEFAPHA LA TONA
MOLWANTSHI, KGATLHANONG LE LEFAPHA LA MERERO YA IKONOMI LE BOJANALA
MOLWANTSHI WA, TSAMAISO YA POROFENSE - PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
MOLWANTSHI WA, TSAMAISO YA POROFENSE - TONA
DIKAKANYO TSA SEMOLAO, DITUMALANO TSA KONTERAKA - TONA
DITIRELO TSA NONOFO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA BUTSWE
LETLHA TSWETSWE
PEOMOLAO: MELAO E MENGWE/MELAOTLHOMO
GO KWALA LE DIPHETOLO
KGOBOKANYO YA DINTLHA TSA PONO LE MAIKAELELO
THULAGANYO LE TAOLO KEMEDI LE BOTHATI: KA MOTLHANKEDI YO O IKARABELELANG
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO
THULAGANYO LE TAOLO THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO
LEANO LA KGWEBO YA LEFAPHA
THULAGANYO LE TAOLO DITSAMAISO TSA KANTORO LE DITAELO: DITAELO TSA KANTORO
THULAGANYO LE TAOLO: BOTSAMAISI BA DIREKOTO: GO LATLHIWA GA DIREKOTO
PHETISETSO GO YA TISONG YA MOAKHAEFE WA POROFENSE
THULAGANYO LE TAOLO: BOTSAMAISI BA DIREKOTO: KGOBOKANYO YA MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, THEBOLO LE PHETOLO
THULAGANYO LE TAOLO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO
MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO
KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
THULAGANYO LE TAOLO: BOTSAMAISI BA DIREKOTO: MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO: TIRAGATSO
DITIRO TSA TSHEGETSO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
THULAGANYO LE TAOLO: BOTSAMAISI BA DIREKOTO: DITLHATLHOBO
THULAGANYO LE TAOLO: DIMEMORANTAMO TSA KABINETE
TLHOLEGO YA DITIRO
TALETSO LE DITEBOGO
KGATO YA TUMELO/MERERO YA PHETOGO
MELELWANE YA POROFENSE/KGABAGANYOMELELWANE
DITEKANYETSO: KGOBOKANYO YA TEKANYETSO YA KAKARETSO
DITSHENYEGELO TSA NAKO E E LEKANENG (MTEF)
MAIKARABELO A GO ARABELA DITLHATLHOBO TSA THUNO: DIPEGELO
MATLOTLO: DITSHENYEGELO: MADI A A SEATLENG
MATLOTLO: DITIRELO TSA DITSHENYEGELO: DITIRELO TSE DI REKILWENG (BOLUMO 1)
DITSHENYEGELO DITSHENYEGELO TSA KGWEDI
TSWALELO YA NGWAGA WA DITŠHELETE
MOKGWA WA BOTSAMAISI BA DITŠHELETE (FMS): KABO YA DIKHOUTO: KABO E E BULEGILENG YA DIKHOUTO
BONNO: KOPO YA BONNO BA KANTORO: BONNO BA KANTORO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: BOBOLOKELO LE KAMOGELO LE TSHEGETSO YA SETEIŠENARE
BOBOLOKELO LE DITIRELO: BOBOLOKELO: KAMOGELO LE TSHEGETSO YA FENITŠHARA YA KANTORO
LAEBORARI: KAMOGELO YA DILO TSA GO BUISA: DITHOMELO
KAMOGELO YA LEFELO LE TSHEGETSO: DIPAAKANYO
KAMOGELO LE TSHEGETSO YA: MOTSHINE WA FEKESE LE DIDIRISIWA TSA KHOMPUTARA
TELKOM: TSHEGETSO YA MOGALA LE DITSENYO
DIPALANGWA: SEPALANGWA SA KOLOI YA MMUSO/MOKGWA WA GO RENTA KOLOI: KOPO YA
DIPALANGWA: SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO: DIPAAKANYO
DIPALANGWA: SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO: DIKOTSI
DIPALANGWA: SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO: DIPAMPIRI TIRAGALO
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO: DIKARATA TSA PETEROLE
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO: BOTSAMAISI BA TAOLO YA MAKOLOI
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO: TIRISOBOTLHASWA YA DIKOLOI
DIPALANGWA: SEPALANGWA SE SE ETLEEDITSWENG
DIPALANGWA: DIKOLOI TSA GO HIRIWA/RENTIWA
DIPALANGWA: SEKEMA SA MATLOTLO A KOLOI SA BATLHANKEDI BAGOLO
PHASALATSO, PHATLALATSO LE TLHAELETSANO: PHATLALATSO LE TLHAELETSANO: BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, DITSHUPETSO LE DIKHAMPHEINE TSA DITIRO TSE E SENG TSA MOLA
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE: DIKOPANO
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE: MANANETEMA LE METSOTSO: BOTSAMAISI BA METSWEDI YA SETHO
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE DIKOPANO TSA DITLHOGO TSA DIYUNITI
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE: DIKOPANO TSA IRC
DIKHONFERENSE/FORAMO: LENANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE: DITHUTANO: MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE: MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA: DIKOPANO: DITHULAGANYO
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE: DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG KWALELANO E E TLWAELEGILENG
DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO: DIPEGELO LE DIPUSETSO: PEGELO YA NGWAGA : PEGELO E E KOPANETSWENG
DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO: TSHEDIMOSETSO: DIKABELO KWA DIPUONG: PUO YA PULO YA TONA
DITIRO TSA BADIRI
PEOMOLAO LE DITSAMAISO: MELAO LE MELAWANA: MELAWANA YA TIRELO YA SETŠHABA: DIMAMETLELELO
TLHOMO YA TAOLO YA POSO: INAKEMO LE KAROLOGANYETSO YA DIPOSO
MAEMO A TIRELO: KHUNOLOGO
MAEMO A TIRELO: DIURA TSA SEMMUSO TSA GO TSENELA
MAEMO A TIRELO: KGATO YA TUMALANO: KGODISO YA TEKANO YA BATHO BA BOGOLE
MAEMO A TIRELO: DITUMALANO: DITUMALANO TSE DI UTLWANETSWENG
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO: DIPHASALATSO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO: DIPOSO TSA LERURI
KATISO: KATISO FELA: DIPOLOMA
KATISO: KATISO FELA: KATISO FELA
KATISO: KATISO FELA: KHOSO YA TLELEREKE YA REJISETERI
KATISO: KATISO FELA
KATISO: DIKGONO TSA THUNO
KATISO: KAGO YA MAATLAFATSO/TSWELETSO YA DIKGONO
DIKGODISO: KGODISO YA RENKE
DIKGODISO: KGODISO YA NNOTŠHE
METSAMAO WA BADIRI: DIPHETISO
METSAMAO YA BADIRI: DIPOSO TSA KA FA GARE/DIPHETISO TSA BADIRI
TAOLO YA BADIRI: TSWELELO YA DIPEGELO/KOTARA DIPEGELO TSA PAKATEKO
TAOLO YA BADIRI: DITHAPO TSA DITLHOMO TSA BATLHANKEDI BA PELE
TAOLO YA BADIRI: DIKGATO TSA TSHIRELETSO
TAOLO YA BADIRI: GO TLHOLA DIPHOSO TSA TSHIRELETSO
MOPUTSO WA MATLOTLO: DITLOSO
MATLOTLO: DITLOSO TSA MEPUTSO: LEKGETHO
MATLOTLO: DITETLO LE DIBONASE: MOFAGO LE DITSHENYEGELO TSA GO TSAMAYA
MATLOTLO: TETLO LE DIBONASE: TETLO YA NAMAOSATSHWERE
MATLOTLO: TUELO YA TLOLONAKO
MATLOTLO: DIKABO TSA PUSETSO YA MODIRI
MAETO LE DIPALANGWA
MERERO YA SELEGAE: DIKAKGOLO, MATSHEDISO LE DITEBOGO
DIKAMANO TSA BADIRI: MEKGATLHO YA BADIRI: DIPUISANO
DIKAMANO TSA BADIRI: MEKGATLHO YA BADIRI: KGOLOLO YA MEDIA YA MOKGATLHO WA BADIRI
PATLISISO YA NONOFO: DIPOTSISO TSA TLWAELO
PATLISISO YA NONOFO: PEGELO YA TSWELELOPELE
TAOLO YA POSO: GO FEDISIWA GA DIPOSO: PEGELO LE KATLANEGISO - LEFAPHA LA MATLOTLO
TAOLO YA POSO: TLHOLEGO YA DIPOSO: DIKOPO: LEFAPHA LA DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
TAOLO YA POSO: TLHOLEGO YA DIPOSO: KGOBOKANYO YA TSHEDIMOSETSO: KANTORO YA TONA
TAOLO YA POSO: TLHOLEGO YA DIPOSO: PEGELO LE KATLANEGISO: LEFAPHA LA TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHOLEGO LE TLHABOLOLO YA LEFATSHE
TAOLO YA POSO: TLHOLEGO YA DIPOSO: PEGELO LE KATLANEGISO: KANTORO YA TONA
TAOLO YA POSO: TLHOLEGO YA POSO: PEGELO LE KATLANEGISO: LEFAPHA LA DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
TAOLO YA POSO: PHETOLELO YA DIPOSO: DIKOPO: KANTORO YA TONA
TAOLO YA POSO: PHETOLELO YA DIPOSO: DIKOPO: KANTORO YA TONA
TAOLO YA POSO: TSHOLETSO YA POSO: KOPO: KANTORO YA TONA
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: DIKOPO: LEFAPHA LA DINTLO LE MMUSO WA SELEGAE
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: DIKOPO: LEFAPHA LA MATLOTLO
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: DIKOPO: LEFAPHA LA THUTO
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: DIKOPO: LEFAPHA LA BOITEKANELO
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: DIKOPO: KANTORO YA TONA
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: DIKOPO: LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BATHO
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: PEGELO LE KATLANEGISO: LEFAPHA LA MATLO LE MMUSO WA SELEGAE
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: PEGELO LE KATLANEGISO: LEFAPHA LA DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: PEGELO LE KATLANEGISO: LEFAPHA LA MATLOTLO
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: PEGELO LE KATLANEGISO: BOITEKANELO
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: PEGELO LE KATLANEGISO: LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BATHO
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: PEGELO LE KATLANEGISO: LEFAPHA LA METSHAMEKO, BOTAKI LE SETSO
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: PEGELO LE KATLANEGISO: LEFAPHA LA MERERO YA IKONOMI
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: PEGELO LE KATLANEGISO: KANTORO YA TONA
KAGOLEŠWA YA SETLAMO: SETSHWANTSHO LETLHOMESO LE LE REBOTSWENG
DITSHEKATSHEKO TSA DITIRO: DIKOPO: MMUSO WA MATLO LE SELEGAE
DITSHEKATSHEKO TSA DITIRO: DIKOPO: LEFAPHA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TLHABOLOLO YA BATHO
DITSHEKATSHEKO TSA DITIRO: DIKOPO: LEFAPHA LA PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: DIKOPO: LEFAPHA LA TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHOLEGO LE TLHABOLOLO YA LEFATSHE
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: DIKOPO: KANTORO YA TONA
TSHEKATSHEKO YA DITIRO DIPEGELO: MMUSO WA MATLO LE SELEGAE
DITSHEKATSHEKO TSA DITIRO: PEGELO: MMUSO WA MATLO LE SELEGAE
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: DIPEGELO: MATLOTLO
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: DIPEGELO: DITIRELO TSA LOAGO
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: PEGELO: TEMOTHUO LE TSHOMARELO YA TLHOLEGO
TSHEKATSHEKO YA DITIRO PEGELO: PABALESEGO LE KGOKAGANO
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: DIPEGELO: METSHAMEKO, BOTAKI LE SETSO
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: DIPEGELO: MERERO YA IKONOMI
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: DIPEGELO: KANTORO YA TONA
TSHEKATSHEKO YA DITIRO: DIKOPO: THEKENOLOJI YA TSHEDIMOSETSO
DITLHALOSO TSA DITIRO: KOPO MOTSHAMEKO,
DITLHALOSO TSA DITIRO: PEGELO LE KATLANEGISO
KANTORO KA MAEMO A BATHO BA BA NANG LE BOGOLE
NOMORO
TLHALOSO
LETLA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DITIRO TSA TSHEGETSO
THULAGANYO LE TAOLO
BOEMEDI BA BOTHATI, KA KANTORO E E IKARABELELANG, LERURI
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO, MAANO A KGWEBO A LEFAPHA
PATLISISO YA NONOFO, DIPEGELO TSA PATLISISO LE TIRAGATSO,
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KGOBOKANYO, THEBOLO LE PHETOGO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
BOTSAMAISI BA KWALELANO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, TIRAGATSO
TLHOLEGO YA DITIRO
TALETSO LE DITEBOGO
MATLOTLO
DITEKANYETSO, KGOBOKANYO YA, TEKANYETSO YA KAKARETSO
DITEKANYETSO, KGOBOKANYO YA, TEKANYETSO YA TLALELETSO
DITEKANYETSO, THOMELO YA DITEKANYETSO KABO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, KOMITI YA DIAKHAONTO TSA SETŠHABA, TSHEDIMOSETSO LE DITSHWAELO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, DITLHATLHOBO TSA THUNO, DIPEGELO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, TSHIRELETSO TLHOKOMELO YA MADI LE DIFOROMO TSA SEFATLHEGO SA BOTLHOLTHWA
DITSHENYEGELO, MADI A A SEATLENG, DIKOPO TSA LETLOTLO
DITSHENYEGELO, MADI A A SEATLENG, DIPUSETSO
DITSHENYEGELO, DITUELO TSA DIAKHAONTO, BOBOLOKELO A A REKILWENG
DITSHENYEGELO, DITUELO TSA AKHAONTO, DITIRELO TSE DI REKILWENG
DITSHENYEGELO, DITLELEIME KA DITHEO TSE DINGWE, BATHO KA NOSI
DITSHENYEGELO, DITSHENYEGELO TSA KOTARA
LOTSENO, DIKABELO, DITSHEGETSO LE LETLOTLO LA KWA NTLE
FMS, DIKOPO TSA DIPEGELO
FMS, KGOBKANYO, TAOLO LE TSHOLO PABALESEGO YA DIPEGELO/DIREJISETARA TSA SETLHOPHA
BONNO
KOPO YA LE KABO YA, BONNO BA KANTORO, KANTORO KGOLO, DIKANTORO TSA TLALELETSO
KOPO YA LE KABO YA, BONNO BA KANTORO, KANTORO KGOLO, DIKANTORO TLALELETSO
BOBOLOKELO LE DITIRELO
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA,DILO TSE DI SA TLHALOSIWANG
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, FENITŠHARA YA KANTORO
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, SETEIŠENARE
DIPALANGWA
SEPALANGWA SA KOLOI YA MMUSO/MOKGWA WA GO RENTA, KOPO YA
SEPALANGWA SA KOLOI YA MMUSO/MOKGWA WA GO RENTA, DIKOTSI
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO/MOKGWA WA GO RENTA, TLHATLHOBO YA DIKOLOI TSA GG
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO/MOKGWA WA GO RENTA, DIKOTLO TSA PHARAKANO/DITLOLOMOLAO
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO/MOKGWA WA GO RENTA, TIRISO E E BOTLHASWA YA DIKOLOI
DIPALANGWA TSE DI ETLEEDITSWENG
TIRISO YA DIKOLOI TSA PORAEFETE KA MABAKA A SEMMUSO
TERENA, LEWATLE, LE SEPALANGWA SA LEFAUFAU
SEKEMA SA MADI A KOLOI SA BATLHANKEDI BAGOLO
DIPHASALATSO, PHATLALATSO LE DITLHAELETSANO
PHATLALATSO LE TLHAELETSANO
BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG. DITSHUPETSONG LE DIKHAMPHEINE TSA TIRO E E SENG YA MOLA, DIPUISANO TSA RADIO, DITHULAGANYO
BOLENG BA DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, HOD
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, BADIRI
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, DIPOROFENSE TSE DINGWE
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, BO-DPO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKHANSELE, MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA, DIKOPANO, DITHUTANO, TOGAMAANO, MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA, DIKOMOTO TSE DINGWE, THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA, DIKOMITI TSE DINGWE, MANANETEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG, KWALELANO YA TLWAELO
DIPEGELO LE DIPUSETSO
DIPEGELO LE DIPUSETSO, PEGELO YA KGWEDI, PEGELO E E KOPANETSWENG
TSHEDIMOSETSO, KABELO MO DIPUONG, PUO YA PULO YA TONA
DITIRO TSA BADIRI
TAOLO YA DIPOSO
TLHOMO, INAKEMO LE KAROLOGANYETSO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA LERURI
KATISO
KATISO YA KHOMPUTARA
KAGO YA MAATLAFATSO/TSWELETSO YA DIKGONO
MATLOTLO
DITETLO LE DIBONASE, TUELO YA,MOFAGO LE DITSHENYEGELO TSA MAETO
DITETLO LE DIBONASE, TUELO YA, BADIRI BA KONTERAKA
DIKAMANO TSA BODIRI
TIRO YA MOLA
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DIDIRISIWA TSA THUSO, TSHEKATSHEKO YA DITLHOKEGO
DIDIRISIWA TSA THUSO, PHATLALATSO
POROJEKE YA TSAMAISO YA TIRELO YA KEMO- GANGWE
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DITIRO TSA TSHEGETSO
THULAGANYO LE TAOLO
DITIRO, TSAMAISO YA TIRELO LE GO TLHOKOMELA
KEMEDI YA BOTHATI, KA TONA, YA LERURI
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO, THULAGANYO YA POROJEKE
DITSAMAISO YA KANTORO LE DITAELO, DITAELO TSA KANTORO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, GO LATLHIWA GA DIREKOTO, PHETISETSO MO TISONG YA MOAKHAEFE WA POROFENSE
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KGOBOKANYO, THEBOLO LE DIPHETOGO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, DITLHATLHOBO
DITALETSO LE DITEBOGO
KGATO YA TUMELO/ MERERO YA PHETOGO
MATLOTLO
DITEKANYETSO, DITHEBOLO TSA KGOBELELO LE TIKOLOGO
DITEKANYETSO, THOMELO YA DITEKANYETSO KABO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, DITLHATLHOBO TA THUNO, DIPOTSISO TSA TSEPAMO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, TATLHEGELO/TSHENYEGO YA THOTO, DIKOLOI, DIKAROLO LE DI TLHOKEGANG
DITSHENYEGELO, TUELO YA DIAKHAONTO, BOBOLOKELO A A REKILWENG
TSWALELO YA NGWAGA WA DITŠHELETE, DIKOLOTO TSE DI KOLOTIWANG NAGA, MOFAGO LE MAETO
FMS, DIKOPO TSA DIPEGELO
BONNO
KAMOGELO YA MAFELO LE KAGO YA MEAGO, DIKANTORO TSA KGAOLO
DIPHETOGO LE PAAKANYO YA MEAGO, DIKANTORO, KANTORO KGOLO
KOPO YA LE KABO YA, BONNO BA KANTORO, DIKANTORO TLALELETSO
BOBOLOKELO LE DITIRELO
BOBOLOKELO, DITHENNERE, TSWELETSO YA TSHIMOLOLOKGWEBO E NNYE, E E FA GARE LE E NNYE THATA
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, DILO TSE DI SA TLHALOSIWANG, DITHEO TSA MONG
DIPHASALATSO LE PHATLALATSO
DIPHASALATSO, DIPHATLALATSO TSA MONG, GO KWALWA GA, GO BAPATSA
PHATLALATSO LE TLHAELETSANO, DIPUISANO TSA RADIO, DITHULAGANYO
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, DITHULAGANYO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, PHOLESE LE THULAGANYO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, DITLHOGO TSA YUNITI
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DITHUTANO, DIPOTSISO TSA TLWAELO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DITHUTANO, THULAGANYO YA TOGAMAANO, THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA METSOTSO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DITHUTANO, THULAGANYO YA TOGAMAANO: PHOLESE LE THULAGANYO, MANANEOTEMA, METSOTSO LE DIPEGELO
MALEBANA LE DITIRO TSA MOAL, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO
MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA, DIKHONFERENSE, THAPO LE KWADISO YA MALOKO
MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA, DIKHONFERENSE, KGATLHANONG LE BOSEMORAFE, THULAGANYO YA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA METSOTSO
DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG, KWALELANO E E TLWAELEGILENG
DIPEGELO LE DIPUSETSO
DIPEGELO LE DIPUSETSO, PEGELO YA NGWAGA, PEGELO E E KOPANETSWENG
DIPEGELO LE DIPUSETSO, PEGELO YA KOTARA, DIKABELO KA DIKANTORO TSA KGAOLO, TEEMANENG
DITIRO TSA BADIRI
PEOMOLAO LE DITSAMAISO
MELAWANA YA TIRELO YA SETŠHABA, DIPOTSISO TSA TLWAELO
THULAGANYO LE TAOLO
TLHOMO, INAKEMO LE KAROLOGANYETSO YA DIPOSO
TLHOMO, TSHEKATSHEKO YA DITIRO
MAEMO A TIRELO
DIELO TSA MEPUTSO
KHUNOLOGO
KHUNOLOGO, KHUNOLOGO YA BOIKHUTSO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
THAOPO,
THAOPO, DIPHASALATSO
KATISO
KATISO E E TSEPAMENG, DIPOLOMA
KATISO FELA, MO MAFAPHA KA NOSI, MUSO WA SELEGAE LE DINTLO
KATISO FELA, KHOSO YA TLELEREKE YA REJISETERI
KATISO FELA, KHOSO YA DITŠHELETE
KAGO YA MAATLAFATSO /TSWELETSO YA DIKGONO
METSAMAO YA BADIRI
DIPOSO TSA KA GA GARE/DIPHETISO TSA BADIRI
TAOLO YA BADIRI
DITLHALOSO TSA DITIRO LE DITHAETLELE
GO SE NNE TENG MO TIRONG, KA DITIRO TSA MEKGATLHO YA BADIRI
DIKGATO TSA PABALESEGO, TLHOLO YA DIPHOSO MO TSHIRELETSONG
MATLOTLO
MEPUTSO, DITUELO
MEPUTSO, DITLOSO, LEKGETHO, MATLO A MAHALA/A A SA TURENG
DITETLO LE DIBONASE, MOFAGO LE DITSHENYEGELO TSA MAETO
TUELO YA TLOLONAKO
MAETO LE DIPALANGWA
THEBOLO YA MAETO LE MAFELOKETELO
DIPEELETSO LE BONNO
MERERO YA SELEGAE
DIKAKGOLO
MELAETSA YA KERESEMOSE LE NGWAGA O MOŠA
MEKGATLHO YA BADIRI
DIKAMANO TSA BODIRI
MEKGATLHO YA BADIRI, DIPUISANO
DITIRO TSA MOLA
GO TLHOKOMELA GA TSAMAISO YA TIRELO, LE KOMITI YA KGAKOLOLO
TSHEDIMOSETSO YA DIPALOPALO, KA KOTARA
KATISO E DIRWA KE YUNITI
KANTORO YA MAEMO A BASADI
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
DITIRO TSA TSHEGETSO
PEOMOLAO
MELAWANA E MENGWE E E SA TLHALOSIWANG
THULAGANYO LE TAOLO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, TIRAGATSO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, DITLHATLHOBO
KABINETE, DITHARABOLOLO
KABINETE, KABINETE E KOPANA LE BATHO
MATLOTLO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, KOMITI E E TLHOPHILWENG YA DIAKHAONTO TSA SETŠHABA, DITLHATLHOBO TSA THUNO, DIPOTSISO TSE DI TSEPAMENG
LOTSENO, DIKABELO, DITSHEGETSO LE MATLOTLO A KWA NTLE
TSWALELO YA NGWAGA WA DITŠHELETE, SEKOLOTO SE SE KOLOTIWANG NAGA, MOFAGO LE MAETO
BONNO
KOPO LE KABO YA MAFELO A DIKOPANO
DIPALANGWA
SEPALANGWA SA KOLOI SA MMUSO/MOKGWA WA GO RENTA KOLOI, BOTSAMAISI BA MAKOLOI
DIKOLOI TSA GO HIRIWA/RENTIWA
SEKEMA SA MADI A KOLOI A BATLHANKEDI BAGOLO
DIPHASALATSO, DIPHATLALATSO LE DITLHAELETSANO
BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, DITSHUPETSONG, LE DIKHAMPHEINE TSA TIRO E E SENG YA MOLA
DIPUISANO TSA RADIO, DITHULAGANYO
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, HOD
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, DIKGONO TSA TSWELETSO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, OSW
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKHONFERENSE/DIFORAMO, PHOLESE
MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA, DITHULAGANYO
MALEBANA LE, DITIRO TSA MOLA, MANANETEMA LE METSOTSO, BOTSAMAISI
DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG, KWALELANO E E TLWAELEGILENG
DITIRO TSA BADIRI
TAOLO YA DIPOSO
TLHOMO, TLHOLEGO, DIPHETOLO LE TSHOLETSO YA DIPOSO
KATISO
KATISO FELA, KHOSO YA DITHEKENIKI TSA BOTSAMAISI E E PEJANA
MATLOTLO
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA, MOFAGO LE DITSHENYEGELO TSA MAETO
DITIRO TSA MOLA
KANTORO YA MAEMO A BASADI
DIKHAMPHEINE, DIKHAMPHEINE TSA TLHOKOMEDISO, KGWEDI YA BASADI
DIKHAMPHEINE, DIKHAMPHEINE TSA TLHOKOMEDISO, KGARATLHO
DIKHAMPHEINE, DIKHAMPHEINE TSA NTWA, GO SE NNE LE NTWA KGATLHANONG LE BASADI
KATISO LE THUTO, TLHOKOMEDISO YA KAKARETSO YA BONG MO MEKGATLHONG E E SENG YA MMUSO, TOGAMAANO
NOMORO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DITIRO TSA TSHEGETSO
DITIRO, DIKEMEDI TSA BOTHATI, KA HOD, NAKWANA
THULAGANYO YA TIRO LE KABO YA DITIRO, THULAGANYO YA POROJEKE
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KGOBOKANYO, THEBOLO LE DIPHETOLO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, KWALELANO E E SA AROLOGANYEDIWANG
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, MOKGWA WA GO FAELA WA KWALELANO, TIRAGATSO
BOTSAMAISI BA DIREKOTO, DITLHATLHOBO
DITLHATLHOBO TSA LEFAPHA, DIPEGELO
KABINETE, DITHARABOLOLO TSA KABINETE
KABINETE, DIMEMORANTAMO TSA KABINETE
DITALETSO LE DITEBOGO
KGATO YA TUMELO/MERERO YA PHETOGO
KGATO YA TUMELO/MERERO YA PHETOGO, PONALO LE PHITLHELELO KWA TSHEDIMOSETSONG
MATLOTLO
DITEKANYETSO, KABELO GO PUO YA TONA YA TEKANYETSO KABO
DITEKANYETSO, KGOBOKANYO YA, TEKANYETSO KAKARETSO
DITEKANYETSO, THOMELO YA DITEKANYETSO KABO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, KOMITI E E TLHOPHILWENG MO DIAKHAONTONG TSA SETŠHABA, DIPEGELO
MAIKARABELO A PALOTLOTLO, TATLHEGELO/TSHENYO GO THOTO, MEGALA YA LETHEKA
DITSHENYEGELO, TUELO YA DIAKHAONTO, DITIRELO TSE DI REKILWENG
LOTSENO, DIKABELO, DITSHEGETSO LE MATLOTLO A KWA NTLE
DITHULAGANYO TSA GO BANKA, BOTHATI GO SAENA
BONNO
DIPHETOLO LE DIPAAKANYO, DIKANTORO, KANTORO KGOLO
DIPHETOLO LE DIPAAKANYO, BONNO BA SEMMUSO
DIKOPO TSA LE KABO YA, BONNO BA KANTORO, KANTORO KGOLO
DIKOPO TSA LE KABO YA, BONNO BA KANTORO, DITHEO TSA MONG
TLOSO, GO HIRA
BOBOLOKELO LE DITIRELO
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, DILO TSE DI SA TLHALOSIWANG
BOBOLOKELO, KAMOGELO LE TSHEGETSO YA, MEGALA YA LETHEKA
DIPHASALATSO, PHATLALATSO LE DITLHAELETSANO
DIPHASALATSO, DIPHATLALATSO/DIPAMPIRI TSA MEKGATLHO E MENGWE, DIPEGELO TSE DI AMOGETSWENG
PHATLALATSO LE TLHAELETSANO,BOTSAYAKAROLO MO DIPONTSHONG, DITSHUPETSO LE DIKHAMPHEINE TSE E SENG TSA MOLA
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, DITHULAGANYO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKOPANO, MANANETEMA LE METSOTSO, HOD
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, DIKHONFERENSE/DIFORAMO, DIPOTSISO TSA TLWAELO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, KOMITI YA THUNO, THAPO/KWADISO YA MALOKO
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, MANCOM, DITHULAGANYO TSA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANEOTEMA
MALEBANA LE DITIRO TSA TSHEGETSO, KOMITI YA BOGARENG, DITHULAGANYO TSA DIKOPANO LE PHATLALATSO YA MANANETEMA
MALEBANA LE DITIRO TSA MOLA, DIKOPANO, DITHULAGANYO
DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG, KWALELANO YA TLWAELO
DIPEGELO, DIPUSETSO LE TSHEDIMOSETSO
DIPEGELO LE DIPUSETSO, PEGELO YA NGWAGA, PEGELO E E KOPANETSWENG
TSHEDIMOSETSO, DIKABELO KWA DIPUONG, PUO YA TONA YA PULO
DITIRO TSA BADIRI
TAOLO YA POSO
TLHOMO, INAKEMO LE KAROLOGANYETSO YA DIPOSO
TLHOMO, TLHOLEGO , PHETOLELO LE TSHOLETSO YA DIPOSO
TLHOMO, TSHEKATSHEKO YA DITIRO
MAEMO A DITIRELO
KHUNOLOGO, KHUNOLOGO YA BOIKHUTSO
THAOPO YA BADIRI LE DITATLHEGELO
THAOPO, DIPHASALATSO
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSE DI SA TLHALOSIWANG
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA LERURI
DIKOPO LE DITHAPO, DIPOSO TSA NAKWANA, BADIRI BA KONTERAKA
KHUTLISO YA TIRELO, BOITLAMOLOLO/DITHOLOTIRO
KATISO
KATISO FELA, TLHAGISO
KATISO FELA, KHOSO YA MOTLHOKOMEDI
KATISO FELA, DITHEKENIKI TSA BOTSAMAISI TSE DI PEJANA
KATISO FELA, KATISO YA KHOMPUTARA
THUNO YA DIKGONO
KAGO YA MAATLAFATSO /TSWELETSO YA DIKGONO
DIKGODISO
DIKGODISO TSA RENKE
METSAMAO YA BADIRI
DIPHETISO
DIKADIMO
THULAGANYO YA NAMOLO
TAOLO YA BADIRI
GO SE NNE TENG KWA TIRONG, KA DITIRO TSA MEKGATLHO YA BADIRI
MATLOTLO
MEPUTSO, TUELO
DITETLO LE DIBONASE: TUELO YA, MOFAGO LE DITSHENYEGELO TSA MAETO
MAETO LE DIPALANGWA
THEBOLO YA MAETO LE MAFELOKETELO
DITIRO TSA MOLA
DITIRELO TSA KGAKOLOLO, MERERO E E AMANG BAŠA, NGWAGA WA BAITHAOPI - KGAKOLO
KABO YA METSWEDI LE TSHEGETSO, DIKOPO, DIPOROJEKE TSA BAŠA TSA TLHABOLOLO
KGOKAGANO LE MEKGATLHO YA BAŠA, DIKOPO TSA DIKOPANO
PATLISISO LE GO TLHOKOMELA, TIRAGATSO YA BONG
KATISO LE THUTO, TLHOKOMEDISO MO BATHONG BA BOGOLE
DITHUTANO TSE DI DIRWANG KE YUNITI
POROTOKOLO, POROTOKOLO YA BAALAFI BA POROFENSE
DINGONGOREGO/ DITSHISINYO, GO TSWA GO BANNALESEABE
DITIRELO TSA NONOFO
KAGOLEŠWA YA SETHEO, DIPATLISISO, TONA
THEKENOLOJI YA TSHEDIMOSETSO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA
MATSHIPI LE MANANEO: MANANETHOTO LE DIPHATLALATSO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: TONA
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO /DIFOROMO TSA KAMOGELO: DIPALANGWA, DITSELA LE DITIRO TSA SETŠHABA
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: MATLOTLO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: TEMOTHUO, TSHOMARELO YA TLHOLEGO LE TIKOLOGO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: MATLOTLO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: THUTO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: BOITEKANELO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: MERERO YA IKONOMI
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: TOGAMAANO (GO TSENYA DIKHEIBOLE): DIKAMOGELO LE DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: METSHAMEKO, BOTAKI LE SETSO
TSHEDIMOSETSO LE THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: DITIRELO TSA LOAGO LE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: PABALESEGO LE BOGOKAGANYI
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFORMO TSA KAMOGELO: BOSIAMISI LE TLHABOLOLO YA MOLAOTHEO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIPOTSISO TSA TLWAELO/DIFOROMO TSA KAMOGELO: METSHAMEKO, BOTAKI LE SETSO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TLHALOSO
LETLHA LA TSWALELO
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA : DIKHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TOGOMAANO GO KABOLA: KAMOGELO LE KHOTHEIŠENE
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI: THENNERE YA MATSHIPI LE MANANEO A KHOMPUTARA: DIKHOTHEIŠENE
TSHEGETSO YA TOGAMAANO YA MODIRISI: TSHISINYO YA DIPAAKANYO/TSHOLETSO: MMUSO WA SELEGAE
TSHEGETSO YA TOGAMAANO YA MODIRISI: TSHISINYO YA DIPAAKANYO/TSHOLETSO: MATLOTLO
TSHEGETSO YA TOGAMAANO YA MODIRISI: TSHISINYO YA DIPAAKANYO/TSHOLETSO: DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
TSHEGETSO YA TOGAMAANO YA MODIRISI: TSHISINYO YA DIPAAKANYO/TSHOLETSO: METSHAMEKO, BOTAKI LE SETSO
TAOLO YA POSO: TLHOLEGO YA DIPOSO: PEGELO LE KATLANEGISO
DIKGODISO: DIKGODISO TSA NNOTŠHE
MATLOTLO: MAIKARABELO A PALOTLOTLO: TLHATLHOBO YA THUNO: DIPEGELO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
MATLOTLO: TIRO E E DIRILWENG MO THEONG YA KEMEDI: YA LEFAPHA: TATELELO YA MADI A A SALETSENG: DITLELEIMI: DIKOTLHAO
BOBOLOKELO LE DITIRELO: BOBOLOKELO: KAMOGELO LE TSHEGETSO YA MOTŠHINE WA FEKESE LE DIDIRISIWA TSA KHOMPUTARA
BOLENG LE DIKOPANO TSA MEKGATLHO LE DIKGOBOKANO TSE DINGWE: DITALETSO TSE DI AMOGETSWENG: KWALELANO YA TLWAELO
REJISETARA YA DIFAELE TSE DI BUTSWENG
TLHALOSO YA FAELE
BOLUMO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Peomolao ya Bosetšhaba
Molao wa mong(Go kwala & Diphetogo)
Thuto ya Motheo & Molaotlhomo wa go Katisa
Molao wa Tsweletso ya Dikgono
Molaotlhomo/Molao Go kwala & Diphetogo
Thuto ya Motheo ya Bagolo & Molaotlhomo wa go Katisa
Kgobokanyo ya Ntlha ya Pono & Maikaelelo
Tsamaiso ya Tirelo & Tlhokomelo
Kemedi ya Bothati (DG) Nakwana
Motlhankedi wa Moarabedi wa Kemedi ya Matlotlo
Bonno ba Kantoro (Badirintle)
Thulaganyo ya Tiro & Kabo ya Ditiro
Leano la Kgwebo la Lefapha
Lenaneo la Beke. Springbok-Mametlelelo B
Lenaneo la Beke Kuruman-Mametlelelo B
Phetiso go ya mo tisong ya Moakhaefe wa POROFENSE
Kgobokanyo, Thebolo & Diphetogo
Kwalelano e e sa Arologanyediwang
Tlhatlhobo ya Botsamaisi ba Direkoto
Tshenyo e e seng ka fa molaong ya direkoto tsa setšhaba
Ditharabololo tsa Kabinete
Thomelo ya Kabinete
Memorantamo wa Kabinete
Ditebogo & Dikgatlhegelo
Sebedi sa ditiro magareng ga Mafapha a mangwe
Kgato ya tumelo / Merero ya Phetogo
Tekanyetso kabo 2000/2001 Ditekanyetso tsa Kakaretso
Tekanyetso 2001/2002
Bontsintsi le Thebolo ya Pono diphoso
Tlhatlhobo ya Thuno
Tatlhegelo ya Mogala wa Letheka
Ditshenyegelo tsa Tekanyetso kabo
Lekgetho le le tsenngwang mo tlhotlhweng (VAT)
Tshenyegelo e e sa Rebolwang
Mekwalo ya mafelo
Bonno ba Kantoro
Mafelo a Dikopano
Dipaakanyo
Legae la Semmuso
Dithennere
Ditlhaloso
Dilo tse di sa tlhalosiwang
Metshine ya go Tlanya & go dira ka Sebedi
Dikhotheišene tse di sa Tsepamang
Motšhine wa go Fekesa & Sedirisiwa sa Khomputara
Megala ya Letheka
Tshegetso ya Megala & Ditsenyo
Kopo ya G.G
Dikoloi tsa Kotsi tsa G.G
Dikoloi tse di Etleeditsweng
Thomelo ya Dipapetla tsa sekgala
Tiriso ya koloi ya poraefete ka mabaka a semmuso
Botsamaisi ba Makoloi
Tirisobotlhaswa ya Koloi ya G.G.
Dikarata tsa Peterolo
Dipalopalo tsa Kgwedi
Go reka/ Go rekisiwa ga dikoloi tsa leruri
Madi a sekema sa koloi sa batlhankedi bagolo
Go dira dilaesense tsa dikoloi
Dikoloi tsa go Hiriwa/Rentiwa
Dithulaganyo tsa dipuo tsa Radio
Pegelo ya Phatlalatsa e amogetswe
Botsayakarolo mo dipontshong, ditshupetsong & dikhampheineng
Difilimi le dipontsho tsa setshwantsho
Diboroutšhara
IEC Dithulaganyo tsa dikopano & diphasalatso tsa lenanetema
Ditaletso
Dipegelo tsa POROFENSE tsa Ngwaga
Dipegelo tsa kwelo & dipusetso
Dipegelo tsa POROFENSE go NYC
Dipegelo tsa Badirintle tsa Ngwaga
Puo ya Tona
Dipegelo tse Dingwe
Kopano ya Ditlhogo tsa Yuniti
Kopano ya Khomišene ya Baša ya POROFENSE
Kopano ya Khomišene ya Baša ya Bosetšhaba
Kopano ya Badirintle
Kopano ya Molaotheo ya NYC
Kopano ya mogala wa Thuso
Dithulaganyo tsa kopano ya mekgatlho
Kopano ya Komiti ya Tekanyetso kabo
Kopano ya komiti e e kgweetsang Porojeke
Kopano ya foramo ya Mapodisa
Kopano ya Mabitla a Galeshewe
Kopano ya boto ya keletso ya abet ya nakwana
Kopano ya komiti phetiso
Kopano ya Abet ya POROFENSE
Ditirelo tsa loago & tlhabololo ya setšhaba
Setlhopha sa bodiri ba bana sa ka fa gare ga maphata sa POROFENSE
Foramo ya POROFENSE ya nakwana ya seritibatsi & tirisobotlhaswa ya sere
Komiti ya Ikonomi ya Tlaleletso
Lefelo la lenaneo la POROFENSE la kgato
Kopano ya go rulaganya ya Netcom
Khansele ya POROFENSE ya Lebolelamading
Togamaano ya komiti ya Lebolelamading mo Aforika Borwa
Kantoro ya kagolešwa ya Tona
Kgakolo ya foramo ya dipalopalo
Kopano ya bannaleseabe
Bong le dintlha tebo
Khonferense ya Bosemorafe
Khonferense ya Bana ya POROFENSE
Thutano ya Tirelo ya Baša
Thutano ya leano la kgato ya baša
Thutano ya thulaganyo ya togamaano
Thutano ya yuniti ya baša ya selegae
Thutano ya tlhokomediso ya mosireletsi wa setšhaba
Thutano ya katiso ya bakatisi
Thutano ya batsamaisi ba mola
Thutano ya boagi
Thutano e e theetseng mo dipoelong
Komiti ya Porojeke ya Bojanala
Komiti ya Kopano ya Mafapha
Komiti e e Kopanyang ya POROFENSE
Melawana ya Tirelo ya Setšhaba
Matlhomeso
Kagolešwa gape ya go kopanya & go diragatsa yuniti
Inakemo & karologanyetso ya diposo
Tlholego & phetolelo ya diposo
Tshekatsheko ya ditiro
Maemo a tirelo
Dielo tsa meputso
Diforomo tsa khunologo
Khunologo ya boikhutso
Khunologo ya bolwetse
Khunologo e e kgethegileng
Khunologo ya go ithuta
Khunologo ya maikarabelo a lelapa
Thuso ya kalafi
Diura tsa semmuso tsa go tsenela
Kgodiso ya tekano ya bong
Thaopo
Diphasalatso
Dithapo tsa leruri
Badiri ba konteraka
Boitlamololo / ditholotiro
Tshutiso-ka-tiro
Dibasari
Katiso fela
Khoso ya botsamaisi ba POROFENSE
Khoso ya botsamaisi ba direkoto
Khoso ya tlelereke ya Rejiseteri
Khoso ya ditšhelete
Khoso ya go katisetsa khomputara
Dikgono tsa go kwala tsa kgwebo
Thuno ya dikgono
Kago ya maatlafatso
Tshekatsheko ya badiri
Tekanyo ya badiri
Kgodiso ya renke
Renke & dipotso tsa tlwaelo tsa dikgodiso tsa maoto
Dikgodiso tsa nnotšhe
Dipegelo tsa Tswelelopele/Kotara/Pakateko
Maemo a ditšhelete a motlhankedi
Ditshwetso tsa kgalemo
Tlhaloso ya ditiro & maina
Maitsholomabe
Ditolamiso
Ditloso
Ditshenyegelo tsa mofago wa maeto
Dituelo tsa tlolonako
Kgakolo, Matshediso & ditebogo
Dipuisano tsa mekgatlho ya badiri
TLHALOSO YA FAELE
BOLUMO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Diketeko tsa Letsatsi la Baša
Kopo ya Diporojeke tsa Tlhabololo ya Baša
Kabo ya Diporojeke tsa Tlhabololo ya Baša
Khansele ya Baša ya POROFENSE
Porojeke ya Kgatlhanong le Bosenyi
Tsosoloso ya SeAforika
Patlisiso ya Motheo ya POROFENSE
Lenaneo la Kabelano la Ford
Lenaneo la Baša la go Kopanya
Mabitla a Galeshewe
Diporojeke tsa Kakaretso
Katiso ya Motswedi
Porojeke ya Katisetsotirong
Mogala wa Thuso wa Baša
Patlisiso ya Motheo ya Bosetšhaba
Porojeke ya Peomolao
Porojeke ya Thata
Porojeke ya Lefapha
Letsatsi la Kgatlhanong le seritibatsi
Kopo ya Matlotlo / Diketleetso
Melaotheo
DITLHAELETSANO
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
POSO YA PORAEFETE: TAELO YA KANTORO
TIRAGATSO YA MOKGWA WA GO FAELA
BOTSAMAISI BA DIREKOTO
TATLHEGELO YA TLELEIMI YA S&T
POPEGO YA MAIKARABELO
DITSHENYEGELO
TUMALANO YA TIRELO YA SETŠHABA
S&T E E SALETSENG
MOGALA WA LETHEKA O O FOSAGETSENG
KAMOGELO YA MOGALA
MEGALA YA MOGALA WA PORAEFETE
GO PHEPAFADIWA GA DIKHAPETE
KOTSI YA SEPALANGWA SA KOLOI
TLHATLHOBO YA SEPALANGWA SA MMUSO
DIKOTLHAO TSA PHARAKANO
DIPALANGWA TSA MMUSO
GO NEELANA KA DIKHOMPUTARA
DIBOROUTŠHARA, DIPHOUSETARA
TSHOLETSO YA TSHEDIMOSETSO
RADIO YA BAAGI
BODITŠHABATŠHABA
KOPANO: TALETSO
PEGELO
KHUTLISO: LEANO LA KGATO YA BONG
DIKGANG TSA KAPA BOKONE
PEGELO YA KGWEDI
MOLAETSA WA TSHEDIMOSETSO
KAKGELO: PUO YA TONA
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
DIELO TSA MEPUTSO
DITHUTO TSA MOSEJA
KWADISO YA BATLAMEDI BA TIRELO
BOKAO BA TEKANYETSO KABO YA BADIRI
PEGELO YA TSWELELOPELE
GO SE NNE TENG MO TIRONG
DIKGATO TSA PABALESEGO
TUELO YA BA-NAKWANA
TUMELELO: LEETO LA MOSEJA
KITSISO YA LOSO
DIKARATA TSA KERESEMOSE
TLHALOSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
GO GODISA DITSHWANTSHO
TLALELETSO YA WEBESAETE
PEELETSO YA KAPA BOKONE
LENANEO LA KAGOLEŠWA LE TLHABOLOLO
SETLHOGO
Sedimonthole2001
Mokgatlho wa Tlhokomelo ya Ngwana le Lelapa wa Barkly West
Sedimonthole2001
Sedimonthole 2001
Sedimonthole 2001
B.E.S.T. Thuto ya Motheo
Sedimonthole 2001
Sedimonthole 2001
Tirelo ya Baagi ba Lesedi
Sedimonthole 2001
Sedimonthole 2001
Sedimonthole 2001
Sedimonthole 2001
Porojeke ya Baagi ba Mandulo
Sedimonthole 2001
Pono ya Y
Sedimonthole 2001
Baagi ba Kabelano ya Tumelo e e Bolokang Botshelo
Sedimonthole 2001
Borakanelo ba Ipeleng ba Setlhopha sa Tshegetso sa Mabaka-otlhe
Sedimonthole 2001
Mopitlwe 2002
Tiro e Nnye ya Thusanang
Mopitlwe 2002
Katiso ya Aids &
Le Mokgatlho wa Tshegetso
Mopitlwe 2002
Tlhokomelo e e ikaegileng ka Legae ya Dikgatlong/
Leano la Kgwebo la Tlhokomediso ya Beke ya T.B & HIV/AIDS ya Lefatshe
Iteke O Direle Setšhaba
Basadi ba Baša ba ba nang le Maikaelelo
Re Ema Mmogo
Thutano ya Tlhokomediso ya HIV/AIDS ya Basadi
Ipeleng Upholstery [Batho ba ba ba nang le HIV/Aids]
Kgakolo ya Lenaneo la HIV/Aids
Batho ba ba Dirang Dibaga ka HIV/Aids ba Ipeleng
Kgakolo ya Lenaneo la HIV/Aids
Borakanelo ba Khumiso ya Baagi ba Hantam
SETLHOGO
TSHUPETSO
LETLHA LA PULO
LETLHA LA TSWALELO
Tshireletso ya Sebedi ya Sefapaano
Ditiro tsa Motlakase tsa Dikoloi
Tlholego ya Tshipi
Go dirwa Diaparo ga Ponelopele
Go Hira le go Fepa ga Ponelo Pele
Go dirwa ga Diaparo
Porojeke ya Ditiro Tsotlhe
Tsenelo Teng
Ditirelo tsa go Phepafatsa tsa Ntšhafatsa
Difenitšhara tsa Lesedi
Sejana sa go Fepa sa Mamaliza
Porojeke ya go Rua Dikolobe ya Tshwaragano
Porojeke ya go Tlhatswa le go Phepagatsa ka Komiso ya Siyavuka
Maungo le Merogo ya Gatyeni
Ntšhafatso ya Toropo - Galeshewe
Porojeke ya go Phepafatsa ya Smidtsdrift
Porojeke ya go Phepafatsa ya Britstown
Porojeke ya go Phepafatsa ya Warrenton
Porojeke ya go Phepafatsa ya Olifantshoek
Porojeke ya go Phepafatsa ya Douglas
Ntšhafatso/ Malebana le Dikantoro tsa RDP
Go atolosiwa ga Lebenkele
Go Kobolola le go Penta
Porojeke ya go Fiseletsa le Tirolegong
Ditirelo tsa Phepafatsa tsa Masizakheni
Masizakhe Go Hira le go Fepa
Boitapoloso ba Boikhutso ba Onseepkans
Basadi ba Kagisho ba go Tlhola Ditiro - Galeshewe
Ditirelo tsa Kgatiso e e Bonalang ya Louisvale
Lebaka le le Monate & go Fepa la Itireleng- Smidtsdrift
Tlhabololo ya Basadi ya Itireleng t - Galeshewe
Taolo ya Tshenekegi
Lebaka la Madiba
Dijo tsa Madiba
Radio Teemaneng
Madirelo a Bebetsididi
Basadi mo Temothuong
Mokgatlho wa Batlhokatiro wa Postdene
Bodirelo ba Diaparo ba Tshipi - Sishen
Tirelo ya Dibese ya Ikageng- Ritchie
Kgwebo ya Dikgogo ya Sikhulule
Porojeke ya Bojanala ya Nourivier
Borakanelo ba Khumiso ba Baagi ba Hantam
Tiro ya Go fepa & Bojanala ( Louisvale)
Tlhabololo ya Ikonomi ya Digole
Porojeke ya go dira Diaparo
Lebenkele la Kakaretso & Lebaka
Mokgatlho wa Sekere wa S.A
Ditiro tsa go Fisa tsa Dkb
Porojeke ya Ketelo Mafelo
Matlotlo a kwa Ntle
Porojeke ya Data
Diporojeke tse di Atlanegisitsweng kwa Kantorong ya POROFENSE
Lebenkele la Bojalwa la Lemmies
Kgato ya Thusanommogo ya Digole
Thanele ya Temo ya Williston
Tirelo ya Phitlho ya Rekaofella
Leano la Kgwebo la Caladof
Kholetšhe ya Katiso ya Dikgono ya Baagi
Emammogo tiro ya go Roka le go Loga
Porojeke ya Kutlwanong ya go Roka & go Loga
Lebenkele la Nama la Sunrise
Porojeke ya Ditena ya Phephani
Dipaakanyo le Baphatlalatsi ba Woodland
Porojeke ya Ditlha Tsotlhe ya go Roka
Borakanelo ba Tlhaeletsano ya Tele 7000
Basadi ba Balemirui ba Katlego
Porojeke ya Dikolobe ya Rethabile
Pono
Legora la Galeshewe
Sekema sa Poloko sa Ipopeng
Kabelano ya Baagi ba Tumelo ba Botshelo bo bo Bolokang
Dtirelo tsa go Baka le go Fepa tsa Galeshewe
Borakanelo ba Tlhokomelo ya Boitekanelo ba Greenpoint
Tiro ya Go fepa & le Bojanala, Upington
Tsosoloso ya Tsela ya Phitlhelelo Riemvasmaak
Go dirwa ga Ditena , Brandvlei
Badiri ba Digaretene le Kapeso ba Bodišhabatšhaba
Porojeke ya Mabitla ya Olifantshoek
Porojeke ya Merogo le Maungo
Porojeke ya go Roka le go Loga ya Nobuhle
Porojeke ya Dikgogo ya Itireleng
Ditirelo tsa Mogala tsa Ncedanani
Mokgatlho wa Diphitlho wa Greenpoint
Ditiro tsa Tshipi
Porojeke ya Tlhabololo ya Baagi ya Ipopeng
Kgwebo ya Merogo
Tsamaiso ya Setso ya Griekwa
Lefelo la Boithabiso, Metshameko & Boitapoloso la Alexander
Kgaolo ya Mmasepala ya Siyanda
Porojeke ya Dintlo le Ditlamelwana tsa Kago ya Hartswater
Thuo ya Dikgogo
Kampa ya Batsomi ba Mier
Kabelo
Go epiwa ga Teemane -Warrenton
Matlotlo a mafolofolo
Thebolo ya Diporojeke le Tiragatso
Porojeke ya pele ya go Fiseletsa ya - Numsa
Lebala la Metshameko la Matlhomola Griekwastad
Porojeke ya Baagi ya Britstown
Porojeke ya go Roka ya Tsepanang
Maatlafatso ya Baša ya Batlhoki Galeshewe
Lebala la Motshameko la Loxton
Lebenkele la go Ngapangapa la, Hartswater
Borotho bo bo Foreše ba Roodepan, Moso mongwe le mongwe
Lesela la Diaparo la Metlholo & Kapeso
Porojeke ya go Dira Ditena ya Thusanang
Kago ya Lefatshe ya Retsweletse
Porojeke ya go Roka ya Boka Moso, Schimdtsdrift
Lefelo la Kheretšhe ya Baagi ya Boichoko
Kemedi ya Khansele ya Nakwana
Lefelo la go Ema la ditekesi tsa Kakamas mo Sakekern
Porojeke ya Tlhabololo ya Borwa Botlhaba ba Galeshewe
Setlhopha sa Kgwele ya dinao sa N/C
Sekolo sa pele sa Carlientjie
Kago ya Seteišene sa maatla sa Solar
Ntšhafatso ya Dikereke mo Paballelo
Batho ba Bogole ba Aforika Borwa
Tlholego ya Ditiro le Khumo tsa Tona ya N/C
Porojeke ya Balemibabotlana ba Loeriesfontein
Leano la Kgwebo la Caladof
B.E.S.T. -Lenaneo la Kago ya Maatlafatso
Porojeke ya Bojanala ya Kuboes
Porojeke ya Bojanala ya Nourivier
Sekolo sa go Penta & Diaparo tsa Kgwele ya dinao sa Sol-Plaatjie
Ntlolehalahala ya Mabaka Otlhe ya Baagi ya Sutherland
Lebaka la Baagi la Hanover
Lefelo la Tlhokomelo ya Motshegare la Mina Moo
Tlhagiso ya Segwere sa Sethunya
Tlamelo ya Magae ka Madi
Ntšhafatso ya Sepetlele sa Colesburgl
Tshingwana ya Baagi
Foramo ya Basadi ya Tlhabololo ya dišere
Porojeke ya Tsamaiso ya Ema Gangwe
Tlhabololo ya Temothuo & Kago ya Leborogo -Riemvasmaak
Foramo ya Ditlhabololo tsa Polase "Vanwyksvlei"
Matlotlo a Tekano a Poraefete Kapa Bokone
Kgwebo ya Magae & Kago ya Maatlafatso ya Katlaatleloloago
Bosireletsi ba Tlholego ba Witsand
Ditlhabololo tsa Pele tsa Metswedi ya Tlholego - Riemvasmaak
Sekolo sa Barutabana sa Spring
Maano a Thibelo ya Bosenyi a Bosetšhaba
Sekolo sa pele sa Peuterland
Terasete ya Tsweletso ya Baagi ya Riemvasmaak
Mananeo a Baša mo Kholetšheng ya Baagi ya N/C-
Sekema sa Tlamelo ya Metshameko ya Loxton
Leano la Tlhabololo le le Tshisintsweng
Ntshafatso ya Ditlamelo tsa Metshameko tsa mo Galeshewe
Terasete ya Matlo ya Egoli
Lefelo la Tlhokomelo la Motshegare la Chumani
Ntšhafatso ya Mokgwa wa sanetasi ya Noupoort
Sekolo se se Potlana sa Retlameleng
Tlamelo ya Lenaneo la Ditlamelo tsa Motshameko
Lenaneo la Phepo la Sekolo se se Potlana
Kago ya Magora a Dithobane tsa konkoreite e e dirilweng pele
Ditirelo tsa Galeshewe & Lefelo la Metswedi la Bagodi
Kantoro ya tiro ya Tleleniki le Bodisi
Porojeke ya go Dira Ditena ya Schmidtsdrift
Ditshingwana tsa Baagi tsa Strydenburg
Motšhine wa go Tlhatswa wa go Fepa Masela wa Sepetlele sa Kimberley
Ditlamelo tsa Phitlhelelo tsa Digole
Ditlamelwana tsa Hosetele : Kholetšhe ya Phatsimang
Porojeke ya Dikolobe ya Star
Ntšhafatso ya Sepetlele sa Kimberley
Lefelotirelo la Kapa Bokone la RDP
Lefelotirelo la Basadi la Tswelontle
Kopo ya Pegelo
Taolo le Tsholo e e babalesegileng ya Dipegelo tsa setlhopha sa rejisetara
Tumalano ya Khiro
Puo ya Tona
Diphetogo tsa Mokgwa wa ga Jaana wa go Faela
Tshenyo e e seng ka fa molaong ya direkoto tsa setšhaba
Fenitšhara ya Kantoro
Pegelo ya botsamaisi ba direkoto tsa tlhatlhobo
Badiri ba ba tshwanang & mokgwa wa tshegetso ya go faela o o tshwanang
Kopano ya Kotara ya Ntlha
Lefelotirelo la botsamaisi ba mola
Ditshwaelo mo pegelong ya ditogamaano ya tsamaiso ya tirelo
Lefelotirelo la thulaganyo ya togamaano
Foramo ya barulaganyi
Lefelotirelo la maatlafatso ya baša
Kopo ya koloi
Lefelotiro la thulaganyo ya togamaano
Kopano ya komiti ya katiso
Go rekiwa ga khabinete ya lae tse nne tsa tshipi
Yuniti e e kgabaganyang & metsotso ya kopano
Ditogamaano tsa tsamaiso ya tirelo
Lefelotirelo la Kapa Bokone la RDP
Lefelotirelo la Basadi la kwa ntle
Kopo ya pegelo
Taolo & tsholopabalesego ya dipegelo- Rejisetara ya Setlhopha
Tlhogo ya maphata - pegelo ya Lefelotirelo
Lefelotirelo la Maatlafatso ya Ikonomi ya basadi
Komiti tlaleletso ya go rulaganya Tlhabololo ya lefatshe
Ditaletso di amogetswe
PHOLESE le pegelo ya thulaganyo ya yuniti
Letlole la tlhabololo ya ikonomi ya selegae
Kopano ya leano la tlhabololo e e kopaneng (IDP)
Kabelo go puo ya tekanyo kabo ya Tona ya bosetšhaba
Ditharabololo tsa Kabinete
Komiti tlaleletso ya Ikonomi
Ditirelo tse di rekilweng
Leruri Kemedi ya Bothati
Kabelo kwa Pegelong ya Ngwaga ya OSPD
Katiso ya botsamaisi ba porojeke
Lefelotirelo la khomišene ya basa ya POROFENSE
Khoso ya botsamaisi ba direkoto
Katiso ya dikgono - tlhabololo ya baagi
Tshisinyo ya katiso ya bakwaledi ba mmuso
Foramo ya botsamaisi e e bulegileng
Pegelo ya Ngwaga ya RDP
Puo ya Tona ya tekanyetso kabo
Thulaganyo Tiro le kabo ya ditiro
Tiriso botlhaswa ya Dikoloi
Mmuso wa Selegae/Lefelotirelo
Letlotlo la Terasete la Thuto la Tona ya Kapa Bokone
Dipegelo tsa Tekanyetso kabo
Dipegelo tse di Kopanetsweng
Dipusetso (Tšheke)
Katiso ya Porojeke ya Barulaganyi ba Dikgaolo
Kabinete - E kopana le batho
Mananeo a Boitekanelo
Basari
Lebenkele legolo la go reka ga Baagi la Barney & Cecil's
Porojeke ya Kago ya Basadi ya Ikageng
Lenaneo la Phepo la sekolo se se Potlana
Koloi ya Mmuso
Kopano ya kopano-mafapha: RDP
Thulaganyo ya tiro & Kabo ya ditiro
Dikopo & Maano a kgwebo
Ntlolehalahala ya Baagi yaa Calvinia
Lefelo la mabenkele le le tshisintsweng mo Tshwaragano
Diporojeke tsa Maiteko
Leanolegolo la katiso ya Tirodiatla
Thutano ka Metswedi ya Setho e e Kopaneng
Polase ya Dikgogo ya Strydenburg & Porojeke ya go Thuthusa
Pegelo ya Tiragatso ya Nakwana ka Tlhabololo e e Tswelelang
Dithutano tsa Digole
Moithuti wa Mokeresete yo Moša
Memorantamo wa Kabinete
Tekanyetso kabo ya Khampheine ya Kgatlhanong le bosenyi
Yuniti ya go Bapatsa ya Loago
Tsweletso ya Katlaatlelo & Karolo ya Katiso
Lenaneo la Tlhabololo ya Baagi la Zenzeleni
Metswedi ya Metsi
Sefofane sa Lefapha la Boitekanelo
Thutano ya Ikonomi ya Bosetšhaba, Khansele ya Bodiri
Pegelo ya Tshekatsheko ya Dipoelo
Thutano ya Katiiso ya Foramo ya Tlhabololo & CBDP ya Selegae
Komiti ya Kgaolo e e Rulaganyang
Komiti ya go Rulaganya
Kabo ya Dikaelo tsa POROFENSE
Tshedimosetso ya Thutalefatshe
Moselomaswe o o Welang ntle wa Roodepan
Legora la Mabitla a Galeshewe
Lenaneo la metsi & sanetasi
Pegelo ya Tshedimosetso ya Bosetšhaba
Komiti ya go ralala Lefapha
Dithunya tsa Tsweletso ya Selegae
Pegelo ya Lenaneo la Thapo ya Baagi ya Kgaolo ya NC
Lefelotirelo la Porojeke e e Kgethegileng mo Ntšhafatsong ya Toropo
Porojeke ya ketelelopele ya Mporesidente
Lenaneo la Tlhabololo ya Pepafatso & Matlakala
Lefelo la Baagi la Pescodia
Tlamelo ya Metshameko ya Baagi ya Roodepan
Tshisinyo ya Matlotlo Otlhe a Sekolo
Mmasepala wa Kgaolo wa Siyanda
Thutano ya Maatlafatso ya Baagi
Thutano ya RDP ya Kabinete
Thutano ya Tsweletso ya SMME
Lefelo la Tlhokomelo la Motshegare la Galeshewe, Tsososloso & Dintšhafatso
Peomolao ya POROFENSE
Kemedi ya maatla a a emeng
Kgwebo ya Dikgogo ya Sikhulule
Ditlhaeletsano
Pegelo ya tsweletso ya mkonteraka yo monnye yo o tlhagelelang
Thennere ya sefofane
Pegelo ya tshekatsheko ya dipoelo
Pegelo ya tswelelo ya porojeke ya SIPPS
Kopanyo ya Tekanyetso kabo ya RDP
Porojeke ya Teemane D.C
Tlhokomelo ya boitekanelo ya mahala
Kuranta ya Mmuso ya POROFENSE
Tiragatso ya Namola Tlala
Dikabo tsa Moporesidente tsa dikabo tsa baagi
Komiti ya Kgaolo ya go Rulaganya
Foramo ya Tsweletso ya Selegae
Kago ya Maatlafatso
Ditlhokego tsa go katisa
Ditlamelo tsa motheo tsa metshameko
Porojeke ya Baagi ba Mmasepala wa Britstown wa Kgaolo ya Karoo
Ntšhafatso ya togamaano ya moselomaswe
Pegelo ya tswelelopele ya setso sa go ithuta
Lenaneo la Ntšhafatso ya Toropo
Thutano ya Botsamaisi ba Ditšhelete
Thutano ya Khonferense ya Bosetšhaba ya Aforika
Thutano ya Setlhopha ya N.C.
Lefelo la semmuso la dipolase
Porojeke ya Thusang
Tlhaelo ya Kakaretso
Ntlo ya bana ya Poffader
Phitlhelelo ya ditlhokego
Pegelo ka tiragatso ya RDP
Thutano ya tsweletso ya moša wa kwa ntle ga sekolo
Dithutano tsa Bosetšhaba
Ditsela tsa Phitlhelelo tsa Bankara Bodulong
Tlamelo ya metsi a Mantsi a Bankara Bodulong
Ntšhafatso ya tlamelo ya metsi a Skietfontein
Ntšhafatso ya tlamelo ya metsi a Calvinia
Polase ya Witbank (Kgaolo ya Poffader) Setlamedi segolo sa metsi
Togamaano ya ntšhafatso ya metsi a Prieska
Danielskuil: Go rekiwa ga lefatshe la tlhabololo ya motsesetoropo
Modoro wa Konteraka & Meputso ya Nakwana
Ditleleimi tsa Dipalangwa & Dijo
Dipeeletso & Bonno
Kopo ya Matlotlo
Go hiriwa ga Koloi ya Mmuso
Megala ya letheka
Kopo ya Ditšhelete
Tiriso godimo ya madi
Tlhagiso ya Segwere sa Sethunya - Nieuwoudtville
Tsholetso ya Bana ba Mmila Upington
Tlhabololo ya Tlamelo ya Mojanala Riemvasmaak
Porojeke ya go Lolamisa ya J.F. Block
Kago ya Ntlolehalahala la Baagi Kalkskoot
Lefelo la Bagodi la Ikhutseng Warenton
Porojeke ya Lefelo la go Katisa le Bojanala
Porojeke ya Lefelo la Barutabana ba Namolo
Lefelo la Baagi la Pele ga sekolo la Biochoko
Sekolo Potlana sa Masiza Galeshewe
Lefelo la Tirodiatla la Welkom
Lenaneo la go Katisa la Khanselara
Lefelo la tshegetso ya Matlo Galeshewe
Kago ya Lefelo la Tshedimosetso ya Aids
Metswedi & Tlhabololo ya Porojeke Namrec
Tlhabololo ya Ditlamelo tsa Metshameko Kuruman
Go phepafadiwa ga Toropo & Tsosoloso ya Tsela Nababeep
Khoso ya Botsamaisi ya Kantoro
Pegelo ya Thuno
Phatlalatso ya Ditirelo tsa Rejiseteri
Motlhankedi wa Dipalangwa (Bogodu)
Boitapoloso ba Bojanala
Sedirisiwa sa Tshekatsheko
Lenaneo la Tlhabololo ya Magae le le Kopaneng le le Tswelelang
Semela sa Rolo ya Sekgwamathe Kapa Bokone
Tiro ya go Fepa & Bojanala Upington
Leano la togamaano Kapa Bokone
Dithapo tsa Khonkerese tsa Maloko
Letlole la Kabo ya Mabaka la Matlhotlhapelo
Boša Maatla le Nnete (YPAR)
Ditolamiso tsa Jenale
Bogodu ba Dikoloi
Khomputara & Didirisiwa tsa Fekese
Diporojeke tsa tshedimosetso
Kopano ya Porojeke ya Tsweletso ya No 2 t
Ditirelo tsa Phitlho tsa Rekaofela
Ntlolehalahala ya Baagi ya Ikhutseng
Dibasari tsa Tona
Sekolo sa Sekontari sa Greenpoint
Kholetšhe ya go Katisa Dikgono ya Baagi
Foramo e e Bulegileng ya Botsamaisi
Khoso e e Pejana mo Dithekeniking tsa Botsamaisi
Dikopano tsa Komiti tsa go Katisa
Bothibelelo ba Nakwana ba Mahanyele
Kabo ya Mokgwa wa Alamo ya Radio Mokgwa o o Gaufi
Phepafatso ya Mmasepala wa Tsantsabane
Tirelo ya Tshipi e e Tsweletseng
Tswelelopele: Kantoro ya Ditshwanelo tsa Ngwana.
Polase ya Aforika
Mokgatlho wa Balemi ba Richtersveld
Maitsholomabe a Ditirelo (Ngongorego)
Khunologo ya go se nne teng: Mokaedi -Kakaretso
Phasalatso ya ka fa Gare- Phatlatiro
Terasete ya Kapa Bokone ya Tsweletso ya Ikonomi
Moletlo wa Bofelo ba Ngwaga 2001 (Dithulaganyo tsa Setlha sa Meletlo )
Kantoro ya Tona: Lokwalo lwa Leano la Togamaano lwa Bouto :2001/04
Terasete ya Tona ya Kapa Bokone ya Tsweletso ya Ikonomi
Khonferense ya Patlo ya Bokamoso CBDP
Porojeke ya Maungo ya Kalahari
C.S.I.P. - Sekema sa Kadimo Potlana
Tlelapa ya Kofi ya Setso ya Steinkopf ya Kgaolo ya Namaqkwa
Kapeso le go Apesiwa ga Ditulo tsa Koloi tsa Lesedi
Kopo ya Matlotlo a Porojeke
Thuba & Dijo tsa magareng
Kuranta ya go Thadisa ya Motheo wa Baagi ya Namaqua Springbok
Tiro ya Legong ya Patrick ya go Betla Fanitšhara.& Tlhatswa Khapete
Sekema sa go Boloka sa Ipopeng
Porojeke ya Tirelo Tsamaiso ya Kemo Gangwe
Tlhomo ya Setlhopha sa Tiro WSSD
Porojeke ya Tsamaiso ya Kemo Gangwe
Terasete ya Tsweletso ya Ikonomi ya Tona ya Kapa Bokone
MAMETLELELO YA GO LAOLA DIREKOTO
KANTORO YA TONA: BOTSAMAISI BA POROFENSE YA KAPA BOONE
DITAELO TSA KAKARETSO
TAOLO YA MAMETLELELO
DIPHETOLO, DITLALELETSI LE GO BEGELA
KHOPHI KGOLO YA MAMETLELELO
REJISETARA YA TSHENYO
TSHENYO
BOITEMOGO
TLHALOSO YA TATLHO YA MATSHWAO
DITENG
A LENANETEMA LE METSOTSO
B DIPEGELO
C DINTLHA TSA MATLOTLO
D DIREJISETARA
E DIPHASALATSO TSE DI PHASALADITSWENG KE KANTORO
F DITSHWANTSHO
A TSE LE TSELE
B MAKWALOTIKO A A AMOGETSWENG
D KUTLOPONO
DITAELO TSA KAKARETSO GO YA MAMETLELELONG E E LAOLANG DIREKOTO.
TAOLO YA MAMETLELELO
Taolo ya mametlelelo e neetswe Motsamaisi wa Direkoto. Go se nne le diphetogo le/kana ditlaleletso kwa mametlelelong kwa ntle ga thebolo ya motlhankedi.
PHETOGO, DITLALELETSO LE GO BEGELA.
Diphetogo le ditlaleletso tsotlhe di tshwanetse go romelwa kgabetsa kwa Moakhaefeng wa POROFENSE go kwala, go rebola le go neela bothati ba go latlha.
KHOPI KGOLO
Khophi kgolo ya mametlelelo e e laolang direkoto e faelwa mo khabareng e e nosi mme e bontshiwa jalo mo khabareng e e kwa ntle. Khophi e e tsholwa ke motlhankedi yo o boletsweng fa godimo yo o tshwanetseng go tlhomamisa gore e tsholwa e feleletse mme le gore ditaelo mo temaneng 2 di a diragadiwa.
Fale bothati ba go latlha bo bo emeng bo rebotswe go ya ka mabaka a a mo mametlelelong e e laolang direkoto regisetara e e senyang e tshwanetse go diragadiwa. Registara e, e kgaogantswe go ya ka dingwaga, sk. 2002, 2003, 2004, jljl. Fa sengwe se tswaletswe, tshupetso ya sona e tshwanetse go tsenngwa ka fa tlase ga ngwaga o se tla senngwang ka ona. Selo se se tswalang ka 2002 se taelo ya tshenyo e leng D3, se tla tsenngwa ka jalo ka fa tlase ga ngwaga 2005, ka go rialo se dira bonolo go lemoga gore ke dilo dife tse di tla senngwang mo ngwageng ofe o o rileng. Tiriso ya sebofo sa letlhare le le leketlhang e a atlanegisiwa ka go sa kgonege go tlhomamisa palo ya ditsebe tsedi tlokegang ka ngwaga pele ga nako.
TSHENYO
Dilo di tshwanetse go latlhiwa kgabetsa- bogolo gangwe ka ngwaga- tse mo godimo setefikeite se se tlhalositsweng sa tshenyo se tshwanetseng go romelwa kwa Moakhaefeng wa POROFENSE.
TEMOGO
Dilo tsotlhe di tshwanetse go lemogiwa mo khabareng ya lentlle ka mokgwa wa nomoro le leina jaaka di tlhagelela mo mametlelelong e e laolang direkoto mmogo le taelo e e maleba ya tshenyo. Palo le taelo ya tshenyo di tshwanetse go kwalwa mo bolokong e e khutlometsepa.
TLHALOSO YA MATSHWAO A GO LATLHA.
A20 - Fetisetsa kwa bobolokelong ba diakhaefe dingwaga di le 20 morago ga bokhutlo ba ngwaga o direkoto di neng tsa dirwa.
D - Senya (mmele wa tshimologo ka boona o tlhomamisa nako ya tshwaro).
D7 - Senya dingwaga di le supa morago ga tswalelo.
AP - E ka nna mo tisong ya mokgatlho ka go sa fele. Fa tatlho e nna teng, sk. fa kantoro e tswalela kana dithoto di latlhiwa; e tshwanetse go fetisediwa kwa bobolokelong ba diakhaefe.
DAU - Senya ka bonako morago ga fa go runa go fedile.
DAU3 - Senya dingwaga di le 3 morago ga fa go runa go fedile.
DAU7 - Senya dingwaga di le 7 morago ga fa go runa go fedile.
SETLHOPHA TlHALOSO KANTORO KWA TATLHO
E BEILWENG
MANANETEMA 1. Ditlhogo tsa yuniti
LE 1.1 Mananetema Tlhogo: Ditirelo tsa Semolao
METSOTSO 1.2 Metsotso Tlhogo: Ditirelo tsa Semolao
Botsamaisi
Mananetema Tlhogo : Ditirelo tsa Semolao
Metsotso Tlhogo: Ditirelo tsa Semolao
Metsotso Tlhogo: Ditirelo tsa Semolao
Komiti ya Tshedimosetso
Thekenoloji ya POROFENSE
Metsotso Tlhogo: Tshedimosetso ya
Thekenoloji
Metsotso Tlhogo: Tshedimosetso
Thekenoloji
DIPEGELO 1. Pegelo ya Ngwaga Motlhankedi Mogolo wa Ditshelete
Pegelo ya Ngwaga Ditirelo tsa Nonofo
Dipegelo tsa Thuno "Rejiseteri" Thuno ya ka fa gare
Dipegelo
Dintlha tsa Temoso tsa Lefapha la Ditšhelete
Meputso
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA E TATLHO BEILWENG
DILO TSA 1. Rejisetara ya Thoto (2 dibolumo) Kamore 314: Ditšhelete
DITŠHELETE 2. Dintlha tsa Ditšhelete Kamore 314: Ditšhelete
Dintlha tsa tuamalano tsa Banka Kamore 314: Ditšhelete
Ditlhopha Kamore 314: Ditšhelete
Dibuka tsa Otara Kamore 314: Ditšhelete
Rejisetara ya Tšheke Kamore 314: Ditšhelete
Rejisetara ya Madi a Kamore 314: Ditšhelete
Seatleng
Rejisetara ya lenanethoto Kamore 314: Ditšhelete
Diforomo tsa Tlotlhwa ya Kamore 314: Ditšhelete
Sefatlhego
Rejisetara ya diakhaonto Kamore 314: Ditšhelete
Megala ya Letheka
Ya Motlhankedi
Tekanyetso Kabo Motlhankedi wa Ditšhelete
Dibuka tiragalo tsa Koloi Kamore 314
Dibuka tsa Baeti Ditirelo tsa Tshireletso
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA E TATLHO
BEILWENG
DIREJISETARA 1. Tshenyo Rejisetara ya Bogare
Direjisetara tsa 2. Rejisetara ya difaele Rejisetara ya Bogare ditšhelete di ntshitswe. e Butswe
Khophi Kgolo ya Motsamaisi wa Direkoto
Tiro ya mola ya mokgwa wa go faela
Rejisetara ya Madi a Rejiseteri ya Bogare a rometsweng
Rejisetara ya poso e e kanetsweng kana Rejiseteri ya Bogare e e rejisetarilweng
Rejisetara ya batlamedi Tlhogo: Go abela
Rejisetara ya ditsamaiso Tlhogo: Go abela
Taolo ya Direkoto Motsamaisi wa Direkoto
Mametlelelo
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA E TATLHO
BEILWENG
DIPHASALATSO 1. Makwalodikgang Ditlhaeletsano NB.IKhophi
TSE DI PHASALA 2. Diboroutšhara Ditlhaeletsano e le nngwe
DITSWENG KE
KANTORO 3. Diphousetara Ditlhaeletsano e tshwanetse go romelwa kwa diakhafeng tsa POROFENSE
Mananeo a Ditlhaeletsano Polokelo ka meletlo ya POROFENSE bonako morago le dipontsho ga
Dikhalentara Ditlhaeletsano phasalatso
Khophi ya bobedi e tshwanetse go fetisetswa kwa Diakhaefeng tse di maleba Polokelo jaaka karolo ya tlwaelo ya phetiso ya direkoto tsa A20 .
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA E TATLHO
BEILWENG
NTSHO 1.1 Tona le Ditlhaeletsano
Maloko a
Khansele ya Phetiso
Ditiro/Ditiragalo Ditlhaeletsano tsa selegae tsa botlhokwa
Metlha
Maloko a Ditlhaeletsano
Palamente
TSELE LE 1. Difaele tsa Letsatsi Tlhogo: Ditirelo tsa Kantoro
TSELE 2. Ditayari tsa kantoro Dikantoro tsa bosi
Dikopo tse di Bodilo ba 3 Moago wa Templar sa atlegang tsa
Maemo
MAKWALOTIKO 1. Makwalotiko Rejiseteri ya Bogare
ELEKETERONIKI Direkoto tse ga di bope karolo ya mokgwa wa botsamaisi ba direkoto tsa DIREKOTO tsa eleketeroniki mme ga di ise di naneofadwe ka tsepamo. Di teng mme di tsamaisiwa mo polokelong ya khomputara ka nosi ya batlhankedi ba ba thapilweng mo Kantorong ya Tona. Bogolo ba tse dintsi tsa direkoto tse di teng gape mo pampiring mme di bontshiwa mo difaeleng tsa kwalelano tsa lefapha. Dithulaganyo di tsweletse go tlhomamisa taolo e e fa gare ya tsepamo mo godimo ga dikopo tsa direkoto tsa eleketeroniki
SETLHOPHA TLHALOSO KANTORO KWA E TATLHO
BEILWENG
KUTLO-PONO 1. 1. Ditsayamantswe
Tsa kutlwelelo Ditirelo tsa Semolao
Metsotso ya
Dikopano
Ditlhogo tsa Mafapha D-G
Tšhembara Ditirelo tsa Molao
E. DIREKOTO TSE KA GO ITIRISA DI LENG TENG GO FITLHELELWA
Direkoto tse di latelang di ka nna tsa lebelelwa ke bakopi kwa ntle ga dikopo tse di kgethegileng ka phitlhelelo e e tlhokang go dirwa:
Dipegelo tsa ngwaga le tse dingwe tsa tswelelopele (Bona Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto le Rejisetara ya Difaele tse di Butsweng )
Maano a togamaano le Tiragatso
Tekanyetso kabo le dikwalo tse di amanang (Bona Mammetlelelo ya Taolo ya Direkoto le Rejisetara ya Difale tse di Butsweng)
Difaele tsotlhe tsa PHOLESE tse di dirilweng go ya ka Mokgwa wa go Faela wa Ditiro tsa Tshegetso tse di Tshwanang(o eteletswe pele ke H) le Mokgwa wa go Faela wa Ditiro tsa Tshegetso tsa Badiri tse di Tshwanang (o eteletswe pele ke S)
Setshwantsho letlhomeso se se rebotsweng sa mafapha otlhe mo NCPA.
Dintlha tsa Ditšhelete tsa Ngwaga tsa Mafapha.
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng pele (sk. diboroutšhara, makwalodikgang, ditshwantsho, dikhalentara jljl.)
Direkoto tsotlhe tse di phasaladitsweng mo webesaeteng ya NCPA.
Direkoto tsotlhe tsa ditsamaiso tsa diforamo tsa setšhaba.
Direkoto tsotlhe tse di sa umakiwang mo go 1-9 fa godimo di bontshiwa mo Rejisetareng ya Difaele tse di Butsweng le Mametlelelo ya Taolo ya Direkoto. Phitlhelelo go ya ditlhokegong tsa morago e tla dirisediwa theo ya mong ka nosi.
F. DITIRELO TSE DI LENG TENG KWA SETŠHABENG
Ga se tiro kgolo ya Kantoro ya Tona go neelana ka ditirelo kwa setšhabeng.. Ditiro tsa Kantoro e ke, le gale di atoloseditswe mafapheng a mangwe a a neelanang ka ditirelo tse di kgethegileng kwa setšhabeng. Ka jalo, e seng ka tlhamalalo Kantoro e, e thusa mafapha go neelana ka ditirelo tsa ona kwa setšhabeng. Le fa e se tirokgolo ya Kantoro ya Tona, go na le ditiro tse di dirwang tse di isang kwa tsamaisong ya tirelo kwa setšhabeng. Gore go fiwe tebego e e bonalang, ditirelo di ka bewa ka ditlhopha le go sobokanngwa jaana:
DITIRELO TSA TLHAMALALO KWA SETŠHABENG
Kantoro ya Maemo a Batho ba Bogole (OSDP) e thusa setšhaba ka merero e e malebana le bogole le batho ba bogole mo mafelong a tiro. Kantoro ya Tona gape e laola togamaano e e kopaneng ya batho ba bogole mo Kapa Bokone, ka tirisanommogo le OSDP.
Ka Kantoro ya Maemo a Basadi, Kantoro ya Tona e khampheinela ditshwanelo tsa basadi le tekano ya bong mo Botsamaising, mmogo le setšhaba se se tlhabologileng.
Kantoro e gape e tshegetsa ka matlotlto, e a rulaganya le go tsamaisa tlhabololo ya maemo a selegae, kgaolo le POROFENSE go tsamaelana le diPHOLESE tsa kgolo ya ikonomi le tlhabololo ya motho. Ditirelo/ditiro tse di diragadiwa ke Lenaneo la Kago le Tlhabololo (RDP).
Jaaka baša e le bokamoso ba rona, Kantoro ya Tona ka Khomišene ya Baša, e tlhomamisa tiragatso ya maikaelelo le maikemisetso a a theetsweng mo Molaong wa Kgodiso ya Baša.
Gore go nolofadiwe tsamaiso ya tirelo ya bokgoni e e nonofileng, Porojeke ya Tsamaiso ya Tirelo ya Kemo Gangwe e ne ya simololwa. Seno e ne e le maiteko go dira gore setshaba se kgone ditirelo tse di tlhokang, jaaka ditirelo tsa Lefapha la Merero ya Selegae, Lefapha la Ditirelo tsa Loago le Tsweletso ya Setšhaba, Lefapha la Dipalangwa, Ditsela le Ditiro tsa Setšhaba, jljl, tsotlhe ka fa tlase ga marulelo a le mangwe mme di beelwe mo teng ga tikologo ya bona.
Bokaedi ba Tlaleleletso: Tshedimosetso ya thekenoloji gape e thusa dialogane ka nako le morago ga dithuto tsa bona ka go amogela baithuti kwa katisong ya thutelatirong ka fa teng ga yuniti.
Yuniti ya ditlhaeletsano e tlhomamisa gore baagi botlhe, go akarediwa badiredipuso, ba amogela tshedimosetso e ntsi jaaka go kgonega. Dikgopolo tsotlhe le tshedimosetso e nngwe di tshotswe mo makwalodikgannye a kgwedi le a kotara, k.g.r Lentswe le Dikgang tsa Kapa Bokone, mmogo le Webesaete ya Mmuso.
Kantoro ya Tona e tlhodile yuniti e ntšha, k.g.r Kantoro ka Ditshwanelo tsa Ngwana. Ka tlhomo ya Kantoro e, Kantoro ya Tona e tla tsweletsa le go sireletsa bana ba rona ka kgodiso ya ditshwanelo tsa bona.
DITIRELO TSE DI SA TLHAMALALANG KWA SETŠHABENG
Yuniti ya Tshedimosetso ya Thekenoloji (IT) e tlhomamisa gore didirisiwa tsotlhe tse di mo khomputareng mo teng ga mafapha otlhe di mo maemong a a siameng a go dira. Le fa mafapha a mangwe a na le diyuniti tsa ona tsa IT, yuniti ya IT e e fa gare, ka fa teng ga Kantoro ya Tona e tswelela go neelana ka tshegetso ya go dira le ya thennere kwa badiring. Ka go tshegetsa ditsela tsa IT, mafapha, jaaka Mafapha a Boitekanelo le Ditirelo tsa Loago le Tsweletso ya Setšhaba, a kgona go neelana ka tirelo ya bokgoni e e nonofileng kwa setšhabeng.
Yuniti ya IT e rotloeditse gape mafapha otlhe go dirisa mekgwa ya khomputara le e meša ya thekenoloji, jaaka Emeile, gore go nne tlhotlhwatlase mo tiragatsong ya ditiro. Ka se, yuniti ya IT e emiseditse fa gautshwane sefepi se le sengwe sa Emeile e e dirang go okediwa ka difepi tse di dirang tse thataro .
Yuniti e e ntse gape e thusa Mekgatlho ya Setšhaba e e farologaneng, jaaka dikolo, ka thulaganyo le tsenyo ya didirisiwa tsa khomputara. Ka go dira jalo, go tlhomamisiwa gore baithuti ba rona ba amogela thuto ya maemo a a kwa godimo le boleng.
Yuniti ya Tsweletso ya Mokgatlho e ikarabelela go aga seša mafapha go netefatsa tiriso e e feletseng ya badiri. Yuniti e gape e dira ditiro, jaaka thulaganyo ya kantoro, tsweletso ya PHOLESE, thuno ya dikgono, go neela dikao tsa ditiro, jljl. Go a gapelesega gore yuniti e e netefatse gore mafapha otlhe a dira ditiro tsa ona ka bokgoni. Ditirelo tsa yuniti e di atolositswe gape go ya kwa mekgatlhong ya setšhaba, k.g.r Bommasepala. Ka tiragatso ya tiro kgolo ya ona, tsweletso ya mokgatlho, yuiniti e e tlhomamisa gore ditirelo tse di neelwang setšhaba ke tsa boleng bo bo kwa godimo.
Yuniti ya PHOLESE le Thulaganyo e tlhomamisa gore tiragatso ya PHOLESE e a tlhokomelwa le go sekasekwa. Yuniti e e ikarabelela tiragatso ya diPHOLESE tse di farologaneng, jaaka leano la Bogole, go bofa Leano la Kgato ya Bong, go dira le go diragatsa Porojeke ya Lenaneo la Kagoleswa le Tsweletso, jljlj.
Diyuniti tsa Botsamaisi ba Metswedi ya Botho le Tsweletso ya Metswedi ya Botho di tlhomamisa gore badiri mo Kantorong ya Tona ba abilwe sentle le gore katiso e e maleba, e e tsamaisanang le Leano la Tsweletso ya Dikgono. Le fa tiragatso ya ditiro tse, e le go netefatsa gore thuso e badiri ba ba mo Kantorong ya Tona ba e tlamelang kwa mekgatlhong e mengwe ya setšhaba e nonofile, ke ya bokgoni le go nna ya boleng bo bo kwa godimo.
G. PUISANO, BOTSAYAKAROLO LE TLHOTLHELETSO YA GO DIRA PHOLESE
Ka "Kabinete kopana le Batho" le "Kabinete e kopana le mananeo a Baša", Khansele ya Phetiso e amogela ditshwaelo le Kopano e e ka tlhotlheletsang go bopiwa ga PHOLESE kana tiragatso ya ditiro tsa bona. Go feta fa, tshwetso ya go dira ya Khasele ya Phetiso e magareng ga tse dingwe e itsisiwe le go kaediwa ke ditlhokego tsa baagi tse di tlhagisiwang ka nako ya dintlha tsa kopano, di beilwe ka tatelano ya setlhokwa segolo.
H. DIPHEKOLO, MAIKUELO, DITSAMAISO LE DIKOPO TSA KGOTLATSHEKELO
Fa Motlhankedi wa Tshedimosetso a ka gana ka phitlhelelo kwa rekotong efe e e tshotsweng ke Naga kana Mokgatlho wa Setšhaba, motho yo o kopang tshedimosetso o tshwanelwa ke go ikuela tshwetso.. Go tsamaisana le se, fa phitlhelelo e ka rebolelwa rekoto e e amang lekoko la boraro, lekoko leo la boraro le lona le tshwanelwa ke go ikuela tshwetso. Boikuelo bo tla thadisiwa ke Bothati bo bo Maleba. Bothati bo bo Maleba bo tla sekaseka kopo le rekoto go ya ka ditlhaloso tsa Molao 2000, wa Kgodiso ya Phitlhelelo ya Tshedimosetso.
Fa go ka fitlhelwa gore kopo e ne ya ganwa ka phoso, Bothati bo bo Maleba bo tla busetsa morago tshwetso ya pele ya Motlhankedi wa Tshedimosetso le go neelana ka phitlhelelo kwa rekotong. Mokopi o tla itsisiwe jaanong ka tshwetso le madi a a tlhokegang a a dumelelwang tlhagiso ya rekoto kana karolo ya seo.
Mo lebakeng la gore Bothati bo bo Maleba bo tshegetsa tshwetso ya Mothankedi wa Tshedimosetso gore a se neele phitlhelelo kwa rekotong, mokopi o tla itsisiwe ka tshwetso. Mokopi o tla itsisiwe gape ka diphekolo tse di latelang.
Fale diphekolo tsotlhe tsa boikuelo ba ka fa gare, jaaka di lemogilwe ke Mokgatlho wa Setšhaba, di tlhobogilwe, mokopi o na le tshwanelo go ikuela kwa kgotlatshekelo..
Mokgwa wa go ikuela wa ka fa gare le boikuelo go ya kwa kgotlatshekelo, jaaka go tlhalositswe ka Molao, di jaaka di latela:
Boikuelo ba ka fa gare-
Bo tshwanetse go diriwa mo foromong e e tlhalositsweng (jaaka e tlhagisitswe ke Mokgatlho wa Setšhaba) mo malatsing a le 60 le ale 30 a boikuelo ba lekoko la boraro.
Bo tshwanetse go romelwa kana go isiwa kwa Motlhankeding wa Tshedimosetso wa mokgatlho o o amegang wa setšhaba kwa dintlheng tsa kgolagano tsa gagwe.
Bo tshwanetse go bontsha setlhogo sa boikuelo ba ka fa gare.
Bo tshwanetse go neela mabaka a boikuelo ba ka fa gare.
Bo ka tsenyeletsa tshedimosetso e nngwe efe gape e e itsiweng ke moikuedi.
Fa, mo tlaleletsong ya karabo e e kwadilweng, moikuedi a tshwanetse go tlhagisa ka fao a eletsang go itsisiwe le dintIha tse dingwe tse di maleba go itsisiwe jalo.
Fa e le gore go ka nna le madi a boikuelo, madi a a tshwanetse go tshwaragana le boikuelo bo bo kwadilweng go ya Motlhankeding wa Tshedimosetso. Madi a boikuelo a a tlhalositsweng, fa a le teng, a tshwanetse go duelwa. Fa go ka diragala gore boikuelo bo se duelwe, tshwetso mo boikuelong e ka nna ya faposiwa go fitlha nako e madi a duetsweng.
Boikuelo bo bo kwadilweng bo tshwanetse go tlhalosa aterese ya poso kana nomoro ya fekese.
Fa boikuelo bo tsentswe morago ga nako e e fedileng, k.g.r malatsi a le 60 / 30, Bothati bo bo Maleba bo tshwanetse, mo lebakeng le le siameng le le bontshitsweng, bo dumelele go tsenngwa thari ga boikuelo ba ka fa gare. Fa bothati bo bo maleba bo ka se dumelele go tsenngwa thari ga boikuelo ba ka fa gare, bo tshwanetse go neela kitsiso kwa mothong yo o tsentseng boikuelo ba ka fa gare.
Motlhankedi wa Tshedimosetso o tshwanetse, mo malatsing a tiro a le 10 morago ga go amogela boikuelo ba ka fa gare, a romele tse di latelang kwa Bothating bo bo Maleba:
Boikuelo bo bo kwadilweng ba ka fa gare;
Mabaka a tshwetso e e amegang;
Gore a boikuelo ba ka fa gare bo kgatlhanong le kgano kana thebolo ya phitlhelelo; le
Dintlha tsa kgolagano tsa lekoko la boraro lefe le le tshwanetseng go itsisiwe.
Fa Bothati bo bo Maleba bo sekaseka boikuelo ba ka fa gare kgatlhanong le kgano ya kopo ya phitlhelelo kwa rekotong e e amang lekoko la boraro, Bothati bo bo Maleba bo tshwanetse go itsise lekoko la boraro ka boikuelo ba ka fa gare, kwa ntle le fa dikgato tsotlhe go fitlhelela lekoko la boraro di paletswe. Mo lebakeng la fa lekoko la boraro le tshwanetse go dumelelwa go dira dikemedi tsa mokwalo/molomo.
Fa go dirwa tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare, Bothati bo bo Maleba bo lebelela tse di latelang:
Dintlha tse di builweng mo boikuelong ba ka fa gare bo bo kwadilweng;
Mabaka a a neng a tlisitswe ke Motlhankedi wa Tshedimosetso mo tshwetsong ya tshimologo;
Boemedi bofe bo bo neng bo dirilwe;
Fa lekoko la boraro le ka bo le sa fitlhelelwe, ntlha ya gore lekoko le boraro ga le a nna le tšhono ya go dira kemedi, ke lebaka leo boikuelo ba ka fa gare bo tshwanetseng go kgapelwa thoko.
Bothati bo bo maleba bo ka nna ba gatisetsa tshwetso ya pele kana bo ka nna ba ntsha tshwetso e ntšha. Tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare e tshwanetse go dirwa mo malatsing a le 30 morago ga kamogelo ya boikuelo ba ka fa gare. Ka bonako morago ga tshwetso e dirilwe, Bothati bo bo maleba bo tshwanetse go neela kitsiso kwa moikueding, lekoko lengwe le lengwe la boraro le mokopi mme go fitlha fa go kgonegang go itsisiwe moikuedi ka mokgwa o o neng wa kopiwa. Kitsiso ya tshwetso e tshwanetse go nna le tse di latelang:
Go neelwe mabaka a a lekaneng a tshwetso;
Go neelwe tlamelo ya Molao o go neng go ikaegilwe ka ona;
Go se tsenngwe tshupetso efe kwa rekotong;
Go bolelwe ditsamaiso tse dingwe tsa boikuelo ba ka fa gare tse di leng teng kwa mokoping; kana
Go bolelwe gore mekgatlho e e amegang, k.g.r moikuedi, lekoko la boraro, jljl. Ba ka tsenya kopo le kgotlatshekelo kgatlhanong le tshwetso mo boikuelong ba ka fa gare mo malatsing a le 60 kana 30 (lekoko la boraro).
Mo boitlhobogong ba ditsamaiso tsotlhe tsa boikuelo ba ka fa gare, mokopi o na le tshwanelo go fitlhelela kgotlatshekelo go ikuela pele.
KURANTA YA NAGA, 15 TLHAKOLE 2002 No. 23119 15
MAMETLELELO B
FOROMO A
KOPO YA PHITLHELELO KWA REKOTONG YA MOKGATLHO WA SETŠHABA
Karolo 18 ya Molao 2001 wa kgodiso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso
Molawana 6
YA TIRISO YA LEFAPHA
Nomoro ya Tshupetso ...
Kopo e amogetswe ke ...
neela renke, leina le sefane sa motlhankedi wa tshedimosetso / motlatsa motlhankedi wa tshedimosetso ka di ... letlha kwa ... lefelo.
Madi a kopo (fa a le teng) : R ...
Depositi (fa di le teng) : R ...
Madi a phitlhelelo : R ...
TSHAENO YA MOTLHANKEDI WA
TSHEDIMOSETSO/MOTLATSA MOTLHANKEDI
WA TSHEDIMOSETSO
A. Dintlha tsa mokgatlho wa setšhaba Motlhankedi wa Tshedimosetso/ Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso:
Motlhankedi wa Tshedinosetso/ Motlatsa Motlhankedi wa Tshedimosetso:
KURANTA YA MMUSO, 15 TLHAKOLE 2002 No. 23119 17
C. Dintlha tsa rekoto a Tlamela dintlha ka botlalo tsa rekoto e phitlhelelo e kopiwang go yona, go tsenyeletsa nomoro ya tshupetso fa e itsege, go kgontsha rekoto go bonwa.
b Fa lefelo le le tlametsweng le sa lekana, tsweetswee tswelela mo foliong e e sa tshwaraganang o be o e tshwaraganya le foromo e. Mokopi o tshwanetse go saena difolio tsotlhe tsa tlaleletso.
Tlhaloso ya rekoto kana karolo e e maleba ya rekoto ...
Nomoro ya tshupetso, fa e le teng: ...
Dintlha dife tsa tsweletso tsa rekoto...
E. Madi a Kopo ya phitlhelelo kwa rekotong, go na le le rekoto e e tshotseng tshedimosetso ya sebele ka wena, e tla dirwa fela morago ga fa madi a duetswe.
b O tla itsisiwe ka bonako bo bo tlhokegang ka bokana jo bo duelwang jaaka madi a kopo.
c Madi a a duelelwang phitlhelelo kwa rekotong a ikaegile ka foromo e mo go yona phitlhelelo e tlhokegang le nako e e utlwalang e e tlhokegang go batla le go siamisa rekoto.
d Fa o dumelelwa kgololo ya tuelo ya madi afe kana afe, tsweetswee neela lebaka la kgololo.
Lebaka la kgololo go tswa tuelong ya madi ...
KURANTA YA NAGA, 15 TLHAKOLE 2002 No. 23119 19
Fa o kopile khophi kana kwalololo ya rekoto (fa godimo) a o eletsa gore khopi kana kwalololo e romelwe kwa go wena?
Madi a go posa a a duelwa.
EE
NNYAYA
Tlhokomela gore fa rekoto e se teng ka puo e o e ratang, phitlhelelo e ka nna ya rebolwa mo puong e rekoto e leng teng.
O ka eletsa rekoto ka puo efe? ...
G. Kitsiso ya tshwetso malebana le kopo ya phitlhelelo.
O tla itsisiwe ka go kwalelwa fa kopo ya gago e rebotswe/gannwe. Fa o eletsa go itsisiwe ka mokgwa o mongwe, tsweetswee totobatsa mokgwa mme o tlamele dintlha tse di tlhokegang go kgontsha go dumalana le kopo.
O ka eletsa go itsisiwe jang ka tshwetso malebana le kopo ya gago ya phitlhelelo kwa rekotong? ...
E saennwe kwa ... ka di ... letsatsi la ... 20 ...
TSHAENO YA MOKOPI / MOTHO YO
KOPO E DIRWANG BOEMONG BA GAGWE
Ditirelo tsa Tshwaragano
Lebaka: GO TSAMAISA DITIRELO TSA TSHWARAGANO
DITIRO
Botsamaisa ba Tsamaiso ya Motswedi wa Setho
Go neelana ka Tirelo ya Botsamaisi
Kgodiso ya tlhaeletsano e e nonofileng ya kwa ntle le ka fa gare.
x Motsamaisi Mogolo x Mokwaledi
BOTSAMAISI BA MOTSWEDI WA SETHO TIRELO YA TLHAELETSANO
LEBAKA: 1. Go tsamaisa metswedi ya setho LEBAKA: GO GODISA TLHAELETSANO E E NONOFILENG MAGARENG GA BOTSAMAISI BA
Go tlamela ka Botsamaisi ba Metswedi ya Setho. POROFENSE, SETŠHABA, MMOGO LE MAPHATA A BOTSAMASI BA POROFENSE
x Motsamaisi YA KAPA BOKONE
x Mokwaledi
DITIRO: 1. Go tsamaisa media le bogokaganyi ba ditirelo
Go tsamaisa diphasalatso tsa ka fa gare le ditirelo.
Go tsamaisa ditirelo tsa borutapuo.
x Motsamaisi x Mokweledi x Motlatsa Mokaedi x Batlatsa Mokaedi x Motlhankedi Mogolo wa Puo x Thekenešiene ya Intaseteriale 7x Batlhankedi ba tlhaeletswe.
DITIRELO TSA BOTSAMAISI
LEBAKA: GO NEELANAKA TIRELO YA TSHEGETSO YA BOTSAMAISI
DITIRELO:
Go neelana ka ditirelo tsa nonofo tsa bokgoni go neelana ka Tirelo ya Tshireletso ya ka fa gare
Go neelana ka ditirelo tsa tshegetso tsa kantoro.
x Motsamaisi x Mokwaledi
DITIRELO TSA TLALELETSO YA BOKAEDI TSA TSHOGANYETSO
LEBAKA: GO TLAMELA TSHEGETSO YA KA FA GARE MALEBANA LE DITIRO TSA BOTSAMAISI LE TSA GO DIRA
DITIRO: 1. Go dira tshekatsheko ya ditlhokego malebana le kabelo ya ditiro le ditsamaiso tsa tiro
Taolo ya botsamaisi ba tiro
Go diragadiwa ga dithuno tsa kantoro
Go tswelediwa ga dipholese tsa ka fa gare.
.Go bala ditshenyegelo tsa ditirelo tse di dirilweng
Go dirwa ga tshekatsheko ya ditiro
Go tlhagisiwa ga boleng ba ditiro x Motlatsa x Motlhankedi Mogolo wa Tlhotlhomisa Tiro x Motlhankedi wa Tlhotlhomiso Tiro x Motlhankedi wa tsamaiso x Tlereke ya tsamaiso
TSWELETSO YA METSWEDI YA BOTHO
LEBAKA: GO KOPANYA TSWELETSO YA METSWEDI YA SETHO
DITIRO: 1. Kopanyo ya tsweletso ya metswedi ya SETHO
Go rulaganya tsweletso ya metswedi ya setho
Tshekatsheko ya ditlhokego tsa katiso
Go tlamela ka katiso.
x Motlatsa Mokaedi x Tlelereke ya Botsamaisi x Motlhankedi wa katiso
LEPHATA
TSWELETSO YA METSWEDI YA BOTHO
LEBAKA: GO TLAMELA TIRELO YA BOTSAMAISI BA METSWEDI YA BOTHO
DITIRO:
Go tsamaisa ditirelo tse thulaganyo tsa tsweletso ya metswedi ya botho
Tlamelo ya badiri
Botsamaisi ba maemo a tirelo
Go dira ga botsamaisi ba tsweletso ya metswedi ya botho tiro ya registeri x Motlatsa Mokaedi x Tlelereke ya Botsamaisi
THAOPA;
Pholesi le Botsamaisi ba Tiro x Motlhankedi wa Badiri
Thaopo Thapo le Peresale x Motlhankedi Mogolo wa Badiri x Motlhankedi wa Badiri
Maemo a tirelo
Motlhankedi Mogolo wa Badiri
Motlhankedi wa Badiri
DITIRELO TSA BOTSAMAISI
LEBAKA: GO NEELANA KA TIRELO YA TSHEGETSO YA BOTSAMAISI
DITIRO:
Go neelana ka ditirelo tsa nonofo tsa bokgoni
Go neelana ka Tirelo ya Tshireletso ya ka fa gare
Go neelana ka ditirelo tsa tshegetso tsa kantoro x Motsamaisi x Mokwaledi
TLALELETSO YA BOKAEDI:
LEBAKA: GO TLAMELA TSHEGETSO YA KA FA GARE MALEBANA LE DITIRO TSA BOTSAMAISI LE TSA GO DIRA
DITIRO:
Go dira tshekatsheko ya ditlhokego malebana le kabelo ya ditiro le ditsamaiso tsa tiro.
Taolo ya botsamaisi ba tiro
Go diragadiwa ga dithuno tsa kantoro
Go tswelediwa ga dipholese tsa ka fa gare.
Go bala ditshenyegelo tsa ditirelo tse dirilweng.
Go dirwa tshekanyetso ya ditiro
Go tlhagisiwa ga boleng ba ditiro x Motlatsa Mokaedi x Motlhankedi Mogolo wa Tlhothomiso Tiro x Motlhankedi wa Tlhotlhomiso Tiro x Motlhankedi wa tsamaiso x Tlelereke ya tsamaiso
LEPHATA: DITIRELO TSA TSHIRELETSO
LEBAKA: GO NEELANA KA TIRELO YA KA FA GARE YA TSHIRELETSO.
DITIRO:
Tlhomamiso ya dipholesi tsa tshireletso le boemo ba kapa Bokone.
Bogokaganyi le Popego ya Mmuso wa Bosetšhaba.
Go thusa botsamaisi ka konteraka ya porafaete ya tsamaiso
Go gakola maloko a khansele ya phetiso le Ditlhogo tsa Mafapha ka merero yotlhe e e amanang le tshireletso.
x Motlatsa Mokaedi x Motlhankedi wa Tsamaiso x Motlhankedi Mogolo wa Tshireletso x Batlhankedi ba Tshireletso x Motlhankedi wa Tsamaiso ya Tshireletso x Balebedi ba Tshireletso
LEFAPHA: DITIRELO TSA KANTORO
LEBAKA: GO TLAMELA DITIRELO TSA KANTORO
DITIRO:
Go tlhomamisa Botsamaisi ba Direkoto
Neelano ya ditirelo tsa tsamaiso ka kakaretso
Neelano ya ditirelo tsa dithulaganyetso jaaka:
ditirelo tsa morongwa batho ba ba kgweetsang ditirelo tsa teye x Motlatsa Mokaedi x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tllereke ya Rejisetere x Tlelereke ya Rejisetere x Modiri wa Thelekomo x Tsamaiso ya Ditirelo tsa Dijo x Morongwa x Modiri wa metšhine.
x Tlelereke ya Tsamaiso x Mokgweetsi
BOTHATI BA PHETISO BA TONA
KANTORO YA TONA
LEBAKA: GO NEELANA LE GO TLHOMAMISA TSAMAISO YA TIRELO E E NONOFILENG YA BOKGONI GO TOKAFATSA BOLENG BA BOTSHELO BA BATHO MO POROFENSENG YA KAPA BOKONE.
DITIRO:
Go laola Ditirelo tsa Tshwaragano
Tlamelo ya Kgakololo ya Semoalo le Ditirelo tsa Dikamano tsa Bodiri
Go neelana ka pholese, patlisiso, tlhokomelo le ditirelo tsa Phetogo ya Tona.
Neelano ya tshegetso ya bokwaledi le botsamaisi go Khansele ya Phetiso
Neelano ka ditirelo tsa tshegetso go Tlhogo ya Lefapha
Neelano ya tirelo ya thuno ya ka fa gare x Mokwaledi wa Kabinete ya ka fa gare x Mokwaledi
LEBAKA: GO NEELANA KA PHOLESE, PATLISISO, TLHOKOMELO LE DITIRELO TSA PHETOGO GO TONA
DITIRO:
Kgodiso ya tekano ya bong mo Kapa Bokone
Go tsweletsa le go sireletsa bana ka kgodiso ya ditshwanelo tsa bona.
Go tsamaisa tlhagelelo ya mananeo a a tswelelang a porofensi mo kantorong; thuto ya boitekanelo; katiso ya dikgono; tlholego ya ditiro le tirisanommogo mo metshamekong; mafapha a mmuso, di-NGO le di-CBD, Kgwebo le bodiri.
Kgodiso ya ditshono tse di lekanang tsa batho ba bogole.
Go neelana ka Ditirelo tsa Tshedimosetso ya Thekenoloji.
Neelano ka tirelo ya tsamaiso ya setshaba e e nonofileng.
Neelano ka tirelo ya tshegetso ya bodiri go Tona.
Go tlhoma dikamano tse di utlwalang tsa tirisano le lefapha..
x Motsamaisi Mogolo x Mokwaledi
KANTORO YA MAEMO A BASADI
LEBAKA: GO GODISA BOLENG BA BONG MO POROFENSENG
DITIRO:
Go neelana ka merero ya kgakololo ya bong kwa go bo-Tona LE Ditlhogo tsa Mafapha.
Go dirwa ga patlisiso.
Kgokagano le dipopego tsa bosetshaba.
Kgokagano le deseke ya bong mo mafapheng.
x Motlatsa Mokaedi x Mothusa Mokaedi x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso
KANTORO YA DITSHWANELO TSA NGWANA
LEBAKA: GO TSWELETSA LE GO SIRELETSA BANA KA KGODISO YA DITSHWANELO TSA BONA.
DITIRO:
Tshireletso le go bua ditshwanelo tsa bana.
Tlhamo ya pholese go dikologa tlhabololo ya bana le tshireletso ya ditshwanello tsa bona.
Go tlhokomela le go kaela tiragatso ya pholese e e boletsweng fa godimo.
Tsweletso le tiragatso ya togamaano ya tlhaeletsano.
Tshegetso ya theo ya data ya porofense le mokgwa wa botsamaisi ba tshedimosetso.
x Motlatsa Mokaedi x Motlhankedi wa Tsamaiso/Mogolo x Tlelereke ya Tsamaiso
LEBAKA: GO TSAMAISA TLHAGELELO YA LENANEO LE LE TSWELELANG LA POROFENSE MO KAROLONG YA THUTO YA BOITEKANELO, DIKGONO, TLHOLEGO YA DITIRO LE METSHAMEKO KA KOPANELO LE MAFAPHA A MMUSO, DI-NGO, DI-CBD, KGWEBO LE BODIRI
DITIRO:
Kgodiso ya tsweletso ya baša ka go kopanya thulaganyo ya tsweletso ya baša le mmuso.
Tsweletso ya kgwebo magareng ga batho ba baša.
Go tlhola tlhokomediso mo tirisong botlhaswa ya sere.
Go tlhomamisa gore batho ba basa ba tlhaloganya le go amega mo khapheineng go tsweletsa temokerasi.
Go tsweletsa maitshimololelo a a siameng kwa go humiseng setso le go abelana magareng ga batho ba baša.
x Motlatsa Mokaedi x Mothusa Mokaedi x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso x Morongwa
KANTORO YA MAEMO A BATHO BA BOGOLE
LEBAKA: GO GODISA DITŠHONO TSE DI LEKANANG TSA BATHO BA BOGOLE.
DITIRO:
Go gakolola mafapha ka merero ya bogole.
Go batlisisa le go tlhama dipholese tsa bogole.
Tsweletso le tshegetso ya ditogamaano tsa go godisa le go begela.
Tshegetso ya theo ya data le mekgwa ya tsamaiso ya tshedimosetso yotlhe.
x Motlatsa Mokaedi x Mothusa Mokaedi x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso x Thuso ya Ditirelo tsa Dijo x Mokgweetsi
TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI
LEBAKA: GO NEELANA KA DITIRELO TSA TSHEDIMOSETSO YA THEKENOLOJI, GO NNA LE TSAMAISO YA TIRELO E E NONOFILENG
DITIRO:
Go tlamela mekgwa ya botsamaisi.
Tlhomo ya mananeo a khomputara.
Go neelana ka data ya thekenoloji.
Go tlhomamisa dipholesi le maemo a a amanang le ditiro tsa thekenoloji.
Go diragadiwa ga patlisiso le Tsweletso.
Tiragatso ya Mmuso.
Tiro ya Motlankedi Mogolo wa Thekenoloji.
Tiriso ya mafelo a Tirelo ya Kemo Gangwe.
Go golagana le baagi le bannaleseabe.
Katiso ya badiri.
Tlhokomelo ya boleng ba tsamaiso ya tirelo.
Go lomaganya gape le tshekatsheko ya tirego ya tirelo.
Go neelana ka ditirelo tsa tlaleletso.
x GTO Maemo a Mokaedi x Motlatsa Mokaedi x Mothusa Mokaedi x Mosekaseki wa Mokgwa wa Khomputara x Barulaganyi x Bathekenoloji ba data x Balaodi ba Togamaano x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Tsamaiso
KANTORO YA TONA MATLOTLO A TONA LETONA LA MERERO YA IKONOMI LE BOJANALA LETONA LA MMUSO WA SELEGAE LE MATLO
LETONA LA PABALESEGO YA POROFENSE LE BOGOKAGANYI LETONA LA DIPALANGWA LE DITIRO TSA SETŠHABA LETONA LA METSHAMEKO, BOTAKI LE
SETSO
TLHOGO TLHOGO TLHOGO
LETONA LA TEMOTHUO, TSHOMARELO, TIKOLOGO LE TLHABOLOLO LETONA LA BOITEKANELO LETONA LA DITIRELO TSA LOAGO LE TSWELETSO YA SETŠHABA
TLHOGO TLHOGO TLHOGO
LETONA LA THUTO LE KATISO LETONA LA KHOMISENE YA BAŠA
TLHOGO MODULASETULO
DITIRELO TSA TSHEGETSO YA TONA
LEBAKA: GO NEELANA KA TIRELO YA TSHEGETSO YA SEBELE KWA GO TONA
DITIRO:
Go laola tayari ya Tona.
Go kwala dipuo tsa Tona.
Go neelana ka ditirelo tsa keletso go Tona.
x Motsamaisi (Mokwaledi wa poraefete)
x Motlatsa Mokaedi
Mothusi wa Mokwaledi wa poraefete x Motlhankedi wa Dikamano tsa Setšhaba (Motlatsa Mokaedi)
x Motlanyi wa Meneseteri x Tlelereke e Kgolo ya Rejiseteri x Tlelereke ya Rejiseteri x Mophepafatsi x Modiri wa kwa ntle x Bathuis ba mo ntlong x Mothusi wa ditirelo tsa dijo x Mokgweetsi
DIKAMANO TSA KOPANO MAFAPHA
LEBAKA: GO TLHOMA DIKAMANO TSE DI UTLWALANG TSA KOPANO MAFAPHA
DITIRO:
Go rulaganya dikamano magareng gakantoro ya Tona le mmuso wa bogareng.
Go rulaganya le tshekatsheki ya dikamano tsa porofense.
Go rulaganya dikamano le mebuso ya kwa ntle le baemedi.
x Motlatsa Mokaedi x Mothusa Mokaedi x Tlelereke ya tsamaiso
BOKAEDI: KANTORO YA KHANSELE YA PHETISO
LEBAKA: GO TLAMELA TSHEGETSO YA BOKAEDI LE TSAMAISO KWA KHANSELENG YA PHETISO LE DIKOMITI TSA SETLHOPHA
DITIRO:
Go tlamela kaelo ya togamaano kwa kantorong ya taelo phetiso.
Go neelana ka tshegetso kwa khanseleng ya phetiso le dikomiti tsa teng tsa setlhopha.
Go gokagana le batsayakarolo botlhe.
Go rulaganya tlhokomelo le go thusa ka tlhabololo ya pholese.
Go neelana ka thueo malebana le paakanyo ya dipholesi tsa peomolao le ditshisinyo tsa mananeo mmogo le thulaganyo (thadiso le thebolo) ya ditshisinyotse di ša kana mametlelelo ya molao.
Go tlamela ka tshegetso ya tsamaiso kwa go Mokaedi Kakaretso.
Go dira patlisiso.
TLHOGO: TSHEGETSO YA KANTORO YA LEFAPHA
LEBAKA: GO NEELANA DITIRELO TSA TSHEGETSO TSA KANTORO KWA TLHOGONG YA LEFAPHA.
DITIRO:
Go tlamela tshegetso ya tsamaiso kwaTlhogong ya Lefapha.
Go rulaganya diporojeke ka fa gare ga Porofense ya kapa Bokone x Motsamaisi x Mokwaledi
TLHOGO YA LEFAPHA: DITIRELO TSA TSHEGETSO
LEBAKA: GO TLAMELA TSHEGETSO YA TSAMAISO KWA TLHOGONG YA LEFAPHA.
DITIRO:
Go neelana ka tshweletso ya tsamaiso le tshegetso.
Go neelana ka ditirelo tsa bokwaledi le boromi x Motlatsa Mokaedi x Motlhankedi wa tsamaiso x Tlelereke ya tsamaiso x Mokgweetsi
LEBAKA: GO RULAGANYA DIPOROJEKE KA FA GARE GA POROFENSE YA KAPA BOKONE
DITIRO: 1.Tsamaisa le go tlhokomela diporojeke tse di kgethegileng.
Go kagana le, le go thusa Botsamaisi ba Kabinete sk. Kabinete e kopana le Batho le Dipontsho tsa Tsela tsa Tona.
Go tsamaisa Merero ya Baeteledipele ba Setso
Go tsamaisa Diporojeke tsa RDP.
X Motlatsa Mokaedi
TLALELETSO YA BOKAEDI: BOTSAMAISI BA MATLOTLO LE TLAMELO
LEBAKA: GO TSAMAISA MATLOTLO A GO BOUTA LE MERERO YA THENNERE
DITIRO:
Go kgobakanya tshedimosetso yotlhe e e maleba/dipalopalo.
Go tswelediwa ga motheo wa data.
Go rulaganya ga Tekanyetso ya Bouto.
Tsamaiso ya Matlotlo a Bouto le kgakololo malebana le ditshenyegelo tsa kgwedi.
Bogokaganyi le Ramatlotlo mo boemong ba kantoro ya Tona.
Paakanyo ya tekanyetso kabo ya ngwaga go tlhagisiwa fa pele ga komiti e e emeng.
Tsamaiso ya Thennere le merero e e amanang.
Thulaganyo ya Dipalangwa tsa GG.
X Motlhankedi Mogolo wa Matlotlo (maemo a Mokaedi)
x Motlatsa Mokaedi x Mothusi wa Mokaedi x Mmalatlotlo Mogolo wa Naga x Motlhankedi wa Tsamaiso x Tlelereke ya Palotlotlo x Tlelereke ya Tsamaiso
KOMITI YA THUNO YA KA FA GARE
THUNO YA FA KA GARE
LEBAKA: GO NEELANA KA TIRELO YA GO RUNA YA KA FA GARE.
DITIRO:
Tlhomo ya batlhatlhobi mo mafapheng otlhe.
Go kwalwa ga dipegelo
Go neelana ka kgakololo kwa go Mokaedi Kakaretso.
x Motsamaisi x Mokwaledi x Motlatsa Mokaedi x Mothusa Mokaedi x Moruni wa ka fa gare x Tlelereke ya Tsamaiso
<fn>tsn_Article_National Language Services_Tekatekano go botlhe 1.txt</fn>
Tekatekano go botlhe!
Ke tshwanelo ya rona
Molao 4 wa Thotloetso ya Tekatekano le Thibelo ya Kgethololo e e sa Siamang wa 2000
Setlhogo sa 1: Batho ba Aforika Borwa, a lo a itse gore Molaotheo o tshola mongwe le mongwe ka go lekana? Ee, le fa re farologana, Molaotheo o netefatsa tshwanelo ya tekatekano go botlhe
Tshwanelo ya tekatekano e tlhagelela mo Karolong ya bo 9 ya Molaotheo wa rona. Tshwanelo e, e amogela gore rotlhe re a farologana le gore ga re a tshwanelwa go kgethololwa ka ntlha ya dipharologano tsa rona.
Se se raya gore mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go tsholwa ka tlotlo le ka seriti ke mongwe le mongwe le puso.
Molao wa Thotloetso ya Tekatekano le Thibelo ya Kgethololo e e sa Siamang o ne wa fetisiwa ka 2000 go netefatsa fa tekatekano e fitlhelelwa. Gape o ikaelela go thibela kgethololo e e sa siamang e e ikaegileng ka lebaka le le lengwe kgotsa a le mantsi, go akaretsa bong, lotso le bogole.
Setlhogo sa bo 2: Mo temokerasing, rotlhe re na le tiro le maikarabelo a go tlotla ditshwanelo tsa ba bangwe. Rotlhe a re dirisaneng go rotloetsa tekatekano le go lwantsha kgethololo e e sa siamang.
Molao wa Thotloetso ya Tekatekano le Thibelo ya Kgethololo e e sa Siamang wa 2000
Setlhogo sa bo 3: Maikaelelo a Molao ke eng?
Molao o teng go:
rotloetsa tekatekano;
sireletsa seriti sa batho;
thibela kgthololo e e sa siamang le tiriso ya puo ya letlhoo le tshotlo; le rotloetsa mowa wa temokerasi.
Setlhogo sa bo 4: Kgethololo ke eng?
Kgethololo ke tiro kgotsa tlwaelo e e farologanyang batho kgotsa ditlhopha e bile e gatelela ba bangwe fa ba bangwe e ba tswela mosola.
Nako e nngwe kgethololo e ka nna e e siameng. Kgethololo e e siameng ke kgato e e amogelesegang e e kganelang batho ditšhono kgotsa dithuso, sekao go se thape sefofu go nna mokgweetsi.
Kgethololo e e sa siamang, ka fa letlhakoreng le lengwe, ga e amogelesege: sekao, go se thape motho ka ntlha ya maemo a gagwe a HIV/Aids.
Setlhogo sa bo 5: Puo ya letlhoo le tshotlo ke eng?
Puo ya letlhoo ke mofuta mongwe le mongwe wa tlhaeletsano o o ikaelelang go utlwisa botlhoko, go tlhola kotsi kgotsa go rotloetsa letlhoo.
Tshotlo ke maitsholo mangwe le mangwe a a tswelelang pele a a sa batlegeng a a tlholang maikutlo a kutlobotlhoko kgotsa a go tshosetsa a a amanang le bong jwa motho, tsa lorato kgotsa botokololo.
Setlhogo sa bo 6: Ke kwa kae kwa ke ka yang kwa teng fa ke akanya gore ke a kgethololwa?
Mongwe le mongwe yo o akanyang gore o kgetholotswe e ka bona Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa, Khomišene e e ka ga Bong kgotsa nngwe ya Dikgotla tsa Tekatekano mo lefelong la bona.
Setlhogo sa bo 7: Dikgotla tsa Tekatekano ke eng?
Tsona ke dikgotla tse di kgethegileng tse di leng teng go thusa batho ba ba kgetholotsweng mo go sa siamang.
Dikgotlakgolo tsotlhe le Dikgotla di le dintsi tsa Bomagiseterata di ka dira jaaka Dikgotla tsa Tekatekano. Dikgotla tsa Tekatekano di farologana le dikgotla tse dingwe ka gonne:
Ga di duedise.
Di samagana le merero ya gago ka bonako le ka mo go sa tlwaelegang.
O ka nna wa emelwa ke mongwe fela le fa motho yoo e se mmueledi.
Di na le ditlelereke tsa Kgotla ya Tekatekano tse di yang go go thusa malebana le ngongorego ya gago le dithulaganyo.
SAHRC e ka go thusa jang?
Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa
SAHRC ke setheo sa bosetšhaba se se dirang ka go ikemela go rotloetsa, go sireletsa le go tlhokomela ditshwanelo tsa botho mo Aforika Borwa.
Fa o batla go itse go le gontsi ka ga tshwanelo ya gago ya tekatekano, ikgolaganye le Khomišene ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa.
Fa o akanya gore o motswasetlhabelo sa kgethololo e e sa siamang, ikgolaganye le Lefapha la Ditirelo tsa Semolao la SAHRC, le le yang go batlisisa ngongorego ya gago.
Mogala: 484 8300
Kgotsa ikgolaganye le nngwe ya dikantoro tsa SAHRC:
Kantorokgolo
484 8300 Fekese: 011 484 7149
Kapa Botlhaba
582 2611/4094 Fekese: 041 582 2204
BLOEMFONTEIN
447 1130 Fekese: 051 447 1128
304 7323/4/5 Fekese: 031 304 7323
291 3500 Fekese: 015 291 3505
Fekese: 752 6890
Kapa Bokone
332 3993/4 Fekese: 054 332 7750
426 2277 Fekese: 021 426 2875
Itse ditshwanelo tsa gago. Amogela Maikarabelo a gago
<fn>tsn_Article_National Language Services_Thebolelo ya Thapo.txt</fn>
Thebolelo ya Thapo jaaka Motlhankedi wa Kemonokeng
Go
Ka fa tlase le ka bokgoni ba maatla a a roletsweng mo go nna ka Melawana ya Kakaretso Ya Masole a Tshireletso, e e tlhagisitsweng ka fa tlase ga Molao wa Tshireletso, wa 1975 ka molao o ke go thapa go dira mo Aforika Borwa go ya ka Molao o o boletsweng le melawana jaaka Motlhankedi wa Kemonokeng, go tloga letsatsi la
O tlhokiwa ka jalo, fa o ntse o direla, go dira ditiro tse di amanang le thapo e ka go ineela le manontlhotlho go ya ka Molao o o boletsweng le Melawana, go neela tlotlo e e maleba le kobamelo go bagolwane ba gago mme ka nako tsotlhe go tlhola sekao se sentle kwa go le go kaela baobamedi ba gago ka tlhomamo e e golang, tlhokomelo le tshiamo.
E newa ka fa tlase ga Letsogo la me kwa ka di letsatsi la
TONA YA TSHIRELETSO.
Kano ya Khomišene go
Ka seno ke rolela godimo ga gago Khomišene mo Masoleng a Tshireletso a Bosetšhaba a Aforika Borwa le go go, laolela mo leineng la Repaboleki ya Aforika Borwa go direla naga ya gago jaaka motlhankedi ka boikanyego, bopelokgale, seriti le tlotlego: go dira ditiro tsa gago le maikarabelo ka tlhoafelo le manontlhotlho le go tlhoma se sentle go bao ba ba beilweng ka fa tlase ga taolo ya gago.
E neilwe ka fa tlase ga Letsogo la me le Sekano sa Repaboleki ya Aforika Borwa ka di letsatsi la
MOPORESITENTE
TONA YA TSHIRELETSO
<fn>tsn_Article_National Language Services_Thuso ya DitÜhelete go Balemirui.txt</fn>
Thuso ya Ditšhelete go Balemirui ba Nosetso ba ba nang le Didirisiwa tse di bokoa
Goreng puso e neelana ka thuso?
Tona ya Merero ya Metsi le jalo ya Dikgwa e batla go netefatsa gore mongwe le mongwe o fitlhelela metsi a a lekaneng; gore manoso a rona a a sirelediwa, a a dirisiwa, a a tlhabololwa, a a somarelwa, a a tsamaisiwa le go laolwa ka mokgwa o o tswelelang le o o siameng; le gore metsi a abelwa gape go tsweletsa baagi ba mo nakong e e fetileng ba neng ba kgaphetswe kwa thoko. Ka ntlha ya lebaka le, puso e neelana ka thuso go balemirui ba nosetso ba ba nang le didirisiwa tse di bokoa.
Go ya ka Dikarolo 61 le 62 tsa Molao wa Bosetšhaba wa Metsi (NWA) (No. 36 wa 1998), Lefapha le tlhagisitse pholisi e e kgontshang thuso ya ditšhelete go balemirui ba ba nang le didirisiwa tse di bokoa, malebana le tlhabololo ya tiriso ya metsi a temothuo. Se se ya go netefatsa tlhabololo e e siameng ya dikgato tsa selegae tsa tiriso ya metsi a temothuo ke balemirui ba ba nang le didirisiwa tse di bokoa.
Ke thuso efe ya ditšhelete e e neelwang?
Thuso e ya ditšhelete e neelwa ka mokgwa wa kabelo kgotsa wa ketleetso.
Dintlha tse di latelang di le thataro tsa thuso ya ditšhelete di a neelwa:
Kabelo ya ditshenyegelo tsa madi ya kago le/kgotsa tlhabololo ya madutelo a metsi a mantsi malebana le dikema tsa nosetso, malebana le:
ditirelo tsa kgakololo, tlhamo le dithuto tsa tshiamo; le tshomarelo ya metsi le dikgato tsa taolo ya metsi
Ketleetso malebana le tiriso le tlhokomelo ya madutelo le mabapi le Taolo ya Manoso le ditšhatšhe tsa leuba, e e tlosiwang ka paka ya dingwaga di le thataro go balemirui ba ba nang le didirisiwa tse di bokoa ba ba leng karolo ya:
Dikema tsa Metsi tsa Puso tse di laolwang ke Lefapha la Merero ya Metsi le jalo ya Dikgwa (DWAF);
Dikema tsa Metsi tsa Puso tse di dirisiwang le go tlhokomelwa ke Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi kgotsa ditheo tse dingwe tsa semolao tse di dumeletsweng; kgotsa
Mekgatlho e mengwe ya Badirisi ba Metsi kgotsa ditheo tsa semolao tse di dumeletsweng
Kabelo ya go reka dithata tsa metsi (ditshwanelo) mabapi le nosetso
Kabelo mabapi le dithuto tsa tshiamo tsa ikonomi-loago tsa thulaganyo kgotsa tsa thuso le dipatlisiso ka ga dikema tsa nosetso
Ketleetso ya katiso ya Dikomiti tsa Tsamaiso tsa Mekgatlho ya Badirisi ba Metsi kgotsa ditheo tse dingwe tsa semolao tse di dumeletsweng, malebana le:
tsamaiso e e siameng ya phasalatso ya metsi;
manaane a tiriso ya metsi le a tshomarelo; le/kgotsa tsamaiso ya ditšhelete, tlhabololo ya leano la kgwebo, dintlha tsa tekanyetsokabo le tsa semolao
Kabelo mabapi le kotulo ya metsi a pula malebana le tlhagiso ya dijo le ditiriso tse dingwe tsa tlhagiso tsa lelapa
Ke mang yo o ka bonang thuso go tswa mo thusong ya ditšhelete ya DWAF?
Balemirui ba nosetso ba ba nang le didirisiwa tse di bokoa;
Malapa a dijo tse di sa sireletsegang, a a ka thusegang go tswa mo dikabelong malebana le dibebofatsi tsa kotulo ya metsi a pula tse di tla tshegetsang go tshela ga ona le go babalela tshireletso ya dijo tsa malapa
Motho o tshwanetse e be e le:
moagi wa Aforika Borwa;
a tswa kwa setlhopheng sa lotso se mo nakong e e fetileng se neng se kgaphetswe kwa thoko; gape leloko la Mokgatlho wa Badirisi ba Metsi (WUA) kgotsa setheo sengwe le sengwe sa semolao se se dumeletsweng ke DWAF (Se ke go netefatsa gore o na le thuso ya setegeniki ya go laola metsi a gagwe sentle).
Malebana le diforomo tsa kopo kgotsa tshedimosetso go ya pele mabapi le ka moo o ka dirang kopo ya thuso e ya ditšhelete, ikgolaganye le kantoro ya lona ya selegae ya DWAF kgotsa dirisa websaete e: www.dwaf.gov.za
Dintlha tsa kgolaganyo tsa dikantoro tsa dikgaolo tsa DWAF
KGAOLO
MOGALA
FEKESE
ATERESE YA POSO
ATERESE YA BONNO
Kapa Botlhaba
BLOEMFONTEIN
BLOEMFONTEIN
Mpumalanga
Kapa Bokone
Bokone Bophirima
MMABATHO
MMABATHO
Kapa Bophirima
Malebana le tshedimosetso go ya pele tsweetswee ikgolaganye le:
Mogala: 336 8066
Fekese: 323 5041
<fn>tsn_Article_National Language Services_Tirelo ya Dipuo tsa BosetÜhaba.txt</fn>
Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba
Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba e rotloetsa le go bebofatsa tlhaeletsano ka dipuo. Go tshegetsa ditlhokego tsa Molaotheo, Tirelo ya Dipuo Bosetšhaba (NLS) e laola dipuo tse di farologaneng tsa setšhaba sa rona, e bile e rwele maikarabelo a go tlhokomela dipuo tsotlhe tsa batho ba rona ka go tsenya tirisong dipholisi tse di ikaeletseng go tsweletsa tiriso ya dipuo tse, gammogo le dipuo tse pele di neng di ikgatolositswe.
Tirokgolo ya NLS ke go fitlhelela ditlhokego tsa Molaotheo ka go bebofatsa, go tsweletsa le go tlamela tirelo ya bofetoledi le botseleganyi ka dipuo tsotlhe tsa semmuso, le go laola dipuo tse di farologaneng ka diporojeke tsa thulaganyo ya puo le tsa mareo.
NLS e dira jaaka thulaganyo ya porofešenale ya Mmuso ya tshegetso ya puo ka go fetolela dikwalo tsa semmuso ka dipuo tsotlhe tsa semmuso. Tirelo ya yona ya mareo e thusa ka go tlhabolola le go tokafatsa tlotlofoko ya setegeniki ya dipuo tsa semmuso. Ditiro tsa thulaganyo ya puo di akaretsa go eletsa Mmuso ka ga tlhabololo ya pholisi ya puo le maano a tiragatso.
Thulaganyo ya Puo
Tiro ya botlhokwa ya Bokaedipotlana jwa Thulaganyo ya Puo ya Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba (NLS) ke go tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi le go rotloetsa tlotlo ya dipuo tsotlhe tsa Aforika Borwa. Ka ntlha ya gore thulaganyo ya puo mo Aforika Borwa e diragala ka fa tlase ga kagosešwa ya setšhaba, go tlhokometswe thata dipuo tse pele di neng di ikgatolositswe.
Ditirokgolo tsa Bokaedipotlana jo ke tse:
Tlhabololo ya pholisi ya puo ka go loga maano, mekgwa, ditsela le didiriswa tsa tiragatso ya teng.
Tiragatso ya pholisi ya puo ka go tlamela (i) tshiamelo le boitseanape le (ii) thotloetso ya tiriso ya dipuo tsa Aforika Borwa.
Tshekatsheko ya tiragatso ya pholisi go tlhotlhomisa bokgoni jwa yona
Bokaedipotlana jwa Thulaganyo ya Puo bo tlhomilwe ka Phatwe 1993 go eletsa mmuso ka ga tlhabololo le tiragatso ya pholisi ka ga dintlha tsa puo go ya ka karolo 6 ya Molaotheo. Go gateletswe thata botlhokabofitlha le go nna le seabe ka botlalo ga beng mo dithulaganyong tse. Tiro ya ntlha e kgolo ya Bokaedipotlana e ne e le go tlhokomela thulaganyo e telele ya go tlhomiwa ga Lekgotla la Dipuo Tsotlhe Tsa Aforika Borwa (Pansalb). Thulaganyo e simolotse ka 1994 ka khonferense ya pulamadibogo, Khonferense ya Dipuo tsa Botlhe (Languages for All Conference), e e setsweng morago ke tlhatlhamano ya ditheetso tsa setšhaba mo nageng ka bophara, mme ya khutla ka go kwalwa ga Molaotlhomo wa Lekgotla la Dipuo Tsotlhe Tsa Aforika Borwa ka 1995. Lekgotla la Dipuo Tsotlhe Tsa Aforika Borwa le theilwe ka 1996.
Dingwe tsa diporojeke tse Bokaedipotlana bo nang le seabe mo go tsone ke:
Pholisi le Thulaganyo ya Puo ya Aforika Borwa
Tlhabololo ya pholisi le Thulaganyo ya Puo ya Aforika Borwa e simolotse ka 1995 ka go supiwa ga Setlhopha sa Tiro sa Puo (LANGTAG) go eletsa Tona ya Botsweretshi, Setso, Saense le Thekenoloji ka ga pholisi ya puo. Morago ga ditherisano tse di tseneletseng go ralala naga, go ne ga nna le dingangisano ka ga pegelo ya LANGTAG kwa khonferenseng e kgolo ya bosetšhaba ka la 29 Seetebosigo 1996 pele go gololowa pegelo ya makagaolakgang ka Phatwe 1996.
Morago ga ditherisano le dipatlisiso tse di tsweletseng go ne ga kwalwa Thulaganyo ya Pholisi le Puo ya Aforika Borwa e e ikaegileng ka dikatlanegiso tsa Langtag. Ka Sedimonthole 1999 Tona o ne a supa Setlhopha sa Keletso go rulaganya pegelo ya makgaolakgang e e neng ya neelwa beng botlhe kwa Kopanong ya puo (Language Indaba) ka Mopitlwe 2000. Go latela ditshwaelo tsa banna le seabe kwa kopanong, Setlhopha sa Keletso se ne sa sekaseka Thulaganyo ya Pholisi le Puo ya Aforika Borwa.
Thulaganyo ya pholisi ya Puo ya Aforika Borwa e ne ya neelwa Komiti ya kabinete tebang le Karolo ya Loago ka la 13 Lwetse 2000. Komiti e ne ya atlanegisa gore go neelwe lokwalo lwa dipuisano go ya pele ka ga ntlha e, go lebeletswe dintlha tsa botlhokwa tsa naga le ditlamorago tsa ditšhelete ka bophara.
Go latela dikatlanegiso tse go ne ga dirwa dipatlisiso tse di tseneletseng mo mafapheng a mmuso wa bosetšhaba le diporofense go tlhomamisa maemo a mafaratlhatlha a a leng teng a dipuo. Tekanyetso ya ditshenyegelo ya pholisi e e tshisintsweng e tshwaraganetswe le Letlotlo la Bosetšhaba.
TISSA (Tirelo ya Boranoledi ka Mogala ya Aforika Borwa)
Porojeke e ke nngwe ya maano a tiragatso a pholisi e e tshisintsweng. Maparego a puo a santse a kgoreletsa maAforika Borwa, segolo ba ba buang dipuo tsa seAforika go bona ditirelo tsa mmuso ka go lekalekana. Tirelo ya boranoledi ka mogala mo Aforika Borwa e ka kgontsha mongwe le mongwe go ikgolaganya le bathati ka puo ya gaabo, sekai, mo mafelong a a tshwanang le maokelo, diteišene tsa sepodisi le diofisi tsa mmuso. Tirelo ya tekelelo e lebeletswe ka 2000/2001 kwa mafelong a a tlhophilweng diura di le 12 ka letsatsi, go simolola ka 07:00 go fitlha ka 19:00, malatsi a le marataro ka beke.
Porojeke e ke tiro e e tshwaraganetsweng le PANSALB go bebofatsa tlhabololo le tiriso ya dipuo tsa Aforika Borwa. Leano la lephata la Human Language Technologies (HLT) le botlhokwa go lepalepana le tiro ya dipatlisiso le go tlhama bokgoni jwa dipuo tsotlhe tsa Aforika Borwa. Komiti ya dipaakanyetso e ne ya tlhomiwa go rulaganya lokwalo lwa togamaano lo lo tla tlamelang ka maano a tiragatso a go tlhomiwa ga intaseteri e e tsweletseng ya HLT tebang le go tsweletsa dipuo tsa Aforika Borwa.
HOYOZELA Ka ntlha ya gore dipuo tsa rona ke tsa rona rotlhe
Ka 1998 go ne ga bolodiwa letsholo la temoso ya tiriso ya dipuo tse dintsi go-
tsibosa batho ka ga botlhokwa jwa puo mo setšhabeng sa rona -
netefatsa gore baagi botlhe ba tlhaloganya ditshwanelo tsa bone tsa molaotheo mabapi le puo; le tsweletsa tiriso ya dipuo tse dintsi gore maAforika Borwa a bone tiriso ya dipuo tse dintsi jaaka sediriswa se se botlhokwa.
Karolo ya Ntlha ya letsholo e lebile thata Bodiredipuso mme Karolo ya Bobedi e lebile setšhaba ka kakaretso. Dikumo tsa letsholo le e nnile dikhalentara tsa tiriso ya dipuo tse dintsi, dipapetla, Ditsala tsa Tumediso (ka dipolelwana tsa tumediso ka dipuo di le 11) le bidiyo, Loleme lwa ga Mme, tse di neng di dirisiwa kwa dithutanong.
Pegelo ya UNESCO ya Dipuo tsa Lefatshe
Ga jaana UNESCO e tshwaragane le go rulaganya Pegelo ya Dipuo tsa Lefatshe e e ikaeletseng go tlhalosa mefutafuta ya dipuo tsa lefatshe, e ithuta diphetogo le maemo a jaanong a dipuo, le go tlhalosa mathata a a di amang mo dikgaolong tse di farologaneng tsa lefatshe. Ka pegelo e, UNESCO e batla go bontsha botlhokwa jwa tsamaiso e e lolameng ya boswa jwa lefatshe jwa dipuo.
UNESCO e ne ya ikgolaganya le Tirelo ya Dipuo ya Bosetšhaba go nna le seabe mo dipatlisisong go kokoanya tshedimosetso ya pegelo ka ga dipuo tsotlhe tsa semmuso gammogo le dipuo tsa Aforika Borwa tsa Khoe, San le Nama. Ka ntata ya go tlhokega ga kitso e e tseneletseng ya dipuo tse tebang le tshekatsheko, dipotsopatlisiso di ne tsa romelwa kwa go baitseanape ba dipuo go tlamela tshedimosetso.
Go ne ga bonwa letlotlo la tshedimosetso ka ga dintlha tse di farologaneng ka ga dipuo tsa Aforika Borwa, jaaka tshedimosetso ya mafelo, dipharologano, palo ya batho ba ba buang puo nngwe le nngwe, tshedimosetso ka ga khudugo, tiro ya ekonomi tsa morafe mongwe le mongwe, mekgwa ya puo, mekgatlho e e rweleng maikarabelo a pholisi le thulaganyo ya puo tebang le puo nngwe le nngwe le bokwadi.
Pegelo UNESCO ya Dipuo tsa Lefatshe e tla phasaladiwa ka 2001, mme e tla neelana ka motseletsele wa dikatlanegiso tsa tshomarelo le tsweletso ya boswa jwa dipuo jwa batho.
Sefalana sa merero ya puo
Dipholisi tsa puo: mafapha a mmuso wa bosetšhaba (Seetebosigo 2001)
Diofisi tsa puo mo mafapheng a mmuso wa bosetšhaba (Seetebosigo 2001)
Dipholisi tsa puo: diporofense (Seetebosigo 2001)
Ditirelo tsa Puo tsa Diporofense (Seetebosigo 2001)
Ditheo tse dikgolwane tsa thuto tse di rutang bofetoledi le/kgotsa boranoledi (Seetebosigo 2001)
Dipalopalo tsa Aforika Borwa
Diphasalatso
Go bona tshedimosetso go ya pele, tsweetswee ikgolaganye le:
Tlhogo: Dithulaganyo tsa Puo
Tirelo ya Dipuo tsa Bosetšhaba, Kgetsana ya Poso X195, Tshwane, 0001
Mogala: 337-8366 Fekese: 324-2119
<fn>tsn_Article_National Language Services_Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa.txt</fn>
Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa
Molawana wa Maitsholo
Ke ikemiseditse go tlamela batho botlhe ba Aforika Borwa lefelo le le sireletsegileng le le le babalesegileng ka go -
nna le seabe mo maitekong a a lebisitsweng kwa go siamiseng mabaka a a tlholang bosenyi;
thibela ditiro tsotlhe tse di ka tsenyang tshireletsego kgotsa pabalesego ya setšhaba sengwe le sengwe mo kotsing; le batlisisa maitsholo a bosenyi a a ka tsenyang tshireletsego kgotsa pabalesego 8.
ya setšhaba sengwe le sengwe mo kotsing le go lere disenyi mo molaong mo tiragatsong ya maikaelelo a, ka dinako tsotlhe ke tla -
tshegetsa Molaotheo le molao;
akanyetsa ditlhokego tsa setšhaba amogela ditlhokego tsa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa jaaka mothapi wa me; le dirisana le ditlhopha tse di nang le kgatlhego mo setšhabeng le mmuso mo maemong otlhe.
Gore go fitlhelelwe tikologo e e sireletsegileng le e e babalesegileng tebang le batho botlhe ba Aforika Borwa Ke ikemiseditse go -
dira ka tshiamo mo tlamelong ya tirelo e e bokgoni le ya maemo a a kwa godimo e e ka fitlhelelwang ke botlhe, mme ke tswelele go tokafatsa tirelo e;
dirisa didiriswa tsotlhe tse di leng teng ka maikarabelo, bokgoni le ka tshomarelo go oketsa tiriso ya tsona;
tokafatsa bokgoni ba me le go thusa mo tokafatsong ya badirammogo go netefatsa tekatekano ya ditšhono go botlhe;
tshwaela mo kagaongsešwa le tlhabololo le poelano mo nageng ya rona;
tshegetsa le go sireletsa ditshwanelo tsa botlhokwa tsa mongwe le mongwe;
dira ka mokgwa o o sa tseyeng letlhakore, ka kelotlhoko, boikanyego, tlotlo, bosengbofitlha le ka maikarabelo;
dirisa dithata tse ke di neetsweng ka mokgwa wa maikarabelo o o laolegang; le go direla go thibela mokgwa mongwe le mongwe wa bobodu le go lere disenyi mo molaong.
<fn>tsn_Article_National Language Services_Tirelokgaso.txt</fn>
Tirelokgaso
Kgaso e na le seabe se se tshwanang se le nosi mo tlhabololong ya naga ya rona. Lephata la tirelokgaso le fitlhelela batho ba ba kgaphetsweng kwa thoko le ba ba amogilweng dithata: bogolosegolo basadi, bašwa, digole, ba ba sa rutegang, baagi ba kwa dikgaolong tsa magae, e bile e tshwaela thata fa go rulaganngwa lenaane la tlhabololo le motswedi wa kitso kwa dikgaolong tseo.
Ka jalo, mo ngwageng o o fetileng wa ditšhelete Lefapha la Tlhaeletsano le ne, la ikemisetsa go fitlhelela tse di latelang:
go tsweletsa pele ditirelo le go di fitlhelela ka bophara go tlamela mafaratlhatlha a le mantsi a diteišene tsa diradio tsa setšhaba
Go rotloetsa diteng tsa mananeo a selegae (a Aforika Borwa)
Go ema nokeng go gasiwa ga mananeo a thuto mme kwa bofelong,
Go lepalepana le kgwetlho ya diphetogo tsa mafaratlhatlha a thekenoloji le go tsamaelana le diphetogo tsa lefatshe ka bophara jaaka di ama lephata.
Diphitlhelelo
Go fitlheletswe katlege e e bonalang mo kabong ya ditirelo, bareetsi ba bangwe ba Aforika Borwa ba le 1,5-dimilione ba ne ba simolola go itumelela ditirelo tsa kgaso tsa radio lwa ntlha. Dikai di le mmalwa ke tsa Ukhozi Radio, tirelo ya Zulu Radio tse di fitlhelletseng bareetsi ba bantšhwa ba le 695 000 mo morafeng o le mongwe, Thobela FM le Ikwekwezi FM tse di fitlhelletseng bareetsi ba bantšhwa ba le 435 000 kwa Kwaggafontein le bareetsi ba bangwe ba bantšhwa ba le 180 000 kwa Tolwe.
Rona ba ba "lesego" go tshelela mo dikgaolong tsa ditoropo re setse re tlwaetse medumo ya maemo a a kwa godimo le e e phepa ya ditirelo tsa FM. Baagi ba Aforika Borwa ba le dimilione di 1,5 ba simolotse go itumelela tirelo ya thekenoloji e lwa ntlha, le fa tota Aforika Borwa e akgolelwa go nna matlhagola tsela wa ditirelo tsa FM fa e sale kwa tshimologong ya dingwaga tsa bo-30 mo ngwagengkgolo o o fetileng.
Mo maikaelelong a go tsholetsa seabe sa ditirelo tsa kgaso le go tokafatsa matshelo a Ma-Aforika Borwa, Lefapha le tshwaraganetse morero o, le Makala a Kgaso ya Setšhaba go netefatsa gore go rulaganngwa mananeo a diteng tse di siametseng maemo a rona.
Diradio tsa Setšhaba
Porojeke e e Tshegetsang Tlamelo ya Mafaratlhatlha
Ma-Aforika Borwa otlhe a na le tshwanelo e e tletseng ya go fitlhelela tshedimosetso. Go tlaleletsa se, Tshwanelo ya Phitlhelelo ya Tlhaeletsano ke tshwanelo ya botho lefatshe ka bophara, tse di mosola e bile tse di tlaleletsang mo ditshwanelong tsotlhe tsa botho, e e tshwanetseng go somarelwa le go atolosiwa go tsamaelana le thekenoloji ya tshedimosetso le ya tlhaeletsano e e fetogang le go tokafala ka bonako jwa ponyo ya leitlho. Ka jalo tlhaeletsano ya setšhaba e neela baagi dithata tsa sedirisiwa se se ka dirisediwang go golagana ka bobone le go golagana lefatshe ka kakaretso le go rulaganya maitlhomo a maikaelelo, go supetsa ba ba tlhamang maitlhomo ao tsela ka ditherisano ka go tlhagisa maikutlo a setšhaba.
Mo nageng ya rona, tirelokgaso ya setšhaba e tlamela thulaganyo ya mmatota ya go farologanya bong jwa thoto le taolo ya bobegakgang. Maatla a tirelokgaso ya setšhaba a mo go buleleng baagi dikgoro tsa yone gore ba nne le seabe mo go tsona, mme ka se, go senolwe le go tlhabolola talente, go rotloetsa le go upulola mo pepeneneng setso sa fa gae, mekgwa le boitshupo, tse di tshwaelang mo tlhabololong ya metswedi ya badiri ba mo mererong ya kgaso le madirelo a a tsamaelanang le yona, mme kwa bofelong di nne le seabe mo go ribololeng mantswe le dikakanyo tse di farologaneng.
Go tswelediwa pele ga lephataq le kwa dikgaolong tsa magae go ikaegile mo tlhokegong ya mafaratlhatlheng a botlhokwa a a tshwanang le ditlhaeletsano-kgakala, ditsela, kabo ya motlakase le metsi, mo gare ga tse dingwe. Ka maano a a tshwaragantsweng a tlhabololo e e tswelediwang ya dikgaolo tsa magae, puso e tsaya matsapa a go abela baagi ba ditirelo. Maikaelelo magolo kwa bofelong ke go tokafatsa matshelo a batho botlhe ka botlalo.
Lefapha la Tlhaeletsano le theile motheo wa go atolosa tiro ya mo lekaleng le ka go tsholetsa bokgoni jwa diteišene jwa go loga maano le go rulaganya mananeo a diteng, tse di tla golaganyang mekgatlho ya baagi, mekgatlho e e seng ya puso le bomankge ba baitseanape ba merero ya go abela basadi, bašwa, bana, digole; le diteišene tsa selegae, dithata. Go ya pele, lefapha le rotloetsa tirisano le go refosanya diteng tsa mananeo le boitseanape ka go bolotsa ditheo tsa metswedi ya diporofense e e tla golaganyang batsamaisi le barulaganyi ba mananeo a diteišene tsa setšhaba tse di farologaneng.
Mananeo a a fetang 1 000 a tlhagisitswe kwa ditheong tseo tsa metswedi mme a gasiwa mo diteišeneng tsa setšhaba di feta somaamatlhano go kgabaganya naga. Ditaelo tsa Molaotheo tsa go tlhama Aforika Borwa o o tlotlang ditshwanelo tsa botlhokwa tsa botho go akarediwa tsa basadi, bana, digole le tsa bašwa di itsiwe ke mongwe le mongwe. Ka go tlhotlhelediwa ke mabaka a, lefapha le ema nokeng go gatisiwa ga mananeo a radio a a amanang le maphata a a setšhaba.
Tiro e e botlhokwa e ya go maatlafatsa dimilione tsa baagi ba dikgaolo tsa kwa magaeng le ba ba sa fitlhelelweng bonolo mo nageng ya rona, e tla maatlafadiwa mo tsamaong ya ngwaga o. Lefapha le batla gape go tlhotlheletsa setšhaba sotlhe go tshwaragana mo mererong ya Boitekanelo, ya TB, ya HIV le ya bosenyi, mo godimo ga tse di neng di lebilwe ngogola.
Gape mo ngwageng o o fetileng go ne ga tshwarwa Lekgotla la Ditherisano tsa Kgaso ya Mefuta e e Farologaneng ya Se-eleketeroniki ya Selegae go ntshetsa mo pontsheng ditlhokego tsa baagi ba dikgaolo tsa kwa magaeng mo maemong a thekenoloji e e fetogang. Ditherisano tsa Lekgotla le di tsenetswe ke baemedi ba diteišene tsa setšhaba ba le kgoloamabedi somaamatlhano, ba ditikwatikwe tsa baagi tsa makala a mantsi le batsamaisi ba ditikwatikwe tsa ditlhaeletsano. Tsona di ne di tshwaragane le go rotloetsa dikgolagano magareng ga diporojeke tsa Diphasalatso tsa Se-eleketeroniki go tsamaelana le Thulaganyo e e Tshwaragantsweng le e e Tswelediwang ya Dikgaolo tsa Magae le Maano a go Ntšhwafatsa tsa kwa Ditoropong. Dikgolagano tse di tlhomilweng tse, di tla tokafatsa go aba tshedimosetso, bokgoni le metswedi go netefatsa go atolosiwa ga motheo le boitseanape jwa ditirelo tsa Thekenoloji ya Tshedimosetso ya Tlhaeletsano kwa dikgaolong tsa kwa magaeng mme ka seo di di tshwaraganye le ditirelo tsa botlhokwa tsa tlhabololo ya merero ya baagi le ya sepolotiki mo Aforika Borwa.
Ka ditirelo tse di atolositswe, di thusa go netefatsa ditlhokego tsa go tshegetsa tlhabololo ya maiteko a lefatshe le, di dirwa go etswetlhoko dipharologano tsa mafaratlhatlha a sedijithale tsa nako e e fetileng. Sa botlhokwatlhokwa e tla nna go akaretsa, ka go dirisa Thekenoloji ya Tshedimosetso ya Ditlhaeletsano, ya baagi fela ba Aforika Borwa gore ba nne le seabe go tsaya ditshweetso mo mafaratlhatlheng a thulaganyo tsa setšhaba. Lefapha le konoseditse dipatlisiso tsa go tlhoma kanale ya se Palamente le tirelo e e ikaeletsweng ka botlalo, ya thuto ya diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng. Ga jaana re tshwaragane le ditherisano le mekgatlho e e farologaneng le e e nang le kgatlhego mo teng le kwa ntle ga ditheo tsa puso ka ga mekgwa e e tshwanetseng go tsewa fa go tlhongwa ditirelo tse.
Go santse go na le dikgwetlho tse dingwe tse di tlhokang matsapa a Lefapha mo makaleng a ditirelo tsa kgaso le makala a diphalasatso tsa mefuta e e farologaneng. Kwa tshimologong go tshwanetse ga netefadiwa gore go tlhongwa mafaratlhatlha a kgaso a a tsamaelanang le ditshiamelo tsa molaotheo le ditshwanelo tsa botho tsa Ma-Aforika Borwa otlhe; tse ka tsona re tla tlhomang Aforika Borwa o o tswelelang pele mo mekgweng e e sa kgethololeng ka mmala le bong jwa motho, tse lefatshe le tla di amogelang le go dumelela setso ka botlalo le botlhokwa jwa boswa jwa ditso tsa rona tse di farologaneng, fa mo letlhakoreng je lengwe, re rotloetsa go tshwaragana seoposengwe ga setšhaba le mowa wa go nna Ma-Aforika Borwa mmogo.
Tirelokgaso, gongwe go gaisa makala a mangwe, e tshwanetse go nna le seabe se segolo le se se botlhokwa sa go rulaganya maemo a a siameng a mokgwa wa maitsholo a mantšhwa a mantle mo Aforika Borwa. Motlatsamoporesidente, Jacob Zuma, o ne fa a bolotsa Letsholo la Boitshwaro jo bo Siameng (Moral Regeneration Movement), a tshwaya seabe se tirelokgaso e ntseng le sona mo go tsweletseng mekgwa ya go letla maitsholo a a sa siamang le mathata mo mekgwa ya setšhaba sa rona e neng ya wela kwa tlase go ya mo maemong a e leng mo go ona jaanong. O tlhalositse fa setšhaba sa rona se tlhoka lekala la kgaso le le tshwaelang mo tseleng ya bosetšhaba e e amogelang boikarabelo jwa rona, yo mongwe mo go yo mongwe mmogo, mo setšhabeng, le mo nageng ya rona.
THULAGANYO YA TLHAGISO YA MANANEO A DIRADIO TSA SETŠHABA
Tlhagiso ya Manane a Basadi a Diradio tsa Setšhaba
Ka mabaka a a farologaneng tiro ya go tlhama mananeo a radio mo ditirelong tsa radio tsa setšhaba, ka setso, e tlhokomologile maitlhomo a a botlhokwa a go tlhabolola le go nna le seabe ga ba ba nang le kgatlhego mo baaging ba tikologo, sekai; Mekgatlho e e Tlhomilweng mo Baaging, di-CBO, mekgatlho e e seng ya Puso (di-NGO), e e emelang basadi, jaaka setlhopha se se ikaeletsweng mo gare ga setšhaba se se direlwang ke diteišene tsa diradio tsa setšhaba.
Gore go thibiwe diphatlha tse, Lefapha la Tlhaeletsano, ka Yuniti ya lona ya Kgwebisano, le abile matlole le go tlhamela basadi porojeke ya tlhagiso ya mananeo a diradio tsa setšhaba, go tloga mo ngwageng o o fetileng, go letla basadi gore le bona ba nne le seabe mo thulaganyong ya tlhagiso.
Basadi ba buletswe ditšhono tsa ditiro tse di farologaneng tsa setegeniki tse di amang go tlhama mananeo, go rulaganya diteng tsa mananeo, go gasa mananeo e bile mo go tsona tsotlhe, ke bona ba rweleng boikarabelo jwa mananeo ka botlalo. Tsotlhe tse di golaganngwa le go tsamaisiwa ke motlhagisi yo a tsentsweng mo konterakeng ya Lefapha.
Morulaganyi o rulaganya dithutano tsa diporofense go katisa bannaleseabe, go tlhoma ditlhopha tsa tlhagiso ya mananeo, go thusa ditlhopha go tlhopha diteng tsa mananeo le go golaganya ditlhopha tsa diteišene tsa radio tse di farologaneng tsa setšhaba mo porofenseng nngwe le nngwe. Fa kgato e, e fitlheletswe, bannaleseabe ba romelwa go tswa kwa diteišeneng tsa radio, mekgatlho e e tlhomilweng ke setšhaba.
Ga e sale go bolodiwa porojeke e, palo ya mananeo a le 720 a boleele jwa metsotso e le 15 le go feta e tlhagisitswe le go gasiwa mo diteišeneng tsa diradio tsa selegae, mme basadi ba le bantsi ba amegile mo go tlhameng mananeo e bile ba tlhaloganya mekgwa le go dira ga lephata la diradio tsa setšhaba. Mekgatlho e e Tlhomilweng mo Baaging, di-CBO; Mekgatlho e e seng ya Puso, (di-NGO); le mafapha a dipuso tsa diporofense, baagi le diteišene tsa radio tsa setšhaba di simolola go dira mmogo e le setlhopha go lemosa baagi le go romela melaetsa ka diteišene tsa diradio tsa setšhaba ka ga merero e e amang baagi. Sa bofelo, diteišene tsa diradio tsa setšhaba di setse di le gaufi le go fitlhelela boikarabelo jwa dilaesense tsa tsona.
Tlhagiso ya Mananeo a Diradio tsa Setšhaba a batho ba ba tshwerweng ke HIV/AIDS.
HIV/AIDS ke matshosetsi a magolo mo tlhabololong e e tswelediwang ya baagi le setšhaba sa rona. Diteishene tsa Diradio tsa Selegae, ka di tlhomilwe kwa baaging ba di ba direlang di tlhomilwe sentle go thusa go lwantsha leroborobo le ka go phasalatsa tshedimosetso. Fela jaaka mo makaleng a mangwe, go botlhokwa thata go akaretsa le batho ba ba tshelang le go tshwarwa ke AIDS, kgotsa ba ba tshwaeditsweng ke AIDS, fa go tlhamiwa diteng tsa mananeo.
Fa e sale go bolodiwa porojeke e, batho ba le bantsi ba ba tshwerweng ke HIV/AIDS ba akareditswe mo go tlhameng mananeo mme e bile ba ikamanya le mananeo a ka ba simolotse go utlwa magang le merero e e tsamaelanang le maemo a bona mo mananeong a. Palogotlhe ya mananeo a le 413 a metsotso e le 15 le go feta e setse a tlhagisitswe le go gasiwa mo diteisheneng tsa diradio tsa selegae. Diteishene tsa diradio tsa selegae di simolola go fetoga le go bulela batho ba ba tshwerweng ke HIV/AIDS dikgoro.
Tlhagiso ya Mananeo a Diradio tsa Setšhaba a digole.
Tebang le tlhagiso ya diteng tsa mananeo a digole, Lefapha le tshwanetse go netefatsa gore merero e e amang digole e tlhagisetswa setšhaba ka botlalo. Diteišene tsa diradio tsa setšhaba di simolola go fetoga le go bulela batho ba ba golofetseng dikgoro, e bile diteišene tse dingwe di agile mebotwana le matantabelo a batho ba ba tsamayang ka ditulo tse di nang le maotwana le ba ba kutsapelang ka dithobane. Go lemositswe setšhaba mabapi le merero ya digole, mme se se supeditse batsamaisi ka ga ditlhokego tse di kgethegileng tsa digole. Ka porojeke e, batho ba ba golofetseng ba tlhophilwe go ithutela go tlhagisa mananeo a radio kwa Setheong sa Bosetšhaba sa Aforika Borwa sa Bobegakgang jwa Eleketeroniki (National Electronic Media Institute of South Africa).
Tlhagiso ya Mananeo a Diradio tsa Setšhaba a Bana.
Go netefatsa go tlhagisiwa ga mananeo a a tshwanetseng bana, go botlhokwa gore le bona ba akarediwe mo thulaganyong ya go tlhama mananeo. Ka porojeke e, bana ba bangwe ga jaana ba golagantswe le diteišene tsa diradio tsa setšhaba mme ba ithaopile go dira e le bagasi le bagasimmogo. Ba ba robong go tswa kwa porofenseng nngwe le nngwe ba ne ba emetse diporofense tsa bone kwa Kopanongkgolo ya Boraro ya Lefatshe ka ga Bobegakgang jwa Bana kwa Greece go tloga ka la di 23 go fitlhela di 26 Mopitlwe ka 2001. Palogotlhe ya mananeo a le 850 a boleele jwa metsotso e le 15 le go feta e tlhagisitswe le go gasiwa mo diteišeneng tsa diradio tsa setšhaba. Bana ba digole ba akareditswe mo thulaganyong ya tlhagiso ya mananeo.
Mogala 427-8072
Fekese: 427-8059
<fn>tsn_Article_National Language Services_Tlhokomelo ya Kitso (2000).txt</fn>
Tlhokomelo ya
Kitso
Lefapha la Tlhaeletsano
DIPOTSO TSE GANTSI DI BODIWANG: TLHOKOMELO YA KITSO
Tlhokomelo ya Kitso ke eng?
Tlhokomelo ya Kitso ke tlwaelo e e mafaratlhatlha e e kgontshang mekgatlho go tokafatsa mekgwa e e tlholang, e e amogelang, e e netefatsang, e e anamisang, e e bolokang le go dirisa kitso go fitlhelela maitlhomo a yone ka bonako le ka manontlhotlho.
Dipoelo tse kgolo tsa Tlhokomelo ya Kitso ke dife?
Mekgatlho e fitlhelela maikemisetso ka bonako le ka bokgoni jo bogolo, go tokafatsa
Ntshokumo
Bokgoni
Boitlhamedi
Bogaisani
Dipoelo tsa beng di akaretsa:
Dipoelo tsa Kgwebo di a oketsega
Mmuso o oketsa ditirelo
Saense e oketsa boitlhamedi; le
Badiri ka kitso ba oketsa kgolo le thotloetso ya bone.
Ka go dira jalo ba tokafatsa ekonomi, ba fokotsa botlhoki le go oketsa ditiro.
A Tlhokomelo ya Kitso ke maano a ka bonako a nakwana?
Tlhokomelo ya Kitso e tla tswelela, mme ga se maano a ka bonako a nakwana. Lefatshe ka bophara, Boitlhamedi jwa Tlhokomelo ya Kitso bo amogetswe, mme ga go sa tlhole go na le boitlhophelo. Tlhokomelo ya Kitso ke mokgwa wa bokamoso.
Tlhokomelo ya Kitso e amana jang le Motlha wa Tshedimosetso?
EknowledgeCenter, Arizona,U.S.A., c2000, (tebang le ditlhaloso tse dintsi tse di neetsweng fa)
Tlhokomelo ya Kitso ya Dipotso tse Gantsi di Bodiwang, Lwetse 2000
Khomphuitara, Inthanete le lobelo lwa koketsego ya thekenoloji tse di diragalang lefatshe ka bophara, mme segolo thata kwa Amerika, di tlhodile se gangwe le gape se itsegeng jaaka Ngwaga wa Tshedimosetso fela se se bonwang jaaka kgato ya kgabaganyo e e lebisang kwa Ngwageng wa Kitso. Fa setšhaba se tsamaya go tswa kwa Ngwageng wa Intaseteri go ya kwa go se se bidiwang Ngwaga wa Kitso, mo maemong a magolo, Tlhokomelo ya Kitso e tlhabologile mo maemong a mannye go tlhokomela diphetogo.
A Tlhokomelo ya Kitso e ntšhwa?
Ditheo tsa Tlhokomelo ya Kitso ga gi dišwa, jaaka go bontshitswe ke tlhabololo ya kitso ke motho wa maloba (sekai: tiriso ya molelo, metale le boronse) e fetisiwa go tswa losikeng longwe go ya losikeng longwe mme e ntse e anama. Tlhokomelo e e lolameng ya kitso jaaka motswedi ke karolo e ntšhwa e e tlhabologang, legale, e tswa mo diphetogong tse dintsi tsa tshedimosetso le dithekenoloji tsa tlhaeletsano gammogo le kgolo e e itumedisang ya mosola wa kitso jaaka motswedi wa botlhokwa.
Kitso ke eng?
KITSO ke motswedi o o botlhokwa fela jaaka metswedi ya tlhago ya lefatshe, badiri kgotsa didiriswa. Tlhokomelo ya tlhokego, tlamelo le kelelo ya kitso e ntse e nna ntlha e e botlhokwa ya mekgatlho, mme e ka fitlhelelwa ka bokgoni ka tiriso ya Tlhokomelo ya Kitso.
A Tlhokomelo ya Kitso e farologane le Tshedimosetso ka Thekenoloji?
Le fa tshedimosetso ka thekenoloji (IT) e le sekgontshi sa Tlhokomelo ya Kitso, IT ke nnngwe ya dikarolo tse di fetang 60 tse di akarediwang ke Tlhokomelo ya Kitso, go akaretsa Motswedi wa Badiri, Anteropholoji le Saekholoji. Tlhokomelo ya Kitso e ka ga batho le setso fela jaaka e le ka ga IT.
A tlhokomelo ya kitso ke thekenoloji kgotsa tiriso?
Tlhokomelo ya Kitso ga se fela thekenoloji, e bile ga se fela tiriso, fela ke thulganyo le setlhopha sa dithekenoloji tsotlhe di tshegetsa kabelano ya mogopolo wa setheo go kgontsha boitlhamedi.
Tlhokomelo ya Kitso e amana jang le batho?T
Ntlha ya botlhokwa ya TK ke Tlhokomelo ya Badiri, beng ba ba dirang mo mokgatlhong mme ba thapilwe ka kitso, e bile ba maatlafaditswe ka kitso, e bile ba rwele maikarabelo a go thusa badirelwa mo mokgatlhong.
TK e ka ga batho ba ba akanyang ka gore ba ka itlhokomela jang, go na le thulaganyo ya kgatelelo.
Go fetola mokgwa o dilo di neng di dirwa ka one kgale, o o batlang phetogo ya tlhaloganyo kgotsa mokgwa wa go dira go ya kwa mokgweng o o ikaegileng ka boikanyo le go boitshepo.
Kabelano ya tshedimosetso e tla kgontsha badiri mo mokgatlhong go dirisa kitso e e leng teng go na le go simolola tiro sešwa, go oketsa kitso.
Se se tla oketsa tiriso e e siameng ya nako, k. g. r. ntshokumo, le boitlhamedi, se e leng tlhagiso ya kitso e ntšhwa.
Tlhokomelo ya Kitso e amana jang le togamaano ya mokgatlho?
Ntlha nngwe ya botlhokwa TK ke botlhokwa jwa kgolagano ya togamaano ya Tlhokomelo ya Kitso le togamaano ya kgwebisano ya mekgatlho e e kgontshang mokgatlho go rulaganya bogaisani mme o tswelele o le teng.
Pharologano ke eng magareng ga data, tshedimosetso le kitso?
Data ke maitemogelo kgotsa dintlha di se mo tirisong, mme ka jalo di se na bokao ka tlhamalalo. Tshedimosetso e tswa mo tirisong ya data ka mogwa o o nang le bokao, gantsi ka mokgwa wa molaetsa. Kitso ke seo re tlang go se dumela le go bona se le mosola re ikaegile ka kokoanyo ya tshedimosetso (melaetsa) e e nang le mosola ka maitemogelo, tlhaeletsano kgotsa bokao. Kitso e ka bonwa e le selo se se ka somarelwang le go dirisiwa jaaka thulaganyo ya kitso le tiriso ka nako e le nngwe - ke gore go dirisa botlhale.²
Ngangabalo ya Kitso ke eng?
Ngangabalo ya Kitso ke setlhopha sa melawana e go dumelwang e le boammaruri ke motho a le mongwe bonnyane, e le molaetsa o o nang le tshedimosetso e e lekaneng go ka dumelwa ke motho mongwe mme a dira ka yona. Go tshwanetse ga dirisiwa ditsela dingwe go netefatsa ngangabalo ka kitso pele e ka amogelwa e le kitso.
A boleng jwa kitso bo ka lekanyediwa?
Ee, ka bokgoni jwa yona go thusa mokgatlho kgotsa motho go fitlhelela maikaelelo a gagwe sentle.
A go na le kgorwana kgotsa websaete ya Tlhokomelo ya Kitso?
Go tlhomilwe kgorwana ya Tlhokomelo ya Kitso go tlamela mosele wa tirisano ka tlhaeletsano le Lefapha la Ditlhaeletsano. Se se tla dira jaaka motswedi wa Tlhokomelo ya Kitso, se tlamele kitso ka ga Tlhokomelo ya Kitso le go dira jaaka mosele wa gago go nna le seabe mo puisanong ka ga Tlhokomelo ya Kitso mo Aforika Borwa.
Tlhokomelo ya Kitso ya Dipotso tse Gantsi di Bodiwang, Lwetse 2000
<fn>tsn_Article_National Language Services_Tsa ga Morulaganyi.txt</fn>
SETLHOGO: Tsa ga Morulaganyi.
Tikologo ke morero wa botlhokwa mo botshelong, e seng fela mo go Aforika Borwa, fela legale mo mafatsheng otlhe go kgabaganya lefatshe le mo ditshabeng tsa lefatshe ka bophara. Merero ya tikologo e ne ya rerisanngwa ka botennye le ka botswapelo mo Kokoanong ya Lefatshe ka ga Tlhabololo e e Tswelediwang (WSSD) kwa Johannesburg.
Go tloga ka di 24 Phatwe go fitlhela ka di 4 Lwetse Aforika Borwa o amogela ditokololo di feta 40 000 go tswa kwa dikhutlong tsotlhe tsa lefatshe, botlhe ba tlile go nna le seabe mo ditherisanong tsa WSSD.
WSSD e tlhotse tshono ya ditshiamelo tse SANDF e supileng Aforika Borwa le go supetsa lefatshe gore e santse e le matsholo a a botlhokwa le gore a aba tirelo ya boleng jwa maemo a a kwa godimo. Go mo pepeneneng gore re atlegile e bile se ke sengwe se re ka itlotlomatsang ka sona. Go ditokololo tse di ntseng le seabe mo pakeng ya nako e, re batla gore: "Re a leboga". Re le rolela hutshe!!! (Buisa go le gontsi mo ditsebeng tsa bo 12 le ya bo 13).
Lekwalodikgang la SA SOLDIER le bone go tshwanela mo phasalatsong ya lona ya tlwaelo ya kgwedi e, go tsenya bukana e e ka ga merero ya go somarela tikologo ya kgwedi e, go rotloetsa maikemisetso le maikaelelo a WSSD. (Buisa mo ditsebeng tsa bo 12 le ya bo 31).
Go ya ka Mokolonele Seakle Godschalk, SSO Environemental Services Joint Support Division, "Lefapha la Tshireletso le ntse le seabe se segolo mo pakeng ya dingwaga di le 25 tse di fetileng. Se se re baya mo maemong a bobedi mo morago ga Dinaga tse di Kopaneng tsa Amerika, e mtsholo a yona a leng a bobedi go tlhomiwa mo lefatsheng, ka go tlhokomela le go somarela tikologo ka mokgwa wa semmuso le o o rulagantsweng ka botlalo". Go ikgakolola ka ga ditiragalo tse dingwe tsa nako eo, buisa ditsebe tsa bo 24
go fitlhela go ya bo 26.
Ka bomadimabe, kakanyo e setšhaba se nang le yona ka bophara ke ya gore ditiro tsa sesole mo mafelong a tllhago ke tsa go senya le go ripitla tlhago, le gore badiredi ba sesole ba dira botlhaswa mabapi le metswedi e e botlhokwa ya tlhago. Puo e e reng: "Masole ke segongwana sa basimanyana ba ba senyang le ba ba tshamekang ka ditshamekisi tse di kotsi", gantsi e buiwa go lebisitswe sesole le mekgwa ya sona ya go ikatisa.
Ditshwaelo tsa mothale o di ka bonwa e le tsa borumulano le tse di se nang nnete ka gope, fela nnete ke gore, kwa ntle ga maitsholo a a lolameng le dikgato tsa go aga leshwa metswedi ya tlhago, ditiro tse di rileng gantsi di diragala mo mafelong a go ikatisa ka dinako tsa go ikatisa tse di ka dirang gore go nne le tsibogo e e tshwanang le e e fa godimo. Tsweetswee buisa temakgang ya: "A re se keng ra dirisa tlhago botlhaswa fela re rwaleng boikarabelo jwa merero ya tikologo e e tsweledisiwang pele", mo ditsebeng tsa bo 21 le ya bo 22.
Go botlhokwa go gakologelwa gore tokololo nngwe le nngwe ya Lefapha e tshwanetse go dira jaaka tokololo e e siameng ya setšhaba se, le yo o kgathalelang tikologo. E tshwanetse go nna karolo ya botshelo - tsela ya go dira ditiro tsa rona tsa letsatsi le letsatsi ka mokgwa o o tla tsholetsang tikologo ya rona.
Motlatsa Morulaganyi
<fn>tsn_Article_National Language Services_Tshobokanyo le Lemorago.txt</fn>
Tshobokanyo le Lemorago
Mo pakeng ya ntlha ya Puso (1994-1999), Lefapha la Diporofense le Pusoselegae (dplg) e ne e le mooko wa tiriso ya thulaganyo e ntšhwa ya temokerasi le molaotheo. Ka nako eo e neng e le Lefapha la Tlhabololo ya Molaotheo, le ne le na le maikarabelo a le mararo, e leng:
Go okamela go tsenngwa tirisong ga molaotheo wa 1996;
Go tsamaisa Molao wa Pusoselegae ya Kgabaganyo wa 1993, o o neng o tlamela ka letlhomeso la kgabaganyo go tswa kwa pusoselegaeng ya tlhaolele go ya go puso ya temokerasi ya makgotlatoropo, phetolo ya dipopegotheo tsa makgotlatoropo le ditlhopho tsa dipusoselegae tsa 1995;
Go kwalwa ga pholisi e ntšhwa le letlhomeso la peomolao la dipusoselegae mo Aforika Borwa.
Setlhoa sa tiro ya bofelo e nnile go tlhagisiwa ga Dipegelo tsa Maikemisetso (Pampiritshweu le Pampiritala) tsa Pusoselegae, Molao wa Karoganyo ya Makgotlatoropo ka Melelwane, Molao wa Dipopegotheo tsa Makgotlatoropo le Molao wa Dithulaganyo tsa Makgotlatoropo mo pakeng eno. Tiro ya paka ya lona ya ntlha e ne e totile bogolo segolo go tlhama boeteledipele jo bontšhwa jwa sepolotiki ya puso ya temokerasi mo magatong a bosetšhaba le a porofense.
Paka ya bobedi ya Puso (1999-2004)
Tshimologo ya paka ya bobedi ya Puso ka ngwaga wa 1999 e itsisitse phetogo ya leina la Lefapha, mme yona ya baka le maikarabelo a mantšhwa. Maikarabelo a tlhabololo ya molaotheo a ne a fetisediwa kwa Lefapheng la Bosiamisi mme lefapha la bidiwa Lefapha la Diporofense le Pusoselegae (dplg). Maikarabelo a mantšhwa a Lefapha ya nna ona mooko wa go tokafatsa boleng jwa puso, go tokafatsa tlamelo ya ditirelo le go kgontsha tlhabololo.
Ka ntlha ya seno, maikarabelo a Lefapha la Diporofense le Pusoselegae a fetoga go tswa go go nna batlhokomedi ba molaotheo, go nna a go tiisa ditheo tsa puso, go tiisa dikamano magareng ga maphata a puso le go tlhamiwa ga thulaganyo e ntšhwa ya pusoselegae. Ka ntlha ya fa letlhomeso la pholisi ya pusoselegae le ne le le gona, ntlha e e totilweng e ne ya nna go tlhama makgotlatoropo le dithulaganyo tsa ona tsa botlhokwa, gammogo le go tshegetsa lephata leo go diragatsa ditaolelo tsa lona tsa molaotheo. Mo pakeng eno, lefapha le diragaditse maikarabelo a lona mo dikarolong tse tharo tse dikgolo, e leng:
Mananeo a Mmuso ka bophara: Maikarabelo ano a akareditse go golaganya go tsenngwa tirisong ga Lenaneo le le Kopanetsweng la Tlhabololo ya Leruri ya Metsemagae, Lenaneo la Tlhabololo ya Metsesetoropo, Ditirelo tsa Botlhokwa Tse di sa Duelelweng, tsamaiso ya matlhotlhapelo le go kwalwa ga pholesi ya tsamaiso ya matlhotlhapelo le letlhomeso la molao, gammogo le go baakanya molao o o malebana le seabe sa Ditheo tsa Segosi mo pusong le mo dikamanong tse di magareng ga maphata a puso.
Puso ya porofense: Bontsi jwa paka bo ne bo totile go tshegetsa diporofense go tsweletsa maikarabelo a tsona a go tshegetsa le go okamela makgotlatoropo.
Pusoselegae: Karolo nngwe ya tiro ya lefapha mo pusoselegaeng, e ne e le go tsenya tirisong, pholesi le molao o montšhwa wa pusoselegae, go tshegetsa go tlhamiwa ga puso ya makgotlatoropo ka maphata otlhe a yona le go konosetsa melao ya makgotlatoropo e e neng e saletse kwa morago, e tshwana le molao wa makgetho wa makgotlatoropo (Molao wa Makgetho wa Makgotlatoropo).
Ka Sedimonthole wa 2000, makgotla a ntlha a a tlhophilweng ka tsela ya temokerasi mo makgotlatoropong a ne a simolola go dira ka fa tlase ga letlhomeso le lentšhwa la molao. Mangwe a maikarabelo a ona e ne e le tsamaiso ya matlhotlhapelo a bosetšhaba, go tlhomiwa ga letlhomeso la molao la tsamaiso ya matlhotlhapelo mo nageng, le go itsise dikgato tsa thibelo tsa se se neng se itsege jaaka Y2K
Karolo ya bobedi ya tiro e ne e totile go tsamaisa dithebolelo tse di boitshegang tsa madi a kago ya mafaratlhatlha kwa makgotlatoropong le dišere tse di lekanang tsa makgotlatoropo. Maphata ano a lotseno a ne a gola ngwaga le ngwaga mme ka jalo a ama dipeeletso tsa makgotlatoropo le katoloso ya tlamelo ya ditirelo ka maikaelelo a go thiba sekgala se se bakilweng ke tlhaolele.
Phitlhelelo e kgolo malebana le go tsweletsa puso ya temokerasi e e sa tlhaoleng go ya ka bosemorafe
Go tloga ka 1994, puso ya tlhaolele e ne ya fetolwa go tloga go makgotla a selegae a le 1 200 a a neng a tletse bosemorafe, ditsamaiso di le nne tsa diporofense le Dinagamagae di le lesome , go nna makgotlatoroppo a le 284 a a tlhophilweng ka tsela ya temokerasi le diporofense di le robongwe gammogo le puso e e maatla ya bosetšhaba.
Go nnile le ditlhopho tsa temokerasi tse di neng di rena kagiso ka 1994, 1999 le 2004 tsa puso ya bosešhaba, ya porofense le ya selegae.
Puso mo magatong ka boraro e tlhomile mananeo a a farologaneng go fedisa lehuma le tlhaelo ya tlhabololo. Go tsentswe tirisong maano le mananeo mo maphateng a tshwana le dijo le kotlo ya ntlha, metsi le kgelelo ya leswe, motlakase le tlamelo ya maatla, matlo, tokafatso ya mafatshe, dipalangwa, thuto, tlhokomelo ya boitekanelo, Dikgwebopotlana le tirisanommogo ya loago. Bokgoni jwa diporofense jwa go tswelela go amogela matlole a a okeditsweng go tswa mo tekanyetsokabong ya ditshenyegelo tsa loago e nnile phitlhelelo e e gaisang. Tshekatsheko ka kakaretso e supa fa diporofense di kgonne go tokafatsa tekanyetsokabo thata mme di tlhagisitse dipoelo tse di bonalang mo tsamaisong ya ditshenyegelo.
Go tlhamilwe le go tsolotanngwa dithulaganyo tsa botlhokwa tsa makgotlatoropo gore go totiwe seabe sa baagi, togamaano ya tlhabololo e e kopanetsweng, tlamelo ya ditirelo le tsamaiso ya tiragatso. Gareng ga mananeo a mantsi a puso, a maikaelelo a ona e leng go fedisa lehuma, ditlhabololo tse di tlhaelang le go tlhama ditiro tsa leruri, lefapha la diporofense le pusoselegae le tsamaisa a a latelang:
Kabelo ya kago ya Mafaratlhatlha ya Makgotlatoropo
Kabelo ya kago ya Mafaratlhatlha ya Makgotlatoropo ke madi a thuso a maikaelelo a ona e leng go tshegetsa ditekanyetsokabo tsa dikapitale go duelela dikago tsa mafaratlhatlha mo makgotlatoropong le go tokafatsa mafaratlhatlha a a ntseng a le gona, mme bogolosegolo go boelwa thata malapa a a itlhokelang. Seno se diragatsa ditshwetso le dipholesi tsa Kabinete tse di dirilweng pejana malebana le go tlhomiwa ga thulaganyo e e kopaneng ya tlamelo ya matlotlo go tshegetsa kago ya mafaratlhatlha mo makgotlatoropong. Mig le tlhometswe go kopanya mananeo a a latelang a tlamelo ya matlotlo ka thulaganyo ya dikgato, go tloga ka ngwaga wa ditšhelete wa 2004/5:
Lenaneo le le Kopantsweng la Kago ya Mafaratlhatlha a Makgotlatoropo go tshegetsa tlamelo e kgolo ya ka fa gare, mafaratlhatlha a kgolagano mo ditlamelong tsa baagi tsa malapa a a itlhokelang;
Letlole la Tirelo ya Metsi, go tshegetsa tlamelo e kgolo, kgolagano le mafaratlhatlha a ka fa gare a ditirelo tsa metsi a legato la ntlha;
Lenaneo la Ditiro tsa Setšhaba la Baagi, go tshegetsa go tlhamiwa ga dithoto tsa baagi mo baaging ba metsemagae, ba ba sa bolong go tlhoka ditshono;
Letlole la Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae, go tshegetsa togamaano le go tsenngwa tirisong ga go tlhamiwa ga ditiro le phokotso ya lehuma;
Kago ya Lenaneo la Metshameko le Boitapoloso, go tshegetsa tsweletso ya ditlamelo tsa metshameko le boitapoloso mo baaging ba ba se nang ditshono; le
Letlole la go tsenngwa ga motlakase, go samagana le tlhaelo ya motlakase mo matlong a a nnang batho a a fitlhelwang mo mafelong a a sa bolong go tlhaela ditirelo.
Kabelo ya kago ya Mafaratlhatlha ya Makgotlatoropo ke thulaganyo e ntšhwa ya go fetisa mafaratlhatlha mme e ikaeletse go dira gore thulaganyo ya go fetisetsa kwa makgotlatoropong e nne bonolo, e tlhomame mme e dirwe ka tlhamalalo. Dipeelo tsa lona di a obega, mme di diretswe go tshegetsa ditekanyetsokabo tsa dikago tsa makgotlatoropo, le go gokaganya togamaano e e kopanetsweng ya tlhabololo. Kabelo ya kago ya Mafaratlhatlha ya Makgotlatoropo e ka se rebole matlole a diporojeke dingwe tse di rileng, fela e rulaganyeditswe go tshegetsa ditekanyetsokabo tsa dikago tsa makgotlatoropo (go tshwana le madi a a abelwang dikago tsa mafaratlhatlha tsa porofense). Ka jalo, pegelo ya ditshenyegelo e tla nna ya tekanyetsokabo yotlhe ya dikago ya makgotlatoropo, e gape e tshwanetseng go netefatsa gore go na le tekanyetsokabo e e lekaneng ya tiro mo isagong, go tsweletsa go duelelwa ditshenyegelo tseo tsa dikago. Mafapha a a farologaneng a a maleba a bosetšhaba a tla tswelela go etelela pele tlhokomelo le tshegetso ya go tsenngwa tirisong ga dintlha tsa ona tsa botlhokwa le tse e leng maikarabelo a ona.
Lenaneo le le Kopantsweng la Tlhabololo ya Leruri ya Metsemagae
Lenaneo le le Kopantsweng la Tlhabololo ya Metsemagae ya Leruri ke eng?
Lenaneo le le Kopantsweng la Tlhabololo ya Leruri ya Metsemagae ke maiteko a puso a a tsamaisiwang ke Lefapha la Diporofense le Pusoselegae. Le simolotse go dira ka Diphalane wa 2000 morago ga go rebolwa ke Kabinete. Maikaelelo a lenaneo ke go lwantsha lehuma, go tlhama ditiro le go tokafatsa mokgwa wa go itshedisa wa baagi ba Aforika Borwa, bogolo segolo basadi, bašwa le batho ba ba sa itekanelang mo mebeleng.
Maikemisetso
Maikemisetso a magolo a lenaneo ke go netefatsa gore puso e dira mmogo le baagi le banni le seabe ba bangwe go fedisa lehuma le go tokafatsa boleng jwa botshelo kwa metsemagaeng.
Lenaneo le le Kopantsweng la Tlhabololo ya Leruri ya Metsemagae le ikaeletse go fitlhelela baagi ba ba tsepameng mme ba dirisana mmogo mo loagong, mme ba na le ikonomi e e ikgonang mme e tsepame mo e ka kgonang go busetsa serodumo sa baagi ba metsemagae.
Tlhabololo ya metsemagae
Tlhabololo ya metsemagae e ikaeletse go fedisa dingwaga tse dintsi tsa nyenyefatso ya baagi ba metsemagae ka go tokafatsa tlamelo ya ditirelo le gore baagi botlhe ba kgone go fitlhelela ditlamelo tsa loago di tshwana le tsa metshameko le boitapoloso, dikolo, ditleleniki, jalo le jalo.
Go nnela ruri
Gore diporojeke le ditiro tsa kwa magaeng di nnele ruri ke kgwetlho e kgolo go puso mme ka jalo go tlhoka gore banni le seabe botlhe ba nne le seabe ka botlalo go netefatsa gore diporojeke le ditiro di fitlhelela ditlhokego tsa batho ba ba kwa tlase.
Ka jalo, go tlhokega leano le le nnelang ruri go netefatsa gore lotseno la dipusoselegae le tokafadiwa ke mananeo a tshwana le Kabelo ya kago ya Mafaratlhatlha ya Makgotlatoropo. Go fitlha ga jaana, lenaneo leno le tsentswe tirisong kwa mafelong a le 13 a a supilweng jaaka dikarolo tsa metsemagae tse di tlhokang kelotlhoko. Mafelo ao ke:
Kgalagadi, kwa Kuruman (go kgabaganya molelwane wa Kapa Bokone/Bokone Bophirima)
Lenaneo la Ntšhwafatso ya Metsesetoropo
Lenaneo la Ntšhwafatso ya Metsesetoropo ke eng?
Lenaneo la ntšhwafatso ya Metsesetoropo ke lenaneo la puso le le tsamaisiwang ke Lefapha la Diporofense le Pusoselegae. Le itsisitswe ke Moporesidente Thabo Mbeki mo Puong ya gagwe le Setšhaba ya 2001, ka maikaelelo a go susumetsa batho go dirisa maikatlapelo le ditlamelo tsa bona go thusa baagi ba ba nnang mo metsesetoropong mme ba itlhokela mo nageng. Lenaneo la Ntšhwafatso ya Metsesetoropo le itsisitswe ka nako e le nngwe fela le Lenaneo le le Kopantsweng la Tlhabololo ya Leruri ya Metsemagae, gore a dirisane mmogo go lwantsha lehuma le tlhaelo ya tlhabololo kwa metsemagaeng le metsesetoropong.
Lenaneo la Ntšhwafatso ya Metsesetoropo le tsenngwa tirisong mo mafelong a le robedi a a supilweng jaaka mafelo a a tlhokang go elwa tlhoko mo metsesetoropong, a mmogo a emetseng lehuma le le boitshegang mo Aforika Borwa. Go totilwe dikarolo tse di rileng tsa metsesetoropo gore di thusiwe, mme tsona ke:
Galeshewe - Lekgotlatoropo la Sol Plaatje kwa Porofenseng ya Kapa Bokone;
Go solofetswe gore fa le tsamaisa Lenaneo la Ntšhwafatso ya metsesetoropo, lefapha le netefatse gore go nna le kgokagano le tiriso e e bokgoni ya lenaneo la ntšhwafatso ya metsemagae mo dikarolong tsotlhe tse di supilweng jaaka tse di tlhokang go elwa tlhoko malebana le ntšhwafatso ya metsesetoropo. Diporofense tse dikarolo tseno di leng mo go tsona di nna le baemedi ba setegeniki ba ba supiwang ke Ditonakgolo go dira tiro e e rileng mme baemedi ba sepolotiki bona ba tlhophiwa ke bakhuduthamaga ba diporofense go kaela le go tlamela dikarolo tseo ka tshegetso ya setegeniki le ya sepolotiki. Batsamaisi ba Ditoropo le Bora/mmatoropo ba laoletswe go dira jaaka baeteledipele ba setegeniki le sepolotiki kwa diporojekeng tseo. Kwa dikarolong tseo tsotlhe ka borobedi, makgotlatoropo a a amegang a tlhomile setlhopha sa badiri ba ba boineelo go tsweletsa lenaneo.
Lenaneo la Ntšhwafatso ya Metsesetoropo le lebeletse baagi ba metsesetoropo, bogolo segolo ditlhopha tse di mo matshosetsing di tshwana le basadi, bašwa, bagodi le ba ba sa itekanelang mo mmeleng.
Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae
Tshobokanyo
Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae ke lenaneo la Lefapha la Diporofense le Pusoselegae le le tlhalosang thulaganyo e batho ba selegae ba dirisanang ka gona le banni le seabe ba bangwe go fitlhelela kgolo le tlhabololo ya leruri ya ikonomi ya selegae. Lenaneo le ikaeletse go supa le go akaretsa ditlamelo tsa selegae, batho ba ba nang le bokgoni le dikakanyo tsa kgwebo, gore ba tshwaele mo kgolong ya ikonomi ya selegae.
Maikemisetso a lenaneo
Maikemisetso a magolo a lenaneo ke go phasalatsa ditlamelo le ditshono tsa dikgwebo go maatlafatsa ikonomi ya baagi ba selegae gore ba kgone go itumelela melemo ya ditshono tsa leruri tsa ditiro le seemo se se tokafetseng sa botshelo.
Dipharologantsho tsa botlhokwa tsa Lenaneo la Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae
Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae e tshwanetse go tswelela pele mme e nne bokgoni;
Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae e tshwanetse go dira go ya ka letlhomeso la bosetšhaba la ikonomi mme go ntse go le jalo, e kgone go susumetsa ikonomi ya selegae;
Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae e na le bokgoni jwa go kurusa ditlamelo tsa batho, ditšhelete le ditheo le go di kopanya go godisa ikonomi ya selegae; mme gape
Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae e ka dirisiwa jaaka sediriswa sa go ngokela ditšhelete tse dikgolo go tswa kwa lephateng la poraefete gore go tlhamiwe ditiro le mafaratlhatlha a a tlhokwang thata ke baagi ba selegae.
Seabe sa makgotlatoropo mo Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae
Pegelo ya Maikemisetso (Pampiritshweu) ya Pusoselegae e tlhalosa ka botlalo seabe sa "pusoselegae ya tlhabololo". Ya re: pusoselegae e tshwanetse go itlama go dira le baagi, mekgatlho ya baagi le ditlhopha tse dingwe tse di nang le dikgatlhego go bona ditsela tsa leruri tsa go fitlhelela ditlhokego tsa baagi tsa loago, ikonomi le dilo, mme ka go rialo, go tokafadiwa boleng jwa matshelo a bona.
Setshwano se sentšhwa sa pusoselegae se farologana le sa maloba ka ntlha ya fa puso ya bosetšhaba e se rwesitse maikarabelo a go nna lefelo le le kwa pele le tlamelo ya ditirelo e diragalang go tswa kwa go lona. Makgotlatoropo jaanong a na le maikarabelo a a oketsegileng. Le fa tota pusoselegae e ka seke ya tlhama ditiro, e tshwanetse go dirisa boitlhamelo malebana le gore e tsamaisa merero ya yona jang. E tshwanetse go dira seemo se mo go sona, bagwebi ba ka kgonang go tswelela pele.
Mananeo a tshwana le Tlhabololo ya Ikonomi ya Selegae ke ditselana tse di tla tlhagisang bagwebi ba ba ka tlhamang madirelo a a tlhagisang ditlhagiswa tsa matlalo, dibenya, dikarolo tsa dikoloi le dilwana tse dingwe tse di ka romelwang ntle. Bagwebi bano ba ka tshwaela mo boleng jwa ditlhagiso le ditirelo tsa naga (Gross domestic product) mme ka go rialo ba fokotse botlhokatiro. Ntlha ya botlhokwa ke gore ba ka nna beng ba didiriswa tsa tlhagiso di tshwana le metšhini ya mabono le thekenoloji e e tsweletseng pele.
Tirisanommogo ya Ditirelo tsa Makgotlatoropo
Tshobokanyo
Fa e sale re amogela temokerasi mo Aforika Borwa mo ngwagasomeng o o hulereng, tlamelo ya ditirelo e nnile sengwe se re se utlwileng go tswa mo bathong ba le bantsi. Go lopiwa ga ditirelo tsa ntlha ke baagi go oketsega ka lobelo ka ntlha ya fa ba lemoga seemo sa bona mme ba eletsa seemo se se botoka sa botshelo mo malapeng a bona.
Ka jalo, eemo seno se tlhoka gore pusoselegae, ka tirisanommogo le lephata la poraefete, Mekgatlho ya Baagi, le makgotlatoropo, ba itlhaganedise maikarabelo a bona a go tlamela baagi ba Aforika Borwa kwa metsemagaeng le mo metsesetoropong ya naga ka ditirelo tsa ntlha. Ditirelo tseno tsa ntlha di akaretsa :
Sanitasi/kgelelo ya leswe;
Go tlosiwa ga matlakala;
Motlakase;
Ditlamelo tsa metshameko le boitapoloso;
Ditsela;
Matlo
Tirisanommogo ya Ditirelo tsa Makgotlatoropo ke eng?
Tirisanommogo ya Ditirelo tsa Makgotlatoropo ke lenaneo la Lefapha la Diporofense le Pusoselegae le le ikaeletseng go tlhama tirisanommogo magareng ga makgotlatoropo, Mekgatlho ya Baagi le ditheo tse dingwe, ka maikaelelo a go kopanya ditlamelo tsa ditšhelete le batho gore go kgontshiwe makgotlatoropo go atlega go tlamela baagi ka ditirelo tse di botoka.
Lenaneo le totile eng?
Lenaneo le totile go supa batho, mekgatlho e e seng ya puso, mekgatlho ya baagi le ditlamo tsa poraefete tse di ka tlamelang ka bokgoni jo bo tlhaelang le go rebola ditirelo tse di ka thusang makgotlatoropo go tokafatsa nako ya go rebola ditirelo. Tirisanommogo ya dipopegotheo tseno, tse di dirang mmogo go tokafatsa matshelo a baagi ba Aforika Borwa ke yona tota Tirisanommogo ya Ditirelo tsa Makgotlatoropo.
Dikao tsa tirisanommogo ya makgotlatoropo
Seno se ka tlhalosiwa jaaka tumelano ya kgwebo magareng ga lekgotlatoropo le lekgotlatoropo le lengwe, gongwe lephata lengwe la mmuso gongwe setheo se se fetotsweng go nna sa poraefete mo lekgotlatoropong.
Dikai tsa ditheo tse di fetoletsweng go nna tsa poraefete mo lekgotlatoropong di a latela:
City Parks, e e rweleng maikarabelo a tlhokomelo ya diphaka, ditshingwana tsa dimela, dipolantasi tsa ditlhare, jalo le jalo.
City Power, e e rweleng maikarabelo ya go rekisetsa pusoselegae motlakase ka bontsi. Motlakase o o jalo o rekisediwa baagi ka diyuniti.
Dikai tse dingwe tsa Tirisanommogo ya Tirelo ya Makgotlatoropo di akaretsa Mekgatlho ya Baagi e e dirisanang le lephata la poraefete. Tirisanommogo e tshwanetse go nna le bokgoni, e tlhomamisiwe mme e tshwanetse go fitlhelela ditlhokego tse di tlhagisitsweng tsa molao ka ntlha ya fa dingwe tsa tsona di tshwanetse go thusa makgotlatoropo ka dithulaganyo tsa go tlhagisa melato ya ditirelo, e leng sengwe se gantsi se ka nnang marara.
Baagi ba ngongoregile ka thulaganyo ya go rebola melato, go naya sekai, ba bona e kete melato ya motlakase le metsi e bontsha dipalo tse di fosagetseng mme ka jalo e oketse madi a a tshwanetseng go duelelwa ditirelo. Ka ntlha ya dingongorego tseno, pusoselegae e eletsa go tsereganya le go samagana le mathata ano ka go dirisa ditirelo tsa dikonteraka tsa ditlamo tse di itshupileng tse di nang le boitseanape jwa dithulaganyo tsa diakhaonte le bokgoni jo bongwe jo bo tlhaelang go tokafatsa tlamelo ya ditirelo.
Konteraka ya ditirelo
Gantsi pusoselegae le batlamedi ba ditirelo ba nna le tumelano ya magareng ga ngwaga le dingwaga tse tharo (1-3), e e akaretsang go thusa ka dithulaganyo tsa melato/diakhaonte, tlhokomelo ya mafaratlhatlho, le go amogela dituelo go tswa mo baaging. Gape tumelano e akaretsa tshekatsheko ya boleng jwa tiro e e dirwang ke batlamedi bano ba ditirelo gammogo le nako e go solofetsweng gore ba bo ba weditse tiro ka yona.
Tirisanommogo ya Ditirelo tsa Makgotlatoropo e tshwanetse go tsewa jaaka sediriswa se se dirisediwang go dira gore makgotlatoropo a kgone go obega fa a samagana le ditlhokego tsa baagi tsa ditirelo.
Lenaane la Tlhabololo e Kopanetsweng (idp)
Lenaane la Tlhabololo e e Kopanetsweng ke eng?
Seno ke thulaganyo e makgotlatoropo a e dirisang go rulaganya maano a dingwaga di le tlhano a a sekasekwang ngwaga le ngwaga morago ga go batla maikutlo a baagi le banni le seabe. Maano ano a ikaelela go tsweletsa kopano ka go tsepamisa dipilara tsa loago, ikonomi le ikholoji tsa leruri ntle le go imetsa bokgoni jwa ditheo jo bo kgonegang mo tirisong, le ka go gokaganya ditiro go ralala maphata a puso.
Makgotlatoropo a tsweletsa manaane a tlhabololo e e kopanetsweng go fitlhelela tlamelo ya ditirelo le diphitlhelelo tsa tlhabololo tsa makgotlatoropo ka tsela e e bokgoni le e e nnelang ruri. Mafapha a bosetšhaba le a porofense, ditheo tsa tlhabololo, maphata a poraefete, Mekgatlho e e seng ya puso le baagi ba na le seabe mo paakanyong le tiragatso ya Maano a Tlhabololo a a Kopanetsweng a makgotlatoropo. Lefapha la Diporofense le Pusoselegae le tlamela banni le seabe bano, bogolo segolo makgotlatoropo, ka tshegetso ya kaedi, mananeo a katiso, mekgwa ya go dira, tlamelo ya matlole le mananeo a bokgoni. Gape Lefapha la Diporofense le Pusoselegae le gakolola banni le seabe ba ba farologaneng ka tsela ya go gokaganya le go tokafatsa maano a tlhabololo, le go tlhagola tsela ya go amogana kitso.
Tsamaiso ya Tshegetso ya Botsamaisi jwa Thulaganyo le Tiriso
Tsamaiso ya Tshegetso ya Botsamaisi jwa Thulaganyo le Tiriso ya pusoselegae e dirwa ke kgolagano ya Ditikwatikwe tsa Tsamaiso ya Tshegetso ya Botsamaisi jwa Thulaganyo le Tiriso tse di fitlhelwang kwa makgotlatoropong a kgaolo. Ditikwatikwe tsa PIMS di na le baporofešenale ba tlhabololo ba ba nayang tshegetso e e siametseng maemo a selegae go makgotlatoropo a selegae le a kgaolo, letsatsi le letsatsi mo go tsa Manaane a Tlhabololo a a Kopanetsweng le go tsenngwa tirisong ga ona. Ka jalo, tshegetso e kgabaganya ditiro le maikarabelo a a farologaneng.
Ditikwatikwe tsa Tsamaiso ya Tshegetso ya Botsamaisi jwa Thulaganyo le Tiriso ke diyuniti tsa tshegetso tse di ikarabelang mo makgotlatoropong a di a direlang, mme ke dikgato dingwe tse ka tsona lefapha la diporofense le dipusoselegae le mafapha a pusoselegae a diporofense a tlamelang thuso ya tiro go makgotlatoropo. Ditikwatikwe tsa Tsamaiso ya Tshegetso ya Botsamaisi jwa Thulaganyo le Tiriso di tlametswe ka mafaratlhatlha a tshedimosetso le thekenoloji e e kgontshang makgotlatoropo go fitlhelela tshedimosetso ya GIS, dikgang le ditiro tse di amanang le lenaane la tlhabololo e e kopanetsweng, pholisi e e maleba ya lephata, dikaedi le melao, gammogo le maano a lephata, matlhomeso le dithutopatlisiso tse di farologaneng.
Porojeke ya Maatlafatso (pc)
Porojeke ya Maatlafatso ke eng?
Ke lenaneo la tiro le le supileng makgotlatoropo a a nang le tlhaelo e e boitshegang ya tlamelo ya ditirelo e e tlhokang go tsibogelwa ka gangwe fela.
Maikaelelo a porojeke ke go tiisa dipoelot se di bonweng morago ga go tlhomiwa ga temokerasi ka go thusa gape makgotlatoropo a a tlhaelang bokgoni jwa go tlamela ka ditirelo tsa botlhokwa di tshwana le:
Matlo
Motlakase
Metsi
Sanitasi /Kgelelo ya leswe
Thulaganyo ya kgelelo ya metsi a pula
Go tlosiwa ga matlakala, jalo le jalo
Kwa ntle ga makgotlatoropo a a setse a supilwe go ka thusiwa, maikemisetso a porojeke ke go bona go samaganwe le dikgwetlho tsa makgotlatoropo otlhe a le 284 ka tsela e e nang le bokao mme e bile e le mosola.
Porojeke ya Maatlafatso e na le pholisi e e gaisang e e lebeletseng batho ba ba 'kobo di khutshwane - ke sengwe se puso ya maloba e reteletsweng ke go se dira - pholesi ya batho ba ba 'kobo di khutshwane e lebelela seemo sa batlhoki, bagodi le batho ba ba sa direng le ba ba sa itekanelang mo mebeleng. Go supile ditlhokego tsa batho bano mme ba kopiwa go ikwadisa kwa makgotlatoropong a a farologaneng gore ba gololwe mo tuelong ya ditirelo tsa ntlha. Seno se kaya gore ba fitlhelela ditirelo tse di sa duelelweng tse di tlamelwang ke makgotlatoropo a kwa ba leng gona.
Go solofetswe fa Porojeke ya Maatlafatso e tla tsaya sebaka sa dingwaga tse 2 mme e ikaeletse go nna motheo wa phetogo e e bonalang le tlamelo ya ditirelo ka bonako go baagi ba ba tlamelo ya ditirelo e saletseng kwa morago mo mafelong a bona.
Maikaelelo a magolo a Projeke ya Maatlafatso ke go:
Tlamela ka mokgwa o o dirisegang o o tla kgontshang legato la pusoselegae go fokotsa botlhokatiro ka selekano sa halofo ka ngwaga wa 2010;
Fokotsa lehuma ka selekano sa halofo;
Tlamela ka bokgoni jo bo tlhokwang ke ikonomi;
Netefatsa gore MaAforika Borwa otlhe a kgona go diragatsa ditshwanelo tsa ona tsa molaotheo ka botlalo le go itumelela seriti sa kgololesego;
Tlamela batho ka ditirelo tse di boutlwelobotlhoko tsa puso;
Tokafatsa ditirelo go fitlhelela boitekanelo jo bo botoka jwa bosetšhaba le; go fokotsa dintsho tse di ka thibelwang, go akarediwa bosenyi jwa tirisodikgoka le dikotsi tsa tsela;
Go fokotsa thata bosenyi jo bo tseneletseng le jo bo kwa godimo, gammogo le dikgetse tse di emetseng tsheko; le
Go tlhoma Aforika Borwa go nna mosusumetsi wa botlhokwa mo dikamanong tsa lefatshe
<fn>tsn_Article_National Language Services_TèHATA YA MELAWANA E E SIAMENG.txt</fn>
TŠHATA YA MELAWANA E E SIAMENG
Re kgabagantse borogo jwa hisitori go tswa mo go se lekalekaneng le mo ntweng go tsena mo setšhabeng se se ikaegileng ka boagi jo bo tshwanang le tsweletso ya tekatekano. Re sekametse mo maetong a a farologaneng le ditso tse di farologaneng tse di re gorositseng mo kgololosegong le mo demokerasing, gape re ineela mo maikaelelong le mo melawaneng ya ngwao e e re tshwaraganyang mo go farologaneng ga rona.
Mo boineelong jo bo tshwanang jo, re belegwe ka kgaratlho, re ineetse go fodisa dintho tsa ditiragalo tse di fetileng, go tlhomamisa seriti sa botlhe, le mo tsweletsong ya pabalesego ya loago le ya didirisiwa tsa batho ba rona, re tshepisa go sireletsa le go tshegetsa melawana e e leng teng. Re dira jaana re tlhaloganya gore bokamoso jwa rona bo ikaegile ka tshireletso ya tikologo le katlaatleloloago ya botlhe ba ba nnang mo melelwaneng ya rona, ba ba nnang mo kontinenteng ya Aforika e bile ba bopa ditšhaba ka botlalo tsa lelapa.
Ka re ineetse mo moweng wa Ubuntu (Botho), o e leng motheo wa demokerasi ya rona gape o nanganeleditswe mo molaotheong wa rona, re ineela re le setšhaba go:
Tlotla Seriti sa Batho le Tekatekano
Molaotheo wa rona o tlhomamisa fa batho ba belegwe ba gololosegile e bile ba na le seriti se se lekalekanang.
Re ineela go:
Tlotla tshwanelo ya batho botlhe, go sa kgathalesege ntlha ya loago, lotso, bong, dingwaga, maemo le seemo.
Lwantsha tshotlo ya basadi ya mo mmeleng le ya mo moweng e e tlholang petelelo le mefuta e mengwe ya tshotlo.
Fedisa tshotlo ya bana e e tlholwang ke phepelotlase, go dira ga bana ba santse ba le bannye, go gweba ka diritibatsi, tshenolo ya thobalano mo dikwalong, mo difiliming jalo le jalo le go gweba ka mmele.
Tlhokomela botlhe ba ba leng bokowa e bile ba sotlega: bahumanegi, bagodi, digole, le botlhe ba ba sa kgoneng go itlhokomela.
Lwantsha mofuta mongwe le mongwe wa tshotlo ya mo mmeleng, ya mo moweng, le/kgotsa ya mo tlhaloganyong kgotsa go kgarakgatsha motho yo mongwe.
Fedisa tiriso e e botlhaswa ya maemo, ya ngwao, ya setso, ya lotso, ya bong, ya thobalano, ya maemo a boitekanelo, kgotsa ya setso se se tlholang kgethololo kgatlhanong le mongwe.
Dira mabapi le pabalesego le tshireletso ya batho botlhe.
Rotloetsa Kgololosego, Molao le Demokerasi
Kgololosego ya mongwe le mongwe go ya ka molao ke motheo wa bosiamisi, tshiamo, kago ya setšhaba le taolo e e siameng.
Re ineela go:
Letlelela kgololosego ya go bua, ya kopano, ya go suta, ya bonno, ya tumelo, ya kakanyo le ya bodumedi.
Lebelela ntlha ya maikarabelo a loago ka go tlotla molao, boikanyo, go dira ka thata le maemo a bontle jwa ngwao.
Lwantsha mefuta yotlhe ya bosenyi, ya bobodu le tlhakatlhakano.
Kgaratlhela tshwaraganyo ya bosetšhaba le go se kgaogane ga Rephaboliki.
Tokafatsa Go nna le dithoto le Bosiamisi jwa Ikonomi
Ditshwanelo tsa ikonomi ya loago tse di leng karolo ya molaotheo di tshwanetse go bonwa di le kwa godimo ga ditshwanelo tsa thotloetso. Pholisi le manane a tshwanetse go tlamela bahumanegi ka ditšhono go fitlhelela seriti sa batho le go nna le dithoto.
Re ineela go:
Lwantsha go se lekalekaneng go go tseneletseng ga nako e e fetileng le ga gompieno, le go rotloetsa ditšhono go mongwe le mongwe go abelana didirisiwa tsa naga ya rona.
Lwntsha megagaru, boikgopolo le go ikhumisa go go feteletseng ka dinako tsotlhe.
Lwantsha bobodu, bo tlholwa ke go ikhumisa, go tlhoka botshepegi, go tsaya letlhakore, go rata ba bangwe go gaisa ba bangwe kgotsa mabaka a mangwe.
Rotloetsa bosenagbofitlha mo pusong le mo kgwebong ka tshedimosetso e e siameng, e e fitlhelelwang gape e nepagetse ka ga dintlha tse di amang setšhaba .
Netefatsa tsamaiso e e bokgoni gape e siame le ditiro tsa thapo tse di tlholang kemedi ka bophara ya lotso le ya bong.
Rotloetsa Melawana ya Lelapa le ya Setšhaba
Lelapa le setšhaba ke ditheo tse di botlhokwa tsa loago tse di rotloetsang le go tlhola melawana ya maitsholo le ya ngwao mo setšhabeng.
Re ineela go:
Rotloetsa melawana ya lelapa, boikanyego, maikarabelo, go tlotla batsadi le bagodi, kgodiso ya bana, go tshegetsa bagodi, mmogo le tlhabololo le tlhokomelo ya lelapa.
Lwantsha tshotlo ya ka mo lelapeng le go tlhokomologa makarabelo a lelapa, e le ka ntlha ya tiriso e e botlhaswa ya diritibatsi, tumelo ya setso kgotsa kgethololo ya bong.
Tlhola mowa wa lelapa le wa setšhaba o o rotloetsang mowa wa tlhokomelo, wa kutlwelobotlhoko le wa kamogelo.
Dirisa didirisiwa sentle le ka tshwanelo go tswela maloko otlhe a lelapa le a setšhaba mosola.
Tswela ba bangwe mosola mmogo le rona ka go itlhabolola le go bona bokgoni.
Tshegetsa boikanyego, Botshepegi le Seriti
Boikanyego, botshepegi le seriti ke melawana e e botlhokwa ya demokerasi le taolo e e siameng.
Re ineela go:
Dirisana ka bopelo-nomi, ka tokologo le ka botshepegi.
Rotloetsa le go tlhotlheletsa dikamano tse di siameng, botshepegi le tshedisano go kgabaganya dikgaogano tsa hisitori tsa nako e e fetileng.
Dirisa bosiamisi go otlhaya mefuta yotlhe ya bogodu, ya bogagapa, ya pipa-molomo, ya go tlhoka botshepegi le ya go jewa.
Netefatsa Kutlwano mo Setsong, mo Tumelong le mo Segakoloding
Go farologana ga lotso le semorafe ga Aforika Borwa go na le bokgoni jwa go rotloetsa le go maatlafatsa setso le molawana o o ka tshegetsang melawana e e tlhagelelang mo Tšhateng e.
Re ineela go:
Rotloetsa kgololosego ya segakolodi, ya kgotlelelano ya bodumedi le kamogelo ya ditumelo tse di farologaneng kwa ntle le bobaba kgotsa go tsaya letlhakore.
Rotloetsa go akanya go go tseneletseng go go ikemetseng le mowa wa go nna le seabe mo kganetsanong.
Rotloetsa tlotlo malebana le ditumelo le melawana ya ba bangwe.
Rotloetsa tshwanelo ya mongwe le mongwe ya go tlhagisa maikutlo a gagwe kwa ntle le go tshoga go kgalemiwa, go tshosediwa kgotsa go sotliwa.
Lwantsha mefuta yotlhe ya bobaba, ya mongwe le mongwe, ya setlamo kgotsa ka botokololo kgotsa kamano le mokgatlho o o nyatsang seriti sa ba bangwe.
Rotloetsa ditšhono tse di lekalekanang go batho botlhe go akaretsa le digole le ba ba nang le bolwetse jwa HIV / Aids le mefuta e mengwe ya bolwetse.
Bontsha Tlotlo le Kamego go Batho botlhe
Tlotlo, tlhokomelo le kamego ke mengwe ya melawana e e kayang batho ba Aforika Borwa. Re amogela fa go se kitla go nna le kagiso kgotsa pabalesego kwa ntle ga tlotlo le tlhokomelo.
Re ineela go:
Ikgogela morago mo go diriseng puo e e nyenyefatsang le matshwao a a sotlang mo dikgolaganong tsa rona le ba bangwe.
Rotloetsa kagiso, botsalano, kgotlelelano le tshwaragano ya bosetšhaba mo baaging ba setso, ba bodumedi le ba puo.
Bontsha tlotlo go batho botlhe le ditlhopha tsotlhe tsa loago.
Kgaratlhela Bosiamisi, Tshiamo le Tshedisano e e Siameng
Tshedisano e e siameng e batla bosiamisi, tshiamo le tlotlo jaaka motheo wa poelano ya bosetšhaba. Phodiso ya dikgobelelo tse di fetileng le dikgaogano e a tlhokega go netefatsa thotloetso ya melawana ya demokerasi, bosiamisi le ditshwanelo tse di botlhokwa tsa botho go botlhe.
Re ineela go:
Lwantsha maitsholo a bobaba le a makgakga ka tlotlo le kutlwisiso.
Lwantsha batho le ditlhopha tse di batlang go kgoreletsa kagiso, tlhomamo le pabalesego ya setšhaba ka maitsholo a bobaba le/kgotsa a e seng a demokerasi.
Tlamela batho ka ditirelo tsa loago le tse dingwe ka mokgwa o o lolameng, o o siameng, o o lekalekanang le o o sa tseyeng letlhakore.
Ka go gakologelwa mathata le bobaba jwa nako e e fetileng, re amogela bokowa jwa dikamano tsa loago mo demokerasing ya rona e ntšhwa. Se se batla tlhomamiso ya melawana ya maitsholo e maAforika Borwa otlhe a kagiso a ka e eletsang jaaka motheo wa go atamelana ka mowa o o tlhotseng naga ya rona - ka go itse fa Aforika Borwa e le ya botlhe ba ba nnang mo go yona.
<fn>tsn_Article_National Language Services_TèHATA YA TIRELO.txt</fn>
TŠHATA YA TIRELO
YA BATLHOKOFADIWA BA BOSENYI MO
AFORIKA BORWA:
TSHWARAGANYO YA LETLHOMESO LA SEMOLAO JAANONG LE LE AMANANG LE DITSHWANELO TSA DITIRELO TSE DI NEELWANG BATLHOKOFADIWA BA BOSENYI
KETAPELE KA TONA YA BOSIAMISI LE TLHABOLOLO YA MOLAOTHEO
Tšhata ya Tirelo ya Batlhokofadiwa ba Bosenyi mo Aforika Borwa (Tšhata ya Batlhokofadiwa) ke sediriswa se se botlhokwa mo tsweletsong ya bosiamisi mo bathong botlhe. Thata ya Batlhokofadiwa e dumalana le moono wa Molaotheo wa Aforika Borwa, 1996, Molao 108 wa 1996, le Tlhomamiso ya Ditšhaba tse di Kopaneng ya Ditheo tsa Botlhokwa tsa Bosiamisi jwa Batlhokofadiwa ba Bosenyi le Tirisobotlhaswa ya Dithata, 1985 (GA/RES/40/34).
Fa e sale go tloga ka 1994, le ka kamano le paakanyo ya mokgwa wa ditshwanelo tsa botho, tsepamo e sutisiwa go tswa mo thulaganyong ya bosiamisi jwa kgatelelo le ipusolosetso go ya Bosiamising jwa Paakanyo. Se se botlhokwa thata mo mogopolong wa Bosiamisi jwa Paakanyo ke kamogelo ya bosenyi jaaka tlolomolao kgatlhanong le puso, fela le jaaka kgobatso kgotsa go siamololela motho yo mongwe. Se se dumalana le ponelopele ya Togamaano ya Bosetšhaba ya Thibelo ya Bosenyi e e lebileng thata motlhokofadiwa tebang le thulaganyo tshiamiso ya bosenyi. Maikaelelo-magolo ke go maatlafatsa motlhokofadiwa ka go fitlhelela ditlhokego tsa motlhokofadiwa, e ka tswa e le tse di ka tshwarwang/bonwang kgotsa tsa maikutlo.
Tšhata ya Batlhokofadiwa le tokomane e patagantsweng ya maemo ke didirisiwa tsa botlhokwa tse di tlhalosang le go kitlanya ditshwanelo le ditlamego tse di amanang le ditirelo tsa batlhokofadiwa le bafalodi ba bosenyi mo Aforika Borwa.
Tšhata e dumalana le dikaelo tsa karolo 234 tsa Molaotheo.
Ke na le tumelo e e tletseng gore ka boitlamo le boineelo jwa banni-le-seabe botlhe mo thulaganyong ya tshiamiso ya bosenyi, Tšhata e ya Batlhokofadiwae e tla thusa mo tiragatsong melao e e maleba ka tsela e e leng gore e dira tiro ya yone - go dira gore bosiamisi bo tswele botlhe mosola!
Tona ya Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo
<fn>tsn_Article_National Language Services_VAT mo Dibukeng.txt</fn>
Tlhwatlhwa ya theko ke tlhobaboroko mo bathong ba bantsi, segolo thata mo bathong ba lotseno lo lo kwa tlase. Dibuka, mo lebakeng le, e nna selo se e seng sa botlhokwa. Se ke bothata, segolo thata mo nageng ya palo e e kana ka 60% ya botlhokakitso ya go buisa le go kwala. Mokwadi le mojenalese, Terry Bell, (yo e neng e le morutabana, motlhabolodi wa lenanathuto le motseleganyi) o lemogile dikamano magareng ga tlhwatlhwa ya theko le kitso ya go buisa le go kwala. Temogo e e file Bell mogopolo wa go simolola petišene ya setšhaba go tlosa lekgetho la VAT mo dibukeng, mo kgatlhegelong ya go dira gore theko ya dibuka e kgonagale, mme ka jalo go rotloediwe kitso ya go buisa le go kwala. O tlhamile letsholo la Campaign Against Reader Exploitation (CARE) mme a bitsa letsholo le "Don't Tax Knowledge " - " A Kitso e se Duedisiwe Lekgetho".
Jaaka karolo ya go keteka World Book Day ka la 23 Moranang 2002 Laeborari ya Bosetšhaba e atlanegisitse letsholo le. Re batla go rotloetsa beng botlhe mo tirisong ya dibuka, go thusa mo tsweletsong ya petišene e go bona tshegetso ya setšhaba. Mo mafelong a Seetebosigo 2002 re ne re setse re bone tshegetso go tswa mo bathong ba ba 17 5000.
Khopi ya eleketeroniki ya petišene e ka kopiwa go tswa kwa go:
Gape khopi ya petišene e ka fekesetswa kwa go wena fa o e kopa.
Tshegetsa Kitso ya go Buisa/Kwala - Batla Dibuka tse di tlhwatlhwatlase
A KITSO E SE DUEDISIWE LEKGETHO
TSHEGETSA KITSO YA GO BUISA/KWALA - BATLA DIBUKA TSE DI TLHWATLHWATLASE
Mo dikgatlhegelong tsa "go aga setšhaba sa babuisi, rona ba re saenneng fa tlase, re batla gore dibuka di se ka tsa duedisiwa lekgetho (VAT). Se se tla bo se dumalana le dinaga tse dingwe tse dintsi, mme e tla bo e le kgatelopele e e lebisang kwa phokotsong ya ditlhwatlhwa tsa thekiso tse di kwa godimo tsa dikwalo tse di kwadilweng mo nageng e.
LEINA
ATERESE
TSHAENO
<fn>tsn_Article_National Language Services_dipotso tse di bodiwang gangwe le gape.txt</fn>
Lefapha la Ditlhaeletsano dipotso tse di bodiwang gangwe le gape
E dire go nna kgwebo ya gago"
Bukana e ya dikgakololo e rulaganyeditswe go tokafatsa bagwebi le batho ba ba sa direng tiro ya sethekeniki, go tlhaloganya e-Commerce le go rotloetsa dikgatlhegelo tsa bona. Yona e tlhalosa ka ga motheo le botlhokwa jwa e-Commerce le go baya mo pepeneneng merero ya semolao ya fa motho a dira ka e-Commerce: gore e kaya eng mo mogwebing, tsela ya go simolola, le mareo a a dirisiwang ka tlwaelo.
KAROLO YA BO 1
E-Commerce e ka ga go dirisa mekgwa ya se-eleketeroniki mokgwa wa go tsamaisa kgwebo le tlhaeletsano.
E tlhalosa ka ga go refosana tshedimosetso mo mabakeng a kgwebo le a e seng a kgwebo, go reka le go rekisa dikuno le ditirelo, le go duela melato ka mafaratlhatlha a Inthanete.
E tlhalosa go gwebisana ka tlhamalalo ka mafaratlhatlha kwa ntle ga go lebana mo matlhong ga ditlhopha tse pedi tse di amegang mo kgwebong.
Mosola wa e-Commerce ke ofe?
Bagwebipotlana ba ka fitlhelela dikgolagano le bagwebisani mmogo gongwe le gongwe mo lefatsheng ka bophara. Bagwebi ba ka rekisetsa badirisi ba bona thoto e se mo mebarakeng e e tlwaelegileng, ba ka batlisisa le ka ga mebaraka e mentshwa le go fitlhelela ditshono tsa kgwebo bonolo.
Bagwebi ba bannye ba ba sa kgoneng go tlhoma diofisi le ditheo tse dingwe kwa mafatsheng a kwa moseja jaanong ba ka oketsa ditshiamelo tsa kgwebo ya bona mo dikhutlong tse nne tsa lefatshe.
Dikgwebo di ka kgona go kokoanya tshedimosetso ka ga dikuno, ka ga bareki le ba ba gaisanang natso ka go dirisa mafaratlhatlha a Internete, ka go rialo di kgone go oketsa tšhono ya tsona mo kgaisanong eo.
Dikgwebo di ka kgona go tshegetsa tšhono ya tsona mo kgaisanong e, ka go tlhoma dikgolagano tse di tletseng le badirisi le bareki nako nngwe le nngwe, bosigo le motshegare, go bona tshedimosetso ya sesweng ka ga dikuno le ditirelo ka mafaratlhatlha a Internete. Mo letlhakoreng je lengwe, tshedimosetso e ka ntšhwafadiwa nako nngwe le nngwe, go phimola bothata jwa tshedimosetso e e fetilweng ke nako.
Mafaratlhatlha a Inthanete a direla ditlamo di le dintsi mo mebarakeng ya se-eleketeroniki mo lefatsheng ditshono tsa go babatsa dikuno tsa tsona. Dikgolagano le bareki le tsona di ka tokafadiwa thata ka botlalo.
Ka go dirisa bokgoni jwa diphasalatso tsa mefuta e e farologaneng sebopego sa kgwebo, maina a dikuno le ditirelo di ka tlhomiwa sentle ka tshwanelo ka go dirisa mafaratlhatlha a Internete.
Dintlha ka ga tshedimosetso ya dithekiso di ka kokoanngwa ka nepagalo "go fokotsa go wela tlase ga dikuno" le ditshenyegelo tsa go tsamaisa kgwebo.
E-Commerce e ka tsenya tshedimosetso ya badirisi ka tlhamalalo mo sefalaneng sa tshedimosetso, ka go rialo kgwebo e kgone go sekaseka mekgwa ya badirisi le go babaletsa modirisi mongwe le mongwe ka sebele go ya ka mekgwa ya gagwe ya go reka.
E-Commerce ya Kgwebo-go-Kgwebo (B2B) e tlhalosa kgwebo e e rekisetsang dikgwebo tse dingwe. Mo mefuteng yotlhe e mengwe ya e-Commerce, mokgwa o wa go dira kgwebo se-eleketeroniki ka mafaratlhatlha a Internete kgotsa ka go Refosana Tshedimosetso Se-eleketeroniki, o tlhoka go ditirisiwa thata ka botlalo ka o na le kgonagalo e kgolo ya go godisa kgwebo.
Kgwebo-go-Modirisi: Kgwebo e direla badirisi ditshiamelo tsa go reka ka tlhamalalo ka mafaratlhatlha a Internete, mme ka go rialo e ba letla go reka le go duela melato ya bona ka tlhamalalo ka mafaratlhatlha a. Mofuta o wa go babatsa dikuno o somarela nako le ditshenyegelo tsa kgwebo le modirisi ka bobedi.
Modirisi-go-Modirisi: badirisi ba ka babatsa dikuno tsa bona ka sebele mo mafaratlhatlheng ka moemedi wa websaete gore badirisi ba bangwe ba di labalabele.
Puso-go-Moagi: mo ditirelong di le dintsi tse di abiwang ke Puso, bontsi jwa tsona bo ka dirwa ka mafaratlhatlha a diphasalatso tsa se-eleketeroniki. Ka go abela setšhaba ditirelo ka mokgwa wa se-eleketeroniki ga go somarele baagi nako le ditirelo tsa maemo a a kwa godimo fela, mme go tokafatsa le boleng jwa ditirelo le go somarela ditsheneyegelo. Ditirelo tse di akaretsa go duela melato ya Puso, go rulaganya difaele tsa difomo tsa lekgetho, go kwadisa batlhophi le go ntšhwafatsa dilaesense tsa go kgweetsa le tsa dikoloi, mo gare ga tse dingwe.
Puso-go-Dikgwebo: mokgwa o wa kgwebo gantsi o tlhalosiwa e le tsela e Puso e rekang ka yona thoto le ditirelo ka diphasalatso tsa se-eleketeroniki go tshwana le mafaratlhatlha a Internete. Mokgwa o ke wa mafaratlhatlha a go aba ditirelo ka tlhamalalo, ka go reka thoto le go kopa ditirelo le dikuno ka dithendara.
Ke eng o tshwanetse go ikgolaganya le e-Commerce?
Go ikagela le go rotloetsa tebego ya kgwebo ya gago
Go bapatsa le go rotloetsa dikuno le ditirelo tsa gago
Go tokafatsa dikgolagano tsa gago le badirisi ka go aba tshedimosetso ya sešhweng mmogo le go batlisisa ka ga ditirelo
Go amogela dikuno le ditirelo tse o di kopileng ka mokgwa wa se-eleketeroniki
Go gweba ka tlhamalalo ka mafaratlhatlha a Internete
Go tlhoma dikgolagano tsa se-eleketeroniki le dimphato tsa kgwebo ya gago gore le kgone go rulaganya tsamaiso e e manontlhotlho ya kgwebo
Ditlhokego tsa botlhokwa ke dife?
Mafaratlhatlha a a tshwanang le megala ya thelefomo le didirisiwa tsa dikhomphiutara
Go ikgolaganya le Internete ka Moabi wa Ditirelo tsa Inthanete
Ka moabi wa ditirelo tsa web
Akhaonte ya e-meili gore o kgone go amogela dipatlisiso ka kakaretso, le go amogela dikopo ka mokgwa wa se-eleketeroniki
Leina la mafaratlhatlha a gago
Mafaratlhatlha a websaete a setlamo sa gago gore o kgone go babatsa sebopego sa setlamo le dikuno tsa gago ka Internete
Thekenoloji ya go tlhoma mafaratlhatlha a e-Commerce go tsamaisa kgwebo ka tlhamalalo le mokgwa wa tshireletso le taolo tsa go duela melato, di botlhokwa thata
Go tlhoma dikgolagano tsa mafaratlhatlha a se-eleketeroniki le dimphato tsa kgwebo ya gago
Ditshenyegelo tse dingwe tsa go dira ka e-Commerece ke dife?
Ditshenyegelo tsa go ikgolaganya
Ditshenyegelo tsa didirisiwa tsa mafaratlhatlha a dikhomphiutara
Go rulaganya le go tlhoma websaete
Go kwadisa leina la mafaratlhatlha a gago
Ditharabololo tsa e-Commerce tsa bokgoni jo bo farologaneng
Mafaratlhatlha a Inthanete a tlametswe ka tshireletso e kgolo. Ka mafaratlhatlha a dimilione-milione tsa dikhomputa tse di lomagantsweng mmogo, Internete e dumelela ditlhaeletsano tsa bonako jwa ponyo ya leitlho le go fetisa tshedimosetso, go akarediwa le go duela melato, go dikologa lefatshe ka bophara. Go oketsega ga bontsi jwa tshedimosetso e e tshwanetseng go romelwa se-eleketeroniki go tlhodile tlhokego e kgolo ya gore dikgolagano tse di babalesege ka botlalo. Ka jalo o tshwanetse go sireletsa mafaratlhatlha a gago kgatlhanong le batho ba ba batlang go a fitlhelela e se ka fa molaong kgotsa ba ba ka a tlhakatlhakanyang ka megare e e lwantshang dikhomphiutara ka:
Disireletsi tsa dipota tsa molelo
Mekgwa e e senolang disenyi tse di batlang go sutlhelela khomputa ya gago
Didirisiwa tse di tlhatlhobang megare e e ka tsenang mo khomphiutareng
Mekgwa ya tshireletso e e tshwanang le go dirisa nomoro ya gago ya boitshupo (ID), le leina la sephiri sa khupamarama, go fetola nomoro e, le leina kgapetsa kgapetsa, le tse dingwe
Tshireletso ya maemo a a kwa godimo fa o duela sengwe
Go netefatsa tshireletso ya maemo a a kwa godimo fa o batla go romela le go boloka tshedimosetso, le fa o batla go bona dintlha tsa modirisi wa gago ka tlhamalalo, le
Go phasalatso motlhala wa tshedimosetso ya gago ya sephiri
Mokgwa wa mokwalo o o sa buisegeng mo go mang le mang o tla go netefaletsa gore o tla nna le sephiri, bonnete jwa motswedi wa tirelo, seriti le gore o se tsenwetsenwe ke mang le mang.
A Dikgatlhegelo tsa Badirsi di ka Nna mo Kotsing?
Badirisi ba tshwanetse go nna le bonnete jwa gore thoto le ditirelo tse di abiwang mo mafaratlhatlheng ke tse di ikanyegang; le gore ba sedimosediwe pele ka botlalo fa ba batla go kopa sengwe ka tlhamalalo le gore mekgwa ya go baakanya diphoso, e teng fa ba sa itumelela mabaka mangwe a kgwebisano.
Badirisi ba tshwanetse go sirelediwa kgatlhanong le dikotsi tse di latelang:
Thoto le ditlhaeletsano tse di seng ka fa molaong
Thoto, ditirelo le diteng tsa didirisiwa tse di seng ka fa molaong
Tshedimosetso e e sa lekanang ka ga thoto kgotsa ka ga moabi wa ditirelo, ka moreki a sa kgone go sekaseka thoto eo ka sebele
Kotsi ya go tsenelela seriti le sephiri sa motho
Bogodu ka mafaratlhatlha a se-eleketeroniki, sekai; go utswa dinomoro tsa dikarata tsa kerediti ka Inthanete
Dikotsi tse dingwe
MAREO A A DIRISIWANG KA TLWAELO
Mokgwa wa mokwalo o o sa buisegeng mo go mang le mang ke eng?
Mokgwa wa mokwalo o o sa buisegeng ka gope mo go mang le mang ke tsela ya go tshola tshedimosetso e e romelwang e babalesegile le go sireletsa mokwalo o o ka se bonagaleng ka gope. Se se letla batho gore ba itirele kgwebo ya kwa dibankeng ka tlhamalalo, kgwebo ya tlhamalalo, le go reka ka tlhamalalo ba dirisa dikarata tsa kerediti tsa bona, kwa ntle ga go boifa sepe sa gore tshedimosetso ya diakhaonte tsa bona e ka utswiwa. Mokwalo o o sa buisegeng o botlhokwa thata mo go goleng ga mafaratlhatlha a Inthanete le kgwebisano ya se-eleketeroniki ka o re kgontsha go netefatsa go babalesega ga melaetsa, go fitlhelela le go laola metswedi ya tshedimosetso.
Mokwalo o o sa buisegeng le go rarabolola mokwalo o, ke eng?
Go dira gore mokwalo o se ke wa kgona go buisega ke mokgwa wa go fetola tshedimosetso gore, ka maikaelelo le mabaka a a botlhokwa, o se ke wa buisega ka gope kwa ntle ga sedirisiwa se se o rarabololang (senotlolo sa go ranola tshedimosetso). Maikaelelo magolo a ona ke go netefatsa sephiri sa khupamarama ka go tshola tshedimosetso e fitlhetswe batho ba ba sa tshwanelang go e fitlhelela. Go ranola mokwalo o, ke go busetsa morago go o lotlolola; le go fetolela tshedimosetso e e lotletsweng mo maemong a e ka buisegang bonolo ke mang le mang. Molaetsa wa kwa tshimologong o bidiwa gore ke molaetsa o o bonolo. Molaetsa o o fitlhilweng o bidiwa dikwalo tse di tshwanetseng go ranolwa. Mokwalo o o sa buisegeng o tlhalosa mokgwa mongwe le mongwe wa go fetola molaetsa o o bonolo go nna molaetsa o o lotleletsweng. Go ranola molaetsa o o fitlhegileng ke mokgwa wa go fetola molaetsa o go nna molaetsa o o bonolo o o ka buisiwang ke mang le mang.
Go Saena ga Sedijithale ke eng?
Go saena ga sedijithale, ga go a tshwanela go tlhakatlhakanngwa le setifikeiti sa dijithale, mme ke go saena ka mokgwa wa se-eleketeroniki mo go ka dirisediwang go supa motho yo a rometseng molaetsa, motho yo o saenetseng dikwalo, kgotsa mong wa karata ya go reka ka molato ya kerediti. Go ka dirisiwa gape go netefatsa gore diteng tsa kwa tshimologong tsa molaetsa kgotsa tsa dikwalo tse di rometsweng ga di fetolwe ka gope. Go saena ga dijithale ka tlwaelo go tlhamiwa ka go dirisa setifikeiti sa dijithale ka go dirisa thekenoloji ya senotlolo sa botlhe le sa motho ka nosi sa poraefete.
Setifikeiti sa Dijithale ke eng?
Setifikeiti sa dijithale ke setifikeiti sa faele e e kgethegileng, e e rebolwang ka mokgwa wa senotlolo sa botlhe, se se golaganyang motho le senotlolo sa go lotlelela melaetsa e e sa tshwanelang go balega, sengwe le sengwe sa motho ka sebele sa poraefete se se tshwanetseng motho yoo, se tshwanetse go kwalwa go dirisiwa senotlolo sa "botlhe". Ke fela motho yo o letleletsweng go dirisa senotlolo se, yo o nang le bokgoni jwa go ranola tshedimosetso ka go dirisa senotlolo sa bobedi, se se tshwerweng sephiri sa khupamarama mo bathong botlhe, tshedimosetso eo e ka se ke ya buisega ka gope. Maatla a tshedimosetso e e fitlhegileng e e sa balegeng a thibela gore batho ba ba sa letlelelwang ba se ke ba notlolola tshedimosetso eo.
Bothati jwa Setifikeiti ke eng?
Bothati jwa Setifikeiti (CA - Certification Authority), ke bothati jwa mafaratlhatlha jo bo rebolang le go tsamaisa pabalesego le senotlolo sa botlhe tse di notlelang le go notlolola melaetsa. Bothati jwa Setifikeiti bo netefatsa bonnete jwa dikwalo go supa mong wa tsona ka sebele kgotsa mokgatlho wa tsona pele bo ka rebola setifikeiti sa dijithale.
Leina la mafaratlhatlha ke eng?
Leina la mafaratlhatlha ke leina le le ka gakologelwang bonolo, leo ka lona tirelo e ka fitlhelelwang bonolo mo Inthaneteng. Fela jaaka batho ba na le diaterese tse di tlhalosang ka botlalo kwa ba nnang teng, Leina la mafaratlhatlha ke la se-eleketeroniki go tshwana le aterese ya bonno jwa motho, fela mo maemong a se-eleketeroniki.
Go botlhokwa go farologanya magareng ga maina a mafaratlhatlha le diaterese tsa (Porothokolo ya Inthanete), "IP". Motšhini mongwe le mongwe o o lomagantsweng le Inthanete o na le aterese e e kgethegileng ya IP (e ka dinako dingwe e bidiwang gore ke nomoro ya IP). Aterese e e thusa gore melaetsa le tshedimosetso di romelwe ka nepagalo kwa motšhining oo. Sekai sa aterese ya IP ke: "160.124.112.23"
Go thibelela mo mokwalong o o sa buisegeng kgotsa Bogodu jwa Mafaratlhatlha ke eng?
Go thibelela mo mafaratlhatlheng" kgotsa "bogodu jwa mafaratlhatlha" ke go dirisa botlhaswa ditshwanelo tsa mong wa leina la kgwebo ka go kwadisa ka maikaelelo le ka mokgwa o o bosula leina la mafaratlhatlha, e se go le dirisa ka yona nako eo, fela legale e le go kwadisa leina la mafaratlhatlha ao mo leineng la mong wa kgwebo, gore o tle o mo duedise tlhwatlhwa nngwe. Se ke go romela badirisi go sele le go ba tlhakanya tlhogo kgotsa go ganela setlamo ka bokgoni jwa go tlhoma mafaratlhatlha a se tla a fitlhelelang bonolo ka tlhamalalo.
MAEMO A SEMOLAO KA GA GO DIRISA E-COMMERCE
Ke eng go tlhokagala melawana e mentšhwa?
Melawana ya semolao ya go tsamaisa kgwebo e tlhabolotswe ka ntlha ya go dirisa dipampiri ga setšhaba. E-Commerce e dirisiwa mo mafelong a a sa itsiweng kwa a leng teng, mo setšhabeng se se senang melelwane; tota le bontsi jwa melawana e e tlhabolotsweng ka ntlha ya kgwebisano ya mo maemong a setso, e e sa lekanang maemo a mantšhwa-ntšhwa a, a kgwebo.
Ke ka ntlha ya lebaka le, mo Puso e tsereng matsapa a go tlhoma thulaganyo ya semolao go siamisa merero e e tlhaelang ya semolao mabapi le e-Commerce, mme ka kakaretso le go tlhotlheletsa kgwebisano ya se-eleketeroniki mo Aforika Borwa. Mo maemo a, a tla kgontshang setšhaba go tsamaisa kgwebo a diretswe ditshiamelo ka Molaotlhomo wa Ditlhaeletsano tsa Se-eleketeroniki le Kgwebisano (Molaotlhomo wa-E, E-Bill) o o tla fetisiwang go nna molao mo tsamaong ya nako.
MABAKA A SEMOLAO KE AFE?
Go rotloetsa dikonteraka tsa se-eleketeroniki
Molaotlhomo o dira ditshiamelo tsa gore dikonteraka di tlhamiwe ka mokgwa wa se-eleketeroniki di be di amogelwe semolao.
Tshireletso ya Badirisi ya Semolao
Molaotlhomo o dira ditshiamelo tsa go sireletsa badirisi semolao mo maemong a se-eleketeroniki. E aba tshedimosetso, e e tshwanetseng go rebolelwa badirisi pele go konosediwa kgwebo ka tlhamalalo (se se akaretsa tlhwatlhwa ya dikuno kgotsa ditirelo, dintlha tsa go ikgolaganya le bagwebisane mmogo le ditshwanelo tsa go intsha mo kgwebisanong ya se-eleketeroniki pele e konosediwa). Gape o dira tshiamelo ya paka ya nako ya "maemo a moriti o o tsididi" eo mo go yona badirisi ba ka phimolang kgwebisano e e konoseditsweng ka tlhamalalo kwa ntle ga go otlhaiwa ka go duedisiwa. Badirisi ba na le ditshwanelo tsa go se gapelediwe ditlhaeletsano tse e seng tsa semolao ka go ba abela thoto le ditirelo. Molaotlhomo o gape o rwesa dikgwebo boikarabelo jwa go dira kgwebo ka tlhamalalo gore di tle di kgone go dirisa lenaane la go duela melato le le babalesegileng le le le lekaneng.
Go amogela le go netefatsa go saena ga sedijithale semolao
Go dirilwe ditshiamelo mo Molaotlhomong tsa go amogela go saena ga se-eleketeroniki le "go saena mo go tsweletseng pele ga se-eleketeroniki". Molaotlhomo o amogetse semmuso mekgwa yotlhe ya go saena ga se-eleketeroniki go nna le maemo a semolao a a tletseng le go netefalediwa go lekana le go saena ka seatla sa motho ka sebele.
Bosenyi jwa go sutlhelela le bogodu jwa mo mafaratlhatlheng
Karolo ya bo XII ya Molaotlhomo e tsenya mo dibukeng tsa semolao tsa Aforika Borwa merero e e tsamaelanang le bosenyi e e mabapi le manaane a tshedimosetso. Bosenyi jo bo tsamaelana le go fitlhelela mafaratlhatlha mo go sa dumelelwang semolao; go kgoreletsa kgotsa go sunya nko mo tshedimosetsong; go tlhakatlhakanya mafaratlhatlha a dikomphiutara, bogodu kgotsa go tsietsa. Motho mongwe le mongwe yo o thusang kgotsa yo o emang nokeng motho yo mongwe go dira ditiro tsa bosenyi jo, le ena o tla latofalediwa gore o ntse le seabe fa go dirwa tiro eo ya bosenyi. Molaotlhomo o tlhomile kotlhao e ka yona, fa motho a bonwe molato wa bosenyi jwa mofuta o, a ka otlhaiwang ka yona.
Ke eng Puso e tshwanetse go Amega mo melaong e e tsamaisang e-Commerce?
Seabe sa Puso se botlhokwa go tlhoma maemo a a kgontshang go oketsega ga ditshiamelo tsa e-Commerce le go tlosa mabaka a a sa itumediseng a a ka tlholang kgonagalo ya dikgoreletsi le maparego mo ditlhaeletsanong tsa se-eleketeroniki le merero ya kgwebo.
Ka go rotloetsa maemo a a netefaditsweng a semolao le boikanyego mo bagwebing le badirisi fa ba gwebisana ka tlhamalalo.
Ka go sireletsa badirisi semolao ka botlalo.
Ka go dira ditshiamelo tse di lekaneng tsa gore motho a kgone go fitlhelela mafaratlhatlha le ditirelo.
Ka go amogela gore ditheo tsa di-SMME di amogele e-Commerce le go e phasalatsa ka bonako gore e dirisiwe ke baagi botlhe ba Aforika Borwa.
Ka go rotloetsa le go gatelela gore botlhe ba itse le go rutiwa ka ga merero ya e-commerce.
Ka go ngoka dipeeletso tse di tlhokegang tsa ditšhelete le kitso ka botlalo le;
Ka go tlhoma Puso mo maemong a a siametseng gore e dirise e-Commerce.
Lefapha la Ditlhaeletsano
Mogala: +27 472 8000 - Fekese: +27 427 8026
<fn>tsn_Article_National Language Services_tshwaro.txt</fn>
Kgaolo tshwaro
DITENG
TSHWARO
Thulaganyo ya thutiso
Maikemisetso
Maikaelelo a go tshwara ke eng?
Ka fa o tshwarang motho ka teng.
Ditshwanelo tsa motho yo o tshwerweng
Ditekanyetso tsa ditshwanelo tsa motho yo o tshwerweng
Tiriso ya maatla ka nako ya tshwaro
Melawana ya tiriso ya maatla ka nako ya tshwaro
Mabaka a go sekasekiwa fa o dirisa maatla ka nako ya tshwaro
Morago ga tiriso ya maatla dikgotlatshekelo di ka tlhatlhoba mabaka a le mane
Batlhankedi ba sepodisi ba ka thuntsha mmelaelwa yo o tshabang leng?
Tiriso ya maatla go phuruphutsha motho yo o tshwerweng
Tshosobanyo / Dipotso
Phousetara ka ditshwanelo tsa batho ba ba tshwerweng
Matheriale wa motswedi le puiso e e atlanegisitsweng
TSHWARO
METSOTSO E LE 130
THULAGANYO YA THUTISO
Diteng Dilo tse di tla dirwang Nako
Maikemisetso
Maikaelelo a tshwaro ke eng?
Ka fa o tshwarang motho ka teng
Ditshwanelo tsa motho yo o tshwerweng
Ditekanyetso tsa ditshwanelo tsa motho yo o tshwerweng
Tiriso ya maatla ka nako ya tshwaro
1 Melawana ya tiriso ya maatla ka nako ya tshwaro.
Mabaka a a sekasekiwang fa o dirisa maatla ka nako ya tshwaro
3 Morago ga tiriso ya maatla dikgotlatshekelo di ka sekaseka mabaka a le mane
Batlhankedi ba sepodisi ba ka thuntsha mmelaelwa yo o tshabang leng?
Tiriso ya maatla go phuruphutsha motho yo o tshwerweng
Tshosobanyo / Dipotso
Tiragatso 2.1: Buisa maikemisetso
Tiragatso 2.2: Ditlhopha di a sebaseba
Tiragatso 2.3: Puisano
Tiragatso 2.4: Puisano
Tiragatso 2.5: Ditlhopha di a sebaseba
Tiragatso 2.6: Puisano
Tiragatso 2.7: Puisano
Tiragatso 2.9: Dipotso / Puisano metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso
MAIKEMISETSO
Morago ga go fetsa kgaolo e moithuti o tshwanetse go kgona go bontsha go tlhaloganya le go tlotla -
tshwanelo ya kgololosego le tshireletsego ya motho;
ditshwanelo tsa motho yo o tshwerweng go ya ka Molaotheo;
ditsamaiso tse di siameng tsa go tshwara; le tiriso e e lolameng ya maatla fa go diragadiwa tshwaro ka dipuisano tsa setlhopha le ditlhopha tse di sebasebang
MAIKAELELO A TSHWARO KE ENG?
Tshwaro ke mokgwa wa semolao wa go bona go nna teng ga molatofadiwa mo kgotlatshekelo. Motho yo o tshwerweng o tsewa a se na molato go fitlha a fitlhetswe a le molato. Ka lebaka le motho mongwe le mongwe yo o tshwerweng o tshwanetse go tsholwa ka setho le go ya ka molao.
Tlhokomediso go motlhagisi Go na le diphousetara ka ditshwanelo tsa batho ba ba tshwerweng. Phousetara e tshwanetse go bewa mo leboteng pele kokoano e e simolola.
Tiragatso 2.1
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 2.1
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso ke go neela maikemisetso a kokoano.
Tlhokomediso ya motlhagisi
Buisetsa baithuti maikemisetso.
Ba botse gore a ba tlhaloganya maikemisetso.
Tlhalosa, fa go tlhokega.
Gakologelwa
Gore karolo 38 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato e tlamelela boleng bo bo fokoditsweng go le gonnye go na le tshwaro go bona go nna teng kwa teng kgotlatshekelo.
Mekgwa e e tshwanetse go sekasekwa pele go tlhophiwa go tshwara gonne karolo 36 (e) ya Molaotheo ya re o tshwanetse go lebelela kwa boleng bo bo fokoditsweng go le gonnye go fitlhelela lebaka (mo lebakeng le go bona go nna teng ga motho kwa kgotlatshekelo). Tshwaro ka jalo e tshwanetse go dirisiwa fela jaaka boitlhophelo jwa bofelo.
Karolo 38 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato
Mekgwa e ya go bona go nna teng ga mmelaelwa mo kgotlatshekelo gore a tsenele tsheko ke -
tshwaro;
tagafara;
kitsiso e e kwadilweng; le tatofatso go ya ka ditshiamelo tse di maleba tsa Molao o.
Tshwaro ga se mokgwa wa nakwana wa go tlosa motho mo setšhabeng gore go phepafadiwe lefelo, e bile ga se mokgwa wa kotlhao.
KA FA O TSHWARANG MOTHO KA TENG
Motho a ka tshwarwa ka kana kwa ntle ga thebolelo. Gakologelwa go botoka ka gale go bona thebolelo. Mesola ke gore seno se sireletsa mapodisa mo ditleleiming tsa selegae le go tlhomamisa gore tshwaro le go bona bopaki go go tla latelang go tla bo go le mo molaong. Theboleloya tshwaro e ka
Tiragatso 2 2
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Ditemana 2.2 le 2.3
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso ke go buisana ka maikaelelo a tshwaro le mekgwa e mengwe ya go bona go nna teng kwa kgotlatshekelo.
Tlhokomediso ya motlhagisi
Kopa baithuti go buisana ka dipotso tse di latelang mo ditlhopheng tsa bobedi (ditlhopha tse di dirang) (metsotso e le 5);
Maikaelelo a tshwaro ke eng?
Pelaelo ya go se na molato e kaya eng?
Ke mekgwa efe e mengwe e e leng teng go na le wa go tshwara go bona gore mmelaelwa o ya kgotlatshekelo?
Kopa baithuti go neelana ka tse di builweng. Dira puisano ya kakaretso o be o sobokanya.
metsotso e le 5
Dilo tse o tla di drisang ka nako ya tshosobanyo
Buka ya tiro ya Ditshwanelo tsa Botho le ya go Tlhokomela, ditsebe 27 - 29
Kgetse ya molao
Pelaelo ya go se na molato mo kgetseng ya S v Zuma 1995 SA 642 (CC) - 1995 bclr 401 (SA) pelaelo ya go se na molato e ne ya lebelelwa.
bonwa go tswa go magiseterata kana rakagiso, yo o tsenyeletsang mothati wa motlhankedi wa mapodisa yo o nang le renke ya bokapoteine le go ya godimo.
Go na le mabaka a le mantsi a mo go ona motho a ka tshwarwang kwa ntle ga thebolelo. A mangwe a ona a tlhalositswe mo go karolo 40 ya CPA. Gakologelwa gore go na gape le peomolao e e tlamelelang tshwaro kwa ntle ga thebolelo, sekao karolo 40 ya CPA.
Mokgwa wa go tshwara motho o tlhalosiwa mo go karolo 39 ya CPA. O ka sobokanngwa jaaka o latela:
Motho a ka tshwarwa ka thebolelo ya tshwaro (karolo 43 ya CPA) kana kwa ntle ga thebolelo ya tshwaro (karolo 40 ya CPA).
Fa motho a ineela go tshwarwa ga go tlhokege go kgoma motho yoo.
Fa motho a sa ineele kwa go tshwarweng maatla fela a a lekaneng jaaka a tlhokega (maatla a a lekaneng) a ka dirisiwa go diragatsa tshwaro.
Motho yo o diragatsang tshwaro o tshwanetse, ka bonako mo go tshwareng, a itsise motshwarwa lebaka la tshwaro.
Fa motho a tshwerwe ka thebolelo ya tshwaro khophi e tshwanetse go tlamelwa fa e kopiwa.
Gakologelwa :
Motho yo o tshwerweng o tshwanetse go itsisewe ka
Tseo ya go se na molato e tsamaelana le tshwanelo kgatlhanong le go itshwarisa ka nosi le tshwanelo mo go didimaleng.
Motho yo o belaelwang ga a tlhoke go thusa naga go fenya kgetse. Fa naga e latofatsa mongwe, naga e tshwanetse go supa kwa ntle ga pelaelo gore motho o molato.
Tiragatso 2.3
metsotso bonako jo bo utlwalang bo kgonega go ya ka mabaka ka ditshwanelo tse di tiiseditsweng mo go karolo 351 le 2 ya Molaotheo. Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go itsise le go tlhalosa ditshwanelo tsotlhe tse kwa motshwarweng le go tlhomamisa gore o a di tlhaloganya go ya ka Karolo 354 ya Molaotheo.
DITSHWANELO TSA MOTHO YO O TSHWERWENG
Motho yo o tshwerweng ka gale o tsewa a se na molato go fitlha a bonwe molato mme o tshwanetse ka gale a tshwarwe ka seriti le tlotlo, go lebeletswe tshwanelo kwa kgololosegong le tshireletso ya motho.
Tshwaro ke tekanyetso e e masisi mo ditshwanelong tsa botho tsa motho. Tshwaro e lekanyetsa ditshwanelo tse di farologaneng tsa motho. Dingwe tsa ditshwanelo tsa botlhokwa tse di lekanyeditsweng ke:
Seriti sa motho (karolo 10 ya Molaotheo)
Batho botlhe ba tshwanetse go tsholwa ka kamogelo, seriti le tlotlo. Motlhankedi wa sepodisi ga a tshwanela go rogana kana go dirisa puo ya tshotlako kwa motho yo o tshwerweng, gonne seno se tla gataka seriti sa motho. Fa motlhankedi wa sepodisi a sa tlotle seriti sa motho tiriso botlhaswa ya dithata le bothati e tshwanela go ka tlhagelela. Maitsholo a motlhankedi wa sepodisi a tla atlholwa ka tlhamalalo kgatlhanong le karolo 10 ya Molaotheo.
Kgololosego le tshireletso ya batho (karolo 12 ya Molaotheo)
Karolo ya tsepamiso
Ditemana 2.4 le 2.5
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go dira gore batlhankedi ba sepodisi go akanya ka ditshwanelo tsa batshwarwa le maikarabelo a bona le maikarabelo a batshwarwa.
Tlhokomediso ya motlhagisi
Matseno: 2 metsotso
Kgaoganya baithuti go ya ka ditlhopha tse dinnye tse e seng tsa go feta batho ba le batlhano mme o botse ditlhopha go buisana ka dipotso tse di latelang:
Ke tsela efe e e siameng ya go tshwara motho?
Ditshwanelo le maikarabelo tsa batho ba ba tshwerweng ke dife?
Maikarabelo a batlhankedi ba sepodisi ka nako ya tshwaro ke afe?
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go itsise motho yo o tshwerweng eng fa a tshwarwa?
Kopa setlhopha go kwala dikarabo . 10 metsotso
Bona dikarabo go tswa setlhopheng sengwe le sengwe ka merero e e farologaneng. Kopa setlhopha sengwe le sengwe go neela karabo e le nngwe o be o ya kwa setlhopheng se sengwe go fitlha o na le dikarabo tsotlhe. 15 metsotso
Buisanang ka ditshwanelo, dira puisano ya kakaretso o sobokanye.
metsotso
Dilo tse di tla dirisiwang ka nako ya tshobokanyo
Karolo 35 ya Molaotheo.
Tshwanelo kwa kgololosegong le tshireletsong ya motho di tsenyeletsa tshwanelo kwa tshiamong ya sebele le saekholoji. (Seno se kaya gore motho o na le taolo mo godimo ga mmele le kakanyo). Tshwanelo kwa tshireletsong kgatlhanong le ikgatholoso ya sebele le saekholoji e tsenyeletsa gore ga go motho yo o ka boithatelo (kwa ntle ga lebaka, ka mantswe a mangwe koo go sa dumelelwang ka Molao wa Palamente kana molao wa boagisanyi) a ka tshwarwa, a tsholwa a tswaletswe le go phuruphudiwa. Mo kakanyong e e sephara, kgololosego ya mong e raya tshwanelo ya motho go sirelediwa kgatlhanong le ditiro tsa boithatelo tsa naga tse dinako dingwe di ka ikgatholosang kana go thibela tshiamo ya sebele le saekholoji ya mong.
Tshwanelo go kgololosego ya motsamao (karolo 21 ya Molaotheo)
Karolo 21 ya Molaotheo: Kgololosego ya motsamao le bonno 21. Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya kgololosego ya motsamao.
Tseno ke dikao tsa dingwe tsa ditshwanelo tse di ka lekanyediwang. Go na gape le ditshwanelo tse dingwe tse di ka lekanyediwang ka tshwaro, sekao karolo 14 (Sephiri), karolo 18 (Mokgatlho) le ditshwanelo tse dingwe tse di farologaneng tse di lekanyeditsweng ka tsela nngwe kana e e rileng.
GAKOLOGELWA
Bukatiro ya Ditshwanelo tsa Botho le ya Tlhokomediso, tsebe.29.
Kaelo ya Kgetsana kwa Ditshwanelong tsa Botho le Tiriso ya Mapodisa tsebe. 18 - 21.
Wena le Molaotheo tsebe. 19.
Dikao tsa tsholo e e seng ya setho
Sebele:
Go palelwa ke go tlamela ka metsi a a nowang
Tsa saekholoji:
Mekgwa ya kgatelelo e e seng ya boitshwaro bo bo siameng.
Dintlha
Motho yo o tshwerweng ka
Bonako mo tshwarong o na le ditshwanelo mo go karolo 35 , le 4 ya Molaotheo.
PUISANO YA DITSHWANELO DINGWE
Go nna o didimetse
Tshwanelo go nna o didimetse e neela motho yo o tshwerweng boitlhophelo go ka nna a didimetse a se neele seteitemente le go se arabe dipotso kana go dira seteitemente kana go araba dipotso. Go nna o didimetse go kaya gape gore motho ga a tlhoke go bua sengwe ka tshenyo ya ga twe, fela motho o tshwanetse go neela leina la gagwe le aterese ka kopo ya motlhankedi wa kagiso yo o tsenyeletsang motlhankedi wa sepodisi. Karolo 41 ya CPA.
Gore go dirwe boitlhophelo bo bo tlhaloganyang, Molaotheo o gapeletsa motlhankedi yo o tshwarang go itsise motho yo o tshwarang ka ditlamorago (bokao) tsa go se nne o didimetse. Seno se kaya gore fa motho a dira seteitemente, motho yoo o tshwanetse go tlhokomedisiwa gore seteitemente se tla kwalwa mme se ka dirisiwa jaaka bopaki mo kgotlatshekelo ya molao.
Go se gapelediwe go dira kamogelo kana maipobolo kgatlhanong le thato ya bona.
Go se nne motho yo o gapelediwang go dumela kana maipobolo kgatlhanong le thato ya bona. Fa motho a gapelediwa ka tsela efe go dira seteitemente, seteitemente se se jalo se tla se ke se amogelwa ( ga se ne se tsewa jaaka bopaki) mo kgotlatshekelo ya molao, (dikarolo 217 le 219A tsa CPA).
Dintlha
Kgetse ya molao
Maipobolo/ Mokgweleo wa bopaki
Mo kgetseng ya S kgatlhanong le Zuma 1995 SA 642 (CC) - 1995 BCLR 401 (SA) morero wa maipobolo o ne wa lebelelwa.
Fa motho yo o seng molato a re maipobolo ba gagwe bo ne jwa dirwa ka fa tlase ga kgatelelo, maatla, pogiso, tshosetso kana tsholofetso (ka mantswe a mangwe e seng ka bolokologi le ka boithaopo) ga a tlhoke go supa gore ga a bo dira ka bolokologi le boithaopo.
Bosekisi(mapodisi) le mosekisi di tshwanetse go supa gore maipobolo a a dirilweng kwa go magiseterata a dirilwe ka bolokologi le boithaopo.
Go dira kopo ya beile
Beile ke mokgwa wa go fokotsa tekanyetso ya tshwanelo ya motho kwa kgololosegong le tshireletsego (karolo 12 ya Molaotheo). Beile ke mokgwa gape go tlhomamisa gore motho o tla emela tsheko. Babelaelwa ba ka gololwa ka beile ya mapodisa (tsa melato e e seng masisi ) kana ba ka dira kopo pele ga mosekisi kana kgotlatshekelo ya molao.
DIKGATLHEGO TSA BOSIAMISI
Motho yo o tshwerweng o na le tshwanelo go gololwa go tswa botshwarong fa digatlhego tsa bosiamisi di letla, go ya ka maemo a a utlwalang (Karolo 35 (f) ya Molaotheo). Thswanelo go gololwa go tswa botshwarong ka kana kwa ntle ga beile, kwa ntle ga fa dikgatlhego tsa bosiamisi di tlhoka ka tsela nngwe, e tshwaragantswe ka bogaufi le tshwanelo ya kgololosego le tshireletsego ya mong le tshwanelo gape go bonwa o se na molato go fitlha o bonwa molato ke kgotlatshekelo e e nonofileng.
Kgololo ya motho yo o tshwerweng ga e ne e nna mo dikgatlhegong tsa bosiamisi fa e le nngwe kana tse pedi tsa mabaka a a boletsweng mo go karolo 60 ya CPA a se teng:
Fa motho yo o tshwerweng (mmelaelwa) a tla baya mo kotsing pabalesego ya setshaba kana motho mongwe le mongwe yo o rileng kana kgatlhego ya setshaba, kana a tla dira mametlelelo 1 ya molato.
Fa motho yo o tshwerweng a ka leka go tshabela tshekiso.
Fa motho yo o tshwerweng a ka leka go tlhotlheletsa kana go tshosetsa dipaki kana go fitlha kana go senya bopaki.
Tlhokomediso ya motlhagisi
Botsa baithuti fa ba itse pharologano magareng ga dikamogelo le maipobolo.
Boipobolo ke kamogelo ya dielemente tsotlhe tsa tshenyo mme bo ntsha mabaka otlhe a go itlhatswa. Fa bo dirilwe mo kgotlatshekelo ya molao, bo tla lekana le boikopelo jwa molato.
Kamogelo ke seteitemente kana maitsholo a a kana a ka nna mosola go motho yo o e dirang (sekao go dumela elemente ya molato) fela ga e lekane le boipobolo.
Tiragatso 2.4
metsotso
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go buisana ka beile.
Tlhokomediso ya motlhagisi
Laela baithuti go buisana ka potso le ditheo tse di dirang mo kopong ya beile.
Motho yo o tshwerweng a ka kopa beile leng le gona kae?
Dikarabo tse di kgonegang
Beile fa pele ga kgotlatshekelo ya molao
Motho yo o tshwerweng o tshwanetse go itsisiwe ka tshwanelo go kopa beile ka bonako bo bo kgonegang (Karolo 50 ya CPA). Molao, 1997 wa Tlhabololo ya Bobedi wa Tsamaiso ya Modiramolato (Molao Nomoro 85 wa 1997) o o tseneng mo tirisong ka di 1 Phatwe 1998, o fetotse dintlha dingwe tsa ditsamaiso tsa beile. Kopo ya beile e
Fa mmelaelwa a ka nyatsa kana tsenya mo kotsing maikemisetso kwa go direng go go siameng ga tsela ya tshiamiso ya modiramolato.
Molao wa Tlhabololo ya bobedi ya Tsamaiso ya Modiramolato o okeditse lebaka la botlhano kwa go karolo 60 . le e leng gore kgotlatshekelo e ka sekaseka:
foo mo mabakeng a a itlhopholotseng go nang le kgonego ya gore kgololosego ya mmelaelwa e tla tshwenya tolamiso ya setšhaba kana go nyatsa kagiso ya setšhaba kana tshireletso.
Karolo e ntšhwa 60 (8A) e ne ya okediwa go Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato go tlhalosa mabaka a kgotlatshekelo e ka a tsayang tsia:
Karolo 60 (8A)
Mo go sekasekeng gore a mabaka mo karolotlaleletsong (e) e tlhomilwe, kgotlatshekelo e ka, nako nngwe le nngwe fa go kgonega, ya tsaya tsia mabaka a a latelang e bong:
a. gore a tlholego ya molato kana mabaka a mo go ona molato o dirilweng a tshwanela go tlhagisa kakanyo ya letshogo kana tšhakgalo mo baaging foo molato o dirilweng;
b. gore a letshogo kana tšhakgalo ya baagi e ka isa kwa tlhakatlhakanong ya setšhaba fa mmelaelwa a golotswe;
c. gore a pabalesego ya mmelaelwa e ka bo e beilwe mo kotsing ke kgololo ya gagwe;
d. gore a kakanyo ya kagiso le tshireletsego magareng ga maloko a tshwanetse go tlisiwa mo kgotlatshekelong ya motshegare, seno se kaya gore magareng ga 0:00 go ya 16:00.
Kopo ya beile ka jalo ga e ne e tlhola e tlisiwa kwa kgotlatshekelo morago ga diura.
Beile ya mapodisa
Babelaelwa ba ka nna ba gololwa ka beile ya mapodisa (ka melato e e kwa tlase). Beile ya lepodisa le e ka newa le morago ga diura. Fa motlhankedi wa sepodisi a sa kgone go aba beile go ya ka karolo 59 ya CPA kana a gana go aba beile, motlhankedi wa sepodisi yo o jalo o tshwanetse go isa motho yo o tshwerweng kwa kgotlatshekelo ya molao go dira kopo ya beile ka bonako bo bo kgonegang. Gakologelwa gore kopo e ka tlisiwa fela mo diureng tsa kgotlatshekelo.
Ka bonako jo bo kgonegang go kaya ka bonako jo bo kgonegang ka fa tlase ga mabaka. Seno se ka kaya, sekao, mo lebakeng la go kgweetsa o jele ntshe gore motlhankedi wa sepodisi o isa pele motho yo o tshwerweng kwa ngakeng ya kgaolo go dira gore sampole ya madi e tsewe pele go tseelwa motho yoo kwa kgotlatshekelo. Lebaka la se ke gore sampole ya madi e tshwanetse go tsewa mo diureng tse pedi tsa tshwaro.
Babelaelwa ba ka gololwa ka beile e e rebotsweng ke basekisi ba naga. Beile e e ka rebolwa gape morago ga diura, fela e ka se gapelediwe ke motho yo o tshwerweng mme e kwa tshwetsong ya motlhankedi wa sepodisi. Le fa motlhankedi wa sepodisi a na le setšhaba e tla nyadiwa kana go tsenngwa mo kotsing ke kgololo ya mmelaelwa;
e. fa e le gore kgololo ya mmelaelwa e tla nyadiwa mo kana go tsenya mo kotsing tsholofelo ya setšhaba mo mokgweng wa tshiamo wa modiramolato; kana f. lebaka lengwe le lengwe le mo kakanyong ya kgotlatshekelo le tshwanetseng go sekasekiwa.
Fa nngwe kana pedi ya mabaka a a le teng ke tiro ya motlhankedi wa sepodisi go lwantsha beile. Ka jalo o tlhoka go dira patlisiso fa o rata go ganetsa beile.
Sa botlhokwa
Kwa kopong ya beile, kgotlatshekelo e ka rebola pusetsomorago ya go fitlha malatsi a le supa go ya ka karolo
ya CPA. Fa kgotlatshekelo e rebola pusetsomorago, o ka dirisa nako e go kgobokanya bopaki bo o tla bo tlhokang go ganetsa kopo ya beile.
Le fa mmelaelwa a na le tshwanelo kwa beileng a ka se thibelelwe go dira kopo ya beile kwa kgotlatshekelo ya molao, go na le ditiro tsa tsamaiso di le mmalwa go dirwa pele motho a ka isiwa kgotlatshekelo go dira kopo ya beile, jaaka go dira rekoto ya tshwaro le go tsaya dikgatiso tsa menwana le disampole tsa madi. Kwa ntle ga fa motho a rata go dirisana, tirisanommogo mo go fetseng ditiro tsa tsamaiso le patlisiso di tla tshwanetse go dirwa maemo a beile.
Go tlisiwa fa pele ga kgotlatshekelo mo diureng tse 48 morago ga tshwaro
Karolo 50 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato e tlhomamisa gore
Tshwetso malebana le mokgwa o wa beile, go botoka gore beile e tshwanetse go rebolwa nako le nako fa go kgonega. Mosekisi o tshwanetse go buisana le motlhankedi yo o batlisisang pele beile e ka rebolwa.
Kgetse ya molao
Beile
Mo kgetseng ya Mosekisi-Kakaretso, Vrystaat v Ramakhosi 1996 A11 SA 207 (C) Go ne go tshotswe gore Mmueledi Kakaretso ga a supa gore go na le kgonego ya gore moikarabedi o tla tsenya mo kotsing pabalesego ya setšhaba kana motho ofe kana ofe yo o rileng kana kgatlhego ya setšhaba kana go diragatsa sekedule mo molatong fa a ne a tshwanetse go gololwa ka beile (tsebe. 219 B-C). Kgotlatshekelo le yona e fitlhetse mo dintlheng gore go na le go se na kgonego ya gore o tla leka go tshabela tsheko ya gagwe kana go leka go tlhotlheletsa kana go tshosetsa dipaki kana go fitlha kana go senya bopaki. (tsebe. 235 F-G). Kgotlatshekelo e sweditse ka go bontsha gore jaaka patlisiso e santse e tla tswelela dikgwedinyana, mmelaelwa, yo e leng rakgwebo, o tla latlhegelwa thata ke madi fa beile e ne e ka gannwe mme, ka jalo gore kgatlhego ya bosiamisi ga e tlhoke tshwaro e e tswelelang ya mmelaelwa.
Tlhokomediso ya motlhagisi
Itsise baithuti ka mrero ya botlhokwa e e latelang:
Fa o sa tlhoke go tshwara motho mo thapameng pele ga bokhutlo bo bo leele ba beke, o se ka wa dira jalo.
Ga se tiro ya motlhankedi wa sepodisi motho yo o tshwerweng o tshwanetse go tlisiwa kwa kgotlatshekelo ya molao mo diureng tse 48 morago ga tshwaro. Karolo 35 (d) ya Molaotheo e ya pejana ka go tlhomamisa gore motho a se tlisiwe fela fa pele ga kgotlatshekelo mo diureng tse 48, mme gore motho o tshwanetse go isiwa kwa kgotlatshekelo ya molao ka bonako bo bo kgonegang. Nako ya diura tse 48 ke nako e e lekaneng mme tiro e sala le sepodisi go tlisa motho kwa kgotlatshekelo ka nako e e bonako bo bo kgonegang mo go utlwalang. Nako ya diura tse 48 e simolola ka bonako jaaka motho a tshwarwa mme a amogiwa kgololosego ya gagwe. Fa sepodisi ka jalo se ka nna mo maemong a go tlisa motho kwa kgotlatshekelo ka nako e e bonakonyana, mme ba tlholega go dira jalo, go tsholwa go go leele go ka fitlhelwa go ne go se mo molaong.
Tshwanelo go fitlhelela kemedi ya semolao
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go itsise motho yo o tswaletsweng motho yo o tshwerweng ka bonako ka tshwanelo go tlhopha le go golagana le modiri wa semolao. Motho yo o tshwerweng o tshwanetse go itsisiwe ka bonako ka tshwanelo ya go nna le modiri wa semolao yo a mo abetsweng ke naga le ka ditshenyegelo tsa naga, fa bosiamolodi bo bo itshetlhetseng bo ka re gongwe ba tlhagelela karolo 352b le c. Mo tirisong seno se tla swediwa ke motlhankedi wa thuso ya semolao.
Kwa motlhankeding wa sepodisi seno se kaya gore o tshwanetse go neela motho yo o tshwerweng tšhono go golagana le go otlhaya mmelaelwa.
Motho o tsewa a se na molato go fitlha a bonwe molato.
Ke dikgotlatshekelo mme e seng motlhankedi wa sepodisi go otlhaya badiramolato.
Tshwaro e e seng mo molaong le tiriso e e feteletseng ya dikgoka e ka isa kwa tswalelong e e seng mo molaong mme e ka isa kwa ditleleimeng tsa selegae, dikgetse tsa botlolamolao le kemiso nakwana tota.
Kgetse ya molao
Motho yo o latofadiwang a ka tleleima tshwanelo go newa kemedi ya semolao e e duelwang ke naga, fela seno se tla dumelelwa fela foo kgotlatshekelo e akanyang gore fa motho yo o latofadiwang a se na mmueledi, go tla nna le "bosiamolodi bo bo utlwalang."
Motho yo o latofadiwang yo o tlametsweng ka mmueledi ke naga a ka se tlhophe mmueledi yo o rileng.
Go mo go moatlhodi kana magiseterata go swetsa gore a go tla nna le "bosiamolosi bo bo utlwalang" fa molatofadiwa a sa newa kemedi ya semolao ka ditshenyegelo tsa naga.
Tlhokomediso ya motlhagisi
Gakologelwa: Batho botlhe ba ba tshwerweng ke batho ba ba tswaletsweng gape mme ba na le ditshwanelo tse di tshwanang jaaka batho ba ba tswaletsweng. Ditshwanelo tse di tla tlhalosiwa ka fa tlase ga kgaolo mmueledi wa gagwe. Fa motho a se na mmueledi o ka mo tlamela ka maina a babueledi mo lefelong la gago kana ka nomoro ya mogala ya Boto ya Thuso ya Semolao kana mekgatlho e mengwe e e tshwanang mo lefelong la gago. Tlhomamisa gore o na le dinomoro tsa megala tse le gore o itse motlhankedi wa thuso ya semolao kwa kgotlatshekelo ya selegae.
Go tsholwa ka seriti le tlotlo
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go tshola motho mongwe le mongwe yo o tshwerweng ka seriti le tlotlo ka nako ya tshwaro (karolo 10 ya Molaotheo : Seriti sa motho). Motho yo o tshwerweng o tsewa a se na molato go fitlha a bonwe molato ke kgotlatshekelo ya molao.
DITEKANYETSO TSA DITSHWANELO TSA MOTHO YO O TSHWERWENG
Fa ditshwanelo tsa motho di lekanyeditswe ke tshwaro, tekanyetso e tshwanelwa ke go lekiwa kgatlhanong le ditlhokego mo temaneng ya tekanyetso (karolo 36 ya Molaotheo).
Seno se kaya:
Gore tekanyetso e e lekiwang e tshwanetse pele e tsholwe mo molaong wa tiragatso ya kakaretso. Seno se kaya gore go tshwanetse go nne le Molao wa Palamente o o go nayang tshwanelo kwa tshwarong. Mo dikgetseng tse dintsi e tla nna Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato le Melao e mengwe ya Palamente. Molao wa tiragatso ya kakaretso ke molao wa lefatshe, o o e e diranang le batho ba ba tswaletsweng (Karolo 35 ya Molaotheo).
Dintlha
Tiragatso 2.5
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 2.6
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go dira gore batlhankedi ba sepodisi ba akanye ka tsela e ba ka lekanyetsang ditshwanelo tsa batho le se ba tshwanetseng go se lebelela fa ba lekanyetsa ditshwanelo tse.
Dintlha tsa motlhagisi
Laela baithuti go buisana ka dipotso tse di latelang mo ditlhopheng tsa puisano:
metsotso
Ke ditshwanelo dife tsa batshwarwa tse di ka lekanyediwang?
Ditshwanelo tse di ka lekanyediwa jang?
Ba kope go di kwala fa fatshe.
Ba kope go leka go bona fa tshwaro (ditekanyetso) e tsamaisana le karolo 36 ya Molaotheo.
Amogela ditshwaelo go tswa setlhopheng sengwe le sengwe tsenyeletsang seemo le molao wa boagisanyi.
Ditshwanelo di ka lekanyediwa go fitlha go tekanyetso e e jalo e e utlwalang. Seno se kaya gore tekanyetso e tshwanetse go utlwala mo mabakeng. Fa e le gore go na le mokgwa wa tekanyetso e e kwa tlase o o ka dirisiwang, ka mantswe a mangwe fa o sa tlhoke go tshwara motho, wena jaaka motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go dirisa mokgwa o mongwe.
Tekanyetso e tshwanetse go siama mo setšhabeng se se reetsang sa temokerasi e e ikaegileng ka seriti sa motho, tekano le kgololosego. Seno se kaya gore o tshwanetse gore o be o kgona go tshegetsa ka tolamo ditiro tsa gago morago mokgotlatshekelo ya molao. Setšhaba se se reetsang sa temokerasi se kaya gore batlhankedi ba sepodisi mo ditšhabeng tse dingwe tsa temokerasi ba tshwanetse go dira ka tsela e e tshwanang ka fa tlase ga mabaka a a tshwanang. O tla tshwanelwa ke go tshola mongwe le mongwe ka seriti le tlotlo mme o ntse o ka se kgetholole kgatlhanong le motho ofe kana ofe, go sa kgathalesege gore ke mang. Gakologelwa, motho o tsewa a se na molato go fitlha a bonwe molato mo kgotlatshekelo ya molao.
Go ya ka karolo 36 (a) go ya (e) theo ya tshwano e a dira. Seno se kaya gore kgatako/tekanyetso efe kana efe, go neela sekao, tshwanelo ya motho kwa sephiring kana kgololosego ya motsamao e tshwanetse go tshwana (lekalekana) kwa tlholegong le masising a kotsi e e dirilweng. Go tshwanetse ka jalo go nne le go.
metsotso
Dira puisano ya kakaretso le tshosobanyo.
metsotso
Dilo tse o tla di dirisang ka nako ya tshosobanyo
Karolo 36 ya Molaotheo
Dikarabo tse di kgonegang
Bukatiro ya Ditshwanelo tsa Botho le Tlhokomediso; tsebe. 6.
Dikarolo 10, 12. 14. 21 tsa Molaotheo lekalekana magareng ga tshwanelo ya mong go ya sephiring kana kgololosegong ya motsamao le bogolo jwa kgatako.
TIRISO YA DIKGOKA KA NAKO YA TSHWARO
Selo sa botlhokwa thata go gakologelwa fa o tshwara mmelaelwa ke gore go tshwanetse go nne le go lekalekana magareng ga go dira tiro ya gago sentle le go tlotla ditshwanelo tsa mmelaelwa. Fa babelaelwa ba tshwarwa, ga ba ise ba bonwe tlolo molato ke kgotlatshekelo.
Ka nako ya tshwaro batlhankedi ba sepodisi ga ba dumelelwe go dirisa dikgoka jaaka mokgwa wa go otlhaya motho yo o tshwarwang. Fa dikgoka di sa tlhokege go tshwara motho, o se ka wa dirisa dikgoka gotlhelele. Fa o tlhoka go dirisa dikgoka go dira tshwaro, dikgoka tsa kwa tlase di ka dirisiwa, go go rayang gore boleng bo bo kwa tlase jwa dikgoka jo bo tlhokegang mo mabakeng.
Molaotheo o tiisetsa tshwanelo ya motho mongwe le mongwe -
kwa botshelong;
kwa tlotlong le tshireletsong ya seriti sa gagwe;
kwa kgololosegong le tshireletsong ya motho, tse di tsenyeletsang tshwanelo ya go nna o gololosegile go tswa mekgweng yotlhe ya ntwa go tswa setšhabeng le metsweding ya poraefete mmogo, gore o se bogisiwe kana go tsholwa kana go otlhaya ka setlhogo, sephologolo kana ka tsela e e isang fatshe; le
Dintlha tsa motlhagisi
Peomolao e e maleba mo tirisong ya dikgoka:
Dikarolo 11, 12, le 36 ya Molaotheo.
Karolo 13 ya Molao wa SAPS.
Dikarolo 39 le 49 ya Molao wa Tsamaiso ya Batlolamolao.
Ditaelo tse di amanang le tiriso ya dikgoka mo go diragatseng tshwaro. Taolelo ya Tirelo e e Kgethegileng: 31/1/5/3 ya letlha la 1997 - 01- 07.
Go na gape le maemo a boditšhabatšhaba mo tirisong ya dikgoka le ditlhobolo, go neela sekao:
Athikele 3 ya Maitsholo a Khouto ya Ditšhaba tse di Kopaneng ya Tiisetso ya Molao ya Batlhankedi.
Ditheo tsa Ditšhaba tse Dikopaneng ka Tiriso ya Dikgoka le Ditlhobolo.
Tiragatso 2.6
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 2.7
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go buisana ka maemo a a farologaneng a dikgoka a a ka dirisiwang ka nako ya tshwaro.
Dintlha tsa motlhagisi
Kopa baithuti go dira puisano ya kakaretso mo maemong a a farologaneng a tiriso ya dikgoka ka nako ya tshwaro, go simolola ka dikgoka tse dinnye tse di ka dirisiwang.
Sobokanya kwa bosephiring ba sebele ba gagwe, mo go tsenyeletsang tshwanelo ya go se tsenngwe kwa go phuruphudiweng ga motho wa gagwe, legae kana thoto kana go tsewa ga ditsagagwe.
Go dirisiwa ga dikgoka go ka tsenelela le ka dinako go lekanyetse bogolo e le nngwe, go feta nngwe, ya ditshwanelo tse di fa godimo. Ka jalo tiriso e ya dikgoka e tshwanetse go nna ka gale go ya ka molao.
Mabaka a go lebelelwa fa o dirisa dikgoka ka nako ya tshwaro
O ka ipotsa dipotso tse di latelang fa o dirisa dikgoka ka nako ya tshwaro:
A tiriso ya dikgoka e siame, e maleba le gore e a dira?
A tiriso ya dikgoka e ka sirelediwa mo kgotlatshekelo ya molao?
A tiriso ya dikgoka e ne ya baka kgobalo e nnye?
Melawana ya tiriso ya dikgoka ka nako ya tshwaro
Dirisa fela dikgoka tse di nnye.
Dirisa fela dikgoka tse di lekanang.
Dirisa fela dikgoka tse di tlhokegang go itshireletsa le bafeti ba ba se nang molato le go diragatsa tshwaro.
Dirisa fela dikgoka tse di lekaneng
O tshwanetse go dirisa fela dikgoka tse di tlhokegang go fenya tshosetso, kgano le tlhaselo. Tshosetso fa e le kgolwane, kgano kana tlhaselo, o ka dirisa dikgoka tse dintsi.
Dintlha
Dintlha
Dirisa dikgoka tse di lekaneng fela
Fa motho a gana go tshwarwa masisi a molato wa magatwe o ka tsaya karolo ya botlhokwa mo go swetseng gore go dirisiwa mefuta efe ya dikgoka. Fa e le molato o monnye, o ntse o ka se dirise mefuta e e rileng ya dikgoka.
MEKGWA YA GO TLHALOSA TEKATEKANO MO TIRISONG YA DIKGOKA
Fa motho a sa gane go tshwarwa ga o a tshwanela go dirisa dikgoka gotlhelele.
Mefuta e e latelang ya mekgwa e tlhalosa theo ya tekatekano le go bontsha maemo a a farologaneng a a dirisiwang ka nako ya tshwaro. (dikgoka tse di lekaneng)
Go nna teng ga motlhankedi wa sepodisi: temogo ya bothati
Fa motho a itlhagisa jaaka motlhankedi wa sepodisi (ka pono le ka go bua). Go baya letsogo go diragatsa tshwaro go kaela kana go gomotsa Kaelo ya puo, ditaelo tsa kaelo kana tshwaro.
Fa motlhankedi wa sepodisi ka go bua a laela kana go laolela motho go dira sengwe. (Sekao: Fa mmelaelwa a tshaba mme motlhankedi wa sepodisi a mo goeletsa gore a eme.)
Taolo ya diatla tse di lolea:
Taolo ya diatla tse di lolea tse di bonolo
Dithekeneki tse di nang le sebaka se se lekaneng sa kgobalo. Sekao: Fa motlhankedi wa sepodisi a tshwara
LEMOGA DIPHAROLOGANO
Tiragatso 2.7
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Ditemana 2.7, 2,8 le 2.9
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go dira gore baithuti ba akanye ka tiriso ya ditlhobolo ka nako ya tshwaro le go buisana ka theo ya dikgoka tse di lekaneng.
Motho mo legetleng a bo a mo laela go tsamaya le ena.
Taolo ya diatla tse di lolea tse dithata
Dithekeneki tse di nang le dikgonego tsa kgobalo. Go dirisa ntlha kgatelelo, tsamaelano le botlhoko, go dumela, go dira ka bowena le dithekeneki tsa tiriso ya ditokololo.
Dithekeneki tsa go dira mesifa e e romiwang go se dire
Dikganelo tsa mesifa ya molala e e mo dithoko (fa motlhankedi wa sepodisi a katisitswe), kana pato ya lenao/leoto/letsogo jaaka tiragatso e e maatla ya kgatelelo kwa dikarolong tsa mosifa o o rongwang go tlisa go sa direng ga nakwana ga ditokololo le ka nako e le nngwe ya monagano o o tshogileng. Dipato tse dingwe tse di isang kwa tatlhegelong ya motsamao ya nakwana kana taolo ya mekhenikhale.
Baemedi ba khemikhale
CO/OC (gagola) kana gase ya pepere fa e reboletswe ke lefapha go ya ka ditsamaiso tse di gagametseng tsa pabalesego ka batlhankedi ba ba katisitsweng le go dirisiwa go ya ka bokaedi ba semolao bo bo laolang baemedi ba ba dikhemikhale.
Melangwana/ ditlhabano tsa thulano jaaka di reboletswe ke lefapha di dirisiwa ke batlhankedi ba sepodisi ba ba katisitsweng go ya maemong a bokgoni ka tlhoko.
Tiriso dikgoka e e masisi/ditlhobolo kana dithekeneki tsa go falola tse di ka isang kwa 'losong kana kgobatso ya mmele e e masisi (kgobalo e e masisi)'.
Tlhokomediso ya motlhagisi
Kopa baithuti go buisana ka dipotso tse di latelang:
Motlhankedi wa sepodisi a ka thuntsa leng mmelaelwa yo o tshabang?
A dikgoka di ka dirisiwa go phuruphutsa
Motho yo o tshwerweng?
Tsamaisa puisano ya kakaretso.
Sobokanya.
Dilo tse o tla di dirisang ka nako ya tshosobanyo
Bukatiro ya Ditshwanelo tsa Botho le Tlhokomediso, tsebe 32.
Dintlha
Ka nako ya tshwaro motlhankedi wa sepodisi a ka tshwanelwa ke go dira mo tshireletsong ya poraefete (itshreletso ka mong). Gakologelwa go dirisa fela dikgoka tse di tlhokegang go itshireletsa le bafeti ba ba senang molato.
Morago ga tiriso ya dikgoka dikgotlatshekelo di ka sekaseka mabaka a le mane, e bong :
A tiriso ya dikgoka e ne e tshwanna mo mabakeng?
A go ne go na le tekatekano magareng ga tlhokego ya go dirisa dikgoka le bogolo ba dikgoka bo bo dirisitsweng?
Boleng ba kgobalo ya batho ba ba tshwerweng e ne e le eng?
A dikgoka dine di dirisitswe ka tshwanelo kana ka bomo, mo go sa tlhokegeng kana ka go bogisa?
BATLHANKEDI BA SEPODISI BA KA THUNTSHA LENG MMELAELWA YO O TSHABANG?
Ntlha ya botlhokwa
Seno ke morero wa sengangintshi. Karolo 49 ya CPA e mo tiragatsong ya go kwalwa gape. Diteng tsa karabo e di ka fetolwa.
Molaotheo (Karolo 11) wa re mongwe le mongwe o na le tshwanelo go tshela. Ka jalo, motlhankedi wa sepodisi a ka thuntsa fela motho ka fa tlase ga mabaka a a kgethegileng thata. Go botlhokwa go itse gore molao o go letla leng go thuntsha motho yo o tshabelang tshwaro.
Dintlha
Ditheo tsa tiriso ya dikgoka mo go diragatseng tshwaro karolo 49 ya
Molao wa Tsamaiso ya Badiramolato le Molao wa SAPS o re thusa go tlhaloganya ka fao mapodisa a ka lekanyetsang tshwanelo ya mongwe kwa kgololosegong le tshireletso ya motho. Melao e e go bolelela gore ke mofuta ofe wa dikgoka o o ka o dirisang fa o diragatsa tshwaro.
Gakologelwa, seno se ka fetoga
Mmelaelwa yo o tshabang a ka thunthsiwa fela fa mabaka a marataro a a fitlheletswe:
Gakologelwa, fa o sa tlhoke go dirisa tlhobolo o se ka wa e dirisa.
Mmelaelwa ga twe o dirile tlolomolao e e masisi e e kwadilweng mo pholesing ya sepodisi. Netefatsa gore o na le khophi ya pholese mme o e tsenye mo tlhogong ka tlhokomelo.
Motlhankedi wa sepodisi o leka go tshwara motho ka go twe o dirile mofuta o wa bosenyi.
Mmelaelwa o itse gore motlhankedi wa sepodisi o leka go mo tshwarela mofuta o wa bosenyi.
Ga go tsela e nngwe ya go tshwara mmelaelwa.
Motlhankedi wa sepodisi o kgalemile mmelaelwa gore o tla thuntshiwa fa a sa eme; mme mmelaelwa a ikgatholosa kgalemo.
Matshelo a batho ba bangwe ga a ne a nna mo kotsing fa go thunthsiwa.
Dintlha
Fa mmelaelwa a sa eme, o tshwanetse pele o thuntshe thuntsho e e kgalemang, mme fela fa e ka dirwa kwa ntle ga go tsenya motho yo mongwe osele mo kotsing. Fa mmelaelwa a santse a sa eme, jaanong o ka thuntsa. O tshwanetse go leka go thuntsa kwa karolong ya mmele, jaaka leoto, koo kolo e tshwanelang e ka se bolae mmelaelwa.
Tlhokego ya dikgoka tse di lekaneng e tlamelelwa karolo 13 (b) ya Molao wa Tirelo ya Sepodisi e e tlhagisang gore dikgoka di ka dirisiwa fela ke leloko -
fa a dira tiro ya semmuso; le leloko le amogelwa ke molao go dirisa dikgoka.
Leloko le ka dirisa fela dikgoka tse di lekaneng tse di utlwalang mo mabakeng.
TIRISO YA DIKGOKA GO PHURUPHUTSA MOTHO YO O TSHWERWENG
Jaaka molawana wa tlwaelo, phuruphutso e tshwanetse go dirwa fela go ya ka thebolelo ya phuruphutso (karolo 21 ya CPA) kwa ntle ga fa molao ka totobalo o rebola phuruphutso kwa ntle ga thebolelo ya phuruphutso. Kwa ntle ga dikarolo 22, 23 le 24 tsa CPA, Melao e mengwe e le mmalwa ya Palamente e rebola gape diphuruphutso kwa ntle ga thebolelo ya phuruphutso.
Go ya ka karolo 23 (a) ya CPA, leloko le ka phuruphutsa motho yo a mo tshwerweng mme a tsaya athikele nngwe le nngwe e e boletsweng mo karolong 20 ya CPA e e fitlhelelwang mo go ena
Ya botlhokwa thata
Phuruphutso ya diphatlha tsa
Mmele tsa mong (molatelo le kuku) tsa motho yo o tshwerweng, di tlhoka tiriso boleng ba dikgoka mme di ka dirwa fela ke ngaka kana mooki yo o kwadisitsweng le, mo tiragalong nngwe le nngwe, fela fa go na le mabaka a a utlwalang go dumela gore athikele e e bolelwang mo karolong 20 e fitlhilwe fa teng.
Dintlha kana mo tsholong kana ka fa tlase ga taolo ya motho yo o tshwerweng.
Go tlhokega gore go bontshiwe gore le fa karolo 23 (a) ya CPA e sa tlhalose go dumela tiriso ya dikgoka go dira phuruphutso, fa go buisiwa le karolo 27 ya CPA go tshwanetse go ranolwe go kaya tiriso ya dikgoka fa tiriso ya dikgoka e tlhokega mo go utlwalang go dira phuruphutso.
Fa motho yo o tshwerweng a ineela mo phuruphutsong e e jalo, dikgoka di ntse di ka se dirisiwe gotlhelele go dira phuruphutso.
Fa motho yo o tshwerweng a gana maiteko a go mo phuruphutsa, dikgoka tse di jalo, jaaka di ka tlhokega mo go utlwalang go fenya kgano, di ka dirisiwa. Mo lebakeng le dikgato tse di kganelang, jaaka dihakaboi, di ka dirisiwa.
Go phuruphudiwa ga batho go go dumeletsweng go ya ka dikarolo 21 le 22 tsa CPA, go tshwanetse, go fitlha fa tiriso ya dikgoka e amegang, go latelwa ka mokgwa o o tshwanang jaaka phuruphutso go ya ka karolo 23 (a) ya CPA.
Bedio ya metsotso e le lesome e teng e e dirang ka tshwaro.
TSHOSOBANYO / DIPOTSO
Mekgwa ya go bona go nna teng ga molatofadiwa kwa kgotlatshekelo ke efe?
Tiragatso 2.8
metsotso
Ntlha ya Mokatisi
Bontsha bedio e e dirang ka tshwaro.
Tiragatso 2.9.
metsotso
Ntlha ya motlhagisi
Morago ga bedio, letla nako ya dipuisano le tshosobanyo.
Dipotso di ka thusa go etelela pele tirego e le go tlhomamisa gore ke merero efe e e sa dirwang.
Lebelela maikemisetso magolo mme le a buisane ka dipotso le dikarabo. Tlhomamisa gore maikemisetso otlhe a fitlheletswe.
Dintlha
Motho yo o tshwerweng o nna le ditshwanelo tse di mo go karolo 35 , le ya Molaotheo leng?
Ditshwanelo tsa motho yo o tshwerweng ke dife?
Melawana ya go dirisa dikgoka ka nako ya tshwaro ke efe, le gore e e kaya eng?
Motho yo o tshwerweng o tshwanetse go itsisiwe ka ditshwanelo tsa gagwe " ka bonako jo bo kgonegang". Seno se kaya eng?
Tshwanelo ya go didimala e kaya eng?
Motho yo o tshwerweng o tshwanetse go tsholwa jang, le gore go reng?
Tshwaro No. 1: Karolo 10: Seriti sa motho
Tshwaro No. 2: Karolo 12: Kgololosego le tshireletso ya motho
Tshwaro No. 3: Ditshwanelo tsa botho tsa motho yo o tshwerweng.
Tshwaro ya No. 4: Melawana ya tiriso ya dikgoka ka nako ya tshwaro.
Tshwaro ya No.5: Mabaka a go sekasekiwa fa o dirisa dikgoka ka nako ya tshwaro.
Tshwaro No. 6: Mabaka a kgotlatshekelo e tla a lebelelang.
Tshwaro No. 7: Mmelaelwa yo o tshabang a ka thuntsiwa fela fa mabaka a marataro a a fitlhelelwa.
Tiragatso 2.2
Tiragatso 2.3
Tiragatso 2.4
Tiragatso 2.5
Tiragatso 2.6
Tiragatso 2.7
Dintlha
PHOUSETARA KA DITSHWANELO TSA BATHO BA BA TSHWERWENG
Go na le phousetara ya ditshwanelo tsa batho ba ba tshwerweng. Phousetara e tshwanetse go bewa mo leboteng pele ga kokoanothuto ka tshwaro.
MATHERIALE WA MOTSWEDI LE PUISO E E ATLANEGISIWANG
Ditshwanelo tsa Botho le Tlhokomediso: Dikgaolo 14 le 15 Ditshwaelo ka Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato: Kgaolo 5
Bukana ya Tsamaiso ya Modiramolato : kgatiso ya boraro: Kgaolo 7
Dintlha
SERITI SA BOTHO
Karolo 10 ya Molaotheo
Seriti sa botho
Mongwe le mongwe o na le seriti sa tlholego le tshwanelo ya seriti sa bona go tlotliwa le go sirelediwa.
KGOLOLOSEGO LE TSHIRELETSO
YA MOTHO
Karolo 12 ya Molaotheo : Kgololosego le tshireletso ya motho
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya kgololosego le tshireletso ya motho, e e tsenyeletsang tshwanelo-
a go se tseelwe kgololosego ka go ithatela kana kwa ntle ga lebaka;
b go se tswalelwe kwa ntle ga tshekiso;
c go gololosega mo mekgweng yotlhe ya dintwa go tlhaga e ka nna mo setšhabeng kana metswedi ya poraefete;
d go se bogisiwe ka tsela efe kana efe ; le e go se tsholwe kana go kgalemiwa ka tsela e e setlhogo, e e seng ya batho le e e nyenyefatsang.
DITSHWANELO TSA BOTHO TSA BATHO BA BA TSHWERWENG
Go itsisiwe ka mabaka a tshwaro
Go itsisiwe ka ditshwanelo tsa semolao tsotlhe
Go nna o didimetse (go itshwarisa)
Go se gapelediwe go dira kamogelo kana boipobolo kgatlhanong le thato ya bona
Go kopa beile
Go tlisiwa fa pele ga kgotlatshekelo ka bonako jo bo utlwalang mme e seng morago ga diura tse 48 morago ga tshwaro
Tshwanelo go bua le mmueledi
Go tsholwa ka seriti le tlotlo
MELAO YA GO DIRISA DIKGOKA KA NAKO YA GO TSHWARA
Dirisa fela dikgoka tse di lekaneng
Dirisa dikgoka fela tse di lekalekanang
Dirisa fela dikgoka tse di tlhokegang go diragatsa tshwaro
MABAKA A A SEKASEKIWANG FA O DIRISA DIKGOKA KA NAKO YA GO
TSHWARA
A tiriso ya dikgoka e ne e siame, e le maleba e nonofile?
A tiriso ya dikgoka e ka sirelediwa mo kgotlatshekelo ya molao?
A tiriso ya dikgoka e ne ya baka kgobalo e nnye?
MABAKA A KGOTLATSHEKELO E TLA A LEBELELANG
A mokgwa o o seng wa ntwa o tla lekiwa pele?
A theo ya tekatekano le tlhokego e ne ya lebelelwa?
A motlhankedi wa sepodisi o ne a diragatsa kganelo mo tirisong ya ditlhobolo?
Tiriso ya ditlhobolo kgatlhanong le motho ke kgato e e feteletseng: A e ne ya dirisiwa jaaka boitlhophelo ba bofelo?
MMELAELWA YO O TSHABANG A KA THUNTSIWA FELA FA MAEMO A A LATELANG A FITLHELELWA:
Gakologelwa: fa o sa tlhoke go dirisa tlhobolo o se ka wa e dirisa.
Mmelaelwa ga twe o dirile molato o o masisi o o kwadilweng mo pholesing ya mapodisi. Tlhomamisa gore o na le khophi ya pholesi mme o tsenye mo tlhogong ka tlhokomelo.
Motlhankedi wa sepodisi o leka go tshwara motho yo go tweng o leka go dira mofuta o wa bosenyi.
Mmelaelwa o itse gore motlhankedi wa sepodisi o leka go mo tshwarela mofuta o wa bosenyi.
Ga go tsela e nngwe ya go tshwara motho.
Motlhankedi wa sepodisi o kgalemile mmelaelwa gore o tla thuntshiwa fa a sa eme; mme mmelaelwa o ikgatholosa kgalemo.
Matshelo a batho ba bangwe ga a ne a tsenngwa mo kotsing fa go thuntshiwa.
Fa mmelaelwa a sa eme, o tshwanetse go thuntsha pele thunyo ya kgalemo, fa seno se ka dirwa kwa ntle ga go tsenya motho ofe kana ofe yo mongwe mo kotsing. Fa mmelaelwa a santse a sa eme, jaanong o ka thuntsa. Fela o tshwanetse go leka go thuntsha mo karolong ya mmele, jaaka leoto, foo kolo go bontshang e ka se bolae mmelaelwa teng.
TIRAGATSO 2.2
Maikaelelo a tshwaro ke eng?
Tumelo ya go se na molato" e kaya eng?
Ke mekgwa efe go na le ya tshwaro e e leng teng go bona go nna teng ga molatofadiwa mo kgotlatshekelo?
Tiragatso 2.3
Tsela e e siameng ya go tshwara motho ke efe?
Ditshwanelo le maikarabelo a batho ba ba tshwerweng ke dife?
Maikarabelo a batlhankedi ba sepodisi ka nako ya go tshwara ke afe?
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go itsise motshwarwa ka eng ka nako ya go tshwarwa?
TIRAGATSO 2.4
Motho yo o tshwerweng a ka kopa beile leng le gona kwa kae?
TIRAGATSO 2.5
Ke ditshwanelo dife tsa batho ba ba tshwerweng tse di ka lekanyediwang?
Ditshwanelo tse di ka lekanyediwa jang?
TIRAGATSO 2.6
Dira puisano ya kakaretso ka maemo a a farologaneng a tiriso ya dikgoka ka nako ya tshwaro, go simolola ka dikgoka tse dinnye tse di ka dirisiwang.
TIRAGATSO 2.7
Motlhankedi wa sepodisi a ka thuntsa mmelaelwa yo o tshabang leng?
A dikgoka di ka dirisiwa go phuruphutsa motho yo o tshwerweng?
Kgaolo phuruphutso le kgapo
DITENG
PHURUPHUTSO LE KGAPO
Thulaganyo ya thutiso
Maikemisetso
Matseno
Ke melao efe e e dirang mo phuruphutsong le kgapong?
Temana ya tekanyetso le phuruphutso le kgapo
Phuruphutso ka thebolelo: Dikarolo 21 le 25 tsa CPA
Dipoelo tsa diphuruphutso tse di seng ka fa molaong kana diphuruphutso tse di fetang tumelelo mo thebolelong
Phuruphutso kwa ntle ga thebolelo: Karolo 22 ya CPA
Dintlha tsa kakaretso ka maitsholo a batlhankedi ba sepodisi ka nako ya phuruphutso le kgapo
Tiriso ya dikgoka ka nako ya phuruphutso le kgapo
Tiriso ya dikgoka go tsena mo mo mafelong
Tiriso ya dikgoka go phuruphutsa motho
Tiriso ya dikgoka go phuruphutsa mafelo gore go tsewe siathikele
Bedio mo phuruphutsong le kgapong
Tshosobanyo / Dipotso
Matheriale wa motswedi le puiso e e atlanegisiwang
PHURUPHUTSO LE KGAPO
THULAGANYO YA THUTISO YA METSOTSO E LE 60
Diteng
Maikemisetso
Matseno
Ke melao efe e e dirang mo go phuruphutseng le go gapa?
Temana ya tekanyetso le phuruphutso le kgapo
Phuruphutso ka thebolelo: Dikarolo 21 le 25 tsa CPA
Dipoelo tsa diphuruphutso tse di seng ka fa molaong kana diphuruphutso tse di fetileng tumelelo mo thebolelong
Phuruphutso kwa ntle ga thebolelo: Karolo 22 ya CPA
Dintlha tsa kakaretso ka maitsholo a sepodisi ka nako ya phuruphotso le kgapo
Tiriso ya dikgoka ka nako ya phuruphotso le kgapo
Tiriso ya dikgoka go tsena mo lefelong
Tiriso ya dikgoka go phuruphutsa motho
Tiriso ya dikgoka go phuruphutsa mafelo gore go tsewe diathikele
Bedio mo Phuruphutsong le Kgapo
Tshosobanyo / Dipotso
Dilo tse di tla dirwang
Tiragatso 5.1: Buisa maikemisetso
Tiragatso 5.2: Ditherisano tsa ditlhopha, puisano
Tiragatso 5.3: Q&A, puisano
Tiragatso 5.4: Kgetse ya molao
Tiragatso 5.5: Q&A, kgetse ya molao, puisano
Tiragatso 5.6: Q&A, puisano
Tiragatso 5.7: Puisano ya kakaretso
Tiragatso 5.8: Bedio ka phuruphutso le kgapo
Tiragatso 5.9: Dipotso, puisano metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso metsotso
MAIKEMISETSO
Morago ga go fetsa kgaolo e baithuti ba tla kgona go bontsha go tlhaloganya le go tlotla -
ditshwanelo tsa motho yo o phuruphudiwang;
ditshwanelo tsa motho yo mafelo kana dithoto tsa gagwe di phuruphudiwang;
ditshwanelo tsa motho yo thoto e gapiwang ka mabaka a patlisiso, go ya ka Molaotheo: mmogo le kgatako e e tlhomameng ya ditshwanelo tse, ka go dirisa ditheo le dikaelo tse di amoganweng ka nako ya kokoanothutiso mo tirisong ya mmotlolo wa bothata go ya ka Molaotlhomo wa Ditshwanelo; le dipoelo tsa phuruphutso e e seng go ya ka molaotheo.
MATSENO
Phuruphutso le kgapo ke dikgatako tse di masisi thata tsa ditshwanelo tsa motho. Molaotheo o solofetsa motho mongwe le mongwe tshwanelo kwa bosephiring (karolo 14 ya Molaotheo) le tshwanelo kwa kgololosegong le tshireletso ya motho (karolo 12 ya Molaotheo). Ditshwanelo tse di kaya gore Naga (sepodisi) ga se ka ke sa phuruphutsa legae la motho, thoto kana mmele mme se ka se tseye dilo tsa gago, se bule poso ya gago kana se tape mogala wa gago kwa ntle ga go dumelelwa ke molao. Go botlhokwa go lemoga gore ga go epe ya ditshwanelo tse e e nosi ka di ka lekanyediwa. Fa go na le pelaelo e e utlwalang ya gore motho o dirile bosenyi kana go na le mabaka a a lekaneng go dumela gore
Tiragatso 5.1.
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 5.1
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso ke go tlamela maikemisetso a kokoanothutiso.
Ntlha ya motlhagisi
Buisetsa baithuti maikemisetso.
Ba botse gore a ba tlhaloganya maiemisetso.
A tlhalose, fa go tlhokega.
athikele e ne ya dirisiwa go dira bosenyi kana a ka tlamela bopaki gore bosenyi bo ne jwa dirwa kana gore bo tla dirisiwa mo khomiseneng ya bosenyi, Molaotheo (karolo36 ya Molaotheo) e tlamela gore tshwanelo ya motho kwa bosephiring le kgololosego le tshireletso di ka lekanyediwa ka Molao wa Palamente, sekao ke Molao, 1977 wa Tsamaiso ya Modiramolato (Molao 57 wa 1977) o o dumelelang tsamaiso e e jalo. Seno se ka dirwa, sekao, fa motho a phuruphudiwa, fa ntlo ya motho e phuruphudiwa kana fa sengwe se e leng sa motho se tsewa go ya ka molao.
Gakologelwa gore motlhankedi wa sepodisi a ka dira fela phuruphutso le go tsaya diathikele fa a neilwe ke molao maatla go dira jalo. Go botlhokwa gore motlhankedi wa sepodisi a diragatse dithata tse fela ka fa gare ga ditekanyetso tsa ditshiamelo tse di maleba tsa molao le go tlhomamisa gore ditshwanelo tsa botho tsa motho ga di a kgapelwa thoko. Fa motlhankedi wa sepodisi a dira tiro ya gagwe go ya ka molao, dikgatako tse (ditekanyetso) mo ditshwanelong tsa batho di tlabo di le mo molaong (di dumelesega).
Phuruphutso le tseo di ka lekanyetsa ditshwanelo tsa botho tse di latelang, magareng ga tse dingwe :
Tshwanelo kwa seriting sa botho (karolo 10 ya Molaotheo).
Dikao: diphuruphutso tsa sebele kana diphuruphutso tsa mmele
Tshwanelo kwa kgololosegong le tshireletso ya motho (karolo 12 ya Molaotheo)
Tiragatso 5.2
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Ditemana 5.2, 5.3 le 5.4.
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go dira gore baithuti ba akanye ka ditlamorago tse phuruphutso le tseo di ka nnang le tsona mo ditshwanelong tsa motho.
Matseno: 2 metsotso
Ditlhopha tsa ditherisano: 5 metsotso
Pegelo: 10 metsotso
Puisano ya kakaretso: 3 metsotso
Ntlha ya motlhagisi
Kopa baithuti go buisana ka tse di latelang mo ditlhopeng tsa ditherisano:
Kwala dikao tsa ditshwanelo tse di ka lekanyediwang ka phuruphutso le tseo.
Ba kope go lebelela temana ya tekanyetso mo tsebeng ya 6 ya dibukatiro le teko fa phuruphutso le tseo di ka bonwa jaaka kgatako e e tshwannang ya ditshwanelo tsa sebele.
Kopa baithuti go tlamela sikao tsa melao (molao wa tiriso ya kakaretso) tse di laolang phuruphutso le tseo.
Amogela pegelo. Kopa motsayakarolo a le mongwe go ithaopa go kwala ditshwanelo tse di ka lekanyediwang mo botong e e nangle karata ya go kwalela ( kuranta) kana tlapakwalelo fa setlhopha se dira pegelo.
Buisanang ka tiragatso tsa temana ya tekanyetso.
Tswalela ka puisano ya kakaretso.
Tshwanelo kwa bosephiring karolo 14 ya Molaotheo.
Dikao: Ditlhaeletsano, diphuruphutso tsa sebele kana diphuruphutso tsa mmele
Ka jalo, o tshwanetse go tlhomamisa gore o dira go ya ka molao o o dirang, sekao Molao wa Palamente le Molaotheo.
Gakologelwa:
Motho o na le ditshwanelo tse di solofeditsweng mo Molaotheong, le fa motho kana thoto ya gagwe e phuruphudiwa mme thoto e tsewa. Go botlhokwa gore kgato ya motlhankedi wa sepodisi e tshwanetse go nna ka fa gare ga melelwane ya molao. Fa ditshwanelo tsa motho di lekanyeditswe ka phuruphutso le tseo, tekanyetso e e jalo e tshwanetse go tsholwa mo go lekaneng.
TEMANA YA TEKANYETSO LE PHURUPHUTSO LE TSEO
Fa nngwe le nngwe ya ditshwanelo tsa Molaotlhomo wa Ditshwanelo di lekanyeditswe, sekao ka phuruphutso le tseo, tekanyetso e tshwanetse go tlhatlhobiwa kgatlhanong le ditlhokego mo temaneng ya ditekanyetso.
Phuruphutso le tseo le tiragatso ya karolo 36 ya Molaotheo di ka ranolwa ka tsela e e latelang:
Tekanyetso e tshwanetse pele go tsholwa mo molaong wa tiragatso ya kakaretso. Seno se kaya gore go tshwanetse go nne le molao o o
Dilo tse o di dirisang ka nako ya tshosobanyo
Karolo 36 mo Bukeng ya tiro, ts.6
Karolo 36 mo go Kgaolo 2 ya Molaotheo
Dintlha kwadilweng(seno se tsenyeletsa molao wa Palamente, melawana, diodinanse, melao tlaleletso) kana molao wa boagisani. Mo lebakeng la phuruphutso le tseo molao wa tiragatso ya kakaretso o tla nna Molao, 1977 wa Tsamaiso ya Modiramolato, Molao, 1969 wa Ditlhobolo le Ditlhabano(Molao No 75 wa 1069) kana Molao, 1992 wa Diritibatsi le Kgwebisano ya Diritibatsi(Molao No 140 wa 1992), karolo 13 ya Molao, 1995 wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa (Molao No 58 wa 1995), jj.
Ditshwanelo di ka kgona go lekanyediwa fela go fitlha fa tekanyetso e e jalo e utlwalang. Seno se kaya gore tekanyetso e tshwanetse go utlwala mo mabakeng a ka fa tlase ga ona phuruphutso e tla diragalang. Fa go na le mokgwa o o kwa tlase wa kgano o o tla fitlhelelang maikaelelo a a tshwanang motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go dirisa mokgwa oo. Maikaelelo a a tla fitlhelelwang a tla tshwanna phuruphutso. Ka jalo tekanyetso e tla utlwala. Batlhankedi ba sepodisi ga ba a tshwanela go lekanyetsa ditshwanelo tsa motho mo go sa tlhokegeng.
Tekanyetso e tshwanetse go tshwanna mo setšhabeng se se bulegileng sa temokerasi go ikaegilwe ka seriti sa botho, tekano le kgololosego. Seno se kaya gore o tshwanetse go bo o kgona go emela.
Dintlha dikgato tsa gago morago ga phuruphutso le tseo mo kgotlatshekelo ya molao. Setšhaba se se bulegileng sa temokerasi se kaya batlhankedi ba sepodisi mo ditšhabeng tse dingwe tsa temokerasi ba tshwanetse go dira ka tsela e e tshwanang ka fa tlase ga mabaka a tshwanang. O tshwanelwa ka gale go tshola mongwe le mongwe ka tlotlo le ka mokgwa o o nang le seriti le ka tsela e go ka solofelwang mo go utlwalang go tswa batlhankeding ba sepodisi ba bangwe. O ntse o ka se kgetholole ka fa go sa siamang kgatlhanong le motho mongwe le mongwe. Gakologelwa gore motho o tsewa a se na molato go fitlha a bongwe molato mo kgotlatshekelo ya molao.
Mo tebegong ya karolo 36 go ya (e) theo ya tekatekano ka gale e a dira. Seno se kaya gore kgatako nngwe le nngwe ya tshwanelo ya motho kwa sephiring e tshwanetse go lekalekana kwa tlholegong le masising a kotsi e e bakwang ke tekanyetso. Go tshwanetse ka jalo go nne le tekatekano magareng ga tshwanelo ya motho go ya sephiring le boleng ba kgatako. Ditshwanelo di tshwanetse go lekanyediwa fa go lekaneng. Maikaelelo a tshwanetse go tshwanna phuruphutso(kgatako).
KE MELAO EFE E E LAOLANG PHURUPHUTSO LE TSEO.
Molao, 1977 wa Tsamaiso ya Modiramolato (Molao No 57 wa 1977)
Tiragatso 5.3
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 5.5
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go buisana ka phuruphutso ka thebolelo.
Ntlha ya motlhagisi
Dira puisano ya kakaretso mo dipotsong tse di latelang.
O ka bona kae thebolelo?
Ke tshedimosetso efe e e tshwanetseng go nna teng mo kopong ya thebolelo?
Buisana ka se se tla bong se tshotswe mo thebolelong.
Phuruphutso e tshwanetse go dirwa leng?
A o tshwanetse go tlamela khophi ya thebolelo ya phuruphutso kwa go mong kana monni?
Sobokanya
Dilo tse o tla di dirisang ka nako ya tshosobanyo
Dintlha
Molawana o mongwe go tsenyelediwa le Molao, 1969 wa Ditlhobolo le Ditlhabano (Molao No 75 wa 1969), Molao, 1992 wa Diritibatsi le Kgwebo ya Diritibatsi (Molao No 140 wa 1992), Molao, 1991 wa Taolo ya Masele (Molao No. 96 wa 1991) Molao, 1959 wa Bogodu jwa Leruo (Molao No. 57 wa 1959) le karolo 13 ya Molao, 1995 wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa (Molao No. 68 wa 1995).
5. PHURUPHUTSO KA THEBOLELO : DIKAROLO 21 LE 25 TSA CPA
Tshwanelo kwa bosephiring ke motheo wa tshwanelo ya botho. Tshireletso kgatlhanong le dikgatako tse di sa utlwaleng di sa tshwannang tsa tshwanelo ya motho kwa bosephiring ka jalo e botlhokwa. Go sireletsa ditshwanelo tsa mong le go tlhomamisa gore batlhankedi ba sepodisi ba dira go ya ka molao go a gapelesega go bona thebolelo pele ga phuruphutso le tseo di dirwa. Karolo 21 ya CPA e tlamela tshireletso nngwe ka go batla gore athikele 'e tla tsewa fela ka thebolelo ya phuruphutso' Thebolelo e e jalo e ka ntshiwa fela ke motlhankedi wa boatlhodi, k.g.r. magiseterata kana rakagiso (go tseneyelediwa motlhankedi wa SAPS). Motlhankedi wa bosiamisi o tla sekaseka tshedimosetso e e beilweng pele ga gagwe la mokgwa wa diafidafeti.
Dintlha le go dirisa bogaagwe go swetsa gore a phuruphutso e a tshwanna, e mo lebakeng le le jalo thebolelo ya phuruphutso e tla ntshiwang ke motlhankedi yo o maleba. Go bona thebolelo ya phuruphutso ka jalo go tla dira jaaka tshireletso kgatlhanong le dikgatako tse di sa utlwaleng kana di sa tshwannang tsa tshwanelo kwa bosephiring, jaaka tshedimosetso e mo go yona phuruphutso e tla dirwang e tla nna go ya ka tshekatsheko e e ikemetseng.
Thebolelo ya phuruphutso e tshwanetse botoka e bonwe go tswa motlhankeding wa boatlhodi (magiseterata kana moatlhodi). Batlhankedi le bona ba na le dithata tsa go rebola, fela ba ka se amege mo tshekatshekong e ka yona thebolelo ya phuruphutso e tlhokegang. Motlhankedi yo o tshwanetse go ikemela le go se tseye letlhakore gore a dire tshwetso gore a a ntshe thebolelo kana nnyaya ka bopaki fa pele ga gagwe. Batlhankedi ba dumelelwa go ntsha thebolelo mme batlhankedi ba sepodisi ga ba a tshwanela go okaoka go dirisa mokgwa o go bona thebolelo, segolo fa go magisetara yo o nang a le teng. Thebolelo e e bonwang go tswa go magisetarata le motlhankedi e dira ka go tshwana. Go botoka go phuruphutswa ka thebolelo e e ntshitsweng ke motlhankedi go na le go phuruphutsa kwa ntle ga thebolelo gotlhelele.
Kopo ya thebolelo e tshwanetse go tshola tshedimosetso ka fa tlase ga maikano e e bontshang mabaka a a utlwalang go dumela gore -
molato o ne wa dirwa kana o gaufi le go dirwa;
diathikele dingwe di amega mo molatong kana molato o o ikaeletsweng kana e ka nna bopaki jwa khomisene ya molato; Karolo 20 ya CPA; le diathikele tse di jalo di mo mothong mongwe kana mo mafelong mangwe.
Thebolelo e dumelela phuruphutso ya motho yo o totobetseng kana mafelo le diathikele tse di totobetseng.
Thebolelo e baya mafelo a a totobetseng go phuruphudiwa.
Thebolelo e baya motho go phuruphudiwa (seno se ka tsenyeletsa motho mongwe le mongwe yo o fitlhetsweng mo mafelong a a lemogilweng).
Thebolelo e tshwanetse go diragadiwa motshegare kwa ntle ga fa go dumeletswe ka tsela e nngwe, morago ga fa leloko le tlhalositse lebaka le le siameng gore go reng e tshwanetse go dirwa bosigo.
Thebolelo e tla nna go dira go fitlha e diragadiwa kana e phimolwa ke motho yo o e rebotseng kana motho yo o nang le bothati bo bo tshwanang.
Morago ga fa phuruphutso e dirilwe, khophi ya thebolelo e tshwanetse go neelwa motho yo ditshwanelo tsa gagwe di amegileng. Yo ka gale e tla nna mong kana monni wa mafelo kana motho yo o neng a phuruphudiwa.
Tiragatso 5.4.
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 5.6
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go buisana ka dipoelo tsa diphuruphutso tse di seng ka fa molaong kana diphuruphutso tse di fetang bothati mo thebolelong.
Ntlha ya motlhagisi
Kopa baithuti go araba dipotso tse di latelang:
Poelo ya phuruphutso e e seng ka fa molaong e tla nna eng?
A dikgotlatshekelo di tla amogela bopaki bo bo bonweng ka phuruphutso e e seng ka fa molaong?
Buisetsa baithuti sekao se.
Kgetse ya molao
A11 SA 121 (C) motlhankedi yo o batlisisang o tsena lefelobonno la molatofadiwa wa ntlha kwa ntle ga thebolelo ya phuruphutso mme a tsaya dilo tse di rileng, go tsenyelediwa tse di leng mo kgetseng tse e leng tsa molatofadiwa wa boraro. Molatofadiwa wa ntlha o dumeletse phuruphutso ya lefelobonno la gagwe, fela go ne go se na bopaki gore molatofadiwa wa boraro o dumeletse gore kgetse ya gagwe e phuruphudiwe. Kgotlatshekelo e tshotse gore dikgato tsa motlhankedi yo o batlisisang di tlhama ikgatholoso ya ka bomo le e e thathamologetsweng ya
DIPOELO TSA DIPHURUPHUTSO TSE DI SENG KA FA MOLAONG KANA DIPHURUPHUTSO TSE DI FETANG BOTHATI MO THEBOLELONG
Bomasisi bo bo tseneletseng bo mo go bona bothati bo bonang dikgatako tse di seng ka fa molaong tsa tshwanelo ya motho go ya bosephiring le bona bo bontshiwa ka ditshiamelo tsa karolo 28 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato. Karolo e e tlamela gore motlhankedi wa sepodisi yo o dirang go se tsamaisane le bothati ba thebolelo ya phuruphutso, kana yo o phuruphutsang kana go tsaya kwa ntle ga go dumelelwa koo, o tla bonwa molato wa tlolomolao. Motswasetlhabelo wa kgato e e seng ya semolao e e jalo o tshwanelwa le ena go tsenya tleleime ya selegae kgatlhanong le sepodisi.
Karolo 28 ga e tsenyeletse ditatofatso tse di ka tlisiwang kgatlhanong le leloko le le dirileng phuruphutso le tseo tse di seng ka fa molaong. Di tsenyeletsa bosenyi ba molao wa boagisanyi jaaka crimen injuria, petso, tshenyo ya ka bomo kwa dithotong le bogodu.
Sekgoreletsi se sengwe ke lebaka la gore karolo 35 ya Molaotheo e tlhalosa gore bopaki bo bo bonweng mo ikgatholosong ya tshwanelo e e itshetlegileng e tshwanetse go ntshiwa mo tshekong, fa kamogelo ya seo e tla dira gore tsheko e se ka ya kgotsofatsa kana e nne le tshenyo mo tsamaisong ya bosiamisi. Seno se kaya gore bopaki bo bo jalo bo ka se amogelege mo kgotlatshekelo. Ditlamorago tsa se e ka nna kgololo ya motho yo o latofadiwang.
tshwanelo ya motheo kwa bosephiring ba molatofadiwa wa boraro. Kgotlatshekelo go ya pele e tshotse gore go ne go se na bopaki bo bo tshwaraganyang dilo tse di tserweng go tswa mo kgetseng ya molatofadiwa wa boraro ka bosenyi bo bo bolelwang le gore maikaelelo a a bolelwang a motlhankedi yo o batlisisang fa go tshwarwa dilo tse e ka bo e ne e se go sireletsa tshenyo ya bopaki ba matheriale.
Tiragatso 5.5
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 5.7
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go buisana ka phuruphutso kwa ntle ga thebolelo
Dipotso le dikarabo
A motlhankedi wa sepodisi a ka phuruphutsa kwa ntle ga thebolelo mme, fa go le jalo, leng?
Kgetse ya Molao
Mo go S v Motloutsi 1996 SACR 78 (C), kgotlatshekelo e sweditse gore koo motlhankedi a neng a le teng, lebaka la gore magiseterata o ne a se teng ka fa go kgonegang e ka se nne seitshwarelelo gore go bo go sa bonwa thebolelo ya phuruphutso.
Karolo 22 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato:
Mabaka a mo go ona diathikele di ka tsewang kwa ntle ga thebolelo ya phuruphutso
PHURUPHUTSO KWA NTLE GA THEBOLELO : KAROLO 22 YA CPA
Molawana wa kakaretso e tshwanetse go nna go phuruphutsa ka thebolelo. Phuruphutso le tseo di tlhama kgatako e e masisi ya tshwanelo ya motho kwa sephiring, molawana wa gore thebolelo e a tlhokega ke tshireletso ya semolao e e botlhokwa. E tlhoka gore dintlha tse di leng teng di tshwanetse pele go sekasekwa ke motho yo o sa tseyeng letlhakore a le maikarabelo yo o tshwanetseng go swetsa gore a tumelo ya leloko, e bong gore phuruphutso le tseo di a tshwanna, di a utlwala. Tshireletso e, le gale e a katogiwa fa phuruphutso e dirwa kwa ntle ga thebolelo le gorego ne go sa kgonege go bona thebolelo ya phuruphutso. Mo mabakeng mangwe, le gale, go ntse go ka se kgonege go bona thebolelo ya phuruphutso, sekao fa mabaka a tlhoka kgato ya ka bonakogo tlhomamisa gore bopaki ga bo ne bo senngwa. Tshiamelo ka jalo e diretswe, sekao, karolo 22 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato gore diphuruphutso le ditseo di dirwe kwa ntle ga thebolelo.
Mabaka a mangwe a leloko le ka dirang phuruphutso kwa ntle ga thebolelo.
Mo tshwarong
Batlhankedi ba sepodisi ba tshwanetse go phuruphutsa motho mo tshwarong. Seno se diragala kwa ntle ga thebolelo mme e bile ga se gore ga go ka fa molaong. Karolo 23 ya CPA e tlamelela
Motlhankedi wa sepodisi a ka re kwa ntle ga thebolelo ya phuruphutso motho mongwe lemongwe kana setshola kana mafelobonno ka mabaka a go tsaya athikele nngwe le nngwe e e bolelwang mo go karolo 20.
a motho yo o amegang o dumelela phuruphutso e e jalo le tseo ya athikele e e bakiwang, kana fa motho yo o ka dumelelang phuruphutso ya setshola kana mafelobonno a dumelela phuruphutso e e jalo le tseo ya athikele e e bakiwang; kana b fa ena mo mabakeng a a utlwalang a dumela -
i gore thebolelo ya phuruphutso o tla e ntshediwa ka fa tlase ga temana a ya karolo 211 fa a kopa thebolelo e e jalo; le ii gore tiego mo go boneng thebolelo e e jalo e tla fenya maikaelelo a phuruphutso.
Tiragatso 5.6.
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 5.8
Dipotso le dikarabo
Kopa baithuti go araba dipotso tse di latelang:
A motlhankedi wa sepodisi wa monna a ka phuruphutsa mosadi?
Fa go se na motlhankedi wa sepodisi wa mosadi, motlhankedi wa sepodisi wa monna o tshwanetse go dira eng?
Phuruphutso ya moth yo o tshwerweng mmogo le mafelobonno a motho yo o tshwerweng ka fa tlase ga mabaka a a rileng. Lebaka la se ke go boloka maemo, go boloka motho yo o tshwerweng go mo thibelela go ikgobatsa, go thibela maemo a mo go ona motlhankedi wa sepodisi kana motho ofe kana ofe yo mongwe a ka tlhaselwang le go bona bopaki kgatlhanong le motho yo o tshwerweng.
Tumelelo
Le fa ditlhokego tsa go dira kwa ntle ga thebolelo di tshwana jaaka fa o dira ka thebolelo dikgotlatshekelo di aga di tshola dikgetse tse di jalo ka go se tshwane mme di tla tlhomamisa gore ditlhokego tsotlhe di fitlheletswe fa o dira kwa ntle ga thebolelo. Kgotlatshekelo e tla gagamatsa gonne mokgatlho o o ikemetseng ga o a bopa karolo ya tirego ya go dira ditshwetso.
DINTLHA KA KAKARETSO KA MAITSHOLO A BATLHANKEDI BA SEPODISI KA NAKO YA PHURUPHUTSO LE TSEO
Diphuruphutso tsotlhe le ditseo di tshwanetse go dirwa ka tlhokomelo malebana le seriti. Seno se kaya gore o tshwanetse go tshola batho le thoto ka tlotlo mme go se nne le tshenyo e e sa tlhokegeng kana tlhakatlhakano e tshwanetse go tlholwa. Kgato e e siameng e tla nna go tshola batho ba bangwe le thoto ya bona ka mokgwa o o tshwanang jaaka o ka rata o tsholwa mo
Dilo tse o tla di dirisang ka nako ya tshosobanyo
Karolo 29 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato
Karolo 29 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato
Phuruphutso ya motho mongwe le mongwe kana mafelobonno e tla dirwa ka tlhoko malebana le botho le tolamo, mme mosadi o tla phuruphudiwa ke mosadi fela mme fa go se na motlhankedi wa sepodisi, phuruphutso e tla dirwa ke mosadi mongwe le mongwe yo o tlhometsweng lebaka ke motlhankedi wa sepodisi.
Dintlha mabakeng a a tshwanang. Seno go ya ka karolo 10 ya Molaotheo. Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato o tlamela gape dikaelo go tlhomamisa gore diphuruphutso tsotlhe le ditseo di fitlhelela ditlhokego tsa botho ba motho (karolo 29 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato).
Diphuruphutso tsa mmele di tshwanetse go diragala mo sephiring. Seno ke go tlhomamisa gore seriti sa motho se sireleditswe. Fa e le gore ga go na motlhankedi wa sepodisi wa mosadi go phuruphutsa mosadi, motlhankedi wa sepodisi wa monna a ka kopa mosadi mongwe le mongwe go tswa setshabeng go phuruphutsa mosadi yo o jalo.
Ya botlhokwa
Phuruphutso e e kwa teng, seno se kaya phuruphutso ya diphatlha tsa mmele wa motho (kuku le sebono), e ka tsewa fela ke ngaka. Phuruphutso e e jalo e ka tsewa fela fa go na le mabaka a a utlwalang go dumela gore athikele e e bolelwang mo go karolo 20 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato e fitlhilwe mo karolong eo ya mmele wa motho yo o tshwerweng.
TIRISO YA DIKGOKA KA NAKO YA PHURUPHUTSO LE TSEO
Motlhankedi wa sepodisi a ka phuruphutsa ka semolao motho ofe kana ofe kana mafelobonno afe kana afe ka mabaka a go bona bopaki ba ka dirisa dikgoka tse di jalo jaaka go ka tlhokega mo go utlwalang go fenya kgano nngwe
Dintlha le nngwe kgatlhanong le phuruphutso e e jalo le tseno (karolo 27 ya CPA). Seno se kaya gore batlhankedi ba sepodisi ba ka dirisa dikgoka tse di jalo jaaka go ka tlhokega mo go utlwalang mo mabakeng. Tlhokego mo go utlwalang e kaya gore fa o sa tlhoke go dirisa dikgoka dipe, ga o a tshwanela go dikgoka dipe gotlhelele. O ka dirisa fela boleng ba dikgoka bo bo tlhokegang go fenya tshosetso kana kgano mme e seng go feta (karolo 13 ya Molao wa SAPS: Dikgoka tse di lekaneng).
Dirisa dikgoka go tsena mo mafelobonnong
Go ya ka karolo 27 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato motlhankedi wa sepodisi a ka dirisa dikgoka tse di tlhokegang go tsena mo mafelobonnong go dira phuruphutso. Pele dikgoka dipe di ka dirisiwa motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse ka go utlwala a batle tseno le go neela lebaka gore go reng a rata go tsena mo mafelobonnong. Motlhankedi wa sepodisi a ka roba lebati a le bula kana letlhabaphefo go bona tseno. Fa e le gore ga go tlhokege go dirisa dikgoka dipe gotlhelele go se nne le dikgoka dipe tse di dirisiwang.
Go na le phapogo mo molawaneng wa kakaretso. Fa motlhankedi wa sepodisi a na le mabaka a a utlwalang go dumela gore athikele nngwe le nngwe e e leng setlhogo sa phruphutso e ka senngwa kana e ka latlhiwa fa tseno ya yona ka kutlwalo e ne e batla pele le lebaka la
Dintlha
Tiragatso 5.7
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Temana 5.9
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go buisana ka tiriso ya dikgoka go phuruphutsa mafelobonno gore go tsewe diathikele.
Ntlha ya motlhagisi
Kopa baithuti go dira puisano ya kakaretso ka tse di latelang:
A motlhankedi wa sepodisi a ka dirisa dikgoka go tsena mo mafelobonnong gore a dire phuruphutso?
A motlhankedi wa sepodisi a ka dirisa dikgoka go tsaya thoto?
Buisanang ka ditheo tse tsa kakaretso tse di dirang go phuruphutsa le go tsaya.
tseno le tlhalositswe, leloko le ka dirisa dikgoka tse di jalo jaaka go tlhokega mo go utlwalang. Seno se tla diragala foo athikele e e leng setlhogo sa phuruphutso e le nnye thata kana e na le boleng bo bo nnye jwa diritibatsi tse di ka senngwang bonolo kana go latlhiwa ga, sekao, ka go e tlogelela go ya le metsi kana ka go e kometsa kana fa matshelo a maloko a le mo kotsing fa ba ne ba tshwanetse go kokota, go tsaya sekao, fa maloko a itse gore motho ka fa agre o na le tlhobolo. Phapogo e e itsiwe ka "temana ya ga go mokokoto" .
Tiriso ya dikgoka go phuruphutsa motho
Karolo 23 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato e dumelela motlhankedi wa sepodisi go phuruphutsa motho yo o tshwerweng le go tsaya athikele nngwe le nngwe e e boletsweng mo go karolo 20 ya CPA, e e fitlhelwang mo go ena. Fa tiriso ya dikgoka e tlhokega, dikgoka tse di utlwalang di ka dirisiwa. Melawana e e dirang mo diphuruphutsong tsa katamelano ya sebele di tshwanetse go bewa mo kakanyong.
Theo ya dikgoka tse di lekaneng e tshwanetse ka gale e lebelelwe. Fa go se dikgoka tse di tlhokegang go tsaya selo go se nne le dikgoka tse di dirisiwang.
Tiriso ya dikgoka go phuruphutsa mafelobonno gore go tsewe dithoto
Sobokanya
Dilo tse o tla di dirisang ka nako ya tshosobanyo
Dintlha
Tiragatso 5.8.
metsotso
Ntlha ya motlhagisi
Bontsha bedio e e dirang ka phuruphutso le tseo.
Ya botlhokwa
Karolo ka "Phuruphutso le tseo" e pele ga " Patlisiso ya Bosenyi" e tsentswe mo bediong.
Karolo 27 ya Molao wa Tsamaiso ya Modiramolato e dumelela tiriso ya dikgoka ka mabaka a mabedi:
Go bona botseno kwa mafelobonnong gore phuruphutso e dirwe.
Go dira phuruphutso ka boyona
Dikgoka di tshwanetse go dirisiwa fela fa kgano e neelwa mme jalo jaaka tlhoko ya bofelo. Tiriso ya dikgoka e tla nna ka fa molaong fa phuruphutso e le mo molaong. Gakologelwa, fa o sa tlhoke go dirisa dikgoka dipe o se ka wa dirisa dikgoka gotlhelele.
Dikao: O ntse o ka se thube go bula llai go batla baesekele. O ntse o ka se thube go bula setshola se se bontshang tsa ka fa gare se mo go sona diteng di bonalang ka tlhamalalo.
Dintlha ka phuruphutso le tseo
Phuruphutsa fela mo mafelong foo diathikele gongwe di ka fitlhelwang. (Sekao: Sete ya thelebišene ga e ne e lekana mo lebokosong la dibenyane).
Phuruphutso e tshwanetse go diragala magareng ga letsatsi le tlhaba le letsatsi le phirima kwa ntle ga fa thebolelo e bega sesele.
Tlamela khophi ya thebolelo ya phuruphutso kwa monning wa mafelobonno mo kopong; morago ga fa phuruphutso e sena go dirwa.
Dithebolelo di ka dirisiwa fela gangwe.
Kgatako ya tshwanelo ya motho e tshwanetse go tsholelwa kwa tlase jaaka mabaka a tlhoka.
Dikgoka di ka dirisiwa fela fa go tlhokega gotlhelele.
Tiragatso 5.9.
metsotso
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso ke go sobokanya kokoanothutiso le go araba dipotso dingwe le dingwe tse di saletseng.
Ntlha ya motlhagisi
Morago ga bedio dumelela nako ya dipuisano le tshosobanyo.
Dipotso di ka thusa go etelela pele tirego.
Gakologelwa :
Gore maikemisetso a Molaotheo ga se go thibelela patlisiso e e tseneletseng ya bosenyi, mme go sireletsa motheo wa ditshwanelo tsa botho tsa batho botlhe.
BEDIO KA PHURUPHUTSO LE TSEO
Go na le bedio ya metsotso e le 10 ka "Phuruphutso le Tseo".
TSHOSOBANYO / DIPOTSO
Dikarolo 12 le 14 tsa Molaotheo di kaya eng mo kamanong le phuruphutso le tseo?
Ke ka ntlha ya eng e le tiro e e siameng go bona thebolelo ya phuruphutso pele ga phuruphutso?
Ke tshedimosetso efe e e tshwanetseng go nna teng mo thebolelong?
Poelo ya phuruphutso e e seng ka fa molaong ke efe kana phuruphutso e e fetang tetla?
A motlhankedi wa sepodisi a ka phuruphutsa kwa ntle ga thebolelo?
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go dira eng pele a ka kgona go dirisa dikgoka go tsena mafelobonno mangwe le mangwe ka mabaka a phuruphutso le tseo? A go na le phapogo kwa molawaneng o?
Thebolelo e tla nna e dira sebaka se se kana kang, le gore e ka dirisiwa gakae?
Phuruphutso No.1: Tshwanelo kwa bosephiring Karolo 14
Dintlha
Phuruphutso No 2: Kopo ya phuruphutso ya dithebolelo
Phuruphutso No 3: Dintlha ka dithebolelo
Phuruphutso No 4: Dintlha ka phuruphutso le tseo
Tiragatso 5.2
Tiragatso 5.3
Tiragatso 5.4
Tiragatso 5.5
Tiragatso 5.7
MATHERIALE WA MOTSWEDI LE PUISO E E ATLANEGISITSWENG
TSHWANELO KWA BOSEPHIRING
Karolo 14 ya Molaotheo: Bosephiri
Mongwe le mongwe o na le tshwanelo kwa bosephiring, e e tsenyeletsang tshwanelo go se nne le-
a motho wa bona kana legae di phuruphudiwa;
b thoto ya bona e phuruphudiwa;
c dithoto tsa bona di tshwarwa; le d bosephiri jwa ditlhaeletsano tsa bona bo tsenelelwa.
KOPO YA DITHEBOLELO TSA PHURUPHUTSO
Kopo ya thebolelo e tshwanetse go tshola tshedimosetso ka fa tlase ga maikano a a bontshang mabaka a a utlwalang go dumela gore -
Molato o dirilwe kana ke ka ga go dirwa;
Diathikele tse di rileng di amega mo molatong kana molato o o ikaeletsweng kana e ka nna bopaki gore molato o dirilwe;
Diathikele tse di jalo di mo thuong ya motho yo o rileng kana mo mafelobonnong a a rileng.
Thebolelo e tla dumelela phuruphutso ya motho yo o rileng kana mafelobonno le dithoto tse di rileng kana dilo.
DINTLHA KA DITHEBOLELO
Thebolelo e tla tlhagisa mafelobonno a a tla phuruphudiwang.
Thebolelo e tla tlhagisa motho go phuruphudiwa (seno se ka tsenyeletsa motho mongwe le mongwe yo o fitlhelwang mo mafelobonnong a a lemogilweng).
Thebolelo e tla dirwa mo motshegareng kwa ntle ga fa go dumeletswe ka sesele.
Thebolelo e tla sala e dira go fitlha e dirile kana e phimotswe ke motho yo o e ntshitseng kana motho yo o nang le bothati jo bo tshwanang.
Khophi ya thebolelo e tshwanetse go neelwa motho yo ditshwanelo tsa gagwe di ka amegang, yo ka gale a tla nnang mong kana monni wa mafelobonno.
Thebolelo e tshwanetse go dirisiwa ka tlhoko mo gare ga ditlhaloso tse di builweng mo thebolelong.
Dithebolelo di ka dirisiwa fela gangwe.
DINTLHA KA PHURUPHUTSO LE TSEO
Phuruphutso fela mo mafelong koo dithoto gongwe di ka fitlhelwang.
Phuruphutso e tshwanetse go diragala magareng ga letsatsi le tswa le letsatsi le phirima kwa ntle ga fa thebolelo e tlhagisa ka tsela e nngwe.
Tlamela khophi ya thebolelo ya phuruphutso kwa monning wa mafelobonno mo kopong, morago ga phuruphutso e dirilwe.
Thebolelo ya phuruphutso e tshwanetse go bontshiwa kwa mothong pele go simololwa ka phuruphutso, fa motho a le teng.
Phuruphutso e tshwanetse go nna jaaka theo ya kakaretso e e dirwang mong a le teng kana monni wa mafelobonno.
Kgatako ya tshwanelo ya motho e tshwanetse go bewa mo e lekaneng jaaka mabaka a tlhoka.
Dikgoka di ka dirisiwa fela fa go tlhokega gotlhelele.
TIRAGATSO 5..2
Kwala dikao tsa ditshwanelo tse di ka lekanyediwang ka phuruphutso le tseo.
Ithute temana ya ditekanyetso mo go tsebe 6 ya dibukatiro le teko fa phuruphutso le tseo di ka bonwa jaaka kgatako e e utlwalang ya ditshwanelo tsa motho.
TIRAGATSO 5.3
O ka bona kae thebolelo?
Ke tshedimosetso efe e e tshwanetseng go nna mo kopong ya thebolelo?
Buisanang ka se se tla tsholwang mo thebolelong.
Phuruphutso e tshwanetse go dirwa leng?
A o tshwanetse go tlamelela khophi ya phuruphutso kwa go mong kana monni?
TIRAGATSO 5.4.
Poelo ya phuruphutso e e seng mo molaong e tla nna eng?
A dikgotlatshekelo di tla amogela bopaki bo bo bonweng ka phuruphutso e e seng mo molaong?
TIRAGATSO 5.5
A motlhankedi wa sepodisi a ka phuruphutsa kwa ntle ga thebolelo le, mme fa go le jalo, leng?
TIRAGATSO 5.6
A motlhankedi wa sepodisi wa monna a ka phuruphutsa mosadi?
Fa go se na motlhankedi wa sepodisi wa mosadi, motlhankedi wa sepodisi wa monna o tshwanetse go dira eng?
Tiragatso 5.7.
A motlhankedi wa sepodisi a ka dirisa dikgoka go tsena mafelobonno gore a dire phuruphutso?
A motlhankedi wa sepodisi a ka dirisa dikgoka go tsaya thoto?
Kgaolo ditshwanelo tsa botho le kgalemo
DITENG
DITSHWANELO TSA BOTHO LE KGALEMO
Thulaganyo ya thutiso
Maikemisetso
Matseno
Ditshotlo tsa ditshwanelo tsa botho le kgalemo
Go palelwa mo letlhakoreng la motlhankedi wa sepodisi go tlotla ditshwanelo tsa botho
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go dira eng fa a bona motlhankedi wa sepodisi yo mongwe a dira tshotlo ya ditshwanelo tsa botho
ICD e tla dira eng fa motlhankedi wa sepodisi kana leloko la setšhaba le tsenya ngongorego le ICD?
Theo ya tshiamo le tekano (kgato fela ya tsamaiso)
Tshoboko / Dipotso
DITSHWANELO TSA BOTHO LE KGALEMO
METSOTSO E LE 60
THULAGANYO YA THUTISO
Diteng
Maikemisetso
Matseno
Ditshotlo tsa ditshwanelo tsa botho le kgalemo
Go palelwa mo letlhakoreng la motlhankedi wa sepodisi go tlotla ditshwanelo tsa botho
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go dira eng fa a bona motlhankedi wa sepodisi yo mongwe a dira tshotlo ya ditshwanelo tsa botho?
ICD o tla dira eng fa motlhankedi wa sepodisi kana leloko la setshaba le tsenya ngongorego le ICD?
Theo ya tshiamo le tekano(kgato ya tsamaiso fela)
Tshosobanyo / dipotso
Dilo tse di tla dirwang
Tiragatso 7.1: Buisa maikemisetso
Tiragatso 7.3: Puisano ya setlhopha
Tiragatso 7.4: Puisano
Tiragatso 7.5: Dipotso, puisano
MAIKEMISETSO
Morago ga go fetsa kgaolo e baithuti ba tshwanetse go itse le go tlhalosa -
se se ka diragalang (ditlamorago) fa motlhankedi wa sepodisi a dira tshotlo ya ditshwanelo tsa botho;
se motlhankedi wa sepodisi a tshwanetseng go se dira fa a bona tshotlo ya ditshwanelo tsa botho;
ditheo tsa tshiamo le tekano (tsamaiso ya bosiamisi); le seabe sa Bokaedi ba Dingongorego bo bo Ikemetseng (ICD) mo go tlhomamiseng maitsholo a a siameng go ya ka Molaotheo.
MATSENO
Ditshwanelo tsa Botho ke tsa motho mongwe le mongwe mo Aforika Borwa, go tsenyelediwa le batlhankedi ba sepodisi. Ka tshwanelo ya botho e nngwe le e nngwe go tla maikarabelo. Letlhakore la maikarabelo a maloko otlhe a Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, e le sethwe sa Naga, ke go tlotla le go sireletsa seriti sa botho le go tshola le go tdholetsa ditshwanelo tsa botho tsa batho botlhe. Go na gape le maikarabelo mo batlhankeding ba sepodisi go direla baagi le go dira ditiro ka mokgwa o o siameng o le porofešenale.
DIKGATAKO TSA DITSHWANELO TSA BOTHO LE KGALEMO
Go thibela bosenyi mo Aforika Borwa ka nonofo kwa ntle ga go gataka ditshwanelo tsa botho go tlhoka tirelo
Tiragatso 7.1.
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Ditemana 7.1
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso ke go tlamela maikemisetso a kokoanothutiso.
Ntlha ya motlhagisi
Buisetsa baithuti maikemisetso.
Ba botse gore a ba tlhaloganya maikemisetso.
A tlhalose, fa go tlhokega.
Tiragatso 7.2.
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Ditemana 7.2.
Ntlha ya motlhagisi
Kopa baithuti go buisa karolo 7 ya Molaotheo, Bukatiro, tsebe 5 le go buisana ka bokao ba teng.
Pele o bontsha bedio bolelela baithuti gore ba tshwanetse go lebelela bedio ba beile mo megopolong dikgatako tsa ditshwanelo tsa botho. Ba tshwanetse gape ba akanye ka fao dikgatako tse di tla amang kgalemo le seabe sa balaodi ba sepodisi mo go SAPS.
Bontsha bedio ka "Kgalemo/ Bolaodi ba Sepodisi le Tsamaiso"
Morago ga bedio botsa baithuti dipotso ka tsenelelo, o dirisa mokgwa wa go dikologa, ka go ba botsa bongwe ka bongwe se ba se akanyang ka bedio go ya ka diteng ya sepodisi e e lolameng. Dikgatako tsa ditshwanelo tsa botho ka batlhankedi ba sepodisi di tla tsewa ka gale jaaka maitsholomabe a a masisi mme go tla mekamekanwa le ona ka tsenelelo.
Dikao tsa dikgatako tsa ditshwanelo tsa botho ke -
tshwaro e e seng ka fa molaong;
tswalelo e e seng ka fa molaong;
pogiso;
tsholo e e makgwakgwa ya go tshwarwa le batho ba ba tswaletsweng;
tsholo e e makgwakgwa ya bangongoregi le batlhokofadiwa;
phuruphutso e e seng mo molaong le tseo;
tiriso e e feteletseng ya dikgoka;
fa motlhankedi wa sepodisi a itse ka kana a bona tshotlo ya ditshwanelo tsa botho mme a palelwa ke go dira; le go fenya maikaelelo a bosiamisi (go bipa bosenyi).
Go palelwa ga motlhankedi wa sepodisi go tlotla ditshwanelo tsa botho go ka isa kwa go tse di latelang:
Bopaki bo bo bonweng ka ntlha ya ditshotlo tsa ditshwanelo tsa botho bo ka tlogelwa kwa ntle mo go ka isang kwa bathong ba ba molato ba gololwa.
Dikgato tsa kotlhao di tla tsewa kgatlhanong le motlhankedi wa sepodisi.
Tshekiso ya molato ya motlhankedi wa sepodisi.
tiriso tsa ditshwanelo tsa botho le go tlhokomedisa.
Dilo tse o tla di dirisang
Ditshwanelo: Karolo 7 ya Molaotheo
Naga e tshwanetse go tlotla, go sireletsa, go godisa le go fitlhelela ditshwanelo mo Molaotlhomong wa Ditshwanelo.
Tiragatso 7.3.
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Ditemana 7.3
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go dira batlhankedi ba sepodisi gore ba akanye ka dikgatholoso tsa ditshwanelo tsa botho le go buisana ka ditlamorago tsa dikgatako tse di jalo.
Matseno: 1 motsotso
Dipuisano tsa setlhopha: 10 metsotso
Pegelo: 10 metsotso
Puisano ya kakaretso: 4 metsotso
Ntlha ya motlhagisi
Kgaoganya baithuti go ya ka ditlhopha tse di sa feteng batho ba le batlhano.
Kopa setlhopha sengwe le sengwe go dira tse di latelang:
Tshwetso ya go kobiwa (bona karolo 36 ya Molao wa SAPS: fa katlholo ya kgolegelo kwa ntle ga boikgethelo ba tefiso e fetisitswe.)
Ditleleime tsa batho kgatlhanong le naga.
Tatlhegelo ya tshireletso ya Naga(kemedi ya semolao) malebana le tshekiso ya modiramolato (seno se kaya gore motlhankedi wa sepodisi ba tla ikarabelela kemelo ya bona.)
Tatlhegelo ya tshireletso ya Naga mo dikgetseng tsa batho(seno se kaya gore batlhankedi ba sepodisi ba tla tshwanela go duela ditshenyegelo tsa Naga: dishenyego, ditshenyegelo tsa semolao)
Maikarabelo kwa baaging.
Batlhankedi ba ba kwa godimo ba tla nna maikarabelo a ditshotlo tsa ditshwanelo tsa botho fa ba ne ba itse, kana ba ne ba tshwanetse go bo ba itse, ka tlhagelelo ya tsona mme ba paletswe ke go tsaya kgato.
Batlhankedi ba sepodisi ba amogela tshireletso go tswa tshekisong kana dikgato tsa kgalemo ka go gana ditaolelo tse di seng mo molaong go tswa go ba bagolo.
Kobamelo ya ditaolelo go tswa go ba bagolo ga e ne e nna tshireletso ya dikgatholoso tse di dirilweng ke batlhankedi ba sepodisi.
Kwala se motlhankedi wa sepodisi a tshwanetseng go se dira fa a bona boikgatholoso jwa ditshwanelo tsa botho.
Dilo tse di ka diragalang fa motlhankedi wa sepodisi a ikgatholosa ditshwanelo tsa botho tsa motho.
Kopa setlhopha sengwe le sengwe go tlamela sekao se le sengwe sa se motlhankedi wa sepodisi a tshwanetseng go se dira. Botsa ditlhopha tsotlhe go fitlha lenane la ditlhopha le feleletse.
Boeletsa se ka ditlamorago tsotlhe.
Kopa a le mongwe wa baithuti go kwala mo botong ya karata tsa go kwalela kana letlapakwalelo.
Feleletsa ka puisano ya kakaretso.
Sosobanya.
Dilo tse o tla di dirisang ka nako ya tshosobanyo
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go dira eng fa a bona motlhankedi wa sepodisi yo mongwe a gataka ditshwanelo tsa botho?
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse-
go tsereganya (a dire gore a eme) mme a bolelele motlhankedi wa sepodisi gore ke phoso; le/kana a bege tiragalo kwa molaoding wa gagwe kana leloko le lengwe le legolo; le /kana, go bega tiragalo kwa ofising ya kgalemo; le/kana, go bega tiragalo kwa Bokaeding bo bo Ikemetseng ba Dingongorego (ICD); le/kana go bega tiragalo kwa Khomišeneng ya Ditshwanelo tsa Botho ya Aforika Borwa, le/kana, go bega tiragalo kwa Mosireletsing wa Setšhaba.
Fa dikgatholoso tsa ditshwanelo tsa botho le tsona e le molato wa bosenyi dokete e tshwanetse go bulwa.
Dikgatholoso tsa ditshwanelo tsa botho di ka isa kwa dikgatong tsa kgalemo.
Patlisiso ya kgalemo e tshwanetse go potlaka, e dirwe ka tsenelelo le go se gobelele. (Ga go na tlhokego ya go emela patlisiso ya modiramolato gore e felele.)
Patlisiso e tla batla go lemoga batswasetlhabelo, go bona le go boloka bopaki, go utolola dipaki, go utolola
Dintlha
Ya botlhokwa
Nomoro ya mogala ya ICD: 320 - 0431
sebakwa, mokgwa, lefelo le nako ya boikgatholoso, go lemoga le go tshwara badiramolato.
Mafelo a bosenyi a tla sekasekwa ka tlhokomelo.
ICD e tla dira eng fa motlhankedi wa sepodisi kana leloko la setšhaba le tsenya ngongorego le ICD?
ICD e ka batlisisa morero, segolo dikgetse tseo di amang loso lwa motho mo botshwarweng kana ka lebaka la kgato ya sepodisi. ICD e ka romela morero kwa sepodising go batlisisiwa le go tlhokomela tswelelopele.
Mo go fetseng patlisiso ICD e ka dira dikatlanegiso gore a ditatofatso tsa modiramolato kana dikgato tsa kgalemo di tshwanetse go tsewa kgatlhanong le leloko la sepodisi.
Go tlhabolola botshepegi ba setshaba mo maitekong a SAPS le ICD go dirana le maitsholo ka go -
Tlamelela mokgwa wa botsayakarolo jwa batho mo go tsaimaiseng dingongorego;
Fetola ditshotlo tsa mabarebare kgatlhanong le sepodisi;
Go emisa maloko a a tselelang go dira diphoso a le esi mo gare ga SAPS;
Go pakela botshepegi bo bo siameng jwa sepodisi mo maitekong a bona a go fetola tirelo le go bona tlotlo ya setshaba; le
Go thusa mo go fetoleng Tirelo mo mmeleng o o tshwanelwang le go amogela tlotlo ya baagi mo go thibeleng le lwantsha bosenyi.
Tiragatso 7.4.
metsotso
Karolo ya tsepamiso
Ditemana 7.3.3.
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso e ke go dira gore batlhankedi ba sepodisi ba akanye ka seabe sa ICD mo go tlhomamiseng gore batlhankedi ba sepodisi ba tsholetsa ditshwanelo tsa botho.
Ntlha ya motlhagisi
Tlamela moithuti mongwe le mongwe ka khophi ya dikwalodiatleng ka "Bokaedi bo bo Ikemetseng ba Dingongorego (ICD)".
Kopa baithuti go araba dipotso tse di latelang:
Go reng?
Tswalela ka puisano ya kakaretso.
Sobokanya.
Dilo tse o tla di dirisang ka nako ya tshosobanyo
Go thibela maitsholo a a sa siamang a sepodisi ka go -
sekaseka dingongorego go tlhomamisa mathata a a boelelang mo ditirong tsa sepodisi, go dira le tlhokomelo.
go tlamelela sepodisi ka dikgalemo tsa e sale gale tsa mathata a a sa letlelelweng kana batlhankedi ba ba se nang botshepegi;
go tlamelela keletso e e batlisisiwang ya ka moo phekolo ya mathata a a tsalang dingongorego;
go mekamekana le dingongorego kgatlhanong le sepodisi ka tshiamo le tlhamalalo.
DITHEO TSA TSHIAMO LE TEKANO
kgato ya tsamaiso e e siameng
TSHEDIMOSETSO YA BAKATISI
Fa o batlisisa bikgatholoso bongwe le bongwe patlisiso e tla nna ka nako, ya bokgoni, e e tsneletseng e sa gobelele. Seno ke motheo wa kgato ya tsamaiso e e siameng.
Kgato ya tsamaiso e e siameng Tlhabololo 6, ntlha 232b ya Molaotheo.
Karolo 33 le e tshwanetse go tsewa e buisega jaana:
Motho mongwe le mongwe o na le tshwanelo go-
akgato ya tsamaiso ya semolao foo nngwe le nngwe ya ditshwanelo tsa gagwe kana kgatlhego e amegang kana e tshosediwa;
b tsamaiso ya kgato e e siameng ya tsamaiso foo nngwe le nngwe ya ditshwanelo tsa bona kana ditsholofelo tse di tshwanelang di amegang kana di tshosediwa;
Dintlha c tlamelela ka mabaka ka go kwala kgato ya tsamaiso e e amang ditshwanelo dingwe le dingwe tsa bona kana dikgatlhego kwa ntle ga fa mabaka a kgato eo a itsisitswe phatlalatsa; le d kgato ya tsamaiso e e tshwannang malebana le lebaka le e le neeletsweng. Foo ditshwanelo dingwe le dingwe tsa bona di amegang kana di tshosediwa".
Tshiamo e e tshegetsegang
Seno se kaya gore go tshwanetse go bo go na le lebaka le le utlwalang la kgato ya tsamaiso le le tserweng (sekao; dikemisonakwana, dikgato tsa kgalemo, ditshutiso, dikgodiso, jj.)
Tshiamo ya tsamaiso
Seno se kaya gore dikgato tsotlhe tsa tsamaiso di tshwanetse go nna tse di siameng ka tsamaiso. Seno se kaya gore melawana ya bosiami ba tlholego e tshwanetse go latelwa. Melawana e ke:
Utlwa letlhakore le lengwe.
Seno se kaya gore motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go tlamelwa ka dintlha tsotlhe tse di tlhotlheletsang ka tsela e e seng yona le ditshekatsheko;
Go newa nako e e lekaneng go siamisa kgetse ya gagwe;
Go newa tšhono go tlhagisa kgetse ya gagwe;
Go itsisiwe ka botlalo lebaka la kgato ya tsamaiso (dikgato tsa kgalemo).
Ga go ope yo o ka nnang moatlhodi mo kgetseng ya gagwe.
TSHOSOBANYO / DIPOTSO
Ke ka ntlha ya eng kgalemo e le botlhokwa mo SAPS?
Dintlha
Tiragatso 7.4.
metsotso
Maikemisetso
Maikaelelo a tiragatso ke go sobokanya kokoanothutiso le go araba dipotso dife kana dife tse di sa dirwang.
A katiso e ka nna karolo ya dikgato tse di tserweng go lebesisa dikgatako tsa ditshwanelo tsa botho?
Neela mekgwa mengwe ya dikgatholoso tsa ditshwanelo tsa botho e o e itseng.
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go dira eng fa a bona dikgatako tsa ditshwanelo tsa botho?
Go ka diragala eng ka motlhankedi wa sepodisi yo o dirang dikgatako tsa ditshwanelo tsa botho?
Dikao tsa dikgatako tsa ditshwanelo tsa botho: Kgalemo No 1.
Tlholego go tlotla ditshwanelo tsa botho go ka isa kwa go tse di latelang: Kgalemo No 2.
Tiragatso 7.3.
Bokaedi bo bo Ikmetseng ba Dingongorego.
DIKAO TSA DIKGATAKO TSA DITSHWANELO TSA BOTHO
Tshwaro e e seng mo molaong
Tswalelo e e seng mo molaong
Pogiso
Tsholo e e makgwakgwa ya batho ba ba tshwerweng le ba ba tswaletsweng
Tsholo e e makgwakgwa ya bangongoregi le batlhokofadiwa
Phuruphutso e e seng ka fa molaong le tseo
Tiriso e e feteletseng ya dikgoka
Mekgwa ya patlisiso e e seng mo molaong
Fa motlhankedi wa sepodisi a itse ka kana a bona tiragalo ya kgatako ya ditshwanelo tsa botho mme a tlholega go dira
Go fenya maikaelelo a bosiamisi (go bipa bosenyi)
GO TLHOLEGA GO TLOTLA DITSHWANELO TSA BOTHO GO KA LEBISA KWA GO TSE DI LATELANG:
Bopaki bo bo bonweng ka lebaka la ditshotlo tsa ditshwanelo tsa botho di ka tlogelwa kwa ntle mme bo ka feleletsa mo bathong ba ba molato ba gololwa
Dikgato tse di kgalemang
Tshekiso ya modiramolato ya motlhankedi wa sepodisi
Ditleleime tsa batho kgatlhanong le naga
Tatlhegelo ya tshireletso ya naga mo bosenying
Tatlhegelo ya tshireletso ya naga mo dikgetseng tsa batho
Maikarabelo kwa baaging
Tiragatso 7.4.
Go reng?
TIRAGATSO 7.3.
Motlhankedi wa sepodisi o tshwanetse go dira eng fa a lemoga kgatako ya ditshwanelo tsa botho?
Go ka diragala eng fa motlhankedi wa sepodisi a gataka ditshwanelo tsa botho?
Bokaedi bo bo Ikemetseng jwa Dingongorego (ICD) ke mokgatlho wa molao ka fa tlase ga taolo ya selegae o o tlhomilweng go ya ka Karolo 222 ya Molaotheo wa Nakwana (Molao 20 wa 1993) le Kgaolo 10 ya Molao wa Sepodisi sa Aforika Borwa (Molao 68 wa 1995).
MAIKAELELO
Go godisa maitsholo a a siameng a sepodisi.
PONELOPELE
Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa e e fetogileng e e tlhomameng le mowa le maikemisetso a Molaotheo.
Go tlhabolola botshepegi ba setšhaba mo maitekong a SAPS le ICD go dirana le maitsholo ka go -
Tlamelela mokgwa wa botsayakarolo jwa batho mo go tsaimaiseng dingongorego;
Fetola ditshotlo tsa mabarebare kgatlhanong le sepodisi;
Go emisa maloko a a tselelang go dira diphoso a le esi mo gare ga SAPS;
Go pakela botshepegi bo bo siameng jwa sepodisi mo maitekong a bona a go fetola tirelo le go bona tlotlo ya setshaba; le
Go thusa mo go fetoleng Tirelo mo mmeleng o o tshwanelwang le go amogela tlotlo ya baagi mo go thibeleng le lwantsha bosenyi.
Go thibela maitsholo a a sa siamang a sepodisi ka go -
Sekaseka dingongorego go tlhomamisa mathata a a boelelang mo ditirong tsa sepodisi, go dira le tlhokomelo.
Go tlamelela sepodisi ka dikgalemo tsa e sale gale tsa mathata a a sa letlelelweng kana batlhankedi ba ba se nang botshepegi;
Go tlamelela keletso e e batlisisitsweng ya ka moo go ka phekolwang mathata a a tsalang dingongorego;
Go mekamekana le dingongorego kgatlhanong le sepodisi ka tshiamo le tlhamalalo
KE MEFUTA EFE YA DINGONGOREGO E ICD E MEKAMEKANANG LE YONA.
ICD e sekaseka dingongorego kana magatwe a a amanang le:
Loso lwa motho mo tshwarong ya sepodisi kana ka ntlha ya kgato ya sepodisi.
Kamego ya maloko a sepodisi mo ditirong tsa bosenyi jaaka tlatlapo, bogodu le petso.
Maitsholo a sepodisi kana boitshwaro tse di thibelwang ke Melawana ya Sepodisi, jaaka itlhokomoloso ya ditiro kana tlholego go tsamaisana le Maitsholo a Khouto ya Sepodisi.
TSAMAISO YA GO DIRANA LE KGETSE GA ICD
Le fa ICD e leka go batlisisa melato yotlhe le maitsholomabe a go tweng a dirilwe ke maloko a SAPS, Molao o dumelela ICD go isa dikgetse dingwe kwa go SAPS go batlisisiwa . Mo lebakeng la dikgetse tseo tse di romelwang kwa go SAPS go bona patlisiso ICD e ka tlhokomela tswelelopele ya patlisiso. Mo mabakeng mangwe ICD e tlhokomela patlisiso ka go baya dikaelo tse ka tsona patlisiso e tshwanetseng go dirwa.
Gore babatlisisi ba ICD ba dire ditiro tsa bona ka nonofo le bokgoni, Tona wa Pabalesego le Tshireletso o dumeletse gore babatlisisi ba ICD ba ba lemogilweng ke Mokaedi Mogolo, ba abelwe dithata tsa go tlhokomela.
ICD ga e ikaelele go nyatsa ditiro tsa sepodisi tse di dumeletsweng. ICD e ineetse go thusa sepodisi ka tiro ya yona ya go fetola le go tiisetsa tlhabololo le dikgolagano tsa tirisanommogo le SAPS.
<fn>tswana.txt</fn>
Yo ke Sarah Ndlovu. Ke mosadi wa magae yo o tiileng, o godisa ditlogolo di le supa ka boena. Ngwana a le mongwe o na le bogole. O tshela ka madi a morwae yo o rategang, Xolani a mo a fang nako le nako. Ka dinako dingwe, ka nako ya kotulo, o bona tiro go tswa balemiruing.
Xolani ke morwa wa ga Sarah o mogolo o o rategang. O na le mosadi le bana ba le babedi, le letseno le le nnye mme le tsepame go tswa tirong ya gagwe. Maikemisetso magolo a gagwe mo botshelong ke go tsena mo ntlong ya gagwe. Ena le lelapa la gagwe ba hirile mokhukhu mo segotlong kwa morago ga mongwe osele. Xolani o nwa go itebatsa mathata a gagwe, fela fa a tagwa o dira le ntwa.
Yo ke Patricia, mogatsa Xolani. O nyetswe a le mmotlana, mme le fa a rata mogatse le bana, ka nako nngwe o akanya ka gore botshelo bo ka bo bo farologane jang mo go ena fa a ne a se na monna yo o nwang a bo a lwa.
Sarah o na le ditshwanelo, fela ga a itse gore a di dirise jang. Sarah o tlhoka tshedimosetso, mme o tlhoka tshegetso.
Go ya ka Molao wa Kgodiso ya Phitlhelelo go Tshedimosetso, mafapha a puso a a maleba a tshwanetse go tlamela tshedimosetso e motho yo a e tlhokang, gonne e amana le ditshwanelo tsa gagwe tsa molaotheo. Re na le tshwanelo go botsa ka tshedimosetso efe kana efe e e amang ditshwanelo tsa rona ka tlhamalalo, go tswa go setheo sa puso kana khamphani ya poraefete, mme ba tshwanetse go re e neela.
Kgodiso ya Molao wa Tsamaiso ya Bosiamisi
Go na le mananeo a le mantsi a go thusa MaAforika Borwa ka merero ya mefutafuta e e amanang le dintlo. Gongwe nngwe ya tse e ka nna mosola kwa go wena, kana mongwe yo o mo itseng.
Batho ba le bantsi ba nna mo difoleteng tse di agilweng ke puso ya maloba, ba duela rente. Ka thuso ya Sekema sa Tshiamelo ya Phokoletso, jaanong ba ka bona kadimo go reka folete ka tlhotlhwa e e fokoditsweng. Golagana le Lefapha la Merero ya Selegae (bona tsebe 26) go bona ka fa o ka nnang le folete ya puso e o nnang mo go yona.
Khansele ya Bosetšhaba ya Kwadiso ya Baagi ba Legae
Mogala wa Mahala : 0800 200 824 Mogala wa Bofora : 0800 203 698 Mogala: 317-0000 Fekese: 317-0105
Therasete ya Tshireletso ya Modirisi wa Ntlo E tlamela keletso ya semolao ya mahala kwabadirising ba dintlo ba letseno tlase Mogala wa mahala: 0800 111 663
Setlhopha sa Tshegetso ya Kago ya Tikologo
Ba maatlafatsa baagi go siamisa ditlhokego tsa bona tsa dintlo Mogala : 394-4980 Fekese : 394-4979
Setlhopha sa Kgato ya Tsweletso (DAG)
Mogala: 448-7886 Fekese: 447-1987
Golagana le Lefapha la Dintlo
Porofense Aterese ya Poso Nomoro ya Mogala Nomoro ya Fekese
A o ntse o itse?
Dinomoro tsa mogala wa mahala di mahala go tswa mo mogaleng wa fa fatshe?
TB e anamisiwa ka megare e e tshelang mo matheng. Fa motho yo o tshwaetsegileng a ethimola kana a gotlhola, marothodinyana a tsena makgwafo a mongwe le mongwe yo o fa gaufi. Go tlala go go feteletseng ga batho ka jalo go tshameka karolo mo go anamiseng TB.
TB e ka alafiwa ka katlego fa molwetse a tsepama ka botshepegi mo kalafing paka yotlhe
Thuso le tshiamiso
Molao wa Bosetšhaba wa Boitekanelo wa re sepetlele sengwe le sengwe sa setšhaba kana tleleneki di tshwanetse go nna le tsamaiso e e tlhamaletseng ya batho go e latela fa ba eletsa go ngongorega. Fa o sa tlhomamise gore ditsamaiso ke dife, botsa kwa sepetlele. Ba tlamilwe ke molao go go tlhalosetsa tsamaiso. O ka nna gape wa golagana le Khansele ya Diporofešene tsa Boitekanelo ya Aforika
HPCSA e batlisisa le go dirana le dingongorego kgatlhanong le diporofešenale, e le ba poraefete kana ba ba thapilweng ke Naga. Ka ntlha ya gore go sa duelwe e bile ba fitlhelega, o tshwanetse go ya go HPCSA fa o na le ngongorego e e utlwalang.
Ngongorego e tshwanetse go nna e e kwadilweng mme e tshwanetse go neela dintlha tse di latelang:
Leina la gago le leina la motho la motho yo ngongorego e leng kgatlhanong nae.
Letlha le lefelo la tiragalo
Ka fa tiragalo e diragetseng
Golagana le Lefapha la Boitekanelo
A o ne o itse?
Bona Kabo ya Tshegetso ya Ngwana, tsebe 37 Bona Kabo ya Bofatlhosi ya Ngwana, tsebe 37
Bona Kabo ya Bogole, tsebe 38
DIKABO
Kabo ya tlhokomelo ya botsholwa
Kabo e, e naya tshegetso ya ditšhelete kwa bathong ba ba tlhokomelang bana ba ba nang le bogole bo bo feteletseng e bile ba tlhoka tlhokomelo nako e e tletseng. Batho ba, ba ka nna batsadi, batsadi ba bafatlhosi kana bao ba ba tlhomilweng jaaka batlhokomedi ke kgotlatshekelo.
Madi ga jaana ke R870 ka kgwedi.
Ngwana o tshwanetse go nna moagi wa Aforika Borwa. Le gale batsadi ba bafatlhosi ga ba tlhoke go nna baagi ba Aforika Borwa.
Mokopi le ngwana ba tshwanetse go nna mo Aforika Borwa
Ngwana o ntse a ka se tlhokomelwe mo kelong ya diura di le 24 go feta dikgwedi tse thataro mo setheong se se tshegediwang ka madi ka botlalo.
Ngwana o tshwanetse go nna magareng ga bogolo jwa ngwaga le tse di lesomerobedi
Mokopi le molekane (fa e le batsadi ba pelego ba ngwana) ba tshwanetse go amogela kwa tlase ga R4 000 ka kgwedi kana R48 000 ka ngwaga. Letseno la ngwana go tswa metsweding e mengwe le tshwanetse go nna kwa tlase go na le R17 760 ka ngwaga. Letseno la batsadi ba bafatlhosi ga le ne le lebelelwa.
<fn>tswana5.txt</fn>
GO JA DIJO TSE DI FANG PHOLO E E MOLEMO GORE O TSHELE BOTOKA
Kaelo e e mosola go dirisiwa ya go go thusa go kgetha dijo tse di fang pholo e e molemo go go boloka o nonofile ka nako ya fa o lwala.
Go botlhokw a gore mongw e le mongw e a je dijo tse di fang pholo e e molemo, mme ebile go botlhokwa le go feta gore o kgethe dijo ka botlhale fa e le gore o tshela ka bolw etsi bongw e. Go ja dijo tse di fang pholo e e molemo go raya go ja dijo tse di tla nayang mmele wa gago dikotla tsotlhe tse o di tlhokang gore o dire sentle le tse di tla o thusang gore o lw antshe ditw atsi. Dikotla ke dilo tse di bonw ang mo dijong. Go na le dikotla tse di farologaneng mo dijong, e leng diporoteine, dikhabohaeterete, mafura, dibitamine le diminerale.
KE KA NTLHA YANG FA GO LE BOTLHOKWA THATA JAANA GORE O JE DIJO TSE DI FANG
PHOLO E E MOLEMO FA O LWALA?
Fa o lwala bolwetsi jo bo sa foleng, (jo bo tshw anang le TB, Kankere kana AIDS), tsamaiso ya mmele wa gago ya go iphemela mo ditw atsing e a fokola. Seno se raya gore mmele w a gago ga o sa tlhola o kgona go iphemela sentle kgatlhanong le ditw atsi jaaka o kile wa bo o dira pele. Fa tsamaiso ya mmele ya go iphemela mo ditw atsing e le bokoa seo se ka dira gore molomo, kgokgotsho kana mala a tsenwe ke ditw atsi. Go ja dijo tse di fang pholo e e molemo go tla naya mmele wa gago dikotla tse di tla tiisang tsamaiso ya mmele w a gago ya go iphemela mo ditw atsing gore e lw antshe ditw atsi. Ga go na dijo dipe tse di ka alafang bolw etsi jw a gago jo bo sa foleng, mme fa o ja dijo tse di fang pholo e e molemo seo se tla tlhomamisa gore mmele w a gago o nne le maatla a a lekaneng le dikotla tse dingw e gore o:
oketse maatla a mmele w a gago;
ikutlw e o tsogile sentle; le nne le botshelo jo bo botoka.
Go ja dijo tse di fang pholo e e molemo go tla go thusa gore o lwantshe ditwatsi le go itsetsepela botoka kgatlhanong le bolwetsi
Malw etsi a a tshw anang le TB, kankere kgotsa A IDS gantsi a dira gore dikotla di nne ka selekanyo se se kw a tlase. Lebaka la seno ke gore:
mmele o tlhoka dikotla tse di oketsegileng gore o lwantshe ditw atsi;
ditw atsi di ka dira gore motho a sulafalelw e ke dijo, a bo a nne le mathata a go ja;
Dikotla tse di ka selekanyo se se kw a tlase di dira gore tsamaiso ya mmele ya go iphemela kgatlhanong le ditw atsi e koafale, mme ka gone go nne motlhofo gore motho a tsenw e ke ditw atsi. Fa motho a na le tw atsi ya HIV, dikotla tse di ka selekanyo se se kwa tlase di ka dira gore motho a tsenw e ke AIDS ka bonako thata.
NKA JA DIJO TSE DI FANG PHOLO E E MOLEMO JANG?
Go na le ditsela di le dintsi tse o ka jang dijo tse di fang pholo e e molemo ka tsone. Mmele w a gago o tlhoka dijo tse dintsi tse di farologaneng. Ga go na dijo tse di nang le dikotla tsotlhe tse mmele w a gago o di tlhokang. Kgetha dijo tse di motlhofo go bonw a, tse o ka di kgonang le tse o di ratang, o bo o di itumelele.
Fa o tshela ka bolw etsi bongwe, dikaelo tse di latelang di ka go thusa go kgetha mokgwa w a go ja ka tsela e e fang pholo e e molemo:
SIMOLOLA GO SA LE GALE!
Ka bonako fela fa o sena go itse gore o na le bolw etsi jo bo rileng, ela tlhoko thata gore o ja eng. Go ja dijo tse di tshedisang sentle go ka go thusa go lw antsha ditwatsi le go go thusa gore o seka w a bopama.
JA DIJO TSE DI FAROLOGANENG
Gore dijo tse o di jang di go solegele molemo, ja dijo tse di ntsi tse di farologaneng tse o ka kgonang go di bona. Fa o ja dijo tse di farologaneng seo se tla go thusa gore o bone dikotla tsotlhe tse mmele wa gago o di tlhokang mo dijong tse o di jang. Fa o ketefalelw a ke go ja thata ka nako e le nngw e, leka go ja go se kae fela makgetlo a le mmalw a mo letsatsing go tlhomamisa gore o ja dijo tse di lekaneng.
TLHOMAMISA GORE DIJO TSA GAGO KA BONTSI E NNE TSE TSE DI NANG LE SETATŠHE
Dijo tse di nang le setatšhe tse di tshwanang le borotho, bogobe, diseriale, raese, ditapole, setampa, mmedi, mabele, le pasta nako le nako e nne karolo e kgolo ya dijo tse o di jang. Dijo tse di nang le setatšhe di naya mmele maatla le dikotla tse dingw e gore o dire sentle. Tlatsa dijo tse di nang le setatšhe ka dijo dipe tse dingw e tse di tshwanang le merogo, dinaw a tse di omileng, nama ya koko kgotsa mae go dira gore e nne dijo tse di balolang.
JA MEROGO E MENTSI LE MAUNGO LETSATSI LE LETSATSI
Merogo le maungo di naya mmele wa gago dibitamine le diminerale tse dintsi le dilo tse dingw e tse di tla thusang go sireletsa mmele w a gago kgatlhanong le ditwatsi.
O KA JA NAMA YA KOKO, YA TLHAPI, YA KGOMO, MASHI KGOTSA MAE LETSATSI LE
LETSATSI
Dijo tse di tswang mo diphologolong di naya mebele ya rona dikotla tse dintsi tse di farologaneng.
Nngw e ya tseno ke diporoteine, eleng tse di thusang go tiisa tsamaiso ya mmele ya go iphemela kgatlhanong le ditw atsi le go aga mesifa ya mmele.
KA M ETLHA JA DINAWA TSE DI OMILENG, DIEREKISI, LETLHODI LE DIJO TSE DI DIRILWENG
Setlhopha seno sa dijo tse di tswang mo dimeleng di na le diporoteine tse dintsi le dikotla tse dingw e tsa botlhokw a. Fa o dira dijo tseno bontlhanngw e jwa dijo tse di fang mmele pholo e e molemo tseo o di jang seo se tla go thusa go lw antsha ditw atsi.
AKARETSA LE SUKIRI, MAFURA LE DIOLI MO DIJONG TSA GAGO
Sukir i, mafura le dioli le tsone ke botlhanngw e jwa mokgw a wa go ja dijo tse di fang pholo e e molemo. Di go naya maikatlapelo a a oketsegileng gore o lw antsha bolw etsi ebile di natefisa dijo thata.
DIRISA LETSWAI LE SEKAE FELA
Batho botlhe ba tshw anetse go dirisa letswai le sekae fela, ka gonne go ja letswai le lentsi go ka nna ga tlatseletsa mo go tsenyeng batho bolw etsi jw a kgatelelo e e kwa godimo ya madi. Lefa to ntse jalo, fa o tshwerwe ke letshololo kgotsa o kgw a, o ntsha letswai le lentsi le metsi. Tlhomamisa gore o busetsa letswai le metsi a a duleng, ka go nw a gantsi kafa o ka kgonang ka teng metsi a a lokilw eng ka letswai le sukiri litara ya metsi a a bedisitsw eng a a tsedifaditsw eng le dintshw ana tse 8 tsa sukiri le halofo ya lesw ana le le lengw e la letsw ai.
KE ENG SE NKA SE DIRANG KA DINO?
NWA METSI A MANTSI A A PHEPA, A A BOLOKESEGILENG
Go nw a metsi go botlhokw a mo go mongw e le mongw e. Nwa metsi a a lekaneng go tlhomamisa gore o busetsa metsi a a duleng ka nako ya fa o tshw erwe ke letshololo, o kgwa le fa o fufula bosigo. Metsi a dipompo gantsi a bolokesegile, mme bogolo bedisa metsi a a tsw ang mo didibeng, mo nokeng kgotsa a a borilw eng, o bo o a tsidifatse.
O SEKA WA NWA DINOTAGI
O seka w a nwa dinotagi dipe fela. Bojalwa bo kotsi mo sebeteng ebile bo dira gore mmele o latlhegelw e ke dibitamini tse di sireletsang mmele kgatlhanong le ditw atsi. Gape go botlhokw a thata gore o seka w a nw a bojalw a bope fa o dirisa melemo ka gonne seo se tla gobatsa sebete sa gago.
NNA O TSHWAREGILE THATA KA MOO O KA KGONANG KA TENG
Nna o tshw aregile thata ka moo o ka kgonang ka teng go boloka mesifa ya mmele w a gago e nonofile.
Fa o dira tiro e o dirisang mmele mo go yone e e tshw anang le go taboga, go phepafatsa ntlo, le go bereka mo tshingw aneng seo se tla tokafatsa go ikutlw a ga gago o tsogile sentle.
JA DIJO TSE DI BOLOKESEGILENG, TSE DI PHEPA KA METLHA!
GAKOLOGELWA:
Ka metlha tlhapa matsogo ka sesepa (molora) pele ga go ama dijo le morago ga teng.
Tlhatsw a dijana tsotlhe le mo o berekelang teng ka dijo.
Khurumela dijo gore di seka tsa angw a ke ditshenekegi kgotsa diphologolo.
Tlhatsw a maungo le merogo thata ka metsi a a phepa, a a bolokesegileng.
Fa e le gore o ka se kgone go tlhatsw a maungo le merogo ka botlalo, di obole.
Leba mokwalo o o supang letlha leo selo se tshw anetseng go bo se rekisitswe ka lone le le mo sephuthelwaneng sa sone ("sell by date"). Tlhomamisa gore o seka wa reka dijo tseo fa letlha leo le fetile.
Go kotsi go reka dijo tse di mo dithining fa thini eo e senyegile kgotsa e budulogile.
Tlhomamisa gore o seka w a ja nama e e sa butsw ang ya kgomo, ya koko, ya tlhapi kgotsa mae.
Budusa dijo sentle go bolaya megare.
Fa e le gore o na le foritšhe, tsenya dijo tsotlhe tse di setseng mo go yone kgotsa o di boloke di khurumetsw e mo lefelong le le tsididi.
Dijo tse di apeilweng ga di a tshw anela go bew a go feta letsatsi, mme di tshw anetse go thuthafadiwa pele ga di jew a.
Boloka dijo mo lefelong le le tsididi ka mo go kgonegang ka teng. Leka gore o seka w a baya dijo mo tempheretšhareng e e mo ntlong go feta dioura tse pedi.
MESOLA YA GO JA DIJO TSE DI FANG PHOLO E E MOLEMO.
Go ja dijo tse di fang pholo e e molemo go siametse mongw e le mongwe. Fa o lw ala, go botlhokw a thata gore o dire jalo. Fa o ka itisa thata mo go se o se jang, o ka:
Thibela go bopama.
Thibela gore mesifa e seka ya koafala.
Busetsa dikotla tse di tswang fa o kgw a le fa o tshwerwe ke letshololo.
Tokafala ka bonako fa o na le ditw atsi le go dira gore dintho di fole ka bonako.
Itsetsepela botoka ka go dirisa melemo le kalafi.
Gakologelwa -
Go ja dijo tse di fang pholo e e molemo go thusa batho botlhe gore ba ikutlwe sentle ba bo ba tshele botoka, ba lwala kgotsa ba sa lwale!
